Relijion Kristeniezh Reizhkredouriezh\nUr c’hemm a vez lakaet gant an istorourien etre an Impalaeriezh roman klasel hag hini ar Grennamzer hag abalamour da se e vez kaoz eus Impalaeriezh Bizantion peurvuiañ. Graet e vez e-giz-se anezhi rak an troc’h a weler etre an Impalaeriezh roman klasel, latin he yezh, diazezet war Roma padal eo diazezet he darn reter war ur sevenadur gresian a voe an darn nemetañ goude 476. Evito o-unan ne oa evit ar Vizantiniz troc’h ebet etre an daou brantad-se, hini an Henamzer hag hini ar Grennamzer, ha betek ar fin e raent Romaned anezho o-unan, annezidi Βασιλεία Ῥωμαίων (Basileia Rômaiôn).\nFin Impalaeriezh roman a zeuas e 1453 pa voe tapet Kergustentin gant an Otomaned, met diaesoc’h eo kavet ur penn-kentañ d’an Impalaeriezh Bizantion. Lod a ginnig 330 pa voe savet Kergustentin ha lakaet anezhi da gêrbenn an Impalaeriezh, kroget e memes tro kristeneladur ar bed roman, lod all a ginnig 395 pa voe rannet an Impalaeriezh roman etre mibien Theodosius Iañ, ha krouet Impalaeriezh roman ar Reter. Evit ul lodenn all e teu ar c’hemm etre ren Justinian Iañ, bet Impalaer etre 527 ha 565, an hini diwezhañ en doa klasket adtapet tachennoù kornôg an Impalaeriezh, ha ren Hieraklius, a gollas proviñsoù Egipt, Palestina, Afrika ha Siria hag a lakaas ar gresianeg da vezañ yezh an Impalaeriezh.\nE-pad an amzer ma voe anezhi e voe an Impalaeriezh galloud pennañ mor Kreizdouarel ar Reter, e-keñver armerzh, sevenadur hag arme. An tachennoù perc’hennet ganti a zo bet kemmet kalz e-kerzh an amzer. Dindan beli Justinian Iañ e voe tizhet harzoù pellañ an Impalaeriezh abaoe ar Vvet kantved, met kollet e voe un darn bras eus an tachennoù-se mui tachennoù Egipt, Palestina ha Siria ouzh an Arabed, hag aloubet ar menezioù Balkan ha darnoù eus Gresia gant ar Slaved. Gant ar Vakedonianed (Xvet - XIvet kantved) e voe adtapet tachennoù zo e-pad un Azginivelezh a echuas gant aloubadeg an Durked en Anatolia (emgann Mantzikert e 1071) hag amzer ar C'hroaziadegoù, pa voe tapet Kergustentin gant ar Pevare Kroaziadeg e 1204 a wanaas da vat an Impalaeriezh, unan eus stadoù bihan ar rannvro, betek kouezhañ dindan beli an Otomaned. Ur galloud kristen eo Impalaeriezh roman ar Reter, met war zisheñvelaat ez a an daou zarn eus ar Gristeniezh dre abegoù politikel, sevenadurel ha relijiel. Kavell ar Gristeniezh reizh-kredour eo Impalaeriezh Bizantion.\n3.4.1 Justinian hag ar "renovatio imperii"\n3.6.2 E-kreiz ar gorventenn : etre an ikonoklasm ha taolioù a-enep unvanidigezh an Impalaeriezh\n3.7 An tu-kreñv gant ar Romaned en-dro (867-1025)\n3.7.3 Darempredoù gant Rus' Kiev\n3.9.1 Alexios Iañ hag ar Groaziadeg gentañ\nAn Impalaeriezh roman ez eus anv amañ, o kenderc’hel abaoe Augustus betek hec'h impalaer diwezhañ Kustentin XI ha splann e oa evit annezidi an Impalaeriezh, anvet Impalaeriezh roman pe Impalaeriezh ar Romaned (Latin : Imperium Romanum, Imperium Romanorum; Gresianeg : Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων Basileia tōn Rhōmaiōn, Ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων Archē tōn Rhōmaiōn), pe Romania, Republik roman (Latin: Res Publica Romana; Gresianed: Πολιτεία τῶν Ῥωμαίων Politeia tōn Rhōmaiōn) ha Rhomais. Graet e veze gant annezidi an Impalaeriezh o-unan Romaned (Romaioi) ha Gresianed (Graikoi), betek an XIXvet kantved zoken. Implijet eo bet an anv Impalaeriezh Bizantion evit komz diwar-benn an Impalaeriezh roman er Grennamzer e 1557 gant Hieronymes Wolf en e levr Corpus Historiae Byzantinae, un dastumad mammennoù. Dont a ra eus anv kozh Kergustentin, Bizantion, diwar ar gêr bet savet e -612 evel un drevadenn eus Megara. Montesquieu a vrudas an anv e Bro-C’hall met en XIXvet kantved nemetken e teuas da vezañ brudet da vat an anv-mañ e-touesk an istorourien. Impalaeriezh roman ar Reter a vez implijet evit lakaat war wel eo ur c'henderc’hel eus Impalaeriezh roman an Henamzer. Meur a bobl a voe en Impalaeriezh ha derc’hel a rae hengounioù romano-hellenistik, met a-hed ar c’hantvedoù ne voe sellet gant an dud o chom e kornôg nemet al lodenn Gresian, dreist-holl pa glaskjont adtapet hêrezh an Impalaeriezh roman. A-wezhioù e kaver neuze an anv Impalaeriezh ar C’hresianed dindan pluennoù kronikerien ar Grennamzer. A-hend all ez eus bet implijet gant ar Bibien an anv Impalaer Romania (Imperator Romaniae) evit disheñvelaat diouzh Impalaer Roman (Imperator Romanum), un titl o doa roet da gKarl Veur hag e ziskennidi. Ne oa ket ezhomm da zisheñvelaat er bed Arab ha Muzulman, nag hini ar Slaved pa voe gwelet an Impalaeriezh evit Impalaeriezh roman, disteraet dindan anv Rûm. Betek an XXvet kantved e voe implijet an anv millet-i Rûm (broad roman) evit ober ar Gristened Reizh-kredour en Impalaeriezh Otoman.\nRavenna e Norzh Italia aloubet e 540 pa glaske ar Vizantiniz adc'hounit Italia.\nAloubet a oa bet darn reterañ ar Mor Kreizdouarel gant ar Romaned tamm ha tamm adalek 200 a-raok JK. Meur a bobl a oa en darn-se eus ar bed, etre Ejipt, ar Reter-nesañ, Anatolia ha Gresia. Alies-mat e oa muioc'h a gêrioù en tiriadoù-se a oa liammet ivez gant ar sevenadur hellenistik goude aloubadegoù Alesant Makedonia. Chomet eo stabiloc'h an tiriadoù-se e-pad an IIIe kantved eget er c'hornôg levezonet gant ar sevenadur latin, ar pezh en deus degaset un diorren ekonomikel en deus lakaet ar reter da vezañ pinvidikoc'h.\nGoude ur c'hlask lakaat pevar den o ren a vro e 293 gant Diokletian (daou augustus, daou caesar dindan beli an augustii), anvet an tetrarkiezh, n'en deus ket graet gwall verzh abalamour d'ar stourmoù levezon etre an impalaerien o deus kaset anezho d'ober brezel, e voe adkemeret ar galloud gant un nebeut re adalek 313 betek ma teuas Kustentin Iañ da vezañ Impalaer nemetañ.\nE 330 e tivizas Kustentin krouiñ ur gêr nevez diwar Bizantion er Reter, adanvet Kêrgustentin evit lakaat anezhi da vezañ kêrbenn an Impalaeriezh. Un eil Roma a oa sañset bezañ, war ul lec'h dedennus e-keñver strategiezh, war an hentoù kenwerzh etre Azia hag Europa hag etre an Norzh hag ar Su. Degas a reas ivez cheñchamantoù armerzhel d'an Impalaeriezh, da skouer e-keñver ar moneiz, gant degas ar solidus a zeuas da vezañ moneiz diazez an eskemmoù e-pad kantvedoù. Ur reform relijiel a reas ivez oc'h anavezout ar relijion gristen e 313 a-raok lakaat e fri e-barzh aferioù an Iliz da vare Sened-Meur Nikaia e 325. Diskouez a reas ur soñj lakaat an Impalaeriezh da vezañ kristen a-hed e vuhez hag eñ a voe badezet a-raok mervel, evel ma oa kustum d'ar mare-se. Ne oa ket ar gristenezh relijion nemeti an Impalaeriezh avat met hini an Impalaerien war-bouez Juluan II a zistroas d'ar Baganiezh.\nTheodosius Iañ a renas war an Impalaeriezh a-bezh betek 395, an hini diwezhañ oc'h ober. Eñ a lakaas ar relijion gristen da vezañ an hini nemeti er vro o skarzhañ gouelioù pagan etre 391 ha 392 (ar C'hoarioù Olimpek diwezhañ a vije bet dalc'het e 393).\nEr VIvet kantved en em ledas impalaeriezh ar Reter hag e talc'has Justinian I (527-565) adc'hounit ar C'hornôg. Hemañ a zastumas ivez al lezennoù e Kod Justinianus (Corpus iuris civilis).\nJustinian hag ar "renovatio imperii"[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nUnan eus perzhioù kentañ e ren a oa an enklask en doa goulennet e 529 digant Yann Kappadokia ha nav den all evit adsevel al lezennoù roman. Diwar an enklask-se eo bet graet ar C'hod Justinianus (Corpus iuris civilis) a zo bet diazez al lezennoù en Impalaeriezh betek ar fin, ha zoken hini ar Stadoù modern betek hiziv.\nDiouzhtu war-lerc'h, e 533 e krogas da aloubiñ Afrika a oa e krabanoù ar Vandaled abaoe 429. Ar jeneral Belisarius a zeuas a-benn da gemer Kartada met kenderc'hel a reas pennoù meuriadoù ar vro da stourm a-enep ar Romaned betek 548. D'ar memes mare, en Italia ostrgotek, marv ar roue Theodoric, e niz Athalaric hag e verc'h Amalasuntha a lezas muntrer an hini diwezhañ, Theodabald da ren ar vro, daoust ma oa gwan e aotrouniezh. Klask a reas Justinian profitañ eus ar jeu en Italia evit aloubiñ ar vro hag adlakaat Roma en Impalaeriezh Roman. Kregiñ a reas da gas tud e Sikilia e 535 gant berzh met diaesoc'h e teuas ar jeu war ar c'hevandir ken start e oa rezistañs an Ostrogoted. Goude bezañ lakaet seziz war Naplez ha Roma e teu a-benn Belisarius da dapout Ravenna e 540. E-keit-se, e 535, e klaskas ar roue Ostrogot kas ar pab Agatepus Iañ da Gêrgustentin evit goulenn ma vije tennet holl armeoù ar Romaned eus Italia ha Sikilia, hep berzh avat. E-pad e amzer e Kêrgustentin e teuas a-benn ar pab da ziskar patriarch ar gêr eus e gador evit bezañ, monofizist avat, daoust ma oa gwarezet gant Theodora. Adunanet e voe an Ostrogoted dindan ren ar roue Totila avat ha ganto e teuas an tu-kreñv da vezañ : tapout a rejont Roma adarre e 546. Kaset e voe Belisarius en-dro da Italia e 544 met gant nebeut-tre a soudarded ha galvet e voe adarre da Gêrgustentin e 549 evit bezañ erlec'hiet gant un tizhog eus Armenia, Narses e 551 ha 35 000 soudard. Trec'het e voe Totila en emgann Taginae hag an hini az eas d'e heul, Teia, a voe trec'het en emgann Mons Lactarius e 552. Daoust ma chomas Goted evit herzel hag e teuas Franked hag Alemanned da glask aloubiñ ar vro e voe echu gant brezel Italia. En Hispania wisigotek e c'halvas ar denjentil Athanagild sikour ar Romaned a-enep ar roue ha neuze e teuas a-benn Justinian da gaout kontrol un darnig eus ar vro.\nBerzet e oa bet al liesdoueelezh gant ar Stad da vare Theodosius Iañ met de dalvez ket n'en doa levezon ebet sevenadur Gres ha Roma war ar vro. Kenderc'hel a reas ar brederourien, evel Yann Philoponus, lakaat mennozhioù kristen da astenn ar preder nevez-platonikian, met e oa an tu-kreñv gant ar prederouriezh kristen. Serret e voe Akademiezh Plato e 529, ar pezh a ziskouezas pegen cheñchet e oa an traoù. Adalek ar mare-se e voe gouestlet pep tra da azeuliñ Doue e giz ar Gristenied : kanoù-lid Romanos ar Melodist a voe skrivet d'ar memes poent ma oa bet adsavet Iliz ar Furnez-Santel (Iliz Hagia Sophia), goude emsavadegoù Nika. E 537 e voe echu an Iliz-veur nevez, a voe unan eus arouezioù pennañ an ti-savouriezh bizantion.\nPa varvas Justinian Iañ e 565 ez eas Justin II en e lerc'h. Nac'h a reas paeañ an truaj d'ar Bersed padal e teuas d'ar memes koulz al Lombarded da aloubiñ Italia. E fin ar c'hantved ne chome nemet un drederenn eus tiriad Italia e daouarn ar Romaned. Rankout a reas an Impalaer da heul Tiberius II dibab etre e enebourien : arc'hant a roas d'an Avared evit bezañ dieub ober brezel d'ar Bersed. Trec'hioù a reas e jeneral Mauricius met ne viras ket an truaj paeet dezho d'an Avared aloubiñ an Impalaeriezh. Tapout a rejont kreñv-lec'h Sirmium e 582 ar pezh a lezas ar Slaved da vont en tu-mañ d'an Danav.\nDibabet e voe Mauricius da vont da heul Tiberius II ha dibab a reas lakaat e fri e brezel diabarzh ar Bersed evit adlakaat Khorsau II war e gador-roue, dimezet gant merc'h an Impalaer, ha gant un emglev a astennas tiriadoù ar Romaned er Reter hag a lakaas anezho da vezañ dieub evit ober brezel d'ar Slaved. Tagañ a reas ar Slaved hag an Avared betek 602, o lakaat anezho da gilañ en tu-all d'an Danav. N'en doa bet brud vat an Impalaer avat hag daoust d'e drec'hioù, un heuliad divizoù graet evit espern arc'hant a vagas un emsavadeg a-enep dezhañ evit lakaat Phokas en e blas. Muntret e voe gant e familh.\nMuntr Mauricius a enaouas ar brezel gant Persia adarre, pa zeuas Khorsau II da aloubiñ Proviñs roman Mezopotamia. Doare Phokas da ren a voe gwelet fall gant Sened Kêrgustentin ha buan e tiwanas kabaloù a-enep an Impalaer. A-benn ar fin e teuas Heraklius eus Karthago war vag, un ikon warni, evit diskar an Impalaer ha kemer e lerc'h e 610. Digeriñ a reas Heraklius ur mare a cheñchamantoù bras evit an Impalaeriezh, a-fet tiriad, politikerezh met ivez a-fet sevenadurel.\nTaeroc'h e teuas ar brezel a-enep ar Bersed neuze. Aloubiñ a rejont proviñs Siria ha tapout a rejont Damask ha dreist-holl Jeruzalem, en ur skrapañ ar Groaz Wir da Ktesiphon, o c'hêrbenn. Enep-argadiñ a reas Heraklius o prezantiñ e vrezel evel unan santel, gant un ikon bras eus ar C'hrist bet diskouezet e raok an armeoù, en un doare heñvel ouzh troioù ikon ar Werc'hez tro-dro da Gêrgustentin pa oa bet lakaet seziz war ar gêr gant an Avared e 626, asambles gant ar Bersed hag ar Slaved. Padout a reas ar brezel etre ar Romaned hag ar Bersed eus 602 betek 628. Goude seziz Kêrgustentin (etre Mezheven 626 ha Gouere 626) e kilas tamm ha tamm arme ar Bersed en Anatolia betek ma c'hellas Heraklius aloubiñ Mezopotamia ar Bersed e-lec'h ma voe distrujet o arme gant ar Romaned e 627 e Nineveh. E 629 e c'hellas Heraklius mont betek Ktesiphon e-lec'h ma adtapas ar Groaz Wir a voe adlakaet e Jeruzalem gant lidoù meur kerkent, e-pad ma oa ar Bersed oc'h en em dagañ en ur brezel diabarzh. Rankout a rejont ar Bersed rentañ Ejipt hag ar Reter-nesañ, met skuizhet e oa bet an div vro gant ar brezel, gouest da vezañ preizhet gant an armeoù muzulman a oa o paouez diwan. Trec'het e voe ar Romaned ganto e Yarmouk e 636 pa gouezhas Ktesiphon en o c'hrabanoù ar bloaz goude.\nKil ar Romaned dirak an Arabed a gendalc'has war-lerc'h. Kollet e voe Jeruzalem, met pas ar Groaz Wir a voe kaset d'ar gêrbenn, met dreist-holl proviñsoù pinvidik ar Reter-Nesañ hag Ejipt. Cheu a oa etre ar proviñsoù-se, a chome feal d'ur sell resis war natur ar C'hrist, hini ar monofizistiezh, hag ar c'hreiz en doa degemeret dogm an daou natur d'ar C'hrist, ar pezh a voe sellet gant Ilizoù Antioch, Jeruzalem hag Aleksandria evel liesdoueegezh. Degemer a rejont neuze mat a-walc'h ar Vuzulmaniz e grede start en un Doue unvan hag e leze anezho da chom kristen e-keit ma voe paeet un truaj, an dhimmi dezho. Koll a reas neuze an Impalaeriezh ul liesseurted relijiel, met ivez sevenadurel ha yezhel kar komzet e veze yezhoù all estreget ar gresianeg e proviñsoù-se : arameeg e Siria-Palestina, kopteg (da lavaret eo ejiptianeg) en Ejipt. Bed ar Romaned a zeuas da vezañ ur bed gresian ha reizhkredour neuze.\nKregiñ a reas an Arabed da dagañ Azia vihan, war zouar ha war vor e memes koulz, ha lakaat a rejont seziz war Kêrgustentin etre 674 ha 678. Kilañ a rejont dirak ijinadenn an tan gresian a zistrujas o bigi. Un emglev a Beoc'h e voe sinet etre ar Romaned ha ar c'halifad omeyad. Tagadennoù an Arabed a zistrujas memestra sevenadur kêrel Anatolia, pa dec'has annezidi ar vro e kêrioù brasoc'h mogeriet-kreñv, ha digreskiñ a eas ar boblañs e Kêrgustentin zoken a dremenas eus 500 000 annezad da 40 000 evit an istimoù bihanañ. Karterioù a-bezh eus ar gêr a zeuas da vezañ parkeier ha pradeier, evel en holl gêrioù an Impalaeriezh. Adalek 618 e kollas ivez ar bigi leun a greun a zeue eus Ejipt ha neuze ne voe ket roet ken ed digoust da annezidi ar gêrbenn e-giz ma veze graet gwezhall.\nAn troc'h bras a zo bet a-fet politikerezh ha sevenadurel a zo lakaet gant lod evel fin ar bed roman, ha neuze ne bije an Impalaeriezh Bizantion ur stad heulier nemetken eus an Impalaeriezh roman. Dav eo amsaviñ o deus kendalc'het annezidi an Impalaeriezh da lavaret e oant Romaned goude ar mare-se, daoust d'ar c'hemmoù.\nGant ar brezelioù er Reter e oa bet kaset kuit ur bern soudarded a zifenne ar Balkanoù, ar pezh a lezas ar Slaved da aloubiñ douaroù e Su an Danav, sikouret ivez gant ar memes emdroadur hag en Azia vihan, treuzfurmadur ar c'hêrioù en annezoù bihan kreñvaet. Dont a reas ivez ur bobl nevez, ar Vulgared, ur bobl durk a gendeuzas war-lerc'h gant ar Slaved. Trec'hiñ a rejont an armeoù roman e 680 e Su an Danub.\nKlask a reas Kustentin IV sinañ peoc'h gant khan ar Vulgared Asparukh, ar pezh a lezas Bulgaria da ren war meuriadoù slav a anaveze gwezhall gallout ar Romaned warno, met Justinian II a glaskas kentoc'h ober brezel a-enep dezho. Daoust d'e drec'hioù e tiskouez e ziaezamantoù evit treuziñ Thrakia ha Makedonia pegen gwan e oa deuet da bezañ beli Kêrgustentin er rannvro.\nE-kreiz ar gorventenn : etre an ikonoklasm ha taolioù a-enep unvanidigezh an Impalaeriezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nAbaoe ar IVe kantved e oa hejet an Impalaeriezh gant tabutoù, taer a-wezhioù, diwar ar relijion met biskoazh ne zeuas da vezañ ken taer hag en VIIIvet ha IXvet kantved hag an ikonoklasm. Ur pouez bras o doa ar skeudennoù (ikonoù) er bed bizantion, a servije evel ul liamm etre an dud hag ar Sent ma ne oa ket Doue e-unan. Implij ar skeudennoù a oa deuet da vezañ stankoc'h-stankañ hag aon o deus bet ar strollad ikonoklast (a-enep ar skeudennoù) e vije pedet d'an ikon ha pas d'an hini livet warni. Levezon kil ar Romaned dirak an Islam a zo bet tabutet ivez, dreist-holl o c'houzout ne veze ket implijet kement ar skeudennoù gant poblañs ar Reter a oa tuet war an nestorianiezh pe ar monofiziezh. E-pad ur prantad e seblant an Impalaeriezh bezañ klasket broudañ implij ar skeudennoù relijiel a-enep ar bed muzulman diskeudenn : implij skeudenn ar C'hrist war e voneiz gant Justinian II a seblant bezañ mammenn diviz ar c'halif da broduiñ e voneiz dezhañ, ar moneiz islamek kentañ. Met etre 726 ha 730 e cheñchas an traoù dindan beli Leon III. Kil ar Romaned ouzh an Arabed ha tarzh ur menez-tan e Thera o deus kendrec'het an Impalaer e oa Doue e fulor a-enep ar Gristened abalamour d'o re a implij ar skeudennoù. Klasket e oa erlec'hiañ ikon ar C'hrist bet lakaet nepell eus Dor Chalke en e balez gant ur groaz, ar pezh a vroudas un emsavadeg a-enep dezhañ. Un tabut diwar-benn implij ar skeudenn a seblant bezañ diwanet e proviñsoù Anatolia abaoe deroù an VIIIvet kantved e-giz met Leon III a lañsas ur politikerezh ofisiel en o enep. Kendalc'het ha brasaet e voe politikerezh Leon III gant e vab Kustentin V (741-775), ar pezh a guzhas e daoulagad an istorourien ikonodul (a-du gant ar skeudennoù) berzhioù e ren a-enep an Arabed hag ar Vulgared. Kas a reas a-benn ur Sened-Meur, e stumm ur Sened-Iliz, evit kondaoniñ implij ar skeudennoù, met ne voe ket degemeret evel Sened-Iliz na gant ar C'hornôg na gant ar Reter diwezhatoc'h abalamour ma ne oa deuet patriarch (pe ur c'hannad dezho) ebet : Antioch, Aleksandria ha Jeruzalem a oa dindan beli an Arabed, Kêrgustentin a oa dibatriarch ha ne voe kaset den ebet gant Roma. Ne voe ket renket an tabut avat ha skridoù a bep seurt a zo bet produet gant an daou du evit arguzenniñ o folitikerezh : gant an Impalaer e-unan eus kostez an ikonoklasted, gant ur manac'h eus Damask eus tu an ikonoduled. Tamallet eo bet Kustentin V da vezañ bet taget gantañ ar manatioù hag ar venec'h, a oa sañset bezañ kreñvlec'hioù an ikonoklasm : sañset en dije bodet menec'h ha seurezed Kêrgustentin en Hippodrom evit rentañ anezho d'ar vuhez geodedel en ur zimeziñ anezho ha lakaet anezho da bourmen daou ha daou, dorn en dorn. Ne voe ket ken taer e vab Leon IV a glaskas zoken lakaat an daou du da gomz kenetrezo evit tizhout ur c'hempouez met cheñch a reas al lanv da vat pa varvas hag e renas e wreg Irena ar vro evit o mab Kustentin VI. Evit broudañ darempredoù mat gant Roma e aozas ur Sened-Meur e Nikaea e 787 evit aotreañ implij ar skeudennoù gant an Iliz. Degemeret e voe ar Sened-se e-touez ar Senedoù-Iliz abalamour ma teuas kannaded eus an holl batriarched hag e voe asantet gant Roma. Kenderc'hel a reas an Impalaerien da heul da souten implij ar skeudennoù betek Nikephoros Iañ hag daou ren berr war e-lerc'h e 814.\nRen Irena a voe diaes-tre ken bras e seblante he c'hoantoù e-keñver he galloudoù. Gant marv he mab Kustentin VI e kemeras ar galloud hec'h-unan dindan titl basileia met tamallet e voe bezañ drouklazhet he mab. Er c'hornôg, e Rouantelezh ar Franked a gontrolle brasañ tiriadoù bet roman gwezhall, e voe gwelet an darvoudoù-se evel ur sede vacante : evito ne oa ket ken eus un Impalaer. E 800 e voe kurunet Karl Veur Impalaer ar Romaned daoust ma roas mouezh ar Romaned, da lavaret eo ar "Vizantiniz". O klask tud evit he souten e kinnigas Irena eured gant Karl Veur met biskoazh ne voe graet. Impalaer Mikael Iañ a rankas anavezout titl ar Frank e 812.\nE 813, da heul marv Nikephoros Iañ en ur brezel a-enep ar Vulgared hag o Impalaer Krumm ha dilezel Mikael Iañ e teuas Leon V ag Armenia war ar gador-roue. Evitañ e oa liammet an diaezamantoù-se gant ar skeudennoù ur wezh ouzhpenn, ar pezh a soñjas ivez un darn eus an arme : soudarded a zeuas da Iliz an Ebestel Sant da bediñ Kustentin V da ren an armeoù ha saveteiñ an Impalaeriezh. Merzet en doa Leon V e oa marvet an holl Impalaerien ikonoklast en o gwele padal e oa bet diskaret, drouklazhet pe lazhet en emgann ar re o doa klasket adlakaat ar skeudennoù e plas. Kregiñ a reas da gemer meur a ali diwar-benn an ikonoklasmiezh a-raok kemer un diviz. Goude bezañ adkavet disoc'hoù ar Senedoù bet dalc'het war ar poent-mañ abaoe kant vloaz e tivizas e 815 an Impalaer tennañ ar Ikon veur ar C'hrist diouzh Dor Chalke ar Palez. Kadarnaet e voe e ziviz da zistreiñ d'an ikonoklasmiezh gant ur sened en Iliz Hagia-Sophia er memes bloaz. Heuliet e voe gant e vab Mikael II hag e vab-bihan Theophilius met pa varvas hemañ ne oa ket ken kreñv al lanv ikonoklast. E wreg Theodora, a rene ar vro evit o mab Mikael III, a adlakaas implij ar skeudennoù e pleustr e 843, hep kondaoniñ a re ne raent ket ganto.\nAn tu-kreñv gant ar Romaned en-dro (867-1025)[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPa'z eas Bazil II war ar gador-roue e krogas ur prantad nevez evit an Impalaeriezh, renet gant Impalaerien gouest ha youlek. Un distro politikel e voe ha tremen a reas ar Romaned eus difenn harzoù an Impalaeriezh betek adpakout tachennoù nevez. Ouzhpenn un distro politikel ha soudardel e voe un "azgivinelezh" e-keñver an arzoù, ar prederouriezh hag al lennegezh. Strivañ a raed evit adsevel ur mare alaouret bet "kollet" abalamour d'an aloubadegoù slav ha d'ar brezelioù a-enep an Arabed. Daoust ma ne oa ket ken ledan tiriad an Impalaeriezh hag e mare Justinian Iañ e oa unvanoc'h a-fet yezh ha sevenadur.\nKerkent ha deroù e ren en em lakaas Bazil Iañ da zifenn aodoù Dalmatia diouzh an Arabed ha tamm ha tamm e adtapas kontrol ar rannvro. Kaset e voe neuze menec'h da avieliñ ar Slaved (Kirill ha Method), gant ur stourm levezon a-enep Iliz Roma a glaske ober kemend-all. Klask a reas ivez adtapout Malta met poblañs an enezenn a gemeras tu an Arabed hag e argasas ar Romaned.\nKreñvaet e voe galloud ar Romaned en Italia ar Su avat pa adtapjont Bari e 873 gant peurrest Su ar gourenez, a chomo roman e-oad 200 vloaz. Mont a reas war-raok er Reter ivez a-enep an Abbassided. Ne oa ket peurvat an traoù avat, dreist-holl dindan ren Leo VI ma voe kollet Sikilia d'an Arabed ha taget Thessaloniki ganto ivez. Daoust ma oa kreñvaet lestraz an Impalaeriezh e chomas dibosupl adtapout Kriti diouto ivez e 911.\nGwanoc'h e voe ar Vulgared goude marv an tsar Simeon Iañ e 927 ar pezh lezas ar Romaned da lakaat nerzh er Reter. Brezel a voe kaset e Mezopotamia e 943 betek adtapout Edessa. Etre 963 ha 976 e voe renet an Impalaeriezh gant daou Impalaer-soudard, Nikephoros II Phokas (963-969) ha Yann Tzimiskes (969-976) a aloubas tiriadoù e Siria en-dro. Aleppo a voe adtapet gant Nikephoros Phokas e 962 a-raok ma voe skarzhet an Arabed eus Kriti ar bloaz war-lerc'h, ar pezh a baouezas an tagadennoù war Gres hag ar mor Egea. Kenderc'hel a rejont ar stourm betek adtapout Kiprez e 965 hag Antioch e 969 a voe krouet ur proviñs nevez eviti. Yann Tzimuskes az eas pelloc'h, betek Damask ha Liban, o kaout spi e-pad ur mare da adtapout Jeruzalem. Kreiz ar galloud muzulman avat a chomas e peoc'h avat.\nStourmoù levezon war ar Slaved a gendalc'has etre Roma ha Kêrgustentin, dreist-holl evit gouzout pehini a heulio ar Vulgared. Un aloubadeg gant tsar ar Vulgared Simeon Iañ e 894 a lakaas ar Romaned da baeañ truaj, daoust m'o doa argaset an arme bulgar. Marv Leo VI e 912 a lezas Simeon da arsailh Kêrgustentin gant ur arme bras. Daoust ma oa re greñv mogerioù ar gêr evit ar Vulgared e voe ken spontet pennoù bras an Impalaeriezh ma voe pedet Simeon e-barzh da reseviñ an titl basileus ("impalaer") ar Vulgared ha da ginnig unan eus e verc'h da zimeziñ an Impalaer yaouank Kustentin VII. Un emsavadeg a verzas an eured avat ha tagañ a reas ar Vulgared Andrinoupolis. Tostoc'h e teuas neuze ar Stad bulgar en ur mare ma rankas ar Romaned stourm gant daou du, hep kaout an digarez da stourm a-enep ur bobl ne oa ket kristen. Un argad kaset gant Leo Phokas ha Roman Iañ Lekapen e 917 a voe ur c'hwitadenn vras evit ar Romaned, ha distrujañ a reas ar Vulgared Gres an Hanternoz ar bloaz war-lerc'h a-raok kemer Andrinoupolis adarre ha ober seziz Kêrgustentin e 924. Marv Simeon e 927 a zismantras galloud ar Vulgared, o sevel peoc'h adarre etrezo hag ar Romaned, a stourmas kentoc'h a-enep an Arabed neuze. Taget e voe ar Vulgared gant ar Rused renet gant Sviatoslav Iañ a gKiev.\nDistrujañ ar Vulgared a voe pal pennañ ren Bazil II (976-1025), lesanvet Bulgaroctaune ("Bulgarlazher"), diwanet marteze diwar distruj e armeoù e Dor Trajan pa oa yaouank. Rankout a reas gortoz ur pennad bras a-raok en ober avat, ha lezel ar Vulgared da astenn o galloud e Balkanoù, ken tapet e oa gant emsavadegoù en Anatolia. Pa grogas ar brezel da vat e padas kazi ugent vloaz. Goude trec'hioù bras e oa boaz Bazil II da dismantrañ kreñv-lec'hioù ar Vulgared bep bloaz gant e armeoù, tamm ha tamm, ha bazenn da vazenn. Distrujet e voe arme ar Vulgared en Emgann Kleidion e 1014 : hervez an testennoù e voe dallet 99 soudard diwar 100 ha kaset e voent holl a vagadoù 100 kaset gant an hini ne oa ket bet dallet. Lavaret eo bet e varvas an tsar Simeon a-drumm pa welas restajoù e arme. E 1018, pa gouezhas kreñvlec'h diwezhañ ar Vulgared e voe ebarzhet ar vro en Impalaeriezh. Abaoe Heraklius n'o doa ket tizhet bevennoù an Impalaeriezh ar stêr Danav.\nDarempredoù gant Rus' Kiev[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nDarempredoù lies he deus bet an Impalaeriezh gant ar Stad nevez bet savet gant ar Slaved tro-dro Kiev. Ul levezon bras en feus bet an darempred-se war istor Slaved ar Reter, da gentañ gant ar c'henwerzh etre an div vro a zegasas ul levezon sevenadurel war Kiev. Da gentañ e voe merket o darempredoù gant feulster : klask a reas ar Rus' tagañ Kêrgustentin e 860 ha meur a wezh adarre, memes o vont dre tu azian ar Bosfor e 941. Basil II a verzas pegen kreñv e oa ar Rus' ha klask a reas degas anezho dindan levezon Kêrgustentin dre ar relijion. Eured Vladimir Veur gant ar briñsez Anna Porphyrogeneta e 988 ha kristenadur Rus' Kiev a skoulmas darempredoù kreñv diwar neuze. Pedet e voe arzourien, ti-savourien, beleien roman da gristenekaat ar vro ha sevel ilizioù a vil-vern er vro, pa glaskas ar Slaved bezañ implijet evel soudarded gant ar Romaned (Gward Varanged).\nNe dalvez ket eo bet peoc'hus o darempredoù goude ar gristenekadur zoken. Kemer perzh a reas Rus' Kiev e brezelioù a-enep ar Romaned eus tu ar Vulgared e 968-971 ha goude zoken e voe tagadennoù war aod ar Mor Du betek Kêrgustentin. Paeet e voe truaj dezho ha sinet emglevioù a oa o zu kreñv gant ar Rus', da skouer goude ur brezel e 1041 a ziskouezas mat e c'helle Kiev bezañ gwelet evel ur galloud meur.\nEvit meur a abeg e vez gwelet ar mare-se evel barr an Impalaeriezh Bizantion, evit an istorourien a lak war wel ar c'hemm gant an Impalaeriezh roman klasel. Ma pouezer war kendalc'h ar Stad Roman abaoe Aogust eo ur poent barr nevez goude ur mare diaes. Bazil II a zo gwelet evel un Impalaer barrek, a voe gouest da astenn an Impalaeriezh eus Armenia betek Kalabria, oc'h ebarzhiñ Bulgaria, Georgia, un darn eus Armenia, goude bezañ adtapet Kriti, Kiprez hag Antioch. Ne voe ket astennoù berr strategel met gwir adaloubadeg proviñsoù a oa bet kollet met a veze gwelet evel darnoù eus Impalaeriezh ar Romaned.\nDarvoudoù relijiel a-bouez a c'hoarvezas d'ar mare-se, goude daou c'hant vloaz a eskemmoù diaes etre Iliz Roma hag Iliz Kêrgustentin. Kristenadur ar Slaved gant Kirillos ha Methodius en doa bet ul levezon bras war kartenn relijiel Europa ha taer e voe ar c'hevezerezh etre an div Iliz evit degas ar pobloù pagan d'ar relijion kristen, ar pezh a vagas meur a dagadennoù etre beleien an div Iliz.\nKerkent hag adalek fin prantad ma oa bet ar Bibien dindan beli Kêrgustentin ez eas an div Iliz war daou hent disheñvel. Tostaat a reas ar Bibien ouzh ar Franked evit bezañ gwarezet ouzh al Lombarded ha dibab ar rejont Karl Veur evit bezañ Impalaer er C'hornôg, ar pezh voe gwelet evel trubarderezh er Reter. E memes koulz e voe lakaet ouzhpenn ar filioque e Kredo Iliz Roma, hep goulenn ali gant an Ilizioù all. Grevus e oa an ouzhpennadenn-se evit ar Reizhkredourien kar seblantout a ra lavaret emañ ar Spered Santel dindan an Tad hag ar Mab en Drinded, ar pezh az a e-enep unvaniezh an Drinded ma n'eo ket kevatal an holl dudennoù enni. Lakaat a ra ivez ret krediñ e Jezuz evit bezañ savetaet, ar pezh n'emañ ket e kredennoù kristened ar Reter.\nUn enkadenn veur a vrasaas an troc'h e 1054, anavezet evel ar Skism Kornôg-Reter. D'ar 16 a viz Gouere e teuas tri c'hannad eus ar Pab da skritellaat war an aoter e oa eskumunuget patriarch Kêrgustentin ganto d'ar Sadorn vintin e-pad al liderezh doueel en Hagia Sophia, hep kaout un aotre gant ar Pab, a oa marv abaoe deroù ar miz ouzhpenn-se. Respont a reas ar patriarch en ur eskumunugañ an tri c'hannad. Ne oa ket ken grevus hag ar pezh zo bet lavaret diwar e benn met kemeret eo bet an darvoud evel an hini en doa troc'het ar gumuniezh.\nPolitikerezh brezel Nikephoros II, Yann Tzimiskes ha Bazil II a voe paeet un nebeut bloavezhioù war-lerc'h gant enkadennoù a-bep seurt en Impalaeriezh a-bezh. Implij stank ar c'hroprsoudarded a lezas difenn ar vro e daouarn estrañjourien a c'helle cheñch tu gant ma vijent paeet muioc'h. Ouzhpenn-se e oant kaer-ruz hag Impalaerien ne oant ken troet war-zu an arme a lezas ar soudarded-se dic'hopr ha neuze dilabour dreist-holl abalamour ma ne oa ket ken dañjerus ar broioù tro-dro ha ne oa ket dav ken kempenn kreñvlec'hioù evit difenn an harzoù. Gwahoc'h e voe gwelet an arme evel un dispign didalvoud hag evel ur gourdrouz politikel zoken. Hejet e voe ivez aozadur kozh an themoù a voe diaezet war bagadoù arme savet gant keodedourien evit difenn ar vro. Daoust ma oa leun-chouk koufroù an Impalaeriezh goude marv Bazil II e voe renet fall gant e heulidi, a savas jeu etrezo rak ne lezas an Impalaer merc'hed nemetken war e lerc'h ha buan e teuas kevezerezh levezon etre paotred a glaskas dont da Impalaer o timeziñ gant unan eus merc'hed Bazil. Strivañ a rejont evit kreñvaat armerzh ar vro met ne zeujont a-benn nemet da zistabilañ anezhi, ar pezh a greskaas ar prizioù hag a zigreskas talvoudegezh ar moneiz. Ur sistem moneiz a oa bet lakaet e plas abaoe seizh kant vloaz a voe diskaret en un nebeut dekadoù.\nBuan goude marv Bazil II e teuas enebourien nevez a-enep ar Romaned. Dont a reas Normaned da dagañ proviñsoù Sud Italia. Profitañ a rejont eus an enkadenn relijiel etre Roma ha Kêrgustentin evit aloubiñ douaroù a oa re an Impalaeriezh. Seizet e voe Reggio, kêrbenn Kalabria e 1060 gant Robert Guiscard. Bari a gouezhas e 1071 ha neuze ez eas diwar wel roudoù diwezhañ galloud ar Stad Romand en Italia ha roudoù diwezhañ sevenadur Gres er vro. Kollet e voe ivez aod Dalmatia war ar Groated d'ar memes mare.\nGwashoc'h e voe an traoù eus kostez ar Reter. Dont a reas ur bobl nevez, an Durked Seldjouk da gregiñ da dagañ an Impalaeriezh Roman tro-dro da Armenia etre 1065 ha 1067. An darvoudoù mallusañ-se a greñvaas pouez pennoù-bras Anatolia a lakjont unan diouto e penn an Impalaerien, Romanos Diogenes, e 1068. Brezel a reas gant e holl nerzhioù a-enep an Durked en Anatolia met, trubarded gant izili e arme, e c'houzañvas ur c'holl souezh en Mantzikert e 1071 e-lec'h ma voe paket gant ar Sultan Alp Arslan. Doujet e voe ha ne voe ket goulennet re digant ar Romaned da zilezel. Met kerkent ha distroet e Kêrgustentin e voe diskaret Romanos IV hag erlec'hiet gant Mikael Doukas, enebet gant un darn eus ar pennoù-bras, ar pezh a aotreas an Durked da aloubiñ ar brasañ eus Anatolia, o kemer Nikaea evel o c'hêrbenn, 90 km pell diouzh Kêrgustentin.\nAr C'hroaziadegoù a voe darvoudoù pennañ ren an Impalaerien-se, dreist-holl an hini kentañ, Alexios Iañ. Ur roll pennañ en deus c'hoariet ennañ pa sikouras an armeoù kroaziet betek an Douar Santel hag ul levezon bras en deus bet ar sevenadur bizantion war ar re Groaziet hag Europa ar C'hornôg war-lerc'h. Ouzhpenn evit an-dra-se e kreskas an darempredoù etre ar Reter hag ar C'hornôg : ar c'henwerzh a zeuas da abegiñ bezañs niverus ar Venizianed (a oa ur proviñs kozh eus an Impalaeriezh da gentañ) e Kêrgustentin, asambles gant Italianed all (60 000 a vije bet er gêr d'ar mare-se, un drederenn eus ar boblañs a-bezh). Eskemmoù a bep tu a zo bet neuze e-keñver an arzoù hag ar sevenadur.\nUr c'hrec'h nevez a voe ar prantad evit levezon an Impalaeriezh ha chom a reas Kêrgustentin kêr bennañ ar Gristenelezh. Desachet e voe ivez an deskidi gant sevenadur Henc'hres kenkoulz hag implij modern ar gresianeg. Un istorourez bennañ he deus skrivet d'ar mare-se, Anna Gomnena, merc'h an Impalaer Alexios Iañ.\nAlexios Iañ hag ar Groaziadeg gentañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nGoude ur prantad hej-dihej da heul emgann Mantzikert e voe ur prantad adsevel dindan ar Gomnened. Isaak Iañ (1057-1059) a voe bet Impalaer a-raok met rankout a reas lezel e blas d'ur familh all, ar re zDoukas a-raok ma teuje e niz a-benn da tapout ar galloud e 1081. Kerkent ha seizet ar galloud gantañ e rankas Alexios Iañ diwall diouzh an Normaned renet gant Robert Guiscard a dagas an Impalaeriezh e meur a lec'h, betek them Thessaloniki, sikouret gant e vab Bohemond a dTarento. Pa'z eas Robert Guiscard d'an anaon e 1085 e voe dinec'het ar Romaned evit ur prantad hag ar vloaz war-lerc'h e varvas ar sultan, ar pezh a darzhas e vro e meur a dammoù. Alexios a drec'has ivez ar bPechneged e 1091.\nPeogwir e oa stabil an traoù er C'hornôg e c'hellas Alexios ober war-dro armerzh an Impalaeriezh ha labourat war an difenn, a oa bet dismantret en dekadoù a-raok. Ne voe ket a-walc'h avat evit adtapout an tiriadoù bet aloubed gant an Durked. Kas a reas kannaded neuze da Sened Piacenza e 1095 da gomz gant ar Pab Urban II diwar-benn Kristened ar Reter o lavaret e c'houzañvent kalz hag e kendalc'hjent da c'houzañv ma ne vije kaset sikour ebet gant ar C'hornôg. Un digarez e voe evit Urban II evit kreñvaat unvaniezh Europa ar C'hornôg ha degas Iliz ar Reter dindan beli Roma.\nO c'hortoz goprsoudarded, ha pas kement-se anezho, e oa Impalaer ha souezhet-mik e voe pa gomprenas e teue niverus ar Gornôgiz. Ne oa ket prest evit merañ ur arme ken niverus ha ken amsent. Gwashoc'h c'hoazh evitañ e oa Norman an hanter eus pennoù bras ar Groaziadeg, unan anezho o vezañ Bohemond, mab Robert Guiscard. Ouzhpenn-se e ranke tremen ar Groazied dre Gêrgustentin, ar pezh a roas memes tra un tamm kontrol d'ar Romaned. En eskemm da reiñ heñcherien ha soudarded e c'houlennas digant pep penn bagad ul le da rentañ kement douar a oa d'an Impalaeriezh a-raok Mantzikert (betek Antioch neuze) dezhañ.\nDre-se e teuas a-benn Alexios da adtapout an darn vrasañ eus Anatolia betek seziz Antioch. Peogwir ne oant ket bet sikouret, o doa soñjet pennoù bras ar Groaziadeg e oa nullet o le, hep gouzout en doa divizet Alexios mont d'o sikour gant e arme, a-raok bezañ kendrec'het gant Etienne a Vlez e oa kollet pep tra dija ha mont war-gil. Adalek neuze e viras ar Groazied holl diriadoù a dapjent, ha pa vijent bet re an Impalaeriezh a-raok Mantzikert. Bohemond a voe Prĩns Antioch ha mont a reas d'ober brezel a-enep ar Romaned a-raok anavezout e oa gwaz an Impalaer e 1108. Freuzet e voe neuze gourdrouz an Normaned diwar-se.\nTostaat a reas ouzh an Impalaeriezh roman ha german evit stourm a-enep Normaned Sikilia. Trec'h e voe gantañ a-enep ar bPeshmerged, an Hungared hag ar Serbed.\nDiwezatoc'h e troas e aked war ar Reter a-enep an Durked en Azia Vihan. Kemm a reas kempouez ar galloudoù er Reter o lakaat an Durked da gilañ hag oc'h adsevel kreñvlec'hioù roman en Anatolia o lakaat Raymond Poatev, priñs Antioch, da anavezout e oa dindan beli ar Romaned. Ren a reas ivez ur Groaziadeg gant armeoù an Impalaeriezh hag reoù ar Stadoù kroaziet en Douar Santel evit en em ziskouez evel rener ar bed kristen, met daoust d'e nerzh e voe dipitet gant trubardiezh ar re groaziet. Arsailh a reas Antioch e 1142 met mervel ar reas ar bloaz war-lerc'h. Trec'het e voe Raymond Antioch gant an Impalaer nevez, Manuel Iañ Komnenos.\nManuel Iañ Komnenos a reas brezel tro-dro d'an Impalaeriezh, er Reter kenkoulz hag er C'hornôg. E Palestina ez eas a-gevred gant Rouantelezh Jeruzalem hag e aloubas Ejipt ar Fatimided gant ul lestraz bras asambles gant ar re Groaziet. Anavezet e voe evel aotrou ar rouantelezhioù kroaziet, dreist-holl war Antioch ha Jeruzalem. Tagañ a reas Su Italia e 1155 evit kontrolliñ en-dro porzhioù-mor ar vro met un dizemglev gant ar re deuet a-gevred gantañ a lakaas an dagadenn da c'hwitañ. E memes koulz e reas berzh en ur aloubiñ kreisteiz Rouantelezh Hungaria e 1167, goude emgann Smirnium. Ar bloaz war-lerc'h e voe aloubet kazi holl aod Adriatik. Emglevioù a veze sinet gant ar Pab hag ar Rouantelezhioù er C'hornôg ha degemer a reas gant berzh an Eil Kroaziadeg.\nNe voe ket ken brav an traoù er Reter avat. Trec'het e voe Manuel gant an Durked e 1176 en emgann Myriokephalon, met ne voe ket ken grevus ar c'holl eget ar pezh a oa gortozet ha trec'h en devoe war-lerc'h war an Durked en-dro. Yann Vatatzez, e penn an armeoù roman, a c'hellas zoken bodañ soudarded war e hent en Anatolia, ar pezh a ziskouez pegen kreñv e oa deuet an arme roman en-dro dindan beli Manuel.\nUr bolitikerezh brezelek a voe kaset gant Yann ha Manuel, gant sevel mogerioù nevez tro-dro d'ar c'hêrioù ha kreñvlec'hioù all, ha daoust d'un nebeut kolloù e voe astennet harzoù an Impalaeriezh ha stabilaet anezhañ. Diwar-se e tiorroas ar sevenadur bizantion en-dro.\nUnan eus armerzhioù aet ar muiañ war-raok en Europa e oa an Impalaeriezh e-pad kantvedoù ha kantvedoù. Kergustentin a oa ar gêr ma tremene ar c’henwerzh etre Azia ar Reter pellañ, Europa, hag ar bed Arab ha Muzulman, da skouer gant Hent ar Seiz. Bosenn Justinian hag aloubadegoù an Arabed hag ar Slaved o doa lakaet an armerzh da wanaat a-raok ma lakaas reformoù Kustentin V an Impalaeriezh da vont war-raok adarre betek 1204. Evit Europa ar C’hornôg a wele an Impalaeriezh evel ul lec’h pinvidik mor. Gant ar Pevare C'hroaziadeg e voe distrujet greanterezh an Impalaeriezh ha kreñvaet pouez ar varc’hadourien italian er mor Kreizdouarel. Daoust da strivoù ar Palaiologoi da adsevel armerzh an Impalaeriezh e voe re wan o beli war o ziriad hag ar c’henwerzh evit ma vefent efedus o c’hreñvaat armerzh Kergustentin en-dro. Beli ar gouarnamant a oa bras a-walc’h war an armerzh, dre al lezenn, ar reolennoù bet savet gantañ, an tailhoù hag ivez an niver a fonksionerien hag al labourioù publik.\nUn theokratelezh e oa an Impalaeriezh : an Impalaer a zo e karg ar Stad hag an Iliz ha diazezet e oa priñsipoù ha politikerezh ar Stad war ar c'hredennoù kristen en o stumm reizhkredour. An ideologiezh a lakae splann penaos e oa an Impalaeriezh skeudenn Rouantelezh an Neñv war an Douar, ha neuze e oa e bal bezañ un Impalaeriezh hollvedel, da lavaret eo e vije an holl gristened izili an Impalaeriezh hag annezidi ar bed kristened. Eus an Henamzer e teu ivez boazioù an Impalaeriezh roman diwar-benn ar relijionoù ha neuze ar boaz a veze gant an Impalaerien da gemer perzh en aferioù an Iliz, ar pezh a oa kreñvaet gant ar soñj ma oa an Impalaer kannad ar C'hrist war an Douar. Gallout a reer diverraen an holl draoù-se en ur ger-stur : "Un Doue, un Impalaer, un Iliz". Biskoazh ne oa bet aozet an darempredoù etre ar Stad hag an Iliz en un doare sklaer avat.\nGant koll proviñsoù ar c'hornôg ha gwander Roma e savas Iliz Kergustentin evel kreizenn bennañ ar bed kristen etre ar VIvet hag an XIvet kantved, ha daoust da gudennoù an Impalaeriezh adalek an XIvet kantved e chomas Patriarkelezh Kergustentin a-bouez-tre er bed reizhkredenn, dre e levezon war Ilizoù metropolitan aozet war tachennoù bet kollet gant an Impalaeriezh. Betek amañ e chom an Iliz reizhkredenn ar savadur stabilañ eus an Impalaeriezh.\nAozet eo an Iliz reizhkredenn war divizoù ar pemp Sened-Iliz, a rankont bezañ lakaet da dalvezout gant an Impalaer, dre al lezenn. Abaoe 388 e rank holl geodedourien an Impalaeriezh bezañ "Kristenien Katolik" (hervez gerioù al lezenn), da enebiñ ouzh ar Baganiz met ivez ouzh ar Gristenien arian, a-wezhioù ar Yuzevien. Daoust da lezennoù an Impalaer ne zeuas morse an Iliz reizhkredenn a-benn da reprezantiñ an holl geodedourien en Impalaeriezh, pe abalamour ma oa niverusoc'h c'hoazh ar Baganiz er c'hantvedoù kentañ, pe abalamour ma savas dizemglev etre an Ilizoù lec'hel diwar-benn poentoù kredennoù. Sañset e veze diskoulmet an holl gudennoù-se dre ar Senedoù-Iliz met a-wezhioù ne voe ket doujet ouzh divizoù an eskibien gant Ilizoù zo, da skouer evit kredenn un-natur ar C'hrist (pe monofizism) bet lakaet er-maez eus al lezenn gant Kergustentin, met lakaet evel kredenn veur gant Ilizoù Antioch, Jeruzalem hag Aleksandria. Dizemglev a savas ivez en Impalaeriezh diwar-benn ar skeudennoù relijiel (Ikonoù), ar pezh a lakaas an Impalaeriezh dost d'ur brezel diabarzh. Avielet e oa bet ar Slaved er memes koulz, ar pezh a astennas ar bed reizhkredennek e-keñver Iliz Roma. Dizemglev a savas tamm ha tamm etre Roma ha Kergustentin, dreist holl diwar-benn mont en-dro an Iliz, betek m'en em weljont evel Ilizoù brizhkredenn an eil hag egile goude ar C'hroazadegoù.\nUr vinorelezh a-bouez e oa ar Yuzevien, anavezet gant al lezennoù roman. A-wezhioù e oant bet hegaset met peurvuiañ e voent lezet e peoc'h.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Impalaeriezh_roman_ar_Reter&oldid=1792113 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 30 Ebr 2018, da 09:46.


