Chapelle de Kerdévot, sant Telo et Gwenêl en breton, Feiz ha Breiz 1926 - GrandTerrier\nChapelle de Kerdévot, sant Telo et Gwenêl en breton, Feiz ha Breiz 1926\nLe Feiz ha Breiz , le journal en langue bretonne de l'évêché de Quimper et de Léon, a publié en 1926 de nombreux articles sur les chapelles de Cornouaille, dont Kerdévot, et dans celle sur Ti-Man-Doué on trouve un fragment de cantique sur les saints Guénolé et Gwenael, vénérés au pays d'Ergué.\nAutres lectures : « Saint Gwenhaël (6e siècle) » ¤ « MORVANNOU Fañch - Saint Guénaël » ¤ « Cantique de saint Guinal d'Ergué-Gabéric » ¤ « Sant Gwenael » ¤ « Saint Guenaël d'Ergué-Gabéric, OF-LQ 1985 » ¤ « Espace Kerdévot » ¤ « 1910-1935 Notes et coupures gabéricoises de Louis Le Guennec » ¤ « VILLEMARQUÉ Théodore Hersart (de la) - Le Barzaz Breiz » ¤ « CROIX-VEILLARD - Dictionnaire du patrimoine breton » ¤\nDans l'extrait de cantique ci-dessous où les paroissiens quimpérois sont invités à faire leurs dévotion à la chapelle de Ti-Mann-Doue, on se rend compte à quel point les deux saints du 6e siècle sont vénérés au Grand Ergué, ce qui peut se comprendre car saint Gwenael est né à Kerrouz-Tréodet, qu'il y est le saint patron et que saint Guénolé s'était déplacé pour le convaincre de le suivre (saint Gwenael sera le successeur de saint Guénolé à l’abbaye de Landévennec).\nDa zont d'ar gêr\nEus an Erge\nDa zont d'ar ger eus an Erge\nGant Gwenêl e ziskib neve.\n(Donnons du temps)\n(à saint Gwenolé)\n(en revenant à la maison)\n(en revenant d'Ergué à la maison)\n(avec Gwenael son nouveau disciple)\nOn peut se demander à quelle occasion un quimpérois rentre chez lui en revenant d'Ergué-Gabéric : est-ce après un pèlerinage ou le pardon de la chapelle de Kerdévot ? On peut aussi noter un point commun entre les deux chapelles : comme à Kerdévot, le jeudi saint précédant Pâques, un pardon muet (« pardon mud » en breton) est organisé à Ti-Mamm-Doue.\nQuant à la chapelle de Kerdévot, le texte breton de l'article de juin 1926 reprend les thèmes classiques historiques et iconographiques du mémorialiste Louis Le Guennec : la légende du retable arrivé de Flandres (« Oter Kerdevot zo unan eus kaera labouriou kizellet war ar c'hoad e Breiz-Izel » (le retable de Kerdévot est l'un des plus belles oeuvres en bois de toute la basee-Bretagne), le cantique de 1712 avec l'épisode des marins de Duguouay-Trouin ... et se termine par la gwerz « Bozenn Eliant » (la peste d'Elliant) de Théodore Hersart de la Villemarqué dans son « Barzaz Breiz ».\nL'article ne manque pas de mentionner l'existence de saint Théleau chevauchant un cerf : « ouz skeudenn Sant Telo a-ramp war eur c'haro ». La statue aux couleurs pastels de l’évêque en chape, mitre et crosse a été magnifiquement restaurée en décembre 1979 par le sculpteur gabéricois Laouic Saliou. La légende rapporte qu’un seigneur offrit à l’ermite Télo les terres qu’il pourrait enclore en une nuit, avant le chant du coq ; le saint se servit d’un cerf comme monture pour délimiter son nouveau territoire.