Apumbo na Auru Ongoda Nga gu Nafu Gberarago fu Mbori | Ga Mbori Nyemuse\nMO GEDIHE ROGO Acholi Afrikaans Albanian Altai American (Fugo ni Bee) Amharic Arabi Argentinean (Fugo ni Bee) Armenian Assamese Australian (Fugo ni Bee) Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Toba) Bengali Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Boulou Brazilian (Fugo ni Bee) British (Fugo ni Bee) Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chile (Fugo ni Bee) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian (Fugo ni Bee) Croatian Czech Dangme Danish Douala Drehu Dutch Ecuadorian (Fugo ni Bee) Efik English Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Finnish (Fugo ni Bee) Ga Garifuna Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gujarati Guna Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Iloko Indonesian Japanese Japanese (Fugo ni Bee) Jula Kabiye Kachin Kannada Kazakh Kekchi Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Korean Korean (Fugo ni Bee) Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lithuanian Lomwe Low German Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mauritian Creole Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican (Fugo ni Bee) Mixe Mizo Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otomi (Mezquital Valley) Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian (Fugo ni Bee) Polish Polish (Fugo ni Bee) Ponapean Portuguese Portuguese (European) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Rarotongan Romanian Rotuman Runyankore Russian Russian (Fugo ni Bee) Rutoro Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish (Fugo ni Bee) Sranantongo Swahili Swati Swedish Tahitian Tajiki Tamil Tarascan Tatar Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Totonac Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uzbek Venda Venezuelan (Fugo ni Bee) Vezo Wallisian Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zulu\n“Oni nikpária pa gu he ngba ti Gbia.”—AEFESO 5:10.\n1. Gini ngbatunga aboro Yekova ambedisa yo koyo du ko ni, na tipagine si aida ti ni i nye nyanyaki rogo toro yo?\nYESU aya, “Ho ndikidi aboro irisa ka irisa Mbori nga Ba ni ni toro na rengo, bambiko Mbori nga Ba nakpi nyemu kina yo i du ni gako aboro irisa.” (Yoane 4:23) Ho Yekova abi gu boro ni du wa mo nga gu ni naida ka irisoko ni rengo na toro, ko nambedisa ni koyo du ko ni gbiati Wiriko. (Yoane 6:44) Nga gu wene mamu! Ono tie, agu aboro dunduko nakpi nyemu agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai si aida i “nikpária pa gu he ngba ti Gbia,” bambiko Satana nga kere banangihe na ni kere iraziree.—AEfeso 5:10; Yugoti 12:9.\n2. Mo sakingo pai tipa wai Yekova abi agu aboro nakoda ndikiki irisombori na ziree irisombori.\n2 Ani makianga gupai namangi pati Bagangara Sinai ho aYisaraere aya ni fu Arona ko mbakadi mbori fu yo. I amangi Arona ngbaome ko ki mbakadi wiri babagara fuyo i niirisi ru kuba Yekova, na ko ki gumba gupai fuyo nga gayo mbori gu. Ko agumba gupai fuyo nga, “Gba i ka manga pumbo fu Yekova.” Ya mo Yekova aima mbu ndikidi irisombori si koditihe na ziree irisombori ti gu regbo re? Oó. Yekova aimi agu aboro nairisi gu kpiahe re bangeyo ki du nga 3,000. (Gate 32:1-6, 10, 28) Ginipai rengbe ani ka wirikaha ti gi kpiapai re? Ka ani aida ka nye rogo ga Mbori nyemuse yo, ka ani “zádi nga birikobiriko he wa sa ya” na si naida ani banda rengo be irairaapai dunduko.—Yesaya 52:11; Yezekere 44:23; AGaratio 5:9.\n3, 4. Tipagine si aida ti ni ani gbe berãrani wenengai kuti agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai nibipa sino atitase gbiati apumbo?\n3 Tingbafuo kpio amokedi, nga aguyo naabanda rengo be asamungu kuti ndikidi pambori, agu asamungu namangi tiyo nga aKristano ono zanga du na ndikidi nyemu rengo rogoyo yo atona ka dia agu asino nangia ga apagano, na apumbo, gbiati “ziazia” auru, nga gu i abihe nga si rẽarẽ aKristano naamangaha. (2 ATesaroniko 2:7, 10) Wa mo nikaa makia bete agi apumbo re, mo wisiginga wai si ayugo gu toro nga ga zegino angianga ga Mbori ya. Ka pe gu he nga rengo, apumbo nga ga zegino dunduko du na asinoho kina kubani: Gaha mangaapai dunduko nazingisa gu nyemuhe nga ga borose, na si nayugo gu sino mangaapai nga ga ziree pambori gbiati sangbaatoro. Si nga gu nogodinogodihe nga ga ‘Babera nga gu bakere bakporo.’ * (Yugoti 18:2-4, 23) Si naida ani moi gupai ku berãrani yo nga Yekova nawisigo agu apambori dunduko nga gu nayugu gu sino mangaapai nga ga apagano. Kinawo a Yekova abi agu apumbo du ti gi regbo re nga si ni gbegberẽhe. Gi gako bipai re na nyanyakipaha furani.—2 Yoane 6, 7.\n4 Wangia ani ndikidi aKristano, ani ima ino gupai nga kura apumbo kinaho afunga ngbarago fu Yekova ya. Si naida ani diberã ka ru ngutete zanga rimiso tirani ku rogo gu ngbatunga apumbo re. Pa fugö ani pai tipa wai rago agberã ti Yekova na agu apumbo re ima rengba ka nyakasa gaani idapase ani ne agu apai dunduko rengbe ka sarani ka ani nyenga rogo ga Mbori nyemuse yo ya.\nIRISO URU I ARIA RIMOHO NGA KRISIMASI\n5. Ginipai nayugo gupai furani nga i avunganga Yesu rogo Banduru ti rameru 25 te?\n5 Ziazia Kekeapai afuranga tipa pumbo uru batika Yesu te. Gu uru na ramediwi i abatika Yesu ti ni boro ho inihe te. Gupai si aida ani inihe nga i avunganga Yesu rogo Banduru 25 te, bambiko gu diwi re anidu nga regbo bakere zere rogo gu ringara re. * Gu mokedi nangia Ruka ake gupai nga ho i abatika Yesu ni, ‘ababanda rimbasa akandoro anidu yuru nvuo yo’ kaa banda gayo rimbasa akandoro. (Ruka 2:8-11) Ka si adu ni sino yo nga kaa du pati gayo akandoro “yuru nvuo yo,” ka gipai re adunga ni vovoho fu aboro te. Wadu Betereme nga zezere ba, mai gbiati dubo kidu ni bakerehe, ababanda akandoro anaariga gayo anya kina tii gayo abasura, i arengbanga kadu “yuru nvuo yo” te. Kurigure, aYosefa na Maria andu ku Betereme yo ka ke rimoyo bambiko gu banyaki nangia Kaisara Auguseto aru ndiko nga aboro dunduko ke rimoyo. (Ruka 2:1-7) Kaisara arengbanga ka rũndiko fuyo ti gu regbo re i ndu ka ke rimo yo ti regbo zere te.\n6, 7. (a) Krisimasi atona wari? (b) Na gini kparakparapai du dagba gu gamahe du ti regbo Krisimasi na gu nga ga aKristano?\n6 Gu pumbo nga ga Krisimasi, mburuhe rogo ziazia kekeapai yo te, si atona bakuru kusayo na agu apumbo nga ga apagano, wa gu ga aRomo pumbo nga Sataneria, nga gu pumbo naadu ni kparakparaha fu gu mbori nangia ga sopa bino ko rimoko angia Saturani. Gu Buku nga New Catholic Encyclopedia nagumba gupai nga, “Aidi kuti gu mbori nangia Mitara anaamanga pumbo rogo Banduru 25 niiriso batika gu uru i a bingoho ya.” Si nagumba gupai berewe nga, “Krisimasi atona ti gu regbo gu pumbo nga ga iriso uru adu ni nyanyakipai Roma yo,” badungu agarã tingbafuo kpio Yesu.\nNyemuse nasa aKristano i gamuhe\n7 Ti regbo gu pumbo re, apagano anaagama ahe dagbatiyo na kini pasi wene ariahe rogo gu uru re, nga gupai aboro amangaha areme tigi gaani regbo re ti regbo Krisimasi. A wadu he ti gi gaani regbo re, agu agamahe aboro afuka ha ti regbo Krisimasi, si aringbisanga tihe na gupai du rogo 2 AKorindo 9:7 te, nga gu naya: “Aboro dunduko i nimangi wa i akpi nyemu he kpotoyo yo, ni ngbaduse te, ni dingisoro a te. Bambiko Mbori nakpi nyemu kina gu boro nagama he esuesu.” Ndikidi aKristano nagamahe bambiko gu nyemuse du yo na ni, angianga kina ti siasia regbo sa ya, na i afunga gamahe kini berẽ gupai nga i fu kina he fuyo kubaha te. (Ruka 14:12-14; mo gedi Amokedi 20:35.) Kurigure, i na bakere tambuahe bambiko i amanganga Krisimasi te, na i na agu abape kuriyo aboro arogaha regbo Krisimasi te.—Matayo 11:28-30; Yoane 8:32.\n8. Ya mo abinza akerekuru aye na agamahe ti gu regbo i batika Yesu ti ni? Mo sakingo ho.\n8 Boro ima rengba ka tikango ki ya, ya mo abinza akerekuru aandunga ka bi fogo Yesu na agamahe ho i vunguko ni te? Oó. Gu gayo gamahe re aayugo gu irisa aboro anidu nani koyo du nyanyakipa boro ni, na si angia gu sino naanidu ti gu regbo re, ziazia kekeapai agumbanga pa gu boro duni ga Mbori moyambu nga guni namangi pumbo uru batika ni te. (1 Abakindo 10:1, 2, 10, 13; Matayo 2:2, 11) I ayengo ni gu yuru i abatika Yesu te. Ho i aye ni, Yesu adunga ni fogogude te, ko aima nyaka.\nMI MANGI GI PUMBO RE?\nBangua Rugute: “Oni kúru dagba yo yo, ki kparaka, wo poi Gbia, ka oni zádi nga birikobiriko he ya, mi ki di roni adia kugume.”—2 AKorindo 6:17.\nAgu asanahe nga gu si aida mo sana tiro na ni nibipa apumbo gbiati sino atitase\nYa mo mburuhe rogo agu ayugopai yo gbiati agu amangapai nga ga ziree pambori gbiati sangbaatoro?—Yesaya 52:11; 1 AKorindo 4:6; 2 AKorindo 6:14-18; Yugoti 18:4.\nYa mo si nafu irisa fu boro, riigbu, watadu ringara?—Yeremaya 17:5-7; Amokedi 10:25, 26; 1 Yoane 5:21.\nYa mo si nayugo kura ringara watadu ngbatunga aboro nga si du kurii akuraha?—Amokedi 10:34, 35; 17:26.\nYa mo si nayugu “gu toro nga ga zagino,” nga gu namangasunge ni samungu kuti ga Mbori toro?—1 AKorindo 2:12; AEfeso 2:2.\nYa mo ka mi mangi gi pumbo re si rengbe kadu ni mbia kota fu kura aboro?—ARomo 14:21.\nKa mi aidanga ka manga gu pumbo re ya, wai rengbe mi ka saka ndu gupai mi amanganga ha ti ni ya fu kura aboro?—ARomo 12:1, 2; AKorosaio 4:6.\nAgi averesi re ima rengba ka sakapai tipa kura asanahe du tipa agu apumbo badungu aboro amangaha:\n“[Agu aYisaraere naakanga kuti ruru mangapai ya] akodi tiyo na arikaaboro, ki wiriki pa gayo mangaapai.”—Atambuahe 106:35.\n‘Gu ni namanga wenengai na gu du ni tooni he, ni amánga wenengai na gu du ni bakere he. Gu ni namanga tooni pai ni iraira ha, ni amanga bakere pai ni iraira ha a.’—Ruka 16:10.\n‘Oni ni aboro zegino te.’—Yoane 15:19.\n“Ka oni dí nga he ti gu mbisa nga ga Gbia, na gu mbisa nga ga adaimona ya.”—1 AKorindo 10:21.\n“Agu arago nasusi si rengbe tipa manga gu nyemuahe nga ga aGendiria, na tipa ta rogo wasiro, na agu apai borose akpi nyemu he, na kpibuda, na gbarakagbaraka pai, na apumbo buda, na gbegberẽ irisa kpiahe.”—1 Petero 4:3.\nGUPAI ZIAZIA KEKAPAI APEHE TIPA URU BATIKA BORO\n9. Ginipai namangi ti regbo agu apumbo batikase gumbayo paha rogo Ziazia Kekeapai?