小学三年级语文(二)藏汉英对照 - 藏语 | Tibetan | བོད་སྐད། - 声同小语种论坛 - Powered by phpwind\n首页>≡ 亚洲小语种≡>藏语 | Tibetan | བོད་སྐད།>小学三年级语文(二)藏汉英对照\n༄༅།།ཨེ་ཏེ་ཧྲིན། 15 爱迪生 Edison\nཨེ་ ཏེ་ ཧྲིན་ ནི་ མཚན་ སྙན་ གྲགས་ འཛམ་ གླིང་ ལ་ ཁྱབ་ པའི་ གསར་ གཏོད་ པ་ ཞིག་ ཡིན། ཁོང་ ནི་ ཨ་ མེ་ རི་ ཀའི་ མི་ ཡིན་ ཞིང་ ། ཆུང་ དུས་ སུ་ ཁྱིམ་ ཚང་ ཧ་ ཅང་ དབུལ་ བས། སློབ་ གྲྭར་ ཟླ་ བ་ གསུམ་ ཙམ་ ལས་ འགྲིམས་ མ་ མྱོང་ ། ལོ་ བཅུ་ གཅིག་ ནས་ བཟུང་ སྟེ་ ཚགས་ པར་ བཙོངས་ པ་ རེད། ཁོང་ ཚན་ རིག་ ལ་ ཧ་ ཅང་ དགའ་ སྟབས། ཟ་ མཁས་ འཐུང་ མཁས་ བྱས་ ནས་ བསགས་ པའི་ སྒོར་ མོས་ ཚན་ རིག་ ཤེས་ བྱའི་ དཔེ་ དེབ་ དང་ རྫས་ འགྱུར་ སྨན་ རྫས་ ཉོས་ པ་ དང་ ། ཁོང་ གི་ ཚོད་ ལྟའི་ ཡོ་ བྱད་ ནི་ གད་ སྙིགས་ ནང་ ནས་ བསྒྲུགས་ པའི་ ཤེལ་ དམ་ དང་ ། རྫ་ མ་ རྫིའུ་ མོ་ ཡིན །\nAmerican Edison is the world-famous inventor. Because of the poor family, he only stays in school three months in his childhood. He sold newspaper since 12 years old. He loves science, and he often saved money to buy some books and chemicals, while his apparatus were some bottles and pots which he picked up in dust heap.\nཨེ་ ཏེ་ ཧྲིན་ ལོ་ བཅུ་ གཉིས་ ལ་ སོན་ དུས། མེ་ འཁོར་ གྱི་ ནང་ དུ་ ཚགས་ པར་ འཚོང་ དུ་ འགྲོ་ བཞིན་ ཡོད། མེ་ འཁོར་ གཙོ་ བདག་ གིས་ ཁོ་ རང་ མགྲོན་ པོས་ དུ་ བ་ འཐེན་ སའི་ འཁོར་ སྒམ་ ཞིག་ ཡོད་ པ་ དེའི་ གྲུ་ ག་ ཞིག་ ཏུ་ སྡོད་ དུ་ བཅུག ཁོང་ གིས་ རྫས་ འགྱུར་ གྱི་ སྨན་ རྫས་ དང་ ཤེལ་ དམ། རྫ་ མ་ རྫིའུ་ མོ་ སོགས་ དེར་ བཞག་ སྟེ། ཚགས་ པར་ བཙོངས་ ཚར་ མ་ ཐག་ ཏུ་ དེ་ གར་ སྤྲོ་ སྣང་ ཅན་ གྱི་ ཚོད་ ལྟ་ སྣ་ ཚོགས་ བྱེད་ ཀྱིན་ ཡོད །\nWhen he was 12 years old, he sold newspaper on train. One of the trains was used to smoke, and the conductor allowed him to takeacorner. He put his chemicals and pots in the corner. After selling the newspaper, he does the operation.\nཐེངས་ ཤིག་ ལ། མེ་ འཁོར་ གཏོང་ དུས་ སུ་ དྲག་ ཏུ་ འཁྱོམས་ ནས། རྫས་ འགྱུར་ གྱི་ སྨན་ རྫས་ ཤིག་ ཤེལ་ དམ་ ལས་ ཕྱིར་ ཕོ་ བས། མཁའ་ དབུགས་ དང་ ཕྲད་ མ་ ཐག་ ཏུ་ མེར་ འབར། མི་ མང་ པོ་ ཡོང་ ནས་ ཁོང་ ལ་ མེ་ གསོད་ རོགས་ བྱས། མེ་ འཁོར་ གཙོ་ བདག་ ཁོང་ ཁྲོ་ ལངས་ ནས་ ཨེ་ ཏེ་ ཧྲིན་ གྱི་ ཚོད་ ལྟའི་ ཡོ་ བྱད་ རྣམས་ ཕྱིར་ གཡུགས་ པར་ མ་ ཟད། ཁོང་ ལ་ ཤུགས་ ཆེན་ པོས་ འགྲམ་ ལྕག་ ཅིག་ གཞུས་ ནས་ རྣ་ བ་ ཟ་ གཅིག་ འོན་ པར་ བྱས །\nOne time, the train was vibrated when started, causedabottle of white phosphorus was shaken, and it burnt immediately. Everybody and Edison suppressed the fire together, but the conductor was very angry, he threw off his apparatus and hit him on his face, unfortunately he became deaf.\nཡིན་ ནའང་ ། ཨེ་ ཏེ་ ཧྲིན་ གྱིས་ ཚན་ རིག་ ལ་ བརྩོན་ ཞིབ་ བྱེད་ པའི་ སེམས་ ཤུགས་ མ་ ཉམས་ པར་ སྔར་ བཞིན་ རྫས་ འགྱུར་ ཚོད་ ལྟ་ བྱས། ཐེངས་ ཤིག་ ལ། སྨན་ རྫས་ མེར་ འབར་ ནས་ ཁོའི་ ལྭ་ བ་ ཚིག་ པ་ དང་ ། ཡང་ ཐེངས་ ཤིག་ ལ་ སྨན་ རྫས་ ཀྱིས་ ཁོའི་ མིག་ ཀྱང་ ཞར་ ལ་ ཁད་ བྱས་ མོད། འོན་ ཀྱང་ ཁོང་ དེ་ དག་ ལ་ འཇིགས་ སྣང་ སྤུ་ ཙམ་ ཡང་ མ་ སྐྱེས་ པར་ བློ་ བརྟན་ འགྱུར་ མེད་ ཀྱིས་ མུ་ མཐུད་ དུ་ ཚོད་ ལྟ་ བྱས་ པ་ རེད །\nHowever, Edison never gave up the determination of studying science. He was economical in everyday spending, and he did the operation again. For one time, during the test, the vitriol burns down his cloth, and the lamp saltpeter would blind his eyes in another time. However, he has not been frightened by danger. He continued to do his experiment.\nཨེ་ ཏེ་ ཧྲིན་ གྱིས་ གློག་ སྒྲོན་ གསར་ བཟོ་ བྱེད་ སྐབས། གློག་ ཞུའི་ ནང་ གི་ བཞུ་ སྐུད་ སྤུས་ ཀ་ ལེགས་ པོ་ ཞིག་ འཚོལ་ ཆེད་ དུ་ ཁོང་ གིས་ ཚོད་ ལྟ་ བགྲང་ གིས་ མི་ ལང་ བ་ བྱས་ པ་ དང་ ། རྒྱུན་ དུ་ ཆུ་ ཚོད་ བཅུ་ ཕྲག་ ལ་ བསྟུད་ མར་ ཚོད་ ལྟ་ བྱེད་ ཅིང་ ། ཧ་ ཅང་ ཐང་ ཆད་ ན་ ཡང་ གནས་ དེ་ གར་ ངལ་ གསོ་ ཕྲན་ ཙམ་ ལས་ མི་ བྱེད། ཁོང་ གིས་ འདི་ ལྟར་ དཀའ་ སྤྱད་ འབད་ བརྩོན་ གྱིས་ ཚོད་ ལྟ་ བྱས་ མཐར་ བཞུ་ སྐུད་ འཚམ་ པོ་ ཞིག་ བཟོ་ ཐུབ་ བྱུང་ །\nEdison tests many times to findaglower for using the lamp. He often works and sleeps in the lab. According to his constantly work, he finds cheap and useful glower finally. The glower are made into lamp.\nདེའི་ རྗེས་ སུ། ཁོང་ གིས་ གློག་ བརྙན་ དང་ སྐད་ པར་ འཕྲུལ་ ཆས་ སོགས་ གསར་ གཏོད་ བྱས་ ཤིང་ ། ཁོང་ གིས་ ཚེ་ གང་ བོར་ དངོས་ པོ་ སྣ་ ག་ ཆིག་ སྟོང་ ལྷག་ ཙམ་ གསར་ བཟོ་ བྱས་ པ་ རེད །\nLater, Edison has his own invents more than 1,000 kinds.\n༄༅།།བྱ་ཡིས་ལག་རྩལ་སྦྱངས་པ། 16 群鸟学艺 Lots of Birds Learn Ability\nཁྱུང་ ནི་ ཚང་ བཟོ་ བར་ མཁས་ པ་ དེ་ བྱ་ མང་ པོས་ ཐོས་ པས། ཚང་ མ་ ཁྱུང་ གི་ དྲུང་ དུ་ འཛོམས་ ནས་ ལག་ རྩལ་ སྦྱངས །\nMany birds heard the phoenix can buildanest, and they arrive there to study the ability.\nཁྱུང་ གིས་ “ཡོན་ ཏན་ ཞིག་ སྦྱངས་ ནས་ ཁོང་ དུ་ ཆུད་ དགོས་ ན། བརྩོན་ པ་ དགོས། བརྩོན་ པ་ མེད་ ན། ཅི་ ཡང་ ཤེས་ མི་ ཐུབ། ”ཅེས་ སྐད་ ཆའི་ མགོ་ གླེང་ མ་ ཐག་ ཏུ། འུག་ པས་ ཁྱུང་ ནི་ ཕྱིའི་ རྣམ་ པ་ མཛེས་ པ་ ཙམ་ ལས། དོན་ དུ་ ཡོན་ ཏན་ ཅི་ ཡང་ མེད་ སྙམ་ ནས་ འཕུར་ སོང་ །\nThe phoenix said that, "Study this ability should be patient, unless you will never learn it.” The speech just madeastart, the owl thought that, "The phoenix is only attractiveness, and it can not has any real ability. How do I learn?” Then the owl flew away.\nཁྱུང་ གིས་ མུ་ མཐུད་ དུ་ བཤད་ དོན། “ཚང་ བཟོ་ དུས་ སུ་ སྔོན་ ལ་ གནས་ ལེགས་ པོ་ ཞིག་ འདེམས་ རྒྱུ་ ནི་ ཧ་ ཅང་ གལ་ ཆེ། དཔེར་ ན་ སྡོང་ བོའི་ ཡལ་ ག་ སུམ་ ཚེབ་ ལྟ་ བུ། ”ཞེས་ བཤད་ པའི་ མཚམས་ དེར། རྒོད་ ཀྱི་ སེམས་ ལ་ སྡོང་ བོའི་ ཡལ་ ག་ སུམ་ ཚེབ་ གང་ སར་ ཡོད་ པས། དེ་ ནི་ ལས་ སླ་ བོ་ ཞིག་ རེད་ སྙམ་ ནས་ ཁེངས་ པ་ ཆེན་ པོས་ གཤོག་ པ་ རྡེབ་ བཞིན་ འཕུར་ སོང་ །\nThe phoenix continued to say, "To buildanest, first you should chooseagood basis, such as three branches on the trunk.” A hawk heard and thought that “Oh, It’s just findabranch. It is easy, and I got it.” The hawk patted the wings and flew away.\nཡང་ ཁྱུང་ གིས་ “ཤིང་ ཐུར་ ཁུར་ ཡོང་ ནས་ རིམ་ པ་ དང་ རིམ་ པ་ བྱས་ ཏེ་ བརྩིག་ དགོས …… ”ཞེས་ བཤད་ མ་ ཚར་ གོང་ ལ། སྐྱ་ ཀས་ ཤིང་ ཐུར་ ཁུར་ ཡོང་ ནས་ བརྩིག་ རྒྱུ་ དེ་ ཡིན་ པས། ངས་ ཤེས་ སོང་ སྙམ་ པ་ དང་ དགའ་ ནས་ འཕུར་ སོང་ །\nThen the phoenix said next, "You should get up the branches.” Just stop here, the crow thought: "It is easy to build the branch. I can do it” The crow flew away happily.\nཡང་ ཁྱུང་ གིས་ མུ་ མཐུད་ དུ་ བཤད་ དོན། “ཚང་ སྐྱིད་ པོ་ ཞིག་ བཟོ་ ན། ཚང་ བཅའ་ སའི་ གནས་ བཟང་ པོ་ ཞིག་ འདེམས་ དགོས། གནས་ བཟང་ ཤོས་ ནི་ ཁང་ བའི་ བྱ་ འདབ་ འོག་ ཡིན། དེར་ ཆར་ བ་ དང་ རླུང་ གི་ གནོད་ པ་ མེད …… ”ཅེས་ བཤད་ པ་ དེ། མཆིལ་ བས་ ཐོས་ མ་ ཐག་ ཏུ་ དེ་ ནི་ ང་ ཡི་ བསམ་ པ་ དང་ ཡོངས་ སུ་ མཐུན་ ནོ་ སྙམ་ ནས་ དགའ་ ཐག་ ཆོད་ དེ་ འཕུར་ སོང་ །\nThe phoenix said downward that "This kind of nest is not good. If you want to live calm and steady, you should build the nest under the eave, and you won’t fear wind and rain.” The sparrow listened, and thought happily "It is the same to what I think.” The sparrow turned around to fly away.\nཁུག་ རྟ་ གཅིག་ པུས་ བློ་ རྩེ་ གཅིག་ སྒྲིམ་ གྱིས་ ཉན་ བཞིན་ འདུག ཁྱུང་ གིས་ ཁུག་ རྟ་ ལ་ “ཚང་ སྐྱིད་ པོ་ ཞིག་ བཟོ་ ན། དཀའ་ སྡུག་ ལ་ སྐྲག་ མི་ རུང་ ལ། སུན་ སྣང་ ཡང་ སྐྱེས་ མི་ རུང་ ། སྔོན་ ལ་ མཆུ་ ཏོས་ འདམ་ བག་ བརྫིས་ ཏེ། འདམ་ བག་ རིལ་ བུ་ རེ་ རེ་ བཞིན་ གྲལ་ འགྲིག་ པོར་ བརྩིག་ དགོས་ པ་ དང་ ། དེ་ ནས་ ཚང་ གི་ ནང་ དུ་ རྩྭ་ དང་ སྤུ་ སོགས་ འདིང་ དགོས། དེ་ ལྟར་ བྱས་ ཚེ་ ཚང་ སྐྱིད་ པོ་ ཞིག་ ཡིན”ཞེས་ བཤད། ཁུག་ རྟས་ ཁྱུང་ གིས་ ཁྲིད་ པའི་ ཤེས་ བྱ་ ཡོངས་ རྫོགས་ རྡོ་ ལ་ རི་ མོ་ བརྐོས་ པ་ བཞིན་ ཡིད་ ལ་ བཟུང་ ཞིང་ ། སྐད་ སྙན་ པོས་ བཀའ་ དྲིན་ ཞུས །\nOnly the swallow stayed there to listen earnestly. The phoenix said to swallow "To build such nest, you should be patient. First you must hold the putty in your mouth, next mixed it with spittle, then get them up, last put some wools and mat in it. You will feel it is very comfortable.” The swallow listened ca\nབྱ་ རྣམས་ ཀྱིས་ ཁྱུང་ གི་ མདུན་ ནས་ ཚང་ བཟོ་ སྟངས་ ལ་ སློབ་ སྦྱོང་ བྱས་ ཀྱང་ ། ལ་ ལས་ རྩ་ བ་ ནས་ ཤེས་ མེད་ པ་ དང་ ། ལ་ ལས་ བྱང་ ཆུབ་ པ་ ཞིག་ ཤེས་ མེད། འོན་ ཀྱང་ ཁུག་ རྟས་ བཟོས་ པའི་ ཚང་ ནི་ ཕྱི་ ནས་ བལྟས་ ན་ དབྱིབས་ མཛེས་ ཤིང་ ། ནང་ དུ་ ཉལ་ ན་ བདེ་ ཞིང་ སྐྱིད་ པོ་ ཞིག་ ཡིན་ ནོ། །\nMany birds learned to buildanest from phoenix. But some birds could not build it, and some nest was rough. Only the swallow built nest which was not only attractive, but also firm and warm.