Koñchennoù de Lanig Rouz en breton unifié/peurunvan\nTrésors d'archives BZH Mis à jour : 18 juin 2021\nSetu amañ koñchennoù Lanig Rouz bet embannet gant Arkae e miz Gouere 2009 dindan ar stumm orin, da laret eo skrivet e brezhoneg e-giz ma vez savaret en Erge-Vras. Evit sikour ar re n'int ket kustum da lenn an doare kernevat da skrivañ brezhoneg, setu an danevelloù bet lakaet er skritur peurunvan gant un nebeut notennoù evit gerioù rouez diaes da gaout er geriadurioù. Ouzhpenn e dalvoudegezh evit an istor lec'hel e kaver e testeni Lanig Rouz, ur guchennad troioù lavar eus Bro C'hlazig a ro blaz d'e vrezhoneg gwriziennet mat.\nVoici les koñchennoù de Lanig Rouz transcrits en breton unifié pour aider tous ceux qui pourraient trouver des difficultés à lire l'édition originale. Nous avons ajouté quelques notes pour des mots ou des expressions spécifiques au pays Glazig. Ce beau témoignage de la vie rurale dans le pays de Quimper se double d'un intérêt linguistique certain, puiqu'il est écrit dans un breton très proche du breton parlé, il est truffé d'expressions originales qui font la beauté du texte et qui donne tout son sel à un breton authentique, tel qu'il se parlait dans les années trente.\nTreuzskrivadur ha notennoù diwar labour Nikol ha Mari-Kristin Rouz, Yann Gwilhamot, Bernez Rouz.\nMa c’hi bihan a zo du eus penn e fri betek e lost, nemet e bav dehou a-raok a zo gwenn. Da Hanter-miz-eost e oa bet degaset din gant ma merc’h vihan eus ur gêr war ar maez. Bras e oa-eñ e-giz ur voest sukr.\nDibaoe eo degouezhet miz Du, emañ du toud an traoù er-maez : degouezhet ar glav hag ar yenijenn. Diaoulig, ma c’hi du bihan, bremañ a gav gwelloc’h ar gegin. Al liorzh en deus labouret gant e fri du keit e oa brav an amzer ; na lavar netra dezhañ ken, klask a ra ar wrez. Met ar mestr e vez atav e-barzh al lec’h e vez. Kalz imor a zo e-barzh ma c’hi du bihan.\nAr goañv a zo o tont. Diaoulig na gar ket mont er-maez ken. Du dezhañ, ha du emañ an amzer e-barzh miz Du. Glav a zo ha memes, un tammig erc’h d'an devezh kentañ deus miz Kerzu.\nDiaoulig a gav hir e amzer. E-barzh ar gegin ne vo ket laosket da vont, e-barzh al liorzh e vo yen, e-barzh ar c’hav, e-unan, e vo dav dezhañ chom. Diaoulig ne gar ket bez' e-unan. E zaoulagad a savar : tristidigezh a weler e-barzh ma lezer anezhañ e-barzh ar gêr, pa ya an dud kuit eus an ti.\nDiaoulig na gar ket ken al liorzh anezhañ. Deuet ar goañv gant ar miz Du – toud an traoù a zo du : ar gwez hag al liorzh a zo du ha noazh, kollet o deus o delioù. Miz Du a zo duoc’h-du, gwall yen ha trist, met Diaoulig zo du ivez, met un du yaouank, un du esperañs, un du eus ar vuhez.\nWar-lerc’h ar goañv e teuio en dro an nevezamzer. Ar gwez e-barzh al liorzh o do en-dro delioù, bleunioù a vo en-dro ivez. Cheuc’h e vo an amzer.\nDiaoulig en do c’hoazh kalz plijadur o labourat : tennañ ar geot barzh ar glazenn gant e zaou bav a- raok, hini gwenn, an tu dehoù, hini du an tu kleiz. Tud an ti, a re zo bet o hadañ ar geot, ar bleunioù pe al legumachoù a hopo war bouez o fenn. Diaoulig du a zello devouto, hag e zaoulagad a lavaro : bet m’eus bet ac’hanoc’h c'hoazh ur wech all.\nDont a ray en-dro an nevez amzer, an amzer vrav, al lapousoù vihan a gano el liorzh ha Diaoulig a gaso dezhi ’dro.\n1. Lapousoù : pluriel de lapous oiseau. Lapous se dit dans le pays glazik et labous dans le pays bigouden comme dans le Léon. Le pluriel Lapousoù est étonnant, on attend plutôt Lapoused. Le suffixe -ed désigne les êtres animés, le suffixe -où, les choses.\n2. Kas dezhi : Kas an ton, klask e blijadur, c'hoari e doull-reuz.\n2. D'ar foar gant ar c’harr-skaoñiet\nDa bemp eur diouzh ar mintin, e oa Yann war-sav, evit reiñ ur sac'hadig kerc'h hag ur voutenn foenn d’e varc'h Lami. D'ar foar da Gemper e yae da werzhañ moc’h bihan. A-benn en doa echuet bouetañ e varc'h, eñ d’an ti ha kloukañ tri vi, ’blam eñ grede an dra-se a oa mat evit kaout nerzh ha nonpas mont re vezv memes ma eve kalz banneoù gwin. Un devezh start en do da gaout. Ha goude ha hopal d’e wreg «Chann poent eo sevel !»\nHag e-pad e vije Chann oc’h aozañ lein,Yann mont da gargañ tri c’houblad moc'h bihan e-barzh ar c'hased, ha taoler anezhe er penn-a-dreñv eus ar char-bañ ha war-c’horre ur sac'had kerc’h hag ur voutenn foen evit ar marc'h. Ar foenn a oa staget gant ur fun a-zioc'h ar c'hased moc'h. Ha Yann da zebriñ e lein. Chann a oa aet da c’horo ar saout.\nWar-dro eizh eur, toud an dud a oa prest, memes ar verc'h vihan c'hwec'h vloaz : Soazig. He dilhad brav he doa lakaet - betek he boned perlez -, fier e oa o vont da Gemper. Hi, an hini he deus lavaret din-me diwezhatoc'h penaos e oa paseet an deiz.\nChann gant he fanerad amann ha dont, ha taoler ur sell war ar moc'h, ha lavaret : "met Yann t’eus ket gwalc'het anezhe mat". Hi ha kemer un torchad plouz ha lammat e-barzh ar char-bañ hag en em lakaat da frotañ ar moc'h bihan. A-benn ar fin, pep hini oa azezet. Yann e-barzh an tu kleiz a rene e varc'h, ar foet e-barzh e zaouarn. Soazig e-barzh ar c'hreiz ha Chann e-barzh ar penn-all. An traoù kuit, an amzer a oa fresk met brav, e miz Ebrel e oamp, a-benn e tiskoacho an heol e vo brav-tre.\nFonnus e oant degouezhet war an hent bras. Marc'h Lami a yae gant e hent, a leze war-lerc'h ar c'hirri all. Yann a oa fier deus e varc'h, an hini gwellañ er vro war a grede da Yann, hag atav e veze o fougasiñ gantañ. Ar char-bañ a yae gant an hent, skañv ha lijer, gwir eo a lavare Yann en doa lakaet war-c’horre rodoù kaoutchoug, bremañ ' zo un nebeud mizioù.\nNe gare ket da Yann gwelet ur c'harr-all dirak e hini, atav e felle dezhañ beziñ an hini kentañ. A-benn e oant barzh traoñ Stank Kerluhen,Yann a daole hep herpel e foet war e varc'h. E Stank Kerluhen, e-barzh an amzer-se e oa kalz korn-droennoù : Soazig oa spontet ha Chann ha hopal :\nDiwallit 'ta Yann ha ma 've unan bennaket o tont eus ar penn-all !\n«N’eus ket aon da gaout» responte Yann : e-barzh an eurioù-mañ emañ tout an dud o vont da Gemper, n’eus den ebet o vont tramek Kore !\nA-raok en doa echuet e gomz, ar marc'h Lami d’ober ul lamm deus kostezenn ; ul loen kezeg sternet en doa stoket e fri deus hini Lami.\nYann a denne ar fonnusañ ma c’ halle e char-bañ war an tu dehou ; ur c'harr teil a oa barzh an tu all d’ar gorndroenn ; daou loen-kezeg oa staget eus outañ ; ar charretour, e ziv-vrec'h war stern en doa mizer evit derc'hel e gezek eeun war an hent, met an den ha taoler ur sell deus ar char-bañ ha yudal : «Te, sur, an hini eo Yann ! piv a-hend-all a vije bet kemend-all pres e-barzh !» Youenn ar charretour a oa ur c'hamalad yaouankiz da Yann, kalz troioù louarn o doa-int graet o daou asambles.\nYann ha sevel un dorn, ha c'hoarzhin, ha taoler e foet war e varc'h, hag e-barzh an hent !\nE Pont ar c'hleunioù e traoñ ar Rouillen, e-barzh lec'h e oa an hent-houarn da dreuziñ, Chann a lavare : « Ma doue, serret eo ar gloued» setu Yann o hopal «Ho-ho-goustadig !» met an tren oa 'tont eeun-hag-eeun. Ar marc'h-du a daole ur vogedenn zu ken na weled ket netra, ha trouz a oa da heul setu na gleved ket kalz tra ivez. Ar marc’h Lami d'ober chiboud, eñ sav war e zreid a-dreñv, ar moc'h da yudal, Soazig da leñvañ, Chann da skrijañ, ha Yann da hopal ha da lopañ gant e foet ar c'hreñvañ ha ma c'halle war e varc'h. An tren a oa aet hebiou ; ar marc'h en-dro war e bevar zroad ; ne oa droug ebet. Ar gloued a oa digoret en-dro, un taol foet hag ar marc'h en-dro da drotañ tramek Kemper !\nE-barzh kêr e oant degouezhet, muioc'h a girri a oa bremañ met Lami a oa atav an hini lijerañ. E Poull ar Raniked an hent a oa simañtet, hag a lakae e gernioù da risklañ. Goustadikoc'h e oa dav mont ; an dra-se a rae da Yann grognal. Na blije ket dezhañ. Un harp evit da Chann diskargañ he amann hag he vioù e-barzh un ispiserezh ; ha goude e Tachenn Brest, toud an dud d’an traoñ eus ar char-bañ : ar grec'henn evit sevel da varc'had al loened a oa gwall start.\nDegouezhet e-barzh ar marc'had, Yann a ziskarge e gased moc'h dindañ ur wezenn ha diouzhtu da gas e char-bañ hag e varc'h en ur porzh a-dreñv d’an ostaleri, ha stagañ e varc'h en ur marchosi gant un tammig foenn.\nYann en-dro tramek e dud hag e voc'h. Bez' e oa dija tud war-dro hag a c’houlenne ar briz gant Chann. Peuz-fonnus en doa graet Yann afer gant ur marc'hadour deus Bro-Naoned. Atav a-benn e vije paotred Naoned e-barzh foar ar moc'h e vije gwerzhet fonnusoc'h ha keroc'h. Hep dale e oant karget en ur gamion vras e-touez ur veskennad re all, an dra-se a rae un trouz da vezañ klevet deus kement korn e kêr.\nYann tramek an ostaleri gant ar marc'hadour evit touchañ ar baeamant. Dirak banneoù gwin ruz, ar marc'hadour a denne deus ur mell yalc'h un nebeud bilhejoù hag un tammig pezhioù moneiz hag e kinnige anezho da Yann. Hemañ a gemere an arc'hant etre e zaouarn ha kontañ goustadig en ur gemer e amzer araok lakaat an teñzor e-barzh e chakod en tu diabarzh deus e baltok, ha serriñ a rae ar chakod gant ur spilhenn glochedet. Ha Yann goude, o tigoriñ e yalc'h vihan, a daole un tammig moneiz da baotred Naoned en ur lavaret : “un tamm arc'hant chañs".\nUn nebeud banneoù a oa evet etre an dud a oa e-barzh an ostaleri evit ar memes tra. En ur zont er-maez e kavas Yann e c'hoar-gaer Mariann. Hi a lavare :\n«Te, Yann, gwerzhañ mat da voc'h t’eus graet ?»\n«Mat-tre» responte Yann o lavaret ur priz kalz kreñvoc'h evit en doa bet. Yann a oa ur fougaser brein.\n«N'eo ket gwir !» - a lavare Mariann – «da voc'h ne oant ket koulz evit ma re» ; hag hi a zistroe ha hopal : «Herve, Herve, deus amañ founnus !»\nDeus touez ur vandennad gwazed un den o tont tramek dezhi. Kerkent e oa-eñ degouezhet, Mariann da yudal : “Makez azen ! Lavaret em boa dit e oas o werzhañ da voc'h kalz re varc'had-mat. Yann en deus bet kalz muioc'h evit e re. Ha koulskoude e oant un tamm mat falloc'h”. Yann a c'hoarzhe e-barzh e voustachoù, ha kuit, ha laosker Mariann hag Herve d’en em zaskagnat o daou dirak an dud war dachenn ar foar.\nYann da weled e-barzh pelec'h e oa Chann ha Soazig. Diouzhtu en doa kavet anezho, hag e-pad un abadenn vat e oant chomet da deodiñ gant anaoudegezh war an dachenn. An amzer a yae hebioù, deuet e oa mare merenn. Chann ha Soazig o kemer an hent evit mont d’un ti-krampouezh e penn-hent an Ospital. Yann a gave gwelloc'h mont d’un ti-debriñ, en «Tourbie» e- kichen marc'had al loened, e-laez ar Ru Deñval. Kalz tud a oa dija en ti, kavet en doa Yann ur plas.\nServijet e oant hep dale : ur mell pladad soubenn legumaj, ha goude ur c'hrenn tamm formaj rouz, bara fresk diouzh gwalc'h, hag evit echuiñ kig rost gant avaloù douar fritet. Yann a zebre deus tout gant plijadur vras ; da evañ, ur chopinad gwin ruz ha d’ar fin, ur banne kafe rom. Plijet en doa e bred da Yann, mat en doa kavet kement tra. Bremañ, eñ oa da-vat ruilhañ ur sigaretenn, en ur gemer e amzer evit kas d'an traoñ e voued dispar ; un tammig diskuizh na rae ket a-zrouk ; ha pad e oa-eñ o tanañ e vutun un den ha skoiñ war e skoaz, ha lavaret :\n- Mont a ra mat ar bed ganit Yann ?\n- Mat-tre - responte Yann - ha ganit Gwenole ?\nGwenole, unanig tev bihan, beg ruz ha moustachoù hir ne responte netra met tennnañ a rae war vrec'h Yann ha stlejañ anezhañ dirak ar c'hontoar, ha goulenn :\nPetra a evez Yann ? Petra raio vat dit ?\nDiouzhtu e yae ar gwin deus an traoñ, an eil verennad war-lerc'h eben. Kalz amezeien all a oa aze, tud all a anaveze diouzh o gwelet ken, met gant ar banneoù, ar gaoz a yae en-dro. Kaoz al labourioù : an ed oa hadet, an avaloù douar oa da hadañ, an teil oa da gas er-maez pe da lakaat e-barzh an douar.\nE-pad emañ Yann gant e goñchennoù, deomp da welout petra eo deuet da vezañ Chann ha Soazig.\nFonnus e oant aet kuit deus ti ar grampouezerez, fonnusoc'h eo debriñ krampouez evit kig-rost ; ha nebeutoc'h laezh dous pe dreñk a felle dezho gant ur grampouezhenn evit gwin da Yann gant e bred bras. Setu ar vamm hag ar verc'h vihan d'ober un droiad war dachenn «Sant Kaourintin» evit bizitañ stalioù an traoù brav.\nUn tamm kig bevin hag un tammig kig leue he doa prenet Chann e ti ar boser a oa boazet da gemer al leueoù bihan 'barzh kêr. Poent e oa mont en-dro tramek marc’had al loened. Yann matreze oa o c’hortoz, an dra-se na blije ket dezhañ. Staget e oa ar marc'h deus ar char-bañ. Yann da c'hrognal dre e zent:\n«Pelec'h oc'h chomet, n’ouzoc’h ket pet eur eo ?\nBadaouet mat e oa eñ, hag a-benn e oa eñ barzh ar stad-se, ne oa ket brav chom dirak ar paotr, eñ a oa ar mestr bras. Fonnus pep hini oa e-barzh e blas er char-bañ. Yann a daole e foet war e varc'h ha traoù kuit. Hep harpañ e oant 'maez eus kêr. E-barzh ar Rouillen e ti an dibrer,Yann a lakae Lami da droiñ - hag eñ barzh an ti ha da c’houlenn ma oa prest ar sternajoù en doa degaset da renkañ. Yann a selle ar gwellañ e oa gouest ouzh labour an diprer araok paeañ. An diprer a ziskenne da Yann ur werennad gwin ruz, ar gaoz a yae en-dro, ha goude, ur mell banne hini kreñv. Amzer en doa Yann bremañ, e- giz posubl en doa disoñjet Chann ha Soazig chomet er char-bañ.\nA-benn ar fin setu Yann o tont en ur vale a-dreuz, met a-benn e oa peg barzh e varc'h, eñ a oa deuet en-dro da zen hag e oa eñ muioc'h evit morse ar mestr ! Hag ar foet war Lami ! Aer fresk an abardaez a rae vad dezhañ met Soazig he doa anoued ha 'n em glemme.\n- Groez peoc'h ma merc'h, - lavare Yann- , hep dale e tegouezhfomp e-barzh ar gêr.\nUr c'hilometr pelloc'h, Yann a herpe e varc'h, ur wech all, e ti ar marichal, hag a lavare :\n- Dav eo din paeañ lemmañ klerioù an alar, hiziv em eus arc'hant.\nAn taol-se tout an dud en traoñ eus ar char-bañ.\n- Ya, lavare Chann, c'hoant am eus da brenañ un tammig ispiserezh, n’eus ket kalz a dra ken 'barzh ar gêr, na halen, na kafe, na pepr, na chikore.\nM' he dije bet lavaret ar wirionez, aon da gaout yen o doa, hi hag he merc'h vihan. Un ostaleri oa e ti ar marichal. Bez e oa un neubeudig gwazed o chopinata. Diouzhtu Yann e-barzh o zouez hag ar gwin war an daol. Un hantereur vat e oant chomet aze. A-benn oant aet er-maez, ar marc'h Lami a oa boazet da vezañ reizh, na herpe ket da bilpasañ ; an dra-se ne blije ket da Yann. Ha da hopal war e varc'h.\nBremañ oa deuet an deñvalijenn. Yann a lavare: "poent eo hastañ buan, n'em eus ket gouloù, ha ma tegouezh an archerien, an dra-se a gousto ker din-me". Ha setu ur wech-all ar foet war Lami. Un hanter eur diwezhatoc'h e oant e-barzh ar gêr, sklaset met laouen. Ar vamm-gozh he doa aozet ur c'hrenn podad soubenn domm.\nLanig Rouz. 12-1-1974\n1.Ar c'harr skaouet = ar c'harr skaoñiet. Skaoñ = banc.\n2. ur voutellad foenn. En dorn-skrid e kaver eur voutenn foen.\n3. 'Blam = abalamour\n4. Char-bañ = ar c'harr skaoñiet\n5. ar gorndroenn = gortozet vije ar c'horn-tro ou ar c'horn-troenn. E Kannadig Intron Varia Kerzevot e 1927 e kaver ar stumm korn-droien (gw. Devri).\n6 ar charritour = ar charreter\n7 paltog : eus ar brezhoneg pallenn-tog (chasuble à capuche). Troet eo Paletot er C'hatolikon (1499).\n8. o vechennad re all = ur veskennad eus ar ger meskiñ = mélanger. Merzet e vez aze ar staonekadur sk/ch a vez adkavet e Bro Fouesnant hag en Elient. Lanig Rouz a oa o chom nepell eus Elient.\n9. spilhenn glochedet = épingle de nourrice ou épingle à crocheter ou de sureté. Ar ger orin a zo krochedet deuet da vezañ klochedet\n10. makez azen = berradur mab kaezh azen, littéralement pauvre fils d'âne, espèce d'imbécile.\n11. Daskagnat = chercher querelle. Daskagnat littéralement ruminer.\n12 Groez peoc'h din ma merc'h = Roit peoc'h din ma merc'h. Implijet vez ar verb ober e lec'h roiñ er stumm gourc'hemenn.\n3. Da Gemper gant ar c'harr-boutin\nE Kemper e veze ar foar hag ar marc'had bep sadorn. Kalz tud diwar ar maez a vire an devezh-se evit mont da Gemper ; ken un dra bennak dic'hortoz e-giz ur c'hleñved a lakae lod da chom er gêr.\nGant ar c'harr-boutin e yae ar gwragez a-ziwar ar maez; gwellet e vezent o tegouezhout war hent bras Kore-Kemper, an eil war-lerc’h eben, o tont deus pep hent bihan peotramant deus pep toull-karr, gwisket gant o dilhad sul, gant o c'hoef bourledenn, e-barzh un dorn o tougen ur mell paner blad leun a amann : tammoù ul lur peotramant daou lur, goloet gant lienajoù gwenn ha naet. Alies e-barzh an dorn all, he doa ar vaouez ur baner du, e-lec’h oa div pe beder yar peotramant un nebeut dousennoù vioù.\nDek maouez bennak a oa war vord an hent o c’hortoz ar c'harr-boutin, ar gaoz a yae en-dro. Koñchennoù nevez a oa ‘barzh ar vro. Unan a lavare : sell 'ta, n’eo ket Mari-Janig a zo o tont du-hont ?\nMari-Janig a voe atav diwezhat, ar vrud he doa-hi da vezañ ur farodenn, kalz amzer a felle dezhi evit en em fardañ, renkañ he blev, lakaat traoù ruz war he muzelloù ha bleud war he divjod ; ha koulskoude ne rae netra e-barzh ar gêr, al labour a voe graet e-barzh an ti hag e-barzh ar park gant he gwaz : Jeromig, un den didrouz.\nAr merc'hed a rae sin gant o daouarn da Vari-Janig evit dezhi krediñ e oa ar c'harr-boutin o tont, setu hi n’em lakaat da c'haloupat. En ur zont war an hent bras, hi da lugañ he boutoù lêr gwernis an eil barzh eben, ha da gouezhañ en he hed e-kreiz an hent, he faner amann d’un tu hag he faner du d’an tu all ; div yar a yae kuit, staget e oa o favioù setu ne oant ket aet gwall bell.\nMari-Jannig a chome ‘kreiz an hent, he brozh troñset betek he morzhedoù ken e weled he lostenn wenn gant dantelezh. Tout an dud da lammat evit sevel Mari-Janig ; ne oa ket kalz droug, he daou zorn a oa dirusket un tammig ; kas anezhi d’un ti a oa graet diouzhtu, war ur gador e oa azezet, lambig oa frotet deus he daouarn.\nMari-Janig a oa deuet disliv. Unan bennaket a lavare : marteze ma vez graet dezhi da evañ ur bannig lambig e yafe gwelloc'h ; setu ma oa taolet dezhi un hanter werennad gant un tamm sukr ; a kenkent he doa Mari-Janig lonket an dra-se, beg kamm a rae, ha dont a rae dezhi liv ruz en-dro, ha sevel en ul lavaret : "Ma Doue, ma Doue petra am eus graet, e-pelec'h emañ ma fanerioù ?"\nE-pad e oa rentet dezhi he madoù, ar c'harr-boutin a oa degouezhet, ha tout an dud e-barzh gant o fakadoù bras ha pounner. Ne oa ket, koulz lavaret, den e-barzh a-raok : ur gwaz ha peder maouez, unan gant ur c'hoef kiz Kore, an teir all gant ur c'hoef hag ur c'holier bras. Deus o gwiskamant e tiviner lar e oant gwregioù pinvidig eus kêrioù bras e parrez Elien.\nAr c'harr-boutin a oa peuz-hir, an daol a-bep tu war he c’horre, e azeze an dud, ha setu e oant fas an eil d’egile, aesoc'h evit komz. Tout an dud a c’halle kemer perzh e-barzh ar gaozeadenn. E kreiz, dirak, pep unan a lake e banerioù, an eil penn d’an egile eus ar c’harr-boutin. Sur-tre e oa ugent yar o skoudellañ hag o klokal asambles, ha gant ar merc’hed teodek an dra-se a rae ur sonerezh dispar.\nGoustadig e yaent gant an hent, un herp pe zaou, nebeudig a dud a zeue barzh ar c’harr. Bez' e oant ‘barzh Kemper, e tachenn «Toul-al-laer” e kreiz-kêr e oa an herp diwezhañ.\nPep hini a yae deus he zu : unan d’an ispiserezh bennaket evit diskargañ he amann, ha un all tramek marc'had al loened. Met ar pep brasañ a yae d'ar c'hoc'hu evit gwerzhañ o marc'hadourezh : amann, vioù, yer ha lapined.\nNi a zo o vont da heuliañ div vaouez : Mari-Josef ha Mari-Von. Degouezhet ‘barzh ar plas e oant boazet, int azezet war an daol, o fanerioù war o barlenn, dizoleiñ a raent an amann hag ar vioù evit d‘an dud gwelout ar pezh a oa da werzhañ.\nKalz tud, itronezed dreist-holl, oa o vont hag o tont, ha tout a raent ur sell diouzh an amann, lod a c’ houlenne ar briz.\nUn itron, ur vaouez deus an dudjentil, gwreg un ofiser deus ar c'hazarn - em eus klevet dibaoe -, a yae d’an eil baner d'eben, ur spilhenn ’barzh he dorn - he doa tennet sur a-walc’h eus he blev- , hag a bike he spilhenn e-barzh an amann evit tanvañ. Dek paner o doa bet bizit an itron araok e oa dirak paner Mari-Von. Hi da ober memes tra, ha da gemer un tammig amann ha da gas anezhañ d’he beg ha da lipat. An aer he doa-hi da gaout mat ; met pelloc'h e yae-hi, ha kemer c'hoazh ur spilhadenn ' barzh div pe deir faner, ha dont en-dro dirak paner Mari-Von. Met houmañ all he doa gwelet anezhi o tegouezhout hag en un taol krenn he doa lakaet he faner a-dreñv he c'hein. An itron a yae kuit en ur ober ur beg “min ergerzh” ha 'maez hep prenañ netra ebet : mezh he doa bet.\nHa Mari-Von a lavare “Bep sadorn e ra memez tra, krediñ a ran an itron-se a zeu amañ da zebriñ he lein, un hanter lur amann a zo aet sur e-barzh he bouzelloù, ar foerell a dapo emichañs ! ha lavaret tudchentil deus an dra-se ? Ma amann e-barzh ar ster Oded kentoc'h evit reiñ da seurt tud-se !"\nTout ar merc'hed a zistamme da c'hoarzhin, an dra-se a lakae un tammig kaoz etre ar werzherien.\nPeuz-fonnus goude, Mari-Josef ha Mari-Von o doa gwerzhet o marc'hadourezh, hag o div a yae d’ar marc'had pesked e penn all ar c'hoc'hu da brenañ un nebeud merluzed evit koan ; gwelet o doa ivez ar stalioù : boserezh, ispiserezh, frouezherezh. Pep hini he doa kemeret un tamm kig leue evit ar sul.\nDeuet e oa eur merenn ha setu int ha mont da zebriñ krampouezh gant ur volennad laezh trenk e-barzh un ti kozh e ru ar Rak-Kêr.\nWar-lerc’h e yaent da sellout ouzh an traoù brav e-barzh ar stalioù bras ha war dachenn «Sant Kaourintin». C’hoant o doa da brenañ un dra bennak met ne oa ket kalz arc'hant e-barzh o chakodoù ; an amann a oa marc’had-mat. Mari-Josef a lavare : “Prenañ a rafen un hiviz vrav e-giz 'zo aze, met Pêr a zo e soñj gantañ kaout sternachoù nevez evit e gezek setu ma ne gasan ket an arc'hant d‘ar gêr, em bo trouz gantañ“\nAn amzer a yae hebiou, poent e oa tostaat deus ar c’harr-boutin.\nDegouezhet e oa tout a re all memes Mari-Janig a oa o tiskouez d‘ar merc’hed all ar saro nevez he doa prenet hag he daouarn goloet gant livadur iod : e-barzh ti an apotiker e oa bet Mari-Janig.\nMari-Von a lavare da Vari-Joseph en he skouarn : Jeromig n‘en do ket tout an arc'hant da gontañ a-benn an abardaez.\nAr c'harr-boutin a yae kuit diouzhtu, fonnus e oa e-barzh "an Dour Gwenn". Goude e yae goustadikoc'h, kalz krec'hennoù a oa da sevel : ar «Rouillen»ha «Stang Kerluhen» ; ha setu e veze lakaet muioc'h amzer evit mont d‘ar gêr.\nDegouezhet e oant hag er-maez deus ar c'harr-boutin, ha peb hini o kemer hent he c‘hêr, o fanerioù skañvoc'h evit d'ar mintin.\nLanig Rouz 15 décembre 1973\nDibaoe un nebeut mizioù, ar wreg a vouete kalz gwelloc’h ar wiz kozh ; ober a rae dezhi boued mat : brenn deus ti ar bouloñjer, laezh, avaloù-douar ha tout diouzh gwalc’h. Dav e oa d’ar pemoc’h beziñ lart evit kavet kig druz.\nAn devezh bras a oa degouezhet : dour a oa o tommiñ e-barzh ar chidhouarn vras ; war an daol-voued, en ti, ar merc’hed o do diblusket ognon ha kignen ; ar wazed o do lemmet ar c’houtilli a oa e-barzh kêr, deus an hini vihanañ betek ar goutell vras.\nAn daol-voc’h a oa e-barzh ar porzh ; ar wazed d’ar c’hraou-moc’h gant funioù. E-biou he fav e oa paket ar wiz kozh ha stlejet betek ar porzh. Diouzhtu, war an daol gant ar baotred, unan peg e-barzh he skouarn, unan all e-barzh ur pav, unan all e-barzh he lost. Yudal a rae ar pemoc’h met en un nebeut amzer e oa staget he favioù diouzh an daol gant ar funioù. Gourvezet e oa war he c’hostez, yudal kreñv a rae ar paour-kaezh loen e-giz e ouie petra e oad o vont d’ober dezhañ ; met deus he fenn betek he lost un den a oa peg e-barzh.\nEr penn a-raok, al lazher moc’h, fas diouzh penn ar wiz, a dostae beg lemm ur goutell vras he gouzoug, a glaske an takad mat ha gant un taol sec’h a blante anezhi betek an troad e-barzh gourlañchenn ar pemoc’h. Ar gwad a strinke war an douar, daspugnet a vije un tammig evit ober yod gwad.\nEn un nebeut-tre a amzer e oa marv ar pemoc’h. Ne oa tamm trouz ebet ken. Sailhadoù dour berv a vije bannet war ar c’horf marv evit skaotet anezhañ ha kement den a oa aze a gemere ur goutell ha rakañ ar reun. A-benn e oa echuet, kroc’henn ar pemoc’h a oa flour dindan an dorn evel beg ur c’hrouadur bihan.\nGoude, an daol a veze lakaet kostez ur voger ; ar pemoc’h e benn diouzh an traoñ hag ar penn-a-dreñv diouzh an nec’h, ar c’higer-moc’h gant e goutell vras a zigore anezhañ deus laez betek an traoñ. Ar bouzelloù a veze daspugnet e-barzh ur baner ha kaset d’ar stêr e-kichen evit beziñ gwalc’het ha diwezhatoc’h e vezint kavet evit ober ar silzig hag an anduilhennoù.\nAr gorailhoù e-barzh ur baner all evit beziñ kaset diouzhtu d’ar c’harrdi e-tal an ti. Aze veze lakaet an daol-voc’h hag ar pemoc’h troc’het dre dammoù, an daol naet oa war he c’horre an tammoù kig en ur penn hag e-barzh ar penn-all al lard hag ar gorailhoù. En ur veilh vihan e vezent drailhet ha mesket gant kig druz hag ognon ; ar meskad-se, gant e zorn, ar mestr kiger a leunie ur voest houarn, hir ha strizh, reñket brav. E-barzh forn ar bouloñjer e veze poazhet, an dra-se a oa ur fourmaj rouz dispar.\nLard ha kig druz drailhet gant ar veilh, mesket gant ognon, kignen, pebr ha halen glas a rae al lard sall. Gant ar gorailhoù ha kig druz e veze graet ar silzig hag an anduilhennoù ; Ar re-se a oa da chom e-barzh ar jiminal e-pad pell amzer a-raok beziñ mat da zebriñ evit an devezhioù bras.\nAn tammoù kig a oa war an daol, melloù tammoù ul lur, marteze div pe muioc’h ; e-barzh ur bailh e vezent lakaet, un nebeut tammoù er foñs ha goude un nebeut dornadoù halen glas ha salpetr, en-dro ur reñkennadenn tammoù kig ha goude halen betek e oa leun ar bailh a-rez ar bord : bez e vo kig-sall mat a-hed ar bloaz.\nDa goan e-barzh kêr e oa kalz plijadur tañva ar c’hig rost fresk, ur pred mat war-lerc’h un devezh labour start ne rae ket a zrouk.\nA-benn ar sul kentañ e vo pedet toud ar gerent tost ha memes ar re all da zont da fest ar pemoc’h ; un devezh bras evit lod da zebriñ kig rost ha fourmaj rouz deus ar seurt ne veze ket gwelet alies.\n1. Beziñ, tommiñ = an dibenn verb a vez implijet kalz muioc'h e Bro C'Hlazig.\n2. Koutell, ar c'houtilli = kontell, ar gontilli.\n3. Goavet = gourvezet.\n4. Youd = yod\n5. Daspugnet = dastumet\n5. Skaotet = skaotañ\n6. Halen = holen\n5. Ar gwener devezh ar galetez\nBep gwener e kement kêr e oa devezh ar galetez. Da verenn na vije ket soñjet debriñ un dra all bennaket.\nGoude e lein, diouzhtu, an tad kozh a yae da faoutiñ skilioù : petra eo skilioù ? Ne ouzoc’h ket ? Bilhetez koad hir torret moan-tre evit mont dindan ar billig da zerc’hel an tan.\nUn arboellad skilioù oa ingal ‘barzh kêr met bep gwener an tad kozh ne zisoñje ket mont da faoutañ skilioù ; setu ur c’henn bern oa o c’hortoz ‘barzh ar c’harrdi ; an tad kozh a lavare bep sizhun : marteze a-benn ar gwener a zo da zont, e vezin klañv hag e chomin war an teil (barzh e wele evit lavarout mat).\nEn ti, ar merc’hed - ar wreg hag ar vatezh pe ar verc’h vras - oa da-vat oc’h ober an toazh : toazh evit ar galetez gant ed-du ha bleud gwinizh mesket gant laezh, toazh evit ar c’hrampouezh ed-du gant bleud ed-du ha dour, toazh evit ar c’hrampouezh gwinizh gant bleud gwinizh, vioù, amann, laezh ha dienn.\nA-raok ar galetez ar merc’hed a aoze pe grampouezh ed-du pe grampouezh gwinizh. Ar c’hrampouezh ed-du e-pad ar sizhun a veze debret da lein gant ar c’hafe, pe vije mad gant ar soubenn legumaj pe da ober soubenn laezh.\nAr c’hrampouezh gwinizh a veze graet ken evit an deizioù bras. Ma ! a-benn ar sul da zont e oa un devezh bras bennaket : pardon ar « Gerzevot » pe « Santez Anna » pe un digarez all bennaket e-giz ur vadeziant.\nA-benn ar fin e teue tro ar galetez - war-c’horre an oaled ur mell tan dalc’het gant skilioù an tad kozh - daou drebez gant div billig vras : ar wreg gant ul loa bod a gemere an toazh ‘barzh ur bodez liv melen aour, a daole anezhañ war ar billig ; goude, an toazh a veze ledet gant ur rozell vihan - a-benn e oa poazhet un tu, gant ur spanell, ar galetezenn a veze troet evit poazhañ an tu all - ha goude, atav gant he spanell, ar wreg a daole ar galetezenn war ar billig all ; aze, gant ar spanell ivez ar vatezh a zistroe prim evit tommañ anezhi un tammig muioc’h hag un tamm amann ‘barzh ar c’hreiz, ha gant he spanell e taole ar galetezenn domm e-kreiz an daol war un torch gwenn.\nDaou zen ne oa ken ouzh taol asambles ; ar merc’hed o do labour evit gwalc’hañ anezho : an ozac’h hag ar mevel bras. An tad kozh, ar vugale hag ar merc’hed a oa o zro goude anezho o do bet o gwalc’h.\nAn ozac’h a gemere an hanter deus ar galetezenn - ar mevel a dape ar rest - an daou a ruilhe an tamm galetezenn etre o dorn, ha diouzhtu ‘barzh o beg - ha lonke anezho evel ur flipadenn ; dirak pep hini ur mell skudell leun a chistr ruz c’hwerv. Start e oa d’an div vaouez derc’hel dezho galetez war an daol ; dre ma oa unan war an torch e yae kuit ; betek tregont marteze daou ugent galetez etre an daou - ha melloù - teir pe beder gwech brasoc’h evit ar c’hrampouezh a vez graet an devezh hiziv ‘barzh an tiez krampouezh\nBremañ e oa tro ar vugale - trouz e oa kostez an daol - laezh ‘barzh ar skudelloù hag evit ar wreg hag ar vatezh laezh ribot ; an div-se ne zebrent ken a-benn e oa gwalc’het tout an dud.\nGoude e oa kalz labour evit plegañ ar c’hrampouezh ed-du ha marteze ar c’hrampouezh gwinizh ha daspugn anezho ‘barzh an arbel voued ; ha warlec’h e oa dav gwalc’hiñ ar skudilli.\nA-benn e oa daspugnet tout an traoù e oa deuet mare merenn vihan : ar wazed a zeue en-dro da zebriñ galetez yen pe grampouezh ed-du.\n6. An nevez amzer war ar maez\nGwechall, a-benn e tegouezhe an nevez-amzer, ar vuhez a oa e-giz aesoc’h war an douar, er-maez. Ar c’hlazenn e-barzh ar parkeier, bokedoù an hañv e-barzh ar foennegoù, ar bleunioù hag an delioù nevez e-barzh ar gwez war ar c’hleuñioù, a lakae an dud da c’hwitellat gant ar blijadur a oa en o c’halon.\nAr gwellañ tra evit amprouiñ ar vuhez nevez a oa da vont e-barzh an hent bihan, an hent kozh e lec’h, memes en amzerioù-se, ne vije ket gwelet kalz tud na galz loened : na saout, na geseg, na girri ; ha seurt hentoù-se a oa goloet gant ar brankoù a yae d’an eil gleuz d’an egile.\nA-wechoù an hent a oa don etre ar c’hleuñioù uhel ; deus an traoñ e yae an hent a zegouezhe ‘barzh ur stankenn ; an dourig a dreuze anezhi a gouezhe en tu all, izeloc’h en ur foenneg gant un trouz metalek en ur stokañ ouzh ar vein.\nGwez haleg a oa a bep tu, laboused a skrije araok hag a-dreñv. E-touez an delioù, neizhioù graet gant pri prad ha bleñchoù sec’h ; e-barzh an hini vioù glaz gant pikoù du, vioù borzevelleg.\nEr stankenn e oa bleunioù a bep seurt ; deus kostez ar c’hleuz e tu ar c’hreisteiz, bokedoù laezh melen sklaer ; dindan ar brankoù bokedoù glas, melen-ruz, gwenn ha kement liv a zo war an douar.\nBrav e oa chom aze evit ober un diskuizh pell deus pep lec’h. Ne weler den ebet, na glever trouz ebet nemet al laboused o kanañ e-touez an delioù ; ha marteze lammoù ur c’hazh-koad o vont d’an eil brank d’an eben.\nEn tu all deus an dourig, an hent a yae en-dro d’al laez gant kamm-droennoù. War an douar ha war ar c’hleuñioù e oa mein gwenn a ruilhe betek ar stankenn a-benn vije glav bras.\nDre ma yae d’al laez ne oa ket ken war ar c’hleuñioù gwez haleg met gwez derv pe gistin, pe graoñkelvezenn hag uheloc’h bodoù lann ha banal, gant bleunioù ruz melen hag ur c’hwezh dispar. En tu all deus ar c’hleuz, ur park a oa leun a lann deus memes liv, melen aour.\nAn dra-se a oa un taol lagad hag eo diaes gwelout bravoc’h nep lec’h all ebet. Laboused bihan a nijelle dreist al lann, an drezenn, ar gelenn hag ar spern. Neizhoù a oa kement tu : neizh moualc’h, boc’hruzig, laouenan, pennduig, kegin. E-barzh ar c’hleuz er penngos kozh debret gant an amzer un neizh kazhenn- koad.\nKleved e vije labous an nevez amzer : ar goukoug ; an dra-se a rae plijadur d’an holl : bras ha bihan, kozh ha yaouank, d’ar vugale, d’an tadoù ha d’ar mammoù kozh. Neuze e oa deut an nevez amzer.\nDreist ar gwez e-barzh an aer un taol askell sec’h, al labous en he beg un tamm koad : ur big gant pluenn gwenn ha du. He neizh a oa pelloc’h e- kreizh ur bodad-gwez kistin, un neizh graet gant ur micherour dispar : un doenn bleñchoù evit disklaviañ ar vioù ha diwezhatoc’h al laboused bihan nevez ganet. Degouezhet betek he neizh, ar big a ragache ; eürus he oa hi, he labour a yae araok.\nPelloc’h, en tu all deus ar park ul labous all, ur vran marteze div, o koagal ,un trouz trist e-touez ar vuhez-se a oa kentoc’h laouen ha c’hoarzhus. O neizhoù a oa gwall uhel, tre war laez ur wezenn faoù pe derv ; dañjerus e oa mont ken uhel-se.\nE kreiz al lann ur wezh dre vare ul lapin pe ur c’had a lamme kuit ; ar c’hleuñioù a oa leun douarennoù. Ar parkeier legumajoù, ma vint e-kichen, a-benn e teuio an hañv, o devo klianted.\nEn ur vont a-dreuz ar parkeier e vije kavet un hent bihan all, breur d’an hini kentañ : bleunioù, laboused en-dro, ha memes levenez c’hoazh. E kement korn-tro ha kement kleuz, ha kement penngos, al levenez da vevañ.\nA-raok e oa degouezhet ar sklerijenn, ar baotred yaouank hag an dud kreñv ‘yae tramek ar foenneg, pep hini e falc’h war e skoaz hag o c’horn d’istribilh diouzh o senturenn, e-barzh un dornad geot hag ur bannig dour gant gwinegr, e-touez ar maen-falc’h.\nE traoñ ar foenneg e yaent e-barzh ar prad, e lec’h na oant ket evit mont tost ar c’hezeg hag ar falc’herez, damm e oa re zour : an douar ‘ oa re vlot.\nDegouezhet war an dachenn labour, pep den a gemere e vaen ha gober un taol lemm d’e falc’h, a-raok en em lakaat e-barzh al labour. Ha goude an eil war lerc’h egile gant o vrec’h war-stenn gant o hent, ar geot a gouezhe a daolioù sec’h, ar baotred a stoke o falc’h diouzh ar geot ha da heul etre o dent un trouz evel “a-han” e-giz evit beziñ aesoc’h taolet ar geot war an douar. Ar filzi a stoke ouzh ar geot asamblez evel ur mekanig dispar.\nMet dek eur e oa, an heol a ziskoache, hag ar gwrez dija a lakae ar falc’herien da vont goustadikoc’h : piv na vezi ket bet skuizh goude pemp eur falc’hadeg ! Int tramek kêr da zebriñ lein, ul lein dispar gant vioù fritet, kig-sal, chistr, kafe.\nE-pad an amzer-se an ozhac’h a oa e-barzh ar foenneg gant daou loen-kezeg staget diouzh ar falc’herez. En un nebeut amzer ar rest eus ar foenneg, ur c’hrenn tachenn geot a oa taolet d’an traoñ. Goude gant forc’hoù, ar merc’hed hag ar vugale a lede ar geot.\nAn antronoz e vije troet ar foen geot gant forc’hoù pe gant ur mekanik dre gezeg. Ar foenn a oa c’hoazh glas ha memes gleb ‘barzh al lagennoù, dav oa diskouez anezho d’an heol.\nGoude merenn vihan, ar foenn a vije rodelloù ha renkennadoù an eil penn d’an egile diouzh ar foenneg. Ha ma vije sin c’hlav, tout an dud, bihan ha bras, kozh ha yaouank, paotred ha merc’hed gant forc’hoù da ober bernoù diouzh ar foenn ; met d’an deiz war-lerc’h, un tammig heol hag ar bernioù oa ledet en-dro.\nA-wechoù e-pad meur a zevezh al labour-se : e verner ha leder en-dro.\n1. Damm = abalamour\n8. An dornadeg\nEn amzerioù-se al labourerien-douar en em sikoure evit ober o labourioù start evel an dornadeg, hag an dra-se a rae ur vandennad. A-wechoù e-barzh ur vandennad e oa pemp pe c’hwec’h kêr ; gwelout e vije an devezh bras muioc’h evit ugent ha memes tregont etre ar baotred hag ar merc’hed asambles e-barzh al labour.\nHiziv emañ an devezh peurzorn evit ur vandennad a zo dibaoe bremañ pemzektez o vont d'an eil kêr d'eben evit daspugn an eost ; hiziv emañ an devezh diwezhañ barzh «Kerpoul». Al leur a zo leun plouz ha pellachoù. E tu traoñ emañ an dornerez ha goude diouzhtu an hejerez-plouz gant he dorn bras, e fas, uheloc’h barzh an tu dehoù , ar manej a vije laket da dreiñ gant kezeg evit d’an dornerez mont en-dro ; e penn all d’al leur e oa ar veilh-nizat.\nKenkent e tegouezhe an deiz - e miz Eost an dra-se a oa gwall abred- e tiskoache tud deus kement korn : unan gant ur c’harr, unan gant ul loen-kezeg, unan gant ur forc’h hir pe ur rastell. Bez e oa paotred yaouank gapet, merc’hed yaouank, gwazed deut war an oad ha mousoù a oa c’hoazh yaouank tre.\nPevar loen-kezeg a oa staget hep dale diouzh ar manej. Ur mous daouzek vloaz bennaket e-sav war ur plankenn e-kreiz ar manej, ur foet hir barzh e zaouarn, a gase ar c’hezeg ; a-benn e tiblasent, an dornerez en em lake da dreiñ goustadik gant kalz trouz.\nUr c’harr kerc’h a oa dija barzh al leur, gwintet e oa e c’hravazhioù, savet d’al laez ; un den e-barzh ar c’harr, gant ur goutell a droc’he ar "gerboù" ed, a vanne anezho war davañjer an dornerez dirak an taboulin. E sav war ur c’hased bihan evit bezañ uhel a-walc’h, an ozhac’h kêr “Pêr” a oa o vouetañ an dornerez ; dre ma kouezhe ar "gerboù" war an davañjer, Pêr a ginnige anezho dre zent bras an taboulin.\nUr vicher dañjerus, e vizied a c’halle bezañ lonket gant an taboulin da heul ar gerboù ; alies zo bet gwelet tud bistiged en ur ober ar vicher-se.\nNa zont er maez deus an dornerez an ed yae barzh an hijerez-plouz ; hennezh a droe gant ur mell dornikell : dre dud e oa dav treiñ anezhi, an taol-mañ ne oa ket ur vicher dañjerus, ur vicher start a oa sur-tre. Un den kreñv a oa boazet da gregiñ en dornikell, met hiziv ur mell maouez vras ha dev a oa peg e-barzh; ar vaouez-se a yae d'an eil kêr d’eben da labourat alies evit he boued ; a-benn ne laboure ket, hi yae da glasket boued hag evaj.\nTeodoù fall a lavare lar Per en doe graet dezhi mont barzh ar plas-se evit dezhi na pas mont re alies da welout ar voutailhad chistr barzh ar c’harrdi. Dindan an hijerez e kouezhe ar pell hag ar greunenn. Teir pe beder flac’h yaouank gant o rastell pe o rozell a denne kuit deus dindan pezh a oa ar pellachoù gros e-barzh un tu hag , ar rest e-barzh an tu all.\nUr wech dre vare , int a leunie ur mell liñsel gant ed ha pell, ha stleje anezhi tremek ar veilh-nizat e penn all d’al leur. War dro ar veilh, div vaouez all hag ur mous : unan a droe an dornad, eben all a vanne an ed hag ar pell en ar veilh, ar mous gant ur rozell a rae ur bern deus ar greunenn a zeue er-maez deus ar veilh. Ar greunenn a veze kaset diwezhatoc’h d'ar c’harrdi : div pe deir gwech e veze dav nizat anezho c’hoazh araok e vijent naet hep tamm pell. Ar pell a yae d’an tu all deus ar veilh. Ar vamm-gozh dont a lavare: «dav eo lakaat a-gostez un tammig pell naet, pell kavel, ezhomm a vo araok echuo ar bloaz.» Ha tout an dud da c’hoarzhin barzh al leur.\nAr plouz a yae er-maez e penn an hijerez; aze pevar mous yaouank, paotred ha merc’hed gant forc’hoù bihan a vernie anezhañ evit bezañ aesoc’h da bevar faotr yaouank etre ugent pe bemp bloavezh warn ugent a vije gant forc’hoù troadoù hir war dro pemp metr, dougen ar plouz war ar bern a oa deut gwall uhel ha peuz hir.\nDaou zen oajedek a oa oc’h ober ar bern plouz, brav e oa graet ganto, ne oa riskl ebet d’e gwelet kouezhañ. Kenkent e oa gollo ar c’harr unan all a gemere e blas : ar charritour a yae hep herpel mont dont deus ar park d’al leur. Barzh ar park, tri den marteze pevar a garge an ed barzh ar c’hirri.\nEn al leur na weler ket an dud gant ar poultrenn a nijelle e kement korn : an dour rouz a rede deus beg bep hini; an heol a oa tomm e kreiz an deiz. Ar paotr bihan kêr a ginnige ur werenn chistr d'an dud mare da vare : met na ever ket kalz, a-wechoù ur bannig en o beg ha taol anezhañ en-dro war an douar evit glebiañ o zeot a oa gwall sec’h.\nDa unnek eur hanter un harp evit merenn ha da beder eur unan all evit merenn vihan.\nD'an abardaez un tammig araok an deñvalijenn ar c’harr hanter leun ed met ur mell brank derv war-c’horre : ar c’harr diwezhañ a oa o tegouezhout ; ha tout an dud merc’hed ha paotred da yudal. Na nebeut amzer e oa daspugnet ar plouz hag ar greunenn. Echuet e oa an eost e “Kerpoul”.\nBremañ e oa deut an noz : youc’hadeg a oa bremañ, ar baotred o doa kalz plijadur, met ur vandennad all a responte dezho en tu all deus ar stankenn ; e-barzh ur gêr all an eost a oa echuet e memes amzer. E-pad un hantereurvezh an div vandennad a responte an eil d’eben.\nAr wreg a oa deut e-barzh al leur gant ur voutaihad gwin ruz, ur voutailhad lambig hag unan all un tammig traoù dous evit ar merc’hed.\nA-benn ar fin ar youc’hadeg a harpe, an noz a oa deut didrouz. Ar wazed dirak ar puñs evit sklapañ dour deus o c’horf ha kas kuit ar boultrenn staget gant ar c’hwez. An eil war-lerc’h egile ez aent d'an ti da zebriñ koan.\nOuzh taol oant bremañ, ar wazed e-penn laez, ar vousoù hag ar merc’hed e-penn traoñ. Daou lamp petrol a sklerijenne an ti. Soubenn ar c’hig sall a yae deus traoñ, ha goude kig sall gant legumajoù, un anduilhenn a oa barzh ar jiminal dibaoe ar goañv ; war-lerc’h ragoud lapin gant prunenn. Naon o doa tout an dud, bihan ha bras, al labour a oa bet start, ar chistr ha diwezhatoc’h al lambig a ziskenne. Kanaouenn a oa an eil penn deus an daol, amzer a oa evit mont da gousket ; ar sul 'oa a- benn arc’hoazh.\nE-kreiz an noz bep hini a gemere hent ar gêr, an noz a oa brav, al loar a sklerijenne an hentoù, aesoc’h e oa mont d’ar gêr ; c’hoarzhadeg a glever kement tu e-pad pell amzer.\nEchuet e oa an eost evit ar bloavezh.\n9. Koñchennoù an ostaleri\nBremañ ‘zo daou-ugent vloaz ma mamm a oa o terc'hel ser er gêr un ispiserezh hag un ostaleri. An dezioù bemdez oa nebeut klianted ; ur wech dre vare, e teue bugale da brenañ evit dek gwenneg pe damm pevar real limaioù ; gwechoù all, gwregioù ar c'hêrioù e-kichenn da gerc'hat ul lur halen glaz pe gafe ; gwele ’vije ivez an aozer-henchoù pe unan all bennaket o tont da c’houlenn ur voutailh gwin ruz.\nKoulskoude war an estajerennoù e oa boutailhoù deus pep seurt traoù : gwin ruz, gwin gwenn, hag evajoù kreñv e- giz rom, kognak, kirsch, dour vineraer ha kalz re all a m’eus disoñjet. Ar bannioù a vije servijet war an daol vihan ; dirazhi, dioù pe deier c’hador hag ar c'hased «Luciline». Luciline a oa petrol a vije gwerzhet evit sklerijennañ an tier gant al lampoù.\nKennebeut klianted dirak an evajoù e-giz evit an ispiserezh. Gwelet e veze ur c'harr bennaket herpel ; ar charretour a stage e geseg diouzh ar ruilhenn kost ar voger ; goude e teuie ‘barzh an ti. An den se oa o tont deus pell, e garr a oa leun deus peb seurt marc’hadourezh. D’eus pelec'h e oa o tont ? Roudoualeg pe damm Kastel Nevez, pe un tu bennak all. E wiskamant, dilhad voulouz, war-c’ horre e benn ur mel tok ledan.\n«Ur werenn kafe hag ur banne kirsch e- barzh » - a c'houle. E-pad ‘oa selvijet dezhañ e yae d’ar penn all an ti da dommañ e zaouarn eus tan an oaled. Ha da c’houde e kemere un tamm bleñchoù lesked evit tanañ e gorn-butun ; evañ a rae a-benn ar fin e werennad kafe tomm. Ne oa ket kalz savar e-barzh : «Kenavo ar wech all» a lavare. Hag en-dro war an hent gant e zaou loen-kezeg trema Kemper dindan ar yenijen.\nD’ar sul war-lerc'h merenn, nebeut paotred yaouank a c'hoarie kilhioù pe voulloù-tenn ser evañ ur voutailhad gwin.\nEtre teir pe beder eur d'an abardaez e tegouzhe bep sul en ostaleri tri den, keñtoc'h bihan, met plantet mad war o zreid. O anvioù : Yann, Fañch ha Tin. Anavezet mat-tre e oant er vro, ha boaz e oamp da weled anezho bep sul war -dro memes mareioù.\nAbred eus ar mintin e oant aet kuit d’eus ar gêr ; war-dro eizh eur pe nav eur ‘oant war an hent evit mont d'an oferenn d’ar vourc'h. Seizh kilometr war o zreid ha kement all evit mont d'ar gêr ; ha meur’d chapel o doe resevet gweladenn an tri c’hamalad a-hed an hent ; o c'hlipenn a gomañse da ruziañ. «Tri bann gwin ruz!»’ lavare Yann kenkent oant deut ‘barzh an ti. Hag ar savar en-dro etreze o zri.\n«Ya ‘lavare Yann, da viz mae ar bloavezh pemzek en “Argonne” ‘barzh ur c'hoat gant melloù gwez ar seurt a n’eus ket tro amañ, aze on degouezhet ma unan fas d'ur “Boche”, ur mell den gant blev melen ; kost ur wezenn eo chomet, ma bailhonetez a-dreuz d’e vouzello. Unan eus hon daou a ranke chomet»\nKenkent en doa echuet Yann, Fañch a gemere ar gomz : «Me ’zo bet ’barzh “Salonique” an dra-se ’ zo pell deus amañ, gant ur vag e oamp bet ; meur’d devezh e oamp chomet war vor. A benn e oamp diskennet eus ar vag e-touez meur’d miliad soudarded, ar jeneral a yeas war eeun trema din-me, ha skoas war ma skoaz ha lavaras : “Alors ça va Fañch?, qu'est ce que tu penses de ça?”. Tout a re-all a herpas digor bras o beg.\nTin a soñje lar ne oa ket drochoc’h evit an daou all a lavare : «Barzh ar bloavezh seitek, me oa ’barzh Verdun. Un devezh ’barzh ur foz oamp ur vandennad soudarded gourvezet e-touez ar pri evit kuzhat deus ar brussianed o doa dibaoe pell amzer tennet warnomp. Prest e oamp da vezañ prizoniet. An ofiser Boche dont dirazomp - tregont metr marteze, ha hopal “Rendez vous”. Den ne grede respont na n’em ziskouez ; a-benn ar fin me da sevel ha da hopal ar c'hreñvañ a oan gouest e-giz ur youc’hadenn d’an devezhioù dornadeg : “Ton gueule sale Boche”. Ha ma den kuit ar founnusañ ma c’halle mont gant e zivesker hir.»\nYann a zistamme da c'hoarzhin hag a daole da D-Tin : «Te n’out ket ken un «embusqué», te t’eus passaet ar peb brasañ deus ar brezel ’barzh Pont-ar-Veuzenn.»\nTin a responte diouzhtu: «Te Yann, t’eus pañsion vraz, met n’out ket bet pistiget ‘barzh front e-giz t’eus c’hoant da lakat an dud da grediñ. Met o tont d’eus permission, out kouezhet en ul lamm maez d’eus an treñ, mezv dall oas adarre!»\nTrouz ’barzh an ti , den na gleve netra ken. Fañch an hini kentañ bouzar eo tammig, met lavaret a rae d’e zaou gamalad :\n-Peoc’h ! peoc’h !\n- Gra peoc'h te Fañch da gentañ ! a yude Yann : paour kaez Fañch, te ivez ac’h eus pañsion, hag ar gwasañ ‘bamm out bouzar. Met, te ‘oa bouzar pell araog ar brezel, ha memes out ganet bouzar!\nAn trouz a greske. Yann, Fanch ha Tin a hope muioc'h-muiañ ; ar gwin a yae atao d’an traoñ - bep hini teier gwerenn vras o doa lonket : ha gwer an ostaleri ‘barzh an amzer-se ’oa kalz brasoc’h evit bremañ ;\nEn un taol int o zri sevel asambles ha kemer toul an nor, ha maez war hent o c’hêriou pep unan e du. Noz ‘oa degouezhet, poent ‘oa mont da gousket. An heñchou evit mont d'ar c’hêriou oa hir ha strizh, nikun ebet d’eus outo ne valee eeun.\nUr sizhun labour start ‘oa o c’hortoz an tri c’hamalad, met a-benn ar sul-kentañ, abred eus ar mintin e vint en-dro war an hent evit mont d'an oferenn.\n10. O vont d’an oferenn\nBep sul e oa dav mont d’an oferenn, an hini a grede, an hini ne rae ket. Goude e oa graet boued d’al loened, goroet ar saout, ar c'hezeg hag ar saout a oa kaset er-maez ; tout an dud a gemere hent ar vourc’h.\nAn ozhac'h, e dog voulouzenn eeun war e benn, a oa an hini kentañ war an hent ; pemp pe zek munud diwezhatoc'h ar wreg a yae kuit. Bep hini a zegouezhe a-hed an hent gant e gompagnunezh, un eur bale evit mont betek ar vourc’h.\nBep sul ar memes taol-lagad a dalve forzh pezh abadenn. Ar re yaouank, merc'hed ha paotred gant marc’hoù-houarn, nebeut tud oajedek e-barzh char-bañioù. Plijadur a oa sellout ouzh ar c'hezeg lijer, ar marc'h gwenn pe ruz. Met ar pep brasañ deus an dud a yae war droad : muioc’h amzer da gaozeal a-hed an hent ha da glevout ar c'helachoù.\nAr merc'hed a vale dre div, teir, peder, a-wechoù muioc’h, bep hini he disglavier en he dorn ; an amzer a c’helle distroiñ araok e veze echuet an droiad. Bez e oa merc’hed tev ha bihan maget mat, gwall ront deus kement-tu, war o fenn ur mell bolompig blev ront e-giz ur galetezenn ha war-c’horre ar c'hoef bourledenn, koef ar vro ; gwelet e veze ivez ar c’hoef bras parrez «Elien» ha memes ur vaouez gant ar c'hoef bigoudenn, ur vaouez divroad, e- barzh an amzerioù-se an dud ne guitaent ket kalz o barrez anezho.\nBez e oa ivez nebeut merc'hed bras ha sec’h, a vale eeun, o fenn savet d’al laez ; re all a oa daoubleget, ha re all a gamme : mizer o doa int bale ; ha koulskoude a yae ken fonnus hag ar merc'hed all ; o disglavier en o dorn kleiz hag o dorn dehou war o c’hazell evel evit en em zalc’hiñ eeun. Kalonek e oa ar merc'hed evit ober kemend-all hent, an dra-se bep sul. Fall e renke d’an amzer bezhañ evit lakaat anezho da chom er gêr. Plijadur a oa kazi sur o vont d’an oferenn.\nAr wazed a yae gostadigoc'h gant o hent, aet e oant kuit araok, alies ar vaouez a gave he fried a oa aet kuit un tamm mat araok dezhi. Setu e veze lavaret dezhañ : “N’out ket aet pelloc'h evit aze? Echuet e vo an oferenn a-benn e vi degouezhet e-barzh bourc’h Erge.”\nE Pont-Balan alies e veze klevet ar c'hleier brallañ, hag ar baotred, ar merc'hed, ar re voan, ar re dev, ar re gamm, ar mammoù-kozh hag an tadoù-kozh d’en em hastañ a ginnige kouezhañ gant ar vein a oa war an hent ; deus an traoñ e yae int fonnus met goude e- barzh ar grec'hen e oa poanius da vont d'al laez betek ar vourc'h.\nDegouezhet an holl dud diouzhtu d’an iliz, ur rampadenn dreist ar voger vihan, hag\ne-barzh ar vered gozh e-tro an iliz ; ar wazed a gemere an tu kleiz evit mont tramek an nor a-gostezh ; ar merc'hed a yae war zehou evit mont e-barzh an iliz e-biou an nor vras.\nEn iliz ma selled ouzh ar penn laez, ar merc'hed a oa en tu kleiz hag ar baotred en tu dehou ; morse un den ne yae e-touez ar merc’hed nemet unan yaouank bennaket ped un divroad en doa c’hoant da vezañ e-kichen e wreg met kalz daoulagad a veze paret war e-c’horre e-pad tout an oferenn.\nA-benn e veze echuet, an dud a yae tramek ar vered, leun e oa an hent ;e- barzh ar vered pep hini a yae d’ar bez e familh : ur bedenn hag un tamm renk, displantañ ar geot e oa dav, lakaat grozol net, gwalc'hiñ ar veiñ marteze. Goude er-maez, en em gavent en-dro : ar merc’hed tramek o zu e-barzh un ostaleri evit evañ ur banne kafe ha debriñ un tamm kouign ; ar baotred e-barzh un ostaleri all evit lonkañ nebeut bannioù gwin ruz pe ma veze yen an amzer bannioù an hini kreñv evel rom pe gognak ; e-barzh an ti butuñ e yae int ivez d’en em bourvezañ evit ar sizhun : pakadoù butuñ gris pe dammoù butuñ karot, butuñ da chaokañ.\nDiwezhatoc’h e-lec'h kreisteiz an holl a oa aet kuit eus ar vourc’h ; hag an traoù a oa deut didrouz war-dro an iliz ; ar vourc’h a oa en-dro didud, koulz lavaret den ebet nemet mousoù ar vourc’h a oa bremañ ebatal war an dachenn dirak an iliz.\n29/03/1975 Lanig Rouz\n11. Ar Pellgent\nGwechall e yae ar pep brasañ deus an dud d’ar Pellgent, an oferenn hanternoz e Gouel Nedeleg. Yen e oa alies an amzer, avel fresk, an douar a oa skornet, ha koulz lavaret erc’h ne oa ket morse. Seizh kilometr war droad a veze graet evit mont betek bourc’h an Erge-Vras. Dre vandennoù e yae ar baotred hag ar merc’hed yaouank. C’hoarzhadeg penn da benn an hent. Amzer da c’haloupat ha d’ober farserezh a-hed an hent, ar baotred a rae aon d’ar merc’hed.\nE-barzh ar vourc’h, tramek un ostaleri bennaket evit gortoz hanternoz, lod evit evañ bannioù ha da gaozeal ; ar re all evit c’hoariñ kartoù. War-dro hanternoz e yae int d’an iliz, leun tud e oa hi, start e oa kavout ur gador evit azezañ ; lod a renke chom en o sav.\nBez e oa e-barzh an iliz tud devot a oa deut evit pediñ met kalz re all a oa aze peogwir an dra-se a oa ar c’hiz. Kaoz ha trouz e-barzh an iliz memes e-touez an dud oajedek, kaozeal a rae-int deus al labourioù ha deus o loened. Ar re yaouank, ha dreist-holl ar baotred a c’hoarzhe ken kreñv a-benn e oant war an hent. En o zouez daou grennard gant daoulagad lugernus oc’h ober ur sell war-dro, a-raok, a-dreñv, ha deus kostez, ha goude en ur stouiñ o fenn, int a denne deus o chakodoù, pep hini ur mell tamm bara gant lard sall a oa gantañ c’hwezh an ognon hag ar c’hignen. Int o daou en em lake da zebriñ, o bara e-barzh un dorn ha gant an dorn all sevel o chupenn evit en em guzhat. Met en ur chaokañ, trouz a rae-int ; an dud war-dro a selle deus outo hag un den a lavare : « Paotred n’hoc’h eus ket mezh ; n’ouzoc’h ket pelec’h emaoc’h amañ ? » An daou lampon, atav da zebriñ e-giz na glevent netra, evel e oant bouzar, a echue o c’hreun gant kalz plijadur.\nE-pad an amzer-se ar beleg a oa komañset da lavarout an oferenn ; ar muzik a oa gant an orglezig, kanaouennoù gant ar baotred, ar veleien, ha goude gant ar merc’hed hag ar seurezed.\nMet e-barzh korn an iliz, e-barzh al lec’h e oa ar baotred trouzus, ne selaouer ket koulz lavaret tamm ebet ar ganerien nag ar veleien, met ar gaoz a yae en-dro hag ur wech dre vare ur mell taol c’hoarzhadeg a lake tout an dud, e-barzh an iliz, da zistreiñ deus war o c’hadorioù ; ar person kozh a denne e zaoulagad kuit deus e levr hag a daole ur sell fulorus war draoñ an iliz.\nE-barzh an oferenn, ar gador a gouste daou wenneg ; ur vaouez kozh a zaspugne an arc’hant e-touez an dud ; ur mousig yaouank ober dezhi ur pezh ugent real hag a lugerne un tammig re. Met an itron a lavare : « Te a gemer ac’hanon drochoc’h evit ez on ; roit din-me arc’hant mat, ha ma ’t eus c’hoant, na lavared ket d’an aotrou person. » Setu ar paotr bihan ober dezhi daou bezh gwenneg toull ; ha tout ar vugale, ha memes ar re vras, a zistamme da c’hoarzhin. Ar pezh ugent real a oa ur pezh chokolad goloet gant paper seiz ; e-barzh an ostaleri ar paotr lampon en doa prenet e bezh evit nebeut a dra hag e doa soñjet kaout moneiz gantañ hag ober un devezh mat en ur zont d’ar pellgent.\nAn oferenn a oa echuet e-touez trouz ar ganaouenn ha trouz mouezhioù ar mousoù ; ar c’hadorioù taolet an eil tu d’an egile evit mont fonnus er-maez. War-dro an iliz, e-barzh ar vered gozh, trouz a oa bremañ : mouezhioù kreñv ar wazed, mouezhioù lemm ar merc’hed ha youc’hadennoù ar vugale a c’haloupe kement-tu.\nAl loar a oa sklaer, an avel yen a c’hwezhe deus an uhel.\nOstalerioù ar vourc’h a oa leuniet en un nebeut amzer : gwin, kafe tomm, evajoù kreñv, bara, fourmaj rouz, silzig, kouignoù ha bep seurt traoù all a vije gwerzhet e-kreiz an noz betek ar mintin.\nPep hini a gemere un tammig nerzh ha goude, a yae war an hent evit mont d’ar gêr.\nober dezho : roiñ dezhi\ndistamm da c'hoarzhin = dirolliñ da c'hoarzhin.\nDigouezhet er vorc’h, ar marc’h oa distaget diouzh ar wetur e porzh an ostaleri, ha goude en ur marchosi e oa laket gant ar vouten foen.\nAr familh diouzhtu d’an iliz - bihan e oa hiriv - leun gant mammoù yaouank hag o bugale vihan. Leñvadeg a veze klevet an eil tu d’an egile, ar person a lavare an oferenn, evit bezañ klevet deus an dud, e renke hopal war-bouez-e benn.\nA-benn e oa echuet an oferenn ar vugale vras, ar mammoù hag an tadoù- kozh, ar wazed hag un nebeut merc’hed, bep hini en e zorn ur boked beuz pe lore, maez d'eus an iliz.\nMet ar peb brassañ ar mammoù yaouank, o babig war o brec’h a yae goustadigoc’h, ha da vale barzh ar vorc’h, brav e oa an amzer bremañ, an heol a domme un tammig bihan, dont a rae an dud da welout ar vugale vihan ha da lavar fougasoù d'ar mammoù: “brav!” “tev!” “ maget mat e oa ar babig bihan!”, “ar verc’h vihan a denne d’ he zad!”, hag ar paotr tev a denne d’e vamm, “memez daoulagad c’hlas ha blev melen!”.\nLaouen e oa kement mamm o vont d’ar gêr : ar bravoc’h babig a oa en he brec’h.\nEvit Chann e-giz evit Marivon pe damm evit Mariann an dra-se oa un dra sur, lavarout a rae tout an dud : an hini gwelloc’h, an hini bravoc’h, an hini tevoc’h, an hini koantoc’h, ha me oar petra c’hoazh,\nha barzh he zi e oa ar burzhud- se.\nSetu penaos e vez kontet gant Lanig Rouz ar pardon mut, a gase ar birc’hirinerien da chapel Intron Varia Kerzevot da zevezh Yaou Gamblit.\nDa Yaou Gamblit, ar yaou araok Sul-Fask e oa ar c’hiz da zont da Gerzevot hep kaozeal.\nPenn da benn an deiz, tud, merc’hed kozh dreist-holl, en em haste war an hent 'tremek ar chapel, o fenn stouet, o daoulagad war an douar evit non pas gwelet an traoù hag an dud a-hed an hent ; ur gomz ha torriñ er-maez deus o beg : ar pardon a yae da fall, o devezh a oa kollet ha memes tout ar bloavezh, ha marteze o buhez !\nA-benn ‘ vezent e-barzh ar parkeier, a-dreñv ar c’hleuziou, mousoù yaouank a rae trouz, a hope d’ar merc’hed a oa vont e-biou ar founnusañ a c’hallent, ha memes ar baotred a gaozee dezho pe deus o bugale pe deus o c’hêr, peotramant deus an amzer : ur gomz bennak e-giz : « brav eo an amzer », « kreñv eo an avel », « erru eo ar glav ». Ma c’hallent lakaat ur vaouez bennak da respont, c’hoarzhadeg ha plijadur a veze e-touez ar mousoù.\nE-barzh Kerzevot, ar merc’hed a rae ur bedenn e-barzh an iliz, ha goude e veze dav ober tro ar vered war o fenn daoulin ; ur binijenn start ma veze brav an amzer ha sec’h ar geot, met ma veze glav ha gleb an douar, an dra-se rae un taol kaer, ha kalz tud yaouank, d'an deiz hiziv, ne vefent ket gouest d’ober kemend-all. Goude e oa echuet ar binijenn, war hent ar gêr, an teodoù yae en dro, kalz tud a gemere evit o arc’hant. Med evit un nebeut tud, ar re yaouank ar peurvuiañ, an dra-se ne oa ket ken aes.\nUr familh tud deus ur gêr tost-tre deus Kerzevot a yae 'tremek ar chapel a-dreuz ar parkeier, war-lerc’h koan. An noz oa degouezhet, teñval e oa. En ul lammiñ en traoñ deus ur c’hleuz, ur plac’hig yaouank pemzek vloaz a gouezh e-touez ar pri war he fenn glin. “Gast” lavar ar verc’h en ur sevel en dro. Kerkent ar vamm a lavar : “kenkoulz eo deoc’h mont d'ar gêr bremañ, ne dalvez ket ar boan deoc’h mont da Gerzevot”. Hag ar paour kaezh merc’h he-unan d’ar gêr en ul leñvañ e-barzh an deñvalijenn. Ar rest d’eus ar familh : an tad, ar vamm hag ar vugale all, paotred ha merc’hed betek Kerzevot evit echuiñ ar pardon. Met an dra a zo chomet evit din-me ur mister : evit petra komz ar vamm ne oa ket ur pec’hed e-giz hini he merc’h ?\nUn tammig a-raok Kerzevot, en ur zegouezhout war an hent bras, ar familh vihan en em gav gant ur vandennad tud, paotred ha merc’hed yaouank ; trouz ebet, ur grenn didrouz, met en un taol, ur plac’h a zistamm da c’hoarzhin, ha diouzhtu an trouz bras e-touez ar re yaouank, trouz da veziñ klevet deus pell.\nHini ebet deus ar vugale n'en deus kredet digoriñ e veg ; ar vamm na denne ket he daoulagad kuit anezhi. E Kerzevot e oant bremañ, un hanter eur e-barzh ar chapel, un hanter eur all e-tro ar vered, ha goude 'tremek ar gêr en-dro. Ar vugale war-eeun d’an ti ; e-pad an amzer, ar vamm hag an tad d’ar c’hreier evit ober ur weladenn d’o loened. Hanternoz a oa paseet. Ar vamm en ur zigoriñ an nor a wele he daou baotr koazezet deus an daol-voued gant an dorzh-vara ha plad ar c’hig-sall. Ar vamm da sevel he div vrec’h d’al laez, ha lavaret : Intron Varia Kerzevot ! debriñ kig da Wener ar Groaz !\n4 a viz Even 1975\n1. Founnusañ = fonnussañ\n2. Kalz tud a gemere evit o arc'hant = kalz tud a dape o fegement.\n3. evit petra = perak\n4. distamm da c'hoarzhin = dirolliñ da c'hoarzhin.\n→ Koñchennoù, histoires vécues de mon enfance : télécharger la version PDF breton dialectal/français.


Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional - Wikipedia\n(Adkaset eus Bloc d'Esquerres d'Alliberament Nacional)\nSkritell embannet gant ar BEAN\nAr Bloc d'esquerra d'alliberament nacional (BEAN) ("Bloc'had an Tu-Kleiz evit an Dishualded Vroadel") a oa ur c'hengevredad bet savet er bloavezh 1979 da-geñver ar mouezhiadegoù gant disrannerien gatalanek gant Lluís Maria Xirinacs, ar Partit Socialista d'Alliberament Nacional (PSAN) hag Bloc Català de Treballadors (BCT).\nAr strollad katalanek disrannour kentañ an hini e oa, ha kaset en doa un dileuriad da Barlamant Spagn e 1979 hag en doa bet muioc'h evit 50,000 vot.\nDa c'houde e kuitaas ar PSAN ar c'hengevredad ha dont neuze ar BEAN da vezañ ur strollad politikel.\nSavet e oa bet un disklêriadur unvan etre BEAN hag ar Nacionalistes d'Esquerra da-geñver ar vouezhiadeg demokratel kentañ dalc'het e 1980 met a-benn ar fin e oa bet kinniget bep a listenn ganto met n'o doa ket gellet kaout dileuriad ebet.\nEn em divodañ a reas ar BEAN e 1982.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Bloc_d%27Esquerra_d%27Alliberament_Nacional&oldid=1456816 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 3 Ebr 2013, da 11:15.


