Mec'hiko — Wikipedia\nStadoù Unanet Mec'hiko\n- Prezidant Enrique Peña Nieto\n- Diskleriet 16 Gwengolo 1810\n- Hollad 1.972.550 km² (15vet)\n- istimadur 2007 108.700.891 ()\n- niveradeg 2005 103.263.388\n- Stankter 55/km² (142vet)\n- Hollad $1.149 miliard (12vet)\n- Keidenn $11.249 (63de)\n0,829 (uhel) (51añ)\nMec'hiko  (e spagnoleg Estados Unidos Mexicanos, « Stadoù-Unanet Mec'hikan », pe México) a zo ur riez eus Norzhamerika, er su da Stadoù-Unanet Amerika (dispartiet eo diouto gant ar Río Grande, Río Bravo evit ar Vec'hikaned) ha bevennet er su gant Guatemala ha Belize. Stadoù-Unanet Mec'hikan eo anv ofisiel ar vro. Gant ouzhpenn 100 milion a annezidi, hag 20 milion anezho er gêrbenn Mec'hiko, eo Mec'hiko an hini bobletañ eus an holl vroioù spagnoleger. An trede bro eus Amerika latin eo e-keñver ar vent, war-lerc'h Brazil hag Arc'hantina, hag an eil e-keñver ar boblañs. Abaoe 2002 emañ gant kentañ PDK Amerika latin dirak Brazil.\n2.1 Ar maread rakspagnek\n2.2 Ar maread trevadennel\n2.3 An dizalc'hidigezh\n2.4 Ar brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet\n2.5 Gwarezveli Frañs\n2.6 Diktatouriezh Porfirio Díaz : El Porfiriato\n2.7 An Dispac’h\n2.8 Mec’hiko arnevez\n4.1.1 Aradennadoù-menezioù pennañ ha plateiz pennañ\n5.1 Kevanstrolloù an armerzh meurgantel\n5.2 Tireoul ha gaz\n5.3 Gennad kentañ\n5.4 Eil gennad\n5.5 Trede gennad\n5.6 An armerzh abaoe sinadur EFENA\nMartezeadennoù a bep seurt a zo diwar-benn ster ar ger México. Un dra a zo sur : ur ger a orin nahouatlek eo, hag an Hen-Vec'hikaned a rae gantañ evit ober anv eus kêrbenn o Stad. Ar vartezeadenn a zegemerer peurliesañ a zispleg emañ orin anv ar vro er gerioù metztli = loar, xictli = begel pe kreiz, ha -co = lostger a verk al lec’h. Hervezi e talvezfe México kement ha lec’h kreiz al loar, pe ent resisoc’h, lenn al loar, unan eus an anvioù a vez implijet gant ar Vec'hikaned evit merkañ al lenn Texcoco. Al lec'hanvadurezh nahouatlek a yae pelloc'h eget deskrivañ. Karget e oa a sterioù kevrinek, anavezet gant un nebeud diskibled hepken, evel ma skriv Bernardino de Sahagún en e Historia de las cosas de la Nueva España. Er ster rinek-se, e talvez an anv roet da Vec'hiko kement ha Kreiz ar Bed, hag e meur a zornskrid eo taolennet kêr Vec'hiko evel al lec’h ma grog an holl dourredennoù a dreuz an Anáhuac (ar bed, an douar gronnet gant an doureier). eg), un anv roet d’o doue gwarezer Huitzilopochtli, an evn-kelienenn kleiz. E se e vefe Mec'hiko al lec'h m'emañ Huitzilopochtli o chom. Huitzilopochtli, hervez mojennoù ar Vec'hikaned, en defe tennet ar meuriad-se eus Aztlán (ul lec’h mojennel anezhañ, lec'hiet gant darn e Nayarit pe e Mec'hiko-Nevez) evit e gas d'un douar prometet. Evit mont di en deus ranket ar meuriad beajiñ e-pad daou-c'hant vloaz. Ur wech degouezhet gant enezennig Mexihco war lenn Texcoco, e oa bet roet ur sin gant o doue hag o beleg meur, e anv Ténoch.\nPa gejas ar Spagnoled gant ar bobl-se ha pa ziskrivjont o yezh, o doa graet evel-just en ur heuliañ reolennoù spagnoleg ar mare-hont. Gant ar yezh nahouatlek ez eus ur soniad /∫/ (evel chas) ha taolennet e oa bet ar soniad-se gant al lizherenn x e spagnoleg. Daoust d’an distagadur bezañ kemmet e oa bet miret an x e Mexico evit abegoù etimologel hag istorel, evel ma oa bet graet evit anvioù all, lec'hiennoù pe traezoù, a orin mezoamerikan.\nSellet ivez ouzh : Teoriennoù diwar-benn pobladur kentañ Amerika.\nDizoloet e vefe bet an dachennad gant strolladoù chaseourien-kutuilherien tost da dregont mil bloaz zo. Diorroet e vefe al labour-douar e Mec’hiko war-dro 9000 kent JK. Koulskoude, ne voe mestroniet gounidegezh ar maiz, an hini bouezusañ e labour-douar Mezoamerika, nemet war-dro 5000 kent JK. Diskouez a ra prouennoù arkeologel e oa bet savet ar podoù kentañ war-dro 2500 kent JK, ar pezh a verk deroù ar sevenadurezh vezoamerikan rak gant se e vez aroueziet ar c'hevredigezhioù chomidik.\nA-raok diorroadur al labour-douar askoridik (etre 1800 ha 1500 kent JK) e oa kevatalek ar c'hevredigezhioù mezoamerikan, da lavaret eo e oa anv eus strolladoù tud gant diforc’hioù sokial o tont war wel, diazezet war ar rev, an oad ha strolladoù kerent.\nO vezañ ma 'z eus ezhomm eus kalz tud evit sevel reizhiadoù dourañ, e c'haller soñjal eo c'hoarvezet er memes koulz diorroadur kevredigezhioù gant klasoù e Mezoamerika, daoust m'eo bet kreñvaet ar re-se er maread rakklasel diwezhat hag er maread klasel abred. War-dro 100 goude JK e teu kêr Deotihuacan da vezañ kentañ Stad kemplezh ar c'horn-bro ha d’en em lakaat gant Sina, Indez, Egipt ha Perou war roll Stadoù kentañ an denelezh.\nGant annezidi gozh an dachennad vec'hikan e oa bet tizhet ul live uhel-kenañ evit ar mare er matematik, er steredoniezh, er savouriezh, el louzawouriezh ha war dachennoù all eus an anaoudegezh. Mat ha ma oant da sevenadurioù disheñvel ha m'en em gave o diorroadur e liveoù disheñvel, e oa gant an Amerindianed a oa o chom en tachennadoù-se ur gosmogoniezh heñvel.\nAr sevenadurioù olmek, teotihuakek, toltek, maya ha mec'hikaek a astennas o levezon da doleadoù all, a greñvaas o galloud hag a levezonas an arz, ar c'henwerzh, ar politikerezh, an deknologiezh hag an doueoniezh. Ar Vec'hikaed e voe ar re gentañ er bed oc'h ober gant an deskadurezh ret evit an holl, hep lakaat kemm etre ar reizhoù hag ar c'hlasoù. Daou seurt skol a oa : an telpochcalli, evit ar studioù pleustrek ha milourel, hag ar c'hcalmecac, evit deskiñ ar skriverezh, ar steredoniezh, ar gouarnerezh, an doueoniezh ha diskiblezhioù all.\nE 1519 e oa erruet Hernán Cortés war Enez Cozumel hag adalek eno e krogas gant e ergerzhadeg en dachennad a zo Mec'hiko bremañ. Echuiñ a reas an ergerzhadeg-se gant drouziwezh an impalaeriezh Aztek a voe roet dezhañ ha d’e gevredidi e 1521. Eneberezh taer a voe a-berzh an Azteked avat, hag e-pad daou vloavezh o doa stourmet a-raok o drouklamm. Moktezuma II, Cuitláhuac ha Cuauhtémoc e voe an impalaerien aztek diwezhañ. Da neuze e voe diazezet un drevadenn vras eus an impalaeriezh spagnol a oa bet lakaet da Spagn-Nevez a-raok bezañ astennet gant ergerzhadegoù hag aloubadegoù Hernán Cortés hag ergerzherien spagnol all, betek goleiñ un darn vras eus lodenn su tachennad bremañ ar Stadoù-Unanet.\nKerkent hag ar 17 a viz Ebrel 1535 e oa bet fiziet melestradur Spagn-Nevez en ur besroue. An hini kentañ e voe Antonio de Mendoza, anvet gant Charlez V.\nKenglotañ a ra an tri c’hantved mestroni spagnol gant krouidigezh Mec’hiko evel ur vroad latin, spagnek, katolik ha hiron evel m’hec’h anavezomp hiziv an deiz. Daoust ma n’eus ket kalz a dra diwar-benn se el levrioù war istor Mec’hiko, ez eo bet pouezus prantad besrouantelezh Spagn-Nevez evit an arzoù, ar sevenadur ha doare bevañ ar Vec’hikaned bremañ. Lakaet en deus diazezoù doareoù Mec’hiko bremañ : ar spagnoleg, ar relijion gatolik, an hironadur, ar savouriezh, ar c’heginerezh (ur meskad dibar a vlazioù rakspagnek ha spagnek), ar gouelioù, framm ar familh, ar gwir ha kalz a zoareoù all.\nAn dizalc'hidigezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPennad dre ar munud : Brezel dizalc'hiezh Mec'hiko\nMiguel Hidalgo, kentradour brezel dizalc'hiezh Mec'hiko\nDistignet e oa bet al luskad dizalc'hour pa oa bet aloubet Spagn, e penn kentañ an XIXvet kantved, gant armeoù Napoleon, met donedigezh ar mennozhioù frankizour e Spagn he doa c’hoariet ur roll ivez. E meur a dolead eus Amerika latin e tarzhas emsavadegoù dizalc’hour. Evel-se e voe e Mec’hiko ivez. An taolioù-esae kentañ evit dizalc’hiezh Spagn-Nevez a glot gant «irienn ar Profesa» (anvet evel-se diouzh an templ m'en em vode an iriennerien da evañ chokolad en emvodoù lennegel, sañset, evit kuzhat o gwir vennozhioù) e kêr Vec'hiko. Gallout a ra ar strollad-se kontañ war skoazell ar besroue José de Iturrigaray, hogen war evezh emañ al luskad enep-dizalc’hour ha lakaat a ra ar besroue da vezañ digarget. Dalc'hidi Spagn, kenwerzherien anezho dreist-holl, a laka envel ur besroue kabac’h e gopr ganto, Pedro de Garibay, hag a sin urzhioù herzel evit nep piv bennak zo diskred warnañ bezañ dizalc’hour.\nRet eo gortoz ar 16 a viz Gwengolo 1810 evit ma lakafe Miguel Hidalgo pobl Mec'hiko d’en em sevel enep an aotrouniezh spagnol dre reiñ lañs d'e c'hGrito de Dolores. Heuliet eo gant an dud, ha kregiñ a ra da aloubiñ ar c’hêrioù gant berzh. D’an 30 a viz Here 1810, tra m’emañ Mec'hiko en amen dezhañ, dizifenn, e tilez an alouberezh anezhi hag e kemenn ur giladeg war-du Valladolid. Diwezhatoc'h e vo paket ha lazhet d'an 30 a viz Gouere 1811. Met lañset eo al luskad ha re all, evel José María Morelos, Vicente Guerrero, Guadalupe Victoria pe Agustín de Iturbide, a zeu war e lerc’h. Er stourm-se e kaver tud leal hag en em gann evit un uhelvennad, evel La Corregidora a vez meulet c'hoazh hiziv an deiz gant ar Vec'hikaned, ha tud all uhelek ha klask-o-avel evel Agustín de Iturbide. Dont a reont a-benn eus o zaol memes tra, ha d’an 28 a viz Gwengolo 1821 e sin besroue Spagn-Nevez, Juan O'Donojú, akta dizalc’hiezh Mec'hiko.\nD’an 21 a viz Gouere 1822 eo tronet Agustín de Iturbide da impalaer bonreizhel Mec'hiko evel Augustin Iañ. Ur bloavezh hepken e pado e ren. Distroadet eo d'an 19 a viz Meurzh 1823.\nD’ar 4 a viz Here 1824 e sav Mec’hiko ur vonreizh eviti hec’h-unan. Ganet eo ar Republik ha Guadalupe Victoria eo ar prezidant kentañ. Ren a ray ar vro e-pad 5 bloaz, met da c’houde e teu an eil taol-stad war-lerc’h egile fonnus-kenañ hag e vo tri frezidant e 1829. Ret eo gortoz Anastasio Bustamante e 1830 evit ma teufe un tamm sioulded en-dro. Ren a ray ar vro betek 1832. War-lerc'h ez adkrogo ar stourm evit ar galloud.\nE diskar-amzer ar bloaz 1835, en em sav Texas, ur Stad eus republik kevreadel Mec'hiko, enep diktatouriezh ar prezidant mec'hikan Antonio López de Santa Anna (seziz Fort-Alamo, d’ar 6 a viz Meurzh 1836). E miz Meurzh 1836 ez embann Republik dizalc'h Texas, tra ma tisrann Guatemala ha republik dibad Yucatán. Homañ a vo adlakaet dre heg e-barzh Mec'hiko goude daou daol-esae.\nAr brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPennad dre ar munud : Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet\nTachennadoù mec'hikan destaget gant ar Stadoù-Unanet e 1848\nE 1836 ez embann Texas ez eo dizalc'h diouzh Mec'hiko, ha distaget e vo pemp bloaz diwezhatoc’h gant ar Stadoù-Unanet. E 1846 e c'houlenn Mec'hiko an dachennad a zo etre ar río Bravo hag ar rio Nueces. Rak bevenn Texas e oa ar río Nueces 300 km en norzh d'ar río Bravo. Neuze e tarzh ar brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, ha padout a ray eus 1846 da 1848.\nEmdroadur tiriad Mec'hiko\nAloubet eo ar vro gant an armeoù amerikan a chom eno eus 1847 da 1848. War-lerc'h emgann Chapultepec d'ar 14 a viz Gwengolo 1847, e sav an arme amerikan banniel Amerika war ar Palez Broadel : aloubet eo kêr Vec’hiko. Dindan kontroll Winfield Scott ez eus lazhet meur a soudard eus ar batailhon Sant Padrig, dizertourien eus an US Army anezho, a genlaboure gant an harzherien mec'hikan a-enep d'an alouber.\nEchuiñ a ra ar brezel gant sinadur feur-emglev Guadalupe Hidalgo ma anavez Mec'hiko ar río Bravo da harzoù gant Texas. Ouzhpenn se e tilez Mec'hiko tremen 40 % eus he ziriad d’ar Stadoù-Unanet, da lavaret eo tost da 2 000 000 km². Stadoù Kalifornia, Mec'hiko-Nevez, Arizona, Nevada, Utah, an darn vrasañ eus Colorado ha mervent Wyoming eo an tiriadoù zo bet distaget diouzh ar Stadoù-Unanet da-heul ar brezel Amerika-Mec’hiko.\nE 1861 e tiviz gouarnamant mec’hikan Benito Juárez paouez da baeañ e zle diavaez. Frañs, anezhi unan eus kredourien bennañ Mec’hiko, a ziviz kas hec’h arme di, gant skoazell Spagn ha Bro-Saoz, evit rediañ ar gouarnamant mec’hikan da baeañ e zle. Erruout a ra ar morlu europat e Veracruz e 1862. Dont a ra ar gournamant mec’hikan a-benn da lakaat ar Saozon hag ar Spagnoled d’en em dennañ, dre emzivizoù diplomatel. Setu e kendalc’h Frañs an ergerzhadeg hec’h-unan gant ar pal staliañ ur warezveli e Mec’hiko.\nWar-bouez emgann Puebla, gounezet gant an arme vec’hikan renet gant Ignacio Zaragoza, e ra berzh taol-brezel Frañs. Dirak armeoù Frañs o vont war-raok eo rediet gouarnamant mec’hikan Juárez da vont d’an harlu da San Luis Potosí d’an 31 a viz Mae 1863 ha neuze da bPaso del Norte tost d’an harzoù gant ar Stadoù-Unanet. E miz Mezheven 1863 e kouezh Mec’hiko dindan kontroll armeoù Napoléon III. D’an 10 a viz Gouere eo lakaet Masimilian Habsbourg da impalaer Mec’hiko gant Bodadeg ar Pennoù-bras.\nKerkent ha fin brezel an disrannidigezh e 1865 e kav Juárez skoazell gant ar Stadoù-Unanet enep Frañs. Gant ar skoazell diplomatel ha milourel nevez-se ha gant ar gwan m’eo an Eil Impalaeriezh, eo rediet armeoù Frañs d’en em dennañ eus Mec’hiko.\nBetek 1867 e pado an eil impalaeriezh vec’hikan. Lakaet eo an impalaer Masimilian d’ar marv dre ar fuzuilhadeg e Santiago de Querétaro ha anavezout a ra ar virourien (kevredidi gozh ar Frañsizien) Juárez da brezidant Mec’hiko.\nE-pad ar memes prantad e tigor Mec’hiko war an diavaez. Erru eo ar postadurioù amerikan hag europat. Skoulmañ a ra an diplomated vec’hikan darempredoù gant broioù eus Azia evel Sina, Japan hag Iran. E-kerzh ar Porfiriato e oa bet roet lañs d’ar postadurioù estren. José Yves Limantour, ur Mec’hikan a orin brezhon anezhañ, a voe lakaet e penn ar steuñv diorren armerzhel-se. A orin gall e oa an darn vrasañ eus ar postadurioù, war-lerc’h e teue ar Saozon, an Amerikaned, an Alamaned hag ar Spagnoled. Ar mengleuzioù, an tireoul, an hentoù-houarn, al lien, ar plantadegoù sukr : edo pep tra etre daouarn an estrenien. Berzh bras a reas ar vro e-pad ar prantad-se hogen skrapet e veze frouezh ar c’hresk-se gant ur bihanniver tra ma chome en dienez an darn vrasañ eus an dud. E-pad an emziviz brudet Diaz – Creelman ez istimas an diktatour e oa prest Mec’hiko evit an demokratelezh. Kredet e voe war e c’her gant e eneberien, hag int da lakaat o anv e dilennadegoù 1910. Francisco Madero a yeas ar maout gantañ en dilennadegoù-se. Ne voe ket anavezet disoc’h an dilennadegoù gant Diaz, ar pezh a verkas deroù an Dispac’h mec’hikan.\nRenad hir hag aotrouniezhus Porfirio Díaz a gasas d’an Dispac’h mec’hikan e 1910, douget evit darn gant druilh ar beizanted paour a oa o labourat en haciendaoù : en norzh, armeoù Pancho Villa, er su, re Emiliano Zapata. Trec’het e voe a-benn ar fin armeoù Villa ha Zapata gant an arme reoliek, met adkemeret e oa bet lod eus o goulennoù (evel adreizhañ al lezenn diwar-benn an douaroù a-benn o rentañ d’ar beizanted ha dismantrañ an domanioù bras) gant ar Vonreizh nevez e 1917. Echuet e oa an dispac’h mec’hikan e 1917 ent ofisiel. Kendalc’het o doa an taolioù-stad hag ar freuz er galloud kreiz betek ar bloavezhioù 1930 avat.\nPennad dre ar munud : Politikerezh Mec’hiko\nRannet eo ar C’huntell e div gambr : Kambr an deputeed hag ar Sened. Abaoe 1997 e c’hoari ar C’huntell ur roll brasoc’h peogwir e oa bet tapet muioc’h a sezoù gant an eneberezh goude ma oa bet dilennet 200 depute dre ar mouezhiañ kenfeuriek.\nKartenn stadoù Mec’hiko\nMec’hiko zo enni 31 stad hag un distrig kevreadel Sellit ouzh ar pennad : Stadoù Mec’hiko\nPennad dre ar munud : Emsavadeg Chiapas\nUr vro eus Norzh Amerika eo Mec'hiko. Harzoù war zouar he deus gant Stadoù-Unanet Amerika (3326 km) en norzh ha gant Belize (250 km) ha Guatemala (962 km) er su. Digor-bras eo ar vro war ar mor (10 143 km), war ar Meurvor Habask ha pleg-mor California (7338 km) er c'hornôg, ha war ar Mor Karib ha pleg-mor Mec'hiko (2805 km) er reter. 1 972 550 km² eo gorread hollek ar vro, en ur gontañ 6000 km² a inizi er meurvor Habask, e pleg-mor California, er Mor Karib hag e pleg-mor Mec'hiko. En em astenn a ra takad armerzhel dispellaus (TAD) Mec'hiko war 370 km adalek pep aod, en holl 2,7 milion a km². En dachennad ez eus ivez un nebeud inizi evel Guadalupe ha Revillagigedo (Meurvor Habask). Kavout a reer ivez menezioù-tan a-leizh. Pikern Orizaba a dizh 5700 m hag ar poent izelañ eo al Laguna Salada zo 10 m dindan live ar mor. Techet eo ar vro d’ar c'hrenoù-douar, a vez taer-kenañ a-wechoù.\nTreuzet eo Mec’hiko gant div aradennad-venezioù bennañ : Sierra Madre ar C’hornôg ha Sierra Madre ar Reter. Un astenn da Sierra Nevada Kalifornia eo Sierra Madre ar C’hornôg, hag un astenn da Venezioù Roc’hellek Mec'hiko-Nevez ha Texas eo Sierra Madre ar Reter. Etre an div aradennad-venezioù bennañ emañ plateiz Mec’hiko. An aradennad nevezvolkanek a verk er su bevenn Sierra Madre ar C’hornôg hag ar Reter. Bez’ ez eus ivez aradennadoù-menezioù disteroc’h evel ar Sierra Madre del Sur, ar Sierra Madre de Oaxaca, ar Sierra Madre de Chiapas, hag ar Meseta Central de Chiapas.\nEl Bajio mec'hikan\nUheloc’h eo su ar plateiz peogwir e sav da 2000 m war-bouez nebeut. Eno ez eus traoñiennoù a-leizh, stummet gant lennoù kozh. Meur a gêr vras evel Kêr Vec'hiko pe Guadalajara zo en traoñiennoù-se.\nMec’hiko he deus war-dro 150 stêr. Dinaouiñ a ra an 2/3 anezho er meurvor Habask hag 1/3 e pleg-mor Mec’hiko pe e mor ar C’haraibed. Daoust ma tiskouez ar vro bezañ dourek eo dizingal-bras ar c’hementadoù dour a gaver enni eus an eil lec’h d’egile. Evit gwir, pemp stêr (an Usumacinta, ar Grijalva, ar Papaloapán, ar c’hCoatzacoalcos, hag ar Pánuco) a ya d’ober 52% eus an ec’honad bloaz keitat. Dinaouiñ a ra ar 5 stêr-se e pleg-mor Mec'hiko. N’eus nemet ar Rio Panuco a gement n’emañ ket e gevred Mec’hiko. Gant norzh ha kreiz Mec’hiko, anezho 47% eus an tiriad hag enno tost 60% eus ar boblañs, ez eus nebeutoc’h eget 10% eus dour ar vro.\nRannet eo Mec’hiko e daou dakad gant Trovan ar C'hrank. Kerreizh eo an eil, hag en takad etretrovanel emañ egile. Kemmañ a ra an hin gant an uhelder. En norzh d’ar 24re ledenn e vez yenoc’h ar gwrezverkoù e-pad mizioù ar goañv, hag er su e chomont digemm a-hed ar bloaz daoust ma kemmont diouzh an uhelder.\nAn takadoù er su d'ar 24re ledenn :\nBetek 1000 m (an aod ha ledenez Yucatan) : emañ ar gwrezverk keitat etre 24 °C et 28 °C. Uhel e chom ar gwrezverk a-hed ar bloaz, ha n’eus nemet ur c’hemm 5 °C etre gwrezverk keitat an hañv hag ar goañv.\nEtre 1000 ha 2000 m emañ ar gwrezverk keitat etre 16 °C et 20 °C. Un hin digemm a-walc’h ha gwrezverkoù plijus o devez ar c'hêrioù hag ar c'hêriadennoù en uhelder-se er su d'ar 24re ledenn. En norzh dezhi avat e kemm muioc’h an hin hervez ar c’houlzoù-amzer.\nA-us 2000 m emañ ar gwrezverk keitat etre 8 °C ha 12 °C en aradennad nevezvolkanek.\nKêr Vec'hiko, pintet da 2300 m, he deus ur gwrezverk keitat 15 °C gant hañvioù plijus ha goañvioù dous. 26 °C ha 12 °C e vez ar c'heitadoù pemdeziek uhel hag izel evit miz Mae (an hini tommañ). 19 °C ha 6 °C e vez ar c’heitadoù pemdeziek uhel hag izel evit miz Genver (an hini yenañ).\nKemm-digemm e vez ar glaveier diouzh al lec’h m’emeur hag ar c’houlzoù-bloaz. Krin pe damgrin eo Kalifornia-Izel, gwalarn Stad Sonora, plateizoù an Norzh hag ul lodenn eus plateizoù ar Su. Er c’hornioù-bro-se e kouezh well-wazh etre 300 ha 600 milimetrad dour bep bloaz. War plateizoù ar su hag ar c’hornioù-bro pobletañ peurgetket (evel Kêr Vec’hiko ha Guadalajara) e kouezh well-wazh etre 600 ha 1000 milimetrad dour. Ouzhpenn 1000 milimetrad dour bep bloaz a vez resevet gant an izeldirioù a-hed pleg-mor Mec’hiko. 2000 milimetrad dour bep bloaz a vez resevet gant ar c’horn-bro e gevred Tabasco well-wazh ! Erc'h a ra diwar zegouezh war darn eus plateizoù an Norzh ha darn eus pikernioù uhel Sierra Madre ar C’hornôg ha Sierra Madre ar Reter.\nLabour-douar Mec’hiko : aroueziet eo gant ur genderc’husted dister ha ranket en deus en em ober ouzh ur c’hevezerezh kreñv da-heul EFENA zo bet sinet gant ar Stadoù-Unanet ha Kanada. Diorroet he deus ar vro filierennoù labour-douar, evit an avoukez peurgetket.\nAn armerzh abaoe sinadur EFENA[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nE miz Genver 1994 e oa bet sinet Emglev Frankeskemm Norzh Amerika EFENA gant Mec’hiko, Kanada hag ar Stadoù-Unanet, ha krouet evel-se brasañ takad frankeskemm ar bed. Treuzfurmet krenn e oa bet Mec’hiko gant EFENA, ha lakaet eo bet da dremen eus ur politikerezh armerzhel aroueziet gant un doare gwarezouriezh kreñv d’ur politikerezh armerzhel diazezet war ar frankeskemm hag an enlakaat en armerzh ar bed. D’ar bloavezh end-eeun ma oa bet lakaet EFENA da dalvezout e oa bet un enkadenn armerzhel vras e Mec’hiko merket gant ur gourwerzhekadur krenn eus ar peso. Lies eo abegoù an enkadenn-se, pa vefe azasadur an armerzh ouzh an endro nevez, pe ar politikerezh moneiz, fiziañs ar bosterien etrebroadel, kudennoù an dle…\nE 2000 e oa bet ar pebeiladur politikel kentañ e Mec’hiko abaoe tremen 70 vloaz, gant donedigezh Vicente Fox. Hemañ a gendalc’has politikerezh armerzhel e ziaraogerien gant ur politikerezh strizh evit ar budjed hag an arc’hant. Digresket kalz e oa bet ar monc’hwez ha gwellaet kalz stad an arc’hant foran, a-drugarez da gresk priz an tireoul peurgetket, zo Mec’hiko ar 5vet ezporzhier anezhañ. An dle foran ne ra nemet 23,5% eus ar PDK hiziv an deiz hag an dle diavaez zo bet rummet BBB gant Standard & Poor's da lavaret eo al live uhelañ bet tizhet biskoazh gant Mec’hiko hag an notadur gwellañ e-mesk broioù bras Amerika latin.\nPennad dre ar munud : Poblañs Mec’hiko\nPennad dre ar munud : Kêrioù Mec’hiko\nAr Stadoù zo ennañ al lodenn vrasañ eus poblañs Mec’hiko eo an distrig kevreadel ha Stadoù Mec’hiko, Jalisco, Nuevo Leon, Puebla ha Veracruz. Er c’hontrol, ar re enno an nebeutañ a dud eo Campeche, Baja California Sur ha Quintana Roo. En div Stad diwezhañ-mañ avat emañ ar feurioù kreskiñ e-touez re uhelañ ar vro abalamour da ziorroadur an touristerezh e kêrioù evel Cancun, zo enni 50% eus poblañs Quintana Roo, pe Los Cabos ha La Paz, zo deuet da vezañ un eldorado evit an Amerikaned.\nStrolladoù henvroidi pennañ e Mec’hiko\nMammenn: CDI (2000) \nAr Stadoù-Unanet eo ar vro ma vev ar muiañ a Vec’hikaned war-lerc’h Mec’hiko. Lavaret a reer eo Los Angeles, brasañ kêr Kalifornia anezhi, an eil kêr vec’hikan e-keñver ar boblañs rak an niver a enbroidi hag a ziskennidi eus Mec’hikaned eno zo en tu-hont d’ar 4 milion a dud zo o chom e Guadalajara, eil kêr Mec’hiko. Mec’hikaned zo bet en tu all d’ar Río Grande kerkent ha destaget tachennadoù mec’hikan bras-divent gant ar Stadoù-Unanet. Evel-se e oa en em gavet un toullad Mec’hikaned war an tiriad amerikan, ha dalc’het o doa d’o boazioù ha d’o yezh. Stad Mec’hiko-Nevez a ziskouez mat an dra-se. D’an dud-se e ranker ouzhpennañ niver bras ar braceros aet da vevañ d’ar Stadoù-Unanet, evit ur mare hepken a-wechoù, da-heul un emglev labour etre gouarnamantoù Washington ha Mexico. Aet eo enkadennoù armerzhel diwezhañ Mec’hiko a-du gant an divroañ war-du an norzh hag istimañ a reer e oa tost 38 milion a Vec’hikaned pe a ziskennidi eus Mec’hikaned o vevañ er Stadoù-Unanet e penn kentañ an XXvet kantved. E Kalifornia, e Texas pe e Mec’hiko-Nevez emañ an darn vrasañ eus ar re-se. En Europa ez eus ivez kumuniezhoù bras a Vec’hikaned, e Spagn, en Alamagn, e Frañs hag er Rouantelezh Unanet peurgetket.\nPennad dre ar munud : Roll skolioù-meur Mec’hiko\nAn div skol-veur bublik mec’hikan anavezetañ eoSkol-veur Vroadel Emren Mec’hiko (UNAM), bet fontet e 1551, hag an Ensavadur Liesteknik Broadel (IPN). Brudet-kaer int o-div en Amerika latin a-bezh. Hiziv an deiz, lod skolioù-meur prevez zo ken brudet hag ar skolioù-meur publik, ha muioc’h c’hoazh a-wechoù. An teir skol-meur brevez pennañ brudet er bed a-bezh eo Ensavadur Teknologel Studioù Uhel Monterrey (ITESM), Ensavadur Teknologel Emren Mec’hiko (ITAM) hag ar Skol-veur Iberamerikan. Ar skolioù-meur-se o deus kresket kalz ha skoulmet o deus darempredoù gant ar skolioù-meur estren brudetañ.\nPennad dre ar munud : Sevenadur Mec'hiko\nPennad dre ar munud : ar yezhoù maya\nPennad dre ar munud : keginerezh Mec’hiko\nGolfe de Californie, inizi ha takad gwarezet\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Mec%27hiko&oldid=1768007 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 4 Gwe 2017, da 19:53.


