Lavaroù latin - Wikiarroud\nPerzh an den eo faziañ\nA • Ab • Ac • Ad • Ae • Af • Ag • Al • Am • An • Ap • Aq • Ar • As • Au • Av • Ba • Be • Bi • Bo • Br • Ca • Ce • Ci • Co • Cr • Cu • Da • De • Di • Do • Dr • Du • E • Et • Ex • F • G • H • I • L • Ma • Me • Mi • Mo • Mu • Na • Ne • Ni • No • Nu • O • Pa • Pe • Pl • Po • Pr • Q • R • S • T • Ub • Ul • Um • Un • Ur • Us • Ut • Va • Ve • Vi • Vo • Vu\nAmañ ez eus dastumet un toullad lavaredoù latin tennet eus al lennegezh.\nBerradur Auctores varii, "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr.\nHervez ho plijadur, evel a gerfet.\nDiwall diouzh an ejen dre zirak, diouzh an azen dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu.\nA bove majore discit arare minor\nDigant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat.\nEus an oabl betek ar c'hreiz. Lavaret e vez ivez Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos.\nAlies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan.\nAdalek ar penn betek ar seul.\nArabat pellaat diouzh ar soñjoù boutin.\nDre an tuioù kontrol ; dre an traoù enebet. Un arguzenn a contrariis zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.\nEn enep, kontrol da se.\nEus ar groaz (e teu) ar silvidigezh.\nA Zoue (e teu) ar Roue, Ag ar Roue (e teu)al lezenn.\nAbaoe Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion , abaoe pell.\nPellaet diouzh an oberoù doueel. Er relijion gatolik, ar c'hastiz suspentio a divinis zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An eskob Fernando Lugo a voe digarget a divinis pa voe dilennet da brezidant Paraguay d'an 20 a viz Ebrel 2008.\nN'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan.\nA zisoc'h diwar pennaennoù diwir.\nEus ar mor (e teu) ar binvidigezh. Sturlavar kêr Sarzhav.\nA fortiori ratione\nKen met rak se, seul gent a se. Berraet alies en A fortiori.\nA Jove principium\nKrogomp gant Jupiter, da lavaret eo enor d'ar mestr, da vestr an ti.\nE-kichen. « Cardinal a latere » : kardinal kaset gant ar pab d'ur pennstad bennak.\nAdal ar mor betek ar mor, da lavarout eo Eus an eil mor d'egile ; ger-stur Kanada.\nA mensa et t(h)oro\nEus an daol hag eus ar gwele. Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ.\nAg an hini bihanañ, da lavaret eo talvoudegezh vihanañ un dra bennak.\nEus ar bihanañ d'ar brasañ.\nA mundo condito\nAdalek krouidigezh ar bed.\nEus un nann-aotrou. Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ.\nA-gostez. Er c'hoariva, komzoù a parte a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all.\nEus an troad betek ar penn, « penn-kil-ha-troad ».\nDiwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ.\nDiwarnañ. An dies a quo eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an dies ad quem, an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ.\nDre an tav.\nEus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol (e sevenan ma c'hefridi).\nEn un doare reut, trumm.\nDre an emsiv. Prouiñ ab absurdo.\nUn arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek. Gwelit Abusus non tollit usum.\nAb aestu et tempestate\n(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn.\nAdal deroù an amzer, a-holl-viskoazh .\nA-ziagent, en a-raok.\nAbaoe an henamzer.\nDiwar an oad. "Ab agendo" a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve.\nDigant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober. Cicero, Laelius De Amicitia, 44.\nEmaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un azen.\nAb assuetis non fit passio\nNe zeu ket an angerzh diwar an traoù boas.\nDiwar al lizheroù.\nMard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus.\nEus an tu-hont.\nAmañ hag ahont. A-hed hag a-dreuz : komz ab hoc et ab hac.\nAb igne ignem capere\nLezel un tan da gregiñ en e dan, da lavaret eo ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh.\nAbaoe an amzer-se.\nAdalek an diazezoù donañ. Pal an Dispac'h gall e oa nevesaat ar gevredigezh ab imis fundamentis.\nAbaoe (amzerioù) dreist koun. A-holl-viskoazh .\nEus don ar bruched. En un doare gwirion. Lavaret e vo « diskouez bezañ brouezet ab imo pectore ».\nDiwar zivarregezh. Un arguzenn ab inconvenienti a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù.\nAbaoe ar gavell, abaoe ar vugeliezh.\nAdalek an deroù.\nHep testamant. A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred.\nGwelit A Jove principium.\nAb irato homine\nDiwar un den fuloret. Arabat ober un testamant ab irato, rak keuz a c'hallfe dont goude.\nAdalek an orin, adalek ar penn-kentañ. Studiañ un afer ab origine.\nFeal d'e orin, na zisoñj ket a be lec'h e teu.\nEus ar vi, adalek ar vi. Adalek an orin.\nEus ar vi betek an aval. « A-hed ar pred », diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh.\nAb tam tenui initio tantae opes sunt profligatae\n[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister. Cornelius Nepos, De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae (gwelit an droidigezh c'hallek).\nAb uno disces omnes\nDiwar unan anavez an holl.\nAdalek diazezidigezh kêr (Roma).\nDistro ar felladenn. Er gwir, gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ.\nDistro an taol, tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour.\nAbest ut fatear, ut praecise negem\nPell diouzh en anzav en e nac'han da vat.\nO vont gant e hent. O kuitaat ul lec'h pe ur garg.\nAbistis, dulces caricae\nEchu eo ganeoc'h, fiez c'hwek. Aet eo an devezhioù c'hwek da get (Petronius, Satiricon, LXIV).\nAbrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata\nNe vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret.\nAn ezveziad ne vo ket hêr. Aet diwar wel, aet diwar galon.\nSkeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv.\nAbsit inuidia verbo\nRa ne vo noaz ebet er ger-se. Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh (Titus Livius, Ab Urbe condita libri, IX-19).\nRa ne vo ket ur vallozh eus kement-mañ. Latin ar Grennamzer.\nArabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez (Ovidius, Heroides V:13).\nAbsolutio ab actione\nDidamalladur diwar ober, da lavaret eo evit abegoù danvezel.\nDidamalladur diwar ar goulenn, da lavaret eo dre ur si en argerzh an tamall.\nHep arc'hant e vez aner pep tra.\nAbstinere debet aeger\nRet eo d'ar c'hlañvad yunañ.\nNe zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù. Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh.\nReober ne dalv ket paouez d'ober. N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit Ab abusu ad usum non valet consequentia.\nAbuti errore hostium\nTenn splet eus fazi an enebour. Troienn gant Titus Livius.\nGervel an islonk a ra an islonk (Bibl, Psalmoù, II-42:8).\nDa heul ar pouezusañ e teu an eilrenk. Er gwir : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk.\nAccessum ad res salutares, a pestiferis recessum\nTostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus ; Cicero, De Natura DeorumII:34).\nGra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn. « Pa vez gedon eo gedona ».\nAccidere ex una scintilla incendia passim\nDiwar ur fulenn en em strew an tangwall.\nDegemer a ran an diougan.\nDen ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue.\nAcetum habet in pectore\nGwinêgr zo em bruched, da lavaret eo "lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon".\nActa est fabula, plaudite !\nC'hoariet eo ar pezh, strakit ho taouarn! Gerioù diwezhañ distaget gant Aogust war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da Echu eo an abadenn.\nActio adversus iudicem que litem suam fecit\nKeinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz.\nOber dishual en afer. Er gwir : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek.\nActio nondum nata non praescribitur\nUn ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet.\nGant an den e varv e oberoù.\nNeb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner.\nMar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner.\nA-benn an ober. Er gwir e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ad agendum evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer.\nTrema ar stered.\nTrema ar stered a-dreuz an diaesterioù.\nWar selaou ar gomz, da skouer : ur c'henglav ad audiendum verbum, ma teur da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh..\nD'an nec'h dre an hentoù strizh (Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.)\nD'al loened. Gwelit Damnatio ad bestias.\nA-benn pakañ an engroez. Er politikerezh, un arguzenn ad captandum vulgus eo e bal plijout d'ar yoc'hoù.\nEvit an unaniezh ec'h omp bet ganet.\nTrema ar c'hlod a-dreuz drein.\nKlask evit kavout. Implijet er gwir evit goulenn un enklask a-benn kavout ur brouenn.\nGraet evit se. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ad hoc.\nWar-du an den. Arguzennoù ad hominem zo mennet da skeiñ war un den , d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit Ad personam.\nAd honorem nostrum interest\nRekis eo d'hon enor.\nA-barzh un nebeud eurvezhioù.\nDen n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober.\nBetek an didermen.\nDiouzh patrom. A enor, da lavaret gant an titl hep ar garg.\nEn amzer etre, Da c'hortoz. Gouarnamant ad interim : gouarnamant etreadegat.\nAd iura renunciata, non datur regressus\nN'eus distro ebet da zilez ar gwirioù.\nDa Gala ar C'hresianed . E Roma e oa ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho ; kement hag « e bloavezh an erc'h du » eta.\nHervez al lizherenn. Sentiñ ad litteram, sentiñ ouzh ar ger.\nWar-du traoù brasoc'h. Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont.\nAd maiorem regis gloriam\nEvit brasañ gloar ar roue\nAd majorem Dei gloriam skrivet en un iliz e SUA\nEvit brasañ gloar Doue ; ger-stur ar Jezuited, skrivet ivez A.M.D.G., a vez skrivet war al levrioù embannet ganto.\nAd malum malae res plurimae se agglutinant\nAlies e vez meur a reuz goude ur reuz. « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ».\nWar-du kalz bloavezhioù ! Hetoù. Many happy returns eo an droienn saoznek a glot amañ.\nBetek sevel ar galon. Betek bezañ heug.\nEvit noazout ez omp galloudus.\nDiwar un hejadenn penn, evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen.\nDiwar al lagad. Priziañ ad oculum : priziañ well-wazh, d'ar much.\nWar-du an tadoù. « Kas unan bennak ad patres » a zo kement ha kas anezhañ da welout e hendadoù, da lavarout eo lazhañ anezhañ.\nEvit ar goun beurbadel. Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad.\nWar-du an den. Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ad personam. Gwelit Ad hominem.\nEvit ar brouenn. Implijet er gwir, diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit Ad validitatem amañ izeloc'h.\nAd proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia\nRa vo liammet ar ger-kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn.\nMa krog diwarnañ, implijet e yezh ar gwir e dies ad quem, enebet ouzh dies a quo, "an deiz en dibenn dezhañ".\nD'ar vodadeg. Kaset e vez un afer ad referendum evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez.\nPerzhiek, a denn dres d'an dodenn.\nEvit an danvez. Er gwir, ar tumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat.\nD'an ivinenn, en un doare disi, diwar arz ar c'hizellerezh.\nEvit barr an Daofin. Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha henc'hresianek a oa bet moullet evit Loeiz Bro-C'hall (1661-1711), mab Loeiz XIV.\nAd Urbis fabricae / Ad usum fabricae\nEvit sevel Kêr / Evit implij ar sevel, berraet alies dre A.U.F.. Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur Italia (Firenze, Milano, Roma). Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas pe get ?\nEvit ar soliusted. Implijet er gwir, diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit Ad probationem.\nDiouzh an dalvoudegezh. Implijet er maltouterezh.\nTrema ar wirionez.\nA-hed ar vuhez peurbadel (da viken).\nAd vinum disertum esse\nBezañ helavar dre ar gwin.\nAdde parvum parvo, magnus acervus erit\nLaka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po.\nOuzhpennadennoù ha reizhadennoù.\nTra da lakaat ouzhpenn ; Addenda el liester.\nAdducere inconveniens non est solvere argumentum\nDegas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn.\nAdfines inter se non sunt adfines\nAn heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh.\nAdfinitas in coniuge superstite non deletur\nN'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev.\nAdfinitas iure nulla successio permittitur\nAn nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner.\nAn traoù diforzh. Diwar an henc'hresianeg ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar stoikegezh e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar gristeniezh.\nAdoptio naturam imitatur\nDrevezañ an natur a ra an advabadur.