Dismantroù Babilon luc'hskeudennet e 1975\nBabilon a zo anv ur gêr eus an Henamzer, war-dro 200 kilometrad er gevred da v-Bagdad, er vro anvet Irak hiziv, e-kichen kêr vodern Hilla. Implijet e vez an anv « Babilon » a-wezhioù evit komz eus hollad impalaeriezh Babilon. Babilonia a vez gret anezhi ivez daoust ma c'hall talvout kement ha bro Babilon.\nEmañ etre an Tigris hag an Eufratez, etre menezioù Azia-Vihanañ hag Iran, etre dezerzh Arabia ha dezerzh Siria. D’ar mare-se e oa un douar frouezhus, pinvidik, ha n'eo ket ul lec'h sec'h evel hiziv. Eus -2000 da -1600 e voe savet an Impalaeriezh kentañ. Diskaret e oa bet gant an alouberien eus ar c’hornôg hag eus ar reter. Kalz amzer war-lerc'h ec'h adkavas Babiloniz o lañs. Diorren a reas eil impalaeriezh Babilon eus -612 da -539.\n2 Prantadoù istor Babilon\n2.1 Babilon dindan tierniezh an Amorrited\n2.2 Ren Naboukadnesar (605 - 562 kent J.-K.)\n3 Ar skiantoù e Babilon\n4 Kêr Babilon da vare Naboukadnesar II\n4.1 Hent an trec'hlid\n4.2 Liorzhoù ar Rouanez\n4.3 Ar Ziggourat\nAnv ar gêr a zeu marteze eus ar raksumereg Babulu, bet displeget e etimologiezh gant Akkadiz dre bab-ili(m), « Dor an Doue », ha deuet goude da vezañ bab-ilāni « Dor an doueed ». Troet eo bet ar ger-se e sumereg e KA.DINGIR.RA. Ar C'hresianed o deus graet Babylon eus anv ar gêr-se en Akkadeg, hag adimplijet eo bet gant Europiz da c'houde.\nPrantadoù istor Babilon[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nBabilon a oa meneget evit ar wezh kentañ en Patrom:XXIVvet kent J.-K., gant an anv Babil, en ur skrid e skritur gennheñvel, da vare ren Char-kali-Charri, roue impalaeriezh Akkad a rene war ar gêr. Ar c'hoshañ roudoù annez el lec'h-mañ zo bloaziadet eus an Neolitik, ha liveoù eus koulz Obeid hag eus Uruk zo bet anavezet.\nUr greizenn velestradurel a eil renk eus impalaeriezh Ur III e oa. N'he deus ket ar gêr kement a lufr hag he amezegezed er Su, evel Nippur. Ne zeuas da vezañ ur greizenn bolitikel a-bouez nemet goude diazezidigezh un dierniezh amorrit e deroù an Patrom:IIvet milved.\nBabilon dindan tierniezh an Amorrited[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nAr roue Hammurabi eus Babilon dirak an doue Chamach, lodenn eus maen-sonn Kod Hammourabi, XVIIIvet kantved\nDiazezet e oa tiegezh amorrit Babilon war-dro 1894 kent J.-K. gant Sumu-abum (1894–1881 kent J.-K.). E warlec'hiad Sumu-la-El (1880–1845 kent J.-K.) eo diazezer gwirion rouantelezh Babilon, a zeuas da vezañ brasoc'h e-pad e ren. Brasaet e oa e rouantelezh gant e warlerc'hidi c'hoazh, ha dindan Sîn-Muballit (1812–1793 kent J.-K.) e teuas Babilon da gaout nerzh a-walc'h da gevezañ ouzh ar rouantelezhioù bras amorrit amezek evel Larsa, Eshnounna, Isin hag Uruk. E vab Hammurabi (1793 – 1750 kent J.-K.) a ouias c'hoari e roll gant finesa e darempredoù etrebroadel e amzer hag ar c'hentañ tierniezh babilonat-se ne zeuas da vezañ galloudusoc'h nemet adalek e ren. Goude ur c'hentañ lodenn ren na oa ket bet gwall frouezhus e teuas a-benn da drec'hiñ ar rouantelezhioù amezek : Larsa, Eshnunna, ha goude se Mari. Achap a ra ivez da aotrouniezh Bro-Elam. Babilon a zeuas neuze da vezañ an nerzh politikel brasañ e Mezopotamia. D'ar c'houlz-se e teuas ar gêr da vezañ ur greizenn relijius ha sevenadurel a-bouez bras.\nWar-lec’h diskar tierniezh Sargon, keodedoù Mezopotamia a oa ar re binvidikañ a yeas d’an traoñ. Ar baourentez hag an dizurzh a rene. En XIXvet kantved kent J.-K. e unanas Hammourabi, ur semit, ar c'heodedoù en un impalaeriezh. Dibab a reas Babilon e-giz kêr-benn. Unan eus an impalaeriezhioù galloudusañ eus an Henamzer eo bet... Ar roue a savas leun a savadurioù (ar Ziggourat kentañ) hag a zegasas pinvidigezhioù e Babilon. E oberenn bennañ a zo bet sevel ur c’hod a 282 mellad evit sklaeraat al lezennoù, ar reolennoù kenwerzh hag ar reolennoù sokial evit e sujidi. Er c’hod e oa ivez lezenn strizh an talion.\nNaboukadnesar eo ar roue brudetañ ha pouezusañ eus an eil impalaeriezh, adsavet en deus an impalaeriezh kozh.\nRen Naboukadnesar (605 - 562 kent J.-K.)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nNabopolassar a oa gouarnour kêr Babilon. E-tro ar bloavezh 612 kent Jezus-Krist e savas ar gouarnour e vouezh a-enep d’an Assirianed ha d’o arme, distabilaet e voe an enebourien gant an taol-se hag e teuas Nabopolassar da vezañ roue war Babilon goude bezañ adsavet ar rouantelezh. Pa varvas e 605 kent J.-K. e lezas d’e vab Naboukadnesar rouantelezh Babilon.\nSevel a reas ar roue nevez ur roll-labour evit heñchañ e ren, ar pal kentañ a oa adsevel impalaeriezh kozh Babilon e-keñver an dachenn hag ar galloud. Adaozañ hag adframmañ a reas an arme, ha kregiñ a reas buan da aloubiñ tachennoù an amezeien. Tal-ouzh-tal e voe gant an Egiptiz, e enebourien gozh, ha goude un nebeud mizioù en doa kemeret Siria a-bezh. War-lec’h an trec’h bras-se e tibabas aloubañ rouantelezh Juda e Palestina. E 597 kent J-K e penn un arme bras e tagas Judea. Sezizañ a rejont Jeruzalem ha toullbac’hañ a rejont ar roue Joachim. Kaset e voe ar roue, ar priñsed, ar brezelourien hag an holl dud gouest da labourat en harlu e Babilon.\nKevrediñ a reas an Hebreed gant an Egiptiz evit gounit o frankiz en-dro, met a-raok m'o dije bet amzer da aozañ ar stourm e oa aloubet Jeruzalem gant Naboukadnesar ha distrujet en doa pep tra, an Templ, ti ar roue, hag an holl savadurioù. Kaset e voe an Hebreed e sklaverezh da Vabilon e 587 kent J-K.\nKenderc’hel a reas gant e aloubadegoù, e Fenisia hag ul lodenn vras eus Arabia. War-lec’h tregont vloaz a vrezelioù e teuas a-benn d’e bal. Goude dek kantved a ziskar e oa adsavet Impalaeriezh gozh Babilon, d’ar mare-se e oa Naboukadnesar galloudusañ roue ar sav-heol.\nUr wech tizhet e bal e tibabas kenderc’hel e oberoù dre ar peoc’h, ar pezh a gendalc’has da ledañ e vrud. Pinvidigezhioù e-leizh a vodas e Babilon a oa ar gêr binvidikañ eus ar sav-heol. Temploù meurdezus a savas, savadurioù ramzel hag ur palez mojennel, delwennoù aour a oa evit kinklañ ar savadurioù-se. Holl vrudet eo bet kêr Babilon dre ar bed a drugarez d’e liorzhoù meurdezus, gant palmezennoù ha plant ral.\nLabourat a reas da wellaat difenn kêr Babilon. Sevel a reas ur voger vras e kompezenn an Eufratez. A-raok ma vefe roue Naboukadnesar e oa dija div voger tro-dro da Vabilon. Ouzhpenn adaozañ an difennoù e savas un trede moger en dro d’ar gêr. Dre ma oa ar gêr etre div stêr e oa diaesoc’h da dagañ.\nAr skiantoù e Babilon[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPobl Babilon a oa tud, dezhe ur spered troet war-zu an efedusted, Ijinet o deus unanennoù da vuzuliañ hirderoù ar parkeier, pouez an traoù, ar prizioù. Implij a raent ur reizhiad niveriñ dre 60. Jediñ a raent gant « ur mekanik da jediñ » ha skrivet e veze gant ar skritur gennheñvel. Hir e oa o sistem jediñ-se.\nGouest e oant da jediñ gorread ar parkeier hag al lunioù diblaen. Padal e oa dister o anaoudegezh eus ar c'heometriezh. Evit jediñ gorread ar c’helc’hioù dreist-holl, ne oant ket deuet a-benn da vezañ resis a-walc’h. E plas implij an talvoud “pi π” a-vremañ, e implijent an talvoud “3” (doare dre vras).\nDre evezhiañ ar stered o deus krouet an deiziadur hon eus hiziv: rannañ ar bloaz a 12 miz, ar sizhun e 7 devezh, an devezh en eurvezhioù, minutoù, eilennoù. Ar steredoniourien gentañ int. Ar veleien a oa ar steredoniourien-se. Gouest e oant da c’houzout en a-raok peur e vefe fallaennoù-loar, jedet o doa hent al Loar hag an Heol ha deuet e oant a-benn da c’houzout deiziadoù ar goursavioù-heol hag ar c'hedezioù, dre-se e vezent lidet, enoret, selaouet gant ar bobl hag ar roueed. An dud a grede zoken e oa ar veleien a rene al Loar hag an Heol, ha soñjal a raent o doa galloudoù hud (evel komz d’an doueed, pareañ ar c’hleñvedoù pe divizout disoc’h ar brezelioù…). Ar steredoniezh a oa un doare da ren.\nAr blanedennoù a studient, a zegasas dezho o doueed. Yaou a veze azeulet dindan anv Ishtar, al Loar dindan anv Sin. Doue Babilon e oa Mardouk. Mojenn Gilgamech (an hanterzoue) a blije dezho kontañ.\nC'hoant o doa da ijinañ un doare da ziouganañ an amzer da zont dre sellet ouzh an oabl, ar stered, al laboused o nijal, stumm un dresadenn graet gant un dakad laezh... Rannet eo bet an ekliptik (hent an heol en oabl an Douar) e 12 steredeg ha treset o doa kartennoù eus ar stered en oabl. Dre ma gredent e oa speredoù fall e pep lec'h, e lavarent e oa bet aloubet an dud klañv gant ar re-se.\nAr Vabiloniz o doa treset ur gartenn eus an Douar ha krediñ a raent e oa plad hag e stumm ur c’helc’h. An eeunennoù a ziskoueze ar sterioù, ar c’hrommennoù ar menezioù. Lec’hiet o doa Babilon e-kreiz ar gartenn. Ar rontoù bihan tro-war-dro a vefe ar broioù all tost d’ar Mezopotamia. En tu all d'ar mor o doa lakaet inizi evit pobladoù na anavezent ket mat.\nGant an holl c'houiziegezioù-se int deuet a-benn da sevel un deiziadur resis a-walc’h 30 kantved araozomp. Rannet o doa ar bloavezh e 360 devezh. Implijet e veze mizioù ouzhpenn, ur wech an amzer, evit adtapout an dale tapet e-keñver koulz ar bloaz.\nKêr Babilon da vare Naboukadnesar II[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nN'eo ket bet posupl furchal liveoù kozh Babilon war-bouez un nebeud tier paleo-babilonian. Bloaziadet eo ar pep brasañ eus al liveoù zo bet dizoloet eus ar prantad nevez-vabilonian (624-539) hag eus deroù prantad an Ac'haemenided (539-331). Ar stad-se eus ar gêr zo koulskoude evit ul lodenn vras hêrezh ar prantadoù koshoc'h, evel m'en diskouez an destenn lec'hiadurel TINTIR. Kalz labourioù a oa renet gant Nabopolassar ha Naboukadnesar II dreist-holl, a roas d'ar gêr he stumm.\nHent an trec'hlid[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nNaboukadnesar eo a lakas sevel an hent-se. Pavezet e oa war 22 metrad ledander gant bloc'hoù maen-raz, dezhe 1 metrad kostez. Dirazi e c’heller gwelet ur maen-sonn zo skrivet warni : « Me eo Naboukadnesar, roue Babilon, mab Natopolassar, roue Babilon. Savet em eus hent Babel evit lidkerzh an Doue Mardouk. Mardouk, Aotrou, roit ar vuhez hirbadus. »\nAn hent a oa sakr, met servij a rae ivez d’en em zifenn : a-bep tu dezhañ e oa mogerioù 7 m uhelder war 300 m hirder. An hini a valee war an hent a oa e-barzh ur seurt trepas bras e lec’h ma ne c'halled ket mont kuit, hag e reseve tagadennoù ar Babiloniz diwar-laez. Ar souezhusañ tra evidomp eo ne oa ket livet an hent-se e gris ar mein met glas evel ar mor. Kinklet e oa ar magorennoù gant delwennoù leoned bras, ur c’hant ugent bennak, livet evel ma vijent re wir.\nLiorzhoù ar Rouanez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nNepell eus palez ar Roue, e oa dor sakr Ishtar, un nor bras-kenañ e oa gant tourioù tro-dro. An aozadur-se a oa livet e glas gant tresadennoù tirvi hag erevent melen ha gwenn, flamminus en heol. Pa dremene lidkerzh an Doue Mardouk dindan an nor (E-pad al lidkerzh veze douget delwenn an doue Mardouk hag hi kelc’hiet gant beleien ha war he lerc'h ar roue), ec’h errue e-barzh liorzhoù ar Rouanez, unan eus Seizh Marzh ar Bed : liorzhoù a-istribilh Babilon. Savennoù-douar a oa douget gant kolonennoù pri, ha tro-dro dezho e kreske plantoù ha gwez eus broioù all. War pep hini eus ar savennoù-douar e oa gwez-frouezh, louzeier ha bleunioù frondus. War an hini uhelañ a oa staliet ur reizhiad evit dourañ ar liorzhoù gant kanouc'helloù a dremene eus an eil d’egile. Hervez ar vojenn, en defe savet ar Roue ar liorzhoù-se evit e wreg kuit m'he defe keuz d'he bro.\nAr Ziggourat[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nGoude bezañ tremenet e kreiskêr ha dirak palezioù pinvidik mor, e tremened dirak templ Ninmak hag Ishtar ha war-lec’h ar marc’had, e errued en un templ, e lec’h ma veze losket an delwenn, hag e-kichen, un tour bras-kenañ, ar Ziggourat (Tour Babel e vefe deut da vezañ er Bibl). Tro-dro dezhi, e oa tier savet evit ar birc’hirined hag ar veleien, e stumm ur pevarzueg. An tour a lak da soñjal en ur biramidenn vras gant derezioù bras, dezhi 100 metr diaz hag uhelder. Ezhomm ez eus bet a 85 milion a vrikennoù (merket gant siell Babilon war o gorre) evit sevel anezhañ. E-lein ar Ziggourat edo santual Mardouk, alaouret ha glas, a c’helled gwelet a-bell. An daou skalier bras a-gostez a oa miret d’an dud feal, hag an hini pennañ (e-kreiz) evit ar beleg bras. Staliet e oa un triclinium gant un daol aour evit an Doue. Herodotos, istorour an Henamzer, en doa gweladennet al lec’h pa oa c’hoazh santel ha sakr. « Lâret e vez e teu an Doue da weladenniñ e dempl hag e kousk amañ, met ar fedoù-se a seblant digredus din », a skrivas-eñ.\n"Babylon wrecked by war", The Guardian, 15 a viz Genver 2005\nBabilon en Encyclopaedia Britannica\n"History lost in dust of war-torn Iraq", BBC, 25 a viz Ebrel 2005, komz a ra eus an distrujoù graet e Babilon.\nAr marines a c'houlenn absolvenn evit an distrujoù e Babilon, gant Jonathan Charles, kazetenner ar BBC evit an aferioù etrebroadel, 14 a viz Ebrel 2006\nreggae babylon, implij Babilon er sonerezh Reggae\n↑ Diwar istor rouantelezh Babilon, gwelet Babilonia, ha levrlennadur ar pennad-se.\n↑ Lenn (en) D. J. Wiseman, Nebuchadrezzar and Babylon, Londrez, 1985, ha B. André-Salvini, Babylone, Pariz, 2001. Gallout a reer ivez lenn pennadoù-skrid hollek berroc'h e galleg : J. Goodnick-Westenholz, « Babylone, lieu de création des grands dieux », e Les Cités royales des pays de la Bible, Dossier d'Archéologie Nnn 210, 1995, p. 72-79 ; J.-C. Margueron, « Babylone, la première mégapole ? », e C. Nicolet (renerezh), Mégapoles méditerranéennes, Pariz, 2000 ; F. Joannès ha M. Sauvage, « Babylone (ville) », e F. Joannès (renerezh), Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne, Pariz, 2001, p.111-115 ; F. Joannès, « La ville au centre du monde », e L'Histoire Nnn 301, miz Gwengolo 2005\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Babilon&oldid=1985234 »\nKêrioù an Henamzer\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 7 Ebr 2022, da 18:02.