Journal de Renaud Camus, mardi 30 décembre 2014\ncréée le mercredi 31 décembre 2014, 19 h 00Mardi 30 décembre 2014, minuit & demi. « Le bruit courait depuis quelque temps, écrit Houellebecq dans Soumission, que certains de ses discours [à ~~~~~~~ ~~~ Pen] ~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~ — ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ Philippot. Je ne ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~, ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ considérables. »\nLe ~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ de ce renfort ~~~ ~~~~~~. ~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~~~~, ~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~ (~~ ~~’~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ !) ~~’~~~~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~~~~~~ ~~~~~~ ambigu quant à ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~~ (Libération ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~) ~~~~~ ~~~ ~~~~ retenus tout de ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~. ~~’~~~~~~~~ : ~~~~ ~~~~~~~~~~ éditorial devrait beaucoup ~~~~~~~~~~~ ~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~ ~~’~~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~, ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ Remplacement.\nLes ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~’~~~~~ ~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~ chaude depuis aussi ~~~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~ ~~~~ ~~~~, ~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ violents que la ~~~~~~~~. ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~, ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~’~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ cosmique les petits ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~. ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~, ~~’~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ puisse présenter à ~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~’~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~ ~~~~~~. Toutes les conditions ~~~~~ ~~~~~~~~, ~~~ ~~’~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~. ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~, ~~~~~-~~~~~, mais la terre ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~. ~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~, ~~~~~. ~~~ ~~~’~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~’~~~~~, ~~’~~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~.\nvoir l’entrée du mardi 30 décembre 2014 et son image dans Le Jour ni l’Heure