\n9 Wa vura duhe nga uru vunga boro ningia regbo ngbarago, ziazia kekeapai agumbanga pa gu ga Mbori moyambu namangi pumbo uru batika ni te. (Atambuahe 127:3) Ya mo si rengbe ka du nga bangirise naago ti ni? Oó, i aima ke pa auru batika ue, gu nangia ga Faro gbiati Erode Andipa. (Mo gedi Bambata Pai 40:20-22; Marako 6:21-29.) Si dunduko ue nanyasi ni kina gbegberẽhe, gu gbe nangia ga Erode Andipa nga gu i akati ri Yoane Bafu Bapatiza ti regboho.\n10, 11. Gini bipai agu Kristano naadu mbata adu na ni tipa uru batika boro, na tipagine?\n10 Gu Buku nga The World Book Encyclopedia nape gupai nga: “Agu aKristano nadu mbata aima ino gupai nga pumbo batika boro aningia sino apagano.” Ni kpiapai, aGiriki aidi kuti gupai nga toro nabanda aboro dunduko ni basasa ti regbo batikayo, na kini bandayo ni basasa dunduko rogo gayo raka yo. Buku sa afura tipa gu toro re ki ya, “Gi toro re namangasunge ngba gu gene ka boro aruganga tiní nani ya, na si na pagume dagbaha na uru batika gu mbori nga ga gu boro i navungu ni re.” Uru batika boro na kodikodipai dagbaha na birĩ soroka na akerekuru gbiati sunge abinza.\nKina ngba boro rengbe ka zera ka bi gupai nga gu yangara nyanyakipa uru du rogo gu iriso nga ga Satana nga manga pumbo uru batika boro. Tipagine? Bambiko gu irisombori nga ga Satana re nayugo gu bipai nga boro nga kina mbori ka ni sia gupai nga ka bi tiní wo. Ngba gi gene re, ka boro amanga pumbo gu uru i abitika ni ti ni, si sa wa ka ni amanga pumbo uru mbori. Ono tie, anga aboro dunduko du na gu bipai re te. Ono wa vura duhe wo, buku sa nagumba gupai nga: “Kura auru-ongoda nasa kpoto aboro yo si ngiangi, ono uru batika boro nasa ni nibi tiní nga u nyakiparu ti kura aboro dunduko.”\n11 Kodihe kuti gu ndupai nga manga pumbo batika boro angia sino apagano na si adu ni kodikodihe na agu apai nga ga atoro, gu kura ndupai agu aKristano naadu mbata amanganga ha ti ni ya nga gu wene asino naadu tiyo gbiati wene bipai. Agi akumba na adee re angia aboro umbasitise, si du i abingo uru batika yo ti ni ni gu nyanyakipa he si aidi i mangi pumbo ho amanga ya. * (Mika 6:8; Ruka 9:48) Kuba gure, i anaatambua Yekova tipa gu gamahe nga ga unga. *—Atambuahe 8:3, 4; 36:9; Yugoti 4:11.\n12. Wai rengbe uru kpio boro ka ngba susi rago vunga ni?\n12 Ho agu aboro dunduko nakakuti ruru mangaapai akpi ni, Mbori natingida payo atingida. (Eyobo 14:14, 15) Batungusipai 7:1 nagumba gupai nga: “Wene rimo boro ngba susi kikiipa furũ nzeme; na rago kpio ni ti rago vunga boro.” Rogo gupai yo nga “wene rimo” nga gu wene pagume ani ambakadaha na Yekova mbiko mangasunge fuko ni rururani. Gu pumbo sa Yesu azinahe fu aKristano i nimangihe nga pakpioko angianga pabatika ko ya. Pa gu “wene rimo” du Yesu na ni, nga gu banguapai nika sa aboro i gbia bata.—AEbere 1:3, 4; Ruka 22:17-20.\nPASIKA NZUNZU NGA PUMBO SA ADEE I DU NA MUBARA\n13, 14. Tipagine si aidanga ndikidi aKristano mangi Pasika ti ni ya?\n13 Pasika nga gu uru-ongoda aboro zire pambori amangaha na gu bipai berãyo yo nga gu uru re du Yesu azingi be kpio. Ono ya mo Kristo aya i nimangi pumbo zinga ko be kpio? Oó, ko agumba nga pai wo te. Agu abuku nga ga kuru apangbanga nagumba gupai nga agu aKristano naadu mbata anaamanganga pumbo Pasika te, na sino apagano du. Gu buku nga Encyclopœdia Britannica naya: “Pai ho rogo Vovo Ndiko yo nayugo gupai nga i anaamanga gu pumbo nga Pasika te. Agu aKristano naadu mbata adunga na gu berãpai nga kura auru kinaho du ni ziaziaha te.”\n14 Ya mo Yekova arengbe ka mbugene fu gu pumbo nga ga apagano i nimangihe ki ya gure nga i namanga gu pumbo zingabekpio nga ga Wiriko? Wasa te! (2 AKorindo 6:17, 18) Ziazia Kekeapai arũngo andiko watadu azinanga he nga i nitingidi pa zinga Yesu be kpio te. Manga Pasika ti rimo gupai nga we i namanga pumbo zinga Yesu be kpio arunga te.\nPUMBO VOVO GARÃ AIMA TONA BAKURU KUSAYO\n15. Ginipai du tipa gu pumbo nga ga vovo garã?\n15 Aringara dunduko na gaha aramediwi ni bakiakia nga gu i amanga pumbo vovo garã ti ni. Ono agi apumbo re aenge wari? Boro sa ni boro gu Kanisa nga Orthodox aya: “Gu pumbo nga ga vovo garã atona wa sa na gu kura badungu apumbo nga ga apagano Roma yo bakuru kusayo. Tonatona gu diwi nga Ngi angia gu uru i asiaha ni uru-ongoda tipa kaa iriso gu mbori rimoko angia Janus, i ayambu rimo gu diwi re kina ti rimo gu mbori re. Kpia Janus adu na kpakpuse ue, nga gu nayugo gupai nga ko adu na rengba ka bi apai kumbatayo na kusayo. Si anidu nga gu boro naanitona gu diwi nga Ngi na aũngbarago, mongo, gbiati kura wenepai, gu garã re aanidu funi dunduko nga regbo ngbarago. Kina boro gu bangisa ida re a du aboro na ni ti gi gaani regbo re ti regbo gu pumbo nga ga vovo garã. Ti regbo agu apumbo nangia ga apagano re, aboro anaaye na agamahe ni motumo fu akpiahe. Dungu aboro nanaamanga kere gbegberẽ apai ti regbo agu apumbo re wagu nga bäri, meteka, gbiati kere wasiwasi mangaapai. Ni kpiapai, ti regbo gu uru-ongoda nga ga Ngi re, aboro anaari bakere riahe, kini kpibuda, na kini mangi kere ngbatunga gbegberẽ apai dunduko. Ka ani tingidipa wai ani anaamanga pumbo vovo garã mbata kusayo, ani dunduko ima rengba ka ida kuti gupai nga ani anaamanga pumbo apagano amanga.”\nMO BANDA GAMO PUMBO DIADEE NI GIGIRIHE\n16, 17. (a) Tipagine si aida agu aboro naida ka manga rogatise wisigi pumbo diadee ti ni nibipa sino atitase na agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai? (b) Ginipai si aida aKristano inihe nibipa sino aboro?\n16 Barambeda, “i agía nga fugo gu kumba nadi de, na fugo gu de i adia ri rogo [Babera Duna Bakere Ome] ti ni” te. (Yugoti 18:23) Tipagine? Bambiko gu gari mangaapai nga ga sangbaatoro, nga gupai naima rengba ka gberesapa rogatise kina ti tonatonaha.—Marako 10:6-9.\n17 Sino aboro ni bakiakia rogo aringara. Kura mangaapai kinaho rengbe aboro ka bihe nga pai ti ni te, ono naenge Babera yo, wagu nga ya fu arogotise we ‘wenepai watadu bandahe’ du fuyo rogo gayo ramukporo. (Yesaya 65:11) Wa gu sino nga mi vovo arogatise na mapunga na gu bipai nga i vungu agude avunga gbe na gayo rogatise ki nyeanye kindi. I naamanga gipai re na gu bipai nga gu mapunga re banda yo be gu gbegberẽ toro rengbe ka ye ka manga yo na gbegberẽ pai rogo gayo rogatise. Kurigure, aboro aima digo ni idi kuti gupai nga mapunga nasa boro ni du na mobara, si naye na ngbarago, na ki sa aboro i raki ni gbangaha. Si tie ziazia nga, agu aboro dunduko naida ka nye rogo ga Mbori nyemuse yo, si naida i ne gu sino mangaapai re.—Mo gedi 2 AKorindo 6:14-18.\n18. Gini arugute nga ga Ziazia Kekeapai rengbe ka undo agu aboro naida ka manga rogatise gbiati agu aboro naida ka du pati pumbo diadee?\n18 Ga Yekova amoyambu nane agu amangapai dunduko nga gu rengbe kadu ni mbia kota fu kura aboro watadu nga gu rengbe ka sa rogatise ka si manginga ngba iriiri gene ya. Ni kpiapai, i nane agu afugo dunduko du ni gbegberẽhe, afugo kodaba, ba gbegberẽ abuga, watadu gu mangaapai rengbe ka ba kina zee ti vovo arogotise. (Asanza 26:18, 19; Ruka 6:31; 10:27) I nane gu pumbo diadee nga gu nadia bakere marã, nga gu ayugonga umbasitise ya, nayugo kina “gu ũmosangi enda nga ga unga.” (1 Yoane 2:16) Ka si du nga mo naberã pa rogatise, ka bangiro gonga ti gupai nga Yekova naida gupai nga ga uru rogatise du ni gupai mo atingidaha si ki sa kina ngbarago tiro, angianga kaa bira tiro ya. *\nYA MO FÕ NGBA AINGA NGA SINO APAMBORI?\n19, 20. Ginipai buku sa agumbaha tipa mbirabuda kini tumba inga kuari, na tipagine gi sino mangapai re arẽnga ti ni fu aKristano ya?\n19 Tumba inga buda kuari nga gu sino du gbe ho du pumbo diadee ni gbiati agu adunguratise nga ga wasa. Rogo gu garã nangia 1995, buku sa nga gu nafura tipa mbirabuda ape gupai nga: “Mbirabuda kini tumba inga kuari nga gu kuru sino i anaamangaha kaa fu ime fu ambori tipa maku kini gumba gupai nga ‘gbanga raka’ watadu ‘wene raka!’”\n20 Ti gi gaani regbo re, badungu aboro ainongo gupai nga mbirabuda kini tumba ingaha kuari kini fõho ti vuro kuraha nga gu sino mangaapai nga ga apambori te. Gupai nga tumba inga buda kuari yo ima rengbe kadu ni sanahe ku “ngbangbaturũ” yo tipa maku, ngba gu gene andunga kuti gupai du rogo Ziazia Kekeapai yo ya.—Yoane 14:6; 16:23. *\n“AGU RONI NAKPI NYEMU YEKOVA, ONI SOGO GBIGBITAPAI”\n21. Gini apumbo si aida aKristano nehe, na tipagine?\n21 Gu kura aringara nayugo kpia gu wasiwasi mangaapai du rogo gi zegino re, nga agu amangapai gu Babera Duna Bakere Ome Ti Ni angbe na ni gbaiga watadu kukiri, agi aringara re nasongoda apumbo wa agu aboro amangaha kini do gbere ni kundiri yo, agu apumbo i amangaha tipa agu akumba nakodaba na akumba gbiati agu adee nakodaba na adee. Ya mo rẽhe arẽ fu gu boro nakpinyemu Yekova ni naabi ngbatunga agu apumbo re watadu ni du pati ni? Ka ni mangihe wo, ya mo si yugu gupai nzunzu nga ni ima soga gupai du ni gbegberẽhe? (Atambuahe 1:1, 2; 97:10) Si adu ni bakere wenepai gbe ka wirika sino bake papara Atambuahe nga gu ko naya: “Mo di bangire ti ngera kuti pa wia.”—Atambuahe 119:37.\n22. Ti gini regbo rengbe Kristano ka diaberã nibipa sangbakpotoni yo singia ni amanga pumbo watadu ni amanganga ha te?\n22 Ti agu auru apumbo nga ga zegino, si naida Kristano du na rubangirise tipa ka gani mangapai yengo na gu berãapai ku berã aboro yo nga ni namanga gu pumbo re amanga ya. Pauro akepai ki ya: “Watadu ri he tie, na mbira he, na gu pai oni ka manga ha dunduko, oni mángi he dunduko sa taasa rimo Mbori.” (1 AKorindo 10:31; mo bi gu sanduki nga “ Manga Diaberã Na Tatamana,” du ti kpewaraga 158-159.) Ka si du nga mangaapai watadu pumbo na agu apai nga ga zire pambori gbiati birĩ-zogarago rogoho te, na si akuonga agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai te, Kristano ima rengba ka diaberã singia ni amangaha watadu ni amanganga ha te. Ti kina gu bangisa regbo re, si naida ni berãpa sangbakpoto kura aboro yo ni andu kadu ni mbia kota fuyo.\nONI TAASIRIMO MBORI ROGO FUGO GBIATI MANGAAPAI\n23, 24. Wai rengbe ani ka manga wene dezirepai nibipa ga Yekova ruru sigirasigira arugute?\n23 Badungu aboro nabi agu apumbo namanga rogo gi zegino re nga si nga mamu fuyo tipa i nisungu na gayo aborokporo gbiati abakureayo. Sidu, ka aboro bi gupai nga gaani bipai ima du kia, na ani ayugongo nyemuse fu kura aboro te, ani ima rengba ka sakapai fuyo ngba wene gene nga aDezireYekova nabi kodatise na gayo aborokporo gbiati abakureayo abi na nyanyaki paha. (Asanza 11:25; Batungusipai 3:12, 13; 2 AKorindo 9:7) Ani nagbia ngbarago agbia ti aregbo dunduko, na bambiko gu nyemuse du ani na ni tipa Mbori na gu ruruapai sigira ko ho fu aboro, ani amanganga agu apai ti agu aregbo re rengbe ka ba gberãrago ti kura aboro te.