རྩོམ་པ་པོ། ཚེ་དབང་ལྷ་མོ། རྩོམ་སྒྲིག་པ། Lhamo དུས་ཚོད། 2018-12-24 11:44:00 རྩོམ་ཁུངས། བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག ཀློག་གྲངས།\nབརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་དང་། ས་ཁུལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་ཐག་གཅོད་བྱས་ན་ཡང་དག་པ་ཞིག་ཡོང་གི་མ་རེད། དེར་བརྟེན་འཇིག་རྟེན་འདིར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དར་ཞིང་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཅི་ནས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱེད་དགོས། རིག་པ་འདི་ནི་ཆེས་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རབས་བརྒྱུད་ནས་རིམ་བཞིན་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་དང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་ཚན་རིག་ཅན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དབྱར་མཚོ་རྒྱས་པ་ལྟར་གོང་འཕེལ་བྱུང་བ་ནི་ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཙམ་གྱི་དུས་ཡུན་རིང་ལག་ལེན་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་གི་རྨང་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། གལ་སྲིད་དེ་ལྟ་བུའི་རྨང་གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཞིག་མེད་ན། དུས་རབས་འདིའི་ནང་གཞི་ནས་སོ་སོའི་བློའི་འཆར་སྒོ་དང་བསྟུན་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་གཏན་འབེབས་བྱེད་དགོས་པས། དེས་ན་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། དེའི་རིན་ཐང་བཅས་ལ་གདེང་འཇོག་ཡང་དག་པ་ཞིག་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་མ་ཟད། དེང་རབས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐད་གདངས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ལ་ཏིང་(Latin)སྐད་ཡིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལའང་གདེང་ཚོད་ཡང་དག་པ་ཞིག་འཇོག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།\nའཛམ་གླིང་གི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་ཕལ་མོ་ཆེའི་བཞེད་པ་ལ། སྐད་ཡིག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་གོམ་རིམ་དང་པོ་དེ་ལ་ཡང་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད་པ་སྟེ། གནའ་གཞུང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་པ། དུས་རབས་བར་མ་དང་རིག་རྩལ་བསྐྱར་གསོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་དང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་བཅས་ཡིན།\nབརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ནི་སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐད་ཡིག་རིག་པ་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་། རང་གཤིས། ཡུལ་སྲོལ། ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་ཐོས་བསམ་བྱས་པ་བརྒྱུད་སྐད་ཡིག་རིག་པ་འདི་ཉིད་དར་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། རིག་པ་འདི་ཡིས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གཞུང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་རམ་འདེགས་ཤུགས་ཆེན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། བརྡ་སྤྲོད་པའི་རིག་གཞུང་དར་སྲོལ་ཆེས་སྔ་ཤོས་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་དང་། གྷི་རིག་གི་ཡུལ་དུ་ཡིན།\n1.པཱ་ཎི་ཎཱིའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དུ་སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་དྲུག་ཙམ་ན་བྱུང་བའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལ་དེང་དུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་པུསྟི་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རིག་བྱེད་བཞི་བཤད་པའི་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་ལ། དེང་དུས་ཀྱང་ཁོ་ཆོས་དད་རྟེན་དུ་འཇོག་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་རེད། དཔེ་ཆ་དེ་ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་1028ཡོད་ཅིང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཚིག་བཅད་དུ་བྲིས་པའི་སྙན་གཞུང་ཞིག་ཡིན། བསྟན་བཅོས་དེའི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་མིང་། བརྡ། ཐ་སྙད་རྣམས་ལ་ཁོ་ཚོས་པུ་སྟིའི་སྐད་ཟེར་ཞིང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཀྱང་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་ལ། སྐད་རིགས་འདི་ནི་བྲམ་ཟེ་དང་། པཎྜི་ཏ། སྙན་ངག་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་སྐབས་སུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་རིགས་ཤིག་ཡིན། དེ་ལྟར་མཁས་པའི་ཡིག་སྐད་དང་། ཡུལ་མིའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕལ་སྐད་གཉིས་གཅིག་གྱུར་མིན་སྟབས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་དེ་གཞུང་འགྲོས་ཅན་དུ་འགྱུར་ཆེད་དཔྱད་གསུམ་དག་པའི་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་བྱེད་པའི་འགོ་ཚུགས་པ་རེད།\nཔཱ་ཎྀ་ནཱིའི་སྒྲ་གཞུང་དེ་ཉིད་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་པ་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ཕྱེད་ཡན་ཙམ་དུ་དར་རྒྱས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་དུས་རབས་ཡིན་ལ། སྒྲ་གཞུང་《བརྡ་སྤྲོད་པའི་རྣམ་གཞག་སྐབས་བརྒྱད་པ་》ཞེས་པ་དེར་ཚིག་རྐང་3996ཡོད། ད་དུང་མིང་རྐྱང་1993ཡོད་པའི་རེའུ་མིག་ཅིག་དང་དེ་ལ་ཚིག་འགྲེལ་བཅས་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་སྐབས་དེར་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་རིག་གཞུང་གི་ཐོག་མ་ཡིན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་དུ་སྒྲ་རིག་པ་དེ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། རིམ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ཙནྟྲ་པ་དང་། ཀཱ་ལ་པ། དབྱངས་ཅན་སྒྲ་མདོ་སོགས་དར་ཞིང་། སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་དང་། བྱེད་པ། འབྱུང་ཁུངས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་ཚུགས་ཡོད།\n2.གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གནད་དོན་སྐོར། གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། སྐད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྟེ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། དུས་དེར་མིང་གི་ངོ་བོ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་མ་ཟད། མིང་དང་དངོས་པོའི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་རྩོད་གླེང་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་ལས། གཙོ་བོ་ཕན་ཚུན་དངོས་འགལ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་པ་ནི། དང་པོ་ཐ་སྙད་ནི་དངོས་པོ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གནས་ཏེ་དོན་མཚོན་པར་འདོད་པ་དང་། གཉིས་པ་ཐ་སྙད་ནི་ཡུལ་གྱི་གོམས་སྲོལ་དང་བསྟུན་ནས་དངོས་པོ་མ་འདྲེས་པ་སོ་སོར་མཚོན་བྱེད་དུ་འདོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།\nདཔེར་ན། ཧའི་ར་ཁེ་ལི་ཐོ་སིས་ (HerakLeitos སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་544ནས་ 540བར་ཙམ་ན་སྐྱེས་པ་) ཐ་སྙད་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱིས་བྱས་པར་འདོད་པ་དང་། ཁོང་གི་སློབ་མ་ཁེ་ར་ཏི་སུ་སིས་(Graty Lus)དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རང་གཤིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་རེ་གནས་ཡོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རང་ཞིན་གྱི་ཡོན་ཏན་ནམ་ནུས་པ་རེ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་གྲུབ་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། ཞེས་བཤད་པ་དང་། ཡང་དེ་ལས་ལྡོག་པ་སྟེ་མོ་ཁེ་ལི་ཐོ་སིས་ (Demokritos ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་460ནས་370བར་ཙམ་)འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་དངོས་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡུལ་གྱི་གོམས་སྲོལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ཡིན་ལ། བྱ་དངོས་དང་ཐ་སྙད་གཉིས་ཀྱི་བར་རང་གཤིས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་མེད་དེ། སྒྲ་གཅིག་པའི་དངོས་པོ་དང་། དོན་གཅིག་པའི་དངོས་པོ་དང་། མིང་མེད་པའི་དངོས་པོ་དང་། མིང་འགྱུར་བ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་བཅས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།\nདེ་ལྟར་ཐ་སྙད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་བཙལ་བའི་ལས་ཀའི་ནང་དུ་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་རིག་པ་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། ཐ་སྙད་བྱུང་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ། འགའ་ཞིག་གིས་ཐ་སྙད་རྣམས་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་ཚེ་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་རྣམས་ཀྱི་གཡོ་འགུལ་བྱེད་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་དང་། ཚུར་རོལ་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་། ཡང་འགའ་ཞིག་གིས་མིང་གཞིའི་གསལ་བྱེད་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་དབྱིབས་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་གྲོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱུང་བར་འདོད་པ་སོགས་མ་དག་པའི་ལྟ་བ་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད། གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི་མཚན་ཉིད་མཁན་པོ་ཡ་ལི་ཧྲི་ཏོ་ཏེས་ (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་384ནས་322)ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ནང་དུ་གཏན་ཚིགས་དང་བརྡ་སྤྲོད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ཚུལ་བྲིས་པ་དེ་ནི་ལྟ་ཚུལ་གསར་དུ་བཏོན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་རྩོམ་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་། སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་གིས་དུས་རབས་འགའ་ཞིག་གི་རིང་ལ་རིག་གཞུང་འདི་གཉིས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ཡ་ལི་ཧྲི་ཏོ་ཏེས་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་སྐབས་སུ། གཏན་ཚིགས་དང་། མངོན་བརྗོད་ཀྱི་རིག་པ་དེའི་ཁོངས་ནས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཐོན་པ་བྱས་ཡོད་ལ། སྐབས་དེར་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་བྱུང་མེད་ཅིང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་རྣམས་ནི་ཚིག་དང་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བཏོན་པ་ཞིག་ཡིན། བརྗོད་པ་ནི་མིང་དང་། ཚིག་དང་། བྱ་བའི་ཚིག་བཅས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚོགས་པའི་ཚིག་གྲུབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཐ་སྙད་དེ་གཉིས་ནི་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། མིང་རྐྱང་རྣམས་ནི་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་ལ། བྱ་ཚིག་རྣམས་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་བྱ་བ་ཞིག་སྟོན་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་ཤིག་རེད།\nཡ་ལི་ཧྲི་ཏོ་ཏེ་ཡིས་《སྙན་གཞུང་》ནང་དུ་གཏམ་གྱི་གྲུབ་ཆ་ལ་དབྱེ་བ་རིགས་བརྒྱད་ཕྱེས་ཡོད་པ་སྟེ། སྒྲ་རྐྱང་དང་། སྒྲ་ཚིགས། ཚིག་ཕྲད། གྲངས་ཚིག མིང་རྐྱང་། བྱ་ཚིག རྣམ་དབྱེ། ཚིག་གྲུབ་བཅས་ཡིན་ལ། མིང་གི་དབྱེ་བ་དེ་དག་གིས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཆགས་པའི་རྨང་གཞི་བཏིང་ཡོད་ཅིང་། མཚན་ཉིད་མཁན་པོ་ཁག་གཅིག་གིས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་གནང་བ་ནས་བཟུང་། ཁོང་ཚོ་ལ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པའི་སྤྱི་དོན་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་ཏེ་རིམ་བཞིན་རྣམ་དབྱེ་དང་བྱ་ཚིག་གི་རྣམ་གཞག་དང་ཐ་སྙད་རྣམས་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད།\n3. ཡ་ལི་ཧྲན་ཏའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་མ་ལག་ཆིའི་ཏེན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཡ་ལི་ཧྲན་ཏའི་དམག་དཔུང་གིས་ས་ཁུལ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པས། གྷི་རིག་གི་ཚན་རིག་དང་རིག་གནས་རྣམས་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་འགྲམ་ཚུན་ཆད་ཁྱབ་བརྡལ་བྱུང་ཞིང་། ཨའེ་ཇི་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ལ་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་ལ་དམིགས་གསལ་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད། ཡ་ཞིའི་ཡའི་གྲོང་ཁྲེར་བིར་ཁམས་སི་དང་། ཨའེ་ཇིའི་གྲོང་ཁྲེར་ཡ་ལི་ཧྲན་ཏ་ནི་ཡ་གཉིས་སུ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཆེན་པོ་རེ་བཙུགས་ནས་དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ་མང་པོ་བསྡུ་གསོག་བྱས་ཤིང་། དེ་ལས་ཡ་ལི་ཧྲན་ཏ་ནི་ཡའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་ནང་དུ། གྷི་རིག་གི་རིག་རྩལ་དང་ཚན་རིག་གི་དཔེ་ཆ་ཁག་གཅིག་དང་། ཤར་ཕྱོགས་པའི་རྩོམ་རིག་ཁོ་ཚོའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་པའི་དཔེ་ཆ་བཅས་བསྡོམས་པས་གླེགས་བམ་འབུམ་ཐེར་བདུན་ཙམ་གསོག་འཇོག་བྱས་ཏེ། སྐབས་དེར་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་དེར་ཕྱག་ལས་གནང་ཞིང་། གྷི་རིག་གི་རྩོམ་རིག་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་། གསལ་བཤད། མཆན་འགྲེལ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཕྱོགས་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཡི་གེའི་རྣམ་གཞག་དེ་སྐད་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་དགོས་དང་མི་དགོས་པའི་ཐད་ལ་རྩོད་གླེང་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ། བིར་ཁམ་སིའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡི་གེའི་རྣམ་གཞག་དེ་སྐད་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་མི་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། ཐ་སྙད་དང་དངོས་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། སྐད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་བསམ་པའི་འཆར་སྒོའི་བར་གཅིག་གྱུར་མིན་པའི་རང་བཞིན་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད། ཡ་ལི་ཧྲན་ཏ་ནི་ཡའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། གོམས་གཤིས་ཆགས་པའི་སྐད་ནི་སྐད་ཡང་དག་པའི་ཚད་གཞི་ཡིན་ལ། དེར་བརྟེན་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་པས་དགོས་པའི་སྐོར་གྱི་གནང་དོན་དེ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལྟར་གཅིག་གྱུར་ཡིན་མིན་སྐོར་ལ་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་དེས་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་དེ་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་བྱུང་ཡོད་ལ། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྤྱི་དོན་ཙམ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་རེད།\nསྐབས་དེར་ཡ་ལི་ཧྲན་ཏའི་ལུགས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་རྣམས་ལས། སྙན་གྲགས་ཆེ་ཤོས་རྣམས་ནི་ཡ་ལི་ཧྲི་ཏར་ཁུ་སི་(Aristarchusསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྟོད་ཙམ་) དང་། ཏི་ཨོ་ནྱ་ཞུ་སི་ཐི་ར་ཁེ་སི་(སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་མཇུག་ཙམ་) ཨ་ཕོ་ལོང་ནི་སི་ཏི་སི་ཁོ་ལེ་ (ApolloniusDiscole སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་དུས་སྨད་ཙམ་) རྣམས་ཡིན། ཁོང་རྣམས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་ལ་དབྱེ་བ་བརྒྱད་དུ་ཕྱེས་ཡོད་པ་སྟེ། 1. ཁྱད་གཞི་བརྗོད་པའི་མིང་། 2. བྱ་བ་སྟོན་པའི་མིང་། 3. ཁྱད་ཆོས་སྟོན་པའི་མིང་། 4. གྲངས་ཚིག 5. ཚབ་ཚིག 6. མིག་སྔོན་སྦྱོར་བའི་ཚིག 7. བསྣན་ཚིག 8.ཚིག་ཕྲད་བཅས་ཡིན་ཞིང་། དབྱེ་བ་འདི་རིགས་ནི་ཕྱི་གླིང་པའི་སྐད་ཡིག་གི་གོམས་སྲོལ་ཡིན་ལ། རང་རེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ཡེ་གེ་བཅས་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་དབྱེ་སྲོལ་མེད།གནའ་བོའི་རོམ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་བར་varro (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་116ནས་27ལོའི་བར་)ཡིས་《ལ་ཏིང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་པ་འཇུག་》ཞེས་པ་ཞིག་རྩོམ་ཡོད་པ་དེ་ལས་གྲགས་ཆེ་བ་ནི། ཏོ་ན་ཐུའུ་སི་Donatus (སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཞི་པ་)ཡིས་བརྩམས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་རྒྱས་བསྡུས་གཉིས་ལ་མཆན་འགྲེལ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དང་། ཕུ་རི་སི་ཁེ་ཨན་(Priscian)གྱིས་བརྩམས་པའི་《བདོ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་》ཞེས་པ་དེ་གཉིས་ཡིན།\nགནའ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ས་སྐབས་སུ། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་དོན་ཚན་ཕྱོགས་རེ་ཙམ་ལ་གཞི་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལས་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བརྟགས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོན་མེད། སྐབས་དེར་ཚིག་མཛོད་རིག་པ་ཡང་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད། གནའ་བོའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཆེ་ཤོས་དང་། ཆ་ཚང་ཤོས་དེ་རྒྱ་གར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དེ་རེད། དུས་དེར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱ་རྣམས་ནི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། རྨང་གཞིའི་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་རིག་གཞུང་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡུལ་གྲུ་གཅིག་ཁོ་ནའི་སྐད་ལ་གཞི་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་། གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི་སྐད་ཡིག ལ་ཏིང་གི་སྐད་ཡིག་བཅས་ཡིན་ཡང་། ལེགས་སྦྱར་དང་གྷི་རིག་གི་སྐད་ཡིག་ལ་རྒྱས་བཤད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་སོ་སོའི་རང་ཡུལ་གྱི་སྐད་གཅིག་པུ་ལ་གཞི་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་རྒྱས་བཤད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རོམ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཞི་ནས་ལ་ཏིང་གི་སྐད་དང་གྷི་རིག་གི་སྐད་གཉིས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། དུས་དེར་ཉེ་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུ་སྐད་ཡིག་གི་གཞུང་ལུགས་དེ་དག་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། ཡོ་རོབ་གླིང་( Europe )གི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ནི་ཅུང་ཟད་ཕྱི་ཙམ་ན་ཡིན་ལ་དུས་དེར་རྒྱ་ནག་དང་ཨ་རབ་(Arab)ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད་ཅིང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་སྐོར་རྣམས་དེ་བས་དུས་ཕྱིས་སུ་གཞི་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།\n1.དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། (སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ལྔ་པ་ནས་དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་བར། འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་476ལོར་བྲན་གཡོག་གྱེན་ལོག་དང་། བྱང་ཕྱོགས་པའི་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཅན་གྱི་རོ་མ་ནུབ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་རྩ་མེད་ཕྱིན་པ་རེད། དེ་ནས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་མ་རྩ་རིང་ལུགས་པའི་གསར་བརྗེ་བྱུང་བའི་བར་ལ། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག དུས་རབས་བར་མ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་)དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཕྱོགས་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཐོབ་ཡོད། དུས་དེར་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་རྒྱུ་དང་། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དར་ནས་སྐད་ཡིག་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། ལ་ཏིང་སྐད་ཡིག་དེ་མཁས་པ་རྣམས་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཡས་ཀྱི་ལག་ཆ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་ཏེ། དེའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྤྱི་དོན་དང་རྣམ་གཞག་གི་འགྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་རིགས་གཞན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་དུས་དེར་མིང་རྐྱང་རང་གི་ངོ་བོ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལ་དངོས་གཙོ་དང་། མིང་གཙོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་སྟེ་དཔེར་ན། ཨན་སི་ལིམ་(Anselmas1033ནས་1109བར་)གྱིས་སྤྱིར་ཐ་སྙད་ཚང་མ་དངོས་པོ་ཡིན་པ་དང་། བཟུང་ཡུལ་ཡིན་པར་འདོད་པ་མ་ཟད། ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་པོ་བྱུང་ཞིང་། དངོས་པོ་མིད་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་བ་ནི་ལྷ་འདྲེ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱི་འདོད་པ་ཡིན། ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་ལྟ་ཚུལ་དང་།ཧྥ་རན་སིའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ། ཨ་བི་ལ་ལར་ཏིས་( PAbelrdus 1079ནས་1142བར་) རྫས་ཡོད་ཀྱི་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཁོ་ན་དངོས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། སྤྱིར་བཏང་གི་ཐ་སྙད་རྣམས་ནི་མིང་ཙམ་ཡིན་ལ། མིང་ནི་དངོས་པོའི་དོན་སྤྱི་ཙམ་ཡིན་ཞིང་། ཡོད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ནི་དངོས་པོ་དེ་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་གཞི་ནས་ཐ་སྙད་གསར་དུ་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད། ་ཅེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་མིང་གཙོ་སྨྲ་བའི་ལྟ་ཚུལ་ཡིན།\n2. རིག་རྩལ་བསྐྱར་གསོའི་དུས་རབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། རིག་རྩལ་བསྐྱར་གསོའི་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཞེས་པ་དེ་ནི་གཙོ་བོ་གནའ་བོའི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་དང་། ཤར་ཕྱོགས་པའི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་དེ་དག་བསྐྱར་གསོ་འབྱུང་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ཞིང་། དེའང་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པ་དང་། བཅུ་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ། ཉི་ཧོང་གི་སྐད་ཡིག་དང་། ཁོ་རེ་ཡའི་སྐད་ཡིག ཧང་ག་རིའི་སྐད་ཡིག སི་ཕེན་གྱི་སྐད་ཡིག ཏ་ཆིའི་སྐད་ཡིག ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་ཡིག དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག ཕོ་ལན་གྱི་སྐད་ཡིག ཅེ་ཁེའི་སྐད་ཡིག མོ་ཞི་ཀོའི་སྐད་ཡིག ཡ་མི་ཉི་ཡའི་སྐད་ཡིག པོ་སིའི་སྐད་ཡིག ཨ་ཙི་ཐེ་ཁེའི་སྐད་ཡིག་བཅས་ལ་རིག་གཞུང་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་རེད།\nསྐབས་དེར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དེས། གནའ་རབས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སླར་ཡང་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་རྒྱུའི་དགོས་པ་བྱུང་བ་དང་། གནའ་བོའི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི། ལ་ཏིང་གི་དཔེ་རྙིང་དང་གྷི་རིག་གི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ལ་ཏིང་གི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་ལ་མཆན་འགྲེལ་གྱིས་པར་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། 《ལ་ཏིང་སྐད་ཡིག་གི་རྨང་གཞི་ལ་དཔྱད་པ་》(སི་ཁ་ལི་ལྗིས་བརྩམས་པ་(Jscaliger1540) ཞེས་པ་དང《ལ་ཏིང་སྐད་ཡིག་གི་ནོར་མཛོད་》(སི་ཏེ་ཧྥེན་གྱིས་བརྩམས་པ། R. stephanus 1553) ཅེས་སྐད་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་འདི་དག་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། གྷི་རིག་གི་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་རི་ཁེ་ལིན་དང་། རྨི་ལོན་ཁེ་ཏིན། (Pn.melahcliton) སི་ཏི་ཧྲིན་(H.sfechaus ) རྣམས་ཀྱིས་ཤར་ཕྱོགས་པའི་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་འགོ་ཚུགས་པ་རེད། ཨའ་ཁལ་(Pde Alkal) གྱིས་བརྩམས་པའི་ཨ་ལ་པོའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཞེས་པ་སྤྱི་ལོ་1505ལོར་པར་དུ་སྐྲུན་པ་དང་། རི་ཁེ་ལིན་(Reuchlin)གྱིས་བརྩམས་པའི་ཉི་བྷུར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་སྤྱི་ལོ་1506ལོར་པར་དུ་སྐྲུན་པའི་རྗེས་སུ། ཞི་པོ་ལེའི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་བུ་ཁེ་སི་ཐོར་ཧྥུ་(j.buxtonf) དང་། ཨ་ལ་པོའི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་ཨིར་ཕེ་ནུ་སི་དང་( Erpenius) ལུ་ཏོ་ཧྥུ་(H. Ladolf)རྣམས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་དེ་དག་གི་ཉི་བྷུའི་སྐད་དང་། ཨ་ལ་མིའི་སྐད། ཨ་ལ་པོའི་སྐད། ཨེ་སེ་ཨོ་པི་ཡའི་སྐད་བཅས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དང་། ཚིག་མཛོད་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུའི་རྨང་གཞི་ཡག་པོ་ཞིག་བཏིང་ཡོད་པ་རེད།\nལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས། ཚན་རིག་ལ་ངེས་ཤེས་རྙེད་པ་བཅས་ཀྱིས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དབྱར་མཚོ་ལྟར་རྒྱས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་པ་མ་ཟད། འཇིག་རྟེན་ན་སྐད་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནས་དེ་དག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་གསལ་པོར་གཏན་འབེབས་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད་པ་རེད།\nཚོང་ལས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་དང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡུལ་གྲུ་མི་འདྲ་བ་དང་། སྐད་རིགས་མི་འདྲ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་གསར་དུ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་བརྟེན་སྔོན་ཆད་ཕྱོགས་རེ་བའི་ལྟ་བ་དང་། སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྲིས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་གི་སྐྱོན་ཆ་དེ་དག་མཐོང་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད།\nཡོ་རོབ་གླིང་དུ་ཚན་རིག་དང་། སློབ་གསོ། པར་སྐྲུན་བཅས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་ཀ་ལ་སྐུལ་འདེད་ཆེན་པོ་ཐེབས་པར་བརྟེན་དུས་རབས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་སྐད་རིགས་མང་པོ་ཤན་སྦྱར་བྱས་པའི་ཚིག་མཛོད་གསར་ཐོན་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ།རང་བྱུང་ཚན་རིག་ལ་མཁས་པའི་རྒྱལ་ཁམས་འགྲིམས་མཁན་ཕ་ལ་སི་( Pallas)ཡིས་བརྩམས་པའི་《གོ་ལའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་རིགས་དང་ཡུལ་སྐད་གོ་བསྡུར་གྱི་ཚིག་མཛོད་》 ཅེས་པར་ཡོ་རོབ་གླིང་དང་། ཨེ་ཤའི་ཡའི་གླིང་། ཨ་མེ་རི་ཁའི་གླིང་། ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་གླིང་བཅས་ཀྱི་སྐད་རིགས་272ཙམ་འདུས་ཡོད་པ་དེ་སྤྱི་ལོ་1787 ནས་1787ལོར་པིའི་ཏེ་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་པར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་། སི་ཕེན་གྱི་མཁས་པ་ཕོན་ཏུ་རོ་( Pan-duro)ཡིས་བརྩམས་པའི་《མཐོང་ཐོས་བྱུང་བའི་སྐད་ཡིག་ཁག་གི་དཀར་ཆག་དང་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱད་པ་དང་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་》་ཞེས་པ་སྤྱི་ལོ་1784ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པ།\nབསྟན་བཅོས་དེ་དང་ནང་དོན་ཕྱོགས་འདྲ་བའི་aཇར་མན་གྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཨ་ཏེ་ཡིང་(Adelung)དང་། ཝེ་ཐི་མར་གཉིས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཚིག་མཛོད་《ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་བརྡད་སྤྲོད་རིག་པ་》 ཞེས་པ། སྤྱི་ལོ་1806ནས1817ལོའི་བར་དུ་བརྩམས་པའི་དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་དུ། “གནམ་དུ་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་ཕ་དེ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གྲུབ་དེ་ཉིད་ལ་སྐད་རིགས་དང་ཡུལ་སྐད་ལྔ་བརྒྱའི་སྒོ་ནས་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔེར་བརྗོད་དུ་བཞག་ཡོད་ཅིང་། དེའང་ཨེ་ཤའི་ཡའི་གླིང་དང་། ཡོ་རོབ་གླིང་། ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་གླིང་། ལྷོ་ཨ་མེ་རི་ཁ། དབུས་ཨ་མེ་རི་ཁ། བྱང་ཨ་མེ་རི་ཁ་བཅས་ས་གཤིས་རིག་པའི་ལུགས་དང་བསྟུན་ནས་སྐད་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད་པ་རེད།\nདུས་རབས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ན་སྐད་རིགས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་གསར་རྟོགས་བྱུང་སྟབས། མཚན་ཉིད་མཁན་པོ་དང་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་རིགས་གཅིག་ནས་མང་པོའི་ཕྱོགས་སུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་བྱུང་བ་དང་། སྐད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་དེ་བཤད་ཡོད་པ་རེད།\nལྷ་ཡི་ལུང་གིས་མངོན་པ་ཞེས་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་དག་ཡང་དག་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་རྗེས་སུ། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གི་མཚན་ཉིད་མཁན་པོ་དང་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མི་ཡི་རིགས་ལ་ཐོག་མའི་སྐད་དེ་གང་འདྲ་བྱས་ནས་བྱུང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཙལ་བའི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། གནད་དོན་འདི་ཉིད་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ལ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ནི། རུའུ་སིའུ་( Rousseau )ཡིས་བརྩམས་པའི་《འགྲོ་བ་མི་ཡི་རིགས་ཀུན་བདེ་སྡུག་ཆ་མི་སྙོམ་པའི་རྩ་བ་དང་འབྱུང་ཁུངས་ལ་དཔྱད་པ་》 དང་། 《སྐད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་》ཞེས་པ་དེ་གཉིས་དང་། ཧིར་ཧིར་( Herder)གྱིས་བརྩམས་པའི་《སྐད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་》 ཞེས་པ་དེ་དག་ཡིན།\nལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་དེ་སྐད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྐད་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་ཡོད། མི་ཁག་གཅིག་གིས་སྐད་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འགྲོ་བ་མི་ཡི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡེབས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཝི་ཁོ་(vico)ཡིས་བརྩམས་པའི་《མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་རང་བཞིན་དང་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་ཆ་གསར་པ་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་ནང་དུ། ལྷ་ཡི་སྐད་དང་། དཔའ་བོའི་སྐད། མི་ཡི་སྐད་དེ་སྐད་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་ལ། ལྷ་ཡི་སྐད་ཀྱི་དུས་རབས་ཞེས་པ་ནི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྐབས་དང་། དཔའ་བོའི་སྐད་ཀྱི་དུས་རབས་ནི་བཀས་བཀོད་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་སྐབས་དང་། མི་ཡི་སྐད་ཀྱི་དུས་རབས་ཞེས་པ་ནི་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དུས་རབས་འགོ་ཚུགས་པའི་སྐབས་དེར་ཟེར་ཞིང་། མི་ཡི་འགྲོ་བ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྗེས་ཐོག་ཏུ་སྐད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད།\nསྤྱིར་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་དུ་གོ་ལའི་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཤེས་བྱའི་སྐོར་ལ་འཐུས་སྒོ་ཇེ་ཚང་དང་། ཚན་རིག་ཇེ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་རེད། དུས་དེར་རྒྱ་ནག་ཏུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཐོག་མར་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་པེ་ཅིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྒྲ་རམས་པ། སྐུ་ཞབས་ཆེན་ཆི་ཤང་( 岑麒祥) ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་བྱུང་བ་མདོར་ཙམ་བརྗོད་པ་》(པེ་ཅིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་པར་མ་ཤ་344. 8. )ལས། རང་རྒྱལ་ལ་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཞིག་མེད་ཀྱང་། ཆེས་སྔ་བའི་དུས་ནས་དཔེ་རྙིང་མཆན་འགྲེལ་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཚིག་དང་། ཚིག་གྲོགས། ཚིག་ཕྲད་བཅས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ལ། ཏ་མིང་དང་། མན་ཇུ་གཉིས་ཀྱི་དུས་སུ་ལྷག་པར་དུ་ཚིག་དང་། ཚིག་ཕྲད་སྐོར་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་འགྲེལ་བཤད་གནང་ཡོད་པ། དཔེར་ན་ཏ་མིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ལུ་ཨུའེ་(卢纬)ཡིས་བརྩམས་པའི《ཚིག་གྲོགས་ཀྱི་སྐོར་》( 助语辞 )དང་། ཡོན་རེན་ལིན་(袁仁林 )གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཚིག་ཕྲད་བཤད་པ་》 བཅས་དང་། མན་ཇུ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ལིའུ་ཆིས་( 刘淇)《ཚིག་གྲོགས་ལ་རགས་ཙམ་དབྱེ་བ་》་(助字辦略) དང་། ཝང་ཡིང་ཀྲིས་(王引之 )བརྩམས་པའི་《གསུང་རབ་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་》(经传释词)ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་བརྡ་རྙིང་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཏོགས་སུ་བགྲངས་པ་ལས། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཞེས་ངོས་འཛིན་སྲོལ་བྱུང་མི་འདུག དེས་ན་གནའ་བོའི་དུས་ནས་བཟུང་ཀྲུང་གོའི་མི་ལས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་བཤད་མཁན་ངོ་མ་དེ་མཱ་ཅན་ཀྲུང་( 马建忠)ཁོ་ན་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རེད།\nམ་ཅན་ཀྲུང་ནི་སྤྱི་ལོ་1845ལོར་སྐྱེས་ཤིང་1900ལོར་སྐུ་གཤེགས། སྐུ་ན་གཞོན་པའི་སྐབས་སུ་ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ། ལ་ཏིང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་གནང་། རང་རྒྱལ་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་པ་དང་། ལ་ཏིང་གི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཞག་ལ་དཔེ་བགྱིས་ནས《མ་ཧྲི་ཝེན་ཐུང》(马氏文通)ཞེས་པ། བོད་སྐད་དུ་མ་ཧྲིའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཞེས་པ་ལེའུ་བཅུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་བརྩམས་པ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ཏུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དར་བའི་ཐོག་མ་ཡིན། དེ་ནས་བཟུང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལ་གཞིར་བཟུང་ནས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ཆེ་ཕྲ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་བརྩམས་ཏེ། སློབ་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་ཁག་ཏུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ཝུ་མིང་ཧའོ་(吴明洁)ཡིས་བརྩམས་པའི《འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭའི་བརྡ་སྤྲོད་གནད་བསྡུས》ཞེས་པ་དང་། ཀྲང་ཧྲི་ཀྲའོ་( 章士钊)ཡིས་བརྩམས་པའི《རྒྱལ་ཁབ་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་འབྲིང་རིམ》(中等国文典)ཞེས་པ་རྣམས་ལྟ་བུ་རེད། ལིའུ་ཧྥུ་དང་། (刘复) དང་། ཡང་ཧྲུའུ་ཏ་(杨树达) སོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་འགའ་ཞིག་གིས་འདི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཅུང་ཟད་རེ་གནང་ཡོད།\nལིའུ་ཧྥུ་ནི་སྤྱི་ལོ་1891ལོར་སྐྱེས་ཤིང་1934 ལོར་སྐུ་གཤེགས། སྐུ་ན་གཞོན་པའི་དུས་སུ་དབྱིན་ཇི་དང་། ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཕེབས་ཏེ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལ་སློབ་གཉེར་དང་ཞིབ་འཇུག་མཐར་ཕྱིན་པར་གནང་།《སྒྲའི་གདངས་བཞི་ལ་ཚོད་ལྟ་བྱས་པའི་ཟིན་བྲིས》ཞེས་པ་བརྩམས། རང་རྒྱལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་རྗེས་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་སློབ་ཁྲིད་གནང་། སྔོན་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་མ་ཕྱིན་གོང་གི་པེ་ཅིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སློབ་ཁྲིད་བྱས་པའི་མ་ཟིན་སྣུམ་པར་བཏབ་པ་དེ་ལ་དག་བཅོས་དང་ལེགས་སྒྲིག་གནང་སྟེ་《ཀྲུང་གོའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་མཐའ་དཔྱད་》ཞེས་པ་དེ་བརྩམས། འདི་ལ་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོར་ཆིན་རྒྱལ་རབས་གོང་གི་གནའ་བོའི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་ཡིན་ལ། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི། སི་ཝེ་ཐིས་བརྩམས་པའི་《དབྱིན་ཡིག་གི་བརྡ་སྤྲོད་གསར་པ་》(Aneweng LishGrammar) ཞེས་པ་དེ་ལ་དཔེ་བླངས་ནས་བརྩམས་ཤིང་། སྐབས་འགར《མ་ཧྲིའི་བརྡ་སྤྲོད་པ》ལ་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་ཡོད་པ་རེད།\nཡང་ཧྲུའུ་ཏ་ནི་སྤྱི་ལོ་1885ལོར་ཧུའུ་ནན་ཁྲང་ཧྲ་ས་ཁུལ་(湖南长沙) དུ་སྐྱེས་ཤིང་1956ལོར་སྐུ་གཤེགས་པ་རེད། དུས་རྒྱུན་དུ་ཆིན་ཧྭ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཕྱག་ལས་གནང་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ《མིང་དོན་བརྡ་དཀྲོལ་》(词诠)དང་། 《མཐོ་རིམ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་པ》(高等国文化)《མ་ཧྲིའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་འཁྲུལ་སེལ》 (马氏文通刊误)བཅས་ཡོད་ལ། དེ་ལས་《མིང་དོན་བརྡ་དཀྲོལ》ནི་གཙོ་བོ་རྒྱ་ཡིག་གི་ཚིག་ཕྲད་སྐོར་རྣམས་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་ཞིག་དང་། བསྟན་བཅོས་གཞན་གཉིས་ནི་མིང་གི་དབྱེ་བ་མི་འདྲ་བ་སྟོན་པ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ཡན་ལག་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བཀོད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ལ། 《མ་ཧྲིའི་བརྡ་སྤྲོད་པ》ཡི་གཞུང་གི་ནོར་བ་འགའ་ལ་དཔྱད་པ་ཡང་བྱས་ཡོད།\nའདི་དག་ནི་རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་དར་བའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་གི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། དུས་ཕྱིས་རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་རྨང་གཞི་ཡང་ཡིན། ། ལྔ་བཞིའི་ལས་འགུལ་གྱིས་དུས་འགྱུར་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན། ཚན་རིག