Journal de Renaud Camus, lundi 6 octobre 2014\ncréée le mardi 7 octobre 2014, 11 h 48\nmodifiée le mardi 7 octobre 2014, 11 h 54Lundi 6 octobre 2014, minuit & demi. Les réalisateurs de Borgia, la série “historique” de Canal Plus, sont fous : après avoir tué la ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ (~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~), ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ Borgia, voilà que ~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ (~~~~~ ~~~ ~~~~~~~), ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~, ~~~ futur Jules II, ~~~, ~~~~~ ~~~ “~~~~~~” ~~~~~~~-~~~~~~~~~~, ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~’~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ (~~’~~~~~~~~~~~~~~~ du modèle est ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ ~~~~~). ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~, ~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~ ~~’~~~~ mort qu’en 1511, ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~ Bologne.\nMauvaise ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~, ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~, ~~~~ bénéficiait pourtant d’un ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~, ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~, ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~ qu’elle avait été ~~~ ~~~~~~~ ~~ ~~’~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~, ~~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~. ~~~~, ~~~~~ ~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~ une enquête archéologique, ~~~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~~ ~~~’~~~ ~~ ~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~ ~~~~~~~~~ ~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~. ~~’~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ me dit qu’il ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~. ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ le propriétaire anglais ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~-~~~~~, ~~~~ ~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~’~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~ ~~~~ ~~ fait déborder le vase.\nJe ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~’~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~’~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ très lourdes (treize ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~ ~~~~ ~~~~~, ~~~~~ ~~’~~~~~~~~~~), ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~. ~~~, ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ pour des travaux ~~~~~ ~~~ ~~’~~~~~~~ ~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~. ~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~ ~~’~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~, ~~ ~~~~~~, ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~ vingt-six mètres du ~~~~, ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~. ~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~ ~~’~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~’~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~ le toit au-dessus ~~’~~~~~, ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~~~~, ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~~~~~~~, ~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~. ~~’“~~~ ~~~~~” ~~~~~~~ ~~~~~ ~~~’~~~~~ ~~~~~~~~~~ à peine moins ~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~~~, ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ rêver.\nIl ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~. Une bouffée paranoïaque, ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~’~~~~~~ ~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~’~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~, ~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~~ “~~~~~~”, ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~.\nvoir l’entrée du lundi 6 octobre 2014 et son image dans Le Jour ni l’Heure