\nLe saint très populaire, originaire du pays de Galles, n'est pas un grand saint officiel (bien que conseiller de saint Samson) et Albert Le Grand dans ses « Vies des Saints d'Armorique » ne le mentionne même pas. Seule une courte note d'A.-M. Thomas évoque la grande dévotion dont il était l'objet. Dans le « Dictionnaire du Patrimoine breton » d'Alain Croix et de Jean-Yves Veillard, une photo de la statue du saint à Kerdévot illustre l'article Saints, et un exemple de vénération populaire apporté par la diffusion des « Buhez ar Sent » (vie des Saints) aux 19e et 20 siècles.\n(dessin de Louis Le Guennec)\nJuin 1926 - Ty-Mamm-Doue\nEt traduction française du fragment du cantique.\nKERNE - Epad miz mê, re Gerfeunteun ha re Gemper zo bet alies oc'h ober eur gwel da unan eux kaera chapeliou savet d'an Introun Varia wardro Kemper.\nNe vo pell, e vo grêt enni ar pardon bras d'ar zul kenta a viz Gouere. Setu eta :\nHa ni ielo, ma mignoned\nD'ober eun dro bale\nDre ar mêziou alaouret\nBeteg Ty Mamm Doue ...\n(Et nous irons mon ami)\n(faire une promenade)\n(à la campagne verdoyante)\n(jusqu’à Ty Mamm Doué)\nNovembre 1926 - Intron Varia Kerdevot\nPrésentation de la chapelle de Kerdevot.\nKERNE, PARDON AN TEIR VARI (Kendalc'h)\nIntron Varia Kerdevot\nAn oferenn vintin er Sklerder, an oferenn-bred e ti Intron Varia Izel-Vor, d'ar gousperou breman da Gerdevot e parrez an Erge-Vras.\nEur peziad mat a hend, zo d'oher evit mont di deus ar Forest. Ne iafomp ket da lonka poultrenn war hend bras Kemper da Gonk, na da gask disheol elec'h n'eus bod koad ebet war ar c'hleuniou. Deomp kentoc'h gant hend Erge-Vihan. Diskennomp goude d'ar stankenn, d'an drao- nienn ledan e teu enni Ster-Jet ha Ster-Odet da veska o dour. Treuzomp Ster-Jet e Pont an Dour Gwenn ha kemeromp hend Elliant, hag e vimp buan e Penn hor beach.\n§ Intron Varia Kerdevot ...\nIntron Varia Kerdevot - Chapel Kerdevot zo ebars eun draonienn leun a c'hlazvez, treuzet gant eur wazig dour a ra d'ei freskadurez ; tro dro tuchennou, round o fennour. Dirazi eur c'hoad, stank an delliou ebarz: dreizo e c'hellomp gwelet pell dirazomp skeudenn skip  an tour.\nEr bloavez 1701 da c'houel Maria ar Goulou e voe diskaret an tour-ze gant eur gaouad avel spountus. Mont a reas d'an traon war e-benn hag en eur dapa an douar, e flastras daou zen dindanan. Laket e voe prim war e zao, ken brao hag arôk gant eur renkennad diri a hep tu, ar vali-vaen e harz troad an tour hag hen-man e unan gant e veg lemm hag e gant toullig digor d'ar sklerijenn.\nPa z'eer en iliz, e chomer estonètken uhel all e ia ar volz da glask beg an doen. Gwelet 'reer c'hoaz ar pez a jom eus ar gwer-koz. Warno eo merket aroueziou tier koz Breiz-izel o deus greet eur vad benag d'ar chapel : re Wengat, Treanna (Eliiant), Kerforz, Kersulgar, ar C'hastel ha Liziard. Talvout a ra c'hoaz sellet ouz eun dôlenn gaêr ki-zellet warni badiant hor Zalver, ouz skeudenn Sant Telo a-ramp war eur c'haro ha dreist-holl ouz tôl burzuduz an ôter vras aman a-us d'ei Intron Varia Kerdevot.