Janed ar Beltraneja - Wikipedia\nJaned ar Beltraneja\n(Adkaset eus Juana la Beltraneja)\nJuana (la Beltraneja).\nJuana de Trastámara, pe Juana de Castilla pe, dre c'hoap, Janed ar Beltraneja (Madrid 1462- Lisboa 1530) a oa rouanez Kastilha ha León de jure. Enebiezh a gavas war he hent ha ne renas ket. Dimeziñ a reas da roue Portugal.\n1.1 Tad ha mamm\n2 Dimeziñ da zug Gwienna\n3 Brezel diabarzh Kastilha\n3.1 Skoazellerien Juana\n3.2 Rouanez Kastilha ha Portugal\n3.3 Deroù ar brezel\n3.4 Emgann Toro\n3.5 Brezel adarre\n3.6 Fin ar brezel : feurioù-emglev Alcaçovas ha Tercerías de Moura\n4 Harlu e Portugal\n5 War he lerc'h\nTad ha mamm[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nMerc'h e oa d'ar roue Herri IV Kastilha ha da Janed Portugal (1439-1475).\nUn nebeud mizioù ne oa ken pa voe embannet e Cortes Madrid, d'an 9 a viz Mae 1462, e oa anvet da briñsez Asturiez ha dre-se pennherez ar roue. Dezhi eta e oa da vout rouanez Kastilha, goude marv he zad, met ur gaoz a voe savet neuze diwar-benn piv e oa he zad e gwirionez.\nHervez ar gaoz-se n'eo ket ar roue Herri IV an hini e oa. Kavout a rae d'an dud e oa dic'houest Herri : lesanvet e oa bet el Impotente (an dic'houest) gant e enebourien, rak trizek vloaz e oa bet dimezet da Blanca de Navarra, ha torret e oa bet an eured dre ma ne oa ket bet kaset an dimeziñ da benn, ha chomet gwerc'h ar wreg. Koulskoude n'eo ket ket hepken dre ma n'en doa bet bugel ebet gant e wreg kentañ, Blanca de Navarra, hogen dre ma oa anavezet e rae fae war e zever pried en e di. Ouzhpenn n'en doa bet bugel ebet gant serc'h ebet.\nPa voe ganet ur verc'h eta gant eil gwreg ar roue, Janed Portugal, ec'h eas an teodoù en-dro, ma voe kontet n'halle ket ar roue bezañ an tad ha ret e oa e vije bet ar rouanez o klask fret en un tu bennak all. Lavaret e voe e oa ar c'hont Beltrán de la Cueva, kamarad d'ar roue, an hini a oa tad d'ar bugel, ha sede perak e veze graet La Beltraneja eus Juana vihan.\nEnebiezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nDaou vloaz ne oa ken ar briñsez pa oa enebiezh an noblañsed en he gwashañ ouzh ar roue Herri IV. Dezho ne oa Juana nemet ur vastardez, ha mont a rejont a-du gant breur ar roue, an infant Alfonso Kastilha. Herri a glaskas dibunañ ar gudenn oc'h aozañ an dimeziñ etre e vreur Alfonso hag e verc'h Juana; e 1464 ec'h embannas e oa deuet ar priñs Alfonso da vout priñs pennhêr ha danvez-roue .\nUn tamm a-raok-se avat e oa bet Herri IV o kinnig e verc'h Janed da Afonso V, roue Portugal, evit e vab João, infant Portugal.\nMont a reas an daou daol-se da gazh avat. Ha roue Kastilha a zishêrias e verc'h adarre pa anavezas e c'hoar-eñ, Izabel Kastilha (1451-1504), evel Priñsez Asturiez da vat, e Feuremglev Los Toros de Guisando, gant ma timezje-hi d'ar priñs a vije dibabet gant he breur eviti.\nUr pennadig goude, e 1468 ha 1469, e voe kaoz da zimeziñ Izabel d'ar roue Afonso V, a oa breur da rouanez Kastilha, ha da zimeziñ Janed da Juan, mab pennhêr Alfonso V, war ziviz e vije lakaet Janed da ren goude Izabel ma varvje Izabel divugel. Met kement-se ne voe ket kaset da benn-vat.\nDimeziñ da zug Gwienna[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nEn 1469 e timezas Izabel, e kuzh ouzh Herri IV, gant infant Aragon, Fernando II Aragon, a-enep an emglev sinet gant he breur eta. Ar roue Herri avat, a oa karantezus ouzh e verc'h evel un tad, a roas ur respontas degemerus da gannaded c'hall deuet a-berzh ar roue Loeiz XI da c'houlenn dorn Janed evit e vreur, Dug Gwienna. Sinet e voe divizoù an dimeziñ en Medina del Campo e 1470. Eizh vloaz e oa Janed. War c'houlenn Juan Pacheco ha kannaded ar roue gall ec'h embannas Herri IV nac'h Feur-emglev Toros de Guisando, goude touiñ, a-gevret gant e wreg, e oant tad ha mamm da Janed. Lidet e voe an dimeziñ en Valdelozoya d'ar 26 a viz Here, en ur prad a zeree ouzh ar seurt darvoud, nepell diouzh Buitrago del Lozoya, ha goude e tostaas an noblañsoù a oa deuet di da ober o leoù a fealded d'an infantez evel pennhêrez ar gurunenn, hervez ar c'hiz. Dre hanterouriezh kont Boulogne eo e timezas dug Gwienna. Kardinal Albi, unan eus kannaded ar roue gall Loeiz XI, eo an hini a voe karget da lakaat ar rouaned da douiñ ha da wiriañ an testenioù.\nBrezel diabarzh Kastilha[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nGwelout ar pennad Brezel Hêrezh Kastilha.\nPa varvas Herri, en 1474, e kemeras Izabel kurunenn Kastilha, harpet gant an darn vrasañ eus an uhelidi, a-du gant unaniezh kurunennoù Kastilha hag Aragon. Un toulladig tud eus tiegezhioù galloudus avat a harpe Janed.\nJaned a zimezas en 1475 da Afonso V, roue Portugal, a gemeras penn ur gostezenn da zifenn gwirioù e wreg. A-du gantañ e oa roue Bro-C'hall, Loeiz XI, a aloubas hanternoz Kastilha, p'edo arme Afonso er c'hornôg. E-keit-se edo Fernando o tifretañ da gaout arc'hant ha skoazellerien.\nSkoazellerien Juana[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPa varvas Herri IV el impotente, edo hogozik holl noblañsed ar vro a-du gant Izabel, da lavarout eo gant unvaniñ an div gurunenn, hini Kastilha ha hini Aragon; met un toullad tiegezhioù galloudus e Kastilha koulskoude a roas o skoazell da Janed. Anavezet e oa bet Janed evel rouanez gant Diego López Pacheco, markiz Villena, un den a bouez bras kenañ e kreisteiz Castilla la Nueva abalamour d'e zouaroù bras, a dape eus Toledo betek Murcia.\nHeñvel dra en doa graet dug Arévalo, bras e vrud hag e bouez en Extremadura. A-du gant ar re-se e savas markiz Cádiz, Mestr Meur Calatrava, ur breur dezhañ, hag arc'heskob Toledo, Alfonso Carrillo de Acuña.\nRouanez Kastilha ha Portugal[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nArdemezioù Alfonso V de Avis, a ziskouez titloù roue Portugal ha roue Kastilha (1475-1479).\nBuan e komprenas difennourien gwirioù Janed e oa an niver bihanañ gante hag evit derc'hel penn ouzh Izabel ez ejont da c'houlenn digant Alfonso V, roue Portugal, difenn gwirioù e nizez. Kinniget e voe dezhañ dimeziñ dezhi, ha gant se e teuje roue Portugal da vout roue Kastilha ouzhpenn.\nKement-se a blijas da Afonso. Kas a reas kannaded da Isabel ha Fernando da c'houlenn groñs ma tilezfent o gwirioù war ar gurunenn evit he reiñ da Janed, ma ne felle ket dezho gwelout brezel o tarzhañ. Hag eñ tremen an harzoù gant 1600 soudard war droad ha 5000 a gezeg, ha dre Extremadura. Erruout a reas Afonso e Plasencia. Eno e tegouezhas markiz Villena ha dug Arévalo d'e gaout. Hag eno e timezas Afonso, d'ar 25 a viz Mae 1475, da Juana, tra ma rede e gannaded da Roma da c'houlenn an aotre ret neuze evit dimeziñ d'he nizez.\nGoude-se e kasas keloù da Rouaned Kastilha, a oa nevez-dimezet, ha lizheroù d'ar c'hêrioù, da zisplegañ petra e oa gwirioù Janed, ha da c'houlenn fealded digante. Janed, el lizhiri-se, kaset gant ar sekretour Juan González, a skrive en devoa lavaret Herri IV, p'edo en e dalaroù, eo hi an hini e oa he bugel nemetañ ha dre-se e oa pennerezh hervez ar reizh.\nDeroù ar brezel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nKement a youl vat ne servijas da netra koulskoude. Fernando hag Isabel a reas o seizh gwellañ da sevel un arme da zizarbenn dre an nerzh aloubadenn roue Portugal. Hennezh a chomas da ruzañ en Plasencia hag Arévalo. Evel-se o doe amzer e enebourien da sevel un arme, a-benn miz Gouere, a 4000 den armet, 8000 marc'heger ha 30 000 all. Krogadoù a voe e meur a lec'h eus ar vro.\nAfonso V a guitaas Arévalo, a gemeras Toro ha Zamora. Fernando a zegouezhas dirak Toro gant milisoù Ávila ha Segovia, met buan e rankas en em dennañ, en dizurzh ha gant kolloù bras. E-keit-se e tisplije da goueriaded Kastilha, ar re a oa a-du gant Juana, servij dindan bannieloù Portugal.\nEmgann Toro[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nD'ar 1añ a viz Meurzh 1476 e c'hoarvezas emgann Toro, e Kastilha, entre arme Izabel ha fernando, en un tu, ha hini Afonso V, pried Janed, en tu all.\nBrezel adarre[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nJuana a gemeras penn he hent da vont da Bortugal, gwarezet gant he c'henderv João ha 400 marc'heger. Distreiñ a reas Afonso d'e rouantelezh. Ur bagad soudarded en devoa laosket en Toro, met kement-se ne viras ket ouzh kêr da vont a-du gant Isabel, ha Castronuño a reas kemend-all.\nEmzaskoriñ a reas kastell Toro d'an 20 a viz Here, hag arc'heskob Toledo, markiz Villena, hag ar re all, a c'houlennas o fardon digant Isabel hag ober a rejont o leoù a fealded dezhi.\nAr pab a roas an aotre goulennet gant Afonso V ha Janed, ha roue Portugal a glaskas adkemer Rouantelezh Kastilha (1478) gant skoazell arc'heskob Toledo ha markiz Villena. Keloù fall: ar pab Sikstus IV a freuzas an aotre roet dezho evit eurediñ d'arBeltraneja; Maestre de Santiago a faezhas ur bagad Portugaliz en Albuera, hag Izabel, a en em gave en Trujillo, a gasas hec'h urzhioù evit ma vije gronnet war un dro kêrioù Mérida, Medellín, Montánchez ha kreñvlec'hioù all eus Extremadura.\nFin ar brezel : feurioù-emglev Alcaçovas ha Tercerías de Moura[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nGwelout Feur-emglev Alcáçovas\nBrezel a voe betek Gwengolo 1479.\nA-enep dezhi e oa savet noblañsed a felle dezho reiñ ar gurunenn da Izabel Iañ Kastilha, hanterc'hoar d'he zad. Plegañ a reas ar roue hag envel a reas Izabel da bennhêrez en emglev graet e Los Toros de Guisando en Gwengolo 1468, nemet e oa ret da Izabel chom dizimez ha divugel.\nE kuzh eta eo e timezas Izabel da Fernando II Aragon, pennhêr Aragon ha roue Sikilia. Ha Henri da embann eo e verc'h a oa pennhêrez. Hag an noblañsed, aon dezho e vije re a c'halloud etre daouarn Izabel ha Fernando, da dreiñ o chupenn ha da vont a-du gant ar roue hag e verc'h. Goude-se ne reas an traoù nemet gwashaat betek marv Herri, ha n'en doa ket dibunet ar gudenn da vat, ma chome da c'houzout gant piv ec'h aje ar gurunenn. Brezel diabarzh a oa war wel etre skoazellerien Janed ha re Izabel.\nHarlu e Portugal[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nRak-tal ez eas Janed d'en em dennañ da gouent Santa Clara e Coímbra. Bloaz goude e reas he gouestloù. Fernando hag Isabel a gasas daou zen di da vezañ testoù al lid: Díaz de Madrigal (eus Kuzul Roueel kastilha), ha Hernando de Talavera (kofesour ar rouanez).\nWar he lerc'h[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nHarperien Isabel Iañ hag he gourvibien a glaskas diverkañ an eñvor istorel eus Juana, hag ar skeud a zireizhded a oa war benn ar rouanez Isabel. Mont a reas ar politikerezh-se betek distruj dihelloù istorel en XIXvet hag XXvet kantved.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Janed_ar_Beltraneja&oldid=1849045 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 2 Her 2019, da 10:29.


