སྤེལ་དུས 2019-12-19 ཡོང་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། རྩོམ་པ་པོ། བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ།\n［ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] རྩོམ་འདིར་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དག་གི་ཞིབ་འཇུག་གནང་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ཀྱག་ཀྱོག་གི་མི་ཚེ་ཐུང་ངུའི་ཁྲོད་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མའི་ས་ཁུལ་དུ་ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་དུ་བསྐྱོད་དེ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱེད་ཐབས་སོགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས། འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཡི་གེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་སྐད་ཁྱིམ། སྒོས་སུ་བོད་ཡིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད། རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ ཏུང་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་། བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་བྱུང་འཕེལ། རྒྱལ་ཕྱིའི་སྐད་བརྡའི་བར་དང་སཾ་བོད་སྐད་བརྡའི་བར་སོགས་ལ་ཞིབ་བསྡུར་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་དཔྱད་འབྲས་སྔ་ན་མེད་པ་བླངས་ཡོད་པ་དེ་དག་གཙོ་བྱས་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད།\n［བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] དགེ་ཆོས། སྐད་བརྡ་རིག་པ། མཛད་རྗེས། དཔྱད་འབྲས།\nམིག་སྔར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁམས་སུ་དགེ་ཆོས་ལགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་ནི་ཆར་ཤུལ་གྱི་ཤ་མོ་བརྡོལ་བ་ཇི་བཞིན་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་དེ། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རྣམ་ཐར། དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་《ཀླུ་སྒྲུབ་དགོངས་རྒྱན་》དང་《རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་》དང་ཁོང་གི་སྙན་ངག་གི་སྐོར་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་དཔྱད་འབྲས་ཀྱང་གཡུར་དུ་ཟ་བ་བླངས་ཡོད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་སྤྱི་ལོ་1972ལོར་རྒན་པོ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི་《མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རྣམ་ཐར་མདོར་བསྡུས་》དང་།① སྤྱི་ལོ་1983ལོར་རྟོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་》 དང་སྤྱི་ལོ་1999ལོར་རྟོར་གཙང་འཇིགས་མེད་ཀྱི་《དྲང་བདེན་གྱིས་བསླུས་པའི་སློང་མོ་བ་》ཞེས་པ་སོགས་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ཀྱག་ཀྱོག་གི་མི་ཚེའི་བཞུད་ལམ་དང་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་སོགས་ལ་སྤྱི་སྡོམ་བྱས་ཡོད་ལ། སྤྱི་ལོ་1988ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ཆེས་ཐོག་མར་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》པར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་།② སྤྱི་ལོ་1990ལོར་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》པོད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་པར་སྐྲུན་མཛད་ནས་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད།③ སྤྱི་ལོ་1997ལོར་རེབ་གོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་གྱིས་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་》④ཞེས་པའི་དེབ་ཅིག་བརྩམས་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་མི་ཚེ་ལ་ཅུང་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པས་སྤྱི་སྡོམ་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། བོད་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དཀོན་གྲས་སྐོར་ཞིག་བཀོད་ཡོད་ལ། ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་ལས་བྱུང་བའི་ངག་ཐོག་གི་དཔྱད་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ཁྱད་མཚར་བའི་མི་ཚེ་བཞེངས་བཀོད་བྱས་ཏེ་ཁོའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་རྣམས་གཟིགས་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་ལམ་དུ་ཕུལ་ཡོད། རྒྱལ་ཕྱིའི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་ར་ཧུ་ལ་སཾཀི་རྟི་ཡན་(Rahul sankrityayan 1893- 1963)དང་འཇར་པན་པ་ཁེ་མུའུ་ར་ཧེ་ས་འོ།(Hisao Kimura 1922-1989)ཧྥ་རན་སིའི་མེ་ཁི་ཐང་ན།(Ariane Macdonld1938-- ) ཨ་རི་བ་མེ་ཨེར་སི་ཐན་(M་ C .Goldstein)སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་ཆོས་ལགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་དཔྱད་འབྲས་ཀྱང་མང་པོ་པར་དུ་བསྐྲུན་ཡོད་ལ། ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་སྔོན་དུ་རྒྱལ་ནང་དུ་ཏུའུ་ཡུང་པིན་(杜永彬)⑤དང་རྒྱལ་ཕྱིའི་ཧེ་ཏི་(Heathe stoddard)⑥སོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་དགེ་ཆོས་ལགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཁྲོད་དུ་འཛམ་གླིང་གི་སྔོན་གྲས་སུ་སླེབས་ཡོད། བྱེ་བྲག་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་ཏུང་ཡུང་པིན་དང་པདྨ་ལྷུན་གྲུབ⑦སོགས་ཀྱིས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་དཔྱད་འབྲས་ཐར་ཐོར་ཙམ་རང་རང་གི་དཔྱད་འབྲས་ཁྲོད་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་ལས་གཞན་ཆ་ཡོངས་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པར་བཞག་པའི་མཛད་རྗེས་དང་དཔྱད་འབྲས་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ནི་སྐད་རིགས་སྣ་མང་ལ་མཁས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོ་རང་རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཇི། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད། རྒྱ་གར་སྐད་དང་པ་ལིས་སྐད་སོགས་སྐད་རིགས་བཅུ་གསུམ་ལྷག་ལ་མཁས་ཤིང་། ཁོའི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་སྐོར་ལ། ཡུལ་སོ་སོའི་སྐད་དང་ཡི་གེ བོད་ཡིག་གི་སྒྲ་སྦྱོར། དབུ་ཅན་ལས་དབུ་མེད་རང་བྱུང་དུ་གྲུབ་པ། རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་བརྡར་ཞིབ་འཇུག བོད་ཡིག་གི་སློབ་དེབ། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད། ལེགས་སྦྱར་བང་མཛོད། དགེ་བཤེས་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་ཚིག་མཛོད་སོགས་དང་། གཞན་ཡང་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེར་ཞིབ་འཇུག་དང་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་སོགས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མང་པོ་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་ཁོ་རང་རྒྱ་གར་དུ་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་གོང་མ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་རྒྱ་གར་དུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཞིབ་འཇུག་ཁང་བཙུགས་ཡོད་པའི་ནང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བ་དང་། ཨུ་རུ་སིའི་སྐད་བརྡ་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཆོའོ་ཀྲི་རོ་རིག(Reorge Roerich 1902 1961)ལ་རོགས་རམ་བྱས་ནས་ཨ་མདོའི་བོད་སྐད་ཞིབ་འཇུག་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་བརྩམས་གྲུབ་གནང་ལ། ཁོས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒྲ་རིག་པའི་རིག་གཞུང་གི་སྒྲོམ་གཞི་བརྟོལ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་བྱེད་ཐབས་བེད་སྤྱད་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་། སྒྲ་གདངས། ཡུལ་སྐད་སོགས་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པར་མ་ཟད། ད་དུང་གནའ་བོའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་དང་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་། རྒྱལ་ཕྱིའི་སྐད་བརྡར་ཞིབ་བསྡུར་དང་ཞིབ་འཇུག་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་དཔྱད་འབྲས་མི་དམན་པ་བླངས་ཡོད་པ་རེད།\nདགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་《རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་》ཞེས་པའི་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་སྔོན་ནས་ད་ལྟའི་བར་ཡུལ་སོ་སོའི་ཡིག་རིགས⑧ཞེས་པ་བཀོད་ཡོད་ལ། ལེའུ་འདིའི་ནང་དུ་ཐོག་མར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་འགའ་ཞིག་ལ་ཤེས་རབ་སྐྱེ་བའི་འགོ་བརྩམས་པ་ན་སྔོན་གྱི་མི་རྣམས་ཐོག་མར་རི་མོ་བྲི་བའི་ལས་བྱས་ཏེ་རིམ་གྱིས་ཡི་གེ་བྱུང་བར་མངོན་ཟེར། འཛམ་གླིང་གི་ཡིག་རིགས་སོ་སོའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རིགས་དབྱེ་ལའང་ཞིབ་འཇུག་དང་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ཡོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་གཅིག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བའི་ཡི་གེའི་གཟུགས་དང་། གཉིས་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བྱས་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད། རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བའི་ཡི་གེའི་གཟུགས་ནི་དབྱངས་གསལ་སོགས་ཕྱི་མོ་ཉུང་ངུ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བསྡུས་བ་མེད་ཅིང་། བརྗོད་བ་ཀ་བུམ་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་རེ་རེ་བཞིན་ཡིག་འབྲུ་རེ་བཅོས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་ཡི་གེ་ཡང་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་དར་བའི་འགོ་བཙུགས་པར་མངོན་ཀྱང་རིམ་གྱིས་ནུབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་རྒྱུན་རིང་པོའི་བར་བྱུང་བ་ནི། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨེ་རྗིབ་རྣམས་དང་། ཤར་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་ཡི་གེ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལ་རྒྱ་ནག་རྣམས་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་ད་དུང་ཡང་སྔར་གྱི་རང་བྱུང་ཡི་གེའི་རྒྱུད་པ་ཡིན་པས་དབྱངས་གསལ་སོགས་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཉུང་ངུར་བསྡུས་པ་མེད་དོ།། ཨེ་རྗིབ་རྣམས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཡང་རིམ་གྱིས་གཟུགས་འགྱུར་ནས་ཁ་རོ་ཥ་ཊའི་ཡི་གེ་དང་། དེ་ཡང་འགྱུར་ནས་ཨུ་རུ་སུའི་ཡི་གེ་བྱུང་ལ། ད་དུང་ཧེ་ཙི⑨རྣམས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་ཡིན་ཀྱང་། ཕྱིས་ཙ་ན་ཕྱི་མོ་ལ་བསྡུས་པས་ད་ལྟ་རྩ་བ་ཙམ་ལས་ཉིས་སྦྲེལ་སུམ་སྦྲེལ་བྱས་ཏེ་རང་རེ་བཞིན་ཀློག་པ་ཡིན་ནོ།། རྒྱ་གར་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་ཆེར་ལ་ནང་གསེས་ཁྱད་ཅུང་རེ་མ་གཏོགས་ཡིག་གཟུགས་འདི་རང་ཡིན་ལ། ཨོ་རྒྱན་ཀྱང་སྔོན་ཁ་རོ་ཥ་ཊའི་ཡི་གེ་བྲི་བས་ལོ་པཎ་ཐང་ཡིག་གི་མཇུག་ཏུ་ཨོ་རྒྱན་གྱི་ཡི་གེའི་ཉའི་སྒལ་པ་འདྲ་བ་བྲིས་པ་ལ་ཞེས་དང་ཡང་དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མི་རྣམས་ཕོ་ཉ་གཏོང་བ་སོགས་བྱེད་པ་ན། གང་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་གྲི་དང་སྣམ་བུ་བུམ་པ་ལ་གཟུགས་རིས་དངོས་བྲིས་ནས་གཏོང་བ་ཡིན་ལ། རིམ་གྱིས་ལག་མི་བདེ་བ་དག་གིས་བྲིས་པའོ།། མགྱོགས་པོར་བྲིས་པའི་དབང་གིས་སྔར་གྱི་གྲི་དང་སྣམ་བུ། བུམ་པ་གསུམ་འགྱུར་ནས་ཡི་གེའི་གཟུགས་བྱུང་བའོ།། རྒྱ་ནག་པའི་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་ཡང་གཟུགས་དངོས་སུ་བྲིས་ཡོད་པ་དཔེ་རིས་ལྟར་ལ། ཨེ་རྗིབ་རྣམས་ཀྱི་རོ་སྒྲོམ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སོང་བ་དག་གི་སྟེང་ལ་བྱ་དང་། མིག་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་རྣམས་བྲིས་ཤིང་། རེ་རེ་བཞིན་ཚོན་གྱིས་སྤྲས་པ་སོགས་བྱས་ཏེ་དེ་དག་ཀྱང་ཡི་གེ་ཡིན་ལ་ཀློག་ཀྱང་ནུས་ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བའི་ཡི་གེའི་རིགས་ནི་གནའ་བོའི་ཨེ་རྗིབ་དང་ཤར་གྱི་རྒྱ་ནག་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདིའི་ཁུངས་སུ་གཏོགས་པ་གསལ་བོར་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་གནའ་བོའི་ཨེ་རྗིབ་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་ཁ་རོ་ཥཊའི་ཡི་གེ་དང་ཨུ་རུ་སུའི་ཡི་གེ་སོགས་བྱུང་སྟེ། ད་ལྟའི་ཧེ་ཙི་རྣམས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཀྱང་འདི་ལས་མཆེད་པ་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་ལ། ཕྱིས་སུ་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་དེའི་རིགས་ཕྱི་མོ་ལ་བསྡུས་པས་སྦྱོར་ཀློག་ཡི་གེ་རུ་གྱུར་བ་སོགས་གསལ་བོར་གསུངས་ཡོད། རྒྱ་གར་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་ཆེར་གྱི་ཡི་གེ་དང་། ཨོ་རྒྱན་གྱི་ཡི་གེ་སོགས་ཀྱང་འདིར་གཏོགས་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ཡོ་བྱད་གྲི་དང་སྣམ་བུ། བུམ་པ། སོགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་དངོས་སུ་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད་། ད་དུང་ཨེ་རྗིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་སྒྲོམ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སོང་བ་དག་གི་སྟེང་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་གཟུགས་རིས་རྣམས་དངོས་སུ་བཀོད་ནས་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།\nམཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བྱས་པའི་ཡི་གེ་ནི་ཡི་གེ་ཕྱི་མོ་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་མཁོ་བ་རྣམས་ཟུར་དུ་བསྡུས་ནས་ཡི་གེ་བྱས་པ་ནི་མཁས་པ་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱིས་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིག་རིགས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་བགྲང་བྱ་དེ་དག་ཡིན་ཅིང་། དེ་ཐམས་ཅད་ཕལ་ཆེར་གྱི་དང་པོའི་ཕྱི་མོའམ་འབྱུང་ཁུངས་ནི་སྟོན་པའི་སྐུ་དུས་རྩ་ན་བྱུང་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་འདི་ཡིན་པར་མཐོང་ལ། འདི་ལ་དེང་སང་བྲམ་ཟེའི་ཡི་གེའམ་ཚངས་པའི་ཡི་གེ་འབོད་དོ།། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་ཡལྦནའི་ཡི་གེ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་རོ་མན་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཕྱི་མོ་ཡང་བྲམ་ཟེའི་ཡི་གེ་ཡིན་ལ། གཟུགས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་བ་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཡིག་རིགས་དེ་དག་ནི་སྟོན་པ་སྐུ་བཞུགས་དུས་སུ་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་བ་དང་། ཡིག་རིགས་དེ་དག་གི་ཕྱི་མོའམ་འབྱུང་ཁུངས་ནི་དེང་སང་བྲམ་ཟེ་ཡི་གེར་འབོད་པའམ་ཚངས་བར་ཡི་གེ་འབོད་པ་དེ་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ལ། བྲམ་ཟེ་ཡི་གེ་ལས་ཡལྦནའི་ཡི་གེ་བྱུང་ལ། དེ་ལས་རོ་མན་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེར་འཕེལ་བས་དེང་གི་འཇར་མན་པའི་ཡི་གེ་དང་ཨུ་རུ་སུའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ཁུངས་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད། དབྱངས་གསལ་བསྡུ་ལུགས( 