Buhez ar Sent/1894/Gouel Maria Veurs - Wikimammenn\nBuhez ar Sent/1894/Gouel Maria Veurs\n◄ Vulfrann Gouel Maria Veurs Ludjer ►\nEunn devez eta m’edo ar Verc’hez Vari he-unan o pedi enn he c’hambr, ann eal Gabriel en em ziskouezaz dirazhi enn eur lavaret: « — Me ho salud, o c’houi a zo leun a c’hras, ann Aotrou Doue a zo ganehoc’h, benniget oc’h dreist ann holl gragez. » Ar Verc’hez a ioa nec’het o klask gouzout petra zinifie ar c’homzou-ze. Mes ann eal a lavaraz d’ezhi: « N’o pezet aoun ebed, Mari; rak kavet oc’h euz gras dirak Doue. Dont a rann da lavaret d’ehoc’h e konsevot hag e lakeot er bed eur mab hag a hanvot Jezuz. Ar mab-se n’en devezo ket he bar, hag hanvet e vezo mab ann Hini a zo dreist peb tra. Doue a roio d’ezhan tron David, he dad, ha ren a raio da virviken e ti Jakob.»\nNeuze Mari a lavaraz d’ann eal: « — Penaoz ec’h erruo ann draze? Va fried ha me a vev hon daou evel breur ha choar. » Mes ann eal a respountaz : « — Ar Spered-Santel a ziskenno ennhoc’h hag ann Hini a zo dreist peb tra ho koloio gant skeud he c’halloud. Setu perak ar frouez santel a lakeot er bed a vezo hanvet Mab Doue. Elizabeth, ho kiniterv, e deuz ive, hag hi koz dija, konsevet eur mab hag a dle genel a benn tri miz ama. » « — Mad, a lavaraz Mari erfin, ne zervichann ken mestr nemed Doue ; ra vezo great eta em c’henver hervez m’oc’h euz komzet. »\nKerkent ann eal a ieaz kuit, ha Mab Doue, ann eil fersoun euz ann Dreinded sakr hag adorabl, en em c’hreaz den e korf chast ar bura euz ann holl grouadurien. Mab Doue en em c’hreaz den, da lavaret eo, e kemeraz eur c’horf hag eunn ene henvel oc’h hon re-ni. He gorf a oue furmet gant ar Spered-Santel euz a c’hoad ar Verc’hez, hag he ene a oue krouet gant Doue evel eneou ann dud all. Mes ar c’horf hag ann ene-ma ne dlient ket ober eur persounach nevez. E Mab Doue en em c’hreat den ez euz diou natur, natur Doue ha natur ann den ; mes n’ez euz nemed eur persounach hebken, persounach Mab Doue.\nSetu aze mister ann Inkarnasion, pe mister Mab Doue en em c’hreat den evidomp. Evelse e oue sevenet ar bromesa great gant Doue d’hon tud kenta raktal goude ho fec’hed, ha konsevet ar Mesias pe ar Zalver m’edo ann holl boblou var c’hed anezhan. Ar Zalver-ze eo Jezuz-Krist, hag a zo Doue evel ann Tad hag ar Spered-Santel ; rak-se ar Verc’hez, he vamm, a zo e guirionez mamm da Zoue. Abalamour ma’z eo mamm da Zoue, e virit beza henoret dreist ann holl zent hag ann elez, hag abalamour da ze ive eo hanvet gant ann Tadou santel euz ann Iliz Rouanez ann env hag ann douar.\nAr Verc’hez Vari a zo e guirionez mamm da Zoue ; goude Doue eta e tleomp lakaat hon holl fizians er Verc’hez Vari, he vamm Leveromp d’ezhi aliez, gant karantez ha devosion, ar c’homzou a lavaraz d’ezhi ann eal, ar re a lavaraz goudeze santez Elizabeth, hag ar bedenn e deuz staget ann Iliz ouz ar c’homzou-ze evit ober ann Ave, Maria.\nMe ho salud, Mari. Ar ger Mari a zinifi Introun ha Rouanez. Saludomp ar Verc’hez gant respet evel introun ar bed holl, evel rouanez ann env hag ann douar.\nLeun a c’hras. C’houi a zo bet karget a c’hrasou gant Doue abaoue ma’z euz ac’hanhoc’h ; obtenit d’eomp-ni ive ar grasou m’on euz ezomm anezho evit ober hor zilvidigez.\nAnn Aotrou Doue a zo ganehoc’h. Doue a zo bet ganehoc’h azalek m’oc’h bet konsevet ; grit ma reno ive bepred enn hor c’halounou-ni.\nBenniget oc’h dreist ann holl gragez. Dre ar privilach kaer oc’h euz bet da veza er memes amzer mamm ha guerc’hez.\nHa benniget eo ar frouez euz ho korf, Jezuz. Ia, rak ar frouez-se eo guir Vab Doue he-unan, en em c’hreat den evidomp.\nSantez Mari, mamm da Zoue. Ha mamm d’eomp-ni holl ive. C’houi eo oc’h euz hor ganet da vuez euruz ar bed all, e leac’h Eva n’e devoa roet d’eomp nemed buez poaniuz ar bed-ma.\nPedit evidomp, pec’herien. Hoc’h ene-c’houi a zo bet ato neat ha flamm dirak Doue. Ni siouaz ! a zo bet konsevet er pec’hed, hag abaoue m’oump deuet da gaout skiant, on euz c’hoaz offanset Doue meur a vech dre hor bolontez hon-unan. O pezet truez ouzomp, ha bezit hon alvokadez dirak ho mab Jezuz.\nBrema. P’emaomp dalc’h-mad e riskl d’en em goll abalamour d’ar vrezel kounnaret a ra d’eomp ar bed, ar c’hig hag ann drouk-spered.\nHag enn heur euz hor maro. Enn heur diveza-ze, pa vezimp var hon tremenvan, astennit ho torn d’hon ene paour evit he jacha ganehoc’h d’ar baradoz.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Buhez_ar_Sent/1894/Gouel_Maria_Veurs&oldid=23020 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 22 Mez 2011, da 15:05.


Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù - Wikipedia\n(Adkaset eus Alice's Adventures in Wonderland)\nTalbenn an embannadur saoznek kentañ\nRa vo dibennet !\n(Skeudenn gant Charles Robinson, 1907)\nTroioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù (titl orin saoznek : Alice's Adventures in Wonderland), berraet alies en Alis e Bro ar Marzhoù (Alice in Wonderland), eo ar romant brudetañ savet gant ar skrivagner saoz Charles Lutwige Dodgson dindan an anv Lewis Carroll.\nEmbannet e voe er bloaz 1865 hag an droidigezh vrezhonek kentañ, kaset da benn gant Herve Kerrain, a zeuas er-maez e 1995.\nAlice in Wonderland, gant George Dunlop Leslie.\nUn heuliad, Through the Looking Glass ("A-dreuz ar melezour") a voe embannet e 1871 ; n'eo ket bet troet e brezhoneg betek-henn.\nAlice Liddell poltredet en 1860 gant Lewis Carroll.\nEmbannet e voe al levr d'ar 4 a viz Gouhere 1865, tri bloaz goude ur bourmenadenn en ur skaf war ar stêr Isis, a red dre gêr Oxford, hag a voe graet gant ar reveranted Dodgson (Carroll) ha Robinson Duckworth gant teir flac'hig :\nLorina Charlotte Liddell ( 13 vloaz, a zo anvet Prima er varzhoneg-digeriñ).\nAlice Liddell (10 vloaz, anvet Secunda ).\nEdith Liddell ( 8 vloaz, anvet Tertia )\nKregiñ a reas ar valeadenn ouzh pont Folly e-kichen Oxford hag echuiñ un dek kilometr pelloc'h, e Godstow. E-pad ar bourmenadenn e kontas Dodgson d'ar c'hoarezed Liddell un istor edo o paouez ijinañ. Hennezh a deuas da vout Alice's Adventures Underground ha diwezhatoc'h Alice's Adventures in Wonderland.\nAlis e Bro ar Marzhoù (2010)\n↑ Dastumad "Levrioù Skol al Louarn", An Here, 1995, ISBN 978-2-86843-097-7 (br)\n↑ Lewis Carroll (1865, 1871), Alice's Adventures in Wonderland and Through the Looking Glass (skeudennaouet gant John Tenniel), Penguin Classics, 2012, ISBN 978-0-14-143976-1 (en)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Troioù-kaer_Alis_e_Bro_ar_Marzhoù&oldid=1831657 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 17 Meu 2019, da 14:35.


