བཙན་རྒྱལ་བའི་མདུན་སྐྱོད་རོལ་དབྱངས། (3) – འོད་དཀར་དྲ་ཚིགས།\nབོད་རྒྱའི་གནད་དོན། བཙན་རྒྱལ་བའི་མདུན་སྐྱོད་རོལ་དབྱངས། <3>\nམིག་སྔར་དབྱི་སི་རལ་གནས་སྡོད་རྒྱ་མིའི་གྲགས་ཅན་རྩོམ་པ་པོ་དང་སྙན་ངག་མཁན་མོ་ཐང་ཏང་ཧུང་ནི། བོད་རྒྱའི་འཐབ་རྩོད་ཐད་བོད་མིར་དོན་དམ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན། ཡང་ན། 1949 སྔོན། བོད་ནི་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་ཁས་ལེན་བྱེད་ལ། ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་སྒོ་ནས་མ་འོངས་པར་བོད་མིར་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་དབང་ཆ་དགོས་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཡང་ཡིན། མོས་བསམས་ན། བོད་རྒྱའི་གནད་དོན་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཡུལ་བཙན་འཛུལ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་། འཐབ་རྩོད་འདི་ནི་བཙན་འཛུལ་དང་མི་སེར་སྤེལ་བར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་ཞིག་ཏུ་འདོད་ཀྱི་ཡོད། ད་ཕན་ཁོ་མོས <<བོད་དོན་གྱི་འགག་རྩའི་ཐ་སྙད་དང་ཆེད་དུ་སྤྱད་པའི་ཚིག་བརྗོད>> <<བོད་གནའ་སྔ་མོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་རེད་དམ>>སོགས་རིན་ཐང་གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཆེད་རྩོམ་སྣ་མང་སྤེལ། ད་ཐེངས་ཀྱི་རྩོམ་རིང་འདིར་ཁྱོན་ལེའུ་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས་རྩོམ་རིང་འདི་ནས་ཡོངས་སུ་ཞུ་བཅོས་གྲུབ་ཟིན།\nབོད་མི་སྒྲོལ་མ་སྐྱབས་ཀྱིས <<ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡ>> ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཏུ་ཁོང་གི་སྤུན་ཟླར་བཤད་རྒྱུར། “ཆབ་སྲིད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པོའི་མཁས་དབང་ཚོས་ཀྱང་། མི་རིགས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་བདག་དབང་ཡོད་འོས་མིན་དང་། མི་རིགས་ག་འདྲ་ཞིག་ལ་བདག་དབང་ཡོད་ཟིན་པའི་གནད་དོན་ཅི་ཡིན་ང་ཚོར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བཤད་མེད” ཅེས་ཟེར། 1976ལོར་ཨ་མདོར་སྐྱེས་པའི་ན་གཞོན་ལོ་རྒྱུས་དགེ་རྒན་འདིས། གནད་དོན་འདིར་བསམ་གཞིགས་བྱེད་ཆེད་སོ་སོའི་རང་དབང་བློས་བཏང་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཡོད། \nགཅིག་བྱས་ན། ལྷ་ས་དང་ཁ་ཐག་རིང་པོ་མིན་པའི་ཆུ་ཤུལ་བཙོན་ཁང་དུ་ལོ་བཅུ་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་སྒྲོན་མ་སྐྱབས་ཀྱིས་རང་དབང་ངང་བསྐྱོད་བཞིན་པའི་སྤྲིན་པ་དཀར་པོ་དེ་ཚོ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་ཐུབ་གི་ཡོད་ཀྱི་རེད། སྤྲིན་དཀར་གྱི་འོག་རོལ་ན། རི་ཀླུང་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ས་མཐོའི་སྟེང་དུ་སུ་ཞིག་འཁྲུངས་ཤིང་། སུ་ཞིག་ད་ལྟའི་བར་འཚོ་བ་བསྐྱལ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སུ་ཞིག་གིས་དེར་ཤེས་རིག་བསྐྲུན་པ་དང་། སུ་ཞིག་གིས་ཁུལ་དེའི་ས་ཆ་དང་མི་དམངས་བདག་སྐྱོང་བྱས་པ། སུ་ཞིག་གིས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དྲན་གསོ་དང་ཡི་གེར་བཀོད་ཡོད། སྒྲོལ་མ་སྐྱབས་ཀྱི་ངོས་ནས་མཚོན་ན། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ལན་འདེབས་གསལ་པོ་ཡོད་པ་རེད། “དེ་སྔ་ང་ཚོ་འཚོ་བ་བསྐྱལ་སའི་ས་ཁུལ་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཅིང་། ང་ཚོས་བསྐྲུན་པའི་ཕུག་བསམ་དེ་དང་། ང་ཚོས་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་རིག་གཞུང་། དེ་བཞིན་ང་ཚོའི་ཡོད་ཚད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤུལ་རྗེས་དེ་དག ཁྲིམས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འོག་ནས་རྩ་འཛུགས་གཞན་ཞིག་གིས་ང་ཚོའི་བདག་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ་རེད ” ཅེས་བཤད།\nབཙོན་ཁང་འདི་དང་། ད་དུང་བོད་ས་མཐོར་བསྐྲུན་པའི་བཙོན་ཁང་བརྒྱ་སྟོང་དག་ཏུ་ཁོང་དང་ཁོང་འདྲ་བའི་མི་ཅི་འདྲའི་མང་པོ་ཞིག་དམར་གསོད་དང་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་གི་དཔེ་དེབ་ལས “ང་ཚོས་སོ་སོའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསལ་བ་ལྟར། དེ་སྔོན་ང་ཚོར་དངོས་གནས་དྲང་གནས་བདག་དབང་ཆ་ཚང་བའི་ཡོད་མྱོང་་་་་་། དམིགས་བསལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་མགོ་མཇུག་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་སྟེ། དམག་དཔུང་དང་ཁྲིམས་ལུགས། ཕྱི་འབྲེལ་སོགས་ཚུད་ཡོད། 1951ལོའི་བར་་་་་་ བོད་འདི་ཉིད་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་མོད། ད་ཆ་བོད་འདི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། རེད་དེ། འབྱུང་འགྱུར་བོད་འདི་གསར་དུ་དར་འཕེལ་ལྡན་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཆགས་རྒྱུ་རེད”ཅེས་གསུངས་ཡོད།\nགལ་ཏེ་འགའ་རྐྱེན་འདྲ་མ་བྱུང་ཚེ། ལོ་རྗེས་མར་སྒྲོལ་མ་སྐྱབས་ལོ་བཅུའི་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་ཚང་ནས་གློད་བཀྲོལ་ཐོབ་རྒྱུ་ཡིན། ཁོང་བཙོན་ཁང་ནས་གློད་བཀྲོལ་ཐོབ་རྗེས<<རྒྱ་ནག་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེ་འདྲ་ཞིག་བཀླག་རྒྱུ་བསྡད་ཡོད།  དེབ་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་ཁྲིམས་སྲིད་རིག་པའི་མཁས་པ་འབོད་པ་དང་། རང་སོ་སོས་ཁྲིམས་སྲིད་རང་དབང་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་འཛིན་མཁན་དུ་བོས་པའི་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་རེད། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གི་བརྗོད་ཚིག་ནང་། བོད་འདི་ཉིད་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། བོིད་འདི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཁོངས་སུའང་གཏོགས་པ། དེ་བཞིན་བོད་འདི་མན་ཇུའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་མ་ཟད། ད་དུང་བོད་རང་བཙན་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་བབ་དེ་ཀྲུང་ཧྭ་མིང་གོས་ཁས་ལེན་བྱས་མེད་ཅིང་། 1949ལོར་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་སྲིད་དབང་བཙུགས་རྗེས། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དེ་བཙན་འཛུལ་མ་ཡིན་པར“བདག་དབང་ལག་བསྟར་བྱས་པ”ཡིན་ཞིང་། མདོར་ན་མ་འོངས་པར་རྒྱ་ནག་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཕྱོགས་སུ་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པ་ཡིན་རུང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ནང་། “མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དེ་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གཏོང་རྒྱུའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མི་རུང”ཞེས་པའི་ཚད་འཛིན་དོན་ཚན་དེ་གཞིར་བཟུང་། བོད་མིར་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལྡན་མེད་པར་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད། \n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>> ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། (ཐུ་བྷོད) བོད་དང་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་ཡོན། མིང་རྒྱལ་རབས། དེ་བཞིན་མན་ཇུ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གསེད་འགྲེལ་བྱེད་སྐབས། “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་ཚིག་བརྗོད་ཅིག་ཡང་ཡང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། མ་གཞི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་གནད་དོན་གླེང་བ་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཡང་ན་སོག་པོ་ཡོན་དང་མིང་རྒྱལ་རབས། མན་ཇུ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་གླེང་བ་ཡིན་ནའང་འདྲ། ལག་འགུལ་མ་འགུལ་ཙམ་ནས་ཡང་ནས་ཡང་དུ “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་འདྲའི“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་འོལ་ཚོད་ངང་སྐབས་རེ “ལོ་རྒྱུས་ཐོག”ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། མཚམས་མཚམས་སུ་སོག་པོ་ཡོན་གྱི་ཚབ་ཚིག་བྱེད་པ། དུས་དུས་སུ་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཚབ་མཚོན་བྱེད་པ། ཡང་སྐབས་འགའ་རེར་མན་ཇུའི་སྐུ་ཚབ་བྱེད་པ་བཅས་རེད།\nབོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་བཙན་པོའི་སྲིད་དབང་དང་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་། ཕག་གྲུའི་སྲིད་དབང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་བཅས་ཞིབ་ཕྲའི་སྲིད་དབང་སྐྱོང་མཁན་མི་འདྲ་བ་ཡིན་རུང་ཚང་མ་བོད་མི་ཡིན་ཞིང་། དེའང་ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་པའི་རིགས་རྒྱུད་དང་། རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་གཅིག་པ། སྐད་ཡིག་གཅིག་པ། དད་པ་བྱེད་ཡུལ་ཆོས་ལུགས་གཅིག་པ་བཅས་ལ་སྤྱི་མིང་དུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཞེས་འབོད་པ་དེའི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་ཡོད་ལ། བོད་མི་ཚོས་དེ་ནི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞི་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་དང་མཐུན་པར་བོད་དང་རྒྱ་ནག་དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤེས་ཡོན་སྡེ་ཁག་ནས་ཐུན་མོང་དང་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད་བཤད་ཆོག\nབོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དང་ཕན་ཚུན་ཁ་གཏད་དུ་གྱུར་བའི <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>> ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། ཐེངས་དུ་མར “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། ཡང་སྙིང་འདི་སྲིད་དབང་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོ་ན་རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་དེ་འདྲའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་ཡོད་དམ། “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ནམ། རྩོམ་པ་པོས་དེབ་དེའི་ནང“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་བེད་སྤྱོད་འབོར་ཆེན་བྱས་ཤིང་། ཆེད་དུ “དབུས་སའི་སྲིད་དབང་”ཞེས་པ་དེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་མི་འདྲ་བ་ཁག་གི་ནང་བཅུག་ཡོད། དཔེར་ན། “ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བཟུང་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱའི་བོད་དང་དབུས་སའི་སྲིད་དབང་གི་འབྲེལ་བ”ཞེས་དང་། “བོད་དང་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ། ཐ་ན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དབུས་སའི་སྲིད་དབང” “མིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་བོད་དང་དབུས་སའི་སྲིད་དབང” “མན་ཇུའི་དུས་སུ་བོད་དང་དབུས་སའི་སྲིད་དབང་གི་འབྲེལ་བ་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག”ཞེས་སོགས་ཡིན་ཞིང་། རྩོམ་པ་པོས་ཅིའི་ཕྱིར་དུ་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞི་དང་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞི་སྟེ་བོད་དང་སོག་པོ་ཡོན་དང་། བོད་དང་མིང་རྒྱལ་རབས། བོད་དང་མན་ཇུ་ཕན་ཚུན་དོ་མཉམ་འཇོག་གི་མེད་པ་རེད། དེ་བས་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དང་། ཧྭ་ཤའ་རྒྱ་ནག (རྒྱ་མིའི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ ) མན་ཇུ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་ཡོད་ཚད་དོན་དངོས་སུ་གནས་མྱོང་མེད་པའི“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེའི་ནང་འདུ་དགོས་དོན་གང་ཡིན།\nགལ་ཏེ་བོད་དང་། སོག་པོ། ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་བཅས་ནས་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དང་བཙན་རྒྱལ་མན་ཇུ་གཉིས་ཀ་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་དབང་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་པ་དང་། ཡང་གལ་ཏེ། འཇིགས་རྟེན་པ་ཀུན་དང་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་ཁག་ཚང་མས་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དང་བཙན་རྒྱལ་མན་ཇུ་གཉིས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་དབང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ། ཡང་ན། རྒྱ་ནག་པ་རང་ཉིད་ནས་དེ་སྔའི “ཡཱ་ཧྲང(སུང་ལྷོ་མ། འདི་ནི་སྔར་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་མཚམས་ས་མིང་ཞིག)རྒྱབ་ན་རྒྱ་ནག་མེད། མིང་རྒྱལ་ཁབ་འཐོར་རྗེས་ཧྭ་ཤའ(ཀྲུང་ཡོན། འདིས་ནི་རྒྱ་མི་རང་གི་མིང་རྒྱལ་རབས་འཐོར་རྗེས་མན་ཇུའི་རྒྱལ་རབས་ལ་ཟེར་བ་རེད )མེད ” ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་རྒྱག་མྱོང་མེད་ན། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་ཚིག་བརྗོད་འདི་འདྲ་དག་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས་དོན་ཅི་ཡོད།\nརྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཡོད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་འབྲི་ཀློག་ལ་བྱང་ཞིང་འཁྱོག་བརྗོད་ཀྱི་མཐུ་རྩལ་ཡོད་མཁན་ཚོས། “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་ཚིག་བརྗོད་འདི་མཐོང་མ་ཐག་འདིའི་གོ་དོན་ཟབ་མོ་ལེན་ཐུབ་ངེས་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་ནག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་ཡང་ཡང“དབུས་གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་རྒྱལ་རབས”ཞེས་པ་དང་། “དབུས་རྒྱུད་སྲིད་དབང” “དབུས་སྲིད་གཞུང”ཟེར་བ་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ། རྒྱ་ནག་གི་ཧན་དང་། ཐང་། སུང་། མིང་སོགས་དང་། བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་ཡོན། བཙན་རྒྱལ་མན་ཇུའི་ཆིང་སྲིད་དབང་བཅས་ངོ་བོ་རྦད་དེ་མི་འདྲ་བའི་སྲིད་དབང་གསུམ་ཕན་ཚུན་མཉམ་བསྲེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྲིད་དབང་གསུམ་པོ་དེ་ནི་ཁྲག་རྒྱུན་རིགས་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིག་གཞུང་རྒྱབ་ལྗོངས་མི་འདྲ་བ། སྐད་དང་ཡིག་གེ་མི་འདྲ་ཞིང་། ད་དུང་རྒྱ་ནག་དང་བོད་སོག་མན་གསུམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། གལ་ཆེ་ཤོས་དེ་ནི། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག“མི་རིགས་མང་བའི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་ནག”ཅེས་པ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་མེད། གང་ལྟར་སྐབས་དེའི་རྒྱ་ནག་གི་མི་ཚོ་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཡང་ན། སྐབས་དེའི་སོག་པོ་བ་དང་མན་ཇུ་བ། བོད་པ་བཅས་ཚང་མས། སོག་པོའི་མི་དང་མན་ཇུའི་མི། བོད་མི་བཅས་ནི“རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་མཁན་མེད། ད་ཆ། རྒྱ་ནག་གིས་རང་གི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོ་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་རང་གི་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤོད་ཆེད། རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནི “གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་མི་རིགས་མང་བའི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན”ཞེས་ལོ་རྒྱུས་བསྒྱུར་སྒྲིག་བྱས་པ་མ་ཟད། ད་དུང“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དབུས་སར་སྤོས་ནས་གཙོ་འཛིན་བྱེད་པ ”ཟེར་ནས་རྒྱ་ནག་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཤོར་བའི་ལོ་རྒྱུས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་གི་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་བས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དམག་དྲངས་ཏེ། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ས་རྙིང་པར་རྒྱ་ས་གསར་པ་བཟོས་པ་རེད། འདིར་བཤད་སྟངས་ཏོག་ཙམ་མ་རབས་འདྲ་བོ་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོར་བཞོན་ནས་བཙོག་པ་བཏང་བ་རེད། ད་འགྲིག་ཨེ་སོང་།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>> ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུ་ནས། བོད་དང་། ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན། སོག་པོ། མན་ཇུ་བཅས་ག་དུས་རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཞེས་པ་དེར་འགྱུར་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མཁྱེན་མི་སྲིད་པ་མིན་ངེས་ཡིན་ཞིང་། ཡིན་ནའང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་རྒྱ་ནག་དྲིལ་བསྒྲགས་ཚན་པས། “དབུས་གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང”ཞེས་པ་དང་།“ དབུས་རྒྱུད་སྲིད་དབང”ཞེས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ལྟར་དུ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་ཤོད་སྟངས་སྤྱད་དེ། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཧྭ་ཤའ་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་དབང་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པ་དང་། ད་དུང ”“དབུས་སའི་སྲིད་དབང” ཟེར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཕྱི་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་སོག་པོ་ཡོན་སྲིད་དབང་དང་མན་ཇུའི་སྲིད་དབང་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་གི་ཡོད་ལ། འདི་ལྟར་གནས་ཚུལ་ཤོད་རེས་སྤྱད་རེས་བྱས་པས་རྒྱ་ནག་པ་ཚོས་བསམ་དུས། རྒྱ་ནག་ནི་ཕལ་ཆེར་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཤོར་མྱོང་མེད་ལ། “གནའ་སྔ་མོ་ནས་མི་རིགས་མང་བའི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན”པ་ལྟ་བུའི་འཕྲུལ་སྣང་འཛིན་གྱི་ཡོད།\nསྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་ཁ་གསལ་མེད་པའི་ཚིག་བརྗོད་རབ་རིབ་ཅིག་གི་སྒོ་ནས་རྒྱ་བོད་འབྲེལ་བ་ཞེས་མ་སྤྱད་པར། དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་བོད་དང་དབུས་སའི་སྲིད་དབང་གི་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་སྤྱོད་དགོས་པའི་དགོས་པ་རྒྱུ་མཚན་བཤད་དོན། “ཡོན་རྒྱལ་རབས་དང་། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཉིས་ཀ་རྒྱ་ནག་གི་མགོ་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ནའང་། ཡིན་ནའང་དབང་སྒྱུར་མཁན་སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་གཉིས་ཀས་རྒྱ་མིའི་རྒྱལ་རབས་གོང་མས་བཞག་པའི་རིག་གཞུང་ལྟ་བ་དང་། རྒྱལ་སྐྱོང་རྩ་ཚིག་དང་ལེན་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་དེས། དེ་སྔའི་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི ‘ཀླ་ཀློའི’མི་དེ་ཚོས་ད་ཆའི‘ཧྭ་ཤའ’ལ་ལུགས་མཐུན་རང་བཞིན་གྱི་དཔང་པོ”བྱས་པ་རེད་ཟེར།\n“སོག་པོ་དང་མན་ཇུའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཉིས་ཀ་རྒྱའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བདག་བྱས་པ་རེད། “<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་པས་ལོ་རྒྱུས་བཟོ་བཅོས་བྱས་པའི་མ་ཚིག་གྲ་མ་ཉམས་གྲུ་མ་ཆག་པར་བཀོད་ཡོད། ཧེ་ཧེ། མི་ལོ 700 སྔ་རོལ་ནས་ཀྱང་སོག་པོའི་མི་རྣམས་རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཡིན་ནམ། གནའ་རྫས་དཔྱད་ཞིབ་གི་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་ག་རེས་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེས་རྒྱ་ནག་ལྕགས་རིའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐབས་དེའི་སོག་ཡུལ་དང་སྐབས་དེའི་སོག་པོའི་མི་ཚོར་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མྱོང་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། ཡང་ན་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་པ་སོ་སོའི“གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ”ཞེས་པའི་བཙན་རྒྱལ་གྱི་སྟོང་བསམ་དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་གནམ་འོག་ཚང་མ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། རྒྱ་ནག་ལྕགས་རི་རིང་པོ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་དགོས་དོན་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནམ། བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཞེས་འབོད་པའི་སོག་པོས་ར་ཤི་ཡ་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་ཀྱི་མི་ལོ 28 རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་ལྕགས་རི་རིང་པོའི་ནང་དམག་དྲངས་ཏེ། “ཀྲུང་ཡོན(བོད་སོག་ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་མན་ཇུ་བཅས་མ་ཚུད་པའི་རྒྱ་མི་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཀྲུང་ཡོན་ཟེར)”རང་ཉིད་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་ས་ཁོངས་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་ལ། སྐབས་དེའི་ཧྭ་ཤའ་རྒྱ་ནག་གི་མི་ཚོ་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི“བྲན་གཡོག་རིམ་པ་དམའ་ཤོས་ཀྱི་རིམ་པ་གསུམ་པ”དེ་ཆགས་ཡོད་པས། སྐབས་དེའི་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དང་བོད་ཀྱི་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་དབར་ལ་བཙུགས་པའི་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་དེ “རྒྱ་ནག”དང་འབྲེལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་རེད་དམ།\nདེ་བཞིན་དུ། མིང་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་གི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ཉིའུ་ཀྲན་གྱི་མི(女真人)མིང་རྒྱལ་རབས་ཆེན་པོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཡིན་པ་ཤེས་ཡོད་དམ། མིང་གོང་མས་རྒྱ་ནག་ལྕགས་རིའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མན་ཇུའི་ས་ཁུལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མྱོང་ངམ། མན་ཇུས་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པ་དེའང“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཀྱི་གྱེན་ལོག་དུས་འགྱུར་རེད་དམ། མན་ཇུ་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་དམག་འཐབ་དེ་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་དམག་འཐབ་རེད་དམ། བོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། སྐབས་དེའི་བོད་མིས “རྒྱ་ནག་གི་གཙོ་བདག་ཏུ་ཆགས་པའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”སམ”མན་ཇུ”ཟེར་བ་དང་ཕན་ཚུན་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་དམ། རྒྱ་ནག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་ནང “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་གཙོ་བདག་ཆགས་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་བརྗོད་འདི་ནི་ཇུས་འགོད་ཞིབ་ཚགས་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་ལས་ཀ་ཞིག་དང་ཀླད་པ་འཁྲུད་པའི་ཐབས་རྩལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། འདིས “རྒྱ་ནག་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་མི་རིགས་མང་བའི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྐབས་རེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་སྲིད་དབང་འཛིན་དུ་བཅུག་པའི”འཁྲུལ་སྣང་སྟེར་འགྲོ རྒྱལ་ཁབ་ཤོར་བའི་ལོ་རྒྱུས་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་སྟེ། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་བྱས་པའི་བོད་དང “ཤིང་ཅང”གི་བདག་དབང”རྒྱུན་འཛིན”བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མདོག་བྱེད།\n“རྒྱའི་རྒྱལ་རབས་གོང་མས་བཞག་པའི་རིག་གཞུང་ལྟ་བ་དང་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་རྩ་དོན་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་ཡོད ”ཟེར། _____གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་ལམ་དུ། ཕྱི་རོལ་ཀླ་ཀློ་བ་ཚོར་རིག་གཞུང་མེད་ལ་ཐ་ན་རྟ་ཚུགས་ལྟ་བུ་དེ་འདྲའི་སྟབས་བདེའི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡོ་ཆས་དེ་ཚོའང་མེད་སྙམ་བྱེད། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། སོག་པོས་རྒྱ་མིའི་ལད་མོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་བཤད། འདི་འདྲ་བའི་གཏན་ཚིགས་གིས་ནི་སུས་རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་ཐབས་རྩལ་སྤྱད་ཚེ་སུ་རྒྱ་ནག་པ་རེད་ཟེར། སོག་པོའི་ཡོན་དང་། མན་ཇུ་གོང་མས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་དད་པ་བྱས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དག་རང་གི་རྩ་བའི་བླ་མར་བསྟེན་ནས་བསྙེན་བཀུར་ཞུ་གི་ཡོད་ལ། སོག་པོ་ཡོན་དང་མན་ཇུ་གོང་མས་མཆོད་ཡོན་སྦྱིན་བདག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་དམག་ཤུགས་སྲུང་སྐྱོབ་ཞུས་པ་བཅས་ནི། “རྒྱའི་རྒྱལ་རབས་གོང་མའི་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་བཞག་པའི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས”ཨེ་རེད། ཡང་གལ་ཏེ། རྟེན་འབུལ་དང་མཚན་གནས་བསྩལ་སྲོལ་ཐོག་ནས་བཤད་ན། རྟེན་འབུལ་དང་མཚན་གནས་བསྩལ་བའི་སྲོལ་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ན་མི་སེར་སྤེལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚོས་ཀྱང”རྒྱལ་སྐྱོང་རྩ་དོན”བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དུས། རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཁྱོད་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་སྐྱོང་རྩ་དོན་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པར་འགྲོའམ།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས། བོད་དང་སོག་པོ་ཡོན། བོད་དང་མན་ཇུའི་དབར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲེལ་བ་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད། རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ནི་དེ་སྔ་རྒྱ་ནག་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་རིག་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས། བོད་མིས་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་ཡོན་དང་མན་ཇུར་ངོས་འཛིན་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་གསལ་པོ་ཤེས་གསལ་རེད་ལ། ད་དུང་སོག་པོ་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ལ་ངོས་འཛིན་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཀྱང་ཤེས་ངེས་རེད། དེས་མ་ཚད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་ཡོན་དང་བཙན་རྒྱལ་མན་ཇུར་རིག་པའི་ལམ་ནས་ཅི་ལྟར་ལྟ་གི་ཡོད་མེད་ཤེས་སའི་ལམ་བུའང་ཡོད་པ་རེད། ཏག་ཏག་གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་གཏིང་ཟབ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སླར་ཡང་རིགས་པ་འདྲ་བོ་གཞན་ཞིག་བཏང་ནས། “དབུས་སའི་སྲིད་དབང” ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ཚིག་བརྗོད་གསར་བཏོད་བྱས་ཏེ “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཡིན་པའི་སོག་པོ་ཡོན་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀས་རྒྱ་ནག་གི་གཙོ་བདག་བྱེད་མྱོང”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྩོམ་ཡིག་ནང་བཅུག་པ་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་བྱེད་སྟངས་གཅིག་པ་གཅིག་རྐྱང་རེད། དེ་རིང་ཁ་སང་གི་རྣམ་པ་འདི་འདྲའང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་པ་འདི་ནི། ཤེས་ཡོན་པ་ཞིག་གི་རིག་པའི་དཔྱད་ཐབས་སུ་བརྩི་དགོས་སམ།\nསྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས། “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀས་རྒྱ་ནག་དབུས་ཁུལ་གྱི་མགོ་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ནའང་། དབང་སྒྱུར་མཁན་སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་གཉིས་ཀས་རྒྱ་མིའི་རྒྱལ་རབས་གོང་མས་བཞག་པའི་རིག་གཞུང་ལྟ་བ་དང་། རྒྱལ་སྐྱོང་རྩ་ཚིག་དང་ལེན་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་དེས། དེ་སྔའི་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི ‘ཀླ་ཀློའི’མི་དེ་ཚོས་ད་ཆའི‘ཧྭ་ཤའ’རྒྱ་མི་ཚོར་ལུགས་མཐུན་རང་བཞིན་གྱི་དཔང་པོ”བྱས་པ་རེད་ཟེར། _____ཅི་འདྲའི་རྒྱུག་མཆོངས་རྒོད་པའི་བཤད་སྟངས་དེར་རེ་ཞིག་མགོ་འཐོམ་ཞིང་གོ་བ་ལེན་མི་ཐུབ་པར་གྱུར། ངོ་མ་ལྟ་དུས། དེ་སྔོན་ཕྱི་རྒྱལ་བས་རྒྱ་ནག་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དེའང“རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་བསྐྱངས་པ”ཡིན་དུས། ད་ཆའི་རྒྱ་ནག་པ་ཚོས་དེ་སྔའི་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོའི་དབང་སྒྱུར་དེ་ལུགས་མཐུན་གྱི་དབང་འཛིན་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་བརྗོད་པ་རེད། _____འདི་འདྲ་ལབ་གི་ཡོད་ན་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་སྔ་ཙམ་མི་གསུང་བ་ག་རེ་རེད། སུང་ལྷོ་མ་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་མི་གསུངས་པ་ཅི་ཡིན། གལ་ཏེ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ལགས་སུང་ལྷོ་མ་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་ཏུ་ཕྱིར་རྒྱུག་མཆོངས་བྱས་ནས་གནའ་བོའི་རྒྱ་མི་ཚོར་གནས་ལུགས་དེ་བཤད་པ་ཡིན་ཚེ། 陆秀夫ལུའུ་ཤུ་ཧྥུ་རྒྱལ་སྲས་སྒལ་པར་ཁུར་ཏེ་རྒྱ་མཚོར་མཆོངས་ནས་རང་ཤི་རྒྱག་དགོས་དོན་མེད་ལ། མིང་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་ཏུ་མིང་རྒྱལ་རབས་ལ་ཞེན་ཁོག་ཆེ་བའི་མི་ཚོས། སྐྲ་མ་བཏུབ་པར་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བྱེད་དགོས་དོན་ཡང་མེད། ཡང་ཀྲུའུ་ཉིན་བཅུ་དང་ཅའ་ཏིང་སྡེབ་གསོད་ཆེན་པོ་གསུམ་སོགས་གཡོལ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཅི་སྟེ་དེ་འདྲ་བྱུང་ན། གཟོད་གཞི་ནས་ངོ་མས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ་རེད།\nདབྱིན་ཇིས་རྒྱ་གར་དུ་མི་སེར་སྤེལ་དུས་ཀྱང “རྒྱ་གར་བས་རྒྱ་གར་སྐྱོང་བ”ཞེས་པའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པས། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ལགས་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་ན། དབྱིན་ཇི་འདི་ཉིད་ད་ལྟའི་རྒྱ་གར་གྱི་ལུགས་མཐུན་ངང་དབང་སྒྱུར་བྱ་ས་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག་གམ། རྒྱ་གར་གྱིས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་མོ Victoriaདེ་སྔ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་མོ་གནང་མྱོང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འབྲུག་དང་འབར་མ་ལ་སོགས་པ། དེ་མིན་དབྱིན་ཇིའི་ཁོངས་གཏོགས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཁག་གི་བདག་དབང་དེ་ཉིདརྒྱ་གར་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་བརྗོད་ཆོག་གམ། བཙན་རྒྱལ་སོག་པོས་རྒྱ་ནག་ལ་ལོ་ངོ 97 རིང་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད་ལ། ར་ཤི་ཡ་ལ་ལོ་ངོ 257 དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད། དེ་འདྲའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་དབུས་ཁུལ་བཟུང་བའི་སྲིད་དབང་དེ་རྒྱ་ནག་དབུས་ཁུལ་ནས་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་རྗེས། ད་དུང་ར་ཤི་ཡར་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ལྷག་རིང་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད་དུས། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་ར་ཤི་ཡ་དེ་ཉིད་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་འོག་ཏུ་བརྩི་མི་དགོས་དོན་གང་ཡིན་ནམ།\nསྐད་ཆ་དྲང་པོ་བཤད་ན། རྒྱ་ནག་གི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་དང་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་དཔྱད་ཐབས་དེ་ཚོ་ངོ་གནོངས་དགོས་པ་ཞིག་རེད། གོ་མིན་ཏང་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་གཉིས་ཀས་ཆེས་བླ་ན་མེད་པར་བརྩི་བའི་སུན་ཀྲུང་ཧྲན་ནས། “ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་ལ་ཆབ་སྲིད་ཐོག་བཙན་གནོན་བྱུང་བ་དང་། ཐ་ན་རྒྱལ་ཁབ་སྟོང་པའི་གནས་ཚུལ་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། ཐེངས་གཅིག་ནི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དང་། ཐེངས་གཅིག་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཡིན”ཞེས་བཤད་པ་རེད། ད་ཆ། བོད་དང་སོག་པོ། བོད་དང་མན་ཇུའི་འབྲེལ་བའི་དབར་གྱི་མི་སེར་སྤེལ་རབས་རྒྱུ་མཚན་དུ་འཚོལ་བ་དང་། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཧམ་བཟུང་བྱས་པར་ལུགས་མཐུན་རང་བཞིན་བཟོ་སླད། སོག་པོ་དང་མན་ཇུས་རྒྱ་ནག་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དེ་ལུགས་མཐུན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་ཚད་ཐིག་ཧ་ལམ་ཀླད་ཀོར་ཡིན་པའི་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཚན་པས། “བོད་འདི་ཉིད་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཤིག་ཡིན” ཞེས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ལ“ཁྲིམས་སྲིད་རིག་པའི་མཁས་དབང”ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་དང་། ཕྱི་ཚུལ་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་མཁན་གྱི་གཟུགས་བསྙན་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་རུང་། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཆབ་སྲིད་སྒྲིག་གཞི་དབྱེ་བསྡུར་བྱས་པའི་ཐོག་ནས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་རྒྱ་བོད་འབྲེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་ཅིག་གནང་ཕོད་མེད། དེ་བས་བོད་འདི་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་ཡོན་གྱི་སྐབས་ནས་བཟུང་སོག་པོ་དང་མན་ཇུ། རྒྱ་བཅས “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པའི་ཚིག་བརྗོད་དེས་ཁམ་གང་གིས་གྱུར་མིད་གཏོང་རྩིས་བྱས་ཡོད། འདི་ འདྲའི་རིག་ལམ་དཔྱད་ཐབས་ཐོག་ནས་ཆབ་སྲིད་རྩེད་ཆས་སུ་བྱེད་པ་ནི་རིག་པ་སྐྱེན་ཐལ་ཆོད་པ་རེད།\n3 “མངའ་ཁོངས “ཟེར་བའི་སྒྱེ་མོ་ཆེན་པོ།\nརི་ཀླུང་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་བོད་ས་མཐོའི་སྟེང་དུ་སུ་འདྲ་དག་སྐྱེས་ཤིང་ད་བར་འཚོ་བ་བསྐྱལ་ཡོད་དམ། སུས་དེའི་ཐོག་ཤེས་རིག་བསྐྲུན་པ་དང་། སུས་ས་ཁུལ་དེ་དང་ས་ཁུལ་དེའི་མི་དམངས་བདག་སྐྱོང་བྱས་ཤིང་། སུས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དྲན་གསོ་དང་ཐོ་འགོད་བྱས་ཡོད་དམ། དེ་འདྲའི་གླེང་གཞི་གལ་ཆེན་དེ་ཚོ་ཚང་མ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གི<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་དོ་འཁུར་བྱེད་ཡུལ་མིན་པར། རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ནས་དོ་ཁུར་ཆེ་ཤོས་གནང་ཡུལ་དེ་ནི། བོད་འདི་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག དེ་བཞིན་བཙན་རྒྱལ་མན་ཇུ་བཅས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི“རྒྱ་ནག”ཅེས་པ་དེ་ཡིན། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་བོད་དང་སོག་པོ་ཡོན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་གཅིག་ནས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། རེད། དེ་ལྟར་རེད། སྐབས་དེར་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་དམག་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། བོད་སིལ་བུར་གྱུར་ནས་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་ཡོད་ལ། ཆོས་ལུགས་ཐོག་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་དང་སོག་པོའི་རྒྱལ་སྲས་གོ་དན་དབར་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཆབ་སྲིད་དམག་དོན་ཐད་བོད་མི་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡོན་ཏན་པའི་སྡེ་ནས་བོད་འདི་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཡོད་པའི་ཁས་ལེན།\nཡིན་ནའང་། ང་ཚོས་སྒྲིག་གཞི་དང་སྒྲིག་གཞིའི་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་གནས་སྟངས་དེ་འདྲ་ཞིག་མིན། སྐབས་དེར་སོག་པོས་རྒྱ་ནག་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་པའི་གནས་སྟངས་ལ་བལྟས་ན། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་གོ་དན་རྒྱལ་པོར་ཆོས་གསུངས་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་གོ་དན་རྒྱལ་པོར་རྒྱ་མི་འབོར་ཆེན་དེ་འདྲ་གཙང་པོའི་ནང་གཡུག་མི་ཉན་པའི་ཁ་ཏ་བསླབ་བྱའང་གནང་ཡོད་ལ། སྐབས་དེར་རྒྱ་མི་འབོར་ཆེན་ཆུ་ལ་གཡུགས་ཏེ་ས་གནས་རྒྱ་མིའི་གྲངས་འབོར་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་དེ་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་དེ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་མི་འབོར་མང་བས་གོ་དན་རྒྱལ་པོའི་དབང་སྒྱུར་ལ་ཉེན་ཁ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པས་ཡིན། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་རྒྱ་མི་འབོར་ཆེན་ཆུ་ལ་གཡུགས་པའི་བྱེད་སྟངས་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དོན་སྙིང་དང་འགལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད་པས། གོ་དན་རྒྱལ་པོས་རྒྱ་མི་ཆུ་ལ་གཡུགས་མཚམས་བཞག་གནང་ཡོད། \nགཅིག 