\n༄༅།།རང་ལག་འགུལ་ནས་བསྒྲུབ་པ།། 17 动手做做看 Begin to do\nཐེངས་ ཤིག་ ལ། ཧྥ་ རན་ སིའི་ ཚན་ རིག་ པ་ ལེན་ ཀུ་ ཝུན་ གྱིས་ ན་ ཆུང་ གྲོགས་ པོ་ འགའ་ ལ་ དྲི་ བ་ ཡ་ མཚན་ ཞིག་ བཏོན་ པ་ སྟེ། “ཕོར་ བ་ ཞིག་ གི་ ནང་ དུ་ ཆུ་ གང་ བླུགས་ རྗེས། དེའི་ ནང་ དུ་ དངོས་ པོ་ གཞན་ པ་ ཞིག་ བཞག་ ན་ ཆུ་ ཕྱིར་ མེར་ བ་ དང་ ། གལ་ ཏེ་ གསེར་ ཉ་ ཞིག་ བཞག་ ན་ དེ་ འདྲ་ ཞིག་ གཏན་ ནས་ མིན། འདིའི་ རྒྱུ་ མཚན་ ཅི་ ཡིན”ཞེསདྲིས། །\nན་ ཆུང་ གྲོགས་ པོ་ ཞིག་ གིས“གསེར་ ཉའི་ ལུས་ ཐོག་ ན་ ཁྲབ་ ཡོད་ པའི་ རྐྱེན་ གྱིས་ རེད”ཅེས་ བཤད། །\nཡང་ ན་ ཆུང་ གྲོགས་ པོ་ ཞིག་ གིས“དེ་ ནི་ གསེར་ ཉས་ ཆུ་ འཐུངས་ པའི་ རྐྱེན་ གྱིས་ རེད”ཅེས་ བཤད། །\nཡེ་ ལིན་ ཎའི་ བསམ་ པར་ ཁོ་ ཚོ་ ཚང་ མས་ བཤད་ པ་ མི་ འགྲིག་ པར་ འདོད་ མོད། འོན་ ཀྱང་ རང་ གིས་ ཀྱང་ གནས་ ལུགས་ བཟང་ བོ་ ཞིག་ རྙེད་ མ་ ཐུབ། མོ་ ཁྱིམ་ དུ་ ལོག་ ནས་ ཨ་ མར་ དྲིས། ཨ་ མས“བསམ་ བློ་ བཏང་ བ་ ཁོ་ ནས་ མི་ ཆོག་ པར། རང་ གི་ ལག་ པ་ འགུལ་ ནས་ བསྒྲུབས་ ན་ ཤེས་ ཐུབ”ཅེས་ བཤད། །\nཡེ་ ལིན་ ཎས་ གསེར་ ཉ་ ཞིག་ ཁྱེར་ ཡོང་ སྟེ། དེ་ ཆུ་ གང་ བླུགས་ ཡོད་ པའི་ ཕོར་ བ་ ཞིག་ གི་ ནང་ དུ་ བཞག ཨེ། ལེན་ ཀུ་ ཝུན་ གྱིས་ བཤད་ པ་ དང་ གཏན་ ནས་ མི་ གཅིག་ པ་ དང་ ། ཆུ་ ཕྱིར་ མེར་ ཡོང་ བ་ རེད། །\nཡེ་ ལིན་ ཎས་ བསམ་ བློ་ གཏོང་ བཞིན་ ཁོང་ ཁྲོ་ ཆེན་ པོ་ ལངས་ པ་ དང་ ། ཕྱི་ ཉིན་ སྔ་ མོར་ ལེན་ ཀུ་ ཝུན་ གྱི་ གམ་ དུ་ སོང་ སྟེ། “ཁྱོད་ ཀྱིས་ དྲི་ བ་ འདི་ འདྲ་ ཞིག་ བཏོན་ ནས། ང་ ཚོ་ ན་ ཆུང་ གྲོགསཔོ་ ཚོར་ མགོ་ སྐོར་ དགོས་ དོནཅི་ ཡིན”ཞེསདྲིས། །\nལེན་ ཀུ་ ཝུན་ གྱིས་ སྐད་ ཆ་ དེར་ ཉན་ རྗེས། གད་ མོ་ ཆེན་ པོ་ ཤོར། ཁོས“ངས་ ཁྱོད་ ཚོར་ མགོ་ སྐོར་ བཏང་ བ་ མིན། ཚན་ རིག་ པའི་ བཤད་ པ་ ཡང་ ཚང་ མ་ བདེན་ པ་ ཡིན་ པའི་ ངེས་ པ་ མེད་ པས། རང་ གི་ ལག་ པ་ འགུལ་ ནས་ སྒྲུབ་ དགོས་ པའི་ གནས་ ལུགས་ དེ་ ཁྱོད་ ཚོར་ ཤེས་ སུ་ འཇུག་ བསམ་ པ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད། ཡེ་ ལིན་ ཎས་ ལེན་ ཀུ་ ཝུན་ གྱི་ བསམ་ ཚུལ་ ཤེས་ རྗེས། དགའ་ སྤྲོ་ ཆེན་ པོ་ སྐྱེས་ པ་ རེད། །\n༄༅།།ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་ཚོད་ལྟ་ཞིག། 18 一次成功的试验 A successful experiment\nསློབ་ གསོ་ པ་ ཞིག་ སློབ་ ཆུང་ ཞིག་ གི་ ནང་ དུ་ ཡོང་ སྟེ། སློབ་ གཙོ་ ལ་ སློབ་ མ་ གསུམ་ ཁྲིད་ ནས་ ཡོང་ དུ་ བཅུག་ པ་ དང་ ། ཁོ་ ཚོར་ རྩེད་ མོ་ ཞིག་ རྩེ་ རུ་ བཅུག །\nསློབ་ གསོ་ པ་ དེས་ ལག་ ཁྱེར་ ཁུག་ མའི་ ནང་ ནས་ དམ་ བེ་ ཞིག་ དང་ སྐུད་ པ་ བཏགས་ པའི་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ གསུམ་ བླངས་ པ་ རེད། ཁོང་ གིས་ དམ་ བེ་ སར་ བཞག་ རྗེས། ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ གསུམ་ སློབ་ མ་ གསུམ་ པོར་ རེ་ རེ་ བྱིན་ པ་ དང། ཁོ་ ཚོར་ སྐུད་ པའི་ སྣེ་ མོ་ ནས་ བཟུང་ སྟེ་ སྔ་ རྗེས་ ལྟར་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ དམ་ བེའི་ ནང་ ལ་ འཇོག་ ཏུ་ བཅུག་ པ་ རེད། །\nཁོང་ གིས་ སློབ་ མ་ དེ་ གསུམ་ ལ“དམ་ བེ་ འདི་ ནི་ ཁྲོན་ པའི་ ཚབ་ ཡིན། ད་ ལྟ་ ཁྲོན་ པའི་ ནང་ དུ་ ཆུ་ མེད། ཁྱོད་ ཚོས་ ལག་ ཏུ་ བཟུང་ བའི་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ དེས་ རང་ གི་ ཚབ་ བྱེད་ དགོས། ཁྲོན་ པའི་ ཁ་ ཧ་ ཅང་ ཆུང་ བས། ཐེངས་ རེར་ མི་ གཅིག་ མ་ གཏོགས་ ཕྱིར་ ཡོང་ མི་ ཐུབ”ཅེས་ བཤད་ པ་ དང། བཤད་ ནས་ ཚར་ རྗེས། ཁོང་ གིས“ཤེས་ སོང་ ངམ”ཞེས་ དྲིས། སློབ་ མ་ གསུམ་ པོས་ མཉམ་ དུ“ཤེས་ སོང”ཞེས་ ལན་ བཏབ། །\nདེ་ ནས་ སློབ་ གསོ་ པས་ ཇ་ ཕོར་ ནང་ གི་ ཆུ“ཁྲོན་ པའི”ནང་ དུ་ བླུགས་ པ་ དང། ཁོང་ གིས་ ཆུ་ ལྡུག་ ཞོར་ དུ་ ཁ་ ནས“ཉེན་ ཁ་ ཆེ། མྱུར་ དུ་ ཡར་ ཤོག གཅིག གཉིས ཞེས་ བཤད། །\nབུ་ མོ་ ཆུང་ ཆུང་ ཞིག་ གིས་ སྐད་ ཆུང་ ངུས་ གྲོགས་ པོ་ གཉིས་ ལ“རེམ། ཁྱོད་ དང་ པོ་ བྱོས། ཁྱོད་ གཉིས་ པ་ བྱོས། ང་ རྗེས་ མ་ བྱེད”ཅེས་ བཤད། །\n“གསུམ”ཞེས་ བཤད་ མ་ ཐག་ ཏུ་ སློབ་ མ་ གསུམ་ པོས་ བདེ་ བླག་ ངང་ ནས་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ རེ་ རེ་ བཞིན་ ཡར་ འཐེན་ པ་ རེད། །\nསློབ་ གསོ་ པས་ བུ་ མོ་ ཆུང་ ཆུང་ དེ་ ལ་ “ཁྱོད་ ཀྱིས་ ད་ ཅི་ ཁོ་ ཚོར་ ཅི་ ཞིག་ བཤད་ པ་ ཡིན”ཞེས་ དྲིས། །\nབུ་ མོ་ ཆུང་ ཆུང་ དེས་ གནས་ ཚུལ་ ཇི་ མ་ ཇི་ བཞིན་ དུ་ ཁོང་ ལ་ བཤད། །\nསློབ་ གསོ་ པས་ ཡང“ཁྱོད་ ཀྱིས་ ཅིའི་ ཕྱིར་ དེ་ ལྟར་ བྱས་ པ་ ཡིན”ཞེས་ དྲིས། །\nབུ་ མོ་ ཆུང་ ཆུང་ དེས་ བསམ་ བློ་ ཅི་ ཡང་ མི་ གཏོང་ བར“ཉེན་ ཁ་ དང་ འཕྲད་ ཚེ། ངེས་ པར་ དུ་ མི་ གཞན་ སྔོན་ ལ་ འགྲོ་ རུ་ འཇུག་ དགོས”ཞེས་ བཤད། །\nསློབ་ གསོ་ པ་ དེར་ སེམས་ འགུལ་ ཆེན་ པོ་ ཐེབས་ ཏེ། བུ་ མོ་ ཆུང་ ཆུང་ དེ་ པང་ དུ་ བཟུང་ ནས་ ཡུན་ རིང་ བསྡད་ པ་ དང་ ། ཁོང་ གིས་ སློབ་ གཙོ་ ལ“ངས་ ཚོད་ ལྟ་ འདི་ ཐེངས་ གང་ མང་ བྱས་ མྱོང་ མོད། འོན་ ཀྱང་ ། ཐེངས་ རེ་ རེར་ བྱིས་ པ་ ཚང་ མས་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ ཡར་ འཐེན་ པའི་ སྔ་ རྗེས་ བརྩད་ ནས། མཐར་ ཞ་ ཉེའི་ རིལ་ བུ་ ཚང་ མ་ དམ་ བེའི་ ཁ་ རུ་ འཚང་ ནས་ གཅིག་ ཀྱང་ ཕྱིར་ འཐེན་ མ་ ཐུབ། དེ་ རིང་ ངའི་ ཚོད་ ལྟ་ ལེགས་ འགྲུབ་ བྱུང་ སོང”ཞེས་ བཤད་ དོ། ། །\n༄༅།།ལེགས་བཤད་ཚན་པ་གཉིས།། 19 格言二首 Two Proverbs\nབླུན་ པོ་ ཅུང་ ཟད་ འབྱོར་ བ་ ན། ། གཞན་ ལ་ གནོད་ པ་ ཁོ་ ན་ སྟེ། ། ཝ་ སྐྱེས་ ཟས་ ཀྱིས་ འགྲངས་ པ་ ན། ། བརྒྱལ་ ནས་ ལྟས་ ངན་ སྒྲོག་ ལ་ ལྟོས། །\nIf the stupid person has been wealthy, he will injure someone frequently, as if the coquette can’t know whether is good or bad when they eat full.\nབླུན་ པོས་ སྐྱིད་ འདོད་ ལེ་ ལོས་ འདའ། ། མ་ བསླབས་ ཡོན་ ཏན་ ཅི་ ལ་ འབྱུང་ ། ། ཚོང་ དང་ ཞིང་ ལས་ མ་ ནུས་ པའི། ། ཁྱིམ་ པ་ ཕལ་ ཆེར་ དབུལ་ ལ་ ལྟོས། །\nThe stupid person wants to obtain happiness, but he is lazy. How can you get lore if you do not learn knowledge? Just like the poor people are weak in business and agriculture.\n༄༅།།ང་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། 20 我是什么 What am I?\nང་ ནི་ རྒྱུན་ དུ་ འགྱུར་ བཞིན་ ཡོད། ཉི་ མ་ ཤར་ བ་ ན། ང་ རླངས་ པར་ གྱུར་ ནས་ ནམ་ མཁར་ འགྲོ་ བ་ དང་ ། དེ་ ནས་ ཆུ་ རྡུལ་ གྲངས་ མེད་ དུ་ གྱུར་ ནས་ ནམ་ མཁའ་ རུ་ གཡེང་ ཞིང་ སྐྱོད་ པ་ ཡིན། ངས་ སྐབས་ འགར་ ལྭ་ བ་ དཀར་ པོ་ གྱོན་ ཞིང་ ། སྐབས་ འགར་ ལྭ་ བ་ ནག་ པོ་ གྱོན་ པ་ དང་ ། ཡང་ ཞོགས་ པ་ དང་ དགོང་ མོར་ ལྭ་ བ་ དམར་ པོ་ གྱོན་ པ་ ཡིན་ པས། མི་ རྣམས་ ཀྱིས་ ང་ ལ་ “སྤྲིན”ཟེར །\nI changed frequently. When the sun rose, I turned the vapor to fly to the sky, and then I turned the innumerable moisture contents and fluttered in the sky. Some times I put on the white clothes, sometimes was black clothes. If I put red cloth in the morning and at night, then people will call me “the cloud”.\nང་ ནི་ ནམ་ མཁའ་ རུ་ གཡེང་ ཞིང་ བསྐྱོད་ པའི་ དུས་ སུ་ གྲང་ རླུང་ ཕྲད་ ན། ཆུ་ ཐིགས་ སུ་ གྱུར་ ནས་ མར་ འབབ་ པས། མི་ རྣམས་ ཀྱིས་ ང་ ལ་ “ཆར་ བ་ ”ཟེར། སྐབས་ འགར་ ང་ རྡོག་ པོ་ ཆུང་ ཆུང་ དུ་ གྱུར་ ནས་ མར་ ལྷུང་ བ་ ན། མི་ རྣམས་ ཀྱིས་ ང་ ལ་ “སེར་ བ་ ”ཟེར། དགུན་ ཁ་ སླེབས་ པ་ ན། ང་ མེ་ ཏོག་ དཀར་ པོར་ གྱུར་ ནས་ མར་ བབས་ ཚེ། མི་ རྣམས་ ཀྱིས་ ང་ ལ་ “ཁ་ བ་ ”ཟེར །\nIf I met the cold air when I flutter in sky, I can turn the water drop, and then the people called me "the rain". Sometimes I turned the young solid to fall down, the people called me "the hail". In winter, I turned the white snowflake, and the people called me "the snow".\nརྒྱུན་ དུ་ ང་ རང་ རྫིང་ བུའི་ ནང་ དུ་ གཉིད་ ཅིང་ ། ཆུ་ ཕྲན་ དུ་ འཆམ་ འཆམ་ བྱེད་ ལ། ཆུ་ བོའི་ ནང་ དུ་ རྒྱུག་ ཅིང་ ། རྒྱ་ མཚོའི་ ནང་ དུ་ གླུ་ ལེན་ བྲོ་ འཁྲབ་ བཅས་ བྱེད་ ཀྱིན་ ཡོད །\nFrequently, I rest in the pool, takeawalk in the brook, run in the river r, dance in the sea and so on.\nང་ ནི་ སྐབས་ འགར་ ཞི་ ཞིང་ དུལ་ བ་ དང་ ། སྐབས་ འགར་ གཏུམ་ ཞིང་ དྲག་ པོ་ ཡིན། ངས་ དོན་ དག་ བཟང་ པོ་ མང་ པོ་ བསྒྲུབས་ མྱོང་ སྟེ། ས་ ཞིང་ དུ་ ཆུ་ གཏོང་ བ་ དང་ ། འཕྲུལ་ ཆས་ འཁོར་ དུ་ འཇུག་ པ། མི་ རྣམས་ ལ་ རོགས་ རམ་ བྱས་ ནས་ ལས་ ཀ་ ལས་ པ་ བཅས་ བྱེད། ངས་ བྱ་ བ་ ངན་ པའང་ མང་ པོ་ བྱས་ མྱོང་ སྟེ། ལོ་ ཏོག་ ལ་ གནོད་ སྐྱོན་ གཏོང་ བ་ དང་ ། ཁང་ བ་ འཇིག་ པར་ བྱེད་ པ། མི་ རྣམས་ ལ་ གནོད་ འཚེ་ གཏོང་ བ་ བཅས་ བྱེད། མི་ རྣམས་ ཀྱིས་ བྱེད་ ཐབས་ མང་ པོ་ བཀོལ་ ནས་ ང་ རང་ གཅུན་ པར་ བྱས་ ཏེ། ང་ ལ་ བྱ་ བ་ བཟང་ པོ་ ཁོ་ ན་ སྒྲུབ་ ཏུ་ འཇུག་ པ་ ལས། བྱ་ བ་ ངན་ པ་ སྒྲུབ་ ཏུ་ མི་ འཇུག །\nOccasionally, I am extremely good. Sometimes, I am very fierce. I have done many good deeds, such as rotate the machine, and help for the people to work and so on. I also have made many misdemeanors: destruct crops, collapse the house, and injure the people and so on. The people do their best to think of method to let me do the better thing, instead of bad one.\nགྲོགས་ པོ་ ཆུང་ ཆུང་ ཚོ། ཁྱོད་ ཚོས་ བལྟས་ ན་ ང་ ནི་ ཅི་ ཞིག་ ཡིན། །\nMy children, can you guess what I am.\n༄༅།།སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་དགུན་སྐྱེལ་བ། 21 动物过冬 Animals Hibernate\nཞོགས་ པར། གྲོག་ མ་ ཆུང་ ཆུང་ དེ་ ནགས་ ཚལ་ དུ་ ཟས་ འཚོལ་ དུ་ འོངས་ ཚེ། ག་ ས་ གར་ སྡོང་ ལོ་ ལྷུང་ འདུག་ ཅིང་ ། སྔར་ དང་ མི་ འདྲ་ བར་ ཁུ་ སིམ་ མེར་ ཡོད། སྔར་ གྱི་ གྲོགས་ པོ་ རྣམས་ གར་ སོང་ ཆ་ མེད་ དུ་ གྱུར། སྐབས་ དེར་ བསིལ་ རླུང་ ཞིག་ ལྡང་ བས་ ཁོ་ ལ་ གྲང་ བའི་ ཚོར་ སྣང་ བྱུང་ །\nIn the morning,aant finds food in forest. The forest changesalot covered with defoliation. The ant feels cold when wind blows. It is very quite. The ant thought “Where are my friends?”