تقوا (ده گفتار شهید مطهری)ـ تقوا از نظر اسلام :: خادم الموالی عباس داودی داوودی\nتقوا (ده گفتار شهید مطهری)ـ تقوا از نظر اسلام\nتقوا (ده گفتار)\nمجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج23، ص 687 تا ص 727\n« افَمَن اسَّسَ بُنْیانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَیرٌ امْ مَنْ اسَّسَ بُنْیانَهُ عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ فَآن‌هارَ بِهِ فى نارِ جَهَنَّمَ وَ اللَّهُ لایهْدِى الْقَوْمَ الظّالِمینَ ـ آیا آن کس که بناى خود را بر اساس تقواى از خدا و خشنودى او نهاده بهتر است یا آن که بناى خود را بر لبه پرتگاهى که نزدیک فرو ریختن است نهاده، که در این صورت وى را در آتش دوزخ مى‌افکند؟ و خداوند گروه ستمگران را هدایت نمى‌کند.» (توبه/109)\nموضوع سخن، تقوا از نظر اسلام است. وضع این جلسه که قرار است فعلًا در هر ماه یک بار تشکیل شود براى ایراد یک سخنرانى به معناى فنى نیست، بلکه هدف این جلسات تحقیق و مطالعه جدى در اطراف یک سلسله موضوعات دینى است.\nبنابراین اگر احیاناً از مراسم عادى در سخنرانی‌هاى معمولى خارج شدیم، از وضعى که خودمان تصمیم گرفته‌ایم خارج نشده‌ایم. به‌عنوان مثال ممکن است احتیاج پیدا کنیم در وسط سخنرانى قسمت‌هایى را از روى کتاب بخوانیم و یا آن‌که در یک سخنرانى برحسب مطالعاتى که کرده‌ایم مطلبى را بگوییم و بعد در اثر مطالعه بیشتر و یا تذکر دیگران، در یک سخنرانى دیگر با کمال صراحت به اشتباه خودمان اعتراف کنیم و سخن اول خود را رد کنیم، و ممکن است این کار را یک نفر دیگر که در همان موضوع سخنرانى مى‌کند آن‌جام دهد و با دلیل و منطق سخن ما را رد کند.\nچون قبلًا سخنران، موضوع سخنرانى خود را اعلام کرده ناچار است خود را حتى الامکان آماده کند و شنوندگان نیز از اول مى‌دانند که چه موضوعى را مى‌خواهند گوش کنند. آن‌ها هم به نوبه خود، خود را آماده شنیدن یک موضوع معین مى‌کنند و از این رو افاده و استفاده بیشترى مى‌شود.\nاین کلمه از کلمات شایع و رایج دینى است؛ در قرآن کریم به صورت اسمى و یا به صورت فعلى، زیاد آمده است. تقریباً به همان اندازه که از ایمان و عمل نام برده شده و یا نماز و زکات آمده و بیش از آن مقدار که به‌عنوان مثال نام روزه ذکر شده، از تقوا اسم برده شده است. در نهج البلاغه از جمله کلماتى که زیاد روى آن‌ها تکیه شده کلمه «تقوا» است. در نهج البلاغه خطبه‌اى هست طولانى به نام خطبه متقین. این خطبه را امیرالمؤمنین در جواب تقاضاى کسى ایراد کرد که از او خواسته بود توصیف مجسم کننده‌اى از متقیان بکند. امام ابتدا استنکاف کرد و به ذکر سه چهار جمله اکتفا فرمود ولى آن شخص- که نامش هَمّام بن شریح بود و مردى مستعد و برافروخته بود- قانع نشد و در تقاضاى خود اصرار و سماجت کرد. امیرالمؤمنین علیه‌السلام شروع به سخن کرد و با بیان بیش از صد صفت و ترسیم بیش از صد رسم از خصوصیات معنوى و مشخصات فکرى و اخلاقى و عملى متقیان، سخن را به پایان رسانید.\nمورخین نوشته‌اند که پایان یافتن سخن على همان بود و قالب تهى کردن همّام بعد از یک فریاد همان.\nمقصود این است که این کلمه از کلمات شایع و رایج دینى است. در میان عامّه مردم هم این کلمه زیاد استعمال مى‌شود.\nاین کلمه از ماده «وَقْى» است که به معناى حفظ و صیانت و نگهدارى است.\nمعناى «اتّقاء» احتفاظ است. ولى تاکنون دیده نشده که در ترجمه‌هاى فارسى، این کلمه را به صورت حفظ و نگهدارى ترجمه کنند. در ترجمه‌هاى فارسى اگر این کلمه به صورت اسمى استعمال شود مثل خود کلمه «تقوا» و یا کلمه «متقین»، به «پرهیزکارى» ترجمه مى‌شود. به‌عنوان مثال در ترجمه هُدىً لِلْمُتَّقینَ گفته مى‌شود: هدایت است براى پرهیزکاران. و اگر به صورت فعلى استعمال شود، خصوصاً اگر فعل امر باشد و متعلَّقش ذکر شود، به معناى خوف و ترس ترجمه مى‌شود. به‌عنوان مثال در ترجمه اتَّقُوا اللَّهَ یا اتَّقُوا النّارَ گفته مى‌شود: از خدا بترسید، [یا از آتش بترسید.].\nالبته کسى مدعى نشده که معناى «تقوا» ترس یا پرهیز و اجتناب است، بلکه چون دیده شده لازمه صیانت خود از چیزى ترک و پرهیز است و همچنین غالباً صیانت و حفظ نفس از امورى ملازم است با ترس از آن امور، چنین تصور شده که این ماده مَجازاً در بعضى موارد به معناى پرهیز و در بعضى موارد دیگر به معناى خوف و ترس استعمال شده است.\nو البته هیچ مانعى هم در کار نیست که این کلمه مجازاً به معناى پرهیز و یا به معناى خوف استعمال بشود. اما از طرف دیگر موجب و دلیلى هم نیست که تأیید کند که از این کلمه یک معناى مجازى به‌عنوان مثال ترس یا پرهیز قصد شده. چه موجبى هست که بگوییم معناى اتَّقُوا اللَّهَ این است که از خدا بترسید و معناى اتَّقُوا النّارَ این است که از آتش بترسید؟! بلکه معناى این گونه جمله‌ها این است که خود را از گزند آتش حفظ کنید و یا خود را از گزند کیفر الهى محفوظ بدارید. بنابراین ترجمه صحیح کلمه تقوا «خود نگهدارى» است که همان ضبط نفس است و متقین یعنى خود نگهداران.\nراغب در کتاب مفردات الفاظ قرآن مى‌گوید:.\nالْوِقایةُ حِفْظُ الشَّىْ ءِ مِمّا یؤْذیهِ، وَ التَّقْوى جَعْلُ النَّفْسِ فى وِقایةٍ مِمّا یخافُ. هذا تَحْقیقُهُ، ثُمَّ یسَمَّى الْخَوْفُ تارَةً تَقْوى وَ التَّقْوى خَوْفاً حَسَبَ تَسْمِیةِ مُقْتَضَى الشَّىْ ءِ بَمُقْتَضیهِ وَ الْمُقْتَضى بِمُقْتَضاهُ، وَ صارَ التَّقْوى فى عُرْفِ الشَّرْعِ حِفْظَ النَّفْسِ مِمّا یؤْثِمُ وَ ذلِکَ بِتَرْکِ الْمَحْظورِ.\nیعنى وقایه عبارت است از محافظت یک چیزى از هرچه به او زیان مى‌رساند، و تقوا یعنى نفس را در وقایه قرار دادن از آن‌چه بیم مى‌رود.\nتحقیق مطلب این است، اما گاهى به قاعده استعمال لفظ مسبّب در مورد سبب و استعمال لفظ سبب در مورد مسبّب، خوف به جاى تقوا و تقوا به جاى خوف استعمال مى‌گردد. تقوا در عرف شرع یعنى نگهدارى نفس از آن‌چه انسان را به گناه مى‌کشاند به این‌که ممنوعات و محرّمات را ترک کند.\nراغب صریحاً مى‌گوید تقوا یعنى خود را محفوظ نگاه داشتن، و مى‌گوید استعمال کلمه تقوا به معناى خوف، مَجاز است و البته تصریح نمى‌کند که در مثل اتَّقُوا اللَّهَ معناى مجازى قصد شده، و چنآن‌که گفتیم دلیلى نیست که تأیید کند در مثل آن جمله‌ها مجازى به کار رفته است.\nچیزى که نسبتاً عجیب به نظر مى‌رسد ترجمه فارسى این کلمه به «پرهیزکارى» است. دیده نشده تاکنون احدى از اهل لغت مدعى شده باشد که این کلمه به این معنا هم استعمال شده. چنآن‌که دیدیم راغب از استعمال این کلمه به معناى خوف اسم برد ولى از استعمال این کلمه به معناى پرهیز نام نبرد. معلوم نیست از کجا و چه وقت و به چه جهت در ترجمه‌هاى فارسى، این کلمه به معناى پرهیزکارى ترجمه شده است؟! گمان مى‌کنم که تنها فارسى زبانان هستند که از این کلمه مفهوم پرهیز و اجتناب درک مى‌کنند. هیچ عربى زبانى در قدیم یا جدید این مفهوم را از این کلمه درک نمى‌کند. شک نیست که در عمل، لازمه تقوا و صیانت نفس نسبت به چیزى ترک و اجتناب از آن چیز است اما نه این است که معناى تقوا همان ترک و پرهیز و اجتناب باشد.\nضمناً به مناسبت این‌که از خوف خدا ذکرى به میان آمد، این نکته را یادآورى کنم:\nممکن است این سؤال براى بعضى مطرح شود که ترس از خدا یعنى چه؟ مگر خداوند یک چیز موحش و ترس آورى است؟ خداوند کمال مطلق و شایسته ترین موضوعى است که انسان به او محبت بورزد و او را دوست داشته باشد. پس چرا انسان از خدا بترسد؟.\nدر جواب این سؤال مى‌گوییم مطلب همین‌طور است. ذات خداوند موجب ترس و وحشت نیست، اما این‌که مى‌گویند از خدا باید ترسید یعنى از قانون عدل الهى باید ترسید. در دعا وارد است:\nیا مَنْ لایرْجى الّا فَضْلُهُ وَ لا یخافُ الّا عَدْلُهُ... \nاى کسى که امیدوارى به او امیدوارى به فضل و احسان اوست و ترس از او ترس از عدالت اوست.\nهمچنین در دعاست:\nجَلَلْتَ انْ یخافَ مِنْکَ الَّا الْعَدْلُ وَ انْ یرْجى مِنْکَ الَّا الْاحْسانُ وَ الْفَضْلُ... \nیعنى تو منزّهى از این‌که از تو ترسى باشد جز از ناحیه عدالتت، و از این‌که از تو جز امید نیکى و بخشندگى توان داشت.\nعدالت هم به نوبه خود امر موحش و ترس آورى نیست. انسان که از عدالت مى‌ترسد، در حقیقت از خودش مى‌ترسد که در گذشته خطاکارى کرده و یا مى‌ترسد که در آینده از حدود خود به حقوق دیگران تجاوز کند. لهذا در مسئله خوف و رجاء که مؤمن باید همیشه، هم امیدوار باشد و هم خائف، هم خوشبین باشد و هم نگران، مقصود این است که مؤمن همواره باید نسبت به طغیان نفس امّاره و تمایلات سرکش خود خائف باشد که زمام را از کف عقل و ایمان نگیرد و نسبت به ذات خداوند اعتماد و اطمینان و امیدوارى داشته باشد که همواره به او مدد خواهد کرد. على بن الحسین (سلام اللَّه علیه) در دعاى معروف ابوحمزه مى‌فرماید:\nإِذَا رَأَیْتُ مَوْلَایَ ذُنُوبِی فَزِعْتُ وَ إِذَا رَأَیْتُ کَرَمَکَ طَمِعْت... \nیعنى هرگاه به خطاهاى خودم متوجه مى‌شوم ترس و هراس مرا مى‌گیرد، و چون به کرم و جود تو نظر مى‌افکنم امیدوارى پیدا مى‌کنم.\nاین نکته‌اى بود که لازم دانستم ضمناً و استطراداً گفته شود.\nاز آن‌چه در اطراف لغت «تقوا» گفته شد تا اندازه‌اى مى‌توان معنا و حقیقت تقوا را از نظر اسلام دانست، ولى لازم است به موارد استعمال این کلمه در آثار دینى و اسلامى بیشتر توجه شود تا روشن گردد که تقوا یعنى چه. مقدمه‌اى ذکر مى‌کنم.\nانسان اگر بخواهد در زندگى اصولى داشته باشد و از آن اصول پیروى کند، خواه آن‌که آن اصول از دین و مذهب گرفته شده باشد و یا از منبع دیگرى، ناچار باید یک خط مشى معینى داشته باشد، هرج و مرج بر کارهایش حکم‌فرما نباشد.\nلازمه خط مشى معین داشتن و اهل مسلک و مرام و عقیده بودن این است که به سوى یک هدف و یک جهت حرکت کند و از امورى که با هوا و هوس‌هاى آنى او موافق است اما با هدف او و اصولى که اتخاذ کرده منافات دارد خود را «نگهدارى» کند.\nبنابراین تقوا به معناى عامّ کلمه لازمه زندگى هر فردى است که مى‌خواهد انسان باشد و تحت فرمان عقل زندگى کند و از اصول معینى پیروى نماید.\nتقواى دینى و الهى یعنى این‌که انسان خود را از آن‌چه از نظر دین و اصولى که دین در زندگى معین کرده، خطا و گناه و پلیدى و زشتى شناخته شده، حفظ و صیانت کند و مرتکب آن‌ها نشود. چیزى که هست حفظ و صیانت خود از گناه که نامش «تقوا» است به دو شکل و دو صورت ممکن است صورت بگیرد، و به تعبیر دیگر ما دو نوع تقوا مى‌توانیم داشته باشیم: تقوایى که ضعف است و تقوایى که قوّت است.\nنوع اول این‌که انسان براى این‌که خود را از آلودگی‌هاى معاصى حفظ کند، از موجبات آن‌ها فرار مى‌کند و خود را همیشه از محیط گناه دور نگه مى‌دارد؛ شبیه کسى که براى رعایت حفظالصحه خود کوشش مى‌کند خود را از محیط مرض و میکروب و از موجبات انتقال بیمارى دور نگه دارد، سعى مى‌کند به‌عنوان مثال به محیط مالاریاخیز نزدیک نشود، با کسانى که به نوعى از بیماری‌هاى واگیردار مبتلا هستند معاشرت نکند.\nنوع دوم این‌که در روح خود حالت و قوّتى به وجود مى‌آورد که به او مصونیت روحى و اخلاقى مى‌دهد که اگر فرضاً در محیطى قرار بگیرد که وسایل و موجبات گناه و معصیت فراهم باشد، آن حالت و ملکه روحى، او را حفظ مى‌کند و مانع مى‌شود که آلودگى پیدا کند؛ مانند کسى که به وسایلى، در بدن خود مصونیت طبى ایجاد مى‌کند که دیگر نتواند میکروب فلان مرض در بدن او اثر کند.\nدر زمان ما تصورى که عموم مردم از تقوا دارند همان نوع اول است. اگر گفته مى‌شود فلان کس آدم باتقوایى است یعنى مرد محتاطى است، انزوا اختیار کرده و خود را از موجبات گناه دور نگه مى‌دارد. این همان نوع تقواست که گفتیم ضعف است.\nشاید علت پیدایش این تصور این است که از اول، تقوا را براى ما\n«پرهیزکارى» و «اجتنابکارى» ترجمه کرده‌اند و تدریجاً پرهیز از گناه به معناى پرهیز از محیط و موجبات گناه تلقى شده و کم کم به این‌جا رسیده که کلمه تقوا در نظر عامّه مردم معناى انزوا و دورى از اجتماع مى‌دهد، در محاورات عمومى وقتى که این کلمه به گوش مى‌رسد یک حالت انقباض و پا پس کشیدن و عقب نشینى کردن در نظرها مجسم مى‌شود.\nقبلًا گفتیم که لازمه این‌که انسان حیات عقلى و انسانى داشته باشد این است که تابع اصول معینى باشد، و لازمه این‌که انسان از اصول معینى پیروى کند این است که از امورى که با هوا و هوس او موافق است ولى با هدف او و اصول زندگانى او منافات دارد پرهیز کند. ولى لازمه همه این‌ها این نیست که انسان اجتنابکارى از محیط و اجتماع را پیشه سازد. راه بهتر و عالیتر- همان طورى که بعداً از آثار دینى شاهد مى‌آوریم- این است که انسان در روح خود ملکه و حالت و مصونیتى ایجاد کند که آن حالت، حافظ و نگهدار او باشد.\nاتفاقاً گاهى در ادبیات منظوم یا منثور ما تعلیماتى دیده مى‌شود که کم و بیش تقوا را به صورت اول که ضعف و عجز است نشان مى‌دهد. سعدى در گلستان مى‌گوید:\nبدیدم عابدى در کوهسارى قناعت کرده از دنیا به غارى\nچرا گفتم به شهر اندر نیایى که بارى بند از دل برگشایى\nبگفت آن‌جا پریرویان نغزند چو گِل بسیار شد پیلان بلغزند\nاین همان نوع از تقوا و حفظ و صیانت نفس است که در عین حال ضعف و سستى است. این‌که انسان از محیط لغزنده دورى کند و نلغزد هنرى نیست؛ هنر در این است که در محیط لغزنده، خود را از لغزش حفظ و نگهدارى کند.\nیا این‌که باباطاهر مى‌گوید:\nز دست دیده و دل هر دو فریاد هرآن‌چه دیده بیند دل کند یاد\nشک نیست که چشم به هرجا برود دل هم به دنبال چشم مى‌رود و «دستِ نظر رشته کش دل بُوَد» ولى آیا راه چاره این است که چشم را از بین ببریم؟ یا این‌که راه بهترى هست و آن این‌که در دل قوّتى و نیرویى به وجود بیاوریم که چشم نتواند دل را به دنبال خود بکشاند. اگر بنا باشد براى آزادى و رهایى دل از چشم خنجرى بسازیم نیشش ز فولاد، یک خنجر دیگر هم براى گوش باید تهیه کنیم، زیرا هرچه را هم گوش مى‌شنود دل یاد مى‌کند و همچنین است ذائقه و لامسه و شامّه. آنوقت انسان درست مصداق همان شیر بى‌دم و سر و اشکمى است که مولوى داستانش را آورده است.\nدر کتب اخلاقى گاهى از دسته‌اى از قدما یاد مى‌کنند که براى آن‌که زیاد حرف نزنند و سخن لغو یا حرام به زبان نیاورند، سنگریزه در دهان خود مى‌گذاشتند که نتوانند حرف بزنند، یعنى اجبار عملى براى خود درست مى‌کردند. معمولًا دیده مى‌شود که از این طرز عمل به عنوان نمونه کامل تقوا نام برده مى‌شود، در صورتى که اجبار عملى به وجود آوردن براى پرهیز از گناه و آنگاه ترک کردن گناه کمالى محسوب نمى‌شود. اگر توفیق چنین کارى پیدا کنیم و از این راه مرتکب گناه نشویم البته از گناه پرهیز کرده‌ایم اما نفس ما همان اژدهاست که بوده است، فقط از غم بى‌آلتى افسرده است. آنوقت کمال محسوب مى‌شود که انسان بدون اجبار عملى و با داشتن اسباب و آلات کار، از گناه و معصیت پرهیز کند. این‌گونه اجتناب‌ها و پهلو تهى کردن‌ها اگر کمال محسوب شود از جنبه مقدّمیتى است که در مراحل اولیه براى پیدا شدن ملکه تقوا ممکن است داشته باشد، زیرا پیدایش ملکه تقوا بعد از یک سلسله ممارست و تمرینهاى منفى است که صورت مى‌گیرد. اما حقیقت تقوا غیر از این کارهاست. حقیقت تقوا همان روحیه قوى و مقدس عالى است که خود حافظ و نگهدارنده انسان است. باید مجاهدت کرد تا آن معنا و حقیقت پیدا شود.