\nAr c'honchennou koz a lar d'omp eo an dôl-ze labour eur c'hizeller yaouank deus ar broiou estren. An Intron Varia hec'h unan a henchas e spered hag e zorn. Pa voe kempennet an tamm-koad, ar micherour a bignas anean war eur vatimant, eur vag. Lezet da vont gant he fenn he unan, houman a ieas pell pell evelse. gant ar môr. A-benn ar fin e teuas da zouara war ôd Benodet. Diredi a reas beleien an holl barreziou tro war dro da welet an tôl-labour dispar. Peb hani a glaskas kaout anean exit e iliz. Ar vag, avat, a dec'he bep tro ha den n'hellas pignat warni nemed beleien ha kuzulierien iliz an Erge-Vras. Kas a réjont ganto an dôl-ôter ebars eur c'har beteg ar chapel e oant da vat o ehan sevel d'an Intron Varia e Kerdevot. Hag en iliz laket en he zao evit trugarekaat ar Werc'hez da veze miret ar barrez ouz ar Vosenn a ree kemend a reuz war douar Elliant, en iliz-se e voe-laket an ôter vurzudus.\nDiskouez a reer c'hoaz etre Rubernard ha Nivernod en Erge-Vras, eur pont-maën a c'hoanteas ar vosenn mont dreistan. N'em gavet e kenver ar C'heiz, seto an Intron-Varia o tigouezout ganti. En he zao e oa-hi ha dremmou ken rust d'ezi ma teuas ar vosenn war he c'hiz en eur 'n em ruza. E tel ar pont, ez eus eur roc'h hag a zoug roudou troad ar Werc'hez, hag e kiehen, roudou all ; re eun troad distumm, egiz hini eul loan divalo, troad ar vosenn. Oter Kerdevot zo unan eus kaera labouriou kizellet war ar c'hoad e Breiz-Izel. N'ê ket, avat, eus ar vro. Deut eo eus bro Flandrez ; an dud enni a zoug merk eur stal eus ker vras Anvers ; eun dorn, treset gant eun houarn ru. E c'hell beza eus amzeriou an dukez Anna. Eur barn tôlennou zo livet hag alaouret warni ; gwelet a reomp ar Werc'hez o tont er bed man hag o vont d'ar bedall, o vervel astennet war eur gwele etre an euneg abostol. Goude eo douget d'an douar benniget ; tri soudard Juzeo a glask miret ouz an dud da vont ebiou ha lakat o daouarn dizakr war an arched. Neuze an daourn a zistag diouto hag a jom stardet ouz ar c'hoad ; an tri ailhon a n'em wef  war an dachenn, o iudal gant ar boan. Gwelet a reomp c'hoaz an Tea hag ar Mab o lakat war benn an Intron-Varia eur gurunenn gaer aman ar Spered Santal o c'hournij a-us d'ei.\nDiou dôlen all a ziskoues d'eomp ar Rouaned e hart - tréid ar Mabig Jezus hag hor Zalver douget d'an templ. N'int nag eus amzeriou nag eus talvoudegez ar me all.\nEr vered, eur C'halvar kaer hag eur sakreteri, euh daim sapaturus d'ei: egiz kein eur pag, eur.vatinaant. Tri c'hant metr benag deus ar chapel, eus tu ar Zao-heol, eman ar feunteun iakr gant he zalbenn kizellet hag he lennou hi-, "han a c'hell an dud mont enno da eva ha da 'n em walc'hi.\nDiaes bras e ve d'an den laret peger brao eo pardon bras Gwengolo ha pegemend a dud a yak ennan, deus Brieg, Elliant, Langolen, Landudal, Kemiper ha deus a belloc'h c'hoaz. E Kerne-Izel n'eus ket kalz pardoniou hag e ye trec'h da hani Kerdevot: Goude Santez Anna ar Palud hen eo sur pardon bras ar Glaziked.\n§ Kantik koz Intron Varia Kerdevot ...\nKantik koz Intron Varia Kerdevot zo bet embannet er bloavez 1891 gant an Otrou Favé, beleg. Goal birr eo : 56 pennad zo dioutan. Brezoneg fall a-walc'h a gaver ennan. D'ar mareou m'eo bet savet (1712) e oa galleg leiz ar falc'h da droc'hi etouez brezoneg treut. A c'hraz Doue, an devez hizio eo bet c'houennet an alc'houezenn-se a golle hor parkad ed.\nAr c'hantik daoust da ze, n'eman ket ar berr halan gantan ha dont a ra dioutan a-wechou ar pez a ra talvoudegez ar gwerziou : an tan hag an nerz.\nRoet e vo d'oc'h an diverra eus ar c'hantik, hag an tanva eus e Vrezoneg drouk livet gant terzienn Bro-C'hall.\nDa ganta, ar barz, evit heuilh ar giz, a ra eur bedenn d'an Dreinded Zakr. Goude e tigas da zonj, n'eus bet morse muioc'h a zigarez da 'n em erbedi, ouz ar Werc'hez :\n« Tristidigez a welan, allas! pell zo er bed\nQuernez eus bet ivez commançet da velet ,\nAssista a reomp bemdez en enterramanchou\nDemeus a dud hor c'hanton, hag en o servichou\nN'en deus nemet ar vosen, n'hon eus ket c'hoaz gaelet\nEn hon touez er vro-man. Doue ra vezo meulet. »\nAr gwella tu da n'em viret ouz ar gwaligner-ze  eo pedi ar Werc'hez Vari gant eur fizians vras, hag aspedi c'hoaz anel da herpel brec'h he mab. Meur a lec'h santel, gwir eo, zo bet laket dindan he ano eun tamm e pep lec'h dre Vreiz ; met ar barz  a gred, « hep choqui a nep faeson iliz santel ebed » eo parrez an Erge Vras an hani he deus ar wella hag an devota iliz, egiz ma verk an ano a Gerdevot.\nNeuze e teu gantan konchenn an ôter koad-kizellet a zo o' ficha ar Zantual : an Itroun-Varia o c'houlenn digant ar micherour yaouank labourat warnan ; o lavar roï d'ean ar c'haera digoll : ar baradoz. An ôter neuze zo pignet war eur vag, a deu da zouari e traon ster Gemper. Pa zigouez beleien ha kuzulierien iliz an Erge-Vraz da glask he c'haout egiz ar re all, e ya ganto a galon vat beteg o chapel neve.\nAr vro a-bez he deus liet da c'honid gant al lec'h santell-ze. Tud Elliant :\n" Attaquet oant gwechall gant eur c'hlenved kri\nEur pestilanç dangerus, commanc a reent da vervel.\nKen stanc a varvent bemde quen na vanque loenet\nHa quiri d'ho c'has d'ar vorc'h d'an douar binniget. "\nTud Elliant a reas le da vont d'ober eur weladenn da Intron Varia Kerdevot gant o bannielou hag o c'hroaziou. A vec'h oant diskennet da draon ar vorc'h, ar ré glanv a wellaas d'êo, ha buan e oant pareet, an eil hag egile. Dibaoue ar burzud ze prosesion Elliant a ia ato eur wech ar bloâ da Gerdevot.\nNag a draou kaer, a lar c'hoaz ar barz, he deus grêt ar Vamm vat ! Pet ha pet, gloazet, beuzet, brevét n'eus ket bet digaset buhe enno ganti. Hag a dud dall zo deut da welet sklerijenn, an heol benniget, goude beza soubet o daoulagad e dour ar feunteun zakr ! —« D'an dud troublet a skiant ha memez foll rentet - Kerdevot zo ordinal ur remed assuret.\nAn traou laeret o unan, n'eus nemet o gouestla da Intron Varia Kerdevot, a zeu da veza ken pounner ma n'eo ken al laeron evit o stleja.\nN'eus poan gorf na poan spered ebet kement ha ne teufe ar Werc'hez a benn outo. Ar bec'herien aheurtet, kaledet, ma c'heller o c'has da Gendeyot, a gavo feiz da zont d'ar ger.