\nགློ་ བུར་ དུ་ གྲོག་ མས་ སྐྱ་ ཀ་ གྲག་ པ་ ཐོས་ ནས་ ཡར་ བལྟས་ པ་ ན། སྡོང་ བོའི་ ཡལ་ གའི་ སྟེང་ དུ་ སྐྱ་ ཀ་ ཞིག་ བབས་ འདུག གྲོག་ མས་ “སྐྱ་ ཀ་ ཕྲ་ མོ་ ལགས། ཁུ་ བྱུག་ དང་ ཁུག་ རྟ་ གང་ ལ་ བུད་ སོང”ཞེས་ དྲིས་ པ་ ན། སྐྱ་ ཀས་ “གནམ་ གཤིས་ ཇེ་ འཁྱག་ ཏུ་ སོང་ བས། ཁོ་ ཚོ་ ལྷོ་ ཕྱོགས་ ཚ་ བའི་ ཁུལ་ དུ་ དགུན་ བྱོལ་ དུ་ བུད་ སོང་ ། སང་ ལོའི་ དཔྱིད་ ཀར་ ཕྱིར་ ཡོང་ རྒྱུ་ རེད”ཅེས་ ལན་ བཏབ། དེ་ ནས་ ཡང་ གྲོག་ མས“ཁྱོད་ ཀྱང་ ལྷོ་ ཕྱོགས་ ཡུལ་ དུ་ འགྲོའམ”ཞེས་ དྲིས། སྐྱ་ ཀས་ “ང་ མི་ འགྲོ ངས་ ས་ འདི་ གར་ ཚང་ དྲོན་ པོ་ ཞིག་ བཟོས་ ནས་ དགུན་ སྐྱེལ་ རྒྱུ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད །\nThe ant suddenly hears bird's cry. He looksamagpie on the treetop. The ant asks: "Hello magpie. Where is swallow, cuckoo and oriole?” The magpie answers "It’s turned cold. They hibernate in the south, and they will go back in spring.” The ant asks “What about you?” “No, I don’t go there. I haveawarm nest and I will stay here in the winter. ”\nདེ་ གཉིས་ ཀྱི་ ལབ་ གླེང་ འཕྱི་ བས་ ཐོས་ ནས་ ཁུང་ སྒོར་ བུད་ དེ། གྲོག་ མ་ ལ“གྲོགས་ ཆུང་ ། ད་ ལྟ་ ང་ རང་ ཡང་ འགྲོ་ བ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད་ པ་ ལ། གྲོག་ མས་ “ཨ་ ཁུ་ འཕྱི་ བ་ ཁྱེད་ ཉིད་ ལྷོ་ ཕྱོགས་ ཡུལ་ དུ་ ཕེབས་ སམ”ཞེས་ དྲིས་ པ་ ན། འཕྱི་ བས“ང་ རང་ དེ་ གར་ མི་ འགྲོ། ཉལ་ དུ་ འགྲོ་ བ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད། གྲོག་ མས་ ནམ་ མཁར་ བལྟས་ ཤིང་ བལྟས་ ཏེ་ འཕྱི་ བ་ ལ། “ཞོགས་ པའི་ ཉི་ རྩེ་ ཤར་ མ་ ཐག་ ཏུ། ཁྱོད་ ཉལ་ དུ་ འགྲོ་ བ་ ཅིའི་ ཕྱིར་ ཡིན། ”ཞེས་ དྲིས་ པ་ ལ། འཕྱི་ བས“དགུན་ ཟླ་ གསུམ་ ལ་ ང་ ཚོ་ འཕྱི་ བའི་ རིགས་ ཁུང་ དུ་ ཉལ་ དགོས། སང་ ལོའི་ དཔྱིད་ ཀར་ ངེད་ ཚོ་ སླར་ མཇལ་ འོང”ཞེས་ ཟེར་ ནས་ རྩྭ་ ཁམ་ གང་ ཁྱེར་ ཏེ་ ཁུང་ ལ་ འཛུལ་ སོང་ །\n土拨鼠听见了，从洞里出来，说：“小蚂蚁，我正想找你，跟你告别。”小蚂蚁问：“怎么？你也要到南方去？”土拨鼠说：“不，不，我要去睡觉了。”小蚂蚁看看天，太阳还没有升上树梢，就问土拨鼠： “你怎么啦？太阳才升起来，你又要睡啦？”土拨鼠说：“我要冬眠了。 整个冬天，我们土拨鼠都睡在洞里，不吃也不动，到明年春天再出来。”土拨鼠一边说，一边用脚刨土，一会儿就刨好了一个洞。\nThe rat heard that and comes out. “Ant, I’m looking for you to say goodbye.” The ant asks “What? You will go to the south?” “No, no. I will go to sleep.” The ant looks at the sun, it has not risen the treetop, asks it “What’s wrong with you? The sun just rises, and you want to sleep.” The mouse says "I have to hibernate. I will sleep in cave to spend the entirely winter without any food and no moving. I come out in next spring.” Then the mouse digsahole in its foot.\nགྲོག་ མས་ སེམས་ ལ་ རང་ གིས་ ཀྱང་ དགུན་ ཟས་ གྲ་ སྒྲིག་ བྱ་ དགོས་ སྙམ་ ནས། ཟས་ འཚོལ་ དུ་ སོང་ བ་ དང་ ། འབུ་ རོ་ ཞིག་ རྙེད་ ནས་ རང་ གི་ ཁུང་ དུ་ དྲུད། །\nThe ant thought “I should prepare the foods for the winter, then it findsabug and drags it to home.\n༄༅།།པགས་བྱེའུ། 22 寒号鸟 The Bird\nབྲག་ ཅིག་ གི་ སྲུབས་ ཀ་ ན་ པགས་ བྱེའུ་ ཞིག་ བསྡད་ ཡོད། བྲག་ མདུན་ གྱི་ གཙང་ པོའི་ འགྲམ་ དུ་ དབྱར་ སྡོང་ ཞིག་ ཡོད་ ཅིང་ ། དེའི་ མགོ་ ན་ སྐྱ་ ཀ་ ཞིག་ གི་ ཚང་ ཡོད། ཁོ་ གཉིས་ ཀྱི་ ཚང་ ཁ་ གཏད་ དུ་ ཡོད་ པས་ ཁྱིམ་ མཚེས་ སུ་ གྱུར །\nA stone cliff is under the foot ofahill. On the cliff, there isaaperture, and it is also the nest of the bird. It isariver in front of the cliff, andamagpie lives on the willow at the riverside. The bird and magpie lives face to face and they become neighbor.\nསྟོན་ མཇུག་ གི་ རླུང་ ལྡང་ ནས་ ལྕང་ མའི་ ལོ་ མ་ ས་ ལ་ ལྷུང་ བ་ དང་ ། ཁ་ བ་ འབབ་ པའི་ དུས་ སླེབས་ པར་ ཉེ། །\nWhen wind blows, several leaves fall down, and the winter is coming.\nནམ་ མཁའ་ སྔོ་ ཞིང་ དྭངས་ པའི་ ཉིན་ ཞིག་ གི་ ཞོགས་ པར། སྐྱ་ ཀ་ སྔ་ མོ་ ནས་ གང་ སར་ རྩྭ་ སྐམ་ པོ་ སྒྲུག་ པར་ སོང་ སྟེ། དགུན་ ཁའི་ ཚང་ བཟོ་ བར་ གྲ་ སྒྲིག་ བྱེད་ ཀྱིན་ ཡོད། པགས་ བྱེའུ་ ཉིན་ མོ་ ཕྱི་ ལ་ འཁྱམས་ ནས་ ཐང་ ཆད་ པས་ ཚང་ ནང་ དུ་ བདེ་ བར་ ཉལ་ བའི་ དུས་ སུ། སྐྱ་ ཀས“པགས་ བྱེའུ། པགས་ བྱེའུ། མ་ ཉལ་ ཡར་ ལ་ ལོངས། ཉི་ མ་ དྲོ་ དུས་ སུ་ ཚང་ ཞིག་ བཟོས་ ན་ བཟང”ཞེས་ ཁ་ ཏ་ བྱས། པགས་ བྱེའུ་ ཡིས་ དེར་ མ་ ཉན་ པར་ བྲག་ སྲུབས་ སུ་ ཉལ་ ནས་ “སྐྱ་ ཀ་ ཁ་ མཁས་ སྐད་ ཆ་ མང་ པོ་ མ་ བཤད། ཉི་ མ་ དྲོ་ བའི་ དུས་ སུ་ ཉལ་ ན་ ཧ་ ཅང་ སྐྱིད་ པོ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད །\nOne day, it isasunny day. The magpie flies to find something. It looks around and takes some wizen branches back. Then he begins to buildanest for hibernating. While the other bird play outside, and return to sleep. The magpie said “Don’t fall asleep. It’sanice day. You should build nest in hurry.” But the bird does not listen to the advice and says “It isanice day for sleeping. Do not disturb me.”\nདེ་ ལྟར་ དགུན་ ཁ་ སླེབས་ ནས་ གྲང་ རླུང་ འུར་ འུར་ དུ་ ལྡང་ བའི་ སྐབས་ སུ། སྐྱ་ ཀ་ ནི་ རང་ ཉིད་ ཀྱི་ ཚང་ ནང་ དུ་ དྲོ་ ལམ་ ལམ་ ཉལ་ ཡོད། པགས་ བྱེའུ་ ཤིན་ ཏུ་ གྲང་ ནས་ མ་ བཟོད་ པར“ཨ་ ཙི། ཨ་ ཙི། གྲང་ རླུང་ འདི་ ཡིས་ འཁྱགས་ ཤི་ ཐེབས་ བཟོ་ འདུག སང་ ཉིན་ སེམས་ ཐག་ བཅད་ ནས་ ཚང་ ཞིག་ བཟོ་ དགོས”ཞེས་ ཆིག་ ལབ་ བརྒྱབ །\nWinter comes quickly with the cold wind. The magpie lives in warm nest. The bird is tremble on the cliff. It cries It cries sadly.\nདེའི་ ཕྱི་ ཉིན་ གྱི་ ཞོགས་ པར། རླུང་ འཇགས་ པ་ དང་ ། ཉི་ མ་ དྲོ་ ལམ་ ལམ་ དུ་ ཤར་ ནས་ དཔྱིད་ ཀ་ སླེབས་ པ་ དང་ འདྲ། སྐྱ་ ཀ་ པགས་ བྱེའུ་ ཡི་ ཚང་ དུ་ ཡོང་ ནས་ པགས་ བྱེའུ་ ལ“ཉི་ མ་ དྲོ་ དུས་ སུ་ ཚང་ ཞིག་ བཟོས་ ན་ ལེགས། ད་ ལྟ་ ལེ་ ལོའི་ དབང་ དུ་ ཤོར་ ན་ འཁྱག་ དུས་ སུ་ འགྱོད་ ངེས་ ཡིན”ཞེས་ ཁ་ ཏ་ བྱས་ ནའང་ ། པགས་ བྱེའུ་ ཡིས་ ཁ་ ཏ་ དེ་ རྣ་ རྒྱབ་ ཀྱི་ རླུང་ བུར་ བཏང་ ནས“སྐྱ་ ཀ་ ཁ་ མཁས་ སྐད་ ཆ་ མང་ པོ་ མ་ བཤད། ཉི་ མ་ དྲོ་ བའི་ དུས་ སུ་ ཉལ་ ན་ ཧ་ ཅང་ སྐྱིད་ པོ་ ཡིན”ཞེས་ བཤད །\nOn the second day morning, the wind has stopped, and the sun is nice and warm. The magpie also said to the bird that, "The weather is good. You’d better makeanest.” But the bird doesn’t listen to the advice, either. It continues to sleep.\nདེ་ ནས་ མི་ རིང་ བར་ ཁ་ བ་ ལྷབ་ ལྷུབ་ ཏུ་ བབས་ ནས་ རི་ ལུང་ ཐམས་ ཅད་ སྐྱ་ ཐིང་ ངེར་ གྱུར་ ཞིང་ ། གྲང་ རླུང་ འུར་ འུར་ ལྡང་ ། གཙང་ པོར་ ཆབ་ རོམ་ ཆགས་ པའི་ མཚན་ མོ་ ཞིག་ ལ། སྐྱ་ ཀ་ ཚང་ གི་ ནང་ དུ་ དྲོ་ ལམ་ ལམ་ གཉིད་ ནས་ བསྡད་ ཡོད། འོན་ ཀྱང་ ། པགས་ བྱེའུ་ ནི་ འཁྱགས་ ཐག་ ཆོད་ དེ་ རང་ དབང་ མེད་ པར“ཨ་ ཙི། ཨ་ ཙི། ད་ ལོ་ དགུན་ ཁར་ འཁྱགས་ ཤི་ ཐེབས་ ཉེན་ ཆེ། སང་ ཉིན་ ཚང་ ཞིག་ བཟོ་ ངེས་ ཡིན”ཞེས་ ཆིག་ ལབ་ བརྒྱབ །\nIn winter, the snow falls thickly, and it covers all over the mountains and plains. The wind is roaring likes the lion. The river has been iced up. The cliff is cold likes the icehouse. At the\nནངས་ པར། ཉི་ མའི་ འོད་ ཟེར་ ས་ གཞི་ ཆེན་ པོར་ འཕྲོ་ བའི་ དུས་ སུ། སྐྱ་ ཀས་ སྡོང་ བོའི་ ཡལ་ གའི་ སྟེང་ ནས་ རང་ གི་ ཁྱིམ་ མཚེས་ པགས་ བྱེའུ་ ལ་ བལྟས་ ཚེ། པགས་ བྱེའུ་ ལེ་ ལོ་ ཅན་ དེ་ ནམ་ སྨད་ དུ་ འཁྱགས་ ནས་ ཤི་ འདུག་ གོ །\nIt is dawning, and the sunlight shins the earth. Magpie summons its neighbor in branch, but the miserable bird died in the midnight.\n༄༅།།ཨ་ཕའི་གདམ་ངག། 23 阿爸的教诲 Dad’s teaching\nསྔོན་ ཆད་ རྒད་ པོ་ ཞིག་ ལ་ བུ་ དྲུག་ ཡོད། བུ་ རེ་ རེ་ ནི་ ཁ་ སྒོ་ སྐྱེ་ འབྲས་ ལེགས་ ཤིང་ ། རིག་ པ་ གསལ་ བ། སྤྱང་ གྲུང་ འཛོམ་ པ་ དག་ དག་ ཡིན་ པས། རྒད་ པོའི་ སེམས་ ཧ་ ཅང་ སྐྱིད། ཡིན་ ན་ ཡང་ ། བུ་ ཚང་ མ་ ཆེར་ སྐྱེས་ ནས་ ནར་ སོན་ པ་ ན། ཉིན་ རེ་ ལས་ ཉིན་ རེར་ མ་ རབས་ སུ་ གྱུར་ ཏེ། ཨ་ ཕའི་ ཁ་ མི་ ལེན་ པར་ མ་ ཟད། ཁོ་ ཚོ་ ཡང་ མི་ འགྲིག་ མི་ མཐུན་ པར་ རྒྱུན་ དུ་ འཁོན་ ཞིང་ འཛིང་ རེས་ བྱེད་ པ་ ཡིན། དེའི་ སྟབས་ ཀྱིས་ རྒད་ པོའི་ སེམས་ མི་ སྐྱིད་ ལ་ བློ་ མི་ བདེ་ བར་ གྱུར །\nOnce uponatime, an old man had six sons, and all of them were handsome and clever, and he felt happy. But these sons turned bad then they grew up. They did not listen to their father and they often had contradiction. Thus the old man was annoyed.\nཉིན་ ཞིག་ ལ། རྒད་ པོས་ ཤིང་ ཐུར་ དྲུག་ ཆུན་ གཅིག་ ཏུ་ བསྡམས་ ཤིང་ ། བུ་ རྣམས་ རང་ གི་ མདུན་ དུ་ བོས་ ནས། རེ་ རེའི་ ལག་ ཏུ་ བཞག་ ནས་ གཅོག་ ཏུ་ བཅུག བུ་ རེ་ རེས་ ཤིང་ ཐུར་ ཆུན་ པོ་ དེ་ ཤུགས་ གང་ ཡོད་ བཏོན་ ནས་ བཅག་ ཀྱང་ ། སུ་ ཞིག་ གིས་ ཀྱང་ གཅོག་ མ་ ཐུབ། དེ་ ནས་ རྒད་ པོས་ ཤིང་ ཐུར་ རེ་ རེ་ བྱས་ ནས་ བུ་ རེའི་ ལག་ ལ་ བཞག་ སྟེ་ གཅོག་ ཏུ་ བཅུག་ པས། ཚང་ མས་ ཤུགས་ ཅི་ ཡང་ འདོན་ མི་ དགོས་ པར་ བཅག་ པས། རྒད་ པོས་ སྨྲས་ པ། “འདི་ ནི་ ཁྱོད་ ཅག་ ལ་ མཚོན་ ན་ དཔེ་ ཧ་ ཅང་ བཟང་ པོ་ ཞིག་ ཡིན། ཁྱོད་ ཚོས་ མཐུན་ སྒྲིལ་ བྱས་ ན་ སུས་ ཀྱང་ འགྲན་ ཟླ་ མེད་ ལ། ཁྱོད་ ཚོས་ མཐུན་ སྒྲིལ་ མ་ བྱས་ པར་ གྲོགས་ མེད་ ཁེར་ རྐྱང་ དུ་ གྱུར་ ཚེ། གནོད་ འཚེ་ བྱེད་ མཁན་ མང་ ཞིང་ ། གཉོམ་ ཆུང་ ནུས་ མེད་ ཀྱི་ ཤིང་ ཐུར་ རྐང་ གཅིག་ དང་ འདྲ་ བས། ཚང་ མ་ མཐུན་ སྒྲིལ་ གྱིས་ ཤིག”ཅེས་ བཤད།\nOne day, the old man tied up six small wooden canes, then he let them to destroy it, but all of them failed. The old man untied them and sent it to everyone, and they broke it easily. Then the old man said “it isagood example for you. If you work together, they will be the strongest, unless each of you is too weak to bully by others. Therefore you should to be united.”\nབུ་ ཚང་ མས་ ཨ་ ཕའི་ སྙིང་ གཏམ་ བདེན་ པར་ གོ་ ནས་ འཁོན་ རྩོད་ ཞི་ བར་ གྱུར། །\nFinally their sons listened to his father and worked together.