—Mo bi gu sanduki nga “ Ndikidi Irisombori Naye na Bakere Ngbarago,” du ti kpewaraga 156.\nNDIKIDI IRISOMBORI NAYE NA BAKERE NGBARAGO\nYekova nga “betedi Mbori,” na ko naida gako amoyambu dunduko du na ngbarago. (1 Timoteo 1:11) Gipai re ni yuguyuguhe rogo agi averesi re:\n“Ono gu ni du na wasa kpotoni yo ni du wa ni pati pumbo kindi.”—Asanza 15:15.\n“Mi ini he ya he ho ngba fu yo susi ngi mbaro, na ka manga gu pai ngba ti yo wa du yo ni ungayo te. Ga Mbori gamahe fu aboro ni ba sa sa nga ri riahe ki mbiri he, ki du na ngbarago ti ni rogo gani sunge dunduko.”—Batungusipai 3:12, 13.\n“Irisiirisi boro nasanga irisiirisi apai, ni arú kindi na kina agu apai nga pa irisa.”—Yesaya 32:8.\n“Oni yé fuo re, agu roni nambu dunduko, ki du na rõrõi tindiro, mi [Yesu] ki fu ongoda fu roni. Bambiko kii nga gi gonga te, na gi tindiro ni aakpura ha.”—Matayo 11:28, 30.\n“Oni aína rengo aina, ki ra ni rironi be rengo.”—Yoane 8:32.\n“Aboro dunduko i ni [fu he] wa i akpi nyemu he kpotoyo yo, ni ngbaduse te, ni dingisaro a te. Bambiko Mbori nakpi nyemu kina gu boro nagama he esuesu.”—2 AKorindo 9:7.\n“Ono zuzu Toro nga nyemuse, na ngbarago, na zereda, na hipai, na mangapase, na weneringise.”—AGaratio 5:22.\n“(Bambiko zuzu imarago du rogo wenepai yo dunduko na rurupai na rengo).”—AEfeso 5:9.\n24 Badungu aDezire Yekova naima gbia wene sangbanapai ni karagayo pai fu agu aboro naida ka ino karagapai kuti gayo asanahe rogo kapita 16 nga ga gu Buku nga Gini Apai Nzunzu Ziazia Kekeapai Ayugoho? * Si naida ani ini gupai nga gaani sásá nga ka zio ngbadu aboro yo, angianga ka tikango na yo ya. Si naida ani du na irisa, kidu na zatise ti zinga, na si naida ani ‘fura na undahe dedede, si ki hii na tikpo.’—AKorosaio 4:6.\n25, 26. Wai rengbe avunguagude ka undo awiriyo i sono rogo idapase yo gbiati gayo nyemuse tipa Yekova?\n25 Wangia ani ga Yekova amoyambu, ani na inohe rogo Ziazia Kekeapai yo. Ani ima ino gupai ani naidi ti ni kuti kurapai na ki ni mangihe na ndu gupai ani ane agu akuraha ti ni. (AEbere 5:14) Sidu tie avunguagude, si naida oni yugupai fu awironi tipa wai rengbe yo kaa berãkurii agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai. Manga oni he wo nika nyakasa gayo idapase, ki undo yo i ini karagapai fu agu aboro natikango na gayo aida, na oni ki kido yo na pa ga Yekova nyemuse.—Yesaya 48:17, 18; 1 Petero 3:15.\n26 Agu aboro dunduko nairiso Mbori rogo “toro na rengo,” i amanganga asadatise sa kaa ne kina agu apumbo du ni gbegberẽhe te, ono i namanga ome kadu ni aboro rengo rogo apai yo dunduko rogo gayo raka yo. (Yoane 4:23) Areme, badungu aboro abingo pe rengo ni gupai rẽarẽ te. Ono wa gu ani nika bihe rogo gu kapita naye fuo gere, ga Yekova agene mangapai ni ruruhe ti aregbo dunduko.\n^ genewaraga 3 Mo bi gu sanduki nga “ Mi Mangi Gi Pumbo Re?” duti kpewaraga 148-149.\n^ genewaraga 5 Ziazia Kekeapai gbiati kuru apangbanga nayugo gupai nga si nawira gupai nga i abatika Yesu rogo 2 M.B.K. rogo gu diwi nga ga aYuda nga Etana du ti gi regbo re nga Mbirinvuo kuti Tanvuo.\n^ genewaraga 11 Mo bi gu sanduki nga “ Iriso Satana,” duti kpewaraga 150.\n^ genewaraga 11 Rogo gu mozunga nga ga aNdiko, si anidu nga ho dee abatika ni, si naida i fu motumo tipa ingapai fu Mbori. (Pa Amotumo 12:1-8) Wa gipai re anaatingida yo na gupai nga avunguagude nafu ingapai fu awiriyo ti regbo batika, si aima undo yo i du na ruru bipai tipa batika gude na si aima rengba ka sayo ka i bingo uru batika gude na nyanyakipaha ya, na ka i amanganga gu sino apagano nangia manga pumbo uru batika gude ya.—Atambuahe 51:5.\n^ genewaraga 18 Mo bi gu kekeapai biata du tipa apumbo diadee gbiati agu adunguratise nga ga wasa du rogo gu Ngbaõbambu Sinziri nga ga Ngbangba 1, 2006, kpewaraga 12-15.\n^ genewaraga 20 Mo bi gu Ngbaõbambu Sinziri nga ga Wegebe 15, 2007, kpewaraga 30-31. Si rogo pa-Ngirisi.\n^ genewaraga 24 Si nga gu buku aDezire Yekova akusihe.\nMANGA DIABERÃ NA TATAMANA\nTi kura aregbo, apai ima rengba ka manga nga gu rengbe ka asada gu nyemuse du ani na ni koyo du Yekova ni gbiati wai ani aka kuti agu arugute nga ga ziazia kekeapai. Ni kpiapai, gu badiarogatise angianga ndikidi idipase ya ima rengba ka yamba gu gani badiarogatise nga ndikidi idipase ni ye ka rihe na agumeni rogo uru sa dagba agu auru-ongoda nga ga zegino. Sangbakpoto kura Kristano yo ima rengba ka idaha funi ni ndu, ono ka sangbakpoto kura ni yo aidanga ha funi ya. Ka si du nga Kristano idi ka ndu, si naida ni yuguhe ayugo rogo gani mangapai yo nga ni amanganga gu pumbo re na yo te, ono ni niye gbua ka ri riahe na agume.\nSi naida boro du na tatamana ki ima fura na gani badiarogatise mbata fu regbo rogo irisa yo, ki gumba pa gu zee agumba nga gu rengbe gani mangapai ka ye na ni ka agume tona manga agu apai nga ga pumbo ka ni amanganga ha nayo ya. Gu ni angianga ndikidi idipase re ya ima rengba ka ya ka si du tie wo, ni andu rogo gu kura uru.—1 Petero 3:15.\nNa ka si du nga diakumba ni Kristano sakipai fu kumbari vurũ, ko ki ká kindi kuti gupai nga ri duwa ka ri ndu? Ri ima rengba ka digisoho nga wadu kumbari nga bariikporo, ko du du na gu tindiro beko nga ga ye na riahe fu gako aborokporo. (AKorosaio 3:18) Na ti gi regbo re, gu riahe re kua agumeko yo. Na ri ima rengba ka manga wene dezirepai a kua agumeko yo. Gu riahe re aregbanga ka du ni bibiriko ho gbua mbiko gupai nga i narihe ti regbo gu pumbo re te. (1 AKorindo 8:8) Gu Kristano re ima rengba ka bihe gbua wakina gu kungbo riahe ni naarihe ti kura aregbo, zanga rimiso tiní ku rogo gu pumbo re kaa fu gu sene nga ga gu pumbo re, kaa bi gaha abia, kita mbirahe kini tumba inga kuari wa sa na agu aboro namangaha.\nGu kurapai si aida Kristano berẽhe nga gu maapai rengbe pa ndu ni kuba gu pumbo re kadu na ni kurii kura aboro. Si naida gu diakumba nga Kristano berẽ aberã kurii gupai nga pa ndu ri kuba gu pumbo re ima rengba kadu ni mbia kota fu gu kura awirina ka gihe.—1 AKorindo 8:9; 10:23, 24.\nNa kurigure, ya mo agume gu kumba re asosoda ri ki sa ri ri kuo agu arugute nga ga aKristano? Pa berã kumbari pa gu zee rengbe ka zioko ka ri ká ka manga gupai kura aboro amangaha ima rengba kadu na maapai kurii gako diaberã! Si ni nyanyakipa pai tipa ka berãkurii agu apai re dudunguro kina ti tonatonaha, kodihe na berã kurii gupai nika mbu sangbakpoto ri yo ni gigirihe.—Amokedi 24:16.\nYa Mo si Rẽarẽ mi di gu Gamahe I Afuhe Basunge yo ti Regbo Krisimasi?\nTi gu regbo nga ga Krisimasi, bairasunge ima rengba ka fu gamahe fu gani aboro sunge. Ya mo si naida Kristano ká gu gamahe re aká? Anga ti aregbo dunduko te. Ti kura aregbo, gu boro nafu gu gamahe re aberãnga gupai nga agu aboro dunduko nadia gu gamahe re namanga Krisimasi amanga te. Si rengbe kadu gbua nga bairasunge nafu gamahe fu gako aborosunge dagba gu marã yo rimi basunge yo. Na si rengba kadu nga ni nafu gu gamahe re ka yugo gani tambuahe tipa wene sunge na ka sa gani aborosunge i mangi sunge wenengai. Ni rengbe ka fu gamahe fu gani aborosunge dunduko, kodihe na aguyo nga avuru kura pambori kia amanganga Krisimasi ya. Ka si vura du vurũ nga i nafuhe ti regbo Krisimasi watadu i nafuhe na berã pa Krisimasi rise yo, gu boro nga Dezire Yekova ima rengba ka diaha.\nKa si vura du nga i fu gamahe fu boro bambiko gu pumbo uru-ongoda namanga, anga gure nga ka boro dihe ni namanga gu pumbo re na yo te. Ga boro badiasunge watadu gumeni rengbe ka ya funi, “mi ima inoho nga mo naamanganga gi pumbo re te, ono mi naida mo di gi gamahe re adia bere.” Ka si du nga sangbakpoto Kristano yo ima rengba ka idaha funi ni dihe, ni ima rengba ka dia gu gamahe re ki fu tambuahe ono zanga fura tipa gu pumbo re. (Amokedi 23:1) Ti gu regbo tie ka si du nga gani bipai arengbanga ka imisa ngbadu boro te, Kristano ima rengba ka sakapai tipa gani bipai.\nOno tie, na ka si du nga gu boro nafu gu gamahe re na gu bipai riniyo nga Kristano anyakanga rogo gani idapase te, watadu ni ima rengba ka kuo gani idapase tipa aũzegino? Si aidanga Kristano di ngbatunga gu gamahe re wagu sa te. Gupai ani aida ka mangaha na kpotorani yo dunduko nga ka ra ni gorani fu kina Yekova sa.—Matayo 4:8-10.\nGA MBORI KINDO NAZOGARAGO\nBakindo Nakpuruwa Gako Aboro Rogo Toro Yo\nGini ngbanya du dagba Krisimasi na kuruse?\nKURA APAI Mangasunge na Apapara Kure Gbiati Agene Gba Kaza


Pa Kpara Raere Tipa Awiiri Nayugo Gine? | Wisigopai\nMO GEDIHE ROGO Afrikaans Albanian Amharic Arabi Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bislama Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Cibemba Cinyanja Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Korean Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Marathi Mauritian Creole Maya Mixe Mongolian Ndebele Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Xhosa Zande Zulu\nGinipai Yeremaya aaida ka pehe ho ko aya ni wẽ Raere nakpara tipa awiiri?\nRogo Yeremaya 31:15, ani nagedapai yo nga: “I nigi fugo Rama yo, kpenunga na nirãnirã kpe ni aume. Raere nikpari tipa awiriri; ka ri awasa nga tipa awiriri ya, bambiko i ho te.”\nAwiiri Raere ue aakpingo mbata fu ri kpi te. Nibi gipai re, boro rengbe ka bi gupai Yeremaya akehe 1,000 agarã fuo kpio Raere re nga runga ha te.\nBambata wiri Raere nangia Yosefa. (Bam. P. 30:22-24) Kusa, ri abatika kura kumbagude rimoko angia Benyamina. Ono Raere akpi ti gu regbo ri aabatika ko. Sidu tie, sanahe nakura nga: Tipagine Yeremaya 31:15 aya ti ni wẽ ri akpara tipa awiiri mbiko i “ho te.”\nGupai ini anihe nga gu bambata wiiri nangia Yosefa, ko abatika Manase gbiati Efuraima. (Bam. P. 41:50-52; 48:13-20) Kusa, Efuraima angia bakere ngbatunga aboro na ki moipai kurii gu kindo nangia ga aYisaraere naadu ku nodiyo na ki da ni gu ngbatunga naarukuba agu ngbatunga bawe re dunduko. Sidu, gu ngbatunga wiri Raere nangia Benyamina re ada a ni papara gu kindo naadu ku sudiyo ni kodikodihe na Yuda. Mbiko gipai re, ani rengbe ka ya Raere ada wa gu naagude naarukuba aYisaraere dunduko, nga gu kindo naadu ku nodiyo gbiati gu naadu ku sudiyo.