Font Moneizel Etrebroadel - Wikipedia\nPenngarter an FME e Washington D.C.\nAr Font Moneizel Etrebroadel (FME; ent-ofisiel IMF/FMI, saozneg: International Monetary Fund; galleg: Fonds monétaire international; spagnoleg: Fondo Monetario Internacional) a zo un ensavadur etrebroadel lakaet war-sav d’an 22 a viz Gouhere 1944. Staliet eo e Washington er Stadoù-Unanet ha 187 stad ezel a zo bremañ. Christine Lagarde eo ar bennrenerez abaoe miz Gouhere 2011.\nDa bal en deus an aozadur mirout stabilded ar sistem moneizel bedel ha merañ an enkadennoù moneiz hag arc'hant a c'hall c'hoarvezout. Evit se e tegas kredadoù d’ar broioù o deus kement a vec'h arc'hant ma c'hall kement-se lakaat en arvar stabilded o reizhiad arc'hantañ (tiez-bank, marc'had an arc'hant...), o c'henwerzh etrebroadel hag ivez aozadur gouarnamant ar stad. Evit ma rafe ket ur vro “freuz boutik” e vez prestet arc'hant dezhi eta, amzer d'ar fiziañs distreiñ. En eskemm ouzh an dra-se e vez goulennet digant ar broioù-se ober adrenkadurioù ekonomikel a-benn gwellaat mererezh ar stad ha kaout ur c'hresk armerzhel plaen.\nGanet eo an FME e miz Gouhere 1944 e-kerzh kuzuliadeg Bretton Woods a-benn degas stabilded e sistem moneizel ar bed goude an Eil Brezel-bed. Ar pal a oa ne c'hoarvezje ket ken ar pezh a oa c'hoarvezet er bloavezhioù 1930 gant an armerzhioù bras, pa oa bet gouwerzhekaet (didalvoudekaet) moneizoù ha kemeret disentezioù ekonomikel hep tamm kenemglev ebet, ar pezh en doa degaset bec'h etre ar broioù.\nHiziv an deiz emañ koulz lavaret kement bro a zo ezel eus an FME, met broioù bihan ’zo n'emaint ket (Liechtenstein, broigoù eus ar Meurvor Habask), na Taiwan kennebeut.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Font_Moneizel_Etrebroadel&oldid=1497965 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 5 Ebr 2013, da 20:29.