\n༄༅།།ཙན་དན་སོལ་བར་བསྲེགས་བ། 24 檀香烧成木炭 Sandalwood charcoal\nསྔོན་ ཆད། མི་ ཞིག་ ལ་ གསེར་ ལས་ ཀྱང་ རིན་ ཐང་ ཆེ་ བའི་ ཙན་ དན་ དཀར་ པོ་ ཞིག་ ཡོད། ཁོས་ ཙན་ དན་ དཀར་ པོ་ དེ་ བཙོང་ བསམས་ ནས་ ཡུལ་ གཞན་ ཞིག་ ཏུ་ འཚོང་ བར་ སོང་ །\nLong before,aman had an expensive algum, and he wanted to sell it.\nཁོས་ ཁྲོམ་ དུ་ ཉིན་ གང་ བོར་ ཙན་ དན་ བཤམས་ ཀྱང་ ཉོ་ མཁན་ གཅིག་ ཀྱང་ མ་ བྱུང་ ། དགོང་ མོར། གནས་ ཚང་ དུ་ ཁོ་ སོལ་ བ་ འཚོང་ མཁན་ ཞིག་ དང་ མཉམ་ དུ་ བསྡད་ དེ་ ཚོང་ གི་ སྐོར་ ཁ་ བརྡ་ བྱས། མི་ དེས་ བཤད་ རྒྱུར། “ཡུལ་ འདི་ ན་ ཚོང་ ཟོང་ ཉོ་ མཁན་ གཏན་ ནས་ མི་ འདུག་ པ་ ཅི་ ཡིན་ ”ཞེས་ དྲིས། སོལ་ བ་ འཚོང་ མཁན་ གྱིས“ཁྱོད་ ཀྱིས་ ཅི་ ཞིག་ འཚོང་ བ་ ཡིན”ཞེས་ དྲིས་ པ་ ན། མི་ དེས“ང་ ལ་ ཙན་ དན་ ཞིག་ ཡོད་ པ་ དེ་ ཉིན་ གང་ བོར་ བཤམས་ ཀྱང་ ཉོ་ མཁན་ གཅིག་ ཀྱང་ མ་ བྱུང་ ”ཟེར། སོལ་ བ་ འཚོང་ མཁན་ ན་ རེ། “ཁྱོད་ རང་ ཚོང་ བ་ སྟོབས་ ཆེན་ ཞིག་ ལ་ མ་ འཕྲད་ པ་ རེད། སང་ ཉིན་ མུ་ མཐུད་ དུ་ འཚོང་ བར་ ཕྱིན་ དང་ ། ཉོ་ མཁན་ ལོས་ ཡོད”ཅེས་ བཤད །\nHe waited on the street one day, but he did not findacustomer. In the evening, he chatted withamerchant. He said: "Why does the customer not come here?” “What do you want to sell?” The merchant asked. “I have an algum and I have waited for one day, but there is no customer” That person said that, "The reason is that you have not bumped intoarich person, and you will meetacustomer tomorrow.”\nཕྱི་ ཉིན། ཁོ་ གཉིས་ སོ་ སོར་ ཚོང་ ལ་ སོང་ ། ཉིན་ དེར་ ཡང་ ཙན་ དན་ བཤམས་ ཀྱང་ ཉོ་ མཁན་ མ་ བྱུང་ ལ། ཁོ་ རང་ ཕྱིར་ གནས་ ཚང་ དུ་ ལོག་ ཚེ། སོལ་ བ་ འཚོང་ མཁན་ གྱིས་ སོལ་ བ་ བཙོངས་ ཚར་ ནས་ སྒོར་ མོ་ བརྩི་ བཞིན་ ཡོད་ པ་ མཐོང་ བས། རང་ གིས་ ཀྱང་ ཙན་ དན་ དེ་ སོལ་ བར་ བསྲེགས་ ནས་ འཚོང་ དགོས་ སྙམ །\nNext day, each of them sold their things, but the result is same to the day before. When they came back, the man found that the merchant was counting money. Then he wanted to sell the a


བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་བ་ཆ་འཕྲིན་དུས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2021-03-19 10:04:42 ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ། ཁྲི་ཤར་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་། （ ཟི་ལིང་།） ཀློག་གྲངས།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] དེང་གི་དུས་ནི་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་མགྱོགས་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན་ལ། བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་གསར་དུ་དར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་ཆོས། འཕེལ་རིམ་ལོ་རྒྱུས། ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ། ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་བཅས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཞིབ་བརྗོད་རགས་ཙམ་གླེང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ། ངོ་བོ། ཁྱད་ཆོས། ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ།\nདེང་གི་དུས་ནི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་ནི་ཚན་རིག་པ་དང་ཆེད་ལས་མི་སྣ་དག་གིས་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་ཅིག་ནས་དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་ཁག་སོ་སོ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་། མི་སྒེར་ལ་སོགས་པའི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཐུན་མོང་གི་ཡོ་བྱད་ལག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚན་རྩལ་ཤིན་ཏུ་དར་དྲགས་པས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་མིའི་ལག་ཟུང་གི་ཚབ་དང་། རྩིས་འཁོར་གྱིས་མིའི་ཀླད་པའི་ཚབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད། འདིར་ཁོ་བོས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ཏེ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་མདོ་ཙམ་གླེང་བར་བྱའོ། །\nརྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ（Computational lingguistics）ཞེས་པ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་དང་རྩིས་འཁོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་བཀོལ་བ་བཅས་མཉམ་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་དང་། དེ་ནི་བཀོལ་སྤྱོད་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ཞེས་པ་ལ། རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་དང་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ཤེས་རྟོགས། སྐད་བརྡའི་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལག་རྩལ་ཞེས་མིང་མི་འདྲ་བ་འགའ་རེ་ཡོད་ན་ཡང་། མིང་མི་འདྲ་བ་མ་གཏོགས་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གཅིག་འདྲ་རེད། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ཞེས་པ་ལ་སྒྲ་དོགས་འཇུག་དང་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྡན་པ་དང་། སྒྲ་དོགས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། “རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྩིས་རྒྱག་བཟོ་དབྱིབས་ཤིག་གསར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ། རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་སྒྲིག་གཅོད་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན”①ལ། དེའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་ཉིད་རྩིས་འཁོར་སྟེང་བཀོལ་ཏེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྐད་བརྡའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་། སྐད་ཆ་དང་རྩིས་རྒྱག་པ་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བ་དེའོ། ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི“རྩིས་འཁོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ་དེ་ཉིད་གྲངས་ཚད་ཅན་དང་ཞིབ་ཚགས་ཅན་ཏུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།”②གང་ལྟར་ཡང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ཚན་རིག་རིག་གནས་དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་ཚན་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་གཏད་ཕྱོགས་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ཡིན་པས་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ལག་རྩལ་སྟེང་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་སྒྲིག་གཅོད། ལས་སྣོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་རྩིས་འཁོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་མཚོན་ནའང་དེ་ལས་ཀྱང་མ་འདས་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་རིག་པ་དང་བོད་རིག་པ་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་རིག་ཚན་ཡན་གར་བ་ཞིག་ཡིན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྣ་གཅིག་ཅན་གྱི་རིག་ཚན་རྐྱང་རྐྱང་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རིག་ཚན་དང་རྩིས་ཚན། ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དང་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་རིག་ཚན་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁ་གཏོད་ཡུལ་ནི་མི་ཡིན་ལ། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དེ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ལ་ཁ་གཏད་དེ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩ་བ་བརྟན་པོ་ཞིག་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་ཡོད་པས་ད་ལྟ་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད་ལ། དེར་རྩིས་འཁོར་གྱི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་ཞིབ་འཇུག་དང་སྒྲིག་གཅོད་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཐབས་ལམ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིས་བརྒྱུད་དགོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་ནས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་གཞུང་ལུགས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པ་དེ་མདོར་བསྡུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་ཅན་དང་། གྲངས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་དེ་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུ། གསུམ་ནས་རྩིས་རྒྱག་བྱས་པ་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་རྣམ་པ་ཅན་དང་། ཡང་ན་མངོན་སུམ་ཅན་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ། བཞི་ནས་རྩིས་འཁོར་གྱི་བྱ་རིམ་བསྒྲིག་སྟེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་མངོན་འགྱུར་བྱ་རྒྱུ། རྣམ་པ་འདི་དག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་མཚོན་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་མངོན།\nའགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འདི་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས་རིམ་མམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཆེན་པོ་ཐེངས་གསུམ་བརྒལ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཞིང་ལས་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས། ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཡིན་ལ། ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ཚན་རྩལ་གསར་བ་དར་ནས་རྡུལ་ཕྲན་ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་དུས་ནས་མགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་བཟུང་ཚན་རྩལ་གསར་བ་དང་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་འགོ་ཚུགས་ཏེ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐོག་མའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་ཡིན་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་བཞི་བཅུའི་ནང་སྟེ་སྤྱི་ལོ1946ལོའི་ཟླ་གཉིས་པར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་པེན་ཞེ་ཧྥ་ནེ་ཡ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བན་ནོ་ཡེ་མན་གྱིས(美国宾夕法尼亚大学，冯·诺曼（ENIAC）ཨའེ་ཉི་ཨ་ཁོ་ཞེས་པའི་རྩིས་འཁོར་ཐོག་མ་དེ་བཟོས་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་། “དབྱིན་གོའི་པོ་སུ（A· D· Booth）དང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་བེ་ཧྥོ（W· Weaver）གཉིས་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་གཞིར་འཇུག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1954ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཆོ་ཀྲི་ཏོན་སློབ་ཆེན་ནས་འཛམ་གླིང་དུ་ཐོག་དང་པོར་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཚོད་ལྟ་ཁང་བཙུགས་ཏེ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་ཐོག་མར་དབྱིན་སྐད་དུ་སྒྱུར་བ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང”③པ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཐོག་མའི་དབུ་འཁྱུད་ཙམ་རེད། དེ་དང་བསྟུན་ནས་སྟོབས་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་གང་མང་ཞིག་གིས་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་ཁང་མང་པོ་ཞིག་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་བཙུགས་པ་རེད། འོ་ན་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་ནམ་ཞིག་ལ་དབུ་བརྙེས་པ་རེད་ཅེས་གླེང་ན། “སྤྱི་ལོ1966ལོའི་ཟླ11པར《སྐད་ཆ་དང་འཕྲུལ་ཆས》ཞེས་པའི་སྙན་ཞུའི་ནང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཧེར་སི（D· G· Hays）ཞེས་པ་ནས་ཐོག་མར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ（Computational linguistics）ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བཏོན”④ པ་ནས་བཟུང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་དབུ་བརྙེས་པ་རེད། ལྷག་པར་དུ་སྤྱི་ལོ1970ལོ་ནས་བཟུང་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཁོངས་མང་པོ་ཞིག་ཨ་མེ་རི་ཁ་ནས་གསར་འདོན་བྱས་པ་དང་། དེ་ལས་གྲགས་ཆེ་པ་ནིLUNARརྒྱུད་ཁོངས། MARGIEརྒྱུད་ཁོངས། SAM PAMརྒྱུད་ཁོངས་བཅས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1986ལོར་ཉི་ཧོང་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་ལྷག་གི་སྐད་ཆ་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་ཐུབ་པའི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྒྱུད་ཁོངས་གསར་འདོན་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ལོ1995ལོར་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་ནི་གྲགས་ཆེ་བའི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྒྱུད་ཁོངས་ཡིན་པ་དང་། སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱང་གྲགས་ཆེ་བ་འགའ་ཐོན་པ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཁྲོ་མོ་སི་ཅིའི（N· Chomsky） 《རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་རྣམ་པའི་དབྱེ་ཞིབ》 《བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཁྱད་ཆོས》དང་། སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཧྥེ་ཨར་མོའི（C.J.Fillmore） 《རྣམ་དབྱེའི་བརྡ་སྤྲོད》 བཅས་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་རྨང་གཞིའི་གཞུང་ལུགས་གལ་ཆེན་དག་རེད། གོང་གསལ་གྱི་འདི་དག་ཕྱི་གླིང་ནས་དར་བའི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ནའང་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་སོགས་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཙིགས་ཆེན་གནང་སྟེ་སྔ་རྗེས་སུ་ཡིག་མཛོད་སོགས་གློག་རྡུལ་དངོས་པོ་མང་པོ་ཞིག་གསར་འདོན་བྱུང་བ་དང་། སྤྱི་ལོ1987ལོའི་ཟླ6པར་ཀྲུང་གོའི་རྒྱ་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་མཐུན་ཚོགས་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཨུ་ཡོན་ཚོགས་པ་བཙུགས་པ་དང་། དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་སྤྱི་ལོ1988ལོའི་ཟླ6པར་ཐོག་དང་པོར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་འཚོགས་པ་རེད། དེ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་མིན་སྤྱི་ལོ1990ལོ་ནས་བཟུང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ན་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་མང་པོ་དང་། པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་ཚན་རིག་གླིང་སོགས་འགའ་ན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱང་མང་པོ་བཙུགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་དང་། ཆེད་གཉེར་རིག་གཞུང་དུས་དེབ། རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་སོ། །\nབོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་མཚོན་ན། འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་འཕྱི་ལ་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ལ། སྤྱི་ལོ2001ལོའི《བོད་ལྗོངས་སློབ་གསོ》དེབ་གསུམ་པར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་རྒན་ཀུན་བཟང་ནས《རྩིས་འཁོར་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་དོན་བརྗོད་པ》⑤སྤེལ་བ་ནས་བཟུང་བོད་ཡིག་གི་ལམ་དུ་རྩིས་འཁོར་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྐོར་ཞིག་སྤེལ་བ་དང་། དེ་དག་ལས་ཤ་བོ་ཀླུ་བྱམས་ཀྱི《བརྡ་འཕྲིན་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ནས་མིང་གི་དབྱེ་བའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག》⑥དང་། བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷའི《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》⑦དང་། བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི 《ཚོད་ལྟ་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་གདངས་རིག་པའི་སྐོར་གླེང་བ》⑧དང་། ཟླ་བ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི《དེང་གི་སྒྲ་བརྟག་མཉེན་ཆས་བཀོལ་ནས་ཡུལ་ཤུལ་སྐད་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ》⑨དང་། དབྱངས་འབུམ་ཚེ་རིང་གི《བོད་ཡིག་བྱ་ཚིག་གི་རིག་མཛོད་ལས་སྒྲུབ་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག》⑩དང་། བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་གྱི《བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ཤིག》⑪བཅས་ནི་ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་བགྲང་ཆོག དེ་མིན་སྤྱི་ལོ2014ལོར་མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་དུ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་སྐབས་དང་པོ་བསྡུས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ2015ལོར་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་ནས《བོད་སྐད་སྐད་རྩིས་རིག་པ》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ལོ་དེར་མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་ནས 《བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས། ད་ལྟ་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་བཅས་སུ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་བསྡུ་བཞིན་ཡོད་པ་བཅས་ནི་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་རྨང་རྡོ་རུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད།\nརྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པ་དང་། ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པའི་སྐབས་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འཕེལ་རིམ་གཙོ་བོའི་ལོ་ཞིག་ཡིན་ལ། རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་བརྡ་སྤྲོད་དང་བརྗོད་དོན། ཚིག་གི་བཀོལ་སྤྱོད་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་ཉན་ཀློག་འབྲི་བཤད་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་ཡང་ཡོད། དེ་མིན་ད་ལྟའི་དུས་འདིར་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་ཡི་གེ མིང་། ཚིག བརྗོད་པ་བཅས་དབྱེ་ཞིབ་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་སྣོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འདིར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པ། རྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། རྩིས་འཁོར་ཚིག་དོན་རིག་པ། ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་བཅས་རིགས་མི་འདྲ་བའི་རིག་ཚན་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་དག་མངོན་པ་དང་། འདི་དག་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེ་ཡང་འདིར་རིག་ཚན་ཡན་གར་བ་དེ་དག་གནད་བསྡུས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་རེ་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nརྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པ（Computational Phonetics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ཏེ་སྐད་གདངས་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་དང་། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་དང་སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ་བཅས་མངོན་མཚོན་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད（speech recognition）ནི་རྩིས་འཁོར་ལ་སྐད་ཆ་འཁྲིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྐད་ཆ་ཉན་ཤེས་པར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ། སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ（speech