Journal de Renaud Camus, mercredi 27 décembre 2017\ncréée le jeudi 28 décembre 2017, 0 h 04\nmodifiée le jeudi 28 décembre 2017, 0 h 08Plieux, mercredi 27 décembre 2017, onze heures du soir. Une femme à midi, à la radio, historienne d’art, je suppose, disait que quatre-vingt-dix à quatre ~~~~~~-~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~’~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~’~~~~~~~~. ~~~~~ ~~~~~~~~~ la nécessité et ~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~, ~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ (~~’~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ temps il n’y ~~~ ~~ ~~~~). ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~ XVIIe ~~~ ~~~ XXe siècle, que, ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ; ~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~’~~~~~~-~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~. ~~~ me semble, mais ~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ — ~~’~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~, ~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ —, ~~~’~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~ (~~~~~ citait le nom ~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~’~~~~~ ~~~~~~~~~~~ stèle, bizarrement).\nL’orchestre ~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~’~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~, masculins et blancs : ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~-~~~~~ (~~~ ~~~ ~~~~~), ~~~~ ~~~~~~~, ~~~~~ entendu, et probablement ~~~~ “~~~~~~~~ ~~~~~~~”, ~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~ Angelier.\nPartout ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~, ~~’~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~, l’un s’appuyant sur ~~’~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~. ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~. ~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~, ~~ ~~~~ ~~~~~, est indissolublement culturel ~~~ ~~~~~~~, en ~~~~~ temps. ~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ (~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~~~~~). ~~~~ intuition depuis toujours ~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~ ~~~~~~, ~~’~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~, ~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~ : ~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ de classe, de ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ (~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~ — ~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~ : ~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~, ~~~ few, ~~~ happy few). La petite ~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~ (~~’~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~) ~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~’~~~~~~~ ~~~~, ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~ (~~’~~~ mis des années ~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~, ~~~~~~-~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~’~~~~ ~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~). ~~’~~~~, ~~~ ~~~~~~~~, ~~’~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~ semblent au vainqueur ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~ ~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~’~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~ : ~~~~ ~~~~~ ~~’~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~’~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~ ces choses lui ~~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~~~, ~~’~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~, ~~’~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~ ~~’~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~ ~~~ qui est d’asservir ~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~ ; ~~~~~ ~~~~~~ ~~ discriminer, ~~~~~~~~~~~~~.\nvoir l’entrée du mercredi 27 décembre 2017 et son image dans Le Jour ni l’Heure