Vvet kantved - Wikipedia\n../.. | IIIe kantved | IVe kantved | Vvet kantved | VIvet kantved | VIIvet kantved | ../..\nBloavezhioù 400 | Bloavezhioù 410 | Bloavezhioù 420 | Bloavezhioù 430 | Bloavezhioù 440\nBloavezhioù 450 | Bloavezhioù 460 | Bloavezhioù 470 | Bloavezhioù 480 | Bloavezhioù 490\nD'ar 1añ Genver 401 e krog ar Vvet kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 500.\nRomulus Augustus, diwezhañ Impalaer roman ar C'hornôg\n1.7 Europa ar C'hornôg ha bed roman\n1.8 Europa ar reter\nDeroù Sevenadur Marajoara war Enez Marajó, e genoù an Amazon, unan eus koshañ priñselezhioù galloudek Amazonia (400-1300).\nLid an hendadoù, aozet en-dro da valzamegennoù ar Pennoù en Amazonia ; jarloù kañv antropomorfek.\nKêrioù kentañ e su ar Sahara (Djenne-Djenno). Ur greizenn genwerzh lec'hel bouezus eo Djenne-Djenno d'ar mare-hont. Enporzhiet e vez kailh houarn ha mein malañ hag ezporzhiet e vez boued (pesked hag edaj) war-du ar c'hêrioù nevez war lez an dezerzh.\nE-tro ar Vvet hag ar VIvet kantved en em stailh ur boblañs, nevez mestroniet an houarn ganti, en-dro d'ar Zambeze ha d'al Limpopo. Eus an norzh e vije deuet ar vengleuzerien rhodezat-mañ, marteze eus kornioù Meroe ha su rouantelezh Aksoum. Tennañ a reont aour, kouevr ha staen diouzh an douar. Gallet ez eus bet renabliñ, evit poent, e-tro 60 000 mengleuz en takad-se. Marteze eo bet ganet sevenadurezh ar Zimbabwe, en em zispako adal an Xvet kantved, diwar ar sevenadur-mañ.\nKêriadenn Broederstroom, e kornôg Pretoria e Suafrika.\nTizhet eo Madagaskar gant trevadennerien afrikan hag indoneziat.\nTurked Tujued (T'ou-kiue) en Altai.\nWar stummañ emañ Impalaeriezh an Avared (Ruanruan pe Jouan Jouan) eus Korea betek Irtych.\nBog rouantelezh Koguryŏ (Korea) dindan renadur Kwanggaet'o Wang Veur hag e vab Changsu Wang.\nBezioù roueel Silla ha Koguryo e Korea.\nRouantelezh Yamato e Japan. Mestr eo klan Yamato war trowardroioù Nara, e-kreiz Honshu ha levezonet eo gantañ su an enezenn hag aodoù mor Japan.\nMont a ra Bro-Japan e-barzh lusk an oadvezh istorel a-drugarez d'ar skritur deuet eus Sina ha da elfennoù kentañ ar sevenadurezh deuet dre Gorea. Milrannet er penn-kentañ e priñselezhioù niverus, e teu ar galloud da vezañ kreizennet muioc'h-mui etre daouarn an impalaerien (tennô), a orin doueel hervez ar c'hredennoù (e-tro 520).\nHervez an hengoun en em gav ar brâhman Kaundiya e Funan (Su Viêt-Nam). Goude bezañ lakaet merc'h ur roue-naer (nâga) dindan gazel-ge, gras d'ur wareg hud, e timez ganti ha dibabet eo da roue gant ar bobl. Kemmañ a ra al lezennoù diouzh doare India.\nKas a ra Stad Funan, anavezet dindan an anv-se diwar mamennoù sinaat, ur politikerezh d'en em em ledañ war-du an argoad a-raok bezañ diskaret d'he zro er VIvet kantved gant Stad kreñvaet Zhen-la (pe Chen La) bet sujet a-gent. E Funan e oa bet lakaet ar Shivaegezh da relijion Stad.\nKerkent hag ar Vvet kantved, e teu war wel daou seurt aotrouniezh politikel en enezeg Indonezia : ar Stadoù mor diazezet war ar c'henwerzh ha staliet war aodoù Sumatra, norzh Java, Borneo (Kalimantan) ha Sulawesi, ha, diouzh an tu all, rouantelezhioù an argoad diazezet war labour ar riz, e reter hag e-kreiz Java. Skoulmet darempredoù ganto gant sevenadurezh India, e vez degemeret gant ar rouantelezhioù-se ar skritur, ar sañskriteg hag ar relijion (boudaegezh hag hindouegezh).\nEn em gavout a ra ar relijion boudaat e Myanmar hag Indonezia.\nGweladenniñ a ra ar pirc'hirin boudaat sinaat Faxian (Fa Hien) inizi Sunda e deroù ar c'hantved.\nGanet eo ar pagodennoù sinaat boudaat diwar skouer stûpaoù kreiz Azia, heñvel o stumm ouzh hini un tour (emdroadur stadet war kinkladurioù mougevioù ar Yungang).\nTreuztiriadurioù kentañ Romed hanternoz India. Komz a reont ur rannyezh hindi indezeuropek.\nSkridaozadenn barzhoneg meur sañskritek ar Râmâyana (diwar testennoù a sav d'ar IVe kantved kt JK, a greder bezañ bet savet gant Valmiki); kontañ a ra troioù-kaer Rama a glask e wreg Sita skrapet gant Ravana, roue Lanka, anezhañ un drouksprered dek penn dezhañ. Divizout a ra ren ur brezel spontus a-enep dezhañ gant skoazell ar marmouzed hag o jeneral Hanuman hag an holl loened all.\nBuhez ar prederour Bhartrihari.\nTolkâppiyam, levr yezhadur tamilek.\nTizhet eo Tahiti, inizi ar Gevredigezh, Enez Pask hag inizi Hawaii gant Polineziz.\nEuropa ar C'hornôg ha bed romanAozañ\nBarr skorn uhelañ testeniekaet gant taouarc'heg skorneg Fernau (Tirol), etre 400 ha 750.\n394 : Mont a ra an Impalaeriezh roman a-dammoù.\n410 : Preizhet eo Roma gant ar Wizigoted.\n410-415 : Aloubet eo su Galia gant ar Wizigoted\nE-tro 421 : Hervez Levr ar Vormoned, e vije bet douaret ar Pladoù Aour gant Moroni ha lakaet un termen d'ar marilh.\n439 : Preizhet Kartago gant ar Vandaled\nUr c'houlz bennak goude 440 en em stailh an Angled hag ar Saozon war Enez Vreizh. Diouzh an hengoun e vijent bet pedet eno gant ar Penn brezhon Vortigern.\nAloubet eo Enez Vreizh bep un tammig gant ar Bikted, ar Ouezeled eus Iwerzhon, an Angled hag ar Saozon. Krouiñ a ra an Angled hag ar Saozon seizh rouantelezh (Heptarkiezh) war Enez Vreizh etre ar Vvet hag an XIvet kantved : Essex (VIvet), Anglia ar reter (VIvet), Kent (Vvet), Mercia (dibenn VIvet), Northumbria (Vvet), Sussex, Wessex (dibenn Vvet).\nDivroañ a ra Skosiz eus Iwerzhon war-du gwalarn Bro-Skos ha krouiñ a reont rouantelezh Dalriada (Argyll).\nRannet eo Iwerzhon e seizh rouantelezh dindan aotrouniezh ur Pennroue (Ard Ri) a chom teorikel e aotrouniezh.\n452 : Aloubet an darn vrasañ eus Europa gant Attila an Hun a ginnig sailhañ war Roma. Embann a ra ar pab Leon Iañ bezañ en em welet e-unan gant Attila ha kendrec'het anezhañ da leuskel Roma didrubuilh.\n455 : Lakaet an arigrap war Roma gant ar Vandaled.\nEvit ar wech kentañ e Galia ez eus savet ur santual en enor da Vari, war-vord ar Garona, Santez-Vari Tolosa (kêr-benn ar Wizigoted). Goude-se e vo anvet iliz an Alaouret (La Daurade) abalamour d'ar mozaikennoù alaouret a eztaole arvestoù eus an Testamant Kozh ha Nevez. Dekkornek e stumm kinklet e tegas da soñj tres ar savadur kentañ-mañ eus savadurioù Roma, Ravenna hag eus ar reter.\n476 : Mont a ra kuit Romulus Augustus, rener roman diwezhañ impalaeriezh roman ar C'hornôg. Kregiñ a ra marevezh ar Grennamzer en Europa dre an Amzerioù teñval.\nSkrivañ a ra Aogustin Keoded Doue\nKregiñ a ra an alkimiourien da glask ar maen filozofel.\nMont a ra da get an hengoun an drouized e Galia dirak ar sevenadur gall-ha-roman hag ar relijion gristen.\nDiskar ar reizhiad moneizhel en Impalaeriezh ar C'hornôg.\n400-600 : mare an "treuztiriadoù bras" pe oadvezh german an houarn kozh (400-600). Tizhet eo un darn vat eus kevandir Europa, er c'hornôg hag er su, gant al luskadoù treuztiriañ german bras. Lakaat a ra al lec'hanvadur (Goted, Vandaled, Sueved, Burgonded) da soñjal e vijent loc'het eus Skandinavia. Strolladoù german diazezet e norzh Alamagn hag e Danmark (Angled, Juted ha Saozon) a zivro da Enez Vreizh etre an IIIe hag ar VIIvet kantved.\nSkandinavia : Savet e vez keodedoù pe greñvlec'hioù emzifenn (tilflugtsborg) en inizi Gotland, Öland pe Bornholm zo ganet diwarno, marteze a-walc'h, un aozadur politikel ha sokial nevez en-dro d'un unanenn diriadel diazez a ya ar c'hlan pe an etniezh (bygd) d'hec'h ober.\nStadet e vez gant an arkeologiezh un digresk bras er c'havadennoù e Danmark e dibenn oadvezh an houarn hag e deroù an treuztiriadoù bras. D'an hevelep koulz e hañval ledenez Skandinavia, Sveden peurgetket, bezañ bet pinvidik-mat ha teñzorioù bras zo bet kavet eno, evel hini Tureholm (pezhioù aour roman pe vizantat, troioù-gouzoug aour fetis, medalennoù, spilhennoù ha brakteatoù). Marteze eo test douaridigezh ar pinvidigezhioù-se eus arvarusted ar mare. Kreñvlec'hioù a vez savet pe adannezet war aodoù hag inizi ar mor Baltel hep na vije tu da c'houzout pehini a oa an dañjer eo bet broudet an dud d'en em zifenn dioutañ.\nKrugelloù kañv Uppsala Gozh e Sveden, moarvat bezioù Pennoù ar rouantelezh kentañ.\nBered pagan Lidholm Höje (Danmark), implijet etre 400 ha 1000, enni kantadoù a vezioù losk, gronnet gant mein, dezho stumm ul lestr.\nEnskrivadurioù runek war gornioù eus Gallehus, o tont eus ar Jylland moarvat.\nWar wel e teu ar stil reterel loenel e Skandinavia. Roc'hengravadurioù kentañ war enez Gotland. En VIIIvet kantved en em zispako an arz-mañ da vat.\nEuropa ar reterAozañ\nEn em staliañ a ra meuriadoù slav ar c'hornôg (Polaned, Vislaned, Silezaned, Pomeraned, Mazovianed) en tu reter d'an Oder, etre ar mor Baltel hag ar C'harpatoù (en-dro da Gniezno evit ar Bolaned, en-dro da Grakovia evit ar Vislaned). Argaset eo pobloù ar mor baltel war-du an norzh gant divroadegoù ar Slaved.\nMeneget eo ar Vislaned e reter Moravia gant istorour Tarragona, Paol Oros. Puilh eo ar c'hailh houarn er vro hag ur c'hroashent pouezus eo war hent an Dniestr, Kiev hag ar mor Du.\nAttila, Penn an Huned eus 434 da 453.\nAogustin Hippo, eskob, doueoniour\nNiall Noigiallach, krouer unan eus brasañ tierniezhioù Iwerzhon.\nSant Jerom ermit, kloareg, troer ar Bibl\nTheodorik Veur, roue ostrogot\nSant Padrig, peurechuet gantañ kristenekaat Iwerzhon\nAlarik Iañ, roue ar Wizigoted, bet preizhet Roma gantañ\nFlavius Aëtius, an diwezhañ eus jeneraled veur Roma\nPab Leon Iañ\nIjinet ar stleugoù e Sina\nArar pounner en implij er broioù slav\nImplij an hern kezeg metal a zeu da vezañ paot e Galia\nImplijet al lizherenneg Futhorc Angl-ha-Saoz e Bro-Saoz\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Vvet_kantved&oldid=1942550 »\nKemm diwezhañ d'an 13 C'hwe 2022 da 09:28