Buhez ar Zent. pages 667, 668. Encyclopédie Marikavel.\npages 667, 668\nEizvet devez warn-ugent a viz Gwengolo\nDuk ha merzer (***-935)\nWenseslas, duk Bohem, mab da Wratislas, eur mit c'hristen mat, ha da Zrahomir, eur bagan,ez baganez touet, a oe savet gant Ludmilh, e vamm-goz, eur wreg eus ar zantelan.\nE vamrn, goude bezan bet ar grizder da vougan an dukez Ludmilh (927), a c'houarnas ar vro gant sikour he mab yaouankan Boleslas. Dispakan reas dioustu he c'hounnar ouz ar gristenien; gourc'hemenn a reas diskar an ilizou, ha difenn a reas prezek ar fe; kement lezen vat a oa bet, grêt, gant he zad-kaer Vorsiwog, kentan duk kristen a renas er Bohem, a oe tôlet d'an traou; an dud en karg hag a heuilhe ar relijion gristen a oe diskaret, hag o flasou roët da baganed; eleiz a gristenien a oe lazet dre gasoni ouz Jezuz-Krist.\nWenseslas a oa mantret o welet an darvoudou-ze o c'hoarvezout an eil goude egile, hag ar bobl, pa deuas da skuizan o welet Drahomir oc'h ober kemend-all a freuz, a reas d'ezi lezel ar gouarnamant etre daouarn he mab henan.\nAn duk yaouank a oe skouer ar brinsed kristen. Ne glaske nemet eun dra : lakat ar peuc'h, ar justis hag ar relijion da vleunian en e stadou; ofiserien e lez a veze dibabet bepred e-touez ar gristenien wellan. Mat oa d'an emzivaded, d'an intanvezed, d'an dud ezomrnek; kavet eo bet o vont en noz da gas, war e choug, sammou koad d'ar beorien. Mont a rê da welet ar brizonerien; rei a rê d'eze e aliou hag e aluzennou; pa gleve hano eus a dorfetourien kondaonet d'ar maro, e ouele war o stad, ha panevet gant aon d'ober gaou ouz e zujidi, en dije lezet gante ar vue.\nLeun oa a zoujanz en kenver an eskibien hag ar veleien. Dastum a rê e-unan an ed hag ar rezin a yee d'ober ar bara hag ar gwin-oferen.\nEn noz e rê tro an ilizou diarc'hen; er goanv e vije gwelet, gant ar gwad, roudou e dreid en erc'h hag er skorn.\nEle en devoa d'e viret. Eun devez, Ladislas, duk Kurim, a oa o vont da c'houren outan, en esper e lazan, pa welas daou êl drek e gein hag a youc'has warnezan : «Arabad skei !» Kerkent Ladislas, strafuilhet holl, a 'n em dôlas da dreid Wenseslas da c'houlenn e bardon.\nEur wech-all, o vezan êt da Worms da welet an impalaer Othon, heman a welas daou êl o kerzet kenver-ouz-kenver gantan.\nMes kaer en devoa Wenseslas bezan mat, e veze e vamm bepred war e zeuliou; en em glevet a reas gant he mab Boleslas evit lemel e vue digantan; pedi rejont anezan da zont eun devez da leinan d'o zi, ha goude lein, pac'h eas an duk d'ober eun dro d'an iliz, e lazjont anezan ouz troad an ôter. Gwad ar merzer a strinkas ouz ar mogeriou elec'h m'hen gweler c'hoaz, en de a hirie. Maro sant Wenseslas a zigouezas d'an 28 a viz gwengolo\nAr zent a c'hall genel en kestel alaouret an dud pinvidik, evel en tier-soul ar beorien, mes holl o deus o c'hroaziou da zougen.\nBue Jezuz n'eo bet nemet eur verzerenti penn-da-benn; penôs e c'hallje e ziskibien bezan en gortoz a blijadur er bed-man ?


Kristenion Breizh - Wikipedia\nKristenion Breizh zo ur gevredigezh hag ur vreuriezh kristen eus Breizh. Oberiant e voe adalek 1971, lusket gant Loic Orhand. Ar galleg a oa yezh nemeti an aozadur, er penn-kentañ, betek 1976, hag e vode intelektualed katolik a Wened Izel tomm ouzh an Emsav.\nAdalek 1976 ez eo deuet da vezañ ur vreuriezh a bedenn hag a studi e brezhoneg hepken. Abaoe 1993 ez eo hepken ur vreuriezh a bedenn bemdeziek e brezhoneg.\n1 Taolennadur ar frammoù katolik en Emsav da heul miz Mae 1968\n2 Etre 1971 ha 1976\n3 Etre 1976 ha 1993\n4 Adalek 1993\n6 Izili gozh\nTaolennadur ar frammoù katolik en Emsav da heul miz Mae 1968Aozañ\nA-benn kompren diazezadur Kristenion Breizh e ranker ober ur brastres eus ar frammoù katolik a oa d'ar poent-hont. E-kichen aozadurioù anavezet hogen war o dalaroù ha "politically correct", evel ar Bleun-Brug renet e Penn-Ar-Bed gant ar chaloni Mevelleg, e oa aozadurioù tostoc'h d'ar gostezenn vroadelour, implijet ganto-holl ar skritur peurunvan, met hepken e lodenn vrezhonek departamant Aodoù an Arvor : Job Lec'hvien gant studioù war ar Bibl e Kergrist-Moelou, Marsel Klerg gant Barr-Heol e Bulien-Lannuon, Maodez Glanndour gant Ar Bedenn evit Ar Vro e Louaneg, Mouezh Sant Erwan gant Yann Talbot ha Skol gant an Aotrou Armañs ar C'halvez, a savas ar c'hentañ skolaj brezhonek kristen e Ploueg-ar-Mor. An Aotrou Klerg ha Maodez Glanndour a blede kenañ gant kudenn al liderezh e brezhoneg a save dija er bloavezhioù a-raok ar Sened-Meur.\nBez e oa a-hent-all un tuadur kentoc'h a gleiz e-touez katoliked an Emsav. Bodet e oant en-dro d'un disrann eus ar Bleun-Brug e Penn-Ar-Bed : Les Cahiers du Bleun-Brug, enni izili evel Job An Irien, diazezer Minihi Levenez e 1984, Charlez An Dreo, bet e-karg eus ar brezhoneg e Renerezh ar Skolioù Katolik en Eskopti Kemper-ha-Leon, ha Yann-Bêr Thomin, bet Maer Landerne etre 1986 ha 2009, o-zri stag ouzh skritur nebeut implijet ar chaloni Falc'hun. Eskopti Kemper-ha-Leon a embannas e liderezh brezhonek dezhañ e-unan, unan a oa sañset bezañ "poblekoc'h", lusket gant an eskob-skoazeller Visant Fave, ha gant skritur ar chaloni Falc'hun.\nEr Morbihan e oa toc'hor "Bleun-Brug Bro Guéned", a oa e karg an Aotrou Joachim Palud.\nAdalek dibenn ar Sened-Meur (1969), hag embannadur ar gwir a oa adalek neuze da lidañ an Oferenn e brezhoneg pergen, e savas birvilh gant ar gatoliked tomm ouzh Breizh, hogen ne voe ket frammet an nerzhioù-se, ha gwelet e voe meur a oberenn savet hep padout nemeur :\nE 1971 e voe ul luskad, berrbad a-walc'h, "Iliz ha Breizh", lusket pergen gant Loic Orhand evit Bro-Wened. Pal ar gevredigezh a oa sikour an emsaverien da sevel oferennoù e pep korn Breizh-izel, ha brudañ an oferennoù-se. Berzh a reas un tammig dre ma chome c'hoazh ur yoc'h a dud, anezho kristenien ha mui pe vui brezhonegerien war ar maez d'ar poent-hont ;\nE-keit-se e oa bet ivez gwalldaolioù an FLB, ha pevar beleg a oa bet toullbac'het zoken. "Beleion Breizh" (kaset en-dro dreist-holl gant an Aotrou Bourdellez aluzenner Eostenezed Gwareg, ha gant e amezeg Marsel Blanchard kure Kerlenn Pondi), a zastumas 127 sinadur beleien a c'houlenne ma vefe lezet da vont ar pevar beleg, en o zouez Anton Ar Barzh, "beleg an FLB". Da heul an dazrvoud-se e voe savet "Beleion Breizh" gant Marsel Blanchard\nD'ar mareoù-se ivez e veze embannet kaieroù gant ar "Bureau Breton d'études Catholiques" e Langedig, renet gant H. Pungier, a glaske stourm a-enep ur seurt kleizelouriezh a en em lede en Iliz e Breizh, hep kemer perzh a-zevri ouzh stourmoù an Emsav.\nEtre 1971 ha 1976Aozañ\nLod eus Laïked hag eus Beleion an aozadurioù-se a en emvodas e tro 1971 evit diazezañ ar gevredigezh "Kristenion Breizh". Pal ar gevredigezh nevez a oa, da heul Kaieroù Langedig, kas war-raok ur preder kristen e metoù ar vrogarourien gristen, un ezhomm a oa bet broudet, hep mar ebet, gant an darvoudoù a-bep seurt a oa c'hoarvezet :\nAr Sened-Meur Vatikan II en devoa roet digor d'ar yezhoù distad ;\nAn Emsav en doa kemeret evel ar gevredigezh dre-vras un tuadur kleizelour, digristen kalz pe nebeut, gant savedigezh an UDB pergen ;\nAr gevredigezh e Breizh, da-heul hini Frañs, a oa o tigristenaat buan-tre ;\nGwalldaolioù Talbenn Dieubidigezh Breizh ha toullbac'hidigezh ur beleg...).\nKristenion Breizh a embannas kaieroù e galleg, dres evel ma rae araozi ar "Bureau d'études Catholiques".\nEtre 1976 ha 1993Aozañ\nE 1976, e oa echu dija gant bleuniadur berrbad an Oferennoù brezhonek e Breizh-izel da heul Sened Vatikan II. E-keit-se e oa an tuadur araokour-kleizelour en Iliz a oa o tispac'hañ al liderezh. Ar boblañs a zileze buan-tre ar sakramantoù hag oferenn ar sul. Kalz a veleien a guitae an Iliz, ha kalz nebeutoc'h a c'halvedigezhioù a veze evit mont da veleg pe en urzhioù relijiel eget a-gent, daoust ma koazhe o niver dija a-raok ar Sened-Meur.\nMarsel Blanchard ha Joachim Palud a savas neuze ur gelaouenn anvet "Fidélité Catholique", evit klask herzel ouzh ur seurt "emzistrujidigezh" en o Iliz lec'hel, hini Gwened, a felle dezho talañ outi. Ur berzh bras a-walc'h a rejont, gant ur rummad pennadoù anvet "Tristidigezh vras ar c'hloerdioù" pergen. Personed diwar ar maez e Bro-Wened o-daou, ha mignoned vras a-hend-all, o doa dalc'het-mort d'o soutanennoù, d'ur mare m'o c'huitae an holl en-dro dezho.\nDiouzh un tu all, Youenn Olier ha Paol Kalvez, izili eus Emglev An Tiegezhioù a-hend-all, o devoa kuitaet Skol An Emsav goude bezañ bet korbellet en un Emvod-Meur en abeg d'un dizemglev etre "ar re gozh" hag "ar re yaouank", un dizemglev don, bet burutellet er gelaouenn Imbourc'h d'ar poent-hont, etre un tuadur "begennelour-kristen" hag un tuadur "poblelour-kleizelour". Goude bezañ tennet kentel diouzh ar pezh a c'hoarveze e tivizjont tostaat ouzh Maodez Glanndour hag e luskad "Ar Bedenn evit ar Vro". Deuet re gozh endeo e voent kaset gantañ davet Marsel Blanchard ha Kristenion Breizh, a oa aet da "c'hlogorennoù goullo" evel kalz a gevredigezhioù a bep seurt a oa digloret e Breizh hag e Frañs war-lerc'h 1968.\nNeuze e voe embannet ur c'haier kentañ e galleg, en nevez-amzer 1976, "Kristenion Breizh" e ditl, ha kinniget evel ur stagadenn d'ar Bleun-Brug Bro-Gwened a oa Joachim Palud ha Marsel Blanchard o klask reiñ buhez en-dro dezhañ.\nAdalek 1976 e voe lusket "Kristenion Breizh" gant an Aotrou Blanchard, Person Kistinid, e gadoriad, ha Paol Kalvez evel sekretour, ha ne voe mui komzet galleg en emvodoù. Adalek ar poent-se ivez e voe kemmet he ment d'ar gelaouenn Imbourc'h gant Youenn Olier hag e teuas da vezañ kelaouenn damgefridiel "Kristenion Breizh", ha goude-se Kannadig Imbourc'h, stag ouzh ar gevredigezh Emglev An Tiegezhioù.\nBep miz ingal etre 1976 ha 1993 e voe aozet dibennoù-sizhun gant Kristenion Breizh, "Devezhioù Studi ha pediñ", dreist-holl e presbitalioù Kistinid ha Plouneour-Menez. D'an hañv e veze aozet "Kamp Kristenion Breizh hag Emglev An Tiegezhioù" e Ti-Parrez Kistinid o vezañ ma ne oa mui a aergelc'h kristen e Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerien evel ma oa bet keit ha ma veze sammet ar meradur anezhañ gant Paol Kalvez.\nAozet e voe ingal ivez beajoù d'ar broioù keltiek gant Kristenion Breizh, a zo bet danevellet bep bloaz gant un niverenn arbennik eus Imbourc'h. Ar pal a oa klask sevel un emsav etrekeltiek kristen. Ne voe ket tizhet ar pal-se hogen darempredoù a zo bet da skouer etre Kristenion Breizh ha Cylch Catholig Cymru, katoliked kembraegerien, hag etre tud a hiniennoù en Iwerzhon, Kembre, Kernev-veur.\nE 1991 e voe savet ur gevredigezh-verc'h da Gristenion Breizh, "Breuriezh Sant Ildud", a-benn skoazellañ, keit ha m'eo bet o chom e Kistinid, Tiegezh Santez Anna, ur gumuniezh vrezhonek kristen bet savet gant lod eus hec'h izili.\nHiziv an deiz ez eo Kristenion Breizh ur vreuriezh a bedenn bemdeziek e brezhoneg hepken, a implij embannadennoù a bep seurt, diouzh ezhommoù hec'h izili :\nAr Bedenn evit ar Vro (Unvaniezh Speredel Breizh, 1952);\nPedenn An Iliz (An Tour-Tan 1977, adembannet e 1988);\nLevrig Ar C'hristen (Embannadurioù Sant Erwan 1989) ;\nOfis al lennadurioù evit ar bloaz (Imbourc'h, 12 levrenn);\nLiderezh an Eurioù, Azvent ha Nedeleg, 1200 p. (Breuriezh Sant Ildud, 1989);\nLodenn ar pedennoù - gant Ofis Ar Bedenn evit ar Vro - eus Stumm dreist-ordinal an Oferenn ha Pedennoù (Emglev An Tiegezhioù, 2010).\nBibl ar Vugale, embannadur brezhonek ul levrig bet savet gant "Skoazell d'An Iliz en Dienez", troet gant Maoris ar C'hollo, skeudennaouet e liv, bet tennet 5600 skouerenn anezhañ e 1985.\nLod eus izili eus Kristenion Breizh aet da Anaon :\nBeleion : Maoris Ar C'hollo, Gwilhom Dubourg ;\nLaiked : Youenn Souffez-Despré, Ivona Martin, Youenn Olier.\n↑ An anv-mañ a ra dave d'ar gevredigezh a servije da di-embann d'an Aotrou Perrot\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kristenion_Breizh&oldid=1823318 »\nDernière modification le 10 Gen 2019, à 20:12