རིག་གནས་བཅས་ཀྱི་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའི་མྱུར་ཚད་དེ་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཡང་། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མི་རིགས་གཞན་ལ་ཡིད་སྨོན་བྱེད་མི་དགོས་པའི་ཡར་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་འདི་རེད།\nབོད་ཀྱི་ཡུལ་འདིར་ད་ཕན་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་གོང་རོལ་ན། ཆོས་དང་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་རྩོམ་རིག་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་མཉམ་དུ་སྐད་ཡིག་རིག་པའི་ཤེས་བྱའི་སྐོར་གྱི་གཞི་རྐང་ཚུགས་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་ལས་གསལ་ཞིང་། དེ་ཡང་《བརྡ་་་སྤྲོད་ཉི་ཤུ་བདུན་པ་》ལས། ཤེས་རབ་ཕུལ་གྱི་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་ལ། ། ཐབས་ཀྱི་མཆོག་གི་ང་རོ་དབྱངས་སུ་དྲངས། ། ཐབས་ཤེས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་བྱིན་བརླབས་ལས། །མིང་དང་ཚིག་འབྲེལ་ལེའུ་བམ་པོར་ཕྱེས། ། སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་གླེགས་བམ་ཁྲི་འབུམ་བྲིས། ། ཞེས་དང་། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》་ལས། ། ། བོད་ཀྱི་ཡེ་གེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཛད་དེ། མདོ་ལས། ཡི་གེ་སུམ་ཅུའི་བོན་གྱི་ཁོག་ཡང་ཕུབ། ། མགོ་ཡིས་ལམ་དྲང་ཤད་ཀྱིས་མདོར་བཅད། ། ཚིག་གིས་བར་ཕྱེ་མི་འཁྲུགས་གསལ་བར་སྙོམས། ། གུག་འགྲེང་ན་རོ་ཞབས་ཀྱུ་ཡ་སྟ ཡིས། །སྐབས་སྦྱོར་དོན་བདུན་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་བཏགས། ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། དེ་ལ་འདིར་ཡི་གེ་བྱེད་པོ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བཤད་པ་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་657པའི་ཤིང་བྱི་ལོར་གངས་ཏི་སིའི་ཞོལ། མཚོ་མ་ཕམ་གྱི་འགྲམ། ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ཞེས་པ་དེང་གི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་པུ་རངས་ཀྱི་ཕྱོགས་དེར་འཁྲུངས་ཤིང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་576པའི་ཤིང་བྱ་ལོར་དེར་སྐུ་གཤེགས། དེ་ནི་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་ངང་རྒྱུད་བཟང་ཞིང་བློ་རིག་བཀྲ་བ། ཐབས་ཤེས་ཀྱི་རྩལ་ལ་སྐྱེ་བོ་གཞན་གྱིས་འགྲན་ནུས་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དེས། དུས་ཟིང་དང་། འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་ཡོ་ལང་ཆེ་བའི་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་རང་མཉམ་གྱི་བྲན་གཡོག་བདག་པོའི་རྒྱལ་ཕྲན་གཞན་རྣམས་དང་གཉེན་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ལམ་གཏོད་དེ་ཞི་བདེའི་ཐབས་ལ་བརྩོན། དུས་མཚུངས་སུ་དབྱངས་གསལ་སོ་བཞི་དང་། མགོ་ཏིག་ཤད་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་དང་ལྡན་པའི་ཡི་གེ་བཟོས་ཏེ། བོན་གྱི་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་སོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བརྩམས། དེ་ལ་མིང་དང་། ཚིག་དང་། ལེའུ་དང་། བམ་པོ་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད་པ་འདི་དག་ནི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དབུ་ཐོག་མར་བརྙེས་པ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཆོག ཡིན་ནའང་དུས་རབས་འདིའི་གོང་དུ་ཡི་གེའི་རྨང་གཞི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་མེད་དང་། བྲིས་པའི་ཡིག་ཆ་ཡོད་མེད་ནི་སླད་ནས་དཔྱད་ཡུལ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིར་དར་སྲོལ་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་འདིའང་དང་པོ་ཞང་ཞུང་ངམ་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ཙམ་ལ་དར་ཞིང་དེ་ནས་རིམ་བཞིན་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་བྱ་དངོས་ཐམས་ཅད་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་ཚུལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ཡིན། གཤེན་རབ་སྐུ་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་སྲས་གཏོ་བུ་འབུམ་སངས་དང་། དཔྱད་བུ་ཁྲི་ཤེས་དང་། ལུང་འདྲེན་གསལ་བ་སོགས་ཀྱིས་གཤེན་རབ་ཀྱི་གསུང་དང་། རང་གིས་ཟིན་བྲིས་བཏབ་པའི་ལྷ་གསོལ་བ་དང་། གཡང་ལེན་པ། འདྲེ་བཀར་བ། མོ་དཔྱད་སོགས་ཉེ་མཁོའི་སྐོར་དང་། བོན་ཆོས་དང་སྨན་རྩིས་སོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་སྐོར་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་དང་འཆད་ཉན་བྱས་པ་དེས་སྐད་ཡིག་རིག་པ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་སྐུལ་འདེད་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད།\nསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་པའི་ནང་ཙམ་ན་སྤུ་རྒྱལ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་ཡུལ་ཡར་ལུང་དུ་རྒྱལ་ས་བཙུགས། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་སོགས་དེང་དུས་ཀྱི་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཕུད་པའི་བོད་ཁམས་ཡོངས་ལ་གཅིག་གྱུར་བྱས། ཞང་ཞུང་ཡུལ་ནས་གཤེན་ནམ་མཁའ་སྣང་བའི་མདོག་ཅན་གདན་དྲངས་ནས་མཆོད་གནས་མཛད། བོན་ཆོས་དང་རིག་གནས་དབུས་གཙང་གི་ཡུལ་དུ་དར་སྤེལ་བཏང་། སྐབས་དེར་བོན་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ཞེས་པའི་ཤེས་རིག་གི་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་བཅུ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་རང་རང་གི་ཤེས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་མང་པོར་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་རང་རང་གི་ཤེས་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་མང་པོར་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་ཕལ་པ་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པས་མཁས་པའི་ཡིག་སྐད་ཅེས་པ་དེ་བྱུང་།\nདེ་ནས་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་ནང་ཙམ་ན། བོད་རྒྱལ་དགུ་པ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱིས། སྔར་གྱི་བོན་བསྟན་ཉམས་པ་རྣམས་བསྐྱར་གསོ་བྱས་ཤིང་། བོན་ཁྲི་སྲིད་པའི་ཐོ་ཆེན་འཛུགས་པར་བཞེད་དེ། ཞང་ཞུང་ཡུལ་ནས་ཁྱུང་པོ་མུ་ཁྱུང་རྒྱན་དང་། ལྷ་ཁྱུང་རྒྱན་སྐུ་མཆེད་གཉིས་གདན་དྲངས་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་འབུམ་སྡེ་ལྔ་དང་། བོན་སྒོ་བཅུ་གཉིས་དང་། བོན་གྱི་མཛོད་སྒོ་མང་པོ་དང་། ཕྲ་མོ་བཅུ་དང་། ཐེག་པ་ཐ་དད་པའི་བོན་སྒོ་མང་པོ་སྤེལ་ནས་སླར་ཡང་བསྟན་པ་དར་བ་བྱས། བོན་གྱི་རིག་གཞུང་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་མཁས་པ་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཙམ་ཐོན། དུས་དེ་ཙམ་ན་འཛམ་བུ་གླིང་གི་རྒྱན་ཆེན་པོ་དྲུག་ཅེས་པ། སྟག་གཟིག་གི་མཁས་པ་དམུ་ཙ་དྲ་ཧེ་པེ་ནི་རིག་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་པ། རྒྱ་གར་མཁས་པ་ལྷ་བདག་སྔགས་དྲོ་ནི་ནང་རིག་པ་ལ་མཁས་པ། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལེགས་ཏང་རྨང་པོ་ནི་ཕྱི་རིག་པ་ལ་མཁས་པ། ཕྲོམ་གྱི་མཁས་པ་གསེར་ཐོག་ལྕེ་འབྱམས་ནི་གསོ་བ་རིག་པ་ལ་མཁས་པ། ཞང་ཞུང་གི་མཁས་པ་ཅོ་མིན་གྱེར་རྒྱུད་ནི་སྒྲ་རིག་པ་ལ་མཁས་པ། བོད་ཀྱི་མི་ཉག་གི་མཁས་པ་ནམ་ར་ཅོ་སྐུ་ནི་སྲིད་པའི་རྒྱུད་ལ་མཁས་པ་བཅས་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་བོད་ཡུལ་དབུས་སུ་བྱོན་པ་མ་གསལ་ཡང་། དེ་དག་ལ་གཏུགས་པའི་མཁས་པ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ཚུལ་ལེགས་བཤད་རིན་པོ་་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན། བར་གྱི་ལེགས་དྲུག་གི་དུས་སྐབས་ཙམ་ན། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་འདིར་སྐད་དང་ཡི་གེའི་རྣམ་བཞག་སོགས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལས་ལ་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པ་གསལ་ཏེ། ཡུལ་དེར་སྒྲ་རིག་པ་ལ་མཁས་པའི་ཅོ་མིན་གྱེར་རྒྱུད་ཅེས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་དུས་དེར་བོན་གྱི་མཁས་པ་མང་པོ། ཕྱོགས་གཞན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་གཏུགས་ཏེ་རང་གི་རྩོམ་རིག་རིག་གཞུང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་མཛད་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་བརྡ་སྤྲོད་པའི་རིག་པ་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད་དེ། བརྗོད་བྱར་ཆོས་དང་། ནོར་དང་། ཐར་པ་དང་། འདོད་པ་བཅས་སྡེ་བཞིའི་བསྡུས་པའི་བྱ་དངོས་མང་པོ་ཞིག་ལ། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མིང་དང་ཚིག་གི་ཐ་སྙད་མང་པོ་གསར་བཟོ་དང་དར་སྤེལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་དབང་གིས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་འཐུས་སྒོ་ཇེ་ཚང་དུ་ཕྱིན་ཡོད།\n1.སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཐོག་མར་དར་བ། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དེ་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་བརྩམས་ཡོད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ལ། དེའང་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ནི་སྤྱི་ལོ་619པའི་ས་ཡོས་ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། 633པའི་ཆུ་སྦྲུལ་ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ནས། པཎྜི་ཏ་ལྷ་རིག་པའི་སེང་གེ་དང་། བྲམ་ཟེ་ལི་བི་ཀ་ར་རྣམ་གཉིས་བསྟེན་ནས་ལོ་དྲུག་ཙམ་བཞུགས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལ་སྦྱང་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་གནང་སྟེ་མཁས་པར་མཁྱེན། བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་པ་དང་བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ལ་ལེགས་བཅོས་གནང་ཞིང་། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་སྐབས་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་བརྩམས། (འདི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལས་མ་གསལ་ཡང་། འཕགས་ཡུལ་དུ་བྲམ་ཟེ་པ་ཎི་པས་བརྩམས་པའི་《བརྡ་སྤྲོད་པའི་རྣམ་བཞག་སྐབས་བརྒྱད་པ་》 ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་གཞི་བཟུང་ནས་བྲིས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་དཔྱད་པར་བྱའོ་)དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ལས་རིགས་གཉིས་ལ་མཁས་པའི་སློབ་མ་གསོ་སྐྱོང་བྱས། རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཀྱང་ལོས་བཞི་ཙམ་ལ་བཅད་རྒྱར་བཞུགས་ཏེ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་། དེ་ནས་རྒྱལ་ས་པོས་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་ཕོ་ཉ་བ་མངགས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཀུ་ས་ར་དང་། བྲམ་ཟེ་ཤང་ཀ་ར། ཁ་ཆེ་ཏ་ནུ། བལ་པོ་ཤཱི་ལ་མཉྫུ། རྒྱ་ནག་གི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་དེ་བ་(འདི་ཀ་མ་ལ་ཤི་ལ་དང་རྩོད་པ་བྱེད་པའི་ཧ་ཤང་དེ་མིན་) ལོ་ཙཱ་བ་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊ། ཐུ་མིའི་སློབ་མ་དྷྭརྨ་ཀོ་ཥ། ལྷ་ལུང་རྡོ་རྗེ་དཔལ་སོགས་གདན་འཛོམས་པར་བྱས་ནས་གསུང་རབ་བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་ལས་གྲྭ་ཐོག་མར་བཙུགས་སོ། སྐབས་དེར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་ཚབ་ཏུ་བོད་ཡིག་འབྲི་བའི་སྲོལ་འདི་བྱུང་ཡོད་པར་ངེས་ལ། སླད་ནས་དེ་རིམ་པས་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་ལ་སྔགས་ཡིག་ཟེར།\nསྐབས་དེར་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་གསུང་རབ་གཙོ་བོ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་མདོ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་ཅེས་པ་ནི། 1. ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ། 2. ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང་གི་གཟུངས། 3. པདྨ་སྙིང་པོའི་མདོ། 4. ཞལ་བཅུ་གཅིག་པའི་མདོ། 5. བཅུ་གཅིག་པའི་ཞལ་གྱི་གཟུངས། 6. དོན་ཡོད་ཞགས་པ། 7. དོན་ཞགས་ཕྱི་མ། 8. པདྨ་མཆོག 9. དབང་བསྒྱུར་འཁོར་ལོ། 10. ཆོ་ག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད། 11. ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་གཟུངས། 12. སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མི་བཤོལ་བ། 13. འོད་ཟེར་རྣམ་བཀོད། 14. པདྨ་ཅོད་པན་གྱི་རྒྱུད། 15.ཡི་གེ་དྲུག་པའི་མདོ། 16. དམ་ཆོས་པད་དཀར། 17. པུཎྜ་རི་ཀའི་མདོ། 18. ཆུ་ཀླུང་སྣ་ཚོགས་པའི་མདོ། 19. སྣང་བ་རོལ་པའི་མདོ། 20. མཚན་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་པ། 21. མཚན་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་མདོ་རྣམས་སོ། གཞན་ཡང་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག་གི་གཟུངས། ཟླ་བ་སྒྲོན་མེའི་མདོ་སྟེ་མཚན་གཞན་དུ་མདོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ། མདོ་སྡེ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན། དམ་པ་ཏོག་དཀར་གྱི་མདོ། དགེ་བ་བཅུའི་མདོ། ཤེར་ཕྱིན་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་སྟེ་མཚན་གཞན་འབུམ་པར་གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དུས་དེར་བསྒྱུར་བར་གྲགས་ལ། ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་སྙན་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་དཔང་སྐོང་ཕྱག་རྒྱ་པ་དང་། མདོ་ཟ་མ་ཏོག ཙིནྟམ་ཎིའི་གཟུངས། མདོ་སྡེ་ལས་རྣམ་འབྱེད་རྣམས་ཀྱང་དུས་དེར་བསྒྱུར་བར་མཛད། དེ་ལྟར་གསུང་རབ་ཐོག་མར་བོད་དུ་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གཞུང་ཁག་ཏུ་གསལ་བའི་བརྗོད་དོན་རྣམས་དང་ཉེ་བའི་མིང་དང་ཚིག་གི་ཐ་སྙད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་འདི་ནི། མེས་པོ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་ཕྱོགས་བསྡུས་དང་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་ཡིན་པ་ལས། དུས་དེར་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གཞུང་ཁག་ཏུ་གང་ཡོད་ཀྱི་མིང་དང་། ཚིག་གི་ཐ་སྙད་དེ་དག་བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་གསར་བཟོ་བྱེད་ཆོག་ཆོག་ཏུ་མེད་པ་ནི་རིག་པས་བརྟག་ན་ཤེས་ཐུབ།\nསྐབས་དེར་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊས་བརྩམས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་དེ་ནི་ཆེས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་པར་ངེས་ཏེ། དེང་འདིར་བཞུགས་པའི་སུམ་རྟགས་གཉིས་ནི་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་དང་། རྐྱེན་གྱི་བྱེད་རྩོལ། ཕྲད་དང་རྣམ་དབྱེ། བྱ་བྱེད་ལས་གསུམ། བདག་གཞན་དུས་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསལ་པོར་ཕྱེས་ཡོད་པ་འདི་རེད།\n2. བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དར་རྒྱས་བྱུང་བ། དེའང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་སྨད་ཙམ་ན་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་རྒྱ་གར་ནས་ཨོ་རྒྱན་གྱི་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་། མཁན་པོ་བོ་ངྷི་སྭ་ཏྭ་སོགས་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་མང་པོ་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས། བོད་དུ་བེེ་རོ་ཙ་ན། ལྡན་མ་རྩེ་མང་། ཁ་ཆེ་ཨ་ནནྟ་སྟེ་ལོ་ཙཱ་བ་རྒན་པ་གསུམ། གཉགས་ཛྙ་ན་ཀུ་མ་ར། འཁོན་ཀླུའི་དབང་པོ། རྨ་རིན་ཆེན་མཆོག་སྟེ་བར་པ་གསུམ། ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས། ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་སྟེ་གཞོན་ནུ་གསུམ་བཅས་ལོ་ཙཱ་བ་རབ་དགུར་གྲགས་པ་གསོ་སྐྱོང་གནང་སྟེ། མདོ་སྔགས་ཀྱི་གསུང་རབ་མང་པོ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་དཀར་ཆག་ལྡན་དཀར་མ་བརྩམས། དུས་དེར་བྱུང་བའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ནི། 《གནས་བརྒྱད་རྩ་འགྲེལ་》ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་སོགས་ལས་གཞུང་འདི་རྩོམ་པ་པོ་ལོ་ཙཱ་བ་ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་ཡིན་པར་བཤད་ཀྱང་། བེ་དཀར་གཡའ་སེལ་ལས། ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་གིས་བསྒྱུར་བར་བཤད། གང་ལྟར་ཡང་གཞུང་འདི་ནི་ཆ་ཧ་ཅང་ཚང་བ་ཞིག་སྟེ། བྱེད་པའི་གནས་དང་། བསྡུ་བའི་གནས། བསྒྱུར་བའི་གནས། དྲང་བའི་གནས། འཇུག་པའི་གནས། རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་གནས། ཕྱོགས་ཀྱི་གནས། དངོས་པོའི་གནས་བཅས་གནས་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐུ་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་པ་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་གྱིས་ཡི་གེ་ཟོར་ཡང་བའི་ཆེད་དུ་དགོས་པ་ཆེར་མེད་པའི་མགོ་འདོགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཁ་ཤས་འཕྲི་བ་དང་། མིང་རྐྱང་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོའི་སྒྲ་གདངས་དྲག་ཞན་གྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་བརྗོད་བདེ་བའི་ཚིག་གྲོགས་དང་སྦྱར་ནས་བཟོ་བཅོས་བྱས་པ་ལ་སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་དང་པོ་ཞེས་ཟེར་སྲོལ་བྱུང་ཡོད།\nསྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་སྟོད་ཙམ་དུ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་སྐད་ཡིག་དར་རྒྱས་བྱུང་བའི་ཚུལ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས། “སྔོན་ལྷ་སྲས་ཡབ་ཀྱི་རིང་ལ་ཆོས་ཀྱི་བརྡ་བོད་སྐད་ལ་མ་གྲགས་པ་མང་བ་ཞིག་རྒྱ་ནག་དང་། ལི་ཡུལ་དང་། ཡུལ་དབུས་དང་། ཟ་ཧོར་དང་། ཁ་ཆེ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ནས་བསྒྱུར་བས་བརྡ་མི་འདྲ་བ་མང་པོས་མི་གོ་ཞིང་སློབ་དཀའ་བར་གཟིགས་ནས། ཉི་འོག་གི་མཁན་པོ་ཨ་ཙརྱ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། སུ་རེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། བོ་དྷི་མི་ཏྲ་དང་། བོད་ཀྱི་མཁན་པོ་དྷྭརྨ་རཀྵི་ཏ་དང་། དྷྭརྨ་ཏཱ་ཤཱི་ལ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་མཁས་པ་ཛྙཱ་ན་སེ་ན་དང་། ཛ་ཡ་རཀྵི་ཏ་དང་། མཛྙུ་ཤྲི་ཝརྨ་དང་། རཏྣེནྡྲ་ཤཱི་ལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དབུས་ལས་བྱུང་བའི་བརྡ་དང་མཐུན་པར་བསྒྱུར་ཞིང་ཀུན་གྱིས་སློབ་ཏུ་རུང་ན། ནམ་དུ་ཡང་གཞུང་ལུགས་དེ་ལས་མི་བསྒྱུར་བ་དང་། ཆད་ལྷག་སྤང་པའི་ཕྱིར་དཀར་ཆགས་ཀྱང་བྲིས་ཤིག་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་ཏེ། ལོ་པཎ་དེ་རྣམས་དང་ཁྱད་པར་དྲིན་ཆེན་གྱི་ལོ་པཎ་གསུམ་ཞེས་གྲགས་པ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ད་ནི་ཤཱི་ལ་དང་། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་གསུམ་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་གནའི་བརྡ་གོ་དཀའ་བ་རྣམས་དོར་ནས་ཡུལ་དབུས་དང་མཐུན་པའི་གོ་སླ་ཞིང་འདོན་བདེ་བར་བྱས། ཡི་གེ་ཉུང་བའི་ཆེད་དུ་མ་མྱ་ད་དྲག་རྐྱང་པའི་འ་བརྟེན་སོགས་དོར་ཏེ། གཞུང་ཚད་རྣམས་ཀྱང་བམ་གྲངས་སོགས་ངེས་པར་དཀར་ཆག་ཏུ་བསྣན་ཏེ། སྤྱིར་ཁྲི་སྲོང་གི་དུས་ཀྱི་དཀར་ཆག་ཕོ་བྲང་ལྡན་དཀར་མ་དང་། ཕྱིས་མཆིམས་ཕུར་མ་དང་འཕང་ཐང་མ་སྟེ་གསུམ་དུ་བྱུང་ལ་དཀོར་མཛོད་དུ་བཀའ་གཙིགས་ཀྱི་ཟླ་ལ་གཅེས་སྤྲས་སུ་འཇོག་གོ།” ཅེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་སྐད་གསར་བཅད་གཉིས་པ་ཡིན། དུས་དེར་《སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་》དང་། 《བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ཆེན་མོ་》 《ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་》སོགས་ཚིག་མཛོད་ཀྱང་མང་པོ་ཞིག་བརྩམས་གྲུབ་བྱུང་ཡོད།”\n3. བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཉམས་གསོ་བྱུང་ཚུལ། སྤྱི་ལོ་841པའི་ལྕགས་བྱ་ལོར་བོད་རྒྱལ་གླང་དར་མ་དཀྲོངས་ཤིང་དབུ་གཡོ་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་869པའི་ས་གླང་ལོར་འབངས་གྱེན་ལོག་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་་དབང་སིལ་བུར་འཐོར། ཆོས་དང་རིག་གནས་མཐའ་དག་ལ་ཉམས་རྒུད་ཚབས་ཆེན་ཐེབས། དེ་ནས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་། མར་པ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་སོགས་ཀྱིས་སྒྲ་རིག་པ་ལ་སློབ་གཉེར་དང་དར་སྤེལ་མ་བྱས་ཀྱི་བར་དུ། ལོ་གྲངས་བརྒྱད་ཅུར་ཉེ་སྐོར་ཞིག་གི་རིང་ལ་བརྡ་སྤྲོད་པའི་སྐོར་ལག་ལེན་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་མེད་པ་མ་ཟད། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་བརྒྱད་ལས་སུམ་ཅུ་པ་དང་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་གཞུང་གཞན་དྲུག་པོ་བརླགས་ཟིན་སྟབས། དུས་དེར་ཐོག་མར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཉམས་གསོ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ་བལ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འཕྲད་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེར་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་གཙོ་བོར་མཛད་ནས་སྔར་འགྱུར་ནང་གི་བརྡ་རྙིང་པ་རྣམས་སྐད་གསར་པ་དང་བསྟུན་ནས་དག་བཅོས་བྱས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལ་སྐད་གསར་བཅད་གསུམ་པ་ཟེར་བ་དེ་རེད། ཐོག་མར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་རྩོམ་པའི་སྐོར་ལ་པཎྜི་ཏ་སྨྲི་ཏི་ཛ་ནས་མཛད་པའི《སྨྲ་བའི་སྒོ་མཚོན་ཆ་ལྟ་བུ》དང་། རྔོག་ལོ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི《དག་ཡིག་ཉེར་མཁོ》ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་མཛད་པའི《བྱིས་པ་བདེ་འཇུག་》ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《སྒྲ་འཇུག》དང《ཚིག་གཏེར》དཔང་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་མཛད་པའི《ཚོགས་གསུམ་གསལ་བ》སོགས་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས།《བྱིས་པ་བདེ་འཇུག་》ཏུ་བོད་ཡིག་གི་དབྱངས་གསལ་སོ་བཞིའི་ངོ་བོ་དང་། དབྱེ་བ། སྒྲའི་སྐྱེ་གནས། རྐྱེན་གྱི་བྱེད་རྩོལ།ཀློག་པའི་ཐབས་སོགས་རེ་རེ་བཞིན་དཔྱད་པ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་བརྩེགས་འདོགས་འཕུལ་བརྟེན་དབྱངས་དང་བཅས་པ་སྦྱར་ནས་ཀློག་ཚེ། བརྗོད་དུ་རུང་བའི་སྒྲ་གདངས་ཆིག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ཞེ་ལྔ་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ལས་བོད་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཡི་གེ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཙམ་ཡོད་པ་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད་པ་འདི་ནི་དེང་དུས་ཀྱང་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཚད་མར་འཛིན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན།\nསྐབས་དེར་ས་སྐྱའི་དགོན་པ་འདིར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་པས། དེ་གར་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་གཞུང་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་པ་སྟེ། རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ནང་ཙམ་དུ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྒྲ་གཞུང་ཙནྡྲ་པ་དང་། ཀ་ལཱ་པ་གཉིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་འཆད་ཉན་དར་སྤེལ་བྱས། དཔང་ལོ་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་ཀ་ལཱ་པའི་གཞུང་ལ་འགྲེལ་པ་དུར་སིང་སོགས་བརྩམས། ཙནྡྲ་པའི་གཞུང་ལ་ལོ་ཆེན་ཐུགས་རྗེ་དཔལ་བ་དང་། ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོས་མཛད་པ་སོགས་འགྲེལ་པ་འགའ་ཞིག་བྱུང་། དེ་རྗེས་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ནང་ཙམ་དུ་ཇོ་ནང་ཏ་རཱ་ན་ཐས་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་མདོ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་སྒྲ་འགྲེལ་ཆེན་མོ་མཛད་དེ་འཆད་ཉན་སྔར་ལས་རྒྱས་པར་བྱུང་། དེ་རྗེས་འདར་ལོ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱིས་འགྱུར་བཅོས་མཛད་ཅིང་འགྲེལ་པ་གསལ་ལྡན་ཞེས་པ་མཛད་པ་ནི་དེང་སང་སྡེ་དགེའི་བསྟན་འགྱུར་གྱི་པར་ཤིང་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་པ་འདི་ཉིད་ཡིན་པས་འཕྲིན་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།\nདེ་ལྟར་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཉམས་རྒུད་སོང་བ་དེ་དག་ཉམས་གསོ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལ་ཐུགས་བརྩོན་མཐར་ཕྱིན་གནང་། དེའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་ཕྲད་དང་རྣམ་དབྱེའི་སྐོར་དང་། བྱ་བྱེད་ཀྱི་སྐོར་མང་པོ་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་མ་ཟད། ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་བརྒྱད་དུ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་རྣམས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་བའི་སྐབས་སུ་སོ་སོའི་བློ་ཚད་དང་བསྟུན་པའི་ངོས་འཛིན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པར་སྣང་ཡང་། དཔྱད་པ་འདི་དག་གིས་རིག་པ་འདི་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་འདེད་པའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཞིག་བྱས་ཡོད། རྗེས་འཇུག་གི་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་འདྲ་བར་བྱུང་བའི་སྐོར་རྣམས་མཁས་པ་དག་གི་བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་པ་འདི་ལྟར།\n4. བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དེ་གཅིག་གྱུར་ཅན་དང་། ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ། དེའང་གངས་རིའི་ལྗོངས་འདིར་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་ལ་ཐུ་མི་གཉིས་པར་གྲགས་པའི་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་འབྲུག་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1700ལོར་མདོ་ཁམས་སྡེ་དགེའི་ཡུལ་གྲུའི་ནང་ཚན་ཨ་ལོ་དིང་རི་སྒང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་དཔལ་འབྱོར་དགོན་དུ་སློབ་སྦྱོང་གི་གྲལ་དུ་ཞུགས་པས་མཁས་པའི་མཚན་སྙན་རྒྱས། སྐུ་ནར་སོན་པ་དང་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་བོད་ཁམས་ཡོངས་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་ལ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ནས་རིག་གནས་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཆེད། ཡུལ་གྲུ་མང་པོའི་སྐད་གདངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་བ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་དང་རྒྱ་གར་སོགས་སུ་ཕེབས་ནས་མི་རིགས་དེ་དག་གི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལ་གསན་སྦྱོང་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད། སྔར་གྱི་་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྒྲ་གཞུང་ཀ་ཙན་དབྱངས་གསུམ་ཐམས་ཅད་གསར་འགྱུར་མཛད། ཁྱད་པར་དུ་ཙནྡྲ་པའི་གཞུང་ལ་སྔར་མེད་པའི་འགྲེལ་ཆེན་པུ་སྟེ་གཉིས་མཛད་པ་ལ་སི་ཏུའི་སྒྲ་འགྲེལ་ཆེན་མོ་ཞེས་གྲགས། འཇང་ཡུལ་དུ་བྱོན་པའི་ཞོར་དུ་ཉེ་སྐོར་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་ལ་ཕེབས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་ཀྱང་སྦྱངས་ཤིང་། རྒྱའི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་། ཞིང་རྩིས་སོགས་པུ་སྟེ་ཁ་ཤས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཤིང་པར་བརྐོས་པ་དེང་དུས་ཀྱང་བཞུགས།\nདེ་ལྟར་འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་གྱི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་མཛད། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལ་མཁོ་བའི་ལེགས་ཆ་རྣམས་བླངས་ཏེ་སྔར་ཉམས་པ་རྣམས་བསྐྱར་གསོ་དང་། སུམ་རྟགས་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་ལ་རྒྱས་འགྲེལ་མཛད། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ལ་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་བརྒྱད་ཅེས་བགྲངས་བ་དེ་ཉིད། བོད་སྐད་ལ་སྐྱེ་གནས་མགྲིན་པ། རྐན། སོ། མཆུ། ལྕེ། སྣ་བཅས་དྲུག་ལས་མེད་པ་གཏན་འབེབས་གནང་། རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་རྣམས་མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་དང་སྦྱར་ནས་ཀློག་པའི་ཚེ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་འགྱུར་ཚུལ་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་སྟེ་ཕོ་མོ་མ་ནིང་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསར་དུ་ཕྱེས་པ། དེའང་ག་ད་བ་ས་བཞི་ཕོ། ང་མ་འ་གསུམ་མོ། ན་ར་ལ་གསུམ་མ་ནིང་བཅས་སྤྱིར་རྟགས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བྱེ་བྲག་ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྐབས་སུ་རྗེས་འཇུག་ག་ལ་ཡང་འཇུག་ས་ཞུགས་པ་སྐྱེས་བུ་རབ་དང་། བ་ལ་ཡང་འཇུག་ཞུགས་པ་སྐྱེས་བུ་འབྲིང་། དེ་རྣམས་ཡང་འཇུག་མེད་པ་མིང་གཞི་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་སྐྱེས་བུ་ཐ་མ། རྗེས་འཇུག་མོ་ཡིག་དང་མ་གཉིས་ལ་ཡང་འཇུག་དང་བཅས་པ་མིང་གཞི་རྣམས་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་མོ་ཙམ་དང་། ང་མ་གཉིས་དང་འ་ཡིག་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་མོ། རྗེས་འཇུག་མ་ནིང་ན་ར་ལ་གསུམ་མིང་གཞི་ཕོ་ལ་ཡང་འཇུག་ཡོད་མེད་གང་ལྟར་ཞུགས་ཀྱང་སྒྲ་དྲག་པ་དང་། མིང་གཞི་མོ་ལ་ཡང་འཇུག་མེད་པར་ཞུགས་ན་སྒྲ་གདངས་ཞན་པར་འགྱུར་བས་དེ་གཉིས་ལ་འགྱུར་བ་མ་ནིང་། མིང་གཞི་མོ་ལ་ཡང་འཇུག་དང་བཅས་པ་ཞུགས་ན་དྲག་ཞན་གཉིས་ཀ་ཐོན་པས་མཚན་གཉིས་མ་ནིང་། མིང་གཞི་མ་ནིང་ལ་ཡང་འཇུག་ཡོད་མེད་གང་ལྟར་ཞུགས་ཀྱང་སྒྲ་གདངས་བར་མ་རུ་གནས་པ་མཚན་མེད་མ་ནིང་ཞེས་གཏན་ལ་ཕབ། སུམ་ཅུ་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་འགའ་ཞིག་བྱུང་བ་དག་སུན་འབྱིན་དང་། ལ་དོན་་སོགས་ཕྲད་དང་རྣམ་དབྱེའི་སྐོར་གྱི་དཀའ་གནད་འགའ་ཞིག་ལ་མཐའ་དཔྱད་དང་ཐག་གཅོད་གནང་བའི་ལེགས་བཤད་དུ་མའི་དཔལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་ཆེན་《མཁས་པའི་མགུལ་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་》ཞེས་པ་དེ་བརྩམས་ཤིང་འཆད་ཉན་དང་དར་སྤེལ་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་དེ་བརྒྱ་ཆ་གོ་དགུ་ཙམ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་སུམ་རྟགས་ཀྱི་གཞུང་དེ་ཉིད་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཙམ་གྱི་ནང་དུ་བོད་ཁམས་ཡོངས་ལ་བདེ་བླག་ཏུ་དར་ཁྱབ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་དེ། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་མཐོ་རིམ་མི་སྣའི་སྐུལ་འདེད་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་ཆེན་གྱི་མཇུག་ཏུ་“སུམ་ཅུ་པ་དང་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པའི་གཞུང་གི་རྒྱས་འགྲེལ་མཁས་པའི་མགུལ་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་འདི་ནི་དོན་གཉེར་ཅན་དུ་མས་སྔོན་དུ་ཡང་ཡང་བསྐུལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྡོམ་བུ་པ་གཙུག་ལག་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བས་རང་ལོ་སུམ་ཅུ་པ་ལ་གཞུང་སྔ་མའི་འགྲེལ་པ་བརྩམས་པ་གཡེང་བའི་རྐྱེན་དུ་མས་འཕྲོ་ལུས་ཤིང་། སླར་རང་ལོ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དུ་སོན་པ་མེ་འབྲུག་ལོར། གྲུབ་པའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་གཙུག་ལག་མང་པོར་གཟིགས་པའི་སྤྱན་རས་པད་མའི་འདབ་མ་ལྟར་ཡངས་བའི་གངས་ཅན་གྱི་སའི་དབང་ཕྱུག་དམ་པའི་བཀའི་མདུན་ན་འདོན་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཞབས་དྲུང་མདོ་མཁར་བ་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མེ་ཏོག་དང་བཅས་ཏེ་དངོས་སུ་སྐུལ་བར་མཛད་པ་དང་། སླར་ཡང་བཀའ་དྲིན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡང་ཡང་སྐུལ་བར་མཛད་པས་བཀའ་བཞིན་བགྱིད་པར་ཡིད་ལ་བརྣག་ཀྱང་སྐབས་འགར་བསྙེན་སྒྲུབ་སོགས་ཆོས་ལྡན་གྱི་བྱ་བ་དང་ཕལ་ཆེར་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་གཞན་དབང་གི་ཁོལ་པོ་ཉིད་དུ་འཕྱན་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བར་མེད་དུ་གཏིབས་པས་རེ་ཞིག་འགྱང་ཡང་། རང་ལོ་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔ་པར་སོན་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པ་མིག་དམར་ཤིང་ཕོ་བྱི་བའི་ལོར་སྔར་བརྩམས་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་དག་ཐེར་དང་། སྔ་མའི་འཕྲོས་དང་རྟགས་འཇུག་གི་འགྲེལ་པ་བཅས་སྤོ་ཟླའི་དབང་ཕྱོགས་ཟླ་བ་གྲོ་ཞུན་གྱི་འགྲུབ་སྦྱོར་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་བའི་ཚེས་ཀྱི་ནམ་ལངས་འཁྲུལ་མེད་བདུད་རྩིའི་ཐུན་དང་ལྡན་པའི་དུས་དགེ་བ་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་འཁོར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་འདིའི་དགེ་བས་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་དུས་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་དང་ལུས་ཅན་མཐའ་དག་སྨྲ་བའི་དབང་ཕྱུག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་བརྟགས་ན་ཤེས་སོ།།\nདེ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དེ་གཅིག་གྱུར་ཅན་དང་། ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད་པ་སྟེ། ཀརྨ་སྨོན་ལམ་འོད་ཟེར་ལྷག་བསམ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་མཛད་པའི《སུམ་རྟགས་འགྲེལ་པ་ལེགས་བཤད་སྣང་བ》(ལྷག་བསམ་སུམ་རྟགས་)དངུལ་ཆུ་དྷྭརྨ་བ་དྲས་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་སྟག་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1866ལོར་བརྩམས་པའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་པ《སི་ཏུའི་ཞལ་ལུང》གསེར་ཏོག་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོས་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཡོས་སྤྱི་ལོ་1891ལོར་བརྩམས་པའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་པ《ངོ་མཚར་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེའུ་མིག》ཞེ་ཆེན་རྒྱལ་ཚབ་པདྨ་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཆུ་ཁྱི་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1922ལོར་བརྩམས་པའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་པ《བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན》སོགས་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁུངས་དེ《སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན》ལ་བཅོལ་ནས་བརྩམས་ཡོད་པ་གསལ་ལོ།།


Latse སྙན་ངག་ཟླ་བའི་ཉིན་རེའི་སྙན་ངག་གི་མཆོད་པ། བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད། Poetry Month: Tenzin Dickie\nསྙན་ངག་ཟླ་བའི་ཉིན་རེའི་སྙན་ངག་གི་མཆོད་པ། བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད། Poetry Month: Tenzin Dickie\nWritten and read by Tenzin Dickie\nToday’s Poetry Offering is from Latse’s good friend Tenzin Dickie,apoet, essayist, and literary translator whose works have been widely published. She is the editor and translator ofaground-breaking collection of Tibetan literature in translation, Old Demons, New Deities. She reads her poem “Yuthok Lane,” which she also recited inaspecial poetry reading event organized by Latse in 2015, at which H.H. The Karmapa was the guest of honor.\nདེ་རིང་གི་སྙན་ངག་མཆོད་པའི་གྱེར་འདོན་པ་ནི་ལ་རྩེའི་གྲོགས་པོ་བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད་ལགས་རེད། བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད་ལགས་ནི་སྙན་ངག་མཁན་ཞིག་དང་། དཔྱད་རྩོམ་སྤེལ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་པར་སྐྲུན་གནང་ཡོད། ཁོང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་དང་ཡིག་སྒྱུར་གནང་བའི། “འདྲེ་རྙིང་པ་དང་ལྷ་གསར་པ།”ཞེས་པའི་དེབ་དེ་ལ་ཀློག་པ་པོ་རྣམ་པའི་བསྔགས་བརྗོད་མང་པོ་ཐོབ་ཡོད། ཁོང་གིས་ད་རེས། “གཡུ་ཐོག་ལམ།”ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གི་དུམ་བུ་དེ་ནས་ལྗགས་ཀློག་གནང་ཡོད། དེ་ནི་ལ་རྩེས་༢༠༡༥ལོར་དཔེ་ཀློག་གི་ལས་འགུལ་ཞིག་གཉེར་བའི་སྐབས་ལ་ཡང་ལྗགས་ཀློག་གནང་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེ་དུས་དཔལ་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་མཆོག་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཡོད།\nའདི་ནི་གནས་ལུགས་གང་ཡིན་དགོས་པ་སྟེ།ང་ཚོས་རྫ་གཡམ་སྔོན་པོའི་སྟེང་མིན་པར་རྡོ་གཅལ་ཐོག་གོམ་ཟུང་འདེགས། ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་ཕམ་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་སྲིད་། འདི་ལ་ཆོ་གའི་རིན་ཐང་དེ་ཡོད་པར་འགྱུར།\nTags: literature, Poem, Poetry Month, Tenzin Dickie, བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད།, སྙན་ངག, སྙན་ངག་གི་ཟླ་བ།\nUncategorized literature, Poem, Poetry Month, Tenzin Dickie, བསྟན་འཛིན་བདེ་སྐྱིད།, སྙན་ངག, སྙན་ངག་གི་ཟླ་བ།


Terdzo-TSHA-036 - Rinchen Terdzö\ngshin rje king kang nag po rgyun khyer\nVolume 18 (ཚ) / Pages 581 / Folios 1a1 to 1a5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 18 > Text #36 (Scroll to Bottom)\nkarma chags med. gshin rje king kang nag po rgyun khyer. In Rin chen gter mdzod chen mo pod bcu brgyad pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 18) by 'jam mgon kong sprul, 581. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nzhesarA gas grwa slob rnams la kha ton rgyun khyer du sbyar ba'o/_/sarba mang+ga laM\nཨེ་ཡ། བདག་མདུན་བཅོམ་ལྡན་འཇམ་དཔལ་གཤིན་རྗེ་གཤེད། །མཐིང་དཀར་དམར་བའི་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པ། །གཡས་གསུམ་རལ་གྲི་ཐོ་བ་གཏུན་ཤིང་དང་། །གཡོན་གསུམ་ལྕགས་ཀྱུ་སྦྲུལ་ཞགས་ཐོང་གཤོལ་བསྣམས། །ཡུམ་མཆོག་དམར་མོས་ཕུར་པ་ལྕགས་དྲྭ་འཁྱུད། ཁྲོ་ཆས་ཡོངས་རྫོགས་མེ་ཀློང་པད་ཉིའི་སྟེང་། །ཡབ་ཀྱི་གནས་ལྔར་གོ་ཆ་ལྷ་ལྔ་གསལ། །ཐུགས་སྲོག་ཧཱུྃ་ལ་རྩ་སྔགས་གཡས་སུ་འཁོར། །ཡེ་ནས་དམ་ཡེ་དབྱེར་མེད་དྲན་རྫོགས་གསལ། །ཨོཾ་མཉྫུ་ཤྲཱི་ཡ་མཱནྟ་ཀ་ཡ་མ་རཱ་ཙ་ཧཱུྃ་ཕཊ། ཨོཾ་ཀིང་ཀང་ཁ་ཏྲུཾ་ནྲྀ་མྱོག་དགྲ་བོ་ཝཱཀ་སཏྭམྦྷ་ཡ་ནན། བིགྷྣཾཱ་ཏྲ་ཐུཾ་ཏེ། ཏི་ཤན་ཏི་ཤན། སྤུར་ཐུཾ་སྤུར་བྲུབ། བི་ཤ་ཙཀྲ་ཧ་ལ་ཧ་ལ། ས་མ་ཡ། དགྲ་སྲི་སཏྭམྦྷ་ཡ་རཀྴ་ནན། དྲུཾ་དྲུཾ་ལཾ་ལཾ་སཏྭམྦྷ་ཡ་ནན། ཨོཾ་ཁ་ཐུན་ཁ་ཐུན། ཡ་མ་ཡ་མ། དུན་ཏྲི་དུན་ཏྲི། པྲ་ལེ་ཛྭ་ལ་པྲ་ལེ་ཛྭ་ལ། བདག་ཅག་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལ་བྱུར་དང་མི་ཁ་དགྲ་གྱོད་ཇག་རྐུན་གྱི་གནོད་པ་སྲུངས་ཤིག་རཀྵ་རཀྵ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་སྲུང་སྔགས་ཅི་ནུས་བཟླ། ཞེས་ཨ་རཱ་གས་གྲྭ་སློབ་རྣམས་ལ་ཁ་ཏོན་རྒྱུན་ཁྱེར་དུ་སྦྱར་བའོ། །སརྦ་མངྒ་ལཾ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-TSHA-036&oldid=115995"\nThis page was last edited on 29 December 2017, at 23:30.