\nDismeg ouzh an elevez.\nAdulatio perpetuum malum regum\nDre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall.\nAdversae res religionum admonent\nE-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel.\nAdversis rerum immersabilis undis\nBepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred (Quintus Horatius Flaccus, en e droidigezh latin diwar Odysseia Homeros ; gwelit Google Books).\nAlvokad an diaoul.\nA.E.I.O.U. en arouez an impalaer santel Friedrich IV, 1446\nAustria Est Imperare Orbi Universi « Aostria eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl », ger-stur latin an Tiegezh Habsburg ; Alle Erde Ist Oesterreich Untertan eo en alamaneg.\nGoanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour.\nBez soñj da virout ur spered plaen.\nAl ludu a laka an holl dud da gevatal (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium, XCI:16.\nKen pouezus all. En Iliz katolik roman, unaniñ eskoptioù aeque principaliter zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile.\nA sko gant un troad diforzh. Berradur ar werzenn Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris, "Gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned" – Quintus Horatius Flaccus, Carmina I.IV.13.\nAequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum\nReizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid.\nPadusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem) (Quintus Horatius Flaccus, Carmina, III, XXX, 1)\nArem tric'hement. Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh hervez Quintus Horatius Flaccus, Carmina I-III-9.\nAetatis cujusque notandi sunt tibi mores\nDalc'h kont eus boazioù pep amzer.\nKenavo da viken. Gwelout Supremum vale.\nFeiz en deus graet. Un affidavit zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet.\nGant neb a lavar e tegouezh prouiñ.\nGorrek eo d'ar gouzañvidi. Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv.\nAfflictis longae, celeres gaudentibus horae\nGorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen.\nGra ar pezh a rez, da lavaret eo "gra mat ar pezh a rez".\nAgnosco stilum Romanae ecclesiae\nAnavezout a ran stil an Iliz roman.\nAnavezout a ran roudoù ma flammenn gozh.\nOan Doue. Jezuz gwelet evel an oan a vo aberzhet war ar Groaz hervez an Testamant Nevez.\nJulius Caesar o treuziñ ar stêr Rubico\nTroc'hañ an divaskell.\nAlbo lapillo diem notare\nMerkañ an deiz gant ur maen gwenn, da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « Lakaat ur groaz en nor ». An eneb da Dies ater.\nAlbo signanda lapillo dies\nDevezh da verkañ dre ur maen gwenn.\nTaolet eo an diñsoù ! A voe lavaret gant Caius Julius Caesar pa dreuzas ar stêr Rubikon, a oa difennet outañ, da vont da Roma da gemer ar galloud.\nEn un doare all ; Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" : Louis-Paul Nemo, alias Roparz Hemon. .\nE lec'h all. Er gwir, un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober.\nDirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re (Seneca ar Yaouankañ, De Ira II, XXVIII:8).\nE lezenn unan all. A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all.\nDeskiñ a reomp diwar fazioù an hentez.\nAr re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez. Lavarenn-stur Arc'hdugelezh Aostria.\nKuzumiñ e servij an hentez. Ger-stur The International Library and Information Studies Honor Society\nAliorum medicus, ipse ulceribus scates\nMezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 2. 5. 38).\nPlijus e vez bezañ foll a-wechoù.\nAliquem indicta causa damnare\nKondaoniñ un den hep e glevout.\nAliquid dare, aliquid retinere\nUn dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout. Arveret er gwir evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn a-benn lakaat termen d'o dizemglev.\nAliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars\nArabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn.\nAliquid stats pro aliquo\nUn dra bennak a dalvez evit un dra bennak all. Diazez ar semiotik, ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ sinoù.\nEmaoc'h o vagañ bleizigoù.\nKuzhat zo un dra, tevel zo un dra all.\nUn dra evit unan all.\nNa lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all.\nMamm vagerez. Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet o studiañ.\nMe arall. Hennezh eo ma alter ego : hennezh pe me, memes tra eo.\nAlter frenis, alter eget calcaribus\nLod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù. Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek.\nNa vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan, "Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all" – Lavarenn-stur Paracelsus.\nNa noazout d'an hentez.\nAltis plerumque adjacent abrupta\nAmezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ.\nAmor Vincit Omnia (Caravaggio)\nFoll eo an amourouzien.\nNevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien\nAn trec'h a gar ar striv.\nAmes parentem, si aequus est – si aliter, feras\nKar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i.\nAmice, ad quid venisti !\nMignon, evit petra out deuet ! (Aviel Mazhev, XXVI:50)\nAmici inesse adulationem\nN'eus lubanerezh ebet etre mignoned (Tacitus, Annales, II.12).\nAmici, hodie diem perdidi\nMignoned, hiziv em eus kollet un devezh. Lavaret gant an Roll an impalaerien roman|impalaer Titus (impalaer)|Titus pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet.\nAmici nec multi nec nulli\nNa kalz mignoned, na hini ebet.\nAmici vitia si feras, facis tua\nMar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto.\nAnaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat.\nAmicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea\nKen bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù.\nAmicitia magis elucet inter aequales\nPelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal.\nDiwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken.\nKroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran.\nUr gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall\nAmicus magis necessarius quam ignis et aqua\nRekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon.\nMignon ar pod pri, ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod.\nMignon d'an holl (zo koulz ha ) mignon da zen ebet.\nMignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh. Aristoteles, Ethica Nicomachea I-4, diwar-benn Platon, pa ne oa ket a-du gantañ.\nAmicus verus rara avis\nEvned rouez eo ar vignoned wirion.\nAmittit merito proprium, qui alienum appetit\nNeb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini.\nAmor crescit dolore repulsae\nKreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn.\nKarantez – poan.\nAmor et deliciae humani generis\nKarantez ha dudi mab-den (Eutropius, Breviarium Historiae Romanae, VII.21). Ul lesanv gounezet gant an impalaer Titus a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi.\nTrec'h e vez ar garantez war pep tra.\nAr garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni.\nAmor libertatis nobis est innatus\nEnganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz.\nKarantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn.\nTrec'hiñ war bep tra a ra ar garantez.\nAr garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù. Berradur eus Verus amicus amore more ore re cognoscitur, "dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion".\nMunud eus Azeulerezh an Drinded, un emboltred gant Albrecht Dürer, ma lenner Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511\nAnnuit cœptis, war Siell Veur gouarnamant SUA\nMard eo dleet. Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit Quantum debeatur.\nAn et quantum debeatur\nMard eo dleet ha pegement\nAnguillam cauda tenes\nDalc'h ar silienn dre he lost.\nAr c'horn-bro a c'hoarzh (Quintus Horatius Flaccus|Horatius, Carminum, II-6:14).\nAn ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket.\nAnimus ex ipsa desperatione sumatur\nTennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag.\nSkrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se.\nAr youl da stourm.\nAnimus se a corpore abstrahit\nEn em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene.\nAnno a Virginis partu\nEr bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ – Heñvelster gant al lavared Anno Domini. Evel el livadur Azeulerezh an Drinded gant Albrecht Dürer, a zo sinet Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511 "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ".\nGoude Jezuz Krist, berraet en A.D..\nDarbennet (en deus) an embregadenn-mañ. Unan eus an tri ger-stur a zo war pil Siell Veur Stadoù-Unanet Amerika ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue.\nBloavezh euzhus. Bomm lavaret gant Elesbed II, rouanez Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur, da zisplegañ petra he doa bevet e 1992. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger annus en anus (fraez).\nKent ganedigezh Jezus-Krist. Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit Post Christum natum.\nKent an deiz, da lavaret a-raok hiziv.\nKent ar skrid, da lavaret eo : "a-raok ma vefe eus ar ger" ; Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur revoniour ante litteram.\nAnte pedes non videre\nNa gwelout dirak e dreid. Bezañ avelek, pe verrsperedet.\nTraoù kozh en un doare nevez.\nAntiqua sunt optima\nAr re wellañ eo an traoù kozh. Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred.\nAntiquior mors turpitudine\nGwell ar marv eget ar vezh.\nAntiquo jure tutor\nGouarnour kozh al lezenn.\nAr c'hiz kozh.\nUr garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed) – Petronius, Satiricon, II-42.\nAnxia divitiarum cura\nEnkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh.\nSoutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir.\nAppellatio ad Caesarem\nGalv d'an impalaer evit terriñ ur barn d'ar marv. Provocatio ad populum a veze graet kent an Impalaeriezh roman.\nAptari onus viribus debet\nRet eo azasaat al labour ouzh an nerzh.\nAqua et ignis interdictio\nBerzet an dour hag an tan, a-zivout un den forbannet.\nDifiñv eo an dour don.\nAn dour a vuhez – al lambig, pe ar wiski.\nN'eo ket an erer a dap kelien ; un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.\nAquilam volare docet\nEmaoc'h o teskiñ nijal d'un erer.\nAkuitizañ a rez ar pezh a laerez.\nBarner ar granded, eme Tacitus|Dacitus a-zivout Petronius.\nArbitror esse aliquam liberi arbitrii vim\nKlevet a ran o deus dibabet an nerzh (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).\nArbor mala, mala mala\nGwezenn fall, avaloù fall.\nArkadianed o-daou (Vergilius, Eclogues VII:4), da lavaret daou zen sot, an ezen o vezañ loened brudetañ Arkadia.\nDeviñ a ra hep peurzeviñ ; a-zivout ar feniks.\nArdua ad gloriam via\nDiaes eo an hent trema ar c'hlod.\nArdua para subire\nDev evit sevel.\nArenae semina mandare\nHadañ en traezh.\nArguzenn a zoujañs.\nArguzenn ar vazh. Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari Molière Les Fourberies de Scapin).\nArticulus stantis vel cadentis ecclesiae\nAr benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ. Ar feiz kristen, hervez Martin Luther.\nArs casus similis\nHeñvel eo an arz ouzh ar chañs (Ovidius, Ars Amatoria III:155).\nKuzhat an arz eo an arz, da lavaret eo "kuzhat an ardoù eo an arz".\nArs est difficilis, recte rempublicam gerere\nUn arz diaes eo gouarn mat ar Stad.\nAn arz evit an arz. Ger-stur ar gompagnunezh sinema Metro Goldwyn Mayer.\nHir eo an arz, ha berr ar vuhez.\nAr vicher a vag an den e pep lec'h.\nAzen an ezen da viken . N'eus ket sotoc'h eget hemañ.\nAzen a frot azen.\nAzen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet.\nEmañ an azen o tougen an ikonoù – Andrea Alciato (1492-1550).\nAsinus in catedra\nAzen er gador, da lavarout eo azen o prezeg pe o kelenn an dud.\nUn azen war an toennoù. Un dra iskis.\nAspexi terram et ecce vacua erat et nihil\nSellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm (Testamant Kozh, Jeremia 1V:23).\nKoshaat a rez en ur sellet ouzhin.\nAssem habeas, assem valeas\nBez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant. Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An as e oa ar moneiz roman.\nAthanasius Enep ar Bed. Lesanv Athanasius Aleksandria (297-373), ugentvet eskob Aleksandria adal 328 betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar impalaer roman : Kustentin Iañ, Constantius II, Juluan II ha Valens.\nLies aozerien. Berraet dre AA.VV..\nAuctoritatem rebus vilitas adimit\nUr priz izel a denn pep pouezusted d'an dra.\nAudacia fidentiae est apposita\nStok ouzh ar fiziañs eo an herder.\nFalstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg.