རྩོམ་པ་པོ། ཆོས་འཕེལ། རྩོམ་སྒྲིག་པ། Lhamo དུས་ཚོད། 2018-10-18 12:33:00 རྩོམ་ཁུངས། མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ། ཀློག་གྲངས།\nབོད་མི་རིགས་འདིར་ཕུགས་རྩ་ཟབ་ལ་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་ཞིང་རྡོ་ཆས་རྙིང་མ་སྤྱོད་པའི་དུས་སྐབས་ཏེ། མི་ལོ་ཁྲི་ལྔའི་གོང་རོལ་གྱི་དུས་ནས་བཟུང་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེ་བསིལ་ལྡན་ས་ལའི་སྨན་ལྗོངས་འདིར་འཚོ་གནས་རིགས་རྒྱུད་སྤེལ་བའི་ཤུལ་རྗེས་བསུབ་ཏུ་མེད་པ་བཞག་ཡོད། འོན་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ནུས་ཤུགས་གོང་དུ་འཕེལ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་སོན་པའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་བརྡ་སྤྲོད་ཡི་གེ་བྱུང་རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་དར་བ་ཞིག་ཡིན།\nབོད་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་མ་དར་གོང་དེའི་ས་བོན་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མངལ་ནང་ཆགས་པ་དང་སྐྱོང་བའི་དུས་རིམ་ཆེས་རིང་མོ་ཞིག་བརྒྱུད་ཡོད། དུས་དེ་ཡར་དེད་ཚེ་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་གོང་རོལ་གྱི་རྡོ་ཆས་གསར་མ་སྤྱོད་པའི་དུས་སྐབས་ཏེ་གདོད་མའི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་སུ་དར་བའི་ཆེས་གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་དམ་དེའི་རྗེས་དར་བའི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དང་གདོད་མའི་བྱུང་བ་རི་མོའི་ལམ་ནས་བརྗེད་ཐོར་འགོད་ཚུལ་གྱི་དུས་མཚམས་དེ་བར་འདེད་ཆོག དུས་རིམ་དེའི་ནང་གཅིག་གྱུར་དུ་སྤྱོད་བྱེད་ཡི་གེ་ཞིག་མེད་རྐྱེན་ཡིག་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་མེད་ལ་གོ་དོན་ཟབ་ཅིང་གཞུང་ལུགས་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ནི་དེ་བས་འབྱུང་མི་སྲིད། འོན་ཀྱང་གདོད་མའི་རུས་རྒྱུད་སྤྱི་ཚོགས་གོང་དུ་འཕེལ་ཚད་ཆེས་འགོར་ཅིང་དལ་བའི་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་རིང་མོ་དེའི་ནང་ཡང་། མེས་ཚོས་དཀའ་སྡུག་ཆེ་བའི་ས་མཐོའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་དེའི་ཁྲོད་དུ་གཅིག་ནས་རང་བྱུང་ཁམས་དང་གཉིས་སུ་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་ཕན་ཚུན་འཐབ་རྩོད་ཡུན་རིང་བྱས་འབྲས་སུ་རིམ་བཞིན་རང་གི་རིགས་རུས་ཀྱི་མེས་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཤེས་འདོད་ཀྱི་བློའམ་འདས་དོན་ལ་དྲན་འཆར་ཏེ་གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཤིག་སྐྱེས་ཤིང་། ཡང་སྒོས་རུས་ཚོའི་ཁོངས་མིའི་ཁྲོད་གཟེངས་སུ་ཐོན་པའི་སྙིང་སྟོབས་ཟླ་བྲལ་གྱི་དཔའ་རྩལ་འཇོན་ཐང་ཆེ་བའི་ཚོ་དཔོན་སོགས་ཕུལ་བྱུང་མི་སྣ་ཚོར་ཡིད་སྨོན་རྗེས་དྲན་གྱིས་དེ་ཚོའི་མཛད་རྗེས་ངག་ཐོག་ནས་རིམ་བཞིན་ཕྱི་རབས་ཚོར་དྲན་སྐུལ་སློབ་གསོའི་ཚུལ་གྱི་བཤད་རྒྱུན་ཞིག་དར་བ་དང་སྦྲགས། སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སམ་དོན་ཆེ་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་བྱུང་བ་གནད་བསྡུས་ཀྱིས་བྲག་ལྡེབས་ཀྱི་ངོས་སམ་ཤིང་ཁྲམ་སོགས་ཀྱི་ངོས་སུ་རྟགས་སམ་འདྲ་གཟུགས་རིས་དབྱིབས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བརྗེད་ཐོར་འགོད་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཀྱང་ཐོན་ཡོད་པ①དེ་དག་གིས་ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དར་བྱེད་ཀྱི་གཞི་རྒྱུའམ་ས་བོན་བསྐྲུན་ཡོད། ཆེས་གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་དམ་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཚོའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་གཤམ་གསལ་ཁག་གསུམ་སྟེ།\n༡. སྣོད་བཅུད་འཇིག་རྟེན་དང་བོད་ཀྱི་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ། བོད་མིའི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར་དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་འདི་གདོད་མའི་རྒྱ་མཚོ་བྲི་ནས་རིམ་བཞིན་སྐམ་སར་གྲུབ་ཚུལ་དང་བོད་མིའི་རུས་ཚན་གྱི་ཐོག་མ་བསེ་དང་རྨུ་ལྡོང་སྟོང་ལས་མཆེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སོགས།\n༢ .ཡང་མེས་ཚོས་རང་བྱུང་ཁམས་དང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་ཁྲོད་ཐོན་སྐྱེད་དང་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ། གོམས་སྲོལ་སོགས་ཇི་ལྟར་མཚོན་པའི་སྐོར་དཔེར་ན་ཡ་ཐོག་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་ཚོས་གོས་སུ་ཤིང་ལོ་དང་ཟས་སུ་མ་རྨོས་ལོ་ཏོག ནགས་དང་བྲག་སྐྱིབས་སུ་ཚང་བཅས་ནས་ཀློ་དང་མོན་ལྟར་གྱི་སྤྱོད་ལམ་ལ་ཞུགས་ཚུལ་དང་། མཉམ་སྡེབ་ཀྱིས་རི་དྭགས་རྔོན་པ། རྩི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་འཐུ་བ་སོགས་གདོད་མའི་ཐོན་སྐྱེད་ནང་ཞུགས་ཚུལ།\n༣ .གདོད་མའི་མི་ཁྱུ་ནས་རིམ་བཞིན་རུས་རྒྱུད་སྤྱི་ཚོགས་དང་རུས་ཚོ་མནའ་འབྲེལ་གྱི་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བགྲོད་རིམ་ནང་ཡོ་བྱད་གང་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད་ཚུལ་ལམ་དེ་ཚོར་བརྟེན་ནས་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་ཕན་ཚུན་འཐབ་ཅིང་རྒོལ་བའམ་མནའ་འབྲེལ་བྱེད་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་དཔེར་ན་དེ་ནས་རིམ་བཞིན་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་དང་། མགོ་གཡག་བདུད་དང་། སྲིན་པོ་དང་། འདྲེ་དང་། ཀླུ་དང་འཐབ་རྩོད་གསོད་གཅོད་ལ་དགའ་བའི་བྱད་དབྱིབས་མི་ཡིན་པ་ལ་མིའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚང་མེད་པའི་མི་མ་ཡིན་གྱི་རིགས་ཀྱིས་རིམ་པར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་མངའ་མཛད་ཚུལ་དང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་སོགས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་དུམ་བུར་དབང་ཚུལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་སོགས་ལྟ་བུའོ། །\nགཞན་ཡང་མེས་པོ་ཚོས་ཡིད་སྨོན་བྱ་ཡུལ་གྱི་དཔའ་རྩལ་འཇོན་ཐང་ཆེ་བའི་རུས་ཚོ་མནའ་འབྲེལ་གྱི་ཚོ་དཔོན་སོགས་དཔའ་བོའི་མི་སྣ་དེ་རིགས་མིའི་རང་གཤིས་ཅན་གྱི་ལྷའི་གཟུགས་སུ་བཀོད་ནས་བསྟོད་བསྔགས་བྱེད་ཚུལ་དཔེར་ན། བཙན་པོའི་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་གནམ་གྱི་ལྷ་ཡབ་ལྷ་བདག་དྲུག་གི་སྲས་ལས་མི་ཡུལ་བོད་ཀ་གཡག་དྲུག་གི་རྗེ་བོར་གཤེགས་ཚུལ་སྐོར་བོན་གྱི་ལྷ་སྒྲུང་དང་སྦྱར་བའི་ཚར་དུ་དངར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཚོའི་ནང་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཞིག་ཚུད་ཡོད་ནའང་། དེ་རྣམས་མི་རབས་མང་པོར་ངག་ནས་ངག་ཏུ་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྒྱུད་དུ་དར་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཕྱི་རབས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་པའི་གྲས་ནི་དུས་ཡུན་རིང་མོར་མ་ཉམས་པར་ཤེས་རིག་དར་ཆེ་བའི་དུས་སུ་སླེབས་མཚམས། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དུ་གནས་ཡོད་པའི་ངག་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་ཕྱིས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཞག་གསར་དུ་བཏོད་རྗེས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་པོ་ཚོས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོས་བརྩམས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རམ་ཆོས་འབྱུང་ནང་དུ་དྲངས་ཡོད་པ་དེའི་གྲས་ཁག་གཅིག་དེང་གི་ཆར་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།\nམདོར་ན་གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ཡང་མེས་ཚོས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་བཅས་ལ་ཐོག་མའི་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་ཚུལ་གྱི་བསམ་པ་དང་འདོད་བློ་མཚོན་པར་བྱེད་ཅིང་། ང་ཚོས་ལྷ་སྒྲུང་གི་ལྷད་སྐྱོན་རྣམས་དོར་ནས་བལྟས་ཚེ་དེའི་ནང་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པའི་ཆའམ་བབ་ཆགས་དངོས་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་གྱི་བསམ་པའི་ས་བོན་ཡང་ཡོད་པ་ནི་དཔེར་ན། གདོད་མའི་རྒྱ་མཚོ་བྲི་ནས་རིམ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་འདི་སྐམ་སར་གྲུབ་ཚུལ་དང་བོད་མིའི་འབྱུང་ཁུངས་སྤྲེའུ་དང་བྲག་སྲིན་མོ་སྟེ་སྤྲ་རིགས་གཉིས་འདུས་པ་ལས་མཆེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སོགས་ལྟ་བུའོ།\nཆེས་གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་མཚོན་པའི་རུས་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་ཀྱི་མི་ཚོས་རང་བྱུང་ཁམས་དང་། སྤྱི་ཚོགས། ལྷ། མི་དང་དེ་དག་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཐད་འཛིན་པའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དེ་ཚོས་ཕྱིས་སུ་ཤེས་རིག་དར་ཆེ་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་པོ་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྣམ་པར་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་མོར་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཕྱོགས་ནས་སྨྲས་ཚེ། གསོན་ཉམས་ལྡན་ཞིང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཚོའི་ནང་ཞུགས་པའི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་སྙིགས་མའམ་ལྷད་སྐྱོན་རྣམས་དོར་ནས་དངོས་དོན་ལ་ཞིབ་པར་དཔྱད་ཚེ་ད་གཟོད་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཤུལ་རྗེས་སམ་ཡ་ཐོག་མེས་པོ་ཚོའི་འཚོ་བ་དངོས་ཀྱི་རགས་དབྱིབས་ཤིག་མཐོང་ཐུབ་པས། དེ་ཚོར་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མི་དམན་པ་ཞིག་ཡོད་པའི་དབང་གིས། དེ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཐོག་ཆེས་སྔ་ཤོས་སུ་གྱུར་པའི་ཤུལ་བཞག་ཅིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཆོག་ལ། དུས་སྐབས་དེ་ནི་བོད་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ས་བོན་འཁྲུངས་པ་དང་མྱུ་གུ་འབུད་པའི་དུས་ཤིག་ཡིན།\nགཉིས་པ། བོད་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ཐོག་མར་དར་བའི་དུས་རིམ། (བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ།)\nདུས་རིམ་དེའི་ནང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་སོགས་རིམ་བྱོན་བཙན་པོ་ཚོས་ཞི་བའི་ཐབས་ཀྱི་བཅོས་སྐྱོང་དང་དྲག་པོ་གཡུལ་གྱི་འདུ་འགོད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྦྱོར་བར་བརྟེན་ནས། བོད་བཙན་པོའི་ཆབ་སྲིད་མཐའ་བཞིར་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