synthesis）ནི་རྩིས་འཁོར་ལ་སྐད་ཆ་འཁྲིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྐད་ཆ་བཤད་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་དང་སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་ལག་རྩལ་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ན། མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་བརྡའི་འཕྲིན་གཏོང་བྱ་བ་མངོན་འགྱུར་བྱེད་ཐུབ་པས། མཐེབ་གཞོང་བཀོལ་ཏེ་རྩིས་འཁོར་ངོས་སུ་ཡིག་གཏག་བྱ་མི་དགོས་པར་སྐད་ཆའི་སྒྲ་གདངས་དེ་ཉིད་རྩིས་འཁོར་གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་ཆ་འཕྲིན་བརྗེ་རེས་བྱེད་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་རེད། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པའི་མཉེན་ཆས་གཙོ་བོ་རེ་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྒྲ་ལེན་མཉེས་ཆས་ནིCooledit,praatསོགས་ཡོད་ལ། སྐད་གདངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་ཆེད་ལས་མི་སྣ་རྣམས་ཀྱིསCooleditམཉེན་ཆས་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲ་ལེན་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པ་དང་། དེ་མིན་རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་གདངས་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ནིpraatདང་། ཨ་མེ་རི་ཁའིKAYཀུང་སིས་གསར་བཟོ་བྱས་པའིMulti-speech3700མཉེན་ཆས་སོགས་ཡིན། འདི་གཉིས་ལས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཡུལ་ཆེས་མང་པ་ནི praat མཉེན་ཆས་ཡིན། གོང་གསལ་གྱི་མཉེན་ཆས་འདི་དག་གི་སྟེང་ནས་སྐད་གདངས་ཀྱི་མཐོ་དམན་དང་། སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ལྕི་ཡང་། སྒྲའི་སྐྱེ་གནས། སྒྲའི་རྩ་བའི་ལྡང་སྒྲ། སྒྲའི་ང་རོའི་ཁྱད་པར། ཡུལ་སྐད་འདྲ་མིན་གྱི་སྒྲ་གདངས་དང་ཁྱད་པར་བཅས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན་པས། འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་ཐབས་ལམ་གསར་བ་དང་རིག་ཚན་གསར་བ་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་རང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་བརྩོན་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་སྙམ།\nརྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པ（Computational Phonetics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་མིང་བརྡ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། སྐད་བརྡའི་མིང་བརྡ་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ། བརྡ་ཆད་གཞི་གྲངས་མཛོད་བཅས་གསར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ1966ལོ་དང་སྤྱི་ལོ1968ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁ་ནས་དབྱིན་ཡིག་གི་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ནས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པ་ནས་བཟུང་། འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གང་མང་ཞིག་གིས་རྩིས་འཁོར་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ནས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་པའི་གློག་རྡུལ་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པའི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་བ་རེད། འདིར་རྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཉེན་ཆས་གཙོ་བོ་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་མིང་བརྡ་བསྡོམས་རྩིས་ཀྱི་མཉེས་ཆས་ནིMicrosoft Accessསོགས་ཡོད། དེ་མིན་རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ནིMicrosoft Excelདང་། གཞི་གྲངས་མཛོད་དོ་དམ་གྱི་སྐད་བརྡStructured Query Languageནི་གཞི་ཁྱོན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གཞི་གྲངས་མཛོད་དོ་དམ་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན། མཉེན་ཆས་འདི་དག་གི་སྟེང་ནས་མིང་བརྡའི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ་དང་། སྒྲའི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། གཟུགས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། དོན་གྱི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། ཆེད་ཚན་མིང་བརྡ། བརྡ་ཆད་མིང་བརྡ། ཆེད་མིང་མིང་བརྡ་སོགས་བསྒྲིག་པར་ཕན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།\nརྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ（Computational grammar）ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་སྒྲིག་གཅོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་དེ་ལ་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་རང་འགུལ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་དབྱེ་ཞིབ་ཟེར་བ་དང་། ཡི་གེ་དང་མིང་། ཚིག བརྗོད་པ་བཅས་ནི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་དབྱེ་ཞིབ་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་གཙོ་བོ་སྔོན་ལ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་མིང་ཚིག་ཡི་གེ་བཅས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསམ་གཞིག་བྱེད་པ་རེད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཕྱོགས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྔོན་ལ་བསམ་གཞིག་དང་རྗེས་སུ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པའོ། ། རྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ནི་བརྗོད་དོན་གྱི་ཚིག་ཡོངས་ལ་ཚབ་རྟགས་བཀོལ་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་མི་དང་མིའི་བར་ལ་བརྡ་སྤྲོད་འཁྲིད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་ལ་བརྡ་སྤྲོད་འཁྲིད་དགོས་པས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཚབ་རྟགས་མ་གཏོགས་ཡི་གེ་ངོས་འཛིན་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་རེད། འདིར་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དྲངས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན།\nདཔེར་ན། པེ་ཅིང་དུ་བསྐྱོད། སློབ་ཁང་དུ་སོང་། རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིན།\nདཔེར་ན། ཤར་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ། གཡས་སུ་འཁོར། རྒྱབ་ཏུ་འཁུར།\nདཔེར་ན། གོས་སུ་འཐག ས་བོན་དུ་ཉོས། མཚོན་དུ་བརྡུང་། ལྟ་བུའོ། །\nརྩིས་འཁོར་ཚིག་དོན་རིག་པ（Computational Semantics）ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ཏེ་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་ཚིག་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དང་། གཙོ་ཆེར་མིང་། ཚིག ཡི་གེ བརྗོད་པ་བཅས་ཀྱི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་སྐད་ཆའི་སྡེ་ཚན་བཅས་ལ་བརྡ་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།\nཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ（corpus linguistics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་སྐད་ཆའི་དཔྱད་གཞི་རྣམས་གློག་རྡུལ་ཡི་གེའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཤིང་། དེ་ལ་ཚབ་རྟགས་འགོད་པ་གང་རུང་གིས་སྐད་ཡིག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་གསོའི་ཁྲོད་ནུས་པ་མི་དམན་པ་ཞིག་ཐོན་བཞིན་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པ་ནས་བཟུང་ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་པ་དང་། དེའི་ནང་དུ་ཨ་མེ་རི་ཁའིBrownགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིLOBགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་ལོན་ཏོནLLCགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད། དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིBNCགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་སོགས་ནི་འཛམ་གླིང་དུ་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ཅིག་ཡིན། ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནས་ཐ་སྙད་ལ་རྩིས་གྲངས་ལེན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་ལ་འབེབས་པ། སྐད་ཡིག་སློབ་གསོ་ལ་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། མིང་མཛོད་དང་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ་དང་། དེ་མིན་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྨང་གཞིའང་སྐད་རིགས་ཉིས་གཤིབ་ཅན་ནམ་དུ་མ་ཅན་བཅས་ནི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་ཚན་འདི་དག་རང་རིགས་ལ་མཚོན་ན་མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་རིག་ཚན་ལེགས་པོ་ཞིག་རེད་སྙམ།\nབོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས་རིམ་མང་པོ་ཞིག་འགོར་མེད་ནའང་། དེའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པས་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་ཚེ་སྲོག་གསར་བ་ཞིག་བསྩལ་ཡོད་པ་དང་། ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་འཕེལ་ཁ་ཇི་ལྟར་མགྱོགས་ནའང་། སྤུན་ཟླ་མི་རིགས་ཁག་ཏུའང་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ནི་བོད་རང་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པ་དང་། དུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ག་འདྲ་ཞིག་འགོར་ནའང་བརྡ་སྤྲོད་པ་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་ཐུབ་པ་བཅས་ཡིན་ལ། འདི་ཙམ་གྱིས་དུས་རབས་འདིའི་བོད་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། རིག་གནས། དཔལ་འབྱོར་སོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཡོངས་སུ་སྐོང་མི་ཐུབ་པས། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དུ་སྤུན་ཟླ་མི་རིགས་དང་སྤུན་ཟླ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལེགས་པའི་ཆ་ཚུར་ལེན་བྱ་དགོས་པ་དང་། འདིར་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལས་མིག་སྔར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nསྤྱི་ལོ1993ལོ་ནས་བཟུང་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་གཞི(ISO 