元音字母和辅音字母的归纳)ཀྱི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་ལྟ་བུའི་གཙང་སང་བ་སུ་ལའང་མི་སྣང་ལ། བོད་དང་འབར་མ། སིངྒ་ལའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་ཡི་གེ་འང་འདི་ལས་མཆེད་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁོས་ད་དུང་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཡིག་རིགས་རྒྱ་ཡིག་དང་ཧེ་ཙིའི་ཡི་གེ་བསལ་བའི་ལྷག་མའི་ཡིག་རིགས་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་གཅིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཡོད་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཡིག་རིགས་དག་གི་ཁུངས་ལ་རིགས་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ནས་དེ་དག་གི་ཁུངས་ནི་མི་རིགས་སོ་སོ་ལ་ཡོད་པའི་ལྷ་སྒྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ལྷ་གོང་མའམ་ཡང་ན་གྱད་མི་ཞིག་གིས་གསར་གཏོད་མཛད་པའི་སྐོར་ལ་ཡིད་ཆེས་མ་བྱས་པར་ཁོ་རང་དངོས་སུ་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་པ་དང་བསྟུན་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་དང་ལྷག་པར་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སྐོར་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཡིག་རིགས་དག་གི་ཁུངས་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཚུལ་དེ་ནི་དེང་གི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་དབྱེ་ཚུལ་དང་ཡང་ཧ་ཅང་མཐུན་ལ། དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་ནའང་། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ནི་ཧིན་ཡོབ་སྐད་རྒྱུད་(印欧语系)དུ་གཏོགས་ལ། དེང་གི་དུས་ཀྱི་ཡོབ་རོབ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ནས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ཧིན་ཡོབ་སྐད་རྒྱུད་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཁས་བླངས་ལ། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དང་གནའ་བོའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་བརྡ་ནི་ཧ་ཅང་འདྲ་མཚུངས་སུ་མཆིས་བ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་པའི་ཡོབ་རོབ་ཀྱི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་དག་གིས་མཉམ་བཞག་མཛད་དེ། སྤྱི་ལོ་1786ལོར་ལྷང་ག་ལའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་དབྱིན་ཇི་པ་བིས་ལན་མུའུ་སིས་(Williams Johnes)ཡིས་གནའ་བོའི་འཇར་མན་གྱི་སྐད་དང་ཡོ་རོབ་ཀྱི་དུས་རབས་དཀྱིལ་མའི་སྐད་རིགས་ཁེ་ཨེར་ཐི་སྐད་དང་པར་ཟིག་གི་སྐད་སོགས་ལ་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་མངོན་གསལ་བཏོད་པོས་སྒོས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དང་གནའ་བོའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཡོད་ལ། སྤྱི་ལོ་1816ལོར་ཧྥི་རན་རྫི་སྦོ་ཕོས་(Franz Bopp)གྱིས་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་བྲིས་ནས་རྩོམ་བྱང་དུ་《སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གནས་གཟུགས་འགྱུར་གྱི་མ་ལག་དང་གྷི་རིགས། ལ་ཏིང་། པར་ཟིག་གི་སྐད་དང་འཇར་མན་སྐད་གྱི་ཞིབ་བསྡུར་》ཞེས་པ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོས་མུ་མཐུད་དུ་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པའི་སྒོ་ནས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་མ་ལག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འཕྲོ་རིམ་འཕྲོར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ཏེ་གནའ་བོའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་རིགས་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁུངས་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་དང་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་པས།⑩འདི་དག་ནི་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་མཚུངས་སུ་འདུག དེ་ལས་གཞན་ཁོས་ད་དུང་ཡིག་རིགས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ནང་དུ་ཡུལ་གྲུ་མི་འདྲ་བ་དུ་མའི་ཡི་གེ་བགྲང་བའི་ཁྲོད་དུ་ལྷ་དང་ཀླུ། གནོད་སྦྱིན། དྲི་ཟ།མིའམ་ཅི། ལུས་འཕགས། བ་ལང་སྤྱོད། སྒྲ་མི་སྙན་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་བགྲང་བ་དེ་ཡང་རྒྱ་གར་ན་སྔོན་དར་བའི་ཡུལ་གྲུ་དེ་སྐད་བྱ་བ་དག་གི་ཡི་གེ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། གསུམ་པ། བོད་ཡིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཐད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག\nབོད་ཡིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ཐད་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆོས་འབྱུང་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་ཕལ་ཆེ་ཤོས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་སུ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་གསར་གཏོད་མཛད་པ་ཡིན་ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། བཤད་རྒྱུན་ལ་ལར་སྟག་གཟིག་གི་སྤུང་ཡིག་ལས་བྱུང་བར་འདོད་ཚུལ་སོགས་བཤད་རྒྱུན་སྣ་མང་མཆིས་ཤིང་། དེ་དག་ལས་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཁས་ལེན་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བཟོས་པའི་བཤད་རྒྱུན་དེ་ཡིན། སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བཟོ་དུས་ཀྱང་ཡིག་གཟུགས་གང་ལ་དཔེ་བྱས་པའི་ཐད་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་། བརྡ་དག་སྦྱོར་གྱི་བསྟན་བཅོས་སོགས་སུ་བཤད་རྒྱུན་གང་མང་མཆིས་ཏེ། ཀུན་མཁྱེན་བུས་ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ་དང་བསྟུན་ནས་བཟོས⑾ཞེས་འདོད། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་བ་ཆེན་མོས་ལཉྫ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་དབུ་ཆེན་དང་ལྦརྟུ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་ཤར་མ་སོགས་བཟོས་བར་འདོད་པ་དང་།⑿ དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས། ནཱ་ག་ར་དང་ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ་ལ།། དཔེ་བླངས་སྐུ་མཁར་མ་རུར་ཡིག་གཟུགས་བརྩམས།། ལྷ་ཡིག་ལཉྫ་དཔེ་བྱས་དབུ་ཅན་དང་།། ཀླུ་ཡིག་ལྦརྟུ་ལ་ལྟར་ཟུར་ཅན་བྱས།། ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་།⒀ ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཀྱང་ལཉྫ་ལ་བལྟས་ནས་དབུ་ཅན་བྱུང་ཚུལ་དང་། ལྦརྟུ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་ཡི་གེ་ཟུར་ཅན་དུ་བྱས་སོ།⒁ ཞེས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་རྒྱ་གར་གྱི་དབྱངས་གསལ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་བོད་ཡིག་བཟོས་ཚུལ་གྱི་ཐད་ལ་བཀོད་བྲིས་ཤིན་ཏུ་མང་ལ། དགེ་ཆོས་ལགས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སོ་སོར་འཁྱམས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་རྡོ་རིང་དང་བྲག་བརྐོས་ཡིག་རིགས་ཀུན་ལ་རྟོག་དཔྱོད་ཞིབ་མོར་བྱས་མཐར་ཁོས་བཤད་རྒྱུར། ད་ལྟའི་བར་དུ་རང་རེའི་ཀུན་གྱི་བསམ་ངོར་སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་དུས་ནས་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་གསར་བཟོ་མཛད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཀུན་ཏུ་རྒྱ་གར་དབུས་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་ལཉྩ་དང་ལྦརྟུའི་གཟུགས་སུ་ཡོད་སྙམ་པ་འདི་ཡིན་ཀྱང་། སྔོན་དང་ཕྱིས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཆེས་རྣམ་པ་མི་མཐུན་པ་སྟོན་པ་དང་། གཔྟའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་བྲིས་ཡོད་དེ། རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་སྟོན་པ་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་མགངྷའི་ཡི་གེ་དང་། སྟོན་པ་འདས་ནས་མི་རིང་བར་བྱུང་བའི་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་དང་ཡི་གེ ལཀ་ནེའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རྒྱལ་པོ་ཉི་མའི་གོ་ཆའི་རྡོ་རིང་། བལ་བོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རིང་། སིངྒ་ལའི་ཡི་གེ་སོགས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་དང་ཞིབ་བསྡུར། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་སོགས་ལ་གོ་བསྡུར་བཅས་བྱས་པའི་མཇུག་འབྲས་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་གཔྟའི་རྒྱལ་པོ་ཁག་གིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ལ། གཔྟའི་རྒྱལ་པོ་འགའ་ཞིག་གི་ཟངས་ཀྱི་གླེགས་བུ་དང་རྡོ་ཡིག་ཡོད་པ་རྣམས་བོད་ཡིག་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་ཆེ་བས། དེ་དུས་རྒྱ་གར་དབུས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་བོད་ཡིག་བཟོས་པ་ཡིན་པ་དང་། གུཔྟའི་ཡི་གེ་དང་བོད་ཡིག་གཉིས་ཡེ་ཁྱད་མི་འདུག་པར་མཚེ་མའི་སྤུན་ཟླ་བཞིན་དུ་ཡིན་ཏེ། གུཔྟའི་ཡི་གེ་ནི་ན་ག་རའི་ཡི་གེའི་ཐོག་མ་ཡིན་པ་སོགས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད། འདིའི་ཐད་ནས་འཇར་པན་གྱི་ཡིས་ན་བྷ་(稻叶正就)⒂ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་》ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་གུཔྟའི་རྒྱལ་རབས་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཟངས་ཀྱི་གླེགས་བུ་སྐོར་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་དང་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ་སོགས་བོད་ཡིག་དང་ཆ་འདྲ་ལ། ཅུང་ཟད་རྒྱང་ནས་བལྟས་ན་ལག་མི་མཁས་པ་ཞིག་གིས་བོད་ཡིག་བྲིས་པ་བཞིན་ཡོད་པ་ཡི་གེ་གཟུགས་རིས་དང་བཅས་པ་བཀོད་ཡོད་དེ། ཡི་གེ་དེ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ནས་རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ནཱ་ག་རའི་ཡི་གེ་རུ་གྱུར་བ་སོགས་བཤད་ཡོད། ལཉྩ་ནི་གུཔྟ་ཕྱི་མའི་དུས་ཀྱི་མཇུག་རྒྱལ་པོ་ཤྲིཧརལྦཛྙན་ཀླུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་མཛད་མཁན་དེའི་སྔ་ཕྱི་ཙམ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་པཎ་ཏི་ཏ་རྣམས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བཅོས་པའི་ཡི་གེ་ལས་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་ད་དུང་ཡང་གུཔྟའི་ཡི་གེ་ཡིན་པ་དང་དེ་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་ལས་ད་ལྟ་ཡུལ་དབུས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཤས་ཆེར་བྲི་བའི་ན་གརའི་ཡི་གེ་འདི་ཉིད་བྱུང་བ་སོགས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལཉྩ་ནི་དུས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཐུ་མི་ལས་འཕྱིས་ལ་མཛེས་ཆ་བཙལ་བའི་ཡི་གེར་སོང་གཤིས་བྲི་སྟབས་ཀྱང་མི་བདེ་བས་ཁྱབ་དེ་ཙམ་དུ་ཆེ་བ་ཞིག་རྒྱ་གར་རང་དུ་ཡང་མ་བྱུང་བར་མངོན་པས། བོད་ཡིག་གུཔྟའི་ཡི་གེ་ཁོ་ན་དཔེ་བྱས་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། སྔོན་བྱོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་ཀུན་མཁྱེན་བུ་སོགས་ཀྱི་གསུང་ཡང་ལུང་དུ་དྲངས་ནས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང་ཐུ་མིས་བོད་ཡིག་གསར་བཟོའི་དུས་སུ་རྒྱ་ཡིག་ལ་ཅི་ལྟར་བྲི་བསྣན་མཛད་ཚུལ་ཐད་ལའང་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་བཤད་རྒྱུན་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་དེ། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་བསྟན་བཅོས་སོགས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་སོགས་ན་རྒྱ་སྐད་ལ་མེད་ཀྱང་བོད་སྐད་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཡི་གེ་སྟོད་དུ་ཅ་ཆ་ཇ་གསུམ་དང་། སྨད་དུ་ཞ་ཟ་འ་གསུམ་ཡི་གེ་དྲུག་གསར་དུ་མཛད་པ་དང་། གསར་དུ་མཛད་དུས་ཀྱང་རྒྱ་སྐད་དུ་ཨེ་ཀ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་གཅིག་གི་མིང་ཡིན་པས་ཅ་ཡིག་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་དྷརྨ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་ཆོས་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས་ཆ་ཡིག་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་ལོ་ཀ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་ཡིན་པས་ཇ་ཡིག་སྟེ། ཅ་ཆ་ཇ་གསུམ་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་དངྷི་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་ཞོའི་མིང་ཡིན་པས་ཞ་ཡིག་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་བྷཀྟཾ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་ཟས་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས་ཟ་ཡིག་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་དུཀྔ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་འོ་མའི་མིང་ཡིན་པས་འ་ཡིག་སྟེ་ཞ་ཟ་འ་གསུམ་སོགས་རྒྱ་གར་ན་མེད་པའི་ཡི་གེ་དྲུག་གསར་དུ་བསྣན་ཚུལ་དང་། ཡི་གེ་དེ་དག་རྙེད་ཚུལ་ལའང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་ཞང་ཞུང་གི་རྟ་པ་དང་ཐོན་མིའི་གཏམ་རྒྱུད་དགོད་བྲོ་བ་དག་ལ་སྦྱར་ཡོད་དེ། སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སཾབྷོ་ཊ་རེ་ཞིག་ཐུགས་མུག་སྟེ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་གཟིམས་ཏེ་བཞུགས་ཙ་ན། མི་དཀར་པོ་ལྕགས་ཞྭ་ལྕགས་གོས་གྱོན་པ་ཞིག་བྱུང་བར། སློབ་དཔོན་གྱིས། ཁྱེད་གང་ནས་བྱོན་བྱས་པར། དེ་ན་རེ། ཞང་ཞུང་ནས་འོངས་ཟེར། གང་དུ་འགྲོ་བྱས་པས་ཟ་ཧོར་དུ་འགྲོ་ཟེར། གང་བྱེད་དུ་འགྲོ་བྱས་པས་ཇ་ཉོ་རུ་འགྲོ་ཟེར། ནམ་སླེབས་བྱས་པས་ཅི་ཆ་ཟེར་བའི་མུ་ནས་མི་དེ་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་སོང་། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱིས་མི་དེའི་སྐད་ལ་དཔྱད་པས། ཞང་ཞུང་ནས་འོངས་ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས་ཞ་ཡིག་རྙེད། ཟ་འོར་ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས་ཟ་ཡིག་དང་འ་ཡིག་གཉིས་རྙེད། ཇ་ཉོ་རུ་འགྲོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས་ཇ་ཡིག་རྙེད། ཅི་ཆ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས་ཅ་ཡིག་དང་ཆ་ཡིག་གཉིས་རྙེད་ནས་རྒྱ་གར་ན་མེད་པའི་ཡི་གེ་དྲུག་བསྣན་ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་ཆེན་པོ་སོགས་ཀྱིས་བཅུ་ལ་དཤ། འཇིག་རྟེན་ལ་ལོ་ཀ་སོགས་རྒྱ་སྐད་ལ་ཡོད་པས་ཅ་ཇ་སོགས་བོད་སྐད་ལ་གསར་དུ་བསྣན་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་ལ། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་བཤད་རྒྱུན་དེ་དག་ལ་སྤྱི་སྡོམ་བྱས་ནས། བཤད་རྒྱུན་དེ་དག་བདེན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་ཀ་བའི་སྐད་དོད་སྟམྦྷའི་ནང་དུ་ཀ་མེད་པ་དང། ནམ་མཁའི་སྐད་དོད་ཨཀཤྱའི་ནང་དུ་ཁ་ཡང་མེད་པས་ཀ་ཁ་སོགས་ཀྱང་གསར་དུ་སྣོན་དགོས་ཚུལ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱི་གསུང་ཚིགས་སོགས་ཀྱང་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད་དེ། གསལ་བྱེད་ལས་ཀྱང་ཊ་སྡེ་དང་སྡེ་བ་བཞི་བ་བཞིའི་བཞི་པ་རྣམས་དང་ཥ་རྣམས་དོར། ཙ་ཚ་ཛ་རྣམས་ལ་ཅ་ཆ་ཇ་ཞེས་རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་པ་འགའ་ཞིག་ཀློག་པས་དེ་གསུམ་བཞག