The Thirty-First Ganden Tripa, Damcho Pelwa - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region\nདམ་ཆོས་དཔལ་བ་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་སོ་གཅིག་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་༡༦༡༨ ནས་༡༦༢༠ བར་ཁྲི་པ་མཛད། སློབ་གཉེར་ཕལ་ཆེ་བ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པར་གནང་སྟེ་རྗེས་སུ་དེར་འཆད་ཉན་སློབ་དཔོན་མཛད། དེ་བཞིན་དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་གྲྭ་ཚང་དུའང་སློབ་དཔོན་གྱི་མཛད་ཁུར་བཞེས།\nདགའ་ལྡན་ཁྲི་པ ༣༡ དམ་ཆོས་དཔལ་བ།\nb.1546 - d.1620\nThirty-first Ganden Tripa of Ganden\nTwenty-first Abbot of Drepung Loseling College\nམིང་གི་རྣམ་གྲངས།: འཇང་ཞབས་དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; འཇང་ཞབས་དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; དམ་ཆོས་དཔལ་བཟང།; དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན ༣༡ དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན ༣༡ དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; ཁྲི་ཆེན་དམ་ཆོས་དཔལ་བ།; ཤར་པ་དམ་ཆོས་དཔལ་བ།\nWylie: dga' ldan khri pa 31 dam chos dpal ba\nGrags pa 'byungs gnas and Blo bzang mkhas grub. 1992.Gangs can mkhas sgrub rim byon ming mdzod.Kan su'u mi rigs dpe skrun khang, pp. 762-763.\nGrong khyer lha sa srid gros lo rgyus rig gnas dpyad yig rgyu cha rtsom 'bri au yon lhan khang. 1964.Dga' ldan dgon pa dang brag yer pa'i lo rgyus, grong khyer lha sa'i lo rgyus rig gnas deb 02.Lhasa: bod ljongs shin hwa par 'debs bzo grwa khang, pp. 65.\nGomang Khenzur Geshe Tenpa Tenzin. 1992.'Jam mgon rgyal wa'i rgyal tshab gser khri rim byon rnams kyi khri rabs yongs 'du'i ljon bzang.Mundgod: Drepung Gomang Library. pp. 76-77.\nSde srid sangs rgyas rgya mtsho. 1989 (1698).Dga' ldan chos 'byung baiDU r+ya ser po. Beijing: Krung go bod kyi shes rig dpe skrun khang, p. 88.


Terdzo-TI-004 - Rinchen Terdzö\ndam chos sprul sku snying thig las/_bstan srung zhing skyong chen po'i rjes su gnang ba'i cho ga gnam lcags zhun 'dril\nVolume 39 (ཏི) / Pages 37-46 / Folios 1a1 to 5b4\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 39 > Text #4 (Scroll to Bottom)\n'jam mgon kong sprul. dam chos sprul sku snying thig las bstan srung zhing skyong chen po'i rjes su gnang ba'i cho ga gnam lcags zhun 'dril. In Rin chen gter mdzod chen mo pod so dgu pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 39) by 'jam mgon kong sprul, 37-46. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nces pa'ang rgyal bstan spyi dang khyad par snying po'i ring lugs kyi 'gal byed zhi ba'i cha rkyen du pad+ma gar dbang phrin las 'gro 'dul rtsal gyis rdzong shod bde gshegs 'dus pa'i pho brang du bgyis pa dge legs 'phel\n༄༅། །དམ་ཆོས་སྤྲུལ་སྐུ་སྙིང་ཐིག་ལས། བསྟན་སྲུང་ཞིང་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་རྗེས་སུ་གནང་བའི་ཆོ་ག་གནམ་ལྕགས་ཞུན་འདྲིལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་པ་དང་དབྱེར་མེད་ཅིང་། །ལས་དང་འཇིག་རྟེན་བྲན་ཏུ་ཁོལ། །དཔལ་ཆེན་པདྨ་བདུད་འདུལ་ཞབས། །སྤྱི་བོར་བཀོད་ལ་བྱིན་རླབས་སྩོལ། །དཔལ་ལྡན་ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀུན་ལས་ཟབ་གཉན་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ལུགས་སྲོལ་འདིའི་རྗེས་གནང་བསྒྲུབ་པ་ལ། སྦྱོར་བ་དཀྱིལ་འཁོར་ཆོས་འབྱུང་བསྣོལ་མ་མཐིང་ནག །ཁ་ཁྱེར་མེ་རིས་བསྐོར་བའི་དབུས་སུ་ཧཱུྃ་དང་ཏྲི། ཟུར་དྲུག་གི་ནང་དང་དབུས་ཀྱི་མདུན་རྒྱབ་གཉིས་རྣམས་ལ། དུཿཏྲིཿཕུཿཏྲིཿམཿརཿཡཿབྷྱོ༔ ཞེས་པ་ཡིག་མགོ་ཕྱིར་བསྟན་ཏུ་འབྲུ་རེ་རེ་བྲིས་པའི་སྟེང་དུ་རྐང་གསུམ་ཁར། ལྕགས་སམ་བནྡྷའི་སྣོད་དུ་རི་རབ་བང་རིམ་སུམ་བརྩེགས་སྟེང་དམར་གཏོར་ཟུར་གསུམ་བརྗིད་ལྡན་ཅུང་ཟད་མཐོ་དམན་བྱས་པ་གཉིས། དེ་གཉིས་ཀྱི་མདུན་དུ་གཏོར་མ་སྙིང་གཟུགས་གཉིས། བང་རིམ་འོག་མའི་ཕྱོགས་མཚམས་བརྒྱད་དུ་སྙིང་རེ་རེ་བཙུག །རྒྱན་སྤྲོས་དང་སྐུ་ཙཀ་བཙུགས་ལ་དར་གདུགས་ཕུབ་པ་བཀོད། གཡས་གཡོན་དུ་སྨན་རཀ །མདུན་རྒྱབ་གང་བདེར་བླ་རྡོ་སྲོག་འཁོར། མདུན་ངོས་སུ་དྲག་པོའི་མཆོད་པ་རྣམས་བཤམ། ཕུགས་ལོགས་སོགས་གང་བདེར་བདག་བསྐྱེད་ཕྲིན་ལས་རྒྱས་བསྡུས་གང་བྱེད་ཀྱི་མཆོད་གཏོར་སོགས་འདུ་བྱའོ། །དངོས་གཞིའི་ཐོག་མར་བདག་བསྐྱེད་བཀའ་སྲོལ་འདི་དང་འབྲེལ་མཚུངས་བའི་པདྨ་འོད་འབར་རམ། གྲོ་ལོད་གང་རུང་གི་ཕྲིན་ལས་བཏང་ལ་བཟླས་པ་བྱ། དེ་ནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་བསྡུས་པ་ཙམ་བཏང་ལ་མདུན་རྟེན་ལ་བསྐྱེད་བསྟིམ་དང་མཆོད་བསྟོད། ཐུགས་རྒྱུད་བསྐུལ་བའི་བཟླས་པ་ཅི་འགྲུབ་མཐར་སྤྲོ་ན་གསོལ་ཁ་དང་ཡི་དམ་གྱི་ཚོགས་གཏང་། བདག་བསྐྱེད་དེ་དག་མི་འགྲུབ་པས་སྤྱི་ཙམ་མོས་ན། བཀའ་བརྒྱད་ཕྱག་རྒྱ་རྐྱང་སྒྲུབ། བླ་མ་ཞི་དྲག །རྟ་མགྲིན་རིགས་གང་མོས་ཤིག་ལ་བརྟེན་པས་ཆོག་གོ །དེ་ནས་འདི་ཉིད་ལ་མཆོད་སྒྲུབ་ལ་བརྩོན་ངེས་པ་ལྟ་བུའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སློབ་མ་ཉུང་ངུ་ལ་ཁྲུས་བྱ། བགེགས་བསྐྲད་མཚམས་གཅོད་སྲུང་འཁོར་བསྒོམ། སེམས་བསྐྱེད་གསལ་བཏབ་ལ། དེའང་དཔལ་ལྡན་ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོ་འདི་ཉིད་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཆེན་ཡང་དག་ཧེ་རུ་ཀ་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་མཁའ་འགྲོ་སྒྱུ་མ་བདེ་བའི་མཆོག་ཉིད། ཞི་བས་མི་དུལ་ཅིང་བསྟན་ལ་ལོག་པར་འདྲེན་པའི་ནག་ཕྱོགས་ལྷ་མིན་འབྱུང་པོ་མ་རུངས་པ་རྣམས་འདུལ་བའི་དོན་དུ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཕྱག་བཞི་པའི་སྐུར་བཞེངས་པར་མཛད་ཅིང་། དེ་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་ཞིང་དྲག་པོའི་ཕྲིན་ལས་མྱུར་དུ་སྒྲུབ་པ་ལ་མཐུ་སྟོབས་ཀྱི་རྩལ་མྱུར་བ་ལས་ཀྱི་མགོན་པོ་བྱ་རོག་གདོང་ཅན་དང་ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོ་སེང་གེའི་གདོང་པ་ཅན་རྣམས་སུ་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པས། ངོ་བོ་དཔལ་ཆེན་ཧེ་རུ་ཀའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་རོལ་པ་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་ཡུལ་ཉེར་བཞི་དང་དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་བར་མཛད་པ། གངས་ཅན་འདིར་ཡང་གནས་མཆོག་དཔལ་གྱི་ཙ་རི་ཏྲ་ཡན་ལག་དང་བཅས་པ་ལ་གནས་ཤིང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་གྱིས་དམ་ལ་བཞག་སྟེ་གནས་གཏེར་མང་པོའི་གཉེར་གཏད་པར་མཛད་པའི་བསྟན་སྲུང་ཁྱད་པར་ཅན། ནང་དུ་འཇམ་ལ་ཕྱི་རུ་མཐུ་རྩལ་གྱི་རྩུབ་འགྱུར་ཆེ་བ་འདི་ཉིད་ཀྱི་གདམས་ངག་གཏེར་སྟོན་ལས་འབྲེལ་རྩལ། ཀུན་སྐྱོང་གླིང་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གཏེར་ཁ་ཕལ་མོ་ཆེར་སྣ་རེ་མ་བྱོན་པ་མེད་ཀྱང་། རྩོད་བྲལ་སྤྲུལ་པའི་གཏེར་ཆེན་བདུད་འདུལ་གླིང་པའི་ཟབ་གཏེར་དམ་ཆོས་སྤྲུལ་སྐུ་སྙིང་ཐིག་གི་བཀའ་སྲུང་དུ་བྱོན་པ་འདི་ཉིད་རྒྱུད་སྒྲུབ་ཐབས་གདམས་ངག་ལས་ཚོགས་དང་བཅས་པ་ཟབ་ཅིང་རྒྱས་ལ་མཐུ་བྱིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པས། འདིའི་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་གནང་ཟབ་མོ་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱར་ཏེ་མཎྜལ་འབུལ་དུ་གཞུག །གསོལ་བ་འདེབས་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་བསྲུང་བ་དང་། །དགྲ་བགེགས་བདུད་ཚོགས་གཞོམ་དོན་དུ། །སེང་གེའི་གདོང་ཅན་རྗེས་གནང་ནི། །དཔལ་ཆེན་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྩལ་དུ་གསོལ། །ལན་གསུམ། འདི་གཞུང་དུ་མེད་ཀྱང་གཏེར་རྙིང་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་བཀོད་པའོ། །བླ་མ་དཔལ་ཆེན་ཧེ་རུ་ཀ་ལ་རྩ་གསུམ་སྲུང་མར་བཅས་པས་བསྐོར་ཏེ་བཞུགས་པའི་སྤྱན་སྔར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་སོགས་ཡན་ལག་ལྔ་པོས་རྒྱུད་སྦྱོང་ཞིང་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བདག་སྐྱབས་མཆི། །སོགས་ལན་གསུམ། དེ་དག་གིས་སྣོད་རུང་དུ་བསྒྲུབས་ནས་རྗེས་གནང་དངོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་རྣམས་གསལ་འདེབས་པར་ཞུ། སློབ་དཔོན་སྐད་ཅིག་གིས་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་ཆེན་རྟ་མཆོག་ཧེ་རུ་ཀ་ཤིན་ཏུ་ཁྲོ་ཞིང་བརྗིད་པ། སྐུ་མདོག་དམར་ནག་གཟི་བརྗིད་བསྐལ་པའི་མེ་ལྟར་འབར་བ། ཕྱག་གཡས་པས་རྡོ་རྗེའི་དབྱུག་ཏོ་དང་གཡོན་པས་གནམ་ལྕགས་ཐོ་བ་ཕྱར་ཐབས་སུ་འཛིན་ཅིང་དབུ་གཙུག་རལ་པའི་གསེབ་ནས་རྟ་ཞལ་དབྱིངས་སུ་འཚེར་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་དྲེགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། དུར་ཁྲོད་རོལ་པའི་ཆས་ཀྱིས་བརྒྱན་ཅིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་འབར་བའི་ཀློང་ན་ཞབས་འདོར་ཐབས་ཀྱིས་པད་ཉིའི་གདན་ལ་བཞུགས་པའི་སྐུར་གྱུར། ཁྱེད་རང་ཡང་སྐད་ཅིག་གིས་པདྨ་ཉི་མའི་གདན་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་མཐིང་ནག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཀྱི་ལྷ་མཆོག་གསང་བའི་བདག་པོ་གཏུམ་ཆེན་སེང་གེ་སྒྲ་སྒྲོག་སྐུ་མདོག་མཐིང་ནག་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་པའི་ཉམས་ཅན། ཕྱག་གཡས་པས་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ནམ་མཁར་ཕྱར་ཞིང་གཡོན་པས་སྡིགས་མཛུབ་མཛད་པ། རུས་པ་དང་རིན་པོ་ཆེ་དང་སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་སེང་གེའི་པགས་པའི་སྟོད་གཡོགས་དང་སྟག་ལྤགས་ཀྱི་ཤམ་ཐབས་གསོལ་བ། ཞབས་བརྐྱང་བསྐུམ་ཚུལ་གྱིས་བསྐལ་མེ་འབར་བའི་ཀློང་ན་བཞུགས་པའི་སྐུར་གསལ་ཐོབས་ལ་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་ཅིག །སྔར་བསྒྲུབས་པའི་མདུན་རྟེན་རྣམས་སླར་གསལ་འདེབས་འདི་བཞིན་དུ་མཛད་འཚལ། མདུན་དུ་དུར་ཁྲོད་རབ་འཇིགས་དབུས༔ བསྐལ་པའི་མེ་ཕུང་འབར་ཀློང་དུ༔ ཧཱུྃ་ལས་བདུད་མགོན་སེང་གདོང་ནི༔ སྐུ་མདོག་མཐིང་ནག་ཁྲོ་གཏུམ་མེ་འབར་སྐུ༔ སེང་ཞལ་རྔམ་ཞིང་གཡུ་རལ་སེང་ཆུང་སྐར་ལྟར་འཁྲུགས༔ དར་ནག་བེར་གསོལ་སྟག་རལ་གཟིག་ཤུབས་བསྐོར༔ ཕྱག་གཡས་རུ་དར་ཕྱར་ཞིང་གཡོན་པས་དམར་གཏོར་འཛིན༔ བདུད་རྟ་བཅིབས་ཤིང་སྣ་ཚོགས་རྫུ་འཕྲུལ་འགྱེད༔ ཏྲི་ལས་གཡོན་དུ་བདུད་མོ་སེང་གདོང་མ༔ དམར་ནག་ཁྲོ་གཏུམ་གཟི་བརྗིད་མེ་ལྟར་འབར༔ སེང་ཞལ་བཞད་ཅིང་གཡུ་རལ་དབྱིངས་སུ་འཕྱོ༔ ཕྱག་གཡས་ཁ་ཊྭཱཾ་དགྲ་སཏྭ་འཛིན༔ གཡོན་པས་ཉམས་པའི་དགྲ་སྙིང་ཞལ་དུ་གསོལ༔ བདུད་རྟ་དམར་ནག་བཅིབས་ནས་ཕོ་ཉ་གློག་ལྟར་འཁྱུགས༔ བམ་རོ་ཕོ་མོ་ལ་སོགས་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་དང༔ ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ལ་སོགས་བཀའ་སྡོད་རྣམས༔ དབྱིངས་ནས་བསྐུལ་ཞིང་རང་རང་ལས་བྱེད་གྱུར༔ ཧོ༔ དགོངས་སུ་གསོལ་ལོ༔ སོགས་སྙན་གསན་དབབ་ཅིང་སྤྱན་འདྲེན་དང་སྔགས་བརྗོད། གུ་གུལ་དང་འཛོམ་ན་འབོད་པའི་རྫས་བདུག །རོལ་མོ་དྲག་ཏུ་བྱས་ལ་བསྟིམ། མདུན་རྟེན་རྣམས་དཔལ་ལྡན་ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོ་ཡབ་ཡུམ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དངོས་སུ་གྱུར་པ་ཁྱེད་རང་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཀྱི་ལྷར་གསལ་བ་ལ་གཏད་ཅིང་རྗེས་སུ་གནང་བས། ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ལུས་དང་གྲིབ་མ་ལྟར་མི་འབྲལ་བར་འགྲོགས་ཤིང་འདོད་པའི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་ཐོགས་པ་མེད་པར་བསྒྲུབ་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པར་མོས་ཤིག །སྒྲུབ་གཏོར་ལག་ཏུ་གཏད་ལ། ཨེ་མ་དམ་རྫས་གཏོར་ཆེན་འདི་ཉིད་ཁྱོད་ལ་གཏད་པ་ཡིས༔ བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་རྒྱུན་མཆོད་ཅིང༔ མ་ཚོགས་གནས་གསུམ་མཁའ་འགྲོ་མ་ལུས་འདུ་བ་དང༔ བསྟན་སྲུང་ཆེན་པོ་སེང་གདོང་ཡབ་ཡུམ་གྱིས༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ ལུས་དང་གྲིབ་མ་ལྟར་དུ་མི་འབྲལ་འགྲོགས་པ་དང༔ ཕ་མ་བུ་ཚ་ཇི་བཞིན་བརྩེ་བར་མཛོད༔ བམ་རོ་ཕོ་མོ་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་དང༔ ལས་བྱེད་ཤན་པ་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་སོགས༔ འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པ་མ་ལུས་ལས་ལ་འགྱེད་པའི་ཕྱིར༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ བ་ལིཾ་གཏོར་མ་འདི་ཡིས་རྗེས་སུ་གནང་བར་མཛོད༔ འདིར་རྒྱས་པར་སྤྲོ་ན་ཡབ་ཡུམ་སྡེ་བརྒྱད་དང་བཅས་པའི་སྲོག་སྔགས་ཚང་བ་བརྗོད། དཀྱུས་ལ་ལས་བྱང་གི་བཟླས་སྔགས་ཙམ་བརྗོད་ལ་གཏད། དེ་ནས་བདུད་རྩི་ལག་ཏུ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ དམ་རྫས་བདུད་རྩི་འདི་ཉིད་ཁྱོད་ལ་གཏད་པ་ཡིས༔ བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་རྒྱུན་མཆོད་ཅིང༔ མ་ཚོགས་གནས་གསུམ་མཁའ་འགྲོ་མ་ལུས་འདུ་བ་དང༔ བསྟན་སྲུང་ཆེན་པོ་སེང་གདོང་ཡབ་ཡུམ་གྱིས༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ ལུས་དང་གྲིབ་མ་ལྟར་དུ་མི་འབྲལ་འགྲོགས་པ་དང༔ ཕ་མ་བུ་ཚ་ཇི་བཞིན་བརྩེ་བར་མཛོད༔ བམ་རོ་ཕོ་མོ་ལ་སོགས་དྲེགས་པའི་སྡེ་ཚོགས་དང༔ ལས་བྱེད་ཤ་ཟ་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་སོགས༔ འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པ་མ་ལུས་ལས་ལ་འགྱེད་པའི་ཕྱིར༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ དམ་རྫས་བདུད་རྩིས་རྗེས་སུ་གནང་བར་མཛོད༔ སྔགས་བརྗོད། རཀྟ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ དམ་རྫས་རཀྟ་འདི་ཉིད་ཁྱོད་ལ་གཏད་པ་ཡིས༔ བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་རྒྱུན་མཆོད་ཅིང༔ མ་ཚོགས་གནས་གསུམ་མཁའ་འགྲོ་མ་ལུས་འདུ་བ་དང༔ བསྟན་སྲུང་ཆེན་པོ་སེང་གདོང་ཡབ་ཡུམ་གྱིས༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ ལུས་དང་གྲིབ་མ་ལྟར་དུ་མི་འབྲལ་འགྲོགས་པ་དང༔ ཕ་མ་བུ་ཚ་ཇི་བཞིན་བརྩེ་བར་མཛོད༔ བམ་རོ་ཕོ་མོ་ལ་སོགས་དྲེགས་པའི་སྡེ་ཚོགས་དང༔ ལས་བྱེད་ཤན་པ་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་སོགས༔ འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པ་མ་ལུས་ལས་ལ་འགྱེད་པའི་ཕྱིར༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ དམ་རྫས་རཀྟ་འདི་ཡིས་རྗེས་སུ་གནང་བར་མཛོད༔ སྔགས་བརྗོད། དེ་ནས་བླ་རྡོ་སྲོག་འཁོར་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ལ༔ བླ་རྡོ་སྲོག་འཁོར་ལ་སོགས་པ༔ གསང་བའི་དམ་རྫས་འདི་གཏད་པས༔ བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་རྒྱུན་མཆོད་ཅིང༔ མ་ཚོགས་གནས་གསུམ་མཁའ་འགྲོ་མ་ལུས་འདུ་བ་དང༔ བསྟན་སྲུང་ཆེན་པོ་སེང་གདོང་ཡབ་ཡུམ་གྱིས༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ ལུས་དང་གྲིབ་མ་ལྟར་དུ་མི་འབྲལ་འགྲོགས་པ་དང༔ ཕ་མ་བུ་ཚ་ཇི་བཞིན་བརྩེ་བར་མཛོད༔ བམ་རོ་ཕོ་མོ་ལ་སོགས་དྲེགས་པའི་སྡེ་ཚོགས་དང༔ ལས་བྱེད་ཤན་པ་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་སོགས༔ འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པ་མ་ལུས་ལས་ལ་འགྱེད་པའི་ཕྱིར༔ སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ༔ བླ་རྡོ་སྲོག་འཁོར་ལ་སོགས་པ༔ གསང་བའི་དམ་རྫས་འདི་ཡིས་རྗེས་སུ་གནང་བར་མཛོད། སྲོག་སྔགས་བརྗོད་ལ་སྤྲོ་ན་བཀའ་བསྒོ་སྤྱི་མཐུན་བྱ། ཤིས་པ་བརྗོད། དེས་དཔལ་ལྡན་ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོའི་རྗེས་གནང་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་དམ་ཚིག་གི་རིམ་པ་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་འདི་ཉིད་ཀྱི་དམ་ཚིག་རྒྱུད་དང་མན་ངག་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་རྣམས་ཚུལ་བཞིན་བསྲུང་ཞིང་བསྟེན་སྒྲུབ་མཆོད་གསོལ་ལ་རྟག་ཏུ་བརྩོན་པར་བྱ་དགོས་པས་དེ་ལྟར་བགྱི་སྙམ་པས་འདིའི་རྗེས་ཟློས། གཙོ་བོས་ཇི་ལྟར་སོགས། གཏང་རག་མཎྜལ་ཕྱིན་སྤྱི་ལྟར་བྱ། རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ་སླར་མཆོད་པ་གཏོར་མ་གསོས་ལ་མཆོད་གསོལ་བསྐྱར་གྲུབ་ན་ལེགས། གང་ལྟར་བདག་བསྐྱེད་ཕྲིན་ལས་དང་འབྲེལ་ན་ཚོགས་ལ་རོལ་ཅིང་ལྷག་མ་གཏང་བ་ཕྱིན་སྤྱི་ལྟར་ལ། མཆོད་བསྟོད་ནོངས་བཤགས་མཐར་མདུན་བསྐྱེད་ཡེ་ཤེས་པ་ཐང་སྐུ་རྟེན་རྫས་བླ་རྡོ་སོགས་ལ་བརྟན་བཞུགས་བྱ། དམ་ཚིག་པ་རང་ལ་བསྡུ་ཞིང་བདག་བསྐྱེད་བསྡུ་ལྡང་ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་བར་བྱས་པས་འགྲུབ་བོ། །ནག་ཕྱོགས་གདུག་པའི་འཚུབས་འགྱུར་ཀུན། །གཟི་བརྗིད་སྟོབས་ཀྱིས་རབ་བཅོམ་ནས། །བསྟན་པའི་བ་དན་དགུང་སྙེགས་པའི། །རྩ་ལག་མཆོག་ཏུ་འདི་གྱུར་ཅིག །ཅེས་པའང་རྒྱལ་བསྟན་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་སྙིང་པོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་འགལ་བྱེད་ཞི་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་པདྨ་གར་དབང་ཕྲིན་ལས་འགྲོ་འདུལ་རྩལ་གྱིས་རྫོང་ཤོད་བདེ་གཤེགས་འདུས་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་བགྱིས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།\nRetrieved from "http://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-TI-004&oldid=115919"\nThis page was last edited on 29 December 2017, at 22:29.


དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་བརྟག་ཞིབ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2021-04-19 14:29:07 རྫ་ཆུའི་རླབས་སྒྲ། རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར། ཀློག་གྲངས།\n【ནང་དོན་གནད་བསྡུས།】 དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་དུས་ཤིག་དང་། སྲིད་དོན་རིག་གནས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། དུས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་རིམ་མཐུད་དུ་བྱུང་བ་ནི། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་པ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱུན་རིང་བ་ཐེབས།\n【གནད་ཚིག】དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་། སྲིད་ལུགས། འགྱུར་ལྡོག\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གཞིས་ཀའི་བཀའ་དབང་ལག་ཏུ་བསྟར་བའི་དམིགས་བསལ་དུས་རིམ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེའི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད། དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་དང་། རིག་གནས་སེམས་ཁམས། ཆབ་སྲིད་བདེ་འཇགས་སོགས་ལའང་དངོས་བརྒྱུད་གང་རུང་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་ཡོད།\nསྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་བལྟས་ན། ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་རིང་གི་དུས་རིམ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་ངོས་ཐད་ནས་གཅིག་གྱུར་ཅན་དང་སྒེར་གཅོད་ཅན། ཆིག་རྐྱང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད་མོད། སྲིད་དོན་རིག་གནས་ཐད་ནས་དཔགས་ན་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་དུ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་སྣང་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་སྐབས་ཤིག་དང་། ཆོས་སྲིད་འགན་འཛིན་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་སྐྱོང་ཐབས་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། དུས་སྐབས་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་མང་ཙམ་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུའང་འགའ་རེ་འདུག་མོད།ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན། འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་དབང་གིས་སམ། ཡིག་ཆའི་བསྡུར་དཔྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་ནམ། བསམ་གཞིག་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་བློ་ཡི་ཞེན་རིག་མི་འདྲ་བ་བཅས་གང་ལྟར་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དུས་རིམ་དགར་སྟངས་དང་། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཁུངས། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དགེ་སྐྱོན་སོགས་ལ་རང་རང་གི་དཔྱད་པའི་ནུས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་སྨོས་མེད་ཡིན་རུང་། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་དངོས་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་དྲང་ཐད་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བསྐྱར་དུ་དཔྱད་དཔོག་དང་གསར་དུ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་དགོས་ས་མང་ཙམ་འདུག་པར་དམིགས་ཏེ། ཆེད་དུ་དཔྱད་རྩོམ་འདི་བྲིས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ་དག་ལ་དཔྱད་གཞིར་ཕུལ་བ་ལགས།\nསྤྱི་ལོ1642ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས5ཉིན། སོག་པོ་ཨོ་རོད་ཇུང་གར་བ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་གཙང་ཕྱོགས་སུ་དམག་དྲངས་པའི་མཇུག་འབྲས་ལ། སེར་སྐྱ་བགྲང་གིས་མི་ལང་བའི་དབུས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཏེ་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་གྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུལ་མི་དང་བཅས་པ་འབངས་སུ་ཕུལ་ཅིང་།ཁོ་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་མཆོད་སྦྱིན་དུ་འབུལ་བར་མཛད་པ་དང་འབྲེལ།ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཕུལ་ཏེ་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དང་།སོག་རྒྱལ་རང་གིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་སྟེ་རྒྱབ་རྟེན་དམག་དཔོན་བྱས་པས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་།\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་འགན་འཛིན་སུ་ཡིན་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བཤད་ཚུལ་མི་མཚུངས་པ་འགའ་རེ་འདུག་མོད། མདོར་བསྡུས་ན་རིགས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཕུལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་དང་། གཉིས་པ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་ཚ་དག་ནི་དབང་སྒྱུར་མཁན་དངོས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བཟོ་མཁན་ཁོ་ན་ཙམ་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་རེད། འདོད་ཚུལ་འདི་གཉིས་པོར་སོ་སོའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས་ཀྱང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཆོས་ལུགས་བདག་དབང་དང་ཁོང་གི་མཚན་སྙན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས། སྡེ་བའི་ཆབ་སྲིད་གོ་གནས་སོགས་གང་ཡིན་རུང་སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཁོ་ནས་སྲིད་འཛིན་མི་ཐུབ་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱོད་རམས་པ་དག་ལ་མཚོན་ན་གསལ་པོར་ངེས་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། མི་སྣ་གཅིག་གིས་སྲིད་དོན་གཅིག་གཅོད་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཕྱི་ནང་གང་ནས་བལྟས་རུང་མི་ཚང་བ་ཞིག་རེད། དེའི་ཕྱིར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་རྣམ་པ་དངོས་ནི། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ནི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་འཛིན་མཁན། སྡེ་སྲིད་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་མི་སྣ་ཡིན་པ་དེའོ། །(ཡང་ལ་ལས་སྡེ་སྲིད་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོད་པའི་ཆེས་མཐོའི་འཐུས་ཚབ་ཡིན་པར་བཤད་རུང་། དེ་འདྲའི་ཚབ་བྱེད་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཤིག་རྙེད་དཀའ་སྙམ།)\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ནི། བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེའང་ཆོས་ལུགས་དང་སྲིད་དོན་སོ་སོར་བགོས་ཏེ་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བརྗོད་ན། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་མིང་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་བཀུར་ཡོད་རུང་། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཆ་བེད་སྤྱོད་དང་ཆོས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་གཙོར་བཟུང་བ་ལས་སྲིད་དོན་ལ་ཁ་དབང་བཀོལ་ལུགས་མི་སྣང་བ་དང་། སྐབས་དེའི་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བཞག་ནི་སྡེ་སྲིད་རིམ་པས་དོན་བསྟར་ལག་ལེན་བྱས་པ་འབའ་ཞིག་རེད། སོག་རྒྱལ་ལ་མཚོན་ན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཁྲོད་དབང་ཤུགས་ཆེ་ལ་དམག་དོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་མི་དམན་པ་མཆིས་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། བོད་སྤྱིའི་སྲིད་དོན་གྱི་ལས་སྣེ་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བཀོད་ཁྱབ་བྱས་ལུགས་མེད་པ་དང་། སོ་སོས་རང་དོན་ལས་མོ་སྣེ་འཛིན་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དམིགས་བསལ་སྲིད་དབང་སྟེ“སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ངམ་སྡེ་པ་གཞུང”དངོས་སུ་བྱུང་།\nགཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་དམག་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་གྱི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་དང་། བོད་ནང་ཁུལ་ཞི་འཇགས་ཡོང་བའི་ལས་དོན་ཡང་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད། སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཞུང་གི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་གདན་གནས་མཐོ་དམན་གྱི་གཏན་འབེབས་ཀྱང་ཞིབ་ཕྲ་མཛད་འདུག་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་བཀུར་ཏེ། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་དང་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་གདུང་རྒྱུད་གཉིས་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བར་མཛད་པ་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་བླ་ཆེན་སྟག་ལུང་པ་དང་། ཀརྨ་ཞྭ་དམར་ནག་རྣམས་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་ལས་ཀྱང་གདན་ཐོབ་མཐོ་བར་མཛད་ཅིང་། དེ་མིན་འབྲུག་པ་དང་སྒམ་པོ། མཚུར་བུ་དྲུང་པ། ཁམས་རི་བོ་ཆེའི་ཆོས་རྗེ། འབྲི་ཁུང་གི་བླ་མ་སོགས་ལ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་དང་མཉམ་པའི་གདན་ཐོབ་གནང་འདུགའདི་འདྲའི་བྱེད་ལུགས་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་བདག་པོ་དགེ་ལུགས་པས་རང་སྲིད་བརྟན་འཇགས་ཡོང་ཆེད། བོད་དུ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་དང་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཆོས་སྲིད་དབང་འཛིན་ཚོགས་ཁག་རྣམས་ལ་འཇམ་བྲིད་ཚུར་འགུག་གི་བྱེད་ཐབས་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་ཞིག་རེད་སྙམ།\nསྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། མན་ཆིང་གིས་གནམ་འོག་དབང་དུ་བསྡུ་བར་སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཚད་ཆེས་ཆེ་ཞིང་། སོག་པོ་དབང་དུ་བསྡུ་བར་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ཚད་ཆེས་ཆེ་བར་སྣང་། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བོད་འབྲེལ་ལོ་རྒྱུས་ནི། སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་མི་རིགས་གཉིས་ལ་བལྟོས་ཏེ་བརྗོད་དགོས་པར་གྱུར་ཡོད།\n1638ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཁྲི་ཁྲིན་སོགས་མངགས་ཏེ“ཐུ་བྷོད་ཧན”དང“ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ”ལ་འཕྲིན་ཡིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་བཀོད་པ་ནི།ད་ལྟའི་བར་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཁོད་པའི་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་པར་བཏང་བའི་འཕྲིན་ཡིག་ཆེས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ལ། འཕྲིན་དེའི་ནང་བཀོད་པའི“ཐུ་བྷེ་ཐུ་ཧན(土伯特汗)”ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་རྒྱལ་པོས་སྐྱོང་བཞིན་པས་ན། གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་ཡིན་ངེས་གཏན་དང་། ཡང་ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ་སྟེ“大图克图”ཞེས་པ་འདི་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་སྨོས་མེད་ཡིན་ལ། ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐོབ་སྦྱར་བ་དང་སྐབས་དེའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཕོ་འགྱུར་རམ་ཕྱིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་མི་དགོས་པས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་འཛུགས་མཁན་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་རྒྱུས་ངེས་ཅན་ལོན་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།1639ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཡང་བསྐྱར་ཚ་ཧན་བླ་མ་གཙོས་པའི་འཐུས་ཚབ་བོད་དུ་མངགས་ཏེ་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་།\nའོན་ཀྱང་འདིར་ཤེས་རྒྱུ་ཞིག་ལ། དུས་དེ་ནི་དབུས་གཙང་སྡེ་གཟར་རྒྱུན་མར་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ་འཁེལ་ནའང་། མན་ཇུ་སྲིད་འཛིན་པས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་དངོས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་བཞིན་པ་ནི། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཕྱིར་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག་དུ་མར་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་པ་ལས། འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད་ཆོ་ལོ་དང་གོ་གནས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད་ལ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པར་སྤྲིངས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད། ཁོས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་གནས་བབ་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་བརྗོད་ཡོད་ཅིང་།ཟུར་ཤུགས་གང་རུང་ནས་ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་པ་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་མངོན་ཡོད་པ་ལས་མཐོང་ཐུབ།\nསེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་འབྱོར་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་ཕོ་ཉ་ཀྲུང་གོའི་བྱང་ཤར་ས་ཆར་མངགས་ཏེ་རང་འགུལ་ངང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་གདན་དྲངས་ན་ལེགས་ཚུལ་ཞུས་པའི་བཟོ་ཐོན་འདུགཡིན་ནའང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་གོང་མ་ཤན་ཙིའི་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡིག་འབྱོར་བ་ན་དེ་མ་ཐག་ཁས་མ་བླངས་པར་ཕོ་ཉ་མངགས་ཡོད་པ་རེད། ཚུལ་འདི་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི། ཕྱོགས་སོ་སོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་དོན་ལྟ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་བཟུང་བ་དེ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་མན་ཇུ་དབང་འཛིན་པ་གང་ཡིན་རུང་ཧ་ཅང་སེམས་ཆུང་དང་གཟབ་ནན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱངས་ཡོད་འདུག ལྔ་པ་ཆེན་མོ་པེ་ཅིང་ལ་ཕེབས་པའི་བར་དུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ཕན་ཚུན་ཕོ་ཉ་གཏོང་རེས་དང་འཕྲིན་ཡིག་འབུལ་རེས་བྱས་པ་མང་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕན་ཚུན་རྒྱུས་ཡོད་དང་མ་འོངས་པའི་སྲིད་ལུགས་འཕེལ་ཕྱོགས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་རིམ་གྱིས་བྱུང་བར་མངོན།\nཕྱིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་ཕེབས་རྗེས། ཆིང་ཧྲི་ཙུའུ་ཡིས་ཁོང་ལ་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་མཉམ་དུ། རྒྱང་རིང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལའང“གཞུང་བཟང་བརྩི་སྲུང་དྲང་བདེན་ལས་སྐྱོང་མཛངས་ཅན་གུ་ཤྲཱི་ཧན”(遵行文义敏慧固始汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཅིང་། གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་།\nང་ཚོས་འདིར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་ཚུལ་ལ་སྡུར་བ་ཅུང་བྱས་ན། མན་ཇུའི་དབང་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཧ་ལམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་འབྱོར་ཏེ་རྒྱུས་ལོན་ཞིབ་ཏུ་བྱས་པ་ལས་ཁོང་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་མཚན་སྙན་ཆེ་བར་ཡོད་རུང་། སྲིད་དོན་དམག་སྟོབས་ཀྱི་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་རྒྱབ་རོགས་ཁོ་ནར་བརྟེན་པ་ཚོར་བ་ཡིན་ཚོད་འདུག་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ཆོ་ལོའི་མིང་དོན་གང་ལ་དཔགས་ནའང་། དོན་ལ་ཁོང་གི་སྔར་ཡོད་ཆོས་ལུགས་གོ་གནས་ཁས་ལེན་གནང་བ་ཙམ་ལས་ནང་དོན་གསར་པ་ཅང་མེད་སྙམ་ཤར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་མན་ཇུའི་སྲིད་འཛིན་པས་རེ་བ་བཅོལ་ཞིང་མིག་ལྟོས་བྱས་པ་ཆེ་བར་འདོད། དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བཙུགས་མ་ཐག་པའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་མཚོན་ན། ཆོས་ལུགས་སོགས་རིག་གནས་དར་རྒྱས་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་བྱེད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཆིང་ཐག་ཅིག་ངེས་པར་དགོས་རུང་། ཁོ་ཚོའི་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བླངས་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་རིགས་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་མན་ཇུར་ངོ་རྒོལ་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པར་བརྟེན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན་ཐོག་མར་དམག་སྲིད་ལས་དོན་ཐད་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་ངེས་པ་བཞིན། བོད་ལའང་དེ་ལས་མ་འདས་སོ། །\n1655ལོར་གུ་ཤྲཱི་ཧན་འདས་རྗེས། ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་རིམ་པར་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཆབ་སྲིད་མི་སྣ་འཇོན་པོ་ཞིག་སྟེ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཐད་ལ་བྱ་བ་གང་མང་བསྒྲུབས་པས། བོད་སོག་སྐྱ་སེར་མང་ཚོགས་ཁྲོད་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁོའི་རྗེས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་དར་ཧན་རྒྱལ་པོའམ་དཱ་ཡན་ཁང(达延汗,1658—1668)དང་བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན(达赖汗,1671—1701)སོགས་ཆབ་སྲིད་འཇོན་ཐང་དང་མི་སྒེར་གྱི་སྤྱང་གྲུང་གང་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་འགྲན་མི་ནུས་པར་བརྟེན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་དུ་ལོ་ངོ་མང་པོར་འབད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སོག་རྒྱལ་གྱི་བདག་དབང་དག་རིམ་གྱིས་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་ཅིང་། “སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོར་དམག་དོན་དྲག་ལས་སོགས་གལ་ཆེའི་རིགས་ལ་བཀའ་གྲོས་རྒྱབ་རོགས་གནང་བ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་གཏན་བོད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ལས་ཀར་འགན་དབང་གནང་ལམ་བྱུང་མེད་པར་གྲགས”པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་།\n1682ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གཤེགས་རྗེས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གོང་མ་ཁང་ཞིར་སྔར་བཞིན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཚབ་ཏུ་འཕྲིན་ཡིག་བྲིས་པ་དང་། ལྐོག་ནས་ཇུན་གར་སྐལ་ལྡན་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ཏེ། སྐལ་ལྡན་གྱིས་ཆིང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་རེད། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་གསང་རྒྱ་བྱས་ལུགས་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་བརྗོད་པའི་སྡེ་རུ་བརྗོད་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མོད། འདིར་སྐབས་སུ་མ་བབས་པས་སྤྲོས་པ་བསྐྱུར། ལྔ་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་གཤེགས་ཁར། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར“ཕྱག་གིས་བྱུག་པ་དང་སྦྲགས་བསྟན་སྲིད་ལུགས་ཟུང་གི་བྱ་བྱེད། རྒྱ་དང་སོག་པོས་གཙོས་པའི་ཡོན་བདག་གི་སྣེ་ལེན་སོགས་བསླབ་སྟོན་ཞིབ་པར་བསྩལ་པའི”ཚུལ་བཀོད་པར་བལྟས་ན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་འདི་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་སེམས་ཀྱིས་ཁས་བླངས་པའི་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཐག་གིས་བཅད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད། དེའི་རྗེས་ཏེ1691ལོར་གོང་མ་ཁང་ཞིས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར་ཝང་གི་ཆོ་ལོ་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་བའིཐོག་ནས་ཀྱང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་དོན་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀས་ཁས་ལེན་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།\n1696ལོར་ཆིང་དམག་གིས་གྲོ་མོ་དོ(昭莫多)ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་དམག་དཔུང་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དུས། གོང་མ་ཁང་ཞིས་ད་གཟོད་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་ཚོར་ཞིང་། ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་འདས་པའི་སྔ་ཕྱི་རྩད་གཅོད་དང་། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་ཧུ་ཐོག་ཐུའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ་ཆོས་ལུགས་གཙོ་འཛིན་མི་སྣ་བྱེད་པ་སོགས་བྱེད་དུ་བཅུགཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཇལ་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་གང་ཡིན་རུང་དབང་ཆ་ནུས་ལྡན་ཞིག་འཛིན་མ་ཐུབ་པར་སྣང་ལ། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་རྐྱང་བའི་ངོས་ཐད་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བར་ཡང་འགལ་རྐྱེན་གང་མང་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་སྡེ་སྲིད་གཉིས་མ་མཐུན་པར་མཐར་སྡེ་སྲིད་རྐྱེན་ལམ་དུ་ཤོར་བ་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མགོའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཡིད་ཕམ་པའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་དང་། སྲིད་ལུགས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་པའི་རྟགས་མཚན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།\n1701ལོར། ཧོ་ཤོད་ཚོ་པའི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོ་དཱ་ལའི་ཧན་འདས་པས། དེའི་བུ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བྱ་བ་སྲིད་ཚབ་ཏུ་བསྟད། ཡིན་ནའང་ལོ་གཉིས་འགོར་རྗེས། ཁོའི་སྤུན་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བཀྲོངས།ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཀྱིན་པའི་ཚུལ་ལ་དོགས་མ་བདེ་ཞིང་། ཡིད་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ་དེ་སྔ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཡོད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་རྩིས་བྱས། དེ་བས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་གཉིས་ཀྱི་འགལ་བ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་སྟེ། ཐོག་མར་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྡེ་བར་ཁ་ཡ་ཆེན་པོ་མ་བྱས་པ་དང་སོག་པོའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་གནོན་ཤུགས་མཐུད་དེ་འོངས་ལ། བོད་དུ་རང་གི་དཔུང་ཤུགས་ཀྱང་ཆེར་མ་ཆགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། སྡེ་པ་སངས་རྒྱམ་པས་དགོངས་ཞུ་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་བྱུང་སྟེ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དེ་རང་གི་བུ་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ལ་སྤྲད། དེར་མཐུད་ནས། སངས་རྒྱམ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་བར་གྱི་འགལ་བ་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་ཏེ་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་མགོ་བརྩམས་པ་རེད། ཐ་མར་ཕན་ཚུན་མངོན་ལྐོག་གཉིས་ཀྱི་འགྲན་རེས་བརྒྱུད་སྡེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཐོག་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལྟ་བུ་ཐོབ་སྟེ། སྡེ་སྲིད་རང་ཉིད་སྲིད་གཞུང་ལས་བུད་དེ་གོང་དཀར་རྫོང་དུ་འདུག་རྒྱུ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་རང་འཇགས་ཐོག་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕྱིར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བྱས།ཡིན་ནའང་། ཅུང་མ་འགོར་བར་སྡེ་སྲིད་བཀྲོངས་ཤིང་ལྷ་བཟང་གིས་བོད་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དེ་ནི། བོད་རང་ས་ནས་བོད་མིས་ནུས་ལྡན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྩ་འཛུགས་སམ་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་གཞན་བརྟེན་གྱི་མུ་བསྐྱངས་པ་མངོན་པར་མཚོན།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་བོད་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། སྡེ་སྲིད་ལམ་ལུགས་མེད་པར་བྱས་པ་དང་། རང་ཉིད་ལ“རྒྱལ་པོ་ཁྲི་པ”ཞེས་བཀུར་ཅིང་། ལོ་བཅུ་གཉིས་རིང་བོད་དབུས་གཙང་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཏེ། “བསྟན་འཛིན་ཇིན་གིར་ཁན”ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་།ལྷ་བཟང་གི་སྐབས་གཙོ་བོའི་མིང་ཐོབ་གྲས་སུ་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་། དར་མ་པ། དེ་མིན་བཀའ་བློན་བླ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་ཡོད་ཚུལ《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》དུ་གསལ།ཁོས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྔར་བཞིན་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞག་མོད། དོན་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོངས་སུ་བླངས་ཡོད་ལ། གོང་མ་ཁང་ཞིས་བོད་དུ་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ“བསྟན་སྐྱོང་ཀུན་ཧྲུན་ཧན”(翊法恭顺汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་དང་ལུང་བསྒྱུར་གྱི་ཐམ་ག་བསྩལ་པ་ཡིས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་དོན་དངོས་སྟེང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་བོད་སྲིད་དབང་ཆ་ཁས་བླངས་པ་མཚོན། ཡིན་ནའང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་བ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པའི་ཚབ་ཏུ་བཞག་པ་དེས་ཁོ་ལ་བོད་དུ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་མེད་པར་གྱུར་པ་རེད། ཁང་ཞིས་ཀྱང་སྔོན་ལ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་གྲབས་བྱས་ཀྱང་ལོ་ན་ཆུང་བར་བཤད་དེ་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་དུས་ནར་འགྱངས་བྱས་ཤིང་།1709ལོའི་ཟླ3པར། ཁང་ཞིས་བོད་དོན་གྱི་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་ཚོར་ཏེ་ཆེད་དུ་ཧི་ཧྲིག(侍郎赫寿)མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྷན་དུ་བོད་དོན་ལ་མོལ་བསྡུར་བྱེད་དུ་བཅུགཡིག་ཚང་གཞན་དག་ལ་མཇལ་ན། སྐབས་དེར་ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང་སོག་པོའི་རྗེ་བཙུན་དམ་པས་ཀྱང་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་མངགས་འདུག་པས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ནི་རླུང་ནང་གི་མར་མེ་བཞིན་གཡོ་འཁྱོམས་བྱེད་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་གསལ་ལེར་ངེས་ནུས། སྐབས་འདིར་བྱོན་པའི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ནི།བོད་སོག་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་འགྱིག་རྡེའུ་ལྟ་བུ་དང་། སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཐབས་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་གཟིམ་ཁྲི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནར་ཟད།\nདེར་མཐུད་ནས། ཁང་ཞིས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར“བཀའ་ཡིས་ཞུས་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་ཅིང་། ཕྱིས་ཁ་རིས་བཅོས་སྒྱུར་གྱིས“བཀའ་ཡིས་ཕུལ་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པར་བསྒྱུར།རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུངས་རྗེས་དེར་ཡང“སྐུ་དྲུག་པ”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐམ་ཀ་བསྩལ་པ་ལས། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་དང་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལ་ཁས་ལེན་མིན་གྱི་ཕྱོགས་རིས་ཁ་འཛིན་ཆེ་བར་དམིགས་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིད་ཐད་ལ་རྙོག་འཛིང་གི་དོན་བསྟུད་མར་བྱུང་བ་ན། ཁང་ཞིའང་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་། བོད་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ1713ལོར“པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་འཇའ་ས་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ཀ་གནང་བ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱིས་བོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བྱེད་ལུགས་འདི་ལ་དཔགས་ན། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བོད་དོན་ལེགས་བཅོས་དང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་འདུན་མ་མཚོན་མོད། པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་མིན་པ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལའང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་གྱི་བོད་མིའི་ཡིད་ཆེས་དང་བློ་མོས་དེ་འདྲ་མེད་རྐྱེན་དོན་སྨིན་བྱུང་མེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་མཐའ་མའི་རྒྱལ་ཁ་མ་ཐོབ་པ་ནི། ཁོས་བོད་མིའི་སེམས་ནང་གི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་སྲོལ་ལུགས་ལ་སྣང་ཆུང་གིས་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེ་རང་འདོད་ངང་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་ཞུས་པ་དེས་ཡིན་ལ། འདི་ལས་སྲིད་སྐྱོང་མི་སྣ་དག་ལ་མཚོན་ན་དབང་སྒྱུར་ཡུལ་གྱི་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་པར་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་བསླབ་སྟོན་གནང་ཡོད།\nལྷ་བཟང་ཧན་དང་མཚོ་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་སོག་པོའི་སྡེ་ཚོ་ཁག་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་འགལ་བར་ལངས་སྐབས། ཨོ་རོད་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱིས་གོ་སྐབས་མི་འཆོར་བར་བྱས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་དམག་དྲངས་ཤིང་།1717ལོའི་ཟླ12པར། ལྷ་བཟང་ཧན་བསད་དེ། ལྷ་ས་ཇུན་གར་བའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཅིང་། གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔའི་རིང་དབང་བསྒྱུར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཇུག་གྲིལ་བ་རེད།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་སྐབས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་དངོས་ཡིན་མིན་ཐད་ལ་སྔར་བཞིན་རྩོད་གཞི་བྱུང་བས། ཁང་ཞིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ཤིང་།1715ལོའི་ཟླ8པར། རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་ཕྱིར་པེ་ཅིང་ལ་བསླེབས་ཏེ་པཎ་ཆེན་ལྔ་པའི་དགོངས་པ་སྙན་ཞུ་བྱས་པ་དང་། པཎ་ཆེན་གྱིས་བལྟས་ན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱལ་དབང་དངོས་དང་། ལི་ཐང་གི་བྱིས་པ་ནི་རྫུན་མའོ་ཞེས་པ་དེ་རེད།པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དགོངས་བཞེད་ཀྱི་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་སྔར་འདས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགལ་བ་བརྗེད་མེད་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྟ་དགོངས་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་དངོས་ཤུགས་གང་རུང་ནས་རྟོགས་ཐུབ་པ་རེད།\nརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་འགལ་འཐབ་ཁྲོད། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་སྔ་ཕྱིར་བོད་ནས་ཕམ་པར་གྱུར་ཅིང་། མཐར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཐད་ཀའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ། དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་། སྐབས་དེའི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཚེ། ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་ཟིང་འདི་ལས་ཐ་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལོན་མཁན་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ཡིན་པ་དེའོ། །རྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུ་མི་ཆིང་དམག་བོད་དུ་འབྱོར་རྗེས། གནས་སྐབས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པ་སྟེ། ཇུན་གར་བས་བསྐོས་པའི་སྟག་རྩེ་བ་དང་བཀའ་བློན་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་བ། ཨ་ཆོས་གསུམ་གསོད་ཁྲིམས་ལ་སྦྱར་བ་དང་འབྲེལ།སྲིད་འཛིན་ཁོངས་མིར་ཧལ་ཧ་ཚོ་པའི་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་དང་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་དང་། མཚོ་སྔོན་ཧོ་ཤོད་ཚོ་བའི་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་དང་ཨ་པོ(阿宝)གཉིས། བོད་ཀྱི་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང་ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ(隆布鼐)བཅས་བསྐོས་ཏེ་བོད་སྲིད་ལ་ཇུས་འདོན་བྱས།\n1721ལོར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་རོགས་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་ཀར་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པ་སྟེ། ཁང་ཆེན་ནས་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་དང་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ། ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ། སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་དངོས་སུ་བཀའ་བློན་མིང་བཏགས་གིས་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་བསྐོས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་དང་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཉིས་ལའང་བཀའ་བློན་གྱི་མིང་མ་བཏགས་མོད་བཀའ་བློན་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཆོག་པ་བྱས། འདི་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་སྟེ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་བརྒྱུད་རྗེས། ངོ་བོའི་སྟེང་ནས་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་སྟེ། བཀའ་བློན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདི་ནས་བཟུང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་ཐད་སྐྱ་བོས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་པ་སྤོས་པ་རེད། ཐེངས་འདིའི་བཀའ་བློན་བསྐོ་འཇོག་ལ་བལྟས་ཚེ། ང་ཚོས་སྐབས་དེའི་བོད་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་ཐད་ཆོས་སྲིད་སོ་སོར་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་བསྐྱར་མ་དེ་མཚོན་ཡོད་སྙམ་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་མི་སྣའི་ངོ་གདོང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་བཀའ་བློན་ཚོགས་ལས་ཀྱང་སྲིད་དོན་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཁང་ཆེན་ནས་བཀའ་བློན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཡོད་པས་རེད། དེ་མིན། འདིའི་རྗེས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་། ས་སྟེང་གི་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་དྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ”(“西天净土佛王、地上圣教之王,一切智持金刚达赖喇嘛”)བྱ་བའི་ཆོ་ལོས་བསྟོད་དེ་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བ་ཡིན་མོན། དོན་ལ་སྲིད་དོན་བདག་དབང་གི་ཆ་ནས་ཁྱད་དབང་ཅི་ཡང་མེད་ཚོད་དུ་གདའ།\n1727ལོའི་ཟླ6ཚེས18ཉིན། བོད་དུ་བཀའ་བློན་ནང་འཐབ་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་རྙོག་ཟིང་བྱུང་སྟེ། དའི་ཆིང་བཱ་ཐུར་ཁང་ཆེན་ཉིད་པེ་སེ་ང་ཕོད་པ་དང་། གུང་ལུམ་པ་བ། སྦྱར་ར་ཐའི་ཇི་སོགས་བཀའ་བློན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་བསད་པ་དང་། དེ་ནས་གཙང་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ཁང་ཆེན་ནས་དང་ལངས་ཕྱོགས་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པའི་རྐྱེན་ལས་ཁོང་དང་འགལ་བ་བྱུང་། རྣོ་ངར་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་མཐའ་མར། ཕོ་ལྷ་བས1728ལོའི་ཟླ5ཚེས26ཉིན་ལྷ་ས་བཟུང་ཞིང་། གོང་སྨོས་བཀའ་བློན་གསུམ་པོ་ཉེ་འབྲེལ་དང་བཅས་མ་འགྱངས་པར་བོད་དུ་འབྱོར་བའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་སྣེ་འཛིན་པར་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱིས་སྲོག་ཉེས་བཅད་པ་རེད། དོན་འདི་ལས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་མངོན་པར་བསྟན་པ་ཞིག་སྟེ། ཕྱི་ཚུལ་ནས་ཕོ་ལྷ་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་སྟོབས་ཀྱིས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་བཟུང་ཞིང་ཆིང་དམག་ལ་རྩིས་སྤྲད་པ་ལྟ་བུར་ཡོད་རུང་། དོན་ལ་མན་ཆིང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་རོགས་འདེགས་བྱས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཕྱིས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་སླ་བོའི་ངང་སྡེབ་སྒྲིག་བྱས་པ་འདིས་གསལ་པོར་མཚོན་ནུས།\nརྙོག་ཟིང་དེའིི་ཁྲོད་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་ཀྱིས་སྡེ་གཟར་འདི་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟག་ཡོད་ལ། འོན་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། བཙན་པོ་ནོ་མིན་ཧན། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ། གདན་ས་གསུམ་གྱི་བླ་མ་དག་གི་ཞུ་འབུལ་ལ་སྣང་མེད་བྱས་པ་འདིས། ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་ལ་གཉེར་ཁ་བགྱི་བའི་ཐབས་དམ་པ་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་རོགས་བཅོལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྟན་པོར་བྱེད་དགོས་འདོད་པའི་བསམ་ཚུལ་རྗེན་པར་མཚོན། 《གཡུ་ཕྲེང》དུ། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ནི་དཔའ་ངར་ཆེ་ལ་རང་རྒྱུད་གྱོང་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་གཡོ་འཕྲུལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡིནཔར་བཤད་པ་དེས་ཀྱང་། ཕོ་ལྷ་བ་ནི་ཆབ་སྲིད་པའི་འཇོན་ཐང་འཛོམས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག\nཐེངས་འདིར་མན་ཆིང་དམག་དཔུང་བོད་དུ་འབྱོར་བ་དེས། ཕྱིས་ཀྱི་བོད་ཁུལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་དང་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ།1728ལོར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་ཡང་བསྐྱར་དབྱེ་བགོས་ཀྱིས“ཁམས་ཀྱི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་དར་རྩེ་མདོ་དང་། ལི་ཐང་འབའ་ཐང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་སི་ཁྲོན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པ་དང་། དེ་མིན་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཐང་དང་། འཇོལ། འབའ་ལུང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུན་ནན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ”པ་ཡིན་འདུག་ལ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་རྩེ་དང་། ངམ་རིང་། ཕུན་ཚོགས་གླིང་བཅས་རྫོང་འགོ་གསུམ་པོ་ཡང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ་བདག་སྐྱོང་དུ་ཕུལ། འདི་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ནས་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་རིམ་པར་དཔགས་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དབུས་གཙང་གི་ཆོས་ལུགས་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་ཆུང་བར་བཏང་བ་ཞིག་རེད། དེ་མིན། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ལྟེ་བ་ཡིན་པའི་གཙང་གི་དགེ་ལུགས་པའི་ཕྱོགས་ཁག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་གཞོགས་འདེགས་བྱས་ཏེ། ལྷ་སའི་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་དབུས་ཀྱི་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་འགོག་སྐྱིལ་དང་འཐོར་བཤིག་གཏོང་རྩིས་བྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད་ལ། འདི་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁང་ཞི་ནས་བཟུང་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ཤིག་རེད།\n1729ལོར་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་དང་འབྲེལ། ཁོའི་ངོས་སྦྱོར་བཞིན་ཐོན་པ་སྲི་ཆོད་ཚེ་བརྟན་དང་མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། རྣམ་རྒྱལ་ཚེ་བརྟན། འབྲོང་རྩེ་དབང་རྒྱལ་རབ་བརྟན་བཅས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས། མིང་ཐོག་ནས་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་ཡིན་རུང་། དོན་ལ་བོད་ཡོངས་ཀྱི་ལས་དོན་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་ཡིན་འདུག་ལ། འདི་འདྲའི་དབང་ཆའི་མཐོ་དམན་དགར་བའང་སྔོན་ཆད་བཀའ་བློན་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཆགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཀྲུག་མའི་རྗེས་མཐུད་དུ་འགྱུར་འགྲོར་དོགས་པས་ལོས་ཡིན། སྐབས་དེར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཇུས་འགོད་དམ་མན་ཆིང་གོང་མའི་བཀའ་བཀོད་ཡིན་པ་གང་ལྟརསྐུ་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་གདན་དྲངས་པ་ནི་རྒྱལ་དབང་ཚང་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཁྲོད་ཞུགས་སུ་མི་འཇུག་རྒྱུའི་ཆེད་ཁོ་ན་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་ཕེབས་རྗེས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་གོང་མ་ཡུང་ཀྲིང་ལ་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་ལུས་པ་དེས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། གཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་ལི་ཐང་དུ་ཞུས་པ་དེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་ཏེ། སྐྱ་བོའི་སྲིད་དབང་ཞིག་འཛུགས་པའི་སྟ་གོན་བྱས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་པའི་ལི(贝勒)དང་། སྲས་བགྲེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཚེ་བརྟན་ལ་ཧྥུའུ་གོ་གུང་གི་ཆོ་ལོ་བྱ་དགའི་ཚུལ་དུ་སྤྲད། ཆིང་གོང་མས་ད་དུང“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་པའི་ལིའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་དང་། དེ་རྗེས1740ལོར“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་ཀྱུན་ཝང་གི་ཐམ་ཀ”ཞེས་པ་བསྩལ།དེ་ནི་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ1740ལོའི་ཟླ1པོར། ཕོ་ལྷ་བར་ཇུན་ཝང(郡王)དུ་བཀས་བསྔགས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། འདི་ལས་མཐོང་ཐུབ་པར། ཕོ་ལྷ་བ་སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་དངོས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་འགན་འཛིན་པར་གྱུར་ཡོད་འདུག ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་བཟུང་རྗེས། བོད་དུ་དམག་མི་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ལོ་མང་པོའི་འབད་བརྩོན་བརྒྱུད། མཐར་སྐྱ་དམག་ཁྲི་ལྷག་དང་རྐང་དམག་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག་གི་བོད་དམག་བཙུགས་ཚུལ་ལས། ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མིག་རྒྱང་དང་སྲིད་དོན་ཧྲིལ་གྱིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་འདོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་པའི་ཧམ་སེམས་ཀྱང་མངོན་འདུག་སྙམ།\nསྐབས་དེར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་སྲིད་སྐྱ་བོས་འཛིན་པར་ཕྱི་ནང་གི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་ནི།1735ལོའི་ཟླ9པར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས། ཁོང་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནའི་ཐད་ནས་གཙོ་འཛིན་པ་ཞིག་ཆགས་པར་འབད་པ་བྱས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་ཀྱང་བསམ་ཡས་སུ་འདུག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། ལོ་རེར་ཐེངས་རེར་མ་གཏོགས་ལྷ་སར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་པ་སོགས་ལས་རྟོགས།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས། ཕོ་ལྷ་བ་དང་རྒྱལ་དབང་བར་ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་མེད་པའི་དོན་འགའ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་དོན་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མིའམ་གང་ལྟར་རང་གི་གཉེན་ཚན་རྒྱལ་དབང་ཚང་གི་ཞབས་ཞུ་པ་ལྟ་བུར་མངགས་པ་དོན་འཁྱོལ་མ་བྱུང་བ་སོགས།ཕན་ཚུན་ཐུགས་ནང་གཤིན་པོ་མེད་པའི་བཟོ་ལྟ་བསྟན་པ་ལས། བར་སྐབས་ཤིག་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཕོ་ལྷ་བའི་བར་དགོངས་ཕྱོགས་སེལ་ལྷད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་དངོས་སུ་བྱུང་བ་མཐོང་ཐུབ།གང་ལྟར་ཡང་། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ཕམ་པར་བྱས་པ་ནས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཁམས་ལི་ཐང་ནས་ཕྱིར་ལྷ་ལྡན་དུ་འཁོར་བའི་བར་དུ་བོད་སྲིད་གཅིག་ཆོད་ཀྱིས་བསྐྱངས་པ་ཡིན་རུང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་གི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་ལའང་སྔོན་བཞིན་གྱི་བརྟན་འཇགས་རང་བཞིན་དེ་མེད་པར་མངོན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ལྐོག་གང་རུང་ནས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྩད་པ་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་མ་འདས་པའི་སྔོན་དུ། ཁོའི་བུ་ཆེ་བ་མངའ་རིས་གུང་འགྱུར་མེད་ཚེ་བརྟན་དང་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་ལ་མན་ཆིང་གོང་མས་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཡོད་ལ།འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གར་སྟེགས་ཀྱང་འདིའི་སྔོན་ཚུད་ནས་དོད་བཞིན་ཡོད་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། དོན་འདིས་ཁོར་ཐད་ཀར་བའི་དབང་འཛིན་ལེགས་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་བརྗོད་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་འདས་པའི་ལོ་སྟེ1747ལོར། ཕོ་ལྷ་བའི་བུ་ཆུང་བ་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཕའི་སྐབས་བཞིན་བོད་དབུས་གཙང་གི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན“ཇུན་ཝང”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐོབ་འདུགཝང་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྐོས་པ་ནས་ལོ་ངོ་བཞིའི་རིང་ལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཤིང་། དེའི་བར་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་གཅེན་པོ་མངའ་རིས་གུང་དང་ཕན་ཚུན་སྲིད་དབང་འཕྲོག་རེས་བྱས་ཤིང་།1749ལོར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མི་མངགས་ནས་གཅེན་པོ་ལྐོག་གསོད་བྱས་ཏེ་གཅེན་པོའི་བུ་ཡང་ཕྱིར་འབུད་བཏང་ནས་མངའ་རིས་ས་ཁོངས་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག དེ་མིན། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་དམག་མི་ཉུང་འཕྲིར་གཏོང་བ་དང་། ཆིང་གོང་མའི་དཔོན་དམག་བོད་དུ་འཇོག་རྒྱུར་མ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ལ། སོག་པོ་ཇུན་གར་བ་དང་ལྐོག་ཏུ་འབྲེལ་བའང་བྱས་པར་གྲགས། འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྣམ་འགྱུར་ཉིན་བཞིན་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྡད་དེ་སྒེར་སྡོམ་གྱི་སྲིད་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་འདོད་བློ་ཤུགས་ཆེར་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ཧྥུ་ཆིན་དང་ལས་རོགས་ལབ་ཏུན་གཉིས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་བདག་དབང་བསླད་དོགས་ཀྱིས་ཁྲོམ་གཟིགས་ཁང་དུ་བསླུས་ཏེ1750ལོར་བསད་པ་རེད།\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་བཀོད་པའི《དེབ་ཐེར་ལོང་བུའི་དམིགས་བུ》ཞེས་པའི་ནང་།1751ལོ་སྟེ“ལྷ་སྐྱོང་ངམ་ཆན་ལུང་ཁྲི་བཞུགས་བཅུ་དྲུག་པ། གོང་ས་མཆོག་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞིར་སོན་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ལྕགས་ལུག་ལོ། གོང་མ་ཆེན་པོའི་བཀས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འགན་བཞེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཉིད་ནས་བཞེས་དགོས་དང་། ཞབས་ཕྱིར་བཀའ་བློན་བཞི་བསྐོ་དགོས་ཕེབས་པ་ལྟར་ལོ་དེར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཆེན་པོ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས”ཞེས་པ་ལྟར། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ལམ་བཞིན“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་ས་སྟེང་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་དྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་བསྐྱངས་པ་འདི་དོན་ལ་སྐྱ་བོས་དབང་བསྒྱུར་པའི་ཉེན་ཁ་སེལ་ཆེད་ཡིན་པར་སྣང་ལ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཙམ་འགོར་རྗེས། བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་མི་སྣས་མ་གཏོགས་སྲིད་དབང་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་མཁན་མེད་པར་གྱུར་པའི་འབྲས་བུའང་ཡིན་སྙམ།\nགཞན་ཡང་། ལོ་འདིར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཁ་ཕྱོགས་འགྱུར་མཚམས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཆོག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན།1642ལོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནས།1751ལོར་བོད་དུ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ནི། བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་དེ་བར་མ་ཆད་པར་སྒྲིག་བཟོ་དང་བཅོས་སྒྱུར། ཤུགས་སྣོན། འཐུས་ཚང་དུ་བཏང་བའི་གོ་རིམ་ཞིག་སྟེ། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྩ་བའི་རྣམ་པ་མ་འགྱུར་བར་གནས།\nསྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པར་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་རྗེས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་གསར་པ་ཞིག་སྟེ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ལ་གནས།(1757—1951)རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་བར་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་དགུང་གྲངས་གཞོན་དུས་ནས་གཤེགས་པས། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་རྣམས་སྲིད་སྐྱོང་རིམ་པས་འགན་བཞེས་ཏེ་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་སྐྱ་བོའི་ལག་ཏུ་འཆོར་རྒྱུར་སྔོན་འགོག་བྱས་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། སྲིད་སྐྱོང་ཐོག་མ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ1757ལོར་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་གཞི་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དབྱི་ཐ་ལིའི་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་པའེ་ཏད་ཁི་ལགས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྔ་ཤོས་ཀྱི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་སྲིད་སྐྱོང་ལ་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། “ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་གཉེར་མཁན་ཡིན”ལ། དེ་ནི1642ལོར་བཙུགས་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་སྲིད་སྐྱོང་དང་པོ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།དེ་མིན་གྱི་དཔྱད་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། ལ་ལས་འདི་དང“སྡེ་བ”“སྡེ་སྲིད”རྣམས་དོན་གཅིག་ཡིན་པར་སྨྲ་མཁན་ཡང་ཡོད་ལ། “ས་སྐྱོང”དང“སྡེ་བ”“སྡེ་སྲིད”སོགས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་སྔར་བཞིན“摄政”ཞེས་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྒྱུར་པ་འགྱུར་སྐྱོན་དུ་ཟད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ལ“རྒྱལ་ཚབ”དང“སྲིད་སྐྱོང”ཞེས་ཟེར་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་མང་ཆེ་བར“རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ“ཞེས་འབོད།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་གཤེགས་རྗེས། བཀའ་ཤག་གིས་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་བཀུར་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་པོའི་མཇུག་མཐའི་བདག་དབང་གཅོད་ལུགས་ཁོང་ལ་ཡོད་ཚུལ་ཞུས་ཏེ། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་བཀའ་ཤག་གི་བསམ་ཚུལ་ཕུལ་བར། མན་ཆིང་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་འཇོག་རྒྱུའི་མི་སྣ་ལས་ཐོག་མར་ཡིད་ལ་འཁོར་བ་ནི་ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ་ཡིན་མོད། དེ་འདྲའི་བསམ་ཚུལ་འབྱོར་བར་བརྟེན། དེ་མོ་ཚང་ལ་མྱུར་དུ་ཆོ་ལོ་དང་འཇའ་ས་གནང་།སྐབས་དེར་ཆན་ལུང་གིས་ཕབ་པའི་བཀའ་ཡིག་ནང་དེ་མོས་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་བདག་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདག་དབང་འཛིན་དགོས་པའི་བཀའ་ཤོག་བསྩལ་འདུག\nགལ་ཏེ1844ལོའི་ཟླ9པ་ནས1845ལོའི་ཟླ3པའི་བར་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྟན་པའི་ཉི་མས་བཀའ་ཤག་གི་སྲིད་དོན་གཉེར་བའང་ནང་དུ་བརྩིས་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བསྡོམས་པས་སྲིད་སྐྱོང14བྱུང་ཡོད། དེ་དག་གི་རིམ་པ་དང་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་ལོ་གྲངས་སོགས་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་ན་འདི་ལྟར།\nསྲིད་སྐྱོང་བདུན་པ་རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དུས་ལ་ཁོང་དང་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོའི་དབར་འགལ་བ་བྱུང་ཞིང་། འགལ་བའི་ཁྲོད་བཤད་སྒྲ་བར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ1862ལོའི་ཟླ་དྲུག་པར་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞུགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་། དེ་བས། ཁོང་ནི་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཆེས་ཐོག་མའམ་མཐའ་མའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སྐྱ་བོའི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དེ་ཡིན་པར་བཤད་ཆོག་ཅིང་། ལོ་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་གྱིས1864ལོར་གཤེགས། སུའུ་ཧྥ་ཞང་གིས་འདི་ཉིད་ཀྱང་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བཞག་མོད་ཁོ་བོ་ནི་མི་འཐད་དོ། །དེ་མིན།1950ལོའི་ཟླ11ཚེས11ཉིན། མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང་རྩིས་དཔོན་བདེ་མཁར་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གཉིས་སྲིད་ཚབ་ཏུ་བསྐོས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་གྲོ་མོར་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཕེབས་པ་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་སྲིད་སྐྱོང་ཡིན་མིན་ད་དུང་དཔྱད་རྒྱུ་ཡོད་པར་སྙམ།\nདཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་ཁོ་བོས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་སྲིད་དབང་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཆ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ཅུང་ཙམ་བྱེད་ཁུལ་གྱིས་བྲིས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའང་གཅིག་ནས་བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིགས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྣམ་པའི་ཆ་ལ་ད་སྔ་བྱུང་ཟིན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འགའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། རང་གི་གོ་བའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་པ་མཐར་ཆོད་ཀྱིས་དཔྱད་སྡོམ་སྤེལ་བ་ཡིན། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལྟ་སྡུར་བྱས་ན། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཡིན་སྙམ། ཚུལ་འདི་ལ་དཔགས་ན། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སྐབས་འདི་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ངོར་དུས་སྐབས་སྔོན་མའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་དང་བསྡུར་ན་དེ་འདྲའི་རྙོག་ཟིང་ཆེན་པོ་མེད་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བ་ཡིན་རུང་། ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་དུས་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱུང་བ་འདིས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རྒྱུན་མར་འགྱུར་གྱིན་པ་ཚོར་ཐུབ་ལ། འགྱུར་ལྡོག་དེའི་ནང་རོལ་ནས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་བར་གྱི་འགལ་འཐབ་དང་། སྐྱ་སེར་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་མངོན་ལྐོག་གི་སྲིད་དོན་འཐབ་རྩོད། བོད་དང་སོག་པོ། བོད་དང་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱང་རེས་གསལ་རེས་ཡིབ་ཀྱིས་མངོན་བཞིན་པ་ཤེས་ནུས་སོ། །\nངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་དང་པོ)[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989:217.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006:572.\nངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་གཉིས་པ)[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989.P271-274.\n  ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(བར་ཆ)[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2006.P636.630. 681-682.\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ཕབ་རྗེས། ཆོས་སྲིད་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་པ་ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། དེའི་ཁོངས་མི་ལ་སོག་པོ་མ་གཏོགས་བོད་རིགས་མེད། ཕྱིས་སུ་ད་གཟོད་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་དར་མ་པ། བཀའ་བློན་བུ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་བཅུག དོན་ལ་འདི་དག་ནི་དེ་སྔ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་འགལ་བ་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་ཡིན་པ་རེད།\n    ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས། བོད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།[G] བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1991:12.12.16.17.64.\n 苏发祥. 清代治藏政策研究 [M]. 北京: 民族出版社,2001:49. 49.\n(意)伯戴克.十八世纪前的中原和西藏[M]. 拉萨: 西藏人民出版社,1987:97.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(སྨད་ཆ)[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006:73.\nདམུ་དགེ་བསམ་གཏན། རྗེ་བཙུན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་བོའི་གསུམ་འབུམ་པོད་དྲུག་པ་བཞུགས་སོ། །[M] སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2009:138.\nཕོ་ལྷ་བས་མགྲོན་གཉེར་སྨུ་གུ་བརྒྱུད། རྒྱལ་དབང་གི་ཞབས་ཕྱི་ནང་མའི་ཁོངས་སུ་ཕོ་ལྷ་བ་རང་གི་མི་ངོའི་གྲས་ནས་ཚུད་པ་ཞིག་བྱུང་ན་དེང་སང་དུས་ངན་གྱི་སྐབས་འདིར་དབྱེན་དཀྲུག་མི་ནུས་ཤིང་། མཐོང་ཕྱོགས་སེལ་བའི་དགོས་པ་དང་བཅས་བཞག་ཆོག་པ་དགོས་ཚུལ་ཞུས་པ་བཞིན་རྗེ་དྲུང་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་གཟིམ་དཔོན་དང་། བྱང་བ་གསོལ་དཔོན། བཀྲས་ཁུད་ཡེ་ཤེས་གཟིམ་ཆུང་འགག་གི་དྲུང་གྲས། ཚ་རྟི་བློ་བཟང་གསོལ་ཐབ་པར་འཇོག་པ་གནང་ཡང་། ཕྱིས་སུ་ཞབས་ཞུ་འགྲུབ་པ་ཞིག་མ་བྱུང་བར་གྲགས། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་དྲུང་ཡིག་ཚངས་སྐྱེས་ཟེར་བ་ཕོ་ལྷ་བའི་དྲུང་གི་ཞབས་དྲུང་ཞིག་ཕྱིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཞབས་ཞུ་པར་གྱུར་པ་དེས། ཕོ་ལྷ་བར་མནན་གཏད་ཀྱི་རྫས་ཆ་སྒྲུབ་ཚུལ་དང་། དེ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་གྲགས་པ་མཐའ་ཡས་ནས་མངགས་གཏོང་བྱས་ཚུལ་སོགས་གཤམ་འོག་ཞབས་འབྲིང་མི་སྣས་དབྱེན་དཀྲུག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་གྲགས།\nལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ། དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ།[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1990:1071.\nཉེ་བའི་ལོ5ཡི་རིང་ལ། མཚོ་སྔོན་གྱིས་རང་བྱུང་ནགས་ཚལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ནགས་ཚལ་སྐྱེ་ཁམས་ཕན་ཁེ་ཁ་གསབ། རྩྭ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་ལས་གཞི་ལ་བསྡོམས་པས་མ་རྩ་སྒོར་དུང་ཕྱུར222.1བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ལ། གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁོངས་ལྗང་བསྒྱུར་མུའུ་ཁྲི2116.4(མུའུ1≈སྤྱི་ཆིང\nཕལ་བའི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེས་པའི་བུད་མེད་ཕལ་བ་དེས་དཀའ་ཁག་གི་མདུན་དུ་ནམ་ཡང་ཕངས་སེམས་མེད་པར། སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་སྤོབས་སེམས་སུ་བསྒྱུར་ནས་མི་ཡུལ་དུ་མཛའ་བརྩེ་དྲོན་མོའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་བྲིས། མོའི་ཡིད་འགུལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དེའི་རྒྱབ་ཏུ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེས་མཛེས་པའི་སྤྱོད་བཟ