E Roazhon emaon. En ti-gar. O c’hortoz, e korn BreizhGo, evit cheñch ur gartenn dren. A-daol-trumm setu un estrañjour o tont. Dibaseal a ra tout an dud er steud. Mont a ra ouzh plac’h ar wiched. « Te peus ket roet bilhedoù mat me » a lavar din en ur galleg saot. Un istor bilhedoù war a seblant. Dichek eo ar paotr. A-benn ar fin e c’halv ar vaouez paotred ar surentez. « Te c’hell gervel surentez » eme an estrañjour « ne ran ket foutr ». En aner forzh penaos, ne teuio den ebet. « Ha sur out e ya en-dro ar bouton ? » a c’houlenn he c’henseurtez. Huchal a ra plac’h ar wiched « paouez, paouez, an dekved gwech eo. Paouez gant se, kit kuit ! N’hallan ket ober netra evidoc’h». E penn e elvaj emañ. Mont a ra kuit ar paotr a-benn ar fin, o huchal, o skañdalañ…\nMont a ran da welet ar vaouez. N’emañ ket en he bleud, anat. « Ne baouez ket, ne baouez ket » a lavar hi. Ur steudad a dud a zo o klevet ac’hanomp. Dre gomzoù goloet e lavar din sklaer n’eus ket nemet kudennoù gant an estrañjourion. Noz ha deiz en ti-gar diouzh ar pezh ‘m eus komprenet. En em gompren a reont mat gant an div implijiadez a zo dirazoun… Komzoù goloet evel just rak war-evezh emañ ar polis bolitik eus an tu kleiz… Ar re o deus dibabet da nompas gwelet ar pezh a welont. Dreist-holl en SNCF m’emañ kreñv ha galloudus ar sindikadoù… Deuet eo ti-gar Roazhon da vezañ un ifern evit ar re a labour ennañ. Re a estrañjourion. Re a felliezh… Ar Roazhon nevez, na petra ‘ta !\nMont a ran kuit eus an ti-gar. Begoù du a zo war al leurenn dirak… selloù du ganto ouzh ar re wenn… Betek pegoulz e c’hello derc’hel an traoù e-giz se ?