Impalaeriezh otoman - Wikipedia\n(Adkaset eus Impalaeriezh Otoman)\nAn Impalaeriezh otoman (anvet دولت عليه عثمانيه - Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye e turkeg otoman) a oa un impalaeriezh eus ar re vrasañ hag eus ar re c’halloudusañ zo bet en-dro d’ar Mor Kreizdouar. Padet eo eus 1299 da 1922. Anavezet eo bet ivez en Europa evel an Impalaeriezh turk. Pa oa e barr he brud e oa enni tammoù bras eus Azia-Vihanañ, eus ar Balkanoù, eus ar Reter-Nesañ hag eus Norzhafrika. War he lerc’h eo deuet ar Republik Turk, embannet e 1923 gant ar jeneral Mustafa Kemal Atatürk.\nDiorroadur ha diskar an Impalaeriezh otoman, 1300-1923\nAnvioù all he deus bet an impalaeriezh-se, evel Âl-i Osman; Devlet-i Âliye, Devlet-i Ebed-Müddet ("Ar broioù gwarezet mat"), Memâlik-i Mahrûse-i Osmanî, "Ar Rouantelezh otoman hag uhelañ". Renet e oa gant ar Sultan (anv arabek an impalaer).\nEn em ledañ a rae kenkoulz war ar Bed kornôg ha war ar Bed reterat, hag e-pad 6 kantved eo bet kroashent sevenadurioù Eurazia ha lec'h meur a zarempred etre galloudoù Europa hag Azia. Diazezet e oa bet an impalaeriezh otoman gant an Durked otoman deuet da Anatolia war-dro ar bloavezh 1000. Hêred e oa an Durked otoman d'ur skourr eus ar pobloù turkek, an Durked oghouz a oa bet o ren war greiz Azia.\nEr XVIvet hag er XVIIvet kantved e voe e barr he nerzh armerzhel ha milourel, oc’h en em astenn adalek Strizh-mor Jibraltar betek Mor Kaspia hag ar Pleg-mor pers hag arab, hag eus harzoù Aostria da bleg-mor Aden. Aloubet e oa bet ganti darn eus mervent Europa (Ledenez ar Balkanioù) betek kêr Vienna, kêr-benn Impalaeriezh Aostria (bet lakaet seziz warni e 1529 hag e 1683 en-dro), Hanternoz Afrika, betek strizh-mor Jibraltar (hag aod ar Meurvor Atlantel e 1553), hag ar Reter-Nesañ, betek Mor Kaspia.\nWar ziskar ez eas an impalaeriezh goustadik e-pad an XIXvet kantved betek kouezhañ en he foull e derou an XXvet kantved pa oa bet trec'het er Brezel-bed kentañ hag hi kevredet gant ar Galloudoù kreiz. Goude m’en doa pleget ar Sultan dirak an alouberien e oa bet rannet e zouaroù e meur a stad war atiz ar broioù trec'h (Feur-Emglev Sèvres e 1920). Diwar an douaroù-se e oa bet krouet 39 stad nevez en XXvet kantved. Disklêriet e oa bet ar Republik turk (Türkiye Cumhuriyeti) e 1923 hag ar Sultan, e familh hag e goskor a voe skarzhet eus Turkia.\n1.3 Kresk (1453-1566)\n1.4 Astenn ha barr he galloudusted (1453-1566)\n1.5 Emsavadegoù hag emsav\n1.6 Diskar an impalaeriezh\n1.7 Flakadur ar vro hag adreizhadennoù (1699-1827)\n1.8 An diskar hag an nevesaat (1828-1908)\n2 Aozadur ar Stad\n2.1 Tiegezh Osman\n2.2 Harem ar Sultan\n2.3 Skolioù ar palezioù\n2.4 An Divan (Kuzul ar sultan) hag ar gouarnamant\n3.1 Keal ar vroad\n3.5 Kêrioù-penn ar proviñsoù\n3.8 Lez ar Sultan\nWar-dro an Xvet kantved e krogas pobloù turkek kreiz Azia da skeiñ etrezek ar c'hornôg betek en em staliañ e Persia. Ar roue turk Toghrul-Beg a adlakaas Kalif Baghdad war e dron. Dindan an dierniezh seldjoukour e tizhas an Durked Armenia hag Reter Anatolia en XIvet kantved. Eno e krogas an Durked seldjoukour da dagañ Bizantiz a oa aet o galloud war zigreskiñ er mare-se. E 1071 e voe trec'h an Durked seljoukour en Emgann Mantzikert ha ne c'hellas ket mui ar Vizantiz mirout ouzh an Durked da staliañ o riegezh en Anatolia ha diazezañ ar rouantelezh seldjoukour, anvet Sultaniezh ar Roum (rouantelezh Roma, da lâret eo "staliet war douaroù Roma nevez").\nKoulskoude e kollas ar Seldjoukourien tiriadoù arabek e Siria da-heul bount ar Groazidi hag hini an Durked danichmendour ken e voent rediet da glask repu e kreiz Anatolia. E 1101 e kreskas o nerzh ken e voe miret ganto ouzh ar Groazidi da dremen dre Anatolia. Masoud (1116-1155) a stalias e gêrbenn e Konya ha Kilij Arslan II (1155-1191) a oe trec'h war an Durked danichmendour.\nE-pad an XIIvet kantved e c'hounezas an Durked tiriadoù all, hini Trabzon hag hini an Armenianed betek aloubiñ hogoz an holl Anatolia. Eskemmoù armerzhel bras a veze graet gant an Durked pa blavas ar Vongoled warne e 1243 (Emgann Kense Dağ). Dindan ar Vongoled e chomas bruzunet Sultaniezh Roum e meur a briñselezh turk (beylik). Unan anezho, ar beylik renet gant an Otomaned eus ar meuriad Kayı hag eus ar bobl turk oghouz a oa bet aotreet d'en em staliañ e Reter Anatolia dindan gwarez ar Seldjoukourien.\nMehmed II oc'h aloubiñ Kergustentin e 1453\nDont a ra "Otoman" eus anv mab Ertuğrul, Osman Iañ, (arabeg : Ousman, hag osmanlia dalv "hêr da Osman" e turkeg), ar c'hentañ a zisklêrias e oa dizalc'h diouzh ar Vongoled en ur sevel emglevioù gant pobloù kristen. Pa oa ar "veyed" all o vrezeliñ etrezo e talc'has da ledanaat e diriad hag e aloubas an takadoù nes da Gergustentin ken e c'hellas staliañ e gêrbenn e Bursa. Ken kalonek e oa Osman Iañ ken ez eus bet deuet betek hon amzer ar bomm-lavar turk : "ra vo eñ kenkoulz hag Osman". Ur gontadenn a zo bet savet, "Huñvre Osman", ma rakwel hemañ an impalaeriezh da zont.\nDindan e ren e voe staliet reolennoù pennañ ar gouarnamant otoman ha ne vo ket kemmet an darn vuiañ anezhe e-pad kantvedoù. Perzh pennañ ar sistem gouarnamant-se a zo bet mirout ar galloud roueel pell a-walc'h diouzh ar galloud milourel, un dra ne veze ket gwelet er broioù all. Staliet eo bet ivez ar "Millet", ar sistem emrenerezh evit ar minorelezhioù hag an dud o doa ur relijion all estroc'h evit an islam.\nE-korf ar c'hantved goude marv Osman Iañ e c'hounezas ar gouarnamant otoman tiriadoù war ribl ar Mor Egaios hag er Balkanoù. Goude bezañ bet trec'het e Plocnik e voe trec'h an Durked war ar Serbed e Kosovo-Polie ("Kompezenn ar mouilc'hi"), e 1389. Daoust ma ne blegas ket ar Serbed diouzhtu, e c'hellas an Otomaned koulskoude kregiñ gant aloubadenn mervent Europa. Chom a ree dizalc'h Kergustentin hag e klaskas an Durked he c'hemer. D'an 29 a viz Mae 1453 e kemerjont ar Geoded veur dindan ren ar Sultan Mehmet II en doa adreizhet e riez a-raok kas da-benn seziz Kergustentin dre sevel kastellioù-kreñv bras-meurbet war glannoù ar Bosfor.\nKouezhañ a reas Impalaeriezh roman ar Reter ha Kergustentin a zeuas da vezañ kêrbenn an impalaeriezh otoman (Istanbul hiziv).\nImpalaeriezh otoman, 1299–1683\nEus 1453 betek 1566 e c'heller komz eus "oad aour" an impalaeriezh otoman hag er maread da-heul e c'heller komz eus sac'hadur an diorroadur politikel ha milourel.\nDa-heul aloubadeg lodennoù zo eus Europa ha Norzhafrika e kreskas an impalaeriezh goude 1453, dindan renerezh sultaned speredek hag efedus, en o zouez Suleiman Veurdezus, an hini illurañ. Gant efedusted ha kensentidigezh e c'hounezas an arme otoman tiriadoù nevez hag dre nerzh ar morlu e teuas an impalaeriezh da vezañ ur galloud kenwerzhel bras-kenañ pa gontrole an Otomaned an hentoù kenwerzh pennañ etre Europa hag Azia.\nPa varvas Suleiman Veurdezus e 1566 e krogas an impalaeriezh da goll lodennoù bihan eus e aloubadennoù. Digoret e oa bet hentoù kenwerzh nevez evit ar spisoù a dremene hebiou d'ar Bed nevez betek an Indez ken e savas kevezerezh ouzh an Otomaned. Ouzhpenn-se e wanaas efedusted ar melestradurezh hag al lu dindan ren sultaned dinerzh. Koulskoude e chomas kreñv a-walch ar galloud otoman betek e c'hwitadenn en Emgann Vienna, e 1529, ar wech kentañ ma oa bet trec'het war zouar Europa.\nAstenn ha barr he galloudusted (1453-1566)Aozañ\nDindan ar sultan Selim II (1512-1520), hêr Mec'hmet II, alouber Kergustentin, e oe aloubet kalon broioù an Arabed ha mervent Europa hag e oe lakaet un harz d'ar Bersed renet gant Ismail Iañ, diazezer tierniezh ar Safiourien, en emgann Chaldiran. Aloubet e oa ivez Egipt ha ar morlu otoman a renas war ar Mor Ru. E 1521, an heuliad, Suleiman a aloubas Serbia ha he c'hêrbenn Belgrad hag Hungaria ivez pa oa trec'h e 1526 goude Emgann Mohacs. E 1529 e lakaas ar seziz dirak Vienna, met ne c'hellas ket e arme gouzañv ar goañv hag e voe ret dezhañ kilañ. E 1535 e kemeras Baghdad diwar-goust ar Bersed hag a aloubas Mezopotamia ken e c'hellas kaout un digor war ar Pleg-mor arabat-ha-persat.\nAr galloud milourel pennañ war vor e teuas da vezañ ar morlu otoman dindan renoù Selim II ha Suleiman Veurdezus pa oa dindan urzhioù amiraled veur evel Barv Ruz pe Varvarossa, C'heir ed Din Pacha e anv ofisiel. Aloubet e oa Tuniz (1518) hag Aljeria. Pa oa Skarzhet Yuzevien ha Muzulmaned Bro-Spagn dindan pouez ar Goulennataerezh Santel ez ejont da chom war zouaroù an impalaeriezh, dreist-holl e Tessaloniki, e Kiprenez hag e Kergustentin.\nA-drugarez d'un emglev gant Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall, e kemeras Barv Ruz Nisa diwar-goust an Impalaeriezh Santel hag e lakaas e flodad e goudor porzh Toulon e 1543. A-drugarez d'an emglev e c'halle roue Bro-C'hall ober kenwerzh gant an Durked gant telloù izel ha klask a rae gwanaat aotrouniezh Charlez V Aostria war Europa. Dre bolontez Bro-C'hall, Bro-Saoz hag an Izelvroioù e veze lakaet an impalaeriezh otoman da aktour politikel bras ar c'hevandir.\nE-korf ar XVIvet kantved e kejas mestroniezh ar morlu otoman war ar Mor Kreizdouarel hag ar Pleg-mor arabat-ha-persat gant an dae a save diwar gresk ar galloudoù nevez war ar morioù, hini Portugal da gentañ. Evit ober tro an douaroù turk e klaskas ar galloudoù europat kavout hentoù nevez, hini ar seiz (e kreiz Azia) pe hini ar spisoù (o tont eus Meurvor Indez) a veze kontrolet gant ar Sultan.\nKoll a reas an impalaeriezh e nerzhioù pa oa rediet ober ar brezel war div dalbenn en Europa hag e Persia ha tamm ha tamm ne c'hellas mui mirout ouzh kenwerzherien Europa d'ober tro Afrika ha da sachañ pinvidigezhioù Azia dre ar verdeerezh.\nEmsavadegoù hag emsavAozañ\nEil seiz hag emgann Vienna e 1683\nOuzhpenn o strivoù evit kavout hentoù kenwerzh hag a dremene hebiou d'an tiriad otoman e veze broudet ar galloudoù europat war atiz ar Stadoù morel italiat, (Venezia e penn anezho) da lakaat galloud an impalaeriezh da zigreskiñ pa voent trec'h warnañ en emgann war vor Lepanto, e 1571. Ne c'hellas ket Suleyman I kemer Enez Valta e 1535 kennebeut.\nAdalek fin ar XVIvet kantved ne c'hounezas ket mui an Durked otoman tiriadoù nevez hag ez eas war wanaat o levezon en Europa. An harz gant tiriadoù an Hasbourged a chomas en e lec'h daoust d'un nebeud emgannoù evit kemer un nebeud kreñvlec'hioù. Ne c'helle ket mui al lu otoman astenn e linennoù pourvezerezh pa veze ret dezhañ bezañ prest d'ober brezel war div dalbenn, hini Aostria hag hini Persia.\nDre forzh bezañ re virour e chomas a-dreñv d'al luioù all e-keñver modernaat an armadurioù tra ma kolle marc'hegiezh ar Sipahi hec'h efedusted. Izeloc'h e teuas da vezañ live an tutañ soudarded pa greske korf ar "Yeni Djeri" (Bagad nevez), hemañ eus ar barrekañ, met techet d'en em sevel alies ha da zibab ar sultan nevez e-doug ar XVIIvet kantved.\nPa oa bet degaset kementadoù bras a vetaloù prizius eus ar Bed Nevez (arc'hant, dreist-holl) gant ar Spagnoled e oa bet didalvoudekaet ar moneiz otoman hag e tiwanas ur monc'hwez gorrek ha diehan. Diwar ar c'hudennoù armerzhel-se e anadas emzalc'hioù er-maez al lezenn, emsavadegoù en Anatolia ha taolioù-stad renet gant ar "Yeni djeri" e-korf ar XVIIvet kantved.