\nتقوا در نهج البلاغه\nدر آثار دینى، خصوصاً در نهج البلاغه که فوق العاده روى کلمه تقوا تکیه شده است، همه جا تقوا به معناى آن ملکه مقدس که در روح پیدا مى‌شود و به روح قوّت و قدرت و نیرو مى‌دهد و نفس امّاره و احساسات سرکش را رام و مطیع مى‌سازد به کار رفته. در خطبه 112 مى‌فرماید:\nانَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ اوْلِیاءَ اللَّهِ مَحارِمَهُ وَ الْزَمَتْ قُلوبَهُمْ مَخافَتَهُ، حَتّى اسْهَرَتْ لَیالِیهُمْ وَ اظْمَأَتْ هَواجِرَهُمْ... \nیعنى تقواى خدا دوستان خدا را در حمایت خود قرار داده و آن‌ها را از تجاوز به حریم محرّمات الهى نگه داشته است و خوف خدا را ملازم دلهاى آن‌ها قرار داده است، تا آن‌جا که شبهاى آن‌ها را زنده و بیدار نگه داشته و روزهاى آن‌ها را قرین تشنگى (تشنگى روزه) کرده است.\nدر این جمله‌ها با صراحت کامل، تقوا را به معناى آن حالت معنوى و روحانى ذکر کرده که حافظ و نگهبان از گناه است و ترس از خدا را به عنوان یک اثر از آثار تقوا ذکر کرده. از همین جا مى‌توان دانست که تقوا به معناى ترس نیست، بلکه یکى از آثار تقوا این است که خوف خدا را ملازم دل قرار مى‌دهد. در آغاز سخن عرض کردم که معناى اتَّقُوا اللَّهَ این نیست که از خدا بترسید.\nدر خطبه 16 نهج البلاغه مى‌فرماید:\nذِمَّتِى بِما أَقولُ رَهِینَةٌ وَ ا نَا بِهِ زَعیمٌ. انَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمّا بَینَ یدَیهِ مِنَ الْبه عنوان مثالتِ حَجَزَتْهُ التَّقْوى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ...\nیعنى ذمّه خود را در گرو گفتار خود قرار مى‌دهم و صحت گفتار خود را ضمانت مى‌کنم. اگر عبرتهاى گذشته براى شخصى آینه آینده قرار گیرد، تقوا جلو او را از فرو رفتن در کارهاى شبهه ناک مى‌گیرد ...\nتا آن‌جا که مى‌فرماید:\nالا وَ انَّ الْخَطایا خَیلٌ شُمَسٌ حُمِلَ عَلَیها اهْلُها وَ خُلِعَتْ لُجُمُها، فَتَقَحَّمَتْ بِهِمْ فِى النّارِ. الا وَ انَّ التَّقْوى مَطایا ذُلُلٍ حُمِلَ عَلَیها اهْلُها وَ اعْطوا ازِمَّتَها فَاوْرَدَتْهُمُ الْجَنَّةَ...\nیعنى مَثَل خلافکارى و زمام را به کف هوس دادن مَثَل اسبهاى سرکش و چموشى است که لجام را پاره کرده و اختیار را تماماً از کف آن که بر او سوار است گرفته و عاقبت آن‌ها را در آتش مى‌افکنند، و مَثَل تقوا مَثَل مرکبهایى رهوار و مطیع و رام است که مهار آن‌ها در اختیار آن کسانى است که بر آن‌ها سوارند و آن‌ها را وارد بهشت مى‌سازند.\nدر این‌جا درست و با صراحت کامل، تقوا یک حالت روحى و معنوى که ما از آن به ضبط نفس و یا مالکیت نفس تعبیر مى‌کنیم معرفى شده. ضمناً در این‌جا حقیقت بزرگى بیان شده، آن این‌که لازمه مطیع هوا و هوس بودن و عنان را به نفس سرکش واگذاردن زبونى و ضعف و بى‌شخصیت بودن است. انسان در آن حال نسبت به اداره حوزه وجود خودش مانند سواره زبونى است که بر اسب سرکشى سوار است و از خود اراده و اختیارى ندارد. و لازمه تقوا و ضبط نفس افزایش قدرت اراده و شخصیت معنوى و عقلى داشتن است، مانند سوار ماهر و مسلطى که بر اسب تربیت شده‌اى سوار است و با قدرت فرمان مى‌دهد و آن اسب با سهولت اطاعت مى‌کند.\nآن کس که بر مرکب چموش هوا و هوس و شهوت و حرص و طمع و جاه طلبى سوار است و تکیه گاهش این امور است زمام اختیار از دست خودش گرفته شده و به این امور سپرده شده، دیوانه وار به دنبال این امور مى‌دود، دیگر عقل و مصلحت و مآل اندیشى در وجود او حکومتى ندارد؛ و اما آن که تکیه گاهش تقواست و بر مرکب ضبط نفس سوار است، عنان اختیار در دست خودش است و به هر طرف که بخواهد در کمال سهولت فرمان مى‌دهد و حرکت مى‌کند.\nدر خطبه 189 مى‌فرماید:\nفَانَّ التَّقْوى فِى الْیوْمِ الْحِرْزُ وَ الْجُنَّةُ وَ فى غَدٍ الطَّریقُ الَى الْجَنَّةِ...\nیعنى تقوا در امروزه دنیا براى انسان به منزله یک حصار و بارو و به منزله یک سپر است و در فرداى آخرت راه بهشت است.\nنظیر این تعبیرات زیاد است، مثل تعبیر به این‌که: انَّ التَّقْوى دارُ حِصْنٍ عَزیزٍ، وَ الْفُجورَ دارُ حِصْنٍ ذَلیلٍ، لایمْنَعُ اهْلَهُ وَ لایحْرِزُ مَنْ لَجَأَ الَیهِ (خطبه 155) که تقوا را به پناهگاهى بلند و مستحکم تشبیه فرموده است.\nاین مقدار که گفته شد براى نمونه بود که معناى واقعى و حقیقت تقوا از نظر اسلام شناخته شود و معلوم شود که واقعاً چه کسى شایسته است که به او متقى و\nباتقوا گفته شود. معلوم شد که تقوا حالتى است روحى در انسان که براى روح حالت حصن و حصار و حرز و اسلحه دفاعى و مرکب رام و مطیع را دارد و خلاصه یک قوّت معنوى و روحى است.\nتقوا و آزادى\nگفتیم که لازمه این‌که انسان از زندگى حیوانى خارج شود و یک زندگى انسانى اختیار کند این است که از اصول معین و مشخصى پیروى کند، و لازمه این‌که از اصول معین و مشخصى پیروى کند این است که خود را در چهارچوب همان اصول محدود کند و از حدود آن‌ها تجاوز نکند و آن‌جا که هوا و هوس‌هاى آنى او را تحریک مى‌کند که از حدود خود تجاوز کند خود را «نگهدارى» کند. نام این «خود نگهدارى» که مستلزم ترک امورى است «تقوا» است. نباید تصور کرد که تقوا از مختصات دیندارى است از قبیل نماز و روزه، بلکه تقوا لازمه انسانیت است. انسان اگر بخواهد از طرز زندگى حیوانى و جنگلى خارج شود ناچار است که تقوا داشته باشد. در زمان ما مى‌بینیم که تقواى اجتماعى و سیاسى اصطلاح کرده‌اند. چیزى که هست تقواى دینى یک علوّ و قداست و استحکام دیگرى دارد و در حقیقت تنها روى پایه دین است که مى‌توان تقوایى مستحکم و با مبنا به وجود آورد و جز بر مبناى محکم ایمان به خدا نمى‌توان بنیانى مستحکم و اساسى و قابل اعتماد به وجود آورد. در آیه‌اى که اول سخن قرائت کردم مى‌فرماید:.\n« أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْیانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَیْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْیانَهُ عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فی نارِ جَهَنَّمَ ـ آیا آن کس که بنیان خویش را بر مبناى تقواى الهى و رضاى او بنا کرده بهتر است یا آن که بنیان خویش را بر پرتگاهى سستِ مشرف بر آتش قرار داده است؟» (توبه/109)\nبه هر حال تقوا، اعمّ از تقواى مذهبى و الهى و غیره، لازمه انسانیت است و خود به خود مستلزم ترک و اجتناب و گذشتهایى است.\nبا توجه به این مطلب، خصوصاً با در نظر گرفتن این‌که در زبان پیشوایان بزرگ دین از تقوا به حصار و حصن و امثال این‌ها تعبیر شده، ممکن است کسانى که با نام آزادى خو گرفته‌اند و از هر چیزى که بوى محدودیت بدهد فرار مى‌کنند چنین تصور کنند که تقوا هم یکى از دشمنان آزادى و یک نوع زنجیر است براى پاى بشر.\nمحدودیت یا مصونیت\nاکنون این نکته را باید توضیح دهیم که تقوا محدودیت نیست، مصونیت است. فرق است بین محدودیت و مصونیت. اگر هم نام آن را محدودیت بگذاریم محدودیتى است که عین مصونیت است.\nمثالهایى عرض مى‌کنم: بشر خانه مى‌سازد، اتاق مى‌سازد با در و پنجره‌هاى محکم، به دور خآن‌هاش دیوار مى‌کشد. چرا این کارها را مى‌کند؟ براى این‌که خود را در زمستان از گزند سرما و در تابستان از آسیب گرما حفظ کند، براى آن‌که لوازم زندگى خود را در محیط امنى که فقط در اختیار شخص خود اوست بگذارد. زندگى خود را محدود مى‌کند به این‌که غالباً در میان یک چهار دیوارى معین بگذرد. حالا نام این را چه باید گذاشت؟ آیا خانه و مسکن براى انسان محدودیت است و منافى آزادى اوست یا مصونیت است؟ و همچنین است لباس. انسان پاى خود را در کفش و سر خود را در کلاه و تن خود را به انواع جامه‌ها محصور مى‌کند و مى‌پیچد و البته به وسیله همین کفش و کلاه و جامه است که نظافت خود را حفظ مى‌کند، جلو سرما و گرما را مى‌گیرد. حالا نام این را چه باید گذاشت؟ آیا مى‌توان نام همه این‌ها را زندان گذاشت و اظهار تأسف کرد که پا در کفش و سر در کلاه و تن در پیراهن زندانى شده و آرزوى آزاد شدن این‌ها را از این زندآن‌ها کرد؟! آیا مى‌توان گفت خانه و مسکن داشتن محدودیت است و منافى آزادى است؟!.\nتقوا هم براى روح مانند خانه است براى زندگى و مانند جامه است براى تن.\nاتفاقاً در قرآن مجید از تقوا به جامه تعبیر شده. در سوره مبارکه اعراف، آیه 26 بعد از آن‌که نامى از جامه‌هاى تن مى‌برد مى‌فرماید: وَ لِباسُ التَّقْوى ذلِکَ خَیرٌ یعنى تقوا که جامه روح است بهتر و لازم‌تر است.\nآن وقت مى‌توان نام محدودیت را روى چیزى گذاشت که انسان را از موهبت و سعادتى محروم کند. اما چیزى که خطر را از انسان دفع مى‌کند و انسان را از مخاطرات صیانت مى‌کند، او مصونیت است نه محدودیت، و تقوا چنین چیزى است. تعبیر به مصونیت، یکى از تعبیرات امیرالمؤمنین است. در یکى از کلماتش مى‌فرماید:\nالا فَصونوها وَ تَصَوَّنوا بِها \nیعنى تقوا را حفظ کنید و به وسیله تقوا براى خود مصونیت درست کنید.\nامیرالمؤمنین تعبیرى بالاتر از این هم دارد که نه تنها تقوا را محدودیت و مانع آزادى نمى‌داند، بلکه علت و موجب بزرگ آزادى را تقواى الهى مى‌شمارد. در خطبه 228 مى‌فرماید:.\nفَانَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتاحُ سَدادٍ وَ ذَخیرَةُ مَعادٍ وَ عِتْقٌ مِنْ کُلِّ مَلَکَةٍ وَ نَجاةٌ مِنْ کُلِّ هَلَکَةٍ، بِها ینْجَحُ الطّالِبُ وَ ینْجُوا الْهارِبُ وَ تُنالُ الرَّغائِبُ...\nیعنى تقوا کلید درستى و اندوخته روز قیامت است، آزادى است از قید هر رقّیت، نجات است از هر بدبختى. به وسیله تقوا انسان به هدف خویش مى‌رسد و از دشمن نجات پیدا مى‌کند و به آرزوهاى خویش نائل مى‌گردد.\nتقوا در درجه اول و به‌طور مستقیم از ناحیه اخلاقى و معنوى به انسان آزادى مى‌دهد و او را از قید رقّیت و بندگى هوا و هوس آزاد مى‌کند، رشته حرص و طمع و حسد و شهوت و خشم را از گردنش برمى‌دارد، ولى به‌طور غیر مستقیم در زندگى اجتماعى هم آزادیبخش انسان است. رقّیتها و بندگی‌هاى اجتماعى نتیجه رقّیت معنوى است. آن کس که بنده و مطیع پول یا مقام است نمى‌تواند از جنبه اجتماعى آزاد زندگى کند. لهذا درست است که بگوییم: «عِتْقٌ مِنْ کُلِّ مَلَکَةٍ» یعنى تقوا همه گونه آزادى به انسان مى‌دهد. پس تقوا تنها نه این است که قید و محدودیت نیست، بلکه عین حرّیت و آزادى است.\nممکن است آن‌چه درباره تقوا گفته شد که حرز و حصن و حافظ و حارس است، موجب غرور و غفلت بعضى گردد و خیال کنند که آدم متقى معصوم از خطاست و توجه به خطرات متزلزل کننده و بنیانکن تقوا ننمایند. ولى حقیقت این است که تقوا هم هر اندازه عالى باشد به نوبه خود خطراتى دارد. آدمى در عین این‌که باید در حمایت و حراست تقوا زندگى کند باید خود حافظ و حارس تقوا بوده باشد و این، به اصطلاح «دور» نیست. مانعى ندارد که یک چیز وسیله حفظ و نگهدارى ما باشد و در عین حال ما هم موظف باشیم او را حفظ کنیم. درست مثل همان جامه که مثال زدم: جامه حافظ و حارس و نگهبان انسان است از سرما و گرما، انسان هم حافظ و حارس جامه خویش است از دزد. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در یک جمله به هر دو اشاره کرده، آن‌جا که مى‌فرماید:\nالا فَصونوها وَ تَصَوَّنوا بِها...\nیعنى تقوا را حفظ کنید و هم به وسیله او خودتان را حفظ کنید.\nپس اگر از ما بپرسند آیا تقوا ما را حفظ مى‌کند و یا ما باید حافظ تقوا باشیم؟\nمى‌گوییم هر دوتا. نظیر این‌که اگر بپرسند آیا از تقوا باید کمک گرفت براى رسیدن به خدا و مقام قرب الهى، یا از خدا باید کمک خواست براى تحصیل تقوا؟ مى‌گوییم هر دوتا؛ به کمک تقوا باید به خدا نزدیک شد، و از خدا باید مدد خواست که براى تقواى بیشتر ما را موفق بفرماید. و هم از کلمات امیرالمؤمنین است:\nاوصیکُمْ عِبادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ فَآن‌ها حَقُّ اللَّهِ عَلَیکُمْ وَ الْموجِبَةُ عَلَى اللَّهِ حَقَّکُمْ وَ انْ تَسْتَعینوا عَلَیها بِاللَّهِ وَ تَسْتَعینوا بِها عَلَى اللَّهِ\nیعنى شما را به تقواى الهى سفارش مى‌کنم. تقوا حق الهى است بر عهده شما و موجب ثبوت حقى است از شما بر خدا، و این‌که از خدا براى رسیدن به تقوا کمک بخواهید و از تقوا براى رسیدن به خدا کمک بگیرید.\nبه هرحال باید توجه به خطراتى که بنیان تقوا را متزلزل مى‌کند داشت. در مقررات دینى مى‌بینیم که تقوا ضامن و وثیقه بسیارى از گناهان شناخته شده ولى نسبت به بعضى دیگر از گناهان که تأثیر و جاذبه قویترى دارد دستور حریم گرفتن داده شده.\nبه‌عنوان مثال در مقررات دینى گفته نشده که خلوت کردن با وسیله دزدى یا شرابخوارى یا قتل نفس حرام است. به‌عنوان مثال مانعى ندارد که کسى شب در خانه خلوتى بسر برد که اگر بخواهد- العیاذ باللَّه- شراب بخورد هیچ رادع و مانع ظاهرى نیست. همان ایمان و تقوا ضامن انسان است. ولى در مسئله جنسیت به حکم تأثیر قوى و تحریک شدیدى که این غریزه در وجود انسان دارد، این ضمانت از تقوا برداشته شده و دستور داده شده که خلوت با وسیله بى‌عفتى ممنوع است زیرا این خطر، خطرى است که مى‌تواند احیاناً در این حصار (هر اندازه منیع و مستحکم باشد) نفوذ کند و این حصار را فتح نماید.\nحافظ در یکى از غزل‌هاى معروفش بیتى دارد که من هر وقت به آن بیت مى‌رسم همین مطلبى که گفتم در نظرم مجسم مى‌شود، و مثل این‌که حافظ با زبان شیرینى که مخصوص خود اوست خواسته این حقیقت روحى را بگوید. غزل این است:\nنقدها را بود آیا که عیارى گیرند تا همه صومعه داران پى کارى گیرند\nمصلحت دید من آن است که یاران همه کار بگذارند و خم طرّه یارى گیرند\nخوش گرفتند حریفان سر زلف ساقى گر فلکشان بگذارد که قرارى گیرند\nبیتى که از این غزل مورد نظر بود این بیت است:\nقوّت بازوى پرهیز به خوبان مفروش که در این خیل حصارى به سوارى گیرند\nدر این بیت تقوا و پرهیزکارى را به حصار تشبیه کرده، همان طورى که در کلمات امیرالمؤمنین علیه‌السلام عین این تشبیه آمده بود. بعد به شدتِ تأثیر و قدرت فتح خیل خوبان حصار تقوا را توجه پیدا کرده که این حصار را به رخ این طایفه نمى‌توان کشید. در این سپاه هر یک سوار به تنهایى قادر است که حصارى را فتح کند، احتیاجى به اجتماع و یورش دسته جمعى نیست.