Accueil / À la Une / Kenavo José\nNil CAOUISSIN 24 février 2020\nJosé e diabarzh mirdi an enezenn e 2018 da vare staj brezhoneg UDB\nGlac’haret omp bet o klevet e oa aet José Calloc’h d’an Anaon, d’an 21 a viz C’hwevrer, re abred, ne oa ket war e leve c’hoazh, daoust m’en doa diaesterioù yec’hed.\nDegemeret e oamp bet gantañ meur a wech war Enez Groe, da vare ar stajoù brezhoneg aozet gant UDB e miz Gouere. Treuzkaset en doa deomp un tamm eus e ouiziegezh eus brezhoneg an enezenn, ha roet plijadur ha dudi d’an holl gant e istorioù, e ganaouennoù troet e brezhoneg diwar Deep purple da skouer, gant e rekipe kouign pod… En hor speredoù e chomo stag José ouzh ene Groe.\nTrist omp evel-just o soñjal n’hon eus ket adwelet anezhañ abaoe an hañv tremenet, p’en doa roet deomp da selaou enrolladennoù eus brezhonegerezed ha brezhonegerien a-vihanik diwezhañ Groe. An den nemetañ gouest da gomz brezhoneg Groe e oa José, war an enezenn atav. Ne chom hini ebet… met laouen e oa memestra o welet ur strollad enezidi o stagañ gant ar c’hentelioù, a-drugarez d’ur c’helenner deuet eus an douar bras, hag a oar diouzh brezhoneg Groe ivez. Ha bevañ en-dro a raio ar rannyezh dibar-se ? José en do graet kalz evit-se avat.\nPartager la publication "Kenavo José"\nbreton brezhoneg Calloc'h Groe groix José\t2020-02-24