\nKoulskoude e kas ar riez otoman an nerzh evit lakaat he frammoù politikel ha milourel da azazaat. Ar sultan brezelour, Murat IV, a adkemeras Yerevan (1635) ha Baghdad (1639) diwar-goust ar Bersed. Hemañ, avat, eo ar sultan diwezhañ a zo bet e penn e lu.\nKoll a reas e warlec'hidi o c'hontroll war ar gouarnamant hag al lu hag ez eas ar galloud gwirion da liveoù all eus ar framm politikel evel tud an Harem pe, e-pad ur pennad, ar Vizir. Penn ar gouarnamant a yeas da Mehmet Köprülü, ur c'hilstourmer anezhañ ha d'e vab, bervet e benn un tamm hag e c'hellas an impalaeriezh, daoust da bouez divent ar vurokratiezh, tapout tiriadoù nevez e Kreta, Su Ukraina ha Podolia.\nDiwar drec'h an Aostrianed hag ar Boloniaiz en Emgann Vienna (1683) e voe gwanaet galloud ar Sultan ken e oa ret dezhañ sinañ Feur-emglev Karlowitz e 1699. Lezel a rae d'an Impalaeriezh Santel: Treuzsilvania, Morea (Su Bro-C'hres) ha da Bolonia e leze Podolia. Digempouezet e voe an impalaeriezh otoman pa oa rediet anavezout an Impalaeriezh santel evel ur gostezenn wir.\nDiskar an impalaeriezhAozañ\nE daou amzervezh e vezer boas da zeskrivañ ar mare ma'z eas an impalaeriezh war-ziribin : mare ar sac'hadur (1699-1827) pa oa kollet darn eus tiriadoù ar C'hornôg adkemeret gant Aostria, ha pa chomas start a-walc'h koulskoude e roll politikel en Europa ha mare an diskar (1827-1908) pa gollas ar Sultan tiriadoù war pep harz ha pa gouezhas ar gouarnamant kreiz dindan dorn pennoù ar proviñsoù.\nFlakadur ar vro hag adreizhadennoù (1699-1827)Aozañ\nE-pad ar prantad flakadur e tapas Aostria diframmañ kalz eus he ziriadoù er Balkanioù digant an impalaeriezh ha Rusia a gemeras lodennoù eus he ziriad ivez. Lodennoù eus an impalaeriezh a oa pell diouzh kalon ar Stad a zeuas da vezañ dizalc'h a anv hag a gouezhas dindan levezon Bro-C'hall (Aljeria) ha Breizh-Veur (Egipt). En XVIIIvet kantved, ar galloud kreizennet a oa betek neuze a oa gwanaet hag ar proviñsoù a oa renet gant o gouarnourien gant a bep seurt liveoù emrenerezh.\nAr prantad flakadur hir eus an impalaeriezh zo gwelet gant an istorourien evel ur maread adreizhadennoù c'hwitet. E lodenn ziwezhañ ar prantad-se e oa adreizhadennoù war dachenn an deskadurezh hag an deknologiezh, en o mesk diazezidigezh ensavadurioù deskadurezh uhel nevez evel Skol-Veur teknik Istanbul. Brud vras he doa ar skiantoù hag an deknologiezh ottoman e-doug ar grennamzer, da-heul ar c'henlakadur kaset da benn gant ar ouizieien ottoman eus an oberennoù klasel gant ar brederouriezh islamek hag ar matematik, hag a-drugarez da anaoudegezh dizoloadennoù sinaat evel ar poultr pe ar nadoz-vor tredanwarellek. E-doug ar prantad nevez avat e oa deuet an aergelc'h ar Stad da vezañ kilstourmer ha mirour. gwild ar skriverien a embannas e oa ar moullerezh un "ijinadenn eus an diaoul", ha kiriek e oant bet eus un dale 43 vloaz etre e ijinadenn gant Johannes Gutenberg en Europa e 1450 hag e implij er gevredigezh ottoman a-drugarez d'ar voullerezh diazezet e Kergustentin gant ur yuzev a orin eus Bro-Spagn e 1493. Kalz Yuzevien o doa divroet en impalaeriezh goude bezañ achapet kuit a-dre krabanoù ar goulennataerezh santel goude 1492.\nMarevezh an tulipez (pe Lâle Devri e turkeg), a oa badezet evel-henn abalamour da garantez ar sultan Ahmet III evit ar bokedoù-se, a vez graet eus ren ar sultan-se. Etre 1718 ha 1730 e renas ar peoc'h er vro goude trec'h an Otomaned war Rusia e brezel 1712 hag ar feur-emglev sinet e Passarowitz .\nKregiñ reas an impalaeriezh da greñvaat mogeriadurioù ar c'hêrioù tost d'ar balkanioù a-benn bezañ difennet gwelloc'h a-enep ar Stadoù european. Adreizhadennoù all a oa lakaet e plas. En diabarzh e voe izelaet an tailhoù, ha strivet e oa da wellat brud ar melestradurezh a oa adkempennet. Harpet e oa an embregerezhioù hag ar postañ arc'hant prevez.\nKregiñ a reas ar strivoù da adreizhañ an arme ottoman gant ar Sultan Selim III (1789-1807) a reas ar c'hentañ strivoù bras a-benn modernaat al lu otoman hervez pennaennoù an armeoù europat, met diharpet e oa ar strivoù-se gant ar c'hostezennoù kilstourmer, hini an oulemaed evit lod ha dreist-holl hini ar "Yeni Djeri" ivez (ar janisared), a zifenne groñs o dreistgwirioù hag a enebe start ouzh ar c'hemmoù. Strivoù Selim a goustas dezhañ e dron hag e vuhez met digollet e voe en un doare mantrus ha gwadek gant e hêr, Mac'hmoud II, a lazherias korf ar janisared e 1826.\nAn diskar hag an nevesaat (1828-1908)Aozañ\nKlask a reas ar sultan Mahmut II mirout ouzh an impalaeriezh a vont war ziskar oc'h embann firman (gourc'hemenn) an Tanzimat (tanzimat = adkempenn) e 1839. Urzhiañ a reas ma vo kemmet an dilhad hag an lifreoù. Adframmet e oa ar melestradurezh ha renad perc'henniezh an douaroù. Broudet e oa an Durked d'ober evel ma rae Europiz e-keñver ar savouriezh hag an teknikoù.\nDibosubl e oe evit ar galloud turk chom a-blom gant ar riezoù all pa kreske muioc'h-muiañ o galloudoù koulskoude. E mare an Tanzimat e oe arnevezet ar bankoù, savet ul lu modernoc'h gant an tenn soudarded hollek ha kemmet ar c'horfou-micher da embregerezhioù.\nDiasterioù armerzhel a chome pa ne c'helle ket mui an Durked bezañ dizleet diouzh ar bankoù europat ha dre-se ne c'hellent ket mui herzel ouzh gwask o enebourien. Prestet e oe Kiprenez da Vreizh-Veur e 1878 evit kaout grasoù ar Saozon e Kendalc'h Berlin p'o doa bet trec'het an Otomaned gant Rusia er bloaz a-raok.\nUr politikerezh emglevioù graet tro-ha-tro gant ar riezoù all e oe rediet ar sultan sevel diouzh an amzer. E-giz-se e asantas an Durked en em unaniñ gant Bro-C'hall, Breizh-Veur hag an Izelvroioù evit brezeliñ ouzh Rusia e-pad Brezel Krimea (1854-1855).\nEn [[XIXvet kantved]] e teuas war wel luskad ar vroadelouriezh hag e tizhas tiriadoù europat an impalaeriezh er Balkanoù hag ar bet-priñselezhioù tro-dro d'an Danav. Gwasket e oa ar riez turk etre an dezev aloubiñ o doa e amezeien hag goulennoù broadel an diabarzh hag e veze soutenet an eil gant ar re gentañ peurvuiañ. Evit ar sujidi turk otoman e veze diaes kompren eus ar pezh a oa kiriek politikerezh ar galloud kreiz : ma ne yae ket mat en-dro ar vro, daoust hag eñ e teue eus an diabarzh pe eus an diavaez?\nE 1875 ec'h embannas Serbia, Montenegro, Bosnia, Bulgaria, Valakia ha Moldova o dizalc'htedoù. Pa yeas Rusia da vrezel evit o difenn e oe trec'het al lu otoman hag e chomas dizalc'h Serbia, Roumania ha Montenegro diwar ar feurioù-emglev sinet e San Stefano hag e Berlin e 1878.\nDigoridigezh an dael otoman kentañ, 1876\nE 1876 e krogas Marevezh ar Bonreizh kentañ (Birinci Meşrûtiyet Devri e turkeg), met ne badas ket ar gournamant bonreizhel. Un taol-stad a oe graet e 1876 dindan levezon luskad an adkempennerien a veze graet an Otomaned yaouank eus outo. Rediet e voe Abdülaziz da lezel e dron d'e vreur Murat V, met hemañ, ur pennfoll anezhañ, ne renas nemet 3 miz.\nUl lusk a oa bet roet d'an otomanouriez, ideologiezh an Otomaned yaouank hag ne c'hellas ket ar sultan nevez, Abdülhamit II, nac'hañ ma vo staliet un unpenniezh bonreizhel. Embannet e vo ar bonreizh (Kanûn-ı Esâsî e turkeg), met ne badas ket ar pleustr muioc'h eget daou vloaz. Lesanvet e veze "Den klañv Europa" an impalaeriezh, met ne davee ket an dra d'ar stad armerzhel a veze gwelloc'h-gwellañ, met d'an distok sevenadurel ha frammadurel a chome.\nManifestadeg e karter Sultanahmet e Istanbul, 1908\nE 1908, emsavadegoù er Balkanoù a lakaas galloud ar sultan Abdulhamid II da wanaat ken e tleas adlakaat e pleustr bonreizh 1876 dindan gwask ul luskad politikel nevez ha ledan, an Durked yaouank (Jön Türkler e turkeg), ken ez eus bet un Eil Marevezh bonreizhel ('Ikiinci Meşrûtiyet Devri e turkeg). Renet e oe aferioù ar riez gant Kengor Unaniezh hag Araokadur ( İttihâd ve Terakkî Cemiyeti e turkeg).\nE 1912 e tarzhas Brezelioù ar Balkanoù p'en doa aloubet Libia al lu italiat e 1911. E Mae 1912 e stalias ar riezoù dizalc'h nevez, Serbia, ha Bulgaria feurioù-emglev gant Bro-C'hres evit lakaat an arigrap war Albania, Makedonia ha Trakia.\nBrezel kentañ ar Balkanoù a darzhas diwar ar feur-emglev etre Serbia ha Bulgaria a glaske rannañ Makedonia etrezo. Koll a reas tiriadoù zo an impalaeriezh, met e teuas sachoù-blev etre ar riezoù unanet ken e adtapas anezho e-pad Eil Vrezel ar Balkanoù.\nMont a reas da vrezeliñ ouzh Serbia ar gouarnamant otoman pa oa bet dismegañset ganti.\nNe veze ket an impalaeriezh otoman ezel "Unaniezh an Triad", met dre ma oa daeet gant Serbia goude Gwalldaol Sarajevo ez eas da vrezeliñ ouzh Rusia, diwaller Serbia hag e kemeras perzh er Brezel-bed kentañ. E derou ar brezel eo bet gouest bezañ trec'h war ar Rusianed, ar Vreizhveuriz ha ar C'hallaoued, al lu renet gant pennoù turk nevez hag ofiserien alaman en Dardanelloù (strizh-mor Çanakkale) hag e Kut, met ne c'helljod ket lakaat un harp d'ar Rusianed er C'haokaz ha diskaret an nerzh rusian goude Dispac'h 27 a viz Here 1917 ez eas da goll koulskoude ar veli durk e Mezopotamia hag Arabia diwar atiz an Emsavadeg arab skoazellet gant al lu breizhveuriat (Baghdad aloubet gantañ e 1917). Pa oe gouest an Durked aloubiñ Azerbaidjan e tlejod kannañ ouzh harzherezh an Armenianed o chom e Proviñs Van o doa krouet ur gouarnamant e miz Mae 1915. Rebechiñ a reas d'an Armenianed ar gouarnamant turk bezañ liammet gant an enebour rusian a aloube er mare-se reter Armenia. Bezen Armenia ha strolladoù soudarded armenian a-youl-vat a gemeras an armoù betek ma vo savet e dibenn 1917 Republik demokratel Armenia gouarnet gant Kevre dispac'hel Armenia.\nD'ar 24 a viz Ebrel e embannas, ministr an Aferioù diabarzh, Talat Pacha, ma vo harzet pep ezel eus Kevre dispac'hel Armenia ha kaset o familhoù pelloc'h er Su, da lavaret eo e Siria. Jedet eo bet gant darnvuiañ an istorourien eo bet lazhet pe lakaet da vervel war-dro 1 milion hanter Armenianed e-korf ar brezel, nannsoudarded peurvuiañ. Termenet e vez gant meur a skolveuriad evel ur gouennlazhadeg hag an hini kentañ er XXvet kantved. Koulkskoude eo bet nac'het gant pep a gouarnamant ez eus bet ur gouennlazhadeg. Pouezañ a reont war ar perzh m'o dije kemeret e lazhadegoù Armenianed aozadurioù turk dilezenn pe ar Gurded. Ouzhpenn-se e vije marvet lod an Armenianed forbannet pa oa izel o stad diwar ar brezel ha e vije marvet miliadoù ha miliadoù muzulmaned e dirollerezh an emgannoù diabarzh.\nGoude arsav-brezel Mudros hag feur-emglev Sèvres e tivizas kevredidi drec'hour Emglev an Triad ma vo lodennet an impalaeriezh otoman ken ne vije ket mui ur galloud turk. Bro-C'hres a veze da resev aod ar Mor Egaios, Italia aod ar Su war ar Mor Kreizdouarel, Breizh-Veur ha Bro-C'hall ur c'hefridi evit merañ an tiriadoù arabek hag e veze da staliañ un Armenia hag ur C'hurdistan bras awalc'h pa vije bet an daou strizh-mor hag Istanbul dindan ur veli vroadel.