\nموضوع دیگر، ارزش و آثار تقواست. گذشته از آثار مسلّمى که تقوا در زندگى اخروى بشر دارد و یگانه راه نجات از شقاوت ابدى است، در زندگى دنیوى انسان هم ارزش و آثار زیادى دارد. امیرالمؤمنین سلام‌اللَّه‌علیه که بیش از هرکس دیگر در تعلیمات خود روى معناى تقوا تکیه کرده و به آن ترغیب فرموده آثار زیادى براى آن ذکر مى‌کند و گاهى یک عمومیت عجیبى به فواید تقوا مى‌دهد، مثل این‌که مى‌فرماید:\nعِتْقٌ مِنْ کُلِّ مَلَکَةٍ، نَجاةٌ مِنْ کُلِّ هَلَکَةٍ...\nیعنى آزادى است از هر رقّیتى و نجات است از هرگونه بدبختى.\nیا این‌که مى‌فرماید:\nدَواءُ داءِ قُلوبِکُمْ وَ شِفاءُ مَرَضِ اجْسادِکُمْ وَ صَلاحُ فَسادِ صُدورِکُمْ وَ طَهورُ دَنَسِ انْفُسِکُمْ\nتقوا دواى بیمارى دلهاى شما و شفاى مرض بدنهاى شما، درستى خرابى سینه‌هاى شما و مایه پاک شدن نفوس شماست.\nعلى علیه‌السلام همه دردها و ابتلائات بشر را یک کاسه مى‌کند و تقوا را براى همه آن‌ها مفید مى‌داند. حقاً هم اگر به تقوا صرفاً جنبه منفى و اجتناب و پهلو تهى کردن ندهیم و آن‌طور بشناسیم که على شناخته، باید اعتراف کنیم که یکى از ارکان زندگى بشر است (چه در زندگى فردى و چه در زندگى اجتماعى)، اگر نباشد اساس زندگى متزلزل است.\nارزش یک چیز آنوقت معلوم مى‌شود که ببینیم آیا چیز دیگر مى‌تواند جاى او را بگیرد یا نه. تقوا یکى از حقایق زندگى است، به دلیل این‌که چیزى دیگر نمى‌تواند جاى آن را بگیرد، نه زور و نه پول و نه تکثیر قانون و نه هیچ چیز دیگر.\nاز ابتلائات روز ما موضوع زیادىِ قوانین و مقررات و تغییر و تبدیل‌هاى پشت سر هم است. براى موضوعات بالخصوص هى قانون وضع مى‌شود، مقررات معین مى‌گردد، آئین نامه مى‌سازند، باز مى‌بینند منظور حاصل نشد. قوانین را تغییر و تبدیل مى‌دهند، بر مقررات و آئین نامه‌ها افزوده مى‌شود و باز مطلوب حاصل نمى‌گردد. البته شک نیست که قانون نیز به نوبه خود یکى از حقایق زندگى است.\nگذشته از قوانین کلى الهى، مردم احتیاج دارند به یک سلسله قوانین و مقررات مدنى، ولى آیا مى‌توان تنها با وضع و تکثیر قانون جامعه را اصلاح کرد؟ قانون حد و مرز معین مى‌کند، پس باید قوّه و نیرویى در خود مردم باشد که این حدود و مرزها را محترم بشمارد و آن همان است که به آن نام «تقوا» داده‌اند. مى‌گویند باید قانون محترم باشد. این صحیح است ولى آیا تا اصول تقوا محترم نباشد مى‌توان نام احترام قانون را برد.\nبه عنوان نمونه دو سه مثال از موضوعات روز مى‌آورم:.\nهمان طورى که مى‌دانید این روزها در زندگى ما چندین مشکل است که رسماً مطرح است و در روزنامه‌ها از مردم تقاضا مى‌کنند که اظهار نظر کنند و راه چاره را نشان بدهند. از جمله آن مسائل که الآن مطرح است یکى افزایش روزافزون طلاق است. مسئله دیگر مسئله اصلاح انتخابات است. مسئله دیگر مسئله رانندگى است.\nمن نمى‌خواهم ادعا کنم به علل افزایش طلاق احاطه دارم و مى‌توانم همه را بیان کنم؛ بدون شک عوامل اجتماعى گوناگونى دخالت دارد. ولى اینقدر مى‌دانم که عامل اصلى افزایش طلاق‌ها از بین رفتن عنصر تقواست. اگر تقوا از میان مردم کم نشده بود و مردان و زنان، بى بند و بار نشده بودند اینقدر طلاق زیاد نمى‌شد. در زندگى قدیم نواقص و مشکلات بیشترى وجود داشت. حتماً مشکلاتى که در زندگى خانوادگى امروزى است در گذشته زیادتر بود، ولى در عین حال عنصر ایمان و تقوا بسیارى از آن مشکلات را حل مى‌کرد. ولى ما امروز این عنصر را از دست داده‌ایم و با این‌که وسایل زندگى بهتر است با مشکلات بیشترى مواجه هستیم و حالا مى‌خواهیم در همین مسئله افزایش طلاق به‌عنوان مثال، به زورِ افزودن قید و بند\nقانون براى مردان و یا زنان، به زور مقررات، به زور دادگسترى، به زور قوّه مجریه، با تغییر قوانین و مقررات، از عدد طلاق‌ها بکاهیم و این شدنى نیست.\nدر موضوع انتخابات مى‌بینیم که بعضى‌ها اصرار دارند که علت خرابى انتخابات نقص قانون انتخابات است که در نیم قرن پیش وضع شده و با مقتضیات امروز وفق نمى‌دهد. نمى‌خواهم از قانون فعلى انتخابات دفاع کنم، حتماً نواقصى دارد، ولى آیا مردم طبق همان قانون رفتار مى‌کنند و فساد پیدا مى‌شود؟ و یا علت فساد این است که حتى به همان قانون هم عمل نمى‌شود، کسى براى خود حدى و براى دیگران حقى قائل نیست. آیا قانون فعلى اجازه مى‌دهد که یک نفر وارد شهرى بشود که مردم آن شهر نه او را دیده‌اند و نه مى‌شناسند و نه قبل از آن وقت نامش را شنیده‌اند و به اتکاء زور و قدرت بگوید من نماینده شما هستم چه بخواهید و چه نخواهید؟! این گونه مفاسد را با تکثیر یا تبدیل قانون نمى‌توان از بین برد؛ راهش منحصر است به این‌که در خود مردم آگاهى‌اى و ایمانى و تقوایى وجود داشته باشد.\nآیا واقعاً در امر رانندگى و موضوع سرعت و سبقت و رعایت نکردن مقررات عبور و مرور، عیب در کمبود مقررات است یا در جاى دیگر؟.\nامروز ما مسائل اجتماعى زیادى داریم که افکار کم و بیش متوجه آن‌هاست.\nدائماً گفته مى‌شود که به‌عنوان مثال چرا طلاق رو به افزایش است؟ چرا قتل و جنایت و دزدى زیاد است؟ چرا غشّ و تقلّب در اجناس عمومیت پیدا کرده؟ چرا فحشا زیاد شده؟ و امثال این‌ها.\nبدون تردید ضعف نیروى ایمان و خرابى حصار تقوا را یک عامل مهم این مفاسد باید شمرد.\nعجب‌تر این‌که بعضى‌ها مرتباً این چراها را مى‌گویند و مى‌نویسند؛ از طرف دیگر چون خود آن‌ها به عنصر تقوا ایمان ندارند، با اسباب و عوامل مختلف ریشه این چراها را از روح مردم مى‌کَنند و مردم را به طرف هرج و مرج اخلاقى و منهدم کردن بنیان تقوا و از بین بردن مصونیت تقوایى سوق مى‌دهند. اگر ایمانى نباشد و تقواى الهى- نعوذ باللَّه- حقیقت نداشته باشد، ممکن است طرف بگوید چرا دزدى نکنم؟! چرا جنایت نکنم؟! چرا تقلّب نکنم؟! چرا؟ چرا؟ چرا؟\nتقوا و بهداشت\nامیرالمؤمنین درباره تقوا فرمود:\nشِفاءُ مَرَضِ اجْسادِکُمْ...\nبهبود بیمارى تن شماست.\nو شاید بخواهید بپرسید چه رابطه‌اى است بین تقوا که امرى روحى و معنوى است با سلامت بدن؟ مى‌گویم البته تقوا گَرد یا آمپول نیست، اما اگر تقوا نباشد بیمارستانِ خوب نیست، طبیبِ خوب نیست، پرستارِ خوب نیست، دواى خوب نیست؛ اگر تقوا نباشد آدمى حتى تن خود و سلامت تن خود را قادر نیست حفظ کند. آدم متقى که به حدّ خود و حق خود قانع و راضى است روحى مطمئن‌تر و اعصابى آرامتر و قلبى سالمتر دارد، دائماً در فکر نیست کجا را ببرد و کجا را بخورد و کجا را ببلعد، ناراحتی‌هاى عصبى او را به زخم روده و زخم معده مبتلا نمى‌سازد، افراط در شهوت او را ضعیف و ناتوان نمى‌کند، عمرش طولانى‌تر مى‌شود. سلامت تن و سلامت روح و سلامت اجتماع، همگى بستگى دارد به تقوا.\nدو مطلب عمده دیگر داشتم که باقى مى‌ماند. یکى تأثیر تقوا در روشن بینى و بصیرت دل که در آیه کریمه قرآن مى‌فرماید:\nانْ تَتَّقُوا اللَّهَ یجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً (انفال/29)\nاین اثر یعنى روشن بینى و بصیرت، از آثار مهم تقواست و مى‌توان گفت همین مطلب است که باب سیر و سلوک را در عرفان باز کرده است.\nیکى دیگر از آثار تقوا این است که دارنده خود را از مضایق و گرفتاری‌ها نجات مى‌بخشد. در قرآن کریم، سوره طلاق، مى‌فرماید:\nوَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً. وَ یرْزُقْهُ مِنْ حَیثُ لا یحْتَسِبُ وَ مَنْ یتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انَّ اللَّهَ بالِغُ امْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَىْ ءٍ قَدْراً (طلاق/2و3)\nاین دو مطلب را چون مفصل است، با بعضى مطالب دیگر براى جلسه بعد باقى مى‌گذاریم.\nاین سخنرانى در تاریخ 7 بعدازظهر جمعه 29/ 7/ 1339 در تکمیل سخنرانى ماه قبل ایراد شده است.\nدر جلسه قبل وعده دادم که در این جلسه راجع به دو اثر مهم که در قرآن مجید براى تقوا ذکر شده بحث کنم. آن دو اثر یکى روشن بینى و بصیرت است که در آیه 29 از سوره انفال مى‌فرماید:\nانْ تَتَّقُوا اللَّهَ یجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً... (انفال/29)\nیعنى اگر تقواى الهى داشته باشید خداوند براى شما مایه تمیز و تشخیص قرار مى‌دهد.\nدیگرى حل شدن مشکلات و آسان شدن کارها و بیرون آمدن از تنگناها و مضایق است، که در سوره طلاق آیه 2 مى‌فرماید:\nوَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً... (طلاق/2)\nیعنى هرکس که تقواى الهى داشته باشد خداوند براى او راه بیرون شدن از شداید قرار مى‌دهد.\nایضاً در همان سوره، بعد از دو آیه مى‌فرماید:\nوَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مِنْ امْرِهِ یسْراً... (طلاق/4)\nهرکس که تقواى الهى داشته باشد خداوند یک نوع آسانى در کار او قرار مى‌دهد.\nتقوا و روشن بینى\nاما راجع به اثر اول. باید بگویم تنها این یک آیه قرآن نیست، این خود یک منطق مسلّم است در اسلام. بعضى آیات دیگر قرآن هم هست که اشعارى بر این مطلب دارد. در اخبار نبوى یا اخبارى که از ائمه اطهار رسیده زیاد روى این مطلب تکیه شده. همان‌طور که در جلسه پیش عرض کردم همین مطلب است که باب سیر و سلوک را در عرفان باز کرده است.\nعارف مسلکان به جمله‌اى که در ذیل آیه کریمه یا ایهَا الَّذینَ امَنوا اذا تَداینْتُمْ بِدَینٍ الى اجَلٍ مُسَمّىً الى آخره آمده- که طویل ترین آیه قرآن است- نیز تمسک جسته‌اند.\nآن جمله این است:.\nوَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ یعَلِّمُکُمُ اللَّهُ ... (بقره/282)\nتقواى الهى داشته باشید و خداوند به شما مى‌آموزد و تعلیم مى‌کند.\nمى‌گویند ذکر این دو جمله پشت سر یکدیگر اشعارى دارد که تقوا تأثیر دارد در این‌که انسان مورد موهبت افاضه تعلیم الهى قرار گیرد.\nدر کلام رسول اکرم است:\nجَاهِدُوا أَنْفُسَکُمْ عَلَى شَهَوَاتِکُمْ تَحُلَ قُلُوبَکُمْ الْحِکْمَةُ...\nبا هوا و هوس‌هاى نفسانى مبارزه کنید تا حکمت در دل شما وارد شود.\nحدیث دیگرى است نبوى که الآن یادم نیست در کتب حدیث عین جمله‌هاى آن را دیده باشم ولى نقل این حدیث در سایر کتب، خیلى معروف و مشهور است و آن این است:\nمن أخلص لله أربعین صباحا فتح الله ینابیع الحکمة من قلبه على لسانه\nهرکس چهل روز خود را خالص براى خدا قرار دهد، چشمه‌هاى حکمت از زمین دلش به مجراى زبانش جارى مى‌شود.\nولى عیناً همین مضمون (هرچند با عین این الفاظ نیست) در اصول کافى، باب اخلاص از امام باقر علیه‌السلام نقل شده:.\nما اخْلَصَ الْعَبْدُ الْایمانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ارْبَعینَ یوْماً- اوْ قالَ: ما اجْمَلَ عَبْدٌ ذَکَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ارْبَعینَ یوْماً- الّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِى الدُّنْیا وَ بَصَّرَهُ داءَها وَ دَواءَها، فَاثْبَتَ الْحِکْمَةَ فى قَلْبِهِ وَ انْطَقَ بِها لِسانَهُ...\nیعنى بنده‌اى چهل روز ایمان خودش را خالص نکرده است- یا گفت:\nبنده‌اى چهل روز خدا را خوب یاد نکرده است «3»- مگر آن‌که خداوند به او زهد عنایت کرده و او را نسبت به دردها و دواهاى این دنیا بصیرت داده و حکمت را در دل او قرار داده و به زبان او جارى ساخته است.\nحافظ در این دو بیت نظر به همین حدیث معروف دارد که مى‌گوید:\nشنیدم رهروى در سرزمینى همى گفت این معما با قرینى\nکه‌اى صوفى شراب آنگه شود صاف که در شیشه بماند اربعینى\nدر تفسیر المیزان از کتب اهل تسنن نقل مى‌کند که رسول‌اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمود:\nلَوْ لا تَکْثیرٌ فى کَلامِکُمْ وَ تَمْریجٌ فى قُلوبِکُمْ لَرَایتُمْ ما ارى وَ لَسَمِعْتُمْ ما اسْمَعُ...\nیعنى اگر زیاده روى در سخن گفتن شما و هرزه چرانى در دل شما نبود، هرچه من مى‌بینم شما مى‌دیدید و هرچه مى‌شنوم مى‌شنیدید.\nکلمه «تمریج» از ماده «مرج» است و به معناى چمن و سرزمین علفزار است که معمولًا هر نوع حیوانى در آن‌جا وارد مى‌شود و راه مى‌رود و مى‌چرد. مى‌خواهد بفرماید زمین دل شما مثل آن علفزارهاى بى‌در و سر است که هر حیوانى در آن‌جا راه دارد و قدم مى‌گذارد.\nدر حدیث دیگر رسول‌اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مى‌فرماید:\nلَوْ لَا أَنَّ الشَّیَاطِینَ یَحُومُونَ عَلَى قُلُوبِ بَنِی آدَمَ لَنَظَرُوا إِلَى مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض\nاگر نبود که شیاطین در اطراف دل‌هاى فرزندان آدم حرکت مى‌کنند، آن‌ها ملکوت آسمان‌ها و زمین را مشاهده مى‌کردند.\nاز این گونه بیانات در آثار دینى ما زیاد است که یا به‌طور مستقیم تقوا و پاکى از گناه را در بصیرت و روشن بینى روح مؤثر دانسته است و یا به‌طور غیر مستقیم این مطلب را بیان مى‌کند، مثل این‌که تأثیر هواپرستى و از کف دادن زمام تقوا را در تاریک شدن روح و تیرگى دل و خاموش شدن نور عقل بیان کرده است.\nامیرالمؤمنین سلام‌اللَّه‌علیه مى‌فرماید:\nمَنْ عَشِقَ شَیئاً اعْشى بَصَرَهُ وَ امْرَضَ قَلْبَهُ\nهرکس نسبت به چیزى محبت مفرَط پیدا کند، چشم وى را کور (یا شبکور) مى‌کند و قلب او را بیمار مى‌نماید.\nهم او مى‌فرماید:\nعُجْبُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ احَدُ حُسّادِ عَقْلِهِ\nیعنى خودپسندى انسان یکى از چیزهایى است که با عقل وى حسادت و دشمنى مى‌ورزد.\nاکْثَرُ مَصارِعِ الْعُقولِ تَحْتَ بُروقِ الْمَطامِعِ\nیعنى بیشتر زمین خوردن‌هاى عقل آن‌جاست که برق طمع جَستن مى‌کند.\nاین یک منطق مسلّم است در معارف اسلامى. بعدها هم آثار این منطق را در ادبیات اسلامى (چه عربى و چه فارسى) زیاد مى‌بینیم. ادبا و فضلاى ما این حقیقت را اقتباس کرده و به کار برده‌اند، و مى‌توان گفت یکى از پایه‌هاى ادبیات اسلامى روى همین منطق گذاشته شده. به عنوان نمونه از ادبیات عرب بیتى از قصیده نونیه معروف ابوالفتح بستى را شاهد مى‌آورم، مى‌گوید:\nزِیادَةُ الْمَرْءِ فى دُنْیاهُ نُقْصانٌ وَ رِبْحُهُ غَیرَ مَحْضِ الْخَیرِ خُسْرانٌ\nوَ کُلُّ وِجْدانِ حَظٍّ لا ثَباتَ لَهُ فَانَّ مَعْناهُ فِى التَّحْقیقِ فُقْدانٌ\nوَ کُنْ عَلَى الْخَیرِ مِعْواناً لِذى امَلٍ یرْجوا نَداکَ فَانَّ الْحُرَّ مِعْوانٌ\nمَنْ کانَ لِلْخَیرِ مَناعاً فَلَیسَ لَهُ عَلَى الْحَقیقَةِ اخْوانٌ وَ اخْدانٌ\nاحْسِنْ الَى النّاسِ تَسْتَعْبِدْ قُلوبَهُمْ فَطالَ مَا اسْتَعْبَدَ الْانْسانَ احْسانٌ\nاین قصیده یکى از شاهکارهاى ادبیات عرب شمرده شده. آن بیت از این قصیده که مورد استشهادم بود این است:\nهُما رَضیعا لِبانٍ حِکْمَةٌ وَ تُقىً وَ ساکِنا وَطَنٍ مالٌ وَ طُغْیانٌ\nیعنى دو چیز هستند که از یک پستان شیر خورده‌اند؛ آن دو حکمت است و تقوا. و دو چیز است که اهل یک وطن و در یک جا قرار دارند؛ آن دو مال است و سرکشى کردن.\nسعدى در بوستان در ذیل داستان معروف سلطان محمود و ایاز که محمود را بر محبت ایاز ملامت مى‌کنند ـ تا آخر این داستان ـ مى‌گوید:\nحقیقت سرایى است آراسته هوا و هوس گَرد برخاسته\nنبینى که هرجا که برخاست گرد نبیند نظر گرچه بیناست مرد\nدر گلستان مى‌گوید:\nبدوزد شَرَه دیده هوشمند درآرد طمع مرغ و ماهى به بند\nاز این گونه بیانات و تعبیرات در ادبیات عربى و فارسى زیاد است.