\nBara ti gu regbo i ake gu kitabu nga Yeremaya, Asura azi gu kindo naadu ku nodiyo naadu na angbatunga bawe na ki ga na agu aboro naadu yo ni zizi yo. Ono tie, si nawira wa bete atita Efuraima aima ora ku Yuda yo. Rogo gu garã nangia 607 M.B.K., aBabero azi gu ga aYudo kindo naadu ku sudiyo naadu na angbatunga ue rogoho. Si nawira wa fuo i zihe, i adungura dungu zizi aboro ku Rama yo, Rama adu nga amairo bisue (akirometere 8) na Yerusarema ku nodiyo. (Yere. 40:1) Si nawira i ayepe goro bete aboro rogo gu dagbarago nangia ga Benyamina nga gu ba i akpisidi Raere rogoho. (1 Sam. 10:2) Ka pepai ni sanza, pa kpara Raere rengbe kadu nga ri aakpara tipa agu aboro i aimiyo Benyamina yo watadu aguyo naadu Rama yo. Si rengbe kadu a nga agu anaagude dunduko nangia ga ga Mbori aboro, i aakpara tipa kpio aYisaraere watadu pa ga na yo ni zizi aboro.\nKa si vura du kina wai, gupai Yeremaya apehe nga Raere akpari tipa awiri re, si nga sangbanebi tipa gupai namangi dungu kama agarã kusa ho ga Yesu raka adu ni ngbapai. Bakindo Erode arũndiko nga agu agude dunduko nangia akumbagude garãra atona ti ue Betereme yo, i imi ra kusayo, Betereme adu bara ku sudiyo Yerusarema yo. Rogo gi gene re, agu agude re aadunga ti ni berewe te i aima kpiko. Mo berẽnga kina wai anaagude akpara ti gu regbo re tipa awiriyo! Si adu wa ka i ya i nagia gu kpee yo re kina boro Rama yo, naadu Yerusarema yo ku Nodiyo.—Mt. 2:16-18.\nNibi gipai re, si adaada i ya Raere aakpara tipa awiiri ti rago Yeremaya na ti rago Yesu mbiko wai agu anaagude nangia aYudo aakpara tipa agu awiriyo nakpiki. Kina rengo ngaha nga, agu aboro kpi na ki ndu ku ‘rogo ga vurayo ringara’ nga kpio, i nika karagatiyo akaraga ti regbo zingabekpio.—Yere. 31:16; 1 Kor. 15:26.\nAsanahe Be Agedihe —Banduru 2014\nAsanahe be Agedihe—Zerekpe 2018\nAsanahe be Agedihe—Marungu 2018\nAsanahe Be Agedihe—Banduru 2017


Pe Rengo—Gu Sinombori Nyakipaha Kisusi Ambia Fongo | Tipa Wisigoho\nMO GEDIHE ROGO Acholi Albanian Amharic Angolan (Fugo ni Bee) Arabi Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Croatian Czech Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kabiye Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mixe Mongolian Moore Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Sena Serbian Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\nAboro aima digo nibi ambia fongo na nyanyakipaha. Agu akuraha kinaho genoho naima da ti amirioni adorari. Ono tie, ya mo si rengbe kadu nga kura ahe kinaho nyakipaha bangiri Mbori kisusi ambia fongo?\nHaykanush, nga gu natungusipai ata ziongo bapatiza ya naraka Armenia yo abi pasipoti pati kpuri. Gu pasipoti re adu na gu karte nga ga beenge gbiati bakere marã vuruhe yo. Ri agumba paha fu kumbari nga guko nangia kina gu batungusipai ataziongo bapatiza ya.\nAgi arogotise re adu na kere zingo marã na i adu na bape kuriiyo; ono wa si avura duwo, i adiberã ka ndu na gu marã re ku rogo gu adresi naadu ti gu pasipoti re. Ngba gu kumba si aingi beko gbiati gako aborokporo aima zera. Haykanush na kumbari asaki gupai fuyo nga pa peyo rengo aye mbiko gupai i aawirikaha rogo Ziazia Kekeapai. I abi gupai nga si aaida aida i pe rengo, na i amangisunge na gi momu re tipa ka fura tipa aDezire Yekova na ki fu gaani awaraga fu agu aborokporo re.\nAgu aborokporo re aaida ka fu marã fu Haykanush ni mosoro, ono ri ki ima ka. Rogo gu uru naangbe fuoho, dia gu kumba re aye fuo agu arogotise re ku kpuyo na ri ki fu gu tongo nga ga mbia fongo fu Haykanush tipa ka yugo gayo tambuahe.\nWakina agu aborokporo re, ngba dungu aboro ima rengba ka zera mbiko wai Haykanush na kumbari amangipai kuti rengo. Ono ya mo ngba Yekova rengbe ka zera? Wai du ko arengbe ka bi gayo mangapai nga ga rengo? Ya mo gu ome i amangihe ka mangapai kuti rengo re adu na wene sangbanaha ti ni?\nAGU ASINO NYAKIPAHA KISUSI AHE\nNyakingo gu karagapai du kuti agu asanahe re te. Gu ndupai re nga, ga Yekova amoyambu idi kuti gupai nga yugo ga Yekova asino nyakipaha bangiriko kisusi mbia fongo, daabu, watadu gu kura ahe. Nirengo, ga Yekova bipai tipa guhe du na nyanyakipaha watadu gu anyakanga paha ya kia ti gu nga ga dungu aboro. (Yes. 55:8, 9) Na tipa gako amoyambu, yugo gako asino ngba wene gene nga nyanyakipa pai fuyo.\nAni naino gipai re ti gupai Ziazia Kekeapai agumbaha tipa rugatinapai gbiati tatamana. Asanza 3:13-15 naya: “Boro ngbarago nga gu ni ini tatamana, na gu boro du na rugatinapai, bambiko mokiisa ha ngba ki susi mokiisa baga feda, gu mokiisa du ti ni si ki susi ga dahabu. Si ngba ki susi ti ngungungu ambia fongahe, he ho mo akpi nyemu he, ka rengbe na ni te.” Si tie ziazia nga, Yekova nabi agu asino re nanyanyakipaha kisusi aũkumuko.\nNa ginipai tie du tipa pe rengo?\nNirengo, Yekova nitiko nape kina rengo; ko “arengba nga na re zire” te. (Tito 1:2) Na gako toro adu kugii gu mokedi nangia Pauro ko ke gupai fu agu aKristano nga aEbere naadu rogo bambata sa kama agarã nga: “Oni kpári tipa rani, bambiko ya ani tigaani ani na wene sangba kpoto yo, nikpi nyemu ka sunga na rurupai rogo apai dunduko.”—Eb. 13:18.\nYesu Kristo amoi wene kpiapai nga ga gumba rengo. Ni kpiapai, mo tingidi gupai nga, ho gu Gbiamotumo nangia Kayafa apoi ni kuari nga: “Mi nazungadi ro ni rimo Mbori du ni ungako, mo yúgu he fu rani si ngia Kristo nga mo, nga Wiri Mbori?” Yesu agumba kina rengo ki yugu tiko nga Masiya nga ko, wa vura duhe nga pa ida ko ho wo arengbe arengba ka sa ga ga aYudo Aboro Rondo i kitingbanga ko nga ko nagberã ngbakoyo na si ki sa gupai nga i imiko.—Mt. 26:63-67.\nGinipai tigaha du tipa rani? Ya mo ani agumba rengo ho duhe ni nga pa oka ani rengo watadu ka aria fugo rengbe ka ye na aũkumuko?\nKA PE RENGO IMA KPAKARA\nNirengo, si ima kpakara ka gumba rengo rogo gi yangara arame dungu “aboro akpi kina nyemu tiyo, ki du ni airakpinyemumarã” rogoho re. (2 Tim. 3:2) Zingo marã watadu zanga sunge marã nasaha ni mbumbupai fu aboro i pe rengo. Dungu aboro naberãha nga si ruaru fuyo i dĩhe, ka nangahe, watadu ka gumba ziree. Gi bipai re ima kpatafuro si ki da nga dungu aboro niberẽhe nga ho daha ni nibipa gbia aũkumuko, si aidanga boro pe rengo te. Na zavura kura aKristano ima manga iraira diaberã nibipa gipai re na mbiko ‘aura tipa marã’ i ki zanga gayo du gigiri rogo dungurati.—1 Tim. 3:8; Tito 1:7.\nOno tie, tipa dungu aKristano, i nawirika Yesu. I ima inoho nga sinombori nyakipaha kisusi aũkumuko dunduko. Rogo gi gene re, agu agude nga aKristano adĩngopai sukuru yo tipa ka manga asada wenengai te. (Snz. 20:23) Rengo ngaha nga, pa pe rengo arengbanga ka ye aye kindi na mosoro wagu naadu tipa Haykanush te. Ono wa vura duhe wo, ka pe rengo nga gupai ru bangiri Mbori, na si nasa rani ani du na gigiri sangbakpotoseyo nga gu du na nyanyakipaha.\nGu kpiapai nga ga Gagik nayugo gipai re wenengai. Ko aya: “Mbata fu mi da ni Kristano, mi aamangasunge rogo gu bakere basunge nga gu airaha anaaka kaa tumo marã-ngbeti nipeyo ziree nibipa gu marã i aagbiaha. Wa mi angia barugupasunge, si anaaida mi mangi giatise na gu boro naaroga marã-ngbeti tipa ka tumo marã mobirimo funi wa ka ni zanga kusa gaani mangaapai nga ga biriki kuyangura. Nisangbanaha, rimore awo ni kere ira ziree. Ho mi awiriki rengo ni, mi ambu manga gupai re, wa vura duhe nga mi aazio wene marã ti gu sunge re. Kubagure, mi atona gimi sunge bagaahe. Na nikina gu bambata uru mi atonaha, mi ake rimo gimi sirika na agbiangbii na kini tumo gimi amarã-ngbeti dunduko.”—2 Kor. 8:21.\nGagik aya: “Gu marã mi aagbiaha aye ka umba nikerehe, sidu, si ki du ni mbumbuhe fere mi ngere fuo gimi aborokporo. Ono wa si avura duwo, mi awere nangbarago. Mi na gigiri sangbakpotoreyo bangiri Yekova. Mi nga wene kpiapai fu awire ue nga akumbagude, na mi ima rẽ awere tipa amomu rogo dungurati. Abarogo marã-ngbeti gbiati agu aboro mi amangasunge bagaahe na yo nabire awere ni gu kumba na gumba kina rengo.”\nYEKOVA NIKA UNDO RONI AUNDO\nYekova nakpinyemu agu aboro nasa gako yugopai bibihe du wenengai niyugoyo gako wene asino kodihe na gumba rengo. (Tito 2:10) Gako ziazia toro adu kugii Davide ko fu gi kidohe re: “Mi adu mbata ni parangare, mi gbinza awere; ono mi ata bi nga ruru boro i nambu ni te, na ngbatungani i nio riahe a te.”—Tam. 37:25.\nGu kpiapai nga ga gu ruru dee nangia Ruta nayugo gupai re. Ri akakuti na-kumbari nangia Naomi kuba gupai nga ka mburi wa ri aima gbinza. Ruta aga ku Yisaraere yo, yo ri arengbe ka iriso ndikidi Mbori ni. (Ruta 1:16, 17) Ho Ruta adu ni Yisaraere yo, ri aamangapai na rengo na kini mangisunge nyanyaki, kini dungura futu zende ahe a wa si adu rogo Ndiko. Wakina gupai Davide agbiatiko na ni kusa, Yekova aambunga Ruta na Naomi ku rogo zingo te. (Ruta 2:2-18) Gu nyakipaha anyaka gbe nga, Yekova amangi bakere apai fu Ruta susi gu gbua nga ka ngera fuo gari azingo ũborose. Ko asia ri ri du ni tita Davide na zavura gu Masiya i akidopako!—Ruta 4:13-17; Mt. 1:5, 16.\nKura ga Yekova amoyambu rengbe ka gbiatiyo rogo gu kpakaraapai duhe rogo nimbumbuhe fuyo i gbia agu ahe i aida tipa raka yo. Kuba gupai nga i gbata gu gene du taata ono ki pe ziree, i namanga bakere ome ka mangasunge nyanyaki. Rogo gi gene re, i kini yuguhe nga i nabi ga Mbori wene asino, kodihe na gumba rengo na nyanyakipaha kisusi ahe dũ.—Snz. 12:24; Ef. 4:28.\nWakina Ruta naadu bakuru kusayo, aKristano rogo zegino dunduko ima du na idapase kuti ga Yekova ome ka undoyo. I na bakere kido kuti gu Ko naasa gupai nga i ke gi kidohe re rogo Fugoko yo, nga gu naya: “Mi ahe nga unda ro wa sa te, mi ambú nga ro a wa sa te.” (Eb. 13:5) Yekova aima digo niyuguhe nga ko rengbe arengba na ko nika undo gu rungorungo aboro aundo nape rengo ti aregbo dũ. Ko aima digo nimangipai a kuti gako akidohe nga ko nika fu agu ahe afu ani aida tipa raka rani.—Mt. 6:33.\nNirengo, aboro rengbe kaa bi mbia fongo na gu kura ahe na nyanyakipaha. Ono ani ima rengba kadu na kido nga, pa gumba ani rengo na kini yugu agu akura asino du ti gu Barani du ngbangbaturũ yo, si nyakipaha fuko kisusi kikiipa geno ambia dũ!\nPa gumba rengo nasa rani ani banda sangbakpotorani yo gigiri na kadu na ranirii nga ga fugo gene tungusapai yo