Bastard!!: Heavy Metal, Dark Fantasy (BASTARD!!-暗黒の破壊神- Basutādo!! Ankoku no Hakaishin, "Bastard!! Doue Teñval an Distruj") zo un heuliad manga gant Kazushi Hagiwara. Embannet eo bet da gentañ er gelaouenn Weekly Shōnen Jump, e 1988, ha kendalc'het eo bet an embannadur, dizingal, en Ultra Jump. Betek-henn ez eus 27 manga a zo bet embannet.\nKazushi Hagiwara zo sot gant ar sonerezh heavy metal ha gant Dungeons & Dragons ; kemmeskañ a ra an daou ved-se en heuliad mangaoù Bastard!!. Meur a dudenn pe lec'hioù eus an istor, a zo anvet hervez strolladoù sonerezh karetañ Hagiwara. Hagiwara a embann ez eo bet awenet-bras an tresoù a-ziwar ar manga Devilman gant Go Nagai.\nDark Schneider (ダーク・シュナイダー Dāku Shunaidā, aka Darsch, D・S) / Lushe Renren (ルーシェ・レンレン Rūshe Renren, pe Lucien, Lushe):\nDark Schneider (anvet diwar Udo Dirkschneider) eo haroz ar manga hag an hudour galloudusañ eus an heuliad.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Bastard!!&oldid=1821696 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 10 Gen 2019, da 16:33.


Buhez ar Zent. pages 295, 296, 297. Encyclopédie Marikavel.\npages 295, 296, 297\nGwelet hon deus an Otrou ! Alleluia ! Alleluia\nD'ar gwener d'abarde, pa oe lienet ha sebeliet Jezuz, meur a hini eus ar merc'hed o devoa roët an dorn d'ober al labour-zeze, a chomas e-tal ar be betek serr-noz.\nEn devez war-lerc'h, o vezan ma oa diskuiz ar Sabad, den ebet ne deuas war-dro liorz Jozef Arimathi; mes en eil antronoz, arôk ma oa skler awalc'h, eme sant Yan, kerkent ha goulou-de, eme sant Lukas, da zav-heol, eme sant Mark, n'eus forz penôs, abred abred da vihanan, valde mane, e tigouezas Mari-Madalen.\nP'en em gavas e-tal ar be, e chomas a-zav, sebezet, o welet e oa strinket ar men-golo diwarnan. En he strafuilh, e tiskennas d'ar red da Jeruzalem da gaout Per, penn an Ebestel, ha Yan, an diskib a gare Jezuz : « Korf an Otrou, emezi, a zo laeret ! »\nPer ha Yan a gerzas d'ar red warzu al liorz. Yan, yaouankoc'h, a 'n em gavas da gentan e-tal ar be; Per a ziskennas da gentan ebarz; gwelet a reas al lienennou pleget; souezet e oe, hep gouzout petra da gredi, Yan a ziskennas d'e dro; gwelet a reas ar pez a welas Per, hag e kredas, eme an Aviel.\nDaoust pegen burzudus oa evitan ar pez a oa c'hoarvezet, Yan a gredas; hep mar ebet. an Olrou a oa savet eus a varo da veo. Mari-Madalen, er-mêz eus ar be, a ouele, beuzet en he glac'har. En eun tol, Jezuz, en he c'hichen, a c'halvas anezi. «Mari !» emezan. O klevet he hano, ar Vadalen a gouezas d'an daoulin hag eur ger hepken a darzas eus he c'halon : « Rabboni, Otrou ! »\nAr pez a ziskouez d'imp eo sant Yan, an hini a viras bepred dinam e ene, ha santez Mari-Madalen, an hini a wennas he hini en daerou ar binijen, ar re a zo bet dibabet da gaout an enor da vezan an daou gentan o kredi e oa savet Jezuz eus a varo da veo.\nEur gentel gaer evidomp. Ma fell d'imp bezan tud a fe, bezomp glan a galon. An dud c'hlan eo a wel Doue.\nMari-Madalen, kerkent ha m'he devoe gwelet Jezuz-Krist, a ziskennas d'ar red da gas ar c'helou mat d'an Ebestel. Ar re-man, o klevet e veve an Otrou, ne gredent ket. Setu aze tud hag arôk kredi a fell d'eze kaout digare vat d'hen ober. A-benn hanter-kant devez, an dud-ze, ken diskredik breman, a gredo ken start ma n'hello nag ar gourdrouzou, nag al lez-varniou, nag ar skourjezou, nag ar prizoniou, nag ar maro zoken, miret oute da embann eo savet Jezuz-Krist eus a varo da veo.\nArôk kredi, an Ebestel o devoa c'hoant gwelet; gwelet a rejont; Jezuz en em ziskouezas d'eze; Thomas a lakas, zoken, e viz en gouliou e Otrou hag e Zoue; ha hini ebet aneze ne oe nec'het goude-ze !\nAr pez a zigouezas gant an Ebestel a zigouez gant meur a hini-all war o lerc'h. Jezuz en em ziskoue da gement hini a zo dallente en e spered, pa ne ve ket a fallagriez en e galon.\nKeit ha ma chomer war var eus Jezuz-Krist hag eus e Iliz, man nemet abalamour ma ne gaver ket a sklerijen hag a desteniou awalc'h, an danjer n'eo ket bras.\nKlevet a ret komz eus ar relijion, a-gle hag a-zeou, ha n'ho peus ket amzer, war ho meno, da zisperm ar c'houmoul tenval a zigas ar c'homzou-ze en ho spered. Beb-eil mare, ho c'hoarezed hag ho priejou a lavar d'ac'h, evel Mari-Madalen hag ar gwrage santel d'an Ebestel : « Gwelet hon deus an Otrou ! » hag en gwirione, ouz tol ar Zakramant, en em gavont gantan, tâl ouz tâl, kalon ouz kalon.\nC'houi ive, leal hag eün, evel ma 'z oc'h, eun de pe de a welo an Otrou en don hoc'h ene, ha c'houi, d'ho tro, a gouezo d'an daoulin da lavaret d'ezan, evel sant Thomas : « Ma Otrou ha ma Doue ! »\nEnebourien Jezuz a oa e-tal ar groaz hag a heje o fenn hag a c'hoarze gwap : « Breman, emeze, eo d'ezan diskouez e c'halloud ha dlskenn eus e groaz; neuzc ni gredo ennan ! »\nEnebourien Jezuz, d'abarde Gwener ar Groaz, a oa lorc'h enne; deut oant ken brao a benn eus o zôl; e oant o vont adarre da vezan ar vistri en Jeruzalem; ar c'halloud o devoa kollet epad ma oa .Jezuz-Krist en bue, a zizroje d'eze hepdale.\nKoulskoude, dre douez al lorc'h, eur bodig enkrez bennak a ziwane en o spered : Jezuz a oa diou pe der gomz d'ezan hag a rê nec'hamant d'eze.\n— Evel m'eo chomet Jonas tri devez ha ter nozvez en kof eur pesk, evelse mab an den a chorno tri devez ha ter nozvez en goueled an douar.\n— Pignal a reomp da Jeruzalem; mab an den a vezo laket etre daouarn Prinsed ar Veleien hag an Doktored; kondaoni a refont anezan d'ar maro, mes hen a zavo d'an trede de !\nEn noz etre ar gwener hag ar zadorn, enebourien Jezuz-Krist, gant ar c'homzou-ze war o sperejou, ne gouskjont ket kaer, ha d'ar zadorn meur a hini aneze a yeas da gaout Pons-Pilat : « Deut zo zonj d'imp, emeze, en deus an toueller-ze lavaret pa oa c'hoaz en bue : « Sevel a rin a varo da veo a-benn tri de. »\n» Roët eta urz da viret ar be epad tri devez, gant aon na deufe e ziskibien da gerc'hat e gorf dre laer, d'e da rei dagredi, goude-ze, eo savet eus a varo da veo; rak an touellerez-all-ze a vefe gwasoc'h evit ar re diagent. »\nPilat, deut da skuizan gante, pa oa re zivezat, a lavaras : «Mes tud ho peus, gret ar c'hed hoc'h-unan. »\nHag i d'ar be, siellan ar men ha lakat tud dindan o armou en kichen. Nag ar ziell, nag an armou ne virjont ket ouz Jezuz da zevel eus ar maro.\nPa deu ar zoudarded da gemenn d'eze ar burzud a oa c'hoarvezet, e kresk o fallagriez.\nLazet o devoa Jezuz; arabad d'ezan bevan ken !\nEn em vodan a reont; pôtred ar c'hed a zo galvet, hag e roont d'eze arc'hant evit embann e oa deut diskibien ar C'hrist da zamman e gorf epad ma oant kousket.\nHag evel ma c'hellent kaout aon da vezan kastizet, ma teujed da anaout ar gaou warneze, e lavarjont d'eze : « Bezet dinec'h, ni ho tifenno, ouz red. »\nAn dud-ze a zo disleal ha kamm; aon o deus rak ar wirione : c'hoant o deus d'he mougan. Jezuz-Krist n'en em ziskouezo ket d'eze !\nEur skeuden eo an dra-ze eus ar pez a welomp endro d'imp. Bezan zo tud hag a zo deut, a nebeudou, da vougan ar fe a oa enne ! siellet o deus anezi en donder o eneou ha gedourien o deus laket da\nviret outi da zevel ken. Ar siellou eo ar promeseou fall o deus grêt; ar c'hedourien eo ar vignoned fall a zarempredont. Koulskoude, daoust pegen don eo sebeliet ha pegen mat miret, o fe a venn sevel a-wechou. Eun darvoud bras c'hoarvezet. eur maro digouezet a dôl-tarz a zo barrek da lakat ar fe koz da dôl he men-be. Gwaz a ze, avat, ma virer outi neuze da zevel, rak Jezuz a c'hell dont da skuizan; mont a c'hell pelloc'h da glask eneou muioc'h leal ha muioc'h glan.\nSetu aze da biou en em ziskouezas ha da biou n'en em ziskouezas ket Jezuz. Kaer o deus bet, pennou-bras ar Judevien poanial, n'int ket deut a benn da viret ouz Jezuz da zevel eus ar be. Kaer o deus bet ober brezel d'an Ebestel, n'o deus ket gallet miret oute da embann dre ar bed e oa savet o Otrou da veo.\nAr pez a dremenas en Jeruzalem, da genver ar Zul-Fask, breman zo naoutek kant vla, a dremen bepred dre ar bed : Jezuz-Krist a 'n em ziskoue d'e vignoned, hag e enebourien, kaer o deus en em glevet, n'int ket evit dont a benn anezan !\nJezuz-Krist a drec'has. Jezuz-Krist a drec'h, Jezuz-Krist a drec'ho !