རྒྱ་སྐད་ལ་མེད་པ་ཞ་དང་ཟའང་བཙུད་སོགས་ལུངས་དྲངས་ནས་ཅ་ཆ་ཇ་གསུམ་རྒྱ་སྐད་རང་ལ་ཡོད་པ་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་ལ། འབྲི་གུང་དཔལ་འཛིན་གྱིས་རྙིང་མའི་རྒྱུད་ལ་ཅ་ཆ་སོགས་བྱུང་བས་མ་དག་ཟེར་བ་ལ། བླ་མ་སོག་ཟློག་པས་ཀྱང་ཙ་ཚ་ཛ་སོགས་ཀློག་པའི་ཚེ་ཅ་ཆ་ཇ་ཞེས་འདོན་པ་སྔོན་དུས་ཁ་ཆེ་བ་ལ་ཡོད་སོགས་གསུངས་ཡོད་པའང་ལུང་འདྲེན་བྱས་ནས་རང་གི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་བྱས་ཡོད་ལ། ཙ་ཚ་ཛ་སོགས་རྒྱ་སྐད་ལ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྒྲ་དེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་གང་བོ་མེད་པ་དང་། རྒྱ་གར་བའི་ལྕེས་ཀྱང་ཙ་སོགས་མི་འགྱུར་བ་རྒྱུ་མཚན་དང་པོ་རུ་བཞག་ལ། ཐུ་མིས་ཡི་གེ་ཕྱི་མོ་བསྒྲིགས་ཚེ། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྡེ་པ་གསུམ་པ་ཧྲིལ་གྱིས་དོར། དེ་ནས་གྷ་ཛྷ་ངྷ་བྷ་རྣམས་ཀྱང་དོར་ཚེ་ཤུལ་ན་ཀ་ཁ་ག་ང་། ཙ་ཚ་ཛ་ཉ། ཏ་ཐ་ད་ན། པ་ཕ་བ་མ་རྣམས་ལུས་པ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བཞག་ཆོག་བཞིན་དུ་ཙ་ཚ་ཛ་གསུམ་རང་གནས་ན་མ་བཞག་པར་སྨད་དུ་བཏོན་པ་དང་། ཉ་གཅིག་པུ་ཤུལ་དུ་བཞག་པར་དེ་ལ་བོད་ཡིག་གསར་པ་གསུམ་བཙུད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཀྱང་མེད་པས་སོ།། དེས་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྡེ་པ་གཉིས་པ་ཡང་ཅ་ཆ་ཇ་ཇ་ཉ་ཡིན་པས་ཛྙ་དོར་ནས་ལྷག་མ་བཞི་རང་གི་གོ་སར་བཞག་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞེས་གསར་དུ་བསྣན་པའི་ཡི་གེ་ནི་ཅ་ཆ་ཇ་གསུམ་མ་ཡིན་པར་ཙ་ཚ་ཛ་གསུམ་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་ལ། གཞན་སྒྲའི་བཀླགས་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཀ་ཁ་ག་གྷ་ང་སོགས་ནི་ཁ་ཅུང་ཟད་གདངས་ཏེ་བཀླགས་དགོས་པས་ལྔ་ཀ་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་། ཊ་ཐ་ཌ་ཌྷ་ཎ་སོགས་ནི་ལྕེ་རྩེ་རྐན་ལ་བརྡབ་ནས་འོང་བ་འདྲ་ལ། པ་ཕ་བ་བྷ་མ་སོགས་ནི་མཆུ་ཡས་མས་ཕྲད་ནས་ཡོང་བས་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་སྟབས། ཅ་ཆ་ཇ་ཛྙ་ཉ་ཞེས་བཀླགས་ཚེ་ཡི་གེ་ལྔ་ཀའི་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་དང་ཙ་ཚ་ཛ་ཛྙ་ཉ་ཞེས་བཀླགས་ཚེ་ཉ་གཅིག་པུ་གོང་གི་བཞི་ཀ་ལ་མི་མཐུན་པར་ལུག་ཁྱུ་ལ་ར་ཚུད་པ་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་མི་འདྲ་བར་འོངས་ཞེས་རྒྱ་གར་ཡི་གེའི་ཀློག་སྟངས་དང་། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་ཡི་གེ་དང་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སོགས་ཀྱི་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་མཐུན་པ་རྣམས་སྡེ་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་ཡི་གེའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གོ་རིམ་དང་བོད་ཡིག་གི་གྲུབ་ཚུལ་སོགས་ཀྱང་མི་མཐུན་པས་ཐོན་མིས་ཡི་གེ་གསར་དུ་བསྣན་པ་ནི་ཅ་ཆ་ཇ་དང་ཞ་ཟ་འ་སོགས་མ་ཡིན་པར་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་ཁྲོད་གོ་རིམ་བཞིན་བསྟུད་མར་གནས་ཡོད་པའི་ཙ་ཚ་ཛ་ལྦ་ཞ་ཟ་འ་སོགས་ཡི་གེ་བདུན་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་ཆེས་ཐོག་མར་བཏོན་ལ། དེ་དག་གསར་བ་བསྣན་པའི་རྟགས་མཚན་དུ་ཙ་རྟགས་ཡོད་པ་དང་། གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་དག་ཏུའང་འ་དང་ཞ་ཡིག་སོགས་ལ་ཙ་རྟགས་བཏགས་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་གྱིས་བསྒྲུབ་ཡོད་ལ། ཟ་ཡིག་གཅིག་པུ་ཙ་རྟགས་མེད་མོད། སྔོན་གྱི་ཚེ་ན་ངེས་པར་དུ་ཡོད་སྙམ་ཞེས་གསུངས་ཡོད་། དེ་བས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ནི་ཙ་ནས་འའི་བར་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་བདུན་ཀ་ཐུ་མིས་གསར་དུ་བསྣན་ཟེར་ལ། ཀ་ནས་མའི་ཡིག་གི་བར་དུ་རྒྱ་ཡིག་རྣམས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཞག དེ་ནས་གསར་བསྣན་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཞག་ལ། ཧ་ཡིག་ལ་གྲོགས་མེད་པས་ཨ་ཡིག་མགོ་ལ་མ་བཞག་པར་མཐའ་ལ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བརྗོད་ཡོད། གཞན་ཡང་ལྦ་ཡིག་རྒྱ་ཡིག་གི་ནང་དུ་མེད་ལ། ལྦ་ཡིག་ནི་རྐན་ངོས་ལ་བརྡར་ནས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དེ་རྒྱ་གར་ལ་མེད་པ་དང་། ལྦ་ཡིག་ནི་ཡི་གེ་གཉིས་བསྲེས་ནས་ཐུ་མིས་གསར་དུ་བཟོས་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ལ་དང་བ་གཉིས་བསྲེས་ནས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར། འ་དང་བ་གཉིས་བསྲེས་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ཡིག་རྙིང་མང་ཆེ་ཤོས་སུ་ཧ་ཡིག་གི་གཟུགས་ཀྱང་འ་འདི་ལྟར་སྣང་ཞིང་། འདིའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་འ་དང་བ་གཉིས་བསྲེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཡིན་པའང་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་ལ། དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ད་དུང་དེང་གི་ཁམས་ཕྱོགས་པ་ཕལ་ཆེར་ཀྱི་སྐད་ལ་འ་དང་ལྦ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ནོར་འགྲོ་བ་ཙམ་དུ་ཀློག་པ་དང་། དབུས་སྐད་ལ་ཡང་ལྦ་མོ་ལ་འ་མོ་དང་། ལྦ་ཞྭ་ལ་འ་ཞྭ་ཞེས་ཅུང་ཟད་འ་སྒྲ་ཐོན་ཙམ་དུ་ཀློག་པ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལྦ་ཡིག་ལ་གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་དག་ཏུ་ཙ་རྟགས་བཏགས་ཡོད་པ་མཐོང་ཐུབ་ལ། དེ་ནི་ཐུ་མིས་གསར་དུ་བཟོས་པའི་ཡི་གེའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བ་དང་། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་ཆེས་ཐོག་མའི་བོད་ཡིག་གི་མ་ཕྱི་དང་ཡི་གེ་བཟོ་ཚུལ་ཐད་ནས་སྔ་ན་མེད་པའི་ལྟ་བ་གསར་བ་བཏོན་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལྟ་བ་དེ་དག་ལ་ཁུངས་ལུངས་ཚད་ལྡན་དག་གིས་སྒྲུབ་ཡོད།\nསྤྱིར་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་བོད་གྱི་ཡུལ་སྐད་ལ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མི་སྣང་མོད།《རྒྱལ་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་》ལས། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་ཕྲན་ཚེགས་ཙམ་བཀོད་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། འབྲས་ལྗོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ལ་ཁྱི་མ་དང་། མགོ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེད་ཅག་ལ་ངེད་ཆ་ག་ལྟ་བུ་དང་། རེབ་གོང་བས་རྟ་སྒ་ལ་སྟར་དགའ། ཨ་མཆོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉི་མ་ལ་ནི་མ་དང་། ཨ་མདོ་བ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་མི་དང་མུ་གཉིས་ནོར་སྲིད་པ་སོགས་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། བུར་ཤ་བྱ་བའི་ཡུལ་མིང་ལ་བྲུ་ཤ་དང་ཊུ་ཤ་ཞེས་དང་། གེ་སར་ཕ་རོམ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་ཁྲོམ་དུ་བྲིས་པ་དང་། འབྲས་ལྗོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་པ་བྱ་བ་ལ་བི་ཡ་མ་ན་པ་དང་། ཕྱིན་པ་ལ་ཕི་ཡན་པ། ཁྱིམ་ལ་ཁྱི་མ་དང་ཁི་ཡ་མ་ལྟ་བུ་ཀློག་པ་དང་། བླ་དགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ས་མགོ་དག་པར་ཀློག་སྟེ། སྐྲ་རྣམས་ལ་ས་ཀ་ར་དང་། བྲང་ལ་བ་རང་ལྟ་བུ་དང་། སྤྲོད་ལ་ས་པ་རོད་ལྟ་བུ་དང་། ཨ་མདོའི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ར་མགོ་དག་པར་ཀློག་སྟེ། རྟ་ལ་རཏ་དང་། ས་མགོ་བཀླགས་ཏེ་སྒྲ་ཆེ་དྲགས་ཏེ་ཡི་གེ་ཉམས་པས་རྨ་ཀླུང་བྱང་ངོས་ཀྱི་བ་ཡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྡོད་ལ་བཟོད་དང་། བསྡོམས་ལ་བཟམ་སོགས་སུ་བཀླགས་ལ། རེབ་གོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲོ་མོ་ལ་བསོར་མོ་སོགས་ས་མགོ་ཤུགས་དྲགས་པས་དེ་ལྟར་བཀླགས་པ་ཡིན་འདོད་ལ། གཞན་ཡང་མིང་བརྡ་ལ་ལ་ཞིག་དཔེར་ན་རྨ་བྱ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན་རྨ་བྱའི་བྱ་ཡིག་གི་མིང་གཞི་བ་ཡིག་ཚེག་བར་གོང་མའི་རྗེས་འཇུག་ལྟར་བཀླགས་པ་མབ་ཡ་ལྟ་བུ་དང་། ཁ་མཆུ་ལྟ་བུ་ལ་ཁམ་ཆུ་ཞེས་བཀླགས་པའི་ཡུལ་སྡེ་ཡང་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། མོན་པ་དང་བལ་ཡུལ་ནས་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་སྐད་ཟུར་ཆགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མིག་ལ་མི་ག གཅིག་ལ་ག་ཅི། བཞི་ལ་བི་ལི། དྲུག་ལ་ད་རོག་ཞེས་སྔོན་གྱི་ཀློག་ཕྲལ་ནས་ཀློག་པའི་སྣང་ཚུལ་དག་ལའང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བལ་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་མི་སྡེ་འཕན་པོ་དང་ཕམ་ཐང་། རྟ་མང་། གཙང་ཁུག་སོགས་བོད་སྐད་འདྲ་བ་མང་ལ། མི་ཁྱིམ་འགའ་རེ་ལ་ཀློག་མི་གཏུབ་པའི་སྐད་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་གླེགས་བམ་སོགས་ཀྱང་འདུག་པ་བཀོད་བྲིས་བྱས་ནས་དེ་དག་གི་སྐད་དུ་མིག་ལ་མི་ག རྣ་བ་ལ་རྣ་པོ། སྣ་ལ་སྣེ། ལག་པ་ལ་ལག་སོགས་བོད་སྐད་གསར་པ་ཙམ་དུ་སྣང་ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། མིང་བརྡ་ལ་ལ་ཞིག་ལ་ཡུལ་སྡེ་མི་འདྲ་བ་ལས་ཀློག་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་དཔེར་ན་སྤྲོ་ལྟ་བུ་ལ་མདོ་སྨད་ཡུལ་དུ་དཔོ་དང་བསོ། ཧྲོ། སྤོ་སོགས་སུ་བཀླགས་ལ། གཞན་ཡང་ཡུལ་སྡེ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་བྱ་དངོས་གཅིག་ལ་མིང་འདོགས་ཚུལ་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། དཔེར་ན་བྱང་ཀུ་ལུ་ཏའི་ཡུལ་ནས་ཉིན་དྲུག་གི་ལམ་ན་གར་ཞ་བྱ་བའི་ལུང་ཆུང་གི་སྡེ་བོད་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་མགོ་ལ་དངུལ་ཀོང་ལྟ་བུ་རེ་འདུག་པ་དེ་ལ་དོ་ཀེར་ཟེར་བ་དང་། མོན་གྱི་ཡུལ་ན་སྨྱུག་མ་དང་རྩྭ་ལས་ལྷས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རེ་ལྡེ་ཟེར་བ་སོགས་སྔོན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་འདུག་ཚུལ་སོགས་དེ་འདྲ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་འདི་ལྟར་བཀོད་ཡོད་དེ། བོད་ལ་ཡི་གེ་གསར་དུ་བྱུང་ཚེ། ཡི་གེ་རྣམས་ཡུལ་མིའི་སྐད་གདངས་བཞིན་བྲི་དགོས་པས། སྒྲ་ལྟ་བུ་ལ་ས་ག་ར་གསུམ་གྱི་སྒྲ་ཐོན་མི་དགོས་ན་ད་ལྟར་བྲི་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་ས་མཐའ་སོགས་ཐམས་ཅད་སྔོན་གྱི་ཚེ་དེ་ལྟར་སྐད་རང་ལ་ཡོད་པ་ལ་ཡི་གེས་ཕར་བསྟུན་ནས་བཅོས་པ་ཡིན་ལ་ད་དུང་ཡུལ་ཁམས་འགར་ཁྱོད་ཀྱི། རང་གི་སོགས་ཀྱང་སུམ་ཅུ་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཕལ་སྐད་ལ་ཡང་སྦྱོར་རོ།། དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་སྐད་ལ་བསྟུན་ཏེ་ཡི་གེ་དང་རྣམ་དབྱེ་སོགས་མཛད་པ་ལས། རིམ་གྱིས་ཡིག་གཟུགས་མ་འགྱུར་ཞིང་། སྐད་འགྱུར་བས་གླེགས་བམ་ལ་བྲིས་པ་རྣམས་མི་ཕལ་པས་གོ་མི་ནུས་པ་འདི་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།། རྒྱ་གར་ལྟ་བུ་ལ་སྐད་འགྱུར་བ་ན་ཡི་གེ་དང་རྣམ་དབྱེ་སོགས་ཀྱང་བསྒྱུར་ནས་ལུགས་གསར་པ་བྱས་པས་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་བའི་ཡི་གེ་བྲིས་པ་རྣམས་ཕལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོ་ནུས། ངེད་ལ་དབང་ཡོད་ན་བོད་ལ་ཡང་ད་ལྟའི་སྐད་འདི་དང་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་དང་རྣམ་དབྱེ་ཞིག་བཟོས་ན་སྙམ་ཞེས་།⒃བོད་ཀྱི་ཡིག་སྐད་དང་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་བར་ཁྱད་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱང་གླེང་ཡོད།\nདེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པས་ཆེས་གདོད་མའི་སྐད་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ལ། ཆེས་གདོད་མའི་སྐད་དང་ཐག་ཇི་ལྟར་ཉེ་ན་དེ་ལྟར་དུ་རིན་ཐང་ཡོད་ལ། ཆེས་ཐོག་མའི་སྐད་ཀྱི་རྣམ་པ་མཚོན་ཐུབ་ཟེར། དེ་བས་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ནི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱེད་ཡུལ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་མི་རིགས་ཤིག་གི་ཆེས་གནའ་བོའི་སྐད་གདངས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ཀློག་ཚུལ། བརྡ་སྤྲོད། ཡི་གེའི་འབྲི་སྟངས། ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སོགས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་སོགས་སུ་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་སོགས་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུས་གསུང་རྩོམ་གྱི་ཁྲོད་དུའང་རྡོ་རིང་གི་ངོས་བཤུས་ཡི་གེ་བརྒྱད་ལྷག་བསྡུས་ཡོད། དགེ་ཆོས་ལགས་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མ་ས་ཁུལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཕྱིན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་རྡོ་རིང་དང་ཅོང་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་པ་ཁོའོ་(巴柯)དང་ལིས་ཅི་ཧྲིན་(黎吉生)(H་Richardson)སོགས་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ལ། དེ་དག་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་པས། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་རྡོ་རིང་དེ་དག་གི་རིན་ཐང་ཤེས་ནས་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དང་ཤྱམ། བྷར་མ། སིངྒ་ལ་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་དག་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ལ། ཁོས་ཐོག་མར་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་གི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་དང་ལྦརཎ་སིའི་དགོན་ཤུལ་ན་འགྲེང་བཞིན་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་ཐལ་བའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ ཀ་ལིངྐ་སོགས་རྒྱ་གར་མཐའ་དབུས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་དང་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ གཞན་ད་དུང་གུཔྟའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་ཡིག་དང་ཟངས་ཀྱི་གླེགས་བུ། ལཀ་ནེའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཉི་མའི་གོ་ཆའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ བལ་པོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རིང་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་ལཉྫ་དང་ལྦརྟུ། མགངྷའི་ཡི་གེ་སོགས་ཀྱི་ཁུངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཁུངས་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གུཔྟའི་ཡི་གེ་ཡིན་པ་དང་ཡིག་རིགས་དེ་དག་གི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་མཚེ་མའི་སྤུན་ཟླ་ལྟར་དུ་གནས་པ་སོགས་ལ་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། ཁོ་རང་བོད་དུ་ཕྱིར་ལོགས་རྗེས་དེབ་དཀར་རྩོམ་འགོ་མ་ཚུགས་གོང་དུ་སྐུ་དངོས་སུ་དཀར་ཆུང་རྡོ་རྗེ་ལྷ་ཁང་གི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ངོས་བཤུས་བྱེད་དུ་ཕེབས་གནང་མཛད་ལ། ཁོས་བཤད་རྒྱུར། དཀར་ཆུང་རྡོ་རིང་གིས་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་སྐྱོན་དག་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་ཞེས་སྨོས་ཡོད་ལ། དཀར་ཆུང་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་རྡོ་རིང་དུ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་དུས་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ་རྒྱབ་ལྗོངས་བྱས་ནས། རྡོ་རིང་དེའི་ཁྲོད་དུ་གནའ་བོའི་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་ཁྲོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་གོ་རིམ་འཁྱོལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དག་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་ཁུལ་དུ་དར་སྤེལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལའང་དག་བཅོས་བྱེད་ཐུབ། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་ལྷ་ས་ལས་ས་ཆ་གཞན་དག་གི་རྡོ་རིང་རྣམས་ཤེས་ཡོད་པ་ཧ་གོ་མ་སོང་ལ། གང་ལྟར་ང་ཚོས་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེར་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་སུ་གླེང་བཞིན་པའི་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གཙོ་ཡིན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དོགས་སློང་བྱེད་ཐུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་དཔྱད་ཡིག་གི་རིན་ཐང་གལ་ཆེན་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་དེ་དག་ལས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བརྒྱད་པའི་བར་གྱི་བོད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་རྣམ་པ་དང་བརྡ་སྤྲོད་སོགས་ལའང་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་དཔྱད་ཡིག་གི་རིན་ཐང་ཡང་གལ་ཆེན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་གནའ་བོའི་རྡོ་རིང་འདི་དག་རླུང་ཆར་གྱི་ཁྲོད་དུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ལ་བཀྲོང་ངེར་འགྱིངས་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཀྱང་ཡིན།\nསྤྱི་ལོ་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་ཏུན་ཧོང་དང་ལི་ཡུལ་དུ་གནའ་བོའི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དེས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤར་ཕྱོགས་རིག་པར་སྐུལ་འདེད་ཆེན་པོ་བྱས་ལ། ལོ་མང་པོར་བྱེ་མའི་གསེབ་ནས་སྦས་བའི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ནི་ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་ལ། བདེན་པ་དང་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་ཆ་མ་ཐོན་སར་ཁ་བསྐངས་ཡོད། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མར་སོགས་སུ་རྒྱལ་ཁམས་ཉུལ་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཏུན་ཧོང་དང་ལི་ཡུལ་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་ལ་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་བཞིན་པའི་དུས་ཡིན་ལ། ལོ་ངོ་བཞི་བཅུ་རིང་གི་བསྡུ་བསྒྲིགས་དང་ཞིབ་འཇུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་སོགས་ཀྱང་འཕྲོ་རིམ་འཕྲོར་འགྲེམ་སྤེལ་དང་པར་བསྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན། དབྱིན་ཇིའི་ཆེད་མཁས་ཐོའོ་མ་སིས་(F.W.Thoman1867-1950)ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་གི་བྲིས་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གྱི་དཔྱད་འབྲས་བསྟུད་མར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ་1935ལོར་ཀྲུང་གོའི་ལི་ཡུལ་ནས་རྙེད་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་བྲིས་དཔེ་ཞེས་པའི་དེབ་དང་པོ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ལ། སྤྱི་ལོ་1940ལོར་པ་ཁོའོ་(M. Bac