\nپس، از لحاظ دین اسلام و از لحاظ فرهنگ اسلامى این مطلب یک اصل مسلّم است. حالا لازم است که به اصطلاح از لحاظ منطق علمى و فلسفى هم بحثى بکنیم و ببینیم که چه رابطه‌اى بین تقوا و روشن بینى موجود است؟ چطور ممکن است تقوا که یک فضیلت اخلاقى است و مربوط به طرز عمل انسان است، در دستگاه عقل و فکر و قوّه قضاوت انسان تأثیر داشته باشد و منشأ آن شود که انسان به دریافت حکمتهایى نائل گردد که بدون داشتن تقوا موفق به دریافت آن حکمت‌ها نمى‌شود؟\nمن مخصوصاً توجه به این مطلب دارم که خیلى از افراد باور نمى‌کنند که این یک مطلب درستى باشد، این را چیزى از نوع تخیل مى‌دانند و تنها ارزش شعرى و خیالى برایش قائل‌اند.\nیادم هست در چند سال پیش یکى از نوشته‌هاى یکى از طرفداران فلسفه مادى را مى‌خواندم که به همین مطلب حمله و مسخره کرده بود. نوشته بود مگر تقوا و مجاهده نفس، سوهان و سنباده است که روح آدمى را صیقل دهد و جلا ببخشد؟!\nتقوا و حکمت عملى\nاین نکته را اول باید بگویم که آن حکمتى که به اصطلاح مولود تقواست و آن روشنى و فرقانى که در اثر تقوا پیدا مى‌شود حکمت عملى است نه حکمت نظرى.\nحکما اصطلاحى دارند که عقل را منقسم مى‌کنند به دو قسم: عقل نظرى و عقل عملى. البته مقصود این نیست که در هر کسى دو قوّه عاقله هست، بلکه مقصود این است که قوّه عاقله انسان دو نوع محصول فکر و اندیشه دارد که از اساس با هم اختلاف دارند: افکار و اندیشه‌هاى نظرى، و افکار و اندیشه‌هاى عملى.\nفعلًا مقتضى نیست که در اطراف این مبحث فلسفى صحبت کنم و فرق افکار و اندیشه‌هاى نظرى و عملى را ذکر کنم، زیرا خود این مطلب اگر بنا باشد در اطرافش صحبت شود بیش از یک سخنرانى وقت مى‌گیرد. همین قدر اجمالًا عرض مى‌کنم که عقل نظرى همان است که مبناى علوم طبیعى و ریاضى و فلسفه الهى است. این علوم، همه در این جهت شرکت دارند که کار عقل در آن علوم قضاوت درباره واقعیت‌ها است که فلان شى‌ء این‌طور است و یا آن‌طور؟ فلان اثر و فلان خاصیت را دارد یا ندارد؟ آیا فلان معنا حقیقت دارد یا ندارد؟ و اما عقل عملى آن است که مبناى علوم زندگى است، مبناى اصول اخلاقى است، و به قول قدما مبناى علم اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مُدُن است. در عقل عملى، مورد قضاوتْ واقعیتى از واقعیت‌ها نیست که آیا اینچنین است یا آنچنان؟ مورد قضاوت، وظیفه و تکلیف است: آیا «باید» این کار را بکنم یا آن کار را؟ این‌طور عمل کنم یا آن‌طور؟ عقل عملى همان است که مفهوم خوبى و بدى و حسن و قبح و باید و نباید و امر و نهى و امثال این‌ها را خلق مى‌کند. راهى که انسان در زندگى انتخاب مى‌کند مربوط به طرز کار کردن و طرز قضاوت عقلى عملى اوست و مستقیماً ربطى به طرز کار و طرز قضاوت عقل نظرى وى ندارد.\nاین‌که در آثار دینى وارد شده که تقوا عقل را روشن مى‌کند و دریچه حکمت را به روى انسان مى‌گشاید- همچنان که لحن خود آن‌ها دلالت دارد- همه مربوط به عقل عملى است، یعنى در اثر تقوا انسان بهتر درد خود و دواى خود و راهى که باید در زندگى پیش بگیرد مى‌شناسد؛ ربطى به عقل نظرى ندارد، یعنى مقصود این نیست که تقوا در عقل نظرى تأثیرى دارد و آدمى اگر تقوا داشته باشد بهتر دروس ریاضى و یا طبیعى را مى‌فهمد و مشکلات آن علوم را حل مى‌کند. حتى در فلسفه الهى نیز تا آن‌جا که جنبه فلسفه دارد و سر و کارش با منطق و استدلال است و [انسان] مى‌خواهد با پاى استدلال گام بردارد و مقدمات در فکر خود ترتیب مى‌دهد تا به نتیجه برسد همین‌طور است. در نوعى دیگر از معارف ربوبى، تقوا و پاکى و مجاهدت تأثیر دارد ولى آن‌جا دیگر پاى عقل نظرى و فلسفه و استدلال و منطق و ترتیب مقدمات و سلوک فکرى از نتیجه به مقدمه و از مقدمه به نتیجه در میان نیست.\nمقصود این است: این حقیقت که بیان شده که تقوا موجب ازدیاد حکمت و ازدیاد بصیرت و روشن بینى مى‌شود ناظر به مسائل نظرى و عقل نظرى نیست، و شاید علت این‌که در نظر بعضى‌ها قبول این مطلب اینقدر مشکل آمده همین است که این مطلب را به حدود عقل نظرى توسعه داده‌اند.\nو اما نسبت به عقل عملى البته مطلب همین‌طور است و مى‌توان گفت قبل از هر استدلال و تقریبى، تجربه گواه این مطلب است. واقعاً تقوا و پاکى و رام کردن نفس امّاره در روشن بینى و اعانت به عقل تأثیر دارد ولى البته نه به این معنى که عقل فى المثل به منزله چراغ است و تقوا به منزله روغن آن چراغ، و یا این‌که دستگاه عقل به منزله یک کارخانه مولّد روشنایى است که فعلًا فلان مقدار کیلووات برق مى‌دهد و تقوا که آمد فلان مقدار کیلووات دیگر بر برق این کارخانه مى‌افزاید. نه، این طورها نیست، طور دیگر است. براى توضیح مقدمه‌اى عرض مى‌کنم.\nدشمن دشمنان عقل\nاز کلمات على علیه‌السلام است: اصْدِقاؤُکَ ثَلاثَةٌ وَ اعْداؤُکَ ثَلاثَةٌ یعنى تو سه نوع دوست و سه نوع دشمن دارى. فَاصْدِقاؤُکَ: صَدیقُکَ وَ صَدیقُ صَدیقِکَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّکَ یعنى دوستان تو یکى آن کس است که مستقیماً دوست خود توست، دومى دوستِ دوست توست، سومى دشمنِ دشمن توست. وَ اعْداؤُکَ: عَدُوُّکَ وَ عَدُوُّ صَدیقِکَ وَ صَدیقُ عَدُوِّکَ\nدشمنان تو عبارت است از آن که مستقیماً با خود تو دشمن است، و آن کس که دشمن دوست توست، و آن کس که دوست دشمن توست.\nمقصودم از نقل این کلام این بود که یکى از انواع دوستان، دشمنِ دشمن است.\nعلت این‌که دشمن دشمن به منزله دوست خوانده شده این است که دشمن را ضعیف مى‌کند و دست وى را مى‌بندد و از این راه به انسان کمک مى‌کند. این خود یک حساب و قاعده‌اى است که دشمنِ دشمن مانند دوست است، آدمى را تقویت\nاین قاعده که در افراد جارى است، در حالات و قواى معنوى انسان هم جارى است. قواى معنوى انسان در یکدیگر تأثیر مى‌کنند، و احیاناً تأثیر مخالف مى‌نمایند و اثر یکدیگر را خنثى مى‌کنند. این مطلب جاى انکار نیست. در قدیم و جدید به تضادى که کم و بیش بین قواى مختلفه وجود انسان هست توجه شده، و این خود داستان مفصلى دارد.\nراز تأثیر تقوا در روشن بینى\nیکى از حالات و قوایى که در عقل انسان یعنى در عقل عملى انسان، یعنى در طرز تفکر عملى انسان که مفهوم خوب و بد و خیر و شرّ و درست و نادرست و لازم و غیر لازم و وظیفه و تکلیف و این‌که الآن چه مى‌بایست بکنم و چه نمى‌بایست بکنم و این گونه معانى و مفاهیم را بسازد تأثیر دارد، طغیان هوا و هوس‌ها و مطامع و احساسات لجاج آمیز و تعصب آمیز و امثال این‌هاست، زیرا منطقه و حوزه عقل عملى انسان به دلیل این‌که مربوط به عمل انسان است همان حوزه و منطقه احساسات و تمایلات و شهوات است. این امور اگر از حد اعتدال خارج شوند و انسان محکوم این‌ها باشد نه حاکم بر این‌ها، در برابر فرمان عقل فرمان مى‌دهند، در برابر نداى عقل و وجدان فریاد و غوغا مى‌کنند، براى نداى عقل حکم پارازیت را پیدا مى‌کنند، دیگر آدمى نداى عقل خویش را نمى‌شنود، در برابر چراغ عقل گرد و غبار و دود و مه ایجاد مى‌کنند، دیگر چراغ عقل نمى‌تواند پرتوافکنى کند. فى‌المثل ما که در این فضا الآن نشسته‌ایم و مى‌گوییم و مى‌شنویم و مى‌بینیم، به حکم این است که یک نفر سخن مى‌گوید و دیگران سکوت کرده‌اند، چراغ‌ها نور مى‌دهند و فضا هم صاف و شفاف است. ولى اگر در همین فضا با این یک نفر سایرین هم هرکس براى خودش حرفى بزند و با صداى بلند آوازى بخواند بدیهى است که حتى خود گوینده هم نداى خود را نخواهد شنید، و اگر این فضا پر از دود و غبار باشد کسى کسى را نخواهد دید. این است که گفته‌اند:\nحقایق سرایى است آراسته هوا و هوس گَرد برخاسته\nچون غرض آمد هنر پوشیده شد صد حجاب از دل به سوى دیده شد\nبراى مثال جوان محصلى را در نظر مى‌گیریم. این جوان از مدرسه برگشته فکر مى‌کند لازم است درسهایش را حاضر کند، براى این کار چندین ساعت بنشیند و بخواند و بنویسد و فکر کند، زیرا بدیهى است نتیجه لاقیدى و تنبلى مردود شدن و جاهل ماندن و عقب ماندن و هزارها بدبختى است. این نداى عقل اوست. در مقابل این ندا ممکن است فریادى از شهوت و میل به گردش و چشم چرانى و عیاشى در وجود او باشد که او را آرام نگذارد. بدیهى است که اگر این فریادها زیاد باشد، جوان نداى عقل خود را نشنیده و چراغ فطرت را ندیده مى‌گیرد و با خود مى‌گوید فعلًا برویم خوش باشیم تا ببینیم بعدها چه مى‌شود. پس این گونه هواها و هوس‌ها اگر در وجود انسان باشند تأثیر عقل را ضعیف مى‌کنند، اثر عقل را خنثى مى‌کنند، و به تعبیر دیگر این هوا و هوس‌ها با عقل آدمى دشمنى مى‌ورزند. در حدیث است که امام صادق علیه‌السلام فرمود:\nالْهَوى عَدُوُّ الْعَقْلِ\nهوا و هوس دشمن عقل است.\nعلى علیه‌السلام درباره عُجب و خودپسندى فرمود:\nخودپسندى انسان یکى از امورى است که با عقل وى حسادت و دشمنى مى‌ورزد.\nدرباره طمع فرمود:\nاکْثَرُ مَصارِعِ الْعُقولِ تَحْتَ بُروقِ الْمَطامِعِ\nبیشترِ زمین خوردن‌هاى عقل آن‌جاست که برق طمع جَستن مى‌کند.\nبدوزد شره دیده هوشمند در آرد طمع مرغ و ماهى به بند\nرسول اکرم صلى الله علیه و آله مى‌فرماید:.\nاعْدى عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتى بَینَ جَنْبَیکَ\nیعنى بالاترین دشمنان تو همان نفس امّاره و احساسات سرکش توست که از همه به تو نزدیکتر است و در میان دو پهلویت قرار گرفته است.\nعلت این‌که این دشمن بالاترین دشمنان است واضح است، زیرا دشمن عقل است که بهترین دوست انسان است. هم رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمود:.\nصَدیقُ کُلِّ امْرِئٍ عَقْلُهُ\nیعنى دوست واقعى هرکس عقل اوست.\nاز هر دشمنى با نیروى عقل مى‌توان دفاع کرد. اگر دشمنى پیدا شود که بتواند عقل را بدزدد پس او از همه خطرناک‌تر است. صائب تبریزى شعرى دارد که مثل این است که ترجمه همان حدیث نبوى است، مى‌گوید:\nبستر راحت چه اندازیم بهر خواب خوش ما که چون دل دشمنى داریم در پهلوى خویش\nپس توجه به این مطلب لازم است که حالات و قواى معنوى انسان به حکم تضاد و تزاحمى که میان بعضى با بعضى دیگر است در یکدیگر تأثیر مخالف مى‌کنند و تقریباً اثر یکدیگر را خنثى مى‌کنند، و به عبارت دیگر با یکدیگر دشمنى و حسادت مى‌ورزند. از آن جمله است دشمنى هوا و هوس با عقل.\nاز همین جا معناى تأثیر تقوا در تقویت عقل و ازدیاد بصیرت و روشن بینى روشن مى‌شود. تقوا نه سوهان است و نه سنباده و نه روغن چراغ. تقوا دشمنِ دشمن عقل است، از نوع سومِ دوستانى است که على علیه‌السلام فرمود: وَ عَدُوُّ عَدُوِّکَ. ملکه تقوا که آمد، دشمن عقل را که هوا و هوس است رام و مهار مى‌کند، دیگر نمى‌گذارد اثر عقل را خنثى کند، گرد و غبار برایش به وجود آورد، پارازیت ایجاد کند. چه خوب مى‌گوید مولوى:\nحس‌ها و اندیشه بر آب صفا همچو خس بگرفته روى آب را\nخس بس انبه بود برجو چون حباب خس چو یک سو رفت پیدا گشت آب\nچون که تقوا بست دو دست هوا حق گشاید هر دو دست عقل را\nپس معلوم شد که تقوا واقعاً تأثیر دارد در طرز تفکر و طرز قضاوت انسان، ولى نوع تأثیرش این است که جلو تأثیر دشمن را مى‌گیرد و از این راه دست عقل را باز مى‌کند و به وى آزادى مى‌دهد: عِتْقٌ مِنْ کُلِّ مَلَکَةٍ\nحکما این‌گونه عامل‌ها را که به‌طور غیر مستقیم تأثیر دارند فاعل بالعَرَض مى‌نامند. مى‌گویند فاعل یا بالذات است و یا بالعرض. فاعل بالذات آن است که اثر مستقیماً از خود او تولید شده، و فاعل بالعرض آن است که اثر مولود علت دیگرى است و کار این علت کار دیگرى است مثل این‌که مانع را برطرف کرده است، و همینکه مانع برطرف شد آن علت دیگر اثر خود را تولید مى‌کند، ولى بشر همین را کافى مى‌داند که آن اثر را به این علت زایل کننده مانع هم نسبت بدهد.\nاگر انسان در هر چیزى شک کند در این مطلب نمى‌تواند شک کند که خشم و شهوت و طمع و حسد و لجاج و تعصب و خودپسندى و نظایر این امور آدمى را در زندگى کور و کر مى‌کند. آدمى پیش هوس کور و کر است. آیا مى‌توان در این مطلب شک کرد که یکى از حالات عادى و معمولى بشر این است که عیب را در خود نمى‌بیند و در دیگران مى‌بیند و حال آن‌که خودش بیشتر به آن عیب مبتلاست؟ آیا علت این نابینایى نسبت به عیب خود جز عُجب و خودپسندى و مغرورى چیز دیگرى هست؟ آیا تردیدى هست که مردمان متقى که مجاهده اخلاقى دارند و بر عجب و طمع و سایر رذائل نفسانى فائق آمده‌اند بهتر و روشن‌تر عیب خود و درد خود را درک مى‌کنند؟ و آیا براى انسان علم و حکمتى مفیدتر از این‌که خود را و عیب خود را و راه اصلاح خود را بشناسد وجود دارد؟\nاگر توفیقى پیدا کنیم که با نیروى تقوا نفس امّاره را رام و مطیع نماییم، آنوقت خواهیم دید چه خوب راه سعادت را درک مى‌کنیم و چه خوب مى‌فهمیم و چه روشن مى‌بینیم و چه خوب عقل ما به ما الهام مى‌کند. آنوقت مى‌فهمیم که این مسائل چندان هم پیچیده و محتاج به استدلال نبوده، خیلى واضح و روشن بوده، فقط غوغاها و پارازیت‌ها نمى‌گذاشته‌اند که ما تعلیم عقل خود را بشنویم.\nگاهى افرادى دیده مى‌شوند که در مسائل علمى بسیار زیرک و باهوش‌اند و از دیگران خیلى جلوند، ولى همین اشخاص در مسئله زندگى و راهى که باید انتخاب کنند مثل آدمهاى گیج و متحیرند؛ افرادى که هوششان در علمیات از این‌ها خیلى عقبتر است مصالح زندگى را بهتر و روشن‌تر مى‌بینند. لهذا این فکر پیش آمده که در انسان دو چیز است: یکى هوش و یکى عقل، بعضى باهوشترند و بعضى عاقلتر.\nولى حقیقت این است که ما دو قوّه نداریم یکى به نام عقل و دیگرى به نام هوش. افراد باهوشى که در مسائل عملى گیج و مبهوت و متحیرند، علتش همان است که عرض شد: در اثر طغیان دشمنان عقل، اثر عقلشان خنثى شده، پارازیت‌ها نمى‌گذارند که فرمان عقل خود را بشنوند. این گونه اشخاص پارازیت وجودشان زیاد است، نه این‌که در عقل خود کم و کسرى داشته باشند.\nدر اول سخن اشاره کردم که تقوا و مجاهده اخلاقى و طهارت روح، در آن‌چه مربوط به حوزه عقل نظرى است هیچ گونه تأثیرى ندارد. حتى فلسفه الهى نیز وابستگى به این معانى اخلاقى ندارد. و اشاره کردم که در عین حال به نحو دیگرى تقوا و مجاهده اخلاقى در تحصیل معارف الهى مؤثر است. این مطلب احتیاج به بحث مستقل دارد و چون آن‌چه فعلًا گفتم خیلى مجمل بود یک اشاره مختصرى مى‌کنم.\nاز قدیم بسیارى از دانایان به این نکته رسیده‌اند که در انسان علاوه بر همه قواى عقلانى و ادراکى یک حس مرموز دیگر نیز وجود دارد که مى‌توان نام آن را حس الهام گیرى گذاشت. علم امروز هم تدریجاً این نظر را تأیید مى‌کند، مى‌گوید یک حس اصیلى در انسان وجود دارد که از هر قوّه و حس دیگر مستقل است. این حس نیز به نوبه خود کم و بیش در همه افراد با اختلاف و شدت و ضعف موجود است و مانند سایر احساسهاى آدمى قابل رشد و نموّ و تربیت است. حالا باید دید چه چیز این حس را در انسان رشد و نموّ و پرورش مى‌دهد؟.