Agu Akristano Nga Abaakumba I ‘Nga Amounda Gaani Ngbarago’ | Wisigopai\nMO GEDIHE ROGO Afrikaans Albanian Amharic Arabi Argentinean (Fugo ni Bee) Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bicol Brazilian (Fugo ni Bee) Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Colombian (Fugo ni Bee) Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Haitian Creole Hiligaynon Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Italian (Fugo ni Bee) Japanese Japanese (Fugo ni Bee) Kazakh Kinyarwanda Kirghiz Korean Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Malagasy Malay Maltese Mexican (Fugo ni Bee) Myanmar Ndebele Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Oromo Pangasinan Polish Portuguese Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Romanian Russian Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swati Swedish Tagalog Tahitian Thai Tigrinya Tsonga Turkish Twi Ukrainian Uzbek Venda Vietnamese Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zulu\n“Ani nga amounda gaoni ngbarago.”—2 KOR. 1:24.\nONI GBATA AKARAGAPAI SA AGI ASANAHE RE:\nWai gu Pauro ayugu gupai nga ko ‘aadunga na pagbia kurii ga akurako idapase’ te ono ko angia ‘moundo gayo ngbarago’?\nRogo gini agene abaakumba afubee sa gu ngbarago nga ga akurayo aidipase?\nWai rengbe ani dunduko ka fubee sa gu toro nga ga ngbarago rogo dungurati?\n1. Ginipai naasa Pauro ko ngi tipa agu aKristano naadu Korinda yo?\nROGO gu garã nangia 55 F.B.K., gu mokedi nangia Pauro adu rogo gu gbata nga Turoa, ono kini berẽpa agu awirinako kindi naadu Korinda yo. Mbata kusayo rogo gu garã re, rago agberẽ tiko ka bi gupai nga agu awirina re apaa dagbatiyo. Mbiko gu nyemuse ko adu nani koyo du yó ni, ko akedi waraga tipa ka rugayo. (1 Kor. 1:11; 4:15) Ko akedi gako badiasunge nangia Tito ko ndu ka undoyo na ki ye na karagapai fuko ku Turoa yo. Pauro asungudo Tito Turoa yo ko ye ka pe agu apai naamanga yó fuko. Ono tie, rago agberẽ ti Pauro nga Tito ayegongo te. Ginipai si aidi Pauro mangihe? Ko andu ku Masedonia yo na i ki gbiatiyo yo naako. Tito agumba gupai fuko nga awirina aima mangapai wenengai sa gu waraga ko akedihe re na i adu na nyemu ka biko. Ho Pauro agi gi wene atingidapai re ni, ko “angi angi mbiko ho susi.”—2 Kor. 2:12, 13; 7:5-9.\n2. (a) Ginipai Pauro akehe fu aKorindo nibipa idapase na ngbarago? (b) Gini asasanahe ani ka makiapai tipaha?\n2 Ngbutuko fuo gure, ko ake gako ue waraga fuyo. Ko aya fuyo wee: “A nga ani du na pa zoga gaoni idapase te, ono ani nga amounda gaoni ngbarago, bambiko oni naru mbiko gaoni idapase.” (2 Kor. 1:24) Ginipai ko aaida ka pehe na gipai re? Na wai gu si aida agu afugoko re duna ome kurii agu aKristano nga abaakumba areme?\nGAANI IDAPASE NA GAANI NGBARAGO\n3. (a) Ginipai naadu berã Pauro yo ho ko akepai ni ki yaa: “Oni naru mbiko gaoni idapase”? (b) Wai gu abaakumba apekafuo ga Pauro kpiapai areme?\n3 Pauro afura tipa nyanyakipa apai ue si aida aKristano du nani, nga idapase gbiati ngbarago. Ko akepai tipa idapase ki yaa: “A nga ani du na pa zoga gaoni idapase te, . . . oni naru mbiko gaoni idapase.” Agi afugo Pauro re nayugu gupai nga, ko aima ino gupai nga agu awirina naadu Korinda yo aru nyanyaki angianga mbiko ko watadu gu kura boro ya, ono mbiko gayo idapase kuti Mbori. Sidu, ko aabingo ndupai ho tipa ka zoga ga akurako idapase te, na ko aidanga ka mangaha wo te. Ko aima du naa kido nga i angia gu ruru aKristano naida ka manga gupai naadu niruruhe. (2 Kor. 2:3) Areme, abaakumba napekafuo ga Pauro kpiapai nidu yó naa kido kuti ga awirinayo idapase gbiati nyemuapai nasayo i mangisunge fu Mbori. (2 Tesa. 3:4) Kuba gupai nga abaakumba namaa nyanyaki andiko kurii dungurati, i namangasunge na agu arugute nga ga Ziazia Kekeapai gbiati gu rugahe nga ga ga Yekova riigbu. Nirengo, agu abaakumba du areme na pagbia kurii ga awirinayo idapase te.—1 Pet. 5:2, 3.\n4. (a) Ginipai Pauro aaberãha ho ko akepai ni ki yaa: “Ani nga amounda gaoni ngbarago”? (b) Wai gu abaakumba apekafuo ga Pauro kpiapai areme?\n4 Pauro ayaa: “Ani nga amounda gaoni ngbarago.” Ko amangisunge na gi fugo re tipa tiko na gako abadiasunge. Tipagine pe ani he ti ni wo? Bambiko rogo kina gu bangisa waraga re, ko atingidi aKorindo naapa gako abadiasunge ue ho ko akepai ni ki yaa: “Yesu . . . atungusi pa ko dagba roni yo ku ngbarani, kina ngbarani na Siruano na Timoteo.” (2 Kor. 1:19) Kurigure, rogo gako waraga yo, agu aba dunduko ko amangisunge na gu fugo nga “amounda” rogoho, ko anaafura dedede tipa gu gako abadiasunge naadu wa Aporo, Akuira, Puriseka, Timoteo, Tito, gbiati kura aboro. (Rom. 16:3, 21; 1 Kor. 3:6-9; 2 Kor. 8:23) Sidu, ho ko ayani wee: “Ani nga amounda gaoni ngbarago,” ko akido aKorindo nga ko gbiati abadiangbako aaida ka manga asadatise tipa ka sa ngbarago ti aboro dunduko rogo dungurati. Areme, abaakumba a na kina gu bangisa nyemupai re. I naida ka manga asadatise tipa ka undo awirinayo i “mángi pa Yekova na ngbarago.”—Tam. 100:2; Frp. 1:25.\n5. Gini sanahe ani ka wisigo akaragapai tipaha na kini berẽkuriihe?\n5 Barambeda kusayo, i asana agu awirina nga zaaza abatungusipai naraka rogo apapara zegino nibakiakia nga, “Gini afugo na gini mangaapai nga ga bakumba ninaafu ngbarago furoni?” Wa ani ka wisigo agu akaragapai awere agi akuarani aidipase re afuhe, ani ringbisinga gayo akaragapai na gu rengbe ani ka fuhe. Kurigure, ani dunduko si aida ani berẽkuriipa wai rengbe ani ka fubee sa gu toro nga ga ngbarago rogo gaani dungurati. *\n“ONI SÁNANGO PERUSI NGA BADIANGBA”\n6, 7. (a) Gini gene rengbe abaakumba ka wirika Yesu, Pauro, na gu kura ga Mbori amoyambu ngbaha? (b) Tipagine pa yamba ani awirinarani ti rimoyo afu ngbarago ti ni fuyo?\n6 Badungu awirina nina ya gayo ngbarago nakio ho i abi gupai ni nga abaakumba nakpinyemuyo. Gu bangisa gene abaakumba amanga gipai re ngbaha nga ka pekafuo gu kpiapai nangia ga Davide, Eriu, gbiati Yesu. (Oni gedi 2 Samuere 9:6; Eyobo 33:1; Ruka 19:5.) Gi ga Yekova amoyambu re dunduko ayugu ndikidi nyemu aboro nimangayo sunge na rimo aboro. Pauro aima rugatiko naapa nyakapa tingida rimo akurako aidipase na kini mangisunge nani. Ko adigisi ke gako waraga nifuko sene fu awirina bangeyo aima susa 25 ti arimo yó kodihe na Perusi nga gu Kristano ko aya tipa ri wee: “Oni sánango Perusi nga badiangba.”—Rom. 16:3-15.\n7 Kura abaakumba kinaho duhe fuyo nikpakarapai ka tingida rimo aboro. Wa vura duhe wo, ho i amanga ndikidi asadatise ni tipa ka ino rimo aboro, gure wa i naya fu akurayo aidipase wee, ‘Mo nga nyanyakipa boro fere.’ (Gate 33:17) Abaakumba nafu ngbarago gbe fu awirinayo ho i ayambayo ni ti rimoyo i fu karagapai ti regbo Wisigo Ngbaõbambu Sinziri watadu ti regbo kura adunguratise.—Oni ringbisinga ha na Yoane 10:3.\n“RI NAMANGI SUNGE GBE ROGO GBIA”\n8. Gini nyanyakipa gene sa Pauro apekefuo gu kpiapai nga ga Yekova na Yesu ngbaha?\n8 Pauro ayugu nyemuse koyo du awirinako ni nitambua ko yó, si nga gu kura gene nakiiso gu ngbarago nga ga akurani aidipase. Sidu, rogo gu bangisa waraga ko agumbapa gako nyemu mangasunge tipa ga akurako ngbarago rogoho, ko ayaa: “Gi sambuati du ni bakere he tipa roni.” (2 Kor. 7:4) Agi afugo nga ga tambuahe re aima zambuasi kpoto agu awirina yo naadu Korinda yo. Kina gu bangisapai re ko amangihe fu kura adungurati. (Rom. 1:8; Frp. 1:3-5; 1 Tesa. 1:8) Nirengo, tifuo ko gumbapa Perusi rogo gako waraga fu gu dungurati naadu Roma yo, ko agbia kurapai kuti ni nga: “Ri namangi sunge gbe rogo Gbia.” (Rom. 16:12) Nairiwo wai agi afugo re avura fu wasa fu ri! Pauro apekefuo ga Yekova kpiapai na Yesu nitambua ko kura aboro.—Oni gedi Marako 1:9-11; Yoane 1:47; Yugo. 2:2, 13, 19.\n9. Tipagine pa tambua ani aboro na i kini tambua rani aye ti ni na ngbarago rogo dungurati?\n9 Abaakumba areme nabi gupai na nyanyakipaha nga ka tambua awirinayo. (Snz. 3:27; 15:23) Ho bakumba amanga gipai re ni, gure nga ni naya fu awirinani wee: ‘Mi ima bi gupai oni amangaha. Mi naberã paroni aberã.’ Nirengo, awirina naida ka gia afugo ngarasaro wagu re ngba abaakumba. Wirina sa du garãri wa 50 agumba gupai nga: “Basunge yo, boro ho ni naatambua re tipa gu sunge mi amangaha te. Aboro yo na kina gu sino nga ga abaangira. Ho bakumba atambua re ni tipa gupai mi namangihe fu dungurati, si nafu wasa fere, na ki ngarasi re! Si nasa re mi bi tire nga Mbori nakpinyemu re akpi.” Kina gu bangisapai re gu wirina agumbaha duna agude beko ue adunga gako badiarogatise ti ni ya. Bambeda, bakumba atambua ko. Wai gu gipai re aduna ome kuriko? Ko ayaa: “Agu afugo gu bakumba re agumbaha fere aima ngarasa re!” Nirengo, ho bakumba atambua awirinani ni tipa agu apai i amangaha, si nazambuasi yó na ki kiisi gayo ngbarago. Gipai re nafu ome fuyo tipa i naandu kindi ngba gu gene nga ga unga “ka he amáka nga yo ya.”—Yes. 40:31.\n“ONI RÍGI GA MBORI KANISA”\n10, 11. (a) Wai rengbe abaakumba ka pekafuo gu kpiapai nangia ga Nemaya? (b) Ginipai nika undo bakumba ní fu ga ziazia toro ũgume ho ní andu ni ka ngarasa aboro?\n10 Gini nyanyakipa gene duho abaakumba ayugo nyemuse ngbaha fu awirinayo na si kini ye na ngbarago fu dungurati? I nayugoho nimangayo pai niipo tipa ka ngarasa awirinayo. (Oni gedi Amokedi 20:28.) Ho abaakumba amangaha ni wo, i napekafuo gu kpiapai nangia ga agu ababanda avusende nga ga toro yó nadumbata. Nikpiapai, ani bingo gupai gu ruru babiapai nangia Nemaya amangihe ho ko abi gupai ni nga bete agu awirinako nangia aYudo arungbura rogo toro yo. Gu pangbanga re nape gupai nga ko aguari niipo ki ngarasiyo. (Nem. 4:14) Kina gu bangisapai re abaakumba aida ka mangaha areme a. I ‘naguari’ ki mangipai tipa ka undo akurayo aidipase i nyaki rogo idapase yo. Tipa i ngarasi awirinayo wo, i nandu kaa bi yó kpuyo yo ka agu apai du tipa yó mbugene fuyo i mangihe wo. Ti gu regbo i andu ka bi aboro tipa ka ngarasayo re, i naida ka “fu ga Ziazia Toro ũgume” fuyo. (Rom. 1:11) Ginipai rengbe ka undo abaakumba i mangihe wo?\n11 Mbata fu bakumba ndu ka ngarasa wirina, si naida ní di regbo tipa ka berãpa gu boro ní andu ka ngarasa ní. Gani akpakarapai nga gine? Ginipai rengbe ko ka gumbaha tipa ka ngarasi ní? Gini veresi watadu pangbanga nga ga gu boro du pani rogo Ziazia Kekeapai rengbe ka undo gu boro re? Ka bakumba berẽ mbata fu ní ndu ka ngarasa boro, si rengbe ka undo ko ko gumba kina agu apai nikadu na undo ti ni. Ho bakumba andu ni ka ngarasa awirinani, ní nambugene fuyo i gumba agu apai du ngbayo na ní ki degetuni wenengai ka giaha. (Yak. 1:19) Wirina sa nidee ayaa: “Si nipa ngarasaro ho bakumba adegatuni ni na ngbaduniyo dunduko ka gia gupai boro agumbaha.”