Tomáš Garrigue Masaryk e 1918\nTomáš Garrigue Masaryk (7 a viz Meurzh 1850 - 14 a viz Gwengolo 1937) a voe unan eus diazezerien Republik Tchekoslovakia.\nEn em lakaat a reas Tomáš Masaryk, ez-yaouank, da labourat evel kelenner-ti evit bugale familhoù pinvidik. Etre ar bloavezhioù 1872 ha 1876 e voe o studiañ prederouriezh e Skol-veur Vienna. Ur wech tapet un doktorelezh gantañ e tremenas daou vloaz e Skol-veur Leipzig. Eno e reas anaoudegezh gant ur plac'h yaouank eus ar Stadoù Unanet, Charlotte Garrigue, ha dimeziñ a reas ganti e 1878 e New York. Diwar neuze e stagas an anv Garrigue ouzh e hini.\nBevañ a reas ar c’houblad e Vienna hag e Praha, a-raok ma voe anvet Tomáš Garrigue Masaryk da gelenner, e 1882, e Skol-veur Vienna a oa nevez-rannet etre div lodenn, an eil e veze graet skol en alamaneg hag en eben e veze graet e tchekeg. E 1879 en doa tremenet un dezenn diwar-benn an emlazh. En dezenn-se (Der Selbstmord als sociale Massenerscheinung der modernen Civilisation) e tisplege Masaryk e oa liammet an emlazh ouzh diskar ar feiz er gevredigezh.\nDiazezet e oa kredennoù Masaryk war an doueouriezh protestant, evit darn, ha pouezañ a rae war enkadenn vodern mab-den ha hini ar gevredigezh. Pa oa kelenner prederouriezh e skol-veur Praha e savas Athenaeum, ar gelaouenn gentañ e tchekeg diwar-benn ar sevenadur hag ar skiant e Bohemia. Embann a rae soñjoù enep an Iliz katolik hag enep broadelourien zo, ha kavout a reas abeg e meurganoù Rukopisy královedvorský a zelenohorský, a oa sañset bezañ eus ar Grennamzer uhelañ hag a oa lakaet da ziazez d’ar sevenadur tchek gant brogarourien zo. Difenn a reas ur Yuzev a oa bet tamallet ur muntr dezhañ e 1899 (prosez Hilsner). Kannad e voe er Reichsrat, parlamant Impalaeriezh Aostria, eus 1891 da 1983 hag eus 1907 da 1914, met da neuze ne c’houlenne nemet un emrenerezh ledan evit Tcheked ha Slovakiz. Diwezhatoc’h, e 1914, e teuas da soñjal e oa ret sevel ur stad evito distag diouzh Aostria,\nDilennet e voe Tomáš Masaryk da brezidant stad nevez Tchekoslovakia, gant ar Vodadenn Vroadel nevez-savet, d’ar 14 a viz Du 1918. En harlu e oa bet e-pad ar Brezel-bed Kentañ, e Bro-C'hall, e Rusia hag er Stadoù Unanet. Distreiñ a reas da Braha d’an 21 a viz Kerzu 1918. Addilennet e voe teir gwech, e 1920, 1927 ha 1934. E miz Kerzu 1935 e roas e zilez eus e garg, abalamour ma oa e yec’hed o fallaat, ha mervel a reas d’ar 14 a viz Here 1937.\nWho's Who: Tomáš Masaryk firstworldwar.com (en)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Tomáš_Masaryk&oldid=1735156 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 16 Gen 2017, da 11:29.


roc'hal - Wikeriadur\nDiwar an anv-kadarn roc'h hag al lostger -al.\nroc'hal /ˈroːɣal/ verb gwan ha verb kreñv eeun (anv-gwan-verb : roc'het) (displegadur)\nLeuskel roc'hadennoù dre e gousk ; diroc'hal (diwar-benn an dud, al loened)\nMab-kaer ar roue a gouskas ives; ha, pa glevas e bried anezan o roc'hal, e risklas goustad he dourn en e vruched hag e kemeras al leorig-ze digantan. — (G. MILIN, Gwechall-goz e oa..., Kemper, 1924, p. 68.)\n— « Nann, nann ! n'eus ket ezhomm da vont kuit ker buan ; ar voereb a zo en he gwele, klevout a ran anezhi o roc'hal. » — (Jakez Riou, An Ti Satanazet, Skridoù Breizh, 1944, p. 62.)\n— « Biskoazh, » emezañ, « n' em eus e welet o kousket evel hiziv, nag o roc'hal ken kreñv. Daoust hag eñ a varvfe ? » eme ar jeant. « Marteze al louzaouenn-se a zo ampoezon. » — (Troude ha Milin, Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all, Skridoù Breizh, 1950, p. 84.)\nAnalañ evel un den e par ar marv ; ronkellañ\nroc'hal evel ur broc'h\nroc'hal evel ur morhoc'h\ngalleg : râler (fr)\ngalleg : ronfler (fr)\nAdtapet diwar « https://br.wiktionary.org/w/index.php?title=roc%27hal&oldid=299542 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 13 Mez 2020, da 18:39.


Niver ar vrezhonegerien : stabil or not stabil ? – Dispak\nPublished on 09/10/2018 24/08/2020 by Fulup Jakez\nEmbannet en deus Kuzul-rannvro Breizh disoc’h an enklask sokioyezhoniel nevez kaset da benn diwar-benn implij ha live anaoudegezh ar brezhoneg hag ar gallaoueg gant ar Vretoned. Ouzhpenn 200 000 a vrezhonegerien en tu all da 15 vloaz zo bet kavet, ar pezh a dalvezje e vije chomet stabil o niver abaoe 10 vloaz. Ur stabilder touellus ?\nKontroll d’ar broioù all, n’eus ket e Frañs goulennoù diwar-benn ar yezhoù komzet gant an dud en niveradegoù poblañs. Gant se, a-viskoazh eo bet start heuliañ emdroadur poblañs ar vrezhonegerien ha ranket ez eus bet atav en em ziazezañ war sontadegoù pizh pe bishoc’h evit gwelet un tammig sklaeroc’h. An hini diwezhañ a oa bet kaset da benn e 2007 gant Fañch Broudig. An diouer a roadennoù fizius ha pizh diwar-benn ar yezherien zo ur skoilh bras evit diazezañ ur politikerezh yezh publik efedus.\nUn enklask talvoudus\nEn holl vroioù all eo diazezet ha priziet talvoudegezh ar politikerezhioù yezh publik diouzh emdroadur an niver a yezherien. Un dra vat, ha pouezus, eo bet neuze gwelet Rannvro Breizh oc’h urzhiañ evit ar wech kentañ un enklask sokioyezhoniel ofisiel a-benn ar fin digant ur stal a-vicher (TMO Régions – un aozadur sontadegoù).\nAr Rannvro diwezhañ eo bet oc’h ober kement-se e Frañs koulskoude. Bez’ hon eus bremañ ur skeudenn resis eus ar pezh a soñj ar Vretoned diwar-benn ar yezh, gouzout a reomp gwelloc’h pet brezhoneger zo ha pegen alies e ra an dud gant o yezh. Kalz a roadennoù talvoudus bras zo bet dastumet evel-se hag, hep mar ebet, e vo tu da dennañ korvo anezho e-pad pell en amzer-da-zont.\nEnklask Broudig 2007\nSontadeg diwezhañ Fañch Broudig en doa embannet ur sifr a 194 500 a vrezhonegerien en tu all da 15 vloaz e 2007. O kemer e kont oad ar yezherien, e-tro 63 a oad keitat d’ar mare-se, hag an niver a vrezhonegerien nevez stummet bep bloaz dre ar skolioù divyezhek hag ar stummadurioù d’an dud deuet e vrasjede Ofis publik ar brezhoneg (OPAB) e-tro 170 000 yezher bennak e 2018.\n207 000 yezher\nUr souezh bras eo bet eta evit an holl ar sifr a 207 000 yezher embannet gant an enklask nevez. Evit gwir, e-lec’h digreskiñ evel gortozet e seblant an niver a yezherien bezañ stabilaet bremañ pe, zoken, bezañ kresket abaoe 2007. Biskoazh kemend-all ! Hag un harz a vije bet lakaet a-benn ar fin da ziskar ar yezh ? Hag oc’h adsevel e gein e vije bremañ ar brezhoneg goude bloavezhioù a stourmoù hag a gelenn divyezhek ? Sur a-walc’h e vije meur a emsaver·ez laouen gant seurt keloù, ha marteze a-walc’h ivez ne vije ket displijet ar bed politikel da embann ez a gwelloc’h an traoù a-drugarez d’ar pezh zo bet graet betek-henn.\nUr stabilder touellus\nLavaromp diouzhtu an traoù krenn-ha-krak evel m’emaint koulskoude : n’eo ket posupl e vije bet chomet stabil, ha nebeutoc’h c’hoazh kresket, an niver a vrezhonegerien etre 2007 ha 2018. Gouzout a reomp e stummer well wazh e-tro 1000 brezhoneger nevez bep bloaz etre ar c’helenn divyezhek hag ar c’helenn d’an dud deuet. Gouzout a reomp ivez ez eo ar vrezhonegerien kentoc’h tud war an oad, 63 bloaz ent keitat e 2007 ha 70 vloaz bremañ. 11 vloaz war-lerc’h enklask 2007, koshaet eo c’hoazh ar vrezhonegerien.\nGouzout a reomp neuze e kollomp etre 4 ha 5000 yezher bep bloaz dre ur marv naturel. Anat eo neuze pa goller 5 den ha pa ne c’hounezer nemet 1 ne c’hall ket an niver hollek kreskiñ. N’eus nemet un doare evit ma c’hallfe an niver a vrezhonegerien bezañ bet kresket dre guzh neuze : ma vije bet treuzkaset o yezh gant an holl vrezhonegerien yaouank nevez ha ma vije bet kalz uheloc’h feur genel ar vrezhonegerien emskiantek eget hini peurrest ar boblañs.\nRet e vije ivez d’ar vugale vrezhonek-se bezañ chomet er-maez eus rouedad ar skolioù brezhonek, kuit da vezañ renablet e sifroù ar c’helenn divyezhek. Evel-just, an dra-se n’eo ket gwall sirius ha forzh penaos ne vije ket a-walc’h a dud evit kaout ul levezon war ar stadegoù hollek (izel-meurbet eo an dregantad a vrezhonegerien bremañ e-touez an dud en oad da gaout bugale).\nRe izel e oa sifr 2007 ?\nPa seller a-dostoc’h ouzh ar sifroù embannet e 2007 gant Fañch Broudig e verzer e oa bet stadet un digresk bras war an niver a vrezhonegerien, tremenet e oad eus 246 000 a dud e 1997 da 194 500 hepken e 2007, da lavaret eo e oa bet kollet ouzhpenn 20 % eus ar yezherien e-korf 10 vloaz nemetken. Gant seurt tuadur, diaes e vije soñjal neuze en ur stabiladur burzhudus e-doug an 10 vloaz war-lerc’h.\nDa zisplegañ an diforc’h amdroadur etre 2007 ha 2018 ez eus bet embannet e c’hallje bezañ bremañ tud muioc’h digemplezh a embannfe aesoc’h gouzout brezhoneg pa oant techet d’en guzhat gwechall. Un tammig poan am eus o tegemer an displegadenn-mañ, n’eo ket d’an oad a 70 vloaz e vezer tuet da cheñch soñj peurliesañ. Forzh penaos, evit ar mare n’eo ket diazezet an displegadenn-mañ war fed objektivel ebet.\nAn displegadenn eeunañ a c’haller degas neuze eo e oa bet ispriziet an niver a vrezhonegerien e 2007 (ne oa ket bet aterset kement a dud), ne oa ket ken trumm an diskar yezh ha ma oa bet stadet. Neuze, ma soñjer e oa uheloc’h an niver a vrezhonegerien eget ar pezh a oa bet embannet e 2007 e c’hallfe displegañ sifr an 207 000 brezhoneger kavet e 2018.\nEn hor sav war vord an islonk\nDaoust pe zaoust, uhelik e chom c’hoazh an niver a yezherien, ouzhpenn 200 000 hep kontañ ar vugale zo bremañ er skolioù. An dra-se ne bado ket avat, o tigreskiñ fonnus emañ atav an niver a dud a oar brezhoneg. 70 vloaz eo bremañ ar brezhoneger, pe ar vrezhonegerez, etre. Anat eo emaomp o vont da goll ar pep brasañ eus ar yezherien buan-tre en 10 vloaz da zont. Emañ en em gavet rummad ar vrezhonegerien a-vihanik e penn e erv, war vord an islonk emañ ar yezh da vat. A-raok pell e vo daouhanteret an niver a dud a oar brezhoneg, ne c’hall ket bezañ mod all, hag un tamm mat a farsite eo lakaat krediñ ar c’hontrol.\nAr re gozh ne badint ket atav ha n’int ket bet erlec’hiet a-walc’h gant tud yaouankoc’h a-hed an 30 vloaz paseet evit gallout kaout spi da eilpennañ an traoù. Pell-pell emañ an niver a yezherien da vezañ stabilaet, n’eo ket echu diskenn d’an traoñ. Ne eilpenner ket emdroadurioù sokiologel ken don hag an ober gant ur yezh e-korf un nebeud bloavezhioù. Al labour evit lakaat ar yezh da adsevel e gein zo da vezañ sellet outañ war 30 pe 40 vloaz. N’eo nemet 30 vloaz goude bezañ diazezet ar skolioù divyezhek kentañ ma kroger da santout un tamm kreskiñ e dregantad ar re yaouank a oar ar yezh.\nStummañ brezhonegerien nevez, an hent nemetañ\nEvit stabilaat an niver a vrezhonegerien e vo ret stummañ muioc’h a dud deuet, kalz-kalz muioc’h a dud deuet, ha digeriñ ivez kalz muioc’h a skolioù divyezhek bep bloaz, da vat kalz muioc’h ha n’eo ket 4 pe 5 ouzhpenn. War an daou dra-mañ e c’hall Kuzul-rannvro Breizh kaout ul levezon vras war-eeun pe en un doare dieeun, ma kar. War-eeun peogwir emañ karget ar rannvro eus stummadur an oadourien ha neuze e c’hall divizout stummañ muioc’h a Vretoned war o yezh, un diviz politikel eo.\nMet en un doare ameeun ivez pa gevrata ar Rannvro gant ar Stad evit diorroidigezh ar c’helenn divyezhek. Warlene ne oa bet digoret nemet 50 % eus ar skolioù publik a oa bet programmet digeriñ ; e miz Gwengolo e oa bet sevenet 40 % eus ar programm hepken. 20 000 bugel divyezhek a oa bet lakaet da bal en akademiezh Roazhon a-benn 2010. 17 000 zo 8 vloaz war-lerc’h. Perak kement a zale e sevenidigezh ar pezh a oa bet gouestlet ober ? Aze eo e rankomp pouezañ mar fell deomp adsevel hor c’hein ha kregiñ a ra gant goulenn fraeshoc’h ma vo sevenet da vat ar pezh zo bet emglevet.\nSkeudennn : Tolpadeg tud e skol-veur Roazhon 2 ©Wikimedia Commons\nKeleier, YezhBrezhoneg, Enklask, Politikerezh Yezh, Sokioyezhoniezh\nPrevious Previous post: Ur film da sellet evit harpañ maer degemerus ar repuidi\nNext Next post: Synutra, arouez etrebroadeladur ar produiñ boued


Search for "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") OR "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") (speaker:Máiría Cahill OR speaker:Charlie McConalogue) (KildareStreet.com)\nResults 1-20 of 838,298 for "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") OR "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") (speaker:Máiría Cahill OR speaker:Charlie McConalogue)\nSubscribe to an email alert for "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") OR "section:" . (isset($hansardmajors[$1]["title"]) ? $hansardmajors[$z]["title"] : "$z") (speaker:Máiría Cahill OR speaker:Charlie McConalogue)


2017 | Bretagne Culture Diversité\nBécédia, ul lec’hienn enni danvezioù digent war Breizh hag he annezidi\nDigor eo Bécédia abaoe ar 26 a viz genver tremenet. Plediñ a ra Becedia gant danvezioù a bep seurt : istor, geografiezh, tudoniezh, sokiologiezh. Dedennus eo koulz evit ar re a fell dezho dizoloiñ hag ar re entanet, hag ivez evit ar gelennerien a fell dezho pinvidikaat o c’hentelioù. Pep grefen a zo studiet gant un […]\nDigoridigezh Bécédia d’ar 27 a viz genver : ul lec’hienn gant danvez dibar war Breizh ha war tud ar vro\nD’ar 27 a viz genver o tont e vo digoret « Bécédia ». Kinniget e vo gant al lec’hienn nevez-mañ an holl danvez produet gant BCD/Sevenadurioù Breizh (doserioù tematek, dafar evit ar skol, diskouezadegoù niverel, teulfilmoù-web, abadennoù radio…). Lies eo an tachennoù studiet : an istor, an douaroniezh, an tudoniezh, ar sokiologiezh, ar sonerezh, an arzoù, ar […]


Ger-stur : Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana\n(Karantez, Mammvro, Araokaat)\nPrezidant Andry Rajoelina\nKentañ ministr Christian Ntsay\n25 683 610\n(O, douar kaer hon tadoù-kozh)\nEnezenn vrasañ Afrika eo Madagaskar, hag ar pempvet enezenn vrasañ er bed. Kavout a reer eno gouennoù loened ha plant dibar, na vezont ket kavet e lec'h all. En o zouez e c'heller menegiñ al lemureged.\nDindan warezveli Bro-C'hall emañ Madagaskar etre 1883 ha 1897, ha goude un emelladenn vilourel eo staget outi. Un drevadenn e teu da vezañ eta. Adkavout a ra he emrenerezh e 1958 hag he dizalc'hiezh e 1960.\nEzel eo ar vro ouzh ABU, FME, ar Frankofoniezh, Unaniezh Afrika, Komunouriezh Diorren Afrika Aostral, Kenvarc'had Afrika Reterat hag Aostral ha Bank Diorren Afrika.\nSellout ouzh ar pennad Istor Madagaskar.\nRannet eo Madagaskar e 6 proviñs ha 22 rannvro.\nEzporzhiañ a ra tireoul (Texaco), uraniom (Areva), ilmenit (Rio Tinto), nikel (Dynatec hag Arcelor), niobiom, hag ivez chevr, vanilhez ha litchi. Kentañ keveler kenwerzh Madagaskar eo deuet da vezañ Sina e 2015.\nE 2005 e oa war dro 18 606 000 annezad. E 2018 e oa 25 683 610.\nA orin aostronesian eo ar boblañs. 19 kenel bennañ a zo.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Madagaskar&oldid=1878234 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 7 Mez 2020, da 09:19.