10646)དང(unicode)གྲོས་གཞི་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་ལྡན་གྱི་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་གྲོས་གཞི་ཡོངས་འགྲུབ་བྱས་མཐར། བོད་ཡིག་གི་ཡིག་རྟགས་ཚོགས192ཉིད་སྤྱི་ལོ1997ལོར་བོད་ཡིག་འདི་ཉིད་རྒྱལ་ནང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་ལྡན་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཨང་སྒྲིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་། སྤྱི་ལོ2007ལོ་ནས་བཟུང་། ཧི་མ་ལ་ཡ་ཡིག་གཟུགས་བྱུང་སྟེ་དངོས་སུ་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བ་ནི་དངོས་ནས་དགའ་འོས་པའི་དོན་ཞིག་ཡིན་མོད། ད་ལྟ་ཀུ་ཤུ་རྟགས་ཅན་གྱི་རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་ལས་གཞན། རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་གང་རུང་ནས་གྲལ་དག་པ་ཞིག་འཆར་མི་ཐུབ་པར་སྐབས་རེར་མགོ་ཅན་དང་འདོགས་ཅན་འགྱུར་བར་འདུག་པ་ནི་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་གནད་དོན་ཡིན་པས་དེ་དག་གྲལ་དག་པར་གཏོང་རྒྱུ་ནི་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།\nས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་མཛད་པའི《ཡི་གེའི་བཀླག་ཐབས་བྱིས་པ་བདེ་འཇུག》ཅེས་པར“ཡི་གེའི་གྲངས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། །ཁྲི་ཁྲག་གཅིག་དང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད། །བདུན་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ་ལྡན། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་བོད་སྐད་ལ། །མི་དགོས་གང་དང་གང་དགོས་པ། །རང་གི་བློ་ཡིས་དཔྱད་ཅིང་སྦྱར། །ཁོ་བོས་འདི་ལྟར་རྣམ་བསམས་ནས། །བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་གང་དགོས་པ། །སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཀྱིས་འདུས་པར་བསམ། །”⑫ ཞེས་པ་དང་། མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་ནས《ཐོན་མིའི་བཞད་སྒྲ》ཞེས་པར“བཀླག་ཏུ་རུང་བའི་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་སོ་གཉིས་ཞེས་པར་བཞེད”ཅེས་པ་དང་། གཞི་སྤྲུལ་འཇིགས་མེད་དཔལ་གྱི་སེང་གེ་ནས་བརྩམས་པའི 《གངས་ལྗོངས་ཡིག་མཛོད་ཆེན་མོ་རབ་གསལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང》ཞེས་པར“ཁྱོན་བསྡོམས་བོད་ཡིག་བྲིས་ཚད་བཀླག་ཏུ་རུང་བའི་གྲངས་ཁྲི་གཅིག་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་དང་བདུན་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་དོ”⑬ ། ། གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ལགས་ཀྱིས《བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཤད》ཅེས་པར“བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་དགུ་སྟོང་བརྒྱ་མེད་བདུན་ཅུ་དོན་བདུན”⑭ ནང་དུ་བཏུས་ཡོད་ཅེས་པ་དག་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་ནས་བོད་ཡིག་ལ་རྩིས་གྲངས་བླངས་པ་ཡིན་ལ། ང་ཚོས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པར་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཡིག་ལ་རྩིས་གྲངས་བླངས་ཏེ་ཚེག་ཁྱིམ་གཅིག་ཅན་དང་། ཚེག་ཁྱིམ་གཉིས་ཅན། རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་བཅས་གཏན་འབེབས་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེའོ། །\nམིག་སྔར་རྒན་རྡོ་ལྷ་ལགས་ཀྱི《བོད་ཡིག་ཚེག་ཁྱིམ་བང་མཛོད》ཅེས་པར“བོད་ཡིག་ལ་ཚེག་ཁྱིམ་བསྡོམས་པས་ཡི་གེ9111ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་དུ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ848དང་། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་ཡི་གེ8263ཡོད⑮”ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་རྩིས་ལེན་བྱས་པ་ཡིན་པས། ད་ལྟའི་བར་བྱུང་བའི་བོད་ཡིག་གི་བེད་སྤྱོད་ཡི་གེ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་རྒྱུན་སྤྱོད་ཐ་སྙད་དང་། བོད་ཡིག་གི་རྩ་བའི་ཐ་སྙད། ཆེད་ལས་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་རྒྱུའང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་དང་། འདི་འདྲའི་བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་མ་བྱས་ན་བོད་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱ་བར་དཀའ་ཁག་ཡོད་པར་སྙམ་སྟེ། “རྒྱ་ཡིག་ལ་མཚོན་ན་སློབ་གྲྭར་མ་སོང་བའི་སྔོན་ལ་ཡི་གེ་སུམ་བརྒྱ་ཞེས་པ་ཞིག་བྱིས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཁྲིད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། སློབ་རིམ་དང་པོ་ནས་བཟུང་མཐོ་འབྲིང་གསུམ་པའི་བར་དུ་ཁྱོན་བསྡོམས་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ལྷག་དང་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་མིང་བརྡ་ངེས་ཅན་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན”⑯ ཞེས་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ཚན་རིག་དང་ལྡན་པའི་སྐད་ཡིག་ཉིད་སྦྱངས་པར་ཕན་ཁེ་རྒྱ་ཆེན་ཡོད་པས། བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ་ནི་བོད་སྐད་ཡིག་ཉིད་དེང་རབས་ཅན་དུ་བགྲོད་པའི་ཐབས་ལམ་ཆེས་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།\nམིག་སྔར་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐད་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་བཞིན་པའི་སློབ་ཆེན་སོ་སོ་དང་། ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཁག་དག་ལ་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་གཅིག་གྱུར་ཞིག་མེད་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཚད་ལྡན་གྱི་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་དགོས་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བར་འདོད་དེ། བོད་སྐད་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚབ་རྟགས་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་ལ། རྨང་གཞི་དེ་ཉིད་འགྲུབ་པར་མ་བྱས་ན་རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་གང་རུང་ལས་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་བྱ་བ་དང་། ཡིག་ཆ་གང་རུང་ཞིག་འཚོལ་བཤེར་བྱ་མི་ཐུབ་པར་ལུས་འདུག་པས། གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལག་ལེན་ཉེར་སྤྱོད་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བོད་སྐད་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་། ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་ཕྱོགས་སུ་འབད་རྒྱུ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་དང་མཐུན་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་དང་མཐུན་པར་བསྐྱོད་རྒྱུ་ནི་དེང་གི་འགྲོ་ཕྱོགས་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།\nསྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཆ་འཕྲིན་ཚན་རྩལ་ཡང་འཕེལ་རྒྱས་བླ་ལྷག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་ཏུ་མིས་བཟོས་བློ་ནུས་ཀྱང་སྔར་ལས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་དེ། ད་ལྟ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་གཉིས་ནས་རང་མོས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱིན་འདུག་ལ། དེ་དང་བསྟུན་ནས་བོད་ཡིག་གི་སྐད་གདངས་ངོས་འཛིན་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་སྟེ་སྐད་གདངས་ངོས་འཛིན་དང་། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་ནི་གཙོ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཤུགས་སྣོན་བྱ་རྒྱུ་ནི་དུས་རབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །\nམིང་གི་ཚོགས་པའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཞི་རྩར་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡིག་ཆ་ཞུ་དག་དང་། ཡིག་ཆ་འཚོལ་བཤེར། མིང་བརྡ་ངོས་འཛིན་བཅས་ཀྱི་འགག་རྩར་གནས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན་པས། དེས་ཚིག་དོན་དབྱེ་ཞིབ་དང་། ཚིག་གི་ཞིབ་འཇུག འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་བཅས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་རྡོ་རུ་གྱུར་ཡོད། ཡི་གེ་ནས་མིང་། མིང་ནས་མིང་གི་ཚོགས་པ། མིང་གི་ཚོགས་པ་ནས་ཚིག ཚིག་ནས་དོན་བཅས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་བགྲོད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་མེད་ན་ཉེར་སྤྱོད་ཞིབ་འཇུག་ཡོད་མི་སྲིད་པས་རྨང་གཞིའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་རེད།\nསྨྲ་མི་ཤེས་ཤིང་དོན་མི་གོ་བའི་འཕྲུལ་ཆས་ཉིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྨྲ་ཤེས་ཤིང་དོན་གོ་བ་ལྟར་གྱི་མི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་དང་རྩིས་འཁོར་གཉིས་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པ་ནི་དེང་གི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ལ། བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་ངེས་ཚིག་དང་། སྒྲིག་གཞི། དབྱེ་བ། གྲུབ་ལུགས། བསྟན་དོན་བཅས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་གནད་དོན་རྣམས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚིག་གི་སྡོང་འགྲེམས་མཛོད་སོགས་འཇུགས་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་མ་ལག་ཆ་ཚང་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ལས་ལ་ཉེ་བར་འཇུག་རྒྱུ་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཙོ་གནད་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་བའི་རྨང་གཞི་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་དང་། ཆ་འཕྲིན་ལེན་པ། ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བ་བཅས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་བྱ་བར་སྟབས་བདེ་གང་ལེགས་བསྐྲུན་ཡོད།\nབོད་སྐད་ཚིག་དོན་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་རང་གི་བརྡ་སྤྲོད་གཞུང་ལུགས་ལྟར་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་གི་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་གི་སྦྱོར་བ། དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་གསུམ་གྱི་ངེས་སྲོལ་ལས་དོན་གྱི་སྦྱོར་བར་གོ་ཞིང་། ད་ལྟ་འཕྲུལ་ཆས་བློ་ནུས་ཅན་ཏུ་བརྗོད་པ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཐོད་བརྒལ་ལ་སོང་བའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་མངོན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་དྲ་རྒྱ་དང་། རྣམ་དབྱེའི་བརྡ་སྤྲོད། རང་ས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་བ་བཅས་ལ་རག་ལས་པ་དང་། ཚིག་དོན་ཞིབ་འཇུག་གིས་དྲ་སྟེང་ལས་ཡིག་ཆ་འཚོལ་བཤེར་བྱ་བར་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་པ་སོགས་པའི་དགེ་མཚན་ཡོད།\nགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད（corpus）ཅེས་པ་ནི་སྐད་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆའི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན་ལ། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཟིན་འགོད་བྱས་ཟིན་པའི་སྐད་ཆ་རྣམས་བསྡུ་ཉར་བྱེད་པ་དང་། གློག་རྡུལ་གྱི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་སྐད་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་གསོག་འཇོག་བྱེད་སྟངས་ཤིག་དང་། ངག་ཐོག་གི་སྐད་ཆ་དང་ཡིག་ཐོག་གི་སྐད་ཆ་གང་རུང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་ཉར་བྱེད་པར་ཟེར་བ་ཡིན་ལ། དེར་ཡིག་ཆ་བསྡུ་ཉར་བྱ་དུས་ཡང་དག་པའི་བདམས་གསེས་བྱེད་པ་དང་། མཆན་འགོད་བྱེད་པ། ཟིན་འགོད་བྱས་པའི་སྐད་ཆའི་དོན་དངོས་ལྟར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ལ་རིན་ཐང་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྟེང་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་མཛོད་ལ་ལྟ་བཤེར་བྱེད་པ་དང་སྐད་བརྡའི་དངོས་ཡོད་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ། སྐད་ཆའི་མ་ལག་གི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན་པས་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་། བེད་སྤྱོད་ཞིབ་འཇུག སྐད་ཆའི་བཟོ་སྐྲུན་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཆ་འཕྲིན་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་པའི་མི་རིགས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་གང་དེའི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་གཏེར་མཛོད་ཅིག་ཡིན་ལ། ཆ་འཕྲིན་གཏེར་མཛོད་ཀྱི་རྒྱ་ཇི་ལྟར་ཆེ་ན་ཡི་གེ་དང་། བརྙན་རིས། སྒྲ་ཟློས། བརྙན་ཟློས་གང་རུང་བཅས་སྒྲིག་གཅོད་བྱ་བར་སྟབས་བདེ་བས་ཡིག་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་ནི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཡིག་མཛོད་དེ་ཉིད་རྒྱལ་ཁབ་ཚད་ལྡན་ཅན་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་མཛོད་ལ་བསྙེག་རྒྱུ་ནི་ཆ་འཕྲིན་དུས་རབས་ཀྱིས་ང་ཚོར་བཏོན་པའི་འོས་འགན་བླ་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་སྐད་ཡིག་རང་ལ་མཚོན་ན། གློག་རྡུལ་ཡིག་ཆ་གང་མང་ཞིག་ཡོད་ནའང་། ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཁག་དང་ལས་ཁུངས། མི་སྒེར་བཅས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན་ཞིབ་འཇུག་ལས་གཞིར་ཚུད་པའི་ཡིག་མཛོད་ཅིག་དུས་ད་ཐུག་གི་བར་དུ་བྱུང་མེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཡིག་མཛོད་སྣ་ཚོགས་ལ་ཚབ་རྟགས་བཀོད་པའི་ཡིག་མཛོད་ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་པ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག་པས་ད་ལྟའི་སྐབས་གཞི་གྲངས་ཆེན་པོས་མཚོན་པའི་དུས་འདིར། བོད་སྐད་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་སྐོར་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་དང་། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་ལས་ཀ་གང་མང་ཞིག་བསྒྲུབ་ཐུབ་པར་འདོད་དེ། གཅིག་ནས་བོད་སྐད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་རམ་འདེགས་ཐོབ་པ། གཉིས་ནས་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་བརྡའི་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ། གསུམ་ནས་མིང་མཛོད་དང་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིག་པར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། བཞི་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་གསོར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་རྩིས་འཁོར་ཆེད་ལས་པ་དག་གི་ལས་ཀ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནི་གཙོར་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ལས་ཤིག་ཡིན་པས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སོ་སོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་དང་། ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བཤེར་བྱེད་པ། ཤེས་བྱ་འཚོལ་བཤེར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ལས་ཀ་སྣ་མང་ཞིག་བསྒྲུབ་ཐུབ།\nགོང་དུ་བརྗོད་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ཏེ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་ནས་ཆ་ཙམ་སྤྲོས་པ་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས་དར་བའི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། ད་ལྟ་སྔོན་ཐོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་སོ་སོས་དེང་རབས་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་ལ་སྔར་མེད་པའི་མཐོང་ཆེན་དང་གཙིགས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་སྲོག་རྩར་གྲུབ་ལ། རང་རིགས་ནས་ཀྱང་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་རིག་ཚན་གསར་བ་དང་། ཐབས་ལམ་གསར་བ་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་རང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གང་ལེགས་ཤིག་བགྱིས་ན། བོད་སྐད་ཡིག་ཀྱང་ཆ་འཕྲིན་རིག་གནས་དང་གློག་རྡུལ་རིག་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བགྲོད་པར་རྒྱང་ཐག་མི་རིང་ངོ་། །\n③刘颖.《计算语言学》[M]. 北京：清华大学出版社，2002.10. P8.\n④冯志伟.《计算语言学基础》[M]. 北京：商务印书馆，2001.8. P9.\n⑤ ཀུན་བཟང་། 《རྩིས་འཁོར་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་དོན་བརྗོད་པ》 [J] བོད་ལྗོངས་སློབ་གསོ། 2001ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑥ཤ་བོ་ཀླུ་བྱམས། 《བརྡ་འཕྲིན་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ནས་མིང་གི་དབྱེ་བའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག》 [J] ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་བོད་ཡིག་མ། 2007ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑦བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷ། 《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2007ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑧བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ། 《ཚོད་ལྟ་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་གདངས་རིག་པའི་སྐོར་གླེང་བ》 [J] མདོ་སྨད་ཞིབ་འཇུག 2008ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑨ཟླ་བ་ཕུན་ཚོགས། 《དེང་གི་སྒྲ་བརྟག་མཉེན་ཆས་བཀོལ་ནས་ཡུལ་ཤུལ་སྐད་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2012ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑩དབྱངས་འབུམ་ཚེ་རིང་། 《བོད་ཡིག་བྱ་ཚིག་གི་རིག་མཛོད་ལས་སྒྲུབ་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག》 [J] དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། 2013ལོ།\n⑪བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ། 《བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ཤིག》 [J] མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་གྱི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ། 2013ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑫ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོ། 《ཡི་གེའི་བཀླག་ཐབས་བྱིས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ། ཤོག་ངོས9\n⑬གཞི་སྤྲུལ་འཇིགས་མེད་དཔལ་གྱི་སེང་གེ། 《གངས་ལྗོངས་ཡིག་མཛོད་ཆེན་མོ་རབ་གསལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང》 [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། ཤོག་ངོས324\n⑭གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། 《བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཤད》 [M] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ། ཤོག་ངོས1948\n⑮多拉，扎西加.《藏文规范音节频率学》[M]. 北京：中国社会科学出版社.201.5 P82.\n⑯བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷ། 《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2007ལོའི་དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས84\nཁྲི་ཤར་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཞོན་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པ། ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཛུབ་སྟོན་དགེ་རྒན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་དང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་སྐོར་ཡིན།\nནེ་ཀྲི་རི་ཡཱའི་སློབ་གསོའི་རྒྱལ་དོན་པུའུ་ཀྲང་ཨིན་ཝ་ཀྲུའུ་པཱ་ཡིས་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིན་བཤད་རྒྱུར། ནེ་ཀྲི་རི་ཡཱའི་སློབ་ཤོར་བྱིས་པའི་མི་གྲངས་བྱེ་བ་གཅིག་ལས་བརྒལ་བ་དང་། སྲིད་གཞུང་གིས་སློབ་གསོ་སྡེ་ཁག་གི་དངུལ་གཏོང་ཇེ་མང་དུ་བཏང་སྟེ། སློབ་ཤོར་བྱིས་པར་ཡང་བསྐྱར་སློབ་གྲྭ