\nAr barz a zispleg goude eur renkennad vat a draou barzuduz. An hani kenta eo istor ar zouclard Deschamps eus Kemper. Heman a oa bet er bloaven .711 gant ar reder-mor brudet Duguay Trouin oc'h ober Rio-Janeiro. Pa oa ar batimanchou o tistroi en dro, eur c'halz anezo, en 'o zouez bag an Deschamps, a voe taget gant eur barr avel spontus. Pôtr Kemper hag ar re gantan a deuas ar spered d'ezo da en em ouestli da Intrôn-Varia Guerdevot. Dont a rejont yac'h pesk da zouar Breiz. Eur bern re all, avat, a ieas d'ar goueled bag hag all, korf ha madou. Deschamps hag e vignoned a voe mall ganto mont da Gerdevot. Kinnig a rejont eur chapeled kaer d'ar Werc'hez ha meur a oferenn voe laket ganto.\nGoude e teu eur dornad mat a anoiou tud het diouallet, pareet, saveteet, lod en eur bedi er chapel, lod en eur eva eus donner fennteun.\nAchui a ra hon den e gantik en eur c'houlenn diganomp, beza dik da vont da Gerdevot ; da welet splanderiou ar pardon bras. D'an deiz-se e vez digaset di ar Zakramant meulet ra vezo eus borc'h an Erge ; an ograou hizio diskaret, a zone gwechall hep distag. Ma ne gamont ket ken breman, pedennou ha kantikou ar bardonierien a zav o mouez, trezeg ar baratoz da denna, bennoz Doue ha seliou trugarezus an Intron Varia war doouar hor bro garet Breiz-lizel.\nF.M., diwar notennou L. ar Gwennec\n§ Bosenn Elliant ...\nN'hellomp ket plega evelse istor Intron Varia Keidevot, hep-laret eur poz, eus gwerz Bosenn Elliant. Ne gaver ket kalz kozoc'h egeti ; ha nebeud tre a dosta outi : an traiu koz alles a dalv traou kaer.\nEur barz santel a vez kavet ;\nHag hen Tad Rasian anvét\nLaret en deus d'ar Faouediz\nLaket eun oferen bep miz\nEun oferenn en hoc'h iliz.\nEet eo ar vosenn en Elliant\nHogen ne ket eet hep forniant\nEet zo gat-hi seiz mil ha kant.\nEma diskennet an Ankou\nMaro an holl dud, nemed daou :\nEur c'hroegik koz tri-ugent vloa\nHag eur mab ken he devoa.\nEdo ar vosenn ' penn ma zi\nPa garo Doue, teuy en ti ;\nNi iei 'mez pa deuy, emezi.\nGeot da falc'hat e kafec'h.\nNenied eun hentig eus ar c'har\nA gas re varo d'an douar.\nKri vije 'r galon na ouelje,\nE bro Elliant, neb a vije:\nGwel't triouec'h kar tal ar vered\nHa triouec'h all eno ' tonet.\nLec'h oa nao mab en eun tiad\nEent d'an douar en em c'harrard,\nHag o mamm baour ouz o c'harrat.\n0 zad adrenv o c'houibannat :\nKollet gantan - e skiant-vat.\nHi a iude, 'chalve Doue ;\nReustlet e oa korf hag ene :\nLaket ma nao mab en douar,\nHa me roi d'oc'h eur gouriz koar,\nA ray teir zro en dro d'ho ti\nHa teir endro ar minic'hi,\nNao mab am boa, am boa ganet\nSetu gad an Ankou int eet ;\nGant an ankou e toull ma dour\nDen da roi d'in eul lommig dour !\nLeun ar vered raz ar c'hlieuniou,\nLeun an iliz 'rez 'an treuzou.\nRed eo benniga ar parkou,\nDa lakat enno ar c'horfou.