\nE 1923, Feur-emglev Lausanne a gadarnaas kefridioù Breizh-Veur ha Bro-C'hall, met e oe nullet raktres lodenniñ Anatolia abalamour da vrezel Dizalc'hidigezh Turkia.\nDiwar garventez an divizoù a-enep ar galloud turk e savas Luskad Broadel Turkia renet gant Mustafa Kemal Atatürk evit lakaat an Durked da skarzhañ ar Gevredidi. D'an 23 a viz Ebrel 1920, Ensavadur Luskad Broadel Turkia a vodas e Ankara evit sevel Bodadeg Broadel Bras (Büyük Millet Meclisi). Al lu nevez, Lu ar Bobl, a skarzhas an nerzhioù breizhveuriat, gall hag italiat kuit. Adkemer kontroll a reas ar strizhoù-mor an Durked ha pa 'z aloubjod Kergustentin e tisklêrjod ne oa ket mui a impalaerezh d'an 1 a viz Du 1922.\nDre Feur-Emglev Lausanne (29 a viz Here 1923) eo bet krouet Republik Turkia ez-ofisiel. Forbannet ha kaset en harlu e oe bet ar sultan diwezhañ, Mehmet VI Vahdettin (1918-1922) gant e familh hag e goskor nesañ. D'an 3 a viz Meurz 1924 e oe disklêriet ne oa ket mui a galifiezh (pennaen ar c'halif o ren ar feizidi muzulman). Hanter-kant bloaz goude e asantas Bodadeg Broadel bras Turkia ma vo roet keodedouriezh Turkia da Ertuğrul Osman V, diskennad ar sultan Mehmet V.\nAozadur ar StadAozañ\nPa vez dave d'ar stad otoman e veze kaoz eus an "Nor gaerrañ" (Bâb-ı Âlî e turkeg hag arabeg). Houmañ a zo unan eus palez Topkapı, an hini nemeti a veze digoret d'an estrenien, ar gannadourien estren en o zouezh.\nBarregezhioù an holl a veze implijet gant melestradur ar riez otoman.\nE kemm gant meur a riez e oa laouen an impalaeriezh otoman implijout er melestradurezh ar Gresianed (hag ar gristenien all), ar Yuzevien koulz hag ar Vuzulmaned. Pa kreskas buan-tre gorre an tiriadoù e oe ezhomm bras eus barregezhioù Gresianed ar Fanar (karter e kreiz Kergustentin), an Armenianed, ar Serbed, ar Vosnied hag an Hungariz ha meur a bobl all. Gwelet e vez sklaer dre ma oa ar gresianeg, yezh an diplomatiezh e derou an impalaeriezh.\nKlasket e veze da gentañ kontrolliñ ar belegoù hag ar gloer evel e rae an impalaerien vizantat. Miret eo bet an dalc'helezh turk levezonet gant amzer ar c'hantreal. Gant hengounioù degaset eus Iran e veze staliet pennaennoù ar Justis. Da skouere veze al lezioù-barn kadoriet gant ur kadi gopret gant melestradurezh ar Sultan war eeun. Dre vras, un meskaj hengounioù ha pleustroù, niverus o orinoù, a veze implijet er melestradur otoman.\nEn derou, ne glaskas ket an Otomaned korvoiñ hervez ur program pinvidigezhioù armerzhel an impalaeriezh pa vezent kentoc'h melestrerien. Reolet e veze ar prizioù hag ar pourveziñ evit ma chom stabil ar gevredigezh ha sammad an tailhoù ouzhpenn. Biskoazh n'eo bet klasket kreskiñ ar produadur d'al live uhellañ hag e veze ar c'henwerzh e dornioù an nann-muzulmaned evit an darnvuiañ. Pal ar riez ne oa ket armerzhel, met relijiel, da lavaret eo difenn ha ledanaat douaroù ar Vuzulmaned en ur c'hlask kaout harzoù e peoc'h. War an holl e veze roet ar priz uhelañ da reizhded ar relijion Sunni ha da bri an dinastiez.\nNe oa nemet ur rener en impalaeriezh, ar Sultan, anvet ar Padichah (Aotrou ar roueed) ha pa ne vez ket an holl traou en e dorn. Arouez ha enkorfadur ar gouarnamant e oa.\nUr bennaen e oa evit dibab ar sultaned : e tlefe unan eus mibien ar Sultan aet d'an Anaon bezañ e warlec'hiad. Mibien ar sultanez a veze war ar renk kentañ ha e veze roet un deskadurezh a-zoare d'ar mab, en doa diskouzet e varregezhioù diwar goust ar re nebeut donezonet.\nKoulskoude eo bet c'hoarvezet unneg gwech m'eo bet didronet ar Sultan, met kreñv eo chomet an tierniezh e-doug an hir a prantad m'eo bet o ren (9 kantved) pa n'eus ket bet nemet daou daol-arnod evit he diwriziennañ.\nHarem ar SultanAozañ\nUnan eus ar galloudoù ma rene lodenn aferioù an impalaeriezh eo bet an Harem Impalaeriel Otoman, da lavaret eo gwragez ha lesgrwagez ar sultan hag ar re a rae war-dro. Penn an harem e oa ar sultanez "Valide", anvet ivez Baş Kadın (Penn Itron), mamm ar sultan o ren. Ur renk uhel a oa dezhañ e lez an impalaeriezh ha meur a wech e reas perzh gant politikerezh kreiz ar riez unan anezho Er XVIvet hag er XVIIvet kantved e c'hounezas mammoù ar sultaned ur c'hontroll ledan war an aferioù ken e vez anvet ar prantad "Sultanad ar vaouezed" (Kadınlar Saltanatı).\nUn aozadur dibar e oa d'an Harem hag reolennoù diabarzh resis. Dindan ar sultanez Valide e oa ar sultanez Haseki, houmañ mamm da vab henañ ar Sultan pa oa hemañ ar warlec'hiad gwirheñvel. Ar peder wreg ofisiel all, anvet Haseki Kadın, a zeue goude. An eiz lezgwreg ofisiel (ikbâls pe hâs odalık) en doa ar renk izelloc'h gant al lezgwragez all (gözde).\nGoude-se e teue lezgwragez pennoù bras al lez hag an deskardezed, ar merc'hed yaouank prest da vezañ dimezet en o zouezh.\nSkolioù ar palezioùAozañ\nE skolioù ar palezioù e veze stummet paotred yaouank kristen (Devşirme) kemeret evel un truaj er broioù kristen aloubet. Tri balez a oa gant ur skol enno, hini Edirne (bet kêr-benn a-raok 1453), hini Galata ("Galatasaray(ı)") e Kergustentin ha hini Ibrahim Pacha e Kergustentin ivez.\nGoude seizh bloaz o studiañ e veze prest ar baotred bezañ sekretourien pennoù bras pe ofiserien er marc'hegezh pe e lu ar Yeni Ceri. Ar re wellañ a veze roet renkoù uhel e melestradurezh ar riez e Palez Topkapi (Topkapısarayı).\nAn Divan (Kuzul ar sultan) hag ar gouarnamantAozañ\nGouarnet e oa an impalaeriezh gant kuzul ar sultan, an Divan, hag e veze anvet ar gouarnamant evel-se. Aze e veze kemeret disentezioù pouezusañ (firmân-ioù) dindan dreistelezh ar Sultan. En Divan e veze daeloù war kondu an impalaeriezh hep ma oa ezvezant ar Sultan. Kaset eo keloù war alioù an Divan d'ar Sultan gant ar Pennvizir ha hennez ne oa ket rediet heuliañ alioù e guzulierien. Tri vizir a zo bet ezel ar Divan eus ar [[XIVvet kantved]] betek ar [[XVIIvet kantved]] ha goude-se unneg, met pevar, ar re-se Vizired ar Volz-to, a oa ar re bennañ asamblez gant ar Penn Vizir.\nE derou ar riez otoman, pa ne oa nemet ur "beylik" en em vode en Divan tud koshañ ar meuriad, met tamm ha tamm e teuas pennoù bras politikel, relijiel ha milourel hag e vez graet eus ar guzulierien ar vizired. Goude 1320 e oa anvet ur Penn Vizir (pe "Sadrazam") karget seveniñ atebegezhioù ar Sultan e gwezhioù zo. Pa veze lavaret eus an "Nor dispar-kenañ" e veze kaoz eus dor palez ar Penn Vizir evit daveiñ d'ar gouarnamant en e bezh. Kannadourien ar broioù estren a veze degemeret er palez-se gant ar sultan.\nC'hoarvezet eo bet m'eo bet aotrouniezh ar Penn Vizir ingal da hini ar sultan ha gwezhigoù zo kreñvoc'h.\nGoude Dispac'h an Durked yaouank e 1908 ez eas an impalaeriezh otoman da vezañ un unpenniezh bonreizhel ha ne oa ket mui un organ-erounit. En Dael e veze dileuridi ar proviñsoù.\nPa oa an impalaeriezh e barr ar galloudegezh a oa 29 proviñs ennañ, mui div priñselezh truajer, Moldova, Treuzsilvania ha Valakia.\nMirout a unaniezh e-keñver ar galloud ha pa veze pobloù ken disheñvel dindan e veli a zo bet unan eus an taolioù-kaer graet gant an impalaer otoman. Dre e nerzh milourel evit abafiñ ha kontroll strizh an tiriadoù nevez aloubet eo bet kaset da benn ar c'hendelc'her.\nHervez pennaennoù an islam e-keñver gwarez an dud o doa ur relijion pe kristen pe yuzev e veze lezet lezet pobloù al Levr ((Ahl al-Kitâb) er C'horan) aozañ o buhez e peoc'h gant m'o doa paet o zailhoù ha asantet da renk kentañ roet d'ar vuzulmaned, ar re-se ar bihanniver.\nKen abret eget ren Mehmet II eo bet roet gwirioù a-bouez d'ar Gresianed hag e klaskas an Otomaned sachañ ar Yuzevien ma teuint da chom war o ziriadoù.\nKeal ar vroadAozañ\nPep a gumuniezh relijiel en doa droad sevel e "millet" dezhi hag e c'helle mirout he hengounioù, he stuzegezhioù,h e yezhoù dindan gwaez hollek ar sultan. Pennoù ar "milletoù" a oa pennoù relijiel o doa ur roll politikel ivez ken e vezent prest da virout o galloudoù ha servijout an impalaeriezh evit-se. E-pad kantvedoù e chomas kreñv an impalaeriezh dre m'en doa diskouezet e oa prest da gouzañviñ an diforc'hioù broadel. Met, pa teuas ar vroadelouriezh da greskiñ, ne c'hellas ket sevel un harz outi hag ez eas da get ha p'en deus esaet en azazaat dre an unpenniezh bonnreizhel e dibenn an XIXvet kantved hag e penn an XXvet kantved.\nKoll a reas buan perzhioù an Durked seldjoukour an d-tierniezh hag ar re-se a oe beuzet dre an euredoù gant pobloù all, met ur skouer istorel a-bouez eo p'en deus an Durked kantreer kavet ur sistem kevredigezhel a deuze energiezhioù an holl bobloù evit mad an impalaeriezh.\nN'o doa ket an Durked kantreer sklaved pa oent e kreiz Azia. Hervez ar charia, lezenn relijiel ar Vuzulmaned, ne oa ket aotreet lakaat un den e sklavelezh pa oa heñvel an holl dud : un ene zo bet roet da bep den gant Allah - Koran 49 - 3). Ne asante ket an Otomaned d'ar sklavelezh, met lezet o deus ar pobloù o doa sklaved mirout anezho. Pa en em dro sklav pe sklav ouzh an islam e vez dishualet. Pa veze lavaret d'ur muzulman e oa ur mestr sklaved e c'helle bezañ fuloret.\nEvit gwir e oa implijet ar sklaved e-barzh ar savadurioù hag e veze kemeret da geñver kerc'hadennoù en tu all d'an harzoù. Darn vuiañ ar sklaved a veze implijet ever galeourien o roeñvat war ar galeoù o deus degaset ar spont war riblennoù broioù kristen er Mor Kreizdouarel er XVIvet hag er XVIIvet kantved.\nPa oa sklaved er C'haokaz, sklaved o labourat er maezioù a veze kaset gant ar Girkasianed pa oa deuet tre an impalaeriezh goude 1864 e Roumania hag e Roumelia (Norzh Bro-C'hres). Pa savas bec'h etre ar Girkasianed hag an aotrouniezh otoman, hemañ a yeas da reiñ skoazell d'ar sklaved.\nPark e Istanbul\nPa oa liesseurt an dud a veve dindan beli an otomaned eo diaes termeniñ ur sevenadur otoman. Marteze e c'heller komz eus ur sevenadur turk-hag-otoman, ur sevenadur gresian-hag-otoman, ur sevenadur armenian-hag-otoman ha meur a re all, met ur seurt teuzadur a oa bet gant ar pennoù bras ha pa veze orinoù broadel ha relijiel liesseurt-tre dezho. An etredimez a zo bet o c'hoari ivez.\nPa dremenas an Durked oghouz a-dreuz Persia e voent levezonet gant meur a berzh eus ar sevenadur iranat. Goude kemeridigezh Kergustentin ez eas e-barzh buhez an impalaeriezh meur stuzegezh gresian da gentañ hag europat da-c'houde, keit ha m'en em ledane ar galloud otoman e kreiz Europa.\nDre vras e veze liessevenadurel savboent an Otomaned hag e c'heller soñjal eo bet ar perzh dibar-mañ a lakaas anezhañ da dreistvevañ e-touez broioù ar Grennamzer ne vezent evit gouzañviñ re a soñjoù disheñvel. Eus an amzer ma veze an Durked o kantreal eo deuet o spered tolerañs.\nDiouzh ar spered-se eo bet savet ar sistem lezennel gant lezioù-barn evit pep kumuniezh hag ar gouarnerien kazi emren ivez.