ot1877- 1965)དང་ཏུའུ་སན་(Ch.Toussaint)སོགས་ཀྱིས་ཧྥ་རན་སིར་ཏུན་ཧོང་ནས་རྙེད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་སོགས་འགྲེམ་སྤེལ་བས་ནས་ཏུན་ཧོང་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་བོད་ཡིག་གི་བྲིས་རྙིང་P.T1286，P.T.1287，P.T.1036，P.T.1047，P.T.1290སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་དེ། ཆེས་ཐོག་མར་《བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དོན་ཆེན་རེའུ་མིག་》ཅེས་པའི་དེབ་སོགས་པར་སྐྲུན་མཛད། སྐབས་དེར་དགེ་ཆོས་ལགས་བོད་རིག་པའི་མཁས་ཅན་པ་ཁོའོ་དང་ལིས་ཅི་ཧྲིན་(H.Richardson)དང་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་ལ། དེ་དག་བརྒྱུད་ནས་ལི་ཡུལ་དང་ཏུན་རྟོང་ནས་རྙེད་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་། ཁོ་རང་གིས་ཉེ་དུས་འདིར་ཡུལ་དེའི་བྱེ་མའི་གསེབ་ནས་བོད་ཀྱི་རྫོང་གོག་མང་པོའི་ཤུལ་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལས། སྔ་མོའི་བོད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་སྣ་ཚོགས་དང་། ཡུལ་མི་ལས་ཁྲལ་བསྡུས་པའི་བྱང་བུ་ཆེ་ཆུང་དུ་མ་དང་། དམག་དཔོན་སོགས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་བཏང་བའི་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པ་ཆེས་མང་པོ་ཞིག་འཐོན་ནས། རྒྱལ་ཁབ་དུ་མར་འཁྱམས་ཏེ་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱོད་པའི་མཁས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་པ་ཡིན་ནོ།⒄ ཞེས་དང་ཡང་ན་སྔ་མོའི་ལྷ་ཁང་ཞིག་གི་འདག་ཞལ་གྱི་ལྡེབས་རིས་ཡོངས་རྫོགས་བཀོག་སྟེ། རྒྱ་གར་དུ་འཁྱེར་ནས་ད་ལྟ་རྒྱལ་ས་ངྷི་ལི་ན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནས་རྙེད་པའི་དངོས་ཆས་གཞན་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་དེར་ཡོད། རུས་དུམ་དང་བྱང་བུ་སོགས་ལ་ཁྲལ་བསྡུས་པའི་ཐོ་བཀོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཆེས་གནའ་དུས་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་འབའ་ཞིག་ཏུ་བྲིས་པ⒅ཞེས་ཁོ་རང་ལི་ཡུལ་ནས་རྙེད་པའི་ཡིག་ཆ་དག་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། ཁོ་རང་དང་པ་ཁོའོ་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་ཏུང་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་མྱོང་ལ། ལྷག་པར་དུ་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་མཁས་དབང་ལིས་ཅིས་ཧྲིན་ལགས་ཀྱིས་དགེ་ཆོས་ལགས་ལ་ཏུང་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་འདྲ་བཤུས་མ་ཕུལ་མྱོང་བ་དང་། དེབ་དཀར་དུ་ད་ལྟའི་ལོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གི་སྔ་རོལ་དུ་ལི་ཡུལ་གྱི་བར་མཐའ་ཏོང་ཧང་བྱ་བའི་གནས་སུ། སྔོན་གྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་རལ་དུ་གྱུར་པ་གཅིག་གི་རྩིག་པའི་གསེབ་ནས། བོད་དང་ཡུ་གུར་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཤོག་དྲིལ་འཕོན་ཆེན་ཞིག་འཐོན་པའི་གྲས་ཡིན་ལ། ཡིག་རིགས་དེ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་བགོ་བཤའ་བྱས་ཤིང་། རྒྱ་གར་དང་ཕྱི་རྒྱའི་མཁས་པ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་ལག་ཏུ་བཏང་བས། ཕྱི་མོ་དངོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་དང་། དཔར་དུ་བཏབ་པ། ངོ་བཤུས་བྱས་པ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཕྲན་གྱིས་མཐོང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་ཡིད་བརྟན་རུང་བར་བཀོད་ལ། ད་ལྟ་ཕྱི་མོའི་བྱིངས་རྣམས་ཕ་རན་སི་དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ནས་བདག་སྤྲོད་བྱས་ཏེ་ཡོད་འདུག ཆ་ཤས་མང་ཙམ་ཞིག་པེ་ཅིན་དུ་ཡང་འཁྱེར་ཞེས་བཀོད་ཡོད།⒆ དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་ཡིག་འདི་དག་བཀླགས་རྗེས། ཚིགས་སྣ་བསྡུས་དྲགས་པས། གཏམ་རྒྱུད་མཚར་ལ་རིང་བ་དགོས་མཁོ་ཚོ་ལ། ཚིམ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བསྐྱེད་མོད་ཀྱི། རྒྱལ་རབས་དངོས་ལ་དཔྱོད་ན། གནད་དོན་ཆེ་ལ་གཞི་རྩ་བརྟན་པ་གསེར་གྱི་ས་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། རྒྱལ་པོའི་དུས་ཀྱི་བོད་མི་རང་གིས་བྲིས་ཏེ། བཅོས་བསྒྱུར་མཁན་གྱི་སྨྱུ་གུའི་རྩེ་མ་རེག་པར། ལོ་ཆིག་སྟོང་ཉེ་བའི་ཡུན་ལ་རྡོ་དང་བྱེ་མའི་འོག་ཏུ་གཟིམས་པའི་ཡིག་རྙིང་རྒན་པོ་ཀུན་ལ་ངོམ་དུ་རེ་བ་དེ་འདྲར་མ་ཟད། རང་ཅག་གི་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་རྣམས་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པ་འདི་འདྲར་ཡོད་སྙམ་སྟེ། ལི་ཡུལ་དང་ཏུན་ཧོང་ནས་རྙེད་པའི་ཡིག་ཆ་འདི་དག་གིས་བོད་བཙན་པོའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་གོ་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི་རྙོག་འཛིང་དང་གྱག་གྱོག་གི་ལམ་ཕྲན་མཚོན་བཞིན་ཡོད་ལ། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་དཔྱད་ཡིག་དེ་དག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དུས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་དང་ལེན་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར། ཕྲ་ཞིབ་ཀྱིས་ཞིབ་བསྡུར་དང་། ཡིད་བརྟན་རུང་བའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་བྱས་པས་ཁོའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚགས་དམ་པའི་ཐབས་ཤེས་མཚོན་བཞིན་ཡོད། མདོར་ན་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོའི་ནང་དུ་ཁོའི་ཤེས་ཟིན་པའི་ལི་ཡུལ་དང་ཏུན་རོང་གི་ཡིག་ཆ་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པས། དེབ་དཀར་གྱི་ནང་དོན་དང་བསྒྲིགས་སྟངས། སྐད་ཆ་སོགས་གང་གི་ཐད་ནས་ཀྱང་ཡ་མཚན་པ་ཡོང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་བས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆP.T.1288སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དོན་ཆེན་ལོ་ཚིགས་མ་ཡིག་དང་P.T.1286གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོར་གྱུར་བའི་མ་ཡིག ཡིག་ཆའི་ཨང་གྲངས་P.T. 1544གྱི་ཤོག་དྲིལ་སྐོར་ཅིག ཡིག་ཆའི་ཨང་གྲངས་P.T.1287སྤུ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཉམས་གུད་དུ་སོང་བར་སླར་གསོའི་འཆར་འགོད་གྱི་མ་ཡིག་སོགས་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་བོད་པའི་སྐད་བརྡས་གོ་སླ་བའི་ངང་འགྲེལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་མིང་བརྡ་ལ་ལ་གོ་དཀའ་བའི་སྐོར་ལ་ཆེད་དུ་མཆན་བཏབ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཏུན་ཧོང་ཡི་གེའི་ཁྲོད་དུ་ར་ས་ཞེས་པ་ནི་དེང་དུས་ཀྱི་ལྷ་སའམ་ལ་སར་འགྱུར་བར་ངེས་ཏེ་སྔོན་མ་གྷ་ངྷའི་ཕལ་སྐད་ལ་ཡང་ར་ལ་ལདྲ་འབོད་པ་འདུག་པ་འདུག་པས་སོ་ལྟ་བུ་དང་། ལྟེ་བུ་དང་ལྟ་བུ་གཉིས་ནི་དོན་གཅིག་དང་། མཆིས་བྲང་ནི་སྔོན་གནས་ཁང་གི་དོན་ལ་འཇུག་ཀྱང་། ཡིག་རྙིང་གི་ཁྲོད་དུ་ཁྱིམ་ཐབ་དང་མེ་ཐབ། ཆུང་མ་སོགས་ཀྱི་དོན་དུ་འཇུག་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་ལ། ཀླུ་དང་གླུ། བསམ་ཡས་དང་སྤྱན་ཡས། སྤད་མཚན་དང་ཕ་ཚན། ངེད་ཅག་དང་ངེད་ཆ་ག ཕུ་བུ་དང་ཡུ་བོའམ་ནུ་བོ། བུ་ཚ་སོགས་དང་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཤག་རག་པོ་ནི་གྲོག་པོ། འགྲིག་དང་འགྲིམ། བཅང་དང་བཆང། ལྕག་དང་ལྕགས། ཙ་ཚ་ཛ་འ་སོགས་རེས་མོས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འབྲི་ཚུལ་དང་། ཀྱང་དང་ཀྱོང་། ལད་དང་རྩད། འཁུ་བ་ནི་ནང་མ་བྱས་ནས་གླུ། གཤིན་ཆིས་དང་ངན་སྤྱོད། ཡར་པ་དང་ཡར། ཆང་མ་མཆིས་དང་ཅང་མ། བདླག་དང་བརླག ཆེད་པོ་དང་ཆེན་པོ། དོ་ག་དང་དེ་ག⒇སོགས་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་ཚུལ་གསུངས་ནས་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏུན་རོང་གི་ཡིག་རྙིང་སོགས་ལ་བལྟ་བདེ་བར་བྱས་ཡོད།\nདགེ་ཆོས་ལགས་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མ་ས་ཁུལ་དུ་ལོ་ངོ་བཅུ་གཉིས་ལྷག་གི་རིང་ལ་འདུག་སྡོད་བྱས་པའི་ཁྲོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་རྒྱུས་ལོན་ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་ཆེད། ཡུལ་སོ་སོའི་སྐད་རིགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཤུགས་སྣོན་བྱས་ནས་ཁོས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དང་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད། པ་ལིས་སྐད་སོགས་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པའི་སྐད་རིགས་དག་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་དང་བོད་གཉིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པར་མ་ཟད། ཁོ་རང་ལ་བྱང་ཆ་ཡོད་པའི་སྐད་རིགས་དག་ལ་དཔྱད་བསྡུར་གྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་དེ། ཐོག་མར་ཁོས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་ནས་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་དག་ལུས་དང་བད་དབྱིབས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཨཱརྱཱནའི（21）རིགས་དང་མོ་གལ（22）གྱི་རིགས་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ནས་དེ་དག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་མི་རིགས་དག་བགྲངས་ཡོད་ལ། བོད་རིགས་ནི་མོ་གལ་གྱི་ཁུངས་སུ་བཞག་ཡོད། རྒྱ་གར་བ་རྣམས་ནི་ཨཱརྱཱནའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་བཞག་སྟེ་མི་རིགས་དེ་གཉིས་དང་དེ་དག་གི་ཁུངས་གཏོགས་སུ་གྱུར་བའི་མི་རིགས་ཏ་ཟིག་པ་དང་། ཨར་བྷི། ཕི་གླིང་པ། ཨུ་རུ་སུ། སལྦན། རྒྱུག་མ། ཨོ་རྒྱན་སོགས་ནུབ་བྱང་གི་ཡུལ་མི་ཕལ་ཆེ་བ་དག་རྩ་བའི་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་ཚུལ་དང་སྐྲའི་ཁ་དོག་གི་ཆ་ནས་ཁྱད་ཅུང་ཡོད་པ་ལས་དབྱིབས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་འབྱེད་མི་ནུས་པ་གསུངས་ཡོད་ལ། རྒྱ་གར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་རྣམས་རང་རེའི་ཡུལ་དུ་སླེབས་པ་ན་ཨུ་རུ་སུར་འབོད་ཚུལ་དང་། ཏ་ཟིག་པ་དང་ཕི་ལིང་གི་སྐྲ་སེར་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཟུར་ཆག་པ་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཁའི་སྐད་དོད་དུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་པི་ཏྲ་ཟེར་ཞིང་། ཕི་གླིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་པཱ་དྲར་འབོད་པ་དང་། འབར་མ་རྣམས་ཀྱིས་པདྲ། རོ་མན་པ་རྣམས་ཀྱིས་པཏྲེ། ཕ་རན་སི་པ་རྣམས་ཀྱིས་པིརེ་སོགས་སུ་འབོད་ལ། དེ་དག་གིས་སྐད་རིགས་དེ་དག་གི་རྩ་བ་གཅིག་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དེ། དེང་གི་ལཱ་ཌེན་སྐད(拉丁语)ཡིན་པ་དང་ལ་ཌེན་སྐད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཡིན་པ་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད། ཡི་གེ་འང་གོང་གསལ་གྱི་མི་རིགས་དེ་དག་གི་ཡི་གེ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་མོ་རྱཱའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཡི་གེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པ་གསུངས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་དགེ་ཆོས་ལགས་ལ་གཏིང་ཟབ་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆུ་ཚད་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་ལ། ཁོས་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ལས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་སྐད་རིགས་ཁྲོད་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་དང་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ཡོད་པ་གཤམ་དུ་བཀོད་ན།（23）\nགོང་གསལ་གྱི་རེའུ་མིག་འདི་ནི་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་བཀོད་པའི་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་དང་ལེགས་སྦྱར་སྐད་གཉིས་ཀྱི་ཞིབ་བསྡུར་ཡིན་ལ། ཞིབ་བསྡུར་བྱས་པ་འདི་ལས་ང་ཚོས་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་གཉིས་ནི་ཨ་མ་གཅིག་གི་བུ་བཞིན་དུ་སྐད་རིགས་གཅིག་ལས་མཆེད་པ་ཤེས་ཐུབ། གཞན་ཡང་དེང་རབས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་བོད་དང་འབར་མའི་སྐད་ནི་སྐད་ཆའི་ཁྱིམ་ར་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་སྐད་ལ་བཞག་ཡོད་ལ། དེའི་ཐད་ལ་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་སྔ་མོ་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་དེ། ཐོག་མར་མི་རིགས་འདི་གཉིས་ནི་གང་ཞིག་གང་ལས་མཆེད་པའི་གཏོགས་ཡུལ་ཐད་ཧ་ཅང་འཆད་དཀའ་བའི་གནས་ཡིན་པ་གསུངས་ཡོད་མོད། གང་ལྟར་ཀྱང་མི་རིགས་དེ་གཉིས་ནི་དང་ཐོག་ཉེ་འབྲེལ་གྱི་ཚོ་ཁག་གཅིག་ལས་མཆེད་པ་ནི་ཁོ་ཐག་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་ལ། མི་རིགས་དེ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་ཧ་ཅང་འདྲ་མཚུངས་མང་པོ་ཡོད་པ་དཔེར་བཀོད་ནས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད།（24）\nསྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་བོད་དུ་དར་བ་ནས་འགོ་བཟུང་སྟེ་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དང་བོད་སྐད་གཉིས་བར་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ལ། དགེ་ཆོས་ལགས་པཎྜི་ཏ་ར་ཧུ་ལ་དང་མཉམ་དུ་འཕན་ཡུལ་དང་རྭ་སྒྲེང་། རྒྱལ་རྩེ། ཞ་ལུ། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོགས་སུ་རྒྱ་དཔེ་རྩད་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་མྱོང་ལ། ལྷག་པར་དུ་བོད་འགྱུར་གྱི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་དག་ལས་སྔོན་གྱི་རྒྱ་སྐད་གདངས་ཅི་ལྟར་ཐོན་པ་ཙམ་བོད་ཡིག་ལ་བྲིས་ཡོད་པའི་དཔེ་མང་པོ་བཞག་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། བཛྲ་ལ་འབའ་འཛར་དང་། པྲཛྙཱ་ལ་ཊཛྙ་ལྟར་དུ་བྲིས་ལ། གནའ་བྲིས་ཕལ་ཆེར་དུ་པར་འགྱའ། ངྷརྨ་ལ་འདར་མ། སངྒ་ལ་སང་འགའ། ཙཀྲ་ལ་ཙ་དཀར། ཏྲཻ་ལོཀ་ལ་ཏར་རེའི་ལོ་ཀ་སོགས་སྒྲ་གདངས་ཅི་ལྟར་འཐོན་པ་བྲིས་ལ། གནུབས་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་སུ་ཡང་། བུ་ལ་འབུ་སོགས་བྲིས་པ་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་རྒྱ་སྐད་རང་སོར་བཞག་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཀྱང་བཀོད་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། བུངྔྷ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་སུ་ངྷརྨ་ཞུ་ཆེན་གྱི་སོགས་དང་། དཔལ་བརྩེགས་ཀྱི་མདོ་བཏུས་བྱ་བ་བསྟན་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པ་དེ་དཔེ་རྙིང་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་འདུག་པས་དྲོནའི་བུ་ནི་ཏ་ལིའོ། བུངྔྷའི་སྲས་ནི་ར་ཧུ་ལ（25）སོགས་རྒྱ་སྐད་སོར་བཞག་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཀྱང་བཀོད་ཡོད་ལ། ཁོས་ད་དུང་འབྲི་གུང་དཔལ་འཛིན་གྱིས་དང་པོ་འབུས་པས་འབུ་ད་ཡ། བར་དུ་དར་བས་དར་མ་ཡ། མཐའ་མར་སངས་པས་སངྒ་ཡ་ཞེས་བུངྔྷ་ངྷརྨ་སངྒའི་སྒྲ་བཤད་བླུན་པོ་འགའ་ཞིག་གིས་བྲིས་པ་ལ་དགག་པ་མཛད་ཚུལ་དང་། བླ་མ་སོག་ཟློག་པས་དེ་འདྲ་ཡོད་ན་བླུན་ཚིག་ལས་འོས་ཅི་ཡོད་ཞེས་དགག་པ་མཛད་པ་སོགས་བཀོད་ནས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་བོད་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱས་ནས་ལེགས་སྦྱར་གཙང་སངས་བ་རྒྱ་ཡིག་ཇི་ལྟ་བུ་བཞིན་བྲིས་ཆོག་པ་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང（26）ཞེས་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྙིང་པ་རྣམས་སུ་རྒྱ་སྐད（27）བྲིས་པ་རྣམས་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་གདངས་ཅི་ལྟར་འཐོན་པ་དེ་ལྟར་དུ་བོད་ཡིག་གིས་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་སྐད་གཙང་སང་པ་ཞིག་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་ཡིན་པའི་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་ཡོད། དོན་དངོས་སུའང་ང་ཚོས་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པའི་པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཁྲོད་ལེགས་སྦྱར་སྐད་གཅིག་མཚུངས་མིན་པའི་རྣམ་པ་བྱུང་ལ། སྐབས་དེར་མཆོན་ན་བོད་མི་ཚོ་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བའི་དུས་ཡིན་པས། མི་རང་རང་གི་འདོད་རྒྱལ་དུ་འབྲི་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། ང་ཚོས་བོད་རིགས་ཀྱི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྤྱི་སྡོམ་ཙམ་བྱས་ན། དེ་ལ་དུས་རབས་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཆོག་སྟེ། གཅིག་ནི་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་སྟོད་ཀྱི་དུས་རབས་ཏེ་(前古典时期) སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་7---9བར་ཡིན་ལ། སྤྱིར་བཏང་གི་འབོལ་སྲོལ་ལ་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སྐབས་ཀྱང་ཟེར། དུས་སྐབས་གཉིས་པ་ནི་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱང་ཟེར་ལ།(古典时期) དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་11--14བར་ཡིན་ལ། ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན། དུས་སྐབས་འདི་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་བོད་ལ་དར་བ་ཆེས་རྩེ་རུ་ཕྱིན་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱང་ཡིན་ལ། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འབོད་སྲོལ་ལ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་སྐབས་ཀྱང་ཟེར། དུས་སྐབས་གསུམ་པ་ནི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་ཡིན་ལ། འདིར་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་སྨད་རྒྱུད་ཀྱི་དུས་རབས་ཀྱང་ཟེར་ལ།(后古典时期) ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན། ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་སྟོད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མང་པོ་ཞིག་མེད་ལ། དུས་སྐབས་འདིར་ལོ་ཙཱ་བྱས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་སོགས་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པ་མཐོང་མ་སོང་། བཀའ་བསྟན་གྱི་ནང་དུའང་ཉར་མེད་པས། སྐབས་དེའི་བོད་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཤེས་ཐབས་བྲལ་མོད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་གི་ཁྲོད་དུ་བོད་རིགས་རང་གིས་བྲིས་པའི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་ཉུང་ཤས་ཤིག་རྙེད་ཐུབ་སྟེ། དེ་དག་ལའང་དབྱེ་ན་ཁག་གཉིས་རུ་དབྱེ་ཆོག་སྟེ། གཅིག་ནི་ཏུན་ཧོང་ནས་རྙེད་པའི་བོད་ཡིག་གི་ཤོག་དྲིལ་ཡིན་ཏེ། ཤོག་དྲིལ་དེའི་ཁྲོད་སཾ་བོད་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་འགའ་རྙེད་ཐུབ་སྟེ། གཅིག་ནི་འགོས་ཆོས་གྲུབ་ཀྱིས་བྲིས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་ཤིག་སྟེ། བསྟན་བཅོས་དེའི་བོད་ཡིག་གི་བྲིས་མ་རྙིང་པ་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་བྲིས་རྙིང་སོགས་མཐོང་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོས་བརྩམས་པའམ་ཡང་ན་བསྒྱུར་བ་གང་ཡིན་པར་རྟོག་དཔྱོད་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་གང་ཡང་མེད་པས་ཤེས་ཐབས་བྲལ། འོན་ཀྱང་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་འདི་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་བོད་མི་ཚོས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་ཐོག་མར་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་ཇི་ཙམ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་པ་དང་། གཞན་ཞིག་ནི་ཏུན་ཧོང་ནས་བྱུང་བའིP.T. 849ཡིག་ཆ་“梵藏词汇表”ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ཡིག་ཆ་དེའི་ཁྲོད་ནང་དོན་སྐོར་ཞིག་བོད་ཡིག་གིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་བྲིས་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡིག་ཆ་དེའི་སྟོད་རྒྱུད་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱིས་བྲིས་ཡོད་ལ། སྨད་རྒྱུད་ནི་བོད་ཡིག་གིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་བཀོད་འབྲི་བྱས་ཡོད་པས། སྐབས་དེར་བོད་པ་ཚོས་ཕལ་ཆེར་བོད་ཡིག་གིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་འབྲི་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་འདྲ་ལ། བོད་མི་ཆོས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཚུལ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡིག་ཆ་དེ་དག་བརྒྱུད་ནས་ཤེས་ཐུབ། དོན་དངོས་སུ་བོད་ཡིག་གིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་འབྲི་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་དེ་མུ་མཐུད་དུ་དུས་རབས་ངེས་ཅན་ཞིག་བར་དུ་རྒྱུན་བསྐྱངས་ལ། ང་ཚོས་བོད་ལྗོངས་སོགས་སུ་རྙེད་པའི་ཤིང་ཏ་ལའི་ལོ་མའི་སྟེང་བྲིས་ཡོད་པའི་ཆོས་གཞུང་དག་ལས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། ཡིག་ཆ་དེའི་རིགས་ལ་ལ་ཞིག་རྒྱ་གར་གྱི་བཙུན་པ་དག་གིས་བོད་དུ་འཁྱེར་ཡོང་བར་འདྲ་ལ། ལ་ལ་ཞིག་བོད་ཀྱི་བཙུན་པ་དག་རྒྱ་གར་ན་རེནྟྲ་སོགས་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་སློབ་ཁྲིད་ལ་ཉན་སྐབས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཡིན་པ་འདྲ། ཁོ་ཚོས་ཟིན་བྲིས་འབྲི་དུས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱིས་མ་བྲིས་པར་བོད་ཡིག་གི་སྒྲས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་པ་འདྲ། ནང་དོན་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཡིན་ལ། བོད་ཡིག་གིས་བྲིས་པ་འདྲ། འདི་དག་ནི་ཏུན་ཧོང་ནས་རྙེད་པའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཡིན། གཞན་ཞིག་ནི་སྐབས་དེར་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་གྲས་ཁག་གཉིས་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པ་ཆེན་མོ་དང་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ་ཡིན། དེབ་དེ་གཉིས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ཇི་བཞིན་སམ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་མིང་མཛོད་ཅིག་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་བསྟན་བཅོས་དག་བོད་འགྱུར་བྱེད་དུས་ངེས་པར་དུ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་མིང་མཛོད་གཉིས་ཡིན། སྒྲ་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པ་ཆེན་མོར་རྗེས་སུ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ཡིག་ཁ་སྣོན་བྱས་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་འཇར་པན་གྱི་ཡི་གེའང་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད་དེ། ད་ལྟ་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁམས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཅུང་རྒྱུན་འབྱམས་ཡིན་པ་ནི་སམ་བོད་རྒྱ་འཇར་གྱི་སྐད་བཞིའི་མིང་མཛོད་དེ་ཡིན། མིང་མཛོད་དེའི་ནང་དུ་མིང་བརྡ་ཁྲི་གཅིག་གི་ཡན་བརྒལ་བ་ཞིག་བསྡུས་ཡོད་ལ། མིང་བརྡ་དེ་དག་ལ་རིགས་དང་དབྱེ་བ་283དགར་ཡོད། མིང་མཛོད་དེ་ནི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་སྟེང་བཤད་ན་སམ་བོད་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཀྱང་ཆོག་ལ། བསྟན་བཅོས་དེས་དང་ཐོག་བོད་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་མཚོན་ཡོད་པར་མ་ཟད། དེའི་ནང་དུ་སེ་བོད་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་31ལྷག་ཀྱང་ནང་དུ་བསྡུས་ཡོད། དེ་ལས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་མིང་བརྡ་མང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་སྒྲ་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་བྱུང་ལ། མིང་མཛོད་དེ་གཙོ་བོ་མིང་ཁུངས་རིགས་པའི་སྟེང་མིང་བརྡར་འགྲེལ་བརྒྱབ་པ་དང་ལོ་ཙཱའི་ཚད་གཞི་སོགས་བཤད་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་གི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་མིང་བརྡ་ཐད་ཀར་དུ་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། མང་ཆེ་ཤོས་ནི་དོན་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་ཡི་གེར་ཆོས་གཞུང་དག་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་ཅུང་མང་ལ། ལྷག་པར་དུ་མིའི་མིང་དང་མེ་ཏོག་གི་མིང་། ཆུ་བོའི་མིང་སོགས་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་མང་པོ་མཐོང་ཐུབ། དེ་བས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་དུས་དོན་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་མང་བའི་རྣམ་པས་བོད་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་གོ་བ་ཟབ་མོ་ལངས་བའི་ཆུ་ཚད་མཚོན་བཞིན་ཡོད་ལ། མིང་བརྡ་431ལ་མིང་ཁུངས་རིག་པའི་སྟེང་འགྲེལ་རྒྱབ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། བུངྔྷ་ཞེས་པར་རྒྱ་ནག་གི་ཡི་གེའི་སྟེང་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ནས་“佛”ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད་ལ། བོད་ཡིག་གི་སྟེང་སངས་རྒྱས་ཞེས་དོན་བསྒྱུར་བྱས་ནས་དེ་ལ་མིང་ཁུངས་རིག་པའི་འགྲེལ་ཞིབ་མོ་བཀོད་ཡོད་དེ། གཏི་མུག་གི་གཉིད་སངས་པས་ན་མི་གཉིད་སངས་པ་བཞིན། བློ་བྱེ་ཞིང་རྒྱས་པས་ན། པདྨ་ཁ་ཕྱེ་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་འདྲ་བར་ཡང་བཤད་དེ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ། ཚིག་གི་དོན་སྤྱིར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་མ་ལུས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་བྱ་ཞེས（29）འགྲེལ་བཀོད་ཡོད། འདི་དག་གིས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་དག་གིས་མིང་བརྡ་འདིར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལངས་པ་མཚོན་ཡོད། ཏུན་ཧོང་ནས་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་དང་གོང་གསལ་གྱི་ཡིག་ཆ་གཙོ་གྲས་དེ་གཉིས་ལས་གཞན་ད་དུང་ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་ཟེར་བའི་བོད་རིགས་ཤིག་གིས་བརྩམས་པའི་གནས་བརྒྱད་ཆེན་མོའི་རྩ་བ（30）ཞེས་པའི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཐུང་ངུ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་དེའི་འགོ་ཁུངས་གང་ཡིན་པའམ་ཡང་ན་གཞན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ལས་དྲངས་བ་གང་ཡིན་པ་རྩད་འཚོལ་མ་བྱུང་། དེ་ལས་གཞན་ཐོན་མི་སཾབྷོ་ཊའི་སུམ་རྟགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཡིན་ཏེ། བརྩམས་ཆོས་དེ་གཉིས་ནི་བོད་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་གཉིས་ཡིན་མོད། དོན་དངོས་སུ་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ལ། ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད།\nབོད་པ་ཚོས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཆེས་ཡང་རྩེར་སོན་པའི་དུས་རབས་ནི་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ལ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་ངོ་400ལྷག་གི་རིང་སྟེ། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་11ནས་14བར་ཡིན། དུས་སྐབས་འདིའི་ནང་དུ་གཙོ་བོ་ནི་སྒྲ་གཞུང་ལོ་ཙཱའི་བྱ་བར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། བསྟན་འགྱུར་གྱི་ཁྲོད་དུ་སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་47ལྷག་བསྡུས་ཡོད། དེའི་ཁྲོད་37ལྷག་ནི་དུས་སྐབས་དེར་ལོ་ཙཱ་བྱས་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། ཕལ་ཆེར་སུམ་ཆའི་གཉིས་ཟིན་ཡོད། སྒྲ་རིག་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་དག་ཀྱང་དུས་སྐབས་འདིར་བྱུང་ཡོད་དེ། སྐབས་དེར་བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་རིག་པ་སློབ་པའི་གཞུང་གཙོ་བོ་ནི་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པ་དང་ཙནྡྲ་པ་རྣམ་གཉིས་ཡིན་ལ། གོང་གི་དེབ་37ཁྲོད་དུ་26ནི་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པའི་གཞུང་ཡིན། 11ནི་སྒྲ་ཙནྡྲ་པའི་གཞུང་ཡིན། འདི་དག་ནི་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སྤྱད་ཀྱི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་གཉིས་ཡིན་པ་དང་། སྐབས་འདིར་བོད་པ་ཚོས་ཀྱང་སྒྲ་རིག་པ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་རྗེས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཡིག་ལམ་ནས་གཞུང་དང་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་བརྩམས་བཞིན་ཡོད་དེ། ཆེས་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་(1290-1363)ཡིན་ལ། བུ་སྟོན་ནི་བོད་རང་ས་ནས་བསྐྱེད་བསྲིངས་བྱས་པའི་སྒྲ་རིག་མཁན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་འགྲིམ་མ་མྱོང་བའི་སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོ་རང་ཞ་ལུ་དགོན་པ་གཙོས་དགོན་སྡེ་སོགས་སུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་མཚམས་སྦྱོར་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ་དང་ཀ་ལཱ་པའི་མིང་ལེའུ་དྲུག་གི་འགྲེལ་བཤད། ཀུན་བཤད་ལེའུ་བརྒྱད་ཀྱི་དཔེ་བརྗོད་རྒྱས་འགྲེལ། ཆ་བསགས་མདོའི་ལེའུ་བཞི་པ་བྱིངས་ལས་མིང་དུ་སྒྲུབ་པའི་དཔེ་འགྲེལ་བཅས་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པའི་གཞུང་དང་འགྲེལ་མིང་དུ་གྲགས་པ་འདི་དག་བརྩམས་ཡོད་དེ། ང་ཚོས་ཁོའི་བརྩམས་པའི་སྒྲ་གཞུང་ལ་བལྟས་ན་ཁོ་རང་ནི་སྒྲ་རིག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཡོད་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། གཞན་ཞིག་ནི་ས་བཟང་མ་ཏི་པཎ་ཆེན་ཡིན་ལ། ཁོ་རང་ནི་གྲུབ་མཐའ་ཇོ་ནང་པར་གཏོགས་པ་དང་། ཁོས་ཀྱང་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པའི་གཞུང་ཞིག་བརྩམས་ཡོད་པར་གྲགས།\nསྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་ཕྱི་རྗེས་སུ་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་བཅུ་གསུམ་བརྩམས་ཡོད་ལ། དེ་དག་ནི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་ནས་བཅོ་བརྒྱད་བར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་དག་ཡིན། དུས་སྐབས་དེ་ནི་སྒྲ་རིག་པ་ཧ་ཅང་དར་ཆེ་བའི་དུས་ཡིན་ཏེ། སྐབས་དེར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་འོག་ཏུ་སྒྲ་རིག་པ་དར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆེ་ལ། སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ཁོས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་རམ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དུས་སྐབས་དེར་ཀྱང་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པ་དང་ཙནྡྲ་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་མིའང་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་དུས་སྐབས་འདིར་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་གསར་བ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། སྒྲ་པ་ནི་ནི་དང་། མནཛྙི་ཤྲི་དང་། དབྱངས་ཅན་མ་སོགས་བྱུང་ཡོད། སྐབས་དེར་སྒྲ་དབྱངས་ཅན་མ་ནི་ཁ་ཆེ་ཡུལ་དུ་ཧ་ཅང་དར་ཆེ་བའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ལ། བོད་པ་ཚོ་སྒྲ་གཞུང་དེ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་རྗེས་སྒྲ་གཞུང་གསར་བ་དེ་བོད་ཁུལ་དུ་ནང་འདྲེན་བྱས་ལ། སྐབས་དེར་བོད་ཡུལ་དུ་སྒྲ་གཞུང་གཞུང་ལུགས་ཆེན་པོ་ལྔ་ཡོད་དེ། ཙནྡྲ་བ་དང་། ཀཱ་ལ་པ་དང་། སྒྲ་པ་ནི་ནི། མན་ཛྙུ་ཤྲི། དབྱངས་ཅན་མ་སོགས་ཡིན། ཆེས་དར་ཆེ་བ་ནི་སྒྲ་དབྱངས་ཅན་མ་ཡིན། ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་སྒྲ་ཀཱ་ལ་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་བོད་རངས་ནས་བྱུང་བའི་སྒྲ་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ཆེས་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོངབཟང་པོ་ཡིན(1449---1527)ཏེ། ཁོས་བུས་སྟོན་གྱི་སློབ་རྒྱུན་རྒྱུན་བསྐྱངས་ལ། ང་ཚོས་ཁོའི་རྣམ་ཐར་ནང་བལྟས་ནའང་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། ཁོས་བུ་སྟོན་མིག་དཔེར་བཟུང་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་མྱོང་བ་དང་། མི་ཚེ་གང་བོར་སྒྲ་རིག་པར་གསན་བཞེས་ལེགས་པར་མཛད་ནས་《གཞུང་ལུགས་ཀ་ལཱ་པའི་ཊཱཀ་དང་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་མུན་པའི་སྒྲོན་མེ།》《ཀ་ལཱ་པའི་སྤྱི་དོན་བརྡ་སྤྲོད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》《སྐད་གཉིས་མཁས་པའི་རྣམ་བཤད་》སོགས་མང་པོ་བརྩམས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱའང་མང་པོ་བྱས་ཡོད། གཞན་ཞིག་ནི་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐ་( 1575-1634)ཡིན་ཏེ། ང་ཚོས་ཁོའི་གསུང་འབུམ་གྱི་ནང་དུ་བལྟས་ན་ཁོས་ཀྱང་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སོགས་བོད་འགྱུར་དང་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་བོད་འགྱུར་བྱས་ལ། སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་གི་འགྲེལ་མང་པོ་བརྩམས་ཡོད་དེ། དབངས་ཅན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎའི་འགྲེལ་པ་དང་དཔལ་སྒྲའི་སྙེ་མ་དུ་མའི་དོན་སོགས་བརྩམས་ཡོད་པར་གྲགས། དེ་ལས་གཞན་དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཧ་ཅང་འཕྱི་བའི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་(1700- 1774)ཡིན་ཏེ། ཁོ་རང་ཡང་སྒྲ་རིག་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་ལ། ཚོས་ཁོའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཟིན་བྲིས་ལ་བལྟས་ན་ཁོ་རང་བོད་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་སོ་སོ་དང་བལ་ཡུལ་སོགས་ས་ཆ་མང་པོར་བསྐྱོད་ནས་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་བསྡུ་བསྒྲིགས་བྱས་ལ། ས་སྐྱ་དང་ཞ་ལུ། བལ་པོ་སོགས་ས་ཆ་མང་པོར་བསྐྱོད་ནས་སྒྲ་རིག་པའི་ཕྱག་དཔེ་གང་མང་བསྡུ་གསོག་བྱས་པ་དང་། ཁོས་སྒྲ་པཱ་ནི་ནིའི་འགྲེལ་བའང་བརྩམས་ཡོད་ལ། སྐབས་འདིར་མཚོན་ན་རྒྱ་གར་དུ་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཉམས་དམས་སུ་སོང་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་རྒྱ་གར་དུ་ཉམས་དམས་སུ་སོང་ཡོད་པའི་དུས་ལ་ཁེལ་ཡོད། ཁོས་བོད་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་མང་པོ་བརྩམས་ཡོད། གོང་གསལ་གྱི་འདི་དག་ནི་བོད་རིགས་ཀྱིས་སྒྲ་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྤྱི་སྡོམ་ཐུང་ངུ་ཞིག་མཛད་པ་ཡིན་ལ། སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་གོ་རིམ་མདོ་ཙམ་གླེང་པའང་ཡིན། དེ་བས་ང་ཚོས་འདིར་འདི་འདྲའི་སྡོམ་སྤྱི་ཞིག་བཀོད་ཆོག་སྟེ། ཆེས་ཐོག་མར་བོད་པ་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་དགེ་རྒན་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ལ། མཐའ་མར་རང་ཉིད་ཀྱིས་མི་གཞན་ལ་འཁྲིད་ཐུབ་པའི་ཆུ་ཚད་ཤིག་ལ་སློབ་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཆོག་ཆོག་ཡིན། གོང་གསལ་གྱི་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་བའི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་བོད་ཡིག་གི་འབྲི་བའི་རྣམ་པ་དེ་ཆོས་གཞུང་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ལ་ཁེལ་ཡོད་པས། དུས་སྐབས་དེར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་སོགས་ཀྱི་མ་ལག་བོད་དུ་བྱུང་མེད་ལ། གོང་དུ་བཤད་པ་ཇི་བཞིན་བོད་པ་ཚོས་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་འཚོལ་ཞིབ་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་དུས་རབས་ཤིག་ལ་ཁེལ་ཡོད་པས། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་རྣམས་བོད་ཡིག་གི་འབྲི་བའམ་ཡང་ན་མཁས་པ་སོ་སོས་རང་རང་གི་འདོད་རྒྱལ་དུ་འབྲི་བའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་འདོད་ལ། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་བོད་ཡིག་གིས་སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་བྱེད་ཐབས་བཀོད་ནས་འབྲི་བའམ་ཡང་ན་བོད་ཡིག་གིས་བྲིས་ཡོད་པ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ་བྲིས་དཔེ་རྙིང་མ་དེའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྡ་འཕྲིན་ལ་ངེས་ཤེས་གསལ་བོ་ཞིག་འདྲོངས་ཐུབ།\nབོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ལ་སྤྱིར་དེང་གི་དུས་སུ་འབྲི་ཚུལ་ཆེན་པོ་གཉིས་མཆིས་ཏེ། དབུ་ཅན་དང་དབུ་མེད་གཉིས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་སྔ་རབས་མཁས་པ་མང་པོས་དཔྱད་པ་མང་དུ་བཏང་ནས་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་མང་དུ་མཆིས་མོད། དེ་དག་ལས་མཁས་དབང་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ནི་སྔོན་ན་མེད་པའི་གསར་གཏོད་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་བྱུང་འཕེལ་ལ་སྤྱི་སྡོམ་བྱས་པ་གནད་དུ་འཐིང་བའི་སྡོམ་ཚིག་ཞིག་ཏུ་མཆིས་ཏེ། ཁོས་སྤྱི་ལོ་1938ལོའི་ཡུལ་སོ་སོའི་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་བམ་པོ་དགུ་པའི་(ཨང་གྲངས་7--8)སྟེང་དུ་དབུ་ཅན་ལས་དབུ་མེད་རང་བྱུང་དུ་གྲུབ་པ་（31）ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཁྲོད་དུ་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ནན་མོ་བཏང་ཡོད་ལ། སྤྱིར་བོད་ཡིག་ནི་གུཔྟའི་ཡི་གེ་ལ་མ་དཔེ་བྱས་ནས་གསར་དུ་བཟོས་ཚུལ་དང་། ཡིག་ཆའི་ཡིག་གཟུགས་ལ་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཡིག་གི་དབུ་ཅན་ལས་དབུ་མེད་དུ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོའི་རྗེས་ཤུལ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ཤིང་། དབུ་མེད་ནི་དང་པོ་ནས་ཆེད་དུ་བཟོས་པ་མ་ཡིན་པར་དབུ་ཅན་མགྱོགས་པོར་བྲིས་པ་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བར་ཡིག་རྙིང་གི་དཔེ་དང་ད་དུང་ལྷོ་ཡིག་ཏུ་གྲགས་པ་འབྲུག་ཡུལ་ན་འབྲི་བཞིན་དག་ལ་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་བདེན་དཔང་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་བུ་སྟོན་དང་འགོས་ལོ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་མེད་ཚུལ་སོགས་ལུང་དུ་དྲངས་ནས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།\n①ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། 《མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རྣམ་ཐར་མདོར་བསྡུས།》 སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1989ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས།\n③ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ།》 དེབ་གསུམ་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1990ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན།\n④རྡོ་རྗེ་རྒྱལ། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1997ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན།\n⑤杜永彬著： 《二十世纪西藏奇僧 》 (人文主义先驱更敦群培大师评传 )，北京，中国藏学出版社， 2001年。\n⑥ Le mecdant de 1’Amdo par Heatherstoddard Paris societe d’ Ethnographie 1985. ⑦པདྨ་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེར་ཞིབ་འཇུག་གི་ལོ་རྒྱུས།》 སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཡིག་ཆའི་པར་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2012ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན།\n⑧⒃（23）（24）（25）（26）《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ།》དེབ་དང་པོ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1990ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P247 P277 P274-275 P150 -151 P146 P275 P264\n⑨ཧེ་ཙིཞེས་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཀྱི་回族ཞེས་པ་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་གནང་སྟེ། མི་རིགས་འདི་ནི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཨ་རབ་ཀྱི་མི་རིགས་ལས་མཆེད་ལ། འདི་གར་ཧེ་ཙིའི་སྐད་ཅེས་པའང་ཨ་རབ་ཀྱི་སྐད་ཡིན་ནམ་སྙམ།\n⑩于维雅主编： 《东言语言文字与文化》，北京大学出版社， 2002年版， 第 130- 13 1页、第 154- 163页\n⑾བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ། 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》ལས། བོད་ལ་ཡི་གེ་མེད་པས་ཐོན་མི་ཨ་ནུའི་བུ་ལ་འཁོར་བཅུ་དྲུག་དང་བཅས་པ་ཡི་གེ་སློབ་ཏུ་བཏང་བྱས་པ་པཎ་ཊི་ཏ་ལྷ་རིག་པ་སེང་གེ་ལ་སྒྲ་བསླབས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྐད་དང་བསྟུན་ནས་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ། ཨཱ་ལི་བཞིར་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ་དང་བསྟུན་ནས་ལྷ་སའི་སྐུ་མཁར་མ་རུར་བཅོས་ནས་ཡི་གེ་དང་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་བརྒྱད་མཛད་། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོའི་ཟླ་9པར་པར་དུ་བསྐྲུན། P182 ⑿རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་བ་ཆེན་པོ། 《བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས།》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1980ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P20-21\n⒀དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2006ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P186\n⒁ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》 དུ། ལཱཉྪ་ལྷའི་ཡི་གེ་འདྲ། དེ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་ཡི་གེ་དབུ་དུ་བྱས། ལྦརྟུ་ལ་ཀླུའི་ཡི་གེ་འདྲ། དེ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་ཡི་གེ་ཟུར་ཅན་དུ་བྱས་སོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1982ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P69-70\n⒄⒅⒆དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།》 《གངས་ཅན་རིག་མཛོད་》 པོད་གྲངས་བཅུ་གཉིས་པ། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》 དེབ་གསུམ་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1990ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P226 P226 P238-239\n⒇《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ》 པོད་གསུམ་པའི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བསྡུ་རུབ་གནང་བ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1990ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P150- 151 P156 P275 P264\n（27）རྒྱ་སྐད། འདི་གར་རྒྱ་སྐད་ཅེས་པ་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་གོ་དགོས་ལ། དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཁྲོད་དུ་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་ལ་རྒྱ་སྐད་ཅེས་ཐ་སྙད་འདི་མང་པོ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད།\n（28）P.T.849ཡིག་ཆ་འདི་ནི་རྒྱའི་སྐད་དུ་“梵藏词汇表”ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆའི་མ་ཕྱི་ལ་ཁ་བང་མེད། ཡིག་ཆ་འདི་ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དྲ་ཚིགས་བརྒྱུད་ནས་བཙལ་ཆོག\n（29）《སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ།》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2005ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P74\n（30）《གནས་བརྒྱད་ཆེན་པོའི་རྩ་བ་》 ཞེས་པ་ནི་ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་གིས་བརྩམས་ལ། ད་ལྟ་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་དུ་མཐོང་ཐུབ་སྟེ། བསྟན་འགྱུར་པེ་ཅིན་འདྲ་བཤུས་མའི་མདོ་འགྲེལ། པོད་གྲངས་144པའི་ཨང་གྲངས་5836ཁྲོད་ཡོད་ལ། P88-3-6 P89-4 - 7


Wylie:Gsum tshan gsum gyi man ngag ces kyang bya gces pa'i snying po zhes bya ba snying dang 'dra ba'i man ngag - gDams Ngag mDzod\nWylie:Gsum tshan gsum gyi man ngag ces kyang bya gces pa'i snying po zhes bya ba snying dang 'dra ba'i man ngag\nDamngak Dzö Volume 16 (མ་) / Pages 504-509 / Folios 4b3 to 7a2\nཁྲོ་ཕུ་ལོ་ཙཱ་བ་བྱམས་པའི་དཔལ་. [[གསུམ་ཚན་གསུམ་གྱི་མན་ངག་ཅེས་ཀྱང་བྱ་གཅེས་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྙིང་དང་འདྲ་བའི་མན་ངག་|]]. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼མ་༽, 504-509. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\nKhro phu lo tsA ba byams pa dpal. [[gsum tshan gsum gyi man ngag ces kyang bya gces pa'i snying po zhes bya ba snying dang 'dra ba'i man ngag|]]. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume 16 (མ་), 504-509. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\ngsum tshan gsum gyi man ngag ces kyang bya gces pa'i snying po zhes bya ba snying dang 'dra ba'i man ngag rdzogs so//\nLine 1:༈ རྗེ་བཙུན་སྐུ་དྲིན་ཅན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དམ་པ་གསུམ་ལྡན་བྱིན་རླབས་ཀྱིས། །རང་སེམས་སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲོད་ཅིང༌། ཐབས་ཆེན་དྲན་པ་གསུམ་ལྡན་གྱིས། །འགྲོ་ཀུན་འདྲེན་པའི་དཔལ་ལ་འདུད། །\n!_rje btsun sku drin can la phyag 'tshal lo/[ ]/dam pa gsum ldan byin rlabs kyis/[ ]/rang sems sku gsum ngo sprod cing*/_thabs chen dran pa gsum ldan gyis/[ ]/'gro kun 'dren pa'i dpal la 'dud/\nBegin-End Pages (Western): 504-509\nThe alternative title of this profound collection of pith instructions refers to its division into three sections, each of which is further divided and subdivided into sets of three.