\nAudax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult\nHer eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi.\nMab dispont ganet eus Japet.\nAude contemnere opes\nKred ober fae war ar stroñs.\nAudendum est, fortes adjuvat ipsa Venus\nRet eo krediñ ober, Gwener hec'h-unan a skoazell ar re galonek. (Tibullus, Carminum Libri Tres I, II:16).\nAudentis fortuna juvat\nAr chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont (Vergilius, Aeneis X:284)\nKrediñ ober eo ober.\nRa vo klevet ar gostenn all ivez.\nSelaou, sell, tav.\nSelaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h. Par da « un den berzet a dalv kant ».\nRa vo klevet an tu arall. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.\nAudite pars adversa\nC'hwezh ar bobl, avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar.\nAuream quisquis mediocritem diligit\nPrizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat (Quintus Horatius Flaccus, Carmina II, X:5).\nDiwall da zivskouarn.\nIzelded an aour.\nNaon kazus a aour !\nAr bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn.\nAurora Musis amica est;\nMignonez d'ar Muzezed eo gouloù-deiz.\nPe ober pe mervel.\nPe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet.\nPe ... pe ... A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile".\nAut bibas aut abeas\nEv pe kerzh kuit.\nPe impalaer pe netra. Ger-stur Cesare Borgia.\nAut dedere aut punire\nPe daskor pe kastizañ.\nPe studi, pe kerzh kuit.\nAut dosce, aut disce, aut discede\nPe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit.\nAut nunc, aut numquam\nPe bremañ pe biken.\nAut omnia, aut nihil\nPe holl, pe netra.\nPe gouzañv pe mervel.\nPe e kavin an hent pe e toullin anezhañ.\nPe trec'hiñ pe mervel.\nAutobi passebant completi\nLeun e oa ar busoù o tremen.\nAutor opus laudat\nAn oberour a gan meuleudi d'an oberenn.\nAut regem aut fatuum nasci oportet\nRet eo bezañ ganet roue pe foll evit ober ar pezh a garer.\nAut ridenda omnia aut flenda sunt\nRet eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra.\nAut vincere, aut emori/mori\nBout trec'h pe mervel.\nAr bizhoni a laka an den genaouek.\nD'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra.\nAvarum est mulierum genus\nC'hoantek eo gouenn ar maouezed.\nAn arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket.\nAvarus nisi cum moritur, nil recte facit\nMadober nemetañ an den pizh eo mervel.\nKevarc'h, ha bez yac'h.\nSalud dit, Caesar, ar re zo 'vont da vervel az salud. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an emgann.\nAve imperator, morituri te salutant eo a gaver e levr Suetonius, De Vita Caesarum, Claudius.\nAve color vini clari, Ave sapor sine pari\nSalud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar.\nMe ho salud, Mari; pedenn gatolik d'ar Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari.\nAve, ave, aves esse aves\nSalud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ? – C'hoari gerioù diwar ave "salud", avus "tad-kozh", avis "evn", hag aveo "c'hoantaat (a ran)".\nUr voualc'h wenn, un dra rouez.\nBarba crescit, caput nescit\nKreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket.\nN'eo ket ar barv a ra ar prederour .\nBarba tenus sapientes\nFurien betek ar barv, da lavaret eo diwar-c'horre (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).\nBarbam auream habere\nKaout ur barv aour, bezañ un doue.\nBarbam sapientem pascere\nDerc'hel barv ur prederour, bezañ prederour a-vicher.\nEvurus ar re baour a spered. Distaget gant Jezuz er Prezeg war menez, en Aviel Mazhev (5:3). A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini ar frazenn orin.\nEvurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall.\nBrezel an holl enep an holl.\nBelua fera est avaritia\nAr bizhoni zo ul loen ferv.\nDiagnostigañ mat zo kement ha pareañ.\nMat, (ha) te ?.\nPerzh an den eo evañ, evomp eta.\nDiv wech e ro an hini a ro buan.\nAn dud kozh zo div wech bugale.\nDiv wech lavaret a blij.\nDiv wech lavaret ne blijont ket. Ar bomm deciens repetita placebit a lenner digant Quintus Horatius Flaccus, Ars Poetica 365, ma respont ar barzh e c'haller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.\nDeznaou mat, louzoù mat.\nA feiz vat.\nGwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras.\nGant gwin mat e vez laouenaet kalon an den.\nBonus liber amicus optimus\nUl levr mat eo ar mignon gwellañ.\nDen mat eo an ozhac'h.\nBreve et inreparabile tempus omnibus est vitae\nUn amzer berr ha dirapar eo buhez an holl. (Vergilius, Aeneis X:467).\nDre zorn berr ; roet eo bet an arc'hant dezhi brevi manu , roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn.\nUr silabenn verr e lec'h unan hir. War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin. Gwelit Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt.\nLavaret berr. E berr gomzoù.\nBritannia reges habet, sed tyrannos\n(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int.\nDall eo an droukc'hoant.\nKi hep dent a harzh kreñvoc'h , da lavarout eo ne grog ket ar c'hi a harzh.\nDegerc'hañ an hegarated. En helavarouriezh, frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h.\nAr penn ar ren, an treid ne reont ket.\nCaput sine lingua pedaria sententia est\nUr penn dideod eo ali ar senedourien ardroader (Aulus Gellus, Noctes atticae, III-18). "Senedourien ardroader" eo ster pedaria, pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien curulis, ar re a oa e karg ent-ofisiel.\nKutuilh an deiz, gerioù brudet ar barzh Quintus Horatius Flaccus, Carmina I, XI:8.\nRet eo distruj Kartago, a zo ur berradur eus Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam "Ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant Marcus Porcius Cato e-kerzh e brezegennoù e bloavezhioù diwezhañ an trede brezel punek etre Kartago ha Roma.\nReizhañ a ra ar vuhezegezh dre c'hoarzhin. Lavarenn-stur ar strollad c'hoariva Comédie-Française, troet e galleg dre Elle corrige les mœurs en riant.\nCastіs omnia casta\nEnor kement tra a zo glan.\nDegouezh a c'hall degas brezel.\nAbeg devoudus. Er gwir, pennabeg an darvoudenn.\nAbeg an abegoù (Tommaso d'Aquino, Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en Sancti Thomae de Aquino opera omnia, Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19.\nAbeg amezek. Er gwir : en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad e anver causa proxima an abeg tostañ d'an darvoudenn.\nAbeg ret. Er gwir, an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad.\nCave canem, marelladur e Pompei\nDiwall ouzh ar c'hi ; enskrivadur kavet war ur marelladur-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e Pompei.\nRa ziwallo ar prener.\nDiwall na gouezhi, distaget gant ar sklav en em zalc'h a-drek an imperator pa vez lid an trec'h.\nPlegañ a ran d'un den meuroc'h.\nPep tra o vezañ par.\nTemz pep meuz eo an naon. Pa vez naon e kaver mat pep tra.\nCibus non qui plurimus, sed qui suavissimus\nKet ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ.\nCicada cicadae cara, formicae formica\nAr c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn (Aisopos).\nFonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h ! Ger-stur ar C'hoarioù Olimpek.\nAzv buan, brein buan. Rekis eo lezel amzer d'an amzer.\nClaudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt\nSerrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h. (Vergilius, Eclogues III:111). Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù , evel meneget gant L. F. Sauvé (#753, notenn 1, pp. 110-111).\nSonjal a ran, ha dre-se ez on (René Descartes, Discours de la méthode, IV, §§ 1 & 3).\nKenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr.\nAn diviz ha n'eus netra hepti, ha n'haller ket tremen heptañ.\nKerzh da welout, berraet dre cf peurliesañ.\nBras eo nerzh ar boaz.\nUn natur all eo ar boaz.\nUn natur arall eo ar boaz.\nContra aquam remigare\nRoeñvat a-benn da red an dour.\nEnep ar vuhezegezh vat.\nOuzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh.\nAn traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol.\nConubia sunt fatalia\nPlanedennoù eo an dimezioù. Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ.\nCopia ex industria\nPuilhentez diwar obererezh. Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh.\nKalon blom (Caius Suetonius Tranquilus, De Vita Caesarum, Nero, 2). A-zivout Domitius : In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, cor plumbeum esset, "Diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."\nKorf an torfed, pe « korf an hini lazhet », evel prouenn ur muntr.\nAr gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ.\nDaeroù ur c'hrokodil, daeroù faos.\nCur Deus Homo, Anselm Canterbury (1098)\nDa biv eo mat ? Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ?\nDa bep unan e hini, da lavaret eo "da bep den ar pezh a zellez", da geñveriañ gant E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù .\nNeb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar. Lezenn ar berc'henniezh en Henroma.\nHevelep priñs, hevelep relijion ; an neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz\nFaziañ eo tech kement den a zo — Gwelout Errare humanum est.\nGant ur c'hreunenn holen. Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz cum grano salis ; diouzh u ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret.\nGant se, neuze dre se. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. . Gwelit Non causa pro causa.\nCum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto\nGraet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir. Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre nexum en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre mancipium e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener.\nCum notis variorum scriptorum\nGant notennoù a bep seurt skrivagnerien. Merk war embannadurioù latin kozh.\nPerak eo aet Doue da zen.\nDiwall, ma vi yac'h !\nKondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket. Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk.\nKondaonidigezh d'al loened. En Henroma, un doare kastiz ar marv|poan a varv ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva.\nPardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh (Juvenal, Saturae, II:63).\nEus daou zroug eo ret dibab ar bihanañ bepred (Thomas von Kempen, De Imitatione Christi III-12-2).\nHervez ar fed, e gwir.\nWar blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù.\nHervez ar gwir , hervez ar reizh.\nHervez gwir ar wreg. Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg.\nAr pretor ne ra forzh gant an traoù dister. Kement ha "komandant", "penn", e talvez praetor/pretor.\nDe mortuus aut bene aut nihil\nDiwar-benn ar re varv : netra nemet mad. Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv.\nEus ar re varv ne ranker lavarout nemet traoù mat.\nArvar war pep tra. Ger-stur Karl Marx.\nEus ar goueled em eus galvet . Kantik.\nD'un impalaer e tere mervel en e sav (Vespasian).\nDegetetur corium de tergo meo\nDiwar ma c'hein eo kemeret al lêr, da lavaret eo "em riskl e reer an dra-mañ" (Titus Maccius Plautus, Epidicus, I:65) ; gwelit L. F. Sauvé ivez, #648 notenn 1, pp. 92-93.\nFazioù ma yaouankiz .\nDoue (deuet) e-maez an ardivink. Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ.\nAn doueed o deus treid gloan (Petronius, Satiricon, XLIV).\nAn doueed ra 'z pennigo.\nDi te incolumem custodiant\nAn doueed ra 'z kwarezo.\nDevezh du, un devezh fall. An eneb da Albo lapillo diem notare.\nDeiz an aotrou ; ar Sul, deiz kentañ ar sizhun, en Iliz katolik roman.\nDignus barba majorum\nDen a vuhezegezh hen.\nKelennadurezh evit ar geodedourelezh ; ger-stur an Ohio State University e Columbus (Ohio).\nSkoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h.\nDiscite iustitiam moniti et non temnere divos\nDeskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed (Vergilius, Aeneis VI:620).\nGwelout a ran ar c'hemm. Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus.\nRann ha ren . Un doare all eo Divide ut imperes, Rann ma reni.\nDivitiae bona ancilla, pessima domina\nUr servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ. Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ.\nDo ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias\nReiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes.\nDesket gant ul levr . Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « Doctus cum libro, asinus (azen) au tableau (ouzh an daolenn) ! ».\nPoanioù Tantali. E Gwengelouriezh Henc'hrezh, Tantalos, mab da Zeus ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. (Homeros, Odysseia, kan XI).\nGwidre pe galon, dirak an enebour ne vern.\nAn Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h, bomm en oferenn gatolik roman.