སྤེལ་དུས 2020-10-14 ཡོང་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། རྩོམ་པ་པོ། བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］《ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ནི་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་ལས་ལུས་ལྟ་བུར་བརྩི་ཞིང་། ཡོངས་གྲགས་སུ་འཕགས་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་(尊者迦多衍尼子Katyayani-putra)བརྩམས་པར་གྲགས། བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའི་གཞུང་གཙོ་བོ་དང་སྔ་རབས་ཀྱི་མངོན་པའི་གཞུང་གི་ཕྱི་མོ་ཡིན་པས་ལྟ་གྲུབ་གང་མང་ཞིག་ཐོན་ཡོད་ལ། དེ་ལས་བསྟན་བཅོས་འདིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་འགྲེལ་བརྗོད་མཛད་འདུག་ཅིང་། དེ་ནི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ལས་དང་པོར་བསྟན་ཀྱང་དེ་དག་སྡེ་ཚན་དུ་ཕྱེ་ནས་མ་གསུངས་པས། འགྲེལ་པ་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ཡི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྡེ་ཚན་ནམ་རིགས་དབྱེ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། དེ་ནི་གཞུང་གཞན་དང་མི་མཐུན་པར་བསྟན་བཅོས་འདི་དང་དེའི་འགྲེལ་པ་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ཡི་ལྟ་བ་ཡིན་པར་བསྒྲུབས་ཡིད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག\n《ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་གྲུབ་འཛིན་མཁན་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོའི་གྲས་སུ་བརྩི། གཞུང་འདི་ནི་བམ་པོ་ཉི་ཤུ་དང་གཞུང་ཚན་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ།① བམ་པོ་དང་པོ་ནས་བཞི་པའི་བར་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། བམ་པོ་ལྔ་པ་ནས་དྲུག་པའི་བར་དུ་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་བར་དུ་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བཅུ་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་དུ་ལས་ཀྱི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བཅུ་གསུམ་པ་ནས་བཅུ་བཞི་པའི་བར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བཅུ་བཞི་པའི་ཕྱེད་ཀ་དང་བམ་པོ་བཅོ་ལྔ་པ། བམ་པོ་བཅུ་དྲུག་པ་བཅས་ནི་དབང་པོའི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཅུ་དགུ་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཕུང་པོ། བམ་པོ་བཅུ་དགུ་པའི་ཕྱེད་ཀ་དང་བམ་པོ་ཉི་ཤུ་པ་ནི་ལྟ་བའི་ཕུང་པོའོ། །\nགཞུང་འདིའི་མཛད་པ་པོའི་ཐད་ལ་《ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་》དམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་《མཛོད་འགྲེལ་རྒྱལ་སྲས་མ་》②ཞུ་བ་ལས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ནི་འཕགས་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་བྱས། རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞི་ནི་གནས་བརྟན་དབྱིག་གི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་བྱས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ནི་བཙུན་པ་ལྷ་སྐྱིད་ཀྱིས་བྱས། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་བྱས། གདགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ནི་མོའུ་འགལ་གྱི་བུས་བྱས། ཁམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་གང་པོས་བྱས། ཡང་དག་པར་འགྲོ་བའི་རྣམ་གྲངས་ནི་གསུས་པོ་ཆེས་བྱས་པར་གྲགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་གཞུང་ཆེན་འདི་ནི་འཕགས་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་(尊者迦多衍尼子Katyayani-putra)བརྩམས་པར་བཤད། ཡང་《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》③ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་རུ།བསྟན་བཅོས་སུས་བརྩམས་པའི་སྐོར་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཤས་གསུངས་ཡོད་པ་མདོར་བསྡུས་ནས་བརྗོད་ན།1.སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བརྩམས་པ། 2.གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་གསོལ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་སྩལ་པར་གསུངས་པ། 3.ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་སྩལ་བར་ངོས་འཛིན་པ། 4.སྤྲུལ་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཞུས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བ། 5.བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་བརྩམས་པར་གྲགས་པ། བཙུན་པ་དེས་བསྟན་བཅོས་འདི་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་གཞན་ལ་འཆད་པ་དང་ཕྱོགས་བཅུར་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བས་ན་དེས་བརྩམས་པར་གྲགས་སོ། །ཡིན་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར། 6.སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་དུས་སུ་ནི་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་ལྟ་བུ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་ནི་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་བཙུན་པ་དེས་ཀྱང་སྨོན་ནས་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཕན་པར་གྱུར་པ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་བསྟན་བཅོས་འདི་བརྩམས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །7.སངས་རྒྱས་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པའི་དུས་སུ་ཡུལ་ལྗོངས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཆོས་མངོན་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་སངས་རྒྱས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་སྨོན་ནས་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བསྡུས་ནས། བསྟན་བཅོས་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》བརྩམས་སོ་ཞེས་གསུངས། 8.དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དོན་ཚན་བཞག་པ་དང་། བསྡུས་སྡོམ་བཀོད་པ་དང་། སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་པ། ཕུང་པོ་སྤྱིའི་མིང་བཏགས་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ཐ་དད་སྣ་ཚོགས་སུ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །ཤེས་པ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཏགས་སོ། །ལས་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་ལས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །འབྱུང་བ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །དབང་པོ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་དབང་པོའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །ལྟ་བ་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུས་ནས་ལྟ་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པའི་འགྲེལ་ཆེན་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པའི་དུས་སུའང་གཞུང་ཆེན་འདི་སུས་མཛད་མིན་སྐོར་ལ་བཤད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། བཤད་ཚུལ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་དྲིལ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་བརྩམས་པར་བཤད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་བཅས་གཉིས་སུ་འདུ། ཡིན་ཡང་《མཛོད་འགྲེལ་རྒྱལ་སྲས་མ་》དང་《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》རྣམ་གཉིས་གཙོར་མཛད་དེ་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་བརྩམས་པར་མངོན་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཞལ་མཐུན།\nསྤྱིར་ན་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་བརྩམས་ཟེར་བ་དང་ཕྱོགས་སྒྲིག་གནང་ཞེས་པའི་བཤད་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ།གཞུང་ལ་མཇལ་དུས་དང་པོ་དྲི་བ་འདོན་པ་དང་དེའི་རྗེས་ལ་ལན་རྒྱག་པའི་ལུགས་ལྟར་གསུངས་ཡོད་པ་དཔེར་ན་གཞུང་ལས་“འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གང་དག་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་བྱས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི།འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །”④ཞེས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་རྩོམ་སྟངས་སྤྱད་ཡོད་པ་འདི་དག་མདོ་དང་ཅུང་ཁད་ཉེ་བར་སེམས། མཁས་དབང་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་མཆོག་གིས་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་མཛད་པའི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》(T1544)བམ་པོ་ཉི་ཤུ་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་མཛད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་ཐོན་པའི་རྩ་ཆེན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཆེ་དགུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པར་མ་ཟད་ལྟ་གྲུབ་གསར་པའང་ཇི་སྙེད་ཅིག་བཞུགས། ཞེས་པ་དང་ཡང་སྙིང་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞིག་བསྟན་ཀྱང་གོ་རིམ་རྩ་བ་ནས་མ་འཁྲུགས་པར་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་མིན། གཞུང་ཚན་བརྒྱད་ཀྱང་བྱེ་བྲག་བཤད་པའི་(T1545)གཞུང་ཚན་ལྟར་དང་པོ་ནས་བཤད་པ་མིན་པར་བཤད་གཞི་ཕྱོགས་མཐུན་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ཙམ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལེགས་བཤད་དུ་སྙམ། དེའང་《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》བམ་པོ་གཉིས་པ་རུ། “གཞན་ཡང་ཆོས་མངོན་པ་ཐམས་ཅད་མདོ་སྡེའི་དོན་འགྲེལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་ཡིན་གྱི། མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྒྱས་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བཙུན་པ་དེ་ཡང་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་དུ་མ་མི་འདྲ་བའི་དོན་རྣམས་བསྡུས་ནས་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་བཏགས། ལྟ་བ་ཐ་དད་པ་སྣ་ཚོགས་བསྡུས་པས་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཏགས་སོ། །འོན་ཀྱང་བཏགས་པར་བྱས་པའི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ། །”⑤ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ཡིན་པས། མདོ་སྡེ་ལས་ལྷག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པའི་ཆོས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཆོས་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་ལྟར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་དང་མངོན་པ་སྨྲ་བ་སྔོན་མ་དག་གི་ལྟ་བ་གུང་བསྒྲིགས་པར་མ་ཟད་དེ་ལ་ཉམས་ཞིབ་ཞིབ་མོ་གནང་ལ། ལྷག་དོན་སྐབས་དེ་དུས་དར་བའི་སྡེ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལས་དགོངས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཁག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་རོལ་པའི་ཁག་ཅིག་གི་ལྟ་བར་དགག་གཞག་གནང་བ་སོགས་མཛད་ཡོད་པས། བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུས་ཕྱོགས་སྒྲིག་མཛད་ཟེར་བའི་གསུང་སྲོལ་ལའང་བདེན་པ་མེད་པ་མིན་ནོ། །\nགཞུང་ཆེན་འདི་མཛད་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་སྐོར་ལ། སྤྱིར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རྩོམ་སྟངས་ཐད་ནས་དྲི་བ་དང་དྲིས་ལན་ལྟར་བརྩམས་ཡོད་པ་ནི་མདོ་ཡི་རྩོམ་སྟངས་དང་ཅུང་ཁད་ཉེ་བར་བསམས་ལ། རྒྱ་ནག་ཏུ་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ཡི་འགྱུར་གཉིས་བཞུགས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་སློབ་དཔོན་སངྒདེབ་སྟེ་དགེ་འདུན་ལྷ་(僧伽提婆 