Mathilde-Létizia Bonaparte - Wikipedia\nMathilde Bonaparte, pe Mathilde Létizia Wilhelmine Bonaparte, ganet e e Trieste (Italia) d'ar 27 a viz Mae 1820, ha marvet e Pariz d'an 2 a viz Genver 1904, brudet evel la princesse Mathilde, a oa ur briñsez c'hall eus an tiegezh Bonaparte.\nMathilde poltredet gant Édouard Dubufe en 1861\nMerc'h e oa da Girolamo Buonaparte, bet roue Westfalen en amzer an impalaeriezh c'hall, ha d'e eil bried Katharina von Württemberg. Pa voe diskaret an impalaeriezh e voe harluet an tiegezh, ha savet e voe Mathilde e Roma ha Firenze.\nEn 1835, pa oa 15 vloaz, e voe prometet he dorn d'he c'henderv Louis-Napoléon Bonaparte, a zeuy da vout Napoleon III. He zad nevez-intañv a oa berr an arc'hant gantañ.\nHe serc'heg, ar c'hont Émilien de Nieuwerkerke\nAr briñsez Mathilde en 1861, poltred gant Disderi.\nD'an 1 a viz Du 1840 e Firenze e timezas d'ar c'hont rus Anatole Demidoff, nevez titlet a-raok an eured priñs San Donato, gant an dug-meur Leopoldo II Toskana.\nUr falldimeziñ e voe, feuls e oa an ozhac'h pinvidik-mor-se, a nac'he kuitaat e bried-kleiz Valentine de Sainte-Aldegonde, dugez Dino. Tec'hel a eure Mathilde da Bariz gant he bravigoù, a oa hec'h argouroù.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Mathilde-Létizia_Bonaparte&oldid=1855984 »\nDernière modification le 12 Du 2019, à 11:43\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 12 Du 2019, da 11:43.