1240 ལོར། སོག་པོའི་རྒྱལ་སྲས་གོ་དན་ཁང་ནས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་བཞིན་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་རྒྱལ་སྲས་གོ་དན་གྱི་བཞུགས་གནས་སུ་ཕེབས་ཏེ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་གསུངས་པ་ལྟར་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁང་དང “མཆོད་ཡོན་དང་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ”ཞེས་པ་དེ་བཙུགས་པ་རེད། དེ་ནས་ལོ 39 རྗེས་སུ་སུང་རྒྱལ་རབས་གཞི་ནས་རྩ་འཐོར་དུ་ཕྱིན་ཡོད་པས། སོག་པོ་དང་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩིས་རུང་། བོད་འདི་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་ལས། “རྒྱ་ནག”ཟེར་བ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། གཉིས་ནས། སུང་ལྷོ་མའི་གོང་མའི་སྐྱོ་ཤས་ཆེ་བའི་མཇུག་འབྲས་དེ་ངས་འདིར་བརྗོད་མི་དགོས་པར། བཙན་རྒྱལ་སོག་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་བླའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་གནང་མཛད་དེ། སོག་པོས་རྒྱ་ནག་གི་རིགས་རྒྱུད་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་སྡེབ་གསོད་ཆེན་མོ་དེ་བཀག་འགོག་གནང་ཡོད། ཧེ་ཧེ། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དེ “དབུས་སའི་སྲིད་དབང ”ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་ངོ་ཚ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། གསུམ་ནི། <<ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་རྩོམ་མཁན་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱ་མི་ཚོས། བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྩིས་མེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ད་དུང་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོ་དེའང་རྒྱ་ནག་ཡིན་པར་བརྩིས་མེད། \n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། ཚིག་གསལ་ལ་མ་གསལ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྗོད་དོན། “མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ནི། དེའི་གོང་གི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་དང་བསྡུར་ན་ཅུང་ལྷོད་པ་ཡོད་ལ། ཐ་ན་གནས་སྟངས་འགའ་རེའི་ཐོག་མཚོན་དོན་ཙམ་ཞིག་ཡིན། རེད་དེ་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཁས་མ་བླངས་ཚེ། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་འགལ་ཡོད”ཅེས་ཟེར། ____“ལྷོད་པ ”ཡིན་ལ “མཚོན་དོན་ཙམ”ཡང་ཡིན་པའི་ཐོག ད་དུང “ཁོངས་གཏོགས”ཟེར་བའང་རེད། ཡང་སྙིང་ག་རེ་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་དམ། གཙོ་གནད་དེ “ཁོངས་གཏོགས ” ཟེར་བ་དེ་རེད། དེ་ནི་གོ་དོན་གཏན་འཁེལ་མེད་པ་དང་ཚད་འཛིན་མེད་པ། ཁྱོད་ཀྱི་འཆར་སྣང་བཞིན་བསམ་ཚོད་བྱེད་དགོས་པའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཨེ་རེད།\nབོད་འདི་ཉིད་ཆབ་སྲིད་ཐོག་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བཏང་འཛིན་འོག་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཟེར་ན། དེ་མིན། 1350 ལོར་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ས་སྐྱའི་ཚབ་བྱས་ཏེ་བོད་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་། “བཙན་པོའི་གཟི་བརྗིད་སླར་གསོ”ཞེས་པ་བོད་རང་བཙན་སླར་གསོ་བྱས་པ་རེད།  སོག་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་མེད་པ་རེད། དེ་ནས་ལོ18རྗེས་མིང་རྒྱལ་རབས་གཞི་ནས་འཛུགས་ཐུབ་ཡོད་པས། ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཞེས་པ་དེ་ཆགས་ཡོད་དམ། ཧེ་ཧེ། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། རྟེན་འབུལ་ཕུལ་བ་དང་མཚན་གནས་གསོལ་བ་ཞེས་པའི་ལྷ་རྫས་དེ་ཚོ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ལ། མིང་གོང་མས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཆེ་ཁག་གི་གལ་ཆེའི་མི་སྣ་ཚོར་མཚན་གནས་མང་པོ་ཞིག་གསོལ་ཡོད་པར་བཤད་ཡོད། རྒྱལ་བ་ཀརྨ་པ་ལ་སོགས་པའི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ཚོ་ནི་མིང་རྒྱལ་རབས་གསར་འཛུགས་མ་བྱས་སྔོན་ནས་བོད་མིས་ངོས་ལེན་དང་དད་གུས་ཞུ་བའི་མི་སྣ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་རྣམ་པའི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་ནི་དམངས་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། མིང་རྒྱལ་རབས་གསར་འཛུགས་བྱས་རྗེས་ཁོང་ཚོར་མཚན་གནས་མང་པོ་ཞིག་གནང་བ་དེ་ནི། ཟ་འོག་གོས་ལ་རི་མོ་བྲིས་ནས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ཡག་པོ་ཡོད་བསྟན་པ་ཙམ་རེད་དམ། ཡང་ན་མིང་གོང་མས་མཚན་གནས་གསོལ་ཏེ་བླ་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ཚོ་གཞི་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་དབུ་འཛིན་དུ་འཁོད་པ་ཞིག་རེད།\nབོད་འདི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དམག་ཟིལ་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུ་དགོས་བྱུང་ཡོད་དམ། དེའང་མ་རེད། འོ་ན་རྟེན་འབུལ་དང་མཚན་གནས་གསོལ་བའི་ལྷ་རྫས་འོག་མགོ་བཏགས་ཞུས་པ་ཡིན་ནམ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས“རྟེན་འབུལ་མཁན་མང་དྲགས་པའི་དབང་གིས་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་གི་ཡོད”ཅེས་པ་དེ་ཆེད་མངགས་བྲིས་ཡོད། སྐད་ཆ་དེ་ཕྱེད་ཀ་བདེན་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕྱེད་ཀ་སྤྲོ་སྣང་ཆེ་དྲགས་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་ཕྱི་ནང་གི་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་སྤྱི་ཡོངས་ནས་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི “ཡ་རབས་མཚན་སྙན་ཀུན་ཏུ་གྲགས། ཕྱོགས་བཞི་ཀུན་ནས་གུས་བཀུར་ཐོབ།”ཅེས་པའི་སྐལ་བཟང་རྫོགས་ལྡན་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་དེ། དོན་དུ “ཚུར་འབྱོར་ཉུང་ལ་ཕར་སྤྲོད་མང” དེ་ནི་གྱོང་གུན་ཆེ་བའི་ཉོ་ཚོང་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོས་རྟ་དང་ཤིང་ཆ་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཐོན་དངོས་རྫས་འབུལ་རྟེན་དུ་ཕུལ་བར། མིང་གོང་མས་དེའི་ལན་དུ་འབུལ་རྟེན་གྱི་རིན་གོང་ལས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་གསེར་དངུལ་རྒྱུ་ནོར་དང་། དཀར་ཡོལ། ལྕགས་ཀྱི་ཡོ་བྱད། དེ་བཞིན་ཇ་སོགས་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེ་འདྲའི་འབུལ་སྐྱེས་གྱ་ནོམ་པོ་དེས་ཧྲུའུ་ཇའོ་དང་ཀའོ་ལི། ཧྥི་ལི་ཕིན་ལ་སོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་གྲངས་ཤིག“མངའ་འོག་ཁོངས་གཏོགས”ཞེས་པ་དེ་ཆགས་དགོས་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་ལྷོ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་ཟོ་མའ་ལི་དང་ཁན་ཡ་སོགས་ཀྱང “མངའ་འོག་ཁོངས་གཏོགས”སུ་འདུ་དགོས། བོད་ཀྱི་དྲེལ་པ་མང་པོ་ཞིག་དང་། དེ་བཞིན་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི“ཕྱི་སྡོད་རྒྱ་མི”ཞེས་པ་དེ་ཚོས་ཀྱང་། མགོ་ལ་རས་དཀྲིས་ཤིང་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་རྔ་མོང་ཁྲིད་དེ་རྩངས་པ་ཁ་རལ་ནང་བཞིན་བྱེ་ཐང་བརྒལ་ནས“མངའ་འོག་ཁོངས་གཏོགས”ཟེར་བ་བྱེད་པར་ཡོང་ཡོད་པས། ཡང་སྙིང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ནས་གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་འཆར་སྣང་གི་ཐོག་ནས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཉོ་ཚོང་འབྲེལ་བ་དེ“རྟེན་འབུལ ”འབུས་རེས་བྱེད་པ་དེ“མངའ་འོག་ཁོངས་གཏོགས”སུ་ཆགས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་རེད། ཡིན་ནའང་གནད་འགག་ཅིག་ནི། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གོང་མ་ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་གིས་བོད་ལ“ཧྥང་པང”ཞེས་འབོད་པ་དང་། བོད་དེ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བརྩི་གི་ཡོད་པས། རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་སྐུ་ཞབས་ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་གི་སྐད་ཆ་དེ་མི་གླེང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ།\nབོད་དང་མན་ཇུའི་མགོ་སྟོད་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས་བཤད་དོན། དེའི་ཐོག་ཧྭ་ཤའ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྟེན་འབུལ་ཕུལ་བའི་མ་ལག་ནང་གི་ བདག་པོའམ་ཁོངས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་འབྲེལ་བའི་སྤྱིར་བཏང་མཚོན་རྟགས་ལྡན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་བོད་དང___དབུས་སའི་སྲིད་དབང་འབྲེལ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་མཆོད་ཡོན་དང་ཁོངས་གཏོགས་འབྲེལ་བའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་བཤད་ཡོད།\nང་ཚོས་སྔོན་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱིར་མིག་བལྟས་ན། མན་ཇུ་དང་བོད་གཞུང་གི་ཐོག་མའི་འབྲེལ་བ་དེ1639ལོར་འགོ་ཚུགས་ཡོད། བོད་སོག་གཉིས་སུ་བོད་བརྒྱུད་ནང་ཆོས་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་དུས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་བྱུང་ཞིང་། དེར་བརྟེན་ཆིང་གོང་མ་ཧྲུན་ཀྲེའི་ཡབ་ཆེན་ཧོང་ཐེ་ཇི་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག ཆིང་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ས་ཧྲན་ཅིང་དུ་གཟིགས་སྐོར་ལ་གདན་ཞུ་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ཧོང་ཐེ་ཇི་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་ལྟར་ཕེབས་མེད། ཁོང་གིས་སྐུ་ཚབ་མངགས་གཏོང་གནང་སྟེ་ཧོང་ཐེ་ཇིའི་མཆོད་ཡོན་སྦྱིན་བདག་བྱེད་འདོད་ཀྱི་བསམ་དོན་དེ་ཁས་ལེན་གནང་། ཧོང་ཐེ་ཇི་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་ལ་ཕེབས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་ཤིང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ལ་དད་གུས་མཚོན་ཆེད་དུ་འབུལ་བ་གྱ་ནོམ་པ་ཕུལ་ཡོད། \n1639ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་ཧོང་ཐེ་ཇིའི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བཙུགས་པའི་སྐབས། ཆིང་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀ་གནས་ཡོད་ལ། 1644 ལོར་མིང་རྒྱལ་རབས་རྩ་མེད་དུ་ཕྱིན་ཡོད་པས། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའི“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་དེ་ཡང་སྙིང་ལོ་ལྔ་འདིའི་ནང་གི་ག་རེ་ཡིན་ནམ། ལོ་ངོ་ལྔ་པོ་དེའི་རིང་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་དང་ཆིང་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་དབར་དམག་འཁྲུག་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་བྱུང་ཡོད། ཆབ་སྲིད་ཐོག་ནས་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཡང་ན་དམག་དོན་ཐོག་ནས་ཡིན་ནའང་འདྲ། གང་ལྟར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་གང་གི “མངའ་འོག”རེད་དམ། ཡང་མིན་ན <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་བཤད་པ་ལྟར“ཧྭ་ཤའ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྟེན་འབུལ་ཕུལ་བའི་མ་ལག་ནང་གི་བདག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཁོངས་གཏོགས་འབྲེལ་བ” རེད་དམ “མིང”གི་མངའ་ཁོངས་ཨེ་རེད། “བོད་དང་དབུས་སའི་སྲིད་དབང་གི་མཆོད་ཡོན་སྦྱིན་བདག་གམ་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་ཕྱོགས་གཉིས་ལྡན་རང་བཞིན”ཟེར་བ་དེ་ཨེ་རེད། “ཆིང”གི་མངའ་ཁོངས་གཏོགས་སོང་བ་ཨེ་རེད། ཅི་འདྲའི་བཅོས་མའི་ཚིག་འཇམ་ཞིག ཅི་འདྲའི་གྲུང་མདོག་སྤྱང་མདོག་སྒོ་ནས་གཟུགས་མེད་གྲིབ་བསླངས་བྱེད་སྟངས་འདིར། ང་ནི་ཅི་ཡང་སྨྲ་མ་ཤེས་པར་ལུས།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་ལས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ ཆིང་གི་ཧྲུན་ཀྲེ་གོང་མའི “མངའ་འོག”ཏུ་འགྲོ་བའི་བདེན་དཔང་ཡོད་རབས་བརྗོད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་དག་ནི་མགོ་སྐོར་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་སྐད་ཆ་དུམ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ། “གོང་མའི་བཞུགས་ས་མཐོ་ཚད་རྐེད་པ་ཙམ་ལ་སོན་པའི་བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་ཡིན་ཞིང་། གུས་པ་གོང་མའི་བཞུགས་ཁྲི་དང་བར་ཐག་ཉེ་བའི་གོང་མའི་བཞུགས་ཁྲི་ལས་ཅུང་དམའ་བའི་བཞུགས་ཁྲིའི་ཐོག་ཡིན་པ་དང་། གསོལ་ཇ་འཇོག་སྐབས། གོང་མས་གུས་པར་སྔོན་ལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་ཞིང་། གུས་པས་འཐུང་ཕོད་ས་མ་རེད་ཅེས་ལན་འདེབས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། ཡང་གོང་མས་དཀར་ཡོལ་མཉམ་དུ་བཏེགས་ནས་གསོལ་ཇ་མཉམ་དུ་བཞེས་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་སྟེ་གུས་པར་དམིགས་བསལ་གཟིགས་སྐྱོང་གནང་བྱུང ”ཟེར་བྲིས་པ་རེད། སྤྱིར་བཏང་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་མི་ཤེས་མཁན་ཚོས། བསྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུ་དེ་ཀློག་སྐབས་བསམ་བློ་གཏིང་ཟབ་གཏོང་མི་སྲིད་པར། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག“མངའ་འོག”ཞེས་པ་དེ་གནང་འདོད་ཡོད་པའི་བསམ་བློ་ཞིག་ཁོང་ཚོའི་ཀླད་པའི་ནང་ཐད་ཀར་བག་ཆགས་ཤིག་ཡོང་ངེས་ཡིན།\nབོད་ཡིག་ནས་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་བའི་སྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུ་དེ། <<ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་གི་རང་རྣམ>>ནང་བཀོད་པའི་པེ་ཅིང་དུ་གོང་མ་ཧྲུན་ཀྲེ(མན་ཇུ་གོང་མ)དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། བསྒྱུར་ཡིག་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་གི་བཀའ་མོལ་གསུངས་སྟངས་ཉམ་ཆུང་ཞིང་དམའ་ས་བཟུང་གནང་བ། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ནི་སྦྱིན་བདག་དང་བྲན་གཡོག དབུས་གཞུང་དང་ས་གནས་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་གོ་རྒྱུ་ཆེན་པོ་བསྟན་ཡོད་ཅེས་བྲིས་ཡོད། དངོས་འབྲེལ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ནི་བོད་མི་དང་སོག་པོའི་སྡེ་པ་ཁག་གི་སྡེ་དཔོན་ཚོའི་ཁྲོད་མཚན་སྙན་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཞིང་། རྒུ་ཧྲེ་ཧན་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབང་ཆ་ཏཱ་ལའིབླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ལ་ཕུལ་བ་དང་། བོད་དེ་བསྐྱར་དུ་གཅིག་གྱུར་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ལ། སོག་པོ་ཧའ་ཧྲའོ་ཐའི་དམག་དཔུང་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་གི་རྒྱབ་རྟེན་གྱུར་ཡོད་པས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ཧྲུན་ཀྲེས་བརྩེ་གཅིག་ཏུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་འོག་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་དུ་གཟིགས་སྐོར་ལ་ཕེབས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ཐོག་མན་ཇུ་གོང་མས་བོད་དང་མན་ཇུའི་དབར་གྱི་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་དེ་མུ་མཐུད་གནས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བཅངས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་སྐབས་དེར་མན་ཇུ་དང་སོག་པོའི་དབར་དམག་འཁྲུག་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ཡོང་གི་ཡོད་པས། སོག་པོའི་སྡེ་པ་ཁག་གིས་དད་གུས་ཆེན་པོ་ཞུ་བའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ནས། མན་ཇུ་དང་སོག་པོ་བར་འདུམ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡང་བཅངས་ཡོད། བོད་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆའི་ནང་། གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མཇལ་འཕྲད་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་རྣམ་པའི་ངོས་ནས་ཡིན་པར་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་ཡོད་ལ། འགྱུར་ཡིག་ཏུ་ག་འདྲ་བྱས་ནས་དེ་འདྲའི་གཙོ་ཕལ་རྣམ་དབྱེ་བྱས་པ་རེད། \nརྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་གཉིས་ཀར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཨ་རིའི་བོད་རྒྱ་རིག་པའི་མཁས་དབང་དང་དགེ་རྒན་ཆེ་མོ་བ་ཧྲི་སྦའོ་ལིང་ནས་གོང་ཞུས་བསྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུ་དེར་ལྟ་ཚུལ་གསུངས་དོན། བོད་སྐད་ཡིག་ཁྲོད་དམིགས་བསལ་ཞེ་ཚིག་སྤྱད་པ་དེ་ནི་བཀའ་མོལ་གསུང་མཁན་ནས་སེམས་ཆུང་གནང་བ་དང་ཐུགས་འཚེར་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཚོ་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་སྐབས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཞེ་སའི་དེ་འདྲའི་དམིགས་བསལ་ལ་བརྟེན་པ་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གཞིར་འཛིན་པ། བདག་པོ་དང་གཡོག་པོའི་འབྲེལ་བའམ་ཡང་ན་མངའ་འོག་གི་འབྲེལ་བའི་གཟུགས་མེད་གྲིབ་བཟོ་དེ་འདྲ་བྱེད་མི་རུང་བར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད།\nསྐུ་ཞབས་ཀྲང་སྦོའོ་ཧྲུའུ་ནས་ཆེད་མངགས་ལུང་འདྲེན་གནང་བའི་སྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུ་དེ་ནི། རྒྱ་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་བའི<<བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།>>ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། ཀློག་པ་པོས་དྲ་རྒྱའི་ཐོག<<བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ >>ཞེས་པ་དེ་བཙལ་འཚོལ་གནང་ན། དེ་ནི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་ནས་ཆེད་མངགས་མི་སྣ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཏེ་རྩོམ་བྲིས་བྱས་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་རྒྱ་ཆེ་བྱས་པ་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་པའི”རྒྱ་ནག་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས”ཞེས་པ་དེ། སྔ་ཕྱིར <<རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔེ་སྐྲུན་བྱ་དགའ>>ཟེར་བ་དང་། <<བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཇོ་མོ་གླང་མ>>ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་དགའ་ཐོབ་མྱོང་ཡོད་ལ། ད་དུང <<བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས>> དེ་ཉིད་སྒྲིག་རྩོམ་དང་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། སྐབས་དེའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཧུའུ་ཅིང་ཐའོ་ལ་སོགས་པས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ལ། ཧུའུ་ཅིང་ཐའོ་རང་ཉིད་ངོ་མས་དེབ་དེའི་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་སྒོར་བཅར་བ་རེད། \nངས་འདིར་བཟོད་སྒོམ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ནན་བརྗོད་བྱེད་རྒྱུ་ཞིག་ལ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་སྦའོ་ཧྲུའུ་ནས <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས་ཀློག་པ་པོར་བཤད་རྒྱུར།“ངའི་རྩོམ་བྲིས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་ཞིག་ནི་རིག་པའི་དཔྱད་ཐབས་གཞིར་བཟུང་བ་དང་། དངོས་དོན་དང་དྲང་བདེན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པ་ཡིན་ཟེར། ད་དུང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་། “གདམ་ཀའི་རང་བཞིན་སྒོ་ནས་སྤྱི་དམངས་ལ་ཆ་འཕྲིན་མཁོ་འདོན་བྱེད་པ། དབང་སྒྱུར་བའི་དགོས་མཁོར་གཞིགས་ནས་སྤྱི་དམངས་སུ་ཤེས་རྟོགས་གསར་བཟོ་བྱེད་པ་བཅས་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་སྲིད་དབང་སྒེར་གཅོད་པར་གོམས་པའི་འཁྲབ་སྟོན་ཞིག་རེད། \n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས་ཀློག་པ་པོར་སྐུལ་དོན། “དོ་སྣང་བྱ་རིན་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་མན་ཇུ་གོང་མའི་རྒྱལ་རབས་སུ་དཔའ་མཛངས་ལྡན་པའི་གོང་མ་ཁ་ཤས་མུ་མཐུད་ཐོན་པ་དེས། བོད་དང་མན་ཇུའི་སྲིད་དབང་གི་མངའ་འོག་འབྲེལ་བ་དེ་བས་དོན་དངོས་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་རེད”ཟེར།\nདེ་རེད། དོ་སྣང་བྱ་རིན་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་མན་ཇུའི་དམག་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་བརྒལ་རྗེས། ཡང་ཀྲའོ་གི་ཉིན་བཅུ་དང་། ཅའ་ཏིང་གི་སྡེབ་གསོད་ཆེན་མོ་གསུམ། ཁུན་ཧྲན་གྱི་སྡེབ་གསོད། ཅང་དབྱིང་གི་ཉིན81གྲང་ཧྲུའུ་གི་སྡེབ་གསོད་ཆེན་མོ། སི་ཁྲོན་གྱི་འཁྲུག་འཛིང་། ཐུང་ཨན་གྲོང་གི་སྡེབ་གསོད། ནན་ཁྲང་། ཤང་ཐན། ནན་ཞུང་། ཏའ་ཏུང་། ཀོང་ཀྲུའུ། ཁྲའོ་ཀྲུའུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་མན་ཇུས་སྡེབ་གསོད་ཤུགས་ཆེན་བརྩམས། རྒྱ་ནག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱ་བ་སྲ་བརྟན་བཏང་རྗེས། མན་ཇུའི་གོང་མ་ཧྲུན་ཀྲེ་རྗེས་འཛིན”ཤུང་ཀྲའོ”(དཔའ་རྒོད)ཁང་ཤིའི་ནས་བོད་ཁམས་ཁུལ་བཙན་འཛུལ་དང་ས་ཆ་འཕྲོག་ལེན་བྱེད་འགོ་བཙུགས་པ་དང་སྦྲགས་ཏེ། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་འགོ་བཙུགས། མན་ཇུ་དང་བོད་གཉིས་བོད་ཀྱི་དར་རྩེ་མདོའི་ས་ཁུལ་དང་། མཚོ་སྔོན་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཁུལ་དུ་དམག་འཐབ་ཛ་དྲག་ཅན་ལྷག་པ་མ་ཟད། བོད་མི་ཁྲི་སྟོང་མང་པོ་དམག་འཐབ་ཁྲོད་ཚེ་སྲོག་ཤོར་ཡོད་ལ། “ཤུང་ཀྲའོ”ཤོག་ཁག་ཚོས་གཅིག་ནས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་ས་ཆ་རྒྱ་བསྐྱེད་གཏོང་བ་དང་། གཉིས་ནས་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་མན་ཇུ་གོང་མའི་ས་ཁོངས་ཆེན་པོའི་ནང་བཙུད་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་ལ་ཟ་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་སྐྱེལ་བསུ་བྱེད་སའི”ལེང་ཐེ”སྣེ་ལེན་མ་ལག་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་ལས། བོད་ཀྱི་བཙན་བཟུང་ས་ཆར་དབང་སྒྱུར་ལས་ཁུངས་མ་ལག་གཅིག་ཀྱང་འཛུགས་ཐུབ་མེད། མན་ཇུ་གོང་མས་ཁ་དན་ཚིག་ལ་མ་གནས་པར་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བའི་ཆོད་གན་རྒྱབ་སྐྱུར་བྱས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་ཐེ་ཇུས་དང་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་རྒྱ་བསྐྱེད་སོགས་ཀྱི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་དེ་ནི། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་སྦའོ་ཧྲུ་ནས་བཤད་པའི “བོད་དང་མན་ཇུའི་སྲིད་དབང་གི་མངའ་འོག་འབྲེལ་བ་དེ་བས་དོན་དངོས་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་རེད”ཟེར་བ་དེ་མ་རེད་དམ།\nམན་ཇུའི་རྒྱ་བློན་ཀྲའོ་འར་ཧྥུང་ཆིང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་འདི་འདྲ་བའི་བོད་སྐོར་སྲིད་ཇུས་གསུམ་ཕུལ་བ་རེད། དང་པོ། “རྒྱ་ནག་གི་ངོས་གསུམ་གྱི་ལོ་ཡི(རྒྱ་ནག་དང་འདབས་འབྲེལ་ས་ཁུལ་ཁམས་སྨད་དང་ཨ་མདོ་བཀའ་ཤག་ཐད་ཀའི་ལྟ་རྟོག་འོག་མེད་པས་བདག་པོ་མེད་པའི་རི་དགས་ཞེས་པའི་དོན)ཆིང་གི་ས་ཁོངས་སུ་འཛུད་དགོས”ཟེར། གཉིས་པ། “དེ་སྔའི་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དང་དཔོན་རིགས་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་བརྒལ་དུས། བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་དར་རྩེ་མདོ་ཡིན་པ་རེད། གོང་རིམ་ལ་ཡར་ཞུའི་གནས་སྟངས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སོང་བ་རེད། དབྱིན་ཇི་བ་ཚོས་དར་མདོའི་བོད་ཀྱི་མགོ་ཁྲིད་ལ་ཆོག་མཆན་ཞུས་རྗེས་བོད་སར་འཛུལ་གྱི་ཡོད་ལ། དར་མདོའི་ནུབ་ཁུལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ངོས་འཛིན་པ་རེད། མན་ཇུས་ཤུགས་ཕུད་དེ་དར་མདོར་ཞིང་ཆེན་ལྟེ་གནས་ཤིག་བཙུགས་རྗེས་སྡེ་དཔོན་བསྡུས་ནས་གཞུང་དཔོན་བསྐོ་བ། རྫོང་རིམ་པའི་སྲིད་གཞུང་འཛུགས་པ། ཏན་ཏ(བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་དགོས་མོད་ཞིབ་ཕྲ་མ་ཤེས )ས་མཚམས་སུ་བཟུང་ནས་ས་ཆ་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་ནས་ནུབ་ཁུལ་བསྲུངས་དགོས་ཟེར། ” གསུམ་པ། “རིམ་པས་མན་ཇུའི་དབང་ཤེས་ལྷ་སར་འཛུལ་རྗེས་དབུས་གཙང་བ་རྣམས་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཏེ་སི་ཁྲོན་ལྟེ་གནས་འབའ་ཐང་དུ་སྤོ་རྒྱུ། ལྷ་སར་དང་སི་ཁྲོན་སོ་སོར་སྐོར་ཞིབ་དཔོན་པོ་བསྐོ་རྒྱུ། ཤར་ཕྱོགས་ཞིང་ཆེན་གསུམ་ལ་དཔེ་བླངས་ནས་ནུབ་ཁུལ་ཞིང་ཆེན་གསུམ་འཛུགས་རྒྱུ། ” ཡིག་ཆ་འདི་དག་གི་རང་སྟེང་ན་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བཙན་བཟུང་སྲིད་ཇུས་ལམ་སེང་ཤེས་ཐུབ། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ཚོས “མངའ་ཁོངས་སུ་འཛུད་པ”ས་མཚམས་བརྒལ་བ”ས་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད”ནུབ་ཁུལ‘སོགས་ཀྱི་གོ་དོན་མི་ཤེས་པ་སྲིད་དམ།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས། “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཟེར་བ་དེ་དང “མངའ་འོག”ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་དག་ཡང་ཡང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཤིང་། མགོ་སྒུར་གཉའ་ཞུམ་པའི་གདོན་འདྲེ་ཞིག་གི་གཟུགས་དབྱིབས་བཞིན་དུ། སྐད་ཆའི་གོང་འོག་ཀུན་ཏུ་ཡང་ནས་བསྐྱར་དུ་མངའ་འོག མངའ་འོག ད་དུང་ཡང་མངའ་འོག་ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཀློག་པ་པོར་བག་ཆགས་འཇོག་གང་ཐུབ་བྱེད་ཅིང་། དེ་ནི་ཁམ་གང་གིས་ཡོད་ཚད་གྱུར་མིད་གཏོང་ཐུབ་པའི “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཞེས་པ་ལྟར་དུ། “མངའ་འོག”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་མཚན་ཉིད་མེད་ལ་ཚད་གཞི་མེད། དེ་ནི་དམ་ལྷོད་རང་དབང་བའི་འཕྲུལ་གྱི་སྒྱེ་མོ་ཞིག་རེད། སྐབས་རེ་བཙན་རྒྱལ་སོག་པོས་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་ཐོག་བོད་ལ་དུས་ཐུང་རིང་བཏང་འཛིན་བྱེད་མྱོང་བར་བཤད་ལ། དུས་དུས་སུ “ལྷོད་པོའི”ངང “མཚོན་དོན “ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་འབྲེལ་བ་སྤུ་ཙམ་མེད་པའི་མིང་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་ལྷ་རྫས་རྟེན་འབུལ་མཚོན་དོན་དུ་བཤད། ཡང་མཚམས་མཚམས་སུ་ཡིག་སྒྱུར་སྐབས་བསྲེ་ལྷད་བྱས་པའི་རིགས་བཅུག་འོང་། ཡང་ལན་འགར་མན་ཇུའི་ཆབ་སྲིད་ཐེ་ཇུས་དང་དམག་དོན་བཙན་འཛུལ་སོགས་རེད། “མངའ་འོག “ཟེར་རྒྱུ་འདིའི་མངའ་ཡིས་ཁོངས་གཏོགས་དང་བྲན་གཡོགས་སུ་འབོད་ལ། འོག་ཟེར་བ་འདིས་རྒྱལ་པོ་གོང་དུ་ཡོད་པར་བཤད། རྩོམ་པ་པོས་ད་དུང་ཡང་ནས་བསྐྱར་དུ “དབང་སྒྱུར”” མངའ་འོག་ཏུ་གཅིག་གྱུར་དབང་སྒྱུར”ཟེར་བའི་མངའ་འོག་ཟེར་རྒྱུ་འདིས”དབུས་དང་ས་གནས”ཞེས་པའི་བརྡ་བསྟན་གྱི་ཡོད། བགད་མོ་སློང་བྱེད་ཅིག་ལ། འདི་འདྲ་བའི “དབང་སྒྱུར”གྱིས་དཔོན་པོ་བསྐོ་བཞག་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། མངའ་ཁོངས་ཇུས་གཏོགས་ལྟ་མི་ཐུབ། ཁྲལ་འུ་ལག་བཀོད་ཇུས་བྱེད་མི་ཐུབ། ཤོད་ཀྱིན་ཤོད་ཀྱིན་འདི་འདྲ་བའི་ཡ་མཚར་ཅན་གྱི “མངའ་འོག “ཟེར་བ་དེ་བདག་དབང་ལ་བཤད་པ་རེད།\nད་དུང་འདི་འདྲ་བའི“མངའ་འོག”ཟེར་བའི་སྒྱེ་མོ་འདི་ཧ་ཅང་སྤྱང་གྲུང་ལྡན་ལ། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྟེན་འབུལ་ཕུལ་བ་དང་། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་སོག་པོ་ཨན་དར་ཧན་ལ་རྟེན་འབུལ་ཕུལ་བ་དེ་ཚོ་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཁུལ་བྱས་ཡོད། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས “མངའ་འོག”ཅེས་པའི་འབྲས་བུར་བརྟེན་ནས“མཆོད་ཡོན”གྱི་ཐོག་མའི་བསམ་དོན་སྦས་བསྐུངས་བྱས་ནས་བཤད་དོན། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་གསལ་སྟོན་གནང་སྟེ་མངའ་འོག་གི་འབྲེལ་བ་ཁས་ལེན་མ་བྱས་པ་དེ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅོ་གསུམ་པ་དེ་ཙམ་དྲང་བདེན་གནང་མེད་པ་མངོན་ཡོད”ཅེས་བཤད། ཡིན་ནའང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་ཁམ་གང་གིས་ཡོད་ཚད་གྱུར་མིད་གཏོང་ཐུབ་པའི“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཟེར་བ་དང་། མཚོན་དོན་ཙམ་དང་ལྷུག་པོའི་ཐོག་གི“མངའ་འོག”ཅེས་པ། དེ་བཞིན་གདམ་ཀ་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་དྲང་བདེན་དང་། འགག་རྩའི་སྐབས་སུ་དྲང་པོ་གནས་མི་ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱིས <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དེ་ནི་ཀེ་ཕེ་འར་དྲང་བདེན་གཟུགས་བརྙན་ལས་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ( ཀེ་ཕེ་འར། འཇར་མན་ན་ཛིིའི་དྲིལ་བསྒྲགས་མགོ་པ། ཁོས་ཟེར་ན་རྫུན་གཏམ་ཐེངས་བརྒྱ་བཤད་པས་དྲང་པོར་འགྱུར་ཐུབ་ཟེར)\nསྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་བཤད་དོན། “དེ་སྔའི་མངའ་འོག་གི་འབྲེལ་བ་དེས་ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གི་བདག་དབང་རྒྱུན་མཐུད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པས་དཔྱད་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོད”ཟེར། འོ། _____<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>> ཟེར་བའི་དཔེ་དེབ་འདིས་ཧ་ཅང“དྲང་བདེན”སྒོ་ནས་ང་ཚོར་བཤད་རྒྱུར། ཁམ་གང་གིས་གྱུར་མིད་གཏོང་བྱེད་ཀྱི “དབུས་སའི་སྲིད་དབང”དང་། མཚོན་རྟགས། ལྷུག་པོའི “མངའ་འོག”བཅས་བསྡོམས་པས། བདག་དབང་བསྡོམས་གྲངས་སུ་འབབ་པ་དང་། དམག་དོན་བཙན་འཛུལ་དང་ས་ཆ་ཧམ་བཟུང་བྱས་པས “བདག་དབང་རྒྱུན་མཐུད” ཟེར་བ་བསྡོམས་གྲངས་སུ་འབབ་པ་རེད་ཟེར།\nཧྥུ་རང་ཟི་ཧྥང་ནོས <<གཏོར་བརླག་བཏང་བའི་ས་གཞི་ཆེན་མོ>>ཞེས་པའི་དེབ་ལས་ཐེར་འདོན་བྱས་དོན། “མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་པས་མི་རིགས་ཤིག་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ད་དུང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ནང་དོན་ཐོག་ནས་ས་གནས་མི་དམངས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་བསྔོགས་འགྲོ དེས་མ་ཚད། འཁྱོག་བརྗོད་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ལམ་ནས་མི་རིགས་དེའི་འདས་པ་གཡོ་སྐྱོམ་བྱས་ནས། གཟུགས་དབྱིབས་འགྱུར་དུ་བཅུག་པ། མཐའ་མ་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད།\nབོད་མི་ཚོ་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བོད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱས་ལ། བོད་མིས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དང་། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོ་འགོད་བྱས་ཡོད། བོད་མིས་བོད་ཀྱི་ས་ཆར་མི་དམངས་བདག་སྐྱོང་བྱས་ཤིང་། བོད་མིས་བོད་སྐད་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ཡིན་དུས། ……. སུ་ཞིག་ལ་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་ལྡན་ནམ།\nགལ་ཏེ་ལྕགས་ཕག་ལོའི་གསར་བརྗེ་ཡིས་རྒྱ་ནག་དེང་རབས་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་བཤད་དགོས་ན། འོ་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང13པས་བོད་འདི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་དེས་བོད་འདི་ཉིད་ཀྱང་དེང་རབས་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་སུ་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། དེ་འདྲ་ཡིན་པས། 1960 ལོ་དང 1997ལོར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་དབང་ལྷན་ཚོགས（ICJ）ནས <<བོད(Tibet) དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ>>སྙན་ཐོ་བཏོན་པ་རེད། <<1997ལོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་དབང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་བོད་ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཐོ >>བཅས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་འདི་ལྟར་འགོད་སྤེལ་བྱས་པ་རེད། “བོད་འདི་ཉིད <<1951ལོར་ཞི་བའི་བཅིང་འགྲོ་ཆིངས་ཡིག>>ཅེས་པ་འམ<<ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན>>ཟེར་བ་དེར་མིང་རྟགས་འགོད་སྐབས། བོད་འདི་དོན་དངོས་ཐོག་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། 1913ནས1950བར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་མངོན་པ་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནས་སྤྱིར་བཏང་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད” ཅེས་དང་། “ལྷ་སའི་བོད་སྲིད་གཞུང་ནས་བདག་སྐྱོང་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དག1913ལོ་ནས་ 1950འི་རིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ངོ་བོར་གནས་ཡོད། 1950ལོར་ཁུལ་དེར་མི་དམངས་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། དབང་སྒྱུར་ས་ཁུལ་དང་དབང་ཆ་ལག་བསྟར་བྱེད་མཁན་གྱི་སྲིད་གཞུང་ཡོད་ལ། ད་དུང་ས་ཁུལ་དེའི་ཐོག་གི་དོ་དམ་ཐམས་ཅད་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐེ་ཇུས་སམ་ཤུགས་རྐྱེན་མེད་པའི་ཐོག་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་ངང་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། 1913ནས1950ལོའི་རིང་། བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་ཚང་མ་བོད་སྲིད་གཞུང་ནས་ཐད་ཀར་བསྒྲུབས་པ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་འདི་མ་མཐར་ཡང་དོན་དངོས་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན”ཞེས་ཚིག་ཐག་བཅད་ཡོད། \nཡིན་ནའང<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དེས“དེ་འདྲའི་རང་བཙན་དེ་མིང་གོའི་དབུས་སྲིད་གཞུང་ནས་གཏན་ནས་ངོས་ལེན་གནང་མྱོང་མེད་ལ། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཕྱི་འབྲེལ་ཐོག་གི་ཁས་ལེན་བྱེད་མྱོང་མེད། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་པའི་དམག་དཔུང་བོད་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་པ་དེ་ཁྲིམས་ལུགས་དང(རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དང)མཐུན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ནང་སྲིད་ཡིན་པར(སྲིད་དབང་འཕོ་འགྱུར་སོང་བ)” ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།\nདང་པོ། རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ནི་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་ནང་བཞིན་དབང་ཤུགས་ཆེན་པོས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཆེད་མཁས་པICJཚོས་ཤན་འབྱེད་གནང་བར་སྣང་ཆུང་བྱས་ཡོད། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གི“རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས”དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ལས་རྦད་དེ་ཆེ་བ་ཡོད།\nགཉིས་པ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་བཤད་པའི“ཕྱི་འབྲེལ་གནད་དོན་ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་བྱུང་མེད”ཅེས་པ་དེ་དོན་དངོས་མིན། བོད་དང་རྒྱ་ནག དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་དབར་ཆིང་ཡིག་བཞག་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། 1681ལོར་པུ་ཤ་འར Bushair དང་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་པ་མ་ཟད། 1683ལོ་དང1842ལོར་ལ་དྭགས་དང་ཆིང་ཡིག་བཞག་ཡོད། 1856ལོར་བལ་ཡུལ་དང་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་སོགས་རེད། ད་དུང1913ལོའི་ཟླ་བ་དང་པོའི་ནང་། བོད་དང་སོག་པོ་གཉིས་ཁུ་ལུན་དུ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ནས་ཕན་ཚུན་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། 1856 ལོར་ནས་བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་ལྷ་སར་བལ་ཡུལ་གཞུང་ཚབ་ཁང་བཙུགས་པ་དང་། 1936 ལོར་དབྱིན་ཇིས་བོད་ལ་གཞུང་ཚབ་ཁང་བཙུགས་ཡོད། དེ་བཞིན 1947 ལོའི་ཟླ་བ3 པར་བོད་ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཡིན་པའི་ངོས་ནས། རྒྱ་གར་ལ་བསྐོང་འཚོགས་བྱས་པའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ འབྲེལ་བའི་ལྷན་ཚོགས་ནང་བཞུགས་ཡོད་པ་དང་། 1948 ལོར། བོད་སྲིད་གཞུང་གི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚང་མས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་ཐོགས་ནས་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག ཧྥ་རན་སི། ཨེ་ཏ་ལི། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི་བཅས་སུ་གཟིགས་སྐོར་དུ་ཕེབས་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་གོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་ངོས་ལེན་གནང་ཡོད། དེ་འདྲའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དང་གཞུང་ཚབ་ཁང་བཙུགས་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྷན་ཚོགས་ནང་བཞུགས་པ། བོད་ཀྱི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་ཐོགས་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གཟིགས་སྐོར་སོང་བ་བཅས་ག་རེ་རེད་དམ། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་རྩོམ་ཡིག་ནང་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་བཏོན་ཏེ་ལྷན་ཚོགས་དང་། ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར། གཟིགས་སྐོར་བཅས་ཚང་མ་ཁས་ལེན་མི་རུང་བར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཤིང་། ད་དུང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་གོ་མིན་ཏང་གིས་ཡུལ་སྐོར་འགྲོ་གྲོན་བཏང་ནས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུར་བསྐུལ་བ་དེ། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་བཏོན་ཡོད། འོ་ན། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་ནས་ཧྲན་ཤིའི་དང་། ཧུའུ་ནན་ལ་སོགས་པའི་ཞིང་ཆེན་དཔོན་རིགས་ཚོས་ཧྲན་ཤིའི་དང་ཧུའུ་ནན་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་ཐོགས་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་མཉམ་བཞུགས་དང་། རྒྱལ་སྤྱིར་གཟིགས་སྐོར་བྱེད་ཐུབ་མིན་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་ཡིན་ནམ།\nད་དུང་ངེས་པར་དུ་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། དེང་དུས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གསལ་བཤད་ནང་། ཕྱི་འབྲེལ་ཁས་ལེན་ནི “གསར་དུ་བཙུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ”ཐོག་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ད་དུང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་རྒྱ་ནག་ཅན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང་ཚང་མེད། གནའ་སྔ་མོའི་རྒྱལ་ཁབ་རྙིང་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ཕྱི་འབྲེལ་ཁས་ལེན་ཡོད་མེད་དེ་བས་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་མིན། 1913 ལོར། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཧམ་བཟུང་བྱེད་རྒྱུའི་བསམ་ངན་ལ་དམིགས་སྟབས། བོད་ཀྱིས“ང་ཚོ་ནི་ནང་ཆོས་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་གྱི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན”པ་ལས། ང་ཚོ་ནི་གསར་དུ་བཙུགས་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་མིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་ནན་པོ་གནང་ཡོད་པས། སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གིས་བོད་འདི་གསར་དུ་བཙུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པར་བརྫུན་བཟོ་གནང་དགོས་དོན་གང་ཡིན་ནམ།\nགསུམ་པ། བོད་མི་དམངས་ནི་བོད་ས་མཐོའི་ཐོག་སྐྱེས་པ་དང་། བོད་ས་མཐོའི་ཐོག་འཚར་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོ་བཀོད་བྱས་ཏེ། སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་མྱོང་ཡོད་ལ། རྒྱ་ནག་དང་མི་གཅིག་པའི་ཤེས་རིག་ཀྱང་བསྐྲུན་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་འཇིག་རྟེན་པ་ལས་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་གང་ཡང་རུང་མོད། མདོ་དོན་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་དང་མི་དམངས་བོད་རང་ཉིད་ཀྱིས་བདག་སྐྱོང་བྱས་ནས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང་ཚོང་དོན་འབྲེལ་བ་བཙུགས་ཡོད། ………དེ་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་མིན་པ་རེད། མན་ཇུས་མི་སེར་སྤེལ་བའི་དབང་བསྒྱུར་འོག“ཀྲུང་ཧྭ་སླར་གསོ”ཐུབ་མ་ཐག་པའི་གོ་མིན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་དུ་རང་ཉིད “དབུས་སྲིད་གཞུང”ཡིན་མདོག་མདོག་བྱས་ཏེ། བོད་འདི་ཉིད་གནའ་བོའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པར“ཁས་ལེན་མི་བྱེད་པའི”ཐོབ་ཐང་ཅི་ཡོད། \nདེ་མིན་ཡང་ངེས་པར་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཅི་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་གསར་པ་ཞིགག་ཡིན་རུང་། མི་རིགས་རང་བཙན་ ལས་འགུལ་ཉིན་བཞིན་དར་འཕེལ་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་པའི་དུས་རབས་སུ། གལ་སྲིད་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་པ་ཐོན་རྒྱུར། ད་ཡོད་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བསམ་དོན་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་དང་། བསམ་དོན་དེ་ཚོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་འཛིན་འཆིང་རྒྱ་གང་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ཚེ། དེས་རྐྱེན་པས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཤན་འབྱེད་དབང་ཆ་གང་བྱུང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུ་དང་། མི་རིགས་རང་བཙན་བྱེད་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་རྒྱུ་མ་ཟད། ད་དུང“རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་དབང་བཏང་སྙོམས”ཀྱི་གཞི་རྩའི་བསམ་ཚུལ་དེའི་ཐོག་ལའང་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེར་བརྟེན། བསམ་ཚུལ་དེ་ཚོ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་ནང་བསྐྱུར་ཟིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། 科索沃ཁོ་སུའུ་ཨོ་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་ཁྲོད་བསམ་ཚུལ་དེ་ཚོ་ལག་བསྟར་བྱས་མེད་ལ། ཁོ་སུའུ་ཨོ་ནི་སེ་ཨེར་འུལ་ཡ塞尔维亚ལ་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སེ་ཨེར་འུལ་ཡ་ནས་ཁོ་སུའུ་ཨོ་རང་བཙན་བྱེད་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས་མེད། ཡིན་ནའང་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་ཁོ་སུའུ་འོ་བྲན་དུ་བཀོལ་བ་དང་། དབངསྒྱུར་བྱེད་པ། བཤུ་གཞོག་བཅས་བཏང་གི་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་རང་བཙན་གནས་བབ་བླངས་ཡོད།\nདེ་འདྲའི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བྱུང་མྱོང་མེད་མདོག་བྱེད་པ་དང་། བོད(ཐུ་བྷོད)འདི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནུས་མེད་སྟོབས་ཆུང་ཞིག་ཡིན་སྙམ་བྱེད་པ། རིགས་རྒྱུད་གཞན་ལས་དམའ་བས་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་བྲལ་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པར་བསམ་པ། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་ས་ཆ། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། ཁྲལ་འབབ། དམག་དཔུང། ཡིག་ཟམ། ཕྱི་འབྲེལ་སོགས་ཚང་མ“རྒྱལ་ཁབ” ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་མ་རེད་མདོག་མདོག་བྱེད་པ་དེ་ནི། ཏག་ཏག་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དམའ་འབེབས་བྱེད་པའི་དཔེ་མཚོན་རང་བཞིན་གྱི་བྱེད་སྟངས་ཤིག་རེད། བོད་རྒྱལ་ཁབ་རྣམ་པ་གནས་པ་དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁས་ལེན་ཡོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ལོ་རྒྱུས་ངོ་མའི་ནང་གནས་མྱོང་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། དོན་དངོས་ཁས་མི་ལེན་པར་དམག་གི་བཙན་འཛུལ་བཙན་བཟུང་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཁྲམ་པ་དང་ཐ་ཤལ་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་རེད། \nཧོང་ཀོང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཆེན་པོ Paul Harris<<བོད་ལ་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐོབ་ཐང་ཡོད་དམ>>ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དེའི་ནང་། “ཅི་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་འདོད་ཚུལ་དེ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་རུང་། རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཆོག་པའི་རྒྱབ་རྟེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་མི་ཐུབ། རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་དེ་སྔ་དུས་སྐབས་ཤིག་རིང་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འཛུགས་དགོས་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཁ་གསལ་ཞིག་ནི། དེ་འདྲའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་དམག་འཁྲུག་དེ་རིགས་མི་ཐོན་པའི་སྔོན་འགོག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་དང་། བཙན་འཛུལ་གྱི་དམག་འཁྲུག་དེ་རིགས་ཐོན་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་ནི། བརྫུན་བཟོ་དང་ལོ་རྒྱུས་ནང་དྭོགས་པ་ཡོད་པའི་དབང་སྒྱུར་གནད་དོན། ཡང་ན་རིག་གཞུང་གནས་སྟངས་སོགས་གཞི་ལ་བཞག་ནས་བཟུང་བའི་འདོད་ཚུལ་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན། དེ་ནི་འཇར་མན་ན་ཛི་དང་ཉི་ཧོང་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པས་དེ་སྔ་ལག་བསྟར་བྱེད་མྱོང་ཡོད་པའི་ལས་ཀ་དང་གཅིག་མཚུངས་རེད། ”\nབོད་མི་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཁག རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པའི་དབྱེ་ཞིབ་བཅས་ཚང་མས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གིས་བཙན་བཟུང་མ་བྱས་གོང་། རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ད་ཆ་བོད་འདི་མི་རིགས་གཞན་གྱི་དབང་སྒྱུར་དང་བྲལ་བཀོལ། བཤུ་གཞོག་འོག་གནས་པའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། རེད་དེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་གཞིར་བཟུང་ནས་བཤད་ན། བོད་ལ་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་དབང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། \nའོན་ཏེ། ཁྲིམས་སྲིད་དམངས་གཙོའི་མིང་ཁུར་བཔའི་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ནས། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ལས། “ཡུལ་གྱར་བོད་མི་དང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་འགའ་རེས་བོད་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་གོ་དོན་ཐོག་གི‘རངབཙན་རྒྱལ་ཁབ’ཅིག་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་དེ་གདེང་ཚོད་འཕེར་བའི་ལྟ་སྟངས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་མེད། ”ཅེས་དང་། “རྒྱ་ནག་གི་དམག་དཔུང་བོད་ལ་འཛུལ་བ་དེ་ནི་དབུས་སྲིད་གཞུང་གིས་ས་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་དམག་དོན་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། ‘བཙན་འཛུལ’ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་བ་མེད”ཟེར་བ་མ་ཟད། ད་དུང “ དེ་བཞིན་དུ་ངས་བོད་མིས་གནས་ཚུལ་དེ་གཞིར་བཟུང་བོད་མིར་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་མེད། ”ཅེས་བརྗོད་ཡོད།\nཡིན་ནའང་སྐུ་ཞབས་ཀྲང་གི་ཡོངས་སུ་ཁུངས་དག་པའི་གཞི་འཛིན་ས་ནི། སྒྲོ་བཏགས་བྱས་པའི“དབུས་སའི་སྲིད་དབང”ཟེར་བ་དེ་དང་། རང་སྣང་གང་ཤར་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པའི“ཁོངས་གཏོགས”ཟེར་བ། དེ་བཞིན་འཇར་མན་གྱི་ན་ཛིའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཚན་པའི་འགན་འཛིན་ཀེ་ཕེ་འར་གྱི་རྫུན་གཏམ་ནུས་པའི “བདག་དབང”བཅས་རེད།\nདགོད་བྲོ་བ་ཞིག་ལ། <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་རྩོམ་དེབ་དེ། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་དུ་གྲགས་པའི་ཕྱི་སྡོད་རྒྱ་མི་རེ་གཉིས་ཤིག་གིས་གདེང་འཇོག་ཐོབ་པ་རེད། ཁོང་ཚོས་ཆེད་རྩོམ་སྤེལ་ཏེ་རྩོམ་དེབ་དེ་ནི་ཐོབ་དཀའ་བའི་དེབ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། དེ་འདྲའི་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་མཁན་ནི་རྒྱུན་རིང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཐོབ་མི་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པའི་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བྱེད་མཁན་མིན། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཁོང་ཚོ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཡིན་ལ། རྡ་རམ་ས་ལ་དང་དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་དང་ཧོང་ཀོང་ཐའེ་ཝན་སོགས་ནས་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་འབོར་ཆེན་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་ཡིན། 2008ནས་བཟུང་། བོད་རྒྱའི་བསམ་ཚུལ་བརྗེ་རེས་ལས་རིམ་ཁྲོད་ཟབ་ཞུགས་གནང་མཁན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་སྲིད་ཇུས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེས་མ་ཚད། བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད། ལྷག་པར་དུ་གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་ཧུར་བརྩོན་ཆེན་པོས་དར་སྤེལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཅན་ཚོ་རེད།\nསྐུ་ཞབས་ཀྲང་པའོ་ཧྲུའུ་ཡི <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚོ་རྒྱ་ནག་ནང་སྡོད་རྒྱུ “རྨང་གཞི་བྱས་པའི་གྲོས་མོལ་སྲིད་ཇུས་དེ་ནི། མ་གཞི་ནས་རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་བྱ་གཞག་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི‘དབུ་མའི་ལམ’སྲིད་ཇུས་དེས་གནས་ཚུལ་དེའི་ཐད་ར་སྤྲོད་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས” འཛམ་གླིང་ཡུ་གུར་ལྷན་ཚོགས” ལ་སོགས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚོས་ཕྱི་སྡོད་ཡུལ་གྱར་ཁྱུ་ཚོགས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་དེའི་ཐོག་འབད་རྩོན་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་འདེད་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་ནི་དགའ་བསུ་ཞུ་འོས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པའི་གནང་སྟངས་ཞིག་ཡིན”ཞེས་བཤད་ཡོད།\nཆའོ་ཀྲེ . ཨའོ་འུལ་ཨེར་ནས <<1984>>དཔེ་དེབ་ལས “སུས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཏང་འཛིན་བྱས་ཚེ། སུས་མ་འོངས་པར་བཏང་འཛིན་བྱས་པ་རེད། སུས་དེ་རིང་བཏང་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཚེ། སུས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཏང་འཛིན་བྱས་པ་རེད ”ཅེས་བྲིས་ཡོད།\nསུས་དེ་རིང་གི་རྒྱ་ནག་ལ་བཏང་འཛིན་བྱས་ཚེ། སུས”རྒྱ་ནག་གི”ལོ་རྒྱུས་དང་། “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཏང་འཛིན་བྱས་པ་ཞིག་རེད། གལ་ཏེ། སུས་མུ་མཐུད”རྒྱ་ནག”གི་ལོ་རྒྱུས་དང“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཏང་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་ཚེ། དེས་ཕལ་ཆེར་མུ་མཐུད་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱ་མི་དང“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས”ཀྱི་མ་འོངས་བཏང་འཛིན་བྱས་པ་རེད།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཟེར་བ་ལས། “ལོ་རྒྱུས་དོན་དངོས་སླར་གསོ་དང་། ལོ་རྒྱུས་འགྲེལ་བཤད་བསྐྱར་སྐྲུན་བྱ་དགོས”ཟེར་བའི་ལེའུ་ལས། དཔེ་དེབ་འདི་ནི་རྒྱལ་ནང་གི་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་དང་ཕྱི་ནང་གཉིས་སུ་གནས་པའི་བོད་མི་ངོ་རྒོལ་བ་ཚོར་བྲིས་པ་ཡིན་ཟེར། ཁྲིམས་སྲིད་མཁས་དབང་དུ་འབོད་པའི་རྩོམ་པ་པོས་རྩོམ་བྲིས་གནང་བའི་ཕྱིར་ཚོང་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ཞིབ་ཚགས་འཆར་འགོད་བྱས་པའི་སྲིད་དོན་བསམ་ངན་བཅངས་ཡོད། དེའང་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་བརླག་པའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་བསུབ་བཏང་སྟེ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི“ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ”ཞེས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་གཏོགས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཏུ་བརྫུན་བཟོ་བྱས་ཡོད་ལ། དེ་འདྲའི“ཁོངས་གཏོགས”ཞེས་པའི་ཚིག་དེ“བདག་དབང”གི་ཚབ་བྱས་ཡོད། དེའི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་། ཐ་སྙད་གསར་བཞེངས་དང་། རང་འདོད་ལྟར་གོ་དོན་གཏན་འབེབ་བྱེད་པ། གནད་འགག་གཡོལ་བའི་གདམ་གའི་རང་བཞིན་ཅན་སོགས་མདོར་ན། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་སྟངས་དང་ཁྱད་བར་མེད། དེ་ནི“བོད་འདི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཤིག་ཡིན”ཞེས་པའི་པར་ངོས་གཞན་ཞིག་རེད།\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་དམིགས་ས་མ་འོངས་པ་ཡིན་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ལ། གལ་ཏེ་བོད་མིས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་མི་དམངས་ཀྱི་རང་དབང་རྩོད་པ་དང་། མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྤྱད་པ་ཡིན་ཚེ། མ་འོངས་པའི“སྲིད་དབང་གསར་པ”ཞེས་པ་དེས། “མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དེ་ཉིད་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གཏོང་རྒྱུའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་མི་རུང”ལ། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱ་མི་རུང་། གལ་ཏེ“སྲིད་དབང་གསར་པ” མི་སེར་སྲིད་གཞུང་ལྟར་བོད་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ལྡན་མེད་པ་དེ་འདྲ་ཡིན་ཚེ། འོ་ན་རྒྱ་ནག་རང་ཉིད“རྒྱལ་ཁབ་ཨ་མ”ཡིན་ཁུལ་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་སྤྱད་ནས “གྲུབ་ཆ་ལྡན་པ”ཟེར་བའི་འདོད་ཚུལ་ལྟར “རྒྱལ་ཁབ་གསར་པ་དེར་ད་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁས་ལེན་ཐོབ་པ་བརྒྱུད་གཞི་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་སྒང་གི་ཐོབ་ཐང་ཐོབ་དགོས།” གལ་ཏེ་ད་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཉིད “རང་བཙན”གནས་བབ་ལྡན་མི་ཐུབ་ཟེར།\nགཟི་བརྗིད་ཁོག་སྟོང་གིས་གཏུམ་པའི“འགྲོ་མིའི་ཐོབ་ཐང”དང”“དམངས་གཙོ” “འཕོ་འགྱུར” “ ཁྲིམས་སྲིད”ཕུད། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་དབང་ཆའི་འདུ་ཤེས། མིག་སྔའི་རྒྱ་ནག་དབང་སྒྱུར་པ་ཚོའི་གཞི་རྩའི་བསམ་དོན་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཙམ་བྱེད་པ་ལས། དོན་དངོས་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་དབང་ཆ། “རྒྱ་ནག་གི་བདག་དབང”ཞེས་པ་དང“རྒྱ་རིགས་གཙོ་བོའི་གྲུབ་ཆ”ཟེར་བའི་འདུ་ཤེས་འོག་བཅུག་སྟེ། ངང་ཤུགས་ཀྱིས་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐོབ་ཐང་ནག་གསུབ་གཏོང་གི་ཡོད།\nཡིན་ནའང་། བོད་མི། ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་བ། དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་གཙོ་བོ་དེས། བོད་དང་ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་ལ་སོགས་པའི་ས་ཁུལ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་གི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཐོག གལ་སྲིད་ཆ་འཕྲིན་སྣེ་མང་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག སྔར་ལས་མང་བའི་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱ་མི་ཚོས“ཤིའི་ཙང”དང“ཤིང་ཅང”མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་གནས་སྟངས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཡིན་ཚེ། གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཐོན་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། གཅིག་བྱས་ན་དབྱི་སི་རིལ་སྡོམ་གྲངས་ཨང་ཀི་འདིས་ང་ཚོར་གནས་ཚུལ་དེར་གོ་རྟོགས་འཕེལ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད། དེའང 