\nچیزى که این حس را رشد مى‌دهد تقوا و طهارت و مجاهدت اخلاقى و مبارزه با هواهاى نفسانى است. از نظر منطق دین، این خود امرى است غیرقابل انکار. در این‌جا فقط چند جمله از نهج‌البلاغه در این زمینه نقل مى‌کنم. مى‌فرماید:\nقَدْ احْیا عَقْلَهُ وَ اماتَ نَفْسَهُ حَتّى دَقَّ جَلیلُهُ وَ لَطُفَ غَلیظُهُ وَ بَرِقَ لَهُ لامِعٌ کَثیرُ الْبَرْقِ، فَابانَ لَهُ الطَّریقَ وَ سَلَکَ بِهِ السَّبیلَ، فَتَدافَعَتْهُ الْابْوابُ الى بابِ السَّلامَةِ\nعقل خویش را زنده کرده و نفس امّاره را میرانده است تا آن‌جا که اثر این مجاهدت در بدن وى ظاهر شده و استخوان وى را نازک و غلظت وجود وى را تبدیل به لطافت کرده. در این موقع برقى شدید براى وى مى‌جهد و راه را به او نشان مى‌دهد و او را در راه مى‌اندازد و پیوسته از این در به آن در و از این مرحله به آن مرحله او را حرکت مى‌دهد تا مى‌رسد به آن‌جا که باب سلامت مطلق است.\n« یَهْدی بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ یَهْدیهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقیمٍ ـ خداوند به برکت آن، کسانى را که از خشنودى او پیروى کنند، به راه‌هاى سلامت، هدایت مى‌کند؛ و به فرمان خود، از تاریکی‌ها به سوى روشنایى مى‌برد؛ و آن‌ها را به سوى راه راست، رهبرى مى‌نماید.»(مائده/16)\nتقوا و تلطیف احساسات\nتقوا و طهارت در یک ناحیه دیگر هم تأثیر دارد و آن ناحیه عواطف و احساسات است که احساسات را رقیق‌تر و لطیف‌تر مى‌کند. این‌طور نیست که آدم باتقوا که خود را از پلیدی‌ها و کارهاى زشت و کثیف، از ریا و تملّق، از بندگى و کاسه لیسى دور نگه داشته، ساحت ضمیر خود را پاک نگه داشته، عزت و مناعت و آزادمنشى خود را حفظ کرده، توجهش به معنا بوده نه به ماده، یک همچو شخصى نوع احساساتش با احساسات یک آدم غرق در فحشا و پلیدى و غرق در مادیات یکى باشد. مسلماً احساسات او عالی‌تر و رقیق‌تر و لطیف‌تر است، تأثرات او در مقابل زیبایی‌هاى معنوى بیشتر است، دنیا را طور دیگرى و با زیبایى دیگرى مى‌بیند، آن جمال عقلى را که در عالم وجود است بهتر حس مى‌کند.\nگاهى این مسئله طرح مى‌شود که چرا دیگر شعرایى مثل سابق پیدا نمى‌شود؟\nچرا دیگر آن لطف و رقّت که به‌عنوان مثال در گفته‌هاى سعدى و حافظ هست امروز پیدا نمى‌شود؟ و حال آن‌که همه چیز پیش رفته و ترقى کرده، علم جلو رفته و افکار ترقى نموده، دنیا از هر جهت پیش رفته است.\nاگر به شعراى معاصر برنخورد، عقیده شخصى من این است که علت این امر یک چیز است و آن این‌که علاوه بر ذوق طبیعى و قدرت خلّاقه فکرى، یک رقّت و لطافت و حساسیت دیگر در ضمیر لازم است. این رقّت و لطافت وقتى پیدا مى‌شود که شخص توجه بیشترى به تقوا و معنویت داشته باشد، اسیر دیو خشم و شهوت نباشد، آزادگى و وارستگى داشته باشد.\nاگر عده‌اى اصرار دارند که شاعران روشن ضمیر گذشته را هم مثل خودشان آلوده و پلید معرفى کنند و این معما را حل نشدنى جلوه دهند مطلب دیگرى است.\nعقیده شخصى من این است که آدم پلید و آلوده هر اندازه قدرت هوش و ذکاوتش زیاد باشد، از درک لطف‌هاى معنوى و روحى عاجز است و نمى‌تواند آن‌طور معانى لطیف و رقیق که در سخنان بعضى دیده مى‌شود ابداع کند.\nتقوا و نیروى پیروزى بر شداید\nاما اثر دیگر تقوا، که قرآن کریم مى‌فرماید:\nوَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً (طلاق/2)\nهرکس که تقواى خدا داشته باشد، خداوند براى او راه بیرون شدن از سختی‌ها و شداید را قرار مى‌دهد.\nوَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مِنْ امْرِهِ یسْراً(طلاق/4)\nهرکس که تقواى الهى داشته باشد، خداوند یک نوع سهولت و آسانى در کار او قرار مى‌دهد.\nامیرالمؤمنین (سلام اللَّه علیه) مى‌فرماید:\nفَمَنْ اخَذَ بِالتَّقْوى عَزَبَتْ عَنْهُ الشَّدائِدُ بَعْدَ دُنُوِّها وَ احْلَوْلَتْ لَهُ الْامورُ بَعْدَ مَرارَتِها وَ انْفَرَجَتْ عَنْهُ الْامْواجُ بَعْدَ تَراکُمِها وَ أَسْهَلَتْ لَهُ الصِّعابُ بَعْدَ انْصابِها«1».\nیعنى هرکس که چنگ به دامن تقوا بزند سختی‌ها و شداید بعد از آن‌که به او نزدیک شده‌اند از او دور مى‌شوند و کارها که بر ذائقه او تلخ آمده‌اند برایش شیرین مى‌شوند، موج‌ها که روى هم جمع شده‌اند و مى‌خواهند او را به کام بکشند از او کنار مى‌روند، امور پرمشقت بر او آسان مى‌گردد.\nدر این‌جا نیز سؤالى طرح مى‌شود که چه رابطه‌اى میان تقوا که یک خصیصه روحى و اخلاقى است، با پیروزى بر مشکلات و شداید وجود دارد؟\nدر این‌جا مقدمتاً باید عرض کنم که مضیقه‌ها و تنگناهایى که براى انسان پیش مى‌آید و سختی‌هایى که انسان در آن سختی‌ها واقع مى‌شود دو نوع است:.\nیک نوع مضیقه‌هایى است که اختیار و اراده انسان هیچ گونه دخالتى در آن‌ها ندارد، مثل این‌که سوار هواپیما مى‌شود و هواپیما خراب مى‌گردد و یا آن‌که سوار کشتى است و دریا طوفانى مى‌شود، خطر غرق شدن وجود دارد، و امثال این شدت‌ها و گرفتاری‌هایى که براى هرکسى ممکن است پیش بیاید بدون آن‌که قابل پیش بینى باشد و اراده و اختیار انسان در آن دخالت داشته باشد.\nو نوع دیگر از ابتلاها و مضایق و گرفتاری‌ها آن‌هاست که اراده و اختیار انسان در این‌که وارد آن گرفتاری‌ها بشود و یا نشود و اگر وارد شد چگونه خارج شود دخالت دارد، و به تعبیر دیگر گرفتاری‌هاى اخلاقى و اجتماعى.\nپس در این‌جا دو مسئله پیش مى‌آید: یکى تأثیر تقوا در نجات انسان از گرفتاری‌هاى نوع اول و دیگر تأثیر تقوا در نجات از گرفتاری‌هاى نوع دوم.\nاما در قسمت اول من الآن نمى‌توانم اظهار نظر کنم که بیان قرآن شامل نجات از این نوع گرفتاری‌ها هم هست یا نیست. البته هیچ مانعى نیست که یک همچو ناموسى در جهان باشد و یک نوع ضمانت الهى بوده باشد، نظیر استجابت دعا. ولى جمله‌اى هست در نهج البلاغه که مى‌توان آن را به منزله تفسیر این مطلب تلقى کرد که منظور، نجات از گرفتاری‌هاى نوع دوم است. در خطبه 181 مى‌فرماید:.\nوَ اعْلَموا انَّهُ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً مِنَ الْفِتَنِ وَ نوراً مِنَ الظُّلَمِ\nبدانید که هرکه تقواى الهى داشته باشد، خداوند براى او راه بیرون شدن از فتنه‌ها و نورى به جاى تاریکى قرار مى‌دهد.\nفتنه‌ها همان ابتلائات سوء و گرفتاری‌هاى اخلاقى و اجتماعى است.\nگرفتاری‌هاى نوع اول نادرالوجود است. عمده گرفتاری‌ها و شداید و مضایقى که براى انسان پیش مى‌آید و زندگى را تلخ و شقاوت آلود مى‌کند و هرگونه سعادت دنیوى و اخروى را از انسان سلب مى‌کند همین فتنه‌ها و ابتلائات سوء و گرفتاری‌هاى اخلاقى و اجتماعى است.\nبا توجه به این‌که منشأ بیشتر گرفتاری‌هاى هرکسى خود اوست و هرکسى خودش بالاترین دشمنان خودش است (اعْدى عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتى بَینَ جَنْبَیکَ) هرکسى خودش سرنوشت خود را تعیین مى‌کند. غالب رفتارهاى هرکسى با خودش خصمانه است.\nدشمن به دشمن آن نپسندد که بى‌خرد با نفس خود کند به مراد هواى خویش\nاغلب گرفتاری‌هایى که براى ما پیش مى‌آید از خارج نیامده، خودمان براى خودمان درست کرده‌ایم. من در زندگى خودم و همچنین در زندگى اشخاصى که تحت مطالعه من بوده‌اند تجربه کرده‌ام، دیده‌ام همین‌طور است. با توجه به این‌ها خوب واضح مى‌شود که سلاح تقوا چه اندازه مؤثر است در این‌که انسان را از فتنه‌ها\nدور نگه مى‌دارد و به فرض این‌که در فتنه واقع شد تقوا او را نجات مى‌دهد. قرآن کریم در سوره اعراف، آیه 201 مى‌فرماید:.\nانَّ الَّذینَ اتَّقَوْا اذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّیطانِ تَذَکَّروا فَاذا هُمْ مُبْصِرونَ\nمردمان باتقوا اگر هم احیاناً خیالى از شیطان بر آن‌ها بگذرد و جان آن‌ها را لمس کند و روح آن‌ها را تاریک نماید تذکر پیدا کرده و به یاد خدا مى‌افتند و بصیرت خود را باز مى‌یابند.\nبه همین دلیل که تقوا اثر اول یعنى روشن بینى و ازدیاد بصیرت را به دنبال خود دارد، اثر دوم یعنى نجات از مهالک و مضایق را دارد. گرفتاری‌ها و شداید در تاریکى پیدا مى‌شود، تاریکىِ غبارِ معاصى و گناهان و هواها و هوس‌ها. وقتى که نور تقوا پیدا شد، راه از چاه تمیز داده مى‌شود و انسان کمتر گرفتار مى‌شود و اگر گرفتار شد در روشنى تقوا بهتر روزنه بیرون رفتن را پیدا مى‌کند.\nگذشته از همه این‌ها تقوا و خود نگهدارى سبب مى‌شود که انسان نیروهاى ذخیره وجود خود را در راههاى لغو و لهو و حرام هدر ندهد، همیشه نیروى ذخیره داشته باشد. بدیهى است که آدم نیرومند و با اراده و با شخصیت، بهتر تصمیم مى‌گیرد و بهتر مى‌تواند خود را نجات بدهد. همان طورى که نور و روشنایى داشتن، راهى و وسیله‌اى است براى نجات و رهایى، قوّت و نیرو داشتن نیز به نوبه خود راه و وسیله‌اى است که خداوند متعال قرار داده است.\nدر اواخر سوره مبارکه یوسف آیه‌اى است که به منزله نتیجه گیرى از آن داستان عجیب و پرهیجان است. داستان حضرت یوسف را کم و بیش همه شنیده‌اید. آن‌جا که داستان نزدیک است به آخر برسد یعنى بعد از آن‌که یوسف، عزیز مصر مى‌گردد و برادران یوسف در اثر قحطى براى تهیه غلّه از کنعان به مصر مى‌آیند و آن‌ها یوسف را نمى‌شناسند ولى یوسف آن‌ها را مى‌شناسد و یوسف به بهانه‌اى بنیامین را که از طرف مادر هم با یوسف برادر بود پیش خود نگه مى‌دارد، در این وقت براى بار دوم برادران مى‌آیند و با گردن کج و التماس از یوسف گندم مى‌خواهند و حالت عجز و التماس خاصى به خود مى‌گیرند، و چقدر خوب قرآن کریم منظره تذلّل و زارى و کوچکى آن‌ها را در این آیه مجسم کرده است! گفتند: یا ایهَا الْعَزیزُ مَسَّنا وَ اهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَاوْفِ لَنَا الْکَیلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَینا انَّ اللَّهَ یجْزِى الْمُتَصَدِّقینَ (یوسف/78) اى عزیز و اى مهتر! ما و خانواده‌مان بدبخت شده‌ایم و وجه ناقابلى براى خرید گندم با خود آورده‌ایم. کیل تمام به ما بده و بر ما مسکینان تصدّق کن. خداوند به تصدّق کنندگان پاداش مى‌دهد.\nیوسف تا این وقت خودش را معرفى نکرده بود. در این وقت خواست خودش را به آن‌ها بشناساند: قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِیوسُفَ وَ اخیهِ اذْ انْتُمْ جاهِلونَ (یوسف/89) گفت: یادتان هست که از روى جهالت و نادانى با یوسف و برادرش چه کردید؟ همین که این جمله را گفت که آیا یادتان هست با یوسف و برادرش چه کردید، آن‌ها یکّه خوردند: قالوا ءَ انَّکَ لَانْتَ یوسُفُ گفتند آیا تو یوسف هستى؟ قالَ ا نَا یوسُفُ وَ هذا اخى قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَینا گفت: بلى من یوسفم و این هم برادر من است. خداوند عنایت و لطف خاص خود را شامل حال ما گردانید. انَّهُ مَنْ یتَّقِ وَ یصْبِرْ فَانَّ اللَّهَ لا یضیعُ اجْرَ الْمُحْسِنینَ (یوسف/90)\nهرکس که تقوا و صبر داشته باشد، خود نگهدارى و مقاومت داشته باشد، خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمى‌کند. این‌که مى‌بینید، نتیجه تقواست، نتیجه پاکى و خود نگهدارى است. غلام شدم و زیردست این و آن افتادم اما تقوا را حفظ کردم.\nکارم به جایى رسید که متشخص‌ترین زنان مصر و یکى از زیباترین زنان مصر از من جوان بى‌اسم و رسم تقاضاى کام گرفتن کرد ولى من خودم را در پناه تقوا نگه داشتم و گفتم: رَبِّ السِّجْنُ احَبُّ الَىَّ مِمّا یدْعونَنى الَیهِ. (یوسف/33)\nمن زندان را بر این لذت‌هاى مقرون به آلودگى ترجیح مى‌دهم. تقواى آن روز، مرا امروز عزیز مصر کرد. تقوا و صبر و پاکى و نزاهت در این جهان گم نمى‌شود، آدمى را از حضیض ذلت به اوج عزت مى‌رساند. انَّهُ مَنْ یتَّقِ وَ یصْبِرْ فَانَّ اللَّهَ لایضیعُ اجْرَ الْمُحْسِنینَ. مثل این است که قرآن کریم نتیجه داستان یوسف را در این یک جمله خلاصه کرده است که عاقبت از آنِ تقواست. تقوا آدمى را از مهالک و شداید بسیارى نجات مى‌دهد و به اوج عزت مى‌رساند. وَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً (طلاق/2) براى مردمان متقى که در همه حال خود را حفظ مى‌کنند بن بست و شکست وجود ندارد.\nوقتى که انسان کلمات و خطابات اباعبداللَّه علیه‌السلام را به خاندان محترمش مى‌بیند که با چه ایمان و اطمینانى به آن‌ها اطمینان مى‌دهد، غرق در حیرت مى‌شود: یا رب! این چه روحیه و چه ایمان و چه اطمینانى است و این تضمین را از کجا گرفته بود؟! در کتب نوشته‌اند: «ثُمَّ وَدَّعَ ثانِیاً اهْلَ بَیتِهِ» براى بار دوم با اهل بیت خود وداع کرد، به آن‌ها گفت: اسْتَعِدّوا لِلْبَلاءِ وَ اعْلَموا انَّ اللَّهَ حافِظُکُمْ وَ حامیکُمْ مهیا و آماده تحمل سختی‌ها باشید و بدانید خداوند شما را حفظ و حمایت مى‌کند وَ سَینْجیکُمْ مِنْ شَرِّ الْاعْداءِ وَ یجْعَلُ عاقِبَةَ امْرِکُمْ الى خَیرٍ شما را نجات خواهد داد و سرآن‌جامِ کارِ شما را نیک خواهد کرد وَ یعَذِّبُ اعادِیکُمْ بِانْواعِ الْبَلاءِ وَ یعَوِّضُکُمُ اللَّهُ عَنْ هذِهِ الْبَلِیةِ بِانْواعِ النِّعَمِ وَ الْکِرامَةِ دشمنان شما را به اقسام عذاب‌ها گرفتار خواهد کرد و به شما به عوض این شداید و بلایا انواعى از نعمت‌ها و کرامت‌ها خواهد داد فَلا تَشْکوا وَ لا تَقولوا بِالْسِنَتِکُمْ ما ینْقُصُ مِنْ قَدْرِکُمْ \nمبادا شکایت کنید و مبادا جمله‌اى بر زبان بیاورید که از قدر و قیمت شما بکاهد.\nاطمینانى که حسین علیه‌السلام به پیروزى نهایى داشت و به خاندانش تلقین مى‌کرد، از همان آیه قرآن سرچشمه مى‌گیرد که مى‌فرماید: وَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً. این تضمین را از قرآن گرفته بود. از نوع اطمینان و ایمانى است که یوسف صدّیق داشت که هنگامى که به نتیجه تقواى خود رسید، با خوشحالى و رضایت مى‌گفت: انَّهُ مَنْ یتَّقِ وَ یصْبِرْ فَانَّ اللَّهَ لایضیعُ اجْرَ الْمُحْسِنینَ. ولى امام حسین علیه‌السلام قبل از آن‌که داستان به آخر برسد و به نتیجه برسد نتیجه را مى‌دید کلمات شمرده حسین مثل تیر بر قلب خاندانش نشست. سختی‌ها و اسارت‌ها را تحمل کردند ولى در پناه صبر و تقوا. عاقبت کارشان همان‌طور شد که حسین علیه‌السلام به آن‌ها وعده داده بود و خداوند در قرآن تضمین کرده بود. بعد از چندى مى‌بینیم که زینب سلام‌اللَّه‌علیها همان جمله‌هاى حسین را با الفاظ دیگر با یک دنیا اطمینان بازگو مى‌کند. خطاب به یزید بن معاویه کرده، مى‌گوید:\nفَکِدْ کَیدَکَ وَ اسْعَ سَعْیکَ وَ ناصِبْ جَهْدَکَ. فَوَ اللَّهِ لاتَمْحوا ذِکْرَنا وَ لا تُمیتُ وَحْینَا وَ لا تُدْرِکُ امَدَنا وَ لا تُرْحَضُ عَنْکَ عارُها\nهر حیله‌اى که مى‌خواهى به‌کار ببر و هرچه دلت مى‌خواهد کوشش کن، اما به خدا قسم که نخواهى توانست نام ما و محبوبیت و احترام ما را از بین ببرى، نمى‌توانى وحى زنده خدا را که در خاندان ما پیدا شده بمیرانى.