Dinosaor - Wikipedia\n(Adkaset eus Dinozaor)\nRelegoù Allosaurus ha Stegosaurus\nAn dinosaored (Dinosauria o anv skiantel) zo loened eus klad ar Sauropsida, a vod an holl stlejviled a-vremañ (ar gevrennad Reptilia), an holl evned a-vremañ (ar gevrennad Aves) hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an Triaseg (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar C'hretase (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh Mezozoeg pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).\nKavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar Permian (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl gevandiroù gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, Pangea e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ mor ebet.\nAbred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez « enkadenn K-T ») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav).Patrom:'\nE miz Ebrel 1842 e voe kinniget an anv dinosaor gant ar paleontologour saoz Richard Owen (1804-1892), diwar an henc'hresianeg saura "glazard, stlejvil" ha deinos "spontus, braouac'hus" abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 m) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud kantimetroù.\nKerkent ha kreiz an XIXvet kantved ha betek ar bloavezhioù 1970, an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E 1969, ar paleontologour stadunanat John Ostrom (1928-2005) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, emwrezek gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.\nAbaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en XIXvet kantved, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an XXvet hag an XXIvet kantved, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel Jurassic Park pe Ice Age 3, ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er media.\nAlies e vez implijet ar ger "dinosaor" war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar ragistor, evel ar genadoù Dimetrodon, Ichthyosaurus, Mosasaurus, Plesiosaurus ha Pterosaurus, petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.\n1 Termenadur a-vremañ\n2 Dinosaored ha ragistor\n3.1 • Ment\n3.1.1 An dinosaored brasañ ha bihanañ\n3.2 • Emzalc'h\n3.2.3 Paradur ha kehentezh\n3.2.6 Kelc'hiad buhez\n4 Rummatadur an dinosaored\n4.1 Taolenn hollek\n5 Istor naturel\n5.1 Orin an dinosaored\n5.2 Kentañ dinosaored\n5.3 Enkadenn an Triaseg-Juraseg\n5.4 An dinosaored er bed a vremañ\n6 Stlejviled a veve da vare an dinosaored\nTermenadur a-vremañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\n• Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.\nHervez ar renkadur filogenetek e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da Driceratops ha d'an evned a-vremañ . Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ Megalosaurus hag Iguanodon, abalamour ma'z int daou eus an tri spesad a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger dinosaurus . Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet "dinosaored". Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger "dinosaor".\nRummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez neuziadurezh lestr o c'horf : Ornithischia ("listri evned") ha Saurischia ("listri stlejviled") eo ar c'hladoù-se.\nOrnithischia a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri isurzhad gant ar baleontologourien :\nOrnithopoda a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o « figos houad » (pe Hadrosauridae),\nMarginocephalia, en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (Ceratopsia ha Pachycephalosauria),\nThyreophora, a oa dinosaored pevarzroadek gant « harnezioù », pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (Ankylosauria ha Stegosauria).\nSaurischia zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :\nTheropoda, dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),\nSauropodomorpha, dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir.\nEmglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored Theropoda. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad Maniraptora, anezho Coelurosauria, da lâret eo Theropoda, a zo ivez Saurischia, dinosaored anezho. \nDinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus "dinosaored". A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.\nReizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur Carl von Linné, ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer taksonoù parafiletek na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.\nGaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger "ragistor" a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur Mab-Den d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha Hominideg ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.\n• Ment[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nMent Diplodocus e-keñver hini Homo sapiens\nDiouzh ar c'harrekaennoù a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase . Hervez ar paleontologour Bill Erickson (1928-1987) emañ keidenn o fouez etre 9 kg ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850 kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un arzh louet) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur jirafenn. Da 863 g e sav pouez keitat ar bronneged, da lâret eo hini ur c'hrigner bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ. \nAn dinosaored brasañ ha bihanañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nSauroposeidon hag un den\nEoraptor hag un den\nPav un dinosaor\nRoyal Tyrrell Museum, Drummheller, Alberta, Kanada\nN'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da garrekaennoù, hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.\nE-touez an dinosaored, ar Sauropoda a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel Indricotherium pe ar mammout kolombian. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar balum glas a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.\nAr brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo Brachiosaurus brancai (anvet ivez Giraffatitan). Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un olifant afrikan, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo Diplodocus a oa 27 metr e hirder ; emañ e Carnegie Museum of Natural History, Pittsburgh, Pennsylvania abaoe 1907.\nDinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, Argentinosaurus en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, Sauroposeidon, a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.\nMent ar Sauropoda hirañ anavet\n(ment un den war an tu kleiz)\n██ Argentinosaurus huinculensis • 30-39,7 m\n██ Turiasaurus riodevensis • 30-39 m\n██ Mamenchisaurus sinocanadorum • 26-35 m\n██ Supersaurus vivianae • 32.5-34 m\n██ Sauroposeidon proteles • 28-34 m\nUn dinosaor brasoc'h c'hoazh, Amphicoelias fragillimus, anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e 1878, a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet Bruhathkayosaurus, anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da Vruhathkayosaurus matleyi.\nAr c'higdebrer brasañ e oa Spinosaurus, dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn. Kigdebrerien bras all e oa Giganotosaurus, Mapusaurus, Tyrannosaurus rex ha Carcharodontosaurus.\nPa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an evned-kelien, an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur vran pe ur penn-yar. An Theropoda Microraptor ha Parvicursor a oa nebeutoc'h evit 60 cm hirder dezhe.\n• Emzalc'h[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nUn neizh Maiasaurae kavet e 1978\nDiazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, metoù al loened, adsavadennoù dre urzhiataer eus o bevmekanikerezh, ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes log ekologel. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar c'hrokodiled hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.\nBagadoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nE 1878 e voe kavet e Bernissart, Belgia, ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 Iguanodon a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour . Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.\nAr roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an Hadrosauridae bale a-vagadoù bras, evel ar bizoned pe ar springboked hiziv. Roudoù Sauropoda o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, Texas.\nNeizhioù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPa voe dizolet e 1978 un neizh Maiasaura ("dinosaor mamm vat") gant ar paleontologour Jack Horner (*1946) e Montana e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad Ornithopoda d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel Saltasaurus, bet dizoloet e 1997 e Patagonia, hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar Manked impalaerel.\nOviraptor Mongolia a voe dizoloet e 1993 gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar Sauropoda hag an Ornithopoda eus Enez Sgitheanach. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.\nLod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù havel, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù. \nParadur ha kehentezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nDaou Centrosaurus, Ceratopsidae geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e Norzhamerika\nGwel un arzour\nRe vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad Marginocephalia, re isurzhiad Theropoda ar c'hlad Eusaurischia, ha re ar genad Hadrosaurus ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.\nN'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù Lambeosaurinae evel ur c'hef-dasson implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.\nChase[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nUnan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h Gobi e 1971. Bez' e oa ur Velociraptor hag a dage ur Protoceratops. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù. Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an Theropoda. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn Majungatholus e Madagaskar e 2003.\nKerzhed[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nHervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er C'henozoeg, an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.\nUn doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar c'herc'hellder war framm o relegoù, , gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar sauropoda da chom war-neuñv.\nKelc'hiad buhez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nBetek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget.\nE 2011 e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn sklera 33 spesad Archosauria, keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha Pterosauria diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.<0ref>(en) Lars Schmitz & Ryosuke Motani, Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology, Science, 14 EBR 2011</ref>\nMetabolegezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nA-zivout kennevid an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur izotopek an oksigen e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (Theropoda, Sauropoda, Ornithopoda ha Ceratopsia) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, Europa hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù emwrezat. Feur an 18O e-keñver hini an 16O — a zo diouzh gwrezverk diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened gwreztaolus anezhe, diouzh hini Chelonii ha hini Crocodilia karrekaet eus ar C'hretase.\nBezañs frammoù Havers, anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat.\nUr skipailh eus Florida en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25°C evit an dinosaored bihan betek 41°C evit ar re vrasañ. Implijet o deus ur patrom niverel da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus Psittacosaurus mongoliensis, 12 kg ennañ, betek Apatosaurus excelsus, 2 6000 kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh Sauroposeidon proteles, ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh anniñvel ».\nRummatadur an dinosaored[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nN'eus ket keit-se e renked Ichthyosauria, Pliosaurus, Plesiosauria (3 strollad stlejviled dour) ha Pterosauraia (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.\nUr strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus 2006 e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1 844 genad a chom c'hoazh da renkañ., \nTaolenn hollek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nHervez ar Kod Etrebroadel Rummatadur al LoenedPatrom:'  e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.\nAn daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.\nSauropoda diazez Mamenchisaurus Shunosaurus Omeiosaurus\nThyreophora diazez Scelidosaurus Scutellosaurus\nCeratopsia Trikeratops Protoceratops Torosaurus\nOrnithopoda diazez Hypsilophodon Agilisaurus Leællynasaura\nIstor naturel[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nOrin an dinosaored[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nDiwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled Archosauria, ur strollad stlejviled bihan diapsidek a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.\nE diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an amnioted peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.\nAr stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int Thecodontia abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :\nPterosauria, pe stlejviled-nij ;\nCrocodila, a zo chomet bev betek bremañ ;\nDinosauria, an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o lestr, ennañ tri askorn par : askorn ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour Harry Govier Seeley en deus merzet kerkent ha 1887,  ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :\nSaurischia, ger-ha-ger "eskern koazez stlejviled dezho", rak triskinek eo o eskern koazez ;\nOrnithischia, "eskern koazez evned dezho", rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.\nKentañ dinosaored[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nKigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : Eoraptor ha Herrerasaurus. Arbennikaet eo an daou dija, rak Saurischia int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored Ornithischia ha Saurischia. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.\nHerrerasaurus zo ezel eus an urzhiad Saurischiea, met ivez eus an isurzhiad Theropoda.\nAnavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e mervent Polonia, er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad Prorotodactylus, loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled ». Patrom:'\n« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur Warszawa. Brasoc'h int, war-dro 15 kantimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad Sphingopus daoudroadek ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre Ornithischia ha Saurischiea da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.\nSteuzidigezh an Triaseg-Juraseg en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.\nEnkadenn an Triaseg-Juraseg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nSteuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant arallvediz, lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo « steuzidigezh an dinosaored » un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.\nDaoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar vevliesseurted dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an Ordovisian) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar skourrad Foraminifera, pe an isurzhiad Ammonoidea, ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.\nSetu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.\nKrater Chicxulub, e penn ledenez Yucatan\nAr stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.\nUn asteroidenn pe ur steredenn-lostek dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an douarour stadunanat Walter Alvarez hag e dad, ar fizikour Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e 1980. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an iridiom dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez Yucatán, hag en dije krouet krater Chicxulub, dezhañ 180 km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas (tsunamioù ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an Heol da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al luc'hgevaoz. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar plankton pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.\nAr vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn "kenosferennoù" – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e gouelezennoù an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù.\nPetra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar c'harrekaennoù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù.\nE miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar Southwest Research Institute e Boulder, Colorado, ha skiantourien dchek a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet (298) Baptistina, dezhi tro 170 km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre Meurzh ha Yaou, gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55 km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet « tiegezh Baptistina ». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10 km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo\nUn displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn Nemesis o treuziñ koumoulennad Oort. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen.\nKoulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en hin. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.\nDislonkadennoù ur gourtanvenez e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un poent tomm, hiziv dindan Enez ar Reünion. Krouiñ a rejont trappoù an Dekkan en India e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù sulfurek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500 000 km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan Pinatubo e miz Ebrel 1991 er Filipinez. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.\nDigreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar C'hretase uhelañ.\nDiazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.\nAn dinosaored er bed a vremañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nArkaeopterix, Berlin, 1863\nE 1861 e voe kavet e Bavaria ar garrekaenn evn gentañ, Archaeopteryx, ur spesad eus ar Juraseg uhelañ. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel Compsognathus, ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad Cœlurosauria.\nE-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. Ibilioù-skoaz zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.\nAbaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet Cœlurosauria gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.\nEr bloavezhioù 1990 e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e Sina, e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.\nAbalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.\nPetra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.\nStlejviled a veve da vare an dinosaored[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nKalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er sinema hag el lennegezh, daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : Pterosauria ("stlejviled-nij", en o zouez Pteranodon ha Pterodactylus), Plesiosauria, Pliosauridae, Mosasauridae hag Ichthyosauria (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.\n↑ (fr) Guillaume Lecointre & Hervé Le Guyader, Classification phylogénétique du vivant, skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 (ISBN 978-2-7011-4273-9)\n↑ (en) [www.tolweb.org Tree of Life]\n↑ (en) Randall B.Irmis, A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs\n↑ (en) George Olshevsky (2000), An annotated checklist of dinosaur species by continent, skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, Mesozoic Meanderings #3\n↑ (en) Padian, K. (2004), Basal Avialae, en : David B. Weishampel, The Dinosauria (eil embannadur), University of California Press, 2004 (ISBN 978-0-520-24209-8)\n↑ (en) Dinosaur size varied in different periods.\n↑ (en) William Carnell Erickson (2001) : On the Origin of Dinosaurs and Mammals\n↑ (en) Edwin H. Colbert, Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory, Penguin Books, 1971 (ISBN 978-0-14-021288-4)\n↑ (en) Carpenter, K. (2006). Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus,en : J. R. Foster & S. G. Lucas, Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation, New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.\n↑ (en) C. dal Sasso & S. Maganuco & E. Buffetaut & M. A. Mendez (2006), New information on the skull of the enigmatic theropod Spinosaurus, with remarks on its sizes and affinities, Journal of Vertebrate Paleontology, 25(4)/888–896.\n↑ (en) Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium). C. R. Palevol 4 (2005) 135–150.\n↑ (en) Deposition of Iguanodon skeletons occurred in at least 3 different events. Bernissart Iguanodons and their significance 04 GOU 2001.\n↑ (en) J. J. Day & P. Upchurch (2002), Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior, Science 296:1659. National Geographic\n↑ (en) J. R. Horner & R. Makela (1979) : Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs, Nature 282 (5736): 296–298\n↑ (en) Digging Around for a Social Life\n↑ (en) Dinosaur family footprints found\n↑ (en) Gerald Grellet-Tinner & Lucas E. Fiorelli : A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment, Nature Communications Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010\n↑ (en) Joined forever in death\n↑ (en) Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal\n↑ (en) R. R. Rogers, D. W. Krause & K. C. Rogers (2003) : Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar Nature 422:515-518.\n↑ (en) Gait and Dinosaur speed – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored\n↑ (en) Calculate your own Dinosaur speed – Formulennoù all\n↑ (en) J. Hecht (1998) : The deadly dinos that took a dive, New Scientist 2130. BBC Dino-sore\n↑ D. M. Henderson (2003) : Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic, Canadian Journal of Zoology 81:1346–1357\n↑ (fr) Certains dinosaures vivaient surtout la nuit\n↑ (fr) Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?\n↑ (fr) R. Amiot, Les dinosaures avaient le sang chaud, Pour la science, Here 2006, pp. 70-74.\n↑ (en) James F. Gillooly, Andrew P. Allen & Eric L. Charnov (2006) : Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures\n↑ (en) Henry Fountain, Many more dinosaurs still to be found\n↑ (en) S. C. Wang & P. Dodson, P. (2006) : NCBI Estimating the Diversity of Dinosaurs\n↑ (en) ICZN\n↑ (fr) CINZ\n↑ (en) H. G. Seeley, On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria, Proceedings of the Royal Society of London Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 JSTOR\n↑ (fr) Ronan Allain & Émilie Läng, Origine et évolution des saurischiens\n↑ (en) P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci & C. Yu (1988) : New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina), Journal of Vertebrate Paleontology Levr. 8, niv. 3.\n↑ 36,0 ha36,1 (fr) Sciences et Avenir, 07 HER 10.\n↑ (en) Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki & Richard J. Butler (06 HER 10) : Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic.\n↑ (en) A Science Odyssey\n↑ (fr) Science & Anvenir, 30 EBR 2008\n↑ (en) D. S. Robertson, Survival in the first hours of the Cenozoic, Geological Society of America Bulletin, 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].\n↑ (fr) Le Monde, 07 C'HWE 13.\n↑ (en) Adriana Ocampo, Vivi Vajda & Eric Buffetaut, Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology, in BiologicalProcesses Associated with Impact Events, Springer, 2006 (ISBN 978-3-540-25735-6)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dinosaor&oldid=1845624 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 20 Gwe 2019, da 12:40.


Maher Abi Samra - Breizh ha liesseurted\nMaher Abi Samra Meur a wech omp bet fromet gant ar filmaozour-mañ. Ranket hon eus sellet ouzh an Hezbollah gant daoulagad disheñvel eus re ar mediaioù pa tizoloer Femmes du Hezbollah e 2001. N'heller nemet mont a-du gant Rond-point Chatila, graet e 2004, Maher a oar «intrañ» ac'hanomp e kamp repuidi Palestinianed el Liban. Skodêget e vezer gant Juste une odeur, graet e 2006, e film personelañ, a laka kalon pep hini da dridal. Gant ar film Nous étions communistes e 2010 ez eus danvez preder, ur film kizellet, skrivet gant ur skalpel, hep klask plijout, met a zo ur prof kaer e gwirionez. Setu penaos eo Maher, dic'hortoz, kizidik, dibleg, politikel, evel ma lavar-eñ e-unan. Roomp ar gaoz dezhañ! Hag ar c'hamera !\nA-raok ar sinema e oa ar politikerezh, emezelet er strollad komunour, engouestlet er stourm a-enep Israel. Met abalamour da c'hwitadenn ar strollad komunour ha da berzh bras ar gumuniezhelouriezh el Liban em eus klasket un doare all da stourm, gant skeudennoù.\nDa gentañ on bet luc'hskeudenner-kelaouenner evit ar c'hazetennoù arabek hag etrebroadel, bet buan-tre on aet skuizh gant ar skeudennoù brezel, korfoù marv, savadurioù diskaret a veze lavaret din ober, peogwir e ranker bepred, hervezo, diskouez ar pezh a zo dreistordinal, gwelata, ha ne gredan ket ken e kement-se, ha ne'z eer ket don a-walc'h en danvez. Paouezet on neuze, kuitaet em eus ar vro hag ar strollad komunour evit deskiñ ar vicher sinema.\nAn teulfilmoù a oa evidon ar stumm gwellañ evit diskouez pegen kemplezh ha dislavarus e c'hell bezañ ar pezh a weler, c'hoant am boa da resteuler ma soñj, ma sell subjektivel, ma engouestl. Politikel eo ma filmoù.\nMet n'hellañ filmañ nemet ma lezan un tamm amzer da dremen goude an darvoudoù. N'hellan ket eta seveniñ ur film war ar c'heleier, war brezel Siria a a ra e reuz bremañ da skouer, pe war reveulzioù ar broioù arabek. Re emaon er jeu, re luziet, ezhomm am eus ur sell pelloc'h evit filmañ mat e gwirionez.\nN'eus nemet evit Juste une odeur em eus filmet war-eeun e-pad brezel Israel a-enep al Liban e 2006. Kavout a rae din e oa mallus en ober, ar pezh ne oa ket c'hoarvezet ganin betek neuze. Kavout a rae din e oan oc'h advevañ aloubadeg an Israelianed e 1982, aet e oan betek Beyrouth, ha graet em eus ar film-se evel evit kaout dielloù eus un darvoud am boa bevet. Ezhomm am boa d'ober un dra bennak gant ar gasoni a vage ac'hanon, gant an dizesper a oa ennon o welet an ac'hubegezh, an istor o tont en-dro adarre, ne'm boa tamm galloud ebet pa welen su ar vro o vezañ dismantret gant bombezennoù Israel. Pa'm boa gwelet an holl skeudennoù kelaouadennoù-se a veze eztaolet dimp, pa welen kelaouennerien eus ar bed a-bezh o tont war an dachenn a vrezel em eus santet an ezhomm d'en em ouestlañ. Re gozh e oan evit brezeliñ, neuze em eus kemeret ur c'hamera! Ur film personel-tre eo.\nEvit gouzout hiroc'h diwar-benn Juste une odeur\nul levr da lenn : 4 eurvezh e Chatila gant Jean Genet\n2016 : Chacun sa bonne - film documentaire, 67' - Les Films d'Ici