Poultr-tarzh - Wikipedia\nDa bep ment hec'h implij resis.\nPoultr-tarzh pe c'hoazh poultr du a reer eus un danvez-tarzh entanus a vez implijet evit luskañ bannadelloù[Y 1] dre armoù-tan ha da sevel ardivinkoù tezgalvezel evel an tanioù-arvest.\nUr meskaj 75 % holen-moger (KNO3), 15 % karbon (C) ha 10 % soufr (S) eo ar poultr du a vez fardet an aliesañ.\nDelun sinaat ar poultr-tarzh\nAdal kreiz ar Iañ kantved e voe mesket holen-moger (nitrat a botasiom) ha soufr a-benn fardañ louzeier evit ar yec'hed, alese anv sinaek ar poultr-tarzh : 火藥 (pinyin huǒ yào), "tan dramm".\nWar-dro ar bloavezh 808 e teskrivas an alkimiour Qing Xuzi ur meskaj a zo tost d'ar poultr-tarzh. E kreiz an IXvet kantved e kaver meneg eus perzhioù entanus ar meskaj-se en ur skrid daoat, ; ne voe ket pell Sinaiz o tennañ splet eus an dizoloadenn-se : kenderc'hiñ poultr-tarzh a rejont a-hed kantvedoù evit armoù evel bannerioù-flammennoù, bombezennoù, fuc'helloù ha minennoù kent fardañ ar fuzuilhoù kentañ a voe en Istor ar bed.\nE-kerzh an XIIIvet kantved e veajas rekipe ar poultr-tarzh betek an Arabed, hep mar dre India, Syria hag Egipt\nD'an hevelep mare ez erruas ar rekipe en Europa, dre alouberien o tont eus Mongolia war a hañval. Ar meneg kentañ eus poultr-tarzh a gaver dindan pluenn ar prederour saoz Roger Bacon (war-dro 1214–1294), en e skrid Opus Majus. Adal neuze e voe gwellaet ar rekipe tamm-ha-tamm, dizoloet e voe an tanioù-arvest (a oa anezho e Sina abaoe pell dija), hag e 1774 e stalias ar roue gall Loeiz XIV Melestradurezh Roueel ar Poultroù ma labouras ar skiantour Antoine Lavoisier (1743-1794).\nHiziv an deiz e vez fardet poultr-gwenn diwar nitrokeluloz pe nitrokeluloz ha nitroglikerin. Divoged eo ar poultr-tarzh nevez-se, nebeut a zilerc'hioùa chom goude an darzhadenn en armoù, ha dre ma 'z eo ungeneshoc'h[Y 2] eget ar poultr du e vez resisoc'h an tennoù.\nAn holloueziadur Wikipedia Brezhonek eo embanner ar bajenn-mañ, hogen ne c'hall ket an ditouroù embannet amañ bezañ lakaet da stummadur pe aotre da geñver an embreger danvezioù-tarzh.\n↑ Bannadell (a-k. b.): kement tra a vanner dre nerzh evit tizhout ur pal (ur saezh, ur maen, ur boled, hag all betek ar fuc'helloù).\n↑ Ungenezh (a-k.) : ungenezh eo an danvezioù unvan o frammadur pe dasparzh o elfennoù.\n↑ BUCHANAN Brenda J., Gunpowder, Explosives and the State - A Technological History, Ashgate Publishing, Farnham, R-U, 2006 ISBN 978-0-7546-5259-5 (en)\n↑ Chemical Industry Museum of China (en)Tizhet 02/10/2012\n↑ 3,0 3,1 ha3,2 CHASE Kenneth, Firearms: A Global History to 1700, Cambridge University Press, SUA, 2003, pp. 31-32 ISBN 978-0-521-82274-9 (en)\n↑ KELLY Jack, Gunpowder: Alchemy, Bombards, & Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World, Basic Books, New York, SUA, ISBN 978-0-465-03718-6 (en)\n↑ HASSAN Ahmad Y., Transfer of Islamic Technology to the West, History of Science and Technology in Islam (en) Tizhet 02/10/2012\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Poultr-tarzh&oldid=1956538 »


A) Penaos ez a en-dro Albumtrad ?\nUl lec'hienn fiziout-gwerzhañ eo Albumtrad, n'eus nemeti etre produer ar bladenn hag an arval.\nMuioc'h a ditouroù a gavoc'h er rubrik Piv omp ? ha gall a rit gwelet penaos ez a an traoù en-dro war an esaoù fizierien.\nB) Perak ez eus ur priz nemetañ war Albumtrad ? Perak eo ken izel hennezh ?\nDibab Albumtrad eo ar priz nemetañ ! Ne zle bezañ nemet ar sonerezh evit ober an diforc'h !\nEvit ar priz izel, eeun eo : tennañ a ra o mad an arvalien eus ar fed m'eo bet lamet ur bazenn etre, pa chom heñvel lod royalties an arzourien.\nC) Peseurt doareoù da baeañ a c'heller implijout ?\nE Frañs : chekennoù, Paypal ha kartennoù-bank (paeamant diogel). Eus broioù estren : Paypal ha kartennoù-bank (paeamant diogel)\nD) Penaos eo jedet ar fredoù-kas ?\nD'ar pep reizhañ e-keñver prizioù ar Post. Bez emañ er frejoù-kas : ar fredoù-post, ar fredoù-pakañ, ar fredoù-stuziañ.\nE) Pladennoù 'zo n'int ket dindan gelofan, perak ?\nKas a reomp ar pladennoù evel ma vezont resevet ganeomp a-berzh ar broduerien. Ar re-se a warez dre gontrad eo nevez an holl bladennoù a gasont deomp.\nF) Perak ne gavan ket pladennoù 'zo war Albumtrad ?\nUr gevredigezh fiziout-gwerzhañ pladennoù-arc'hant eo Albumtrad, evel ma c'hellit gwelet er rubrik Piv omp ?\nNe werzhomp nemet ar pladennoù a vez kaset deomp gant ar broduerien hag al labellioù. An niver anezho a ya bemdez war vrasaat avat, hag e vez kavet ingal produioù nevez en hor c'hatalog.\nChomit war evezh !\nG) Petra eo termenoù an degasadennoù ?\nGaneomp e vez kaset hoc'h urzhiadoù dindan 48 eurvezh. Goude se eo termenoù kas an ti-Post a c'hoari (gwelet Divizoù ar Gwerzhioù Hollek)\nH) Petra eo ar werzh dre ragurzhiañ ?\nKinnig a reomp deoc'h, ma fell deoc'h, urzhiañ un albom a zo o vezañ produet. War Albumtrad emañ er memes priz hag an albomoù all kinniget war al lec'hienn (12,50 €) nemet e vo profet ar frejoù-kas deoc'h gant Albumtrad. Bet ho po an albom kerkoulz ma vo embannet ez-ofisiel (deiziad resisaet war ar bajenn o kinnig an albom).\nTu zo deoc'h urzhiañ war un dro albomoù diwar ar berniad hag albomoù dre ragurzhiañ. An albomoù diwar ar berniad a vo kaset deoc'h diouzhtu, an albomoù ragurzhiet kerkent ma teuint er-maez.\nDre ragurzhiañ e sikourit ar broduourien da arc'hantaat ar pezh a grouont : mont hardi dezhi eta !\nI) Ha gall a ran dont da brenañ ma albomoù e ti Albumtrad rag-eeun ?\nHag e c'hellit ! Trawalc'h eo deoc'h kas deomp ur gerig dre bostel pe dre bellgomz evit lakaat un emgav. Emsav eo : kuit a frejoù-kas, ha gant ur banneig kafe war ar marc'had... Evit kavout ac'hanomp sellit amañ.\nN'eo ket bet respontet d'ho koulennoù ?\nKit e darempred ganeomp !


Pajenn:Morvan - Buez ar Zent, 1894.djvu/728 - Wikimammenn\nPajenn:Morvan - Buez ar Zent, 1894.djvu/728\n24 a Here\nsant raphael, arc’heal\ndeze he goumpagnoun hag hen a boazaz ar pesk, hag ar pez ne c’helljont ket da zibri dioc’htu a oue sallet gantho da zibri enn hent.\nEnn eur zigouezout enn eur gear, ann eal a lavaraz da Dobias : « — Ama ez euz eunn den, he hano Ragel, hag a zo kar d’ehoc’h. Ann den-ze en deuz eur verc’h, hanvet Sara ; goulennit houma da bried hag o pezo anezhi, ha goude ann eured tremenit ganthi ann tri devez kenta o pedi Doue. »\nVar gement-se ez ejont ho daou da di Ragel, hag hema ho digemeraz gant joa p’en devoue Tobias en em roet da anaout. « — Va bennoz d’ehoc’h, va mab, emezhan ; ho tad eo guella den a zo var ann douar. » Raktal e reaz pourchas koan d’ann daou veachour ; mes Tobias a lavaraz : « — Evidon-me ne zebrinn na ne evinn ken n’o pezo selaouet va fedenn : me c’houlenn diganehoc’h ho merc’h Sara da bried. » Kerkent ann eal a lavaraz ive : « — N’oc’h euz ket da varc’hata ; rak Tobias a zo eunn den a zoujans Doue. » Neuze Ragel a asantaz dioc’htu, hag o veza great da Dobias ha da Zara rei ho dorn ann eil d’egile, e vennigaz anezho a vouez huel. Goudeze ec’h en em lakejont holl ouz taol da goania. Tobias ha Sara a dremenaz ann tri devez kenta euz ho eured o pedi Doue, hag ann eal, evit ober plijadur da Dobias, a ieaz he-unan da Rajes da gerc’hat ar guchenn arc’hant m’oant deuet da glask.\nGoulskoude Tobias en doa mall da zistrei d’ar gear abalamour d’he dad ha d’he vamm ; rak ar re-ma a ioa dija koz. O veza bet eta argoulou Sara digant Ragel, ec’h en em lakeaz adarre enn hent asambles gant he bried hag ann eal. Hogen, he dad a ioa dall eunn tachad a ioa ; mes ann eal a lavaraz d’ezhan : « — Pa viot erruet er gear, frottit daoulagad ho tad gant vestl ar pesk oc’h euz lazet enn eur zont, ha raktal ho tad a velo adarre ker sklear ha biskoaz. »\nTobias, en eur erruout er gear, a reaz ar pez a ioa bet lavaret d’ezhan gant he goumpagnoun, ha ker buhan e oue pare he dad. Neuze, ema hag hen en em glevaz da rei eur rekoumpans kaer d’ann eal, a gemerent ato evit\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Morvan_-_Buez_ar_Zent,_1894.djvu/728&oldid=137966 »


A-bep seurt traoù a vez lakaet e plas gant an Deskadurezh-Stad evit ma kendalc'ho ar skolidi, ar skolajidi hag al liseidi da zeskiñ. An dra ziwezhañ o vezañ sevel goulennoù ouzh an Aotrou ministr bep gwener da 5eur d'abardaez.\nPublié le 01/04/2020 à 11h01 • Mis à jour le 12/06/2020 à 12h23\nPenaos kenderc'hel gant ar skol er gêr pa 'vezer kenfinet ? Ostilhoù a vez lakaet e plas gant an Deskadurezh-Stad. Ar ministr a ginnig respont d'ar familhoù. • © M.Herry / France Télévisions\n"Kenderc’hel da zeskiñ", sed amañ ar pezh a vez goulennet digant ar vugale dibaoe m’eo bet serret ar skolioù, ar skolajoù hag al liseoù. Dre ma 'z int rediet da chom er gêr e vez lakaet a bep seurt traoù e plas gant an Deskadurezh-Stad. An dra ziwezhañ o vezañ sevel goulennoù ouzh an Aotroù ministr bep gwener da 5 eur d'abardaez.\n"Teuer ket da vezañ mestr-skol e-giz-se !"\nRet e vo d’ar gerent ober skol d’o bugale betek ar 15 a viz Ebrel d’an nebeutañ, sikouret a-dra-sur gant ar gelennerien. Dibaoe pemzektez ha deroù ar c'henfinañ e chom bout ar gerent dirak un toullad traoù : mankout a ra dafar a bep seurt da lod eus ar familhoù evel urzhiataerezhioù, lod all ne c’hellont ket ober gant internet er gêr, lod all c’hoazh n'ouzont ket penaos lakaat o bugale da gregiñ e-barzh.\nOuzhpenn ar pezh zo bet lakaet e plas gant an Deskadurezh-Stad dija, evel gellet pellgomz d’ar gelennerien pe d’ar guzulierien bedagogel, en deus divizet Jean-Michel Blanquer kemer e lod. Adalek ar sizhun-mañ e c’hell ar gerent sevel goulennoù ouzh ar ministr o skrivañ d’ar chomlec’h-mañ : rendez-vous-parents@education.gouv.fr. Bep gwener da 5 eur abardaez e vo tu lenn e respontoù war savennoù ministrerezh an deskadurezh stad : YouTube, Instagram, Facebook, Twitter.\nContinuité scolaire et confinement : Jean-Michel Blanquer répond aux parents d'élèves • ©Education France (ministère de l'éducation nationale)\nRemi Toulhoat, prezidant ar gevredigezh kerent Div Yezh, a soñj dezhañ eo "anat ez eo ret d’ar ministr respont d’ar familhoù". "Evit mirout al liamm gant ar gerent eo ret kaout a bep seurt kinnigoù, pe gant oustihloù modern, pe gant an telefon, pe dre lizher."\nRémi Toulhoat, président Div Yezh • ©Chloé Tempéreau\nMa vez klasket gant an Deskadurezh-Stad mont mod pe vod e darempred gant ar gerent eo abalamour ma chom etre 5 hag 8% eus ar skolidi ha n’o deus roet keloù ebet c’hoazh d’o c’helennerien.\ncopier le lien https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/penaos-ober-skol-bar-ger-respontet-vez-deoc-h-gant-an-aotrou-ministr-jean-michel-blanquer-1809486.html\nAccueil > Bretagne > Penaos ober skol bar gêr ? Respont a ra an Aotrou ministr, Jean-Michel Blanquer, deoc'h.


Atoll Bikini - Wikipedia\nAtoll Bikini gwelet eus an oabl, gant Enez-Vikini, diskouezet gant ar c'harrez ruz, ma veze lakaet ar bombezennoù nukleel da darzhañ.\nAtoll Bikini, Pikinni e marchalleg, zo un atoll didud eus ar Meurvor Habask hag unan eus Inizi Marshall; kement ha "kokozenneg" e talvez an anv.\nUr regennad 36 enezenn en-dro d'ul loc'h zo anezhañ, ha Bikini eo anv an hini vrasañ en o zouez. Eneu, Nam hag Enidrik eo anv an enezennoù pennañ all. Implijet eo bet gant Stadoù-Unanet Amerika evit lakaat da darzhañ ouzhpenn 20 bombezenn, koulz dre hidrogen ha nukleel, etre miz Gouhere 1946 ha 1958. E dibenn ar bloavezhioù 1960 e oa krog darn eus an annezidi gozh da zistreiñ eus Enez Kili, met ret e voe ober dezho mont kuit, ken kreñv e oa ar skinoberiusted.\nAbaoe an 3 a viz Eost 2010 emañ atoll Bikini war roll Glad bedel an UNESCO.\n2 Kavout Bikini\n3 Bikini hiriv\nD'ar 7 a viz Meurzh 1946 e oa bet kaset poblañs an enez kuit da atoll Rongerik kent ma vije graet 67 taol-arnod nukleel, 23 anezho o vezañ tarzhadennoù bombez A ha bombez H, etre 1946 ha 1958. Teir enezenn a vo distrujet-mik evel-se.\nKavout Bikini[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nEmañ Bikini e norzh-gwalarn Inizi Marshall.\nKartenn Inizi Marshall ma weler Bikini ouzh krec'h a-gleizik.\nBikini hiriv[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nBikini (dilhad), un dilhad-kouronkañ\nIstor berr pobl Atoll Bikinil\nDepartment of Energy Marshall Islands Program\nHet Einde van de Wereld ("dibenn ar bed"), abadenn skinwel nederlandek diwar-benn tud enez Rongelap, skarzhet eus o enezenn abalamour d'an taolioù-arnod nukleel\nLevrlennadur tennet eus Alsos Digital Library for Nuclear Issues\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Atoll_Bikini&oldid=1976353 »