\n504 ༈ རྗེ་བཙུན་སྐུ་དྲིན་ཅན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དམ་པ་གསུམ་ལྡན་བྱིན་རླབས་ཀྱིས། །རང་སེམས་སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲོད་ཅིང༌། ཐབས་ཆེན་དྲན་པ་གསུམ་ལྡན་གྱིས། །འགྲོ་ཀུན་འདྲེན་པའི་དཔལ་ལ་འདུད། །མན་ངག་འདི་ལ་དོན་གསུམ་སྟེ། སྔོན་འགྲོ་དམ་པ་གསུམ་ལྡན་གྱི་གསོལ་འདེབས། དངོས་གཞི་སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲོད་གནད། རྗེས་དྲན་པ་གསུམ་ལྡན་གྱི་ཐབས་སོ། །དང་པོ་ནི། ནམ་མཁའ་མཉམ་པའི་མ་རྣམས་ཕྱིར། །བླ་མ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིས། །བདག་ལ་རྟོགས་པའི་མཆོག་བསྐྱེད་གསོལ། །མཁྱེན་པས་གཟིགས་ཤིག་ཐུགས་རྗེས་ཟུང༌། །ཞེས་བྱའོ། །འདིའི་དོན་ནི། རང་གི་སྤྱི་བོར་རྩ་བའི་བླ་མ་དང༌། སྙིང་གི་དཀྱིལ་དུ་ཇོ་བོ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་བསྒོམས་ལ། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མཆོད་པས་མཆོད། སྐྱབས་འགྲོ་དང༌། སྡིག་བཤགས་དང༌། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་དང༌། བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང༌། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ། བླ་མ་དང༌། ངོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས། བདག་གི་རྒྱུད་ལ་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་མཛད་དུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་བ་དྲག་ཏུ་གདབ། དེ་ཐམས་ཅད་ལ་རྟེན་དམ་\n505 བཅའ་བར་འཛིན་པ། རང་རྒྱུད་ལ་གདུང་བ་དྲག་པོ། རྟོག་པ་ལ་འདུན་པའི་ཤུགས་ཅན་དེ་གལ་ཆེའོ། །དེ་ནས་བླ་མ་རང་ལ་ཐིམ་པས་བླ་མའི་རྟོགས་པ་རང་ལ་འཕྲོས་པར་བསམ། ཇོ་བོ་རང་ལ་ཐིམ་པས་ཇོ་བོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་སུ་བསྒོམ་མོ། །དེ་ལྟར་གསོལ་བ་གདབ་པ་ལ་རྒྱས་པར་བསྒོམ་ན། གསོལ་བ་གདབ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན། འདེབས་པའི་གནད། ཇི་ལྟར་གདབ་པའི་ཚུལ་གསུམ་ལས། །དང་པོ་ལ་གསུམ་ལས། གསོལ་བ་གདབ་པའི་ཕན་ཡོན་གསུམ། མ་བཏབ་པའི་ཉེས་པ་གསུམ། བཏབ་ན་ཐེབས་པའི་གསུམ་ལས། དང་པོ་ནི། དོན་མྱུར་དུ་ཐོབ་པ་ཚོང་པས་ལམ་དུ་ཟོང་རྙེད་པ་ལྟ་བུ། ཚོགས་ཆུད་པ་འཇིམ་པ་ལ་བརྐོས་ཕོར་གྱི་རྒྱས་བཏབ་པ་ལྟ་བུ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་པདྨ་འདམ་ནས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །མ་བཏབ་པའི་ཉེས་པ་གསུམ་ནི། འདོད་ཀྱང་མ་རྙེད་པ་ཕོངས་པས་ནོར་ཚོལ་བ་ལྟ་བུ། ཚོགས་ཆེ་བ་སྙིམ་པས་ཆུ་ལེན་པ་ལྟ་བུ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཁོས་ཆུང་གི་ལག་བྱད་ལྟ་བུའོ། །གསོལ་བ་བཏབ་པས་ཐེབས་པའི་དཔེ་གསུམ་ནི། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་དགོས་འདོད་མ་ལུས་པ་འབྱུང་བ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟ་བུ། རང་གི་སྒོ་ནས་ནུས་པས་འདུན་པ་འདྲེན་པ་གདུང་བས་མཆི་མ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ། གཉིས་ཀའི་རྟེན་འབྲེལ་ཟབ་པ་སྤྲ་བ་ལ་མེ་འབར་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་གདན་ལ་གསུམ་སྟེ། རྟེན་ལུས་ལ་དགོང༌། །ཆོ་ག་ངག་ཏུ་བཟླ། གདུང་བ་སེམས་ལ་བསྐྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་གདབ་པའི་ཚུལ་གསུམ་སྟེ། དོང་བ་ཡུན་རིང་མ་འཕྲད་པའི་མ་ལྟ་བ། །གདུང་བ་རྔ་མོ་རྗེའུ་སྟོར་བ་ལྟ་བུ། །འདོད་པ་འཇིགས་པར་སྐྱེལ་མ་ཚོལ་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་དངོས་གཞི་སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲད་པ་ལ། སྣང་མཁན་རང་ལ་རང་སོ་ཚུགས། །སྣང་མེད་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོར་བསྒྱུར། །གཉིས་མེད་ཐུག་ཕྲད་ལམ་དུ་བསྒྱུར། །མ་ཡེངས་མ་བཅོས་ཅི་དཀར་ཞོག །ཅེས་བྱའོ། །\n506 འདིའི་དོན་ནི། གསོལ་བ་ཐེབས་པའི་རྗེས་ལ། རིག་པ་གང་ལྟར་སྣང་ཡང༌། སྣང་མཁན་རང་ཉིད་རང་སྟོང་ཡིན་པས། རང་ངོ་རང་གིས་ཤེས་པར་བྱས་ལ། དེ་ཉིད་སོ་ཚུགས་པར་བཞག་གོ །དེས་སྣང་མཁན་རང་སར་གྲོལ་བས། ཆོས་སྐུ་དྲི་མེད་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་གདམས་ངག་ཡིན་ནོ། །སྣང་མེད་རྐྱང་པ་ལས་འགྲོ་དོན་མི་འགྱུར་བས། །ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད་པ་དེ་ཉིད་མ་རྟོགས་པ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྦྱང་ངོ༌། །དེས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པས་རང་གཞན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུར་འཆར་བའི་གནད་ཡིན་ནོ། །དེའི་ངང་ལས་བཟང་ངན་གྱི་འདུ་བྱེད་ཅི་བྱུང་ཡང༌། །རང་ངོ་ཤེས་པས་རང་གྲོལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། །དེ་ཉིད་རང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ཚང་ལ་མ་ནོར་ཞིང་བདེ་ལ་མྱུར་བ་ཡིན་ནོ་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གྲོལ་དུ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་གཞན་དོན་དུ་བསྔོས་པས། དེ་ཉིད་གཞན་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ཚང་ལ་མ་ནོར་ཞིང་བདེ་ལ་མྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་འཕྲལ་དུ་ཅི་བྱུང་བྱུང་ཐུག་ཕྲད་ལམ་དུ་བསླངས་པས། གང་ལ་གང་གིས་ཇི་ལྟར་འདུལ་འདུལ་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཐོགས་མེད་དུ་འབྱུང་བའི་གནད་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང༌། དང་པོ་མ་ཡེངས་པར་བཞག །བར་དུ་མ་བཅོས་པར་བཙའ། མཐར་ཅི་དགར་བསྐྱང་བ་གལ་ཆེའོ། །དེ་ལྟར་ངོ་སྤྲད་པ་ལ་ཡང༌། རྒྱས་པར་བསྒོམ་ན་དོན་གསུམ་སྟེ། ངོ་སྤྲད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན། སྤྲོད་པར་བྱེད་པའི་གནད། ཇི་ལྟར་སྤྲོད་པའི་ཚུལ་ལོ། །དང་པོ་གསུམ་སྟེ། ངོ་སྤྲོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང༌། མ་འཕྲོད་པའི་ཉེས་པ་དང༌། སྤྲད་ན་འཕྲོད་པའི་དཔེའོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རང་ལ་རྙེད་པ་དབུལ་པོས་ཁྱིམ་དུ་གཏེར་རྙེད་པ་ལྟ་བུ། སྡུག་བསྔལ་བདེ་བར་འགྱུར་བ་གསེར་འགྱུར་གྱི་རྩིས་ལྕགས་གསེར་དུ་བསྒྱུར་བ་ལྟ་བུ། ཉོན་མོངས་པ་གྲོགས་སུ་འཆར་བ་དུག་ལ་སྔགས་བཏབ་པ་ལྟ་བུ།\n507 མ་འཕྲོད་པའི་ཉེས་པ་གསུམ་ནི། རང་ངོ་རང་གི་མ་ཤེས་པ་གདོན་གྱིས་བརླབ་པའི་སྨྱོན་པ་ལྟ་བུ། ཅི་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་བ་དུག་ཅན་གྱི་ཟས་ཟོས་པ་ལྟ་བུ། ཉོན་མོངས་པ་སྤང་གིས་མི་སྤངས་པ་ནགས་ལ་མེ་མཆེད་པ་ལྟ་བུའོ། །སྤྲད་ན་ཕྲོད་པའི་དཔེ་ནི། སྣང་བའི་སྒོ་ནས་རང་སྣང་སྟོང་པར་ཐིམ་པ་ཆབ་རོམ་ཆུར་ཤེས་པ་ལྟ་བུ། སྟོང་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་ཉིད་སྣང་བར་ཤར་བ་ཆུ་ནང་གི་ཟླ་བ་ལྟ་བུ། གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་སྣང་སྟོང་དབྱེར་མེད་དུ་རྟོགས་པ་ནམ་མཁའ་འཇའ་ཚོན་ལྟ་བུའོ། །ངོ་སྤྲོད་པའི་གནད་ལ་གསུམ་སྟེ། སོར་བཞག་གཉུག་མ་ལ་ངོ་སྤྲད། རང་གྲོལ་འགྱུར་བ་ལ་ངོ་སྤྲོད། ཐུག་འཕྲད་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ངོ་སྤྲད་པའོ། །ངོ་འཕྲོད་པའི་ཚུལ་ལ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་མ་ཡེངས་པར་བཞག་པས་རལ་བསྐོར་མཁན་གཡུལ་དུ་ཞུགས་པ་ལྟ་བུ། བར་དུ་མ་མ་བཅོས་པར་བཙའ་བ་ལ་མཁས་པས་གླང་པོ་ཆེ་བསྐྱང་བ་ལྟ་བུ། ཐ་མར་ཅི་དགར་བཏང་བ་གཟིངས་ཐོག་ནས་བྱ་འཕུར་བ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་གསུམ་ལྡན་གྱི་ཐབས་ནི། མཉམ་རྗེས་སྔ་ཕྱི་དྲན་པས་འབྲེལ། །རྒྱུན་ཆགས་རྒྱས་འདེབས་དྲན་རྒྱས་གདབ། །སྙིང་ཕུགས་གཞན་དོན་དྲན་པས་བཟུང༌། །ཀུན་ལ་གསལ་རིག་ཆགས་མེད་ཅེས། །ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིའི་དོན་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་ལོངས་ལ་མཉམ་རྗེས་འབྲེལ་པའི་དྲན་པས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་བློས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པའི་དོན་དུ། དེང་ཕྱིན་ཆད་བསམ་པ་གང་དང་གང་ལ་ཡེངས་ཀྱང༌། མཉམ་པར་བཞག་མ་བཞག་རང་བཞིན་གྱིས་མཚུངས་པར་མཚམས་སྦྱར། རྒྱུན་ཆགས་འབྲེལ་བའི་དྲན་པས་སངས་རྒྱས་ཐོབ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་རྒྱུན་ཆགས་མེད་པར་རྒྱས་གདབ། གཞན་དོན་འཕེན་པའི་དྲན་པས་དགེ་བའི་རྩ་ཐམས་ཅད་སྙིང་ཐག་པ་ནས་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་བཏང་ངོ༌། །དེ་ཐམས་ཅད་\n508 དུ་ཡང་མཚམས་སྦྱར་ལ་སྔར་འདྲེན་དང་ཕྱིས་སྙིགས་དང་རྒྱས་འདེབས་ལ་སྐབས་ཀྱི་གསལ་འདེབས་དང༌། མཐར་ཐུག་ལ་གཞན་དོན་སྙིང་ཕུགས་སུ་གཞུགས་པ་དོ་གལ་ཆེའོ། །དེ་ལྟར་དྲན་པ་གསུམ་གྱི་ཐབས་ལ་ཡང༌། རྒྱས་པར་བྱེ་ན། ཉམས་སུ་བླང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན། ཉམས་སུ་བླངས་པའི་གནད། ཇི་ལྟར་ལེན་པའི་ཚུལ་གསུམ་ལས། དང་པོ་ལ་ཡང་གསུམ་སྟེ། ཉམས་སུ་བླངས་པའི་ཕན་ཡོན། མ་བླངས་པའི་ཉེས་པ། བླང་ན་ལོངས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། མ་བསྒོམས་ཀྱང་སྒོམ་པའི་གོ་ཆོད་པ་གཟེར་དང་མ་བྲལ་བའི་འཁྲུལ་འཁོར་ལྟ་བུ། བསོད་ནམས་བར་མ་ཆད་དུ་འབྲེལ་བ་གངས་ཆུ་དང་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ། ཅི་བྱས་གནད་དུ་འཕོག་པ་དཔག་ཆེན་གྱི་མདའ་ལྟ་བུའོ། །མ་བླངས་པའི་ཉེས་པ་ལའང་གསུམ་སྟེ། མཉམ་རྗེས་ཡ་བྲལ་དུ་ཞིག་པ་ཤིང་རྟའི་གཟེར་ཆག་པ་ལྟ་བུ། འབད་འབྲས་གྲུབ་ཁར་ཉམས་པ་ལྕགས་ཚོས་ཁར་མེད་བསད་པ་ལྟ་བུ། དཀའ་སྤྱད་སྙིང་པོ་མེད་པའི་ཆུ་དང་ཤིང་གི་སྡོང་པོ་བསྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཉམས་སུ་བླངས་པས་ལོངས་པའི་དཔེ་གསུམ་སྟེ། སྔ་ཕྱི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་ནུས་མཐུ་གཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པ་ཞོའི་རུ་མ་ལྟ་བུ། རྒྱུན་ཆགས་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་ཐ་མལ་གྱིས་བར་མི་ཆད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་སྲུང་འཁོར་ལྟ་བུ། གཉིས་ཀས་གཞན་དོན་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་སྨན་ཤིང་གི་ས་བོན་ལས་སྡོང་པོ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཉམས་སུ་བླང་བའི་གནད་ལ་གསུམ་སྟེ། མ་བརྗེད་པ་ཟུངས་སུ་བཟུང༌། གསལ་འདེབས་གཟེར་དུ་གདབ། ཞེན་འཁྲིས་ཁོང་ནས་བཅད་པའོ། །ཇི་ལྟར་བླངས་པའི་ཚུལ་ལ་གསུམ་སྟེ། སྔར་འདྲེན་དང་ཕྱིས་སྙེགས་ལ་མཁས་པ་སྐྱེས་བུ་གོམས་པའི་འཕངས་སྩལ་ལྟ་བུ། ཞར་ནས་ཞར་དུ་གསོ་བ་མེ་ལ་ཤིང་བསྣོན་པ་ལྟ་བུ། ཕུགས་གཏད་གཞན་ལ་ལྟ་བ་བུ་གཅིག་པའི་མ་ལྟ་བུའོ། །སྔོན་འགྲོ་དང༌། དངོས་གཞི་དང༌། རྗེས་ཀྱི་\n509 ཐབས་དང་གསུམ་མོ། །ཡིད་བཞིན་ནོར་འདྲའི་བླ་མ་ལས། །བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་འདྲའི་མན་ངག་ཐོབ། །དཔག་བསམ་ཤིང་འདྲའི་འབྲས་བུ་སྨིན། །དམིགས་མེད་མཁའ་འདྲའི་ཚོགས་རྫོགས་ཤོག །གསུམ་ཚན་གསུམ་གྱི་མན་ངག་ཅེས་ཀྱང་བྱ་གཅེས་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྙིང་དང་འདྲ་བའི་མན་ངག་རྫོགས་སོ།། །།\n504 !_rje btsun sku drin can la phyag 'tshal lo/ /dam pa gsum ldan byin rlabs kyis/ /rang sems sku gsum ngo sprod cing*/_thabs chen dran pa gsum ldan gyis/ /'gro kun 'dren pa'i dpal la 'dud/ /man ngag 'di la don gsum ste/_sngon 'gro dam pa gsum ldan gyi gsol 'debs/_dngos gzhi sku gsum ngo sprod gnad/_rjes dran pa gsum ldan gyi thabs so/ /dang po ni/_nam mkha' mnyam pa'i ma rnams phyir/ /bla ma thugs rje chen po yis/ /bdag la rtogs pa'i mchog bskyed gsol/ /mkhyen pas gzigs shig thugs rjes zung*/ /zhes bya'o/ /'di'i don ni/_rang gi spyi bor rtsa ba'i bla ma dang*/_snying gi dkyil du jo bo spyan ras gzigs dbang phyug bsgoms la/_zab cing rgya che ba'i mchod pas mchod/_skyabs 'gro dang*/_sdig bshags dang*/_rjes su yi rang ba dang*/_byang chub mchog tu sems bskyed cing*/_de ma thag tu nam mkha' dang mnyam pa'i sems can thams cad kyi don du/_bla ma dang*/_ngo bo thugs rje chen pos/_bdag gi rgyud la rtogs pa khyad par du 'phags par mdzad du gsol/_zhes gsol ba drag tu gdab/_de thams cad la rten dam\n505 bca' bar 'dzin pa/_rang rgyud la gdung ba drag po/_rtog pa la 'dun pa'i shugs can de gal che'o/ /de nas bla ma rang la thim pas bla ma'i rtogs pa rang la 'phros par bsam/_jo bo rang la thim pas jo bo'i sku gsung thugs su bsgom mo/ /de ltar gsol ba gdab pa la rgyas par bsgom na/_gsol ba gdab dgos pa'i rgyu mtshan/_'debs pa'i gnad/_ji ltar gdab pa'i tshul gsum las/ /dang po la gsum las/_gsol ba gdab pa'i phan yon gsum/_ma btab pa'i nyes pa gsum/_btab na thebs pa'i gsum las/_dang po ni/_don myur du thob pa tshong pas lam du zong rnyed pa lta bu/_tshogs chud pa 'jim pa la brkos phor gyi rgyas btab pa lta bu/_phun sum tshogs pa pad+ma 'dam nas skyed pa lta bu'o/ /ma btab pa'i nyes pa gsum ni/_'dod kyang ma rnyed pa phongs pas nor tshol ba lta bu/_tshogs che ba snyim pas chu len pa lta bu/_phun sum tshogs pa 'khos chung gi lag byad lta bu'o/ /gsol ba btab pas thebs pa'i dpe gsum ni/_rten gyi sgo nas rtog pa med kyang dgos 'dod ma lus pa 'byung ba yid bzhin gyi nor bu lta bu/_rang gi sgo nas nus pas 'dun pa 'dren pa gdung bas mchi ma 'byung ba lta bu/_gnyis ka'i rten 'brel zab pa spra ba la me 'bar ba lta bu'o/ /gnyis pa gsol ba 'debs pa'i gdan la gsum ste/_rten lus la dgong*/ /cho ga ngag tu bzla/_gdung ba sems la bskyed pa'o/ /ji ltar gdab pa'i tshul gsum ste/_dong ba yun ring ma 'phrad pa'i ma lta ba/ /gdung ba rnga mo rje'u stor ba lta bu/ /'dod pa 'jigs par skyel ma tshol ba lta bu'o/ /gnyis pa dngos gzhi sku gsum ngo sprad pa la/_snang mkhan rang la rang so tshugs/ /snang med snying rje chen por bsgyur/ /gnyis med thug phrad lam du bsgyur/ /ma yengs ma bcos ci dkar zhog_/ces bya'o/ /\n506 'di'i don ni/_gsol ba thebs pa'i rjes la/_rig pa gang ltar snang yang*/_snang mkhan rang nyid rang stong yin pas/_rang ngo rang gis shes par byas la/_de nyid so tshugs par bzhag go_/des snang mkhan rang sar grol bas/_chos sku dri med mngon du 'gyur ba'i gdams ngag yin no/ /snang med rkyang pa las 'gro don mi 'gyur bas/ /shes rab dri ma med pa de nyid ma rtogs pa la snying rje chen por bsgyur la byang chub kyi sems sbyang ngo*/ /des snying rje chen po yongs su dag pas rang gzhan gyi chos kyi longs spyod rdzogs pa'i skur 'char ba'i gnad yin no/ /de'i ngang las bzang ngan gyi 'du byed ci byung yang*/ /rang ngo shes pas rang grol du 'gyur te/ /de nyid rang don phun sum tshogs pa'i rgyu tshang la ma nor zhing bde la myur ba yin no de kho na ltar sems can thams cad kyang rang grol du gyur cig_/ces gzhan don du bsngos pas/_de nyid gzhan don phun sum tshogs pa'i rgyu tshang la ma nor zhing bde la myur ba yin no/ /des 'phral du ci byung byung thug phrad lam du bslangs pas/_gang la gang gis ji ltar 'dul 'dul gyi don byed pa'i sprul sku thogs med du 'byung ba'i gnad yin no/ /de dag thams cad du yang*/_dang po ma yengs par bzhag_/bar du ma bcos par btsa'/_mthar ci dgar bskyang ba gal che'o/ /de ltar ngo sprad pa la yang*/_rgyas par bsgom na don gsum ste/_ngo sprad dgos pa'i rgyu mtshan/_sprod par byed pa'i gnad/_ji ltar sprod pa'i tshul lo/ /dang po gsum ste/_ngo sprod pa'i yon tan dang*/_ma 'phrod pa'i nyes pa dang*/_sprad na 'phrod pa'i dpe'o/ /dang po la gsum ste/_sangs rgyas rang la rnyed pa dbul pos khyim du gter rnyed pa lta bu/_sdug bsngal bde bar 'gyur ba gser 'gyur gyi rtsis lcags gser du bsgyur ba lta bu/_nyon mongs pa grogs su 'char ba dug la sngags btab pa lta bu/\n507 ma 'phrod pa'i nyes pa gsum ni/_rang ngo rang gi ma shes pa gdon gyis brlab pa'i smyon pa lta bu/_ci byed sdug bsngal du 'gyur ba dug can gyi zas zos pa lta bu/_nyon mongs pa spang gis mi spangs pa nags la me mched pa lta bu'o/ /sprad na phrod pa'i dpe ni/_snang ba'i sgo nas rang snang stong par thim pa chab rom chur shes pa lta bu/_stong pa'i sgo nas stong nyid snang bar shar ba chu nang gi zla ba lta bu/_gnyis ka'i sgo nas snang stong dbyer med du rtogs pa nam mkha' 'ja' tshon lta bu'o/ /ngo sprod pa'i gnad la gsum ste/_sor bzhag gnyug ma la ngo sprad/_rang grol 'gyur ba la ngo sprod/_thug 'phrad rgyun chags su ngo sprad pa'o/ /ngo 'phrod pa'i tshul la gsum ste/_dang po ma yengs par bzhag pas ral bskor mkhan g.yul