\nTudennoù ar pezh-c'hoari, al listennad anezho.\nAmbroug an hini a bleg dezhi a ra ar blanedenn, ha sachañ war ar re na reont ket. Lavar stoikian diwar-benn ar fatum, an tonkadur.\nC'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro (Quintus Horatius Flaccus, Carmina III, II.13) ; a vez lavaret gant ar re vev diwar-benn ar blijadur da vervel.\nE-keit ma analan ec'h esperan .\nDiv en deus, hag istribilhet mat ! Lavaret a-hervez pa vez kurunennet ar pab, abaoe istor ar babez Janed, da welout ha n'eo ket ur vaouez eo ar pab nevez.\nKriz eo al lezenn, met al lezenn eo. A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve.\nKriz eo an dra pa vez ret. « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek.\nBezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont (Vergilius, Aeneis, I, 207).\nEcce Homo, Antonello da Messina\nDiouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn. Ha diouzh e oberoù, an den.\nA lies, unan. Unan eus an tri ger-stur a zo war Siell Veur SUA.\nEcce Homo|Ecce homo\nSetu an den eme Pontius Pilatus|Bontius Pilatus pa ginnigas Jezuz d'ar bobl.\nAn helavarded eo (ma) saezh. Dre ar prezeg e e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh.\nPerzh an den eo faziañ (Eosten Hippo, [Sermones CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont Seneca ar Yaouankañ, pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù.\nPerzh an den eo faziañ, met perzh an diaoul eo derc'hel da ober. Setu al lavarenn en he fezh : Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" (Eosten Hippo, Sermones CLXIV:14).\nHag ar re all, skrivet et al. pe e.a peurliesañ.\nEt caetera desunt\nHa mankout a ra ar peurrest, berraet dre Et cætera ha skrivet etc. peurliesañ.\nGoude (ma rafe) ar re all me ne rin ket, hervez Aviel Mazhev 26:33. Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez.\nHag en Arcadia (emaon-) me (ivez). Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall Nicolas Poussin, diwar ar werzenn latin.\nEX LUNA, SCIENTIA, arouez Apollo XIII\nExtrema unctio, Izelvroioù, war-dro 1600\nReut, trumm ; evel #Ab|ab abrupto.\nDiwar un dra difetis.\nEx bellis bella serendo\nDiwar brezelioù e hader brezelioù (Titus Livius, Ab Urbe condita, XXI.10).\nEx core pleno\nA galon leun\nEus an dra faos e teu pezh a garer – Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez.\nA zo un darn eus levrioù unan bennak.\nDigant al loar, gouiziegezh. Ger-stur ar gefridi Apollo XIII war-du al Loar.\nDre e droad ec'h anavezer Herakles. "Troad Herakles" e oa unanenn muzulioù an hedoù en Henc'hres ; dre ma oa 600 troad (190 m) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta.\nA-c'houde ar fed. Ul lezenn zo ex post facto pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez.\nDa skouer, berraet alies dre e.g..\nBez fiziañs er c'hevarouezour.\nNouenn, sakramant a vez roet en Iliz katolik roman d'ar glañvidi a zo war-nes mervel.\nD'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù.\nHervez ar gouestl a zo bet graet. Berraet alies en ex-voto, "engouestl" evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl.\nUn istor, met unan gwir.\nGraet heñvel. E meur a yezh e komzer eus ur fac-simile, ur seurt luc'heilad, a roas ar ger faks.\nFactis, non verbis\nFedoù, ket gerioù. Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken.\nFalsa est fiducia formae\nTouellus eo fiziout e kened ar stumm.\nAr blanedenn a gavo he hent (Vergilius, Aeneis X:113) ; doueez an tonkadur e oa Neuna Fata, a droas da Nona, unan eus an teir Farkezenn a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, Decima ha Morta o vezañ an div c'hoar all.\nEürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all.\nEvurus neb a c'hall anaout goueled an traoù (Vergilius, Georgicon II:490).\nHastañ goustad!, a-hend-all e ranker hastañ buan, a zo skuizhusoc'h.\nRa vo gouloù, urzh a-berzh Doue pa voe krouet ar bed gantañ, hervez Levr ar C'heneliezh 1:3.\nBez fiziañs, met sell mat ouzh piv.\nAr feiz hag a glask kompren.\nAr fin an hini eo kurunenn an oberenn, ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout.\nWar an tomm, a-greiz drougober. Bezañ tapet flagrante delicto : bezañ tapet e gwall.\nHejet-dihejet hep mont d'ar strad. Ger-ardamez Paris, kêr-benn Bro-C'hall.\nForma raro cum sapientia\nDibaot e vez kened ha furnez.\nFortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat\nAr re zispont a laouena gant ar chañs. Ret eo krediñ ober evit kaout chañs.\nDall eo ar chans.\nFortuna est rotunda\nStummet evel ur rod eo ar chañs.\nFortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur\nGraet diwar gwer eo ar chañs ; pa vez o lintraouiñ e torr.\nAr fulor a bourvez armoù.\nGallinae filius albae\nMab ar yar wenn, a-zivout un diougan mat (Juvenal, Saturae XIII:141).\nAr c'hleze diwaller al lezenn. Sturlavar e Pariz ouzh Palez ar Justis. Rankout a ra an nerzh (polis, arme) servij al lezenn.\nGloar d'ar re drec'het!, enebet ouzh #V|Væ victis !.\nPignadenn gant ar Menez Parnassos|Parnassos]. Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al lennegezh, ar sonerezh pe an arzoù dre vras.\nDizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se.\nDre vras, war-bouez nebeut.\nGutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo\nKleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, met dre gouezhañ alies. Diwar Epistulae ex Ponto, gant Ovidius evit al lodenn gentañ.\nUr pab hon eus. A glever a-raok diskuliadur anv ar pab nevez.\nO flanedenn o devez al levrioù.\nHannibal ante portas pe Hannibal ad portas\nEmañ Hannibal e toull an nor. N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann.\nHeri servus, hodie liber\nSlav dec'h, dishual hiziv.\nAmañ ha bremañ.\nAmañ ez eus erevent.\nAmañ ez eus leoned.\nSetu Enez Rodez : lamm !.\nAn Istor eo kelenner ar vuhez. Berraet eo bet frazenn Cicero, De Oratore IX:35.\nGant an arouez-mañ e vi trec'h, klevet en ur weledigezh gant an impalaer Constantinus Iañ a-raok emgann pont Milvius.\nHiriv din-me, arc'hoazh dit-te.\nHominem unios libri timeo\nAon am eus rak den ul levr hepken (Tommaso d'Aquino).\nAn dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ.\nAn den zo ur bleiz d'an den. An dud zo drouk an eil ouzh egile.\nDen on : netra eus an den ne gavan estren din (Terentius, Heauton Timorumenos, Actus I-I.i:77).\nTec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir.\nAn eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent, skrivet war un horolaj-heol.\nEuzhus da lavarout.\nHumana cuncta sic vana\nEvel-se eo goullo pep tra denel.\nKae. Doare-gourc'hemenn ar verb ire (mont). Berroc'h frazenn latin n'eus ket.\nIesus Hominum Saluator, "Jezuz saveteer mab-den.\nEr memes lec'h ; ibid. eo ar berradur.\nDa lavarout eo, berraet alies dre i.e..\nAr memes tra.\nStagadennoù a ziouiziegezh. Fazi poellata en daelerezh, pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ignoratio elenchi eo dezastum e rankfed gallout ober.\nChom hep anaout ar gwir a noaz. Gwelloc'h d'an nen anaout al lezenn.\nChom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen.\nChom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez.\nNe c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket (Ovidius, Ars amatoria III:397).\nIesus Nazarenus Rex Iudaerum, "Jezuz Nazaret Roue ar Judeaned". Tennet eus Aviel Yann 19:19, ma kont Yann an Avielour e lakaas Pontius Pilatus engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar groaz. Gwelit Titulus Crucis.\nEl lost emañ ar binim. Hag e dibenn ar frazenn (latin), pe ar brezegenn, pe ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk.\nDeraouiñ a ra, gerioù kentañ ur skrid. Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! eo incipit "Itron Varia Garmez" Youenn Drezen.\nEn arvar e ranker lezel an tamallad.\nEn diwezh, a-benn ar fin.\nTreiñ a reomp en noz ha devet gant an tan. Un amzrec'had an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger radar.\nEr galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ.\nE-kreiz an traoù. Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù.\nEr c'hreiz emañ ar vertuz... ha n'eo ket en daou benn pellañ ; par d'an henc'hresianeg μηδεν αγαν mêdén ágan, "(na ra) netra betek re".\nEn e noazh.\nEr brioù difidel. Er relijion gatolik, un eskob in partibus zo anvet e douaroù ha n'int ket bet gristenaet.\nEr silikiom, da lavaret eo dre urzhiataer.\nWar an dachenn.\nEr stad a oa a-raok.\nEr gwin emañ ar wirionez.\nEr werenn, en unan eus endalc'hoù gwer a gaver en un arnodva.\nEr bev , da lavarout eo war an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù bevoniezh.\nDigredus da lavarout.\nInvidus vicini oculus\nC'hoantus eo lagad an amezeg (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 4. 28. 20).\nInflat se tanquam rana\nC'hwezañ a ra evel ur ran.\nHelavar eo an digablusted. N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted.\nE surentez e vez an den direbech e pep lec'h.\nEn amzer a vrezel eo mut al lezennoù.\nEtre kaoc'h ha troazh e vezomp ganet (Eosten Hippo).\nE diabarzh ar mogerioù, pa gomzer eus mogerioù ur gêr gloz.\nDre an ober-se end-eeun.\nAr gonnar zo follentez berrbad.\nKonnariñ ar sardon, a zo kement ha skeiñ eoul war an tan.\nEñ an hini en deus graet, an hini en deus splet. Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ.\nAn tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh. Kement-se a dalveze en un amzer ma ne gomzed ket a dad naturel.\nIstos quos nova artificia docuit fames\nAr re o deus desket troioù dre o naon (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae Morales ad Lucilium II, XV:7).\nEvel-se emañ ar vuhez.\nKit, echu eo an oferenn. Gerioù diwezhañ an oferenn latin. A vez da gompren gant ar gristenien : Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann an Aviel.\nGant nerzhioù unanet, unaniezh a ra nerzh.\nTouiñ dre c'herioù ar mestr.\nAr yaouankiz eo mestrez ar re sot.\nAl labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra.\nLabourat zo pediñ. Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo.\nRamp ar raosklenn (ar raosklenn a skrived ganti, ha n'eo ket an hini a soned ganti, ar sirinks).\nRamp an teod, a lavarer lapsus hep mui alies.\nAn naer kuzhet er geot (Vergilius, Eclogues III.93) : un dañjer dic'hortoz a zeu war wel a-daol-trumm – evel trubarderezh ur falsvignon.\nMeuler oberoù an amzer gwechall. An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet ; diwar Horatius, Ars Poetica, 173.\nLectio brevior, potior\nSeul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h.\nLectio difficilior, potior\nSeul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h.\nLibri muti magistri sunt\nKelenerien vut eo al levrioù.\nLignum curvum numquam rectum\nUr skourr kromm ne vo biken eeun. Da vezañ tostaet ouzh Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn , meneget gant L. F. Sauvé, #488, pp.78-79.\nEn hevelep lec'h ha meneget a-raok.\nLocus medius tutus est\nDiriskl eo al lec'h kreiz.\nLonga est vita si plena est\nHir eo ar vuhez mard eo leun.\nLongam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt\nZoken ar vugale a oar ez eus daou bred en hini a anver "hir", hag unan en hini a anver "berr" (Quintilius, Institutiones, IX, 4, 47 diwar-benn ar gwerzaouerezh latin). Gwelit Brevis in longo.\nNerzh-kalon ! Bugel hael, evel-se eo ez eer betek ar stered.\nAr mestr en deus lavaret.\nMagister meus asinus\nMa mestr zo un azen.\nMagistra vitae philosophia\nAr prederouriezh|brederouriezh eo kelennerez ar vuhez (Cicero, Tusculanae Disputationes, II.15).\nKarta Veur ar Frankizoù, bet sinet gant Yann Dizouar d'ar 15 a viz Mezheven 1215 a-benn lakaat termen d'ur brezel-diabarzh bet kaset gant baroned Bro-Saoz.\nGant kalz a veuleudi.\nEuropa Veur eo hor Mammvro. Sturienn dalc'hidi ar vroadelouriezh europat.\nAn darn vrasañ.\nMagnae spes altera Romae\nEil goanag Roma(Vergilius, Aeneis XII:168).\nSkeud un anv meur - En ur pezh-c'hoari latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur .\n#In|Incipit Kantik ar Werc'hez en Aviel Lukaz 1:46, a zo Magnificat anima mea Dominum, "Ma ene a veura an Aotrou".\nGant levenez vras.\nMagnus liber magnum malum\nUl levr bras zo un droug bras. Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh.\nA bell ec'h estlammer gwell. Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp.\nTraoù brasoc'h zo mallus, poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h.\nMaiores pennas nido\nDivaskell brasoc'h eget an neizh (Horatius, Epistulae I, XX:21).\nAr feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket. Er gwir, solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur.\nBuan e kresk al louzoù fall. Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad.\nMala mala mala sunt bona\nMat eo an avaloù fall evit an droug dent.