\nبراى تو جز عار و ننگ و رسوایى در این جهان چیزى باقى نمى‌ماند.\n. مفردات ألفاظ القرآن، ص: 881\n. البلد الأمین و الدرع الحصین ص404 دعاء الجوشن الکبیر\n. بحار الأنوار (ط - بیروت) ج99 ص56 ـ مفاتیح‌الجنان دعاء بعد از زیارت امام رضا علیه السلام.\n. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد ج2 ص584 دعاء السحر فی شهر رمضان\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص169 ـ و من خطبة له ع و فیها مواعظ للناس\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص57 ـ و من کلام له ع لما بویع فی المدینة و فیها یخبر الناس بعلمه...\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص284 ـ الوصیة بالزهد و التقوى\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص221 ـ و من خطبة له ع یحث الناس على التقوى\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص284 ـ الوصیة بالزهد و التقوى ـ خطبه 189\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص351 ـ و من خطبة له ع فی مقاصد أخرى\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص312 ـ الوصیة بالتقوى ـ خطبه 196\n. مجموعة ورام ج2 ص122\n. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول ج11 ص187 الحدیث 9 ـ این حدیث با عبارات نزدیک به هم در بسیاری دیگر از کتب روایی نقل شده است.\n. الکافی (ط - الإسلامیة) ج2 ص16 ـ باب الإخلاص\n. المیزان فى تفسیر القرآن، ج5، ص270 ـ به نقل از مسند الامام احمد بن حنبل ج 5 ص 266 ـ البته علامه طباطبایی رحمت‌الله‌علیه درباره‌ی این حدیث نوشته است که: و نیز در میان روایاتى که بیشتر راویان آن را از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم روایت کرده‌اند این حدیث است که آن جناب فرمود...\n. بحار الأنوار (ط - بیروت) ج60 ص332\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص160 ـ خطبه 107 ـ عصیان الخلق\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص507 ـ حکمت 212\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص507 ـ حکمت 219\n. افزوده شدن در دنیاى مرد براى او نقص است و سود بردنش در جز خیر محض، زیان است. و هرگونه دستیابى به بهره‌هاى دنیوى پایدار نیست، زیرا معناى آن در حقیقت از دست دادن است. و به هرکس که امید به خیر تو دارد یاور باش، که انسان آزاده همیشه یاور دیگران است. و هرکس از کارهاى خیر خوددارى کند، در حقیقت برادر و دوستى نخواهد داشت. به مردم نیکى کن تا دل‌هاى آن‌ها را بنده‌ی خود کنى، که چه بسا احسانْ آدمى را بنده‌ی خود مى‌سازد.\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص527 ـ حکمت 295\n. بوستان سعدی، باب سوم در عشق و مستی و شور ؛ داستان سلطان محمود و سیرت ایاز\n. لسان الغیب حافظ شیرازی\n. دفتر اول مثنوی معنوی مولوی ـ داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصب\n. مصباح الشریعة ص103\n. گلستان سعدی، باب سوم در فضیلت قناعت\n. عدة الداعی و نجاح الساعی ص314\n. المحاسن ج1 ص194 ؛ امام رضا علیه‌السلام از پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نقل فرموده است ـ الکافی (ط - الإسلامیة) ج1 ص11\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص337 ـ و من کلام له ع فی وصف السالک الطریق إلى الله سبحانه ؛ خطبه 218\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص313 ـ الوصیة بالتقوى\n. نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص266\n. سعدی ، مواعظ، غزلیات\n. نفس المهموم، ص 323 ؛ به نقل از جلاء العیون للمجلسی: 201 طبع سنة 1323 ق\n. اللهوف ؛ ص185


اصل ، اصلي ، اصيل ، بديع ، اوريژينال ، بنيادي ، پايه اي ، دست اول ، نمونه ي اصلي ، اثر دست اول\nدر ادبيات ، اثري به همان شكل كه به وسيله ي پديدآورنده نگاشته شده ، يا با واژه هاي خود پديدآورنده ثبت و ضبط شده . در هنر ، اثر خاتمه يافته به همان شكلي كه به وسيله ي هنرمند به اتمام رسيده و آماده ي بازتوليد است . در علوم ، مطالعه اي كه در مواردي بااستفاده از يك روش شناسي يا طرح پژوهشي جديد ، مولـّد نتايجي مي شود كه هرگز پيش از آن گزارش نشده بوده . در بازنگري ، به « سند مأخذ » كه نخستين نسخه از روي آن توليد مي شود ( و در برخي موارد به خود نسخه ي نخستين ) اطلاق مي شود . در معناي عام تر ، چيز تازه و جديدي كه از روي مدل قبلي ( يا موجود ) نسخه برداري نشده يا مبتني بر آن نيست . كوته نوشت : orig .\nاصلاح سرمايه ، اصلاح سرمايه اي\nفراهم آوري دارايي ماندگار ، مثل تأسيسات جديد يا بازسازي شده ، مجموعه منابع كتابي اوليه ، يا تجهيزات ، اثاثيه ، يا خودروهاي جديد ، كه قيمت آن از بودجه ي تخصيص يافته براي هزينه هاي سرمايه اي و به صورت يكباره تأمين مي شود - در برابر خريد جاري مواد كتابخانه اي ، پرداخت حقوق و دستمزدها ، تعمير و جايگزيني معمول تجهيزات و اثاثيه ي موجود ، و نگهداري منظم تأسيسات ، كه از محل بودجه ي عملياتي تأمين مي شوند .\nاصلاح سياسي ، مصلحت سياسي\npolitical correctness ( PC )\nواژه اي كه در اوايل دهه ي 1990 به منظور توصيف تأثير ديدگاه هاي سياسي ليبرال بر فرهنگ امريكايي ، بخصوص بر بيان و ديگر شكل هاي رفتار اجتماعي ، مورد استفاده ي وسيع قرار گرفت؛ مثل جايگزين كردن عنوان " chairman " با " chairperson " به منظور اجتناب از بروز تبعيض جنسي ( اين مشكل خاص در حرفه ي كتابداري به وجود نيامده ، چرا كه واژه ي « كتابدار » از نظر جنسيت ، خنثي است ) . در مطالعات ادبي ، بحث حول اين مطلب متمركز شده بود كه آيا مجموعه آثار سنتي ، كه عمده ي آن را مردان اروپايي نوشته اند ، بايد منسوخ شوند يا خير . بعضي از دانشگاه ها با راه انداختن بحث بر سر گنجاندن « اصلاح سياسي » در برنامه ي آموزشي ، از اين معضل طفره رفته اند .\nبازنگري متن يك اثر ( اغلب اثر ادبي كلاسيك ) بر مبناي بررسي انتقادي متون قديمي تر و منابع موثق ، كه معمولاً فقط در صورتي مورد قبول محققان قرار مي گيرد كه درباره ي اعتبار شواهد ، نوعي اجماع در بين آنان حاصل آيد . مقايسه كنيد با : redaction نيز نگاه كنيد به : textus receptus\nاصلاحيه ي اول\nاصلاحيه ي اول قانون اساسي ايالات متحده ( مصوب سال 1791 ) كه آزادي بيان را تضمين مي كند : « كنگره در باب رسميت مذهب ، يا ممنوعيت عمل آزادانه به آن ، يا محدودكردن آزادي بيان يا مطبوعات ، يا حق مردم براي تجمع صلح آميز و درخواست از دولت براي جبران نارضايتي ها ، هيچ قانوني وضع نخواهد كرد » . « بيانيه ي آزادي مطالعه » و « اعلانيه ي حقوق كتابخانه ها » ( مربوط به « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) بر اين حمايت قانوني مبتني مي باشند .\nاصلي ، عمده\nتوصيفگر يا شناسه اي در يك مدخل نمايه يا ركورد كتابنگاشتي ، كه كانون يا موضوع اصلي سند نمايه شده را بازنمايي مي كند و معمولاً با يك ستارك يا نماد ديگر نشان داده مي شود ، يا با انتخاب نوع حروف و خط ، متمايز مي گردد . توصيفگرها و شناسه هاي فرعي كه جنبه هاي كم اهميت تر محتوا را بازنمايي مي كنند ، بدون علامت باقي مي مانند .\nاصول اخلاقي ، آيين/ آداب رفتار و سلوك ، رفتارگان\nمجموعه اي از استاندارد هايي كه بر سلوك و پندار كتابداران ، كاركنان كتابخانه ، و ديگر حرفه مندان اطلاعات در كارشان حاكم است . " اصول اخلاقي انجمن كتابخانه هاي امريكا " ( ALA Code of Ethics ) استاندارد هايي را براي دسترسي برابر ، آزادي فكري ، رازداري ، احترام به حقوق دارايي فكري ، ارجمندي ، دقت ، درستكاري ، بيطرفي ، نزاكت ، و احترام به همكاران و مراجعان كتابخانه مشخص مي كند .\n« اعلاميه ي اصول » ( Statement of Principles ) كه در سال 1961 در « كنفرانس بين المللي اصول فهرستنويسي ( آي سي سي پي ) » اتخاذ شد ، و اساس « قواعد فهرستنويسي انگلو امريكن » و مقررات فهرستنويسي مورد استفاده در كشورهايي غير از ايالات متحده ، بريتانيا ، و كانادا را بنا نهاد . اين كنفرانس كه توسط « ايفلا » براي پرداختن به امر استانداردسازي بين المللي در فهرستنويسي كتابخانه اي سازماندهي شد ، در پاريس ( فرانسه ) برگزار شد . در اين اعلاميه دوازده اصل اساسي كه هنوز هم پايه ي مدخل عنوان/ پديدآورنده هستند ، ذكر شده اند .\nاصول/ قواعد فهرستنويسي انگلو امريكن\nAnglo - American Cataloging Rules ( AACR )\nمجموعه ي مفصلي از قواعد استانداردشده براي فهرستنويسي انواع گوناگون مواد كتابخانه اي كه در اصل ازCataloging Rules : Author and Title Entries كه در سال 1908 با كمك " انجمن كتابخانه هاي امريكا " و " انجمن كتابخانه ها ( ي بريتانيا ) " منتشر شد ، و A . L . A . Cataloging Rules for Author and Title Entries ( سال 1949 ) و مجلد همراه آنRules for Descriptive Cataloging in the Library of Congress منشأ گرفته بود . همكاري بين " انجمن كتابخانه هاي امريكا " و " انجمن كتابخانه ها ( ي بريتانيا ) " و " انجمن كتابخانه هاي كانادا " با انتشار مشترك " قواعد فهرستنويسي انگلوامريكن " در سال 1967 از سر گرفته شد . اين اثر به دو بخش تقسيم مي شود : قواعدي براي توصيف كتابشناختي هر يك از اقلام از هر نوع كه باشد ، و قواعد حاكم بر انتخاب و شكل شناسه ي سرعنوان ها ( نقاط دسترسي ) در فهرست . ويرايش دوم اين اثر ( AACR2 ) در سال 1978 منتشر شد و با بازنگري آن ( AACR2R ) در سال 1988 ، تغييرات واقع شده در قالب هاي اطلاعاتي در آن منعكس گرديد . تجديد نظر سال 1998 شامل تغييرات و تصحيحاتي كه به تأييد " كميته ي مشترك نظارت " براي بازنگري اثر اوليه از سال 1988 رسيده ، و نيز اصلاحات تأييد شده تا سال 1997 مي باشد . اصلاحات ديگري نيز در سال 1999 و 2001 انجام شده اند . نگارش AACR2 - e يك نگارش فرامتني از مجموعه انتشارات " انجمن كتابخانه هاي امريكا " است كه همه ي اصلاحات تا سال 2001 را در بر مي گيرد . نيز نگاه كنيد به : Paris Principles catalog code\nاضافه بار اطلاعاتي ، سرريز اطلاعات\nوضعيتي كه در آن ، اطلاعاتِ بيش از اندازه درباره ي يك موضوع موجود است . اين حالت در كاوش درونخطي رايج است ، بخصوص وقتي پرس وجو با واژگاني بيان شود كه خيلي كلي هستند . سامانه هايي كه بازيابي منابع باكيفيت بالا را تسهيل كنند و زوائد را غربال نمايند ، بسيار مورد نيازند . در عين حال ، مصرف كنندگان اطلاعات بايد مهارت هاي تحليلي و انتقادي خود را توسعه دهند .\nاضافه بْر ، افزون بْر ، افزودبْر ، تراش خورده\nدر مورد كتابي گفته مي شود كه صفحات آن در صحافي به قدري نزديك به هم لب چين شده اند كه برش خوردگي به متن رسيده ، اما آن را برش نداده است . مقايسه كنيد با : cropped\nاوقات كاري كه افزون بر تعداد ساعات معمول روزانه ، هفتگي ، يا ماهانه ( كه در شرايط استخدام ذكر شده ) انجام مي گيرد و معمولاً به فرد استخدام شده در برابر آن ، مبلغي بيش از نرخ معمول پرداخت مي گردد . كتابخانه ها فقط در شرايط كاملاً استثنايي حاضر به پرداخت اضافه كاري به كاركنان خود هستند . مقايسه كنيد با : flextime\nاطلاعات ، اطلاع ، اطلاع رساني\nداده هايي كه به شكل « آسان فهم » ارائه مي شود ، و معناي آن در داخل بافتار كاربردي آن ، تعبيه شده . در مفهوم پوياتر ، پيامي كه با استفاده از يك رسانه ي ارتباطي يا رسانه ي بياني منتقل شود . اين كه يك پيام بخصوص ، آگاهي دهنده ( informative ) هست يا نه ، تا حدي به برداشت ذهني شخص دريافت كننده ي پيام بستگي دارد . در مفهوم عيني تر ، همه ي رخداده ها ، نتيجه گيري ها ، ايده ها ، و آثار خلاق ذهن و تخيل بشري كه در هر شكلي ( رسمي يا غيررسمي ) منتقل شده اند . مقايسه كنيد با : knowledge\nاطلاعات و ارجاع ، خدمات اطلاعاتي و ارجاعي\ninformation and referral ( I&R )\nخدمتي رايگان كه معمولاً از سوي يك كتابخانه ي عمومي يا ديگر نهاد خدماتي عمومي عرضه مي شود و طي آن ، اطلاعات تماس مربوط به ديگر سازمان ها ، نهادها ، و افراد واجد صلاحيت براي ارائه ي اطلاعات و خدمات بخصوص ، هم به صورت رايگان و هم به صورت پولي ( معمولاً در يك جامعه ي محلي ) را ارائه مي كنند .\nاطلس ، نقشه نامه\nمجموعه ي صحافي شده يا جعبه شده اي از نقشه ، كه معمولاً به لحاظ موضوعي يا زمينه اي با هم مرتبط اند ، همراه با نمايه اي از نام مكان ها ( جاينامه ) كه معمولاً در انتها چاپ مي شود . نخستين مجموعه ي صحافي شده ي نقشه تا آنجا كه مي دانيم در اروپا در نيمه ي قرن شانزدهم منتشرشده . در اكثر اطلس ها ، نقشه ها با سبك و قالب يكسان و با مقياس تقريباً ثابت چاپ مي شوند . اطلس ممكن است به عنوان يك كتاب مستقل ، يا به عنوان مواد همراه ، با يا بدون متن توصيفي ، تصوير ، نمودار ، و . . . منتشر شود . برخي اطلس ها داراي كانون و تمركز موضوعي بخصوصي هستند ( مثل The Times Atlas of World Exploration ) و برخي ديگر براي استفاده ي بخصوصي تهيه مي شوند ( مانند اطلس جاده ها ) . در كتابخانه ، اطلس هاي بزرگ ممكن است در قاب هايي با طراحي خاص نگهداري شوند . براي اتصال به " اطلس ملي ايالات متحده " اينجا را كليك كنيد . نيز نگاه كنيد به : historical atlas thematic atlas world atlas\nكتابي از نقشه ها كه تغييرات مستمري را كه در مدتي معين در يك ناحيه ي جغرافيايي ، يا در بروز يك پديده ي فضايي حادث شده اند نشان مي دهد .\nكتاب مرجعي ( معمولاً با قطع بزرگ ) كه حاوي نقشه هايي از همه ي كشورها و مناطق جهان ، با چاپ رنگي مي باشد و گاهي با متن توضيحي و اطلاعات آماري ، و نيز نمايه اي از نام مكان ها ( جاينامه ) در انتها همراه است . براي اتصال به يك اطلس درونخطي از جهان ، اينجا را كليك كنيد .\nاطلس راه ها ، اطلس جاده ها\nكتابي از نقشه هايي كه جاده ها ، بزرگراه ها ، شهرها ، و شهرك هاي يك ايالت ، استان ، منطقه ، يا كشوري خاص را ( اغلب با ذكر مسافت بين مقصدهاي عمده ) نشان مي دهند . بيش تر اين اطلس ها ( كه براي خرده فروشي به رانندگان و مسافران ، سالانه روزآمد مي شوند ) در انتها شامل نمايه اي از اسم مكان ها ( جاينامه ) هستند كه محل شهرها ، شهرك ها ، و ديگر عوارض جغرافيايي را با استفاده از مختصات خطوط شطرنجي ، بر روي نقشه هاي جاده اي ارائه مي كنند . براي ديدن يك اطلس تعاملي درونخطي از جاده ها ، به MapQuest مراجعه كنيد .\nاعاده ، استرداد\nبازستاني دارايي آرشيوشده ( ركوردها ، دستنوشته ها ، اسناد ، . . . ) از سوي سازمان يا مؤسسه اي كه ادعاي مالكيت آن ها را مي كند . به حكم يا عمل قانوني كه بر اساس آن ، اين نوع دارايي بازستانده مي شود نيز اطلاق مي گردد .