1967ལོའི་ཉིན་དྲུག་གི་དམག་འཁྲུག་དེའི་རྗེས། དབྱི་སི་རིལ་རྒྱལ་ཁབ་སླར་གསོའི་རིང་ལུགས་དེ་ནི་དབྱི་སི་རིལ་མི་ཚོའི་འདུ་ཤེས་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དབྱི་སི་རིལ 90% ཡན་བརྒལ་བའི་མི་ཚོས། དབྱི་སི་རིལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་པ་ལི་སི་ཐན་གྱིས་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི“དབྱི་སི་རིལ་ཆེན་པོ”ཞེས་པ་དེ་ཡིན་དགོས་པའི་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནས 2012ལོར། པ་ལི་སི་ཐན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་དབྱི་སི་རིལ་མི་དམངས་བརྒྱ་ཆ69%ཟིན་ཡོད་པ་དང་། ད་དུང་དབྱི་སི་རིལ་འཇོར་ཏན་གཙང་པོའི་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ལྗིའུ་བའི་གཞིས་ཁུལ་ཕྱིར་འཐེན་རྒྱག་དགོས་པའི་ལྟ་བ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་དབྱི་སི་རིལ་གྱི་ལྗིའུ་བ་མི་གྲངས 14% ཟིན་ཡོད།\nཧེ་ཧེ། མིག་སྔར་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱ་མི་མང་ཆེ་བས“གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང”ཞེས་པའི་སྐད་ཆ་འདིར་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་བྱེད་པ་དང་། “གཅིག་གྱུར་ཆེན་པོ”ཟེར་བ་འདིའང་གཙོ་རྒྱུག་ལྟ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཆ་འཕྲིན་བཀག་འགོག་གི་ལྕགས་རི་རིང་པོ་མུ་མཐུད་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་དང་བསྟུན་ནས། མ་འོངས་པར་འདི་ལས་མང་བའི“གཅིག་གྱུར་ཆེན་པོའི”རྒྱལ་གཅེས་པ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ནི། ཕལ་ཆེར་ཐལ་ཆ་ཆེ་བའི་མི་ཚོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུར་བྱང་ཆུབ་པའི“དབུ་འཛིན”དག་ལ་ཁེ་ཕན་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གནད་འགག་དུས་སུ། དཔེར་ན་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་གི་སྔ་རོལ་དུ “མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར”དང” “མངའ་ཁོངས་གཅིག་སྒྲིལ” “བཅིངས་འགྲོལ”“དར་སྤེལ” “འཛུགས་སྐྲུན”སོགས་མིང་ཐོག་ནས་ཆ་ཚང་ཐོན་ཚར་ཡོད་པས། མ་འོངས་པར་བསྐྱར་འཁོར་བྱེད་པའི་དུས་སུ། སུས“རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་དང་དར་འཕེལ ”དམ་བཅའ་བཞག་ཚེ། སུས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་དང་གཙོ་གནད་མི་རིགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་དང་ལས་དབང་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་རྒྱུ་དང་། སུས“ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས”རྡུང་རྡེག་བཏང་ཚེ། སུས“འཇིགས་སྐུལ་པ” རྩ་མེད་བཟོས་པ་རེད། དེ་ནི“དམངས་གཙོའི”རྒྱ་ནག་གི་ཕུ་ཐིང(putin)ཆགས་རྒྱུ་རེད།\nངས་ནི <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་གི་མ་འོངས་འབྲེལ་ཆགས་ཀྱི་ཚིག་འབྲུ་དེ་དག་དམིགས་བསལ་ལུང་འདྲེན་བྱེད་འདོད་ཡོད་ལ། ལུང་ཚིག་དེ་ཚོའི་གོ་དོན་ག་རེ་ཡོད་མེད་བསམ་བློ་གཏོང་འདོད།\nདེའང <<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན >>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། “རྒྱ་ནག་གི་མི་གྲངས་ཁྱབ་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་ནས་ཆ་སྙོམས་ཞིག་མེད་པར། ཤར་ཕྱོགས་དང་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་ཡུལ་དུ་མི་གྲངས་འདུ་འཛོམས་ཆེ་དྲགས་པ་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་མི་གྲངས་ཉུང་ཉུང་ཞིག་ཡིན”ཞེས་དང་། “རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འདུས་སྡོད་བྱེད་ཡུལ་ས་ཁུལ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གལ་ཆེའི་ཐོན་ཁུངས་ཡོད་སའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་དེབ་དེའི་ནང་། “བོད་རང་བཙན་ནི་བོད་གཅིག་པུའི་གནད་དོན་ཡིན་མི་སྲིད། དེས་ཤིང་ཅང་རང་དང་ཐ་ན་ནང་སོག་ཀྱང་རང་བཙན་དུ་འགྲོ་སྲིད། རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་མཁན་གསར་པ་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆ་ཕྱེད་ཀའམ་ཡང་ན་དེ་བས་མང་བའི་ས་ཆ་བོར་བརླག་གཏོང་རྒྱུའི་འགན་འཁྲི་དང་མིང་ངན་འཁུར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད”ཅེས་བྲིས་ཡོད། ང་ཚོས1949ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་མིག་ཞིག་བལྟས་ན། རྒྱ་ནག་གིས“རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆ་ཕྱེད་ཀ”ཟེར་བའི་ས་ཆ་ཕྱེད་ཀར་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད་དམ། འོ་ན་རང་བཙན་ཡིན་པའི”རྒྱལ་ཁབ་ས་ཆའམ”ནུབ་ཁུལ་གྱི་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཐོན་ཁུངས་བཟང་བའི་ས་ཁུལ་དེར། མན་ཇུའི་རྗེས་ཀྱི”སྲིད་དབང་གསར་པ”ཟེར་བ་ཅི་ཞིག་མཚོན་པ་བྱས་ཡོད་དམ། གཅིག་བྱས་ན། ང་ཚོས་གོ་མིན་དམག་ཤེད་ཅན་གྱི་གཏེར་དངོས་བཙན་འཕྲོག་ནས་དེ་རིང་གི་བོད་དམ་ཐུ་བྷོད། ཤིང་ཅང་ངམ་ཤར་ཏུ་ཁི་སི་ཐན། ནང་སོག་བཅས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྦད་དེ་མི་འདྲ་བ་ཆགས་ཡོད། དོན་དུ”རྒྱལ་ཁབ་ས་ཆ་ཕྱེད་ཀ”སྟེ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་མི་འཚང་ཀ་བརྒྱབ་ཡོད་པས་ཅི་ཞིག་མཚོན་པ་རེད་དམ། མི་འབོར་ཉུང་བའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཟེར་བ་དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་པ་རེད་དམ། ང་ཚོས་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་ལ། གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི“སྲིད་དབང་གསར་པ”ཞེས་པ་དེས་ནུབ་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་མི་རིགས་ཚོའི་རང་བཙན་དང་། རང་དབང་རྐྱེན་ཆག་སྒོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་འདྲ་བའི “སྲིད་དབང་གསར་པ”ཟེར་བ་དེ་ཅི་འདྲའི་ཡ་མ་ཟུང་ཞིག་རེད་ཨང་།\nསྒྲོལ་མ་སྐྱབས་ནས<<ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡ>>རུ་འདི་འདྲ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་སྟེ།“མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་འདོད་རྔམ་དེས་ས་གནས་བརྟན་ལྷིང་རང་བཞིན་གཏོར་སྐྱོན་གཏོང་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཡོད། མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚང་མས་རང་ལ་ཐོབ་འདོད་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཐོབ་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཟད། ད་དུང་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་ལྷིང་འཇགས་མེད་པར་བཟོ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྤྱིར་ཁོང་ཚོར་དམིགས་བསལ་མཚོན་རྟགས་གསུམ་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག ཐོན་ཁུངས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་རྒྱུ། གཉིས། ཡུལ་མི་གནས་སྤོ་དང་སྦྲགས་ཏེ་རིག་གཞུང་བཙན་འཛུལ་བྱེད་རྒྱུ། གསུམ། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་ས་མཚམས་དབྱེ་སྟེ་འགལ་ཟླ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་ཡིན”\n<<རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཟེར་བས་དམངས་གཙོར་འཕོ་འགྱུར་འགྲོ་རེ་བཅངས་པའི་ཀློག་པ་པོར་ཞུས་དོན། “རྒྱ་ནག་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བའི‘གཅིག་གྱུར་ཆེན་མོའི’སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་གཙོ་བོའི་གྲུབ་ཆ་ཡིན་པའི་རྒྱ་མི་རིགས་ནི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ”རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཅིག་གྱུར”དང”སྟོབས་ཤུགས”གཙོ་འཛིན་དུ་བྱས་ཤིང་། མི་རིགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་མི་རིགས་སོ་སོའི་ལོ་རྒྱུས་ས་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་བ་དང་། ཁ་འཐོར་དུ་གནས་པ་དེ་གཅིག་སྒྲིལ་དུ་འགྱུར་ཐུབ་པ་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་པོ་ཚོ་ནི་རླབས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་དང་། དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཆུང་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཐ་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གཏོང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་བམ་རྒྱལ་ཁབ་སྟོང་འཇུག་མཁན་རྒྱལ་པོ་དེ་ཚོར་མཐོང་ཆུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་ཁ་བྲལ་བཏང་བ་དེས། རྒྱལ་ཡོངས་མི་འབོར 90%བརྒལ་བའི་རྒྱ་མི་དམངས་ཚོའི་ཐོག་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་རྒྱུའི་གནས་ཚུལ་དེར་ངེས་པར་དུ་གདོང་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་ལས། རྒྱ་ནག་གི་མི་འབོར་མང་ཤོས་ཡིན་པའི་མི་ཚོགས་དེའི་དངོས་ཡོད་ཚོར་སྣང་ལ་མཐོང་ཆུང་བྱེད་མི་རུང”ཞེས་བཤད་ཡོད། \nརྒྱ་ནག་གི་ཡོན་ཏན་པ་ཚོས 1913ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་བོད་འདི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་སྐབས། “རྒྱལ་ཡོངས་མི་འབོར་གྱི་རྒྱ་རིགས 90%བརྒལ་བ”ཕོག་ཐུག་ག་རེ་བྱུང་བ་རེད་དམ། བོད་འདི“གཅིག་གྱུར”མ་བྱས་གོང་། “མི་འབོར་མང་ཤོས་ཡིན་པའི་མི་ཚོགས”རྒྱ་མི་ཚོས་དངོས་ཡོད་ཚོར་སྣང་དེ་ག་རེ་བྱུང་བ་རེད། 1949ལོའི་སྔ་རོལ་དུ། རྒྱ་ནག་གི་མི་ཚོས་ལྐོག་གྱུར་ས་མཐོ་དེ་དང་། དེའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་། དེ་བཞིན་དེའི་མི་དམངས་བཅས་ལ་རྒྱུས་མངའ་འདྲ་ཡོད་དམ། “གཅིག་གྱུར”བྱས་ནས་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་ནའང་། སྨྱོ་བ་ལྟར“བོད་འདི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་འོག་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན”ཞེས་ཨུ་ཚུགས་ཙམ་བྱེད་པ་དང་། ཐོན་ཁུངས་རྫོགས་མེད་སྔོག་འདོན་བྱེད་པ། བོད་རང་བཙན་རྩོད་པའི“ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་པ”ཟེར་ནས་འཁོན་འཛིན་ཚད་མེད་བྱེད་པ་ཕུད། ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གི་མི་ཚོས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་དེ་དང་། དེའི་ལོ་རྒྱུས། དེའི་རིག་གཞུང་དང་མི་དམངས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་གང་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ།\nདད་སེམས་ག་འདྲ་བཅངས་པའི་མི་ཚོགས་ཤིག་གིས་སྨྱོ་བ་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས”ས་ཆ་རྒྱ་བསྐྱེད་གཏོང་རྒྱུ་དང་། ཁ་བྲལ་ནས་གཅིག་གྱུར་གནས་སྟངས་སུ་འགྱུར་དུ་བཅུག་མཁན”“རླབས་ཆེན་མི་སྣ”ཟེར་བར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ལས། གཏུམ་སྤྱོད་པའི་རྡོག་བརྫིས་འོག་ཏུ་མི་རིགས་གཞན་གྱི་མི་དམངས་ཁྲི་སྟོང་མང་པོའི་མི་རོ་སྐམ་པོ་དེ་ཚོར་མཐོང་ཆེན་བྱེད་སྲིད་དམ། དད་སེམས་ཅི་འདྲ་ཞིག་གི་མི་ཚོགས་དེས། “མི་དམངས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་དང་། མི་རིགས་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་ཡོང་བ་བྱེད་མཁན“སྲིད་དབང་གསར་པ”ཞེས་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད་དམ། སུས“གཅིག་གྱུར”ཞེས་པ་དང་། “བཅིངས་འགྲོལ”ཞེས་པ། “སྟོབས་ཤུགས་དང་ལྡན་པ”ཞེས་པའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་ལ་ཕྱོགས་ནས། དོན་དངོས་བྲན་བཀོལ་ལམ་དུ་བསྐྱོད་ཡོད་དམ།\nསུས་སྨྲ་བརྗོད་དབང་ཚ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཏེ། ས་ཆ་ག་གེ་མོ་ཞིག“གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་བྲལ་གཏོང་ཐབས་མེད་པའི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ཤས་ཞིག་ཡིན”ཟེར་ནས་བསྐྱར་ཟློས་ཁྲི་སྟོང་མང་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སུས་མི་རབས་གཉིས་གསུམ་གྱི་མི་ཚོའི“དངོས་ཡོད་ཚོར་སྣང”ཞིག་ཏུ་གསར་བསྐྲུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་དངོས་ཡོད་ཚོར་སྣང་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། མི་རིགས་གཞན་གྱི་མི་ཚོའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་བཅས་དངོས་ཡོད་ཚོར་སྣང་དེའི་ནང་ཚུད་ཡོད་དམ།\nད་དུང་དད་སེམས་གང་འདྲ་ཞིག་བཅངས་པའི་མིས། དེ་སྔ་རྒྱུས་ཡོད་མདོག་ངང་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ་དང་རྫུན་བཟོ་བྱས་ཏེ“གནའ་སྔ་མོ་ནས་བཟུང”བདག་དབང་ལྡན་ཡོད་ཟེར་བའི་བཤད་སྟངས་དུམ་བུ་དེ་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལས། སུ་ས་ཆ་དེའི་ཐོག་སྐྱེས་པ་དང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ། སུས་ས་ཆ་དེའི་ཤེས་དཔལ་གསར་གཏོད་དང་ས་ཆ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོ་འགོད་བྱས་པ། སུས་ས་ཆ་དེ་དང་ས་ཆ་དེའི་མི་དམངས་བདག་སྐྱོང་བྱས་ཤིང་། སུས་ས་ཆ་དེའི་སྐད་ཆ་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་པ་སོགས་ལ་སྣང་ཆུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དམ། མདོར་ན། ས་ཆ་དེའི་ཐོག་བདག་དབང་ལྡན་དགོས་མཁན་དེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ནག་བསུབ་གཏོང་བཞིན་པ་མ་ཡིན་ནམ།\nརྣམ་པ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་སྲིད་དབང་གསར་པ་དེ་དང་། དད་སེམས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པའི་མི་ཚོགས་དེས། མུ་མཐུད་ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་དུ་གནས་སྤོ་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཟད། ད་དུང་མུ་མཐུད་རྩ་ཆེའི་ཐོན་ཁུངས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་རྒྱུ་གདོན་མི་ཟ་བས། སུས་མི་ཚོགས་དེ་འདྲ་ཞིག་བཟོས་པ་དང་། སུས་སྲིད་གཞུང་གསར་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་བཟོས་ཡོད་དམ།\nལོ་བཅུའི་གོང་། སྒྲོན་མ་སྐྱབས་ནས <<ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡ>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ནང་། “ང་ཚོས་སླད་ཕྱིན་མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་པར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་དམངས་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་དང་། ཁོང་ཚོས་ཁ་གཡར་ས་བཙལ་ཏེ་ང་ཚོ་ནི་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་རིང་ལུགས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་ས་ཁུལ་འདི་མ་གཞི་ནས་ང་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ད་དུང་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་ཤོད་ངེས་ཡིན་ལ། དེའི་ཐོག་ནས་སླར་ཡང་འདོད་རྔམ་ཆེ་ལ་སྨྱོ་བ་ལྟ་བུའི་བྱེད་སྟངས་དེས། མི་སེར་སྤེལ་མཁན་རིང་ལུགས་པའི་སྤྱི་དམངས་ཚོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་སྟངས་དང་འཚམ་པའི་སྒོ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟ་ཐབས་ཐུབ་མེད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཐུབ་ཐབས་བྲལ་བའི་རྭ་སྤྲོད་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། དེ་བས་ཁོང་ཚོའི་འདོད་རྔམ་དང་སྨྱོན་པ་ལྟ་བུའི་བྱེད་སྟངས་དེ། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་མི་དམངས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན། ”ཞེས་སྔོན་དཔག་དེ་འདྲ་ཞིག་གནང་ཡོད།\n<<རྒྱ་ནག་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེས། “དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར”ཞེས་པའི་བྱེ་མས་བཟོས་པའི་ས་བཀྲའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྟངས་ཤིག་བཏོན་ཡོད། དེའང“རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་དེས། སླད་ཕྱིན་མི་རིགས་ཁག་གི་ཆེད་དུ་འདྲ་མཉམ་དང་ལུགས་མཐུན་གྱི་ལམ་ལུགས་སྟེགས་བུ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས”ཞེས་དང་། “ང་ཚོས་སྐད་སངས་མཐོན་པོས་ཏང་གཅིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དབང་དུ་སྒྱུར་བའི་ལམ་ལུགས་མེད་པ་བཟོ་བ་དང་སྦྲགས་ཏེ། མི་རིགས་ས་ཁུལ་རང་སྐྱོང་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན”ཟེར། དེ་བཞིན“དམངས་གཙོའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ཁྲིམས་སྲིད་སྒྲོམ་གཞི་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག རྒྱ་ནག་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཚོའི་སྤྱི་དམངས་འདུ་ཤེས་རིམ་བཞིན་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་སྲིད་པ་དང་། མི་རིགས་འདུ་ཤེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཤུགས་ཆུང་དུ་འགྲོ་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་བར་དེ་ནི་སླད་ཕྱིན་རིག་གཞུང་ཐོག་གི་གོ་དོན་ཙམ་ཞིག་ལས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་དོན་མ་ཡིན་པར། མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཚང་མ་མི་རིགས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་བདག་པོ་ཆགས་རྒྱུ་དེ་ཡིན”ཞེས་བཤད། \nཧེ་ཧེ། གལ་ཏེ་ཀློག་པ་པོས<<ཀྲུང་དབྱངས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་དང་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་ཐབས་སྐོར་ཆིངས་ཡིག >>ཞེས་པ་དེ། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་འཚོལ་ཞིབ་དང་ལྟ་ཀློག་དེ་བཞིན་བསྡུར་བ་ཞིག་གནང་ན། ཆིངས་དོན་དེའི་ཐོག་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དེ་ཚོ་དེ་བས་མི་ཚོའི་མགོ་བོ་སྐོར་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་ལ། ད་དུང་ཏག་ཏག<<རྒྱ་ནག་དམངས་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་དོན>>ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་ལོ་རྒྱུས“བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པ”ཞེས་པའི་དེ་འདྲའི་བྱེད་སྟངས་དེ། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་དང་ཕན་ཚུན་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པས། དེར་བརྟེན་ངས་དེབ་དེའི་ནང་གི་མ་འོངས་པའི་འཆར་བཀོད་ལ་དོགས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་ལ། ཁོང་ཚོ་ཚང་མས་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པའི་བཙན་ཤེད་གཏན་ཚིགས་རིག་པར་བརྟེན་ཏེ། མི་རིགས་གཞན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་བདག་དབང་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་པ་དང་། ཁོང་ཚོ་ཚང་མས་རྒྱལ་རབས་གོང་མའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག དམངས་གཙོ་དང་ཁྲིམས་སྲིད། འདྲ་མཉམ། སྤྱི་མཐུན་དང་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་བཅས་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་མཛེས་ལྗོངས་འཆར་བཀོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངས་ཐ་ན་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཐོག་མའི་ལྷག་བསམ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་ཚོས་བསམ་པ་རྣམ་དག་གི་ཐོག་ནས་རང་ཉིད་ནི་དེ་སྔའི་དབང་སྒྱུར་པ་དང་མི་འདྲ་བའི་དཔེ་མཚོན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་སྔར་ལས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་འཛམ་གླིང་ཞིག་འཆར་འགོད་དང་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ། དོན་དངོས་སུ་སྲོག་ཆགས་རྭ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད།\nགུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་པ་དང་ཧྥ་ཤི་སི་རིང་ལུགས་དབར་གྱི་འགལ་ཟླ་དེ་ནི་ཁོང་ཚོ་དང་དེ་མིན་ཏང་སྲིད་ཚོགས་པ གཞན་པའི་འགལ་ཟླ་ལས་ཆེ་བ་ཡོད། ཡིན་ནའང་ཡ་མཚན་ཞིག་ལ། དང་ཐོག་ཚང་མ་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་པ་ཡིན་ཞིང་། མཐའ་མཇུག་ཚང་མ་ཧྥ་ཤི་སི་རིང་ལུགས་པ་དང་ཡང་ན་ནཱ་རྫིའི་ཚོགས་མི་ཆགས་ཡོད”ཟེར། \n“ཧི་ཁྲི་ལེའི་རིང་ལུགས་པ་ཚོས་རང་ཉིད་ནི་དམངས་གཙོ་རིང་ལུགས་ངོ་མ་ཞིག་དང་། ད་དུང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ངོ་མ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་སྐྲག་སྣང་བྱེད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་དེ་ནི། ཁོང་ཚོས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་ཚོའི་ཁྲོད་གནས་ཚུལ་ཆུང་ངུ་ཁ་ཤས་དངོས་ཡོད་ཅིག་ཡིན། ཧི་ཁྲི་ལེའི་རིང་ལུགས་པས་ཐ་ན་ད་དུང་ཁོང་ཚོས་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་གྱི་གནས་བབ་བཟུང་ཡོད་པར་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ཡིན་ནའང་ཧི་ཁྲི་ལེས་རང་དབང་རིང་ལུགས་པ་ངོ་མའི་ཚབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་ད་བར་བཤད་མྱོང་མེད། ” \nངའི་གོ་ཤེས་ལྟར་ན། དོན་དམ་པའི་ཡོན་ཏན་པ་ཟེར་རྒྱུ་དྲང་བདེན་དང་། དོན་དམ་པའི་དམངས་གཙོ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཟེར་བར་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ངེས་པར་དུ་ཚུད་དགོས་པ་རེད། དོན་དམ་པའི་རང་དབང་རིང་ལུགས་པར་བོད་རང་བཙན་བྱེད་ཆོག་པར་ངེས་པར་ཚུད་དགོས་པ་མ་ཟད། ངེས་པར་དུ་ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་དང་ལྷོ་སོག་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་གནས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་ལྷུང་པའི་མི་རིགས་དེ་དག་ལའང་རང་བཙན་བྱེད་ཆོག་པར་ཚུད་དགོས་སོ།།