དམངས་གཙོའམ་མང་གཙོ། - His Eminence Professor Samdhong Rinpoche, བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག\nཕྱི་ལོ། ༢༠༡༣ ཟླ། ༡༡ ཚེས། ༡༤ ཉིན། : མང་གཙོ།\nངེས་ཚིག་ལྟར་ན། ༡ གི་རིག་སྐད་ཀྱི་༼ཌེམོ་༽ཞེས་པ་མི་མང་དང་༼ཀྲེསཱི་༽ཞེས་པ་དབང་བསྒྱུར་གྱི་དོན་དུ་བཤད་འདུག་པས་༼མི་མང་སྲིད་དབང་༽ངམ་༼མི་མང་དབང་བསྒྱུར་༽ཞེས་བསྒྱུར་དགོས་རྒྱུར་སྣང་ཞིང༌། ༼ཌེམོཀྲེསིའ་༽ཕྱིས་སུ་མི་མང་ནང་ནས་མང་ཕྱོགས་ཀྱིས་ (Majority) ཐག་གཅོད་བྱས་པའི་སྲིད་སྲོལ་ལའང་གོ་བར་འདུག་པས་༼མང་གཙོ་༽ཞེས་པ་དོན་དང་མི་འགལ། ༼དམངས་གཙོ་༽ ཞེས་པ་ནི། ༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ཞེས་པའི་ཚིག་དོན་ཇི་བཞིན་སྟོན་ནུས་པར་མ་མཐོང་ངོ༌།།\nམང་ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བའི་སྲིད་ལུགས་ནུབ་གླིང་དུ་མ་བྱུང་བའི་ཆེས་སྔོན་ནས་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་ཟིན་ཅིང༌། རྣམ་འདྲེན་བཞི་པ་བྱོན་པའི་དུས་སུའང་ཡངས་པ་ཅན་སོགས་ཡུལ་དུ་མ་ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བ་ཡིན། ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བའི་སྲིད་ལུགས་ཀྱི་མིང་ལ་ལེགས་སྦྱར་དུ། ༼གཎརཱཇ྄ཡ་༽ཞེས་པ་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་༼ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བ་༽༢ ཞེས་བསྒྱུར་བ་ཧ་ཅང་འགྱུར་བཟང༌། གཞན་ཡང་ནང་པའི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་སྔོན་རབས་སུ་ཐོག་མའི་རྒྱལ་པོ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་བདམས་པ་དེར་༼མང་པོས་བཀུར་བ་༽ཞེས་འབོད་པའང་ཚིག་སྦྱོར་བཟང༌།\nདེང་རབས་ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བའི་སྲིད་ལུགས་འདི་ནུབ་གླིང་ནས་དར་བ་ཡིན་སྟབས། དེའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ནས་བསྒྱུར་བ་སྨོས་མ་དགོས། ཅི་སྟེ་དབྱིན་བོད་གཉིས་ཀར་མཁས་པ་ཞིག་གིས་དབྱིན་སྐད་ནས་ཐད་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་ན། ༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ལ་སྔོན་གྱི་ཚིག་༼ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བའམ་༽ཡང་ན་༼མི་ཚོགས་ཀྱི་སྲིད་དབང་༽ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ངེས་ཀྱང༌། སྟབས་ཉེས་པ་ཞིག་ལ་ང་ཚོར་རྒྱ་སྐད་ནས་དམར་ལུགས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་བསྒྱུར་བའོ།། ༼དམངས་གཙོ་༽ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་རྗེས་སྐད་ཡིག་གི་བཙན་གནོན་གྱི་ཆ་ཤས་སུ་བྱུང་བ་ད་ལྟའི་བར་བོད་མིའི་ངག་རྒྱུན་ལ་སྣང་མེད་དུ་འབྱར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་ཟིན་དགོས། ཐོག་མའི་ཡིག་ཆ་འགའ་རེའི་ནང་༼འབངས་གཙོ་༽དང༌། ༼མི་སེར་དབང་གཙོ་༽ ༼མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་༽སོགས་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་ཐར་ཐོར་བྱུང་སྣང་བའང་༼དམངས་གཙོ་༽ཞེས་པ་ལས་བཟང་བར་འདུག་མོད། དེང་སྐབས་ཕལ་ཆེར་ཡལ་ཟིན་འདུག ལར་ནས་ཐ་སྙད་འདི་དག་རྒྱལ་འབངས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་དང༌། མངའ་བདག་དང་མི་སེར་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་བསམ་ཚུལ་གྱི་གཞི་ལས་བྱུང་སྣང་བས་ ༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ཞེས་པའི་དོན་ལེགས་པར་མཚོན་མི་ནུས་པར་སྣང༌།\nཁུངས་ལྡན་བོད་སྐད་དུ་༼དམངས་༽དང་༼མང༌།༽ ༼མི་དམངས་༽དང་༼མི་མང་༽བཅས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་གཏན་ནས་མི་གཅིག ༼མང་༽ཞེས་པ་གྲངས་ཀྱི་གསལ་བྱེད་དང༌། ༼དམངས་༽ཞེས་པ་རིགས་སམ་གྲལ་རིམ་གྱི་གསལ་བྱེད་ཡིན། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་རིན་ཕྲེང་ཅོག་རོའི་འགྱུར་ལས། ༣ ལེགས་སྦྱར་གྱི་༼བྷ྄རྀཏ྄ཡ་༽ཞེས་པ་བྲན་ནམ་འཁོལ་པོའི་སྐད་དོད་ལ་བོད་སྐད་དུ་༼དམངས་༽ཞཻས་བསྒྱུར་བ་དང༌། དེ་མཚུངས་ཞི་བ་ལྷའི་སྤྱོད་འཇུག་ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱི་འགྱུར་ལས་ཀྱང་༤ ༼བྷ྄རྀཏ྄ཡ་༽སྐད་དོད་དུ་༼དམངས་༽ ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། དེ་བཞིན་ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བས་མཛད་པའི་དག་ཡིག་ཟ་མ་ཏོག་ལས་༥ ༼དམངས་རིགས་༽༼ཤུདྲ་༽ཞེས་རིགས་བཞིའི་ནང་གི་ཐ་མ་ལ་བཤད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དཔལ་ཁང་ལོ་ཙཱ་བའི་དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན་དུའང་༦ གོང་དང་མཐུན་པར་གསུངས་ཤིང༌། ཕྱིས་ཀྱི་བྱསརཏ྄ཅན྄དྲདཱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་བོད་ཚིག་མཛོད་དུ་༧ ༼དམངས་༽ཞེས་པ་ཕལ་པ་དང་རིགས་དམའ་བར་བཤད་ཅིང༌། ཧ་ཨ་ཇེ་སི་ཀེས་ (H.A. Jasehke) བརྩམས་པའི་བོད་དབྱིན་ཚིག་མཛོད་དུ།༨ ༼དམངས་༽ཞེས་པ་མི་ཕལ་པ་དང༌། རྒྱ་གར་ལ་སྦྱར་ན་རིགས་བཞིའི་ཐ་མར་བཤད། ༼ལོཀེཤཅན྄དྲ་༽བོད་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་དུའང་༩ ༼དམངས་༽ཞེས་པ་བྲན་དང་གདོལ་པར་བཤད་པ་འདི་དག་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་དྲངས་པ་སྟེ་བོད་ཀྱི་གནའ་གཞུང་གང་དུའང་༼དམངས་༽ཞེས་པ་བྲན་ཁོལ་དང༌། གདོལ་པ། ཕལ་པ་བཅས་ཀྱི་དོན་ལས། “མི་མང་”ངམ་༼མང་ཚོགས་༽གོ་བྱེད་དུ་སྦྱར་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད། རྒྱུན་ལྡན་སྨྲ་བརྗོད་དུའང་༼དམངས་རྩམ་༽དང༌། ༼དམངས་ཆང༌།༽ ༼དམངས་གཞས་༽སོགས་མི་ཕལ་པའམ་གྲལ་རིམ་ཕལ་པ་ཞིག་གི་ཆེད་གོ་བ་ཡོངས་གྲགས་སུ་འདུག\n༼ཌེམོཀྲེསིའ་༽ཞེས་པའི་མིང་ཚིག་གང་ནས་བྱུང་བའི་ནུབ་གླིང་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ལྟར་ན། སྲིད་ལུགས་འདིའི་ནང་ལོ་ཚད་མ་ལོན་པ་དང་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་ཕུད། དེ་མིན་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་འདྲ་མཉམ་གྱི་སྲིད་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་དང༌། ཐག་གཅོད་མང་མོས་ལྟར་བྱས་པ་གཉིས་ཀ་དགོས་པ་ལས་གྲལ་རིམ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་གི་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་སྲིད་ལུགས་ལ་ནམ་ཡང་༼ཌེམོཀྲེསིའ་༽ཡིན་པར་མི་འདོད། དེས་ན་མིང་ཚིག་འདིའི་སྐད་དོད་ལ་ངེས་པར་མི་མང་མཚོན་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་དགོས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་བྱེ་བྲག་པ་མཚོན་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་སྐད་དོད་མི་ཐུབ་བོ།།\nརྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སྐད་དུ་འདི་ལ་ ༼པྲཇཱཏན྄ཏྲ་༽ཞེས་བསྒྱུར་བ་དེའི་དོན་བོད་སྐད་དུ་༼སྐྱེ་རྒུའི་རྒྱུད་༽ཅེས་པར་འགྱུར་ཞིང༌། སྐྱེ་རྒུ་ཞེས་པ་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གོ་ཡི་གྲལ་རིམ་བྱེ་བྲག་པའི་དོན་ལ་མི་འཇུག ས་སྙིང་འཁོར་ལོ་བཅུ་པའི་མདོ་ལས་ནི། ༡༠ ༼སྐྱེ་རྒུ་༽ཞེས་པ་སྣོད་བཅུད་གཉིས་ཀར་འཇུག་པར་གསུངས་ཤིང༌། སྤྱིར་ཡང་༼སྐྱེ་རྒུ་༽ཞེས་བྲིས་ན། ༼རྒུ་༽ཞེས་པ་མཐའ་དག་གི་དོན་སྟེ། སྐྱེ་བ་བླངས་ཚད་ལ་གོ་ཞིང༌། ༼སྐྱེ་དགུ་༽ཞེས་བྲིས་ནའང་ཁམས་གསུམ་ཕན་ཚུན་དུ་སྐྱེ་བ་བགྲང་བས་དགུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་སྐྱེ་ཚད་ཀུན་ལ་གོ་བ་ཉིད་ལས་མ་འདས། སྐབས་འདིའི་ བྱརྒྱུད་བྱ ཅེས་པ་ལམ་སྲོལ་ལ་གོ་དགོས། དེ་བཞིན་༼ལོཀཏན྄ཏྲ་༽ཞེས་པ་དང་ ༼ཇནཏན྄ཏྲ་༽ཞེས་པའི་ཚིག་སྦྱོར་ཡང་༼ལོཀ་༽ཞེས་པ་འཇིག་རྟེན་ནམ་མི་ཚོགས་༼ཇན་༽ཞེས་པའང་སྐྱེ་བོ་ལ་འཇུག་པས་གོང་དང་དོན་མཚུངས་སོ།།\nནུབ་ཕྱོགས་པའི་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་༼ཌེམོཀྲེསིའ་༽ཞེས་པའི་ལམ་སྲོལ་ལ་གྲལ་རིམ་གྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་མི་མང་ཡོངས་ལ་འདྲ་མཉམ་གྱི་དབང་ཤུགས་དགོས་པ་ནི་ཆེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པས་ཁུངས་ལུང་འདྲེན་པའི་ངལ་བ་མ་དགོས་མོད། མཚོན་པ་ཙམ་དུ། ར་ག་གེཊེལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་༼སྲིད་དོན་ཚན་རིག་༽༡༡ ནས་ཅུང་ཞིག་དྲང་ན་༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ཞེས་པ་ནི་༼སྲིད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གང་དུ་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་ལ་རང་དབང་གི་ནུས་ཤུགས་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་དང༌། གྲལ་རིམ་ཁྱད་པར་བ་འགའ་ལ་དམིགས་བསལ་སྲིད་དོན་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའམ། སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་གྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་དགག་བྱ་དང༌། སྲིད་དོན་གྱི་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པ་གཞིར་བཞག་གིས་སྤྱི་ཡོངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་མང་མོས་ཐག་གཅོད་དང༌། ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཞིག་ལ་ཟེར། ལམ་སྲོལ་འདིས་མང་ཚོགས་ལ་རང་ཉིད་རང་སྐྱོང་གི་ནུས་པ་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད།༽ཅེས་གསལ་བ་འདི་སྲིད་དོན་ཚན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་གསར་རྙིང་ཀུན་དང་མཐུན་པར་སྣང༌།\nདབྱིན་ཇི་གཞུང་དང་མེ་གོའི་སྲོལ་ལུགས་ཉིད།། ཅེས་༼མང་པོའི་ཕྱོགས་སུ་ཐག་གཅོད་པ་༽ཞེས་གསལ་བ་མ་ཟད། དེ་ཉིད་ཀྱི་༼གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་༽ལས།༡༣ ༼ཡུལ་ཆེན་པོ་བདུན་ལ་ལྷག་པར་ཡུལ་མིའི་སྲིད་གཞུང་དེ་ཡང་ཚུགས་ཟིན་ཅིང་༽ཞེས་༼ཡུལ་མིའི་སྲིད་གཞུང་༽ཞེས་བཏགས་པ་ལས་༼དམངས་གཙོ་༽ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་མ་མཛད་དོ།།\nདམར་པོའི་རིང་ལུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་༼ཌེམིཀྲེསཱི་༽ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདྲ་ཡང༌། དེའི་གོ་དོན་ནུབ་ཕྱོགས་པ་གཞན་དང་གཏན་མི་འདྲ་བར་འཁྱོག་བཤད་བྱས་ཏེ་འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱིས་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ལ་༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽ཡིན་པའི་བཤད་པ་༼མར་ཁེ་སི་༽དང་ ༼ཨེན་ཀེ་སི་༽གཉིས་ཀའི་གཞུང་དུ་མདོར་ཙམ་གསལ་ཞིང༌། ཞིབ་རྒྱས་ཀྱི་བཤད་པ་རྒྱ་དམར་ཚོས་བྱས་འདུག་པ་དཔེར་ན། ཁོ་ཚོའི་སྲིད་དོན་ཚན་རིག་ལ་ཆེས་མཁས་པར་གྲགས་པ་ཏུང་པི་ཝུའུར་འབོད་པ་དེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ༡༠༤ ཚེས་ ༡༦ མི་དམངས་སྲིད་དབང་ཞིབ་འཇུག་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་གི་གཏམ་བཤད་དུ། ༡༤ ༼ང་ཚོའི་དམངས་གཙོ་རིང་ལུགས་གསར་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་སྲིད་དབང་བཟུང་ཡོད་པ་དང༌། སྲིད་ཇུས་གང་འདྲ་ཞིག་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་ཟེར་ན། ཀྲུང་གོའི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས་ན། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱིས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པ་དང་བཟོ་ཞིང་མནའ་འབྲེལ་གྱིས་རྨང་གཞི་བྱས་ཐོག་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་གཅེས་མི་སྣ་ཚུད་པའི་མི་དམངས་རྣམས་མཉམ་དུ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་པའི་མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ང་ཚོས་ཚིག་ཐག་རྦད་དེ་བཅད་ནས་བཤད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད། དེའི་ངོ་བོ་ནི། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱིས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པ་དང་བཟོ་ཞིང་མནའ་འབྲེལ་གྱིས་རྨང་གཞི་བྱས་པའི་མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ཞིག་རེད། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་༼དམངས་གཙོ་༽དང༌། ༼སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་༽ཞེས་པའི་མིང་ཚིག་གཉིས་པོ་དེ་དབྱེ་བ་གསལ་པོ་འབྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། ༼དམངས་གཙོ་༽སྤེལ་བ་ཡིན་ན། ༼སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་༽བྱེད་མི་ཆོག་པ་དང༌། ༼སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་༽བྱས་པ་ཡིན་ན། ༼དམངས་གཙོ་༽སྤེལ་མི་ཆོག་པའི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་ཚོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་དང་དམངས་གཙོ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་མ་ཤེས་པར་དམངས་གཙོ་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།༽ཅེས་དང༌། ཡང་༼དམངས་གཙོ་རིང་ལུགས་གསར་པའི་སྲིད་དབང་ནི་འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱི་འགོ་ཁྲིད་འོག་མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཞིག་རེད།༽ཅེས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བཤད་འདུག གཞན་ཡང་༼དག་ཡིག་གསར་སྒྲིག་༽༡༥ ཅེས་པ་ལས། ༼དམངས་༽མི་དམངས་ཏེ། དེ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་མི་མཐུན་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་མི་མཐུན་པར་ནང་དོན་མི་འདྲ་བ་ཡོད། རང་རེའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ད་སྐབས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་སྐབས་འདིར། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ལ་དགའ་ཞིང་བཀུར་གཟོ་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲལ་རིམ་དང་རིམ་གྲས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་བཅས་ནི་མི་དམངས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན།\n༼དམངས་གཙོ་༽ཀ མི་དམངས་རྒྱལ་ཁབ་བདག་གཉེར་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་དང་རང་གི་བསམ་འཆར་བཤད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་དོན། དམངས་གཙོ་ནི་སྟེང་གི་བཀོད་པ་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཤིག་ཡིན། འཇིག་རྟེན་ན་དམངས་གཙོ་བྱེ་བྲག་པའམ་རང་མཚན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། དམངས་གཙོ་སྤྱི་མཚན་པ་ཞིག་དང༌། གྲལ་རིམ་ལས་འདས་པའི་དམངས་གཙོ་ཞིག་མེད། འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱིས་དམངས་གཙོ་ཟེར་བ་དེ་ནི་མི་དམངས་མགོ་སྐོར་བྱེད་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་འོག་མ་གཏོགས། མི་དམངས་མང་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་པོར་ཁྱབ་ཆེ་ཞིང༌། ཡང་དག་པའི་དམངས་གཙོ་སྤྱོད་མི་ཐུབ།\nཁ མང་ཚོགས་མང་ཆེ་བའི་བསམ་འཆར་ལྟར་དོན་ཐག་གཅོད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་མིང་སྟེ། སྤྱོད་སྟངས་དམངས་གཙོ་ཡིན་པ། དམངས་གཙོ་ཡོད་ལ། གཅིག་སྡུད་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌།བྱབྱ ཞེས་དང༌། ཡང་བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས། ༡༦ ༼མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན། བཟོ་པ་གྲལ་རིམ་༼གུང་ཁྲན་ཏང་བརྒྱུད་༽ གྱིས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་ཅིང་བཟོ་ཞིང་མནའ་འབྲེལ་གྱིས་རྨང་གཞི་བྱེད་པའི་མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ལ་ཟེར།༽ཞེས་སོགས་མང་དུ་བྱུང་ཞིང༌། འདི་དག་ཀྱང་མཚོན་པ་ཙམ་ལས་བགྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བའི་ལུང་ཁུངས་ཡོད་པ་དམར་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་གཟིགས་ན་གསལ།\nརྒྱ་དམར་གྱིས་ནི། མི་མང་ལ་༼མི་དམངས་༽དང༌། མི་མང་འཐུས་མི་ལ་༼མི་དམངས་འཐུས་མི་༽ཞེས་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཡོད་ཀྱང་བོད་མིས། ༼དམངས་གཙོ་༽རྐྱང་པ་ལས་མི་མང་དང་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལ་རྒྱ་མིའི་ལད་མོ་བྱེད་མ་ནུས་པར་འདུག་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་མ་ཤེས། མ་འོངས་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དཔར་སྔ་རྗེས་དང༌། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འོས་བསྡུའི་སྒྲིག་གཞི་གསར་རྙིང་སོགས་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་དང༌། རང་དབང་སོགས་གསར་ཤོག་དང་དུས་དེབ་མང་ཆེ་བར་༼དམངས་གཙོ་༽མ་གཏོགས། མི་མང་དང༌། མི་མང་སྤྱི་འཐུས་བཅས་ལ། ༼དམངས་༽སྒྲའི་ཤན་ད་བར་མ་ཞུགས་འདུག་པ་སྟབས་ལེགས་སྙམ། འོན་ཀྱང་རིགས་པས་འཕུལ་ན། བྱདམངས་གཙོ་བྱ འཐད་ལ་བྱམི་དམངས་བྱ མི་འཐད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཚངས་པས་ཀྱང་བརྗོད་པར་དཀའ་འོ།།\nགཞན་ཡང་ ༼ཌེམོཀྲེསཱི་༽རིང་ལུགས་སུ་ཚོགས་འདུའི་ལས་དོན་མང་མོས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་བྱས་པའི་ཕྱིར་མང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་གཙོ་ཆེ་ཞེས་འདོད་དགོས་རྒྱུ་ལ། འཐུས་མི་བརྒྱ་ཡོད་པའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཏུ་འཐུས་མི་དྲུག་ཅུའི་མོས་འདུན་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱས་པའི་དོན་གནས་ཤིག་ལ་དྲུག་ཅུའི་གྲངས་བཞི་བཅུ་ལས་མང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་མང་གཙོའི་ཐག་གཅོད་ཡིན་པར་བཤད་དུ་ཡོད་མོད། ཁྱེད་ཀྱི་ལྟར་ན་༼དམངས་གཙོའི་༽ཐག་གཅོད་ཡིན་པས་དྲུག་ཅུ་དེ་དམངས་ཡིན་ལ་འཕྲོས་བཞི་བཅུ་དེ་དམངས་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་དུ་ཡོད་ན་ཤོད་དགོས་པར་འདུག་གོ།\nགལ་ཏེ་༼དམངས་༽ཞེས་པ་སྤྱིར་རིགས་བྱེ་བྲག་པའི་མིང་ལ་འཇུག་ནའང༌། བར་སྐབས་བེད་སྤྱོད་དབང་གིས་ བྱམང་བྱ ལའང་གོ་རུང་ཞིང༌། དམངས་གཙོ་ལ་གཏིང་ཚུགས་པའི་སྒྲར་གྱུར་ཟིན་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་སྙམ་ནའང༌། མི་རིགས་ཏེ། ༼དམངས་༽དང་༼མང་༽གོ་དོན་མི་འདྲ་བ་མེད་པའི་སྒྲ་རྣམ་གྲངས་པ་ཡིན་ན། འཁྲུལ་གཞི་མེད་ཅིང༌། ཡི་གེ་ཉུང་བས་དེ་ཉིད་བཞག་ན་སྐྱོན་ཅི་ཡོད། བརྡ་དག་གི་གནད་ལའང་མང་བས་བྲིས་པ་ལ་དག་པར་འཇོག་དགོས་པའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་མོན་པའི་རྡོར་གཅོད་ཞུ་དག་ལྟར་ཡིན་ན་ནི། ཁོ་བོ་ཅང་མི་སྨྲ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་བཟུང་བ་ལས་ཅི་བྱར་མ་མཆིས་སོ།།\nགསུང་རྩོམ་འདི་ནི། ལྗང་གཞོན་དུས་དེབ། འདོན་ཐེངས་ ༢ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ནང་བཏོན་འདུག\nམཆན་ཁག ༡ Democracy, term literally meaning rule by the people (from the Greek demos, “The people” and kartos, “rule”) but having several different senses in contemporary usage. (1)aform of government in which the right to make political decisions is exercised directly by the whole body of citizens, acting under procedures of majority rule, usually known as direct democracy; (2)aform of government in which the citizens exercise the same right not in person but through representatives chosen by and responsible to them, known as representative democracy; (3)aform of government usuallyarepresentative democracy, in which the powers of the majority are exercised withinaframework of constitutional restraints designed to guarantees minorities the enjoyment of certain individual or collective rights, such as freedom of speech and religion, known as liberal or constitutional democracy; (4) any political or social system that tends to minimize social and economic differences, especially those arising out of the unequal distribution of private property. This last is known as social or economic democracy, even when the political system is not democratic in any of the first three senses.\nEncyclopedia Britannica Micropaedica Vol. III, page no. 458 15th edition 1974.\n༢ ཡངས་པ་ཅན་ཚོགས་ཀྱིས་དབང་བ་ཡིན་པས་དེར་འགྲོའོ་སྙམ་ནས། འདུལ་བ་ལུང་གཞི། དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱིས་གླེང་འབུམ་དུ་དྲངས་པ། ཤོག་གྲངས། ༣༧༥ ཞོལ་དཔར།\n༣ དམངས་ཀྱི་བྱ་རྣམས་བསྟེན་པར་འགྱུར།། སེབྱེཏེ བྷ྄རྀཏ྄ཡཔཀྵིབྷི༔། ལེའུ་བཞི་པ། ཤ྄ལོཀ་ ༤༠\n༤ དེ་ལྟར་དམངས་ཀྱི་རྒྱལ་གཏུམ་བཞིན།། བྷ྄རྀཏ྄ཡཤ྄ཅཎྜནྲིཔམ྄ ཡཐཱ། ལེའུ་དྲུག་པ། ཤ྄ལོཀ་ ༡༣༠\n༥ དམག་དཔོན་ཤུདྲ་དམངས་རིགས་དམན་པ་དང༌། ཤོག་གྲངས། ༣༣ རིན་ཆེན་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོ། ༡༥༢༧ ལོར་བརྩམས།\n༦ དམག་གི་ཉེས་དམིགས་དམངས་རིགས་དམན།། ཤོག་གྲངས་ ༢༤༢ ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ངག་དབང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་དབྱངས་ཅན་སྙེམས་པའི་སྡེའམ། དཔལ་སྒང་ངམ་དཔལ་ཁང་པ་ཆོས་མཛད་ལོ་ཙཱ་བས་ ༡༥༣༨ ལོར་བརྩམས།\n༧ Tibetan English Dictionary, Page No. 98, Publisher Motilal Banarsidas\n༨ Tibetan English Dictionary, page No. 422. Printed in Britain by Lowe and Brydrone (Printers) Ltd. London 1881\n༩ Tibetan Sanskrit Dictionary, page no. 1861, Kyoto, Rinsen Book Company 1976\n༡༠ ས་ཡི་སྙིང་པོ་འཁོར་ལོ་བཅུ་པའི་མདོ། མདོ་སྡེ། ཞ ༢༣༩ ཤོག་གྲངས། ༡༠༠-༢༤༡ བར།\n༡༡ Political Science, page no. 199, Calcutta, The World Press Pvt. Ltd.1967\n༡༢ གངས་ཅན་རིག་མཛོད་དཻབ་བཅུ་གཅིག་པ། ཤོག་གྲངས། ༤༠༡ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། ༡༩༩༠\n༡༣ གངས་ཅན་རིག་མཛོད་དེབ་བཅུ་གཅིག་པ། ཤོག་གྲངས། ༡༧༥ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། ༡༩༩༠\n༡༤ སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དམངས་གཙོ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་སྐོར་བཤད་པ། ༼ཏུང་ཡི་ཝུའུ༽ ཤོག་གྲངས་ ༡༦ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། ༡༩༨༢ ཡང་ཤོག་གྲངས། ༡༨\n༡༥ དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས། ཤོག་གྲངས། ༨༢ མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༡༩༧༩ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པ།\n༡༦ བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། བར་ཆ། ཤོག་གྲངས། ༢༡༣༦ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌།


Terdzo-PI-035 - Rinchen Terdzö\ngzhi bdag rten bkol stabs bde'i 'don zin\nin cycle བླ་མའི་ཐུགས་སྒྲུབ་བར་ཆད་ཀུན་སེལ (Bla ma'i thugs sgrub bar chad kun sel)\nVolume 43 (པི) / Pages 661-663 / Folios 1a1 to 2a5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 43 > Text #35 (Scroll to Bottom)\nKarmapa, 15th. gzhi bdag rten bkol stabs bde'i 'don zin. In Rin chen gter mdzod chen mo pod zhe gsum pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 43) by 'jam mgon kong sprul, 661-663. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nAuthor colophon: ces pa'ang mkha' khyab rdo rjes nyer mkhor spel ba dge\nགཞི་བདག་རྟེན་བཀོལ་སྟབས་བདེའི་འདོན་ཟིན་ནི། ཐོག་མར་ཡུལ་འདྲེ་མནན་པ་ལ། ཚིག་བདུན་གསོལ་འདེབས། བླ་མ་ཞི་དྲག་གམ། ཐུགས་སྒྲུབ་རྡོ་རྗེ་བེ་ཅོན་གྱི་རྒྱུན་ཁྱེར་འཇམ་མགོན་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གསུང་ལྟར། སྐྱབས་སེམས་ནས། བསྙེན་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་བཟླས་པ། བསྡུ་ལྡང་གྲུབ་པའི་བར་གྱིས་བདག་བསྐྱེད་བྱ། དེ་ནས་སྤྱི་འགྲོའམ། ཐུགས་སྒྲུབ་གྲོ་ལོད་གཏོར་ཟློག་ལྟར་གྱི་གསེར་སྐྱེམས། གཟུ་དཔང་། ལྕགས་ཁང་བསྐྱེད་པའི་མཐའ་བར་དང་། གཞི་བདག་རྟེན་བཀོལ་གཞུང་ནས་འབྱུང་བའི་འགུགས་པའི་མཇུག་ཏུ། ཡུལ་འདྲེ་ཐམས་ཅད་ཨཾ་ཀུ་ཤ་ཁུག་ཛ༔ ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོཿ ཞེས་བཏགས་པའི་འགུགས་པ་ཚར་གྲངས་གསོག །མཐར་དྲག་སྔགས་སོ་ལྔ་པའི་ཤམ་དུ། ཡུལ་འདྲེ་ཐམས་ཅད་རྦད་སོད༔ ཅེས་སྦྱར་བ་བཟླ་ཞིང་ཕུར་པ་གདབ། ཐུན་གྱིས་བྲབ། མཐར་མནན་དོང་དུ་བསྐྱུར། ཧཱུྃ༔ ཡུལ་འདྲེ་སྲིད་པའི་འོག་གཞིར་སོང༔སོགས་ཀྱིས་མནན། འབྱུང་བཞི་ས་ཆུ་མེ་རླུང་སྟེ་གོ་ལྡོག་གི་སྟེང་དུ་སཱཙྪ་ནག་པོ་བཞག་པས་ཁ་བཅད། སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་གྱིས་རྒྱས་བཏབ་ལ། རྟ་བྲོ་གྱེར་པས་གྲུབ། དེ་ནས་གསས་མཁར་བརྩེག་པའི་སར། ཚིག་བདུན་དང་། སྐུ་གསུམ་གསོལ་འདེབས། ཨེ་མ་ཧོ༔ ཆོས་སྐུ་ཀུན་བཟང༴ དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། ཕྲིན་ལས་སྙིང་པོ་ལྟར་སྐྱབས་སེམས་ལན་གསུམ། ཧྲཱི༔ སྐྱེ་བ་མེད་པའི་སོགས་ཀྱིས་རིག་འཛིན་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་བསྐྱེད། བསྡུ་སྐབས་དབང་བསྐུར་སྤྱན་འདྲེན་བཞུགས་ཕྱག་མཆོད་བསྟོད་རྣམས་དོར་བས་འཐུས། དམིགས་བཟླས་གོང་མ་དེ་བྱ། ས་སློང་བའི་དོན་དུ། ས་ལྷའི་དཀར་གཏོར་དང་གསེར་སྐྱེམས་བཤམས་ལ། ཐུགས་སྒྲུབ་ཕྲིན་ལས་འབྲིང་པོ་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། དྲངས་ཤིང་བསྔོས་ལ། རྟེན་བཀོལ་ལྟར། ཀྱཻ༔ ས་ཡི་ལྷ་མོ་ལ་སོགས་པའི༔སོགས་ལན་གསུམ་གྱི་མཐར། སྔགས་བསྔོས་བཅས་སྦྱར་བས་གསས་མཁར་གསར་པ་ལ་ས་སློང་བ་དང་། རྙིང་པར་གནང་ཞུ་གཤེགས་གསོལ་གྱི་གོ་གཅད། ས་སྲིན་གཏོར་མ་ཕྲིན་ལས་འབྲིང་པོའི་བགེགས་གཏོར་ལྟར་བརླབ་འགུགས་བསྔོས་ལ། རྟེན་བཀོལ་ལྟར། ཀྱཻ༔ ས་སྲིན་ནག་པོ་འཁོར་དང་བཅས༔སོགས་ཀྱི་མཐར། ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་བི་ཤྭ་སོགས་དང་། སུམྦྷ་ནི་སོགས་དྲག་སྔགས་ཀྱིས་བསྐྲད། ཕྲིན་ལས་འབྲིང་པོ་ལྟར། སྲུང་འཁོར་བསྒོམ་པས་ས་དབང་དུ་བྱ་བ་དང་། ཆོས་ཉིད་རྣམ་དག་སྔགས་ལན་གསུམ་བརྗོད་པས་སྦྱང་པའི་དོད་ཐུབ་བྱ། དེས་ས་ཆོག་མདོར་བསྡུས་སོང་། འདིར་གསས་མཁར་བརྩིག་པ་སོགས་རིམ་བཞིན་བྱ། དངོས་གཞི་ལ། ཐུགས་སྒྲུབ་ཕྲིན་ལས་འབྲིང་པོའི་བརྒྱུད་འདེབས་ནས་གཟུང་། ཚོགས་བསྒྲལ་བསྟབ་ཀྱི་མཐའ་བར་མཐར་ཆགས་སུ་གཏང་། ཁྲུས་ཆོག་ཟླ་བའི་བདུད་རྩི་ལྟར་ཁྲུས་བུམ་སྒྲུབ་པ་དངོས་གཞི་བསྐྱེད་བཟླས་འོད་ཞུ་བཅས་བྱ། འདི་སྐབས་གསས་མཁར་གཟུངས་འབུལ་དཀར་རྩི་གསོལ་བ་བཅས་གྲུབ་ནས་གཏོར་སྐུ་སོགས་བཙུགས། ཁྲུས་ཆོག་ཟླ་བའི་བདུད་རྩི་ལྟར་ཞི་དྲག་གི་སྦྱོང་བ། བགེགས་བསྐྲད། སྲུང་འཁོར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས། སྣོད་བཅུད་སྤྱི་ཁྲུས་དང་། ནམ་མཁའ་མེད་པར་སོགས་ཀྱི་བདེན་སྟོབས་བརྗོད། ༼བསང་བདུད་རྩི་སྤྲིན་ཕུང་གི་བསང་བྱིན་བརླབ་ནས་གཟུང་། གཞི་བདག་སྒེར་བསང་སྦྱར་ཞིང་། ཀྱཻ༔ གཞན་ཡང་བསང་དང་སོགས་ཀྱི་མཐར།༽་་་འདིར་བསང་མཆོད་ནི། དྭགས་བརྒྱུད་ཀམ་ཚང་པ་མིན་ན་ཐུགས་སྒྲུབ་རང་གཞུང་བསང་བརྔན་རྒྱས་བསྡུས་སམ། དགོན་ཡུལ་སོ་སོའི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་གནས་ཡུལ་སྐབས་བསྟུན་བྱ་ན་འཐུས་པར་ངེས།མཆན། གསས་མཁར་སྔགས་དྲུག་ཕྱག་དྲུག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ལ། རྟེན་བཀོལ་གཞུང་ལྟར། བྷྲཱུྃ༔ འཁོར་ཡུག་ཞིང་ཁམས་མཛེས་པའི་དབུས༔སོགས་ནས། བཟླས་པ། གསས་མཁར་བསྟོད་པ་དང་། རི་བསྟོད་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་གྱེར། ཡེ་དྷཱར་དང་། སུ་པྲ་ཏིཥྛ་ལན་གསུམ་རེས་རབ་གནས་བྱ། སླར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་གསས་མཁར་བྱིན་རླབས་ནས་འདི་བར་ཚར་གང་དགོས་བསྐྱར་ཞིང་། རྗེས་མའི་མཐར། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངའ་བ་སོགས་ཤིས་བརྗོད་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱབས་གནས་བསླུ་མེད་དང་། ཕྱོགས་བཅུ་དུས་བཞི་སོགས་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་གི་སྨོན་ལམ་གདབ། བསང་གི་འཕྲོས་ལམ་ལྷ་དོར་བའི་བརྔན་དང་། ཁུ་ཡེ། རྗེས་ཆོག་བཅས་མཐར་དབྱུང་། དེ་ནས་ཐུགས་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚོགས་རོལ་ཕྱིན་རྒྱུན་བཞིན་བགྱིས་པས་གྲུབ་བོ། །ཅེས་པའང་མཁའ་ཁྱབ་རྡོ་རྗེས་ཉེར་མཁོར་སྤེལ་བ་དགེ། །། ༈ དཔེ་ཚན་འདི་སྔོན་ཆད་གཏེར་མཛོད་དཀྱུས་སུ་མེད་ཅིང་། བལ་ཡུལ་ཞེ་དགོན་གྱི་པར་གསར་འདིར་གསར་བཞག་བྱས་པས་ལུང་རྒྱུན་ལ་ཞིབ་རྟོག་དགོས་པ་ཡིན་ནོ།།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-PI-035&oldid=128464"\nThis page was last edited on 19 February 2019, at 20:17.