་པའི་ཁྲོད་ཉེ་འབྲེལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་ཇེ་ཆེ་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་སོང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ཕྱི་ལུགས་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱི་བཟང་ནང་སྤྱོད་ཀྱིས་མི་རིགས་གཞན་དེ་ཚོའི་སྔོན་ཐོན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དོ་དམ་ལམ་ལུགས་དང་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ། ཆོས་དང་ཤེས་རིག་སོགས་ཀྱི་ལེགས་ཆའི་ཉིང་བཅུད་བསྡུ་ལེན་གྱིས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཟུངས་ཁྲག་ནང་འདྲེན་པར་མཛད། དེ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གཞོན་ནུའི་ལང་ཚོའི་དཔལ་ཡོན་ཇེ་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུར་འབད་པ་ལྷོད་མེད་དུ་མཛད། ཡང་སྒོས་ཤར་ཕྱོགས་ཐང་རྒྱལ་རབ་དབར་གཉེན་ཐོག་གཉེན་བརྩེགས་ཀྱི་དབོན་ཞང་མཛའ་གཅུགས་འབྲེལ་ལམ་བཏོད་པའི་དུས་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་བོད་མི་རིགས་དབར་གྱི་སྲིད་འབྱོར། རིག་གནས། དམག་དོན། ཆོས་ལུགས་སོགས་སྒོ་ཀུན་ནས་ཕན་ཚུན་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་རེས་ཁྲོད་ཐང་གི་སྔོན་ཐོན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ་ནང་འདྲེན་མཛད་པ་དེ་དག་གིས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཤེས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་དངོས་པོའི་མཐུན་རྐྱེན་གསར་དུ་བསྐྲུན། དུས་རིམ་དེའི་ནང་རིམ་བྱོན་བཙན་པོས་སྔ་ཕྱིར་འབྲི་སྙ་བརྟན་དང་། ལང་ཚོ་ལྡོང་ལེགས། བྱ་དགག་སྟོང་ཀུན། འདར་མི་སྟག་ཁ། བློན་འཛིན་འཛིན་སོགས་བོད་ཕྲུག་བློ་རྣོ་བ་དུ་མ་ཐང་གི་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་དུ་མངགས་ནས་རྒྱའི་གཙུག་ལག་ཡིག་ཚང་དང་། རྩིས་དཀར་ནག་སོགས་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། ཕྱོགས་མཚུངས་རྒྱའི་མཁས་པ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱའི《ཧྲེས་ཅིས》(史记)དང་། 《ཧྲང་ཧྲུའུ》(尚书) 《ཀྲན་གོ་ཚེ》(战国策)སོགས་ནང་སའི་ལོ་རྒྱུས་དང་དམག་དོན་སྐོར་གྱི་གཞུང་བོད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་སྒྱུར་མཛད②\nབོད་བཙན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོར་ལྟོས་ནས་སྲིད་གཞུང་གི་གོང་འོག་དམག་སྲིད་སྒྲིག་གཞིའི་ནང་ཡིག་ཚང་གི་ལམ་སྲོལ་བཏོད། སྐབས་དེའི་གཞུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ཁང་གི་འགན་འཛིན་པའི་འགན་དབང་ནི་བཙན་པོའི་བཀའ་རྒྱ་དང་། རྒྱལ་བློན་དབུ་སྙུང་གི་བཀའ་གཙིགས་སོགས་སྲིད་འབྱོར་དམག་དོན་ཕྱི་འབྲེལ་སྐོར་གྱི་དོན་གནད་ཆེ་རིགས་དུས་ཐོག་ཐོ་འགོད་བྱ་རྒྱུ་དང་གཅིག ཡིག་ཚགས་འགངས་ཆེའི་གྲས་ཕྱག་སྦལ་ལམ་སྲིད་གཞུང་གི་ཡིག་ཚགས་ཁང་ནང་བདག་ཉར་དོ་དམ་བྱ་རྒྱུ་དང་གཉིས། བཙན་པོའི་བཀའ་རྒྱ་སོགས་གཞུང་ཡིག་དུས་ཐོག་ཏུ་ར་ས་དང་། ཁྲ་འབྲུག བསམ་ཡས། ལྡན་དཀར་དང་ལི། བྲུ་ཤ། རྒྱ་ཤ་ཅུ་སོགས་བདེ་བློན་གྱི་མངའ་རིས་མཐོང་ཁྱབ་ཁྲི་སྡེ་ལྔ་དང་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་སྟེ་བཙན་པོའི་མངའ་རིས་ས་གནས་ཁག་ལ་འགྲེམ་གཏོང་བྱ་རྒྱུ་དང་གསུམ། དེ་མིན་ཆོས་དོན་གཉེར་རྒྱུ་དང་གནམ་རིག་དུས་བརྟག་སོགས་ཀྱི་ལས་འགན་ཡང་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད།\nཕྱིས་བཙན་པོའི་མངའ་ཐང་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་དུ་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་ཡིག་ཚང་མི་སྣའི་ལས་བགོས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་ཞིབ་ཚགས་སུ་སོང་ནས། བཙན་པོའི་ཕོ་བྲང་ནང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་གི་འགན་འཛིན་དཔོན་ཡང་ཐོན་ཡོད་པ་དེ་ཚོས་དེའི་གོང་གི་ཡིག་ཚང་པ་སྔ་ཕྱི་རིམ་བརྒྱུད་ཡིག་ཐོག་འཁོད་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་དེའི་རིགས་དཔྱད་གཞི་གཙོ་གནད་དུ་བཟུང་སྟེ། བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པ་དེའི་གྲས་བཙན་པོའི་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་གཙོ་གཉེར་དམ་དོན་གྱིས་ཡིག་ཚང་པ་ཐུན་མོང་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཙང་རྒྱལ་རབས་ཤོག་དྲིལ་དེ་ཚོར་སྤྱིར་ན་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་འགོད་སྲོལ་མེད། འོན་ཀྱང་མི་སྒེར་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཐོན་ཡོད་པ་དེ་ཚོར་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་ཁ་གསལ་བཀོད་ཡོད་ཚུལ་དཔེར་ན། སྦ་ས་བོན་པོས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ལྷ་ལས་གཤེགས་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་དུ་བྱོན་ཚུལ་སྐོར་བོན་གྱི་ལྷ་སྒྲུང་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྦྱར་བའི《ཡོ་གལ་ལྷ་གྱེས་ཅན》སྐྱེས་ནམ་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་ཡུན་པོ་རྒྱས་པར་བཤད་པ《ཟིངས་པོ་མགོ་སྔོན་ཅན》 སྦ་གསལ་སྣང་གིས་བརྩམས་པའི《སྦ་བཞེད》③སོགས་ལྟ་བུའོ།\nདུས་རིམ་དེའི་ནང་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང་རྣམ་ཐར། ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག་སོགས་རྩོམ་ལུས་སྣ་ཚོགས་ཐོན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནས་ཐོན་པའི་གཏེར་ཡིག་ཤོག་དྲིལP. T.1288 དངB. M.8212(187)གཉིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་པའི《དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས》ཞེས་པ་དེ་ནི་དུས་སྒྲིག་པའི་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་སྤྱི་ལོ641ནས763བར་ཁྱོན་མི་ལོ123རིང་རིམ་བྱོན་བཙན་པོའི་སྲིད་ལུགས་ཀྱི་མཛད་དོན་གནད་ཆེའི་རིགས་ལོ་ཚིགས་སོ་སོར་ཚིག་ཉུང་དོན་བསྡུས་བཀོད་ཡོད④པ་དེ་དག་ཚེག་བར་གཅོད་མཚམས་གསལ་ལ་ཡུལ། དུས། མི་སྣ། བྱ་བ་བཅས་རྩ་བའི་གྲུབ་ཆ་རྣམས་གསལ་ཁ་དོད་ཅིང་། ལོ་ཚིགས་སྔ་ཕྱི་ཕྲེང་སྟར་དུ་བརྒྱུད་པའི་ལོ་རེའི་དུས་མཚམས་སོ་སོར་འགོད་བྱའི་ནང་དོན་བསྡུས་ཤོས་ལ་ཡིག་འབྲུ5དང་རྒྱས་ཤོས་སུ209ཡོད་པ་དེའི་འགོ་མཇུག་ཆ་ཚང་ལ་ཁྱོན་ཡིག་འབྲུ་བདུན་སྟོང་ལྷག་ཙམ་མཆིས། གནའ་དུས་ཁུང་ཧྥུ་ཙི་ཞེས་པའི་ཀྲུང་གོའི་མཁས་དབང་གྲགས་ཅན་དེས་ལུའུ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟེ་བར་བཟུང་སྟེ་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས《ཁྲོན་ཆིའུ》(春秋)⑤ཞེས་པ་དེ་གཉིས་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་ཚེ། རྩོམ་ལུས་རྩོམ་སྟངས་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་ཚིག་སྣ་བསྡུས་དྲགས་པས་བྱ་བའི་འཕེལ་རིམ་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་གསལ་ཁ་མེད་པའི་ཞན་ཆ་ཡང་གཅིག་མཚུངས་སུ་ལྷག་འདུག འོན་ཀྱང《དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས》ཞེས་པ་དེ་ནི་ད་ཕན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་ལོ་དུས་ཁ་གསལ་རིམ་པ་སྟར་བརྒྱུད་དུ་སྒྲིག་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྔ་ཤོས་དེ་ཡིན་པས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཕྱོགས་ནས་སྨྲོས་ཚེ་དོན་སྙིང་ཆེ་ལ་ཁུངས་བཙན་པས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མཐོ།\nདེ་མིན་རྣམ་ཐར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཐོག་ནས་བྲིས་པའི《བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པའི་ཤོག་དྲིལP.T.1287.དངI.0. Ch. xvii.2⑥དེ་གཉིས་ནང་གོང་གི་ཞན་ཆ་དེའི་རིགས་མེད་ནའང་ལོ་དུས་ཁ་གསལ་བཀོད་མེད། ནང་དོན་ཐད་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་ནས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་བར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་ཆེ་བའི་བཙན་པོ་ཁག་གཅིག་དང་བློན་མྱང་ཞང་སྣང་དང་མགར་སྟོང་བཙན། ཁྲི་འབྲིང་སོགས་ཀྱི་མཛད་རྗེས་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་རྣམས་ལེ་ཚན་སོ་སོར་ཕྱེས་ནས་རྒྱས་བཤད་གང་འཚམས་རེ་བྱས་ཡོད་པ་དེ་དག་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་ཞིང་བབ་ཆགས་ལ་མི་སྣའི་གཟུགས་བརྙན་བཀོད་འབྲི་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་། དཔེ་དོན་འབྲེལ་ཆགས་ཤིང་བྱ་བའི་འཕེལ་རིམ་སྔ་ཕྱི་འབྲེལ་ཆགས་པ། བསམ་བློའི་རང་བཞིན་དང་རྩོམ་རིག་པའི་བྲོ་བ་ཟབ་མོ་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤོག་དྲིལ་དེའི་ནང་དོན་གྱི་ཐོག་ནས་སྐབས་དེའི་བོད་མིའི་བསམ་པའི་འཁྱེར་སོ་དང་རྩོམ་པ་པོས་མིའི་རིན་ཐང་གཙིགས་ཆེར་འཛིན་པའི་གནའ་བོའི་མི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་ཤས་ཆེར་བཟུང་ཡོད་པ་མངོན།\nརྩོམ་ལུས་རྩོམ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་མི་སྣའི་གཟུགས་བརྙན་དང་བྱ་བའི་འཕེལ་རིམ་བཀོད་འབྲི་བྱེད་སྟངས་ཐད་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བ་སི་མ་ཆན《司马迁》གྱིས་བརྩམས་པའི《ཡོ་གལ་ལྷ་གྱེས་ཅན》དང་། ཡབ་ཚན་འབངས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《ཧྲེ་ཅིས་གླེགས་ཐོ་ཟུར་བཀོད》.《史记.列传》ཀྱི་རྩོམ་ཚུལ་དང་མཚུངས་པའི་ཆ་ཡོད་པ་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་པས་ཤེས། གཞན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག་གི་རྩོམ་ལུས་ཐོག་ནས་བྲིས་པའི《རྒྱལ་ཕྲན་དང་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་མིང》(P. T.1286)⑦སྟེ་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་དང་རྗེ་བློན་སོ་སོའི་མིང་། རིམ་བྱོན་བཙན་པོའི་མིང་བཅས་རིམ་པ་སྟར་བརྒྱུད་དུ་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དེ་བལྟ་བདེ་ལ་སྟབས་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། དེ་མིན་མི་རིགས་གཞན་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར《ལི་ཡུལ་དུ་ནང་བསྟན་དར་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས》(P. T.960)དང《གྲུ་གུ་སོགས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ》(P. T.1283)⑧བོད་ཡིག་ཐོག་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་པའི་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་གྲགས་ཅན་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ《ཞང་ཤུ》(P.T986)《ཀྲན་གོ་ཚེ》⑨སོགས་གོང་སྨྲོས་གནས་ཚུལ་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོའི་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་རྒྱ་དང་བསམ་རྒྱ་ཇི་འདྲ་ཡོད་ཚུལ་མཚོན་ཐུབ་ལ་ནང་སའི་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།\nསྤྱི་ལོའི་དུས་རབས12པར་མཁས་པ་ལྡེའུས་བརྩམས་པའི《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》དང་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས་པའི《ཉང་ཆོས་འབྱུང》སོགས་སུ་དྲངས་ཡོད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་གཞིར་གཞིགས་ཚེ། བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་གསལ་བར་འཁོད་པའི་གྲས་སྦ་ས་བོན་པོས་བརྩམས་པའི《རྒྱལ་རབས་རྐྱང་པ་གཅིག་རྒྱུད》གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡན་ཆད་སྟོད་ཀྱི་ལྷ་རབས་དང་མན་ཆད་གདུང་གཅིག་རྒྱུད་དུ་གྲོལ་ཚུལ་སྟོན་པ《ཟངས་མ་གཞུགས་རལ་ཅན》རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་རྒྱལ་རབས་སྦས་པའམ《གསང་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཅན》རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ《བཀའ་རྩིས་ཆེན་མོ》 བཙུན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ《དར་དཀར་གསལ་བའི་མེ་ལོང》བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ《ཟླ་བའི་འདོད་འཇོ》དེ་མིན་སྐྱེས་ནམ་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་ཡུན་པོ་རྒྱས་པར་བཤད་པ《ཟིངས་པོ་མགོ་སྔོན་ཅན》ནམ་སྣ་ཚོགས་ཅན། ཞང་བློན་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་ཁུག་པའམ《ལྟབ་མ་དགུ་བརྩེགས་ཅན》སོགས་ཐོན་ཡོད། གོང་སྨྲོས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་སྨྲོས་ཚེ་བོད་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ཐོག་མར་དར་བའི་དུས་རིམ་དེའི་ནང་། ༡ .ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་འཚོལ་བསྡུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་ངེས་གཏན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། ༢. ལྟོས་བཅས་ནས་བཤད་ན་ཚད་མཐོ་སའི་ཕྱོགས་ནས་འགོ་ཚུགས་ཡོད་ལ་རྩོམ་ལུས་རྣམ་གྲངས་མང་བ། ༣. ནང་སའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་ལུས་རྩོམ་སྟངས་སོགས་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་ཡོད་པ། ༤. ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་བོན་གྱི་ལྷ་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་དང་མི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་ཟུང་དུ་གནས་ཡོད་ལ་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྩམས་འབྲས་དེ་ཚོའི་ནང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཉུང་ངུའམ་སྤྱིར་ན་མེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་དབང་གིས་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མཐོ། ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཕྱོགས་ནས་སྨྲོས་ཚེ་དུས་རིམ་དེའི་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་པོ་ཚོའི་བློ་ངོར་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་འཆར་ཐུབ་མེད་པས་བརྩམས་འབྲས་དེ་ཚོའི་ནང་དོན་གནད་བསྡུས་ཡིན་པའམ་ཆ་ཚང་པོ་ཞིག་བྱུང་མེད་ནའང་། ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་ལུགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གྲུབ་ཆ་རྣམས་ཚང་ཡོད་ལ་ཐོག་མའི་རགས་དབྱིབས་ཤིག་གྲུབ་ཟིན་ཡོད། ལྷག་དོན་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནས་ཐོན་པའི་བཙན་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤོག་དྲིལ་འཁྲུལ་མེད་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་ཀྱང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་དམ་དགུ་པའི་ནང་བོད་དུ་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་གི་མ་ལག་ཅིག་གྲུབ་ཟིན་ཡོད་པ་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་ར་འཕྲོད་བྱུང་ཡོད།\nགསུམ་པ། གོང་དུ་འཕེལ་བའི་དུས་རིམ། (སིལ་བུའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ)\nསྤྱི་ལོ841ལོར་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ནང་ཁུལ་སྲིད་དབང་འཕྲོག་ལེན་དང་བན་བོན་བར་གྱི་འགལ་བའི་འཐབ་རྩོད་ཛ་དྲག་རྣོ་ངར་གྱི་རྩེ་མོར་སོན་པའི་ཁྲོད་བཙན་པོ་དར་མས་བཙན་ཤེད་དྲག་སྤྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་བསྣུབས་པའི་རྐྱེན་དང་། བསྟུད་མར་འོད་སྲུང་ཡུམ་བརྟན་དང་དེ་ཚོའི་ཕྱོགས་གཏོགས་འབྲོ་དབའས་སོགས་སྟོབས་ཤུགས་ཕན་ཚུན་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་དྲག་པོའི་ནང་འཁྲུག་དང་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་འབངས་གྱེན་ལོག་བྱུང་བ་སོགས་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མའི་དབང་གིས། གཅིག་གྱུར་གྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་མས་དུམ་བུར་བཅད་བཟུང་གི་སིལ་བུའི་དུས་སྐབས་སུ་བགྲོད་འགོ་ཚུགས། དེ་ནས་དུས་རབས10པའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་པའི་བར་མི་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ཟང་ཟིང་དུས་བབ་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་ཕྱོགས་གང་སར་གོད་ཆགས་ཚབས་ཆེ་ཕོག་པས། སྐབས་དེར་ཕྱོགས་མཐར་གྱར་བའི་བཙན་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཐར་ཐོར་ཆེས་ཉུང་ཤས་ཤིག་སྲུང་ཉར་ཐུབ་པ་ཙམ་ལས་ཕལ་མོ་ཆེ་རྩ་བརླག་ཏུ་སོང་བ་དང་གསར་དུ་དར་ཁ་མའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་བར་སྐབས་ཤིག་རིང་འཕེལ་མེད་སོར་གནས་སུ་ལྷུངས།\nསྤྱི་ལོ978ལོར་བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དབུ་ཚུགས་པ་ནས1267ལོ་བར་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་ཙམ་གྱི་དུས་རིམ་དེའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཆགས་ཟིན་པའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་འོག བཀས་རྒྱུད་ས་གནས་བཅད་བཟུང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་གི་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་གཏོང་རྒྱུའི་དགོས་མཁོར་དམིགས་ཏེ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་འཕེལ་གཏོང་བར་ནུས་ཤུགས་ཡོད་རྒུས་རོགས་སྐྱོར་བྱས་པར་བརྟེན། ནང་བསྟན་དེ་རིམ་གྱིས་གཤམ་འོག་གི་དམངས་ཁྲོད་ནས་སྟེང་གི་བཀོད་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་བར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོའི་ཁྲོད་དུ་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོར་ཚུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དང་གཅིག གཉིས་སུ་དུས་རིམ་དེའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་གྲུར་ཏཱ་སིག་དང་ཨཧྥུ་གྷ་ནི་སེ་ཐན་གྱི་ཏུ་རུཥྐའི་མུའུ་སི་ལིན་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་ཁྲོད་མུའུ་སི་ལིན་གྱི་ཆོས་དང་རིག་གནས་རིམ་གྱིས་དར་བ་དང་ནང་བསྟན་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་བའི་དུས་སུ་འཁེལ། སྒོས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་སྨད་དུ་མུའུ་སི་ལིན་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དབུས་རྒྱུད་ཨོཏནྟ་པུ་རི་དང་བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་སོགས་གཙུག་ལག་ཁང་གྲགས་ཅན་མང་པོ་གཏོར་བཅོམ་བྱས་པ་དང་། ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་མི་སྣར་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེ་བཏང་བར་བརྟེན་པཎྜི་ཏ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཁྱོན་ཆེ་སི་རི་ལན་ཁ་བརྒྱུད་ཤར་ཕྱོགས་འབར་མ་དང་། ཐའི་ལནྜ། ཀམ་པུ་ཁྲེ་སོགས་སུ་ཡུལ་གྱར་དུ་ཕེབས་པ་དང་ཁག་གཅིག་བྱང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་བརྒལ་ཏེ་བོད་དུ་ཕེབས། དུས་སྐབས་དེའི་ཡས་མས་སུ་དྷརྨ་པ་ལ་དང་ཛྙཱ་ན་ཤྲི། དཱི་པཾ་ཀ་ར། ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་ཤྲི་སོགས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་པཎྜི་ཏ་བདུན་ཅུ་ལྷག་ཙམ་སྔ་རྟིང་དུ་བོད་དུ་ཕེབས་ཡོད་པ་ཁོང་རྣམ་པས་གོ་སྐབས་དམ་བཟུང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་ནང་པའི་རིག་གནས་བོད་དུ་དར་སྤེལ་བཏང་བ་དང་། ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་མར་པ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་སོགས་ལོ་ཙཱ་བ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་བྱོན་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ལྷོ་རྒྱ་གར་སོགས་མི་རིགས་ཚོའི་ཕྱི་ནང་རིག་གནས་ལ་སྙིགས་དོར་བཅུད་ལེན་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་ཐབས་དང་དར་སྤེལ་མཛད་པ་བརྒྱུད། རིམ་བཞིན་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་བཀའ་གདམས་དང་། བཀའ་བརྒྱུད། ས་སྐྱ་སོགས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་ངང་གསར་དུ་ཐོན་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་སུ་འཁེལ་ཡོད།\nགསུམ་ནས“མེ་མཁའ་རྒྱ་མཚོ”རྫོགས་མཚམས་ཀྱི་མེ་ཡོས་སྤྱི་ལོ1027ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་གྱི་ཇོ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས《དུས་འཁོར་རྩ་རྒྱུད》རྒྱ་གར་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ལོ་དེ་རྩིས་འགོར་བཟུང་བ་དེ་ནས་བོད་དུ་རབ་བྱུང་ལོའི་བརྩི་སྲོལ་དར་བ་དང་། སྤྱི་ལོ1207ལོར་ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་ཤིས་ཐང་པོ་ཆེ་དགོན་དུ་སྟོན་པའི་འདས་ལོའི་བསྟན་རྩིས་མཛད་པའི་དུས་རིམ་དེའི་ནང་རབ་བྱུང་ལོའི་བརྩི་སྲོལ་དར་བ་དང་བསྟན་བརྩིས་གཅིག་གྱུར་བྱུང་འགོ⑩ཚུགས། དེས་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་རམ་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ནང་ལོ་དུས་བརྩི་སྲོལ་ཐད་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཚད་གཞི་བཟུང་ཡུལ་མེད་རྐྱེན་བཞེད་སྲོལ་འདྲ་མིན་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཕན་ཚུན་རྩོད་རྙོག་ཆེ་ལ་གཏན་འཁེལ་བའི་བཤད་ཚུལ་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་དེར་རིམ་བཞིན་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་འགོ་ཚུགས་པ་དེས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་གོང་དུ་འཕེལ་བར་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དེའི་ཁྲོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལྟ་ཚུལ་དང་རིན་ཐང་གི་ལྟ་ཚུལ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་གྱིས་བོད་མིའི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་རིག་པའི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་སར་ཤུགས་རྐྱེན་ཇེ་ཆེར་ཐེབས་པ་ལས་བོད་མི་རིགས་ཐུན་མོང་གི་སེམས་ཁམས་གཤིས་རྒྱུད་དེར་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་བྱུང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སམ་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་ཁོར་ཡུག་དེའི་ཁྲོད་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་། ཆོས་འབྱུང་། རྣམ་ཐར། གདུང་རབས། གདན་རབས་སོགས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྩོམ་ལུས་རྣམ་གྲངས་གསར་པ་ཁག་གཅིག་གསར་དུ་ཐོན་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་ཕྱི་ནང་རིག་པའི་གནས་ལ་མཁས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པའམ་ཆོས་བྱེད་མི་སྣ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཙང་ཁོང་རྣམ་པས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་བྱེད་སྐབས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་དར་བ་དང་འཕེལ་འགྲིབ་བྱུང་ཚུལ་དེ་ལྟེ་བའི་གནད་དུ་དམ་པོར་བཟུང་བ་དང་། དུས་རིམ་དབྱེ་སྟངས་ཐད་ལའང་བསྟན་པ་སྔ་ཕྱིའི་རྣམ་གཞག་འཇོག་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་པ་སོགས་མདོར་ན་དུས་རིམ་དེའི་ནང་གསར་དུ་ཐོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོའི་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་དེས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རབས་པ་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་གཏིང་ཟབ་ཐེབས་ཡོད་པ་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད།\nདུས་རིམ་དེའི་ནང་ཐོན་པའི《ལོ་རྒྱུས་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ》དང《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》《ཉང་ཆོས་འབྱུང》སོགས་སུ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་བརྗོད་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་མང་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཤན་ཤུགས་ཉུང་ངུ་ཡིན་ནའང་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤཱ་དང་རྙིང་མ་བའི་གཏེར་སྟོན་བླ་ཆེན་ཚོས་བསམ་ཡས་དང་ཡར་ཀླུང་ཤེལ་བྲག ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་ཀྱི་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་བཙན་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དངོས་ལ་ཕྱག་སོར་གྱི་སྨྱུག་རྩེས་སྣོན་འཕྲི་བཅོས་སྒྲིག་མཛད་པའི《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》དང《མ་ཎི་བཀའ་བུམ》《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ》 《བཀའ་ཐང་ཟངས་གླིང》《བཀའ་ཐང་ཤེལ་བྲག》《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》སོགས་དེའི་རིགས་ལ་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་གྱི་ཤན་ཤུགས་ཆེ་བས། དེ་དག་ཆོས་ལུགས་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཚུལ་གྱི་དོན་དངོས་ཐོག་ནས་དུས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བར་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་བྱུང་ཡོད་ཚུལ་གསལ་བར་མཐོང་ཐུབ།\nདུས་རིམ་དེའི་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་དར་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་སུ་གནས་ཡོད་ཙང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་དར་རྒྱས་ཆེར་བྱུང་མེད། དེའི་དབང་གིས་རྒྱལ་རབས་སམ་ཆོས་འབྱུང་དེ་ཚོའི་ནང་གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་འཛིན་གྱི་ཕན་ཚུན་དགག་བཞག་དང་ཟུར་ཟའི་གཏམ་སོགས་ཀྱི་དྲི་མས་བསླད་མེད་པ་དང་གཅིག ཚིག་སྦྱོར་ཐད་སྤྱིར་ན་མངོན་བརྗོད་བརྡ་རྙིང་སོགས་ཀྱིས་མ་བཅིངས་པར་ཅུང་གོ་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་དང་གཉིས། ལྷག་དོན་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང(1011-1075)གི《ལོ་རྒྱུས་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ》དང་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས(? -1109)ཀྱི《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》མཁས་པ་ལྡེའུ(1123-1175)ཡི《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ》ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར(1124-1192)གྱི《ཉང་ཆོས་འབྱུང》སོགས་ཀྱིས་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆའམ་རྒྱལ་རབས་ཤུལ་དུ་ལུས་པ་རྣམས་ཁུངས་སུ་གཏུགས་པ་དང་བན་བོན་གཉིས་ཀའི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་གང་འཚམས་བཏུས་ནས“ངེས་དོན་གཏན་ལ་ཕབ། ཚིག་གི་ལྷད་མ་བཅུག སྒྲོ་མ་བཏགས། སྐུར་བ་མ་བཏབ། གྲ་ཆག་ཟུར་ཉམས་སུ་མ་བཏང་བ”⑿བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་ལེགས་པར་ཕབ་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་པའི་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་བས་དེ་ཚོར་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མཐོ་ཙམ་ལྡན། དེ་མིན་དུས་རིམ་དེའི་ནང་རྗེ་བཙུན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན(1147-1216)གྱིས་མཛད་པའི《ས་ཆེན་གདན་རབས》དང་ས་པཎ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱི(1182-1252)《བཀའ་གདམས་ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ》སོགས་ཐོན་ཡོད། མདོར་ན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱེ་གྲུབ་མཐའ་ཁག་ཐོག་མར་དར་འགོ་ཚུགས་པའི་སིལ་བུའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་རིམ་གྱིས་འཚར་ལོངས་གོང་འཕེལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་ཡོད་དོ།\nབཞི་པ། གནད་སྨིན་འཐུས་ཚང་དུ་འཕེལ་བའི་དུས་རིམ། (ས་ཕག་གཙང་གསུམ་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ)\nསྤྱི་ལོ1267ལོར་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ས་སྐྱ་པའི་སྲིད་དབང་འགོ་ཚུགས་པ་ནས1642ལོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་སྲིད་དབང་ཚུགས་པའི་སྔ་ནུབ་བར་ཡོན་མིང་རིམ་བྱོན་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ས་གནས་ལ་ཐད་ཀར་སྲིད་སྐྱོང་བྱས་པའི་དུས་རིམ་དེའི་ནང་རྒྱ། བོད། ཧོར་སོགས་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་ཟབ་ཏུ་སོང་། ཡང་སྒོས་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་བོད་དུ“མང་བསྐོས་ལྷན་སྐྱོང”དང“སྐྱེས་ལན་གྱ་ནོམ་སྤྲོད་པའི་འཇམ་འགུགས་སྲིད་ཇུས”ལག་བསྟར་བྱས་པས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་ཁེའི་སྐུལ་འདེད་འོག་ས་དཀར་དགེ་ལུགས་སོགས་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་བླ་དཔོན་ཚོ་སྐུ་ངོ་མའམ་འཐུས་ཚབ་མངགས་གཏོང་གིས་ཟམ་མི་ཆད་པར་ནང་སར་གོང་མར་མཇལ་རྟེན་ཕུལ་བར་བསྐྱོད་སྲོལ་ཞིག་དར་ཡོད་པས། དེས་རྒྱ་བོད་ཧོར་སོགས་མི་རིགས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་བས་ཇེ་ཟབ་དང་ཕན་ཚུན་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་ལ་ཤུགས་སྣོན་ཐེབས་པའི་ཁྲོད་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་དང་རིག་གནས་རིམ་གྱིས་ཧོར་དང་རྒྱ་ནག་ཡུལ་གྲུར་དར།\nལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དེའི་ཁྲོད་བོད་དུ་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་སོགས་ཕྱི་ནང་རིག་པའི་གནས་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་སོགས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་འབོར་ཆེ་ཐོན་ཡོད་པ་ཁོང་རྣམ་པས་བསྟན་བཅོས་ཁྱོན་ཆེ་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་ཡོད་པ་དེ་ཚོའི་ནང་ཆོས་ལུགས་དང་ཚད་མ། གསོ་རིག སྐར་རྩིས། ལོ་རྒྱུས། རྩོམ་རིག བཟོ་བཀོད། སྒྱུ་རྩལ། ཁྲིམས་ལུགས། ས་ཁམས་སོགས་རིག་ཚན་མང་དག་ཅིག་ཚུད་ཡོད།\nསྤྱི་ལོ1285(ཤིང་བྱ)ལོར་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་དངོས་སློབ་རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཧུ་གྱང་ཇུས《ཐང་ཡིག་གསར་མའི་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》བོད་ཡིག་ཐོག་ཕབ་བསྒྱུར་མཛད་པའི་འགྱུར་དེ་བོད་སོག་རྒྱ་གསུམ་གྱི་སྐད་ལ་མཁས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་གཽ་ཤྲི་རིན་ཆེན་གྲགས་ཀྱིས1325(ཤིང་གླང)ལོར⒀ཤིང་ཀུན་སྡེ་ཆེན་དུ⒁ཤིང་པར་དུ་བཏབ། དེའི་ནང་གི་དུམ་བུ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེའི《དེབ་དམར》དང་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང》 ཡར་ལུང་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་སྡེའི《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང》ནང་དུ་དྲངས་ཡོད་ལ་ཕྱིས་སུ་འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚལ་པའི《དེབ་དམར》ལས་བརྒྱུད་དྲངས་མཛད། དེ་མིན་ཚལ་པའི《དེབ་དམར》གྱི་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག ཧོར། མི་ཉག་སོགས་ཉེ་འབྲེལ་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ས་བཅད་ཆེད་བཀོད་ཀྱིས་སོ་སོར་ནང་དོན་རྒྱས་བསྡུས་དེ་འཚམས་རེ་བཀོད་ཡོད་ཚུལ་སོགས་ལས་དུས་སྐབས་དེའི་ནང《ཐང་ཡིག་གསར་མ》སོགས་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་གུང་སྒྲིག་སྟངས་དང་རྩོམ་ལུས་རྩོམ་སྟངས་དེ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་ཡོད་པ་མཚོན།\nདུས་རིམ་དེའི་ནང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོའི་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་རྒྱ་དང་བསམ་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་གྲོལ་བ་ལས་རྩོམ་ལུས་གསར་པ་སྟེ་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དང་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་རྩིས། ཡུལ་གྲུའི་གནས་བཤད། དུས་མཚམས་གཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས། མི་རིགས་སམ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས། དེ་མིན་དམག་གཞུང་དེབ་ཐེར⒂སོགས་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན།ཁྲིམས་ལུགས། ས་ཁམས་གནས་བཤད་སོགས་ཆེད་འགོད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྩོམ་ལུས་གསར་པ་ཁག་གཅིག་གསར་དུ་ཐོན་ཡོད་ལ་ཕྱི་ནང་རིག་པའི་གནས་ལ་མཁས་པའི་གྲགས་ཅཱན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བ་དང་ཕྱི་རབས་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཟབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ་ཕོན་ཆེ་ཐོན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས(1309-1364)1363ལོར་བརྩམས་པའི《དེབ་ཐེར་དམར་པོ》ནི་ཕྱི་རབས་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན།⒃དེའི་རྩོམ་འབྲིའི་ཁྱད་ཆོས་དང་རིན་ཐང་ནི།\n༡. དེབ་དམར་ནང་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ཁུངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་ཀྲའུ་རྒྱལ་རབས་ནས་ཡོན་བར་གྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གནད་བསྡུས་ཤིག་བཀོད་ཡོད་པ་དང་།ཐང་བོད་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བརྗོད་སྐབས་རྒྱའི《ཐང་ཡིག་གསར་མའི་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པ་ཐོག་མར་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་སྟེ་དེའི་ནང་ནས་དུམ་བུ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་དྲངས་འདུག