\nplan Hamam Bey e Thessaloniki, 1444\nSavouriezh an Otomaned a zo bet levezoned gant savouriezh an Seldjoukourien, savouriezh ar Bersed, savouriezh ar Vizantiz savouriezh ar Gresianed ha savouriezh islamek, met e tapas perzhioù dezhi-he-unan. E-pad an amzervezh 1300-1453, ur c'hlask war mennozhioù nevez a zo bet hag ne c'hoarvezas an tarzh nemet pa yeas an impalaeriezh ga greskiñ ha da bindivikaat. Etre 1453 ha 1600 e tiorroas an arz otoman en e stumm klasel, met e kollas an awen-se e-pas Oad an Tulbennoù (1699-1827) pa levezon ar stiloù kinkladur troidellus europat (barocco, rococo), a dizhas an impalaeriezh asamblez gant meur a stil all.\nDisemglevioù zo bet evit renkañ an arz turk en e blas en arz islamek. Hemañ n'eo ket diwanet eus netra pa zo bet e broioù m'eo bet diorroet arzoù koshoc'h e Siria ar Gristenien gozh ha Persia ar Sasanourien. Gant meskaj elfennoù arab, persat ha turk eo bet krouet ar pezh a zo anvet an arz islamek ha n'eus ket moian dispartiañ an Durked eus krouidigezh an arz-se p'o deus savet pe renet an holl riezoù m'eo bet o tiorreiñ enno.\nEr c'hontrol eo bet levezonoù deuet a-bell, evel hini ar Voudaegezh war vez Ismael ar Samanour e Boukhara hag dreist-holl hini an arz sasanour pa save temploù evit azeuliñ an tan. Evit gwir, ar volz-toenn ha meur a elfenn savouriezh a zeu eus ar Sasanourien.\nStrivoù bras a zo bet graet evit reiñ ur stumm savouriezhel ha kinkladurioù eus ar c'hoantañ d'ar moskeennnoù pa vezent-int kreiz ar vuhez lec'hel. Kavet e vez savadurioù eus ar priziusañ e-touezh ar merdersaed, an ospitalioù, an hamammoù hag ar bezioù.\nEstreged brasañ kêrioù Turkia evel Edirne hag Istanbul ez eus skouerioù kaer-tre ar savouriezh otoman e Aljeria, Egipt, Tunizia, broioù ar Balkanoù ha Hungaria e-lec'h m'eo bet savet moskeennoù, pontoù, feunteunioù ha skolioù e-leizh.\nKêrioù-penn ar proviñsoùAozañ\nKêrioù-penn ar proviñsoù, kreizennoù ar galloud otoman, o deus bet stummet hervez levezon ar stuzegezh otoman. Drevezet e veze boazioù al lez otoman, met o ferzhioù a lakae war wel diforc'hioù en impalaeriezh.\nHiziv e chom roudoù ar stuzegezh otoman e metropolennoù evel Sarajevo, Skopje, Tessaloniki, Damask, Baghdad, Beirout, Yeruzalem ha Mekka.\nSell ivez ouzh Turkeg ha Turkeg otoman\nPa veze liesvroadek an impalaeriezh, liesyezhek e veze ivez ha diouzh e tenne barregezhioù dibar. Pep broad pe strollad sokial pe relijiel hag en doa e yezh dezhañ a veze rediet komz ur yezh all pe vuioc'h evit eskemm gant e amezeien. Er c'herioù e ouie an dud meur a yezh, o yezh hag ar yezhoù ar muiañ priziet e liveoù uhel ha lennek ar gevredigezh, an turkeg, ar perseg hag an arabeg (ar yezh-se gant ar vuzulmaned d'an aliesañ). Er skolioù evit ar pennoù bras e veze graet an deskadurezh e galleg hag ar saozneg ken en em ledane ar yezhoù-se er bobl e dibenn an impalaeriezh. Koulskoude er mare-se e kreske goustadig implij an turkeg pa chome ar perseg yezh al lennegezh hag an arabeg, yezh ar relijion muzulman.\nTurkeg an Otomaned a veze levezonet bras gant an arabeg hag ar perseg, met ne vezent ket implijet kenstur, rak, e yezh ar burevioù melestradurel e veze silet meur a ger arabek pe bersek en ur framm yezhadurel turkek hag e veze digomprenus da nep n'en doa ket desket an div yezh. Rediet e oa turkegerien ar bobl implij jubennourien evit kas skridoù d'ar melestradurezh.\nDeskiñ ar sonerezh a veze lod ar vegenn ha meur a sultan o deus bet sonerien ha sonaozourien eus an dibab, Selim II en o zouezh pa vez c'hoariet e sonaozadurioù c'hoazh. Un troc'h a zo bet koulskoude etre ar sonerezh klasel a vourre tud uhel ar c'hêr-benn hag ar sonerezh hengounel liesseurt a veze aozet ha c'hoariet e lec'h all.\nGant teir sonerezh, an hini vizantat, an hini bersat hag an hini arab eo bet levezonet ar sonerezh otoman klasel. hag e vez aozet war unanennoù ritm, usul o anv, heñvel a-walc'h ouzh metr ar sonerezh kornogel ha war unanennoù kerzenn, makam o anv, heñvel a-walc'h ouzh ar moz kornogel. Ar biñvioù-seniñ ar muiañ implijet a zo ar re hengoul e Anatolia ha kreiz Azia, da lavaret eo ar saz, ar baglama, ar "kemendje" (turkeg kemence) asamblez gant ar re a zo boutin er Reter-Nesañ evel an oud, an tanbur (ur seurt taboulin), ar C'hanunikanun hag an ney. Violoñs ha piano a zo deuet pelloc'h.\nEr proviñsoù e veze meur a stil (pleusk) hervez ar broioù : Balkanoù ha Turkus Trakia, Turkus ar Biz (Laz), Turkus ar Mor Egaios, Turkus kreiz Anatolia, Turkus Reter Anatolia ha Turkus ar C'haokaz. Ne oa ket ket eus ar sonerezh hengounel e Istanbul, bro ar sonerezh klasel otoman.\nLez ar SultanAozañ\nE palez Topkapi e oa palez bras ar sultan (Topkapısarayı), ar pezh a veze anvet saray e turkeg ha fr:sérail e galleg hag aze e veze al lez. An harem a oa ul lodenn eus ar palez difennet d'ar wazed, nemet ar sultan hag an dizheion. E lez ar sultan en em tiorroas ar pezh a veze graet ar stuzegezh otoman eus outi. Evit pignat da enorioù uhelañ e tlefe al lesaourien pleustriñ warni ha bezañ gouest komz an teir yezh pennann an turkeg otoman, ar perseg hag an arabeg. Ret e vefe gouzout penaos ober en degouezhioù pennañ : tal ar sultan ha pa veze lidoù ofisiel pe relijiel.\nDre anr stuzegezh otoman e veze dispartiet an noblañs eus ar re all. Otomaned e veze graet eus an dudjentil pa veze graet an Durked, nemet eus an dud turkek o chom er maezioù.\nPa komzer eus ar c'heginerezh otoman e vez anv eus an hini a oa fardet e Istanbul. Gant keginerien ar Sultan hag an aotrouien en o falezioù e veze ijinet ha fardet meuzioù nevez, darn anezho graet gant danvezioù ha temzoù-boued degaset eus rannvroioù pell. Keginerezh ar palez impalaerel hag hini ar pachaed a c'hellfe bezañ anavezet gant ar bobl e degouezhioù'zo evel gouelioù ar Ramadan. E kêrioù-penn ar proviñsoù e veze graet ar c'heginerezh diwar an hengounioù lec'hel.\nE palezioù bihan graet e prenn (yali ar bachaed = ti-prenn an aotrouien) war riblennoù ar Bosfor e veze servijet banvezioù e-lec'h e veze arnodet meur a rekipe nevez.\nGoude kemeridigezh Kergustentin, ne gredas ket ar Sultan Mehmet II diskar an Iliz reizhkredennour gresian, an uheldad ar muiañ enoret en he fenn. Er c'hontrol e lakaas anezhañ da "etnarkos" ar C'hresianed, da lavaret eo evel penn politikel ha relijiel "Millet ar Roum" ("broad pe gumuniezh ar Romaned") gant un truaj da baeañ evit ma vefe anavezet beli ar Sultan ganto. Er Millet-se e veze bodet an holl reizhkredennourien a anaveze aotrouniezh uheldad Kergustentin ha forzh peseurt orin etnikel a veze dezho. Sistem ar Millet a veze evit pep feizad nann-muzulman hag int ne vezent ket sujet d'al lezenn vuzulman. Lezennoù lakaet e pleustr evit ar reizhkredennourien a veze hini an impalaeriezh vizantat, da lavaret eo Kod Justinian ([[5vet kantved]]). Millet ar reizhkredennourien a oa bet roet dezhañ gwirioù ledanañ e tachennoù ar c'henwerzh hag ar politikerezh o vezañ ma oa an hini niverusañ. Koulskoude e paee an nann-vuzulmunaned tailhoù uhelañ.\nMillet ar Yuzevien a oa dindan aotrouniezh an "Hac'ham bachi" pe "ar Rabbi otoman". Dindan aotrouniezh o eskibien e veze an Armenianed ha meur a gumuniezh relijiel. An holl a veze graet an Dhimmi eus outo.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Impalaeriezh_otoman&oldid=1963472 »\nKemm diwezhañ d'an 18 C'hwe 2022 da 07:05\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 18 C'hwe 2022, da 07:05.


Bernard Hinault, un esparadenn war varc’h-houarn e Breizh | Becedia\nBernard Hinault, un esparadenn war varc’h-houarn e Breizh\nAr c’hentañ Breizhad trec’h er Giro\nGuimard-Hinault : un oadvezh aour nevez evit ar marc’hhouarnerezh e Breizh\nAozer : Yves-Marie Evanno / Kerzu 2021\nAbaoe 1986 pa lakaas Bernard Hinault un termen d’e vicher war varc’h-houarn, ez eus bet awenet gantañ kalzik a ganerien (Sanseverino, Abd Al Malik, peotramant ar strollad spagnol Los Lagos de Hinault…) hag o deus graet ton dezhañ dre sevel son en e enor. Disterik tra ha pa vefent a-wezhioù, ar menegoù-se a ziskouez avat pegen don eo bet merket istor ar marc’h-houarn gant ar Breizhad. Morse n’en deveze e walc’h war e velo, ha roll e loreoù a zo dreist muzul, eveltañ. Dindan dek vloaz en deus lipet ar maout war dek eus an trizek tro vras en deus kemeret perzh enno, sed pemp Tro Frañs, teir Zro Italia ha div Dro Spagn. Gounit a ra bep tro hep hanteriñ gant den ebet : n’eus ken met gwelet an 28 tennad aet gantañ er Boukl Bras. Trec’h eo bet ivez da geñver ouzhpenn kant redadeg a vicher, en o zouez kampionad ar bed hag ar re vrudetañ eus ar redadegoù klasel a zo war an deiziadur etrebroadel, evel Liège-Bastogne-Liège (1977 ha 1980), Tro Lombardia (1979 ha 1983), an Amstel Gold Race (1981), ar Bir wallonat (1979 ha 1983) peotramant Pariz-Roubaix (1981). Met Bernard Hinault zo anezhañ kalz muioc’h, e spered an dud, eget ur marc’hhouarner tra ken. Brouezek ar paotr, kran ivez, ha pebezh come-back fromus gantañ e-kreiz ar bloavezhioù 1980 : kement-mañ zo kaoz ma ’z eo deuet ar « Broc’h » da vezañ da vat ur c’hampion a blij d’ar bobl.\nTaolioù-imor Bernard Hinault\nE demz-spered eo, hep mar na marteze, ar pezh a ra eus Bernard Hinault bezañ ur penn-den dioutañ e-unan. N’eus ket anezhañ, na tost, ur sportour c’hwek e gomzoù, unan a glaskfe lakaat an holl dud a-du. Er c’hontrol, lakaat ar Breizhad a-wel hag a-glev d’an holl e gomzoù dichipot hag e vuanegezh. Ur broc’h zo anezhañ, evel m’en diskouez e lesanv : « pa » ya e-barzh e doull ha pa « grog » ennoc’h en ur zont er-maez. Kerkent hag ar bloavezh kentañ ma oa bet e-touez ar re a vicher e oa deuet war-wel an temz-spered-se gant ar Breizhad. Peogwir n’en em gleve ket gant Jean Stablinski, e rener sportel, en doa kinniget mont kuit eus ar skipailh Gitane, na mui na maez, ur skipailh m’edo ennañ abaoe nebeutoc’h eget bloaz. Taol-tourt pe taol-kaer, da heul e ultimatom e erru Cyrille Guimard e penn ar skipailh. Asambles, an daou-se a gaso o sport uhel-uhel d’al laez diwar neuze.\nTra ma teu a-benn ar rener sportel yaouank, gant Hinault, da zalc’her war an entan a zo en e greiz, n’eo ket evit kabestrañ ar paotr da vat koulskoude. E 1978, p’emañ gant e Dro Frañs kentañ, an dud a ra anaoudegezh gant ur c’hampion a gav da lod ez eo balc’h ha displijus. Anavezet eo bet – e gaou avat – evel unan eus luskerien diskrog-labour an druilhad, a chom sac’het a-greiz an tennad etre Tarbes ha Valence-d’Agen. Goude-se en deus klevet e begement evit bezañ graet goap ouzh e gevezer pennañ, Joop Zoetemelk, tra-penn d’e oad (31 bloaz). O kontañ kaer « a-dreuz hag a-hed » en ur pennad-kaoz embannet war Ouest-France, e asant e vefe graet dezhañ « hevelep rebech, penn-da-benn » ha prometiñ a ra emañ o vont « da wellaat » hep moustrañ war e frankiz da gomz evit afer-se.