ཡོང་ཁུངས།：《ཏང་གི་འཚོ་བ》 རྩོམ་སྒྲིག་པ།：ཁོན་ཐར་འཚོ། སྤེལ་དུས།：2020-07-16 09:40 རྡེབ་ཚད།：64518\nཀྲང་ཞོ་ཆིན། ཡིང་མིན་ཆོན། སྟག་ལས་བསྒྱུར།\nའཛམ་གླིང་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་གོམ་འགྲོས་ཇེ་མགྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་གནས་ཚུལ་འོག་ཏུ། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་རེ་བ་མངོན་གསལ་དུ་ཇེ་ཆེར་གྱུར། མཐོ་རིམ་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཐད་ཨ་མེ་རི་ཁས་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཞིང་། ལོ་མང་པོའི་རིང་ལ་འཛམ་གླིང་གི་མདུན་གྲས་སུ་ཚུད་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་མཛད་རྗེས་མཐོང་བ་ཉུང་ཞིང་། ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་རིང་ད་གཟོད་བྱ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་གསལ་པོར་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་འཕེལ་རིམ་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱས་ཚེ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བར་ཨ་རིའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་འཆིང་རྒྱ་ཐེབས་པ་དང་མཉམ་དུ་འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་ཚན་རྩལ་འགྲན་རྩོད་ཀྱིས་ཀྱང་འཆིང་རྒྱ་ཐེབས་པ་དང་། དེའི་སྲིད་ཇུས་གཏན་འབེབས་ལ་འཛམ་གླིང་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་ཐོན་པར་མ་ཟད། ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མངོན་པར་གསལ་བ་རྟོགས་ཐུབ།\n1. དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས90པའི་ སྔོན་དུ། དྲང་སྙོམས་དང་ཕན་ཁེ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་ ལ། རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མགོ་ཚུགས་པའི་དུས་སུ་གནས་ཡོད།\nདུས་རབས20པའི་དུས་སྟོད་དུ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་ཤིང་འབྱོར ་འབྲིང ་གྲལ ་རིམ ་དར ་བས ། ན ་གཞོན ་རྣམས་ལ་ཅུང་བཟང་བའི་འབྲིང་རིམ་སློབ་གསོ་ཐོབ་པ་དང་། ལས་རིགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཅུང་ལེགས་2019/6\tୱཕྱི་\tརྒྱལ།པོ་ཞིག་ལྡན་པར་བྱ་རྒྱུ་ནི། སྐབས་དེའི་ཨ་རིའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་གནད་འགག་ཡིན ། དུས ་སྐབས ་དེར ་ཨ ་མེ ་རི ་ཁའི ་གཞུང ་བཙུགས་སློབ་འབྲིང་མང་དུ་འཕར་ཞིང་། སློབ་གསོ་དང་འཚོ་བའི་འབྲེལ་བ་ཇེ་དམ་དུ་གྱུར། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས50པའི་རྗེས། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་གཙོ་གནད་ནི་གྲངས་ཚད་ནས་སྤུས་ཚད་ལ་སྙེག་པའི་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་ཞིང་། སྐྱེས་ཐོབ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་བྱིས་པའི་སློབ་གསོ་སྤེལ་གང་ཐུབ་བྱས་པར་མ་ཟད།བྱིས་པ་དཀྱུས་མའི་སློབ་གསོ་ཡང་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས་ཏེ། སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་གི་སློབ་གསོའི་སྤུས་ཚད་ལེགས་པོ་ཡོང་བར་ཁག་ཐེག་བྱས། 1958ལོར་སུའུ ་ལེན ་གྱིས ་མིས ་བཟོས ་འཁོར ་སྐར ་མཁའ ་དབྱིངས་སུ་བཏང་བའི་གནོན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས《རྒྱལ་སྲུང་སློབ་གསོ་བཅའ་ཁྲིམས》ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ། རྨང་གཞི་ཚན་རིག་ཤེས་བྱའི་སློབ་གསོ་དེ་སློབ་གྲྭའི་སློབ ་གསོའི ་དམིགས ་ཚད ་དུ ་འཛིན ་པ ་གཏན་འབེབས་གསལ་བོ་བྱས་ཤིང་། ཚན་རྩལ་མི་སྣ་ཕུལ་བྱུང་ཅན་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་དགོས་པ་ནན་བཤད་བྱས། དེ་ལས་སྐབས་དེའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་ཀྱིས་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་སྲིད་ཇུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་མངོན་གསལ་ཡིན་པ་དང་།ཨ་མེ་རི་ཁས་ཚན་རྩལ་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ཕུལ་བྱུང་୲ 2019/6ཤེས་ལྡན་པ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་པའི་དགོངས་དོན་ཤེས་ཐུབ། 1996ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའ《རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་ གསོ་བཅའ་ཁྲིམས》དངོས་སུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས། དེས་ཨ་མེ་རི་ཁས་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ སློབ་གསོ་བརྗེ་རེས་དང་མཉམ་སྒྲུབ་བྱེད་པའི་མགོ་ ཚུགས་པ་མཚོན་ལ། མཐར་ཐུག་མཐོ་རིམ་སློབ་ གསོའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་དེ་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བར་ བྱས་མོད། འོན་ཀྱང་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་ བསྒྱུར ་བ ་དེ ་རྒྱལ ་ཁབ ་འདུ ་ཤེས ་ཀྱི ་རིམ ་པར ་ འཕར་བའི་མགོ་ཚུགས་པ་མཚོན་ནོ། །\nདུས་རབས20པའི་ལོ་རབས60པའི་རྗེས་སུ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ན“ སྟོབས་ཞན་ཚོགས་སྤྱི”ལ་གཏད་ཅིང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་དང་དབུལ་ཕོངས་ཁྱིམ་ཚང་གི་བྱིས་པར་རོགས་སྐྱོར་སློབ་གསོ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ། རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་ཆུ་ཚད་ཕྱོགས ་ཡོངས ་ནས ་སྙོམས ་སྒྲིག ་དང ་མཐོར ་འདེགས་སུ་གཏོང་དགོས་པའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན།\nདུས་རབས20པའི་ལོ་རབས70པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ། ཨ་མེ་རི་ཁ“ རྨང་གཞི་རིག་ཚན་ཕྱིར་ལོག་ལས ་འགུལ ”ཞེས ་པ ་ཁྱབ ་སྤེལ ་བྱས ་ཏེ ། ཡང ་བསྐྱར་བྱིས་པ་དཀྱུས་མ་ནི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་ལྟེ་བར་བཞག གོང་ནས་འོག་ཏུ་བཅོས་སྒྱུར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་གསོའི་གོ་སྐབས་ཆ་སྙོམས་དང་སློབ་གསོའི་སྤུས་ཚད་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བར་སྐུལ་འདེད་བྱས་ལ། དེ་ནི་ལོ་རབས70པའི་སྲིད་ཇུས་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་རྩ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ཡིན། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས80པར་སླེབས་པ་ནས་བཟུང་། ཨ་མེ་རི་ཁའི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་དམའ་གནས་དུས་སྐབས་སུ་སླེབས།རང་མོས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་བསམ་བློས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་དབང་གིས། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་གཞུང་གིས་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་སྲིད་ཇུས་ཀྱིས་ཐེ་གཏོགས་མི་བྱེད་པ་དང་།རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་ནི་གཙོ་བོ་དམངས་ཁྲོད་སློབ་གསོ་ཚོགས་པ་དང་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་སྤེལ་བ་ཡིན། 1983ལོར། ཨ་མེ་རི་ཁས《རྒྱལ་ཁབ་ཉེན་ཁའི་ཁྲོད་དུ་གནས་ཀྱང་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་ངེས་པར་དུ་སྤེལ་དགོས》ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་སྤེལ་ཞིང་། འདྲ་མཉམ་དང་སྤུས་ཚད་ནི་སློབ་གྲྭའི་སློབ་གསོའི་དམིགས་ཚད་དུ་འཛིན་པ་ཁག་ཐེག་བྱེད་དགོས ་པ ་གཏན ་འབེབས ་གསལ ་པོ ་བྱས ། ན ་གཞོན་རྣམས་ལ་རང་གི་ཕུགས་བསམ་དང་ནུས་པར་བརྟེན་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དང་འཚོ་བ་རོལ་བའི་གོ་སྐབས་སྟེར་བར་གཞོལ་བ་དང་། གང་ཐུབ་ཀྱི“ ཕལ་བའི་སློབ་གསོ”ལས་བརྒལ་གང་ཐུབ་བྱས། དེ་ལས་སྐབས་དེའི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི། སློབ་གསོ་འདྲ་མཉམ་ཡོང་བ་ཁག་ཐེག་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་སློབ་གསོའི་སྤུས་ཚད་ཇེ་མཐོར་གཏོང་བར་བརྩོན་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ།དུས་རབས20པའི་མགོ་དང་དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས80པའི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་འཕེལ་རྒྱས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱས་ན། ང་ཚོས་སྤྱི་ཡོངས་ནས་སྐབས་དེའི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་སྲིད་ཇུས་བཅོས་སྒྱུར་ནི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་ལ་གཞིགས་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་དེ་འདྲའི་མངོན་གསལ་ལྡན་པ་ཞིག་མིན་པ་རྟོགས་སླ་བ་ཡིན།\n2. དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས90པའི་ རྗེས་སུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་དང་འབྲེལ་ཞིང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ཇེ་མགྱོགས་སུ་ཕྱིན།\nདུས ་རབས 20 པའི ་ལོ ་རབས 90 པར །འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་གཞི་གཅིག་ཅན་མྱུར་དུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་། རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་ལ་རེ་བ་གསར་བ་བཏོན་པ་སྟེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐོང་རྒྱ་ལྡན་པའི་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་མི་སྣ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་དགོས་པས། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཕྲན་མཉམ་འབྲེལ་སྲིད་གཞུང་གིས་ཧུར་བརྩོན་གྱིས་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་བྱེད་མགོ་བརྩམས།\n1989ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ། ཨ་མེ་རི་ཁས《ཨ་མེ་རི་ཁ་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་དམིགས་ཚད་སྙན་ཞུ》ཞེས་པར། མ་འོངས་པའི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་དམིགས་ཚད་ཆེན་པོ་དྲུག་བཏོན་པ་དང་། དེ་ལས་དམིགས་ཚད་ཆེན་པོ་གཅིག་ནི།“མི་དར་མ་སོ་སོར་རིག་གནས་ཤེས་བྱ་ལྡན་པ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་དཔལ་འབྱོར་བྱེད་སྒོའི་ཁྲོད་འགྲན་རྩོད ་ཀྱི ་ནུས ་ཤུགས ་ལྡན ་དགོས ་པ ”དེ ་ཡིན །1991ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་འཛིན་པུའུ་ཧྲིས་མིང་བཀོད་པའི《 2000ལོའི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གསོའི་འཐབ་ཇུས》ཞེས་པར་དམིགས་ཚད་ཆེན་པོ་དྲུག་བསྐྱར་སྒྲོག་བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ།དེར་མཐུན་གྱི་འཐབ་ཇུས་བཞི་བཏོན་པ་དང་། ལོ་དགུའི་ཕྱོགས་བསྡུས་སློབ་གསོ་བཅོས་སྒྱུར་འཆར་གཞི་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས། དེ་ལས་འཐབ་ཇུས་གཙོ་བོ་ཞིག ་ནི །“མ ་འོངས ་པའི ་དུས ་རབས 21 པའི ་དགོས་མཁོ་བསྐང་ནུས་པའི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གྲྭ་གསར་བ་གསར་འཛུགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན”པ་དང་།ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར ་བ ་གྲོས ་བསྡུར ་བྱ ་བའི ་ལས ་རིམ ་དུ ་ཞུ ་འབུལ་བྱས།\n2000ལོར། ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་སྤྱི་སློབ་གསོ་ལག་བསྟར་བརྗེད་ཐོ་ཐོག་མ་དེར་མིང་རྟགས་བཀོད་དེ་གྲོས་འཆམ་བྱུང་། ལོ་དེར《ཨ་མེ་རི་ཁ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་གསོར་བསྐྱོད་པའི་སྲིད་ཇུས》ཞེས་པ་དངོས་སུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། བྱིས་པའི་ཕྱི་སྐད་སློབ་གསོ་ནི་བྱིས་པ་ནས་དམའ་འབྲིང་དུས་རིམ་གྱི་སློབ་གསོའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ་གསལ་པོ་བྱས་ཏེ། སློབ་མར་ངེས་པ་དོན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐོང་རྒྱ་ལྡན་པ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་ལས་བྱེད་ཤེས་པར་བྱས། 9﹒ 11དོན་རྐྱེན་གྱི་རྗེས་སུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་གསོར་དོ་ཁུར་བྱེད་ཚད་སྔར་ལས་ཇེ་ཆེར་གྱུར།\n2001ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་གྲོས་ཁང་གོང་མས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་གསོ་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་ལ་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བ་དང་། དེས་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ སློབ་གསོ་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་པར་བཀག་རྐྱེན ་མེད ་པར ་བྱས །\n2002ལོར《9﹒11ལས་བརྒལ་བ། རྒྱལ་སྤྱི་སློབ་གསོའི་ཕྱོགས་བསྡུས་རྒྱལ་ཁབ་སྲིད་ཇུས》ཞེས་པ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གྲྭར་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་པོ་སྦྱོར་དགོས་པ་ནན་བཤད་བྱས་པ་སྟེ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གྲྭ“ ཕྱི་འགྲིམ་སློབ་མ”མང་པོ་བསྡུ་རུ་བཅུག ལོ་དེའི་ཟླ9པར། ཨ་མེ་རི་ཁ་ཡང་བསྐྱར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་དང་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་སུ་ཞུགས། དེ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་གོ་སྐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།\n2003ལོར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའ《 ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཁེ་ཕན་དང ་འཚམ ་པ ། རྒྱལ ་སྤྱི ་སློབ ་མར ་དགའ ་བསུ ་ཞུ》ཞེས་པ་དང་། 2004ལོར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའ《 འཛམ་གླིང་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་དམངས་བྱང་ཚད་སྟ་གོན》སོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རུ། སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་གི་སློབ་གསོའི་ཁ་ཕྱོགས་སྔར་བས་གཏན་འབེབ་གསལ་པོ་བྱས། དེས་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གང་ལེགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་གསོ་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བ་དང་། སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་གི་སློབ་མར་ཁ་མིན་དོན་གྱི་འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འདུ་ཤེས་ཆགས་པ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐོང་རྒྱ་ལྡན་པར་བྱས།\n2005ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་ཆེན་མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་དང་། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གསོ་ལས་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་སོགས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས《ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཚན་རིག་དང་དཔལ་འབྱོར་འགྲན་རྩོད་ནུས་ཤུགས། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཁེ་ཕན་བཅས་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་ཆེད་ཨ་མེ་རི་ཁའི་འཐུས་མཆན་འགོད་པའི་ལམ་ལུགས་ལེགས་སྒྱུར་བྱ་བའི་གྲོས་གཞི་ཡི་གེ》ཞེས་པ་ཞུ་འབུལ་བྱས་པ་དང་། རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བར་སྲིད་ཇུས་རང་བཞིན་གྱི་བཅོས་སྒྱུར་བསམ་འཆར་བཏོན།\n2006ལོའི་ཟླ10པར།ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་བློ་འདྲི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས《ངལ་རྩོལ་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་སྐྱེ ད ་སྲི ང ་ད ང ་སློ བ ་ག སོ ། ཚ ན ་རི ག ་ཞི བ ་འཇུག》ཅེས ་པའི ་སྙན ་ཞུ ་སྤེལ ་ཞིང ་ ། དེའི ་དགོངས་དོན་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་དཔལ་འབྱོར་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཆེན་པོ་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྨང་གཞི་སློབ་གསོའི་བཅོས་སྒྱུར་ལ་སྐུལ་འདེད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ལ། གཞན་ཡ་གླིང་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་རེ་བ་དངོས་སུ་བཏོན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚན་རིག་དང་གྲངས་རིག་པའི་སློབ་གསོའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་རེ་བ་བཏོན།\n2008ལོར《རྒྱལ་སྤྱི་སྒོ་འབྱེད་ཀྱི་ཚད་ཇེ་མཐོར་བཏང་སྟེ་ཨ་མེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་འགྲན ་རྩོད ་ནུས ་ཤུགས ་ཇེ ་མཐོར ་གཏོང ་བའི ་ཁྲིམས་དོན་གྲོས་གཞི》ཞེས་པར་དངོས་སུ་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བ་དང་། ཁྲིམས་དོན་གྲོས་གཞི་དེར་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ། ཨ་མེ་རི་ཁས་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱི་སློབ་གསོའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་དང་།མཐུན་རྐྱེན་གང་ལེགས་སྦྱར་ཏེ་ཕྱི་འགྲིམ་སློབ་མ་དང་དགེ་རྒན་ཕུལ་བྱུང་ཅན་འགུག་པར་སྔར་ལས་ལྷག་པར་ཤུགས་སྣོན་དགོས་པ་བསྟན།2008ལོའི་འཛམ་གླིང་དངུལ་རྩ་ཉམས་ཉེན་གྱི་རྗེས་སུ། ཨོ་པ་མ་སྲིད་གཞུང་གིས་་སློབ་གསོ་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱི་བརྗེ་རེས་སྤེལ་གང་ཐུབ་བྱས།\n2009ལོའི་ཟླ6པར། ཨོ་བ་མས་ཨ་མེ་རི་ཁས་སྔར་ལས་ལྷག་པར་རྒྱལ་སྤྱི་བརྗེ་རེས་ལས་གཞི ་སྤེལ ་བ ་དང ་ ། རྒྱལ ་སྤྱི ་བརྗེ ་རེས ་ཀྱི ་ལས ་གཞིའི་གྲངས་ཚད་ཇེ་མང་དང་སྤུས་ཚད་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་བ། ཕྱི་འགྲིམ་སློབ་མའི་འགུག་ནུས་ཇེ་མཐོར་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་ཏེ། ཕྱི་འགྲིམ་སློབ་མ་མང་པོ་ཨ་མེ་རི་ཁར་ཕེབས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བརྗེ་རེས ་བྱེད ་དུ ་འཇུག ་དགོས ་པའི ་བསམ ་ཚུལ ་བཏོན། ལོ་དེའི་ཟླ11པར། སྲིད་འཛིན་ཨོ་བ ་མ་ཀྲུང་གོར་འཚམས་འདྲིར་བས་དུས། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཀྲུང་གོའི་ཕྱི་འགྲིམ་མི་སྣར་འཐུས་མཆན་འགོད་པའི་སྲིད་ཇུས་ལེགས་པོ་མཁོ་འདོན་བྱ་རྒྱུའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་ཕྱི་འགྲིམ་སློབ་མ་ཕུལ་བྱུང་ཅན་ཨ་མེ་རི་ཁར་ཕེབས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་སྐུལ་མ་གནང་།\n2010ལོའི་ཟླ5པར། ཨ་མེ་རི་ཁ་དང་ཀྲུང་གོས་གྲོས་ཆིངས་བཞག་སྟེ། རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་སློབ་གསོ་བརྗེ་རེས་དང་མཉམ་སྒྲུབ་ལ་ཤུགས་སྣོན་བྱས།གྲོས་ཆིངས་ལྟར་ཨ་མེ་རི་ཁས2014ལོའི་བར་བསྡོམས ་པས ་ཨ ་མེ ་རི ་ཁའི ་ཕྱི ་འགྲིམ ་སློབ ་མ ་འབུམ་གཅིག་ཀྲུང་གོར་མངགས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བརྗེ་རེས་བྱས་པ་དང་། གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱབ་ཁོངས་མང་པོའི་ཁྲོད་མཉམ་ལས་བྱས། དེ་ནི་ཨོ་བ་མ་སྲིད་གཞུང་གི“སློབ ་གསོ ་བརྗེ ་རེས ་ཀྱི ་འཆར ་གཞི ་འབུམ ་གཅིག”ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་མ་ཀྲུང་གོ་རུ་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཕེབས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན།\nགོང་གི་ཕྱིར་རྟོག་ལས། ང་ཚོས་དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས90པའི་རྗེས་སུ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་ཤིང་། སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་སྐུལ་འདེད་སྲིད་ཇུས་དང་ཁྲིམས་དོན་གྲོས་གཞི་རབ་དང་རིམ་པ་བསྟུད་མུར་བཏོན་པ་དང་། རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་ནི་དེའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་བལྟོས་བཅས་ཀྱིས་མཐོང་ཆེན་དང་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ཤེས་ཐུབ། ཁྱད་དུ་བརྗོད་དགོས་པ་ཞིག་ནི། ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཏང་ཁག་གཉིས་ཀྱིས་རེས་མོས་སྒོས་བདམ་ཐོན་འགྲན་རྩོད་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་བ་དེས་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་ཇུས་ཁ་ཤས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད་པས། རྨང་གཞི་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་གཡོ་འགུལ་བཏང་། དཔེར་ན། ཨོ་བ ་མ་སྲིད་གཞུང་གིས་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བར་སྐུལ་འདེད་གང་ཐུབ་བྱས་པ་དང་།2011ལོའི་ཟླ8པ་ནས་བཟུང་། རྙོག་འཛིང་མེད་པ་དང་སྟབས་བདེ་བའི་འཐུས་མཆན་འགོད་པའི་སྲིད་ཇུས་གསར་པ་ལག་བསྟར་བྱེད་མགོ་བརྩམས་མོད། འོན་ཀྱང་། 2017ལོའི་ཟླ6པར་ཐེ་རོན་ཕུ་སྲིད་གཞུང་གིས་འཐུས་མཆན་འགོད་པའི་ཞིབ་བཤེར་ཇེ་དམ་དུ་བཏང་ནས་སྲིད་ཇུས་དེ་རྩིས་མེད་དུ་བཏང་བ་ལྟ་བུ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྲིད་ཇུས་དེ་འདྲའི་གཏན་འཇགས་མིན་པ་དང་རྒྱུན་མཐུད་མིན་པ་དེས་ཀྱང་སློབ་གསོ་རྒྱལ་སྤྱི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པ་ཐེབས་སོ། །


ཁྱེད་རང་འདི་ལྟར་ཡོད། མདུན་ངོས། -- Audio Category -- Dalai Lama Audio -- ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད། -- ཁྲིད་ཚན། ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད། ༼མ༽\n༧ གོང་ས་མཆོག །༼ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད། ༽ སྤྱིའི་ཨང་། ༢༧༡\nའཁྲིད་དུས། ༢༠༠༧ ནས. ༨. ༩. ༡༡. ༡༢. ༡༣. ༡༤. ༡༥. བཅས།