—Rk. 8:18.\nMbakadatise mbata naundo bakumba ní “fu ga Ziazia Toro ũgume” fu aboro ho ní andu ni ka ngarasayo\n12. Ada rogo dungurati si aida i ngarasiyo, na tipagine?\n12 Ada nika gbia undo be gu ngarasaro nga ga abaakumba? Pauro azungodi agu aKristano nga abaakumba rogo dungurati nga i “bánda . . . akandoro” dunduko. Nirengo, aboro dunduko rogo dungurati naida i ngarasiyo, kodihe na agu abatungusipai nga abazakigene naima digo nimangisunge tipa dungu agarã. Tipagine i aida ti ni na gu undo nga ga abaakumba? Bambiko ti kura aregbo, zavura agu aboro niima nyaka rogo toro yo i nagbiatiyo agbia na gu fudifudiapai du rogo gi gbegberẽ zegino re. Ani wisigingo gupai namangi rogo ga Bakindo Davide raka yo nga gu nayugo ndu gupai gu ga Mbori moyambu niima nyaka rogo toro yo aida undo ti ni ti kura aregbo be badiangbani.\n“ABISAI . . . AYE KA UNDA DAWIDI”\n13. (a) Gini regbo Yisebi-benoba aida ka imo Davide ti ni? (b) Wai gu Abisai abatasi Davide?\n13 Ngbutuko fuo i mbedi Davide ni Bakindo, ko asovura na Goriata nangia gu ngburunga kumba nangia ngbatunga Refaima. Gi boro wingbaduse nangia Davide re aimi gi ngburunga kumba re. (1 Sam. 17:4, 48-51; 1 Peka. 20:5, 8) Fuo susa agarã kusa, ti regbo vura na aFereseto, Davide asovura berewe na kura ngburunga kumba. Rimoko angia Yisebi-benoba naadu a ningbatunga Refaima. (2 Sam. 21:16) Ono tie, ti gi regbo re, gi kumba re ambedi ka imo Davide. Tipagine? Si aadunga mbiko gupai nga Davide aadunga na wingbaduse te te, ono mbiko omeko nabati. Gu pangbanga re nayaa: “Dawidi ki tona ka rungbura.” Fuo ino Yisebi-benoba gupai nga ome Davide ima bata, ko “ki berẽ pa imo Dawidi.” Sidu, mbata fu gi ngburunga kumba re so Davide na gako baso, “Abisai wiri Seruya aye ka unda Dawidi, ki rũ gu Feresto re, ki imiko.” (2 Sam. 21:15-17) Nairiwo wai ko abati kpokoto! Nairiwo gu tambuahe Davide avura du nani tipa wai Abisai amoiberã ko fuoko na ki ye niipo ka undo ko ka batasa ungako be kerepai! Gini apai ani awirikaha ti gipai re?\n14. (a) Wai rengbe ani ka diabe agu akpakarapai duwa kina Goriata? (b) Wai rengbe abaakumba ka undo aboro i gbia ome gbiati ngbarago? Oni funga kpiapai.\n14 Ga Yekova aboro rogo zegino dunduko namangasunge tungusapai si ki vura du nga i nagbiatiyo na akpakarapai be Satana na gako aboro vurũ. Agu akura rani aima gbiatirani na agu akparakapai duni ngburunga ha wakina “Goriata,” ono pa kido ani kuti Yekova naundo rani ani dibehe. Ono tie, kura aregbo kinaho omerani abata na kpotoraniyo kini zere be sovura dedede kuti gu fudifudiapai ani agbiatirani nani rogo gi zegino re. Ho du ani ni wa gure, si taata kpotoraniyo zere ani ki ti kurogo gu kpakarapai ani narengbe ka hihe ahi kidu na diabese rogoho. Ti ngbatunga agu aregbo duwa gure, gu undo bakumba afuhe rengbe arengba ka ye na ngbarago furani na ki fu ome furani, a wa si amanga fu badungu aboro. Nazaki gene du garãri naima susa 60 ayaa: “Ti kura aregbo kusayo, mi aadunga wenengai te, na sunge tungusapai anaabatasa kina omere. Bakumba sa aini gipai re na ki fura na mi. Ani afura naako riipa agu apai du rogo Ziazia Kekeapai yo nangarasi re. Mi amangisunge na agu aberãpai ko afuhe fere na si ki undo re.” Ri agbia kurapai kutini nga: “Nangba wai gu bakumba re amangipai rogo nyemuse yo niruga ko tiko naapa gi rungbura ki undo re!” Nirengo, si ima ngba ka ino gupai nga ani na kina abaakumba berani nangerafuo rani rogo nyemuse yo na duwa kina Abisai ti aregbo dũ tipa ka ‘undo rani.’\nONI INIPA “GU NYEMUSE DU TI RE FU RONI BAKERE GBE”\n15, 16. (a) Ginipai naasa gupai nga awirina kpinyemu Pauro gbe? (b) Tipagine ani akpinyemu gaani abaakumba ti ni?\n15 Padu boro nibabanda akandoro nakoda mangasunge kakaka. Ti kura aregbo, abaakumba rengbe ka zanga rame yuru bambiko i nabakabangiriyo tipa ga Mbori rimbasa akandoro watadu i nasongoda akurayo aidipase rogo toro yo. (2 Kor. 11:27, 28) Wa vura duhe wo, abaakumba namanga gi gayo asunge re dunduko na ngbarago, wakina Pauro. Ko akepai fu aKorindo nga: “Mi abaga tire abaga zaza dati digida ha tipa mbisimoroni.” (2 Kor. 12:15) Nirengo, gu nyemuse ko adu nani tipa akurako asako ko mangisunge na gako regbo naabaha tipa ka nyakasayo. (Oni gedi 2 AKorindo 2:4; Frp. 2:17; 1 Tesa. 2:8) Si du nga ndu gupai naasa awirina i kpinyemu ko.—Amo. 20:31-38.\n16 Wangia ani ga Mbori amoyambu areme, ani nakpinyemu abaakumba na kini moiyo rogo gaani akpee yo. I nasa ngbarago tirani niyugoyo nyemuse furani. Ani nagbia ngbarago ho i ayeni ka ngarasa rani. Kurigure, ani na ngbarago nga i ti aregbo dũ tipa ka undo rani rogo agu akpakarapai ani agbiatirani nani rogo gi zegino re nga gu nabatasa kina omerani. Ii, ngbatunga agu abaakumba nangerafuo rani wagu re i nga ‘amounda gaani ngbarago.’\n^ genewaraga 5 I asana kina gu bangisa awirina re berewe nga, “Gini sino bakumba oni naabihe na nyanyakipaha gbe?” Badunguyo akaragapai nga, “Du zaaza na aboro.” Ani nika fura tipa gi nyanyakipa sino re rogo gu kura magazini naye kumbatayo.


Agu Apangbanga du Tipa ga Boro Raka: Mi Adu ni “Apai Dunduko fu Aboro Dunduko” | Denton Hopkinson\nGU PANGBANGA DU TIPA GA BORO RAKA Mi Adu ni “Apai dunduko fu Aboro Dunduko”\nOni Abati Mbiko gu Weneringise Oni Arẽnga Tipaha Ya\n‘Bera Agu Apai Nga ga Toro Naye na Unga na Zereda’\nOni Ba Agu Apai Dunduko Nafuda Roni ku Auru Yekova Yo\nYekova Nafu Mosoro fu Agu Aboro Nagbata Ko Kakaka\nDu na Zezeredi Ngbaduse—Nga gu Gene Nga ga Tatamana\nRiiapai Tipa Yugobaraapai ku Rogo Agu ANgbaõbambu Sinziri Nga ga 2016\nMO GEDIHE ROGO Acholi Afrikaans Albanian Amharic Arabi Armenian Australian (Fugo ni Bee) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Digor Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indian (Fugo Ni Bee) Indonesian Isoko Italian Japanese Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mixe Mongolian Moore Myanmar Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uruund Uzbek Venda Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nNgbaõbambu Sinziri (Gu du Tipa Dungurati) | Banduru 2016\nMi Adu ni “Apai dunduko fu Aboro Dunduko”\nGU PANGBANGA RE NGA FUGO DENTON HOPKINSON\n“Ka mo zi bapatiza azio, mi nika mbu ro!” Buba aserekpo nina na agu afugo re rogo 1941. Wa ko avura ka serekpo ri vuru, ri adiberã ka ndu ku mbatayo ka kpara gari raka fu Yekova Mbori na ki zi bapatiza. Buba amangipai kuti gako aserekpohe re na ko ki mbu rani. Garãre adu muambe gbua ti gu regbo re.\nI AIMA zingisa nyemu gu rengo nga ga Ziazia Kekeapai rogo re yo mbata kusayo. Nina agbia agu awaraga du mburuhe rii Ziazia Kekeapai, na mi kidu na bakere nyemu agu apai naadu rogoho, gbe agu asura naadu rogoho. Buba aidanga nina naafura na mi tipa gupai ri aawirikaha te. Ono tie, mi adu na bakere nyemu ka ino agu apai re na mi kini sana badungu asanahe, sidu, ri anaawirikapai na mi ho adunga buba ni kporo ya. Ni sangbanaha, mi adiberã a ka kpara gimi raka fu Yekova. Mi azi bapatiza Blackpool, England yo rogo 1943 ho garãre adu ni bawe.\nHO MI ATONA KA MANGASUNGE NI FU YEKOVA\nNaatona ti gu regbo re ka ndu kumbatayo, ani anaatungusapai dedede kina sa na nina. Ani anaamangasunge na agu aradio i anaayambaha nga fonoo tipa ka tungusa gu pangbanga nga ga Ziazia Kekeapai. Agu aradio re anidu ni badugbo ra, barõa guru sa anidu wa akiro biama na beberehe. Oni berẽnga pa wiri tooni kumbagude wa mi were ko nigbe tiko na riko badugbo he wa gure!\nHo garãre adani 14, mi aaida ka mangasunge abazakigene. Nina aya fere mi fura mbata na mounda awirina (du awere nga babi adungurati). Ko afu berãpai fere nga mi asadi ka wirika birĩ-sunge nga gu rengbe ka undore tingba sunge abazakigene. Sidu, mi amangihe wo. Tingbafuo mi mangisunge tipa agarã ue, mi asana kura babi adungurati tipa mangasunge abazakigene. Ko aya fere, “Mo ndu ka mangaha!”\nSidu, rogo Zerekpe 1949, ani na nina agamu agu aũkporo naadu berani rogo gu kporo ani anaatumo marã tipa kaa raka rogoho na ki bagi agu akuraha na ani ki ga ku Middleton yo, du mbembedi na Manchester, yo du ani atona ka mangasunge abazakigene ni. Tingbafuo adiwi biama, mi asia kura wirina sa animangi sunge abazakigene na ko. Be basunge afu berãpai furani nga ani ga ku rogo gu vovo dungurati i azakihe Irlam yo. Nina aamangasunge anazakigene na gu kura wirina sa ni dee rogo gu kura dungurati.\nWa garãre avura du ti gu regbo re gbua nga 17, i afu gu sunge fere na gimi badiasunge nga kaa ngbe kumbatayo ti regbo adunguratise mbiko agu awirina nga akumba narẽ naadu rogo gu vovo dungurati re adu ni kina umbayo. Kusa, i aya fere mi ga ku rogo gu Dungurati Nga ga Buxton, nga gu naadu na kina bete abatungusipai rogoho na naaida na undo. Mi naabi agu apai mi asusi rogoho re ni gu rabahe naadu tipa agu asunge mi agbiaha kumbatayo.\nAni aatakapande pa gu gumbapai du tipa aboro dunduko Rochester, New York yo, rogo 1953\nRogo 1951, mi ahiisi fuomu ka ndu tipa gu Gu Sukuru Nga Girada. Ono tie, rogo Banduru 1952, i ayambu re mi ye tipa sunge asekere. Mi agbatagene ka ne sunge asekere na gu nduhe nga mi angia bamangisunge fu Mbori ti aregbo dũ, ono agbia ngbanga aima ká ka ida gupai re na i ki sari ngbanga re ku bambukiso yo tipa adiwi sita. Ho mi adu ni yo, mi agbia gimi yambahe tipa gu namba 22 riko nangia ga Girada. Sidu, rogo Bamburu 1953, mi adakpa gu bakurungba i aayambaha nga Georgic ka ndu ku New York yo.\nHo mi adani yo, mi adu na rengba bere kadu pati gu bakere dunguratise nangia ga Rimbasa Aboro nga ga Vovo Zegino yo rogo 1953. Fuani, mi ki ndu na gatara ku South Lansing, New York yo, yo gu sukuru re aamanga ni. Marã aadunga bere te mbiko mi aaimanga wa mi akuru bambukiso yo te. Ho mi azorõ ni gatara yo, si aaida mi ndu na baasi ku South Lansing yo, marã aadunga bere tipa ka tumo gu wiri umba marã si aida ru tipa baasi te, mi aho marã kina be kura boro naadu rogo gu baasi re tipa ka tumo ru.