Pajenn:Dizanv - Testamant Nevez Hon Aotrou hag Hor Zalver Jesus-Christ.djvu/28 - Wikimammenn\nPajenn:Dizanv - Testamant Nevez Hon Aotrou hag Hor Zalver Jesus-Christ.djvu/28\nSANT VAZE, XI.\n(33) Mes piou-benag a nac’ho ac’hanoun dirag an dud, me a nac’ho ive anezhan dirag va Zad, pehini a zo en envou.\n(34) Na zonjit ket e ven deuet da zigas ar peoc’h var an douar ; n’oun ket deuet da zigas ar peoc’h, mes ar c’hleze. (35) Rag deuet oun da lakaad en dizunvan ar mab gant he dad, hag ar verc’h gant he mam, hag ar verc’h-kaer gant ar vam-gaer. (36) Hag an den hen devezo evit enebourien tud he di he-unan. (37) An neb a gar tad pe vam en tu-all d’in n’eo ket dign ac’hanoun ; hag an neb a gar mab pe verc’h en tu-all d’in, n’eo ket dign ac’hanoun ; (38) hag an neb na gemer ket ke groaz, ha n’am heul ket, n’eo ket dign ac’hanoun. (39) An neb hen devezo miret he vuez, he c’hollo ; mes an neb hen devezo kollet he vuez abalamour d’in, a gavo anezhi.\n(40) An neb a receo ac’hanoc’h, a receo ac’hanoun ; hag an neb am receo, a receo an hini hen deuz va digasset. (41) An neb a receo eur profet, en hano a brofet, hen devezo recompans eur profet ; hag an neb a receo eun den just, en hano a zen just, hen devezo recompans eun den just. (42) Ha piou-benag hen devezo roet da eva eur verennad dour iên hep-ken da unan euz ar re vihan-man, abalamour ma’z eo diskibl d’in, e gwirionez hen lavaran deoc’h, na gollo ket he recompans.\nP A hen doe Jesus echuet da rei ar gourc’hemenou-man d’he zaouzec diskibl, ez eaz ac’hane da gelen ha da brezeg en ho c’heariou.\n(2) Hogen, Ian, o veza klevet komz er prizon euz a oberou ar C’hrist, a gassaz daou euz he ziskibien da lavaret dezhan : (3) Ha te eo an hini a dle dont, pe dleoud a reomp-ni gortoz eun all ? (4) Ha Jesus a respontaz hag a lavaraz dezhe : It, ha livirit da Ian ar pez a glevit hag a velit : (5) Ar re dall a vel, ar re gam a vale, ar re lor a zo neteet, ar re vouzar a glev, ar re varo a resussit, hag an aviel a zo prezeget d’ar re baour. (6) Eürus eo an hini n’en em scandalizo ket abalamour d’in.\n(7) Evel ma’z eant kuit, Jesus a gommansaz lavaret d’ar bobl divarben Ian : Da velet petra oc’h-hu eat en dezert ? Eur gorzen hijet gant an avel ? (8) Mes da velet petra oc’h-hu eat ? Eun den gwisket gant dillad kaer ? Setu, ar re a zoug dillad kaer a choum en tiez rouane. (9) Petra eta oc’h--\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Dizanv_-_Testamant_Nevez_Hon_Aotrou_hag_Hor_Zalver_Jesus-Christ.djvu/28&oldid=125392 »


Avis ar en établissemant, er hrescance hac en avantageu spirituel ag en Urh - Wikimammenn\nAvis ar en établissemant, er hrescance hac en avantageu spirituel ag en Urh\n1831 (p. 9-15)\n◄ Permission er R.T. Gard. ag er houvant bras en Tadeu ag en observance a Baris Avis ar en établissemant, er hrescance hac en avantageu spirituel ag en Urh Rol ag en induljanceu accordet d’er Verdiah ag en drivet-Urh a benigen durand er blai ►\nAr en établissemant, er hrescance hac en avantageu spirituel ag en drivet-Urh a benigen.\nEN Eutru Doué en dès reït de S. Françæs en occasion hac er chonge d’établissein en drivet-Urh doh scùir buhé hun Salvér, santefiet hæd-ha-hæd dré er benigen ; rac Jésus-Chrouist en dès groeit, emé sant Lucas, quênt m’en dès perdéguet, er péh e fal dehou e rehemb. Chetu en occasion ag en drivet-Urh. Er sant Seraphiq-zé en doai déja discoeit er vrastæt ag é garanté doh Doué, hac en hoant bras en doai de laquat en ol d’er chervigein, én ur instituein é zeu guettan Urh : unan eit er Venéh, en aral eit Léannéset santés Clair, péré e zesirai hum gonsacrein de Zoué dré ur beuranté vras, dré ur burtæt general, ha dré un aboéissance parfæt. Doué en doai reit dehou er gonsolation de uélet en neu Urh-cé é splannein dirac en ol grecheneah, hac èl ur riviér é arrousein jardrin en Ilis, hac é touguein pep sort fréh a vénédiction ; en Eutru Doué e ras de hanàuein dehou en doai reit é vénédiction d’é vugalé hac é vezent deit, èl ligné Abraham, de vout quer stanc-strêhuet èl er stiret hac èl er sabl ag en aud.\nGoudé en deut queméret quement a boèn eit salvedigueah é nessan, ha gùèlet er profit ag é boénieu, ean e ras er chonge d’impléein er rest ag é vuhé d’assurein é gani. Eah en doai, èl saht Paul (1. Cor 1.), a vout collet goudé en dout laqueit quement a dut én hènt de vout salvet. Creinnein e rai guet eah he vehai arrihuet guet-ou, èl guet Moïse, péhani e dennas er bobl a Israël a gaptivité, ou honduyas d’er vro heurus a bromission, hac e chommas ean ér mæz.\nEn eah bras ha santel-zé e ras dehou quittat er gargue a vestr ar en eu Urh a Venéh hac a Léannéset, én ur chonjal é vai bet æssoh dehou hum salvein é aboéissein eit é commandein. Ean e ras memb er chonge d’hum dennein é creis un deserh benac, eit bout separet tout-a-fæt doh langageu en dut, hac eit gobèr èl en Ælet.\nMæs èl ma oai extraordinær en dessein-zé, ne fallai quet dehou en antreprenein hemb goulen conseil. Eit quement-cé, ean hum laquas de yunein ha de bedein ; deu alhué e chervigeai perpet dehou de zigoeor trésor en Nean, eit en dout er sclerdér hac er græceu en doai dobér én é ol antrepreneu. Mæs en Eutru Doué, perpet prest de cheleuet pedenneu er peur (Ps. 20), e barissas bouar de bedenneu ardant ha dalhabl er peurran hac er santellan martezé ag é amzér. En nean e oai deit de vout arêm, hac en doar de vout hoarn én é guevér, revé menace Moïse. É speret e oai ér vrassan tihoueldæt ; er glàu a græceu Doué, nac er gloéh ag er honsolationeu ne gouéhent quet mui én é inean nac én é galon. Haval oai doh David, a pe larai : m’inean e zou dirac-on quer séh èl un doar carnet. (Ps. 42.)\nUn abandon quer calet aberh Doué en devai découraget un inean gouannoh eit hani S. Françæs ; mæs ne chervigeas dehou meit d’er rantein humploh ha courajussoh. Ean e gredas é fallai d’en Eutru Doué rein de bedenneu er ré-ral er péh e refusai d’é zareu ha d’é huannadeu.\nEan e gassas er brér Macé devat é verh santés Clair, e oai Supériorés ér houvant brudet a sant Damien, ha devat er brér Sylvestr, er hettan Belêg ag é Urh, péhani e gonduyai ur vuhé admirabl én un hermitagic é hunan ar mané Soubès, aveit ou fedein ag é berh de oulen guet Doué sclerdér hac er græce de hanàuein péhani ag en neu stad é teliai choégein eit brassan gloër en Eutru Doué, pé bihuein é mesq en dut, pé tremén er rest ag é vuhé é hunan én un deserh.\nDoué e ras de hanàuein dehai en en doai ean choéget, ne pas aveit-ou é hunan, mæs aveit hum chervigein a nehou de gonvertissein er behérion dré berdéguein en aviel. Quentéh èl m’en doai hanàuet volanté Doué, ean e ziblassas aben-cair, eit commance er péh e oulennai Doué guet-ou, é compagnoneah brér Ange ha brér Macé.\nEr vourh a Carnerio, ardro dihue leàu doh er guær a Assis, e oai bet er place quetan é péhani er Perdégour séraphiq e gommanças alum en tan sacret a garanté Doué é caloneu en dut, èl ma oai en é gani. Ean e berdégas er benigen guet quement a nerh hac a duemdér, pedost èl en Apostolet sul er Pantecoust d’en dut a Jerusalem, hac é berdégueu e bourfitai pedost el ré sant Yehan-er-Badéour én deserh.\nEr hærieu hac er bourheu e chommai déserh dré en nombr bras ag en habitandet e sortiai aveit monet de cheleuet er Perdégour admirabl ha brudet-cé. Int er honsiderai èl un Æl disquennet ag en Nean aveit desquein dehai en hènt sur e gondui d’en heurustet éternel. Int e oulennai conseil guet-ou èl guet un doctor degasset dehai aberh Doué de zesquein dehai er sciance a salvedigueah. Haval oai guet-ai n’ou doai nitra gùel d’obér, eit monet èl d’ou devihuein ér houvandeu.\nSant Françæs e guemèras ur joé vras é uélet er résolution courajus-cé, rac ma sellai quement-cé èl er fréh assuret a græce Doué hac a é berdégueu ; mæs poéniet oai doh un tu aral, rac ma uélai ne oai quet moyant de gassein quement a dut d’er houvandeu. En Eutru Doué en tennas a boèn, én ur zegassein dehou er chonge pourfitabl d’établissein en drivet-Urh a benigen, eit en eil sort hac éguilé ag er grechénion e fal dehai condui, é creis er bed, ur vuhé a benigen haval doh Menéh ha doh Léannéset.\nÉr memb ær, revé santimant tud habil, ean e scrihuas ur règl, revé ma tegassai en Eutru Doué chonge dehou, eit derhel ha condui én hènt mad er-ré en doai convertisset. Ean e bresantas dehai er règl-zé, hac int hé heméras guet ur gred drest er péh e ellér credein. Ou exampl en dès acouraget tud a bep bro de guemér ha de héli er règl-zé. En Itali é oai commancet en drivet-Urh a benigen, hac imbèr-amzér é oai strêhuet partout dré en Itali ; ne oai quasi kær erbet n’en doai ur gongrégation hac un nombr bras a verdér er benigen, quentéh èl ma oai bet aprouvet guet er Pab Honoré III, (dé laret-é en drivet ag en hanhue-zé), ér blai 1221. Er Pab Grégoër IX, e oai bet ami de sant Françæs ha carguet de guemér sourci ag é Urheu trema oai cardinal, e aprouvas ehué en drivet-Urh a benigen, dré er bul e gommance : Detestanda humani generis invidia, etc., en eil blai ag é garg a Bap.\nEr Pab Nicolas IV, péhani e oai bet general a Urheu sant Françæs, hac un hairrat amzér directour a hani er Benigen, quênt bout Pab, e aprouvas ehué er règl dré ur bul e gommance : Unigenitus Dei Filius. Sixt IV, ehué ag en Urh a sant Françæs, en dès ehué hé aprouvet, (de laret-é, agréet), dré er bul : Romani Pontificis Providentia ; dré béhani é ra ur pouvoër entiér d’er general ha d’er provincialet, ha d’en nemb en dou pouvoër guet-ai, de gonduyein perpet en drivet-Urh-men, hac e zihuen, édan boén a vout excommuniet, a refus dehai en autorité-zé.\nEr Pab Clemant VII en dès cresquet hilleih er faveurieu accordet d’en drivet-Urh-men guet er Pab Sixt ér blai 1479, dré ur bul reit é Rom en drivet dé a vis Mai, ér blai 1525, dré behani é ra d’en ol verdér ha hoéreset ag en drivet-Urh a benigen, generalemant en ol induljanceu ha faveurieu spirituel e zou bet hac e vou reit d’er Venéh ha d’el Léannéset ag en Urheu Mandiant (de laret-é, e ya de guestal). Paul IV en dès reneuéet en donæzon spirituel-zé, dré ur bul, er hettan dé a vis Gourhélin 1555.\nEl-cé er verdér ha hoéreset en des er bonheur d’en dout lod, ne pas hembquin é œvreu mad bugalé sant Françæs, mæs ehué én ol induljanceu accordet d’en Urheu Mandiant : hac en dra-zé é laret bamdé pemb Pater, Ave ha Gloria Patri, én hinour de bemp Gouli hun Salvér, ha hoah open ur Pater, Ave ha Gloria Patri, aveit hun Tad Santel er Pab, guet en intantion de ouni en ol induljanceu ha græceu-zé. Hac èl mé ma er græce-men er hairran avantage e ellehai bout reit d’er verdér ag en drivet-Urh, int e zeli gobér un estim vras a nehi, én ur laret ou huéh Pater, Ave ha Gloria Patri, guet un devotion vras, guet ur grat hemb par de Zoué, ha guet ur gùir gontrition a ou fehédeu, én ur obér un act a gontrition a greis ou halon quênt commance er pedenneu-zé, guet eah ne virrehai ou fehédeu doh t’ai a ouni er græce cair-zé. Int e ellou ou laret én Ilis pe én ou zi, èl m’en dès disclæriet Léon X (eit bout lodêg én ol induljanceu e zou accordet de guement Ilis e zou ér bed, emé el livr bas-breton), page 23.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Avis_ar_en_établissemant,_er_hrescance_hac_en_avantageu_spirituel_ag_en_Urh&oldid=80779 »


Pajenn:Almanak Breiz Izel (1872).djvu/63 - Wikimammenn\nPajenn:Almanak Breiz Izel (1872).djvu/63\nen he zorn kleiz, ur skudel leun a had ; bep pemzek pe dric’houed meudad, e ra un toullig, gant he zorn dehou, hag a laka ebars ter pe beder hadenn ; neuze a tol un dornad douar beo en toul, evit-hen stoufa. C’huec’h pe seiz den, potred pe verc’hed, ec’h hall ober evel-se un devez arad bep deiz. Anaout a ran, en Kerne un tiegez a bevar devez war-n-ugent a zouar, lec’h ma lakaêr bep-bloaz daou devez arrad indann betterabes, ha daou-all indann panes.\nPa hader betterabes, hep irvi, war ann douar pleean, en antjou digorret gant ar verkeres, e toler ann had en pep ant, war ann hed lavared bremaig, hag a c’holoer gant ann douar savet a bep tu. Ar verkeres a zo henvel euz ur rastell, tri pe bevar dant braz out-hi, hag a zo daou droatad etre pep-hini anezho. Un den a zigas anezhi o vale war he gill (en allant à reculons) ann eeuna ma ec’h hall mont. Ur wez digorret ann antjou kenta, e laka ann dant tosta a zo en penn ar rastel en ant diveza digorret, evit em henfja (se guider) er giz-se da zigerri ann antjou all, ken a vez peur-c’hret ann dachenn. Bez’ ez euz tieienn ha ho d-eûz lakeet ar verkeres war gillorou ; un aneval a stlej (traîne) anezhi, hag a reont evel-se easoc’h ha buhanoc’h. Ann easa (le plus facile) evit ar re na ouzont ket ober gant ar benvek-ma, eo hada war irvi bihan.\nAr c’hoenna kenta a ve grêt pa ve ar betterabes bihan, ha nann c’hoaz re-stank. Ober a reer founnuz gant un bigell pe ur var, rag al louzou n’ho d-eûz ket bet amzer c’hoaz da dont da veza hirr ha stank. Evit ann eil c’hoennad, ec’h haller ober gant ur c’hoenneres (sarcleuse) stlejet gant ur pen kezek ; hogen ar benvek-se na eo anavezet c’hoaz nemet gant neubeud a dud, en hon bro, hag evel-se ar gwella, evit ann darn-vuia, eo ober arre gant ar bigell, pe ar var. Pa ho d-eûz grêt ar betterabes bihan peder pe bemp delien, na lakaër nemet unan en pep toull. Rèd eo c’hoenna un ter gwez bennag a-raok ma ve deut ar c’houlz d’ho zenna, ar pez a ve grêt en miz Here, ha da zivezata, war dro gouel ann Holl-Sent (la Toussaint) ; rag mar chompfent en douar epad miz Du, ar skorn a disse (pourrait) ober kalz a drouk d’ezhe. Ar betterabes na int evit harza kaer euz an skorn.\nKutuill’ ec’h heller deliou, evit ho rei d’ar saout, goude hanter Eost, met rèd eo lakaad ewez da na gutuill’ nemet ar re a zo deut da veza melenn ha soublet d’ann douar ; mar kutuilfac’h ann deliou glaz, e rafac’h gaou euz ar betterabes, ha na vefent ket kerkouls. Lavaret a zo bet penoz ann deliou betterabes na reont vad a-bed d’al loened ; koulzgoude pa ve roet da heul un tamm boed sec’h, ha pa na ve nemet plouz, na int ket fall d’al loened korn, hag al leaz na vihana ket gant ar saout.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Almanak_Breiz_Izel_(1872).djvu/63&oldid=119001 »