du zhugs pa lta bu/_bar du ma ma bcos par btsa' ba la mkhas pas glang po che bskyang ba lta bu/_tha mar ci dgar btang ba gzings thog nas bya 'phur ba lta bu'o/ /gsum pa rjes su dran pa gsum ldan gyi thabs ni/_mnyam rjes snga phyi dran pas 'brel/ /rgyun chags rgyas 'debs dran rgyas gdab/ /snying phugs gzhan don dran pas bzung*/ /kun la gsal rig chags med ces/ /zhes bya ba'o/ /'di'i don ni/_ting nge 'dzin de las longs la mnyam rjes 'brel pa'i dran pas sgyu ma lta bu'i blos sems can thams cad la phan gdags pa'i don du/_deng phyin chad bsam pa gang dang gang la yengs kyang*/_mnyam par bzhag ma bzhag rang bzhin gyis mtshungs par mtshams sbyar/_rgyun chags 'brel ba'i dran pas sangs rgyas thob thob kyi bar du rgyun chags med par rgyas gdab/_gzhan don 'phen pa'i dran pas dge ba'i rtsa thams cad snying thag pa nas khams gsum gyi sems can thams cad la ltos pa med par btang ngo*/ /de thams cad\n508 du yang mtshams sbyar la sngar 'dren dang phyis snyigs dang rgyas 'debs la skabs kyi gsal 'debs dang*/_mthar thug la gzhan don snying phugs su gzhugs pa do gal che'o/ /de ltar dran pa gsum gyi thabs la yang*/_rgyas par bye na/_nyams su blang dgos pa'i rgyu mtshan/_nyams su blangs pa'i gnad/_ji ltar len pa'i tshul gsum las/_dang po la yang gsum ste/_nyams su blangs pa'i phan yon/_ma blangs pa'i nyes pa/_blang na longs pa'i dpe bstan pa'o/ /dang po la gsum ste/_ma bsgoms kyang sgom pa'i go chod pa gzer dang ma bral ba'i 'khrul 'khor lta bu/_bsod nams bar ma chad du 'brel ba gangs chu dang rgya mtsho lta bu/_ci byas gnad du 'phog pa dpag chen gyi mda' lta bu'o/ /ma blangs pa'i nyes pa la'ang gsum ste/_mnyam rjes ya bral du zhig pa shing rta'i gzer chag pa lta bu/_'bad 'bras grub khar nyams pa lcags tshos khar med bsad pa lta bu/_dka' spyad snying po med pa'i chu dang shing gi sdong po bskyed pa lta bu'o/ /nyams su blangs pas longs pa'i dpe gsum ste/_snga phyi 'brel ba'i sgo nas nus mthu gcig tu 'grub pa zho'i ru ma lta bu/_rgyun chags 'brel ba'i sgo nas tha mal gyis bar mi chad pa rnal 'byor pa'i srung 'khor lta bu/_gnyis kas gzhan don sgrub pa'i sgo nas sman shing gi sa bon las sdong po skye ba lta bu'o/ /nyams su blang ba'i gnad la gsum ste/_ma brjed pa zungs su bzung*/_gsal 'debs gzer du gdab/_zhen 'khris khong nas bcad pa'o/ /ji ltar blangs pa'i tshul la gsum ste/_sngar 'dren dang phyis snyegs la mkhas pa skyes bu goms pa'i 'phangs stsal lta bu/_zhar nas zhar du gso ba me la shing bsnon pa lta bu/_phugs gtad gzhan la lta ba bu gcig pa'i ma lta bu'o/ /sngon 'gro dang*/_dngos gzhi dang*/_rjes kyi\n509 thabs dang gsum mo/ /yid bzhin nor 'dra'i bla ma las/ /bdud rtsi'i rgyun 'dra'i man ngag thob/ /dpag bsam shing 'dra'i 'bras bu smin/ /dmigs med mkha' 'dra'i tshogs rdzogs shog_/gsum tshan gsum gyi man ngag ces kyang bya gces pa'i snying po zhes bya ba snying dang 'dra ba'i man ngag rdzogs so// //\nRetrieved from "https://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Gsum_tshan_gsum_gyi_man_ngag_ces_kyang_bya_gces_pa%27i_snying_po_zhes_bya_ba_snying_dang_%27dra_ba%27i_man_ngag&oldid=54667"\nThis page was last edited on 13 April 2022, at 19:23.


ལོ་ཀུ4– Luke4– The Life of Yeshu\nOctober 5, 2020 January 11, 2021 Bro Brian.\n4:1-13 སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུར་དམ་པའི་ཐུགས་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་ཅིང་ཡོར་དན་གཙང་པོ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་པ༌ན། དམ་པའི་ཐུགས་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་ཉིད་དབེན་སྟོང་ཞིག་ཏུ་ཁྲིད་པ༌དང༌། ཉིན་བཞི་བཅུའི་རིང་ལ་བདུད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་ཉམས་ཚོད་བླངས་སོ།། ཉིན་དེ་དག་གི་རིང་ལ་ཁོང་གིས་ཞལ་ཟས་ཅི་ཡང་མ་བཞེས༌པས། ཉིན་དེ་དག་མཇུག་རྫོགས་སྐབས་ཁོང་ནི་བཀྲེས་ཤིང་ལྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ།། བདུད་ན༌རེ། ཁྱེད་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་སྲས་ཡིན༌ན། རྡོ་འདིར་བཀའ་གནང་ནས་བག་ལེབ་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨྲས་པ༌ལ།\nསྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུས་འདི་སྐད༌དུ། གསུང་རབ་ཀྱི་མདོ༌ལས། མི་ནི་བག་ལེབ་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀོད་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སོ།། ཡང་བདུད་ཀྱིས་ཁོང་ཉིད་རི་མཐོན་པོ་ཞིག་ཏུ་ཁྲིད་ནས་སྐད་ཅིག་ཙམ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་བསྟན་ཏེ་ན༌རེ། ངས་དབང་ཐང་དང་གཟི་བརྗིད་འདི་མཐའ་དག་ཁྱེད་ལ་འབུལ་བར༌བྱ། རྒྱུ་མཚན་ནི་འདི་ཐམས་ཅད་སྔར་ནས་བདག་ལ་སྤྲད་ཡོད༌པས། བདག་གིས་སུ་ཞིག་ལ་སྟེར་འདོད་ན་དེ་ལ་སྟེར་ངེས༌ཡིན།\nགལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ན་འདི་ཐམས་ཅད་ཁྱེད་ལ་དབང་བ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་པ༌ན། ཡང་སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུས་འདི་སྐད༌དུ། གསུང་རབ་ཀྱི་མདོ༌ལས། ཁྱོད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་སྟེ་རང་གི་དཀོན་མཆོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་ཁོང་གཅིག་པུར་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དགོས་ཞེས་བཀོད་འདུག་ཅེས་གསུངས༌སོ།། ཡང་བདུད་ཀྱིས་སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་ཁོང་ཉིད་ཡེ་རུ་སཱ་ལེམ་དུ་ཁྲིད༌ནས། མཆོད་ཁང་གི་རྩེ་རུ་སྡོད་དུ་བཅུག༌སྟེ་ན་རེ། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་སྲས་ཡིན་ན་འདི་ནས་མར་མཆོངས༌ཤིག\nརྒྱུ་མཚན་ནི་གསུང་རབ་ཀྱི་མདོ་ལས་དཀོན་མཆོག་གིས་རང་གི་ཕོ་ཉ་རྣམས་ལ་བཀའ་གནང་སྟེ་ཁྱེད་རང་བསྲུང་བར་ངེས་ཞེས་པ༌དང༌། ཁྱེད་ཀྱི་ཞབས་རྡོ་ལའང་མི་ཐོགས་པའི༌ཕྱིར། ཕོ་ཉ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལག་པས་ཁྱེད་རང་ཡར་འདེགས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག་ཅེས་སྨྲས་པ༌ལ།\nཡང་སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུས་འདི་སྐད༌གསུངས་པ་སྟེ། གསུང་རབ་ཀྱི་མདོ་ལས། ཁྱོད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་སྟེ་རང་གི་དཀོན་མཆོག་ལ་ཚོད་བགམ་མ་བྱེད་ཅེས་གསུངས་འདུག་ཅེས་པའོ།། བདུད་ཀྱིས་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཁོང་ལ་ཉམས་ཚོད་བླངས་ཚར༌རྗེས། རེ་ཞིག་ཁོང་དང་ཁ་བྲལ་ལོ།།\n4:14-15 སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་ནི་དམ་པའི་ཐུགས་ཉིད་ཀྱི་ནུས་མཐུའི་ངང་ནས་ཕྱིར་ག་ལིལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པ༌དང༌། ཁོང་གི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ག་ལིལ་ཡུལ་གྱི་མཐའ་འཁོར་ཀུན་ལ་ཁྱབ། ཁོང་གིས་ཆོས་ཁང་སོ་སོ་ནས་ཆོས་གསུངས་པ་དང་མི་ཀུན་གྱིས་ཁོང་ལ་བསྟོད་བསྔགས་བརྗོད༌དོ།།\n4:16-19 སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་ཕྱིར་རང་ཉིད་ནར་སོན་པའི་གནས་ཏེ་ནཱ་ཙ་རེལ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཕེབས་ཤིང་ངལ་གསོ་བའི་ཉིན་མོ་ལའང་རང་གི་ནམ་རྒྱུན་གྱི་སྲོལ་ལྟར་ཆོས་ཁང་དུ་ཕེབས༌ཤིང་། ཁོང་གིས་གསུང་རབ་ཀློག་ཕྱིར་ཡར་བཞེངས་པ༌ན། མི་ཞིག་གིས་ལུང་སྟོན་པ་ཡེ་ཤ་ཡཱའི་མདོ་དེ་ཁོང་ལ་ཕུལ༌ཞིང༌། ཁོང་གིས་མདོ་དེའི་ཁ་ཕྱེས་པ༌ན། དེ་ལས་བཀོད་ཡོད་པའི་ཚན་པ་ཞིག་རྙེད་པ་ནི་འདི་ལྟ༌སྟེ། གཙོ་བོའི་ཐུགས་ཉིད་ང་ཡི་སྟེང་དུ༌བཞུགས།།\nAnd he came to Nazareth, where he had been brought up. And as was his custom, he went to the synagogue on the Sabbath day, and he stood up to read. And the scroll of the prophet Isaiah was given to him. He unrolled the scroll and found the place where it was written, “The Spirit of the Lord is upon me, because he has anointed me to proclaim good news to the poor. He has sent me to proclaim liberty to the captives and recovering of sight to the blind, to set at liberty those who are oppressed, to proclaim the year of the Lord’s favor.”\n4:20-30 ཁོང་གིས་དཔེ་ཆ་བསྒྲིལ་ནས་ཕྱིར་ཆོས་ཁང་གི་གཉེར་པ་ལ་བསྩལ་ཏེ་བཞུགས༌ཤིང༌། ཆོས་ཁང་དུ་ཡོད་པའི་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་མིག་ཅེ་རེར་བལྟས་པ༌དང༌། ཁོང་གིས་དེ་རྣམས་ལ་འདི་སྐད༌དུ། གསུང་རབ་ཀྱི་མདོ་འདི་ནི་དེ་རིང་ཁྱོད་ཅག་གིས་ཐོས་པའི་དུས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ།། མི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བསྟོད་བསྔགས་བརྗོད་ཅིང་ཁོང་གི་ཞལ་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་སྙན་མོ་ཐོས་ནས་ངོ་མཚར་བར་གྱུར། ཁོ་རྣམས་ན༌རེ། འདི་ནི་ཡོ་སེབ་ཀྱི་བུ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་སྨྲས་སོ།།\nཡང་ཁོང་གིས་དེ་རྣམས་ལ་འདི་སྐད༌དུ། ཁྱོད་ཅག་ན༌རེ། སྨན་པ༌ལགས། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་གསོ་བར་བྱོས་ཞེས་པའི་ཁ་དཔེ་འདི་ང་ལ་སྦྱར་ངེས༌ཤིང༌། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀཱ་ཕར་ན་ཧུམ་ནས་བྱས་པའི་བྱ་བ་ངེད་ཅག་གིས་ཐོས་པ་དེ་རྣམས་རང་གི་ཕ་ཡུལ་འདི་ནས་ཀྱང་བྱོས་ཤིག་ཅེས་བདག་ལ་སྨྲ་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ༌དང༌། ཡང་ཁོང་གིས་འདི་སྐད༌དུ། ངས་ཁྱོད་ཅག་ལ་བདེན་པར་སྨྲ༌སྟེ། ལུང་སྟོན་པ་སུ་ཞིག་ལའང་རང་ཡུལ་ནས་བརྩི་བཀུར་མི་ཐོབ།\nབདག་གིས་ཁྱོད་རྣམས་ལ་བདེན་པར་སྨྲ་སྟེ། ཡང་ཨེ་ལི་ཡཱའི་དུས་སུ། ལོ་གསུམ་དང་ཟླ་བ་དྲུག་རིང་ལ་ཐན་པ་བྱུང་བས། ས་ཆ་ཡོངས་ལ་མུ་གེ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་ཡེས་ར་ཨེལ་ཡུལ་དུ་ཡུགས་མོ་མང་པོ་ཡོད༌ནའང༌། ཨེ་ལི་ཡཱ་ནི་ཡུགས་མོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གམ་དུ་མ་མངགས༌པར། ཚི་ཏུན་ཡུལ་གྱི་ཁོང་གཏོགས་སཱ་རེབ་ཏ་ཡི་ཡུགས་མོ་དེ་ཁོ་ནའི་གམ་དུ་མངགས།\nཡང་ལུང་སྟོན་པ་ཨེ་ལི་ཤཱའི་དུས་སུ། ཡེས་ར་ཨེལ་གྱི་ས་ཆར་མཛེ་ནད་ཅན་མང་པོ་ཡོད༌ནའང༌། ཁོང་གིས་དེ་རྣམས་ལས་གཅིག་ཀྱང་གཙང་མར་མ་མཛད༌པར། སིར་ཡཱ་ཡུལ་གྱི་ནཱ་ཨ༌མན་ཁོ་ན་གཙང་མར་མཛད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཆོས་ཁང་དུ་ཡོད་པའི་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཏམ་དེ་ཐོས་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས༌ཏེ། སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་གྲོང་རྡལ་ནས་ཕྱིར་བསྐྲད་པ༌དང༌། གྲོང་རྡལ་དེ་ནི་རི་སྟེང་དུ་ཆགས་འདུག་ཅིང་མི་དེ་དག་གིས་ཁོང་ཉིད་གཡང་གཟར་དུ་འཕེན་ཕྱིར་བྲག་ཁ་རུ་ཁྲིད༌ནའང༌།\n4:31-37 སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་མར་ག་ལིལ་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཀཱ་ཕར་ན་ཧུམ་དུ་ཕེབས་པ༌དང༌། ངལ་གསོ་བའི་ཉིན་མོར་མི་རྣམས་ལ་ཆོས་གསུངས༌ཤིང༌། ཁོང་གིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ལ་དབང་དང་ལྡན་པས་ཐོས་མཁན་རྣམས་ངོ་མཚར་བར་གྱུར་ཏོ།། དུས༌དེར། ཆོས་ཁང་དེ་རུ་གདོན་འདྲེས་བཟུང་བའི་མི་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་སྐད་ཆེན༌པོས། ཀྱེ། ནཱ་ཙ་རེལ་པ་ཡེ༌ཤུ། ཁྱེད་དང་ངེད་ཅག་ལ་འབྲེལ་བ་ཅི་མཆིས༌སམ། ཁྱེད་རང་ངེད་རྣམས་འཇོམས་པར་ཕེབས༌སམ། ངས་ཁྱེད་རང་སུ་ཡིན་པ་ཤེས༌ཏེ། ཁྱེད་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་པ༌ལ།\nསྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུས་གདོན་འདྲེ་དེ་ལ་འདི་སྐད༌དུ། ཁ་རོག་ཏུ་སྡོད༌ཅིག ཁྱོད་ནི་ཁོའི་ལུས་ནས་ཕྱིར་བུད་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བཀྱོན་གནང་བ༌ན། གདོན་འདྲེ་དེས་མི་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མི་དེ་ས་རུ་བསྒྱེལ་ནས་ཕྱི་རུ་ཐོན་ཞིང་མི་དེར་གནོད་འཚེ་ཅི་ཡང་མ་བྱས་སོ།། མི་ཐམས་ཅད་ཧ་ལས་ཏེ་ཕན་ཚུན་ལ་བཀའ་འདི་ནི་ཅི་ཡིན༌ནམ། ཁོང་གིས་དབང་དང་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་གདོན་འདྲེ་རྣམས་ལ་བཀའ་གནང་ཞིང་གདོན་འདྲེ་ཡང་ཕྱིར་བུད་དོ་ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་ཁོང་གི་མཚན་སྙན་གྲགས་མཐའ་འཁོར་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ༌བོ།།\n4:38-44 སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་ཡར་བཞེངས་ཤིང་ཆོས་ཁང་ནས་ཕྱིར་བུད་དེ་སི་མོན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་ཕེབས་པ༌དང༌། སི་མོན་གྱི་སྒྱུག་མོར་ཚ་དྲག་པོ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད་པས་ཁྱིམ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཁོང་ལ་ཞུས་སོ།། ཁོང་ཉིད་ཁོ་མོའི་གམ་དུ་ཡར་བཞེངས་ནས་ཚ་དྲག་པོ་ལ་བཀའ་བཀྱོན་མཛད་པ༌ན། ཁོ་མོའི་ཚ་བཞག་ཅིང་དེ་མ་ཐག་ཡར་ལངས་ཏེ་ཁོང་རྣམས་ལ་ཞབས་ཕྱི་བསྒྲུབས།\nཉི་མ་ནུབ་དུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ནད་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཅན་གྱི་ནད་པ་ཐམས་ཅད་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་ཁྲིད་ཡོང་བ༌དང༌། ཁོང་གིས་དེ་དག་རེ་རེའི་ལུས་ལ་ཕྱག་བཞག་སྟེ་ནད་ལས་གསོས་པའོ།། གདོན་འདྲེ་རྣམས་ཀྱང་མི་མང་པོའི་ལུས་ནས་ཕྱི་རུ་ཐོན་ཏེ་སྐད་ཆེན་པོས་ཁྱེད་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་སྲས་ཡིན་ཞེས་འུར་བརྒྱབ་པ༌དང༌། གདོན་འདྲེ་དེ་དག་གིས་ཁོང་ནི་སྐྱབས་མགོན་མཱ་ཤི་ཀ་ཡིན་པ་ཤེས༌པས། སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུས་དེ་དག་ལ་བཀའ་བཀྱོན་མཛད་ཅིང་སྐད་ཆ་སྨྲ་རུ་མ་བཅུག་གོ།\nནམ་ལངས་པའི་དུས༌སུ། སྐྱབས་མགོན་ཡེ་ཤུ་ཡར་བཞེངས་ཏེ་དབེན་གནས་ཤིག་ཏུ་ཕེབས༌ཤིང༌། མི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁོང་ཉིད་བཙལ་ནས་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་ཡོང༌སྟེ། ཁོ་རྣམས་དང་ཁ་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་ཁོང་ཉིད་འགོག་འདོད༌ཀྱང༌། ཁོང་གིས་དེ་རྣམས་ལ་ང་རང་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཆོས་སྒྲོག་ཏུ་མངགས་པ་ཡིན༌པས། གྲོང་རྡལ་གཞན་དག་ལའང་བསྒྲག་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ༌དང༌། ཁོང་གིས་ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་ཡུལ་གྱི་ཆོས་ཁང་མང་པོ་ནས་ཀྱང་ཆོས་བསྒྲགས༌སོ།།\nAnd he arose and left the synagogue and entered Simon’s house. Now Simon’s mother-in-law was ill withahigh fever, and they appealed to him on her behalf. And he stood over her and rebuked the fever, and it left her, and immediately she rose and began to serve them. Now when the sun was setting, all those who had any who were sick with various diseases brought them to him, and he laid his hands on every one of them and healed them. And demons also came out of many, crying, “You are the Son of God!” But he rebuked them and would not allow them to speak, because they knew that he was the Christ. And when it was day, he departed and went intoadesolate place. And the people sought him and came to him, and would have kept him from leaving them, but he said to them, “I must preach the good news of the kingdom of God to the other towns as well; for I was sent for this purpose.” And he was preaching in the synagogues of Judea.