\nA vloaz da vloaz evelkent e weler ar Breizhad o kadarnaat e demz-spered, ha pa vez hegaset ne chom ket da dortal : en embann a ra war ar groaz. E 1981, aet ar maout gantañ e Pariz-Roubaix, e tistag komzoù taer a-enep ar redadeg emañ o paouez gounit. Disklêriañ a ra dirak an holl gazetennerien penaos Ifern an Nord zo « dañjerusoc’h » eget un tennad er menezioù – padal seurt tennad a lak ar rederien da ziskenn a-hed bord kaniennoù don. En hanternoz, gwir eo, Yann reder march-houarn n’eo ket mestr penn-da-benn war e blanedenn p’emañ muioc’h en arvar « da dapout ul lamm ha dreist-holl d’en em gavout gant marc’h-tan pe karr-tan o riklañ, o vroustañ ouzhoc’h, o stekiñ ouzhoc’h ». Kement hag ober, e-ser respont d’ar gazetennerien a c’houlenn gantañ hag-eñ e kemero perzh e Tro Flandrez, setu-eñ oc’h abegiñ taer war ar redadeg-se hag a vez bamet outi kement e Belgia. Nac’hañ a ra kemer perzh, emezañ adarre, en ur redadeg a zo enni gravioù strategel ken strizh ma c’hell hemañ-hen « falsañ tout en ur ober van da gouezhañ evit rediañ ar re all da bignat war droad ». Buanegezh Bernard Hinault n’eo ket gant e gomzoù hepken e vez eztaolet, met ivez gant e zorn a-wechoù. E 1984, war hent Pariz-Nice, e sko gant ur manifester a oa o stankañ an hent dezhañ. Bloaz goude, pell eus lagad ar c’hamera ar wech-mañ, ez eo hegaset gant turmud ar mediaoù a vir outañ a c’hourc’hemenniñ paotred e skipailh war-lerc’h un tennad eus Tro Frañs, ken e tistag ur c’hrabanad d’ar c’hazetenner a oa tostañ outañ, rak « fellout a rae dezhañ en em renkje an dud tro-dro ».\nKran evel ma tere d’ur c’hampion\nKenkoulz heget ha boemet e vezer gant buanegezh Bernard Hinault. N’eus forzh pegen droch hag iskis e daolioù-imor e deroù e vuhez sportour, n’o deus ket bet noazet outañ atav koulskoude, peogwir eo deuet a-benn d’ober anezho war e velo taolioù kaer ha kran a vourre an arvesterien hag ar gazetennerien ganto ken-ha-ken. O kas e varc’h-houarn gant e anien evel ma ra, ar Breizhad a lak an dud fromet-bras. Kentoc’h eget gortoz fin ar redadeg, ne vez ket seizhdaleetoc’h o kas ar jeu pell-mat abretoc’h, evel e Tro Lombardia e 1979. Ar wech-se, ha souezhet-bras paotred e skipailh, e tiviz sakiñ e-barzh e gevezerien, 170 kilometr a-raok al linenn, ha dont a ra a-benn da zistagañ un achapadeg ma vo-eñ an trec’hour anezhi. Anzaviñ a rae e rener sportel, ar Breizhad Cyrille Guimard, 35 bloaz war-lerc’h, n’en doa gwelet nemet ral a wech un hevelep « lazhadeg ». Bloaz goude, ha feuket Hinault gant ar re a rebech outañ e abandon e Tro Frañs, e teu gantañ un taol ken kaer all e kampionad ar bed. E Sallanches, e Savoia-Uhel, dirak ur publik a-du gantañ, e c’houlenn ar Breizhad ouzh paotred e skipailh ma vo kaletaet ar redadeg ganto kerkent ha loc’het, kent lezel anezhañ da soursial e-unan ouzh an dornadig rederien a chomo kap da zerc’hel penn outañ. Ur redadeg eus ar stennañ : pemzek den hepken o deus troc’het al linenn er fin.\nBernard Hinault zo bet gantañ, a-hed e vuhez war varc’h-houarn, taolioù-kaer evel ar re-se hag a chomo engravet e eñvor pep hini e-pad pell. An hini a van ar c’haerañ anezho marteze eo an trec’h e Liège-Bastogne-Liège e 1980. Gwallamzer zo dezhi, erc’h oc’h ober, kafunet Bernard Hinault en e zilhad par ma c’hell, boemusat abadenn eo a zeu gantañ avat. N’eo ket e zaouarn o c’hoañvenniñ a lako harz ouzh ar Breizhad : ar c’hentañ emañ-eñ o troc’hañ al linenn, 9 munutenn a-raok an eil. N’eus deuet nemet 21 marc’hhouarner a-benn da erruiñ betek al linenn d’an deiz-se. E daolioù-kaer e Tro Frañs eo, evel-just, ar re o deus degaset kemend-all a vrud war anv Hinault, un anv a chomo stag da viken ouzh an Dro-se. Dre eizh gwech eo bet war ar renk, ur wech hepken en deus abandonet, div wech eo bet an eil war ar podiom ha pemp chupenn velen zo aet gantañ dreist-holl.\nNa pebezh come-back evit peurdogañ e vuhez war velo\nMarteze ne vije ket bet biken Bernard Hinault ar pezh ez eo deuet da vezañ, anez d’ar mell come-back en deus fromet an dud e-kreiz ar bloavezhioù 1980. O welet e stad e 1983, meur a hini a soñj ez eo echu an traou gantañ tra-penn en deus ranket dilezel Tro Frañs e miz Gouere abalamour da boanioù padus en ur penn-glin. Ret dezhañ bezañ operataet e miz Eost zoken peogwir n’ez a ket kuit ar poanioù-se. Ouzhpenn-se, ar renk kentañ a zo dezhañ e penn e skipailh a zo lakaet en arvar a-daol-trumm gant Laurent Fignon, p’emañ hennezh o paouez gounit e Dro Frañs kentañ d’an oad a 23 bloaz. Piv a vije aet da grediñ neuze e tistroje ar « Broc’h » e-mesk ar re wellañ ? Amgrediñ a ra Cyrille Guimard e-unan e vo barrek Hinault da zont adarre e-barzh. Dreist pep tra, setu ma rank ar rener sportel ober ur choaz tu-pe-du, abretoc’h eget na soñje dezhañ, etre ur marc’hhouarner a zegas leun a spi war al live etrebroadel hag unan na vo biken ken e barr e vrud, ken buan all. Anat eo da Hinault emañ an avel o treiñ. Fallaat a ra e zarempred gant Cyrille Guimard ken e tiviz kemer e sac’h ha mont kuit e fin ar c’houlzad.\nKrouiñ a ra e skipailh dezhañ e-unan, La Vie Claire, broudet ma’ z eo bet d’en ober gant Bernard Tapie, ha setu dirazañ un eil buhez war varc’h-houarn. E Tro Frañs 1984 emañ distro e-touez ar re wellañ, daoust ma rank tremen gant an eil plas hepken. N’eo ket bet evit distroadañ Laurent Fignon, a zo deuet da vezañ bremañ « patron » an druilhad rederien. Bernard Hinault n’eo ket faezhet gant se avat. Kreñvoc’h eo c’hoazh ar bloaz war-lerc’h. Emañ war ar renk e Tro Frañs un nebeud sizhunioù goude bezañ bet trec’h er Giro evit an trede gwezh. Mestr meur eo war ar redadeg abaoe ar prolog e Pluveleg, er Mor-Bihan, met ar suporterien c’hall a sav nec’hamant enno a-greiz-holl pa welont anezhañ, gwad war e benn, war bord an hent e-kichen al linenn goude ar 14vet tennad. Ken mennet eo ma ne vo diskaret na gant e fri torret, na gant ur barradig bronkit peget ennañ er Pireneoù, na gant e genskipailhad ambisionet-bras Greg LeMond. Tre betek Pariz e vo lakaet ar Frañsizien da dridal gant ar Breizhad, ha mont a ray ar maout gantañ evit ar pempvet gwech e Tro Frañs, ar pezh a lak anezhañ war ar memes renk hag Eddy Merckx ha Jacques Anquetil evit ar redadeg-se. E gimiad a vo hini un haroz, gant ur spered marc’heg war varc’h-houarn, pa sikouro Greg LeMond da c’hounit Tro Frañs e 1986. An trec’h a zo aet gantañ war laez an Alpe-d’Huez, e kompagnunezh an Amerikan, a chom unan eus ar re vrudetañ eus istor ar Boukl Bras. Oc’h echuiñ en eil plas en Dro, n’eo ket deuet Bernard Hinault da vezañ ar marc’hhouarner titletañ eus an istor, giwr eo, padal ez eo deuet e istor dezhañ da vezañ ur vojenn, da vat ha da viken.


Label 1 Ya d’ar brezhoneg roet da Greizenn ar Son e Kawan\nSilvi Toupin, Lena Louarn, Jean-Yves Monfort\nYa d'ar brezhoneg 24/05/2018\nD’ar 27 a viz Ebrel 2018 e oa bet roet al label a live 1 da Greizenn ar Son\nE Kawan e oa bet dalc’het al lid-reiñ al label dirak an it. Silvi Toupin hag an ao. Jean-Yves Monfort, kenbrezidanted ar Greizenn, hag an it. Lena Louarn, besprezidantez ar C’huzul-rannvro ha prezidantez an OPAB.\n6 ober a zo bet kaset a-benn bremañ : kemennadenn ar responter, ar pedadennoù, al logo ha teuliadoù melestradurel ar framm a zo divyezhek ; al lizhiri pe ar posteloù a c’hall bezañ skrivet e brezhoneg. Krouet ez eus bet ur post-labour a rank bezañ ur post divyezhek brezhoneg-galleg, evit luskañ ar gweladennoù e brezhoneg. Sed aze un ober a-bouez evit ar vrezhonegerien yaouank a vez niverusoc’h-niverusañ peogwir e ro an tu da ziorren ar bevañ e brezhoneg e-maez ar skol.\nHe mad he deus Kreizenn ar Son eus al lid-mañ evit sinañ live 2 an Emglev Ya d’ar brezhoneg, gant ar c’hoant da vont pelloc’h. Aet eo kalzik war-raok dija en argerzh peogwir ez eus bet staliet e tro 40 panell divyezhek war al lec’h. Lañs brav zo gant al lusk-mañ da gas an 18 ober dibabet da benn evit tizhout live 2 an Emglev.


Dan (renk) - Wikipedia\nGraet e vez gant an termen japanek dan (段) er sportoù emgannañ japanat hag en obererezhioù japanat hengounel all evel an ikebana, ar c'hoari go pe lid an te evit merkañ liveoù barregezh pe skiant-prenañ disheñvel.\nDont a ra reizhiad an danoù goude hini ar c'hyuioù. En darn vrasañ eus ar sportoù emgannañ japanat e vez merket mestroni un derez dan gant un den (yūdansha, 有段者) dre zougen ur gouriz du. Dre voas ez a war gresk al liveoù a c'haller tapout eus ar 1añ dan betek an 10vet dan. Dre-vras e c'hall an danoù kentañ bezañ tapet dre en em ginnig da arnodennoù pe e-kerzh kenstrivadegoù. An danoù uhelañ a c'houlenn bloavezhioù a skiant-prenañ avat hag un emouestl bras en obererezh pleustret, dre ar c'helenn pe an imbourc'h. N'hall an derezioù uhelañ bezañ deroet nemet gant unan gantañ ur renk uheloc'h hag a gomz en anv un ensavadur kreiz.\nReizhiad ar renkoù dre zanioù zo bet ijinet en XXvet kantved a-benn kemer lec'h an doare hengounel dre ziplomoù barregezh. Evel-henn e klot an dan kentañ gant ar mare ma veze echuet ar prantad divrazañ gant an deskarded er skolioù hengounel, ha ma veze sellet outo evel tud dellezek da gregiñ da resev ur gwir kelennadurezh. E berr gomzoù ez eo an dan kentañ, derez an deraouad. Heñveldra, miret e vez an dan uhelañ evit krouer ar sport emgannañ ha n'hall bezañ roet nemet gantañ e-unan. Gant se eo aet da get an derez-se e sportoù zo.\nA-benn merkañ splannoc'h araokadennoù ar bleustrerien a-raok dezho tapout un dan eo bet krouet reizhiad an derezioù kyū.\nE japaneg ez eus un anv da bep dan : 1añ Shodan, 2l nidan, 3de sandan, 4re yondan, 5vet godan, 6vet rokudan, 7vet shishidan (pe sitshidan), 8vet hashidan, 9vet kyudan ha 10vet judan.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dan_(renk)&oldid=1501615 »\nDernière modification le 13 Ebr 2013, à 23:03\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 13 Ebr 2013, da 23:03.


Pajenn:Morvan - Kenteliou hag istoriou a skuer vad evit ar Vretoned, 1889.djvu/152 - Wikimammenn\nPajenn:Morvan - Kenteliou hag istoriou a skuer vad evit ar Vretoned, 1889.djvu/152\n« Han ! ma pefe feiz evel houma, e c’helfez beza pareet ive eveldhi.\nN’em eus ket izom da lavaret pebez laouenidigez a voue e couent Itron-Varia ar seiz cleze pa zigoueze Alina er gær. Ne ket epken tud ar gouent, mes c’hoaz an oll amezeien divar dro a felle dezho he guelet ha kemeret perz er c’hras e devoa bet. Mont a reas goudeze d’en em ziskuez d’ar medisin en devoa he louzaouet, evit rei dezhan da velet gant he zaoulagad pebez gallout ha pebez madelez e deus mam Doue.\nAlina zo iac’h pesk abaoue.\nGoalen eured ar Verc’hez Vari\nAr c’his d’ar goas da lacat eur voalen pe eur bizaou var bez ar vaouez, pa eureujont, a zo, evit doare, coz meurbet.\nErvez an dud gouezieg, ar c’his-ze a ioa etouez pobl Doue araok ma teuaz hor Zalver var an douar. An iliz, evel a c’houzer, ne deus ket condaonet an oll giziou e deus cavet. Ar giziou mad a ioa araog al lezen gristen, e deuz ho dalc’het ha savet pedennou evit ho bennigen hag ho sanctifia. Setu ar pez e deus great evit ar voalen a eured.\nAr voalen laket gant sant Joseph, deiz he eured, var bez ar Verc’hez glorius Vari, a zo en eur gear euz an Itali. Setu da viana petra lavar eur scrifagner a zo o ren eur gazeten c’halleg hanvet Le Clocher. Ar scrifagner-ze eo Ian Labous, eur breton, anavezet evit eur c’hristen mad, eun den a skiant, goueziec,\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Morvan_-_Kenteliou_hag_istoriou_a_skuer_vad_evit_ar_Vretoned,_1889.djvu/152&oldid=161939 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 11 Mae 2020, da 16:32.