Buhez ar Sent/1894/Ferdinand - Wikimammenn\nBuhez ar Sent/1894/Ferdinand\n◄ Maksimin Ferdinand Anjela Merisi ►\nann tregontved devez a viz mae\nAr zant-ma a ioa mab da Alphons, roue Leon e Spagn, ha kenderv gompez da zant Loiz, roue Frans. Reseo a reaz eunn deskadurez kristen enn he vugaleach, ha d’ann oad a drivac’h vloaz e oue dimezet da Veatris, merc’h da impalaer ann Allemagn, vertuzusa prinsez iaouank a ioa enn he amzer. Ar brinsez-ma a roaz d’ezhan seiz mab ha teir merc’h. D’ann ampoent-se, Ferdinand a ioa dija roue Kastill, ha goude maro he dad e teuaz ive da veza roue Leon.\nHogen, evel he genderv sant Loiz, ar roue-ma a ioa rust enn he genver he-unan, mes leun a zousder hag a vadelez e kenver ar re all. Gouzout a eure ato beza treac’h d’he dechou fall; lakaat a rea respeti al lezennou, mes prest e veze bepred da bardouni d’ar re o deveze great eur faot bennag, pa ziskouezent kaout keuz d’ar faot-se. Evit ann offansou great d’ezhan he-unan, ne zalc’he kount ebed anezho : ho ankounac’haat a rea dioc’htu.\nD’ar mare-ze, eul lodenn vraz euz ar Spagn a ioa c’hoaz etre daouarn ar Mahometaned. Ferdinand ne espernaz netra evit karza ar vro euz ann dud divadez-ma hag euz ho fals relijion. Epad he vuez holl, kouls lavaret, e oue e brezel outho, ha gounit a eure varnho eur maread viktoriou. Mes enn holl brezeliou-ze ne glaske nemed gloar Doue ha silvidigez ann eneou. « — Va Doue, emezhan, c’houi a vel ar pez a zo muia kuzet e goelet ar galoun, c’houi a c’hoar eta n’e ket va gloar va-unan eo a glaskann, mes ho kloar-c’houi hebken. Nann, n’e ket astenn va rouantelez eo a fell d’inn, mes kas pella ma c’hellinn ann anaoudegez euz hoc’h hano santel ha benniget. »\nAr zant-ma a rea dougen imach ar Verc’hez e penn he arme pa veze o vrezelekaat, hag he-unan e touge enn he gerc’henn eunn imach all bihanoc’h. Kemerit skouer diouthan, tud iaouank, pa vezit galvet da vont d’ar vrezel. Dougit ive neuze enn ho kerc’henn ar skapular pe eur vetalenn mirakuluz bennag enn henor d’ar Verc’hez. Ar skapular pe ar vetalenn-ze a raio muioc’h a vad d’ehoc’h eged ho fuzuillou ; rak ma ne viront ket ato ouz ho korf da veza tizet gant ann tennou pe gant ar bouliji, e virint da vihana ouz hoc’h ene da veza kollet da viken. Mamm Doue, o velet ho tevosion hag ho karantez enn he c’henver, ne vanko ket da obten evidhoc’h digant he Mab ann holl grasou a zilvidigez m’o pezo ezomm anezho.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Buhez_ar_Sent/1894/Ferdinand&oldid=24301 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 5 Eos 2011, da 15:20.


Aretha Franklin e 1968\n25 a viz Meurzh 1942 e Detroit\n16 a viz Eost 2018\nAretha Louise Franklin , ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1942 ha marvet d'ar 16 a viz Eost 2018, a oa ur ganerez, skrivagnerez kanaouennoù ha pianourez stadunanat. Franklin he devoa kroget gant hent ar sonerezh pa oa-hi bugel, o kanañ gospel en iliz New Bethel Baptist Church e Detroit, Michigan lec'h ma oa ministr he zad C. L. Franklin. Da 18 vloaz, e oa kroget gant sonerezh nann relijiel o enrollañ evit Columbia Records. D'ar mare-se ne oa ket deuet a-benn da gaout brud. Franklin a oa deuet a-benn da werzhañ pladennoù ha da vezañ brudet mat ur wech sinet gant Atlantic Records e 1966.\nKanaouennoù brudet he deus bet kanet evel "Respect", "Chain of Fools", "Think", "(You Make Me Feel Like) A Natural Woman", "I Never Loved a Man (The Way I Love You)", pe "I Say a Little Prayer". Gant ar c'hanaouennoù-se e oa deuet da vezañ dreistbrudet Franklin. E fin ar bloavezhioù 1960, Aretha Franklin a oa deuet da vezañ anavezet evel "The Queen of Soul".\nMarvet eo d'ar 16 a viz Eost 2018 gant ur c'hrign-bev eus ar pankreas oadet e oa a 76 vloaz.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Aretha_Franklin&oldid=1843385 »\nDernière modification le 12 Eos 2019, à 10:40\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 12 Eos 2019, da 10:40.


En hor yezh – Barr-Avel\nCatégorie : En hor yezh\n« Nann, Aotrou Maurras ! » gant Ch. Gaonac’h (1942)\n« “Bro-C’hall e-unan” evel ma skrive Charlez Maurras, n’eus ket pell en e diwezhañ levr. Bro-C’hall e-unan ? Nann, lavaromp-ni, Bretoned, rak gouzout a reomp, re vat, pebezh planedenn e vije bet hon hini, hag hini meur a vroadelezh all, ma vije bet deuet an trec’h gant ar C’hallaoued. Arvarus a-walc’h eo bet buhez Breizh, abaoe m’az omp bet trec’het. Klasket en dije, ar wech-mañ, … Continuer de lire « Nann, Aotrou Maurras ! » gant Ch. Gaonac’h (1942)\nNeven Ar Ruz 24 novembre 2021 Laisser un commentaire\n« Karter-noz er c’hleuzioù (Pedenn ar Gedour) » gant Yann-Ber Kalloc’h\nAn deñvalded pounner a devaas war-dro din,War ledander al lann liv an noz ‘n em lede, Ha me glevas ur vouezh war ar c’hleuz o pediñ :O pedenn ar c’hadour pa gouezh goulou an deiz ! « Heol klañv an neñvoù goañv, setu eñ aet da guzh,Kleier an Anjelus o deus sonet e Breizh ; Marv eo an oaledoù, hag ar stered a luc’h :Lakait ur galon greñv, o … Continuer de lire « Karter-noz er c’hleuzioù (Pedenn ar Gedour) » gant Yann-Ber Kalloc’h\nNeven Ar Ruz 11 novembre 2021 11 novembre 2021 1 commentaire\n« Perak plegañ ho penn? » Ur barzhoneg diwar-benn ar Vaouez, skrivet gant Loeiz Herrieu (1957)\nHiziv e kinnigomp deoc’h ur barzhoneg skrivet gant Loeis Herrieu, unan eus hor barzh gwellañ. Skrivañ a rae Loeiz Herrieu e gwenedeg peogwir e oa gwenedour a-orin. Koulskoude e welot ne goll ket o bravantez e varzhonegoù lakaet e peurunvan : peurbadus eo oberenn Herrieu. Ar barzhoneg a ginnigomp deoc’h a zo bet tennet eus « Dasson ur galon », pennoberenn hor « Barzh-labourer ». Ennañ e welot gweledigezh … Continuer de lire « Perak plegañ ho penn? » Ur barzhoneg diwar-benn ar Vaouez, skrivet gant Loeiz Herrieu (1957)\nNeven Ar Ruz 15 octobre 2019 7 octobre 2020 1 commentaire


Marie de France (1145-1198) - Wikipedia\nUr pennad Marie de France zo ivez.\nMarie de France (1145-1198), pe Mari Bro-C'hall, a oa merc'h henañ ar roue gall Loeiz VII (Bro-C'hall) hag e bried kentañ Eleanora Akitania; dimeziñ a reas da Herri Iañ Champagn.\nDispartiañ a reas he zud e 1152. E n 1160 ec'h addimezas he zad Loeiz VII da Adèle Champagn ha prometiñ a reas e ziv verc'h da vreudeur e bried nevez.\nE 1164 eta e timezas da Herri le Libéral (1127 - 1182), kont Champagn ha Brie, ha bugale o doe :\nHenri II (1166 - 1197), kont palatin Champagn, ha goude roue Jeruzalem\nMarie (1174 - 1204), dimezet en 1186 da Baudouin IX Flandrez, kont Flandrez ha kont Hainaut, ha goude Impalaer latin Constantinople († 1206)\nTepot III (1179 † 1201), kont Champagn,\nScholastique († 1219) dimezet da Guillaume IV, kont Mâcon († 1226)\nE Champagn[kemmañ | kemmañ ar vammenn]\nPerzh he devoa kemeret e lez desket Eleanora Akitania e Poitiers (1170-1173), hag ul lez a dud desket ivez a zalc'has e Champagn, hag en-dro dezhi tud evel Chrétien de Troyes, Gace Brulé, Gautier d'Arras, Guyot de Provins, Huon d'Oisy, Geoffroi de Villehardouin.\nTeir gwech e voe rejantez kontelezh Champagn, en anv he fried, e-pad en eil kroaziadeg, hag en anv he mab henañ goude, en e vinorelezh, betek e 1187, hag adalek 1190 pan eas he mab da vrezelekaat d'an Douar Santel, ha pa zimezas da rouanez Jeruzalem ma teuas da vout roue Jeruzalem.\nPa varvas he mab henañ Herri II en 1197, e laoskas ar galloud gant hec'h eil mab Tepot III hag ez eas dar gouent. mervel a reas bloaz goude. Beziet e voe en iliz-veur Meaux, ha distrujet e voe ar bez er XVIvet kantved e-pad ar brezelioù relijion.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Marie_de_France_(1145-1198)&oldid=1956732 »


Pajenn:Perrot - Bue ar Zent.djvu/29 - Wikimammenn\nPajenn:Perrot - Bue ar Zent.djvu/29\nSetu aze perak e rêr hirie, en Iliz, gouel ar Rouane. Adalek an amzeriou kentan, ar gouel-man a zo bet lidet evel ar re gaeran eus ar bla. Hirie, n’eo mui gouel-berz, abalamour eman re dost da Nedeleg ; mes ar solanite a ve grêt ar zul warlerc’h.\nDoue a gomz d’an den\nDoue hag an den, ar c’hrouer hag ar c’hrouadur, a dle ’n em darempredi, hep mar ebet, war an douar-man. Kement tra an eus krouet Doue, pa zeller piz, e weler an eus o c’hrouet evitan e unan.\nAn treo divue hag an treo dispered a zo krouet evit an den, roue ar grouadurien ; an den, d’e dro, a zo krouet evit Doue, roue ar bed holl. Krouet eo evit e welet hag e garet, en e skeud, war an douar-man, ha bezan barrek, dre eno, da vont d’e welet ha d’e garet en e sked, tâl ouz tâl, evel m’eman en gloar ar baradoz.\nAn den, anezan e-unan, n’ije biken anavezet ar gloar a zo ouz hen gortoz en tu-all d’ar vue-man. Biken, anezan e-unan, n’ije gouveet an tu da gemer evit ’n em gaout enni. Abalamour da ze, Doue an eus komzet dalc’h-mat d’e grouadurien muian-karet, abaoue ma zo dioute. N’eus kroaz-hent ebet war hent ar baradoz ha n’ije ket an den sklerijen awalc’h evit en em denn ennan. Gwaz a ze d’ezan mar ’n em goll ; n’evo nemetan e-unan da damall.\nDoue an eus komzet d’e grouadurien muian-karet, en meur a zoare : drezan e-unan, evel pa gomzas da Adam, da Abraham, da Voïzez, d’ar Judevien ; dre e êle, evel pa c’halvas ar bastored da graou Bethleem ; dre dreo divue, evel pa c’halvas ar Rouane da vont da adori ar Mabig Jezuz, o lakât eur stereden d’o ren dre e Iliz, evel ma ra aboue m’eo pignet Jezuz-Krist en ne.\nFrêsan ma c’haller klevet komzou Doue, eo dre c’henou an hini a zalc’h e blas war an douar, ar pab.\nDoue a gomz d’an den, dre al levriou mat a lenn, ar skoueriou mat a wel, ar c’henteliou mat a glev, ar zonjou mat a ziwan en e spered, ar c’hoantegeziou mat a darz en e galon.\nYa, Doue, en gwirione, a gomz d’an den ! Gwaz aze d’an den ma ra skouarn-vouzar.\nPerak e zo kement a dud en hon amzer, direizet o spered hag o c’halon, nemet abalamour m’o deus grêt re a fae, koulz ’zo bet, war mouez an Otrou Doue ?\nPetra vije bet deut ar rouane da vezan, ma n’o dije ket bet heuilhet dustu ar stereden o c’hasas da Vethleem ? Biken ken, sur awalc’h, n’o dije kavet Jezuz !\nAn heol ne ve, kammed, mantellet gant an noz,\nHag a sklera dalc’h-mat liorzou ar baradoz.\nChilaouomp eta, gant evez, komzou Doue ha bezomp aketus d’o heul ; eno eman ar zilvidigez !\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Perrot_-_Bue_ar_Zent.djvu/29&oldid=140545 »


Journal de Renaud Camus, dimanche 18 août 2019\ncréée le lundi 19 août 2019, 8 h 11\nmodifiée le lundi 19 août 2019, 8 h 13Plieux, dimanche 18 août 2019, une heure du matin. J’ai passé la journée à la correction sommaire des épreuves du Petit Remplacement, pour l’édition de ~~~~~. ~~~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~. ~~~ ~~~ m’en suis donc ~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~, ~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~’~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~, qui ne réunit ~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ (La ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~ bourgeoisie, La ~~~~~~~ Déculturation, Décivilisation, Les Inhéritiers, La ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ “musique”). ~~~~~ ~~~~~~~~~~, ces six ouvrages ~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~-~~~~~ ~~’~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~ ~~~~~~, ~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~. ~~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~’~~~~~~~ (~~’~~~~-~~-~~~~~ ~~~~ Amazon). J’ai donc ~~~~~~~~~~, ~~~~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~ ; ~~~ ~~~’~~~ ~~’~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ ces pages. Pierre ~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~~, ~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~. ~~~ ~~’~~~ ~~~~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~~~~~~’~~~~, ~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~’~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~~. ~~~ y en avait ~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~ ~~~~ ~~~~~~~, ~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~ “~~~~~~~”, ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~~ marché.\nAu ~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~ suis pas sûr ~~~~ ~~’~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~~~, ~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~ (~~~ ~~~~~~ ~~’~~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~ ~~’~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~’~~~~~~~), ~~~~~ ~~~~~~~~~ plus agréable à ~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~ ~~~~~~, ~~~~~ ~~~ ~~~~~~~~. ~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~ ~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~, ~~~ ~~~~ marges en sont ~~~~~ ~~~~~~~~~, ~~~ ~~~~~~ ~~~~ ~~~~~ ~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~ ~~~~~, ~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~. ~~~ ~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~ ~~~~~-~~~~~ ~~~ ~~~~~ ~~~~~~ ~~~~~~, ~~~ ~~~ sais. Quoi qu’il ~~~ ~~~~~ ~~’~~~ ~~~~~~~ ~~~ ~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~ ~~~~~~~~~~~ ~~’~~~~~~ ~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~, ~~~~~ ~~~ ~~~~.\nvoir l’entrée du dimanche 18 août 2019 et son image dans Le Jour ni l’Heure


Stummadurioù spesadel a vez kavet, da skouer evit an dud a labour gant ar vugaligoù, pe evit mont war raok gant ar skrivañ pe c'hoazh evit sevel istorioù.\nDeskiñ brezhoneg d’ar pevarlamm !\nAr formulenn « Pevarlamm » zo graet evit an dud c’hoant ganto deskiñ ar yezh en ur mod efedus ha fonnusoc’h evit ar c’hentelioù sizhuniek.\nDre ar c'hentelioù sizhuniek e c'heller kenderchell da vont war raok gant ar yezh, pe kregiñ ganti. Ar pezh a veze "gwechall" kentelioù noz a vez kavet bremañ da vareoù all, da vare merenn, diouzh ar mintin pe e fin an abardaez. Da bep hini dober e choaz.\nPlasoù a chom c'hoazh e Gwengamp, an Henbont, Karaez, Kemper, Kemperle, Landerne, lannuon, montroulez, Naoned ( St Ervlan) ha plañvour.\nDeskiñ dre ur stummadur-hir a zo an doare efedusañ evit deskiñ ar yezh.\nAn deskiñ brezhoneg dre stajoù berr a zo un diskoulm a-feson etre ar c'hentelioù-noz hag ar stummadurioù hir. A-drugarez d'ar c'helenn d'an daoulamm er stummadurioù-mañ e vez desket en un doare efedus war ur prantad berr.\nKlikit war an titl da welet at c'hinnigoù\nBep bloaz e vez stummet kalz a dud war ar brezhoneg dre stummadurioù hir, stajoù berr, kentelioù-noz... mes hag-eñ e ouzit ez eus tu kaout ur skoaziad evit arc’hantaouiñ ho stummadur ?\nSkoazelloù ispisial a zo evit an dud c'hoant ganto dont da vezañ kelennerien divyezhek pe da labourat e brezhoneg gant ar vugaligoù...\nE-touez ar re implijetañ er c’hentelioù-noz emañ Oulpan gant Nikolaz Davalan ha Ni a gomz brezhoneg gant Mark Kerrain.\nKlask ur stummadur\nStummadurioù Kentelioù sizhuniek Stajoù-berr Stajoù-hañv Stummadurioù a-bell Stummadurioù spesadel Stummadurioù-hir\nDepartamant - Dibab Departamant - Aodoù-an-Arvor Il-ha-Gwilhun Liger-Atlantel Mor-Bihan Pariz Penn-ar-Bed\nKêr Al Lavreer Bottorel An Alre An Oriant Antr Ar Faoued Ar Folgoad Aradon Beuzid-ar-C'hoadoù Brest Bubri Douarnenez Gourin Gwened Gwengamp Gwenrann Henbont Karaez Kastell-Briant Kastellin Kawan Kemper Kemperle Kemperle Kemperle Kernaskledenn Kewenn Kistreberzh Konk-Kerne Landelo Landelo Landerne Landivizio Landreger Landreger Langoned Lannuon Lesneven Loc'hmaloù Lokoal-Mendon Monforzh Montroulez Naoned Pariz Pempoull Perroz-Gireg Perwenan Plarnel Plañvour Plehedel Pleskob Plijidi Plistin Ploneour-Lanwern Plouared Ploue Ploufragan Plouvien Ploveur Pondi Pont-'n-Abad Reudied Roazhon Rostrenn Sant Brieg Sant Ervlan Sant-Enion-al-Lenn-Veur Sant-Lefer Sant-Maloù Sant-Martin-war-ar-Maez Sant-Nazer Santez Lusenn Santez Lusenn Skaer Speled Treglonou tregastell\nKoumanantit da Bretons !\nKoumanantit da "Bretons",\nprofitit eus kinnig dreistordinal DAO !\n(-41%! 38€ e lec'h 64.90€)\nWar eeun dre lec'hienn bretons.bzh (kod DAO2018)\nPe o voullañ hag o kas ar fichenn amañ-stag.


marzh - Wikeriadur\nGwelet ivez : marz\n→ Etimologiezh da glokaat (Ouzhpennañ) marth en henvrezhoneg, kerneveureg ha kembraeg o tont sanset eus al latin virtus, hag a vije bet un doareadel mad diwar ur c'hemmadenn.\nmarzh /ˈmars/ gourel (furm vihanaat : marzhig, liester : marzhioù, marzhoù)\nTra pe zarvoud dreistnatur, estlammus ; burzhud, marvailh, moliac'h\n« Arabat klask pelloc'h un anv da reiñ d'ho mab, a lavaras neuze an div vaouez da vamm ar bugel : grit MARZHIN anezhañ. Ne oufec'h ket dibab un anv a glotfe gwelloc'h eget hemañ gant marzh e c'hanedigezh. »\nAr ganevedenn a oa ur marzh evidon. An Here,p782.\nTra souezhus (distag diouzh e genarroud)\n"distagañ komzou marzh "kroaz ar vretoned; 1920 (kontañ marvailhou)\ngalleg : merveille (fr) , prodige (fr)\nmarzh /ˈmars/ hollek gourel\nSouezh ; bamm, sebez\nN'eo ket marzh gwelet kement-se\nober marzh : estlammiñ\nober marzh war un dra bennak : estlammiñ ouzh un dra bennak\ngalleg : étonnement (fr) , surprise (fr)\nAdtapet diwar « https://br.wiktionary.org/w/index.php?title=marzh&oldid=298083 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 27 Ebr 2020, da 06:47.


hiraezh | ur blog eo …\nPublié le 23/10/2014 par Yann-Ber\nAet on da welout un abadenn e parlantoù traonienn al Loer.\nAn abadenn-se e’ m boa gwelet c’hoazh tregont vloaz ‘zo d’an nebeutañ.\nEr bloavezhioù eikont e oa bet sellet ganin an abadenn evel un eztaol eus poblañs tud vunut ar maezioù, hag ur sellad war ar stad graet dezho.\nTudennoù an abadenn a oa tud a gaver e pep mare, e pep bro hag e pep metoù.\nHiziv e’ m eus gwelet an abadenn muioc’h evel ur sell war an tremened, war ar pezh a zo bet.\nAn daou skrid ouzhpennet digant un aozer all, Marc Leclerc, a sell muioc’h diouzh an tu-se. Istorioù da lakaat an dud da c’hoarzhin, plijadur glan yezh hon c’houerion gwechall, pa c’heller sellout ouzh Gaston Couté hag Émile Joulain evel skrivagnerion. Unan o fuloriñ rak doareoù ‘zo eus ar vuhez war ar maez hag an all o teskrivañ tudennoù brokus ha sioul.\nLavaret eo bet din e oa koshaat an dud pennabeg ar stumm nevez. Ne gredan ket. Kenoad on ganto, teneridigezh ‘m eus ouzh lec’hioù ha tudennoù va zremened hogen ne vankont ket din ha ne glaskan ket livañ d’an dud ar bed gwechall. Ne glaskan ket gwrizioù.\nSoñjal a ran ez eus aze un dastaol eus ar stuzegezh ren. Deuet eo a-benn en ur ober pemont vloaz da freuzañ kement andon a sevenadur a chome c’hoazh er bloavezhioù c’hwegont, da argas ar boblañs en anistor.\nKoshoc’h eo an argerzh. Bourc’hizion an naontekvet kantved o doa dija kroget gant al labour-se ha bourc’hizion vras ar seitekvet kantved araozo.\nHiziv eo bet kaset an argerzh da benn. An holl a gomz eus gwrizioù eus penaos e veze graet gwechall-gozh. Pep hini a zegas e barlant, e drefoedach, e rannyezh, da brouiñ petra avat ?\nAr brezhoneg zo aet da rannyezhoù, da drefoedachoù leun a c’herioù gallek.\nAet da yoc’h, ar bobl zo paouezet a grouiñ istor, sevenadur, buhez. Ar werin zo bet lezet da vervel e trobarzhioù ar c’hêrioù bras, e lodennadurioù ar maezioù.\nAr re gozh zo aet war o leve hag ar re yaouank da ziverañ o amzer a sav traoùigoù da ezteurel o gwrizioù, o fersonelezh kenkoulz ha reoù kozh.\nAn dud a voumoun o gwrizioù, o glad (kelt na betra ta), kement tra a vefe kuzhet mat en o c’hreizon keit ma vevont digudenn o buhez a izili ur yoc’h sklaved dindan lagad an heol, marmouzed ouest meulet ha gopret gant o mistri.\nA-walc’h dezho pegañ war o feultrin un tamm banniel breizhek pe un tamm trefoedach gallek pe vrezhonek da skoulmañ liammoù gant un tremened faltaziet.\nNebeutoc’h an den en Istor ha muioc’h e tastum kinkladurioù da hañvalout bezañ.\nHiziv an deiz an emsav brezhon zo aet da heul disleberadur pobloù ar bed a ginnig un abadenn mantrus d’an arvesterion, un emlazh, hini ar yoc’hoù stummet dre ar bed gant diorren ar gevredigezh veveziñ.\nDanvez a chom avat da embreger e vicher den. Ne c’hell gwerc’hekaat nemet en eskemmoù krouus, anez mont da vagañ toull du an anistor. Marnaoniet eo ar roñfl.\nAr skeudenn zo gant Jules Granjouan, poltred ur mengleuzier, 1906, Jules Granjouan, Bibliothèque municipale de Nantes et Éditions Memo, 1998\nCe contenu a été publié dans abadennoù par Yann-Ber, et marqué avec arzoù. Mettez-le en favori avec son permalien.