Geriadur brezhoneg An Here - Wikipedia\n(Adkaset eus Geriadur an Here)\nGeriadur brezhoneg An Here eo anv an eil geriadur brezhoneg embannet gant An Here e 2001 hag an hini brasañ. N'eo ket adembannadur hep skeudennoù geriadur 1995 eo hepken, rak daougementet eo niver ar gerioù ennañ : 21 300 pennger zo, gant skouerioù ha troiennoù.\nSkrivagnerien[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nSkrivet eo bet gant ur skipailh renet gant Martial Ménard hag Iwan Kadored. 47 den all o deus kemeret perzh, o anvioù a gaver er pajennoù kentañ. Ur bajenn a zo ivez evit kinnig kuzul skiantel ar geriadur, kaset e oa gant Per Denez ha 15 den gantañ.\nDanvez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nAr pennadoù a zo bet skrivet gant tud a bep seurt, darn anezho gopret gant an embanner. Ur bern skouerioù zo tennet eus levrioù pe skridoù lennegel eus an XIXvet pe an XXvet, pe koshoc'h zoken.\nN'eus skouer ebet gant a-us, nemet gant a-uc'h.\nSkrivet e vez hunvre, pa gaver huñvre e geriadur divyezhek Roparz Hemon.\nSkrivet e vez Stad, evel e meur a c'heriadur all, gant ur bennlizherenn evel e galleg, pezh ne vez ket degemeret gant ar re a skriv stad diwar skouer ar yezhoù all.\nMeneg ebet eus ar rakger nann.\nGeriadur brezhoneg gant skouerioù ha troiennoù\nAfer ar geriadur hollvrezhonek\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Geriadur_brezhoneg_An_Here&oldid=1861300 »


Unaniezh Maghrib Arab - Wikipedia\nUnaniezh Maghrib Arab\n(Adkaset eus Unaniezh ar Maghreb Arab)\nStadoù izili eus UMA\nUnaniezh Maghrib Arab (arabeg: اتحاد المغرب العربي; treuzlizherennadur arabek: Ittihad al-Maghrib al-Araby) — UMA ent-berr — a zo ur emglev etrearab da bal dezhañ unanidigezh ekonomikel ha politikel Afrika an norzh.\nE 1988 e oa bet dalc'het pennemgav kentañ ar Maghrib gant pemp riez: Aljeria, Libia, Maouritania, Maroko ha Tunizia, ha sinet e oa bet an emglev-se bloaz war-lerc'h. Ur post kadoriad, dalc'het tro-ha-tro gant ar pemp riez. Evit ar poent eo an Tunizian Habib Bin Yahia ar c'hadoriad. N'eus bet bro all ebet oc'h emezelañ abaoe.\nAn abeg pennañ a zegas bec'h da vont en-dro reizh an aozadur-mañ eo an disfiz maget gant Aljeria ha Maroko an eil e-keñver eben, dreist-holl abalamour da saviad ha da riegezh Sahara ar C'hornaoueg.\nE Rabat emañ ar sez.\nlec'hienn an aozadur\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Unaniezh_Maghrib_Arab&oldid=1590260 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 3 Gwe 2014, da 10:51.


Maja Stina (Maria Kristina) Kiellström, ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1744 e Stockholm ha marvet eno ivez d'an 20 a viz Genver 1798, a oa ur sidanerez svedat.\nGanet e oa en un tiegezh paour e Stockholm, ha mervel a reas he mamm pa ne oa nemet 5 bloaz. He zad, Johan Kiellström, en doa dilezet an arme abalamour ma oa tapet gant an droug-sant hag a laboure da naetaat ar straedoù.\nPa oa 14 vloaz ez eas da labourat evel matezh. Pemp bloaz goude, e 1763, e oa micherourez en ul labouradeg sidan. E 1765 he doe ur verc'h hag a varvas eizhtez goude deiz he ganedigezh, bet digant un denjentil hag en devoa prometet dezhi dimeziñ ganti.\nA-hed ar bloavezhioù-se e vije bet ul liboudenn, goude ma n'eus ket a brouenn hervez an istorourien. Ne voe harzet nemet ur wech ha ne oa ket abalamour d'ar gasterezh. E 1767 e voe harzet gant poliserien peogwir e touge dilhad sidan, un dra difennet d'al labourerien gant lezennoù met lezet e voe da vont dre ma oa micherourez el labouradeg sidan ha dre se aotreet da wiskañ sidan.\nWar-dro an amzer-se eo en em gavas gant Bellman moarvat. Meur a wech e reas gant an anv Winblad, anv he lezvamm, Catharina Elisabeth Winblad.\nE 1772 e timezas da Eric Nordström, ur mignon kozh da Bellman, a skoazellas anezhañ da gavout labour er maltouterezh e Norrköping. Gwallevurus e voe Maria ha gwallgaset e veze gant Nordström.\nE 1781 e chomas intañvez, distreiñ da Stockholm, hag e 1786 e timezas da Erik Lindståhl, 11 vloaz yaouankoc'h. Hervez a gonted e oa ur gaer a vaouez c'hoazh neuze.\nMervel a reas da 54 bloaz e Stockholm.\nMaria Kristina Kiellström an hini he deus awenet ar sonaozour svedek Carl Michael Bellman pa grouas an dudenn, kourtizanez ha gast, Ulla Winblad. A-hervez e kave diaes Maria hag he fried an doare ma oa bet poltredet gant Bellman, ha mezhekaet e veze abalamour d'he gwaz.\nMatz, Edvard: Carl Michael Bellman – Nymfer och friskt kalas, Historiska Media, Lund 2004. ISBN 91-89442-97-0.\nMatz, Edvard, "Carl Michael Bellman – Nymfer och friskt kalas" (2004)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_Kristina_Kiellström&oldid=1855299 »