\nMANGASUNGE ROGO KURA RINGARA\nGu sukuru nga ga Girada afu wene rabahe furani si undo rani ani “du ni apai dunduko fu aboro dunduko” tingba sunge amokedi. (1 Kor. 9:22) Ani biata nga Paul Bruun, Raymond Leach gbiati re i akedi rani ku rogo gu ringara nga Philippines. Ani apidi tipa dungu adiwi i kusi waraga furani nga gu nambu rani ani rimi ku rogo gu ringara re; fuani ani atona nduge ko yo na bakurungba ki kuru rogo gu ba nga Rotterdam, gu Baime nga Mediterena, gu gene ime nga Suez Canal, gu bariwara baime nga Indian Ocean, Malaysia, na Hong Kong yo, ani adi aʹuru nga 47 ku bangiri ime! Niyangaraha tie, ani ki da Manila yo rogo Ngbangba 19, 1954.\nMi na gimi badiasunge amokedi nga Raymond Leach andu na bakurungba tipa aʹuru 47 ku Philippines yo\nFuani, ani ki tona ka manga ariapai ka inido tirani na vovo aboro, vovo ringara, na zavura vovo fugo. Ono tie, i afurani wa ani adu biata dunduko ku rogo kura dungurati rogo gu gbata nga Quezon City, badungu agu aboro naaraka yo anaagumba pa-Ingirisi. Sidu, tingbafuo adiwi sita, ani aini kina bete afugo rogo pa-Tagalog. Si adu nga gu sunge i nika fuhe furani tingbafuo gure nika nyasariipa gu kpakarapai re.\nRogo gu kura uru sa rogo Merekoko 1955, ho ani ayego ni gene tungusapai yo ku kporo, Wiriba Leach gbiati re agbia keke awaraga i amoihe dimo kpuraniyo. Ani aye ka ino gupai nga i afu gu sunge furani nga ga babi adungurati. Garãre adu ti gu regbo re gbua nga 22, ono gi sunge i afuhe fere re afu gu momu fere nga mi “du ni apai dunduko fu aboro dunduko” ngba vovo agene.\nHo mi aamanga gu gumbapai ni du tipa aboro dũ ti regbo gu bakere dunguratise nga ga aʹuru ue rogo pa-Bicol\nNi kpiapai, wa mi angia babi adungurati, mi amangi gimi bambata gu gumbapai du tipa aboro dũ, barangba bambu bagaahe nga ga gbaria kpengbe rago. Mi aye ka ino gupai nga sino aboro du naanidu Philippines yo ti agu aregbo re nga gu gumbapai du tipa aboro dũ i nimangihe rogo gu ba nzunzu du aboro rogoho ni dunguyo! Wa mi anaata kaa biko adungurati ni basasa dunduko, mi anaamanga agumbapai rogo agu ambaraza du tipa dungu aboro, ba bagaahe yo, agu abambu dunguratise nga ga irangbii, bangi kandi, agu aba aboro andu kaa ongoda rogoho, na dedede rogo angboso agene. Ti gu kura regbo sa ho mi adu ni San Pablo City yo, bakere mai aka na mi ti manga gumbapai ba bagaahe yo, si du mi afu gu berãpai fu agu awirina naangbe kumbatayo nga ani ndu ka mangaha Bambu Kindo yo. Tingbafuoho, awirina ki sanahe singia i rengbe ka ya tipa gu dunguratise re gu dunguratise du tipa aboro dunduko, wa i aamanganga ha rogo gu ba du na dungu aboro rogoho ya!\nMi anaaraka dedede kina kua awirina yo. Wa vura duhe nga akpuyo anidu ni rungorungoho, si anidu ti aregbo dũ ni gigirihe. Gu ba mi anaapi riihe dedede angia ira i anaabaha vuru bambu. Aba mbida ime anaadunga ni gbugbuhe te, mi aasadi ka wirika wai ka mbida ime ngba iriiri gene kpengbe rago. Mi anaata na baasi na ti gu kura aregbo na kurungba ho mi andu ni ku rogo kura akisanga. Vuru agu agarã yo naabaha mi amangisunge, tarambiri aadunga bere te.\nMangasunge tungusapai na ta kaa biko adungurati aundo re mi wiriki pa-Tagalog. Mi aasungongo asungo nzunzu i yugupai fere te, ono mi awirikihe ho mi anaagia awirina ni i nifura gene tungusapai yo na ti regbo adunguratise. Awirina aida ka undo re mi wiriki gu fugo re, na mi aima du na tambuahe tipa gayo zerangbaduse na pa peyo kina boro rengo fere.\nWa regbo aasusa, gu vovo sunge i afuhe fere afõ re mi mangi bakere ariapai. Rogo 1956, ho Wiriba Nathan Knorr ayeni tipa bakere dunguratise, i aya fere mi mangisunge na aboro pangbanga. Mi aamanganga gu ngbatunga sunge re mbata te, sidu, kura aboro aundo re tipa mi wirikihe. Si aadianga garã sa te kusa, i ki mangi kura mbakadapai tipa gu kura bakere dunguratise berewe, na Wiriba Frederick Franz aye rogo gaani bakere basunge nga ga zegino tipaha. Ti gu regbo mi aamangasunge ni babiapai nga ga bakere dunguratise, mi awirikipai be gu nyemupai Wiriba Franz adu na ni ka asada ka mangapai wa kina agu aboro re. Awirina adu na bakere ngbarago ka bi Wiriba Franz ko navo roko aFiripino nga gu i ayambaha nga barong Tagalog, kaa manga gumbapai na ni.\nSi aaida mi mangi bakere ariapai ho i afu sunge babi rimbasa adungurati ni fere. Ti gu regbo re, ani aayugo gu firimi nga The Happiness of the New World Society dedede rogo agu arago dungu aboro anidu rogoho. Ti gu kura aregbo, rukutu agbiro anaasa ha furani ni kpakarakpakaraha. Ami anaaye mbiko gu ima we nga ga masini sinima na kini kongo kutini. Kere sunge du naanidu ka giriso gu masini sinima re kusa! Si aadunga taata ka manga mbakadapai tipa kaa yugo gu sinima re te, ono wa si avura duwo, si aima fu bakere ngbarago furani ka bi gu karagapai nangia ga aboro wa i aye ka inido tiyo na wai du ga Yekova riigbu rogo zegino dunduko.\nAgu abavugahe nga ga Katoriko yo asosodi agu airangbii naadu rogo gu dagba rago re nga ka i idinga ha furani ani mangi bakere adunguratise ya. Watadu i anaasada ka gbeberã aboro ti mbakadapai nita yo gu nzoro nga ga kanisa ru ti agu aregbo ani anaamanga agumbapai pati gayo akanisa. Wa si avura duwo, sunge aandu kina kumbatayo, na badungu aboro rogo agu arago re awere nga airisi Yekova.\nGU SUNGE NAAIDA NA BAKERE ARIAPAI\nRogo 1959, mi agbia waraga nga gu naaya i fu re mi ndu ka mangasunge be basunge yo. Gere asa re mi wiriki kura dungu apai. Kusa, i aya fere mi ta kaa biko agu abe basunge du rogo kura aringara. Ti gu kura regbo sa ho mi aandu ni, mi aye ka ino wirina nga Janet Dumond, nangia mokedi Thailand yo. Ani atona ka keka awaraga dagbarani na kusa ani ki mangi rogatise. Ani ima gbia ngbarago ti agu agarã 51 ani namangihe sa ni arogotise kutingba sunge.\nMi gbiati Janet rogo kura kisanga sa Philippines nga ga gu dungu akisanga du yo\nMi ima gbia ngbarago ti ndu kaa bi ga Yekova aboro rogo aringara nga 33. Mi na bakere ngbarago mbiko agu asunge mi amangihe ti tonatonaha aundo re tipa ka mbakada re tipa gu kpakarapai nga ga mangasunge na ngbatunga aboro ni bakiakia! Agu ata mi anaata re akiisi gimi bipai bakere gbe na ki undo re mi bi wai du ga Yekova nyemuse tipa ngbatunga aboro dũ.—Amo. 10:34, 35.\nAni anaamanga ome kaa tungusapai dedede\nMI NAMANGA ARIAPAI KINDI\nNairiwo gu ngbarago du ani na ni ka mangasunge na awirinarani Philippines no! Bange abatungusipai ima kio awere wakina bara bawe kisusi wai si adu ti agu aregbo ani atona ka mangasunge no. Mi na Janet namangasunge kindi kina sa rogo gu be basunge nga ga Philippines du Quezon City no. Wa vura duhe nga mi ima mangasunge tipa agarã 60 rogo kura ringara, si naida mi du adu kindi regerege tipa ka manga ariapai kuti gupai Yekova aya fere mi mangihe. Agu aariapai mangi rogo riigbu barambeda naida ani mbakaditirani ambakada ka manga ariapai wa ani amangasunge fu Mbori na fu awirinarani.\nWai aDezire Yekova ange kina kumbatayo nafu ngbarago afu kindi furani\nAni ima diaberã ka ida agu apai dunduko ani abihe nga si Yekova akpinyemuhe, na si ima du nga gu wene gene nga ga raka. Ani ima asada ka manga agu aariapai a si aidaha na ka mangasunge fu awirinarani wenengai. Nirengo, ani ima diaberã nga “ka du ni apai dunduko fu aboro dunduko” wa Yekova aidaha.\nAni namangasunge kindi rogo gu be basunge du Quezon City no\nNGBAÕBAMBU SINZIRI (GU DU TIPA DUNGURATI) Banduru 2016


Agu Apangbanga du Tipa ga Boro Raka: Amaku Naye ti Manga Gupai Yekova Asana Boro Ni Mangihe | Olive Matthews\nAmaku Naye ti Manga Gupai Yekova Asana Boro Ni Mangihe\nGu pangbanga re nga fugo Olive Matthews\n“Ani nika mangaha amanga!” Wo du ani akaragapai na kumbami gbiati kawire na diako ho i afu sunge ni furani. Tipagine ani aidi ti ni ka mangaha, na wai du Yekova afu maku furani? Oni runga mbata mi penga pa wai furoni mi asono.\nI AVUNGURE rogo 1923 rogo gu gbata nga Hemsworth du Yorkshire, ringara aNgirisi yo. Kawire adu sa nangia unvuru fere nga Bob. Ho garãre adu ni wa ribua, buba nga guko naima soga gu sunge biriki nga ga apambori agbia abuku nga gu naakusa agu abiriki nga ga ziree pambori kuyangura. Gupai ko agedihe rogoho aima ngbatiko. Fuo bete agarã kusa, Bob Atkinson aye fuo rani ku kporo na ki moi dede fugo gumbapai nga ga Wiriba Rutherford furani. Ani aye ka ino gupai nga gu gumbapai re aye kina be agu aboro nakusi agu abuku re! Avungurani afu berãpai fu Wiriba Atkinson nga ko niye kaa ri riahe na ani na anyemu dũ na kini karagapai kuti gaani dungu asanahe nga ga Ziazia Kekeapai. I ayambu rani tipa dunguratise nga gu naamanga kua kura wirina yo nga gu baturõho adu wa bete amairo. Ani atona nduge koyo nibasa, na i ki zaki wiri umba dungurati Hemsworth yo. Si aaimanga te ani ki tona kaa dia mounda arimbasa (du awere nga ababi adungurati) i naaye kaa ra kpurani, na kini yambu agu abazakigene naadu mbembedi na ani ku kporo tipa riahe. Pa koda mi tire na yo aima du na maapai kurire.\nTi gu regbo re, ani atona sunge nga ga bagaahe, ono buba ki ya fu kawire wẽ, “Ka mo aida ka ndu tipa sunge abazakigene, ani ima rengba ka kiso gi babagaahe re.” Bob ada kutini, na ko ki guari kporo ka ndu ka mangasunge abazakigene ho garãko adu ni 21. Fuo agarã ue kusa, ho garãre adu ni nga 16, mi ada ni nazakigene. Kparakusayo ti digido aposo, mi anaatungusapai gbe ni kina nisare, kini mangisunge na karte dezirepai gbiati fonoo. Ono Yekova afu maku fere mi ki gbia dee ka wirika Ziazia Kekeapai na ri na ri ki mangi wene sonakumbatayo. Badungu agu aboro naadu rogo gu ngbadimokporo nga ga gu dee re agi rengo niyangaraha. Rogo gu garã nangbefuo gure, i amoi re gbiati Mary Henshall ni kparakpara anazakigene. I akedi rani ku rogo gu dagbarago i aafunga ha mbata fu boro ni tungusipai rogoho ya rogo gu papara ringara nga Cheshire.\nTi gu regbo Ue Vura Nga ga Zegino aamanga ti ni, si aaida adee naamanga asunge tipa ka songoda gu vura re. I anaambu agu abamangisunge ambu nga ga kura apambori yo zanga ndu na yo kutingba vura yo, sidu, ani aaberãha nga wa ani angia abazakigene, i nika mburani ambu a. Ono agbiangbanga aadanga kutini wo te, sidu, i ki bare ku bambukiso yo tipa aˈuru 31. Gu garã nangbefuo gure ho garãre adani nga 19, i ake re ku dagba agu aboro yo kà ka rimiso tiyo ku rogo vura yo mbiko sangbakpotoyo yo. I ayambu re ku ngbanga yo bara ue, ono niyangaraha i ki gbandaka gu ngbanga re. Ho mi aandu ni rogo agu akpakarapai re, mi aima ino gupai nga ziazia toro aundo re aundo na Yekova aazio bere kini nyakasi re mi ru nyanyaki.—Yes. 41:10, 13.