\nUn avalenn fall a ro avaloù fall.\nMala quia vetita\nFall rak berzet (benel).\nMala sunt vicina bonis\nAmezek d'an traoù mat eo an traoù fall (Ovidius, Remedia Amoris 323).\nAmzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor (Cicero ?). \nMale captus bene detentus\nPaket fall, dalc'het mat. Er gwir : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur.\nAr pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou.\nMali corvi malum ovum\nDa vran fall, vi fall.\nAn drougiezh a ra evit an oad . Er gwir : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober.\nMalitiis non est indulgendum\nTrugarez ebet d'an drougiezh.\nGwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus. Meneget gant Jean-Jacques Rousseau, Du Contrat social, principes du droit politique, III-4 ha skrivet gant Thomas Jefferson en ul lizher da James Madison d'an 30 a viz Genver 1787.\nMaluisses cloacas Augeae purgare\nGwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae (Seneca ar Yaouankañ, Apocolocyntosis divi Claudii, 7). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet Herakles.\nAval a zizunvaniezh. Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da Afrodit gant Pâris, a gasas da Vrezel Troia.\nMalum est mulier sed necessarium malum\nUr fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis.\nFall dre e natur. Un torfed malum in se zo anavezet e gwir an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar gwadorged.\nFall dre lezenn eo an holl dorfedoù n'int ket malum in se.\nSeul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h.\nKefridioù ar renerien. Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg.\nMandatum morte resolvitur\nDa get ez a ar gefridi gant ar marv.\nRoit lili a-zornadoù (Vergilius, Aeneis VI, 883).\nMantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope; cecini pascua rura duces\nMantova am ganas, Calabria am skrapas, Napoli am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed. Bezskrivadur Vergilius.\nGant dorn an arme, dre nerzh ; heñvel ouzh Manus milites.\nFrankizadur, lakaat ur sklav en e frankiz ; tri doare manumissio a oa :\n• manumissio per vindictam, "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ar slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ;\n• manumissio censu, "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ;\n• manussimo testamento, "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr.\nDorn prim Doue.\nAn dorn a walc'h an dorn. E brezhoneg bemdez : An eil dorn a walc'h egile.\nGant dorn ar soudarded, da lavarout en un doare rust, dreist-holl pa vezer lakaet er-maez eus un ostaleri manu militari.\nManus multae, cor unum\nLies dornioù, ur galon hepken.\nMor serr. Er gwir etrebroadel, ur mor pe forzh pe tachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh Mare liberum.\nMor frank. Dourioù etrebroadel, enebet ouzh Mare clausum.\nHon mor-ni, da lavaret eo diazad ar Mor Kreizdouar.\nPerlez dirak ar moc'h. A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk.\nAr rekiz eo mamm an ampartiz.\nMamm er gra.\nMamm ar familh.\nMater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam\nDivarteze bepred e vez ar vamm, met diasur pe dianav e vez an tad.\nDanvez mezegel, ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant Pedanis Dioskoridês (~25 - ~90) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς Peri hulês iatrikês, "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel De Materia Medica e 1453.\nTrec'h e oa al labour war an danvez (Ovidius, Metamorphoses II-2.5).\nMatre pulchra filia pulchrior\nMamm genedus, merc'h kenedusoc'h (Horatius, Carmina I, XVI-1.\nMatutina parum cautos iam frigora mordent\nRev ar beure a zant ar re zibreder (Horatius), Sermones II-6:45).\nAr brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale (Juvenal, Saturae XIV-47).\nMaximum ius est saepe maxima iniuria\nAlies e vez ar reishañ ar flemmusañ. A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn.\nMe vexat pede\nDebron am eus em zroad, emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad.\nMa aerrikler zo leun a silioù. Ur frazenn "latin" bet savet diwar The Dirty Hungarian Phrasebook ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant Monty Python a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh.\nDre ma faot, tennet eus ur bedenn Iliz katolik roman|gatolik e latin anvet Confiteor "Anzav a ran".\nE kreiz ar vuhez emaomp er marv. Tennet eus ar skrid Liber Ymnorum (sic), bet kendastumet e 884 gant ar soner suis Nolker ar Besteod, Notcerus Balbulus e anv latin.\nAsur eo an hent kreiz.\nMezeg, en em bare da-unan.\nPrederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur. N'eo ket ar mezeg a zo kaoz pa wella d'ur c'hlañvour.\nMedicus non accedat nisi vocatur\nNe zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet. Unan eus reolennoù Hippokrates.\nDre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ (Ovidius, Metamorphoses, II-137).\nMediolanum captum est\nPaket eo Milano.\nMel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis\nMel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon ha flodoù en oberoù. Skrivet gant ur manac'h er Grennmazer diwar-benn un den pilpous.\nGwell, liester nepreizh an anv-gwan melior. "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel ger-stur, evel gant University of Rochester e Rochester (New-York).\nMelita, domi adsum\nKaredig, er gêr emaon. Troidigezh ar frazenn saoznek Honey, I'm home gant ar fentigellour amerikan Henry Beard (*1945).\nGwell eo re eget re nebeut.\nMelius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi\nGwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget poblañsoù na gomprenont ket. Pennabeg ar brezhoneg beleg .\n(Goude) gwelloc'h priziadenn an dra e c'haller kemmañ ali diwar e benn.\nMelius scitur Deus nesciendo\nGelloc'h ez anavezer Doue en diouiziegezh (Eosten Hippo, De Ordine II-16:44).\nKleze melet (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum I-VIII-57).\nMellitum venenum, blanda oratio\nPistri melek, prezeg c'hwek. Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur.\nBez soñj da glask, bez soñj da grediñ ober bepred.\nDalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn (Testamant Kozh, Geneliezh III:19).\nBez soñj e varvi.\nBez soñj ez out poultrenn/ludu.\nBez soñj e rankez bevañ.\nAn amourouzien o deus soñj eus pep tra.\nEmskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont. Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo.\nMemoria minuitur nisi eam exerceas\nGwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget.\nAr spered a lusk an danvez (Vergilius, Aeneis VI-727)\nAr spered hag an dorn. Sturienn ar Massassuchettes Institute of Technology (M.I.T.).\nSpered an tamallad, evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed.\nUr spered yac'h en ur c'horf yac'h (Juvenal, Saturae X:336).\nMentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem\nSpered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro.\nGourc'hemenn glan ha mesket, a veze implijet gant un aotrou gladdalc'helezh|gladdalc'hel evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ.\nEn abeg d'ar gwerzaouriezh|werzhaouriezh. Implijet evel digarez pa vez fall ur barzhoniezh|varzhoneg.\nAr soudard fogaser, anv ur gomedienn latin gant Plautus.\nNeb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz.\nAr bihanañ eus ar re vihanañ.\nMinus dixit lex quam voluit\nAl lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned.\nSouezhus da gontañ.\nSouezhus da welout.\nMiscerique probat populos et foedera iungi\nAsantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ. Sturienn Trinidad ha Tobago.\nMisera contribuens plebs\nAr werin baour hag a bae tailhoù. Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. Deveret eo misera contribuens plebs eus Horatius, Sermones I-VIII-10, hag enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 parlamant Hungaria (Corpus Iusris Hungarici).\nMisera est magni custodia census\nDiaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras (Juvenal, Saturae XIV-304).\nMisera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum\nDiaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn.\nTruezus da welout.\nHo pet truez Muzezed. A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur varzhoneg peurgetket.\nHo pet truez.\nHo pet truez ouzhimp\n(Tud) kaset gant an aotrou, Missus dominicus en unander ; kannaded ar galloud karolingat a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue.\nMision Doue. Hervez savboent an Iliz katolik roman ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se.\nAr mestr en deus ma c'haset.\nKas a reomp. El lezenn saoz, incipit al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all.\nMonedus en (elfenn) monedus. Sturienn al lestr-spluj Nautilus e romant Jules Verne, Vingt mille lieues sous les mers ; an dour eo an elfenn vonedus, evel-just.\nModo frenis utamur modo stimulis\nGwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù (Seneca ar Yaouankañ, [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml De Ira II, XXI:3). Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat.\nAn doare da lavarout.\nDoare an diod. Lavared brizhlatin ("latin podoù")  savet diwar al latin modus, "doare" hag ar saozneg moron, "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit modus ponens' ha modus tollens amañ da-heul.\nAn doare d'ober.\nDoare a ro da wir dre reiñ da wir. Poelloniezh : dre ar modus ponens e roer da wir an heuliad-mañ : mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir.\nDoare a nac'h dre nac'hañ. Poelloniezh : dre ar modus tens e roer da wir an heuliad-mañ : mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B faos mard eo A faos.\nAn doare da vevañ. A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ.\nMonasterium sine libris est sicut civitas sine opibus\nUr manati dilevr zo evel ur geoded didra. Er romant Il nome de la rosa ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner italian Umberto Eco, bet embannet e 1980  emañ ar frazenn en he fezh :\nMonasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.\n"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."\nRebell ouzh ar c'huzulioù (Horatius, Ars Poetica, 163).\nEuzhvil pe varzh. Er gwir roman, monstrum vel prodigium a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den.\nAtav e vez dishual ar venezidi. Ger-ardamez West Virginia.\nArdamezioù Menez Calpe, sturiad Gibraltar, a oa Montis Calpe da amzer ar Romaned.\nHervez boaz al loened ferv, diwar-benn an oberoù reizhel peurvuiañ.\nHervez ar boaz.\nHervez boaz ar briedelezh.\nMoriamur pro rege nostro Maria Theresia\nMarvomp evit hor roue Maria Theresia, a voe huchet e 1741 gant ur vodageg Hungariz e Wien pa c'houlennas Maria Theresia, arc'hdugez Aostria, he sikour a-c'houde aloubidigezh Silezia gant Frederig II Prusia e miz Kerzu 1740.\nDifaezh e varvan. Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh".\nNi hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel). Tennet eus The Last Hero ("An haroz diwezhañ"), ur romant gant Terry Pratchett.\nKevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel.\nMarv re abred (Cornelius Nepos, De viris illustribus, Cimon, IV).\nSur eo ar marv, diasur eo an eur.\nDor ar vuhez eo ar marv.\nAr marv zoken n'eo ket a-walc'h.\nMarv rakkoulzek, evel hini Hektor enIlias.\nAr marv a zispenn pep tra.\nAr marv evit an holl.\nDa varv-te eo ma buhez-me.\nAr marv zo trec'h war bep tra ; enebet ouzh Omnia vincit amor.\nMorte magis metuenda senectus\nAr gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv.\nAr re varv a gelenn ar re vev. Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv.\nEmaoc'h o skourjezañ un den marv (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum), da lavaret eo : emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn.\nDoareoù an hendadoù.\nDiwar e intrudu, da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar pab, pe embannet gant e asant.\nAr bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet.\nGoro ur bouc'h (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum). Un dra na c'haller ket ober.\nMulier est hominis confusio\nStrafuilh ar gwaz eo ar vaouez (Geoffrey Chaucer, Canterbury Tales (1476), The Nun's Priest's Tale folio 314 verso, l. 16 & The Nun's Priest's Tale:20).\nMulta fercula, multos morbos\nLies meuzioù, lies kleñvedoù.\nKalz dre nebeut.\nMulta renascentur quae iam cecidere\nNiverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija. Da gadarnaat ar feiz e dasorc'hidigezh ar re varv.\nMeur a zorn a skañva ar bec'h.\nKalz zo galvet, nebeud zo dibabet.\nMultis e gentibus vires\nNerzh diwar meur a bobl. Sturienn Saskatchewan.