Samghadeva)ཡིས་རྒྱ་གར་དུ་སློབ་གཉེར་མཛད་རྗེས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ནས་སྤྱི་ལོ་383ལ་《ཨབྷིདྷརྨ་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་བསྟན་བཅོས་》（阿毗昙八犍度论)⑥ཞེས་བམ་པོ་སུམ་ཅུའི་བདག་ཉིད་ཅན་བསྒྱུར་པ་ནི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པའི་》གཞུང་གཅིག་གི་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། རྗེས་སོར་ལོ་ཆེན་ཞོན་ཙང་མཆོག་གིས་སྤྱི་ལོ་657ནས་660བར་དུ་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པའི་》གཞུང་གསར་དུ་བསྒྱུར་བས་འགྱུར་གསར་རྙིང་གཉིས་བྱུང་ཡོད། འགྱུར་གསར་རྙིང་ཞེས་འདིར་བཤད་དོན་ནི་འགྱུར་རྙིང་དུས་རབས་བཞི་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་བསྒྱུར་ཡོད་པར་གཞིགས་པ་ན་སྐབས་དེར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》འདི་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྐབས་དེར་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་དར་ཡོད་པ་ཤེས་ནུས། ཡང་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལུའེ་ཁྲིན་(吕澂)གྱིས་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ནི་སངས་རྒྱས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ཙམ་ནས་ཁ་ཆེ་རུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་བརྒྱས་བསྡུས་པར་གསུངས་⑦པས་འགྲེལ་པའི་གོང་དུ་གཞུང་འདི་བྱུང་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་ལ། མཁས་དབང་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་གིས་སྤྱི་ལོ་མ་ཚུགས་གོང་རོལ་གྱི་དུས་རབས་དང་པོའམ་གཉིས་པ་སངས་རྒྱས་འདས་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ལ་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་བྱོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་གུང་ལེགས་པར་བསྒྲིགས་པའི་གཞུང་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ཞེས་པའི་སྔར་འཛམ་གླིང་དུ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་འདི་བརྩམས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་རྐང་ཚུགས་པས་ན། འདི་ལ་ལུས་དང་གཞན་དྲུག་ལ་ཡན་ལག་ཅེས་གསུང་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་དར་ཡོད་པའང་རྒྱལ་པོ་སྲས་གྲགས་པ་བཤེས་གཉེན་གྱི་《མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱལ་སྲས་མ་》⑧ལས། “ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །ལུས་སུ་གྱུར་པ་དེ་ལ་ཡན་ལག་དྲུག་ཡོད་དེ་”⑨ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་བརྩམས་པ་གསལ་པོར་མཐོང་ལ།⑩ བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རྩོམ་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་དྲི་བ་དང་དྲིས་ལན་ལྟར་བྱས་པ་ནི་མདོ་དང་ཅུང་ཁད་ཉེ། དེ་བས་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་མ་ཚུགས་གོང་གི་དུས་རབས་དང་པོའམ་གཉིས་པ་ཙམ་ལ་བཞག་ཆོག་པར་སྙམ་མོ། །\nའདི་ལ་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》ཟེར་དོན་ནི། 《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ལས། “དོན་དམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་འདི་ལས་འབྱུང་བ་དང་འདི་ནི་གཞི་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་འདི་ལ་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་གཏོད་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དམ་པའི་ཡེ་ཤེས་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་བཞག་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་གཏོད་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་གསལ་བར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་འདི་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་བཟང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་པས་ན་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །”⑾རྒྱ་ནག་གི་བཀའ་བསྟན་ལས་མངོན་པའི་སྐོར་དུ་བཞུགས་པའི་སློབ་དཔོན་སངྒདེབ་སྟེ་དགེ་འདུན་ལྷ་ཡིས་བསྒྱུར་པའི་འགྱུར་རྙིང་གི་གཞུང་གི་མིང་ལ་《ཨབྷིདྷརྨ་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་བསྟན་བཅོས་》（阿毗昙八犍度论）⑿ཞེས་གསོལ་བ་དང་། བམ་པོ་སུམ་ཅུའི་བདག་ཉིད་ཅན་བསྒྱུར་པ་ནི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པའི་》གཞུང་གཅིག་གི་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ལ། རྗེས་སོར་ལོ་ཆེན་ཞོན་ཙང་གིས་སྤྱི་ལོ་657ནས་660བར་དུ་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པའི་》གཞུང་གི་འགྱུར་གསར་དུ་བསྒྱུར་པར་《ཨབྷིདྷརྨ་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་》(ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ། 阿毗达磨发智论,大正藏 No.1544)ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། ཕངས་དགོས་པ་ཞིག་ལ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་ད་ལྟ་བཞུགས་མེད་པས་གཞུང་གི་ཕྱི་མོའི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་མི་ཤེས་མོད། རྒྱ་འགྱུར་མ་སྔ་ཕྱིའི་མིང་གི་འདོགས་ལུགས་ལ་བལྟས་ན་སྔ་རྗེས་སུ་འབོད་ཚུལ་ཀྱང་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད་པར་རྟོགས་ནུས། བོད་ལ་གཞུང་འདི་རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་ལོ་ངོ་ལྔ་ལྷག་གི་རིང་ལ་རྒྱ་འགྱུར་མ་དང་བསྟུན་ནས་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་པའི་འགྱུར་མིང་ལ་《ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་བཞུགས་སོ་》ཞེས་བཏགས་ཡོད། འགྱུར་འདི་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁོང་གིས་1959ལོའི་གོང་རོལ་ཙམ་དུ་བསྒྱུར་ཚར་ནས་མ་ཕྱི་ལྷ་སར་བཏང་ལ། དབུས་འགྱུར་ལྷ་ས་ནས་ཤིང་པར་དུ་འགོད་རྒྱུའི་ཐུགས་བཀོད་གནང་ཡང་། དུས་ཟིང་གིས་དོན་འཁྱོལ་མ་བྱུང་སྟབས་རྗེས་སོར་མ་དཔེ་རྣམས་ཕྱིར་འཁྱར་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཁས་དབང་གཟན་དཀར་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ་མཆོག་གིས་དཀའ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་གིས་མ་དཔེ་འཚོལ་བསྡུ་གནང་ནས་2011ལོར་ལག་བྲིས་ཀྱི་མ་དཔེ་ཇི་བཞིན་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་དུ་བཀའ་བསྟན་གྱི་ཁ་སྣོན་ལྟ་བུར་པར་དུ་བསྐྲུན་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་བཞག་པའི་བླ་མེད་ཀྱི་བྱས་རྗེས་ཡིན་ནོ། །དུས་ཟིང་གི་བར་ཆད་ལས་མ་ཡིག་ནང་གི་བམ་པོ་མང་པོ་བོར་བརླགས་སུ་གྱུར་པས་སླར་པར་སྐྲུན་གནང་དུས་མ་ཡིག་ཇི་བཞིན་བཀོད་འདུག་ལ། ཆད་ལྷག་བྱུང་བ་རྣམས་མཆན་གྱིས་གསལ་བཤད་ཀྱང་གནང་འདུག\nཆོས་མངོན་པ་(abhidharma，阿毗昙或阿毗达摩)ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལས་མངོན་པའི་སྡེ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ལ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་མཁས་པས་ཉམས་ཞིབ་ཞིབ་མོ་གནང་ཡོད་དེ། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལུའེ་ཁྲིན་གྱིས་ཆོས་མངོན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཡིན། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་དུས་སུ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ལ་སྐབས་འགའ་རེར་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་འགྲེལ་པ་སོ་སོར་གནང་བ་ལྟ་བུ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པར་གྲུབ། བཤད་སྲོལ་ལ་ཀཱཏཱཡན་ཆེན་པོས་ཆོས་འདིའི་རིགས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་ནས་འགྲེལ་པ་མཛད་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་མངོན་པའི་ཆོས་སུ་གྲུབ།⒀ ཅེས་གསུངས་པས་ཆོས་མངོན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མཛད་ནས་སོ་སོར་ཕྱེ་བའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་དང་། མཁས་དབང་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་གིས་འཇར་པན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ཁོང་གིས་རྒྱུན་རིང་ཉམས་ཞིབ་གནང་བ་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཆོས་མངོན་པའི་གདོད་མའི་གོ་དོན་ནི་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལམ་ཆོས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་དང་། ཆོས་ཀྱི་བླ་མའམ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དོན་དུ་འཇུག་པ། ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་པ་ཆོས་མངོན་པའི་གཏམ་དང་མ་མོ་(matrka)ཞེས་པ་ནས་རིམ་བཞིན་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དུ་འཕེལ་བར་གསུངས་ལ།⒁ ཡང་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ལས། སྒྲ་པ་རྣམས་ན་རེ། ཨ་ནི་བསལ་བ་དང་། བྷི་ནི་འབྱེད་པ་དང་། ཆོས་འདིས་ནི་སེལ་བ་དང་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཞིག་བསལ་ཅེ་ན། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གང་ཞིག་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་བདེན་པ་དང་ཟས་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་སྐྱོང་ན་རེ། ཨ་བྷི་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་དོན་ནོ། །ཆོས་འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དྲངས་ནས་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷ་ན་རེ། ཨ་བྷི་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་དེ་ལྷག་པའི་དོན་བསྟན་ ནོ། །དཔེར་ན་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་ཨ་བྷི་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་ཨ་བྷི་བྱང་ཆུབ་དང་། ལྷག་པའི་རྒས་པ་ལ་ཨ་བྷི་རྒས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར། ཆོས་འདི་ཡང་ལྷག་པའི་ཕྱིར་ཨ་བྷི་དྷརྨ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཙུན་པ་གཡོན་ལེན་ན་རེ།ཨ་བྷི་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་དེ་གུས་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། །དཔེར་ན་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་ཨ་བྷི་ཕྱག་འཚལ་དང་། གུས་པས་མཆོད་པ་ལ་ཨ་བྷི་མཆོད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར། ཆོས་འདི་ཡང་གུས་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་ཨ་བྷི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །⒂ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་མངོན་པ་ཨབྷིདྷརྨ་(abhid-harma)ཞེས་པའི་སྐད་དོད་དང་འབྲེལ་ནས་མཚན་ཉིད་བཞག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་སོགས་བསལ་བ་དང་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དྲངས་ནས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་སོགས་གསུངས་སོ། །ཡང་གཞུང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་རབ་ཏུ་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དང་། ཡང་ལས་དང་པོ་བའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་མདོ་སྡེ་དང་། ཡོངས་སུ་འདྲིས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདུལ་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པའམ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཐམས་ཅད་མདོ་སྡེའི་དོན་འགྲེལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་ཡིན་གྱི།མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྒྱས་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །\nབསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུ་བརྩམས་མ་ཐག་ཏུ་བམ་པོ་དང་པོའི་ཚིག་དང་པོར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གང་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད་པ་སྟེ། “དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་སྒོ་ནས། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གང་དག་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་བྱས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །”⒃ ཞེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གསལ་པོར་བསྟན་ཞིང་། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གསུངས་པ་འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་འདིར་དང་པོར་ཐོན་པ་དང་མཛད་པོ་འཕགས་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་ཡི་དགོངས་པ་དང་དེའི་འགྲེལ་པ་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ》 དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་མངོན་པ་སྨྲ་བ་དག་གི་ལུགས་སུ་ངེས།\nབསྟན་བཅོས་འདིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གསུངས་པ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་ཞིང་གཏན་འབེབས་མཛད་མེད་པར། གཞུང་ཧྲིལ་པོར་སེམས་སེམས་བྱུང་ཚུད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་མཚན་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་བཞག་པ་ལས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་སྡེ་ཚན་དུ་བཀོད་མེད། སེམས་སེམས་བྱུང་ནི་མངོན་པ་སྨྲ་བ་སྔོན་མ་དག་གིས་ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔ་རུ་བསྡུས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཉིས་དང་ཆོས་དོན་ལྔའི་ནང་གསེས་ཀྱི་ཆོས་ཡིན་ལ། ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔ་རུ་བསྡུས་པ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་གསལ་པོར་ཕྱེ་ཞིང་། ཁོང་གི་སྔོན་དུ་གཞི་ལྔ་ཡི་རྣམ་གཞག་ནི་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་ནང་མཚན་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞི་(阿毗达摩品类足论)རུ་ཐོག་མར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་པར་མཁས་དབང་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་གིས་གསུངས།⒄ སེམས་བྱུང་གི་སྐོར་ནི་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་མཛད་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་(阿毗达摩法蕴足论)རུའང་གསུངས་ཡོད་ལ་དེར་ཡང་སྡེ་ཚན་དུ་བཀོད་ནས་དབྱེ་བ་གནང་མེད། སྡེ་ཚན་ངེས་ཅན་དུ་བཀོད་པ་ནི་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་གྱི་ནང་གསེས་ཁམས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་སྲོལ་ཕྱེ་ལ།⒅ 《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》རུ་སྡེ་ཚན་དུ་ཕྱེ་ནས་མ་གསུངས་པས། འགྲེལ་པ་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ཡི་བམ་པོ་ཞེ་གཉིས་པར་སེམས་བྱུང་གི་སྐོར་སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་ནས་གསལ་པོར་གསུངས་པ་ལྟར་ཞུ་རྒྱུ་ལས་མ་འདས། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་《བྱེ་བཤད་》ལས་བམ་པོ་འདི་བོར་བརླག་བྱུང་འདུག་པས་གུས་པས་རྒྱ་ཡིག་ཇི་བཞིན་དྲངས་ནས་བསྒྱུར་པ་གཤམ་གསལ། ཡང་དེ་རུ་སེམས་བྱུང་གསུངས་པས། སེམས་ཀྱི་ས་མང་སོགས་ཆོས་རྣམས་བཤད་དགོས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ས་མང་ལ་བཅུ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ཚོར་བ། གཉིས་པ་འདུ་ཤེས། གསུམ་པ་སེམས་པ། བཞི་པ་རེག་པ། ལྔ་པ་འདུན་པ། དྲུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ། བདུན་པ་མོས་པ། བརྒྱད་པ་དྲན་པ། དགུ་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན།བཅུ་པ་བློ་གྲོས་སམ་ཤེས་རབ།⒆ ཉོན་མོངས་ཆེན་པོའི་ས་པའང་བཅུ་ཡོད་དེ། དང་པོ་མ་དད་པ། གཉིས་པ་ལེ་ལོ། གསུམ་པ་བག་མེད། བཞི་པ་རྒོད་པ། ལྔ་པ་རྨོངས་པ། དྲུག་པ་དྲན་པ་བརྗེད་པ། བདུན་པ་ཡང་དག་པར་མ་ངེས་པ། བརྒྱད་པ་སེམས་འཁྲུག་པ། དགུ་པ་ཚུལ་མི་མཐུན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ། བཅུ་པ་མོས་པ་ལོག་པ།⒇ ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ཁྲོ་བ། གཉིས་པ་འཁོན་འཛིན། གསུམ་པ་འཆབ་པ། བཞི་པ་འཚིག་པ། ལྔ་པ་གཡོ། དྲུག་པ་སྒྱུ། བདུན་པ་རྒྱགས་པ། བརྒྱད་པ་སེར་སྣ། དགུ་པ་ཕྲག་དོག བཅུ་པ་རྣམ་འཚེ།﹙21﹚ དགེ་བ་ཆེན་པོའི་ས་མང་བཅུ་ཡོད་དེ། དང་པོ་དད་པ། གཉིས་པ་བརྩོན་འགྲུས། གསུམ་པ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ། བཞི་པ་ཁྲེལ་ཡོད། ལྔ་པ་འདོད་ཆགས་མེད་པ། དྲུག་པ་ཞེ་སྡང་མེད་པ། བདུན་པ་ཤིན་སྦྱངས། བརྒྱད་པ་བཏང་སྙོམས། དགུ་པ་བག་ཡོད། བཅུ་པ་མི་འཚེ་བ།﹙22﹚མི་དགེ་བ་ཆེན་པོའི་ས་མང་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་རྨོངས་པ། གཉིས་པ་རྨུགས་པ། གསུམ་པ་རྒོད་པ། བཞི་པ་ངོ་ཚ་མེད་པ། ལྔ་པ་ཁྲེལ་མེད་པ།﹙23﹚ སྒྲིབ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་ཆེན་པོའི་ས་མང་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་མ་རིག་པ། གཉིས་པ་རྨུགས་པ། གསུམ་པ་རྒོད་པ།﹙24﹚ མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ས་མང་བཅུ་ཡོད་དེ། དེ་སྔོན་ཞུས་པའི་ཚོར་བ་སོགས་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བཅུའོ། །﹙25﹚ཞེས་སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་པས་སེམས་བྱུང་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བཅུ། ཉོན་མོངས་ཆེན་པོའི་ས་པ་བཅུ། ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བཅུ། དགེ་བ་ཆེན་པོའི་ས་མང་བཅུ། མི་དགེ་བ་ཆེན་པོའི་ས་མང་ལྔ། སྒྲིབ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་ཆེན་པོའི་ས་མང་གསུམ། མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ས་མང་བཅུ་བཅས་སེམས་བྱུང་ལྔ་བཅུ་ལྔ་བརྒྱད་གསུངས་ཡོད་དོ། །\nདེའང་བསྟན་བཅོས་འདིར་སེམས་སེམས་བྱུང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གསུང་དགོས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་འདི་དང་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ཡི་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པར་ངེས་ལ། བསྟན་བཅོས་འདི་ལས་དང་པོར་ཐོན་པར་སྣང་། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ནི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཡིན་པ་གསུངས་རྗེས་དེ་མུར་ཁ་ཅིག་ན་རེ། གང་དག་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་བྱས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །﹙26﹚ཞེས་བཀོད་ནས་ལྟ་བ་འདི་འཛིན་མཁན་གྱི་ལུགས་ཕྱོགས་སྔར་བཀོད་ནས་དགག་པ་མཛད་ཡོད་ཅིང་། འདིར་ཁ་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་ལུགས་གང་ཡིན་པ་བསྟན་བཅོས་སུ་ཁ་མི་གསལ་མོད། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལུའེ་ཁྲིན་ཀྱིས་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་ཡིས་བརྩམས་པའི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》རུ་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲའི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་མཁན་གྱི་སློབ་དཔོན་སྔ་མ་(མངོན་པ་རྙིང་པ་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ལ་ཟེར་)དག་གི་དགོངས་པར་ཡོ་བསྲང་མང་དུ་མཛད། དཔེར་ན་ལུགས་སྔ་མར་གང་དག་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་བྱས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་། གནས་མ་བུ་པའི་སྡེ་པས་དབང་པོ་ལྔ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པར་ཡོ་བསྲང་བྱས་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གསུངས།﹙27﹚ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་﹙28﹚འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལུགས་ཕྱོགས་སྔར་བཀོད་དེ་དགག་ཅིང་། དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་མངོན་པ་སྨྲ་བ་སྔོན་མ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ཡིན་པར་གསུངས་ནའང་བསྟན་བཅོས་གང་དུ་ཐོན་པ་དང་སློབ་དཔོན་གང་གི་ལུགས་ཡིན་པར་ད་དུང་ཉམས་ཞིབ་གནང་དགོས་པའི་གནད་ཅིག་ཏུ་འདོད་དོ། །\nབསྟན་བཅོས་ལས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་པོར་གསུངས་པ་ནི་ལས་སླ་མོར་གོ་བ་བླངས་ན་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་ཡི་《ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་》དང་དེའི་རྗེས་འབྲངས་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ཡི་དགོངས་པ་ཡིན་པར་བསྙོན་མེད་རེད། དེར་མ་ཟད་དགོངས་པ་དེ་གསལ་པོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཆེད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་དང་པོར་བཀོད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག ཡིན་ནའང་《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་པོར་བཤད་དགོས་པར་སློབ་དཔོན་རྣམས་ལ་རྩོད་པ་བྱུང་ཡོད་པར་གསུངས་ལ། དེའང་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་བཀོད་ན། 1.ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་པོའི་འདོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་བརྩམས་ཤིང་ཆོས་ཉིད་དང་འགལ་བ་མེད་ན་དྲི་བར་ཅི་དགོས་ཞེས་ཟེར་རོ་﹙29﹚གསུངས། 2.དང་པོར་བཤད་དགོས་དོན་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་འདི་ནི་བདག་མེད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་པོར་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་འདི་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་དང་ཐར་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བསྟོད་ཅིང་བདག་མེད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ལ། ཕྱི་རོལ་པའི་གཞུང་ལས་ལོངས་སྤྱོད་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་སོགས་ལ་བསྟོད་ཅིང་བདག་འཛིན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ་﹙30﹚ཞེས་གསུངས། 3.ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཆོས་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་པོར་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བསྟན་བཅོས་འདི་ཁྱད་དུ་འཕགས་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་བཅོས་འདི་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་པོར་བཤད་དོ་﹙31﹚ཞེས་ཟེར་རོ། །4.གང་གི་ཚེ་ཆོས་འདི་ལ་གནས་པ་ཡོད་ན་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་ཕན་ཡོན་ཡང་དག་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེའི་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནོར་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆོས་ལ་ཞུགས་པ་རྣམ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་པ་ནི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ནས་ཆོས་གོས་གོན་ཏེ་ཡང་དག་པར་དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དོན་དམ་ནི།འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་པའི་ཆོས་ཞུགས་པ་ལ་ཉེས་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དང་རབ་བྱུང་ལོག་པའོ། །དོན་དམ་ཆོས་ཞུགས་པ་ལ་ཉེས་པ་དེ་དག་མེད་ཅིང་། རང་གི་རིགས་དང་མཐུན་པར་ཐེག་པ་སོ་སོའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །﹙32﹚ 5.ཁ་ཅིག་ན་རེ། གང་གི་ཚེ་ཆོས་འདི་ལ་གནས་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྒོ་བཀག་པ་ལ་ད་ནི་ཕྱེ་བར་བྱེད་ཅིང་།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་སྔར་མ་དོར་བ་ཡང་འདོར་ལ། འཕགས་པའི་ལམ་སྔར་མ་ཐོབ་པ་ཡང་ཐོབ་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་དང་པོར་བཤད་དོ། །﹙33﹚ཞེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་བཀོད་ཡོད་པས། 《བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་》རྩོམ་པའི་དུས་སུའང་འདིའི་སྐོར་ལ་རྩོད་པ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་བསྙོན་མེད་རེད།\nདེ་བས་གུས་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་འདི་ནི་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡནའི་བུ་ཡིས་མངོན་པའི་ལུགས་རྙིང་པ་འཛིན་མཁན་དང་གྱེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལས་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་གཞན་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་སྐོར་ལ་དགོངས་པ་མི་མཐུན་པ་འཛིན་པར་ཉམས་ཞིབ་དགག་སྒྲུབ་ལས་ཐོན་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་ནས་གཏན་འབེབས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །\n② སློབ་དཔོན་རྒྱལ་སྲས་གྲགས་པའི་བཤེས་གཉེན། 《མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད》 [M ] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2001ལོ། p.21 རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཤུདྡྷ་སིཾ་ཧ་དང་ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ། བཀའ་བསྟན་དཔེ་བསྡུར་མའི་བསྟན་འགྱུར་དེབ་བརྒྱད་ཅུ་པ།\n③ བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》 [Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.5-21\n④⑤ བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.3; p.22\n⑥ 迦栴延子造，前秦 僧伽提婆与竺佛念译，《阿毗昙八犍度论》30卷，大正藏 No. 1543，释经论部•毗昙部。