Le Télégramme - Spered ar vro - Goulenn ar miz. Ha komz a rit brezhoneg gant ho pugale ?\nGoulenn ar miz. Ha komz a rit brezhoneg gant ho pugale ?\nPublié le 05 décembre 2018 à 19h09\nUr c’houlennaoueg vras a zo bet savet gant Katell Chantreau evit muzuliañ e peseurt mod e vez treuzkaset ar brezhoneg er familhoù.\nKatell Chantreau zo klaskerez war skiantoù an deskadurezh e skol-veur Roazhon. Kas a ra un enklask da benn diwar-benn treuzkas ar brezhoneg er familhoù.\nPenaos ho peus kroget gant hoc’h enklask ?\nEmaon o prientiñ un dezenn diwar-benn treuzkas ar brezhoneg hiziv an deiz : echu e vo a-benn tri bloaz. Ret eo gouzout da gentañ n’ez eus tost sifr ebet, pe dost, diwar-benn treuzkas ar yezh er familhoù : hervez enklask Fañch Broudig e 2009 e vefe un drederenn eus ar mammoù hag an tadoù o komz brezhoneg d’o bugale. Evit kregiñ gant al labour ‘m eus kaset ur c’houlennaoueg d’ur bern familhoù e Breizh, etre miz Ebrel ha miz Gwengolo. 450 den o deus respontet. Tadoù ha mammoù ganet etre 1970 ha 1995, brezhonegerien, hag a gomz brezhoneg d’o bugale a-wechoù, alies, bepred pe james.\nPetra eo an disoc’hoù kentañ ?\nN’eo ket echu tamm ebet al labour difraostañ ar c’houlennaoueg-mañ met un tañva a c’heller kaout memestra. Tro ‘m eus bet da reiñ un nebeud elfennoù da geñver ur c’hollok zo bet dalc’het fin miz Du en Oriant diwar-benn treuzkas ar brezhoneg hag ar yezhoù minorelaet dre vras. E-touez an disoc’hoù kentañ e c’heller gwelet ez eus un diforc’h bras etre an tadoù hag ar mammoù war dachenn an treuzkas. Pa en em gav ar bugel kentañ e seblant ar baotred komz kalz muioc’h brezhoneg d’o bugel eget ar merc’hed. Ne oan ket o c’hortoz e vefe ken bras an diforc’h. Tost 60 % anezho a lavar e komzont dalc’hmat brezhoneg d’o bugel, pe dost.\nNe ouier ket re perak c’hoazh, ret eo din sevel martezeadennoù. Dre vras, an tadoù-mañ o deus desket brezhoneg kentoc’h pa oant erru bras. Ar santimant o deus da vezañ barrek war ar yezh hag ur spered stourm zo ganto. Ar merc’hed, deus o zu, o deus alies ul live uheloc’h e brezhoneg egeto - savet int bet muioc’h e brezhoneg - met choaz a reont kentoc’h ober gant an divyezhegezh : peogwir ne oar ket o gwaz ar brezhoneg, da skouer. Disoc’hoù ar c’houlennaoueg-mañ a vo da glokaat gant atersadennoù hiroc’h a vo graet ganin diwezhatoc’h, evit kompren gwelloc’h al liamm etre treuzkas ar yezh hag istor personel pep hini.\nPerak ho peus bet c’hoant da labourat war an tem-se ?\nKatell Chantreau : Tri bugel ‘m eus ha din-me e oa anat komz brezhoneg outo. Padal em boa merzhet ne oa ket ken anat evit an dud a oa tro-do din. N’o doa ket c’hoant da gomz deus se. Dedennus e kavan labourat war ar gudenn-mañ. Ul labour evit an amzer da zont eo ivez : barrek omp bet e Breizh da stummañ brezhonegerien nevez met n’omp ket bet barrek betegen evit krouiñ lec’hioù da implijout ar yezh. Aon am eus e vefe gwelet ar brezhoneg gant an dud evel un dra bennak da c’houzout met pas da ober gantañ. Studiañ an treuzkas er familhoù a c’hell digas ur sell nevez war amzer da zont ar brezhoneg.\nSkiantoù an deskadurezh : sciences de l’éducation\nTreuzkas : transmission\nMartezeadennoù : hypothèses


Diforc'hioù etre adstummoù "Wikipedia:Copyrights" - Wikipedia\nDiforc'hioù etre adstummoù "Wikipedia:Copyrights"\nStumm eus an 9 Gou 2007 da 21:10\n2 398 okted lamet , 14 vloaz zo\nAdkas war-du Wikipedia:Gwirioù aozer (Copyright)\nStumm eus an 23 Mez 2004 da 20:21 (kemmañ)\nStumm red eus an 9 Gou 2007 da 21:10 (kemmañ) (dizober)\nGilliamJF (kaozeal | degasadennoù)\n(Adkas war-du Wikipedia:Gwirioù aozer (Copyright))\n#REDIRECT[[Wikipedia:Gwirioù aozer (Copyright)]]\n[[da:Wikipedia:Ophavsret]] [[en:Wikipedia:Copyrights]] [[fr:Wikipédia:Copyright]] [[no:Wikipedia:Opphavsrett]] [[simple:Wikipedia:Copyrights]] [[sv:Wikipedia:Upphovsrätt]]\nSaved ew bed Wikipedia en sell da ziasezañ un danvez kelowier a vent gant ur geriadur a ouiziegezh daveed ma c’hello toud an dud moned da feketal ennañ heb paeo. Ar pezh a ra ez eus lesennow arnewez war ar c’hopyright a lak ahanomp da daoler ewezh deus ar Gwir, kement-se a-benn en em assuriñ ha ma vo ar projekt war wel d’an oll da-vad, hag a-benn gwarediñ anezañ deus mad-divad ar Gwir.\nHeñvel-poch ouzh otre ar meziant frank ew an heni implijed ewid an danvez, pewgwir ew gwarezed testenn ar pennadow war-wel d’an oll e-barzh wikipedia gant an Otre a ziellerezh frank GNU. Gant hemañ e vez gwareded frankis an danvez da viken. Da gentañ-penn :\n# Danvez wikipedia a so frank dre wir ;\n# Gant peb heni ema ar gwir d’e gopiañ ;\n# Gant peb heni ema ar gwir d’e gemm, amañ pe ba lec’h all ;\n# MED toud ar c’hopiennow pe gemmow a so laked dre red dindan ar memes divisiow..\n== Deus petra ez eus anw gant ar GFDL, ha penaos e vez komprened anezañ e-barzh Wikipedia ? ==\nWar-wel d’an oll emañ testenn glok an otre war [[GNU FDL]].\nAr gwir a so ganeoc’h da gopiañ, da zalc’hen d’an dud ha/pe kemm testenn an oll fennadow a so e-barzh wikipedia herwez termow an otre a ziellerezh frank GNU, skrid 1.1 pe an heni bed embanned gant [[Free Software foundation]] newez ‘so; heb Kevrennow ha n’haller ked distressañ, heb Testennow pajenn gentañ pe c’holoenn, hag heb Testennow pajenn ziwezhañ eus ul levr.\nSed ase ar pezh a dalv da lavared ma chomo frank ar pennadow da viken, ha tu a so da neb en deus c’hoant da implijañ aneze d’hen ober, gant an harzow meneged a-raog, a so red a-benn gwareziñ ar frankis.\nE-barzh pennadow wikipedia e c’hell bezañ testennow, skeudennow, soniow, pe peb benveg deus an diavaes gant reolennow-copyright all, implijed int gant perzhiow all pe gant ar ster « implij strizhig » [[fair use]]. Mar’d ema kont evel-se e vo anavezed ar benveg da zanvez a-ziavaes (e-barzh pajenn deskrivañ ar skeudenn, pajenn istoreg, pajenn kontañ kaos, herwez kont), ha dalc’hen a ra perc’hennerion ar c’hopyright o gwiriow.\nGwell ew ganeomp implijañ nemed skeudennow ha soniow er mod-se ; p’ez eus tu ew gwelloc’h ramplassiñ an testennow otreeg ha lakad testennow ijined ganeomp ba o lec’h\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:MobileDiff/191837 »


Pajenn:Pompery - Quelennou var labour pe gonnidegues an douar, 1851.djvu/194 - Wikimammenn\nPajenn:Pompery - Quelennou var labour pe gonnidegues an douar, 1851.djvu/194\nAr vioc’het dléont beza gorroed gât eves ; al leaz renq beza tennet doc’h ar vron ar pissa eller. Paneve-zé é viannaï peb a nebeut ; mes divoal a renquer, quement-sé, goasca ré oc’h ar vron, nac é vlonsa ; rac alfé gôri ac ober eur goal boan. Pa zigouez da eur vioc’h roei leaz fal, mesquet a goat, é dléer credi ez eo c’hoarveed, dré eur gaou bennag eguissé, lec’h credi an toussigui pé an aëret en défé dénet ar vioc’h. Cetu unan doc’h ar mil gaou a greder var meaz ; ha daoust né deus guellet dén an amprévanet-zé oc’h ober ; é zalc’her ato ar greden-zé, ha,\npa dal, ar plac’h é-unan, en oc’h gorô fal,en deus\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Pompery_-_Quelennou_var_labour_pe_gonnidegues_an_douar,_1851.djvu/194&oldid=141403 »


Anv ar pezh : Gouel Sant Jakez\nPaotred : 6\nUn dremm treut ha morlivet. War ar seblant eo koshoc’h evit 40 vloaz.\nMab ar Roue, liv ar c’hleñved warnañ.\nRener ar Roue. 60 vloaz, nerzh ha yec’hed gantañ\nPlac’hig yaouank-flamm ha brav\n75 vloaz, blev ha barv gwenn-kann\nAn Impalaer Charlez Vvet.\n1568, e Bro Spagn. Lazhet e vo mab ar Roue savet a-enep d’e dad.\nEmañ ar roue o komz gant Gomez, ur c’huzulier dezhañ. An envig zo amañ ivez, o kanañ a-wechoù. Koaz zo a Charlez, mab ar Roue : barnet e vo ar paotr, un torfedour eo rak c’hoant en deus da sevel a-enep d’e dad.\nElsbed, Gwreg ar Ruz zo daet tre, melkoni enni. Petra zo damallet da Charlez ? Elesbed a glask gouzout ha lakaat ar Roue da zieubiñ ar mab deus an toull-bac’h. Met n’eo ket troet ar Roue da chelaou. A-raok bezañ dimezet gant ar roue e felle dezhi dimeziñ gant Charlez, ar vab ; karantez zo etreze.\nElesbed a ya kuit, Gomez zo o tont tre. Gwelet e vab a felle d’ar Roue. Charlez a za tre ; komz a reont, hag ar wirionez a vo lâret gant ar mab : karout Elesbed zo pezh en deus sachet kounnar ar Roue war benn e vab. Galvet eo soudarded da gas ar paotr d’an toull-bac’h en-dro. Lazhañ e vab a c’hourc’hemenn ar Roue da C’homez, daoust d’ar c’huzulier bezañ a-enep d’an dra-se, met ret eo dezhañ doujañ.\nAr Roue a chom e-unan. Dre ar prenestr e sav an tasmant. Tasmant e dad, an Impalaer Charlez pempvet. Un diviz a vo etreze diwar benn pezh vo graet gant Charlez yaouank, darempredoù zo bet etre ar Roue hag e vab...\nMont a ra kuit an tasmant. Chom a ra ar Roue gant an Tad Mendoza. War-nes savetiñ e vab emañ ar Roue, pezh ne ray ket e fin ar gont, hag e chomont o daou e-pad m’emañ Charlez yaouank o vont da vout lazhet.\nUr gambr e ti meur Roue Bro-Spagn :\nUn nor d’un tu, daou vorailh tev-tev dezhi.\nUr prenestr d’an tu all.\nDiv bazenn da vont d’ul leurennig, ur pikol kroaz derv warni.\nUr gwele, un daol gistin, unan all evit labourat, div c’houlaouenn-goar ha paperioù warni.\nTaolenn na melezour ebet.\nAn noz a vez anezhi.\nDilhad mezher du. Frezenn-gouzoug start ha kalet\nUr sae-gambr voulouz du, solennoù ler ruz\nDilhad voulouz mouk, frezenn-gouzoug, chadenn aour, heuzoù ler. Ur c’hleze hag ur goustilh\nUr sae wenn\nUr justenn enk, gant karrezennoù, un tog tri-korn hir\nDilhad un den a iliz\nBep a gleze gante\nAn Tasmant : enrollet e vo e vouezh hag hini ar Roue war ur bladenn.\nMouezhioù o kanañ ar gousperoù\nTi-Embann : Al Liamm. no 83. Bloavezh : 1960.


Banniel Polonia - Wikipedia\nBanniel sivil ha gouarnamant douar ha mor\nDegemeret d'an 01/08/1919 evit an doare diazez; 1990 evit an doare a-vremañ\n██ gwenn CIEx0.315y0.320Y82.0ΔE4.0\n██ ruz CIEx0.570y0.305X16.0ΔE8.0\nBanniel Polonia zo ur banniel daou liv a-led, gwenn ha ruz.\nWar ar banniel a vez implijet da aroueziañ Polonia e-keñver an estrenvro (kannatioù, aerborzhioù...) ha war al listri er morioù etrebroadel, e weler ouzhpenn, war ar vandenn wenn, ardamez ar vro, un erer gwenn war ur skoed ruz.\nLivioù banniel Polonia zo heñvel ouzh livioù ar skoed-ardamez-se : al liv gwenn a gaver en Erer gwenn hag al liv ruz a zeu eus maez ar skoed. Abaoe an XIIIvet kantved ez implijer al livioù-se da aroueziañ ar vro, abaoe ar mare ma voe dibabet un erer gwenn war ur skoed ruz da ardamez gant an tiegezh Piast.\nGant al livioù gwenn ha ruz e voe graet neuze e skoedoù, e bannieloù hag e gitonioù an armeoù. Pa voe adsavet stad dizalc’h Polonia, d’ar 1añ a viz Eost 1919, e voe dibabet ar banniel zo bremañ da vanniel ofisiel.\nDevezh banniel Polonia a vez lidet bep bloaz d’an 2 a viz Mae.\n1 Bannieloù all\n2.1 Bannieloù heñvel pe peuzheñvel\n2.2 Bannieloù gwall heñvel\nBanniel ar morlu\nBanniel-staon ar morlu\nBanniel an aervorlu\nAstandard Prezidant ar Republik\nBannieloù heñvel pe peuzheñvelAozañ\nBannieloù Aostria-Uhel, Tirol ha Sutirol, Thüringen...\nBannieloù gwall heñvelAozañ\nBannieloù Monako, Indonezia, Elzas, Hessen... heñvel o livioù, met en urzh kontrol.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Banniel_Polonia&oldid=1801760 »\nDernière modification le 7 Eos 2018, à 22:12\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 7 Eos 2018, da 22:12.


Aristofanes - Wikipedia\n(Adkaset eus Aristofanos)\nAristofanes (Ἀριστοφάνης / Aristophánēs en henc'hresianeg) a oa ur barzh hag ur saver pezhioù-c'hoari fentus eus Hellaz kozh, er Vvet kantved kt JK. Ganet eoa bet e demos Kidatene war-dro 450–445 ha mont a reas da anaon e 385 kent JK.\nStagañ a reas da skrivañ pezhioù-c'hoari pa oa yaouank-kenañ. Gounit a reas brud gant daou bezh-c'hoari zo kollet hiziv : an Daetalianed (427) ha Ar Vabilonianed (426). Skrivañ a reas ur bern komediennoù met n'anavomp ar pep brasañ anezhe nemet a-drugarez d'un nebeud tammoù. Unnek anezhe hepken zo deuet betek ennomp : An Akarnianed (425) hag Ar peoc'h (421), da skouer, ma weler an oberour war an dachenn bolitikel oc'h enebiñ ouzh ar gostezenn a-du gant ar brezel; ar Varc'heien (424), ma skoe bazhadoù gant Kleon, an demagog galloudek ; ar C'hoabrennoù (423) ma rae goap ouzh Sokrates ; ar Gwesped (422), ma rae al lu eus aozadur lezioù-barn kêr Aten hag ardoù ar varnerien ; an Evned (414), ma skoe taer gant an utopiezhioù politikel ha kevredigezhel evel diwezhatoc'h en Lysistrata (411) hag en Bodadeg ar maouezed (392) ; an Tesmoforied (411), hag ar Gleskered (405), flemmskridoù savet a-enep Euripides.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Aristofanes&oldid=1781334 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 16 Gen 2018, da 08:10.