\nMe wel er vered eun dervenn\nHag en he beg eul liser wenn,\nEet an holl dud gant ar vosen\nNe ve kanet morse gwerz Bosenn Elliant, hep displega da heul ar gonchenn estlammus-man :\n« An de-ze eo pardon e borc'h Elliant : Eur potr yaouank o tont d'an dour gant e gezeg, a welas eun intron gaer ganti eur zae wenn, azeet war bordig ar ster, eur gouel en lie dorn. « Kas aehanon dreist, a laras-hi. — Oh! ya sur, a respontas hen. Hag hi a-ramp war dailher ar marc'h ha buan d'an tu all. Neuze an Intron a zisklerias kemend-man d'an den : « Potr yaouank, n'ouzoc'h ket piou ho peus digaset d'an tu man : Me eo ar Vosenn. Tro Breiz-Izel am eus greet, hag emaoun breman o vont d'ar vorc'h. Klev a rit tintal ar zon : kemend hani a skoio ma baz gantan, hennez varvo war an tôl ; evidoc'h n'ho peus ket ezom da gaout aon ... Ne c'hoarveo droug ebet na ganoe'h na gant ho mamm. »\nN'he deus ket laret gevier ; rag ar zon eo merket enni.\nMaro an holl tud nemed daou\nEur chroegik koz tri-ugent vloa\nHag eur mab hepken he devoa ...\nN'ouzoc'h ket penoz, a dare unan, e voe kavet an tu da gas ar vosenn, mez deuz ar vro ? o kana anei. Pa n'em zantas diskleriet, e troc'has kwit. Ar gwella tu eta evit kas ar Vosenn diwar hon tro eo he c'hana. Setu perak, diwar an de-ze, n'eus bet gwelét morse diou anei.\nTennet eus leor « Barzaz-Breiz » Kermarker.\nSant Gwenêl hag Intron Varia Kerdevot\njuin, p. 222\nnovembre, p. 414\nSkip : "moan", c'est-à-dire élancé. [Ref.↑]\nA n'em wef : se tordent. [Ref.↑]\nGwaligner-se : reuziou, fléaux, malheurs. [Ref.↑]\nBard, poète, pôtr ar gwerziou. [Ref.↑]\nDate de création : octobre 2006 Dernière modification : 4.07.2017 Avancement : [Développé]\nRécupérée de « http://arkaevraz.net/wiki/index.php?title=Chapelle_de_Kerd%C3%A9vot%2C_sant_Telo_et_Gwen%C3%AAl_en_breton%2C_Feiz_ha_Breiz_1926 »\nCatégories: Reportages | Bzh | Gwenael | Kerdévot\n( Dernière mise-à-jour le 4 juillet ~ gouere 2017 à 12:36 )


Pajenn:Marigo - Abrege eus an Aviel.djvu/225 - Wikimammenn\nPajenn:Marigo - Abrege eus an Aviel.djvu/225\nfaveuriou, ha a zisec’h ar sourcen eus e c’hraçou. Goulen a ret martese abaoue pel amser ur c’hras bennac digant Doue, hep he obteni : mæs liquit evez na ve e punition eus hoc’h ingrateri a ziaguent e refus bremâ deoc’h ar pez a c’houlennit digantâ ; commancit eta dre e drugarecat eus ar graçou en deus grêt deja deoc’h, hac e velot dre experians penaus trugarecât Doue eus ur c’hras, eo meritout graçou nevez.\n2 P. Considerit penaus, evit disquez da Zoue hoc’h anaoudeguez-vad, e tleit, da guenta, ober alies reflexion voar e vadelez, voar e brovidanç, voar e garante evidoc’h. D’an eil, anaout hac anzao ez eo digantàn hoc’h eus recevet an oll madou hac an oll avantachou hoc’h eus, ha raporti dezàn an oll gloar anezo. D’an drede, ober un usach mad eus ar graçou hac eus ar madou hoc’h eus bet digantàn. D’ar bevare, caout carante evitàn hac e servicha gant fidelite. Pebes carante n’ho pe-hu quet evit ur mignon fidel pehini\nAdtapet diwar « https://br.wikisource.org/w/index.php?title=Pajenn:Marigo_-_Abrege_eus_an_Aviel.djvu/225&oldid=94652 »\nKemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 4 Du 2016, da 15:23.