དེ་མིན་ཕྱི་རབས་ཚོས་མཐོང་དཀོན་པར་གྱུར་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁུངས་བཙུན་གྲས་དུ་མ་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་ནས་འབྲེལ་ཡོད་ནང་དོན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རབས་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོས་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་ཤེས་རྟོགས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་རྐྱེན། ཕྱིས་སུ་བཙན་པོ་ཚོའི་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས་བཤད་བྱེད་སྐབས་ཆོས་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཞི་བའི་ཐབས་ཀྱི་བཅོས་སྐྱོང་དང་དྲག་པོ་གཡུལ་གྱི་འདུ་འགོད་ཟུང་གི་མཛད་འཕྲིན། ཐང་བོད་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་སོགས་དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་དང་བྲི་བྱའི་ནང་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དེས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་དར་སྲོལ་གསར་པ་ཞིག་ཕྱེ་བ་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་དེ་དེ་བས་ཁུངས་ལྡན་ཚད་མཐོར་གཏོང་བར་སྐུལ་འདེད་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད།\n༢. ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་ས་སྐྱ་པའི་སྲིད་དབང་དུས་མཇུག་ཏུ་ཚལ་པའི་ཁྲི་དཔོན་ལོ་28གནང་རིང་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཏཱ་ཏུར་བྱོན། །325ལོར་གོང་མ་ཡེ་སུན་ཐེའི་མུར(泰定帝也孙铁木儿)གྱིས་ཁོང་ལ་ཚལ་པའི་མི་སྡེ་དབང་རིགས་ཐམས་ཅད་ཤེས་སུ་བཅུག་པའི་འཇའ་ས་དང་དངུལ་གྱི་ཐམ་ཀ། གསེར་གྱི་རྒྱན། གོས་དར་སོགས་གནང་། 《དེབ་དམར》ནང་འཁོད་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དད་བོད་ས་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་རྩོམ་པ་པོས་དངོས་སུ་མཐོང་ཐོས་མྱོང་བརྒྱུད་ལས་བྱུང་བ་དུས་རབས་དེའི་མིས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་གནས་ཚུལ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་དང་པོའི་གྲས་འཚོལ་བསྡུ་དང་གཤིབ་བསྡུར་ཁུངས་གཏུགས་བྱེད་བདེ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་དེའི་གྲས་ལ་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མཐོ་ཙམ་ལྡན།\n《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་མཁས་པ་དགའ་བྱེད》ནི་སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས1434ལོར་བརྩམས་ཤིང་། རྩོམ་པ་པོ་ནི་གྲུབ་མཐའ་ས་ལུགས་ཡིན། ཡིག་ཚང་དེའི་སྟོད་ཆར་རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག མི་ཉག བོད། ཧོར་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་དུ་ཇ་དང་དཀར་ཡོལ། གྲི་སོགས་དར་ཚུལ། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་མི་དཔོན་སང་གྷའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་དང་། སྨད་ཆར་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་དང་དཔོན་ཆེན་རིམ་བྱོན། ཞ་ལུ་ཁྲི་སྐོར།རྒྱལ་རྩེ་ཆོས་རྒྱལ། སྟག་སྣ་རྫོང་པ། རྣམ་རྒྱལ་གླིང་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་། བཀའ་གདམས། བཀའ་བརྒྱུད། ཞི་བྱེད་སོགས་གྲུབ་མཐའ་ཁག་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་འདུག\nཡིག་ཚང་དེའི་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དུས་ཀྱི་བར་རྒྱང་རིང་ལ་ཡུལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ། དེའི་ནང་ས་སྐྱ་པ་དང་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་དུས་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་བོད་ས་གནས་དང་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡང་བཀོད། ལྷག་དོན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་བོད་དུ་དམག་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་གསར་འཛུགས་དང་། ཐེམ་དུད་ཞིབ་བཤེར་དང་འཇའ་ལམ་གཏོད་ཚུལ། དབུས་གཙང་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཚུལ། དཔོན་རིགས་བསྐོ་འཐེན། འུ་ལག་བསྐུལ་གཏོང་། ཧོར་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་སོགས་ཞིབ་ཕྲའི་བྱ་ཐབས་ཅུང་ཁ་གསལ་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་རྩོམ་པ་པོས《ཏ་ཡོན་ཐུང་ཀྲི》《大元通制》སོགས་ཕྱིས་རྩ་བརླགས་སུ་གྱུར་ཟིན་པའི་ཧོར་གྱི་ཁུངས་བཙུན་ཡིག་རྙིང་ཁུངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ཙང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་མཐོ།\n《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ》ནི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་སོགས་རིག་པའི་གནས་ལ་མཁས་པའི་འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ(1392-1481)གྱིས1476ལོར་བརྩམས། དེབ་ཐེར་དེའི་ནང་ཆོས་འབྱུང་གི་རྩ་བ་དང་། རྒྱ་བོད་ཧོར་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས། བསྟན་པ་སྔ་དར་དང་ཕྱི་དར། གྲུབ་མཐའ་ཁག་དར་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས། བླ་རབས་དང་གདན་རབས། སྐྱེས་ཆེན་དམ་པའི་མཛད་རྣམ་སོགས་བཀོད་འབྲི་ཞིབ་ཅིང་ཁུངས་འཕེར་བ་ཞིག་མཛད་ཡོད་པ་དེའི་ནང་འགོས་ལོས་རྒྱ་བོད་ལེགས་སྦྱར་སོགས་ཡིག་རིགས་འདྲ་མིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་སྣ་མང་དྲངས་ཡོད་པ་དང་། དུས་སྤྲིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་ལུས་ཐོག་ནས་ནང་བསྟན་གྱི་འབྱུང་རྩ་དང་གྲུབ་མཐའ་ཁག་དར་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་བྱེད་སྐབས་གདན་རབས་རྐང་དུ་བཟུང་ཏེ་ལོ་ཚིགས་སྔ་ཕྱི་རིམ་པ་སྟར་བརྒྱུད་དུ་སྒྲིག་ཡོད་ཅིང་། སྤྱི་དོན་དང་བྱེ་བྲག་ནང་ཚན་གྱི་དབྱེ་བ་གསལ་ཁ་དོད་ལ་ལོ་དུས་ཁ་གསལ་ཞིང་ནང་དོན་འགོ་མཇུག་ཆ་ཚང་བ་ཙམ་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རྩ་ཆེའི་དཔྱད་གཞིའམ་ཁུངས་སྣེ་ཁྱོན་ཆེ་མཁོ་འདོན་གནང་ཡོད། ལྷག་དོན་ལོ་དུས་འགོད་སྟངས་ཐད་འགོས་ལོས་དོགས་གཞི་ཡོད་རིགས་དང་བཤད་རྒྱུན་འདྲ་མིན། བླ་སློབ་ཀྱི་གོ་རིམ་སོགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ནན་ཏན་བརྒྱུད་ལུང་རིགས་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་གང་འཚམས་མཛད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེར་ཡིད་རྟོན་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་གཟབ་ནན་གྱིས་རིག་གཞུང་བརྩོན་ཞིབ་གནང་བའི་སྙིང་སྟོབས་དེས་ཕྱི་རབས་ཚོར་བག་ཆགས་ཟབ་མོ་ཞིག་འཇོག་གནང་མཛད།\n《དེར་ཐེར་དམར་པོ་གསར་མ》འམ་རྒྱལ་རབས་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག་ནི་དགའ་ལྡན་དགོན་གྱི་ཁྲི་ཐོག་བཅོ་ལྔ་པ་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པས(1478-1554)1538ལོར་མཛད།(17)དེའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ནང་དོན་ཐད་སྲིད་ལུགས་གཙོ་བོར་བཟུང་ཡོད་པ་དེའི་ནང་བོད་མིའི་འབྱུང་ཁུངས་ནས་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་དང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་རྩ་ཐོར་སོང་རྗེས་སུ་ཕྱི་རབས་གདུང་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མདོ་དོན་དང་། ས་སྐྱ་པ་ནས1538ལོ་སྟེ་རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་དུས་སྐབས་བར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་རིམ་བྱུང་ས་གནས་སྟོབས་ཤུགས་སོ་སོའི་དར་རྒུད་གནས་ཚུལ་བཀོད་འབྲི་བྱས་ཡོད་པ་དེའི་ནང་གཙོ་གནད་ས་སྐྱ་པ་དང་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆབས་ཅིག་ཡོན་མིང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀྱི་དུས་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དུ་འཛིན་པའི་སྲིད་ཐབས་སྐོར་བཀོད་ཡོད།\nརྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས《དེབ་དམར》གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱུན་འཇིན་བྱས་ཡོད་ནའང་གསར་གཏོད་ནི་ནང་བསྟན་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་གནས་ཚུལ་ཕྱོགས་གཅིག་པོ་དེ་ལྟེ་བར་བཟུང་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་བྱེད་ཐབས་དང་མི་འདྲ་བར་རིམ་བྱུང་ས་གནས་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་སོ་སོའི་དར་རྒུད་གནས་ཚུལ་རྐང་དུ་བཟུང་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་གོ་སྒྲིག་རྒྱས་བཤད་མཛད་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། བརྗོད་དོན་ཐད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་གནད་ཆེའི་གྲས་ལེགས་བདམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་མང་གནས་ཚུལ་ཚིག་ཉུང་དོན་མདོར་བཀོད་ཡོད་པ་དེས་ཡིག་རྫོབ་དང་རྙོག་རྫོབ་ཀྱི་དྲི་མས་མ་འགོས་པར་ཀློག་པ་པོས་འགག་གནད་དམ་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་རྟོགས་སླ་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།《དེབ་དམར་གསར་མ》ཡི་ནང་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་གཞན་པར་འཁོད་མེད་པའི་རྩ་ཆེའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆའམ་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སམ་སྲིད་ལུགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དཔྱད་གཞི་མཁོ་འདོན་མཛད་ཡོད་ལ། གཞུང་དངོས་ཀྱི་མ་ཡིག་ལ་བར་མཚམས་སུ་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་མཆན་འགྲེལ་བཀོད་ཡོད་པ་དཔེར་ན་སྨན་རྩེའི་ལྷ་བཙུན་གྱིས(18)ས་སྐྱའི་སྤྱི་འཛིན་མཛད་ཚུལ་སོགས་ས་སྐྱ་པའི་ཁྲོད་དུ་གང་དེའི་གནས་བབ་དམིགས་སུ་ནན་བཤད་མཛད་ཡོད་ཚུལ་ལྟ་བུའོ། པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་ཀྱིས་བོད་ས་གནས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་དར་རྒུད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་སྲིད་ལུགས་ལྟེ་བར་བཟུང་བའི་ཞིབ་འཇུག་མཛད་སྟངས་དེ་ནི་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་གང་དེ་དགེ་ལུགས་པའི་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་མཛད་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། དེས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ནུས་པ་ངེས་ཅན་ཐོན་ཡོད་ལ་ཕྱི་རབས་པ་ཁག་གཅིག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཙམ་ཐེབས་ཡོད་ཚུལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་མཛད་པའི《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》སོགས་ཕན་ཚུན་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་པས་ཤེས།\n《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ནི་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་གནས་ནང་དགོན་གྱི་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས(1504-1566)1564ལོར་བརྩམས། དཔའ་བོ་གཙུག་ཕྲེང་གིས་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་རིང་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་རྙིང་མ་ཁྱོན་ཆེ་གཟིགས་ཏེ་ཁུངས་བཙུན་གྲས་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་ནས་རྩོམ་འབྲི་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ཙང་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆའི་ཆ་ནས་སྨྲོས་ཚེ་ཚད་ལྡན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་ངམ་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེར་སྒྲུན་དུ་མེད། ཆོས་འབྱུང་དེ་ནི་སྲིད་འབྱོར་ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས། རང་བྱུང་ཚན་རིག་སོགས་རིག་ཚན་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་གཞི་རྐང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཞར་དུ་རྒྱ་ནག་དང་གྲུ་གུ། ལི་ཡུལ། མི་ཉག སུམ་པ། འ་ཞ། འཇང་། ཧོར། བྲུ་ཤ་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་དང་དེ་མིན་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་། བལ་པོ། ཀསྨིར། ཏ་ཟིག་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་རགས་ཙམ་བཀོད་འདུག ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་གཙོ་གྲས་རྒྱས་བཤད་གནང་སྐབས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཀུན་གྱིས་དོ་སྣང་ཆེར་མི་མཛད་པའམ་ད་ལྟའི་མིའི་མིག་དབང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་དབེན་པའི་རྩ་ཆེའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ལྷད་མེད་དང་པོའི་གྲས་དཔེར་ན། དེང་རྩ་བརླགས་སུ་གྱུར་ཟིན་པའི་བཙན་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ཡིག་རྙིང་ཁག་གཅིག་དང་། བཀའ་གཙིགས། སྤྲིངས་ཡིག ཁྲིམས་ཡིག་སོགས་ཁུངས་བཙུན་ཁྱོན་ཆེ་དྲངས་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་ནང་དོན་ཕྱིས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ཤོག་དྲིལ་ནང་འཁོད་ཕན་ཚུན་སྤྱིར་གབ་མཚུངས་ཤིང་། དེ་མིན་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་སོགས་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་གཞིའང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་བརྒྱུད་དྲངས་མཛད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཁག་གཅིག་མཆན་འགྲེལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་དུམ་བུའམ་དེབ་ཆ་ཚང་དྲངས་འདུག མདོར་ན་ཁུངས་འཕེར་བའི་དཔྱད་ཡིག་མང་དུ་དྲངས་ནས་ལོ་རྒྱུས་རྣལ་མ་ཅུང་ཕྲ་ཞིབ་སྨྲོས་ཡོད་པ་དེས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དེབ་ཐེར་རམ་ཆོས་འབྱུང་གཞན་པ་དག་གི་ཞན་ཆ་སེལ་ཡོད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་སྐབས་གནའ་བོའི་ལྷ་སྒྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་དྲངས་འདུག་ལ་དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སྐབས་བར་གྱི་གནས་ཚུལ་འཁོད། རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ནས་དུས་སྒྲིག་པ་དང་བྱུང་ཚུལ་འགོད་པ། རྣམ་ཐར་བཅས་ཁག་གསུམ་ཀ་སྤྱད་ཡོད་ལ་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་ཟུང་གི་ལེགས་ཆ་བསྡུས་ཡོད་ཙང་དེ་གཉིས་པོའི་ནང་གཏོགས་པའི་ནང་དོན་ཚང་མར་ཁོང་གི་སྨྱུག་རྩེས་མ་རེག་པ་ཧ་ལམ་མེད། ཁོང་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དོན་དང་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་པོ་ཞུ་ཐབ་གཅིག་གི་ནང་བཞུས་ནས་གཞུང་དང་དེའི་མཆན་འགྲེལ་གཉིས་པོ་ཕན་ཚུན་གཞོགས་འདེགས་ཚུལ་གྱི་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་འགོད་ཐབས་སོགས་ཀྱི་རྩོམ་རྩལ་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་དེ་བས་ཚད་ལྡན་འཐུས་ཚང་གི་ཕྱོགས་སུ་གོང་འཕེལ་གཏོང་གནང་མཛད།\nཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐའི(1575-1634)《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང》(1608)ནི་དུས་སྒྲིག་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་གཞུང་དུ་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་དང་དཀྱུས་སུ་བླ་ཆེན་གྲགས་ཅན་ཚོའི་གདན་རབས་བཀོད་དེ། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་འདས་རྗེས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ནས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས12པའི་དུས་མཇུག་གམ13པའི་དུས་འགོའི་རྒྱལ་པོ་རཐཱི་ཀ་སེ་ནའི་བར་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་གྲུར་ནང་བསྟན་དར་རྒུད་འཕེལ་འགྲིབ་དང་སློབ་དཔོན་གྲགས་ཅན་ཚོའི་མཛད་འཕྲིན། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གདན་རབས། ཨེ་ཤེ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་དང་གླིང་ཕྲན་རྣམས་སུ་བསྟན་པ་དར་ཚུལ། ཐེག་དམན་གྱི་ལུགས་ཁྱབ་ཡུལ། རྒྱ་གར་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་བསྟན་པ་ཡང་དར། གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་སྐུ་འདྲའི་བཟོ་རྒྱུན་བཅས་ཀྱི་སྐོར་འཁོད། ཆོས་འབྱུང་དེ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་མ་ག་དྷཱའི་པཎྜི་ཏ་ས་དབང་བཟང་པོས་མཛད་པའི་གཞུང་ཚད་ཤོ་ལོ་ཀ་ཉིས་སྟོང་ཡོད་པའི་གཞུང་ཞིག་ཁུངས་སུ་གཏུགས་པ་དེའི་སྟེང་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་པཎྜི་ཏ་དབང་པོས་མཛད་པའི《བུདྡྷཿཔུ་ར་ཎ》དང་པཎྜི་ཏ་བྷ་ཌཱ་གྷས་མཛད་པའི《སློབ་དཔོན་རབས་ཀྱི་གཏམ》ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་གཉིས་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་དུ་མའི་གསུང་རྒྱུན་ལས་དངོས་སུ་ཐོས་པ་བཅས་ཕན་ཚུན་གཤིབ་བསྡུར་ཞལ་བསྐོངས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་རྒྱ་གར་གྱི་ནང་བསྟན་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཡིག་རིགས་འདྲ་མིན་གྱི་དཔེ་ཆ་ཁག་ནང་ཆད་པའི་ནང་དོན་ཁག་གཅིག་ཁ་སྐོང་དང་ལྷག་པའི་རྩོད་རྙོག་ཁག་གཅིག་བསངས་ཡོད་ཙང་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང་རྒྱ་གར་ནང་བསྟན་གྱི་དུས་སྨད་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་ཆེ་བས། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་འབྲེལ་ཡོད་མཁས་དབང་ཚོས་དེར་མཐོང་ཆེན་དང་ལྷག་དོན་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བ་ཚོས་དེ་བས་བརྩི་མཐོང་ཆེ་བ་གནང་གི་ཡོད། དེ་མིན་ཁོང་གིས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ《མྱང་ཆོས་འབྱུང》དང《གུ་རུའི་རྣམ་ཐར》《ས་པཎ་གྱི་རྣམ་ཐར》སོགས་ཀྱང་བརྩམས་ཡོད།\nགོང་དུ་དཔེ་མཚོན་ཙམ་མཚོན་ཕྱིར་སྨྲོས་པ་རྣམས་ཕུད་ད་དུང་ཕྱི་རབས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་རབས་གྲགས་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་གྲས་སུ་ནེའུ་པཎྜི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་མཛད་པའི《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ》(1283)དང་། བྱང་ཇི་སྟོན་པ་ཤེས་རབ་འབུམ་གྱི《རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང》(1286) བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ(1290-1364)ཀྱི《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང》(1322) ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་སྡེའི《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང》(1376) བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན(1312-1375)གྱི《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང》(1328) ཏཱ་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན(1302-1364)གྱི《བཀའ་ཆེམས་མཐོང་བ་དོན་ལྡན》(1362) རྟ་ཚག་ཚེ་དབང་དབང་རྒྱལ་གྱི《ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང》(1446)འབྲུག་པ་པད་མ་དཀར་པོའི(1526-1592)《འབྲུག་པ་ཆོས་འབྱུང》(1581) སྟག་ལུང་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི《སྟག་ལུང་ཆོས་འབྱུང》(1609) མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོའི(1523-1594)《བསྟན་རྩིས་གསལ་བའི་ཉི་བྱེད》(1566)སོགས་དང་། གདུང་རབས་དང་གདན་རབས་འབོར་ཆེ་ཐོན་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་ཕྱི་རབས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་པའི་གྲས་སུ་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན(1597-?)