His Holiness to inaugurate the New Main Temple and give teachings at the Tashi Lhunpo\n༄༅། །བྱེས་ཀྱི་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་མཁན་བླ་འདུས་མང་ཡོངས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་ཕུར་བཙུགས་སུ་བཏབ་པ་བཞིན། སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སྦེ་ཀོབ་གཞིས་ཆགས་སུ་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་གཏན་འཁེལ་བ་དང་། ཕྱི་ཚེས་ ༢༠ ནས་ ༢༣ བར་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཞེངས་ལེགས་གྲུབ་ཟིན་པའི་རབ་གནས་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོ་དང་། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་གསུང་ཆོས་བསྩལ་རྒྱུ། དེ་བཞིན་ཚེས་ ༢༤ ནས་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢ བར་ལམ་རིམ་ཁྲིད་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་འཕྲོད་མུ་མཐུད་གནང་གཏན་འཁེལ་བ་བཅས་ཀྱི་གསལ་བརྡར།། གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་བླ་ལས་ཁང་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་ ༩ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ལ།།\nThe Tashi Lhunpo Monastery is truly blessed and honored to announce that His Holiness the Dalai Lama will be visiting the monastery from 19th December 2015 to3January 2016.\nDuring His visit, His Holiness will inaugurate the monastery's new assembly hall on 20th December 2015 and give teachings on Dharmakirti's Commentary on Pramana-samuccaya from 21st to 23rd December. Thereafter, from 24th December 2015 to2January 2016, His Holiness will continue His teachings on the 18 Great Stages of the Path (Lam Rim) Commentaries at the Tashi Lhunpo Monastery.


བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཡབ་སྲས་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་རྡོ་རིང་། – དབུས་གཙང་རིག་མཛོད།\nགཙོ་ངོས། གནའ་ཤུལ།, ཡིག་ཚགས།, ལོ་རྒྱུས། བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཡབ་སྲས་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་རྡོ་རིང་།\n2019-05-08 · ཆུ་དབར་བུ། · 0\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] དཔྱད་རྩོམ་འདིར་མིག་སྔར་གསར་དུ་རྙེད་པའི་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཡབ་སྲས་སྐུ་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་སྤུའམ་དཀོར་གྱི་རྡོ་རིང་ངོ་སྤྲོད་དང་རྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། རྡོ་རིང་བཞེངས་མཁན་དང་བཞེངས་སྟངས། བཞེངས་པའི་དམིགས་ཡུལ་བཅས་གླེང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ] ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཡབ་སྲས། སྤུའམ་དཀོར། རྡོ་རིང་།\nལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་དུས་ཀྱི་རྡོ་རིང་འདི་ནི་རྒན་ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ལགས་ཀྱིས་2015ལོའི་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་གསུམ་པའི་འགོ་ཤོག་སྟེང་འདྲ་པར་དང་བཅས་ངོ་སྤྲོད་ཐུང་ངུ་ཙམ་བཀོད་ཡོད། རྡོ་རིང་ངོས་སུ་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་མཚན་དང་ལོ་ཚིགས། ས་མིང་བཅས་ཐོན་ཡོད་ལ། རྡོ་རིང་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཡེ་གེའི་འབྲི་སྟངས། ནང་དོན་སོགས་ཕྱོགས་འགས་སྐབས་དེའི་རྡོ་རིང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་མང་པོའི་ཁྲོད་ན་ག་ར་ཛ་དང་དེ་བ་ར་ཛ་གཉིས་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་འོད་ཀྱི་སྲས་མིན་པར་ཁོ་རེའི་སྲས་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེའང་ཡོ་བསྲང་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། རྡོ་རིང་འདིར་བོད་ཡིག་ངོས་ནས་དཔྱད་བརྗོད་གནངས་པ་མེད་ཚོས་འདུག་པས། དེར་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ།\nརྒན་ལགས་ཤ་བོ་ཀླུ་བྱམས་ལགས་ཀྱིས་“རྡོ་རིང་འདི་ནི་གླང་ཆེན་གཙང་པོ་འབབ་རྒྱུད་ཀྱི་རང་རྒྱལ་གུ་གེའི་ཏི་ཡའི་བརྒྱུད་དང་ཐག་ཉེ་བའི་རྒྱ་གར་ཁུ་ནུ་ས་ཁུལ་གྱི་རོང་ཆུང་སྤུའམ་དཀོར་གྲོང་ཚོ་ཞེས་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་མཚམས་ཀྱི་ཞིང་ཁའི་དཀྱིལ་དུ་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། རྡོ་རིང་གི་མཐོ་ཚད་ལ་ལིའི་རྨིད144དང་། སྲབ་མཐུག་ལ་ལིའི་རྨིད་18ཡོད། རྡོ་རིང་གི་མདུན་ངོས་རྣམ་སྣང་བཞུགས་སྐུའི་འོག་ཏུ་ད་སྔ་མཐོང་དུ་ཡོད་པ་ཡིག་ཕྲེང་11དང་། རྡོ་རིང་གི་རྒྱབ་ངོས་སུ་བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་སོགས་ཀྱི་རི་མོ་མཆིས། རྡོ་རིང་འདི་ནི་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོ་འཁོད་པའི་གུ་གེའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་འགོར་བཙུགས་པའི་རྡོ་རིང་ཉག་ཅིག་ཏུ་འཁུམས།”ཞེས་བརྗོད་འདུག རྡོ་རིང་ཡི་གེ་འདིའི་མ་བཤུས་ནི།\n“༄།:།དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐུ་རིང་/ལ་བསྟན་པ་དརད་བར་? མཛད་དཀོན་མཆོག་དབུ་འཕང་/བསྟོད་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་རྩེར་ཆབ་མངའ་ཐང་རྒྱང་གསབ་/༄།:།འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོའི་ངོ་ལ། ། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་/ལྷ་སྲས་××××ར་ཛའ་ཕོ་བྲང་/སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ××××××བྱ་ར་ཆན་པོ་/དཀོན་××××××××ས་ཀྱི་དཀོར་/ཁང་པ་××××××ཁར་ལ/བསྔོས××××××××ས་ཀྱིས་/བཞེངས་××××××××/ལ”ཞེས་བཀོད་ཡོད། སྤྱིེར་རྡོ་རིང་ངོས་སུ་མ་གཞི་ནས་ཡི་གེ་མང་པོ་མེད་ཁར་ལྷག་པའི་ཡིག་འབྲུ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ལོ་ཟླའི་ཆར་རླུང་ཁྲོད་འབྱུང་བཞིའི་ཁམས་སུ་འཐིམས་ཟིན། འདིར་མ་ཡིག་གོ་བདེར་ཕབ་ན། དཔལ་གྱི་ལྷ་བཙན་པོ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐུ་རིང་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བར་མཛད། དཀོན་མཆོག་གི་དབུ་འཕང་བསྟོད་ནས་ལྷ་ཆོས་རྩེར་སོན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མངའ་ཐང་རྒྱང་བསྐྱེད། འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོ་ལ་དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་ལྷ་སྲས××××ར་ཛའ་ཕོ་བྲང་སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ××××××བྱ་ར་ཆན་པོ དཀོན××××××××ས་ཀྱི་དཀོར་/ཁང་པ་××××××ཁར་ལ/བསྔོས××××××××ས་ཀྱིས་/བཞེངས་××××××××/ལ་”ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། རྡོ་རིང་འདིའི་ཞབས་སྟེགས་སའི་འོག་དུ་ལུས་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་བླ་ཁེབས་དང་ཞབས་སྟེགས་གང་ཡང་མེད་པས་བླ་ཁེབས་དང་ཞབས་སྟེགས་མེད་པའི་རྡོ་རིང་གི་གྲས་སུ་བཞག་ཆོག་སྙམ་ཡང་། དེ་ནི་དངོས་སུ་བརྟགས་དགོས་པའི་ལས་ཤིག་ཡིན་སྟབས་མིག་སྔར་སྡོམ་ཚིག་འགོད་ཐབས་བྲལ། སྤྱིར་རྡོ་རིང་སྟེང་གི་རི་མོ་ལ་ཡི་གེ་དང་རི་མོ་ཟུང་འབྲེལ་ཅན་དང་། རྡོ་རིང་འགྲམ་གཉིས་ན་སྤྲིན་རིས་ཅན། ངོས་ན་གཡུང་དྲུང་ཅན། ཞབས་ཟུར་ན་ཐམ་རྟགས་ཅན་སོགས་བཀོད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་མང་མོད། རྡོ་རིང་འདིའི་མདུན་ངོས་གོང་ན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་སྐུ་བཞེངས་ཡོད་ལ་འོག་ཏུ་ཡི་གེ་བཀོད་འདུག འདི་ནི་ད་སྔ་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་གྲས་ནས་ཅུང་དཀོན་ཡང་། གྲ་ཕྱི་གཙང་འགྲམ་གྱི་རྡོ་རིང་ནི་གོང་ན་ལྷ་སྐུ་དང་ཡི་གེ་དེའི་འོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པས་བཞེངས་སྟངས་ཅུང་འདྲ་པོར་ཆགས་ཡོད། བྲག་བརྐོས་ཡི་གེའི་ཁྲོད་སྣང་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་པ་ནི་སེར་ཤུལ་འདན་ཁོག་གི་བྲག་བརྐོས་སྐུ་རྟེན་དང་ཡི་གེ་རེད། ལྷ་བླ་མའི་རྡོ་རིང་གི་རྒྱབ་ངོས་སུ་བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་ཞིག་བཞེངས་ཡོད་ཅིང་འདྲ་པར་ལ་བལྟས་ཚེ་འབུར་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་དང་མགོའི་ཏོག་ལ་སོགས་པའང་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་འདུག མཆོད་རྟེན་འོག་ཏུ་གཟུགས་རིས་ཤིག་འདུག་ཀྱང་ཅི་ཡིན་གསལ་ཐག་ཆོད་དཀའ། འབུར་གཟུགས་སུ་བཞེངས་པའི་ལུགས་འདི་ནི་ལེབ་ཁོག་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ་གསུམ་ལྟ་བུ་དང་། བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ་དེར་རྣམ་སྣང་དང་སྤྱན་རས་གཟིགས། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་སྐུ་འབུར་གཟུགས་སུ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། གཞན་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ་ལ་ལའི་སྟེང་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ཡོད་ཀྱང་འབུར་བརྐོས་མིན། དེ་ལྟར་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བསྡུར་ནའང་རྡོ་རིང་འདིར་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཀྱང་འདུག་པས་བཟོ་བཀོད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན།\nཡི་གེའི་མགོར་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཆེ་བ་སྟེ། ༄།:།དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐུ་རིང་/ལ་བསྟན་པ་དརད་བར་? མཛད་དཀོན་མཆོག་དབུ་འཕང་/བསྟོད་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་རྩེར་ཆབ་མངའ་ཐང་རྒྱང་གསབ”ཅེས་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་མངའ་ཐང་རྒྱང་བསྐྱེད་པ་བརྗོད་ཡོད། ཁོང་གིས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་དར་བར་བྱས་པ་ནི། ཐོག་མར་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་ཆོས་ལོགས་མང་པོ་དར་བ་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སུན་འབྱིན་བྱས། 《ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ》ལས། ཆོས་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདིས། ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པའི་ལོག་རྟོག་ཐམས་ཅད་ཞི་དྲག་གི་སྒོ་ནས་ཚར་སྤྱོད(གཅོད)པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའང་དང་པོ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་འདི་བོན་ཀྱི་(གྱིས)བདག་བྱས་ནས་དུར་ཤིད་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། ཨར་རྫོའི་བན་དྷེ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། ཅི་ཡང་མ་གྲུབ་པས་ར་རོག་པོའི་ཁོག་པར་ལག་པ་རྫངས་པ་དང་། ཕད་བུ་ནག་པོའི་ཁོག་དུ་ལག་པ་རྫངས་པ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཅེས་སོགས་ཟེར་ཞིང་སྦྱོར་སྒྲོལ་ཆོས་སུ་སྨྲ་བ་དང་། སྡིག་པ་ཆོས་ལྟར་སྤྱོད་པ་དུ་མ་བྱུང་པ་དེ་དག་སྒེག་(དགག)པར་མཛད། ཅེས་བཀོད་ཡོད། དེ་ནས་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་། བྱིས་པ་ཤེས་རབ་ཅན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཕ་མ་ལ་གསེར་གྱི་བླུས་ནས། ཁ་ཆེར་ལོ་ཙཱ་སློབ་དུ་བཏང་བས། ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་། ལོ་ཆུང་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་བོད་དུ་ཐོན་ནས། སྔ་ཕྱིར། པཎྜི་ཏ་ཤྲ་དྷ་ཀ་ར་ཝརྨ་སོགས་མང་པོ་གདན་དྲངས་ནས། གསེར་ལ་སོགས་པའི་འབུལ་བ་མང་པོ་བྱས་ཏེ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་། རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་དགོངས་འགྲེལ་དང་། ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་མང་དུ་སྒྱུར་ནས་བསྟན་པ་ཤིན་ཏུ་དར་བར་མཛད། གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་དབྱེ་མཚམས་ཀྱང་ལོ་ཆེན་རིན་བཟང་ལ་གཏུག་དགོས་པའི་ཚད་དུ་སླེབས། དགེ་འདུན་ཀྱི་སྡེ་བཙུགས་ནས་སྔགས་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་བཤད་བསྒྲུབ་ཀྱི་གྲྭ་ཆེན་པོ་བཙུགས། སྟོད་འདུལ་གྱི་སྡེ་དང་། ཡོ་གའི་གྲྭ་ཆེན་པོ་བཙུགས་པ་ལ་སོགས་འཆད་ཉན་གྱི་སྲོལ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། འདུལ་བ་སྟོད་ལུགས་སུ་གྲགས་པའང་འདི་དུས་བྱུང་། ཁོང་གིས་བདག་རྐྱེན་སྦྱར་ནས་མཐོ་ལྡིང་ལ་སོགས་གཙུག་ལག་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བཞེངས། འདི་ལྟར་མངའ་རིས་སྟོད་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར། དེ་མིན་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཁྲིམས་མང་པོ་གཏན་ལ་ཕབ་པ། དགེ་འདུན་གྱིས་ཆོས་ལོག་མི་སྤྱད་པའི་ཁྲིམས། དགེ་འདུན་གྱི་ཁྲིམས། ཆོས་འཁོར་བསྟན་པར་བཟུང་བའི་ཁྲིམས། མིས་ཆོས་ལུགས་མ་ནོར་བར་སྤྱད་པའི་ཁྲིམས། བཙན་པོ་ཇི་ལྟར་མཛད་པའི་ཁྲིམས་སོགས་མང་པོ་བཟོས་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་སྲ་བརྟན་དུ་བཏང་ལ། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ལ་གནས་ཐུབ་པའང་རྩ་བ་འདི་དག་ལ་ཐུགས་ཡོད། མངའ་ཐང་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་ལས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ། ༄།:།འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོའི་ངོ་ལ། ། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་/ལྷ་སྲས་××××ར་ཛའ་ཕོ་བྲང་/སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ××××××”འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོ་ལ་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་འཁོར་བཅས་སྤུའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་ནང་དོན་བཀོད་ཡོད། “བྱ་ར་ཆན་པོ་”ཞེས་པའི་ཡབ་སྲས་འཁོར་བཅས་སྤུའི་ཡུལ་དུ་རྟོག་དཔྱོད་དུ་ཕེབས་པར་སྙམ་ལ། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱང་སྲོལ་འདི་ཡོད། “དཀོན་××××××××ས་ཀྱི་དཀོར་/ཁང་པ་××××××ཁར་ལ/བསྔོས××××××××ས་ཀྱིས་/བཞེངས་××××××××/ལ”ཚིག་དུམ་འདི་ནི་ཁ་མི་ཚང་བས་དོན་ཅི་ཡིན་རྟོགས་དཀའ། བསྔོས××××××××ས་ཀྱིས་/བཞེངས་××××××××/ལ”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་སྔ་གཞུག་ལ་བརྟག་ན། རྡོ་རིང་འདི་ནི་བསྔོ་བའམ་ལྷ་ཁང་གང་བཞེངས་པ་དེའི་དཀར་ཆག་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། རྡོ་རིང་དང་བྲག་ལ་བསྔོ་བའམ་དཀར་ཆག་འགོད་པའི་སྲོལ་འདི་དུས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་ཡོད་པ་ནི། སྤྱི་ལོ་826ལོའམ་838ལོར་བཞེངས་པའི་སྤུ་ཧྲེང་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་དང་། སྤྱི་ལོ807ལོར་བཞེངས་པའི་འབིས་མདོའི་སྐུ་རྟེན་བརྐོས་བཞེངས་ཀྱི་དཀར་ཆག་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ་ལྟ་བུ། ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་རྡོ་རིང་འདི་སྤུ་ཧྲེང་རྡོ་རིང་ཤར་ངོས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་ཆ་འདྲ་ཡང་ཡིག་འབྲུ་མང་པོ་མི་གསལ་བས་དེ་གཉིས་ལས་གང་ཡིན་ཐག་གཅོད་དཀའ། གང་ལྟར་རྡོ་རིང་འདི་ལས་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཡབ་སྲས་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བ་དང་མངའ་ཐང་རྒྱང་བསྐྱེད་པ་ཤེས་ཐུབ། སྤུ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་གླང་ཆེན་གཙང་བོའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་ལ་རོང་ཆུང་གི་སྤུ་ཞེས་པའི་ལྷ་ཁང་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། 