\nMultitudo sapientium sanitas orbis\nSavete ar bed eo engroeziad ar furien.\nMulto enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est\nDiaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour. (Valerius Maximus, De dictis factisque memorabilibus IV, 1, 2).\nKalz e nebeut. Implijet en egor, en amzer, hag evel ar brezhoneg e berr gomzoù .\nKalz, ket lies. Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus.\nMundae vestis electio adpetenda est homini\nDereat eo d'an den dibab dilhad eeun (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium XCII-12).\nKoshaat a ra ar bed.\nFellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet.\nDifenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile. Ger-ardamez Skos Nevez.\nMutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt\nKemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn.\nKemmadenn er c'hlemm (er gwir).\nDre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet ; a-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis.\nNam lacrimis struit insidias, cum femina plorat\nPa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù (Dyonisius Cato, Disticha Catonis III:20).\nKasoni en deus an natur rak ar goullo.\nAn natur ne ra ket lammmoù (Gottfried Wilhelm Leibniz, en e Lezenn a gendalc'helezh).\nArgas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio (Horatius, Epistulae I, X:24).\nMerdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket. Distaget gant Gnaeus Pompeius.\nNec caput, nec pedes habens\nN'eus na penn na treid da gement-se ; n'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se.\nN'eus Herakles ebet ouzh an engroez.\nN'eus netra gwell. N'eus ket gwelloc'h, ar pep gwellañ eo.\nN'eo ket par da veur a hini, sturienn ar roue gall Loeiz XIV, "hini" oc'h ober dave d'an heol.\nNec puero gladium\nKleze ebet d'ur paotrig.\nNemo auditur propriam turpidudinem allegans\nDen na vo klevet o komz eus e vezh.\nDen n'eo sañset dic'houzout al lezenn, ar pezh a dalvez, er gwir, n'eus den a gement a zo aotreet da vevañ e-maez al lezennoù.\nDen (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ.\nArabat d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved.\nNeque pessimus neque primus\nNa gwashoc'h na kentañ (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 4. 4. 22).\nNetra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn.\nN'eus netra a yafe a-enep ; frazenn a ro aotre d'an Iliz katolik da embann ul levr relijiel.\nNetra nevez dindan an heol.\n(N'eus ) netra hep bolontez an doueed, a vez anavet dre an diouganoù.\nUr c'hloaz zo ur gentel.\nKet div wech en hevelep tra. Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed.\nAbeg ebet evit abeg. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh hard rock ; feuls eo ar sonerezh hard rock ; peogwir e vez selaouet hard rock gant kalz yaouankizoù e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. .\nNa stok ket ouzhin. Distaget gant Jezuz, hervez ar Vulgata (Aviel Yann, 20:17).\nDiougan eo an anv.\nNon est otium servis\nN'eus diskuizh ebet d'ar sklaved.\nAr vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h (Marcus Valerius Martialis, Epigrammaton, VI, 70:15). Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ.\nNon ficta fabula, sed vera historia\nN'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo.\nNe oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh. Bezenskrivadur a gaver berraet e NFFNSNC .\nN'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos. Korintos a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en Henamzer, hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno.\nNon nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam\nN'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar.\nTraoù n'in ket nevez, met en un doare nevez.\nAn holl n'hallont ket pep tra.\nNe heuilh ket, da lavaret eo n'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù.\nN'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo.\nN'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran.\nN'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad.\nN'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian. C'hoari war ar gerioù.\nNondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem\nNe garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh (Eosten Hippo, Confessiones III.1.1).\nEn em anavez. Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν "gnôthi seautón".\nNotit mat, taolit evezh ; berraet alies dre N.B..\nUrzh nevez ar c'hantvedoù (diwar Vergilius, Eclogues IV:5), unan eus an tri ger-stur a zo war Siell Veur SUA.\nDeiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet. Reolenn ar skrivagner.\nN'eus ket a mezegiezh|vezegiezh hep latin. Ret eo gouzout latin a-benn bezañ mezeg. Tud zo a gompren: didalvoud eo ul louzoù hep netra skrivet warnañ.\nKastiz ebet hep lezenn. Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn.\nN'eus reolenn hep he nemedenn.\nN'eus mann ken ret hag ar vezegiezh.\nN'eus rozenn dizraen ebet.\nN'eus pred digoust ebet.\nNullum malum impunitum\nN'eus gwallober digastiz ebet.\nBremañ emañ evañ, da lavaret eo "evañ zo ret bremañ" (Horatius, Carmina I, XXXVII:1). Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv Kleopatra. Troet ez eus bet gant Horatius ur werzenn henc'hresianek gant Alkaios, Νῦν χρῆ μεθύσθην Nyn chrê methysthēn "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus.\nOberenn veneget. Da ober dave d'un oberenn hag a zo bet meneget uheloc'h er skrid, pe a zo el levrlennadur.\nA amzer, a zoareoù, da lavaret eo "pebezh mare ! pebezh doareoù !" Cicero (Orationes in Catilinam 1.2).\nOb solum punctum caruit Martinus Asello\nEn abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus. Gwelit Uno pro puncto caruit Martinus Asello.\nMeur a lagad a wel gwell eget unan.\nDaoulagad o deus ha gwelout ne reont ket.\nRa vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon.\nSpontus eo an holl zañjerioù dianav.\nOmnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt\nAn holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ.\nAn holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. A weler war an horolajoù, pa'z eus anv eus an eurioù.\nOmnia mecum porto mea\nMa holl vadoù a zougan ganin. Bias Priene, unan eus seizh den fur Henc'hres, a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz (Cicero, Paradoxa stoicorum I, 8).\nPep tra a gemm, netra ne varv (Ovidius, Metamorphoses XV:165).\nAr garantez a zeu a-benn eus pep tra (Vergilius, Eclogues X:69). A c'hall bezañ lavaret ivez Amor Vincit Omnia , anv ul livadur gant Caravaggio.\nDa Roma e kas an holl hentoù.\nPep den zo gaouiat\nA-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noblañ.\nOptima medicina temperantia est\nAr gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ.\nAr gwellañ louzoù eo an diskuizh.\nOptimus magister bonus liber\nUl levr mat eo ar gwellañ kelenner.\nPed ha labour. Ger-stur ar venec'h.\nPedereien, brezelerien, labourerien ; ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad Ælfric of Eynsham (c. 955 – c. 1010)\nBara ha c'hoarioù (Juvenal, Saturae X:81).\nPauci sed boni\nNebeut, hogen mat.\nGwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel.\nPar dit, Roma, n'eus ket.\nDic'hwezh eo an arc'hant (Vespasianus).\nPer aequa et iniqua\nDre reizh ha direizh, da lavaret eo "ne vern ar priz" (Cicero).\nDre hentoù serzh trema ar stered ; heñvel ouzh Ad augusta per angusta.\nE rouantelezh ar skeudoù.\nPer scientiam ad salutem ægroti\nDre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour.\nEvel ur c'horf marv.\nDen ha n'eo ket c'hoantaet. A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h.\nUr stomog leun ne studi ket a-youl-vat.\nAr vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze.\nPost acerba prudenter\nGoude ar c'hwervoni, an evezh. Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro.\nPost bellum auxilium\nGoude ar brezel, ar skoazell.\nNa chomù ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed.\nPost Cristum natum\nGoude ganedigezh Jezuz-Krist. Berradurioù : P.C.N. ha p.Chr.n. Gwelit Ante Christum natum.\nGoude se, neuze dre se. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. . Gwelit Non causa pro causa.\nGoude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se.\nPost ludos ad seria\nGoude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius.\nGoude ar marv n'eus mann.\nGoude ar c'houmoul, an heol. Doue an Heol e oa Phoebus Apollo.\nPost proelium praemium\nGoude an emgann, ar garedon.\nSkrivet war-lerc'h ; berraet alies dre P.S..\nPost spinas palma\nGoude an drein, ar balmezenn. Arouez an trec'h eo ar balmezenn.\nKentoc'h mervel eget bezañ saotret ; ger-stur Breizh eo.\nEvit ar mad foran. Ur raktres pro bono publico eo Wikimedia ha Wikipedia.\nPræsente medico nihil nocet\nPa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet.\nPrævenire melius est quam præveniri\nGwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget.\nPrimordia cuncta pavida sunt\nSpontus e vez an holl gentaoù.\nDa gentañ chom hep ober noaz, sturienn ar vezegiezh.\nAn hini kentañ e-touez tud par. Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit Unus inter pares.\nGalv d'ar bobl evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da Appellatio ad Caesarem en Impalaeriezh roman.\nBrud foran ne vez ket atav goullo.\nQuæ sunt Cæsaris, Cæsari\nAn traoù zo da Caesar zo da reiñ da Gaesar\nPebezh arzour a varv pa varvan ! Lavaret gant an impalaer Nero pa oa o vervel, hervez Suetonius, Vita Neronis XLIX:1.\nHevelep tad, hevelep mab. Mab e dad eo Kadiou .\nMar kouezh Roma e kouezh ar bed ivez.\nPegement an dle. Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. Gwelit An debeatur.\nNeb na oar ket kuzhat ne oar ket ren.\nNeb a c'houlenn ne fazi ket.\nNeb a skriv a lenn div wech. Lavar da zeskiñ d'ar studierien labourat.\nQui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit\nNeb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle. (Bonifas VIII, Liber Sextus Decretalium V, XII.43 - Builh Sacrosanctae, 3 a viz Meurzh 1298).\nPeogwir eo "leon" ma anv.\nQuibus sunt verba sine penu et pecunia\nA zo komzerien divoued ha diarc'hant. Plautus, en e bezh-c'hoari Captivi, III.1, 472, a-zivout annezidi Sparta.\nUn dra bennak evit un dra bennak. Er Grennamzer, evit komz eus ur fazi en apotikerezh, ul louzoù e-lec'h unan all.\nN'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh (diwar henc'hresianeg Aisopos, fablenn "Al louarn hag ar bouc'h").\nEvidout-te e teskez kement tra a zeskez.\nPiv a ziwallo an diwallerien ? (Juvenal, Saturae VI:347-348).\nWar hentoù an tonkad. Ger-ardamez Bermuda.\nAr pezh a oa ret anataat. Berraet alies dre Q.E.D..\nAr pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout. Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro Io, serc'h Yaou, eo dave al lavared latin.\nAr pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all.\nQuod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle\nEvel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni (Seneca ar Yaouankañ, De Ira III, 34-2).\nBetek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ? (Cicero, In Catilinam, I-1).\nQuot homines, tot sententiæ\nKement a dud, kement a alioù (Terentius, Afri Phormio II-454).\nPrizius eo an dra rouez.\nRarus fidus amicus\nRouez eo ar mignon feal.\nReddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo\nDaskorit eta da Gaezar ar pezh a zo da Gaezar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue. Aviel Mazhe 22:21, Aviel Mark 12:17 hag Aviel Lukaz 20:25..\nKas da ziskiantegezh, da lavarout eo prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelout Ab absurdo.\nAn dra begek hoc'h eus stoket outañ (diwar Plautus, Rudens V.ii:1306). A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak ; Deuet eo ganit ! e brezhoneg.\nAr pleustriñ eo mamm ar studioù.\nRa ziskuizho e peoc'h ; berraet dre R.I.P. peurliesañ.\nRes judicata pro veritate habetur\nTra barnet zo gwirionez; reolenn eus ar gwir : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet.\nTra da zen ebet ; a vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. An douar n'eo ket ur res nullius gwech ebet.\nAn dra, ha n'eo ket gerioù ; a vez lavaret pa weler eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gaozeal. Ar memes spered a gaver er c'hrennlavar flemmus brezhonek Teod hir, dorn berr .\nRetro Satana !\nGwelout Vade retro Satana.\nRixa rixae causa est\nUn tabut zo abeg d'unan all.\nPeurbad eo Roma.\nPenn ar bed eo Roma.\nAr c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn.\nSæpe morborum gravium exitus incerti sunt\nAlies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus.\nSavete ar bobl eo al lezenn uhelañ (Cicero, De legibus III, III, 8). Ger-ardamez Missouri.\nKred gouzout. Ger-stur Kantved ar Sklêrijenn hervez Immanuel Kant. \nFurnez zo galloud.\nSatis eloquentiae, sapientiae parum\nKalz helavarded, nebeut a furnez (Caius Sallustus Crispus, Bellum Catilinae V:4).\nGouiziegezh zo galloud.\nSemel malus, semper malus\nFall ur wech, fall bepred.\nFeal bepred, sturienn ar soudarded US Marine Corps.\nSemper odoriferis proxima spina rosis\nAtav e vez an daren tost d'ar roz frondus.\nAr Sened hag ar Bobl Roman ; berraet dre S.P.Q.R..\nSerum auxilium post proelium.\nDiwezhat eo ar skoazell goude an emgann.\nSerum est post facta consilium\nDiwezhat eo ar c'huzul goude an ober.\nSi napo leo viveret, hominem non esset\nMar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud.\nSi non nova, saltem nove\nMar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare da nebeutañ.\nSi satis est, multum est\nMard eo a-walc'h, kalz eo (Seneca ar Yaouankañ, Consolatio ad Marciam XXI).\nMar bijes tavet, e vijes chomet prederour.\nMard eo ar peoc'h a vennez, prient ar brezel.\nMard eo ar peoc'h a vennez, prient ar justis.\nEvel-se emañ. Implijet alies en embannadurioù pa glasker sachañ evezh al lenner war an doare ma'z eo skrivet ar ger, dic'hortoz pe fazius, da ziskouez n'eus vi-koukoug ebet er skrid evel m'emañ.\nSic cuncta caduca\nEvel-se e vez distabil pep tra.\nEvel-se emañ, ken plaen ha tra.\nRa splanno ar gouloù evel-se.\nEvel-se bepred d'an diranted. Ger-ardamez Stad Virginia.\nEvel-se e tremen gloar ar bed ; bomm lavaret d'ar pab nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.\nSilentii tutum praemium\nAsur eo garedon an tav. Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù.\nDre ar seurt e pareer ar seurt. Pennaenn an homeopatiezh eo.\nSine amico visceratio leonis ac lupi vita est\nDebriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz. Da lavar Epikuros, hervez Seneca ar Yaouankañ, Epistularum moralium ad Lucilium – Levrenn II : XIX-10\nSine anno et loco\nHep ar bloaz nag al lec'h (skrivet warnañ). Levrioù kozh zo ha ne vez ket meneget kement-se warne.\nHep deiz. Hep resisaat pegoulz.\nHep labour ne vo ket a vara ez kenoù.\nNe ziskouezer ket an heol gant ul letern.\nAn heol hepken.\nGoanag ar savete.\nSpoliatis arma supersunt\nAn armoù a chom da neb a zo dibourc'het. Ger-stur Emanuele Filiberto Umberto Reza Ciro René Maria di Savoia, dug Savoia, priñs Venezia ha priñs Piemonte.\nDa bep unan e zedevezh dezhañ.\nGwelit In statu quo ante.\nEvel ma oa an traoù kent ar brezel. A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel.\nEr ster strizh.\nDreistkont eo niver an dioded (Bibl, Eklesiastes I:15)\nBezit souezhet, tudoù. Kentañ gerioù ur meulgan evit Gouel Maria ar Gouloù gant Jean de Santeul (1630-1697).\nSubstine et abstine\nGouzañv hag en em vir. Ger-stur ar stoikourien.\nDanenframmoù diskiant. Lavared bet ijinet gant ar skrivagner saoz Robert Burton (1577-1640) en e Anatomy of Melancholy (1621) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies.\nEus e seurt-eñ. Er gwir e lakaer da sui generis ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez.\nGant ar brasañ enor. Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur.\nReizh uhelañ, direizhder uhelañ (Cicero, De Officiis I, 33). Dre ar reober gant ar gwir e teu an direizhder.\nSunt mala quae libas, ipse venenum bibas\nFall eo ar pezh a brofez, ev da bistri, a zo berraet dre S.M.Q.L.I.V.B. war medalenn sant Benead, goude V.R.S.N.S.M.V., Vade retro Satana, Numquam Suade Mihi Vana, "Tec'h alese, Satan, na 'm tempt biken dre ar vended".\nUn 'adeo' diwezhañ distaget gant Orfeüs pa goll Euridike en eil tro eus (Ovidius, Metamorphoses X:62), Ne vez ket aes d'an dud ober ur supremumque 'vale' d'ar bed-mañ.\nSavit, kalonoù !. A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon.\nKereour, na sav ket uheloc'h eget ar votez, pe d'ar c'here da chom war-dro e votoù, da lavaret eo da bep den d'ober war-dro ar pezh a anavez.\nDa bep unan e hini (Cicero, [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 De Natura deorum III, 38), da lavaret eo da bep den hervez e zellidoù ; Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed" eo ar frazenn glok. Bez' emañ ivez Suum cuique tribuere, "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant Unicuique suum.\nD'ar re degouezhet diwezhat, an eskern ; a vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann.\nKemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto. Bomm eus hanterenn gentañ ar XVvet kantved, deveret eus Omnia mutantur, nihil interit "pep tra a gemm, netra ne varv" gant Ovidius, Metamorphoses XV:165.\nEn em ober diouzh an degouzhioù.\nUn test hepken, test ebet. Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn ,rak n'eo ket a-walc'h.\nAon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù.\nAon am bez rak den ul levr hepken ; an den na gred nemet en ul levr (hini e relijion peurvuiañ) a zo dañjerus.\nTalbenn ar groaz. Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz Jezuz Nazaret diwar urzh Pontius Pilatus, hervez Aviel Yann 19:19 ; un tamm anezhi zo war ziskouez e Basilica Sanctae Crucis in Hierusalem e Roma abaoe 1492. Gwelit I.N.R.I..\nTri a ra ur strollad. Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur.\nMarv Caesar, gant Vincenzo Camuccini\nTe ivez ma mab ! Gerioù lavaret gant Julius Caesar goude bout bet kontellataet gant e vab Brutus. Henc'hresianek e oa ar bomm orinel.\nFonnusañ feiz, kreñvoc'h c'hoazh eget bona fide ; enebet ouzh caveat emptor. Skrivet uberrimae fidei a-wechoù, en dro-c'henel eta.\nUbi amici ibidem opes\nEl lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh.\nEl lec'h ma vez karantez e vez poan.\nEl lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro.\nUbi commoda, ibi incommoda\nAn doueez Concordia war kein ur pezh moneiz.\nEl lec'h m'emañ Concordia e vez an trec'h, "Concordia" o talvezout kement ha "kenemglev".\nUbi deficiunt equi, trottant aselli\nEl lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù.\nEl lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz.\nUbi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio\nEl lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn.\nUbi est, mors, victoria tua ?\nMarv, pelec'h emañ da drec'h ?\nEl lec'h m'emañ ar glad emañ an domani. Pennaenn ar c'hladdalc'helezh.\nEl lec'h m'emañ ar moged emañ an tan. Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled .\nUbi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus\nEl lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ.\nEl lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas. Pa fell d'al lezennourien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien.\nKodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv.\nEl lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan.\nUbi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia\nEl lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez. Lavaret gant Benito Mussolini en ur brezegenn e Scala Milano d'an 28 a viz Here 1928.\nEl lec'h (m'emañ an) dañjer. Anv ur builh bet embannet gant ar pab Gregor X d'ar 7 a viz Gouere 1274 ma stalias ar sened -kardinaled evel doare nemetañ da zibab ur pab.\nUbi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis\nEl lec'h ma'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù.\nEl lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir. N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù.\nEl lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h.\nPelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?. Anv ur varzhoneg krennsaonek savet gant un aozer(ez) dianav war-dro 1275. Diwar ar skouer-se e voe ul luskad barzhoniezh a voe anvet ubi sunt, ar barzh gall François Villon (1431-1463) o vezañ ur skouer anezhañ gant Ballade des dames du temps jadis.\nEl lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia. Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an eured. Gaia eo an douar, hag a ro he frouezh.\nUltima ratio regum war ur c'hanol\nDouj d'an hini ziwezhañ, oc'h ober dave d'an eur war un horolaj.\nDiwezhañ arguzenn ar rouaned eo an nerzh. Ger-stur war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar c'hardinal Armand Jean du Plessis de Richelieu.\nN'eo an dic'hallus rekis da zen.\nDreist ar galloudoù.\nNeb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto.\nUmbram facere alicui rei\nBannañ ur skeud war (un dra bennak, un den bennak), da lavaret eo e vougañ.\nUmbram suam metuere\nKaout aon rak e skeud.\nUr wennili ne ra ket an hañv. Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h.\nUna nota super la, semper est canendum fa\nUn notenn a-us la a vez bepred kanet fa ; reolenn Michael Praetorius (1614) da geñver ar muzadurioù er sonerezh.\nUna res est in obligatione, duae autem in solutione\nUn dra zo en endalc'h, tra ma 'z eus daou er fruzidigezh. Er gwir : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ.\nUr c'hoanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet.\nUnan hepken. Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel.\nGant an ivinoù hag ar pigos. En em zifenn unguibus et rostro, gant nerzh hag a-zevri. Ger-ardamez kêr Avinhon.\nDa bep unan e hini. Gwelit Suum cuique.\nAn unaniezh a ra an nerzh.\nUniversalia sunt nomina post rem\nAnvioù goude an traezoù eo an hollegoù. Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er Grennamzer, arguzenn bennañ an usvedoniourien nominalour en enep da hini ar wirvoudelourien.\nUniversalia sunt realia ante rem\nBeziadoù kent an traezoù eo an hollegoù. Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien.\nUno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)\nEn abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus. Martinus, a oa abad Asello er XVIvet kantved, a c'hourchemennas ma vije skrivet Porta patens esto. Nulli claudatur honesto, da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn Porta patens esto nulli. Claudatur honesto, ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus anezhañ. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn Uno pro puncto caruit Martinus Asello. Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet Ob solum punctum caruit Martinus Asello, a zo kenster.\nMar kastizez unan e reizhi kant. Arabat kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien.\nUnan e-touez tud par. Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit Primus inter pares.\nUr c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus.\nAr bed eo tad nemetañ an holl (Seneca ar Yaouankañ, De Beneficiis III, 28).\nUn test, test ebet. Ne vez mui implijet er gwir ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken.\nD'ar Gêr ha d'ar bed. Roma eo "Ar Gêr" ; a vez lavaret diwar-benn embannoù ar pab.\nAlies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus.\nUsufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia\nAr gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez (Julius Paulus Prudentissimus, Ad Vitellium, III, meneget en Digesta seu Pandectae VII, 1, 1).\nBetek an diwezh. Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm usque ad finem.\nUsque ad effusionem sanguinis\nBetek skuilh ar gwad. Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad eo kalon prezegenn ar pab d'ar gardinaled nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù.\nUsque ad sideras, usque ad inferos\nEus ar stered betek an ifernioù.\nAn ober eo ar gwellañ mestr.\nUsus sine fructu potest\nGallus eo an implij hep ar frouezh. (Digesta seu Pandectae, Lib. VII, t. VIII, §14, 1).\nUt ameris, ama\nEvit bezañ karet, kar.\nEvit bezañ karet, bez hegarat.\nLakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh (Ovidius, Epistulae ex Ponto III, 4, 79).\nEvel al livouriezh eo ar varzhoniezh (Horatius, Ars Poetica, 361).\nEvel ho po hadet ez eostot (Cicero, De Oratore II, LXV, 261).\nUt sis nocte levis, sit cena brevis\nMar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr.\nUn dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud. Er gwir, ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ.\nOber, ha n'eo ket reober.\nEvel (meneget) uheloc'h.\nKarantez d'ar gwragez.\nBerradur Votum Solvit Libens Merito, amañ izeloc'h.\nBerradur Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici, "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved".\nEzvezañs al lezenn.\nVade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam\nKae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez. Frazenn eus ar Vulgata (ar Bibl latin), Proverboù 6:6.\nKae e peoc'h. Bomm ar beleg katolik e dibenn ar gofesadenn.\nDeus ganin. Ur vade-mecum zo ul levr (peurvuiañ) a vez atav gant an den.