Caol Ila (wiski) - Wikipedia\nCaol Ila (wiski)\nStrilherezh Caol Ila\nCaol Ila zo anv ur strilherezh e-kichen Port Asgaig en enez Ìle (Islay e saozneg), e Bro-Skos. Brudet eo he wiski single malt Scotch, a zo anvet Caol Ila ivez.\nCaol Ila (evit Caol Ìle) zo bet diazezet e 1846 gant Hector Henderson. N'eas ket mat ar stal, gwerzhet e voe e 1854 ha prenet gant Norman Buchanan, perc'henn strilherezh an Isle of Jura Single Malt en enez Diùra.\nE 1863 e voe prenet gant Bulloch Lade & Co, eus Glasgow, marc'hadourien wiski. War-dro 1880 e veze graet tremen 147,000 gallon wiski bep bloaz.\nE 1920 e voe divodet Bulloch Lade ha savet ar c'h-Caol Ila Distillery Company Ltd. A-benn 1927 e oa dalc'het an darn vrasañ eus lodennoù ar gompagnunezh gant Distillers Company Limited, hag e 1930 eo ar Scottish Malt Distillers Ltd a brenas an holl lodennoù. Serret e voe ar stal adalek 1941 betek 1945, abalamour ma oa berr an heiz gant al lambigerien e-pad ar brezel.\nPerc'hennet eo hiziv gant Diageo, ur gompagnunezh vras hag a zo perc'henn ivez war stalioù wiski eus ar re wellañ (Talisker), en enez zoken (Lagavulin), ha war stalioù bier en Iwerzhon (Guinness, Smithwicks, Harp).\nAn died[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nCaol Ila zo unan eus ar skañvañ wiskioù aozet en enezenn: sklaer eo al liv, skañv eo blaz an taouarc'h, kreñvoc'hik hini ar bleuñv hag ar pebr.\nCaol Ila an hini a vez implijet ivez da aozañ ar meskajoù Johnnie Walker ha Black Bottle.\nLec'hienn ofisiel Caol Ila\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Caol_Ila_(wiski)&oldid=1850767 »


Adimplij : dont da bennda chom hep kalavriñ | GMVA\nAdimplij : dont da bennda chom hep kalavriñ\nZero Waste France, harpet get an tolpad-kêrioù, a ginnig un dae da dud an tolpad. Dre an Dae tra nevez ebet e klasker lakat an dud d’adimplij traoù o deus servijet dija e-lec’h preniñ traoù nevez. Dilhad, gloestraj, benvegoù tidredanerezh, traoù da ginkliñ an ti, levroù..., an holl draoù ag ar vuhez pemdez a c’hell bout adimplijet.\nUn digarez da welet ec’h eus karg a draoù a c’heller gober hag a zo emsav evit ar vuhez lec’hel : feurmiñ, preniñ traoù eildorn, prestiñ, adkempenn, roiñ...\nEl lec’hienn riendeneuf.org ec’h eusur renabl ag an traoù a c’hell an dud gober e-lec’h preniñ traoù nevez. El lec’hienn-se ivez e c’hell an dud priziiñ pouez an danvezioù arboellet bep tro ma prenont un dra eildorn, ha seul taol ma aodaozont pe ma adkempennont un dra bennak...\nMod-arall e c’hello an dud ranniñ o skiant-prenet dre ar rouedadoù sokial ha goulenn resev ul lizher-doareetaat da ouiet petra zo nevez get an dae ha lenn alioù fur evit dont da benn ag o fal.\nE Frañs a-bezh e kaser an oberiadur-se en-dro, tost 20 000 a dud o deus kemeret perzh ennañ dija ha 1 781 tonenn danvez krai zo bet gellet arboelliñ dija a-c’houde penn-kentañ ar blez. En hor c’horn-bro emañ a-barzh al lusk evit chom Hep kalavriñ a oa bet roet lañs dezhañ get an tolpad a zo labelaet tiriad Hep lastez, Hep kalavriñ hag a zo an tolpad-kêrioù kentañ a skoazell an oberiadur-se e Frañs. Oc’hpenn-se e faot dezhoñ mont pelloc’h hag aoziñ atalieroù ha gweladennoù, adal miz Mezheven betek miz Gwengolo, evit sikour ar berzhidi ag an tolpad.\nEvit lakat e anv : riendeneuf.org\nEvit gouiet hiroc’h : 02 97 68 33 81 pe defizerogaspillage@gmvagglo.bzh


Deut eo evidomp, Herve, an deiz ma tleomp pellaat an eil diouzh egile.\nUr rann-galon eo evidon, va eontr ker.\nEvidon ivez ; mont a rin, hiriv, pell diouzh amañ.\nHa da belec’h eo ez eot ?\nE goueled ar c’hoadoù don a zo war hon tro. Sevel a rin eno un ti soul, ul lojennig paour. Skuizh-marv ’on, Herve, gant ar vuhez a dremenan e-touez an dud, hag a vir ouzhin da bediñ evel a fellfe din. Re a drubuilhoù a zo, er bed-mañ, evit an hini a blij dezhañ bezañ, e-unan-penn, noz-deiz, dirak e Zoue. Emaon o vont kuit, Herve, ’r c’hentañ ’r gwellañ.\nAr c’heloù-se a zegas din un nec’hamant eus ar re boaniusañ, ur glac’har a lakaio va daeroù da redek. Savet hoc’h eus, va eontr ker, ur vandenn vrav bugale. Roet hoc’h eus dezho an deskadurezh kristen ; desket o deus, diganeoc’h, da anaout, da bediñ ha da garet an Aotroù Doue. C’hwi zo karet ganto a greiz o c’halonoù. Petra a zeuio da vezañ an holl baotredigoù-se, goude ma viot aet kuit ?\nUn tad all a gavint, a drugarez Doue, un tad gwelloc’h kalz egedon, ha te eo, Herve, an tad-se.\nNe zilezin ket an deñvedigoù-se, sur eo. N’eus forzh ; n’ankounac’haint biken o mestr Urfoal, o mestr muiañ-karet.\nA-raok mont kuit, e roan hiriv, dit, va zi skol ha va holl skolaerien vihan. O reiñ a ran dit en anv an Doue a garomp, hon daou, gant kement a garantez. A-hent-all setu o tont davedomp ul lod anezho. Kavout a raint eus da berzh un degemer mat. N’on ket nec’het an disterañ war gement-se. Kenavo, va niz karet ; ra ziskenno warnout, Herve, bennozhioù santel an Aotroù Doue.\nRa ziskennint ivez warnoc’h, va eontr karet ; kenavo ! En em vriata a reont an eil egile. Mouezhioù laouen er-maez. Ar vugale a zeu.\nBook traversal links for I diviz\n‹ Kentañ lodenn : skol Sant Herve


Kaozeadenn Implijer:90.12.0.22 - Wikipedia\nGwelet em eus 'peus lakaet kroazioù e-lec'h ar berradur "m.", da verkañ marv an dud er rolloù anvioù a gaver evit an 18 a viz Mae pe an 21 a viz Mae. N'on ket sur e tegasez ur wellaenn aze. Souezhus e kavan-me ober gant un arouez kristen evel ar groaz evit tud evel Platon (21 Mae) pe Omar C'hayyam (18 Mae). Ne gavan ket e vije "neptu" an doare-se da ginnig an traoù. Er Wiki-où all e reer peurvuiañ gant gerioù pe berradurioù ar gerioù a dalvez "marv" ha "ganet", kentoc'h eget gant arouezioù. Evel-se emañ e saozneg, spagnoleg, esperanteg hag e meur a yezh all. N'eus nemet er Wikipedia gallek hag en un nebeud yezhoù (italianeg, kembraeg) e reer gant an arouezioù a implijez. A galon, --Llydawr 9 Ebr 2010 da 10:23 (UTC)\nA-du gant an evezhiadenn penn-da-benn. Bianchi-Bihan 9 Ebr 2010 da 12:58 (UTC)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer:90.12.0.22&oldid=700912 »\nDernière modification le 9 Ebr 2010, à 12:58\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 9 Ebr 2010, da 12:58.


Pajenn:Herri - Skrituriou sakr - Exod, 1861.djvu/51 - Wikimammenn\nPajenn:Herri - Skrituriou sakr - Exod, 1861.djvu/51\nlekeat var ann treujou, hag e strinkot goad gant-han ouz ar gourin hag ouz ann daou bost dor. Neuze diouallit ne’z ai nikun ac’hanoc’h er meaz euz he di beteg ar mintin.\n23. Rak ann Aotrou a dremeno, o skei ann Ejipsianed : Ha pa velo ar goad var ar gourin ha var ann daou bost, e tremeno dor ann ti, ha ne lezo ket ann Eal goaster da vont enn ho tiez, na da ober droug ebed d’ehoc’h.\n24. Dalc’hit da ober bep bloaz kement-se evel eunn dra gourc’hemennet d’eoc’h ha d’ho pugale da vikenn.\n25. Ha pa viot eat ebarz er vro a dle ann Aotrou da rei d’eoc’h hervez he bromessa, e virot ar reiziou sakr-se.\n26. Ha pa lavaro d’eoc’h ho pugale : Petra eo al lid-relijion-ze ?\n27. C’houi a lavaro d’ezho : Sakrifis tremen ann Aotrou eo, pa dremenaz ebiou da diez bugale Israël enn Ejipt, o skei ann Ejipsianed, hag oc’h espern hon tiez-ni. Hag ar bobl a stouaz d’ann douar hag a adoraz.\n28. Ha bugale Israël o vont ac’hano, a reaz evel ma en doa ann Aotrou gourc’hemennet da Voïzes ha da Aaron.\n29. Hag e c’hoarvezaz da hanter-noz ma skoaz ann Aotrou ann holl vipien kenta-ganet e douar ann Ejipt, adaleg kenta-ganet Pharaon, pehini a oa azezet gant-han var he dron, beteg kenta-ganet ar sklavez pehini a oa er prizoun, hag ivez ar re ghenta-ganet euz al loened.\n30. Ha Pharaon a zavaz e kreiz ann noz, hag he holl zervicherien, hag ann holl Ejipsianed ; hag e savaz eur c’hri-forz dre ann holl Ejipt, rak ne oa ti ebed a ghement ne vije eur maro enn-han.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Herri_-_Skrituriou_sakr_-_Exod,_1861.djvu/51&oldid=114930 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 4 Ebr 2018, da 16:11.


Trede levr - XXXVIII - Wikimammenn\nTrede levr - XXXVIII\n◄ Red eo d’ann den en em zilezel a-grenn he-unan, mar fell d’ezhan kaout ar gwir frankiz a galoun Trede levr - XXXVIII Arabad eo d’ann den en em rei da draou ar bed ha beza mall gant-han ►\nEIZVED KENTEL HA TREGONT.\nPenaoz e tleer en em lakaat e reiz vad e-kenver ann traou a ziaveaz, ha goulenn skoaz digant Doue pa vezer war-nez koueza er pec’hed.\n1. — Jezuz-Krist. — Va map, e pep leac’h, e pep labour, e pep tra, e tleit lakaat hoc’h holl boan da gaout ar gwir frankiz a galoun ha da drec’hi ho kwall-ioulou, evit m’en em zavot dreist kement tra zo er bed ha na blegot da nep tra e-bed. Poania a dleit ive, e kement tra a rit, da veza treac’h d’e-hoc’h hoc’h-unan, evit mac’h hellot en em rena hep sujedigez na sparl e-bed.\nNeuze, pa viot er meaz a bep sujedigez hag hevel oc’h gwir bugale Israel, deut da gaout ar frankiz a galoun, deut da gaout ho lod e-touez bugale Doue. Ar re-ze a zao ho c’haloun dreist ann traou a dremen hag a dro ho ene war-zu ann traou a bado da viken ; sellet a gleiz a reont oc’h traou ar bed hag a zeou oc’h traou ann env. Ar re-ze ne d-int ket touellet gant traou ann douar ha n’en em stagont ket out-ho ; enn enep, lakaat a reont ann traou-ze da dalvezout evit ar gwella, hervez ma’z eo bet gourc’hemennet gant Doue, hervez ma’z int bet great gant ar Micherour braz. N’euz netra a gemend a zo krouet ha na ve bet reizet mad gant-han.\n2. — Ma ne zellit morse oc’h ann traou hervez ann doare anezho, ma na evesait ket gant lagad ar c’horf oc’h ar pez a welit hag a glevit ; mar fell d’e-hoc’h, n’euz fors petra a zo o vont da c’hoarvezout gan-e-hoc’h, mar fell d’e-hoc’h mont hep dale gant Moizez ebars ann Tabernakl da c’houlenn kuzul digant Doue, neuze e klevot a-wechou komziou ann Aotrou, ha pa’z eot kuit ac’hano, e viot kelennet mad war ann traou a-vreman ha war ann traou da zont.\nRak Moizez a glaske bepred ar sklerijen enn Tabernakl, pa veze e mar pe e poan diwar-henn diluia eunn dra ziez-bennag. Trei a reaz ivez ouz ar beden enit derc’hel oc’h kement tra a stourme out-han hag oc’h fallagriez ann dud. Evel-se e tleit en em denna e diabarz ho kaloun, evit goulenn startoc’h a ze ma teuio Doue d’ho kavout.\nRak, dioc’h ma lennomp er Skritur sakr, Jozue ha hugale lsrael a skoaz diwar ho hent, o veza n’ho doa ket da genta goulennet kuzul digant ann Aotrou Doue, ha dre m’ho doa kredet re vuhan da gomziou kaer ar Gabaonited : Dallet e oant bet gant ho zruez treuz-enep.\nO veza ma’z int trec’het gant ann traou a zao da genta enn ho spered, ann dud, ann darn vuia anezho, a ia da heul ann traou-ze hep goulenn ali digant Doue, hag a dremen ho buez o kaout keuz diouz ann noz euz ar pez ho deuz great diouz ar mintin. Na pebez sempladurez ! Poania a rankomp hep skuiza da drec’hi ar zempladurez-ze, oc’h ober penn, muia mac’h hellomp, da gement menoz a zao enn hor c’haloun. Ann neb ne oar ket trec’hi he wall-ioulou, hen-nez a zo atao war var hag atao ema war-nez koueza. Red eo d’ann den poania da ober ar pez a fell d’ezhan da ober, poania da drec’hi ar faltaziou a gas ann ene d’ho heul, hag ive poania da sujea stard ha kalet he galoun hag he c’hoantegesiou.\nNa petra raimp-ni, siouaz, tud paour ha sempl ma’z omp, ma ne zeuit ket, Aotrou, da rei skoaz ha nerz d’e-omp ? Ne d-omp netra-ac’hanomp hon-unan. E Doue ema hon holl nerz ; pedomp Doue gant fisians, pedomp Doue heb ehana. Sevel a ra d’ann env peden ann hini zo izel he galoun. Savomp hon daoulagad etrezek ar menez euz a beleac’h e teuio nerz d’e-omp. Aotrou, va Doue, c’houi a zo va zilvidigez ; ouz-hoc’h em euz klemmet noz-deiz : ann den sempl-ze en deuz klemmet, ha neuze ann Aotrou en deuz klevet anezhan ; he ziboaniet en deuz e-kreiz he holl boaniou. Ra vezo binniget ann Aotrou Doue, o veza m’en deuz klevet ouz va feden ! Ann Aotrou a zo va nerz, hen eo am difenn ; va c’haloun e deuz bet fisians enn-han, ha Doue en deuz roet aluzen d’in, ha va c’horf a zo deuet gwell-oc’h-well ; meuli a rinn ann Aotrou a greiz va c’haloun. Va eskern holl a lavaro : Aotrou, piou a zo hevel ouz-hoc’h ?.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Trede_levr_-_XXXVIII&oldid=93430 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 5 Her 2016, da 12:39.