ཁ་བརྡ། | ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ་བྱིས་པའི་སྙིང་གཏམ།\nདུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་དུ་ཕྱིའི་དངོས་པོའི་ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་འགྲོ་བ་དང་བསྟུན། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་པའང་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ནས་མིའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཆེ་ཕྲ་ཆུང་གསུམ་གྱི་གནས་ལུགས་རྣམས་ཆ་ཚང་ཞིང་གནད་ལ་འཁེལ་པ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ། དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ་ཡན་གྱི་གནས་ལུགས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་སྟབས་བདེ་བའི་ཚན་རྩལ་འཕྲུལ་འཁོར་དང་རྫས་འགྱུར་སྟེང་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་མ་ཟད་དབང་པོའི་ལྐོག་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྲ་ཕུང་རེ་རེའི་སྟེང་གི་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཀྱང་རྟོགས་པར་བྱེད། ཚན་རྩལ་རིག་པའི་འཕྲུལ་འཁོར་དང་རྫས་འགྱུར་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ཞིག་ལས་ཚན་རྩལ་རིག་པའི་འཕྲུལ་འཁོར་སོགས་མེད་ན་དེ་ལྟར་གནས་ལུགས་རྣམས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་རྟོགས་དཀའ་བར་འགྱུར། དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་གསར་བཏོད་ཀྱི་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་དང་། གསར་གཏོད་ཀྱི་རིག་པ་མེད་ན་ཚན་རྩལ་གྱི་རིག་པ་རྒྱས་ས་མེད་པས་གསར་བཏོད་ནི་ཡས་རྒྱས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས། དེང་གི་ཚན་རིག་པ་ཚོས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན་ད་ལྟའི་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་གནའ་བོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད་པས་དོན་དུའང་དེ་ལྟར་གནས། གནའ་བོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པ་ལ་མ་བརྟེན་པའི་ཚན་རིག་གི་རིག་པ་གསར་པ་ཞིག་གང་ལའང་འབྱུང་དཀའ་བས་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཡོངས་རྫོགས་གནའ་བོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ཚན་རིག་གི་རིག་པ་འདི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པའི་ཕྲུ་གུ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད།\nདེར་བརྟེན་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པར་རྨོངས་པའི་བློ་གསར་ཚོས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བློ་གཅིག་ཕྱོགས་ནས་རིག་པའི་བརྡར་ཤ་དཔྱད་ཐུབ་ན་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ཀྱང་ཚན་རིག་གི་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པས་གལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་ན་ཚད་མ་གྱུར། དེ་མིན་ཚན་རིག་དུ་ཡོད་པ་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་མེད་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པ་ཚན་རིག་དུ་མེད་ལུགས་རྐྱང་རྐྱང་བརྗོད་ནས་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་འབྱེད་མ་ཐུབ་ན་མཐར་རང་གཞན་ཀུན་ལ་ཕན་ཐོགས་ཅི་ཡང་མེད། དེའི་མི་ཚད་རྗེས་ལུས་གྱི་རྒྱ་ལམ་དུ་བསུ་བར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་མེད་ལྟ་བུར་མཐོང་། སྲོལ་རྒྱུན་རིག་པ་དང་དེང་དུས་རིག་གསར་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་བློ་ཐག་ཉེ་བའི་མ་དང་བུའི་འབྲེལ་བ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད།\nསྒོས་སུ་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་དཔྱད་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་པ་འདི་དག་རིམ་པའི་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ནི་ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཡིན། དེའི་ནང་གསེས་རང་རེའི་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ཡར་སྔོན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་བའི་རྒྱུན་རིམ་ཁྲོད་ནས་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་དང་འཐབ་འཚོལ་བྱས་པ་བརྒྱུད་བྱུང་བ་ཞིག་དང་ཉམས་མྱོང་གི་རིག་པའི་ཉིང་བཅུད་བསྡུས་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པ་བློ་ལྡན་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གདེངས་འཇོག་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན། རྒན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཀྱང་ད་ལྟའི་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཕྱིའི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་དེ་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད། འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཕྱིའི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་མ་རྩ་ལྟ་བུ་དེ་ཚན་རིག་ཆགས་ཡོད། ཚན་རིག་དེའི་ནང་ལོགས་ནས་མིའི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་བཞག་པ་ཡིན་ན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་རིག་པ་རྨང་གཞི་བྱས་ནས་ནད་དང་ནད་དེའི་གཉེན་པོར་བསམ་བློ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲའི་རྫས་སྦྱོར་གྱི་རིག་པ་དེ་གནའ་སྔ་མོའི་རྫས་སྦྱོར་གྱི་རིག་པ་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ནས་རྫས་སྦྱོར་གྱི་རིག་པ་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་གསར་བཏོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསུངས།\nའདིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་སྐོར་ཡིན། ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་ཞེས་པ་ནི་ཁྲག་ལ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྲག་གི་ལྡང་ཚད་དང་ངོ་བོ། གྲུབ་ཆ། དེའི་བྱེད་ལས་གང་ཡིན་པ་ཇི་བཞིན་བསྟན་པ་ལ་གོ གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་དུ་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་སྐོར་དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་དུ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་བཞིན་བསྟན་ཡོད་ཅེས་མཇིང་པ་གཟེངས་སུ་གཏད་དེ་བརྗོད་པར་སྤྲོ།\nཉུང་དུ་བསྡུས་ལ་ལག་ལེན་གཉིས་སུ་འདྲིལ། །ཞེས་རྒྱུད་བཞི་ནི་ཕྱི་ལུགས་སྨན་བཅོས་རིག་པ་ལྟར་ཚིག་དོན་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀྲལ་པར་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་ཟབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཏུ་གཏན་ལ་ཕབ་པས་དེར་མ་ཚང་བ་དང་མ་གསུངས་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད། འཇུག་དོན་ལས། གསོ་དཔྱད་རྒྱུད་འདིར་ཐམས་ཅད་འདུས་པར་བསྟན། །འདིར་མ་འདུས་པའི་གསོ་དཔྱད་གཞན་མེད་དེ། ཞེས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་རྒྱུད་འདི་ལ་ཆེ་བ་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་དཔལ་ལྡན་གསོ་བ་རིག་པ་ཞེས་ཆེ་བསྟོད་ཆེན་པོ་གནང་བར་དོན་སྙིང་ལྡན་ཞིང་རྒྱུད་བཞི་འདི་ཉིད་གསོ་བྱ། གསོ་བྱེད། ཇི་ལྟར་གསོ་བ་དང་གསོ་བ་པོ་བཅས་རྣམ་པར་བཞི་རུ་དབྱེ་ནས་མ་ལྷག་མ་ཆད་པར་བསྟན་མོད། འོན་ཀྱང་རྒྱུད་བཞིའི་ནང་དོན་རྣམས་འཁྲིད་རྒྱུན་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ལ་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་བས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ།\nདེས་ན་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་སྐོར་འཆད་པར་བྱ་བ་ལ་ས་བཅད་མི་འདྲ་བ་བཞི་སྟེ། 1. ཁྲག་གི་གྲུབ་བྱ་དང་གྲུབ་ཚུལ། དེའི་ངོ་བོ་མཚན་ཉིད། 2.ཁྲག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་དེའི་བྱེད་ལས། 3.ཁྲག་ལ་བརྟེན་ནས་ནད་སྐྱེད་ཚུལ་དང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ནད། 4.མཇུག་བསྡུ་བ་བཅས་སོ།\nདང་པོ། ཁྲག་གི་གྲུབ་བྱ་དང་གྲུབ་ཚུལ། ངོ་བོ། མཚན་ཉིད།\nདཔལ་ལྡན་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་དུ་ཁྲག་གི་གྲུབ་བྱ་སྟེ། རྒྱུད་ལས། ཆུ་ལས་ཁྲག་དང་ལྕེ་རོ་རློན་པ་སྐྱེད། ཞེས་ཁྲག་གི་ངོ་བོ་གཤེར་གཟུགས་ཡིན་པར་བརྟེན་རླན་གཤེར་ཆེ་བའི་འབྱུང་བ་ཆུ་ལས་གྲུབ་པར་བསྟན། གཞན་ཡང་རྒྱུད་ལས། འབྱུང་བ་ལྔ་ལྡན་ཟས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས། །ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ལྔ་པོ་རྒྱས་པར་བྱེད། ཅེས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཟས་སྐོམ་འབྱུང་བ་ལྔ་ལྡན་གྱིས་གཟུགས་པོའི་ནང་གི་འབྱུང་བ་ལྔ་པོ་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་དང་། ནང་གི་འབྱུང་བ་ལྔ་པོ་ལས་ཁྲག་སོགས་ལུས་ཟུངས་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པར་བརྟེན་འབྱུང་བ་ལྔ་པོ་ནི་ལུས་ཟུངས་ཀུན་གྱི་གྲུབ་ཆ་དང་། བྱེ་བྲག་ཆུའི་འབྱུང་བ་ནི་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན།\nདེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་ནི་ངོ་བོ་རླན་གཤེར་ཤས་ཆེ་བའི་རྫས་ལས་གྲུབ་ཏེ། དེ་ཡང་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་བརྒྱ་ཆ་50% ནས་ 55% པ་ལཛ་མ་Plasma ཡིས་གྲུབ་པ་དང་། པ་ལཛ་མ་plasma བརྒྱ་ཆ་91%ཆུ་ལས་གྲུབ་པར་བཤད། དེ་ལྟར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཤས་ཆེ་ཆུང་ལ་གཞིགས་ཏེ་ཆུ་ལས་ཁྲག་གྲུབ་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་ཡོད། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུ་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་གཉིས་དབྱེ་སྟེ། ཁྲག་རྡུལ་བརྒྱ་ཆ་45%དང་པ་ལཛ་མ་བརྒྱ་ཆ་55%གཉིས་སོ། ཁྲག་རྡུལ་ལ་ཚན་པ་གསུམ་ཏེ། ཁྲག་རྡུལ་དམར་པོ། RBC ས་ཡ་ལྔ། ཁྲག་རྡུལ་དཀར་པོ་ཁྲི་གཅིག WBC ཁྲག་མིག Platelets གསུམ་འབུམ་ཙམ་བཅས་སོ། ཁྲག་རྡུལ་དཀར་པོ་ལ་གཉིས་ཏེ། Granulocytes ,Agranulocytes བཅས་གཉིས་བསྟན། Granulocytes ལ་དབྱེ་ན་མི་འདྲ་བ་གསུམ་སྟེ། Neutrophils (40-70)%,Basophils (0-1)%,Oesinophils (1-5)%བཅས་གསུམ་ལྡན། Agranulocytes ལ་གཉིས་ཏེ། Lymphocytes(25-40)% དང་Monocytes (2-8)% གཉིས་སོ། དེ་བཞིན་པ་ལཛ་མ་plasma ལ་གཉིས་ཏེ། ཆུ་water 91%དང་སྲ་གཟུགས་solid 9%གཉིས་སོ། ཡང་སྲ་གཟུགས་ཅན་ལ་དབྱེ་ན་གཉིས་ཕྱེས་ཏེ། organic དང་ inorganic གཉིས་སོ། Organic 8%ནང་དུ་སྤྲི་དཀར་རྫས་(protein)ཀྱི་སྡེ་ཁག་Albumin ,Globulin ,Fibronogen,Prothrombin ,amino acid བཅས་ལྡན། གཞན་ཡང་མངར་རྫས་Glucose དང་ཚིལ་Fats and lipid བཅས་ཡོད། inorganic 1% ནང་དུ་གཏེར་རྫས་mineral རིགས་རྣམས་ལྡན། མདོར་ན་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཆུ་ཁམས་ཤས་ཆེ་བ་བསྟན་ཡོད་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མི་མཐོང་།\nམཆིན་པའི་གནས་སུ་ཁྲག་འགྱུར་ཁྲག་ལས་ཤ། །ཞེས་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ནི་ཟས་ཀྱི་དྭངས་མ་ལུས་ཟུངས་རང་རང་སོ་སོའི་མེ་དྲོད་རྣམ་གསུམ་གྱིས་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ་དྭངས་མ་དེ་ཕོ་བའི་འདེབས་ཀྱི་སྤུ་ཕྲན་འདྲ་བའི་རྒྱུ་གྲོག་གི་རྩ་སྦུབས་བརྒྱུད་མཆིན་པའི་གནས་སུ་སོང་ནས་མཆིན་པའི་ནང་དུ་ཁྲག་བཟོ་ཡི་ཡོད། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་ནི་ཁྲག་རིལ་དམར་པོ་(RBC)དང་དཀར་པ་(WBC)། ཁྲག་མིག་(Platelets)དང་པ་ལཛ་མ་(Plasma)བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པ་བཤད། པ་ལཛ་མ་(plasma) ཞེས་པ་དེ་ཟས་སྐོམ་གྱི་དྭངས་མ་དང་དེའི་ནང་དུ་སྤྲི་དཀར་དང་རླན་གཤེར་ཆེ་བའི་རྡུལ་རྫས་ཀྱིས་གྲུབ་ཚུལ་བསྟན། སྤྱིར་ནར་སོན་པའི་དར་མའི་ཁྲག་ནི་མཆིན་པའི་ནང་དུ་བཟོ་ཡི་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་རུས་པའི་ནང་དུའང་ཁྲག་བཟོ་ཡིས་ཡོད་པ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས་དགོས་པ་ལས་གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་དུ་བསྟན་མི་འདུག་སྙམ་མི་དགོས་ཏེ། དྭངས་མ་ལུས་ཟུངས་རང་རང་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅེས་གསལ་པོ་བསྟན་ཟིན།\nསྤྱིར་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་དུ་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་ཆུའི་འབྱུང་བ་ཡིན་ནའང་ཁྲག་གི་ངོ་བ་ཚ་བ་ཡིན་ཏེ། རྩ་རྒྱུད་ལེའུ་གསུམ་པ་གནས་ལུགས་ནད་གཞི་ལས། ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་ཚ་བ་མེ་རུ་འདོད། །ཅེས་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་གཤེར་གཟུགས་ཡིན་ནའང་ངོ་བོ་ཚ་བ་ལྡན་ཚུལ་བཤད། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱིས་ནང་དུའང་ཁྲག་ལ་དྲོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བཤད། དེ་ཡང་ཁྲག་ནི་སྡོད་ལོང་མེད་པར་རླུང་གིས་དེད་ནས་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་དྲོད་ཀྱིས་ངོ་བོར་འགྱུར། ཁྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ་པ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། ཁྲག་གིས་བརླན་ཞིང་སྲོག་འཚོ། ཞེས་གྲུབ་ཆ་རླན་གཤེར་ཅན་ལ་ངོ་བོ་ཚ་བར་ལྡན་པ་དང་། དེས་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཁྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་རླན་གཤེར་ཡིན་པ་ལ་དྲོད་དང་ལྡན་པ། དེས་གཟུགས་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་མཐའ་དག་བརྩམ་པར་བྱེད་ནས་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕུང་གྲུབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་བཞིན་ཡོད།\nདཔལ་ལྡན་གསོ་བ་རིག་པ་ལས་ཁྲག་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི་བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་བཞི་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བསྟན་པ་ལས། ཁྲག་དང་ཕྱི་སའི་ལྡང་ཚད་སྙིམ་པ་བདུན། ། ཞེས་ཁྲག་གི་ལྡང་ཚད་སྙིམ་པ་བདུན་ལས་མེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་ཡང་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་དར་མ་ལ་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཚད་དུ་རང་རང་སོ་སོའི་སྙིམ་པ་བདུན་ཡོད་ཅེས་ཁྲག་གི་ཚད་གཞི་བསྟན་པ་དེ་དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་དུ་བསྟན་པའི་ཚད་གཞི་དང་འགལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་མི་མཐོང་ལ་གནས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་དེ་བས་མ་ཡིན། ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོ་ལས། ཁྲག་ནི་བྲེ་གསུམ་ཕྱེད་དང་དོ། ཞེས་ཁྲག་གི་ལྡང་ཚད་བཤད་རྒྱུད་ལས་མང་བར་བསྟན་འདུག་ཀྱང་དོན་དུ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མི་མཐོང་། ཁྲག་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ནི་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོ་ལས། འཁོར་བའི་རྟེན་ནི་བུ་གའི་དབུས། །རླུང་དང་ཁྲག་གིས་མཚམས་འཛིན་ཏེ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ཆུ་དང་འོད། །རླུང་གིས་གཡོ་བ་དག་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན་ཆུ་འོད་མཁའ་ལ་འཆར་བ་བཞིན། །རླུང་གི་གཡོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། །ཀུན་གཞི་ཆུ་དང་འདྲ་བ་སྟེ། །རྣམ་ཤེས་ནམ་མཁའི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན། །གཡོ་བའི་རྣམ་རྟོག་རླུང་དང་འདྲ། །ཁྲག་དང་རླུང་གི་ས་འཛིན་པའོ། ། ཞེས་ཁྲག་དང་རླུང་གཉིས་ནི་ལས་ཉོན་གྱིས་བཅིངས་པའི་རྣམ་ཤེས་དེ་ཐོག་མར་འཇུག་པ་ལ་ལྷན་གཅིག་བྱེད་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་ཤེས་ནི་དྲོད་ལ་མ་བརྟེན་ཐབས་མེད་དང་ཁྲག་ནི་ངོ་བོ་དྲོད་དང་ལྡན་པས་རྣམ་ཤེས་འཇུག་པ་ལ་རྐྱེན་བྱེད་མཁན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་མཐོང་བས་དཔྱད་པར་མཛོད།\nདེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་གི་ལྡང་ཚད་བཤད་ཅིང་། ཆུ་ཁམས་དྭངས་སྙིགས་འབྲེལ་བའི་ཁྲག་གི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེ་དར་མ་རེར་ལི་ཊར་5-6 litre ལྡན་དགོས་པར་བཤད་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་མི་མཐོང་། གཞན་ཡང་ཁྲག་ནི་མདོག་དམར་པོ་ཡིན་ཏེ། ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཁྲག་དམར་སྤྲི་དཀར་haemoglobin ལྡན་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཁྲག་གི་ནང་དུ་བག་ཚིལ་ཆུ་ལས་འདབ་འགྱུར་ལྔ་ཡི་མང་བ་དང་ཆུ་ལས་མཐུག་པ་བཅས་མདོར་ན་ཁྲག་ནི་ངོ་བོ་རླན་གཤེར་ཅན་ལ་དྲོད་དང་ལྡན་པའི་ལུས་ཟུངས་རྣམས་འཕེལ་འགྲིབ་བྱེད་མཁན་གྱི་ལུས་ཟུངས་གལ་གནད་ཅན་ཞིག་ཡིན།\nཁྲག་གི་བྱེད་ལས་ནི་བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ་པ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། ཁྲག་གིས་བརླན་ཞིང་སྲོག་འཚོ། ། ཞེས་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་མཐའ་དག་བསྡུས་པའི་མན་ངག་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བསྟན་ཡོད། དེ་ཡང་གཟུགས་པོར་མཁོ་བའི་རྡུལ་རྫས་རླན་གཤེར་ཅན་ནམ་ངོ་བོ་གཤེར་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཟུངས་ཁྲག་དམར་པོ་དང་། དེའི་ནང་དུ་འཚོ་རླུང་oxygen དང་ཟས་སྐོམ་གྱི་དྭངས་མ་ཡོངས་རྫོགས་ལྡན་ལ། དྭངས་མ་དེ་དག་བུ་ག་བརྒྱུད་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་གཟུགས་པོའི་ཆ་ཤས་ཡོངས་ལ་དབོར་འདྲེན་བྱས་ནས་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད། སྲོག་འཚོ་ཞེས་པའི་དོན་ནི་སྲོག་གནས་པར་བྱེད་པ་ལ་འཚོ་རླུང་oxygen ནི་མི་མཁོ་ཐབས་མེད་ཅིག་ཡིན་ཏེ་དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་གཟུགས་པོར་འཚོ་རླུང་oxygen མེད་ན་འཚོ་མི་ཐུབ་པ་དང་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཟུངས་ཁྲག་haemoglobin གིས་འཚོ་རླུང་oxygen