Angela Borgia - Wikipedia\nJoven de Perfil con Vestido del Renacimiento pe : La Bella Princesa\nLakaet war anv Leonardo da Vinci\nHa poltred Angela Borgia eo?\nAngela Borgia pe Borja, ganet e Roma war-dro 1486, ha marvet e Sassuolo war-dro 1520-1522, a oa un nizez d'ar c'hardinal Rodrigo Borgia (pe de Borja).\nMerc'h bastard e oa da Guillem Ramon de Borja y Sanoguera, un denjentil katalan marvet e 1503, hag a oa e Roma o servij e eontr kardinal, ha da Isabel de Montcada. He zad a oa mab da Otic de Borja y Montcada ha d'e bried Violant Sanoguera. Otic a oa mab da Galceran de Borja y Escrivà ha d'e bried Isabel de Montcada, merc'h da Ot de Moncada ha d'e eil pried, Constança Díeç. Mamm Angela, Isabel de Montcada, a oa keniterv d'ar c'hardinal Rodrigo de Borja.\nBevañ a rae e Roma gant he c'heniterv Lucrezia Borgia, merc'h ar pab, ha d'he heul ez eas da Ferrara pa zimezas da Alfonso Iañ d'Este, Dug Ferrara.\nLavaret e veze e oa ur plac'h kenedek, mistr, romantel. Mignonez vras e oa da Lucrezia, ha plac'h he sekredoù. Barzhed a ganas he c'hened, Diomede Guidalotti a savas div sonedenn dezhi, hag Ariosto a zedias dezhi kan diwezhañ e Orlando furioso. Pietro Bembo a wele enni «un ael a c'hall pediñ evidon». D'ar 1añ a viz Eost 1504, hag eñ e Venezia, en linennoù dediañ e oberenn Gli asolan a la duquesa Lucrecia Borgia (embannet en Venezia en 1505), e ra anv eus Angela adarre,\nTabut e Ferrara[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nTabut a savas etre daou vreur an dug Alfonso Iañ d'Este, Giulio d'Este hag Ippolito d'Este, diwar-benn Angela.\nSot ganti e oaqnt o-daou, nemet da Giulio eo e oa douget Angela. Ar C'hardinal Ippolito, un deiz ma oa oc'h ober al lez d'ar goantenn, a glevas anezhi o lavarout dezhañ : "Monsignore, daoulagad ho preur Giulio a dalv muioc'h egedoc'h penn-kil-ha-troad ...". Dirollañ a reas ar c'hardinal gant ar gonnar.\nD'an 3 a viz Du 1505, edo Giulio o tistreiñ d'ar gêr eus ur veaj en devoa graet, pa voe gronnet e-kichen Palez Belriguardo, gant servijourien da Ippolito, en devoa roet urzh dezho lazhañ e hantervreur ha dilagadiñ anezhañ. E-unan edo Giulio, ne oa ket evit en em zifenn, met ne voe ket lazhet. Bazhataet e voe avat, gloazet, ha kontellataet e zaoulagad. Ne gollas nemet ul lagad koulskoude. Ippolito e-keit-se en doa hastet brudañ un istor all, ha dont a reas a-benn da bellaat ar c'hastiz diwar e gein.\nDiwar neuze ne reas Giulio nemet klask an dorzh d'ar gêr d'e hantervreur.\nHervez a veze kontet e voe kontammet gant he mamm-gaer Eleonora Bentivoglio, a oa o ren e Sassuolo. Mervel a eure etre 1520 ha 1522, e Sassuolo, ha beziet e voe e kouent San José, gant he fried Alejandro, marvet e ????\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Angela_Borgia&oldid=1606811 »\nGanedigezhioù ar bloavezhioù 1480\nMarvioù ar bloavezhioù 1520\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 22 Kzu 2014, da 09:14.


treset gant Keulemans (1895).\nKerentiad : Acanthisittidae\nGenad : Xenicus\nXenicus lyalli a oa ur spesad golvaneged munut eus ar c'herentiad Acanthisittidae.\nAnvet e voe Traversia lyalli (kentanv) da gentañ-penn (e 1894) gant an evnoniour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).\nE miz Ebrel 1892 e krogas savadur un tour-tan e Stephens, un enezennig lec'hiet e Strizh-mor Cook (etre Enez an Norzh hag Enez ar Su e Zeland-Nevez). Eno e kavas ar strollad labourerien kaset di ur bern laboused, Callaeas cinereus, Philesturnus carunculatus, Turnagra capensis hag evned bihan-bihan all en o zouez. Enaouet e voe an tour-tan d'an 29 a viz Genver 1894 ha lakaet ur skipailh tri diwaller d'ober war e dro. War a seblant e oa bet degaset d'an enezenn ur gazhez reoù vihan warni d'ar c'houlz-se. N'eo ket souezh 'ta ma voe kaset relegoù evned bihan-kenañ, e-kerzh 1894, ganti pe unan eus he bisigoù da di unan eus an diwallerien. A drugarez da zDavid Lyall, un eiler dezhe hag evnoniour amatour war un dro e voe roet ar spesad nevez da vezañ anavezet gant Rotschild : se zo kaoz e toug anv skiantel ar spesad hini Lyall.\nKerkent kavet ha kerkent aet da get koulz lavaret (n'eo ket bet gwelet liv al laboused abaoe 1899), emichañs abalamour ma paotaas ar c'hizhier en enezenn vihan evel ma voe displeget e klozadur un embannadenn skiantel deuet e-maez e 2004.\nHiziv an deiz ne chom nemet ar spesad Xenicus gilviventris er genad Xenicus dre m'eo aet da get reoù longipes ha lyalli.\ntreset gant Keulemans (1907).\nKavet e veze ar spesad en ezennig Stephens (Zeland-Nevez).\n(en) Traversia lyalli war al lec'hienn BirdLife International.\n(en) Traversia lyalli war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).\n↑ Walter Rothschild, Description of a new genus and species of bird from New Zealand. Bulletin of the British Ornithologists' Club 22: x-xi.\n↑ Ross Galbreath & Derek Brown, The tale of the lighthouse-keeper’s cat: Discovery and extinction of the Stephens Island wren (Traversia lyalli), Notornis, 2004, Levrenn 51: 193-200.\n↑ Traversia lyalli war al lec'hienn Avibase.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Xenicus_lyalli&oldid=1824200 »\nDernière modification le 10 Gen 2019, à 21:34


calendrier - Tiegezh Santez Anna\nPublié le 11 octobre 2019 par Andrev\nLann-Anna * Emvodoù 2019-2020 Réunions année 2019-2020 * 2018-2019...\nPublié le 16 octobre 2018 par Andrev\nSetu deiziadur hon oberoú evit ar bloavezh. Kavet e vo ennañ an deiziadoú evit an emvodoú mizek, evit dizoleiñ ar vro, evit Miz Santez Anna (miz Gouere) hag e goulzadoú arbennik... Evit brasaat an destenn, klikit warnañ! Dyma raglen ein gweithgareddau...\nAr bloavezh e Lann-Anna\nPublié le 29 octobre 2014 par G.G.M.\n2014-2015 Emvodoù ************** Réunions Pelec’h ha Penaos ? Où et comment ? E Lann-Anna, d’an eil Sul eus ar miz. Adalek kreisteiz hanter, tinellig hag endervezh pediñ, studi ha dudi… Pedet eo pep hini da zegas boued a vo lodennet etre an holl, meuzioù...


Dixie (kanaouenn) - Wikipedia\nUr bajenn disheñvelout Dixie zo ivez.\nFollenn ar ganaouenn, 1900\n"Dixie's Land" (titouroù war an teul) — selaou (beta)\nSoudarded ar brezel diabarzh e plije dezho kanañ doare diazez ar ganaouenn koulz hahini ar brezel, evel ma klever amañ. E 1916 e voe enrollet gant ar Metropolitan Mixed Chorus (Donald Chalmers, Ada Jones, ha Billy Murray).\nDixie, anvet ivez Dixie's Land, 'I Wish I Was in Dixie, zo ur ganouenn-bobl eus Su Stadoù-Unanet Amerika. Bez' ez eo unan eus ar c'hanouennoù brudetañ eus an XIXvet kantved e su ar vro. Bez' ez eo ivez ar ganaouenn a chom ar muiañ stag ouzh skeudenn ar Su gwechall hag ideologiezh ar sklavourien. Kanet e voe gant soudarded Stadoù Kengevreet Amerika. Ne oa ket ur ganaouenn folk pa voe krouet, met deuet eo da vezañ unan eus ar c'hanaouennoù amerikan brudetañ abaoe. Dre ar ganaouenn-se ez eo chomet ar ger Dixie evit ober anv eus SUA ar Su.\nAmañ war an tu kleiz e kavor doarez diazez Dixie ; doareoù all zo bet savet : darn a zo milourel da vat, dreist-holl unan eus 1861 gant Albert B. Pikes hag a zo amañ war an tu dehoù, petra bennak ma ne vez mui kanet.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dixie_(kanaouenn)&oldid=1812982 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 6 Kzu 2018, da 19:43.