Diwan - Adkenfinañ : ijin zo e Diwan\nDegemer > Adkenfinan-ijin-zo-e-diwan\nAdkenfinañ : ijin zo e Diwan\nAbaoe an 2 a viz Du hag an diarbennoù yec’hedel kreñvaet e kendalc’h Diwan gant e strivoù evit doujañ d’ar protokol penn-da-ben ha degemer ar skolidi e surentez. Daoust d’ar mare bezañ diaes evit an holl n’eo ket an dud digalonekaet en hor skolioù pa ‘z eont betek ijinañ obererezhioù nevez zoken.\nEmgavioù eus a bell...\nE meur a skol e oa bet ranket nullañ dorioù digor miz Du, setu deuet ar mennozh mat gant ar skipailhoù aozañ dorioù digor eus a bell ! :\nE skol Rianteg, etre ar 16 hag an 20 a viz Du o doa gellet ar gerent sevel goulennoù da geñver ur pellbrezegenn ha sellet ouzh videoioù kinnig war al lec’hienn internet.\nAozet oa bet gant skol Naoned ur mintinvezh dorioù digor dre bellemvod d’an 21 a viz Du evit eskemm gant ar familhoù dedennet.\nPrest e oa skol Gwened e miz Even pa oa bet prientet d’ar c’houlz-se ur video kinnig ar skol.\nGoude bezañ ranket kas pelloc’h o emvod meur, setu divizet gant skol Brest degas un tamm nevezadur oc’h aozañ an darvoud-mañ dre bellemvod d’an 29 a viz Du.\n... Gwerzhioù da gas d’ar gêr...\nDre m’eo bet nullet an darvoudoù (foarioù, marc’hadoù…) eo lakaet ar skolioù diaes a-fed an arc’hant pa ‘eo an obererezhioù-mañ a zegas dezho ar muiañ a arc’hant. Met n’eo ket ar mennozhioù a vank gant an AEPoù ha kuzulioù skoazell ijinañ doareoù all da zastum arc’hant ! :\nGwerzh jug avaloù (Plounevez-Moedeg), gwez sapr (Rianteg, Kastell-Paol, Pempoull), kig ha farz da gas d’ar gêr (Kommanna), gwerzh pizzaioù da gas d’ar gêr (Kemper), ...\nE Kastellin, un taol fall eo bet evit an aozerien nullañ ar marc’had Artisan’Art pa oant boas da zastum 8 000 € evit ar skol. Neuze ez eus bet aozet ur c’houlzad profoù gant ar c’huzul skoazell hag ur veaj da c’hounit ivez d’an dennadeg.\nE Gwengamp ez eo Foar al Levrioù a zo o paouez bezañ nullet met kinnig a ra ar skol ur click and collect eus levrioù e brezhoneg evit ar re yaouank, seier, pegsunioù, deiziadurioù... Ur c’houlzad arc’hantaouiñ zo bet lañset ivez war ar bajenn Facebook, met ivez un dastumadeg c’hoarioù eil dorn evit ar Restos du Cœur.\n… Ha raktresoù krouiñ er skolioù\nEn tu all d’an diarbennoù yec’hedel nevez da ober ganto e vez nullet ivez obererezhioù er maez eus ar skol, degemer tud a-vicher, raktresoù, abadennoù... Kement abeg evit ijinañ ar raktresoù pedagogel ha/pe buheziñ en-dro :\nTroet he deus ur skolaerez eus Banaleg e brezhoneg ur ganaouenn war ar gwalc'hiñ daouarn "digovid", ur mennozh mat eo evit deskiñ d’ar re vihan en un doare dudius pegen pouezus eo ar yec’hederezh er mare-mañ !\nE skol Rianteg ez eus bet ranket nullañ an arvestoù sonerezh met kenderc’hel a ra da genlabourat gant ar skol sonerezh Sonam' gant stalioù er skol.\nE Plabenneg ez eus bet ijinet gant ar c’huzul skoazell ur c’hlask teñzor da bellgargañ “Jakez Sparrow” evit 5€. Un obererezh kaer evit ar vugale e-kerzh ar c’henfinañ, hag evit souten ar skol war un dro !\nEn eil derez e vez degemeret ar c’hlasoù bep eil sizhun evit chom hep bezañ re niverus. Hag er skolajoù, n’eo ket ijin a vank evit tremen an abardaevezh : e Plijidi e vez aozet blind-test sonerezh peotramant stalioù kinklañ, hag e Sant-Ervlan e vez aozet un obererezh tresañ evit ar 5vedidi.\nGerioù-alc'hwez stag : kenfinañ deconfinement covid raktres animation


Ambroise Menou, paotr Enez Sun - Spered ar vro - Le Télégramme\nPublié le 22 octobre 2020 à 06h30\nAmbroise Menou, paotr Enez Sun\nPlijadur en dez Ambroise o « prechañ bredoneg » war kae enez Sun. (Foto Dewi Siberil)\nKreñv eo al liamm a zo etre Ambroise Menou hag enezenn e vugaleaj. Goude bezañ bet komandant bag Enez Sun en deus desket lenn ha skrivañ yezh e dud-kozh.\nWar an douar bras eo ganet Ambroise Menou, met ne oa ket gwall gozh pa oa deuet war enez Sun evit ar wech kentañ ! Un toullad devezhioù a-boan, rak war an enezenn e oa e dud hag e dud-kozh o chom. « E penn-kentañ ar bloavezhioù 60 e oa ouzhpenn 200 bugel amañ… Muioc’h evit an holl dud a zo ‘chom bremañ e-pad ar bloaz », en deus soñj Ambroise. Buhez ha plijadur a oa gant tout ar ribitailh-se etre tour-tan Goulenez ha reier Kelaourou, a-dra-sur ! Eñvorennoù plijus en deus dalc’het ar paotr eus e vugaleaj : « Gant ma dad-kozh ‘m eus desket pesketa gant al linenn. Gant budug ‘veze tapet pironed ». Brav ar jeu gantañ neuze, betek ma voe ret dezhañ kuitaat Sun d’an oad a unnek vloaz evit mont d’ar skolaj e Gwaien, ha goude d’al lise e Kastellin : « diaes eo bet bezañ distaget deus ar familh, cheñchamant buhez a oa ! »\nUr vuhez war vor\nUr wech echuet e amzer soudard gantañ n’eo ket bet pell Ambroise a-raok mont war vor adarre. « C’hoant ‘moa da vont da navigañ war batimañchoù bras, met ‘m eus ket graet », emezañ. E-bourzh bagoù pesketa en deus labouret da gentañ, e bae de Seine evit tapout kregin Sant-Jakez peotramant e bae Douarnenez war-dro al legistri hag ar grilhed. E penn-kentañ ar bloavezhioù 80 en doa lakaet en e soñj ober e doull e kompagnunezh Penn ar Bed. Evel-se en doa komañset da gas marc’hadourezh d’an inizi gant ar « Fée de l’Aulne », a-raok mont da gomandant bag Enez Sun. « Ur vicher blijus ‘oa, hag er gêr ‘vezen bemdez ! » eme ar paotr en ur c’hoarzhin. Arabat goulenn gantañ daoust ha ne oa ket randonus un tamm bihan memestra : « ur wech ‘oa bet lavaret an dra-se din gant ur veajourez. Se ‘ra 25 bloaz on gant ar memes maouez ha n’on ket skuizh c’hoazh, ‘moa respontet dezhi ! » Sed aze serret he forn d’eben all...\nDeskiñ lenn en Télégramme\nE 2009 ez eas Ambroise war e leve, ha muioc’h-mui a amzer e tremen war enez Sun e-lec’h m’en deus miret ti e dud-kozh. « Amañ ‘teuen da brechañ bredoneg ganto. Evel-se ‘m eus desket, naturel e oa ». Evel tud e rummad n’en doa ket desket lenn ha skrivañ yezh ar vro avat, dre ma oa difennet er skol. Biken n’en dije graet moarvat, panevet d’ur c’hlasad bugale pignet en e vourzh un deiz bennak. « Goulennet ‘doa ganin bizitañ ar paserel. Ar grennarded-se ne brechent ken bredoneg, ha me ‘wele anezho o skrivañ ! » An dra-se a oa chomet da ribotat e spered Ambroise, betek ma kouezhas war ar pennadoù skrivet en Télégramme bep sizhun. « Kavet ‘moa pajenn ar Yaou met ‘gomprenen ket tout. Leun gerioù ‘oa kemmet, ne gaven ket anezho er geriadur. Amañ zo un dra bennak da gompren, ‘moa soñjet ». Setu ar martolod o reiñ bec’h evit mestroniañ ar yezh, betek lakaat e anv evit deskiñ lenn ha skrivañ e-pad c’hwec’h miz gant Mervent. Graet eo an taol bremañ, ha plijadur en dez Ambroise o terc’hel bev yezh an enezourien. « Amañ ‘vez ato unan da brechañ bredoneg ganin ! » emezañ laouen. Gant ma pado !\nRibitailh : marmaille\nPironed : des pironneaux\nLegistri : des homards\nGrilhed : des langoustes\nRandonus : routinier\nPrechañ : parler\nRummad : génération\nAmbroise Menou n’est pas né à Sein, mais c’est tout comme... C’est sur cette île du Ponant qu’il a grandi, à une époque où il y avait plus d’enfants que d’habitants aujourd’hui à l’année ! Après une carrière dans la compagnie maritime Penn ar Bed, l’ancien commandant de l’Enez Sun a mis un point d’honneur à apprendre à lire et à écrire la langue acquise auprès de ses grands-parents. Un défi relevé grâce aux articles en breton du Télégramme et à une formation intensive de six mois.


Pajenn:Berthou - En Bro Dreger a-dreuz parkou.djvu/9 - Wikimammenn\nPajenn:Berthou - En Bro Dreger a-dreuz parkou.djvu/9\n16. — Ar seizadur hag ar remm\nAii Drinded e Pleraueg a welln droug on ourlou, ar Seizadui hiigar renim. Ar fenuteun vnrzudns a zo wir ribl ar mor. hag lie dour a ro he vertuziou d’ar bili a zo war-dro. N'ez eus nemet birviar bili-man. ebarz an dour evit ar Mhibe]liHdurjou.\n17. — Kenta Santual kristen ar vro\nE Planiel ez euu eul lech a birc’hirinach hag a zo brudet dreist: Ar Goz lliz. Ar birc’hjrined a zet1 eno e pep' kouls eus ar bloa. Au Itron Varia Goz-Iliz a zo gwaredourez d’an dud a vor. Nos diaraog ar. Pardon ar vordeidi pe ar re a zeu evitê\nSaut Modez a oa a prezeg, eui devez, war bieg mor Kamarl (war ar pleg-mor-se e man ar Goz Iliz). An aotrou hag e diegez a zeuas d’heu chilaou. Unan eus bugale an autrou o tascum bleuniou a rampaz hag a• gouezaz er mor. E dad a redaz evit hen savetei, O daou e oant o vont da veza beuet pa zeuas sonj da wreg an autrou da bedi ar galloudou azeulet ganic. Sant Modez a zellaz oute, hig a lavaraz : « Pedet kentoc’h an Doue a brezegan d’ac’h rak me lien lavar : ben hepken eo a r gwir Done ».\nA.n liron a zentaz ouz Modez hig an tad hag ar bugeP a zonaraz mad. Ar burzud-mau a c’honezaz douarou Planiel hag al loden a Vro Dreger hanvet ar Goureuez, da laret eo ar Vroïg a zo riblet gant Aocliou an Treo hag ar Jodi. Eun iliz a oa. zavet e Kamarl; kement ma a c’hoarvezaz er V kantved pa oa c’hoaz drouized er vro. An iliz-man a oe an hiui gentau goesilei da Zoni' ar Gristeuiei! e Bro Dreger. Ar chapel a zo bepred en he zav hag ar re a oa eno keut a zo bet ilizou parrez araog ma oa zavet bourk Planiel.\n18. — KlENVEJOU AR C^HROC^HEN\nSant Loranz en devoa gwechall eiu^ chapel e Pleuvian. Tlogen kouezet a oa warbenn ma oan ganet. Koulskoude an dud en em vode c’hoaz war c’hlazeu ar chapel deiz ar Pardon. Sant Loranz a wellae ar gal. Marteze a oe dilezet abred e sant.ua l abalamour ma oa nebeut a dud er vro gant an droug-se. Bepred e vez eun tamnig pardon e Sant Lorans. Gwelout e rer waa al lanneg eur roc’liel hag a zo enni merk eur c’horf‘ den: korf zant Loranz. An dud gaius en em astenne ebars an arouden-se evit gwellaat.\nE parrez Tremeven e ma Santez Badagonda hag a wellaa an darvoeden, hag klevejou all ar c’hroc’hen.\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Berthou_-_En_Bro_Dreger_a-dreuz_parkou.djvu/9&oldid=153857 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 28 Gou 2019, da 20:59.