འཁྱེར་ནས་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀུན་ལ་འཚོ་རླུང་འདང་ངེས་བཞིན་པ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ནས་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པས་ཁྲག་གི་སྲོག་འཚོ་ཞེས་དོན་དང་མཐུན་པར་སྣང་། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་གིས་བྱེད་ལས་གཙོ་བོ་སྟེ་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཟས་སྐོམ་གྱི་དྭངས་མ་(Nutrition) དང་འཚོ་རླུང་(oxygen) རྣམས་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀུན་ལ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ལ་གནོད་པའི་དུག་རྫས་(Toxic) དང་རླུང་རོ་(carbon dioxide)བཅས་ནི་གློ་བ་དང་གཅིན་པ་བརྒྱུད་ཕྱིར་དབྱུང་བར་བྱེད། གཞན་ཡང་བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་ལྔ་པ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། མཁྲིས་ལས་བཀྲེས་སྐོམ་ཟས་ལེན་འཇུ་བ་དང་། །ལུས་དྲོད་མདངས་གསལ་སྙིང་དཔའ་བློ་ལྡན་བྱེད། ། ཞེས་མཁྲིས་པའི་བྱེད་ལས་བསྟན་ནའང་། རྒྱུད་ལས་ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་ཚ་བ་མེ་རུ་འདོད། ཅེས་ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ཕན་ཚུན་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་བྱེད་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་ཡིན། དེ་ཡིས་གྲོད་ཁོག་ལྟོགས་སུ་བཅུག་པ་དང་ཁ་སྐོམ་པར་བྱེད། ཟས་སྐོམ་རྣམས་འཇུ་རོགས་བྱེད། ལུས་ཀྱི་མེ་དྲོད་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་སྐྱེད་པར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན།\nཁྱད་པར་དུ་ལུས་ཀྱི་མདངས་སམ་འགོག་སྲུང་བྱེད་མཁན་མདངས་(immune system )དང་སྙིང་། ཀླད་པ་བཅས་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་འབྱིན་པ། འདིར་སྙིང་དཔའ་བློ་ལྡན་ཞེས་པ་སྙིང་ལ་འཚོ་བཅུད་ཀྱིས་ནུས་ཤུགས་འདྲེན་པས་སྙིང་བདེ་ཐང་དུ་གནས་ཤིང་བྱ་བ་གང་ལའང་དཔའ་མི་ཞུམ་པར་འཇུག་པར་འདོད་པ་ལ་སྙིང་དཔའ་དང་ཁྲག་གིས་ཀླད་པ་ལ་འཚོ་རླུང་དང་འཚོ་བཅུད་རིགས་མ་ལྷག་མ་ཆད་པར་འདྲེན་ཐུབ་ན་ཀླད་པའི་བྱེད་ལས་ཚུལ་བཞིན་བྱེད་ཅིང་རིག་པ་གསལ་བས་བློ་ལྡན་ཞེས་དོན་གོ་བ་ལགས་ན་དཔྱད་པ་གནང་རོགས། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་གིས་ནང་གསེས་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོས་(WBC)ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ནད་འབུ་རྣམས་ལུས་ཀྱི་ནང་རོལ་དུ་མ་བཏང་པར་དམག་མི་ལྟར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། དེས་གཟུངས་པོའི་མདངས་སམ་འགོག་སྲུང་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེར་བཏང་ནས་ནད་མེད་ཐ་མལ་དུ་གནས་པར་བྱེད།\nཁྲག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་མཁན་གྱི་ལྷ་དང་ཚེ་སྲོག་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་གདོན་འདྲེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དུག་རྫས་ཀྱི་ལྷད་མེད་པའི་ཟུངས་ཁྲག་གིས་ལུས་འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་དུག་རྫས་ཀྱིས་ཁེངས་པའི་ཁྲག་ངན་པས་ཚེ་ལ་བར་ཆད་གཏོང་གི་ཡོད་པས་ཁྲག་ངན་པ་ནི་ལྷ་བདུད་དུ་བབས་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། འདིར་ཁྲག་ལས་ནད་འབྱུང་ཚུལ་སྐོར་ལ་རགས་ཙམ་འཕྲོས་ན། བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པ་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། ཁྲག་འཕེལ་མེ་དབལ་ཁོང་འབྲས་མཆེར་པའི་ནད། །མཛེ་སྐྲན་ཁྲག་མཁྲིས་ནད་དང་མིག་སེར་དང་། །རྙིལ་ནད་བསྐྱོད་དཀའ་མིག་དང་གཅིན་ལྤགས་དམར། ། ཞེས་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ངན་ཁྲག་ཆུ་སེར་སོགས་འཕེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་དབལ་(Ringworm)དང་ཁོང་གི་འབྲས་ནད། མཆེར་པའི་ནད། མཛེ། (leprosy) སྐྲན། (tumour) ཁྲག་དང་མཁྲིས་པའི་ནད། མིག་སེར་པོ་ཆགས་པ། སོ་རྙིལ་ན་བ། འགུལ་བསྐྱོད་བྱེད་དཀའ་བ། མིག་དང་གཅིན་པ། པགས་པ་རྣམས་མདོག་འགྱུར་བ་སོགས་འབྱུང་། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་གིས་རྐྱེན་པས་ནད་མང་པོ་ཞིག་འབྱུང་ཚུལ་མཐུན་པ་གསུངས། དེ་ཡང་རྫས་འགྱུར་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནད་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ། གསོ་བ་རིག་པ་ལྟར་ཐ་མལ་གྱི་ཁྲག་ལ་ཆ་སྙོམས་ཚད་གཞི་དབྱེ་ཡོད་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཁྲག་གི་གྲུབ་ཆ་རེ་རེའི་ཚད་གཞི་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། གལ་ཏེ་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ན་གྲུབ་ཆ་སོ་སོའི་ཚད་གཞི་ལ་གཞིགས་པའི་ནད་རིགས་ཀྱང་མི་འདྲ་འབྱུང་ཚུལ་བསྟན།\nདཔེར་ན་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཟུངས་ཁྲག་(Haemoglobin) ལྟ་བུར་མཚོན་ན། སྐྱེས་པར་14.0-18.0 དང་བུད་མེད་ལ་12.0-16.0 དགོས་པ། དེ་ལས་ཉུང་དྲགས་ཚེ་གློ་བུར་དུ་བརྒྱལ་འགྲོ་བ་དང་དྲན་པ་འཐོར་བ། གཟུགས་པོ་ཐང་ཆད་པ། གཉིད་ཡེར་བ། མགོ་ན་བ་རིམ་པས་སྐྱ་རྦབ་(anemia) སོགས་འབྱུང་། གཟུགས་པོར་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་(WBC)ལྡང་ཚད་ནི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ཕྲ་ཕུང་5,000-10,000 དགོས་པ། དེ་ལས་མང་བ་ཡོད་ན་གཟུགས་པོའི་ནང་དུ་ནད་ཡམས་འབྱུང་བ། བྱེ་བྲག་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་གྲུབ་ཆ་སོ་སོའི་ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་བའི་ནད། DLC\n1. Polymorphs: (40-70) ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ན་གཅོང་ནད་སོགས་འབྱུང་། Chronic disease དཔེར་ན་གཅོང་ཆེན་ཟད་བྱེད། TB ལྟ་བུའོ།\n3.Esinophils:(01-08)ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ཚེ་མི་འཕྲོད་པའི་ནད། Allergy དང་ཆམ་པ་cold གཞན་ཡང་རིམས་ཚད་སོགས་འབྱུང་།\n5.Basophiles: (0-01) ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ན་མཛེ་ནད་(leprosy) སོགས་འབྱུང་།\n6.Plateletes: (1,50,000-4,00,000) ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ན་འགོས་ནད་ཅན་གྱི་རུས་ཚད་(dengue )དང་། སྣ་དང་ཁ་ནས་དོན་མེད་ཁྲག་འཛག་པ། སོ་རྙིལ་རུལ་འགྲོ་བ། གཞན་ཡང་ཁྲག་གི་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་རྐང་འབམ་(Microfilaria) དང་རྒྱུ་ཚད་(typoid) གཅིན་སྙི་ཟ་ཁུ་སོགས་ཁྲག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན། མདོར་ན་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་དུ་ཁྲག་ལས་སྐྱེད་པའི་ནད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་བས་རེ་རེ་བཞིན་བགྲངས་དཀའ་བས་འདིར་དཔེར་མཚོན་ཙམ་བཀོད་ན། ཁྲག་ལས་འབྱུང་བའི་ནད་རིགས་འགའ་ཞིག་ནི་མཁྲིས་པའི་ནད། ཚ་བ་ཐམས་ཅད། རིམས་ཚད། ཚད་འཁྲུ། གཉན་ནད་སོགས་མང་པོ་ཡོད། དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གྱི་ནང་དུའང་ཁྲག་ལས་འབྱུང་བའི་ནད་གཞི་དཔེར་ན། plague ,Deptheria, AIDS,typhus,meals སོགས་མང་ངོ་།\nརང་ཅག་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་ཕྱི་ལུགས་སྨན་གཞུང་དུ་བསྟན་པའི་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་དེ་གཉིས་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་ཆ་ནས་འགལ་བ་མ་མཐོང་ཡང་བརྗེད་བྱེད་ཚིག་ལ་ཁྱད་པར་ཕྲན་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་མངོན། གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་དུ་བརྗོད་བྱེད་ཚིག་རྐང་ཉུང་ཞིང་རྗོད་བྱ་དོན་ལ་གཙོ་བོ་དམིགས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། ཕྱི་ལུགས་སྨན་གཞུང་དུ་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་ཆེད་དུ་བརྗོད་བྱེད་ཚིག་དུ་མར་བརྟེན་ནས་གནས་ལུགས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐབས་བྱེད། དེ་ཡང་གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་དུ་དངོས་པོ་རྩོམ་བྱེད་ཀྱི་རྫས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ངོ་བོ། བྱེད་ནུས་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པ་དང་ལྷན་དུ་གྲུབ་བྱ་རྫས་གྱུར་སྐོར་ཡང་བསྟན་ཡོད། ཕྱི་ལུགས་སྨན་གྱིས་དངོས་པོ་རྩོམ་བྱེད་ཀྱི་རྫས་ཁོ་ནར་བཟུང་སྟེ་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ནུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་ཕབ། དེ་ལྟར་གསོ་བ་རིག་པའི་ཚན་པ་གཅིག་རང་དུ་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་མ་གསལ་ཡང་རྒྱུད་བཞི་པོར་བལྟ་ཀློག་དང་ཁ་ཐོར་ཐམས་ཅད་ཚན་པ་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་ཏེ་བསྟན་ན་རྒྱུད་དུ་དེང་དུས་རིག་གསར་སྨན་གཞུང་དང་མཐུན་པའི་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། མཇུག་དོན་དུའང་། གསོ་དཔྱད་རྒྱུད་འདིར་ཐམས་ཅད་འདུས་པར་བསྟན། །འདིར་མ་འདུས་པའི་གསོ་དཔྱད་གཞན་མེད་དེ། །ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཧ་ཅང་བདེན་པ་གྱུར།\nལར་ན་ལོ་ངོ་སྟོང་ཁྲག་གོང་གི་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞིའི་ནང་དུ་བསྟན་པའི་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་ཁ་ཐོར་ཐམས་ཅད་དོན་གྱི་རྡོག་པོ་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་ཏེ་ཕྱི་ལུགས་སྨན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ཁྲག་གི་གནས་ལུགས་གཉིས་བར་ལ་ཕན་ཚུན་དཔྱད་སྡུར་བྱས་མཐར་ཇི་ལྟར་ཕྱི་ལུགས་སྨན་གཞུང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་དུ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཚད་མས་མྱོང་བ་ཐོབ་པས་སླར་ཡང་ཆེ་བ་བཅུ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རང་ཅག་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ལ་ཡིད་སྨོན་དང་དགའ་སྤོབས་ཚད་མེད་བསྐྱེད་དེ་མི་ན་བ་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་ན་བ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་གསོ་རིག་བསྟན་པ་འདི་འགྲོ་བའི་སླད་དུ་དར་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་གྲངས་མེད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། མཐར་དཔྱད་རྩོམ་འདི་ལ་འཚོ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱད་ཞིབ་གང་ལེགས་གནང་ནས་ལམ་སྟོན་ཟབ་མོ་བརྩལ་བའི་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། བཅས་ཉམས་གསོག་བྱེད་བཞིན་པ་སྨན་སློབ་ངག་དབང་ཚེ་རིང་གིས་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༥ ཟླ་༡༢ ཚེས་༦ རེས་གཟའ་ཉི་མར་ཝཱཎ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་རང་ཤག་ཏུ་དུ་ཀློག་ཀླད་འཕྲུལ་འཁོར་གྱི་གར་སྟེགས་སུ་མཛུབ་གནོན་གྱིས་འཁྲབ་རྩལ་མཇུག་བསྡུས་པའོ།\n1. གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ། <<རྩ་རྒྱུད། >> དེབ་གཟུགས། རྡ་ས་སྨན་རྩིས་ཁང་། ༡༩༩༩ ཟླ་༧་ཚེས་༢༥ ལ།\n2. གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ། << བཤད་རྒྱུད། >> དེོབ་གཟུགས། རྡ་ས་སྨན་རྩིས་ཁང་། ༡༩༩༩ཟླ་༧ཚེས་༢༥ ལ།\n3. ཧྭ་ཤང་མ་ཧྭ་ཡ་ན་དང་བེེ་རོ་ཙ་ནས་བསྒྱུར། << སྨན་དཔྱད་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོ། >> རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས་བསྒྲིགས། དེབ་གཟུགས། མི་རིགས་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ ལོའི་ཟླ་༧ པར་པེ་ཅིན་དུ་པར་ཐེངས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ།\n5. Written by Steve Parker <> Edition copyright 2009 Darling Kindersley limited 80 Strand, London WC2 RORL A Penguin Company\n2016 Aug 20, in གསོ་རིག |


Terdzo-GA-003 - Rinchen Terdzö\nsmin gling rdor sems brgyud 'debs\nVolume3(ག) / Pages 35-36 / Folios 1a1 to 1b2\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume3> Text #3 (Scroll to Bottom)\ngter bdag gling pa 'gyur med rdo rje. smin gling rdor sems brgyud 'debs. In Rin chen gter mdzod chen mo pod gsum pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 3) by 'jam mgon kong sprul, 35-36. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2018.\nces mdo khams go 'jo bla ma shes rab 'od zer dang bsod nams phun tshogs gnyis kyis bskul ngor 'gyur med rdo rjes bris pa'o//\nKhyentse Lineage Project Page: https://khyentselineage.tsadra.org/index.php/JKW-KABAB-01-KA-009\nཁྱབ་བདག་དང་པོའི་མགོན་པོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་། །བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་སེམས། །རྒྱལ་ཚབ་སྟོན་པ་དགའ་རབ་རྡོ་རྗེ་ལ། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །ཟུང་འཇུག་མཐར་ཕྱིན་ཤྲཱི་སིཾ་ཧའི་ཞབས། །གསང་བའི་མཛོད་འཛིན་རྡོ་རྗེ་ཧཱུྃ་མཛད་དང་། །ཟབ་ལམ་སྙིང་པོའི་དོན་གཟིགས་བི་མ་ལར། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀུན་དངོས་པདྨ་འབྱུང་། །མཁའ་སྤྱོད་དབང་མོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་དང་། །ངེས་དོན་ལམ་བཟང་གསལ་མཛད་བཻ་རོ་རྗེར། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །སྔ་འགྱུར་བསྟན་པའི་ཉི་མ་གཏེར་བདག་གླིང་། །བི་མའི་རྣམ་འཕྲུལ་རིན་ཆེན་རྣམ་པར་རྒྱལ། །རིག་འཛིན་ས་བརྙེས་པདྨ་བསྟན་འཛིན་ལ། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །ངེས་གསང་ལམ་སྟོན་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ། །མཆོག་གཟིགས་པདྨ་དབང་རྒྱལ་ལྕམ་དྲལ་ཟུང་། །གཙུག་ལག་ཆོས་རྒྱལ་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་གཏེར། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །སྨིན་གྲོལ་འདོད་དགུའི་མཆོག་སྩོལ་བླ་མ་རྗེ། །བདེ་ཆེན་སྒྱུ་མའི་རྣམ་རོལ་ཡི་དམ་ལྷ། །ཕྲིན་ལས་ཐོགས་མེད་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་ལ། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་རློབས། །འདིས་ཐོབ་དགེ་བས་བདག་གཞན་མཁའ་མཉམ་འགྲོ །བྱང་ཆུབ་སེམས་འབྱོངས་གང་སྣང་ལྷ་སྐུར་ཤར། ཁྲེགས་ཆོད་ལྟ་བ་མཐར་ཕྱིན་ཐོད་རྒལ་གྱི། །འཕོ་མེད་ཟབ་ལམ་མཐའ་རུ་ཕྱིན་པར་ཤོག །ཅེས་མདོ་ཁམས་གོ་འཇོ་བླ་མ་ཤེས་རབ་འོད་ཟེར་དང་བསོད་ནམས་ཕུན་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་བསྐུལ་ངོར་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེས་བྲིས་པའོ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-GA-003&oldid=129547"\nThis page was last edited on 10 August 2021, at 15:50.


འདུལ་བ། - Serajeyrigzodchenmo\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 1249 གཟིགས་འདུག\nམཚོ་སྣ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་ནི། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་འགོ་ཙམ་ལ་མོན་མཚོ་སྣ་སྟོད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བརྒྱད་པར་ཟངས་ཆེན་དར་མ་བསོད་ནམས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། མཚན་ལ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་བཏགས། ཟངས་ཆེན་པ་བསྟེན་ཏེ་བཀའ་གདམས་གཞུང་དྲུག་དང་། འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞི་བཅས་སྦྱངས་ཤིང་བསྙེན་པར་རྫོགས། ཟངས་ཆེན་དགོན་གྱི་གདན་སའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་གཙོ་བོར་འདུལ་བའི་འཆད་ཉན་བསྐྱངས། དགུང་ལོ་དོན་གཉིས་པར་སྐུ་གཤེགས། [ལ་ལར་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ནང་དུ་སྐུ་གཤེགས་པར་བཤད།]ཁོང་གི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ། མོན་གྲ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་བཀྲ་ཤིས་ཡིན། གསུང་རྩོམ་ལ། འདུལ་བ་མདོ་རྩའི་འགྲེལ་པ་ལེགས་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་སོགས་བཞུགས། ལམ་རིམ་བླ་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་རབས་ཉི་ཤུ་པ་ཡིན།\nཁྲིད་ཀྱི་དཀར་ཆག 1. འཁྲིད་མཁན། དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ། 2. དགེ་བཤེས་ངག་དབང་སངས་རྒྱས།   3. དགེ་བཤེས་འཇམ་དཔལ་བློ་ཤེས།\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 2330 གཟིགས་འདུག\nཁྲིད་ཀྱི་དཀར་ཆག 1. འཁྲིད་མཁན། དགེ་བཤེས་འཇམ་དཔལ་བློ་ཤེས།\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 1869 གཟིགས་འདུག\nདྲ་ཐོག་འཇུག་དུས། 2020 ལོའི་ཟླ་བ། Aug ཚེས། 12 རེས་གཟའ། Wed\nལྗིད་ཚད། 797 KB\n༢༠༢༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༢ ལ་བསྐྱར་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 1646 གཟིགས་འདུག\nལྗིད་ཚད། 1.5 MB\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 2306 གཟིགས་འདུག\nལྗིད་ཚད། 595 KB\n༢༠༡༩ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༢ ལ་བསྐྱར་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།\nཤོག་ངོས་འདི་ལ་ཐེངས་ 817 གཟིགས་འདུག


Sengge Sherab - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region\nསེངྒེ་ཤེས་རབ་ནི་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྒན་རབས་པའི་གྲས་ལས་མཉམ་མེད་སེངྒེ་དགུ་ཞེས་གྲགས་པ་ལས་བཞི་པ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་ར་ལུང་དགོན་གྱི་ཁྲི་པའི་འགན་བཞེས་མ་མྱོང་ནའང་། ར་ལུང་དགོན་གྱི་ཁྲི་རབས་བཞི་པ་དང་ལྔ་པ་གཉིས་ལས་ཐོས་བསམ་མཛད། ཁོང་གི་གདན་ས་གཙོ་བོ་ནི་བར་འབྲོག་རྡོ་རྗེ་གླིང་ཡིན།\nb.1238 - d.1280\nBardrok Dorje Ling\nམིང་གི་རྣམ་གྲངས།: འབྲུག་པ་སེངྒེ་ཤེས་རབ།; རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་སེངྒེ་ཤེས་རབ།; རྒྱལ་སྲས་སེང་གེ་ཤེས་རབ།\nWylie: seng+ge shes rab\nGrags pa seng+ge. 1975 (1771). Rdo rje gling pa seng+ge shes rab kyi rnam thar. In Rwa lung dkar brgyud gser ’phreng. Pelampur: SNGP, vol 2, pp. 185‑233.\nSgrub sprul phrin las rgya mtsho. 2009. Gdams ngag bka’ rgya can lnga yi bla ma brgyud pa’i rnam thar dad gsum chu gter ’phel byed ngo mtshar lza ba’i me long. Swayambhu: Shree Gautam Buddha Vihara, pp. 150-152.