Elfennoù diazez an danvez eo an atom. Diouzh savboent ar gimiezh ez eo an atomenn, dre dermenadur, lodenn vihanañ ur c'horf eeun a c'hell kediañ gant unan all.\n██ Daou broton\n██ Daou neutron\n██ Daou elektron\nLodenn vihanañ un elfenn gimiek\nMas mas atomek\nKarg tredanel 0 C\nTreuzkiz 10pm → 100pm\nDont a ra ar ger eus an henc'hresianeg ατομος, atomos, « na c'heller ket rannañ ». Da veno prederourien c'hresian eus an henamzer e oa an atomenn an elfenn materi vihanañ.\nImplijet e vez meizad an atomenn gant an damkaniezhioù liesseurt a ro tu da zisplegañ perzhioù fizikel ar materi, peurgetket en e stadoù gazus (kenwaskablentez ar gazoù), dourennek ha solut (aozadur ar c'hristalioù).\nE kimiezh ez eo an atom an elfennoù diazez. Mont a reont d'ober ar materi ha furmet e vez ar molekulennoù ganto : disrannus e chom an atom e-pad ar reaktadennoù kimiek (pa lakaer a-gostez an eskemmoù elektronoù gwiskad diavaez).\nPadal, abaoe penn kentañ an XXvet kantved ez eus bet lakaet anat gant arnodoù fizik nukleel ez eus partikulennoù diazez a vez furmet an atom ganto.\n1 Dezverkoù an atom\n2 Patromoù an atom\n2.1 Istor patromoù an atom\n2.2 Patromoù diamzeret\n2.2.1 Patrom J.J Thomson pe patrom ar farz-forn (plum-pudding)\n2.2.2 Patrom planedel Rutherford\n2.3 Patromoù anrik met implijet alies\n2.3.1 Patrom ar sferennoù kalet\n2.3.2 Patrom Bohr\n2.4 Ar patrom a-vremañ : patrom Schrödinger\nDezverkoù an atomAozañ\nAr pep brasañ eus mas un atomenn a vez kreizennet e-barzh ur volum bihan-bihan (treuzkiz war-dro 10-15 m) : an nukleüs a c'hoarvez eus daou seurt partikulennoù damheñvel, anvet nukleonoù.\nAn neutronoù, partikulennoù dezho ur garg tredantel null, hag ur mas kevatal da\nmn = 1,674 95×10-27 kg\nAr protonoù, partikulennoù dezho ur garg pozitivel kevatal da\ne = 1,602 189×10-19 C\nhag ur mas kevatal da\nmp = 1,672 65×10-27 kg\nDre m'eo tost-tre mas ar protonoù da hini an neutronoù ez eo aes dezverkañ an nukleüsoù dre o niver a nukleonoù, anvet niver mas.\nTro-dro d'an nukleüs ez eus ur « goumoulennad » partikulennoù peurheñvel, an elektronoù ; treuzkiz ar « goumoulenn elektronek », war-dro un angström (10-10 m) a glot gant hini an atomenn.\nUr garg tredanel negativel o deus an elektronoù, kevatal da\nha kevatal da hini ar protonoù dre o zalvoud absolut ; kalz bihanoc'h eo o mas eget hini an nukleonoù\nme = 9,109 53×10-31 kg\nNeptu eo karg tredanel an atomennoù peogwir eo kevatal niver elektronoù (karget ent-negativel) ar « goumoulenn elektronek » d'an niver a brotonoù (karget ent-pozitivel) a furm an nukleüs. Dre se en em null ar c'hargoù tredanel diouzh ur savboent meurselladel.\nGallout a ra an atom dont da vezañ karget ent-tredanek dre c'hounid (dont a ra ar garg da vezañ negativel) pe dre goll (dont a ra ar garg da vezañ pozitivel) unan pe meur a elektron : komzet e vez neuze eus ionoù.\nPerzhioù fizikel ha kimiek an atomoù zo da gentañ-penn diouzh an niver a brotonoù a zo en o nukleüs. Dre se e vez renket an atom hervez an niver-se, anvet niver atomek.\nGraet e vez "korf simpl" pe "elfenn gimiek" eus ar materi kenaozet gant un niver bennak a atomennoù, dezho ar memes niver atomek.\nGraet e vez izotopoù eus atomoù, dezho ar memes niver atomek, met niveroù mas disheñvel (niver a neutronoù disheñvel).\nUrzhiet eo bet an elfennoù kimiek naturel pe gevanaozet liesseurt hervez o ferzhioù e-barzh taolenn beriodek an elfennoù.\nPatromoù an atomAozañ\nA-hed Istor ar skiantoù ez eus bet diorroet meur a batrom eus an atom, bep ma veze dizoloet perzhioù ar materi. Hiziv an deiz e vez implijet meur a batrom disheñvel, rak kemplezh a-walc'h eo ar patrom nevesañ, ha gant patromoù "kozh" pe damfaos, met simploc'h, e vez aesoc'h kompren, ha dre se, deskiñ ha prederiañ.\nIstor patromoù an atomAozañ\nAbaoe an henamzer c'hresian e soñje d'an dud e c'helle ar materi freuzañ a-dammoù bihan betek kaout greun na c'hellent ket bezañ freuzet ken, evel « poultr er gouloù » e oa. Gant arnod Rutherford e voe tizhet ar c'hreunenn-se : dihentet e vez ar partikulennoù alfa pa dreuzont ar materi, dre se e c'hellor gouzout penaos eo renket ar « poultr »-se.\n1675 : Jean Picard a wel ul luc'hañs gwer pa hej ur gorzenn aerbouezer ; un nebeud kantvedoù war-lerc'h e tizoloer eo an tredan statik hag an aezhennoù bevargant pennkaoz d'an dra-se.\n1854 : Geissler ha Plücker a zizolo ar skinoù katodek, skinoù gwer luc'hus pa vez krouet ur voltadur bras e-barzh ur glogorenn a zo bet pompet an aer diouti (gwask gazoù gwan) ; er mod-se e ijinont al lamp diskarg a vez sklêrijennet gantañ ar gourmarc'hadoù gant gouloù gwenn hag ar straedoù gant gouloù orañjez (lampoù sodiom).\n1897 : J. J. Thomson a laka anat eo kenaozet ar skinoù kotdek-se gant partikulennoù dezho ur garg negativel tennet diouzh ar materi, ha dizoleiñ a ra evel se an elektron ; dielfennadur kentañ an atom eo.\n1900 : Max Planck a ziskouez kementadiñ an eskemmoù energiezh er materi (enklaskoù war ar c'horf du).\n1911 : arnod Rutherford : bombezañ a ra ur follenn aour gant partikulennoù alfa (nukleüsoù heliom, dezho ur garg pozitivel, gounezet dre skinoberiegezh) ; diwar se e tezastum ez a ar pep brasañ eus ar partikulennoù war-eeun, setu eo ar materi « leun a doulloù », met lod anezho a vez dihentet hag a ra un hanter-dro zoken, setu en em gavont gant enezennoùigoù materi kreizennet-kenañ, dezho ur garg pozitivel (en em ziboulsañ an eil egile a ra ar c'hargoù pozitivel). Diwar se e sav e batrom koskorel : kenaozet eo an atom gant un nukleüs pozitivel bihan-kenañ ha gant elektronoù a dro tro-dro dezhañ ; ur gudenn vras a sav gant ar patrom-se : pa droont e rankfe an elektronoù koll energiezh dre skinadur, ha neuze kouezhañ war an nukleüs.\n1913 : Niels Bohr a vod meizadoù Planck ha Rutherford en e batrom : skinoù (radiusoù) termenet a zo gant orbitennoù an elektronoù, n'eus nemet un nebeud orbitennoù « aotreet », evel-se e klot an eskemmoù energiezh kementadet gant lammoù etre orbitennoù termenet, ha pa vez an elektron war an orbitenn izelañ n'hell ket diskenn izeloc'h ha kouezhañ war an nukleüs (met ne vez ket displeget perak gant ar patrom-mañ).\n1914 : gant arnod Franck hag Hertz e vez kadanaet patrom Bohr : bombezañ a reont aezhennoù bevargant gant elektronoù ; bewezh e vez kollet ar memes energiezh fiñvel gant an elektronoù a dreuz an aezhennoù.\n1924 : Louis de Broglie a arlaka an dualder gwagenn-korpuskulenn.\n1926 : Schrödinger a ro ur patrom eus an elektron e-giz ur wagenn, n'eo ket an elektron en atomenn ur voullenn ken, met ur « goumoulenn » a vez gronnet an nukleüs ganti ; en eneb d'ar patromoù all ez eo stabil hennezh, peogwir ne vez ket kollet energiezh gant an elektron.\nRe bell diouzh ar wirionez emañ ar patromoù diskouezet amañ dindan evit bezañ implijet. Diskouezet e vezont amañ en abeg d'o zalvoudegezh a-fet istor.\nPatrom J.J Thomson pe patrom ar farz-forn (plum-pudding)Aozañ\nGant dizoloadenn an elektron e 1897 e ouied e oa savet ar materi diwar div lodenn : an eil negativel, an elektronoù, hag eben pozitivel. Er patrom ijinet da neuze gant Joseph John Thomson e veze soubet an elektronoù, anezho partikulennoù lec'hiet, e-barzh ur « soubenn » bozitivel, evel ar prunev er farz forn (pe ar plum-pudding evit ar saozon). Diwiriekaet e voe ar patrom-mañ e 1911 gant arnod unan eus e studierien gozh, Ernest Rutherford.\nPatrom planedel RutherfordAozañ\nGant arnod Rutherford, e 1911, e vez anataet n'eo ket « ledet » ar c'hargoù pozitivel etre an elektronoù, met kreizennet int e poentoù munut. Bombezañ a reas ur follenn aour gant ur bann partikulennoù alfa (nukleüsoù heliom, dezho ur garg pozitivel). Evezhiañ a reas e veze dihentet un nebeud anezho tra ma veze treuzet ar follenn gant un toullad mat anezho. Ma vije bet an atomoù evel ma vezent deskrivet gant patrom Thomson, n'o dije ket ranket treuziñ anezhi.\nIjinañ a ra neuze Rutherford ar patrom koskorel : kenaozet eo an atom gant un nukleüs pozitivel a dro elektronoù negativel en-dro dezhañ. Goullonder bras a zo etre an nukleüs, bihan-kenañ e-keñver an atom (war-dro 100 000 gwezh), hag e elektronoù.\nBuan-tre e voe kavet sioù er patrom-se gant kevatalennoù Maxwell eus un tu, a ziouganent e vez skignet energiezh gant kement karg a vez buanaet, ha gant an arnodoù a ziskouez kwantifiadur al liveoù energiezh eus un tu all.\nPatromoù anrik met implijet aliesAozañ\nPatrom ar sferennoù kaletAozañ\nAr bouloù andistummadus eo ar patrom simplañ evit taolennañ an atomoù. Graet e vez gant ar patrom-mañ e kristalografiezh. Ar molekulennoù a c'hell bezañ gwelet evel meur a voul stok-ha-stok, ar c'hristalioù evel bouloù berniet an eil war eben. A-wezhioù e vez graet gant un taolennadur « diskloz » : taolennet e vez an atomoù evel bouloùigoù, ichou etrezo, ereet gant linennoù. Gant se e vez lakaet war-wel an durc'hadurioù pennañ hag ar c'hornioù.\nPatrom ar sferennoù kalet evit deskrivañ an atom ; taolennadur ur volekulenn dour hag ur c'hristal kubek e dalioù kreizet, kompakt (a-gleiz) ha diskloz (a-zehoù)\nKlotañ a ra mat ar patrom-mañ gant perzhioù 'zo eus ar materi, da skouer an diaes m'eo gwaskañ an dourennoù hag ar soludoù, pe ar fed eo lintr-mat talioù ar c'hristalioù. Met n'hell ket displegañ perzhioù all avat, da skouer stumm ar molekulennoù : ma n'eus durc'hadur pennañ ebet d'an atomoù, penaos displegañ ez eus ur c'horn resis d'an ereadoù kimiek ?\nGant Niels Bohr e voe diorroet ur patrom e 1913 diwar ar perzhioù anataet gant Planck ha Rutherford. E patrom ar sferennoù kalet ez eus un draezenn anterin, n'haller ket digompozañ, eus an atom. Padal e ouezer abaoe kreiz an XIXvet kantved e c'heller tennañ partikulennoù, dezho ur garg negativel, diouto : an elektronoù. E patrom Bohr eo kenaozet an atom gant un nukleüs, dezhañ ur garg pozitivel, ha gant elektronoù a dro en-dro dezhañ, tra ma n'hell skinoù (radiusoù) orbitennoù an elektronoù kemer nemet talvoudoù resis.\nKreizennet-kenañ eo an nukleüs, dezhañ un diametr etre 10-15 ha 10-14 m dre vras, ar pezh a sinifi eo kant mil gwezh betek ur milion a wezhioù bihanoc'h eget an atom ; ur garg elektrek pozitivel a vez douget gantañ. Bez eo ivez al lodenn bounnerañ eus an atom dre ma ya 99,95 % da nebeutañ eus mas an atom gant an nukleüs.\nPoentel eo an elektronoù, ar pezh a sinifi e tegemerer eo peuznull o skin (radius) (bihanoc'h eget ar pezh a c'heller istimañ). Ur garg negativel a vez douget ganto. Evit ma vefe helenn, n'eo a-skeul ar chema amañ dindan, nag e-keñver mentoù an nukleüs hag an elektronoù, nag e-keñver skinoù (radiusoù) an orbitennoù (notomp n'eo ket diouganet an niver a elektronoù war bep orbitenn gant ar patrom).\nPatrom Bohr an atom : ur patrom planedel e-lec'h m'o deus an elektronoù orbitennoù termenet.\nAn doare-se da welet an atom a ro an tu da zeskrivañ ar fenomennoù spektrometrek diazez : penaos e vez euvret pe embannet hirderioù gwagenn (pe livioù) gouloù pe skinoù X 'zo. Rak dre ma n'hell an elektronoù treiñ nemet war orbitenoù termenet e lammont eus an eil orbitenn d'eben en ur euvriñ pe en ur embann ur c'hementad termenet a energiezh (kwantom).\nPa zigompoz an atom e div lodenn, un nukleüs hag ur goumoulenn elektronoù, eo resisoc'h patrom Bohr eget patrom ar sferennoù kalet e-lec'h ma klot gorreenn ar sferenn gant orbitenn an elektronoù diavaez.\nKoulskoude ez eus un diaezamant bras gantañ evel gant an holl batromoù planedel : elektronoù war orbitenn en-dro d'an nukleüs zo kargoù buanaet, setu e rankfent skignañ energiezh,… ha kouezhañ war an nukleüs. Ne vez ket displeget furm ar molekulennoù gant ar patrom kennebeut.\nAr patrom a-vremañ : patrom SchrödingerAozañ\nAr patrom diorroet gant Erwin Schrödinger e 1926, ha da c'houde gant Paul Dirac e 1928 a ro tu da zisplegañ stabilded an atom. Er patrom-mañ, n'eo ket mui an elektronoù kanetennoù lec'hiet war orbitennoù, met koumoul probablentez bezañs. Iskiz e c'hell bezañ ar sellboent nevez-se er penn kentañ. Koulskoude e teue an taolennadur kent eus an elektronoù (kanetennoù bihan) diouzh ar furmoù a veze gwelet er bed makroskopek, ha kaset hep prouenn ebet d'ar bed mikroskopek. Ret eo kaout soñj eo diazezet kement tra a ouezer diwar-benn an elektron war anatadurioù dieeun : tredan (red elektrek), tub katodek (pellwelerez)…\nAbaoe ar bloavezhioù 1930 e vez patromet an elektron gant ur « fonksion gwagenn » a vez taolennet « douester ar brobablentez bezañs » gant karrezad he norm. Evit taolennañ a-dost perzhioù an elektron, n'eus nemet fonksionoù matematikel luziet. Meur a fizikour a vez digalonekaet c'hoazh gant an difetisadur-se. Emaomp o vont da glask reiñ ur skeudenn eus meizad ar fonkion gwagenn-se, a vo dibeurvat dre ret.\nPa vez er-maez eus an atom e vez taolennet an elektron gant ur pakad gwagennoù a c'hell bezañ sellet outañ, betek ur serten poent, evel ur ganetenn vihan. Gant mekanikerezh ar c'hwanta e vez prouet en em led un hevelep pakad gwagennoù a-hed an amzer ; met pa vez stag ouzh un atom e peurvir an elektron struktur ar fonksion gwagenn stag ouzh an orbitenn dalc'het gantañ (keit ha ma ne vez ket strinket er-maez diouzh an atom). Setu e postul mekanikerezh ar c'hwanta n'eo ket furm (dianav) an elektron a vez peurviret, met integralenn ar brobablentez bezañs.\nGant patrom Schrödinger emañ koumoul an elektronoù diseurt an eil e-barzh egile ; n'eus ket anv da daolenniñ pep elektron war e orbitenn evel ma veze graet gant patrom Bohr. Seul vuioc'h ma 'z eus partikulennoù peurheñvel, andifedapl, eus an elektronoù. Diwar an efedoù eskemm e teuer da zegemer emañ pep elektron eus an atom war pep orbitalenn dalc'het war un dro (o klotañ gant un ardremmez elektronek roet). Neuze e c'heller taolennañ ionizadur an atom (tennadur un elektron diouzh an atom) gant ar brastres simplaet amañ dindan.\nSkeudenn simplaet eus tennadur un elektron diouzh ar goumoulenn elektronoù e-barzh patrom Schrödinger\nReolenn an eizhad\n↑ Un anv-stroll eo atom, atomenn an unanderenn anezhañ.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Atom&oldid=1900385 »\nKemm diwezhañ d'an 14 Ebr 2021 da 00:03\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 14 Ebr 2021, da 00:03.