\nاعاده ي وضع ، اعاده ي وضعيت\nبازگرداندن چيزي به وضعيت قبلي ، يا بازگرداندن شخصي به مقام قبلي كه از آن بركنار شده بوده ، كه گاهي به پيروي از برآيند دستورالعمل مربوط به شكايت ، يا در نتيجه ي طرح دعواي حقوقي صورت مي گيرد .\nاعانات ، كمك مالي بلاعوض ، جايزه ي نقدي ، جايزه ي پولي\nپولي كه از يك بنياد خصوصي يا سازمان تحت حمايت دولتي ، توسط يك فرد ، گروه ، يا مؤسسه ، در حمايت از يك پروژه يا موجب قابل توجه و با اهميت ، دريافت مي گردد . در اكثر موارد ، دريافت كننده براي دريافت چنين اموالي ، بايد با پيشنهادي كه تسليم طرف مقابل مي كند ، وارد يك فرايند رقابت شود . كتابخانه هاي آكادميك و كتابخانه هاي بزرگ عمومي ، راهنماهايي براي نوشتن اين گونه پيشنهادها و تقاضاها دارند . نيز نگاه كنيد به : matching grant\nاعانه ي انطباقي ، اعانه ي تناظري\nاعانه اي كه توسط مؤسسه ، نهاد دولتي ، يا شخص داده مي شود و مشروط به فراهم آوردن پول و حق السهم كافي از جانب گيرنده ( مطابق با كمكِ اهداكننده ) مي باشد . اگر چه نسبت بين مبلغ اعانه و حق السهم ممكن است متغير باشد ، در بيش تر موارد تا مقدار ثابتي ، دلار به دلار ( به نسبت مساوي ) هستند ، و محدوده ي زماني مشخصي دارند كه در امور مربوط به جذب منابع مالي ، اين محدوديت زماني را بايد مراعات كرد .\nدانش و تجربه اي كه به شخصي اين شايستگي را مي دهد كه در يك موضوع به عنوان كارشناس ، اظهار نظر كند . در جوامع آكادميك ، اعتبار بر توصيه نامه ، آثاري كه قبلاً توسط فرد درباره ي يك موضوع منتشر شده ، وابستگي سازماني ، جوايز دريافت شده ، مشخصات انتشار ، نقد و بررسي ها ، الگوهاي استناد ، و . . . مبتني است .\nاعتراض ، ايراد ، چالش ، واخواست\nشكايتي كه به وسيله ي يك كاربر كتابخانه به عنوان يك فرد يا نماينده ي گروهي از افراد ، در رابطه با گنجاندن يك ( يا چند ) قلم بخصوص در مجموعه ي منابع كتابخانه ارائه مي شود ، و معمولاً متعاقب آن خواستار حذف آن منبع از مجموعه مي شود . گاهي نيز كل برنامه هاي كتابخانه هدف اين چالش قرار مي گيرد . كتابخانه هاي عمومي بيش از ديگر انواع كتابخانه ها به چالش گرفته مي شوند ، زيرا از منابع مالي عمومي استفاده مي كنند و بايد منابع و خدمات خود را به طيف بسيار گسترده اي از خدمتگيران ارائه دهند ( و در نتيجه ، موردي هست كه به هر حال ، مورد پسند و خوشايند عده اي نباشد ) . بهترين راه دفاع كتابخانه در برابر چنين اعتراضاتي ، تدوين يك خط مشي روشن و خالي از ابهام براي مجموعه گستري مي باشد . مقايسه كنيد با : banned book censorship intellectual freedom\nشكلي از نمايشنامه هاي مذهبي قرون وسطايي كه در ارابه اي متحرك ، از روي دستنوشته اي كه يك معجزه آسماني را ( معمولاً معجزه اي كه گفته مي شد در زندگي يك پارساي مسيحي يا يك شخصيت انجيلي اتفاق افتاده ) شرح مي داد ، اجرا مي شد . مقايسه كنيد با : morality play نيز نگاه كنيد به : mystery play


پس از رفع اشتباه یا فراهم شدن موجبات استرداد پلاک مذکور در بند ۲ پلاک به صاحب وسیله‌ی نقلیه مسترد خواهد شد. - آه، متاسفم، دیر شدم تبریک می گوییم، اسم حیوان دست اموز! در بخش‌های بعد، به‌تفصیل در خصوص آربیتراژ مثال‌های بیشتر دوره ی فارکس در ایران و کاربردی‌تری مطرح خواهیم کرد.\nچیز های که میتوانید بفروشید محدودیت ندارد مانند: کالای دیجیتال، فروش صنایع دستی و هنری، فروش گل و گیاه، گربه و سگ و هر حیوان دیگه، غذا، فروش کتاب، مجلات، لباس، کیف و کفش، فروش آموزش ویدئویی، فروش کتاب الکترونیک، فروش کتاب صوتی، فروش عکس، فروش فیلم و موسیقی و… ضمیمه برنامه کسب و کار (Business Plan) در طرح کسب و کار. آخرین قسمت برنامه کسب و کار اطلاعات مختلفی است که برای تکمیل برنامه شما لازم است. قيمت معاملات آتی کالا به دلایل متفاوت وابستگی معينی به قيمت نقدی کالا دارد، اگر این وابستگی وجود نداشته باشد، معامله گران بسرعت تلاش می کنند تا وابستگی مناسبی را بين آنها بيابند . بمنظور ایجاد این وابستگی قيمت بين نقد و آتی ، لازم دوره ی فارکس در ایران است کالای نقدی در مقابل یک موقعيت آتی به تحویل منجر شود، چنانچه این عمل رخ ندهد، هيچگونه ارتباطی بين بازار نقدی و آتی وجود نخواهد داشت و نتيجتاً دليل و منطقی در قيمتهای معاملاتی در این ارتباط وجود ندارد.\nپس ازفضاي باز سياسي مهندس بازرگان و چند تن ديگر از يارانس فرصت مقاله نويسي يافتند و اقداماتشان در روزنامه هاي کيهانواطلاعات چاپ مي شد . idex از جمله صرافی ها و پلتفرم های دوره ی فارکس در ایران معاملاتی غیرمتمرکز است. شرکت بروکر آلپاری با حمایت گسترده خود از طریق ایمیل، تلفن، چت آنلاین در سایت، پشتیبانی عالی برای مشتریان خود می باشد که در هر وقت.\nبه‌عبارت دیگر عرضه و تقاضا برای سهام براساس اطلاعات در دسترس و مورد نیاز سرمایه‌گذاران شکل می‌گیرد و به تعادل طبیعی و سالم می‌رسد.\nبرخی دولت‌ها از پیش اعلام می‌کنند که گرچه در بازار ارز مداخله کرده و در تثبیت نرخ ارز خواهند کوشید، اما نرخ برابری پول ملی خود را سالانه به میزان مشخصی، مثلا 3 درصد در سال، کاهش خواهند داد.\nشما به اندازه کافی با بروکر های با مجوز و تنظیم شده باینری آپشن روبه رو خواهید شد و. سازگار با سیستم های چندگانه گزینه های چندگانه گزینه های کارگزار است. 1 - با این سیستم در نقاطی معامله کنید که دیگران حتی فکرش رو هم نمیکنند .\nچگونه می توانم لوریج حساب دموی خود را تغ - دوره ی فارکس در ایران\nدر این نوشتار به‌منظور بهبود عملکرد نمودارهای کنترل ترکیبی میانگین متحرک موزون نمایی جمع تجمعی و جمع تجمعیٓـ میانگین متحرک موزون نمایی، از روش نوین نمونه‌گیری مجموعه‌ی رتبه‌دار به‌جای روش عمومی نمونه‌گیری ساده‌ی تصادفی استفاده شده است. علاوه‌بر این عملکرد نمودارهای کنترل ترکیبی پیشنهادی براساس الگوی نمونه‌گیری مجموعه‌ی رتبه‌دار با عملکرد نمودارهای کنترل کلاسیک مشابه بر اساس الگوی نمونه‌گیری ساده.\nمسلماً وقتی منافع شما رو پوشش ندم، باید هم بفرمایید اطلاع رسانی نادرست انجام شده! اما افراد ناموفق به جای دیدن فرصت‌هایی که در این مسیر وجود دارد فقط موانع، مشکلات و دست اندازهایی را می‌بینند که آنها را از مسیر موفقیت دور می‌کنند و همین بهانه‌ای می‌شود تا موفق نشدن‌های‌شان دوره ی فارکس در ایران را به گردن دیگران بیاندازند.\nمعامله گران حرفه ای چگونه سود می کنند - دوره ی فارکس در ایران\nحدود سرمایه گذاری در بروکر هات فارکس در 12 ماه آتی Anticipated dollar amount … : تا حدود 10 هزار دلار (Up to 10000 USD) فیبوناچی اکستنشن ابزاری است که نقاط بازگشت بیش از ۱۰۰ درصد هر موج را برای هدف های قیمتی جلوتر بیش بینی می کند. بازار پس از یک موج صعودی یا نزولی در فیبوناچی اکستنشن127%،۱۶۱.۸%،۲۶۱.۸%،۴۲۳% و یا درصدهای محاسباتی بالاتر می تواند بازگشت داشته باشد این ابزار دو نقطی می باشد.\nگرفتن ثروت از طریق تجارت فارکس. لیست بروکرهای فارکس در ایران ⇐ بهترین بروکرهای فارکس. و امیدوارم درک کرده باشید که منظور من از “دارایی” فقط چیزهای مادی نیست. دارایی های شما می تواند وقت، مهارت، دوره ی فارکس در ایران هنر، دانش، عشق و حتی توجه شما باشد. اگرچه این میانگین در قرن بیستم برابر با ۱۵.۲۱ بوده است. اما امروز به ۲۶.۲ رسیده است.


اگر کسی رمز عبور شما را بدست آورد، همیشه می‌توانید گذرواژه خود را تغییر دهید، اما هیچ راهی برای تغییر عنبیه چشم، شبکیه یا اثر انگشت شما وجود ندارد. هنگامی‌که کسی نسخه‌ای از آنها را داشته باشد، به‌هیچ‌وجه نمی‌توانید امنیت بیشتری داشته باشید، به غیر از تغییر رمز عبور یا استفاده از اثر انگشتی دیگر. تغییرات بلندمدت متغیر سرعت گردش پول به دلیل تغییر ساختار اقتصادی است اما برای توضیح تغییرات کوتاه‌مدت لازم است، شاخص‌هایی مانند رشد اقتصادی، تورم و نرخ‌های سود را دخیل بدانیم. براساس فرمول، سرعت گردش پول برآیندی است از نسبت تولید ناخالص اسمی به حجم پول(تقسیم جی دی پی بر حجم پول). بر این اساس اگر به آمار روند تغییرات متغیرهای پولی کشور در بلندمدت نگاه کنیم، متوجه می‌شویم 3شاخص رشد نقدینگی، حجم پول و شبه پول تا حدودی نزدیک به یکدیگر بوده است. در دوره بلندمدت همیشه رشد شبه پول بیشتر از پول بوده در نتیجه سهم پول در نقدینگی در بلندمدت کمتر شده است اما از نیمه دوم سال 92 دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار متغیرهای پولی، رفتاری واگرایانه از خود نشان داده‌اند به این صورت که نرخ رشد حجم پول به شدت کم شده و از 25درصد به حدود صفر رسیده اما شاخص شبه پول در همان محدوده 30درصدی گذشته باقی مانده است. این بدین معنی است که روند تغییرات شاخص‌های پولی به نحوی بوده که در دو سال اخیر سهم پول از نقدینگی کاهش یافته است. بنابراین با توجه به اینکه حجم پول کاهشی و GDP در این چند سال افزایش یافته ، سرعت پول افزایش پیدا کرده است. یعنی اقتصاد مجبور شده که همان فعالیت را با حجم کمتری انجام دهد. اما وقتی آمار نقدینگی را می‌بینیم برعکس است چون رشد حجم نقدینگی بیشتر از نقدینگی بوده است. این اتفاق به این دلیل رخ داده که در این چند سال نرخ سود حقیقی بالا رفته و از طرفی اقتصاد در یک شرایط رکودی قرار داشته لذا این شرایط مردم را به سمت شبه پول هدایت کرده است یعنی دارایی‌های نقدی خود را عمدتا به صورت شبه پول(سپرده‌های غیردیداری در بانک‌ها) نگهداری کرده‌اند. توجه داشته باشید که هر دو ماتریس، از تبدیل لاپلاس معادله (28) بدست آمده اند. بمنظور کمبود فضا، از آوردن جزییات جلوگیری شده است. بررسی اینکه همه مقادیر ویژه Aمنفی نیستند (یا دارای قسمت حقیقی منفی نمی باشند)، ساده می باشد. ازینرو، هنگامی که هیچ کنترل فیدبکی وجود نداشته باشد، سیستم ناپایدار است.\nدانلود نرم افزار متاتریدر 4 برای iOS - دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار\nوی افزود: البته ملت ایران با این دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار خوی حیوانی و خصمانه آمریکا بیگانه نیست و با لطف الهی هیچ نیازی به کمک های آمریکایی ها ندارد، اما برخی مسئولین پاسخ دهند، که این نتیجه فتح الفتوح برجام و اعتماد به درنده خوهای جهان است، جالب این است که برخی افراد دیگر در روزنامه های زنجیره ای سخن از مذاکره موشکی می کنند، نمی دانیم این ها جاهل و یا نفوذی هستند. ممنون بابت زحماتتون ، یه مشکل دارم ، یعد از انتقال دیتا از تی اس ای کلاینت موقتی چارت رو باز مسکنم نام نماد رو با حروف در هم ریخته نشون میده نرم افزار ، حتی تو کلاینت نام و نماد لاتین رو هم انتخاب کردم ، ولی باز تو نرم افزار نام نماد رو درست نشون نمیده به گزارش تلویزیون اسرائیلی آی۲۴ حکم این وزیر پیشین کابینه اسرائیل به دلیل اتهام‌های «جاسوسی برای ایران» و «انتقال اطلاعات به دشمن» صادر شده است. اتهام «کمک به دشمن در زمان جنگ» به دلیل اعتراف‌های سگو از پرنده حذف شد.\nاین تنها نوبتی نبود که در این ماه، روحانی از پاستور خارج می‌شد؛ سفرهای درون‌شهری رئیس جمهور ادامه داشت. سرپرست مدیریت، جینجر جنکز نمی‌خواست مشتریاش را از دست بدهد. مایکل* از او خواسته بود روی یک پروژه مشاوره کار کند، اما دستمزد مورد تقاضای او را نپذیرفته بود. جنکز می‌گوید «مایکل با دستمزد مشخصی چندین سال با او کار کرده بود، اما این بار موضع سختی در مذاکره اتخاذ دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار کرده بود» او به جنکز گفت «می‌توانم شخص دیگری را با یک سوم دستمزد تو برای این کار تعیین کنم.» جنکز برای کار مایکل ارزش قائل بود، اما می‌دانست که نمی‌تواند اعتبار خود را پایین بیاورد. او می‌گوید «تقریبا مطمئن بودم که مایکل می‌خواهد کار را به من بدهد و نمی‌خواستم احساس کم‌ارزش بودن در این پروژه داشته باشم». او فکر کرد مهم‌ترین استراتژی او باید این باشد که موضوع را شخصی قلمداد نکند و فکر نکند که رفتار مایکل درباره قیمت توهین‌آمیز است، بلکه او فقط می‌خواهد کار را با قیمت کمتری انجام دهد و این فقط یک تاکتیک قیمتی است.\n“بیت کوین نمی تواند به راحتی در ایران به کار گرفته شود و به همین دلیل نمی تواند بر اقتصاد ایران تأثیرگذار باشد.” مشخصه های ساختاری توربین GRC و نیز تحریک های بادی، در بلوک Simulink ابزار FAST، بارگذاری شده است.\nترافیک بیشتر هدفمند وبلاگ شما می شود، پول بیشتری را که می توانید کسب کنید. مخلوط نمودن ترکیب دو شمع الگوی Piercing Pattern ترکیبی معادل الگوی چکش نزولی بدست می آید. به طور مثال در همین آموزشی که تهییه شده است درایوهای هارددیسک به ترتیب عبارتند از C و DوG.اگر دقت کنید متوجه می شوید در بین این نام ها ،نام E به درایو DVD ROM اختصاص داده شده و ترتیب حروفی درایوهای هارددیسک به هم خورده است.بنا براین مراحل 18 به بعد را انجام می دهیم تا ترتیب درایوهای هارددیسک را مرتب کنیم و به صورت C و DوE درآوریم و نام درایو DVD-ROM را بعد از آنها قرار دهیم.\nبهترین پلت فرم برای تجارت گزینه های در ایران - دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار\nدر این دام ذهنی معامله گر ابتدا تصمیم می گیرد و بعد از آن به بررسی تصمیم اتخاذ شده اقدام می کند; این رفتار در انسان ها کاملا عادی و فراگیر است; معامله گران به جای اینکه استراتژی و برنامه معاملاتی را در حساب های دمو (آزمایشی) و در طول چند ماه تست کنند تا میزان سود آوری آن مشخص شود; ترجیح می دهند که با فرض خوب بودن استراتژی دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار وارد معاملات واقعی شوند; معامله گران تازه کار این تصمیم را بدون بررسی شواهد و مطالعات اتخاذ می کنند; سوای اینکه نتیجه چنین تصمیمی چه خواهد بود; معامله گر تازه کار به نوعی خود را متقاعد خواهد کرد. با توجه به کشمکش های غول های صادراتی کشور جریان زمان بری را برای ورود ارز پیش بینی می شود؛ در این صورت می باید منتظر جهش مجدد قیمت ارز در بازار باشیم .\nفهرست پروازهاي ترانزيت با توقف در فرودگاه شهر استانبول در طول يك هفته مربوط به شركت هاي هواپيمايي خارجي علاوه بر آن، یوشیتاکا کیتاوو (Yoshitaka Kitao)، مدیرعامل نماینده، رئیس و مدیرعامل اجرایی شرکت سهام داری اِس‌بی‌آی (SBI)، ریپل را دلیلی برای خوش‌بین ماندن نسبت به آینده‌ی صنعت ارزهای دیجیتال می‌داند. درصورتی‌که قصد کسب درآمد از شبکه‌های اجتماعی را دارید، توصیه می‌کنم حتماً کتاب الکترونیکی رایگان هفت نکتۀ طلایی در بازاریابی با اینستاگرام را دریافت کرده و مطالعه کنید.\nمهم است! اگر برای تأیید اعتبار دو مرحله ای برای دسترسی به حساب Google خود استفاده می کنید، دسترسی به برنامه های تأیید نشده تأیید نمی شود. در این مورد، شما باید با استفاده از رمز عبور برنامه وارد شوید. عوامل مهم در انتخاب بهترین بروکر فارکس کدام ها است؟. معامله در زمانی که بازار در روند واضحی حرکت می کند، راحت تر از زمان خنثی بودن بازار است. 25 پژوهشکده سیاستگذاری و مدیریت راهبردی فاوا گروه تخصصی توسعه کسب و کار و کارآفرینی فاوا 25 برای کاربری های مختلف که همان سرویس ها هستند ارائه می گردد. اپلیکیشن ها نیز می توانند در این حوزه قرار گیرند. ۳-2-۳ خدمات آگاهانه مشترک ۹ توسعه اینترنت اشیاء باید همراه با ارائه سرویس های پیچیده باشد. که البته این نوع سرویس ها خود نیازمند: 1 4( ارتباطات ترمینال با ترمینال و 9 1( ارتباطات ترمینال با افراد میباشند. که خود این نیز نیازمند موارد دامنه نوسانات اندیکاتور RSI در بازار های روند دار پایداری بیشتر و ترمینال های باهوشتر می باشند. به عقیده محققان این تنها راه ارائه چنین خدماتی در حوزه اینترنت اشیاء می باشد. با این وجود در حوزه های: سناریو سازی تقاضا چارچوب ها و پروتکل های ارتباطی و چنین سرویس های هنوز اقدامات عمیق و قابل تاملی صورت نگرفته است. 4-2-۳ خدمات فراگیر-همه مکانی 4 مشخصه این سرویس همه جایی است. به عبارت دیگر حضور در همه جا و یا طراحی سرویس هایی برای بهره از خدمات اینترنت اشیاء در تمامی مکان ها. 9 این سرویسها در پی ارائه خدمات اینترنت اشیاء در تمامی مکان ها می باشند. در حقیقت هدف این سرویس ها ارائه خدمات در همه جا همه زمان برای همه افراد و برای همه اشیاء )چیزها( می باشد. این قله مرتفع ترین قله ارتباطاتی است که تا به حال بشر و جامعه بشری بدان دست یافته است. این سرویس با اتصال اشیاء به هم و سپس به شبکه اینترنت امکان تسهیم اطالعات را از افراد برای همگان فراهم خواهد آورد. در شبکه ارتباطی و مخابراتی قابل مدیریت امکان تعامل اشیاء با افراد حاصل گردیده و همچنین اشیاء نیز با هم به تسهیم اطالعات خواهند پرداخت. لذا یکی از قسمت های سودآور در زمینه اینترنت اشیاء همان مباحث ارتباطات 1 Collaborative-aware services 2 Terminal-to-terminal 3 Terminal-to-person 4 Ubiquitous services 5 Omnipresence