Rgysa bzang Tibetan Village: Wedding Songs (Part 1)\ndc.description G. yung ‘brug (b.1985), recorded this video material during the Lo sar (Tibetan New Year period) of 2009 in his village in Rgysa bzang (Jizong) Village, Kha mdo (Shuizi) Township, Rong brag (Danba) County, Dkar mdzes (Ganzi) Tibetan Autonomous Prefecture, Sichuan Province, PR China. The film includes wedding songs that are sung during the night of the wedding day. Elders gater in the groom or brides home and sing to offer auspiciousness to the new couple. They sing addressing, in order, Buddha, mountain deities, and the new couple and their descendants. en_GB\ndc.description.sponsorship World Oral Literature Project: an urgent global initiative to document and make accessible endangered oral literatures before they disappear without record.བརྙན་རིས་འདི་ནི་༢༠༠༩ལོའི་བོད་ཀྱི་ལོ་སར་དུ་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཁ་མདོ་ཞང་རྒྱས་བཟང་སྡེ་བ་ནས་གཡུང་དྲུང་གིས་བསྐྲུན་པ་ཡིན། (གཡུང་འབྲུག་ནི་༡༩༨༥་ལོར་སྐྱེས་པ་ཡིན།) རྒྱས་བཟང་སྡེ་བར་ཁྱིམ་ཚང་༥༥་ཡོད་ལ། དེ་ནི་བོད་ཁྱིམ་༤༩་དང་རྒྱ་ཁྱིམ་༦་གིས་གྲུབ་པ་དང་། སྤྱི་སྡོམ་མི་གྲངས་༢༨༠་ཡོད། གནས་གང་གི་ཞིང་ལས་སྐྱེ་དངོས་ནི་སོ་བ་དང་གྲོ་གཡེར་མ།ཞོག་ཁོག མ་རྨོས་ལོ་ཏོག སྲན་མ་བཅས་ཡིན་ལ།ལྷག་ཏུ་ཀུ་ཤུ་ལི་དང་སྟར་ཀའི་ཐོན་འབོར་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན། དེ་དང་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཇོ་ནྰ་སྡེ་བ་དང་ཁྲང་ན་སྡེ་བའི་བར་དུ་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་འཕྲོད་པ་ཡིན། བརྙན་རིས་འདི་ནི་གཉེན་སྟོན་སྟེང་དུ་རྒན་རྒོན་རྣམས་མག་པའི་ཁྱིམ་དུ་འདུས་ནས་བཟའ་ཟླ་འདི་གཉིས་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་བའི་ཚུལ་དུ་བསྟོད་གླུ་སྣ་ཚོགས་ཕུལ་པ་ལ།དཀོན་ཆོག་གསུམ་དང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག བཟའ་ཟླ་གསར་བ་འདི་ཐ་ན་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་སོགས་ཡོད དོ།།本视频录制于藏历新年2009，中国四川省甘孜藏族自治州丹巴县水子乡吉宗村，录制人拥忠（1985年出生）。吉宗村有55户人家，其中有49户藏族6户汉族，总人数为280人。当地主要农作物为大麦、小麦、花椒、马铃薯、玉米和豆类，盛产苹果、梨子和核桃。与附近的纳交村和长纳村语言相通。本视视频是婚礼当晚村里老人集聚在新郎（新娘）家祝贺新婚夫妇，他（她）们唱各种赞歌，从赞美佛陀唱到山神，从新婚夫妇唱到他（她）们的子孙后代。 en_GB\ndc.title Rgysa bzang Tibetan Village: Wedding Songs (Part 1) en_GB\ndc.title.alternative རྒྱས་བཟང་སྡེ་བའི་གཉེན་གླུ། en_GB\ndc.title.alternative 吉宗村藏族婚礼歌 (1) en_GB


རེབ་གོང་པ་མཁར་རྩེ་རྒྱལ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༡༡ཚེས་༢༣ཉིན།\nདེ་ཡང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་གྱི་ཆར་དཔོན་པོ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་བྱ་བས་བསྐུལ་ངོར། ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་རོང་བོ་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་གི་རྒྱབ་རི་བྲག་དཀར་ཤར་ནས་གསུངས་པའི་བྱ་ཁྱུང་གི་བསང་ཡིག་ཏུ། “ཀྱེཿ རིག་འཛིན་ཆེན་པོ་པད་འབྱུང་གིས།། བསྟན་འགྲོ་སྲུང་བར་གཉེར་གཏད་པའི།།”སོགས་འབྱུང་བ་དེ་འབྲེལ་ཡོད་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་སྐོར་གྱི་བྲིས་ཡིག་ཐོག་གི་རྒྱུ་ཆ་ཐེངས་དང་པོ་ཡིན། བཤད་སྲོལ་ལ། སྔོན་རྒྱ་གར་ཡུལ་ནས་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ཀླུ་བདུད་བཙན་གསུམ་གྱིས་དབང་དུ་བཟུང་བའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་མཁྱེན་ཏེ། གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤུལ་བ། གནམ་ལྕགས་ཐོག་གི་མཆུ་སྡེར་ཅན་། རྣོ་ངར་གྱི་རལ་གྲི་སྟོང་གི་གཤོག་པ་ཅན། ཆུ་གྲི་སྟོང་གི་མཇུག་སྒྲོ་ཅན། ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀླུ་བདུད་དང་ས་བདག་ཐམས་ཅད་སྡེར་འོག་ཞབས་ཀྱིས་མནན་ཏེ་གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་འཇིགས་རུང་མཁའ་ལྡིང་དབང་པོའི་རྣམ་པར་རོལ་པ་གཉན་ག་རུ་ཊ་ཞེས་པ་དེ། སྟོད་དབུས་གཙང་ཆོས་སྒོ་སེར་པོའི་མན་ཆད་ནས་སྨད་རྒྱ་ཡུལ་ཁྲིམས་སྒོ་དམར་པོའི་ཡན་ཆད་འདིར་ཀླུ་བདུད་བཙན་གསུམ་གྱི་ཁ་གནོན་དུ་མངགས་ཏེ། ཇི་སྲིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མ་ནུབ་ཀྱི་བར་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་རྒྱུ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཡོད་ཟེར། དེ་ཡུལ་རེབ་གོང་ཕྱོགས་འདིར་བཞུགས་པའི་གནས་ནི། “ཤར་དུ་དར་རྒྱ་སྤུན་གསུམ་དང་། ལྷོ་རུ་གཡུ་འབྲོང་ཁྱུང་གསུམ། ནུབ་ཏུ་བྲག་དཀར་སྤུན་གསུམ། བྱང་དུ་ཚེས་རི་སྤུན་གསུམ་དང་སྒོ་སྲུང་རྭ་རྫོང་ཆེན་མོ་བཀའ་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཞུགས་སའི་རི་ཚོགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་དཀྱིལ་དབུས་སུ་བརྟན་བརྗིད་ཀྲོང་ངེར་འགྱིང་བ། དབྱར་དགུན་དུས་བཞིར་རྩེ་མོ་གངས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་བྱ་ཁྱུང་རྫ་རི་ལ་གནས་པར་བཤད་དོ། །\nསྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་གྱི་ཆར། ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལྟར་བྱ་ཁྱུང་དེ་རོང་བོ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་པ་དང་། སྐབས་དེ་ཉིད་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་འཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བར་བཤད། ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་ནི་གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཞེས་ཚང་མས་ལབ་མོད། འོན་ཀྱང་འཇིགས་རུང་ཀླུ་བདུད་རྐང་འོག་ཞབས་ཀྱིས་མནན་ཏེ་གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་གསོལ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་འདི་གང་གི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པ་ཤེས་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་པས་ན། འདིར་ཁྱུང་གི་སྐོར་ཅུང་ཞིབ་པར་བཤད་པ་ལ། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བཞེད་ལུགས་ལྟར་ན། གསང་སྔགས་རྒྱུད་སྡེའི་ལུགས་ལ་སྟོན་པ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོ་གཡས་སུ་བདེ་མཆོག་དང་། གཡོན་དུ་གསང་འདུས། མདུན་དུ་འཇིགས་བྱེད། རྒྱབ་ཏུ་དུས་འཁོར་བཅས་ཀྱི་བསྐོར་བ་ལས། རྒྱབ་ཀྱི་ཡི་དམ་འདི་སྔགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྤྲུལ་ན་ཀླུ་བདུད་བཙན་གསུམ་གྱི་ཁ་གནོན་གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་བའི་སྐུར་བཞེངས་ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ། དེང་སང་ང་ཚོས་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཆུང་གང་རུང་ཀི་སྒོ་ཁར་མཐོང་ཐུབ་པའི་ཧ་ཀྵ་མ་ལ་ཝ་ར་ཡཿཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུ་བདུན་པོ་འདི་དུས་འཁོར་གྱི་ཡུམ་གྱི་སྔགས་ཡིན། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་བཤད་སྲོལ་ཡོད་དེ། སྔོན་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དགུང་གྲངས་གྱ་གཅིག་བཞེས་སྐབས་སྤྲུལ་བ་གཉིས་གྱེས་པ་ལས། སྤྲུལ་པ་གཅིག་གིས་གནས་བྱ་རྒོད་ཕུང་བོའི་རི་ནས་ཡུམ་ཉི་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་དང་ཤེར་ཕྱིན་མདོ་སོགས་གསུངས། སྤྲུལ་པ་གཅིག་གིས་བྱང་ཤ་ལའི་མཆོད་རྟེན་དཔལ་འབྲས་སྤུངས་སུ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཁར་རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་སྐོར་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཞལ་ཆེམས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གསུངས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་ད་ལྟ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ལོ་རེའི་ལུགས་རྙིང་གི་ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཉིན་ནི་དུས་འཁོར་གྱི་སྦྱིན་བསྲེགས་ཉིན་མོ་ཡིན་པ་དང་། བོད་ཡུལ་གྱི་དགོན་པ་གྲྭ་ས་ཕལ་ཆེ་བ་ན་ཕྱག་སྲོལ་འདི་ཉམས་པ་མེད་པར་འབྲེལ་ཡོད་འདོན་ཆ་ཁ་ཚང་དང་བཅས་སྦྱིན་བསྲེགས་ལྡུགས། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ལུགས་ལས་བྱུང་བའི་ཡི་དམ་འདི་ཁྱུང་གིས་སྤྲུལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ནས། དུས་དེང་སང་གི་བར་དུ་ལོ་ངོ་སུམ་སྟོང་ལྷག་འགོར་ཡོད་ཅེས་རེབ་གོང་རོང་བོ་གྲྭ་ཚང་ཐོས་བསམ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་གི་དགེ་སློང་ས་དཀྱིལ་ཤ་བོ་ཐར་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་འབྲེལ་ཡོད་དུམ་པར་ཁུངས་བཅོལ་ཏེ་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །\nའདིར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། བྱ་ཁྱུང་དེ་ཉིད་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོའི་རིང་ནས་བཟུང་།གྲྭ་པས་བསྟེན་ན་ཆོས་སྐྱོང་དང་སྐྱེས་བུས་བསྟེན་ན་དགྲ་ལྷ་ཡིན་པའི་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་པའི་སྐབས་འདི་ཉིད་ནས་བཟུང་སྟེ། སྔོན་ཆད་གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་བཞེངས་པ་དེ་བྲིས་ཐང་ག་དང་བཞེངས་འབག་སྐུ་གང་རུང་གི་རྣམ་པས་འདི་གའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་གི་མཐོང་ཡུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།སྐབས་དེར་བྱུང་བའི་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་གཞི་བདག་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོའི་ཆ་བྱད་དང་བཅས་པའི་སྐྱ་ཐིག་གི་ཐང་ཪྙིང་དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་མཁན་ཡང་དེང་སང་གི་རྒན་པ་ཚོའི་གྲས་ན་ཡོད་པར་གྲགས། དེས་ན་བྱ་ཁྱུང་དེ་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུས་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་གཞི་བདག་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་ཞིག་ཡོད་པ་དཔྱད་གཞིར་འཛིན་པ་ལས་ཁུངས་གཏུགས་ས་གཞན་མེད་དེ། བཤད་རྒྱུན་དུ། “ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་ཁོང་བྲག་དཀར་ཤར་དུ་མཚམས་ལ་བཞུགས་དུས། ཉིན་ཞིག་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་རྒན་པོ་འགས་ཁོང་ཚང་ལ་ཞོ་ཟེའུ་གང་ཁྱེར་ནས་གཞི་བདག་ཤིག་དགོས་རབས་ཞུ་རུ་སོང་། དེར་བྲག་དཀར་ཤར་གྱི་མཚམས་ཁང་གི་སྒོ་ཁར་མི་དཀར་རྟ་དཀར་ལ་ཞོན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཐོན་ནས་རྟ་སྡོང་བོར་བཏགས་ཏེ་ནང་དུ་འགྲོ་བ་མཐོང་། གཞན་དུས་དེར་རོང་བོ་ལྷ་སྡེའི་རྒན་པ་འགའ་ཡང་ཤར་ཚང་ལ་གཞི་བདག་ཤིག་དགོས་དོན་ཞུ་རུ་ཡོང་ཡོད་པ་དང་། རྟ་དཀར་པོ་ཞིག་སྒོ་ཁར་བཏགས་ཡོད་པ་རིག་ནས་ནང་དུ་འགྲུལ་བ་ཡོད་པར་དོགས་ཏེ་སྒུག་བསྡད། ས་དཀྱིལ་རྒད་པོ་ཚོས་འཛེམ་དོགས་གང་ཡང་མ་བཟུང་བར་ནང་དུ་འཛུལ་སོང་བས། དེར་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་ཁོང་དངོས་སུ་ཕེབས་ཡོད་པས། ཤར་ཚང་གིས་དཔོན་གྱིས་བསྟེན་པ་གཡོག་གིས་བསྟེན། གཡོག་གིས་བསྟེན་པ་དཔོན་གྱིས་བསྟེན་དགོས་བྱུང་བས་ཅུང་མ་འགྲིག་མོད། སྐྱོན་མི་འདུག་གསུངས་ནས་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་ལྷ་སྐལ་དུ་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་བྱིན། རོང་བོ་ལྷ་སྡེའི་ལྷ་སྐལ་དུ་ཨ་མྱེས་གཉན་ཆེན་བྱིན། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་ད་ལྟ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྡེ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་སོ་སོར་གཞི་བདག་འདི་གཉིས་བསྟེན་སྲོལ་བྱུང”ཟེར་ཚུལ་ཡོད། སྐབས་འདིར་དཔོན་གྱིས་བསྟེན་པ་གཡོག་གིས་བསྟེན་ཟེར་དོན་རོང་བོ་ནང་སོ་ཚང་རེབ་གོང་གི་སྤྱི་དཔོན་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། དེ་ནས་བྱ་ཁྱུང་དེ་རེབ་གོང་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་གཞི་བདག་ལ་མངའ་གསོལ་བའི་ཚུལ་ནི། བློ་བཟང་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས།“བསང་གསུམ་འོ་མའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་སྐྱེས་པའི། །སྐལ་ལྡན་སྙིང་གི་བུམ་པར་འཁྱིལ་བའི་བཅུད། །འཛད་མེད་འཐུང་བའི་ལྷ་ཡི་དགེ་བསྙེན་ཆེ། །མ་ངེས་ཞི་དྲག་སྤྲུལ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། །རྣམ་འདྲེན་ཐ་ཚིག་གཉན་པོ་དགོངས་མཛོད་ལ། །གསེར་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ། །སྙིང་ནས་རེ་བའི་ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ། །རིགས་རྒྱུད་ལོངས་སྤྱོད་མཁོ་དགུའི་དཔལ་གྱིས་ཕྱུག །ཕན་ཚུན་མཐུན་ཞིང་དགྲ་སྡེའི་གཡུལ་ལས་རྒྱལ །ལོ་ལེགས་འབྲུ་འཕེལ་སད་སེར་བཙའ་ཐན་ཞི། །མི་ཤིས་མཚན་མའི་མིང་ཡང་མི་གྲགས་པར། །བདེ་སྐྱིད་ལེགས་བྱས་རྒྱན་གྱིས་མཛེས་པར་ཤོག །”ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་ནོ། །\nགྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་ཡུན་རིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་རོང་བོ་དགོན་པའི་རྒྱབ་རི་བྲག་དཀར་ཤར་ནི། ལ་ལས་གྲུབ་པའི་གནས་ཆེན་བརྒྱད་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པ་འདྲ་ཞེས་མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པའི་གཏམ་ལབ་མོད། དོན་དུ་གཏན་ནས་མ་ཡིན། ཡིན་ནའང་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་སྒོམ་གནས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཤར་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་བློ་བཟང་སྐལ་ལྡན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས། “རབ་མཛེས་ལྷ་ཡི་དར་དཀར་འཕངས་འདྲ་བའི། །ཡིད་འོང་བརྗིད་ཆགས་བྲག་དཀར་ལྷ་རིའི་མགུལ། །ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ལེགས་ཚོགས་བྱ་བ་ཀུན། །འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པའི་ཁང་བཟང་འདི་སྨད་བྱུང་། །”ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་གསུང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་བྲག་དཀར་མཚམས་ཁང་གི་སྒོ་ཁར་ཕྱག་བྲིས་བསྟར་མར་བཀོད་ཡོད་ཟེར། དེང་སང་མི་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་བྲག་དཀར་ཤར་ལ“བྲག་དཀར་དགོན་ཁང”དང་“བྲག་དཀར་མགོན་ཁང”ཞེས་འབྲི་བ་ནོར་བ་ཡིན་ཏེ། གོང་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་ནང“ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཁང་བཟང”ཞེས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན། གཞན་བྲག་དཀར་ཤར་དུ་ཨ་མྱེས་བྲག་དཀར་ཟེར་བའི་གཞི་བདག་ཤིག་དང་། བྲག་དཀར་སྒོམ་ཁང་གཤམ་འོག་གི་ཨོྃ་མཐིལ་རི་སྒང་དུ་ཨ་མྱེས་ཨོྃ་མཐིལ་ཟེར་བ་ཞིག་ཀྱང་བཞུགས་ཡོད་པར་བཤད། ཤར་ཚང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པས་བྲག་དཀར་ཨོྃ་མཐིལ་ལ་བསང་ཡིག་ཅིག་གསུངས་པ་དེང་སང་རེབ་གོང་དམངས་ཁྲོད་དུ་བྲི་རྒྱུན་དང་འདོན་རྒྱུན་རྩ་བ་ནས་ཉམས་འདུག་པས་ན། འདིར་རོང་བོ་གྲྭ་ཚང་ཀི་དགེ་སློང་ཤ་བོ་ཐར་གྱིས་ཆུང་དུས་བྲག་དཀར་ཤར་དུ་བསྐང་འདོན་པ་མཛད་སྐབས་བློར་སྐྱོར་བ་ཞིག(སྤྱི་ལོ2003ལོའི་དབྱར་ཁར)ཕྱིར་དྲན་བགྱིས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཇི་བཞིན་བཀོད་པ་འདི་ལྟར།\n“བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་མཆོག་གི། །རྒྱབ་རི་ས་འཛིན་ལ་གནས་བྲག་དཀར་ཞེས། །ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ལྷ་ཡི་དགེ་བསྙེན་ཆེ། །གཞི་བདག་ཨོྃ་མཐིལ་ལ་སོགས་འཁོར་བཅས་རྣམས། །གནས་འདིར་བྱོན་ལ་དགྱེས་བཞིན་བརྟན་པར་བཞུགས། །དངོས་སུ་བཤམས་ཤིང་ཡིད་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིས། །ཕྱི་ནང་གསང་བའི་མཆོད་ཚོགས་རྒྱ་མཚོ་དང་། །ཁྱད་པར་ལྷ་བསང་འདོད་ཡོན་ལྔ་ལྡན་འདིས། །སྟོབས་ལྡན་ལྷ་ཆེན་བྲག་དཀར་འཁོར་བཅས་མཆོད། །གཞན་ཡང་རིན་ཆེན་བདུན་དང་འདོད་ཡོན་ལྔ། །རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་སོགས། །མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་མ་ཚང་མེད་པ་འདིས། །ལྷ་གཉན་བྲག་དཀར་འཁོར་དང་བཅས་ལ་འབུལ། །བདག་ཅག་མི་ཤིས་འཕྲུལ་བའི་དབང་གྱུར་ཏེ། །ས་བརྐོས་རྡོ་བསློག་ཐབ་གཞོབ་གྲིབ་ཕོག་སོགས། །ཐུགས་དང་འགལ་བའི་ཉེས་ཚོགས་ཅི་བགྱིས་པ། །མ་ལྟར་བརྩེ་བས་བཟོད་ཅིང་དག་པར་མཛོད། །དེ་ལྟར་ཡུལ་བདག་ཆེན་པོ་འཁོར་བཅས་ཀྱིས། །བསང་མཆོད་མཐུན་པའི་དམ་རྫས་ལེགས་བཞེས་ནས། །བསྟན་དང་བསྟན་འཛིན་སྐྱོང་ཞིང་དགེ་འདུན་སྡེ། །ཆོས་སྲིད་ལེགས་ཚོགས་རྒྱས་པའི་འཕྲིན་ལས་མཛོད། །ཁྱད་པར་རྣལ་འབྱོར་ཆོས་ལྡན་དོན་སྤྱི་དང་། །བྱེ་བྲག་རྣམ་འདྲེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་ཡི། །ཡུན་རིང་བྱིན་རླབས་གྲུབ་གནས་སྒོམ་ཁང་འདི། །ལེགས་གནས་ཁྲིམས་ལྡན་སྒྲུབ་ལ་བརྩོན་རྣམས་ཀྱིས། །དམ་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་འགལ་རྐྱེན་ཀུན་ཞི་ཞིང་། །མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་ཚོགས་མ་ལུས་ཀུན་གྲུབ་སྟེ། །ཚེ་དང་བསོད་ནམས་ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ཀུན། །ཡར་ངོའི་ཟླ་ལྟར་འཕེལ་བའི་བསྡོངས་གྲོགས་མཛོད། །གསེར་ལྗོངས་འདིས་མཚོན་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀུན་ཏུ། །ཆར་ཆུ་དུས་འབབ་རྩི་ཤིང་ལོ་འབྲས་རྒྱས། །ཚེ་རིང་ནད་མེད་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་ཚོགས་པའི། །བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྱི་དགའ་སྟོན་རྒྱས་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་སོ། །བསང་ཡིག་འདི་ལས་བྲག་དཀར་ཤར་འདི་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཡུན་རིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ་ལ། སྤྱིར་བཏང་“ཤར”ཞེས་པ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཀྱང་། འདིར་བཤད་པའི་བྲག་དཀར་ཤར་ནི་ཞོགས་དུས་ཉི་མ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་འཆར་སྐབས་རོང་བོ་ཐང་འདིར་ཐོག་མར་ཉི་རྩེ་ཕོག་ས་བྲག་དཀར་ཀླད་འདི་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། གནས་དེར་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་གནང་མཁན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་བྱུང་བ་དེ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཆ་ནས་བཏགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ཟུར་གྱི་གཏམ་ཙམ་མོ།།\nགཞན་ཡང་འདིར་འགོད་དགོས་པ་ཞིག་ནི། ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་དེ་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་དུས། དེས་ནམ་རྒྱུན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆས་སུ་སྤྲུལ་ནས་ཤར་ཚང་ལ་ཞོ་ཁྱེར་ཡོང་མྱོང་བའི་ངག་རྒྱུན་ཡོད་དེ། “སྐབས་དེའི་ཞོ་ཁྱེར་སྤྱད་ཀྱི་ཟེའུ་སྣོད་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་‘རིག་གསར་’ཡར་སྔོན་དུ་སྒྲུབ་གྲྭ་གནས་མཆོག་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཤར་རབ་དགའི་མཚམས་ཁང་དུ་ཉར་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་ལོ་རེའི་རྒྱ་ལོའི་ཚེས་པ་གསུམ་ཉིན། བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གྲྭ་བ་གཉིས་ཀྱིས་ཞོ་ཟེའུ་འདིའི་ནང་གཞི་བདག་གི་དཀར་གཏོར་ཡིན་ཟེར་བ་བཞག་སྟེ་རོང་བ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་ཨ་མྱེས་གུར་གྱི་མགོན་ཁང་དུ་བསང་ཁྱེར་ཡོང་དགོས། དེའི་ཉིན་མོར་མགོན་ཁང་གི་སྒོ་དང་སྒེའུ་ཁུང་ཐམས་ཅད་ཕྱེས། དྲི་ཞིམ་བསང་ཕུད། སྙན་པའི་དུང་བུས་ཏེ་བསུ་བ་བྱེད་དགོས་པ་དང་། མགོན་ཁང་ནང་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་གི་གྱན་ཐང་ཞིག་བཞེངས་ཡོད་པ་དེའི་མདུན་ཀ་ར་སིལ་ཏོག་གི་སྡེར་ཁ་བཤམས། དེའི་མདུན་གདན་དཀར་པོ་ཞིག་བཏིང་ཡོད་པའི་ཐོག་གྲྭ་བ་གཉིས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ནས་ཇ་མཆོད་གསུངས། གྲྭ་བ་གཉིས་ཀྱིས་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་གི་ལོ་གསར་སྟོན་སྐལ་བཞེས་རྗེས་ཕྱིར་ལམ་དུ་ཆས་འགྲོ། ཕྱིར་ལོག་ཁར་བྱ་ཁྱུང་གི་གནས་བདག་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་ཟ་ཁུ་ཚང་ཟེར་བའི་ཚོ་བ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་ཞོ་ཟེའུ་དེ་ཁྱེར་སོང་ནས་ནང་དུ་བྱ་ཁྱུང་གི་མཆོད་སྐལ་ཡིན་ཞེས་ཆང་སེར་ལྡུགས། ཞོ་སྣོད་འདི་རོང་བོར་ཁྱེར་ཡོང་སྐབས་དང་ཕྱིར་ཁྱེར་འགྲོ་སྐབས་ལམ་ཁར་ངལ་གསོ་མི་རུང་བ་དང་། ལམ་བར་མིའི་གྲིབ་གཟུགས་ཙམ་ཡང་ཕོག་ཏུ་མི་འཇུག་པར་ཧ་ཅང་འཛེམ་དོགས་བྱེད་པ་ཡིན”①ཟེར།\nབྱ་ཁྱུང་བཞུགས་པའི་གནས་ནི། དུས་རྒྱུན་སྤྲིན་དཀར་གྱི་ལ་ཐོད་གཙུག་ཏུ་བཅིངས་ཤིང་ན་བུན་གྱི་ཅོད་པཎ་མགུལ་བར་གསོལ་བ་སྟོད་ཀྱི་བྱ་ཁྱུང་རྫ་རིར(མཐོ་ཚད་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་4700ཡོད།)གནས་ཡོད་ཟེར་ལ། ཁོང་གཞི་བདག་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས། རོང་བོ་དཔལ་གྱི་དགོན་ཆེན་ཆགས་ས། “རྒྱབ་རི་དཀར་པོ་ཁྱུང་གི་རི་བོ། མདུན་རི་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་ཀྱི་རི་བོ། གཡས་རི་རྨ་བྱ་གུར་གྱི་རི་བོ། གཡོན་རི་ཀླུ་མོ་འབུམ་གྱི་རི་བོའི་”②དཀྱིལ་དབུས་ཏེ། རོང་བོ་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་ཞི་བ་དཀར་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་ཡོད་པར་བཤད། འདིར་རྒྱབ་རི་དཀར་པོ་ཁྱུང་གི་རི་བོ་ཞེས་པ་སྟོད་ཀྱི་བྱ་ཁྱུང་རྫ་རི་ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། མདུན་རི་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་ཀྱི་རི་བོ་ཟེར་བ་ནི་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་རྟགས་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་རྒྱལ་བོ་རི་ཕྱོར་དང་ཨ་མྱེས་སྟག་ལུང་གི་མདུན་རིར་གོ་དགོས། གཡས་རི་རྨ་བྱ་གུར་གྱི་རི་བོ་ཟེར་བ་ནི་གྲུབ་པའི་གནས་ཆེན་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་མཁར་སྒང་ཀླད་དུ་ནགས་རི་བ་རྨ་བྱས་སྒྲོ་གུར་ཕུབ་འདྲར་གོ་དགོས། དེ་བཞིན་གཡོན་རི་ཀླུ་མོ་འབུམ་གྱི་རི་བོ་ཟེར་བ་ནི་རོང་བོ་དགོན་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ས་དཀྱིལ་མཁར་རྒྱབ་ལུང་པའི་ཕར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀླུ་འབུམ་རི་ཟེར་བ་དེར་གོ་དགོས་པ་དང་། དེ་ཉིད་ཀླུ་མོ་འབུམ་ཕྲག་གནས་ས་ཡིན་པར་བཤད་པའི་ཆ་ནས་འདི་གའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནའ་ནས་དེང་བར“ཀླུ་འབུམ་རི”ཞེས་འབོད་ཅིང་། བྱ་ཁྱུང་དེ་རོང་བོ་དགོན་པའི་བྱང་སྐྱོར་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས་དགོས་དོན་ཡང་མཁར་རྒྱབ་ཀྱི་ལུང་ཕུ་དེར་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པའི་ལས་བྱེད་མཁན་ཀླུ་སྲིན་ཞིག་གནས་པ་དེའི་ཁ་གནོན་ཡིན་ཟེར་ཚུལ་ཡོད་དོ། །\nནང་བསྟན་གྱི་འདོད་ཚུལ་ལ་གཞི་བདག་མཐུ་བོ་ཆེ་ཞིག་ཡིན་ན། ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་འཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་དགོས་པས། བྲིས་ཐང་ག་དང་བཞེངས་འབག་སྐུ་གང་རུང་དུ་དེ་ལུགས་ཀྱི་ཆ་བྱད་རིགས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད། ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་སྣང་སྲིད་དྲག་པོའི་སྡེར་གཏོགས་གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་བཞེངས་ན།“པདྨ་ཉི་མ་བརྩེགས་པའི་གདན་སྟེང་དུ། །ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་ག་རུ་ཊ། །གནམ་ལྕགས་མཆུ་སྡེར་ཐབས་ཤེས་རྭ་གཉིས་གདེངས། །སྤྱི་བོར་འོད་འབར་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་བརྒྱན། །སྡེར་རྣོ་མཚོན་ཆ་སྟོང་གི་གཤོག་པ་རྒྱས། །སྡེར་མོ་ཞབས་ཀྱིས་ཀླུ་བདུད་མནན་བྱས་ཏེ། །གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་ཞལ་དུ་གསོལ། །འཇིགས་རུང་མཁའ་ལྡིང་དབང་བོའི་རྣམ་པར་བཞུགས། །”ཞེས་འབྲེལ་ཡོད་བསང་ཡིག་ཏུ་འཁོད་པ་ལྟར་ལགས་ལ། འདིར་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དང་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ལ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བར་བྱེད་མཁན་ཀླུ་བདུད་དུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་ཞལ་དུ་གསོལ་མཛད་པ་ཁྱུང་གི་ཆ་བྱད་ཅན་དང་། སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་དེ་བྲག་དཀར་ཤར་ནས་རོང་བོ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས་ཀྱི་ཆ་བྱད་ནི། འབྲེལ་ཡོད་བསང་ཡིག་ཏུ། “ཡང་གཅིག་དཔའ་བོའི་གར་མཛད་དགེ་བསྙེན་ཆེ། །དཀར་དམར་མདངས་ཆགས་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས། །གཡས་པས་དར་མདུང་གཡོན་པས་ཚེ་བུམ་འཛིན། །སྟག་རལ་གཟིག་ཤུབས་སྣ་ཚོགས་དར་གྱིས་མཛེས། །རྒྱབ་ལ་ཟ་འོག་གོས་ཀྱི་མནབས་བཟའ་གྱོན། །དབུ་ལ་བཙོ་ལྡན་ཕྱིང་ཞྭ་དཀར་པོ་མནབས། །འཁོར་དུ་ལྷ་ཀླུ་སྡེ་བརྒྱད་གཞི་བདག་ཚོགས། ། ཀོ་བའི་སྐེད་བཅིངས་དངུལ་དཀར་བྱུ་རུས་བརྒྱན། །རྫུ་འཕྲུལ་ཤུགས་ལྡན་རྟ་མཆོག་ངང་དཀར་བཅིབས། ”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས་ལ། འདི་ནི་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་དེ་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་དཔའ་ཆས་སྤྲས་པའི་གཞི་བདག་གི་ཚུལ་མཛད་སྟངས་ཡིན།\nདེ་ནས་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོས་ཞི་རྒྱས་དབྱང་དྲག་འཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་ཚུལ་ནི། ཡབ་རྗེའི་བསང་ཡིག་ཏུ “ཀྱེཿ འཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་སྒྲུབ་ཙ་ན། །བཅིབས་སུ་རྟ་མཆོག་ངང་དཀར་བཅིབས། ཕྱག་ན་དར་མདུང་མདའ་གཞུ་བསྣམས། ། འཁོར་དུ་ལྷ་ཀླུ་སྡེ་བརྒྱད③ཁྲིད། །མཐུ་ཆེན་རྩལ་དྲག་དཔའ་སྟོབས་མངའ། །”ཞེས་པ་ཁོང་གི་འཁོར་དུ་ལྷ་ཀླུ་གཉན་བཙན་སོགས་ལྷ་མ་སྲིན་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་ཁྲིད་དེ་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་མཁན་མཐུ་དང་རྩལ་དང་ནུས་སྟོབས་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་ཚུལ་དང་། ཐོག་མར་དེས་དཀར་པོ་ཞི་བའི་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི།“རེས་འགའ་མདོག་དཀར་མཛུམ་དཀར་འཕྲོ། །ནད་གདོན་ཞི་བའི་འཕྲིན་ལས་མཛོད། །”ཅེས་པ་དགེ་བ་དང་ལེགས་པ་དང་བཀྲ་ཤིས་པའི་ལས་སྒྲུབ་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དགའ་བའི་ཉམས་དང་དགོད་པའི་འཛུམ་སྟོན་བཞིན་ནད་དང་གདོན་བགེགས་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་སེལ་བའི་ལས་མཛད་ཚུལ་དང་། སེར་པོ་རྒྱས་པའི་འཕྲིན་ལས་མཛད་ཚུལ་ནི། “གསེར་ཁྲབ་གསོལ་ཞིང་གསེར་འོད་འཁྱུག །ཚེ་དབང་བསོད་ནམས་རྒྱས་པར་མཛོད། །”ཅེས་པ་སྟེ། གསེར་ཁྲབ་སེར་པོ་གསོལ་བའི་སྟེང་གསེར་འོད་ལམ་ལམ་འཁྱུག་པ་ལས་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་རྒྱས་པའི་ལས་མཛད་སྟངས། དེ་ནས་དམར་པོ་དབང་གི་འཕྲིན་ལས་མཛད་སྟངས་ནི། “བྱི་རུའི་མདོག་ལ་འོད་དམར་འཕྲོ། །སྣང་སྲིད་དབང་འདུས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །”ཅེས་པ་སྟེ། ཁོང་སྡེར་བཞི་དམར་ཡག་སྟག་གི་གདན་སྟེང་དུ་ཞབས་དཀྱིལ་ཀྲུང་གཟི་བརྗིད་འབར་བར་བཞུགས་པ། ཕྱག་ཏུ་ཚེ་བུམ་བསྣམས་ཏེ་རིགས་རྒྱུད་མངའ་ཐང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། མི་ནོར་ཟས་གསུམ་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་ལས་མཛད་ཚུལ། མཐར་ནག་པོ་དྲག་པོའི་ལས་མཛད་སྟངས་ནི། “སྐུ་མདོག་དམར་ནག་མཆེ་བ་གཙིགས། །གོ་ཁྲབ་མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། །དྲག་པོའི་ཆས་ཀྱིས་དགྲ་བགེགས་སྒྲོལ།”ཅེས་པ་ནི། སྐུ་མདོག་དམར་ནག་རྟ་ནག་མདུང་ནག་ཅན། ཐུགས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་པའི་ཉམས་ཀྱིས་བླ་མའི་སྐུ་དགྲ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་དགྲ། བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དང་སེམས་ཅན་ཡོངས་ལ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བར་བྱེད་མཁན། དམ་ཉམས་ཀྱི་དགྲ་བགེགས་མ་ལུས་དག་ཆམ་ལ་འབེབས་མཛད་དྲག་པོའི་ཆ་བྱད་བཅས་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་འཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བར་བཤད་དོ། །\nཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་ཁོང་གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་བཞེངས་པའི་སྐབས་སུ་སྐུ་འཁོར་དུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུས་བཞུགས་པའི་སྐོར་ཀྱང་ཡབ་རྗེའི་བསང་ཡིག་ཏུ། “འཁོར་དུ་གཡུ་འབྲོང་ཁྱུང་གསུམ་དང་། །ཡང་རྩེ་ཚེས་རི་སྤུན་ཀསུམ་དང་། །ཇ་འདྲེན་ཆང་འདྲེན་དམ་འཛིན་དང་། །མཛོད་འཛིན་ལ་སོགས་གཞི་བདག་རྣམས། །བར་སྣང་ནམ་མཁམ་གང་བར་བྱོན། །སྟེང་དུ་སྤྲིན་ཕུང་འཁྲིགས་བཞིན་བཞུགས། །”ཅེས་པའོ། །འདིར་གསལ་འགྲེལ་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ལྷོ་རུ་གཡུ་འབྲོང་ཁྱུང་གསུམ་ཟེར་བ་ནི། རེབ་གོང་ཆུ་ཁོག་མགར་རྩེ་ཧོར་ས་ཁོངས་སུ་ཡོད་དེ། གཞི་བདག་གི་གནས་རི་གཡུ་རྩེ་དང་། འབྲོང་རྩེ། ཁྱུང་རྩེ་གསུམ་ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། བྱང་དུ་ཚེས་རི་སྤུན་གསུམ་ཟེར་བ་ནི། སྐྱ་རྒན་གནས་རི་ནས་སོང་ན་རྐང་ཚའི་རྟ་རྒན་གཞུང་ཟེར་བའི་ས་དེར་ཡོད་དེ། དགྲ་འདུལ་ཚེས་རི་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འབར་དང་། བློ་གསལ་ཚེས་རི་ཀུན་དགའ་དབང་ཕྱུག འགྲོ་སྐྱོང་ཚེས་རི་ཐུགས་རྗེ་དོན་ཡོད་བཅས་བཞུགས་པའི་གནས་རི་ལ་ཟེར་བ་དང་། ཁོང་གསུམ་ནི་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་ཟེར། དཔེར་ན་དགྲ་འདུལ་ཚེས་རི་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འབར་ནི་གསང་བདག་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཆ་བྱད་ནི། “གསེར་ཁྲབ་གསེར་རྨོག་མདུང་དར་ཞགས་པ་འཛིན། ། ནོར་བུའི་རྒྱན་ལྡན་སྟག་ཞལ་གཟིག་ཤུབས་འཛིན། །”ཞེས་འབྱུང་ལ། བློ་གསལ་ཚེས་རི་ཀུན་དགའ་དབང་ཕྱུག་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཆ་བྱད་ནི། “པད་རག་དུང་མཛེས་ཞྭ་དང་གོས་ལ་སོགས། །དམར་སེར་འོད་ཀྱིས་རབ་མཛེས་སོག་ཆས་ཅན། །གཡས་གཡོན་ཕྲེང་བ་ནོར་བུ་འཛིན་པའོ། །”ཞེས་བཞེངས་སྟབས་སུ་བཞུགས། འགྲོ་སྐྱོང་ཚེས་རི་ཐུགས་རྗེ་དོན་ཡོད་ནི་འཕྱགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། སྐུའི་ཆ་བྱད་ནི། “དབྱར་ཞྭ་གོས་དང་རྐད་དཀྲིས་ཟླ་བའི་མདངས། །ཡིད་འོང་འཛུམ་དཀར་ལང་ཚོ་དར་ལ་བབ། །བྱིན་པ་རབ་མཛེས་རྗེན་མཐོ་འབྲོག་མིའི་ཚུལ། །”ཞེས་སོ། །ནུབ་ཏུ་བྲག་དཀར་སྤུན་གསུམ་ཟེར་བ་ནི། བྲག་དཀར་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་དང་། བྲག་དཀར་རབ་བརྟན་ཐོགས་མེད། བྲག་དཀར་ཀླུ་འབུམ་ཚེ་རིང་བཅས་གསུམ་ལ་ཟེར་ཏེ། རེབ་གོང་བློན་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་གཞི་བདག་གི་གནས་རི་ཆེ་ཆུང་གསུམ་ཡོད་ཟེར་བ་དེར་བཞུགས་པའི་གཞི་བདག་གསུམ་ལ་གོ་དགོས། འདི་དག་ནི་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་གི་ཐུན་མོང་གི་ཆ་བྱད་ཡིན།\nགཞན་ཡང་ཁོང་གི་སྐུ་འཁོར་ཡུམ་སྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་པའི་ཆ་བྱད་ནི། ཐོག་མར་ཁོང་གི་གསང་ཡུམ་སྐྱ་རྐན་གནས་མོ་དང་སྲས་མཆོག་འབུམ་པ་དོན་གྲུབ་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན། འཁོར་དུ་ཡུམ་དང་སྲས་ཡོད་མེད་སྐོར་དེ་སྔོན་ཆད་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་བསང་ཡིག་དག་ཏུ་མང་པོ་འཁོད་མི་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་རྗེས་དམངས་ཁྲོད་དུ་རིམ་གྱིས་དེའི་སྐོར་ནས་བཤད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཅི་རིགས་བྱུང་། ཁ་ཅིག་གིས་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་ཁོང་བསྟན་སྲུང་མཐུ་བོ་ཆེ་ཡིན་པས་གསང་ཡུམ་བསྟེན་མི་དཔེ་ཟེར་ལ། ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་ཁོང་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་ཡིན་པས། འགྲོ་དོན་སྐྱོང་ཆེད་ཨ་མྱེས་རྨ་རྒྱལ་ནང་བཞིན་གསང་ཡུམ་བསྟེན་རུང་བས་མི་ཚད་སྲས་དང་འཁོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཡོད་རུང་བ་ཡིན་ཟེར། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་ཡོངས་རྫོགས་དགེ་བསྙེན་དང་། སྣ་གཅིག་དགེ་བསྙེན། ཚངས་སྤྱོད་དགེ་བསྙེན་སོགས་དྲུག་ཡོད་པ་ལས། བྱ་ཁྱུང་གིས་མནོས་པ་ཡོངས་རྫོགས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པས་ན། གསང་ཡུམ་བསྟེན་རུང་བ་ཡིན་ཟེར་རོ། །དེ་བས་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་བའི་དུས་འགོར་ས་དཀྱིལ་ལྷ་རྒན་གྱིས་གསུངས་པའི་སྲས་མཆོག་གི་བསང་ཡིག་ཏུ།“ཨོ་ཨཱ་ཧཱུྃཿ གཉན་ཆེན་སེ་ཀུ་ག་རུ་ཊ། །བྱ་ཁྱུང་དཀར་པོ་ཁྱུང་གི་རིགས། །གསང་བའི་ཡུམ་ཆུང་ཀླུ་ཡི་རིགས།། སྲས་མཆོག་འབུམ་པ་དོན་གྲུབ་ལྷ་ཡི་རིགས། །ལྷ་ཀླུ་ཁྱུང་གསུམ་སྲས་མཆོག་དྲག་རྩལ་ཅན། །”④ཞེས་གསང་ཡུམ་སྲས་འཁོར་ཡོད་ཅེས་གསལ་བར་བསྟན་པ་མ་ཟད། དེ་སྔོན་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་བྱ་ཁྱུང་སྐོར་གྱི་འདོན་ཆོག་ཏུའང་། “བདེ་སྟེར་གསང་བའི་ཡུམ་ཆེན་གནས་མོ་རུ། །”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དང་། ཡུམ་སྐྱ་རྒན་གནས་མོའི་ཆ་བྱད་ཀྱང་། “སྐུ་མདོག་ཀུ་མུད་ཏ་ལྟར་དཀར་བ། ཤེའུ་ཕྲུག་མཛེས་པའི་ཡུ་མོ་ལ་བཅིབས་པ། ཕྱག་གཡས་ན་ཟངས་མདའ་འཛིན་པ། གཡོན་ན་ཤེལ་དཀར་གྱི་མེ་ལོང་ཐོགས་པ། ཁམས་གསུམ་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པ། ཕྱོགས་གསུམ་ལ་ལ་ཐུར་མེད་པ།”⑤དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཟེར། གཞན་ཡང་། ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་དང་གསང་ཡུམ་སྐྱ་རྒན་གནས་མོ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། “གཡུ་འབྲུག་སྔོན་མོས་སྟོང་སྒྲ་སྒྲོག་དུས། རྨ་བྱ་སྔོན་མོས་སྒྲོ་གུར་ཕུབ་འདྲ། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོས་གསུང་སྙན་སྒྲོག་དུས། འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔས་གུར་ཁང་ཕུབ་འདྲ། དབྱར་མེ་ཏོག་མཛེས་པའི་དྲི་ཞིམ་དུས། ཀླུ་དུང་སྐྱོང་དཀར་མོའི་གཟུགས་མཛེས་པ།”⑥ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་དོན་ནི། དབྱར་ཟླ་གསུམ་གྱི་དང་པོའི་ནང་འབྲུག་མགོ་མ་གྲགས་ཏེ་ཆར་བསིལ་མ་འབབ་པའི་རྟེན་འབྲེལ་འགྲིག་དུས། བྱ་རྨ་བྱས་འབྲུག་སྒྲ་སྙན་མོ་ཐོས་ཏེ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་སྒྱུར་འདྲ་དང་། དཔྱིད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་རྣམ་པར་རྒྱས་ཏེ་ཁུ་བྱུག་གི་གསུང་སྙན་སྒྲོག་དུས། འཇའ་ཁ་དོག་སྣ་ལྔས་གུར་ཁང་ཕུབ་པ་བཞིན་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་ཉམས་སྟོན་པ་ཡིན་ཞེས་དང་། དབྱར་ས་གཞི་རི་ལུང་ཐམས་ཅད་ལ་མེ་ཏོག་སྣ་བརྒྱ་ལྷམ་མེར་བཞད་དེ་དྲི་བསུང་ཕྱོགས་བཅུར་འཐུལ་དུས། ཀླུ་དུང་སྐྱོང་དཀར་མོའི་ཞལ་མངོན་སུམ་དུ་བསྟན་ཏེ་ལང་ཚོའི་སྒེག་ཉམས་ངོམས་པ་ཡིན་ཞེས་དང་། གསང་ཡུམ་སྐྱ་རྒན་གནས་མོའི་བཞུགས་གནས་སུ་ཚང་ཚང་ནགས་ཀླུང་འཁྲིགས་དུས་ཧ་ཅང་ཉམས་དགའ་ཞིང་བག་ཕེབས་པ་ཡིན་ཞེས་འགྲེལ་ནས་གོ་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ལེན་དགོས་ཟེར་རོ། །\nསྲས་མཆོག་འབུམ་པ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་ཆ་བྱད་ནི།“བཅིབས་སུ་རྟ་མཆོག་རྐྱང་དཀར་བཅིབས། །ཕྱག་ན་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་མདའ་མདུང་བསྣམས། །ཁྲབ་དཀར་རྨོག་དཀར་འཛུམ་དཀར་འཕྲོ། །བྱུ་དཀར་མདོག་ལ་འོད་དཀར་འཕྲོ། །”ཞེས་སོ། །དེ་བཞིན་བྱ་ཁྱུང་ཡུམ་སྲས་འཁོར་བཅས་ལ་འཕྲིན་བཅོལ་བྱ་ཚུལ་ནི། “སྲས་དང་ཡབ་ཡུམ་སྐུ་འཁོར་མཛོད་བདག་རྣམས། ། ཚེ་དང་བསོད་ནམས་རྒྱས་པར་མཛོད། །ལྷ་ཀླུ་སྡེ་བརྒྱད་སྡེ་དཔོན་དང་། །སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་སྐྱོང་བའི་དྲག་རྩལ་ཅན། །ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་འཁོར་མཛོད། །རྦད་ན་ནམ་མཁར་གློག་ལྟར་མྱུར། །ད་ལྟ་མ་འོངས་རྣམས་ལ་མགོན་སྐྱབས་མཛོད། །དགྲ་བགེགས་ཆེམ་ལ་འབེབས་པར་མཛོད། །སྟོང་གསུམ་ཁ་ལོ་རྒྱས་པར་མཛོད། །དེ་རིང་བདག་གིས་བསང་མཆོད་འབུལ་བ་རྣམས། །བདེ་ཞིང་སྐྱིད་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །”ཅེས་སོ།།\n1. གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར། གོང་དུ་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་སྐོར་བྲིས་ཡིག་ཐོག་གི་རྒྱུ་ཆ་དང་ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ནས་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ་བགྱིས་ཡོད། ད་ནི་ས་དཀྱིལ་བྱ་ཁྱུང་ལྷ་ཁང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་གི་སྐོར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཐོག་མར་ལྷ་ཁང་འདི་དུས་རབས་ནམ་ཞིག་གི་སྐབས་བཞེངས་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐོར་གླེང་ན། རྒྱ་བཟའ་དགེ་བཤེས་ཀྱིས་མཛད་པའི《རེབ་གོང་རུས་མཛོད་ལྟ་བ་མཁའ་ཁྱབ་ཕྱོགས་བྲལ》ལས། “ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་དང་པོ་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ⒂ཀྱི་སྲས་གཉིས་པ་ནམ་མཁའ་སྟོབས་རྒྱས⒃དང་རོང་བོ་ནང་སོ་སོགས་ཏ་མིང་རྒྱལ་པོར་མཇལ་བར་སོང་བས་སྔར་སྲོལ་ལྟར་གྱི་ཆོ་ལོ་གནང་བ་དང་། ཕྱིར་ཕེབས་ཏེ་རོང་བོ་ནང་སོ་དང་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་རོང་བོ་སྡེ་བདུན་ལ་ཉིན་གསུམ་གྱི་དགའ་སྟོན་མཛད་པའི་ཉིན་གཉིས་པའི་མཚན་མོར་རྨི་ལམ་ཞིག་རྨིས་པའི་མནལ་ལམ་དུ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པ། རྟ་ངང་བ་གསེར་མདོག་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་བཅིབས་པ། སྐུ་ལུས་ཡོངས་རྫོངས་ཁྲབ་རྨོག་འཁོར་གསུམ་གྱིས་བརྒྱན་པ། སྐད་གདངས་འབྲུག་ལྟར་ལྡིར་ལྡིར་འདོན་ཅིང་། འཁོར་དུ་རྒྱ་རིགས་དམག་དཔོན་གྱི་ཆ་བྱད་ཅན་མི་ཆེན་གསུམ་གྱིས་གཙོ་མཛད་པའི་སྐུ་འཁོར་སྐྱ་སེར་ལྔ་བརྒྱའི་ཚོགས་ཙམ་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་འཇིགས་ཤིང་རྔམ་པའི་སྒོ་ནས་རྟ་བ་མང་པོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་གསེར་ལྗོངས་རྒྱལ་ཐང་གི་བཀའ་གདམས་པ་དགོན་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུའི་སྒོ་དྲུང་དུ་འཚོགས་ནས། སྐུ་འཁོར་གཙོ་བོ་རྒྱ་རིགས་ཆ་བྱད་ཅན་དེས་སྐད་གསེང་མཐོན་པོས། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་ནམ་མཁའ་སྟོབས་རྒྱས་ལགས། ཁྱེད་འདིར་ཕེབས་དང་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་མཁར་སྒོའི་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས། སྒོ་དྲུང་གི་ཐང་ཆེན་དུ་འཆོགས་པའི་སྐྱ་སེར་རྟ་པ་ལྔ་བརྒྱའི་དབུས་ནས་སྐྱེས་བུ་གཙོ་བོ་སྐུ་ལུས་ཡོངས་ན་གསེར་འོད་ལམ་ལམ་འཚེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་ཆེན་པོ་ལགས། ང་ཚོ་རྣམས་ལ་གུར་ཁང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པས་གུར་དེ་ཕུབ་ས་ཞིག་གནང་བར་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པས། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུས། མི་ཁྱེད་གང་ནས་ཡོང་། གུར་ཁང་ཞིག་ཕུབ་ས་གནང་ནས་ཅི་བྱེད། རྗེས་སུ་ཁྱོད་ཚོ་གང་ལ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཞེས་ཞུས་པས། རྒྱ་རིགས་གཙོ་བོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས། བདག་ཅག་རྣམས་ནི་གང་ནས་ཡོང་བའི་མི་མ་ཡིན་ནོ། །ང་ནི་ཁྱོད་ཚོ་ཕ་མེས་ཡང་མེས་རྣམས་ཀྱི་གྲོགས་ཡིན། གུར་ཕུབ་ནས་ས་འདིར་འདུག་པའི་མི་ཡིན། ཞེས་ཕྱག་ཏུ་མདོང་མོ་དར་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཞིག་ཡོད་པ། དེ་ནམ་མཁའ་ལ་ལན་གསུམ་བསྐོར་བ་དང་མཉམ་དུ་གནམ་ས་འགུལ་བའི་འུར་སྒྲ་དང་བཅས་པའི་སྣང་བ་སྐྱེས་པ་དང་མཉམ་དུ་གཉིད་ལས་སད་སྐབས། དེ་རྣམས་རྨི་ལམ་ཡིན་པས་ཁོང་གི་ཐུགས་དགོངས་ལ། འདི་ལྟ་བུའི་རྨི་ལམ་གསལ་པོ་ཡ་མཚན་ཅན་ཞིག་རྨིས་པ་ནི་ལྷའི་ལུང་བསྟན་ཡིན་པ་ལས་རྨི་ལམ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན་དགོངས་ཏེ། ཁམས་ཕྱོགས་ནས་ཕེབས་པའི་གྲུབ་ཐོབ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གསུངས་ལས། ལྷ་ཁང་གུར་ཁང་འདྲ་བ་བཞོངས(བཞེངས)། བྱ་ཁྱུང་སྐུ་འཁོར་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས། །རྟེན(བསྟེན)ཀྱང་མི་དགོས་རང་འཁོར་འབྱུང་། །ལྷ་མི་ཀུན་ལ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་། །ཞེས་གསུངས་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པས། ས་དཀྱིལ་ཏཱ་བེ་ཧུའི་རྨི་ལམ་དང་བླ་མ་གྲུབ་ཐོབ་པའི་གསུང་ལྟར། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་བགྲང་བྱ་བཅུ་དྲུག་པ་ཆུ་རྟ་ལོར(སྤྱི་ལོ་1402ལོར)ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནས་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་།”ཞེས་འཁོད་གསལ་ལྟར་ན། ལྷ་ཁང་འདི་ཐོག་མར་བཞེངས་དུས་ནི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་འགོ་ཡིན་དགོས་འདུག ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་གཉིས་པའི་རིང་ལྷ་ཁང་བཞེངས་པ་ནས་དཔོན་རབས་བཅུ་བཞི་པ་བླ་མ་རྒྱལ་མཚན(རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་བྱ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1681ལོ)བར་དུ་ཕལ་ཆེར་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་ལྷག་འགོར་བ་དང་། དེའི་རིང་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་འདི་ལ་དར་རྒུད་ཇི་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བའི་སྐོར་རུས་མཛོད་དུ་མི་གསལ་མོད། འོན་ཀྱང་བསམ་བློ་རེ་བཏང་ན། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུའི་དཔོན་རབས་ཀྱིས་རོང་བོ་ནང་སོ་སྐུ་ན་རིམ་དང་ཕན་ཚུན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ནས་རེབ་གོང་འདུས་པའི་ས་ཁུལ་གང་མང་ཞིག་ལ་དུས་ཡུན་རིང་བོར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་མྱོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་བལྟས་ན། ལྷ་ཁང་འདི་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུའི་དཔོན་རབས་རྣམས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་སྡེ་འདིའི་འབངས་མི་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་གཙུག་གི་ཏོག་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་རྩོད་མི་དགོས་ཏེ། རུས་མཛོད་ལས། “ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་བླ་མ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྲས་པདྨ་ལྷུན་གྲུབ་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་བགྲང་བྱ་ལྔ་བཅུ་བ་མེ་འབྲུག་ལོར(སྤྱི་ལོ་1736ལོ)གོང་མ་ཆན་ལུང་རྒྱལ་པོར་མཇལ་བར་ཕེབས་པས། རྒྱལ་པོས་སྔར་སྲོལ་ལྟར་ཐོབ་ཐམ་ག་དང་། གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག་གི་ཐང་ག དེ་མིན་གོང་མའི་མཛོད་ན་ཡོད་པའི་རྟེན་བྱིན་ཅན། ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་ལ་གཡུ་ཏོག་ཕུལ་བའི་འཕེལ་དངུལ་རྡོ་ཚད་ལྔ་བཅུ། བཀའ་རྩེབ་གདུང་ལྷ་ཁང་ལ་ཀྱོ་ཐོག་ཕུལ་བའི་འཐེལ་དངུལ་རྡོ་ཚད་སུམ་ཅུ་གནང་པས། དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུས་དེ་རྣམས་ཁྱེར་ནས་ཡུལ་དུ་འབྱོར་བ་དང་། ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་ལ་གཡུ་ཏོག་ཕུལ་གྲབས་མཛད་སྐབས། རོང་བོ་དགོན་ཆེན་ཐུགས་མ་དགྱེས་པར་འགལ་བ་ཅུང་ཙམ་བྱུང་བས། ས་དཀྱིལ་གཞི་བདག་ལྷ་ཁང་དང་བཀའ་རྩེབ་གདུང་གཞི་བདག་རྩེབ་གདུང་གཞི་བདག་ལྷ་ཁང་གཉིས་ལ་ཀྱོ་ཏོག་ཕུལ། དུས་དེ་ནས་བཟུང་རེབ་གོང་གི་ལྷ་ཁང་གང་ཡིན་ལ་གཡུ་ཏོག་ཕུལ་མི་ཆོག་པའི་སྲོལ་དེ་ནས་བཙུགས།”ཞེས་འཁོད་གསལ་ལྟར་ན། ལྷ་ཁང་འདི་བཙུགས་ཡུན་རིང་པས་མི་ཚད། ཆིང་རྒྱལ་རབས་གོང་མས་ཀྱང་ལྷ་ཁང་གི་གཙུག་ཏུ་གཡུ་ཏོག་ཕུལ་ཆོག་པའི་རྟགས་ཐོབ་གནང་མྱོང་བ་དང་། དེ་ནི་གཅིག་བྱས་ན་གོང་མ་རྒྱལ་པོ་ཆོས་དད་ཆེ་བའི་ཐུགས་འདུན་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་ལ། གཉིས་སུ་ན་གོང་མས་ས་གནས་དཔོན་པོར་བསྩལ་བའི་སྲིད་དབང་གི་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་པ་རེད། ས་དཀྱིལ་སྡེ་བ་འདི་རོང་བོ་དགོན་པའི་ས་བདག་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས“ས་འཛིན་སའི་གཟུང་ཐག”ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བསྔགས་ཀྱང་། དཔོན་པོའི་གང་དུ་བཞུགས་མཁན་བླ་མ་ཡིན་པས་ན། གོང་མས་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་ལ་གཡུ་ཐོག་ཕུལ་ཆོག་པའི་ཐོབ་བསྩལ་ནའང་། སྐབས་དེའི་ཏ་བེ་ཧུས་ས་གནས་རང་གི་ཡུལ་ལུགས་དང་བསྟུན་ནས་ཀྱོ་ཏོག་ལས་གཡུ་ཏོག་མ་ཕུལ་བ་གོང་གི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཉིད་ལས་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་། བཤད་རྒྱུན་དུ་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་འདི་རོང་བོ་ཤར་བླ་བྲང་དང་མཐོ་དམའ་མེད་པར་ཆགས་ཡོད་པ་ནི་བླ་དཔོན་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ཟེར་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །\nས་དཀྱིལ་སྡེ་བ་འདི་རོང་བོ་དགོན་པའི་ས་བདག་ཡིན་ཟེར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། རོང་བོ་བླ་མ་བསམ་གཏན་རིན་ཆེན་གྱི་རིང་དགོན་པར་ས་བྱིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་ཏེ། བཤད་རྒྱུན་དུ་དགོན་པ་ཐོག་མར་ཕྱག་འདེབས་མཛད་སྐབས་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུར་གཡག་བཟང་པོ་ཞིག་གི་ཀོའི་ཆེ་ཆུང་ཙམ་བྱིན་ན་ཆོག་ཟེར་བ་ལྟར་བྱིན་པས། དགོན་པས་བློ་རིག་བཀོལ་ནས་ཀོ་བ་དྲས་ཏེ་ཕྱོགས་བཞིར་འཐེན་པས་ས་ཆེན་པོ་ཤོར། དེ་ལ་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུས་ས་སྟེར་རྒྱུ་སྔར་ནས་ཁས་བླངས་ཟིན་པས་ཐབས་མེད་གསུངས། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་བཞི་པ་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི(རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་བགྲང་བྱ་ཞེ་དྲུག་པ་ཆུ་བྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1312ལོར་སྐུ་འཁྲུངས།)སྐུ་རིང་ལ་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བ་བསྐོར་གསུམ་དུ་བྱས་ནས་མཁར་གྱང་བརྡུང་བ་དང་། “ས་དཀྱིལ་དུད་ཁ་བརྒྱད་བཅུ།”ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཀྱང་དེ་དུས་ཐོག་མར་བྱུང་བར་མངོན། དེ་དུས་ཀྱི་ས་དཀྱིལ་དང་རོང་བོ་བཀའ་གདམས་དགོན་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རུས་མཛོད་ལས། “རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་བགྲང་བྱ་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་སྟག་ལོར(སྤྱི་ལོ་1338ལོ།)ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་རིང་ནས། རོང་བོ་བཀའ་གདམས་དགོན་ཆེན་གྱི་བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་ས་དཀྱིལ་དུད་ཁྱིམ་བརྒྱད་ཅུས་སྒྲུབ་དགོས་བྱུང་།”ཞེས་དང་། ཡང་། “རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་བགྲང་བྱ་སོ་བདུན་པ་ཆུ་ཡོས་ལོར(སྤྱི་ལོ་1363ལོར་དབུས་གཙང་ནས)ཕྱིར་རང་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས། ཕ་རོང་བོ་ཚང་དང་མཉམ་དུ་རོང་བོ་དགོན་ཆེན་ས་འཛིན་ལྷ་ཁང་ནི་རོང་བོ་བླ་མ་བསམ་གཏན་རིན་ཆེན་གྱི་བཀའ་ལུང་ལྟར་བཞེངས་གྲུབ་བྱུང་།”ཞེས་འཁོད་པ་ལས།ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་དང་རོང་བོ་བླ་མ་བསམ་གཏན་རིན་ཆེན་གཉིས་མཆོད་ཡོན་དུ་སྦྲེལ་བའི་སྐབས་འདི་ཉིད་ཡིན་པ་གསལ་བར་བསྟན་ཅིང་། རྒྱ་ཡིག་གི《རེབ་གོང་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས》(《同仁县志》)ལས། རོང་བོ་དགོན་པ་རྨང་འདིང་དུས་ནི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཏ་ཏི(元大德五年，公元1301年)སྐབས་ཡིན་ལ། ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུས་བླ་མ་བསམ་གཏན་རིན་ཆེན་ལ་སྦྱིན་བདག་མཛད་དེ་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་གཏོང་དུས་ནི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཧུང་ཨུ་(明洪武三年，公元1370年)སྐབས་ཡིན་པར་བཞེད། དེས་ན་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བ་འདི་རོང་བོ་དགོན་པའི་ས་བདག་ཡིན་པའི་ཞོར་ལ་ཡོན་བདག་ཡང་ཡིན་པ་གོང་འཁོད་ལས་ཤེས་ཐུབ། འདིར་ངེས་དགོས་པ་ཞིག་ནི། བླ་མ་བསམ་གཏན་རིན་ཆེན་གྱི་སྐུ་རིང་རོང་བོའི་ས་འཛིན་ལྷ་ཁང་བཞེངས་པ་ནས་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོའི(སྤྱི་ལོ་1607ལོར་འཁྲུངས)བར་དུ་ཕལ་ཆེར་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ལྷག་འགོར་ཡོད་པ་དང་། འདིའི་རག་བར་གཉན་ཆེན་སེ་ཀུ་ག་རུ་ཊ་དེ་ཀླུ་བདུད་བཙན་གསུམ་གྱི་ཁ་གནོན་དུ་སྟོད་ཀྱི་བྱ་ཁྱུང་གངས་ལ་གནས་ཡོད་པ་ལས་རོང་བོ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དང་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་གཞི་བདག་ངོ་མར་ད་རུང་བསྟེན་མེད་པར་སྣང་། འོ་ན། ཡབ་རྗེ་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་དེ་རོང་བོ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས་ནས་དགོན་པའི་བྱང་སྐྱོར་ས་དཀྱིལ་གཞི་བདག་ཏུ་མ་བཀོད་ཡར་སྔོན་བར། སྡེ་འདིས་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་འགོར་ཡོད་ཙ་ན་དེ་སྔོན་སྡེ་འདིར་བསྟེན་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་ཡོད་ངེས་པས། འདིའི་སྐོར་ལ་དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་དུ། ས་དཀྱིལ་གཞི་འཛིན་གྱི་ཐོག་མའི་མཆེད་ཁུངས་དེ་ལྷ་སའི་བྱང་སྟག་ལུང་དང་། ཁམས་རྔ་བ་ས་ཆ་ནས་མིང་སྲིང་བདུན་ཡོང་སྟེ་ས་ཆ་བདུན་ནས་གཞི་བཟུང་བ་ལས། ཁམས་ཕྱོགས་ནས་རོང་བོ་ས་དཀྱིལ་དུ་མཆེད་ཡོང་བའི་མི་དེ་དག་གིས་བོད་ཡ་ཐོག་སྐབས་ཀྱི་མ་སངས་སྤུན་དགུའི་གྲས་ཀྱི་སྤུན་དྲུག་པ་བསྟེན་པར་བཤད། གཞན་ཡང་གཅན་ཚའི་ཁམས་རའི་གཞི་འཛིན་གྱི་ཐོག་མ་ཡང་ཁམས་རྔ་བ་ས་ཆ་ནས་མཆེད་ཡོང་བའི་སྟབས་ཀྱིས། དུས་དེང་སང་གི་བར་དུ་ཨ་མྱེས་མ་སངས་ཞེས་མ་སངས་སྤུན་དགུའི་གྲས་ཀྱི་སྤུན་གསུམ་པ་བསྟེན་པར་བཤད། སྡེ་དེ་ལ་ཁམས་ར་ཞེས་ཐོགས་དོན་ཡང་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་མཆེད་ཡོང་བའི་དབང་ཀིས་ཡིན་ལ། དེ་ཕྱོགས་སུ་ཨ་མཛེས་ཟེར་བའི་ཡུལ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡང་། གཞི་འཛིན་གྱི་ཐོག་མ་མིང་སྲིང་སྤུན་བདུན་གྱི་གྲས་སུ་བུ་མོ་མཛེས་མ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡོད་པས། ཚང་མས་ཨ་ལ་ཇི་འདྲ་མཛེས་པ་ལའང་ཞེས་ཡིད་སྨོན་ཤོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་མོས་ས་བཟུང་བའི་ཡུལ་དེ་ལ་ཨ་མཛེས་ཞེས་ཐོགས་པར་བཤད། དེར་བལྟས་ན་ཁམས་ར་དང་ས་དཀྱིལ་གྱི་གཞི་འཛིན་རྣམས་འདི་ཕྱོགས་སུ་ཡོང་སྐབས་རང་རང་གི་བསྟེན་པའང་མཉམ་ཏུ་ཁྲིད་ཡོང་བ་ནི་གོར་མ་ཆག རྗེས་སུ་ས་དཀྱིལ་བསྟེན་པ་ཨ་མྱེས་མ་སངས་དེ་མཐུ་ནུས་དེ་འདྲར་མྱུར་མོ་མིན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོར་ཞུས་ནས་ས་དཀྱིལ་ལྷ་སྐལ་དུ་ཨ་མྱེས་བྱ་ཁྱུང་གནང་བ་ཡིན་ཟེར། བཤད་ཚུལ་འདི་ཁུངས་ལྡན་ཡིན་མིན་ད་རུང་མི་ཤེས་པས། གཟུར་གནས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ད་དུང་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་པར་འཚལ་ལོ། །\n2. དེང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར། ལོ་བཅུའི་གོད་ཆག་ནང་ལྷ་ཁང་འདིའི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་མ་ལུས་འཇིག་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་། ཏང་གི་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པའི་ཚུན་ལ་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་ཡང་དག་པ་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་རྗེས། སྡེ་འདིའི་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱིས་རང་གང་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་དངུལ་དང་ནུས་ཤུགས་གང་ཡོད་བཏོན་ཏེ་ལྷ་ཁང་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པ་དང་། དེ་དུས་ལྷ་ཁང་གི་གནའ་ཤུལ་ནས་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཅ་ལག་ཪྙིང་བ་སྐོར་ཞིག་ཪྙེད་པ་ལས། ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཆེས་རིན་ཐང་དང་ལྡན་པ་ནི་ལོ་ཟླའི་ཆར་རླུང་གིས་འཇིག་པའི་དམག་དཔོན་བཱ་རྫོང་རི་ལིང་གི་འཇིམ་སྐུའི་ཤུལ་ནས་རྒྱ་ཡིག་དཔེ་ཪྙིང་ཞིག་ཪྙེད་པ་དེ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་རྒན་པོ་འགའ་རེ་དཔེ་ཪྙིང་འདི་ཉར་ཚགས་བྱེད་རྒྱུར་མ་འཐད་པར་ཕན་ཡོན་གཅིག་ཡིན་ཟེར་ནས་འཇིམ་པའི་ནང་བརྫིས་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་དམག་དཔོན་བཱ་རྫོང་རི་ལིང་གི་སྨན་སྐུ་བཞེངས། དཔེ་ཪྙིང་དེ་དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་མཁན་རྒན་པོ་ཞིག་གིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། དེ་ཉིད་རྒྱུ་རྩ་ཤོག་དང་། རྒྱའི་གནའ་ཡིག་ལག་བྲིས་མ། ལོ་མང་པོ་འགོར་བས་མགོ་མཇུག་གི་རྒྱབ་ཤ་དང་ཟུར་བཞི་རུལ་ནས་སྔར་གྱི་མདོག་ངོ་མ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ཀྱང་། ཁ་ཕྱེས་ནས་བལྟས་ན་ཡི་གེ་ཧ་ཅང་གསལ་བོ་ཡིན་པ་དང་།ཤོ ག་གྲངས་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད་ཟེར། གལ་སྲིད་དཔེ་ཪྙིང་འདི་དེ་རིང་ཀི་བར་དུ་ཉར་ཚགས་དོ་དམ་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་ཚེ། འབྲེལ་ཡོད་དམག་དཔོན་བཱ་རྫོང་དང་རེབ་གོང་གི་གསང་བའི་རི་ལིང་བཅུ་གཉིས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཟུར་ལྟའི་ཡིག་ཆ་ཨང་དང་པོ་ཡིན་སྲིད་མོད་ཀྱང་། དེང་སང་རེབ་གོང་དམངས་ཁྲོད་དུ་དེའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་མ་དགོས་ཁུངས་ཐུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཁ་ཚང་རེ་བཤད་ཐུབ་མཁན་མི་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ནི་ཡིད་ཕངས་པའི་གནས་སོ།།\nསྤྱི་ལོ་1982ལོར་བསྐྱར་དུ་བཞེངས་པའི་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་འདི། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་སྐལ་བཟང་རྫོགས་ལྡན་གྱི་སྐྱ་རེངས་གསར་པ་རང་ཅག་འགྲོ་བ་ཡོངས་སུ་སྐྱིད་དུ་ཤར་བའི་ལོ་དང་པོའི་ནང་། སྡེ་འདིའི་ཕོ་མོ་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་ཚང་མས་སྡེ་བའི་མཁར་འགོ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྷག་བསམ་རྩ་འཛུགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས། ཡོད་པོས་བརྒྱ་འབུལ་སྟོང་འབུལ་དང་། མེད་པོས་མེ་ཏོག་མཆོད་འབུལ་གྱི་དཔེ་ལྟར་སྔ་རྗེས་སུ་ཁྱོན་བསྡོམས་རང་གྲབས་མ་དངུལ་སྒོར་སུམ་འབུམ་བཞི་ཁྲི་ལྷག་བཏོན་ཏེ་ལྷ་ཁང་གི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཐམས་ཅད་གསར་འཛུགས་རྒྱས་བཞེངས་བྱས་པ་དང་། འབྲེལ་ཡོད་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་སློབ་འཕྲོད་སྟེན་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་ལས་གཞི་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་མཁན་གྱིས་མཚམས་སྦྱོར་ལ་བརྟེན་ནས། 2002ལོའི་དབྱར་ཁར་ཨ་རིའི་ཟམ་པ་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས( TheBridg Found. U. S. A)“ཕུལ་བྱུང་རིག་གནས་ཤུལ་རྫས་སྲུང་སྐྱོང་ལས་གཞི་འདིའི་ཐད་རོགས་དངུལ་མི་དམངས་ཤོག་སྒོར་བརྒྱད་ཁྲི་དགུ་སྟོང་གནང་བར་བརྟེན། ལོ་འདིའི་དྲུག་པའི་ཀླུ་རོལ་ཆེན་མོའི་ཡར་སྔོན་རག་བར་ལྷ་ཁང་གི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་མ་ལུས་དུས་ལྟར་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་། མཆོད་ཁང་གི་མཚན་ལ“བཀྲ་ཤིས་དགེ་འཕེལ་གླིང”དང་། ལྷ་ཁང་གི་མིང་ལ“མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང”ཞེས་གསོལ། བཀྲ་ཤིས་འགྲུབ་སྟོན་གྱི་ཉིན་མོར། ཤར་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་བླ་མ་དང་དགེ་འདུན་མང་པོ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་མཆོད་ཁང་དང་ལྷ་ཁང་གི་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་རབ་གནས་མཛད་པ་དང་། ཁུལ་དང་རྫོང་དེ་མིན་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་གི་འགོ་ཁྲིད་རྣམ་པས་གཙོས་རེབ་གོང་ཤོག་ཁ་སོ་སོས་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་འབུལ་སྐྱེས་གྱ་ནོམ་པ་བཀྱགས་ཡོང་སྟེ་ཟས་མགྲོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་དང་གླུ་ལེན་གར་རྩེད་ཀྱིས་རྟེན་འབྲེལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞུས། དེའི་མུར་མཚོ་སྔོན་བཪྙན་འཕྲིན་ཁང་གིས་བོད་ཆུ་ལུག་ལོའི་ལོ་གསར་སྤྲོ་ཚོགས་ཏེ།《རིག་འབྱུང་ཡུལ་གྱི་དགའ་སྟོན》ཞེས་པའི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆེད་སྒྲིག་རིག་རྩལ་ལེ་ཚན་དེ་ས་དཀྱིལ་ལྷ་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེའི་སྟེང་རེབ་གོང་གི་གླུ་བ་གླུ་མ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་གདན་ཐོག་གཅིག་ཏུ་འཛོམས་ཏེ་གླུ་ལེན་གར་རྩེད་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་པའི་ཚུལ་དེ་བཪྙན་འཕྲིན་འཁོར་སྐར་བརྒྱུད་ནས་ས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་མིག་གི་དགའ་སྟོན་དུ་བསྟབས་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང2004ལོར་རེབ་གོང་ཡུལ་དུ་བསྡུས་པའི“ཀྲུང་གོའི་རེབ་གོང་པར་ལེན་རིག་གནས་དུས་ཆེན”(中国热贡摄影文化节)གྱི་མཛད་སྒོའི་ཆོ་ག་དེ་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བའི་ཀླུ་རོལ་རྩེ་ས་ཞི་བ་དཀར་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། འདི་ལས་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི། བྱ་ཁྱུང་ལྷ་ཁང་འདི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་ས་ཞིག་ནས་རིམ་གྱིས་དེང་རབས་གླུ་གར་རྩེད་སྟོན་གྱི་སྟེགས་བུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་ཉམས་སྣང་དེ་ཡིན་ལ། ལྷ་ཁང་འདི་སྔོན་ཆད་སྡེ་ཚོ་གཅིག་ནང་ཁུལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་སྤེལ་ས་ཞིག་ནས་རིམ་གྱིས་རེབ་གོང་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དོ་ར་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྒོ་དབྱེའི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་གསར་རྐྱང་གི་ཁྱད་ཆོས་དེ་ཡིན་ནོ། །\n③ལྷ་མ་སྲིན་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་ནི། འབྲེལ་ཡོད་འདོན་ཆ་ཞིག་གི་ནང་དུ། །ཞི་བའི་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་དཀར་པོ་ལྷའི་སྡེར་གཏོགས། 2.དབང་གི་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་དམར་པོ་བཙན་གྱི་སྡེར་གཏོགས། 3.དྲག་པོའི་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་ནག་པོ་བདུད་ཀྱི་སྡེར་གཏོགས། 4.གང་འདོད་དངོས་གྲུབ་སྩོལ་པ་ཕྱུག་པོ་ཀླུ་ཡི་སྡེར་གཏོགས། 5.སྣ་ཚོགས་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་ཁྲ་བོ་གཟའ་ཡི་སྡེར་གཏོགས། 6.དགྲ་ཤ་ཟས་སུ་ཟ་བ་རཀྴ་སྲིན་པོའི་སྡེར་གཏོགས། 7.དགྲ་ལ་སྨྱོ་འབོག་གཏོང་བ་དཀོར་བདག་རྒྱལ་བོའོ་སྡེར་གཏོགས། 8.དགྲ་ཁྲག་སྐོམས་སུ་འཐུང་བ་དལ་ཡམས་མ་མོའི་སྡེར་གཏོགས་ཞེས་འགྲེལ་ཡོད་པ་དང་།《སྡེ་བརྒྱད་མཆོད་ཚུལ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ》ཞེས་པའི་འདོན་ཆའི་ནང་དུ། སྡེ་བརྒྱད་ལ་ཕྱིའི་སྡེ་བརྒྱད་དང་། ནང་གི་སྡེ་བརྒྱད། གསང་བའི་སྡེ་བརྒྱད། མཆོག་གི་སྡེ་བརྒྱད། སྤྲུལ་བའི་སྡེ་བརྒྱད་བཅས་རིགས་འགར་མཆོད་པ་འབུལ་ཚུལ་ཡོད་པ་ལས། ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ནི་སྤྲུལ་བའི་སྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་སོ། །\n④1986ལོར་དམག་དཔོན་ཁང་དུ་སྡེ་མི་ཚོགས་སར་ལྷ་རྒན་གྱིས་སྲས་འབུམ་པ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་བསང་ཡིག་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། འདས་པོ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་དང་ཀུན་བཟང་བཀྲ་ཤིས་གཉིས་ཀྱིས་སྒྲ་ཕབ་ཅིང་དགེ་རྒན་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད། ཨ་ལགས་གསེར་ཁྲི་བདེ་གཤེགས་ཚང་མཁས་བཙུན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོས་ཞུ་དག་མཛད་དེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེང་སང་སྡེ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་འདོན།\n⑦ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་དང་པོ་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ནི་བོད་རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་བགྲང་བྱ་བཅུ་གཉིས་པ་ས་སྟག་ལོ་སྟེ་1278ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་སྐུ་མ་འདས་ཡར་སྔོན་གྱི་རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་བགྲང་བྱ་ཉེར་དགུ་བ་ཤིང་ལུག་ལོ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་1295ལོར་ས་དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་ཡི་ཆོ་ལོ་དང་། ཐོབ་ཞྭ། ཐོབ་ལྭ། ཀསེར་ཡིག་ཅན་གྱི་གོང་མའི་ཕྱག་བྲིས་ཐམ་ག་ཅན་དང་། བློན་པོའི་ཕྱག་བྲིས་དངུལ་ཡིག་ཅན། དེ་མིན་གོང་མའི་མཛོད་ནས་གསེར་སྲང་ཉིས་སྟོང་དང་དངུལ་སྲང་བདུན་སྟོང་། རྟ་དྲེའུ་བརྒྱད་བཅུ། གོས་སྣམ་དོ་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་བློན་པོ་ཀྲང་ཅེ་པོ་ཟེར་བ་དེས་རང་གི་མཛོད་ནས་གསེར་སྲང་ལྔ་བཅུ་དང་། དངུལ་རྡོ་ཚད་ལྔ་བཅུ། རྟ་དྲེའུ་སུམ་བཅུ། དེའི་ནང་གོས་སྣམ་དོ་བོ་ཉི་ཤུ་སོགས་ཀྱི་གནང་སྦྱིན་ཆེན་པོ་འཇིག་རྟེན་ན་དཔེ་མི་སྲིད་པ་ཞིག་གནང་ནས། རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་བགྲང་བྱ་སོ་གཅིག་པ་མེ་བྱ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1297ལོར་ཕྱིར་རེབ་གོང་གསེར་མོ་ལྗོངས་སུ་ཕེབས་ཏེ་ས་དཀྱིལ་སྡེ་བས་གཙོས་པའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་སྡེ་བ་སོ་སོར་རྒྱལ་སྟོན་དཔེ་མི་སྲིད་པ་མཛད་ཅེས་རེབ་གོང་རུས་མཛོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ན། དཀྱིལ་ཏ་བེ་ཧུ་དང་པོ་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་དུས་ནི་དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན།\n⑧བོད་རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་བགྲང་བྱ་བཅུ་དགུ་པ་ཤིང་བྱ་ལོ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་1345ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་སོ་ལྔ་བ་རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་བགྲང་བྱ་ང་གསུམ་པ་ས་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1379ལོར་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར།\n༄༅།། བོད་ཀྱི་ཚགས་པར་གསར་འགྱུར་གྱི་འཕེལ་རིམ་དང་། ཚགས་པར་ཆེ་ཆུང་གི་རྩོམ་རྩལ་ལ་དཔྱད་བསྡུར་རགས་ཙམ་བྱས་པ།