Bretoned Bro Vietnam a lid koun Emgann Ballon\nCommuniqué de presse de Kevredigezh Bretoned Bro Vietnam\nPorte-parole: Le Fol Jacques\nPublié le 26/11/10 9:34 -- mis à jour le 00/00/00 00:00\nAl linvadenn e Saïgon en endervezh an 22vet a viz Du n'he deus ket harzet un nebeut a dud izili Kevredigezh Bretoned Bro Vietnam da dreuzin an dour beuz ha da zont d'an Tavarn Sheridan, evit envorin an emgann gounezet gant Nominoe er bloavezh 845 hag he doa lakaet Breizh d'en em gadarnin en ur vroad dizalc'h evit ar 700 bloaz da heul.\nPrezegenn kadoriad KBBV, Mikael Gwilhom\nHiziv eo un deiz ispisial. Un deiz a lorc'h hag un deiz al levenez evit toud ar vrogarourien Breizh peogwir e lidomp hiziv emgann Ballon gounezet gant tad hor Vro, Roue Nominoe e Baen-Ballon.\nBroad Breizh a voe ganet e Ballon setu bremañ mil kant pemp ha tri ugent bloaz. Broad Breizh a voe ganet e gwad hon hendadoù ha tre o gwad ha dre spered Tad ar Vro. Dalc'homp soñj eus emgann Ballon evit stourmoù da zont.\nGoude bezan klevet prezegenn kadoriad KBBV, Mikael Gwilhom, o tisplegan istor Nominoe ha pouez trec'h e Ballon evit hor vro ez eo bet dereet merkoù a enor Urzh ar C'Horvelloù da Micheal Forsyth eus Bro Iwerzhon, perc'henn tavarn Sheridan. Tavarn Sheridan a zo ur poent bodennin evit tud ar broioù keltiek hag arall e Saïgon.\nEnoret eo bet ivez Mikael Gwilhom, kadoriad ha diazezer KBBV a-gevret gant Jakez Ar Fol, a-vremañ eil-kadoriad, evit o labour krouiñ ha diorroiñ ar c'hevredigezh.\nKBBV a zo bet krouet dek bloaz 'zo e Saïgon hag marilhet ent ofisiel e 2009 gant palioù-mañ :\n•\tBodañ Bretoned ha mignoned Breizh e Saïgon ;\n•\tDiorroiñ liammoù war dachenn an armerzh etre Bretoned e Vietnam hag e Breizh ;\n•\tTalvoudekaat yezh ha sevenadur Breizh ;\n•\tAozan lidadur gouel Erwan e Saïgon ;\n•\tDiorroiñ liammoù gant ar broioù Keltieg tra-mor en ur daremprediñ gant kevredigezhioù heñvel ar vroioù se o vezañ anezho e Saïgon.


Niver kentael - Wikipedia\n6 1 · 2 · 3 · 6\n7 1 · 7\n8 1 · 2 · 4 · 8\n9 1 · 3 · 9\n7 zo un niver kentaelpeogwir\nen deus rik daou ranner muiel.\nNiver kentael a reer e matematikoù eus un niver anterin muiel en deus rik daou ranner diforc'h, anterin ha muiel – a zo neuze 1 hag eñ e-unan.\nGant an termenadur-se e lezer 1 er-maez pa n'en deus nemet ur ranner anterin muiel. War an tu gin e lavarer ez eo kenaozet an niveroù nann null, anezho liesad daou niver anterin naturel disheñvel diouzh 1. Da skouer ez eo kenaozet 6 = 2 × 3, evel 21 = 3 × 7 pe 7 × 3, met kentael eo 11 peogwir ez eo 1 hag 11 rannerioù nemeto 11. N'eo an niveroù 0 hag 1 na kentael, na kenaozet. Setu amañ da heul an 30 niver kentael kentañ :\n2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109 ha 113.\nHevelep listennoù a c'heller sevel gant hentennoù jediñ diseurt. Abaoe an Henamzer e ouezer ez eus un niver anfin a niveroù kentael. An niver-Mersenne kentael « 243 112 609-1 », a zo bet kavet e 2008, hag a zo tost da 13 milion a sifroù en e skrivad degel, a oa an niver kentael brasañ a anavezed betek ar 7 a viz Genver 2016, pa voe kavet 270 207 281 – 1 ; 22 338 618 sifr zo ret evit e skrivañ.\nUr meizad diazez eo meizad an niver kentael en aritmetik elfennel : kadarnaat a ra teorem diazez an aritmetik e c'heller faktorañ pep niver kenaozet en ul liesad faktorioù kentael, ha n'eus nemet ur faktoradur a seurt-se hepken pa lakaer urzh ar faktorioù a-gostez. Hollekadurioù anezhañ a gaver e skourroù araokaetoc'h eus ar matematik, evel teorienn aljebrek an niveroù.\nMeur a implij greantel eus an aritmetik zo diazezet war anaoudegezh algoritmel an niveroù kentael, hag a-wezhioù war an diaes m'eo diskoulmañ ar c'hudennoù stag outo pergen : lod reizhiadoù sifrañ ha hentennoù treuzkas stlennadoù, da skouer. Implijet e vez ivez an niveroù kentael evit sevel taolennoù hachañ hag evit ober ganerioù niveroù brizhankivil.\n3 Niveroù kentael dibar\n3.1 Niveroù-Mersenne kentael\n3.3 Niveroù kentael gevell\nDiaes-kenañ eo kavout ur formulenn evit kavout an holl niveroù kentael. Abred-tre en Istor Mab-Den ez eus bet klasket ober, hogen hini ebet eus ar formulennoù-se ne yae en-dro dre ma 'z eo dizingal an hed etre an niveroù kentael. Bez' ez eus bet kavet formulennoù, hogen faos e oa al lodenn vrasañ anezho, ar re vrudetañ o vezañ niveroù Mersenne ha Fermat. Hiziv an deiz n'eus formulenn ebet a ro un niver kentael dre ar jediñ. Ret eo tremen dre algoritmoù, evel ma oa bet graet gant Eratosthenes.\nEnklaskoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nEratosthenes : an niveroù kentael bihanoc'h eget 120\nAn algoritmoù kentañ evit divizout hag-eñ ez eo kentael an niver a bleder gantañ (a vez graet testoù kentaelded anezho) a zo klask e rannañ dre an holl niveroù bihanoc'h eget e wrizienn garrez : kenaozet eo mard eo rannadus dre unan anezho, kentael eo a-hend-all. Met gallout a reer efedusaat an algoritm-se : un toullad mat a rannadennoù a c'heller ober hepto ; mar n'eo ket rannadus an niver dre 2 da skouer n'eus ket ezhomm arnodiñ hag-eñ ez eo rannadus dre 4. Evit gwir ez eo trawalc'h arnodiñ e rannaduster dre an holl niveroù kentael bihanoc'h eget e wrizienn garrez.\nKrouer Eratosthenes zo un hentenn diazezet war ar bennreolenn-se hag a ro listenn an niveroù kentael bihanoc'h eget ur talvoud roet n (n = 120 er fiñvskeudenn amañ e-kichen) :\nsevel a reer listenn an niveroù anterin naturel eus 2 da n ;\nderc'hel a reer e-giz « niver kentael » an niver kentañ n'eo ket barrennet el listenn (2 eo an hini kentañ en degouezh-mañ) ;\nbarrennañ a reer an holl niveroù anterin a zo lieskementoù eus an niver dalc'het er bazenn gent, o kregiñ gant e garrez (barrennet eo bet 2*i, 3*i, ...(i-1)*i c'hoazh peogwir ez int lieskementoù eus de 2, 3, ...) ;\nseveniñ a reer an div oberiadenn ziwezhañ, da lavaret eo : delc'her an niver nann barrennet da zont ha barrennañ e lieskementoù ;\nkerkent ha m'eo brasoc'h karrez an niver dalc'het eget n e chomer a-sav gant an algoritm ; an niveroù a chom nann barrennet er fin eo neuze an niveroù kentael bihanoc'h eget n.\nNiveroù kentael dibar[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nNiveroù-Mersenne kentael[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nAn niveroù notet Mp = 2p - 1, p e-unan o vezañ un niver kentael, a vez graet « niveroù-Mersenne kentael » anezho, diwar anv ur matematikour gall eus ar XVIIvet kantved, Marin Mersenne (1588-1648). Alies e vez klasket an niveroù kentael bras er stumm-se rak bez' ez eus un test efedus, test kentaelded Lucas-Lehmer, evit gouzout hag-eñ ez eo kentael pe get an niveroù a-seurt-se.\nSetu amañ niveroù-Mersenne kentael kentañ :\n3 = 22 - 1\n7 = 23 - 1\n31 = 25 - 1\n127 = 27 - 1\nPadal 2047 = 211 - 1 n'eo ket kentael, rak 2047 = 23 × 89. Un niver-Mersenne eo hogen n'eo ket kentael.\nMersenne n'en deus ket ijinet an niveroù-se, n'en deus ket ijinet ar formulenn. Savet en deus ul listenn eus an niveroù kentael-se dre ar formulenn, hogen faziet eo bet : da skouer, M67 = 267 -1 hag M257 = 2257 -1 n'int ket kentael, padal n'emañ ket M61, M89 hag M107, a zo kentael, en e listenn.\nE 2010 ez eo M43 112 609 = 243 112 609-1 an niver-Mersenne kentael brasañ a anavezer, gant 12 978 189 sifr en e skrivad degel. Bez' e oa ar 45vet niver-Mersenne kentael bet dizoloet, hag embannet e oa bet an dizoloadenn anezhañ d'an 23 a viz Eost 2008 a drugarez da strivoù raktres kenlabourus ar jediñ dasparzhet « Great Internet Mersenne Prime Search » (GIMPS). Bihanoc'h eget ar 45vet eo ar 46vet niver-Mersenne kentael, 237 156 667-1, a voe dizoloet pemzektez goude ; d'an 12 a viz Ebrel 2009 e voe dizoloet gant ar memes raktres GIMPS, ar 47vet niver-Mersenne kentael, 242 643 801-1, hag a zo eñ ivez un "tammig" bihanoc'h eget an hini meneget da gentañ.\nNiveroù-Fermat[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nNiveroù-Fermat, diouzh anv ar matematikour gall Pierre de Fermat (c. 1607-1665), a vez graet eus an niveroù anterin naturel a c'heller skrivañ er stumm 22n + 1. Notet e vezont Fn. Setu amañ ar re gentañ anezho :\nF0 = 220 + 1 = 21 + 1 = 3\nF1 = 221 + 1 = 22 + 1 = 5\nF2 = 222 + 1 = 24 + 1 = 17\nF3 = 223 + 1 = 28 + 1 = 257\nF4 = 224 + 1 = 216 + 1 = 65 537\nPierre de Fermat en devoa savet ur martezead o lavarout e oa kentael an holl niveroù er stumm 22n + 1 . Hogen buantre e voe prouet gant ur skouer enep e oa faos ar martezead rak n'eo ket kentael F5, hag ouzhpenn-se n'eus niver-Fermat ebet etre F5 hag F32 a gement a vije kentael. F0, F1, F2, F3 hag F4 eo neuze an niveroù-Fermat kentael nemeto a anavezer rak n'ouezer ket hag-eñ eo kentael an niveroù-Fermat adalek F33.\nHiziv an deiz n'anavezer nemet pemp niver-Fermat hag a zo kentael : ar pemp kentañ meneget a-raok. F33 eo an niver-Fermat bihanañ ha n'ouezer ket ha kentael eo pe get.\nGant ar matematikour suis Euler (1707-1783) e oa bet prouet e 1732 ne oa ket ket gwir martezea Fermat : F5 = 225 + 1 = 232 + 1 = 4 294 967 297, un niver ha n'eo ket kentael peogwir ez eo rannadus dre 641 : 4 294 967 297 ÷ 641 = 6 700 417.\nNiveroù kentael gevell[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nAn niveroù kentael gevell zo koubladoù niveroù kentael gant un diforc'h a 2 etrezo, eleze an diforc'h bihanañ a c'heller kaout etre daou niver kentael hep kontañ ar c'houblad (2 ; 3).\nKement-se a c'heller skrivañ evel-henn :\nbezet an daou niver n ha p, gant n > p ; niveroù gevell int mar hag hepken mar bez ar gevatalenn n = p + 2.\nSetu amañ ar c'houbladoù niveroù kentael gevell bihanañ : (3 ; 5) , (5 ; 7) hag (11 ; 13). Bez' ez eus un niver anfin a niveroù kentael gevell hogen ne vezont ket dasparzhet ez-reoliek.\nPerzhioù dibar zo gant an niveroù gevell, da skouer :\nar c'houblad (2 ; 3) eo ar c'houblad nemetañ gant daou niver gevell diouzh renk – merkit n'eo ket 3 kevatal da 2 + 2 ;\npa lezer ar c'houblad (2 ; 3) a-gostez ez eo 2 an diforc'h bihanañ etre daou niver kentael ; daou niver kentael gevell a zo daou niver ampar kenheuliek eta ;\npep koublad niveroù kentael gevell (p ; n) hep kontañ an daou goublad bihanañ (2 ; 3) ha (3 ; 5) a c'hell bezañ skrivet dindan ar stumm (6n - 1 ; 6n + 1), n o vezañ un niver anterin bennak. Rak e-barzh pep heuliad tri niver ez eus ul lieskement eus 2 d'an nebeutañ, hag ul lieskement eus 3 hepken ; kendeuzet eo an daou lieskement-se etre an daou niver kentael gevell ;\nsetu ar c'houblad niveroù kentael gevell brasañ a anavezer : 2003663613 × 2195000±1. Gant 100 355 sifr e vez skrivet o skrivad degel, ha dizoloet e voent gant Peter Kaiser ha Keith Klahn eus Twin Prime Search e miz Eost 2009 ;\nMartezeadet ez eus bet ez eus un niver anfin a niveroù kentael gevell met biskoazh n'eo bet prouet.\n↑ 1,0 ha1,1 (en) Great Internet Mersenne Prime search.\n↑ (en) Twin Prime Search\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Niver_kentael&oldid=1946078 »\nAmsteudadoù niveroù anterin