\n⑧ སློབ་དཔོན་རྒྱལ་སྲས་གྲགས་པའི་བཤེས་གཉེན། 《མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད》[M] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2001ལོ། p.17 རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཤུདྡྷ་སིཾ་ཧ་དང་ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ། བཀའ་བསྟན་དཔེ་བསྡུར་མའི་བསྟན་འགྱུར་དེབ་བརྒྱད་ཅུ་པའི་དཀར་ཆག\n⑨ ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་། 《བོད་བརྒྱུད་བཀའ་བསྟན་ཡུམ་ཆེན་མཆིམས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་བཀའ་རྩོམ་མཆིམས་མཛོད་ལུང་ཁུངས་གསལ་བྱེད་ཉི་ཟླ》 སྟོད་ཆ།[M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ལྕགས་དཔར་མ། 2016ལོ། p.20\n⑩ བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.30 ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ་བཙུན་པ་ཀཱཏཱཡན་ཆེན་པོ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་དུ་མ་དང་ལྡན་ཏེ། ཆོས་གྲངས་མེད་པའི་རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཅི་འདོད་པར་མངོན་དུ་གྱུར་ཅིང་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་ཞིང་། ཆོས་མངོན་པའི་ཚིག་དོན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་ལེགས་པར་ཞུགས་ཏེ། བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་པ་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ལྟ་བུ་བསྒུལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བཅོམ་ནས་རང་ལུགས་གཞག་ལ་ཀླན་ཀར་བཙལ་ནུས་པ་མེད་པས་ཆོས་སྨྲ་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པ་ལྟར། བཙུན་པ་ཀཱ་ཏཱ་ཡ་ནའི་བུ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་ན་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་ལ། ཞེས་བྱུང་།\n⑾ 问何故此论名发智耶，答诸胜义智，皆从此发此为初基，故名发智。复次此论应名智安足处，诸胜义智此为根本依此而立，是故名为智安足处。复次诸勇健智此最能发，发勇智缘故名发智。复次诸智彼岸依此能到，故名发智。开发诸法自相共相，无有能如此论者故。复次世出世智，皆依此发智之妙门故名发智。（迦多衍尼子造，（唐）玄奘译：《阿毗达磨大毗婆沙论》[Z],大正藏 No.1544）\n⑿ 迦栴延子造，前秦 僧伽提婆共竺佛念译，《阿毗昙八犍度论》30卷，大正藏 No. 1543，释经论部•毗昙部。\n⒁ ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་། 《བོད་བརྒྱུད་བཀའ་བསྟན་ཡུམ་ཆེན་མཆིམས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་བཀའ་རྩོམ་མཆིམས་མཛོད་ལུང་ཁུངས་གསལ་བྱེད་ཉི་ཟླ》 སྟོད་ཆ།[M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ལྕགས་དཔར་མ། 2016ལོ། p.13\n⒂ བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.22-23声论者言，阿谓除弃,毗谓决择，此法能除弃决择故,名阿毗达磨。何所除弃，谓结缚随眠随烦恼缠。何所决择，谓蕴界处缘起，谛食及沙门果菩提分等。尊者佛护作如是说，阿毗者,是助言显现前义，此法能引一切善法，谓诸觉分皆现在前故，名阿毗达磨。尊者觉天作如是说，阿毗者，是助言显增上义，如增上慢者名阿毗慢，增上觉者，名阿毗觉，增上老者名阿毗老，此亦如是，此法增上故，名阿毗达磨。尊者老受作如是说，阿毗助言显恭敬义，如恭敬稽首者名阿毗稽首，恭敬供养者名阿毗供养，此亦如是，此法尊重可恭敬故，名阿毗达磨。——阿毗达磨大毗婆沙论序,《阿毗达磨大毗婆沙论》大正藏 No.1545，五百大阿罗汉等造,(唐)玄奘译。\n⒃ འཕགས་པ་ཀཱཏཡནའི་བུ། བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.3\n⒄⒅ ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་། 《བོད་བརྒྱུད་བཀའ་བསྟན་ཡུམ་ཆེན་མཆིམས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་བཀའ་རྩོམ་མཆིམས་མཛོད་ལུང་ཁུངས་གསལ་བྱེད་ཉི་ཟླ》སྟོད་ཆ།[M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ལྕགས་དཔར་མ། 2016ལོ། p.34; p.35\n⒆ 复次此中因说心所，应说大地等法，谓大地法有十种：一受、二想、三思、四触、五欲、六作意、七胜解、八念、九三摩地、十慧；引自《阿毗达磨大毗婆沙论》大正藏 No.1545，五百大阿罗汉等造，（唐）玄奘译。\n⒇ 大烦恼地法亦有十种：一不信、二懈怠、三放逸、四掉举、五无明、六忘念、七不正知、八心乱、九非理作意、十邪胜解；引自《阿毗达磨大毗婆沙论》大正藏 No.1545，五百大阿罗汉等造，（唐）玄奘译。\n﹙26﹚བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.1\n﹙28﹚དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》[G] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོ། p.1081 དད་པའི་དབང་པོ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ། དྲན་པའི་དབང་པོ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྔའོ། །\n﹙29﹚﹙30﹚﹙31﹚﹙32﹚བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.31; p.35; p.36; p.37\n﹙33﹚བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་བསྒྱུར། 《ཆོས་མངོན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སོ》[Z] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། p.38


དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས་ཉེ་ཆར་ལས་ཁུར་དམ་འབུལ་ཞུས་པའི་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུས་པ། – བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༦ ཉིན་དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཙོ་པདྨ་འབྱུང་གནས་མཆོག་གིས་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་དང་། སྐབས་བཅུ་དྲུག་པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ཏེ། ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མིར་བདམས་ཐོན་གྱིས་ལས་ཁུར་དམ་འབུལ་ཞུས་པའི་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་གྲངས་ ༤༥ ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུས་གནང་ཡོད་འདུག\nའཚམས་འཕྲིན་ནང་འཁོད་དོན། རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ནས་མི་ལོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་བོད་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་དང་། བོད་མིར་མཐུན་འགྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་གནང་བར་ང་ཚོས་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། འབྱུང་འགྱུར་ཡང་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ནས་མུ་མཐུད་དེ་ལྟར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རྒྱུའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད།\nད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་ས་མཚམས་ལ་རྩོད་རྙོག་བྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་སེལ་རྒྱུར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཧ་ཅང་གི་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་བོད་ས་བཙན་བཟུང་མ་བྱས་གོང་ལ། བོད་དེ་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་གྱི་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ (buffer zone) ལྟ་བུར་གནས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ནང་རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ས་ཡོངས་རྫོགས་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི་རྗེས། དེའི་རྣམ་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་རྒྱ་དཀར་ནག་གི་ས་མཚམས་ཟེར་བ་བྱུང་ནས་ད་བར་རྙོག་གྲ་རིམ་པ་བྱུང་བཞིན་ཡོད། བྱས་ཙང་ཁྱེད་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གསལ་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་ས་མཚམས་ཀྱི་རྙོག་གྲ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གཉིས་མཉམ་དུ་མིན་པར་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་དང་ལྷན་ས་མཚམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་དེས། རྒྱ་གཞུང་གིས་རྒྱ་སྐྱེད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཆར་གཞི་གཏིང་ཟབ་བཏིང་བའི་ཐོག་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nང་ཚོས་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དགོངས་གཞི་ལྟར། གཉིས་སྨན་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་འོག་བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྐྱོང་ཡོང་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀར་ཁེ་ཕན་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན་ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་འགོ་འཁྲིད་དང་། ༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དབར་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བསྐྱར་གསོ་ཡོང་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡ པོའི་ནང་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་དགུ་པ་གནང་བའི་རྗེས་འབྲེལ་མོལ་མཚམས་ཆད་ཡོད། ཁྱེད་རྣམས་དང་། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་ནས་བོད་རྒྱ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བསྐྱར་གསོ་ཡོང་ཐབས་དང་། བོད་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་ཐོག་མུ་མཐུད་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད།\nངས་སླར་ཡང་ཁྱེད་རྣམས་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མིར་བདམས་ཐོན་བྱུང་བར་འཚམས་འདྲི་ཞུ་རྒྱུ་དང་། མ་འོངས་པའི་ལས་དོན་མཐའ་དག་ལམ་ལྷོངས་ལྡན་པ་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་འཁོད་གནང་འདུག་པ་བཅས། །\nཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་ ༦༡ བདམས་ཐོན་བྱས་པའི་ཁོངས་ནས་ལས་ཁུར་དམ་འབུལ་ཞུས་པའི་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་གྲངས་ ༤༥ ཡི་མཚན་གཤམ་གསལ།\n1.Shri Ayodhya Rami Reddy Alla 2.Shri Narhari Amin 3.Shri Ramdas Athawale 4.Smt. Ramilaben Bara 5.Shri Abhay Bhardwaj 6.Shri Bikash Ranjan Bhattacharyya 7.Shri Udayanraje Bhonsle 8.Shri Pilli Subhaschandra Bose 9.Smt. Priyanka Vickram Chaturvedi 10.Shri Biswajit Daimary 11.Shri Neeraj Dangi 12.Shri Ashok Gasti 13.Shri Rajendra Gehlot 14.Shri Shaktisinh Gohil 15.Shri Prem Chand Gupta 16.Shri Harivansh 17.Shri Ram Chander Jangra 18.Shri Iranna Kadadi 19.Shri Bhubaneswar Kalita 20.Dr. Bhagwat Kishanrao Karad 21.Shri Mallikarjun Kharge 22.Shri Muzibulla Khan 23. Shri Sujeet Kumar 24.Shri Maharaja Sanajaoba Leishemba 25.Smt. Mamata Mohanta 26.Shri. Venkataramana Rao Mopidevi 27.Shri K.P. Munusamy 28.Shri Sharad Pawar 29.Shri Deepak Prakash 30.Shri Nabam Rebia 31.Shri Rajeev S Satav 32.Shri Jyotiraditya M Scindia 33.Shri A. D. Singh 34.Shri Deepender Singh 35.Shri Digvijaya Singh 36.Shri Subhash Chandra Singh 37.Dr. Sumer Singh Solanki 38.Shri Ram Nath Thakur 39.Shri Vivek Thakur 40.Shri M Thambidurai 41.Shri K. Vanlalvena 42.Shri K.T.S. Tulsi 43.Shri G.K. Vasan 44.Shri K.C. Venugopal 45.Smt. Indu Bala Goswami.


Life and Culture on the Tibetan Plateau -9Rgyas bzang Tibetan Village\n9 Rgyas bzang Tibetan Village\n9 Rgyas bzang Tibetan Village: Dran glu (Songs Missing Home) Part2རྒྱས་བཟང་སྡེ་བའི་ཕ་ཡུལ་དྲན་གླུ། 吉宗村藏族 思乡歌\nG.yung 'brug (b. 1985) recorded this video material during the Lo sar (Tibetan New Year period) of 2008 in his home in Rgyas bzang (Jizong) Village, Kha mdo (Shuizi) Township, Rong brag (Danba) County, Dkar mdzes (Ganzi) Tibetan Autonomous Prefecture, Sichuan Province, PR China\nThe songs are sung by Ms. A mtsho (~1965) AND Mr. Dbu rdo (b ~1955).\nརྒྱས་བཟང་སྡེ་བར་ཁྱིམ་ཚང་༥༥་ཡོད་ལ། དེ་ནི་བོད་ཁྱིམ་༤༩་དང་རྒྱ་ཁྱིམ་༦་གིས་གྲུབ་པ་དང་། སྤྱི་སྡོམ་མི་གྲངས་༢༨༠་ཡོད། གནས་གང་གི་ཞིང་ལས་སྐྱེ་དངོས་ནི་སོ་བ་དང་གྲོ་གཡེར་མ།ཞོག་ཁོག མ་རྨོས་ལོ་ཏོག སྲན་མ་བཅས་ཡིན་ལ།ལྷག་ཏུ་ཀུ་ཤུ་ལི་དང་སྟར་ཀའི་ཐོན་འབོར་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན། དེ་དང་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཇོ་ནྰ་སྡེ་བ་དང་ཁྲང་ན་སྡེ་བའི་བར་དུ་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་འཕྲོད་པ་ཡིན། བརྙན་རིས་འདིའི་ནང་དུ་ཁོ་ཚོས་ས་མཐའ་འཁྱམས་པའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡུལ་དྲན་གླུ་ལེན་གིན་ཡོད།