གྱི《ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད》(1629)སོགས་ཡོད། དེ་མིན་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས(1235-1280)མཛད་པའི《ས་པཎ་གྱི་རྣམ་ཐར》དང་རིན་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་གྱི《བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར》(1366) མཁས་གྲུབ་རྗེའི(1365-1438)《རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རྣམ་ཐར》 བོ་དོང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི(1375-1451)《རྒྱལ་རྩེ་རབ་བརྟན་ཀུན་བཟང་འཕགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར》 སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་གྱི(1452-1507)《མི་ལ་རལ་པའི་རྣམ་ཐར》དང《མར་པ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར》 འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན་གྱི《ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར》(1609) འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི(1455-1538)《རང་རྣམ》(དུས་རབས་16པའི་དུས་འགོར་བརྩམས)སོགས་རྣམ་ཐར་གྱི་རིགས་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཐོན་ཡོད།\nགོང་སྨྲོས་དཔེ་མཚོན་ཙམ་མཚོན་ཕྱིར་བཀོད་པའི་ཕྱག་རྩོམ་དེའི་གྲས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དར་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྩོམ་རིག་དར་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་འགངས་ཆེའི་གནས་བབ་བཟུང་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་མེས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དང་རྩོམ་རིག་དར་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུའང་གནས་བབ་ངེས་ཅན་བཟུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀས་རྒྱུད་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བགྲོད་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་རིག་གཞུང་དཔྱད་བྱའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྲིད་དབང་ལ་ཞབས་འདེགས་དང་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་ཁྱབ་གཏོང་ཆེད་དུ་ཡིན་པས། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བ་རྣམ་པས་དམིགས་སུ་དོ་སྣང་གནང་ཡུལ་ནི་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་སོགས་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་དང་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྒྱལ་བློན་སྐུ་དྲག་སོགས་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ཚོས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་གྲུར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་ཚུལ་དེ་ལྟེ་བའི་གནད་དུ་དམ་བཟུང་གནང་ཙང་ཚུལ་དེར་ལྟོས་ནས་བཤད་ན་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རིམ་བཞིན་དོ་སྣང་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ཡོད། དཔེར་ན《རྒྱལ་རབས་ལྟབ་མ་དགུ་བརྩེགས་ཅན》དང་ཁུ་སྟོན་གྱི《ལོ་རྒྱུས་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ》 བྱང་སྟོན་པ་ཤེས་རབ་འབུམ་གྱི《རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང》སོགས་ནང་བསྟན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བའི་ཤན་ཤུགས་ཉུང་ངུ་ཡིན་པ་དེ་ཚོའི་གྲས་ལ་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཚོས་རིམ་གྱིས་དོ་སྣང་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་རྐྱེན་ཕྱིས་རྩ་བརླགས་སུ་སོང་ཡོད་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་དོན་དམ་དུ་དུས་རིམ་དེའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་བསམ་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཁྲོད་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་དང་། གནའ་བོའི་མི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་སོགས་ལྟ་བ་འདྲ་མིན་བར་འགལ་འདུ་ཇི་འདྲ་བྱུང་ཡོད་ཚུལ་རགས་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ།\nགོང་གསལ་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཚེ་དུས་རིམ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པར་མངོན་གསལ་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཡོད་པ་ནི། འབྲི་སྟངས་ཐད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དཔེ་དབྱིབས་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ཚོའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་དྲངས་ཡོད་པ་དང་། སྒྲིག་སྟངས་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་སོགས་ཕྱོགས་གང་གི་ཆ་ནས་མཚོན་ནའང་སྔ་རབས་པ་ཚོའི་གནས་ཚད་ལས་བརྒལ་ཡོད་པ་དང་གཅིག\nགཉིས་སུ་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྒྱུན་འཛིན་དང་ཆབས་ཅིག་ལོ་རྒྱུས་དོན་དངོས་རྒྱས་གླེང་བྱེད་རིམ་ནང་ཁུངས་འཚོལ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཀྱང་གང་འཚམས་མཛད་ཡོད་ཚུལ་དཔེར་ན། དཔའ་བོ་གཙུག་ཕྲེང་དང་འགོས་ལོ། པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་སོགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་དང་ལོ་ཚིགས་སོགས་དོགས་གཞི་ཡོད་རིགས་ལ་གཟབ་ནན་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས་རང་ལྟ་སྒྲུབ་བྱེད་ལུང་རིགས་ཀྱི་ཁུངས་འཚོལ་དགག་སྒྲུབ་གང་འཚམས་མཛད་ཡོད་ཚུལ་སོགས་ལྟ་བུའོ།\nམདོར་ན་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་ཕན་ཚུན་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་ཁྲོད་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་སོགས་ཆོས་ལུགས་མི་སྣས་རྐང་འཛིན་བྱས་པའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་ཁྱོན་ཆེ་ཐོན་བཞིན་མཁས་བརྒྱ་འགྲན་གླེང་དང་མེ་ཏོག་མཉམ་བཞད་ཀྱི་དུས་རིམ་ཞིག་ཏུ་གོང་འཕེལ་ཕྱིན་ཡོད་ལ། དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་ནང་དོན་སྣེ་འཛོམས་སྒྲིག་སྟངས་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པ། ཕྱི་རབས་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་པ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་གནད་སྨིན་འཐུས་ཚང་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་ཀྱི་དུས་རིམ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།\nསྤྱི་ལོ1642ལོར་བོད་ས་གནས་ཀྱི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་སྲིད་དབང་ཚུགས་པ་ནས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས50པའི་བར་མི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་དུས་རིམ་དེའི་ནང་ཐོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆའི་གྲངས་འབོར་ནི་དེའི་གོང་གི་གྲངས་འབོར་ཁྱོན་ཡོངས་ལས་བརྒལ་ཡོད། རྩོམ་ལུས་རྣམ་གྲངས་ཐད《དབུས་གཙང་གནས་ཡིག》དང་སྨིན་གྲོལ་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི《འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད》སོགས་སྤྱོད་མཁོ་ཆེ་བའི་ས་ཁམས་ལོ་རྒྱུས་དང་། དེ་མིན་ཇོ་ནང་དཀར་ཆག གཙུག་ལག་ཁང་གི་དཀར་ཆག བསམ་ཡས་དཀར་ཆག་སོགས་དགོན་སྡེའི་ལོ་རྒྱུས་སམ་རིག་དངོས་དཀར་ཆག་གསར་པ་ཁག་གཅིག་ཐོན་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས(1617-1682)མཛད་པའི《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》(1643)དང《རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང》སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི(1653-1705) 《དུ་ཀུ་ལའི་གོས་བཟང་གི་ཁ་སྐོང》དང《རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་རབ་གསལ་གསེར་གྱི་སྙེ་མ》 《དགའ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་བཻཌཱུརྻ་སེར་པོ》(1698) མདོ་མཁར་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ(1697-1764)གྱི《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》(1733)དང《བཀའ་བློན་རྟོགས་བརྗོད》(1763) སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར(1704-1788)གྱི《ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང》(1748) ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི(1698-1755)《བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ》(1745) 《དེབ་ཐེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང》ངམ་གུང་ཐང་རྒྱལ་རབས(1749) 《མངའ་རིས་སྟོད་མར་ཡུལ་བདག་པོའི་དེབ་ཐེར》 རྡོ་རིང་བསྟན་འཛིན་དཔལ་འབྱོར(1760-?)གྱི《དགའ་བཞི་བའི་མི་རབས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ》(1810ལོ་ཡས་མས་སུ་བརྩམས) རག་ར་ངག་དབང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན(1822-?)གྱི《རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང》(1864) བྲག་དགོན་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས(1801-1866)ཀྱི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》(1865) དེ་མིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ནི་ཕྱི་རབས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་གྲས་ཡིན་ལ། རྣམ་ཐར་གྱི་རིགས་ཀྱང་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ཐོན་ཡོད།\nའོན་ཀྱང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས19ནས་བཟུང་ནང་དུ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་བཀས་རྒྱུད་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རུལ་སུངས་ངོ་བོའི་རྐྱེན་དང་། ཕྱི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པས་མན་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་པའི་གོ་སྐབས་དེ་བསྟུན་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་དང་མི་རིགས་ཁ་ཕྲལ་གྱི་ལྐོག་གཤོམ་སྤེལ་བའི་རྐྱེན་རྩ་དེ་གཉིས་ལས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་བཀག་རྒྱ་དམ་དྲགས་པས་རིམ་གྱིས་རྙིང་ཞེན་བག་འཁུམས་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་བ་དེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་དང་ཤེས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་བཀག་རྒྱ་དང་ཚོད་འཛིན་ཤུགས་ཆེ་ཐེབས་ཡོད་ཙང་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་གོང་འཕེལ་གྱི་རྩེ་མོ་ནས་རིམ་བཞིན་འགོར་དལ་གྱི་གནས་སམ་ཐ་ན་འཕེལ་མེད་སོར་གནས་ཀྱི་གནས་སུ་ལྷུངས་པ་དང་ཆབས་ཅིག འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་གཞན་པ་དང་ལྷག་དོན་ནུབ་ཕྱོགས་པས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཤུགས་རིམ་གྱིས་ཇེ་ཆེར་སོང་།\n༡. ལྷ་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་དང་མི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཚུལ་ཟུང་དུ་གནས་ཡོད་ལ། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ནས་བཟུང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་མི་ཚེའི་རིན་ཐང་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་སུ་རིམ་གྱིས་སིམ་པ་ལས། ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཁྲོད་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་ཕྱིའི་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཅིག་ཆགས་ཡོད།\n༢. ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའམ་རྒྱལ་བློན་དང་། བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པའམ་མི་དྲག་ཚོའི་མཛད་འཕྲིན་སྐོར་ཡིན།\n༣. ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཐབས་སུ་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་དམ་འགྲེལ་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་བ་ལས། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཆོས་ཉིད་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་མི་འདང་བ།\n༤. དོན་དངོས་ཁོ་ནར་དམིགས་པ་ཙམ་ལས་ཕུགས་བསམ་མི་རྟོགས་པ་བཅས་ཞན་ཆ་བཞི་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱ་རིམ་འགོད་རྒྱུར་དོ་སྣང་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་ཐོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཆོས་ཉིད་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱིས་དེ་མ་འོངས་པའི་ཕུགས་བསམ་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བ་བྱས་ཏེ་དམངས་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་གཅེས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་མཐོར་འདེགས་དང་ཤེས་རིག་གི་བློ་སྒོ་འབྱེད་ཐབས་དང་རྒྱལ་འབངས་ཀུན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་རྒྱུར་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་མེད་ཙང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་རྒྱས་བཤད་ཙམ་ལས་དངོས་དོན་དང་མཐུན་མིན་ལོགས་སུ་ཕུགས་འདེད་ཀྱི་བརྡར་ཤ་གཅོད་རྒྱུ་མི་འདང་ཞིང་། སྔར་ལུགས་སྦུགས་འདྲེན་ལས་གསར་གཏོད་མི་བྱེད་པའི་སྐྱོན་ཆ་གཉིས་བཅས་ལྷག་ཡོད།⒆ལྷག་དོན་མི་ལོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་རིང་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་བཀས་རྒྱུད་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལྟ་ཚུལ་ལམ་ནང་རིག་པའི་བསམ་བློའི་འཆིང་རྒྱས་མི་རིགས་འདི་ཉིད་ཚེ་ཕྱི་མ་གཙིགས་ཆེར་བཟུང་བ་ལས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་ཆུང་བ་དང་། དམ་པའི་ལྷ་ཆོས་གཙིགས་ཆེར་འཛིན་པ་ལས་འཇིག་རྟེན་ཁྱིམ་པའི་བྱ་གཞག་ཕལ་པར་འཇོག་པ། ཀུན་སྤྱོད་ལ་མཐོང་ཆེན་ལས་ཁེ་དབང་གཉེར་རྒྱུར་དོ་སྣང་ཆུང་བ། བཟོད་པ་སྒོམ་རྒྱུ་གནད་ཆེར་བཟུང་བ་ལས་འགོག་རྒོལ་གྱི་བསམ་པ་ཞན་པ། ཆོས་སེམས་ཆེ་དྲགས་པ་ལས་རང་འགུལ་གྱི་བསམ་པ་ཞན་པ། ལས་ལ་གང་བསྐོས་ཀྱི་བསམ་པ་ཤུགས་ཆེ་བ་ལས་རང་རྒྱུད་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་ཞན་པ་བཅས། མདོར་ན་མི་རིགས་འདི་ཉིད་དཔའ་ཞིང་བརྟུལ་ཕོད་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ནས་གཉོམ་ཆུང་བཟོད་སྒོམ་སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱི་སེམས་རྒྱུད་དུ་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟབས། དངོས་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཆོས་སྲིད་གཙོ་ཕལ་གྱི་གོ་ལྡོག་པ་དེས་རིམ་གྱིས་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྣང་ཆུང་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཆགས་ཙང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཞིབ་འཇུག་གིས་གནའ་དེང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་བསྡུར་བྱ་རྒྱུའི་དོན་སྙིང་པོ་མེད་པར་གྱུར་ནས། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དེ་རྩོམ་སྒྲིག་དང་འགྲེལ་པའམ་ཡང་འགྲེལ་ཙམ་གྱི་བཤུལ་ལམ་དོག་མོར་ཆས་པ་དེས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་གོང་དུ་འཕེལ་བར་ཚོད་འཛིན་ཤུགས་ཆེ་ཐེབས་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཐོག་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གསལ་ཐག་ཆོད་མངོན་གྱི་ཡོད་ལ་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ་ཕོན་འབོར་ཆེ་ཞིང་རྩོམ་ལུས་རྣམ་གྲངས་མང་བ། ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅས་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་དེ་དག་གིས་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པར་སྲ་ཞིང་བརྟན་པའི་རྨང་གཞི་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། སྔ་མཐུད་ཕྱི་སྐྱོང་གི་དུས་རབས་གཅིག་གི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་སྐུ་ཞབས་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་འཕྲོ་ཅན《དེབ་ཐེར་དཀར་པོ》དེ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས50པར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའི་དུས་དེ་ནས་བཟུང་བོད་དུ་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དར་འགོ་ཚུགས་སོ། །\n②②ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི《དེབ་ཐེར་དམར་པོ》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1981ལོའི་དཔར་གཞི། P.18དང་། 《ཐང་ཡིག་རྙིང་མའི་གླེགས་བམ་བརྒྱ་དང་གོ་དྲུག་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས》ཏེ《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས》 མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1983ལོའི་དཔར་གཞི། P.136\n④P. T.1288དངB. M.8212(187)ནི་སྐུ་ཞབས་དབང་རྒྱལ་ལགས་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད(王尧、陈践)ཀྱིས་བསྒྱུར་མཆན་མཛད་པའི《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ》མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1992ལོའི་པར་གཞི། P.12-33ལ་གཟིགས། ཤོག་དྲིལ་དེའི་ནང་ཁྱིའི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ650ནས་བཟུང་ལོ་དུས་ཁ་གསལ་དང་དེའི་གོང་སྤྱི་ལོ641བར་བརྒྱུད་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཡོད་ནའང་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་གོང་ཤོག་རལ་ཐོར་དུ་སོང་འདུག་པས་ཡི་གེ་ཆ་ཚང་མི་གསལ།\n⑥⑦P. T.1287 དང་I.0. Ch. xvii.2 P. T.1286བཅས་ནི《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ》མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1992ལོའི་པར་གཞི། P.34-66, P.67-71.ལ་གསལ།\n⑧P. T.960དང་P. T.1283ནི་སྐུ་ཞབས་དབང་རྒྱལ་ལགས་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་ཕྱོགས་སྒྲིག་མཛད་པའི《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ》མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1983ལོའི་པར་གཞི། P.256-275,P.279-287.ལ་གསལ།\n⑨P. T.986《尚书》དངP. T.1291《战国策》ཡི་བསྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུ་ནི་གོང་མཚུངསP.114-128.དངP.129-137.བར་གསལ།\n⒂ དུས་རིམ་དེའི་ནང་ལ་སྟོད་བྱང་པ་དང་། མངའ་རིས་གུང་ཐང་། རྒྱལ་མཁར་རྩེ་པ། གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་སོགས་ཀྱི་དམག་གཞུང་དེབ་ཐེར་ཐོན་ཡོད།\n(17) རྩེད་ཐང་པ་ཤར་རྩེ་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ་གཞན《རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར》 《འཇམ་དབྱངས་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱི་རྣམ་ཐར》 《འདུལ་བའི་ཆོས་འབྱུང》 《བཀའ་གདམས་ཆོས་འབྱུང་ཡིད་ཀྱི་མཛེས་རྒྱན》(1529ལོར་བརྩམས)སོགས་ཡོད།\n⒅འདི་ནི་སུང་ལྷོ་མའི་རྒྱལ་ཐོག་བདུན་པ་ཀྲའོ་ཞན(南宋少帝赵)ཞེས་པ1276ལོར་རྒྱལ་ས་ཤོར་ནས་ཡོན་གྱི་དམག་དཔུང་གིས་ཏཱ་ཏུར(大都)གསོན་ཁྲིད་བྱས། ཧོར་སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོས(忽必烈汗)ས་སྐྱ་པར་རྩིས་སྤྲད་རྗེས་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་གཉེར་མཛད། ཕྱིས་གོང་མ་སི་ཏི་ཕ་ལ་དབྱིངས་ཁྱུང་གེ་གན་རྒྱལ་པོས(英宗硕德八刺)རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི（1320-1323)དུས་སུ་ངོ་ལོག་པར་འགྱུར་དོགས་ནས་བཀྲོངས།\n⒆参见，梁启超:《新史学》，载《20 世纪中华学术经典文库历史学一史学理论卷》兰州大学出版社，2000年版， P.36


Wylie:Bum dbang dang 'brel ba'i nyams len thun mong yid bzhin nor bu'i khrid yig rje mi las mdzad pa - gDams Ngag mDzod\nWylie:Bum dbang dang 'brel ba'i nyams len thun mong yid bzhin nor bu'i khrid yig rje mi las mdzad pa\n(Redirected from Bum dbang dang 'brel ba'i nyams len thun mong yid bzhin nor bu'i khrid yig rje mi las mdzad pa)\nVolumes List > Volume7> Text #33 (No Translation) (བོད་སྐད་) Scroll to Research Info Catalog Information for this text:\nམི་ལ་རས་པ་. ༄༅། །དཔལ་བདེ་མཆོག་སྙན་བརྒྱུད་ལས། བུམ་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ཉམས་ལེན་ཐུན་མོང་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཁྲིད་ཡིག་རྗེ་མི་ལས་མཛད་པ་བཞུགས་སོ།. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼ཇ་༽, 479-500. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\nmi la ras pa. @#/_/dpal bde mchog snyan brgyud las/_bum dbang dang 'brel ba'i nyams len thun mong yid bzhin nor bu'i khrid yig rje mi las mdzad pa bzhugs so/. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume7(ཇ་), 479-500. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\n།བུམ་དབང་དང་འབྲེལ་བསྐྱེད་པའི་རིམ། །ཐུན་མོང་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འདི། །བླ་མ་མཁའ་འགྲོའི་གསུང་བཞིན་དུ། །གཉའ་ནང་གྲོང་ཕུག་དགོན་པ་རུ། །རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་བརྩེ་བས་བཀོད། །ཕྱོགས་དུས་བདེ་ལེགས་ལྡན་གྱུར་ཅིག །རྗེ་མི་ལ་རས་པས་རས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ལ་གཏད་པ་རྫོགས་སོ༎ ༎ ༎དགེའོ༎\n/bum dbang dang 'brel bskyed pa'i rim/_/thun mong yid bzhin nor bu 'di/_/bla ma mkha' 'gro'i gsung bzhin du/_/gnya' nang grong phug dgon pa ru/_/rdo rje rgyal mtshan brtse bas bkod/_/phyogs dus bde legs ldan gyur cig_/rje mi la ras pas ras chung rdo rje grags pa la gtad pa rdzogs so//_//_//dge'o//\nLine 1: ༄༅། །དཔལ་བདེ་མཆོག་སྙན་བརྒྱུད་ལས། བུམ་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ཉམས་ལེན་ཐུན་མོང་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཁྲིད་ཡིག་རྗེ་མི་ལས་མཛད་པ་བཞུགས་སོ།\n@#/_/dpal bde mchog snyan brgyud las/_bum dbang dang 'brel ba'i nyams len thun mong yid bzhin nor bu'i khrid yig rje mi las mdzad pa bzhugs so/\nLeft side print: ཇ་ ཐུན་མོང་ གཅིག་ ཁྲིད་ཡིག་\nja thun mong gcig khrid yig\nགཡོན་: ཇ་ ཐུན་མོང་ (གྲངས་ཀ་) ཁྲིད་ཡིག་\nLeft: ja thun mong (tibfolio#) khrid yig\nBegin-End Pages (Western): 479-500\nThe Precious General Practice Instructions Related to the Vase Empowerment Practices of Chakrasamvara Written by Milarepa.\nRetrieved from "https://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Bum_dbang_dang_%27brel_ba%27i_nyams_len_thun_mong_yid_bzhin_nor_bu%27i_khrid_yig_rje_mi_las_mdzad_pa&oldid=49124"