استقلال نیوز - اختصاصی استقلال نیوز/ سناریو مضحک گرشاسبی و شرکا؛ فشار به وزارت ورزش از ترس مامه تیام!\nاختصاصی استقلال نیوز/ سناریو مضحک گرشاسبی و شرکا؛ فشار به وزارت ورزش از ترس مامه تیام!\nدر حالی که تیم بی افتخار از نقل انتقالات این فصل به دلیل لابی ها و کثافت کاری در عقد قرارداد مهدی طارمی محروم است، مدیران این باشگاه دست به اقدامی کثیف زدند!\nبه گزارش استقلال نیوز؛ با وجود اینکه همگان مطلع هستند تیم دوم پایتخت از نقل انتقالات این فصل محروم است، مدیران این باشگاه برای جلوگیری از ضرر فنی تیمشان طبق عادت همیشگی از استقلال مایه گذاشتند تا باز هم تاج کبیر را سپر بلای اقدامات غیر قانونی خود که منجر به محرومیت سنگین از سوی فیفا شده است، بکنند.\nدوستان گه گویا به خوبی می دانند با وجود عشوه و نازهای مکرر بازیکنان با غیرتشان!(برای تمدید قرارداد) در بدترین شرایط فنی قرار دارند با فشار و شانتاژ، چند آدم معلوم الحال را جلوی وزارت ورزش فرستادند تا مدیران وزارت را تحت فشار قرار دهند.\nهدف آنها به خوبی مشخص است.. حال که تیم پر حاشیه شان شرایط مساعدی برای تقویت فنی ندارد، مدیران این تیم سعی دارند قدرت فنی استقلال را خدشه دار کنند.\nاما جالب تر این است با این همه فراخوان و تبلیغات در آخر شاهد حضور 4-5 نفر آدم بیکار در محل اعلام شده باشیم این اوج مدیریت هوادارای این باشگاه را نشان می دهد!\nمشخصا تمدید قرارداد احتمالی تیام بازیکن سنگالی استقلال خواب را به چشمان آقایان حرام کرده و این امری بدیهی است. اما اینکه وزارت ورزش را نهادی استقلالی خطاب کنند از شاهکارهای مدیران با سیاست این باشگاه خواهد بود!\nهمگان به خوبی می دانند دو قهرمانی کذایی این تیم به چه شکلی بدست آمد. یکی از جام ها را به پای همان تخلف آشکار قراردادی مهدی طارمی بگذارید که می بایستی نتایج این تیم طبق عرف تغییر می کرد و نکرد!(دیدارهایی که طارمی به میدان رفت 3 بر صفر به نفع رقبا می شد)\nدومین قهرمانی این تیم را هم به پای همان قراردادهای میلیاردی و شبانه حسین هدایتی در اردوی تیم ملی بگذارید و البته کمک های مالی این فرد به فدراسیون فوتبال برای حمایت و مساعدت همه جانبه به قرمزپوشان هم نباید به سادگی فراموش شود.\nاما از آنجایی که بار کج هیچگاه به مقصد نمی رسد فرد مذکور به دلیل تخلفات مالی گسترده اینک در زندان اوین حضور دارد که ما به این ماجرا به هیچ وجه ورود نخواهیم کرد زیرا اعتقاد قلبی ما حفظ حریم خصوصی افراد است.\nاما اینکه مدیران باشگاه دوم پایتخت پس از کمک های بی حساب کتاب یک فرد که اینک شرایط ادامه همکاری را ندارد به چه کنم چه کنم افتاده اند و سیاست تخریب استقلال را در پیش گرفته اند، به هیچ وجه قابل تحمل نیست.\nیک بار به اتفاقات اخیر توجه کنید بعد چند خرید حساب شده استقلال که عموماً بازیکن های جوان و آینده دار لیگ هستند(که مطمئناًقیمت بسیار پایینی در مقایسه با قرارداد 2/5 میلیاردی کمال کامیابی دارند) چند فرد بیکار را به محل وزارت فرستاده تا سریعا آقای معاون وزیر به جمع چند نفره آنها اضافه شود و شرایط را در حال بررسی اعلام کند!\nآقای داورزنی عزیز شما به چه حقی برای تجمع چند فرد بیکار حاضر به رها کردن فعالیت های کلان ورزش مملکت می شوید؟\nآیا باور کنیم این یک بازی برنامه ریزی شده نیست و وزارت ورزش از موضوع به وجود آمده اطلاعی ندارد!؟ که اگر اینطور هم باشد دخالت های بی مورد شما در اینگونه حرکت های سیاه و پلید و پلشت، مایه خجالت وزارتخانه بزرگ ورزش و جوانان است.\nبهتر است یک بار در مورد نحوه پرداخت پول گولچ و ژوزه شفاف سازی شود تا مشخص شود دُردانه وزارت ورزش و دولت بنفش چه تیمی است.\nدر آخر نیز اعلام می کنیم استقلال نیوز همچون رسانه های زرد و باج بگیر تیم دوم پایتخت نیست که سکوت اختیار کند تا نقشه های مافیای فوتبال به سرانجام برسد.\nاز مدیران استقلال هم خواهش می کنیم با تلاش زیاد و خرید بازیکن های مورد نظر جناب شفر خار چشم آقایان شوند.\nهیچگاه فراموش نخواهیم کرد که در زمان محرومیت استقلال آقایان با خریدهای میلیاردی فکر شرایط روحی هواداران استقلال نبودند.\nاستقلال نیوز\tتیم دوم پایتخت\tاختصاصی استقلال نیوز\n+20 #1 استقلالی 1397-03-21 10:49\nاحمقای لنگی اسم وزیر رو با رنگ آبی نوشتن بعد می گن ما مثل استقلالیا نیستیم که بگیم از تیم خاصی حمایت می کنین!\nبه قرآن آب قطعه دوستای لنگی! بد جایی خرابکاری کردین! برانگو رو دارید دیگه از چی می ترسین؟ تازه رقاصی هم بلده!\nبه شفر می گیم به تیام بگه زیاد اذیتتون نکنه تا دردتون نیاد\n+20 #2 امین 1397-03-21 10:53\nتو پارچه نوشته ......این تجمع کاملا" مردمی است!.........\nبه نظر من کاملا" گوسفندی است\nآخه احمقا کمی عقل داشته باشین.. از نقل و انتقالات محرومید. به خاطر گندکاریای خودتون!\nالان خواسته تون چیه؟ اینکه استقلال بازیکن نخره؟ با تیام تمدید نکنه؟ عجب احمقایی!\nچطور نیم فصل 2 فصل قبل که فدراسیون کثیف بهکاری کرد به خاطر 200میلیون محروم شیم از خرید بازیکن چیزی نمی گفتین؟\nوزارت پول ژوزه و طارمی رو داد\nدیگه چی می خواید ازش؟\nاینکه کاری کنن استقلال هم محروم بشه؟\nببیندید درب گاله رو احمقا\nاحمد سعادتمند: در مقام چاپلوسی نیستم اما وزیر ورزش پدر ورزش ایران است؛ باور کنید هیچ علاقه ای به مصاحبه نداریم!\nکامران منزوی: اجازه نمی‌دهیم دیگر کسی درباره استقلال به راحتی اظهار نظر کند؛ شیر همیشه شیر است\nچند خبر کوتاه از استقلال/ توضیح باشگاه در خصوص لغو ریکاوری؛ مجوز پاتوسی صادر شد!\nگزارش تمرین پنجشنبه صبح استقلال/ اتفاقات عجیب ادامه دار بر سر راه تمرینات بازیکنان!\nعلی نظری جویباری: مدیران کارشان را خوب انجام دادند؛ موفقیت با همدلی ایجاد می شود\nشاهین بیانی: از حرکت مدافع استقلال روی گل دژاگه خنده‌ام گرفت؛ ایسما از فیلتر کمیته فنی رد نشده است!\nسیروس دین محمدی: استقلال به خاطر مجموعه اشتباهات شفر ضعیف ظاهر شد؛ بدن ایسما بعد از لیگ آماده می شود\nستار همدانی: زبانمان مو درآورد آنقدر که گفتیم حاشیه را کنترل کنید؛ استقلال از صدر جا نمانده است\nمحسن گروسی: باید به ایسما و منشا فرصت داد؛ اعتراض به داوری مد شده است\nمصاحبه بازیکنان استقلال بعد از شکست مقابل تراکتورسازی/ تساوی عادلانه‌ترین نتیجه می بود!\nوینفرید شفر: دژاگه باید اخراج می شد که نشد؛ داور بازی بابت اشتباهش عذرخواهی کرد!\nهفته هجدهم لیگ برتر/ باخت بدموقع استقلال مقابل تراکتورسازی با گل بازیکنی که باید 2 بار اخراج می شد!\nهفته هجدهم لیگ برتر/ تساوی تراکتورسازی و استقلال در نیمه نخست؛ هوادار، باران، برف.. دیگر هیچ!\nحواشی دیدار تراکتورسازی و استقلال؛ اعتراض شفر به حمله تراکتوری ها به هواداران استقلال!\nهفته هجدهم لیگ برتر/ ترکیب استقلال مقابل تراکتورسازی؛ علی کریمی رسید، غفوری با نقاب بازی می کند!\nاختصاصی استقلال نیوز/ دور رفت مرحله 1/16 لیگ اروپا؛ شاهکار توپچی های لندن در روسیه سفید!\nاختصاصی استقلال نیوز/ مرحله 1/8 لیگ قهرمانان اروپا؛ مرگ زنبورها در دشت زنبق های سفید سمی!\nاختصاصی استقلال نیوز/ مرحله 1/8 لیگ قهرمانان اروپا؛ تئاتر رویاها با آتشبازی پاریسی ها سوخت!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و ششم لیگ برتر انگلیس؛ تحقیر آبی های لندن در اتحاد منچستر!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و سوم لالیگا اسپانیا؛ دربی مادرید به کام رئال و سولاری!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و سوم سری آ ایتالیا؛ پیاتک با میلان در راه افسانه شدن!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و یکم بوندسلیگا آلمان؛ باواریا نزدیک و نزدیک تر به زنبورها!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و پنجم لیگ برتر انگلیس؛ آگوئرو توپچی های لندن را به توپ بست!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و دوم لالیگا اسپانیا؛ کینگ مسی بارسلونا را از یورش خفاش ها نجات داد!\nاختصاصی استقلال نیوز/ هفته بیست و دوم سری آ ایتالیا؛ بانوی پیر در آلیانز به صلیب کشیده شد!\nاختصاصی استقلال نیوز/ جولان خائنین در باشگاه استقلال و مدیرانی که با سکوت به هواداران خیانت می کنند!


سیستم اکسیژن اضطراری در هواپیما | هلدینگ باکی\nسیستم اکسیژن اضطراری در هواپیما\nسیستم های اکسیژن اضطراری هواپیما یا ماسک های هوایی تجهیزات اضطراری هستند که برای هواپیماهای تجاری تحت فشار قرار دارند و در صورت خراب شدن سیستم فشار کابین و استفاده از ارتفاع کابین از سطح مطمئن برای استفاده درنظر گرفته شده اند. این شامل تعدادی از ماسک های اکسیژن زرد مجزا است که در محفظه هایی در نزدیکی صندلی های مسافری و مناطقی نزدیک مانند حمام ها و گال ها و یک منبع اکسیژن مانند یک سیلندر گازی متمرکز یا تولید کننده اکسیژن غیر متمرکز ذخیره می شود.\nکاربرد سیستم اکسیژن اضطراری:\nبیشتر هواپیماهای تجاری که در ارتفاعات پروازی بالایی کار می کنند در حداکثر ارتفاع کابین تقریباً 8000 فوت تحت فشار قرار می گیرند. در اکثر هواپیماهای تحت فشار ، اگر فشار کابین از بین برود وقتی ارتفاع کابین بالاتر از 4.267 کیلومتر(،14000 پا) باشد ، محفظه های حاوی ماسک های اکسیژن به صورت خودکار ، چه در بالا و یا جلوی صندلی های مسافر و خدمه باز می شوند و ماسک های اکسیژن در مقابل مسافر افت می کنند. اگر پانل ماسک اکسیژن سست شود ، ممکن است ماسک های اکسیژن در فرودهای خیلی خشن یا در هنگام تلاطم شدید ریزش کند.\nردیف صندلی ها به طور معمول دارای یک ماسک اضافی هستند (به عنوان مثال 3 صندلی ، 4 ماسک) ، در صورتی که کسی نوزاد خود را در دامان خود داشته باشد ، یا کسی که در راهرو است نیاز به گرفتن یکی از آنها داشته باشد. یک ماسک اکسیژن از یک فنجان صورت زرد ، نرم و سیلیکونی با نوارهای لاستیک سفید برای ایمن کردن ماسک در صورت مسافر تشکیل شده است. این باند با کشیدن دو انتهای حلقه شده از طریق فنجان صورت قابل تنظیم است. این ماسک همچنین ممکن است دارای یک کنسانتره یا کیسه مجدد تنفس باشد که بسته به ارتفاع کابین ممکن است وجود داشته باشد. هم اکنون تمام شرکت های هواپیمایی در ویدیوی ایمنی یا تظاهرات ایمنی اظهار نظر می کنند که ممکن است کیسه تورم نداشته باشد. کیسه به یک لوله متصل شده است ، که به منبع اکسیژن موجود در محفظه متصل است و باعث می شود تا جلوی مسافرها آن پایین بیاید و آویزان شود. برای کار با تمام هواپیماها به جز L-1011 و B787 ، آنها را به شدت به سمت مسافر که به آن نیاز دارد بکشید تا بتواند پین جریان را باز کند و روند انتقال اکسیژن به مسافر را شروع کند.\nماسک های اکسیژن مسافری نمی توانند اکسیژن کافی را برای دوره های پایدار در ارتفاعات تحویل دهند. به همین دلیل است که خدمه پرواز باید هواپیما را در فرود اضطراری کنترل شده و در ارتفاع پایین تر قرار دهند که امکان نفس کشیدن بدون اکسیژن اضطراری وجود دارد. در حالی که از ماسک استفاده می شود ، مسافران به هر دلیلی مجاز به ترک صندلی خود نیستند تا اینکه نفس کشیدن بدون اکسیژن اضطراری بی خطر باشد. در صورت بروز آتش سوزی در هواپیما ، ماسک ها مستقر نمی شوند ، زیرا تولید اکسیژن ممکن است آتش را بیشتر کند.\nاحتراق یک واکنش شیمیایی گرمازدگی بین اکسیژن و یک سوخت است و باعث ایجاد شعله و دود می شود. از آنجا که اکسیژن برای ایجاد آتش سوزی ضروری است ، تجهیزات تولید کننده اکسیژن در هواپیما خطر آتش سوزی مهمی را ایجاد می کنند و در چندین آتش سوزی هواپیما چه در زمین و چه در هنگام پرواز نقش داشته اند.\nحوادث هواپیما و حوادث مربوط به سیستم های اکسیژن شامل:\n•\tپرواز ValuJet پرواز 592 (1996) - ژنراتورهای اکسیژن منقضی شده به طور نامناسب آماده شده و برچسب گذاری شده به عنوان مواد شرکت و بدون آنکه به عنوان HAZMAT تعیین شوند و در یک محموله هواپیمای مسافربری قرار گرفتند ، جایی که آنها در هنگام پرواز در اثر آتش سوزی منجر به تصادف شد و همه 110 نفر مسافر را كشتند.\n•\tABX Air Flight 1611 2008)) - آتش سوزی کابین خلبان در Boeing 767 در زمین قبل از عزیمت ناشی از یک جریان الکتریکی غیر منتظره. هر دو خلبان با خیال راحت کابین خلبان را تخلیه کردند ، اما هواپیما یک خسارت کلی اعلام کرد.\n•\tEgyptAir Flight 667 2011)) - آتش سوزی که در هنگام سوار شدن به هواپیما در اطراف اکسیژن کوپلوت آغاز شد ، احتمالاً به دلیل نقض و آزاد شدن ناگهانی اکسیژن داخل ماسک است که توسط یک خطای الکتریکی در شلنگ ماسک آتش گرفته شده است. هیچ تلفاتی رخ نداد ، اما هواپیما یک خسارت کلی اعلام کرد.