Buhez ar Zent. pages 647, 648. Encyclopédie Marikavel.\npages 647, 648\nSeitekvet devez a viz Gwengolo\nDou vla bennak arôk ma nijas e ene d'ar baradoz, Fransez, servijer bras Hon Zalver Jezuz-Krist, a 'n 'em dennas war mene Alvern, evit ober eur yun a zaou-ugent devez, en enor d'an ôtrou sant Mikêl. Hogen, eun devez, da c'houlou-de, war-dro gouel ar groaz gonezet, e oa o pedi ouz koste ar mene. En eun tol, e welas o tiskenn eus barr an neuv eur seraphin, c'houec'h askel d'ezan ken skedus hag an tân.\nAn êl-ze a nijas betek ennan hag a chomas dirazan, dibrad en êr, skeuden Jezuz-Krist stag ouz ar groaz harpet war e iskili. Ar gwel-ze a sebezas Fransez; al levenez hag ar glac'har a deue, beb eil, da gargan e galon; levenez, abalamour ma oa e Zoue dirak e zaoulagad; glac'har, abalamour m'hen gwele war ar groaz, e zaouarn hag e dreid treuzet gant tachou bras, hag e galon digor. An hini a 'n em ziskoueze en diavêz a sklerijennas anezan en diabarz : Fransez a gomprenas, evel ma n'halle mui Hon Zalver, abaoue m'oa pignet en nenv, gouzanv poan ebet ken, e tlee tan ar garante, ha nan merzerenti e gorf, hen lakat, lien e-unan, da drei en eun eil Jezuz-Krist.\nGoude bezan komzet gant Fransez, evel ma komzer gant eur mignon, ar seraphin a bignas en nenv en eur lezel en e zaouarn, en e dreid hag en e galon, pemp gouli henvel ouz ar re oa o paouez gwelet. E zaouarn hag e dreid a oa 'vel pa vijent treuzet gant tachou bras, teo ha du o fennou, ha kammet o begou. Gouli e galon a oa ledan ha digor, hag a wade alïes.\nFransez, p'en devoe achuet e goaraïz en enor da zant Mikêl, a ziskennas diwar ar mene, gouliou Jezuz-Krist moullet d'ezan, nan war ar men pe war ar c'hoad, mes war e gorf, gant biz an Doue beo. Klask a rê koach, gwellan m'halle, ar burzud grêt en e genver, mes kaer en deveze derc'hel e zaouarn goloet ha dougen boteier, hen hag a valee bepred diarc'hen arôk, n'halle ket kuz mat awalc'h tensoriou an nenv. Eleiz eus e venec'h, meur a gardinal hag ar pab Alexandr IV, o deus touet o devoa gwelet, gant o daoulagad o-unan, gouliou ar zant epad e vue. Pa oa war ar varv-skaon, ouspen hanter-kant lean, santez Klara hag he leanezed, hag eur bobl tud o deus gallet tostât oute o daouarn hag o muzellou. Gouli e goste, epad e vue, n'halled e welet nemet dre laer; met anat awalc'h e oa, diouz ar gwad a veze war dilhad ar zant, pa roë aneze da walc'hi. D'e varo, an holl a c'hallas gwelet gouli ar galon, evel ar pevar-all, ha pokat d'ezan gant doujanz.\nBeneat XI (1803) a c'hourc'hemennas ma vije grêt bep bla gouel gouliou sant Fransez, en e Urz, ha tri-c'hant vla goude, Pôl V a c'hoantaas e vije grêt dre an Iliz a-bez.\nEvidon-me, ne c'hoantaan en em veuli nemet en kroaz hon Otrou Jezuz-Krist; drezi, ar bed a zo bet staget ouz ar groaz evidon ha me evit ar bed; rak merkou an Otrou Jezuz a zougan war ma c'horf.\nSANT POL, AD. GAL. VI 14, 17.


Morlaer - Wikipedia\nKenpatrom ur morlaer evel ma vez skeudennet er sevenadur poblel : ar peroked, ar c'hroched, ar mouch, ar sabrenn-abourzherezh, ar Jolly Roger, ar c'har goad...\nAr morlaer (pe laer-mor) pe morbreizher a zo un den hag a red ar morioù gant e genseurted evit tagañ listri-kenwerzh pe preizhañ an aodoù. Morbreizherezh a vez graet eus ar forbannerezh war vor.\nArabat droukveskañ ar vorlaeron hag ar gourserion a oa-i un doare gopridi hag a laboure evit Stadoù zo, hervez lezennoù ar brezel ha gant aotre o gouarnamant.\nUn danvez a awen eo chomet ar vorlaeron e-barzh ar romantoù troioù-kaer.\n1 Istor ar morbreizherezh\n2 Aozadur kevredigezhel\n3 Morbreizherezh a-vremañ\n3.1 Ar morbreizherezh hag ar gwir etrebroadel\n3.2 Kenemglev ar Broadoù Unanet war gwir ar mor\n4 Er sevenadur poblek\n4.2 Er bannoù-treset\n4.3 Er sinema hag er c'hoarioù video\nIstor ar morbreizherezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nBanniel Jack Rackham\nE-pad prantadoù zo e oa bet ar morbreizherezh, graet anezhañ morlaerezh ivez, en e barr. E dibenn ar Iañ kantved kent JK, er mor Kreizdouar, hag en XVIIIvet kantved, er mor Karib hag er meurvor Indez. Tamm-ha-tamm ez eas ar vorlaeron diwar-wel er c'hornadoù-se a-drugarez da efedusted ar morluioù Stad o kreñvaat.\nBez' e oa eus ar morbreizherezh en Henamzer endeo. An holl sevenadurezhioù o doa ur morlu o doa anavezet anezhañ, ar Fenikianed kenkoulz hag ar Vikeneaned.\nTalet en deus Julius Kezar e-unan ouzh ar vorlaeron. E-kerzh ur veaj trema ar Reter er bloavezhioù 75 ha 74 kent JK, e oa bet paket ganto e-tal enez Farmakuza, nepell eus keoded Miletos en Azia Vihanañ. War-lerc'h bout bet dieubet, en eskemm ouzh un dasprenadenn, e fellas dezhañ en em veñjiñ. Goude bout strollet ur bageier mil bres warnañ e tapas ar vorlaeron a voe bet lakaet d'ar marv.\nBrudet e oa deuet da vout Pompeius o tistrobañ ar Mor Kreizdouar eus morlaeron Kilikia.\nEr Mor Karib e-pad an oadvezh arnevez e veze diforc'het ar voukanerion diouzh ar flibisterion.\nAozadur kevredigezhel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nHenry Morgan. E 1671 e preizhas hag e tangwallas Morgan kêr Panamá – an eil brasañ kêr er Bed Nevez spagnat d'ar mare-se.\nBroioù spagnek, en gwer, en-dro d'ar Mor Karib, a oa tachenn-preizhata ar vorlaeron saoz ha gall.\nKontrol d'ar pezh a vez deskrivet er filmoù ne oa ket kalz a vorlaeron o tebriñ o gwalc'h pe o tont da vout pinvidik. Dre berzh o doare bevañ e varve lod vrasañ anezho e kerz an emgannoù pe ar c'hannoù diabarzh. Lod all a veze krouget.\nDilennet e veze o renerion gant kalz a glanoù morlaeron. Ne oa ket a reizhveli er c'hevredigezhioù-se. A-drugarez d'e ampartiz, e skiant-prenet, e herder hag e aotrouniezh naturel e c'hoarie ar pennvorlaer e vestr. Dilennet e oa ar c'habiten hag ar c'harter-mestr. Hennezh en doa un enepgalloud hag a eile ar penn-bras war-dro ar bourzhiad, evit ober trouz dezhañ. Ne oa den ebet estregetañ a c'helle gervel ar vodadeg.\nEnni en doa pep den ar gwir da doullañ ar gaoz ha pep ezel eus ar bourzhiad, nemet ar voused har ar vartoloded nevez, a dalveze kement hag ur vouez er vouezhiadeg e-par d'ar c'habiten.\nUr c'huzul-meur a oa e skipailhoù zo : ur vodadeg e-lec'h ma ne c'helle sezañ nemet an ofiserion hag an artizaned, a-gevret gant un toullad merdeidi a skiant-prenet.\nTu a oa d'ar c'harter-mestr boulc'hañ da broseziñ ar c'habiten. Ma nac'he hennezh ar prosez e oa disklêriet kablus ha dilaosket war un enezenn peurliesañ.\nRannet e veze ar preizhadur gant meur a strollad morlaeron en un doare rakdiazezet. Ar vorlaeron bet gloazet e-kerz un emgann a reseve ur wellentez ispisial a-wechoù. Gallout a rae ar preizh bout rannet evit ma vefe roet d'ar c'habiten ur wech hanter pe div wech muioc'h eget ar re arall, morse ouzhpenn avat.\nNeoazh ne selle ar gizioù a gevatalder-se nemet ouzh un nebeud rannoù buhez ar vorlaeron ha ne skañvaent ket rustoni o stuzioù da vat.\nMorbreizherezh a-vremañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nBourzhiad ha morlaeron al lestr Faina, taget e-tal aodoù Somalia\nDre ar bed e oa bet renablet, e 2009, gant ar BEM (Burev Etrebroadel ar Mor), 406 darvoud, 153 lestr arsailhet, 49 distroet ha 120 dindan tennoù morlaeron. Kemeret e voe 1052 ezel bourzhiad da c'houestlidi ha niverennet e voe 68 den gloazet hag 8 lazhet. Biz Afrika a hollad e-unan-penn 217 darvoud. An tagadennoù a c'hoarveze e pleg-mor Aden betek-henn a zegouezh bremañ er meurvor Indez ha betek 1000 milmor diouzh aodoù Somalia.\nNiver a dagadennoù bep bloaz :\nPa oa bet taget gant morlaeron somalian d'ar 15 a viz Du 2008 eo deuet ar Sirius Star da vout lestr brasañ an istor a-vremañ bet tapet gant morlaeron.\nAr morbreizherezh hag ar gwir etrebroadel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nWar dachenn ar gwir foran etrebroadel e tremen ar vorbreizherezh da skouer koshañ implij ar varnerezh hollvedel. Preizhañ al listri e keinvor, stoc'hañ an hentoù kenwerzh pe lakaat an eskemmoù morel en arvar a dremene da hosti humanis generis (torfedoù a-enep d'an denelezh) evit ar Stadoù emveliek. Dre ma oa ar vorbreizherezh, dre dermenadur, graet diouzh ar barnerezhioù broadel, e rae ur saviad lezennel dibaot ar fed e veze loc'het an obererezhioù barnerezhel a-enep d'ar vorlaeron gant ar Stadoù emveliek.\nEn e bleustrad De officiis e tisplege Cicero endeo ne zlee ket ar morlaer, evel « enebour an holl » (communis hostis omnium), bout gwelet evel un enebour reizh a vezer ret kaout doujañs dezhañ. E-giz-se, hervez ar prederour roman, ne oa ket ret bout den d'e c'her ha tu a oa terriñ e le ganto.\nKenemglev ar Broadoù Unanet war gwir ar mor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nEr melladoù 100 ha 101 e vez kaoz eus ar vorbreizherezh. Setu bommoù anezho :\nMellad 100 : dlead da genlabourat da gastizañ ar vorbreizherezh.\nKentrisañ a ra an holl Stadoù kement ha ma c'hellont da gastizañ ar vorbreizherezh e keinvor hag e kement lec'h ha n'eo ket dindan barnerezh ur Stad bennak.\nMellad 101 : perzh ar vorbreizherezh\nIntent e vez morbreizherezh evit unan an oberoù da heul :\nPep ober direol a feulster pe pep preizherezh graet gant bourzhiad pe tremenidi ul lestr pe aerlestr prevez, oc'h oberiañ evit paloù prevez, ha troet :\na-enep d'ul lestr pe aerlestr arall, pe a-enep da dud pe vadoù en o bourzh, e keinvor,\na-enep d'ul lestr pe aerlestr, tud pe vadoù, en ul lec'h ha n'eo ket dindan barnerezh ur Stad bennak.\nPep ober a berzhiadegezh youlek en implij ul lestr pe aerlestr p'emañ e oberour oc'h anavezout darvoudoù a ziskouez splann eo al lestr pe aerlestr-mañ ul lestr pe aerlestr-forban.\nPep ober a zo e bal broudañ d'ober an oberoù spisaet el lizherennoù a) pe b), pe graet gant ar soñj o aesaat.\nLes pirates, Gilles Lapouge,\nD'or, de rêves et de sang, Michel Le Bris,\nHistoire de la flibuste, Georges Blond,\nPirates & flibustiers des caraïbes, katalog diskouezadeg, Abati Daoulaz, 2001.\nEñvorennoù ha danevelloù.\nHistoire générale des plus fameux pirates - A General History of the Pirates, Daniel Defoe\nLes Flibustiers du Nouveau Monde, A.O. Œxmelin,\nVoyage aux Isles, JB Labat,\nHistoire du sieur de Montauban, capitaine flibustier, par lui-même,\nUn flibustier français dans la mer des antilles, par JP moreau.\nOberennoù muioc'h arbennik.\nL'aventure de la flibuste, colloque de Brest 2001,\nMarins et flibustiers du Roi-Soleil, carthagène 1697, JY Nerzic & Ch. Buchet,\nSous le pavillon noir, pirates & flibustiers, Ph. Jacquin,\nUtopies pirates, Peter lamborn wilson,\nLa course et la piraterie en méditerranée, R. Coulet du Gard,\nCorsaires & marchands, les relations entre Alger et les Pays-Bas 1604-1830, G. van Krieken,\nLa piraterie sur l'Atlantique au XVIII, L. Vignols.\nAr vorlaeron a-vremañ\nTreasure Island gant Robert Louis Stevenson (tudenn Long John Silver)\nPeter Pan gant J.M. Barrie (tudenn Captain Hook)\nEr bannoù-treset[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nOne Piece, ur vandenn-dreset gant Eiichiro Oda\nTeñzor Rac'ham ar Ruz, albom 12 troioù-kaer Tintin\nPeter Pan (bannoù-treset) gant Régis Loisel\nEr sinema hag er c'hoarioù video[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPirates of the Caribbean (heuliad filmoù), Gore Verbinski\nSellit ouzh ar ger Laer-mor er\nTakadoù ma kaver ar vorlaeron a-vremañ er bed\n(en) Danevell diwar-benn ar vorlaeron er bed\nKartenn vloaziek an tagadennoù morlaeron er bed\nLec'hienn diwar-benn ar vorlaeron a-vremañ (s.o. encyclopirate)\nLa Piraterie dans l'Antiquité, J.M. Sestier, 1880. (Raktres Gutenberg)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Morlaer&oldid=1985488 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 9 Ebr 2022, da 15:04.