Rouantelezh Akitania - Wikipedia\nRouantelezh Akitania zo ur rouantelezh a zo bet er Grennamzer en Akitania.\nAr rouantelezhioù frank e 628, hini Caribert II en gwer-pour\nEr VIIvet kantvedAozañ\nKentañ ma voe anezhi a voe e 628. Krouet e oa bet gant Caribert II, mab da Klotar II, a zimezas da Gisela, merc'h da dug Gwaskogn. En hanternoz dezhi e oa rouantelezh Dagobert Iañ, er c'hreisteiz e oa rouantelezh ar Vizigoted.\nEn VIIIvet kantvedAozañ\nLoeiz an Deol (a vo roue ar Franked diwezhatoc'h), a oa trede mab an impalaer Karl Veur, hag anvet e oa bet da roue Akitania gant e dad en 781 , pa ne oa nemet tri bloaz .\nE rouantelezh Akitania e oa Akitania en-eeun ha Vaskonia, ha Toloza e oa ar gêr-benn anezhi. E penn ar rouantelezh e oa bet lakaet Guilhem (war-dro 742 - †812), kont Toloza ha dug Akitania .\nGoude marv Lupus II, kont Gwaskogn, e oa bet roet kurunenn ar gontelezh da Sancho Iañ Lupus, a anavezas aotrouniezh Karl Veur hag a eas gant Loeiz, roue Akitania ha mab da Garl Veur, da vrezeliñ a-enep Barcelona en 801. Met ne badas ket pell o emglev rak e 802 en doa graet emglev gant emir Cordoba.\nE 812 e oa en em savet Semen Loup, breur henañ Sancho Lupus Iañ ha kont war e lerc'h goude e varv. Kaset e voe un arme frank adarre, ha Loeiz en he fenn, da-vetek Iruña, o tremen dre Dax. Pa zistroas e tremenas dre ode Roncevaux, met a-raok e kemeras gouestlidi ha ne lezas anezho da vont nemet goude an tremen dañjerus-se pa ne oa ket a riskl ken evit e arme.\nPa varvas an impalaer Karl e teuas Loeiz da gemer e lec'h, ha ren a reas gant e vibien. En 817 e roas douaroù bras da Pepin Iañ Akitania: Gwaskogn, marz Toloza, hag ur rann eus Septimania ha Bourgogn.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Rouantelezh_Akitania&oldid=1468468 »\nDernière modification le 4 Ebr 2013, à 17:41\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 4 Ebr 2013, da 17:41.


Sceilig Mhichíl - Wikipedia\nSceilig Mhichíl (en iwerzhoneg), Skellig Michael pe c’hoazh Great Skellig (e saozneg), zo unan eus an div enezenn a ya d’ober enezeg Na Scealaga, en Iwerzhon. An hini vrasañ eus an div eo ha sevel a ra betek 230 metr dreist live ar mor.\nLogelloù ar venec'h\nAn derezioù da bignat betek ar manati\nEmañ Sceilig Mhichíl war-hed 15 km diouzh an douar-bras, er mervent da aod kontelezh Ciarraí. « Karreg Mikael » eo ster anv an enezenn. Didud eo, met e-pad 600 vloaz ez eus bet menec'h o chom enni, en ur manati pintet uhel tost da veg ar garreg.\nSavet e oa bet ar manati kristen-se er VIIvet kantved. Lakaet eo bet war roll Glad ar bed gant UNESCO e 1996. Bez’ eo unan eus ar manatioù europat anavezetañ ha diaesañ da ziraez war un dro. En ur stad mat-eston eo chomet, dre m’eo bet dizarempred e-pad pell. Rust ha kalet e oa buhez ar benitiourien, a oa lojet e doare logelloù graet gant mein, anvet « clochán », savet tost d’ar vri.\nDerezioù mein serzh a gas eus traoñ ar garreg betek ar manati. Eno ez eus c’hwech logell, daou beniti, 31 bez, ur groaz vaen hag un iliz eus an XIIIvet kantved, gouestlet da sant Mikael. Moarvat ne oa nemet un dousennad menec'h eno, gant un abad.\nWar-dro an XIIvet kantved moarvat e voe dilezet Sceilig Mhichíl ganto ha mont a rejont d’an douar-bras, da sevel manati Baile an Sceilg eno. Er XVIvet kantved e krogas Sceilig Mhichíl da vezañ darempredet en-dro gant pirc’hirined a zeue di ur wech ar bloaz. En XIXvet kantved e voe savet daou dour-tan war ar garreg. Unan anezho zo bet kempennet abaoe hag a vez implijet c’hoazh, met abaoe ar bloavezhioù 1980 n’eus gward ebet ennañ ken.\nUr gwarezva evned eo Sceilig Mhichíl, evel an enezenn all, Sceilig Bheag. Etrezo o-div e ro bod an inizi da niveroù bras a evned-mor, morskouled, sataniged, karamelled, torted, karaveged, ereved, godezed ha poc'haned.\nEus porzh Baile an Sceilg, war an douar-bras, ez eus bigi a gas an douristed d'an inizi, da vont da welet ar manati pe an evned-mor pe c'hoazh da besketa pe da splujañ er mor e-harz ar c'herreg.\n↑ Skellig Boat Trips \nSkellig Michael (e saozneg)\nUNESCO World Heritage (e saozneg, galleg, arabeg, sinaeg, rusianeg, spagnoleg)\nLevr "The Forgotten Hermitage" (e saozneg)\n360 Skeudennoù eus Sceilig Mhichíl\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Sceilig_Mhichíl&oldid=1915843 »\nDernière modification le 13 Du 2021, à 22:06\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 13 Du 2021, da 22:06.


Pajenn:Dizanv - Testamant Nevez Hon Aotrou hag Hor Zalver Jesus-Christ.djvu/203 - Wikimammenn\nPajenn:Dizanv - Testamant Nevez Hon Aotrou hag Hor Zalver Jesus-Christ.djvu/203\nSANT IAN, IX.\na lavaraz dezhan : Breman ec’h anavezomp ez euz eun diaoul enoud ; Abraham a zo maro hag ar brofeted ive, ha te a lavar : Mar deu eun den benag da viret va c’homzou, ne velo biken ar maro. (53) Daoust ha te a zo brassoc’h eged hon tad Abraham, a zo maro ? Ar brofeted ive a zo maro ; piou e bretantez-te beza ? (54) Jesus a respontaz : Mar en em c’hlorifian va-unan, va gloar n’eo netra ; an hini a c’hlorifi ac’hanoun eo va Zad, an hini a c’halvit ho Toue. (55) Koulskoude n’hoch euz ket hen anavezet ; mes me a anavez anezhan : ha ma lavarfen n’hen anavezan ket, e vefen eur gaouiad evel-d’oc’h ; mes hen anaoud a ran, ha miret a ran he gomzou. (56) Abraham ho tad hen deuz tridet gant ar joa, o sonjal e tlie gwelet va dervez ; hen gwelet hen deuz hag ez eo bet leun a joa.\n(57) Ar Judevien a lavaraz dezhan : N’ec’h euz ket c’hoas hanter kant vloaz, hag ec’h euz gwelet Abraham ! (58) Jesus a lavaraz dezhe : E gwirionez, e gwirionez hen lavaran deoc’h : Me a zo, araog ma oa deuet Abraham.\n(59) Neuze e kemerjont mein evit ho zeurel ganthan ; mes Jesus en em guzaz hag ez eaz er meaz euz an templ, o trement dre ho c’hreiz, hag evel-se ez eaz kuit.\nEVEL ma oa Jesus o tremen, e velaz eun den hag a oa dall abaoe he c’hinivelez. (2) Hag he ziskibien a c’houlennaz diganthan : Mestr, piou hen deuz pec’het, pe an den-man, pe he dad, pe he vam, pa’z eo deuet dall var an douar ? (3) Jesus a respontaz : N’eo ket ma hen defe he-man pec’het ; nag he dad nag he vam ken neubeud ; mes kement-se a zo c’hoarvezet evit ma vezo diskouezet oberou Doue enhan. (4) Red eo d’in, e-pad ma’z eo deiz, ober oeuvrou an hini hen deuz va digasset ; an noz a zeu, en pehini na hell den labourat. (5) E-pad ma’z oun er bed, ez oun goulou ar bed.\n(6) Goude beza lavaret kement-se, e cranchaz d’an douar, hag e reaz fank gant he granch, hag e frotaz daoulagad an den dall gant ar fank-se, (7) hag e lavaraz dezhan : Kea, hag en em walc’h e lenn Siloe (ar pez a zinifi Kasset). Mond a reaz eta hag en em walc’haz, hag ez eaz ac’hane o velet sclear. (8) Hogen, an amezeien hag ar\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Dizanv_-_Testamant_Nevez_Hon_Aotrou_hag_Hor_Zalver_Jesus-Christ.djvu/203&oldid=125307 »


(Adkaset eus Los Angeles (California))\nLos Angeles, berraet en L.A. alies, skrivet Los Ángeles e spagnoleg, eo kêr vrasañ stad California hag eil kêr vrasañ ar Stadoù-Unanet. 3,83 milion a dud a vev eno (14,8 milion en he zolead). Sez ar gontelezh eo ivez. Los Angeles a dalv kement hag "an aeled" e spagnoleg. Distaget eo "lɒs ˈændʒələs" e saozneg ha "los ˈaŋxeles" e spagnoleg.\nLondrez ha Manchester, e Bro-Saoz, ha Łódź e Polonia a zo kêrioù mignon.\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Los_Angeles_(Kalifornia)&oldid=1786028 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 2 Meu 2018, da 02:47.


Vefa Sant-Pêr - Wikipedia\n(Adkaset eus Brug ar Menez Du)\nVefa Sant-Pêr, Vefa de Saint-Pierre e galleg, kontez Geneviève de Méhérenc de Saint-Pierre en ti-kêr, Brug ar Menez Du hec'h anv barzhez, bet ganet d'ar 4 a viz Mae 1872 e Plian hag aet d'an Anaon d'ar 16 a viz Even 1967 e Sant-Brieg, a oa un emsaverez hag ur skrivagnerez vreizhat.\nE 1930 e voe degemeret e Gorsedd Breizh ma voe lesanvet Brug ar Menez Du. Harp a roas da Gelc'h Keltiek Speied, a zo bet anvet « Brug ar Menez » en enor dezhi. E 1949 e reas ar c'hentañ akta divyezhek e ti un noter.\nPerc'hennez maner Menez Kamm e Speied e oa.\nLes Émeraudes de l'Inca, romant bet skrivet asambles gant Fernand de Saint-Pierre, Pariz, Les Gémeaux, 1923\nIverzon gwelet gant eur Vretonez, lakaet e brezhoneg gant Dirnador, Moulerez Thomas, Gwengamp,1933\nHouidi kalet, pennad moullet war Arvor niv. 160, 11 C'hwevrer 1944, p. 4.\nClaire Arlaux, Une Amazone bretonne - Vefa de Saint-Pierre, Éditions des Montagnes Noires, 2016 (ISBN 978-2-919305-87-2)\nAdtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Vefa_Sant-Pêr&oldid=1842835 »\nDernière modification le 29 Gou 2019, à 06:40\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 29 Gou 2019, da 06:40.