《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས》སུ། ཁོ་རེས་གཙང་དང་རོང་གི་ས་མཚམས། ཁོ་རེ་ལ་ཐོག་ཡན་ཆད་མངའ་འོག་དུ་བསྡུས། ཞེས་འཁོད་ཡོད་པས་སྐབས་དེའི་མངའ་ཁོངས་རོང་གི་མཚམས་སུ་བསྐྱེད་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།\nལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ནི་གུ་གེར་དབང་མཛད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན། སྐབས་དེར་ཆོས་ལོག་གང་མང་བྱུང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཟང་ཟིང་དུ་བཏང་མོད། ཁོང་གིས་ཐབས་མཛངས་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མངའ་རིས་སྟོད་འདིར་དར་བར་བྱས་པ་དང་། ལྷག་པར་ལྷ་ཁང་མང་པོ་བཞེངས་ཏེ་འཆད་ཉན་གྱི་སྲོལ་བཙུགས། མཐར་སྲས་དང་བཅས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སྐུ་ཚེ་གང་བོར་སངས་རྒྱས་བསྟན་པར་བྱས་པ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པ་སོགས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ལ་སྐུ་དྲིན་ཆེ་བས་ཡུལ་དེའི་མང་ཚོགས་སམ་མི་སྒེར་གང་རུང་ནས་ཁོང་གི་ཆེ་བ་དང་མཛད་རྗེས་བརྗོད་ཕྱིར་བཞེངས་པར་འདོད་དེ། ཁོང་གིས་དངོས་བསྐུལ་གང་ནས་བཞེངས་ཀྱང་རྡོ་རིང་གི་བཟོ་བཀོད་དང་བོང་ཚད་སོགས་དེ་འདྲ་ཉམ་ཐག་པ་ཞིག་ཡིན་མི་སྲིད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་994ནས་1012ལོར་བཞེངས་པའི་སྟོད་ལུང་ཡབ་ཕུ་ར་ཚག་དགོན་གྱི་རྡོ་རིང་ནི་བཙན་པོ་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ནང་བཞིན་དཔངས་མཐོ་ཞིང་གླིང་བཞི་ཡིན་ལ་བཞེངས་མཁན་ཡང་མི་སྒེར་ཡིན་པ་དང་། འཕན་པོ་རྒྱལ་ལུག་ལྷས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྡོ་རིང་དང་། གྲ་ཕྱི་གཙང་འགྲམ་གྱི་རྡོ་རིང་སོགས་ཚང་མ་གོང་གི་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལས་ཕྱོགས་གང་ནས་ཀྱང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱིར་ན་རྡོ་རིང་འདི་དག་དུས་རབས་གཅིག་ལ་འཁེལ་ཡོད་པས་ཁྱད་པར་དེ་ཙམ་ཡོད་མི་དགོས་པ་མ་ཟད། སྒོས་སུ་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ནི་ཆོས་སྲིད་གང་གི་ཟད་ནས་ཀྱང་གུ་གེའི་ཡུལ་གྱི་ཏོག་ལྟ་བུ་ཡིན་སྟབས་རྡོ་ལེབ་ཅིག་གི་ངོས་ལ་ཆེས་སྤྱིར་བཏང་ཙམ་བཀོད་ནས་བཙུགས་ཡོད་པས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ།\nརྡོ་རིང་འདི་ནི་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་འཁོད་པའི་གུ་གེའི་རྒྱལ་རབས་དུས་འགོར་བཙུགས་པའི་རྡོ་རིང་ཞིག་ཏུ་འདོད་ཆོག་སྟེ། རྡོ་རིང་དུ། ༄།:།འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོའི་ངོ་ལ། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་/ལྷ་སྲས་××××ར་ཛའ་ཕོ་བྲང་/སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ××××ཞེས་ལོ་ཚིགས་དང་ས་གནས་གསལ་པོར་འཁོད་ཡོད། དེས་ན་འབྲུག་གི་ལོ་འདི་སྤྱི་ལོ་ནམ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པ་དང་“ཕོ་བྲང་སྤུར་ཕེབས་པའི་ཡུལ་སྤུ”ཞེས་པའི་སྤུ་འདི་ཡུལ་གང་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་ནི་《ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ》་ལས། ཐོ་གླིང་ཁང་དམར་དཔེ་མེད་ལྷུན་གྱི་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་བཏགས། དབུས་སུ་བསྟན་པའི་གཙོ་བོའི་སྐུ་བཞེངས། གླིང་སོ་སོར་ཡོ་ག་རྡོར་དབྱིངས་ཀྱི་ལྷ་ཚོགས་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་གི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་སྨན་སྤོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོགས་རུས་སུ་བགྱིས། མེ་སྤྲེ་ནས། ཤིང་ཕོ་འབྲུག་གི་བར། ལོ་སྲིལ་པོ། བརྒྱད་སོང་། མཆོད་པའི་རྐྱེན་དང་ཞབས་ཏོག་གི་རྐྱེན་ཡང་། མང་དུ་བཙུགས་སོ།། གཞན་ཡང་པུ་ཧྲངས་ཀྱི་ཁྭ་ཆར་དུ། ཡིད་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་། ཀ་བ་བརྒྱ་ཐམ་གླིང་ཕྲན་དང་བཅས་པ། དབུས་སུ་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་སྐུ་བཞེངས། པོ་ཏི་ཏ་པོ་ལྕོག་ལ་རྒྱན་གྱི་ལྷ་ཁང་། མར་ཡུལ་དུ་ཉར་མའི་ལྷ་ཁང་། དབུས་སུ་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་སྐུ་བཞུགས་པ། མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ། ང་རའི་ཀ་ནམ་གྱི་ལྷ་ཁང་། དྲུག་པག་གི་ལོ་ནའི་ལྷ་ཁང་། རོང་ཆུང་གི་སྤུའི་ལྷ་ཁང་། བི་ཝར་གྱི་ཀར་པག་ལྷ་ཁང་།ཞེས་རྡོ་རིང་དུ་བཀོད་པའི་འབྲུག་ལོ་ནི་རྣམ་ཐར་ལས་བྱུང་བའི་ཤིང་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1004ཡིན་པ་དཔག་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་ནི་རྣམ་ཐར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ནས་མེ་ཕོ་སྤྲེ་ལོ་ལ་མཐོ་གླིང་གི་ལྷ་ཁང་ཆེན་པོའི་སྨངས་བྲིས་སོ། མེ་མོ་བྱའི་ལོ་དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་གི་ངོ་ལ། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད། དེ་བ་རཱ་ཛ། ན་ག་རཱ་ཛ་རྣམས་དབེན་གནས་ས་རྒམ་ན་བཞུགས། སྲས༢རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚེ།ཞེས་མེ་མོ་བྱི་ནི་སྤྱི་ལོ་997ལོར་འཁེལ་བ་དང་། གོང་དུ་བཀོད་པའི་འབྲུག་ལོ་འདི་ལྕགས་འབྲུག་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་སྤྱི་ལོ་980ཡིན་པས་དོན་དངོས་དང་མཐུན་ཐབས་བྲལ། གཞན་རྣམ་ཐར་དེ་ཉིད་ལས། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་འདི་ལ་སྲས་ཞི་ཁྲོ་གཉིས། སྲས་མོ་ལྷའི་མེ་ཏོག་དང་་གསུམ་འཁྲུངས་པའི་ཅེན（གཅེན）་ སྐུ་འཁྲུངས་པའི་གཅེན་ལྷ་ལྡེ་མགོན་མེ་ཕོ་སྤྲེའུའི་ལོ་ལ་ཀ་ཏུ་རྒམ་དུ། པཎྚིཏ་དྷརྨ་ཕ་ལ་དང་། ལོ་ཚ（ཙ）་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་བཤེགས(གཤེགས)། དེ་བ་རཱ་ཛར་མཚན་གསོལ། ་་་ཡོས་ཀྱི་ལོ་ལ་གྲོངས། དེའི་གཅུང་པོ་ལྷ་སྲས་ལྷ་འཁོར་བཙན། བྱི་བའི་ལོ་ལ་འཁྲུངས། བཅུ་གཅིག་པ་ས་ཕོ་ཁྱིའི་ལོ་ལ་དགེ་སྙེན（བསྙེན）་མཛད། ན་ག་རཱ་ཛར་མཚན་གསོལ། ཉི་ཤུ་རྩ་གུ་པ་འབྲུག་གི་ལོ་ལ་སྙེན（བསྙེན）་པར་རྫོགས་ནས། ལོ་ངོ་བཅུ་གཅིག དེ་ནས་གཅེན་གྲོངས་ནས་ལོ་ངོ་༤ར་བསྟན་པ་བསྐྱངས། ང་ལྔ་པ་ལ་རིའི་གནས་སུ་ཞི་བར་གཤེགས་སོ།།སྲས་ཆེ་བ་དེ་བ་རཱ་ཛ་སྤྱི་ལོ་996ལོར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་1027ལོར་གཤེགས། རྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་ར་ཛ་ནི་སྲས་གཉིས་ལས་གང་ཡིན་ངོས་འཛིན་དཀའ་རུང་གོང་ནས་ཡི་གེ་འགའ་གསུབ་ཡོད་པར་བརྟགས་ན་སྲས་ཆུང་བ་ན་ག་རཱ་ཛ་ཡིན་པ་ཡིག་ཆ་གང་ལས་ཀྱང་ཆེ་ཆུང་གི་གོ་རིམ་གསལ་པོ་ཡིན། དེ་མིན་སྲས་གཉིས་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་དུ་སྲས་ཆེ་བར་ལྷ་ལྡེ་མགོན་བཙན་དང་ཆུང་བར་ལྷ་འཁོར་བཙན་དུ་འབོད། གལ་ཏེ་རྡོ་རིང་ནི་ཁོང་གཉིས་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བའི་ཡར་སྔོན་དུ་བཞེངས་པའི་དབང་དུ་བཏང་ཚེ་ར་ཛའ་ཞེས་པའི་མཚན་ཟུར་དེ་ཡོང་དོན་མེད་པ་ཤེས་དགོས་པ་དང་།སྲས་ཆུང་བ་ན་ག་རཱ་ཛ་ནི་སྤྱི་ལོ་988ལོར་འཁྲུངས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་1042ལོར་འདས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ཆུ་འབྲུག་(སྤྱི་ལོ་1052)དང་། ལྕགས་འབྲུག་(སྤྱི་ལོ་980)། མེ་འབྲུག་(སྤྱི་ལོ་956)གང་ལའང་མཐུན་དཀའ་ཞིང་རྣམ་ཐར་ལས་ཀྱང་ཤིང་ཕོ་འབྲུག་ལོར་ལྷ་ཁང་མང་པོ་བཞེངས་པའི་གྲས་སུ་རོང་ཆུང་གི་སྤུའི་ལྷ་ཁང་ཡང་ཐོན་འདུག་པས་ཤིང་འབྲུག་སྟེ(སྤྱི་ལོ་1004)ཡིན་པ་དོན་ལ་གནས་བར་སེམས། དེ་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་མང་པོའི་ཁྲོད་དེ་བ་ར་ཛ་དང་ན་ག་ར་ཛ་གཉིས་ཡེ་ཤེས་འོད་ལ་འཁྲུངས་པ་མིན་པར་ཁོ་རེ་ལ་འཁྲུངས་བར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་དེའང་ཡོ་བསྲང་བྱས་ཡོད།\nརྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་ཐར་ནང་བྱུང་བའི་རོང་ཆུང་གི་སྤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཡིན་པར་འདོད་དེ། སྔོན་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་དུས་སུའང་ལྷ་ཁང་མང་པོ་བཞེངས་པར་མཚམས་རེར་ཕོ་བྲང་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་། 《མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས》་ལས། ་་་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་ང་རའི་ཀ་ནམ་གྱི་ལྷ་ཁང་། རེ་སག་གི་མོ་ནང་གི་ལྷ་ཁང་། རོང་ཆུང་གི་སྤུའི་ལྷ་ཁང་། པི་ཝར་དཀར་སག་གི་ལྷ་ཁང་སོགས་གཙུག་ལག་ཁང་བརྒྱ་རྩ་དང་། མཆོད་རྟེན་དཔག་མེད་བཞེངས་སོ།།ཞེས་རོང་ཆུང་གི་སྤུའི་ལྷ་ཁང་ཞེས་ས་མིང་དངོས་སུ་ཐོན་ལ་ལྷ་བླ་མས་སྐབས་བཞེངས་པར་བཀོད་པ་དང་། 《ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་། ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ། རྔོག་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་གསུམ་གྱི་རྣམ་ཐར》་ལས་ཀྱང་། “རོང་ཆུང་གི་ཕུ་”ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེས་ན་ཕོ་བྲང་སྤུ། ཡུལ་སྤུ་ཞེས་པ་ས་གནས་གང་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཞེས་ན། དེང་སྐབས་ཀྱང་སྒྲ་གདངས་མ་ཉམས་པར་སྤུ་ཞེས་འབྲི་ཞིང་གླང་ཆེན་གཙང་བོའི་རྒྱུད་དུ་གནས་པ་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་斯布ཞེས་བྲིས་ཡོད། རོང་ཆུང་གི་སྤུ་ཞེས་པའི་ལྷ་ཁང་དེ་ནི་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་ཁོངས་སུ་ཡོད་པས་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་དང་ཡིག་ཚང་གཞན་རྣམས་ངོ་འཕྲོད་ལ་སྐབས་དེའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱང་ཅུང་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ།\nརྡོ་རིང་ཡི་གེ་འདི་ལ་ཡིག་འབྲུ་མང་པོ་མེད་ཀྱང་སིལ་བུའི་དུས་ཀྱི་ཡི་གེའི་འབྲི་སྟངས་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ན་དཔྱད་གཞི་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། རྡོ་རིང་ཡི་གེ་འདིར་བཙན་པོ་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་ནང་བཞིན་ཚིག་ཉུང་དོན་འདུས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཏེ། “༄།:།དཔལ་ལྷ་བཙན་པོལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐུ་རིང་/ལ་བསྟན་པ་དརད་བར་? མཛད་དཀོན་མཆོག་དབུ་འཕང་/བསྟོད་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་རྩེར་ཆབ་མངའ་ཐང་རྒྱང་གསབ”ཅེས་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ལ་དཀོན་མཆོག་གི་དབུ་འཕང་བསྟོད། ཆབ་སྲིད་མངའ་ཐང་དར་བ་སོགས་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པས། ཚིག་དུམ་འདིའི་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་འདྲ་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། “༄།:།འབྲུག་གི་ལོ་དགུན་ཟླ་དང་པོའི་ངོ་ལ།། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་/ལྷ་སྲས་××××ར་ཛའ་ཕོ་བྲང་/སྤུར་ཕེབས་ཡུལ་སྤུ××××××བྱ་ར་ཆན་པོ་/དཀོན་××××××××ས་ཀྱི་དཀོར་/ཁང་པ་××××××ཁར་ལ/བསྔོས××××××××ས་ཀྱིས་/བཞེངས་××××××××/ལ”། ཚིག་འདི་ནི་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་རྙིང་ལོ་རྒྱུས་དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་སྟེ། དཔེར་ན། བྱ་གག་གི་ལོ་ལ། བཙན་པོ་མེར་ཀེ་ན་བཞུགས། བློན་ཆེན་སྟོང་བཙན་འ་ཞ་ཡུལ་ན་མཆིས་པར་ལོ་གཅིག་ཅེས་ཐོག་མར་ལོ་ཚིགས་བཀོད། རྗེས་ནས་གནས་གང་ན་བཞུགས་པ་བརྗོད། མཐར་བྱ་བ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་བཞིན་པ་བཤད་ཡོད་པ་དང་། གོང་གི་ཚིག་དུམ་འདི་ཡང་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ནི་མིག་རྒྱང་རིང་བ་དང་། སྔོན་སོང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱེད་མཁས་པའི་སྐྱེས་བུ་རླབས་ཆེན་ཞིག་སྟེ། “ཤིང་མོ་ལུག་གི་དབྱར་ཟླ་འབྲིང་པོ་ལ་ལྷ་བླ་མ་ཡི་ཤེས་འོད་འདི་ཉིད། ཡུལ་པུ་ཧྲངས་སུ་ཕྱགས(ཕྱག)ཕེབས། ཝི་ཕུག་མདོར་བསྟོད་(སྟོད) སྨད་ཀྱི་མཆེད་ཁུ་དབོན་བྱིན་གདན་འཛོམ།མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་འབངས།བོད་ཞང་དྲན་ཤེས་པ་ཡོ་(ཡོངས)ཚོགས། བསྟོད(སྟོད་)ཕྱོགས་འདི་ཇི་ལྟར་བགྱིས་ན་བདེ་བར་འགྱུར། བདེ་བར་འགྱུར་བའི་ཡན་ལག ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་ཞལ་མངའ(སྔ)ནས། སྐྱེ་བོ་རྗེས་འབངས་ཡོངས་ལ་བཀའ་བརྩལ། མཆིད་གོང་དུའང་གསོལ། འབངས་སོ་སོར་ཡང་མཆིད་གྲོས་བརྩལ་དེ་(ཏེ)། སྤྱིར་བཏུན་ཏེ་བསྡུས་ནས། མོལ་ཆད་དཀར་ཆག་ཏུ་བགྱིས་པའི་གཞི། བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་རྒྱ་ཁྱོན་མི་ཆེ་བ་ཞིག་ལ། བློ་བུར་(གློ་བུར)བའི་རྒྱལ་བོ༡གི་མངའ་མཛད་ནས། བོད་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་དུས་ལ་བབ་པས། འགྲེང་མོའི་ཆོག་གི་ཆོས་ལུགས་མ་ནོར་བ་སྤྱད་དེ། ཡུལ་དབུས་བདེ་ཞོང་ཐར་སྐྱེས། བཙན་པོ་ཞལ་༡གིས་མངའ་མཛད་པས་ནི་མངའ་རིས་ལ་ཕྱོགས་མེད། འབངས་ཡོ(ཡོངས)རྗེ༡ཉིད་ལ་བརྟེན་པས་ནི། ཚན་དང་རིས་སུ་མི་ཕྱེད་པ་ཞིག་ལས། བར་ཞིག་ཚུན་ཆད་བོད་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ལས་དགེ་བ་ཟད་པས།མངའ་མཛད་དབུ་གྲངས་མང་། མངའ་རིས་ཕྱོགས་བཟུང་ཞིང་། འབངས་སྐོལ་ཚན་ཆེས་པས། དབུས་རུ་གཡོན་རུའི་འཁྲུག་པ་དང་། ངག་ལོག་གི་ཁེངས་ཡན་ཆད་ཀྱིས། བཀའ་ཁྲིམས་རྣམས་ཉམས་དམས་སྟེ་(ཏེ)། རང་དབང་སིལ་བུར་གྱུར་བ་འདྲ།”  ཞེས་པས་མཚོན་ཐུབ་པ་དང་། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་སུའང་རྒྱལ་བློན་ཚང་མས་གནས་གཅིག་ཏུ་བག་མེད་ཀྱི་འཚོ་བ་མི་རོལ་པར་མངའ་ཁོངས་ས་གནས་གཞན་དུ་འཁོར་བསྐྱོད་སྒོས་ཕྱོགས་སོ་སོའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་བཞིན་པ་ལོ་རྒྱུས་དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ལས་ཤེས་ནུས་ལ་དེའང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་གནད་གཅིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཆོག ལྷ་བླ་མས་ཀྱང་རྒྱལ་སྐྱོང་སྲོལ་བཟང་དེ་ཉིད་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ནས་སྲས་དང་བཅས་སྤུའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་ས་གནས་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པར་ཡོང་བར་འདོད་དེ། རྡོ་རིང་ཡི་གེ་ལས་“བྱ་ར་ཆན་པོ”ཞེས་བཀོད་ལ། བྱ་ར་ནི་ལྟ་རྟོག་གམ་ཉིན་མོའི་སོ་བ་བྱས་པའི་དོན་དུ་གོ་བས་ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་དུ་ཕེབས་པ་ཡིན་སྙམ་པའི་དོགས་པ་འདུག་ཀྱང་ཡི་གེ་ཁ་མི་ཚང་བས་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ།\nདབུ་ཁྱུད་འབྲི་བའི་སྲོལ་ནི་བཙན་པོ་སྐབས་སུ་བཞེངས་པའི་རྡོ་རིང་ཚང་མར་ཁྱབ་ཀྱང་འབྲི་ཚུལ་ཐད་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལ་མཚོན་ན། དབུ་ཁྱུད་ཕྱེད་ཀ་ལ་ཉིས་ཤད་ཅན་(༄། །)མང་བ་དང་། དཔེར་ན། ཞོལ་རྡོ་རིང་། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྡོ་རིང་། འཕྱོངས་རྒྱས་སྟག་རྩེ་རྡོ་རིང་ཡི་གེ། ཞ་ལྷ་ཁང་གི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་སོགས་ཚང་མར་དེ་བཞིན་ཡིན་མོད། ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་རྡོ་རིང་གི་དབུ་ཁྱུད་ནི་བཙན་པོ་སྐབས་དང་ཁྱད་པར་ཅུང་ཡོད་དེ། རྡོ་རིང་གི་དབུ་ཁྱུད་ཕྱེད་ཀ་རྗེས་ན་ཤད་གཅིག་དང་བར་ན: འདི་ལྟ་བུའི་ཚེག་གཅིག་དང་དེའི་རྗེས་ན་ཤད་གཅིག(༄།:།) བཅས་འབྲི་སྟངས་ཐད་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད།\nབརྡ་སྤྲོད་ཐད་དེང་སྐབས་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་མོད། འ་མཐའ་དོར་མེད་པ་ར་ཛའ་ཞེས་འ་མཐའ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། ད་དྲག་ཀྱང་སྦྱར་ཡོད་པ་བསྟན་པ་དརད་ལྟ་བུ། ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན་འ་མཐའ་དང་ད་དྲག་ནི་སྐད་གསར་བཅད་གཉིས་པའི་སྐབས་དོར་བ་《བརྡ་གསར་རྙིང་གི་རྣམ་གཞག་ལི་ཤིའི་གུར་ཁང》་ལས། དེ་དག་ཏུ་ད་དྲག་དང་དཔྱིད་སླ་ར་བ་སོགས་དང་། དེའ་ལའ་ནིའ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་སྦྱར་བ་ནི་སུམ་རྟགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡིན་ཀྱང་དོན་ལ་ཐོབ་པ་གཞིར་བཅས་ནས་ཡི་གེ་ཉུང་བའི་སླད་དུ་བཞག་པ་དང་། ཡང་། མྱེད། མྱིན་སོགས་ཡ་བཏགས་པ་དང་། རལ་གྱི་སོགས་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁ་ཅུག་གིས་ཡུལ་སྐད་ཤོར་བར་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ།།་་་བཀས་བཅད་གཉིས་པོ་དེ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་ཡན་ལ་ཆད་དུ་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་ལ་སོགས་པས་མཛད་པ་ཡིན་ནོ།ཞེས་བཀོད་ཀྱང་རྡོ་རིང་འདིར་སྔོན་ལྟར་བྱུང་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དུ་ཁོང་གིས་དངོས་སུ་མཛད་པའི་བཀའ་ཤོག་དུའང་འ་མཐའ་བྲིས་ཡོད་དེ། “ཇི་སྐད་དུ་ཡང་། ཡེ་ཤེས་རྒྱས་པའི་མདོའ་དང་། དགེ་སྡིག་སྟན་པའི་མདོའ་༢ཀ་ལས། ”ཞེས་དང་། གཞན། སྟོད་ལུང་ཡབ་ཕུ་ར་ཚག་དགོན་གྱི་རྡོ་རིང་བཞེངས་པའི་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་994ནས་སྤྱི་ལོ་1012བར་ཡིན་པ་དང་། དེར་ཡང་ “ཆབ་སྲིད་རྒུང་བས་མཐོའ་སྟེ།”ཞེས་འ་མཐའ་སྦྱར་ཡོད། དུས་སྐབས་འདིར་ད་དུང་འ་མཐའ་འགོད་པའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ཡིག་ཚང་འདི་དག་གིས་བདེན་དཔང་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། རྡོ་རིང་འདིར་ད་དུང་“མྱི་བཀུར་རེ། མྱི་མཆོད་རེ་།” མ་ལ་ཡ་བཏགས་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་བྱུང་བས་ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་གི་བཞེད་པར་བསམ་དགོས་ལ་གནད་འདིར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཆའང་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར་ཡོད།\nམདོར་ན་རྡོ་རིང་འདི་ནི་ལྷ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཆེ་བ་བརྗོད་པ་དང་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་དུ་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བཞེངས་བར་བརྗོད་པའི་སྐོར་གྱི་དཀར་ཆག་རྡོ་རིང་ངམ་བསྔོ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་མིན་བོད་སིལ་བུའི་དུས་ཀྱི་རྡོ་རིང་བཞེངས་སྟངས་དང་། ཡི་གེ་འགོད་སྟངས། བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན། སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །\nགུ་གེ་པཎྚིཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013:22.10.33.18.20.\nགུ་གེ་པཎྚིཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས། བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014:149.\nགུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ། མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། 84.\nགུ་གེ་ཁྲི་ཐང་བ་སོགས། ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་། ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ། རྔོག་ལོ་ཙཱ་བ་བལོ་ལྡན་ཤེས་རབ་གསུམ་གྱི་རྣམ་ཐར། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། 55.\nདགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007:100.\nསྐྱོགས་སྟོན་རིན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས། བརྡ་གསར་རྙིང་གི་རྣམ་གཞག་ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015:2.\nཆབ་འགག་རྟ་མགྲིན། བོད་ཡིག་རྡོ་རིང་ཞིབ་འཇུག བོད་ལྔོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012:161.