\nTec'h alese, Satan ! Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. Deuet eus ar Vulgata (Aviel Mark (8:33), ma lavare Jezuz da Bêr : Vade retro me Satana, "Kae diwar ma zro, Satan".\nGwa an den e-unan ! Frazenn eus an Ekleziastez.\nVæ victis !\nGwa ar re drec'het ! a voe distaget gant Brennus, penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr Roma.\nVaga est fortuna\nKemm-digemm eo ar chañs.\nChom yac'h. Doare saludiñ latin, a dalve kement ha kenavo.\nGoulloder ar goulloderioù, goulloder eo pep tra. Frazenn eus an Ekleziastez.\nVare, vare, redde mihi legiones meas !\nVarus, Varus, daskor ma lejionoù din!. Distrujet e voe al lejionoù roman e Germania gant Arminius en emgann Teutoburg er bloaz 9 ; hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23) e veze lavaret kement-se gant an impalaer Aogust en e gousk.\nVaria vita est\nKemm-digemm eo ar vuhez, gwech e vez c'hwek ha gwech e vez kalet ivez.\nGant a bep seurt. Berradur ar bomm Cum notis variorum scriptorum.\nPlijus e vez ar c'hemm.\nKemmus ha hedro e vez ar vaouez atav. Gwerzenn gant Vergilius en Aeneis (IV).\nE skol Highfield, en Hamilton (Ontario), war-dro 1910\nYoulañ a zo gallout, Neb a venn, hennezh a c'hall . Ger-stur skol Highfield, en Hamilton (Ontario), Kanada.\nDeuet on, gwelet em eus, trec'het em eus. A vije bet lavaret gant Julius Caesar da sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK.\nBrient an oad. Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet venia aetatis nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz..\nVenia sit dicto\nLavaret hep dismegañsiñ an doue (Plinius ar Yaouankañ, Epistularum V, 6, 46). Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ.\nGant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red.\n(Ar) gwir abeg.\nVerae amicitiae sempiternae est\nPeurbadus eo ar vignoniezh wirion.\nKelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù.\nAr gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get.\nGer-ha-ger. Adverb latin ar Grennamzer, savet diwar verbum "ger", liester verba, hag al lost-ger adverbel –atim. Testeniet e saozneg abaoe dibenn ar XVvet kantved kent tremen d'ar galleg. \nAr c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom. Lavaret gant Caius Titus dirak sened Roma.\nE gwirionez, marv eo ar pab. Lavared hengounel a vez distaget gant ar c'hardinal merour evit testeniañ marv ar pab.\nAr wirionez a c'han ar gasoni, Mamm ar gasoni eo ar wirionez. Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus .\nGant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned.\nAon am eus rak al louc'hoù eme al louarn d'al leon klañv, "rak an holl anezho a gas betek ennout ha hini ebet ne zistro" (Horatius, Epistulae I, I, 74).\nVestis virum facit\nAn dilhad a ra an den (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum III, 1, 60).\nHerzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ). Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak.\nGoulenn skoemp, a zo bet breutaet meur a wech c'hoazh.\nVirtute siderum tenus, en aerlu Italia\nDre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved. (Aleister Crowley (1875-1947), The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ, en The Vision and the Voice).\nDre hent, evel en Aet e oan da Guba via Madrid .\nHent ar groaz.\nVia antique via est tuta\nAn hent kozh eo an hent asur.\nAn hent uzet eo an hent asur.\nEn daou du a bep eil.\nKaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da (Varcus Porcius) Cato (Marcus Annaeus Lucanus, Pharsalia, I-128).\nAr mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran (Ovidius, Metamorphoses VII:20-21) ; komzoù lakaet war-gont Medea.\nVidere nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus\nNe c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien (Phaedrus, Fabulae, Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum).\nAr gwir a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket, da lavaret eo : n'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn.\nVilicus ne sit ambulator\nAr feurmer n'eo ket ur pourmener (Marcus Porcius Cato, De Agri Cultura V, 2).\nAotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh evit en em zifenn.\nGouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket a lavaras ar jeneral Maharbal da Hannibal Barca a-choude trec'h Cannae e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. (Titus Livius, Ab Urbe Condita Libri XXII-51).\nAzgoulenn da-unan, da lavaret eo "azgoulenn da wirioù warnout-te", "bez perc'henn warnout a-nevez" (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium I, 1).\nMelezour an ene eo ar gwin. Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion.\nVinum aqua miscere\nLakaat dour er gwin, bezañ izeloc'h e gribenn.\nGwin ha sonerezh a laouena ar galon.\nUn den mat a oar komz. Termenadur ar prezeger, hervez Quintilus, Oratoria XII, 1.I, a-zivout Marcus Porcius Cato|Cato Gozh.\nVir ex virtute\nAn den dre ar vertuz. Ger-stur Skol Itron Varia Gwengamp.\nNerzh a zastum en ur vont, diwar Vergilius, Aeneis, IV, 175. Ger-ardamez Melbourne.\nGwerc'h dibistik, pa gomzer eus ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel.\nNerzhioù an unaniezh. Kant neudenn / A ra kordenn .\nVirtus post nummos\nAr vertuz war-lerc'h an arc'hant\nAn nerzh eo vertuz an unaniezh. Ger-ardamez Angola.\nGant kadarnded trema ar stered. Sturienn aerlu Italia.\nAn nerzh fentus. Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin : vis comica Molière.\nAn nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz (Horatius, Carmina, III, IV, 65).\nVis experiri amicum? Calamitosus fias\nHa c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus (Marcus Terentius Varro, Sententiae Varronis VI, 21).\nFeulster c'hoantaet gant ar plac'h. Deveret diouzh Ovidius, Ars Amatoria I:673-674.\nBerr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn (Hippokrates, Αφωρισμων / Sententiae I-1, vezegiezh).\nBuhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev (Cicero, Oratio Philippica Nona, 10-V).\nKemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket, da lavaret eo mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.\nVitiantur et vitiant\nSiek ha sier. Un elfenn vitiantur et vitiant en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh.\nVitiantur sed non vitiant\nSiek hogen ket sier. Un elfenn vitiantur sed non vitiant en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh.\nBev ha kar ac'hanon . A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, Vive valeque.\nPrderiañ eo bevañ (Cicero, Tusculanae Disputationes V, XXXVIII, 111).\nBev ha bez yac'h (Horatius Sermones, II, 2.5). A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. .\nEr galon e vev ar c'hloaz (Vergilius, Aeneis, IV, 67).\nBevet en (he) deus. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.\nSant Yann ar Badezour ha Vox clamans in deserto, gant Tizian\nDa neb a asant ne vez graet dismegañs ebet. Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all.\nVota superis reddite\nSevenit ho kouestl d'ar re zivarvel (Phaedrus, De oraculo Apollinis, en Phaedri Augusti Liberti Fabulae Aesopiae, Appendix Perrotina Fabularium VIII)..\nA galon vat en deus graet hervez e c'houestl. A veze skrivet war an ex-voto suscepto e Roma gozh ; berraet alies e V. S. L. M..\nAr vouezh o huchal en dezerzh. Tennet eus ar Bibl, e Levr Isaiah (40), ha respont roet gant Yann ar Badezour pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel ger-stur Dartmouth College, e New Hampshire, SUA : "mouezh an deskadurezh eo ar skol er gouelec'h".\nMouezh Doue eo mouezh ar bobl. Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet e vez alies, ha komz a reer eus vox populi nemetken. Gweet e vez ar ster alies e saozneg ar gazetennerien ha ne dalv nemet "mouezh an dud" (people) goulennataet, o c'homzoù gwir, enebet ouzh ar pezh a lavar ar c'hazetenner e-unan eus ar gaozeadenn.\nHorolaj-heol, skrivet warnañ Vulnerant omnes, ultima necat\nVulgare amici nomen sed rara est fides\nBoutin eo an anv "mignon" hogen rouez eo ar vignoniezh (Phaedrus, Fabulae, III, IX).\nFellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet.\nAn holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : kavet e vez ar frazenn war an horolaj-heol|horolajoù-heol.\nAl louarn hag ar rezin, diwar De Vulpe et uva, anv ur fablenn gant Phaedrus, Fabulae, IV, III.\nVulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores\nKemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket (Suetonius, De via Caesarum, Vita Divi Vespasiani XVI, 2).\nMelezour an ene eo an dremm.\nAdolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Lawbook Exchange, 2014, (ISBN 978-1-58477-142-5)\nLaura Gibbs, Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin, Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W)\nC. de Méry, Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes. 1828\nJacques Michel, Memento de locutions latines, Guérin Canada, 2001 — (ISBN 978-2-760-17087-2)\nNathan Gigorieff, Citations latines expliquées, Éditions d'Organisation, 2003 — (ISBN 978-2-708-13529-1)\nGabriel Montagnier, Serge Guincherd, Locutions latines juridiques, Dalloz, 2007 — (ISBN 978-2-247-07078-7)\nMarie-Dominique Porée-Rongier, Les expressions grecques et latines, First, 2007 — (ISBN 978-2-754-00477-0)\nThe Latin Library – Skridoù latin klasel.\nGeriadur Gaffiot latin-galleg (1934)\nLocutio – Expressions et Citations Latines\n↑ (fr) C. de Méry (1828), Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes, p. 201.\n↑ Testamant Nevez Gwilh ar C'hoad\n↑ Geriadur Ménard, p. 76-b.\n↑ (fr) Scribium\n↑ (fr) WebLettres\n↑ Meur a desteni skrivet zo : Aurelius Victor, De Viris Illustibus XLVII:8 ; Cicero, De Senectute, VI:18 ; Plinius an Henañ, Naturalis Historia XV:20 ; Florus, Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC I, XXXI] ; Ploutarc'hos, Βίοι Παράλληλοι [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 (en) ] ; Titus Livius, Ab Urbe Condita Libri XLIX.\n↑ (fr) J. follon & J. McEvoy, Finalité et intentionnalité - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 p.70\n↑ 8,0 8,1 ha8,2 (br) (fr) L. F. Sauvé (1885), Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne, Slatkine Reprints, 1986, ISBN 978-2-05-100101-4\n↑ (fr) (la) CNDP\n↑ (fr) BtB\n↑ Diwar manus "dorn" ha capio "kemer".\n↑ 12,0 ha12,1 (la) Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis, Cur Deus Homo, I, 1.\n↑ (en) Karl Marx's "Confession"\n↑ (fr) (la) Journal des savants|Journal des savans, 1823\n↑ Lakaet war gont Cicero, met n'eus roud ebet en e skridoù.\n↑ (en) (la) Henry Beard, Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus, Villard Books, 1990, ISBN 978-1-59240-080-5 ha Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus, Villard Books, 1991, ISBN 978-0-679-40674-7.\n↑ (la) Miles Gloriosus\n↑ (en) (la) Latin alive!\n↑ Geriadur Ménard.\n↑ (it) Umberto Eco, Il nome de la rosa, Bompani, 2013 ISBN 978-88-452-7348-3\nUmberto Eco, Le nom de la rose, Grasset, ISBN 978-2-246-79876-7\n↑ (fr) Ph. Le Bas, France - Annales historiques, levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, p. 108\n↑ (en) Terry Pratchett, The Last Hero, Gollancz, 2001 ISBN 978-0-575-06885-8.\nTerry Pratchett, Le dernier héros, L'Atalante, 2003 ISBN 978-2-84172-251-8\n↑ (la) Skrid latin – (fr) [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/valere/livre4.htm Skrid gallek.\n↑ 24,0 ha24,1 Dizemglev zo war orin al lavared.\n↑ (en) Patrom:Gr William S. Annis (2012), Delectus Indelectatus Aoidoi.org\n↑ 26,0 ha26,1 (fr) (la) Nicot, Thresor de la langue française (1606)\n↑ (la) Google Books.\n↑ Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.\n↑ (de) Immanuel Kant, Was ist Aufklärung?, § 1 (ISBN 978-1-5390-4573-1)\n↑ E kentel italianek ar bannoù-treset Astérix ez eo bet troet Ils sont fous ces Romains dre Sono Pazzi Questi Romani – SPQR !\n↑ (en) Anatomy of Melancholy\n↑ (la) Ar skrid latin.\n↑ Ar skrid krennsaoznek.\n↑ N'emañ ket ar bomm rik evel-se er skrid.\n↑ (en) Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, The American Philosophical Society, 1953, p. 760-b.\n↑ (en) Online Etymology Dictionary.\n↑ (en) Desiderius Erasmus, The Adages of Erasmus, selected by William Baker, University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, p. 240\n↑ (en) Aleister Crowley, The Vision and the Voice, Red Wheel, 1997, ISBN 978-0-87728-887-9\n↑ (fr) (la) Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse, 1826-1856 Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690.\n↑ (fr) (la) pp.230 & 233\nAdtapet diwar « https://br.wikiquote.org/w/index.php?title=Lavaroù_latin&oldid=3371 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 7 Gen 2019, da 19:07.