Pasgen ap Gwrtheyrn - Wikipedia\nPasgen ap Gwrtheyrn\nPasgen ap Gwrtheyrn a vije bet trede mab Vortigern ha roue kentañ Builth. Aotret e voe da virout e zouaroù e menezioù Powys goude faezhidigezh ha marv e dad. Hervez ar vojenn en em savas a-enep Ambrosius Aurelianus ha div wech e klaskas adkemer kurunenn e dad gant skoazell ar Saozon hag an Iwerzhoniz. Trec'het ha lazhet e vije bet en emgann Mynyw gant Uther Pendragon.\nDen ebet Roue Buellt\n406 - 440 War e lerc'h:\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Pasgen_ap_Gwrtheyrn&oldid=1605189 »


Elisabeth von Sachsen (1830-1912) - Wikipedia\nUr pennad Elisabeth von Sachsen zo ivez.\nElisabeth von Sachsen (1830-1912) pe Maria Elisabeth Maximiliana Ludovika Amalie Franziska Sophia Leopoldine Anna Baptista Xaveria Nepomucena von Sachsen, pe Elisabetta di Sassonia en italianeg, ganet e 1830 e Dresden, ha marvet e 1912 e Stresa, a oa ur briñsez eus rouantelezh Sachsen. Merc'h e oa da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873), Roue Sachsen, ha da Amalie Auguste Bavaria, eus rouantelezh Bavaria (1801-1877).\nE 1850, e Dresden, da Ferdinando Savoia, Dug Genoa, (1822-1855), ha daou vugel o doe:\nur verc'h, Margherita Maria Teresa Giovanna (1851-1926), a voe Rouanez Italia\nur mab, Tommaso Alberto Vittorio (1854-1931).\nAddimeziñ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nMervel a reas he fried e 1855 e Torino; 25 bloaz e oa an intañvez.\nE miz Here 1856 ec'h addimezas da Nicola Giuseppe Efisio, Markiz Rapallo. N'o doe bugel ebet. Un eured kuzh e voe, a-raok ma voe echu ar bloavezh kañvoù ordinal. Fuloriñ a reas he breur-kaer roue, ken e harluas anezhi ha difenn outi gwelout he bugale. Ur pennadig goude e pardonas dezhi.\nE 1882 en em lazhas he fried. hervez ar vrud e oa ur fallzimeziñ.\nMervel a reas e 1912 e Stresa.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Elisabeth_von_Sachsen_(1830-1912)&oldid=1930638 »


Porched:Bro-C'hall - Wikipedia\nPennadoù diwar-benn Bro-C'hall en holloueziadur brezhonek Wikipedia\nBro-C'hall, pe hervez e anv ofisiel République française (Republik c'hall), a zo ur stad lec'hiet e Europa ar c'hôrnog. Cheñchet en deus kalz he harzhoù en istor. Enkelc'hiet eo hiziv an deiz gant ar Meurvor Atlantel er c'hôrnog, gant Mor Breizh, Mor an Norzh hag ar Rouantelezh Unanet en Norzh, gant Belgia, al Luksembourg, Alamagn, Suis, Italia ha Monako er reter, hag er su Spagn, Andorra hag ar Mor Kreizdouarel. Pariz zo kêr-benn ha kêr vrasañ ar vro. Amañ e kaver ar galloud politikel, armerzhel ha sevenadurel.\nEzel-diazezer eo eus Unvaniezh Europa, hag ezel pad eus Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet. 675 417 km² eo gorread he ziriad en Europa hag er bed, hag an eil brasañ takad mor he deus er bed, goude hini ar Stadoù-Unanet. Ar galleg eo yezh ofisiel nemeti ar Republik c'hall, met kavout a reer 77 yezh rannvroel.\nBrudet eo Bro-C'hall gant an Dispac'h gall, he Impalaeriezh hag ar stroñs. Kaset eo bet ar galleg hag ul lodenn vras eus sevenadur Bro-C'hall da vroioù all en Europa, en Amerika, en Afrika hag en Okeania, gant an trevadennerezh dreist-holl.\nPennad pennañ : Bro-C'hall, Pariz\nRummad pennañ : Rummad:Bro-C'hall\nImpalaeriezh trevadennel Bro-C'hall\nmilourien : Janed Ark, Ferdinand Foch, Philippe Pétain\nroueed ha politikourien : Loeiz XIV, Jean-Baptiste Colbert, Robespierre, Napoleone Buonaparte, Léon Gambetta, Charles De Gaulle\nIdeologiezhioù ha politikerezhAozañ\nRomant istorel Bro-C'hall\nDisparti ar galloudoù\nPalez an Elysée\nLejion a enor (Bro-C'hall)\nArz ha sevenadurAozañ\nGalleg, Akademiezh c'hall, Saint-Germain-des-Prés\nskrivagnerien : Molière, Voltaire, Stendhal, Victor Hugo, Jean-Paul Sartre, Michel Houellebecq\nlivourien : Claude Monet, Paul Gauguin, Henri Matisse\nkanerien : Edith Piaf, Johnny Hallyday, Julien Doré\nkeginerezh : boeuf bourguignon, maligorned, steak-frites, gwin Bourdel, gwin Champagn\nsportoù ha sportourien : pétanque, Yannick Noah, Zinedine Zidane, Kylian Mbappé\nskiantourien : Louis Pasteur, Luc Montagnier\nfilmaozerien : Jean-Luc Godard, Luc Besson, Jean-Pierre Jeunet\naktourien : Louis de Funès, Alain Delon, Brigitte Bardot, Gérard Depardieu\nstilourien : Coco Chanel, Jean-Paul Gaultier\nijinadennoù : an daramparch, an azezenn-walcʼhiñ\nAvenue des Champs-Élysées ha dibunadeg vilourel ar 14 a viz Gouere\nLoeiz XIV, ar "roue-heol".\nAn Tour Eiffel hag ar stêr Yonne.\nMa krouit ur pennad pe ma adsavit ur pennad penn-da-benn, enskrivit anezhañ war roll ar "pennadoù nevez". Tennit anezhañ kuit eus roll ar pennadoù koshoc'h.\nSoñjet eo bet ar porched-mañ evel un nor evit mont war-du ar pennadoù a denn da Vro-C'hall. Ret eo glasaat al liammoù e ruz muiañ ma c'haller.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Porched:Bro-C%27hall&oldid=1887112 »\nDernière modification le 30 Her 2020, à 15:32\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 30 Her 2020, da 15:32.


Skol-veur Ai’ta ! e Rostrenn : eskemmoù, sonerezh ha paledoù !\nSetu disoc’h emgav Ai’ta ! e Rostrenn. Un ugent bennaket a dud o deus kemeret perzh en daou zevezh « skol-veur », ha plijadur ‘zo bet hardi-piti ! Frouezhus eo bet an eskemmoù ivez, rak gallet hon eus sevel steuñv ar bloavezh stourm da zont. Hep diskuliañ pep tra e c’hallomp lavaret e vo savet dizale ur gevredigezh skoazell […]\nUr stourmer deus Ai’ta! galvet gant archerien Rostrenn !\nUn den zo bet galvet gant archerien Rostrenn disul, 25 a viz Eost, da 3 eur, evit bezañ goulennataet da heul ur c’hlemm savet a-enep ar strollad hag a stourm evit ar brezhoneg. C’hoarvezout a ra ar c’halvadenn-mañ dres d’ar poent ma oa tud Ai’ta war-nes en em vodañ e Rostrenn evit prientiñ o oberennoù […]\nE miz Genver en doa skrivet Ai’ta ! Treger da dilennidi Lannuon Treger Tolpad Kêrioù evit sachañ o evezh war ar fed e oa boulc’het labourioù ti an douristed e Plistin hep na vefe kemeret e kont yezh ar vro. Goude bezañ kejet deus Joël Le Jeune, prezidant LTTK, hon eus gwelet ti touristed Plistin […]\nKemerit perzh e “skol-veur hañv” Ai’ta!\nEvel kalz a strolladoù e kinnig deoc’h Ai’ta! kemer perzh en e “skol-veur hañv” : daou zevezh evit eskemm, kaout plijadur asambles ha prientiñ un tamm ar pezh a vo graet er mizioù da zont… D’ar sadorn 24 ha d’ar sul 25 a viz Eost e Rostrenn War ar stern e vo lakaet, e-mesk traoù all […]\nAi’ta! e Gouel Penn ar Bed !\nAr wech kentañ a oa da Ai’ta ! bezañ degemeret e festival Kraozon. Ur skipailhig daou zen en deus labouret a youl vat evit brezhonekaat panellerezh ar gouel. Ha labour ‘zo forzh pegement pa ouier ez eus ouzhpenn 3 000 panell war dachenn Landaoudeg ha tro-war-dro, an holl anezhe livet gant an dorn ! Setu evit ar bloaz […]


Tudjentil Breizh a c'houlenn alc'houezhioù Kastell Duged Breizh digant Maer an Naoned\nPublié le 10/06/11 18:06 -- mis à jour le 00/00/00 00:00\nNi, diskennidi eus familhoù kozh Breizh kevreet e stern Tudjentil Breizh (Kevredigezh Noblañsoù Breizh), a servijas fidel Duged Breizh a-hed kantvedoù ha kantvedoù,\n- pa welomp e koll bep bloaz Kastell hon Duged tammoù eus e bivelezh vrezhon, hag e vez lakaet en he flas ur bivelezh kartoñs oc'h ober dave d'ur Vro Liger n'eus ket bet anezhi biskoazh. Pa welomp e vez lakaet kement-se e penn an dud dre un darañverezh diastal, arc'hantet maz eo gant ur rannbarzh nann-istorel ha gant Kêr an Naoned. Pa welomp ez eo o fal dezho o-daou e vije sellet ouzh Bro Naoned evel un tamm eus «Bro» traonienn al Liger, ha ma vije nac'het evel-se istor Kastell Duged Breizh dre e renkennañ hag e heñvelaat ouzh «Kestell ar Stêr Liger»nevez-anavezet gant an UNESCO ;\n- p'hon eus gwelet kargidi eus Kêr an Naoned bloaz 'zo e miz Eost o nac'h degemer gant kalon el lec'h istorel-se ar miliad a birc'hirined eus an Tro-Breiz. Evel pa vije danvez torfedourien anezho e oant bet furchet mezhus gant paotred-ar-surentez a zifennas groñs ouzh ar veleien da vont e-barzh ha ma vije lakaet bannieloù brezhon war ar ramparzhioù ;\nA c'houlenn groñs neuze, en anv Pobl Vreizh, ma vezo restaolet alc'houezioù ar C'hastell d'ar sadorn 18 a viz Mezheven da 11 eur, dirak dor ar C'hastell e lec'h m'emañ delwenn an dugez Anna Vreizh.\nHag a bed kement hini a c'hello d'en em gavout eno da 11 eur, izili ha mignoned, ha da heul da gemer perzh er Festimanif goude merenn e straedoù Kêr an Naoned.


Pajenn:Morvan - Buez ar Zent, 1894.djvu/534 - Wikimammenn\nPajenn:Morvan - Buez ar Zent, 1894.djvu/534\n31 a C’houere\nsant ignas a loiola\nroet he varc’h d’ar venac’h hag he zillad kaer da eur paour, e viskaz he-unan dillad lien groz, hag e skoaz var he droad, diarc’henn ha diskabell, etrezek kear Manrez a ioa teir leo ac’hano.\nEbarz er gear-ma e veve divar ann aluzenn, hag e iune bemdez divar bara ha dour, nemed da zul. Dougen a rea bepred eur porpant reun dindan he zae lien, hag eur jadenn houarn enn dro d’he groaz-lez. Ouspenn-ze, e kastize c’hoaz he gorf gant fouetou houarn, ha n’en doa ken guele nemed ann douar. Evit he rekoumpansi, Doue a roaz d’ezhan eunn anaoudegez ker sklear euz ar relijion ma’z oa kustumm da lavaret goudeze : « — Ha pa ne vije ket a Skritur Sakr, e venn prest evelato da vervel evit ar feiz abalamour d’ar pez en deuz diskleriet Doue d’inn e Manrez. » Ignas n’en doa ket kalz a zeskadurez, ha goulskoude, epad m’edo e Manrez, e skrivaz eul levr divar benn ar feson da ober eur retred a zoare, hag al levr-ma a zo istimet gant ann holl hag a zo bet meulet gant ar pabed ho-unan.\nAr c’hoant en doa da labourat evit silvidigez ann eneou a reaz d’ezhan en em lakaat da zeski al latin e Barseloonn : tri bloaz ha tregont oa dija d’ann ampoent. Goudeze e teuaz da Baris da achui he studi, hag eno eo e savaz eunn Urs nevez a venac’h dindan ann hano a Goumpagnunez Jezuz. Ger ar Zant, abaoue m’en doa chenchet buez, oa hema : « Peb tra evit brasa gloar ann Aotrou Doue ! » Hogen, ar ger-ze a zo bet ato ive hini ann Urs nevez a oue savet ganthan.\nO veza bet hanvet da zuperior jeneral euz he Urs, Ignas a boaniaz da genta da greski ann devosion e kalounou ann dud fidel, hag, evit guir, divar neuze e oue guelet enn ho zouez muioc’h a aked da lakaat traou kaer var dro ann ilizou, da ober katekiz d’ar vugale, da vont da zelaou ar zarmouniou ha da dostaat aliez ouz ar zakramanchou. Goudeze e savaz skolachou e peb leac’h evit rei eunn deskadurez kristen d’ar iaouankiz, hag e kasaz misionerien d’ar broiou pell evit prezeg ann Aviel d’ar baianed. Evelse, ann hini ne glaske guech all nemed ann ebatou hag ann henoriou ne oa mui brema nemed eur\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Morvan_-_Buez_ar_Zent,_1894.djvu/534&oldid=137753 »


E fin miz Here e oa bodet 80 000 a dud e straedoù Taipei e Taiwan evit difenn gwirioù an heñvelreizhidi © Maxppp - DAVE MARK MEGUISO/EPA/MAXPPP\nDilennadegoù kreiz respet er Stadoù Unanet : ha tomm eo evit Donald Trump ? Ur vreizadez e New-York a roio he soñj deomp. E Kemper e oa bodet an dud 'enep d'ar feulster graet d'an dud henvel-reizh ha treuz, muioc'h-mui a dagadennoù a vez evit ar c'houlz. Anv a rimp ivez deus ar Brezel Bras.\nHa tomm eo ar jeu evit Donald Trump ?\nDec'h o deus votet an amerikaned evit nevesaat penn-da-benn kambr ar gannaded. Kement ha pevar c'hant pemp sez ha tregont. Er Sened ivez ez eus bet kemmet pemp sez ha tregont diwar ar c'hant a zo. An demokrated eo a zo bet trec'h war kambr ar gannaded. Deuet int a-benn neuze da rediañ Donald Trump da genlabourat ganto, daoust ma n'eo ket un trec'h splann. Marie Reine Jezekel a 'zo o chom e New York. Reiñ a ra he soñj deomp.\nRe a dagadennoù a zo 'enep d'an dud LGBT\nUr vodadeg a oa dalc'het tuchantig e Kemper diwar galv SOS homophobie. 50 den a stourm 'enep d'ar feulster ha d'an tagadennoù ouzh an dud LGBT, heñvelreizhidi ha treuz. Niverusoc'h-niverusañ e vez an tagadennoù evit ar c'houlz. Galv a zo d'ar gouarnamant bremañ.\nA-benn disul e vo lidet kantvet deiz-ha-bloaz an Armistis e 1918\nHag a-hed ar sizhun e kinnig France Bleu Breizh Izel deoc'h reportajoù diwar-benn ar Brezel bras. Goude bezañ komzet deus ar soudarded war an talbenn pe c'hoazh ar merc'hed chomet er vro, e lakomp ar gomz hiziv war an Amerikaned e Breizh. Adalek 1917 e oant erru e Brest dreist-holl. Pauline Kerscaven a gont hiroc'h deomp.