\nAni agbiatirani na Arthur Matthews rogo 1946. Si aaimanga te wa ko anyasi gako diwi biata ku bambukiso yo mbiko ko aka ka sovura mbiko sangbakpotokoyo, ko ki ga fuo tameko nangia Dennis nga guko nangia kparakpara bazakigene Hemsworth yo. Bayo aima yugopai fuyo tipa Yekova mbuyo kindi rukutu na i ki zi bapatiza ho i adu ni ni wiri akumbagude. Fuo regbo ngbutuko, i akedi Dennis ku Ireland yo, Arthur ki nye zanga badiasunge. Mbiko gupai nga rago angba ti avungure na gu sino mangaapai nangia ga gi paranga bazakigene naamangasunge nyanyaki re, i aya fuko ko ye kaa raka na yo kporo. Ho mi anindu ni ka biyo, mi gbiati Arthur anifu tirani ka zunda asiani tingbafuo riahe. Niyangaraha, ani ki tona kaa keka awaraga dagba tirani. Rogo gu garã nangia 1948, i aba Arthur berewe ku bambukiso yo tipa diwi biata. Ani amangi rogatise rogo Ngi 1949 kidu na gu sasa rirani yo nga ka nye kina tingba sunge Kindo ti aregbo dũ. Mbiko ga Yekova maku na pa banda ani gaani marã, ti gaani aregbo ongoda, ani anaaundo agu aboro tipa marã naana ke gayo ahe, sidu, ani kini ndu kumbatayo kaa mangasunge abazakigene.\nHo ani adu ni Hemsworth yo, ngbutuko fuo gaani pumbo rogatise rogo 1949\nKina fuo garã sa gbua kusa, i aya furani ani ndu ku Northern Ireland yo, ani andu mbata ku Armagh yo na fuani ani ki ndu ku Newry yo, nga agu agbata nahi be kina aboro Katoriko. Sogote nga ga apambori aima du ni kerehe rogo gu rago re, na si aaida ani du na bakere rubangirise gbiati kpariapai ho ani afura ni na aboro. Ani anaamanga adunguratise kua kura arogotise yo sa nga gu baturõho adu ti gu ba ani aaraka rogoho nga amairo bawe (akirometere 16). Aboro wa muambe naana ye tipaha. Ho i aniya ni furani ani ra ara yo, ani aniba he sande vurubambu ki pi riihe na ho rago anigiri ni, i animangi bambaiko riahe furani wiso. Si nafu bakere ngbarago fere ka ino gupai nga badungu aDezire Yekova du rogo gu dagbarago re awere.\n“ANI NIKA MANGAHA AMANGA!”\nKawire na diako nga Lottie aima du tigayo ni kparakpara abazakigene Northern Ireland yo ti gu regbo re, na rogo 1952, ani dunduko biama adu pati bakere dunguratise Belfast yo. Kura wirina sa adi rani dunduko ku kpuko, kodihe na Pryce Hughes nga guko nangia mounda be basunge nga ga Britain ti gu regbo re. Rogo kura yuru sa, ani afura tipa gu wiri buku i akusihe nga God’s Way Is Love, nga gu i akusihe na pa Ireland berãseyo. Wiriba Hughes afura tipa pa wai si adu ni mbumbuhe ka tungusapai fu aKatoriko Irish Republic yo. I anaado awirina kusayo ngbaome rogo agu aba i aaraka rogoho na abavugahe anaangarasa aboro i niizubo awirina. Pryce aya, “Ani naida agu arogotise du na atarambiri beyo i mangi gu kparakpara tua du tipa ka kparaka gu wiri tooni buku re vuru ringara dunduko.” * Ani akaragapai nibasa nga, “Ani nika mangaha amanga!” Si du nga agu afugo nidu ti tonatona gi pangbanga re.\nNa gu kura abazakigene rii motoro gbiati gu tarambiri motoro agbehe\nBa sa dagba agu aba abazakigene anaasungo rogoho dedede Dublin yo angia kua Mama Rutland yo, nga gu wirina nairisi Yekova ni ruru ri tipa dungu agarã. Fuo sungo ani yo tipa bete regbo na fuo baga ani kura bete gaani ahe, ani dunduko biama abiti kurii ga Bob motoro gbiati gu tarambiri motoro agbehe na ki ndu ka gbata tarambiri. Ani abi kuru tarambiri nga gu naadu ni wenehe na ani ki sana gu boro naabaga ha ni ye na ni furani, bambiko boro ho dagbarani naini gbe tarambiri te. Rogo gu nyemu re dunduko, Arthur asungu rii ba kini mangi tiko wa ka i ya ko nagbe tarambiri. Rogo kura girorago, ho ko aasada ni ka gbehe kusayo ba mbakada atarambiri yo, mokedi rimori angia Mildred Willett (nga guri naye kada ni dia John Barr kusa) aye fuo rani. Ri aima ino ka gbe tarambiri! Ri aundo rani ani wiriki wai ka gbe tarambiri, na fuo gure, ani kini du regerege ka ndu!\nGaani tarambiri gbiati gu bambu du na anduhe wa ga tarambiri\nFuo gure, ani aida ba tipa kaa raka rogoho. I aima ya furani wẽ ka ani rakingo rogo gu bambu du na anduhe wa ga tarambiri ya bambiko asogorani aima rengba ka zoho, sidu, ani agbata kporo tipa ka raka rogoho, ono ka ani abingo ho ya. Rogo gu yuru re, ani dunduko biama ara kina vuru tarambiri yo. Rogo gu uru naangbe fuo gure, guhe ani abihe angia wiri umba bambu naadu na anduhe wa ga tarambiri na rukutu abarame rogoho ue. Si du naye kada ni kpurani. Ani anaarugusa ha arugusa rogo gu ba nangia ga kura wenesino abasopobino. Ani aatungusapai rogo dagbarago nga gu baturõho adu nga akirometere 16 kuti 24 (amairo 10 kuti 15) ti gu ba ani aaraka rogoho re. Ho ani anigbisi ni ku rogo kura vovo rago, ani anikaraga tirani ka tungusapai fu agu aboro naadu rogo gu rago gu kpurani re adu rogoho.\nAni aima ta na tungusapai rogo agu akporo dunduko naadu Republic yo bangbanda sudiyo na uroyo zanga badungu akpakarapai, na ani ki kparaka wiri tooni abuku nga 20,000, na ani kini kedi rimo agu aboro naadu na nyemupai ku rogo gu be-basunge nga ga ringara aNgirisi. Nairiwo gu pa maku ngaha nga dungu akama awirina du yo awere!\nANI AGA KU RINGARA ANGIRISI YO, FUANI, ANI KINI NDU KU SCOTLAND YO\nFuo bete regbo kusa, i akedi rani ku London ku sudiyo. Fuo bete aposo, be-basunge nga ga ringara aNgirisi ayambu Arthur na ki sana ko ko tona gu sunge nga ga bi adungurati rogo gu uru nangbefuo gure! Fuo i raba rani tipa poso sa, ani andu ku Scotland yo, yo i afu badona adungurati ni furani ani naabiko ho. Regbo aadunga be Arthur ko mbakadi gako agumbapai te, ono wai ko adu regerege ka manga ai sunge nga ga Yekova si ki vura du ni mbumbuhe vurũ aima nyakasa re bakere gbe. Nirengo, ani aima gbia ngbarago tingba gaani sunge nga ga bi adungurati. Ani aima du rogo gu rago i afunga ha fu boro tipa tungusapai rogoho ya tipa bete agarã, na awere, si aima du ni bakere pa maku kadu dagba awirina.\nHo Arthur agbia yambahe ni tipa ka ndu tipa gu sukuru nga ga Girada nga gu naadu tipa diwi bawe rogo 1962, si aaida ani mangi gu diaberã naaima nyaka. Ani ada kuti gupai nga wa si avura du nga Arthur nika mbu re ambu sayo, si aruaru ko idi gu momu re. Wa duhe nga mi anye nisare, i akaraga re ni kparakpara nazakigene ku Hemsworth yo. Ho Arthur akaragatiko ni fuo garã sa kusa, i akedi rani tipa sunge biko rimbasa adungurati ku Scotland yo, gu papara ringara aNgirisi du ku nodiyo, na Northern Ireland yo.\nVOVO SUNGE IRELAND YO\nRogo 1964, i afu vovo sunge fu Arthur nga ko du ni mounda be basunge nga ga Irish Republic. Sunge ta kaa biko adungurati aima ngba tirani ni kerehe, sidu, gu ariapai re aima gundesi re ti tonatonaha. Ho mi angera ni kusayo, mi na ngbarago awere nga mi agbia gu momu nga ka mangasunge Betere yo. Mi ima ida kuti gupai nga ka mo idi gu sunge i nafuhe foro zavura ho adunga nyemu mangaha ni tiro ya, mo nikaa gbia amaku agbia be Yekova. Mi anaamangasunge makitabu yo, kini furũ awaraga, kini mangi riahe na kini girisi rago. Ti gu kura aregbo, ani anaandu a tipa sunge biko rimbasa adungurati na ani kidu na rengba ka biko awirina rogo gu ringara re dũ. Gipai re, gbiati gu nga kaa bi agu aboro ani aawirika Ziazia Kekeapai na yo i nimangi sonakumbatayo, asa gupai nga ani du na nyanyaki pagume na agu awirinarani du Ireland yo. Nairiwo gu pa maku re!\nNYANYAKIPA PAI FU AGU ADEZIRE YEKOVA DU IRELAND YO\nGu bambata bakere dunguratise nga ga dungu aringara Ireland yo amangi Dublin yo rogo 1965. * Wa si avura du nga bakere sogote adu, gu bakere dunguratise re anyasi wenengai. Aboro bangeyo adu nga 3,948 naadu pati ni, na aboro 65 ki zi bapatiza. Be basunge akeke awaraga tambuahe fu agu aboro dunduko nadi agu ageno ku kpuyo naadu 3,500 nga aguyo naaye tipa gu bakere dunguratise re. Tipa agu airakporo re tigayo, i ki tambua agu ageno re tipa gayo sino mangaapai. Nirengo, gure angia ariapai fu gu ringara nga Ireland re.\nArthur nafu sene fu Nathan Knorr ho ko adani tipa gu bakere dunguratise namangi rogo 1965\nHo Arthur aagumba pa kusa yo Gimi Kitabu Apangbanga Nga ga Ziazia Kekeapai ni Gaelic yo rogo 1983\nRogo 1966, i akodi gu papara Ireland du ku nodiyo gbiati gu du ku sudiyo kutii gu be basunge nga ga Dublin, gu kodatise re tigaha aima du kia nibipa gu kparakaro du nga ga birĩ zogarago gbiati ga apambori nga gu naadu rogo gu kisanga re. Ani adu na bakere ngbarago ka bi badungu aKatoriko i nigi rengo na kini irisimbori sa na agu awirinayo naadu mbata kua Aboona yo.\nRogo gu garã nangia 2011, bakere ariapai amangi rogo raka rani yo ho i akodi gu be basunge ni nga ga Britain na gu nga ga Ireland na i ki kedi rani ku rogo gu Betere du London yo. Gu pangbanga re aye ti gu regbo mi atona kadu na bakere bakabangirise mbikopa kaza Arthur. I abi gu kaza tiko i ayambaha nga Parkinson. Rogo Merekoko 20, 2015, gimi badiarogatise ani araki na ko tipa agarã 66 akpi.\nVuru gu bete agarã yo susi kusayo, mi ima rungo kpotoreyo ni kerehe na kidu na bakere gberãrago. Mbata kusayo, Arthur anidu na mi ti aregbo du. Nairiwo gu bakere zingo du mi na ni tipa ko were! Ono ho boro asusa ni rogo ngbatunga apai wa gure, ni naye ka mbeda na Yekova ni bakerehe gbe. Si nafu bakere ngbarago fere a ka ino wai badungu aboro akpinyemu Arthur. Mi ima gbia keke awaraga be abakure Ireland yo, Britain yo, na zavura Amerika yo. Agu awaraga re gbiati gu ngarasaro nga ga tame Arthur nga Dennis na Diako nga Mavis gbiati awiri kawire nga Ruth na Judy, ima undo re kisusi gu rengbe mi ka gumbaha.\nGu veresi nga gu undo re ni bakerehe kisusi nga Yesaya 30:18. Si naya: “Yekova nasunguda roni . . . ka du na undahe fu roni; si du du ko ti ni ni kiisikiisi pako ka ina pai fu roni. Bambiko Yekova nga Mbori ruru sarangbanga; maku du fu agu yo dunduko nasunguda ko.” Nirengo, mi ima gbia wasa ti ino gupai nga Yekova nasunguda regbo na zerangbaduse tipa ka mbakada agu apai gberẽ na ka fu wene asunge furani rogo gako vovo zegino.\nHo mi angerani kusayo ka bi gu raka ani narakihe, mi nabi wai abi nzunzu Yekova nangbembatayo na ki fu maku kurii gu sunge namanga Ireland yo! Mi nabihe nga bakere momu du mi adu na ni ka fubee tooni tipa gu sonakumbatayo rogo toro yo re. Kango ti ni te nga, manga gupai Yekova asana rani ani mangihe naye na amaku ti aregbo dũ.\n^ genewaraga 12 Oni bi 1988 Yearbook of Jehovah’s Witnesses, kpe. 101-102.\n^ genewaraga 22 Mo bi gu Yearbook nga ga 1988, kpe. 109-112.