Ar meizad - LA SEMAINE DU GOLFE DU MORBIHAN - EDITION 2019\nVous êtes dans : Ar meizad\nUr meizad dibar evit ul lec’hienn hag ur fest-vor dibaot\nE fin ar blezioù 90 e taas c’hoant d’ar C’huzul-departamant da roiñ d’ar Mor-Bihan un abadenn vor dibar hag a lakahe àr wel e berzhioù-mat a-fet mor ha sevenadur, a vehe dalc’het e-raok an hañv hag a vehe digoust evit an dud. Polig Belenfant (eilpennrenour er C’huzul-departamant) ha William Vogel (renour Ofis an Douristed en Arzhon-Rewiz), martoloded arroutet anezhe o-daou hag a anav spis ar Mor Bihan, ac’h aas e darempred an eil gant egile e 1998 hag a grogas d’em soñjal àr ar raktres kentañ gant an embregerezh arbennik Grand Large (Jakez Kerhoas hag Anne Burlat). Un tamm diwezhatoc’h e oa bet fiziet e Grand Large ur studiadenn greadusted hag ar garg da sevel Sizhuniad kentañ ar Mor Bihan e 2001.\nDepartamant ar Mor-Bihan gant skoazell e gevelerion publik ha prevez.\nAr gevredigezh hep pal kenwerzhel (lezenn 1901) "Sizhuniad ar Mor Bihan".\nPrezidant : Aimé Kerguéris\nPenngomiser : Gérard d'Aboville.\nAr gevredigezh aoziñ-se ac’h a en-dro gant ur "c’huzul-ren", ac’h a an izili diazezerion ha personelezhioù mor d’e ober. Skoazellet e vez gant ar gevredigezh Grand Large (Jakez Kerhoas hag Anne Burlat) hag implijiñ a ra ur bare a dri den a vicher leun-amzer (Anne Morice, Valence Lemaistre, Erwan Tanneau).\nUr fest vor etrebroadel ma vez tolpet bagoù neuziet-kaer e-pad sizhun ar Yaou-Bask e meur a lec’h dre ar Mor Bihan a-bezh.\nAr Mor Bihan, e borzhioù hag e eorlec’hioù, e inizi hag e enezennigoù, ar mulgul strizh e zisparti hag e ziwall diouzh an donvor... Geografiezh dibar ha dibarderioù fizikel ar Mor Bihan ken kaer (ar mareoù, ar redoù-mor, an tromor) a ro lusk d’ar programm a-bezh a abadennoù àr vor.\nGouelieroù hengounel ha klasel, da lâret eo bagoù kreñv o fersonelezh, gall pe europat. Gouelieroù aod atlantel Frañs ac’h a d’ober al lodenn vrasañ anezhe ha desachet e vez kalz ivez a re ar Mor Kreizdouar, Kernev-Veur, Mor an Hanternoz...\nA-c’houde ar pedervet "Sizhuniad ar Mor Bihan" e 2007 e vez degemeret seul taol ur rannvro "kouviadez a enor" hag a gas ur flodilh brav evit diskouez he sevenadur mor (an Alpoù mor e 2007, Kembre e 2009, Euskadi ar C’hreisteiz e 2011).\nAn akipajoù enskrivet (etre 3 000 ha 4 000 martolod bennak e 2015). Amatourien wir eo razh ar vartoloded-se, a za evit ar blijadur da gejiñ an eil re gant ar re 'rall ha da verdeiñ en ul lec’h kaer-meurbet hag en un endro mor gwirion, tra ken. Pedet e vezont gant 'Sizhuniad ar Mor Bihan" (digoust eo lakaat e anv).\nKluboù ha kevredigezhioù mor ar Mor Bihan a genlabour hardizh evit aoziñ an degouezh àr vor hag a samm àr o chouk sterniiñ ar redadegoù-bagoù.\nTud a youl vat kevredigezhioù ar c’hornad-bro a zegemer ar vartoloded koulz evel ar weladennerion hag a bourchas servijoù dezhe.\nHag ar sonerion, an diskouezerion ivez.\nIngalet e vez ar bagoù enskrivet (ouzhpenn mil anezhe e 2015) en 8 flodilh unvan hag anavapl : yoloù ha bagoù-dre-lien ha dre-roeñvoù, listri-bale klasel, gouelieroù-pesketa ha gouelieroù-labour kozh… hag un tregont bennak a ouelieroù bras, etre 20 ha 40 m, hag a zo ul lodenn a c’hlad mor Europa anezhe (teirgwernioù, brigoù, goueletennoù ha c’hoazh). Bemdez e vez e brogramm merdeiñ gant pep flodilh ha paouezet e vez bep noz en ur porzh dishañval.\nA-bep-eil e vez degemeret ar flodilhoù gant ar 17 porzh ezel : Aradon, Arzhon-Rewiz, an Alre, Baden, Krac'h, an Arzh, Enizenac’h, An Arvor-Baden, ar Bonoù, Hezoù, Lokmaria-Kaer, Plougouvelen, Sant-Armael, Sarzhav, Sine, Sant-Weltaz, Gwened. Hervez penaos int ha petra a c’hellont gober e vez ehanet un noziad pe meur a hini er c’humunioù-se (porzh Gwened hepken a zegemer bagoù peder noziad diouzh renk) ha lod ne zegemeront ar bagoù nemet evit un ehan da biknikiñ da greisteiz. Pep kumun a ra he seizh gwellañ atav evit degemer ar vartoloded hag ar weladennerion àr don ar vignoniezh hag ar fest...\nAn dibunadeg vras ziwezhañ d’ar Sadorn : razh ar bagoù, kalavern o flodilh, a vez tolpet evit kinnig un arvest mor boemus hag a za kalz bageerion ag ar vro da welet àr vor, tra ma vez sellet outañ gant kalz tud diàr an aod...\nGwezh erbet ne vez ankouaet an dud gant "Sizhuniad ar Mor Bihan" hag a zegas pep tra evit ma vo ur fest vor vras evit an holl :\nDiskouezadegoù hag abadennoù edan pabelloù pe edan an amzer\nIstr da dañva, pesked grilhet, produioù ag ar vro\nGobarioù, gant lod hag a c’hell merdeiñ\nMuzik a bep seurt (fañfarioù, lazoù jazz, muzik keltiek, lazoù-kaniñ, folk ha kan ar vartoloded...)\nArvestoù hag abadennoù da noz : sonadegoù, festoù-noz, baloù pobl ha tanoù-arvest\nTroiadoù bale a-hed an aod d’ar familhoù da vale asambl


St. Florence - Wikipedia\nIliz St. Florence.\nSt. Florence zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Un anv saoznek eo St. Florence ha n’eus stumm kembraek ebet d’an anv-lec’h-se. Emañ er c’hornôg da gêr Dinbych-y-Pysgod. Gouestlet eo an iliz, savet er Grennamzer, da santez Florence.\nEr gumuniezh emañ ivez kêriadenn Gumfreston.\nE 2011 e oa 756 a dud o chom e kumuniezh St. Florence ha 77 anezho a oa kembraegerien (10,6%).\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=St._Florence&oldid=1978083 »


Izoglos - Wikipedia\nUn izoglos a zo ul linenn war ur gartenn-yezh hag a verk ar vevenn etre daou stumm disheñvel da lâret un dra pe da distagañ ur ger en ur yezh bennak. Da lâret eo, merkañ a ra ar vevenn etre stummoù rannyezhel, da skouer al linenn etre al lec'hioù ma vez distaget pevar hag al lec'hioù ma vez distaget pewar pe al lec'hioù ma lârer beure hag al lec'hioù ma lârer mintin, h.a.\nUn izoglos a c'hell tennañ d'an distagadur, d'ar gerioù a vez implijet pe c'hoazh d'an doare da sevel frazennoù, da sk. implij disheñvel ar c'hemmadurioù hervez al lec'hioù e brezhoneg.\nDisheñvel eo pep doare yezh lec'hel (pe 'rannyezh') a-drugarez da veur a izoglos (komzet e vez eus torkadoù izoglosoù).\nKavet e vez en anv ar gwriziennoù 'izo' (heñvel) ha 'glos' (yezh). Savet eo bet evel un anv izogramm, e-giz izobar da skouer ; koulskoude, n'eo ket un izoglos ul linenn da liammañ poentoù kenetrezo gant ur memes talvoud, mes kentoc'h ur linenn evit dispartiañ poentoù (marteze e vefe tu da lavaret eo ul linenn da liammañ poentoù hep talvoud resis).\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Izoglos&oldid=1856783 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 18 Du 2019, da 05:27.


d'al lec'h ma - Wikeriadur\nSavet diwar d'al, lec'h ma.\nd'al lec'h ma, a-wechoù d'al lec'h e\nHa da belec'h mont nemet da Vro-Saoz, d'al lec'h m'oa aet dija meur a eskob ha meur a veleg. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 21.)\n— [...]. Douaret e voe ar c'horf; ha setu breman bep noz, war-dro ar c'houlz-man, ar penn a deu war ruilh eus ar vered d'al lec'h e voe bet troc'het... — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto, Kemper, 1925, p. 26.)\nAr penn-baz-ze a ouient mad e oa bet d'o zad-iou-koz, pa oa deut, tremen kant hanter-kant vlâ a-rôk, d'al lec'h ma oant, hag e oa bet miret aboue en tiegez, a rumm da rumm, gant kalz a evez. — (Erwan ar Moal, Pipi Gonto, Kemper, 1925, p. 105.)\nAdtapet diwar « https://br.wiktionary.org/w/index.php?title=d%27al_lec%27h_ma&oldid=185915 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 19 Du 2014, da 13:31.


Bremañ - Niv. 384\nGounit un dazont nevez\n“Labourage et pâturage sont les deux mamelles de la France”. Setu bommoù brudet Maximilien de Béthune, Duc de Sully, mignon ha ministr ar roue Henri IV. Gantañ e oa bet roet lañs da cheñchamantoù bras evit aesaat kenwerzh an edoù ha brasaat ar gorreadoù hadet. Kantvedoù war e lerc’h e chom bev ar mennozh ez eo Frañs ul liorzh divent a c’hell kas he froduioù dre ar bed a-bezh evit magañ ur boblañs niverus. Laouen e vije bet Sully o welet emdroadur fonnus ar gounezerezh er bloavezhioù 1960 ha souezhet-bras gant perzh ar Vretoned en dispac’h-se.\nBremañ e c’hwezh an avel eus un tu all. Efedus eo kevezerezh broioù kreiz Europa gant o goproù izel hag o marc’hadoù diabarzh. Echu eo ar c’houlz ma c’helle ar Stad c’hall arc’hantaouiñ produioù diret gant ur pal nemetken : derc’hel live ar produiñ.\nEn ur bed war e dalaroù e sav kinnigoù dic’hortoz. Pouezus-kenañ eo levezon ar pratikoù. Ne fell ket dezho debriñ danvezioù a c’haller kaout disfiz warno. Meizet o deus ez eo o frenadennoù un doare da gemm ar gevredigezh.\nDirak ur voger emañ labourerien-douar Breizh. Ret e vo dezho krouiñ ur pennskouer nevez ha toullañ o hent war vevennoù ur bed o vont war vihanaat.\nRolihlahla Nelson Mandela, e penn e vro\nEil lodenn ar pennad-skrid diwar-benn buhez ha stourmoù Nelson Mandela.\nHa goût a rit petra eo “KSEVT” e Trieste, e Slovenia ? Sed ar respont !\nTro ho peus bet da vont da León c’hoazh, kêr-benn gozh rouantelezh León ?\nValls hag ar Romed\nKomzoù tagus zo bet distaget ministr gall an diabarzh, Manuel Valls.\nTeuliad ar miz: Gounezerezh, hentoù-dall pe hentoù nevez ?\nSebastien Loeb, kampion a-vicher\nUr poltred eus ar c’hampion Sébastien Loeb, ar blenier kirri eus Elzas.\nDiàr ma fennhêr: Amzer ar mouar\nKoulzad ar mouar zo o paouez echuiñ ha leun a bodadoù kaotigell da-heul...\nEil dispac'h (c'hwitet) ar C'horonal Armañs\nPennad-kaoz (faltaziet) gant ar C’horonal Armañs, Markiz ar Roueri.\nSot da stagañ\nPhilippe Carrer zo bet o studiañ personelezhioù eus Istor Breizh troet sot.\nPajennoù savet a-ratozh evit an deskidi gant skipailh Skol an Emsav.\nLevrioù Moutig, barzhonegoù Annaig Renault hag un albom gant Plantec.\nGouel al Levrioù e Karaez\nE Karaez e vo lidet 400vet niverenn Al Liamm, da-geñver Gouel al Levrioù.\nTonkadur iskis labouradegoù kozh Doux


Haspres - Wikipedia\nLec'hiadur Haspres en Arondisamant Valenciennes\nEtrekumuniezh Communauté d'agglomération de la Porte du Hainaut\nKod INSEE 59285\nMaer Francis Stiévenard\nGorread 12,2 km²\nLed 50° 15' 32" Norzh\nHed 03° 25' 03" Reter\nUhelder kreiz 41 m\nUhelder bihanañ 36 m\nUhelder brasañ 80 m\nPoblañs hep kontoù doubl 2 670 (2007)\nStankter 218 a./km²\nHaspres a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.\n2.1 Beredoù ar C'hommonwealth\n4 Emdroadur ar boblañs 1800-2007\n8 Dave ha notennoù\n1914: tapet eo Haspres gant al lu alaman d'ar 25 a viz Eost 1914 diouzh beure. Al lu gall a goll 35 soudard (26vet RIT - trodaeion diriadel eus ar Mayenne ha Pariz), en emgannoù. Dalc'het eo ar gumun gant an alamaned betek tost dibenn ar brezel.\n1918: adkemeret eo ar gêriadenn gant lu d'ar Rouantelezh-Unanet gant implij an tankoùd'an 23 a viz Here 1918 goude un emgann start: bombezet eo ar gêriadenn gant kanolierezh ar Rouantelezh-Unanet e-pad meur a zevezh, kantadoù a dud a zo lazhet, degadoù a diez a zo distrujet. Kregiñ a ra d'an 12 a viz Here da greiz-noz gant tagadenn ar rejimant York and Lancaster hag a goll kalz a vilourion. Dont a ra soudarded an 19vet Lancashire Fusiliers da reiñ dorn dezhe an deiz war-lerc'h\n1923: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.\nEil brezel-bed: kemeret eo Haspres gant al lu alaman d'an 20 a viz Mae 1940 goude un emgann start etre tankoù. D'an 2 a viz Gwengolo 1944 eo dieubet Haspres gant ur Rann-lu hobregonet SUAat.\nBeredoù ar C'hommonwealth[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nHaspres Coppice Cemetery\nUr vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe gant ar 1st Rifle Brigade hag unanadoù all eus ar 49th Division. Soudarded a voe douaret enni adalek an 13 betek ar 26 Here 1918, 50 anezhe o vout soudarded eus ar 19th Lancashire Fusiliers bet lazhet d'an 13 a viz Here, 11 eus ar re all a zo milourion eus ar 1st Rifle Brigade  .\nUr vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e dibenn miz Here 1918 gant ar 1st/5th York and Lancaster Regiment hag unanadoù all eus an 49th (West Riding) Division .\nEmdroadur ar boblañs 1800-2007[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\n↑ Les Britanniques libèrent Haspres\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Haspres&oldid=1998041 »\nKumunioù an Norzh (departamant)\nBezioù-brezel ar C'hommonwealth en Norzh\nKroaz-brezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 9 Mez 2022, da 04:05.


Loar[kemmañ ar vammenn]\nSkraboù[kemmañ ar vammenn]\nDemat, mat eo lakaat ar skritur orin e titl ar pennadoù, gant ar skraboù dereat da skouer, evel ma rez. Met pa 'z eus ur skrab na vez ket kavet war an douchennaouegoù boutin e Breizh (sk. Brasília) e vije mat sevel un adkas gant an titl hep skrab (sk. Brasilia). Evel-se e vo aesoc'h d'an holl klask ar pennadoù a fell dezho. Trugarez dit ha kalon vat evit da labour war Brazil. Benoni (Kaozeadenn) 11 Gwe 2007 da 17:37 (UTC)\nKavadenn[kemmañ ar vammenn]\n+ Daoust hag-eñ e c'hellfes mont da deurel ur sell war ar pennad Evrog Nevez? Un ijinadenn eo seurt anv evit ober gant New York e brezhoneg. N'eus abeg ebet kaout seurt pennad war wikipedia. Rufus avat a ra ur brezel embann tro-dro d'ar pennad-mañ. Trugarez, Benoni (Kaozeadenn) 11 Gwe 2007 da 08:22 (UTC)\nMaine (proviñs)[kemmañ ar vammenn]\nPennadoù krouet[kemmañ ar vammenn]