Maan e wla be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n i nun ngowa kanlɛ’n i ase | Ɲanmiɛn klo e\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Altaï Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Douala Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Féroïen Ga Gallois Garifuna Grec Groenlandais Guarani Gujarati Guna Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Iloko Indonésien Islandais Japonais Jula Kabye Kachin Kannada Kazakh Kekchi Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Kosrae Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes taïwanaise Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lhukonzo Lifu Lituanien Lomwe Luganda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Oromo Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quiché Rarotongan Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swati Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainien Umbundu Urhobo Venda Vezo Wallis Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nBe yasua lika’n annzɛ be bla lika’n i nun ngowa kanlɛ’n ti aeliɛ kun mɔ Ɲanmiɛn klomɛn i ɔ. Afin ɔ yo maan sran bu i ngunmin i wun akunndan, kpɛkun aeliɛ sɔ’n yo be akunndan’n i fiɛn. Sran nga ɔ yo i sɔ like’n, ɔ́ wá bú i kɛ bian nin bla be wun kunndɛlɛ ngunmin ti yɛ be yili be ɔ. Ɔ wunmɛn i wlɛ kɛ bian nin bla nna bɔbɔ’n, ɔ ti sran nɲɔn be wun klolɛ’n i nzɔliɛ like. Ɔ bu i kɛ bian nin bla nna ngunmin ti yɛ be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n o lɛ ɔ. Sanngɛ i sɔ aeliɛ’n i nun fɛ nga be kunndɛ’n ɔ ti kpe kan. Nanwlɛ, “bla nin bian kunndɛlɛ, sa tɛtɛ yolɛ, be konvi b’ɔ sɔ nyannzuɛn sa mun’n” mɔ be ti e asiɛ’n su wa nzuɛn’n, ɔ fata kɛ e wla be ase. Sanngɛ, be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n i nun ngowa kanlɛ aeliɛ sɔ’n, ɔ kwlá ukaman e naan y’a wla ninnge sɔ’m be ase. Afin ɔ klɔklɔ e asiɛ’n su wa nzuɛn sɔ’n.—Kolɔsfuɛ Mun 3:5.\nAkoto Pɔlu waan: “N sran kpa mun, maan e wla sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase. Sɛ e waan e nyin yi Nyanmiɛn’n, maan e nian e wun kpa kɛ nán maan sa kaan sa tran e nin i e afiɛn.” (2 Korɛntfuɛ Mun 7:1) Sɛ ndɛ ngalɛ’n i su nantilɛ’n ti kekle man e’n, nán maan e wla bo e wun. Zoova “yaci sran wun sa cɛ i” titi, kpɛkun ɔ ukɛ i. (Jue Mun 86:5; Lik 11:9-13) Aeliɛ sɔ’n i ase wlalɛ nun’n, blɛ wie nun’n, e kwla tɔ. Sanngɛ kannzɛ bɔɔ ɔ ti sɔ o, e wun ase mɔ e wla naan y’a yaci i sɔ aeliɛ’n, ɔ kle kɛ e akunndan’n ti kpa. Maan e si kɛ “Nyanmiɛn ti dan tra e klun akunndan’n, yɛ ɔ si sa’n kwlaa.” (1 Zan 3:20) Nán sa tɛ nga e yo be’n be ngunmin yɛ Ɲanmiɛn nian ɔn. Ɔ wun e sran’n i wafa wunmuan nga e ti’n. I ti’n, kɛ e kpan e flɛ i kɛ ɔ si e aunnvuɛ’n, ɔ tie. Ɔ maan wafa kunngba nga kɛ sa tɔ’n, bakan kun wanndi ko talo i si sa’n, nán maan e yaci Ɲanmiɛn srɛlɛ aenvuɛ su le. Zoova yó maan e klun akunndan’n yó sanwun. (Jue Mun 51:3-14, 19; Ezai 1:18) Ɔ ti su kɛ e kunndɛ kɛ é yó e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i nuan su like. I wie yɛle kɛ sɛ e mian e ɲin e wla bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i ase’n, nán maan e nin sran tɛ mun e san nun wie kusu. *\nSɛ be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n i nun ngowa kanlɛ’n i ase wlalɛ’n ti tankaan man e’n, maan e koko e kle e osufuɛ kun m’ɔ ti Klistfuɛ’n, annzɛ e janvuɛ kun mɔ w’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n. *—Nyanndra Mun 1:8, 9; 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:14; Tit 2:3-5.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Awlobo wie’m be nun’n, kɛ ɔ ko yo naan b’a nian wafa nga be fa ɔrdinatɛli’n di junman awlo lɔ’n su’n, lika nga sran ngba kwla wun i’n, lɛ yɛ be sie i ɔ. Asa kusu awlobo wie nun’n, like wie mɔ be kwla jran ninnge sukusuku mɔ be nin nianlɛ fataman’n, be fa sie i ɔrdinatɛli’n nun. Sanngɛ ninnge sɔ’n, nán be ngba yɛ be kwla lafi su ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Afɔtuɛ nga be ukali sran wie mun naan b’a wla i sɔ aeliɛ’n i ase’n, be yɛ: Maan e fa e akunndan’n e sie like uflɛ su. (Filipfuɛ Mun 4:8) Nán maan e nian ninnge nga bé klɔ́klɔ́ konvi tɛ’n. (Jue Mun 119:37) Maan e srɛ naan “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n” ɔ uka e. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) Maan e wla e wun ase e di e min’n i junman’n.—1 Korɛntfuɛ Mun 15:58.


Luk 22 YRENT - Zuif 'nɔn tranun -le 'si nɛn waa 'wʋ - Bible Search\nLuk 21 Luk 23\nZuif 'nɔn 'tanɔn 'o 'ci 'pa 'nan 'o Zozi 'tɛ\n(Mt 26.1-5; Mk 14.1-2, 10-11; Zan 11.45-53)\n1Zuif 'nɔn tranun -le 'si nɛn waa 'wʋ nɔanba -ji bɛ, -a "fɛdi "ta bɔa. "Fɛdi zɩɛ -a da nɛn minnun 'kpɔun nɛn 'mannyan 'ka "va "dɩɛ -a -ble. 2Tʋ zɩɛ -a man bɛ, te Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn a Zozi 'man -fɔɔnan, 'nan -e 'o -tɛ 'e yɔɔdɩ. Kɔɔ "klan a o ji minnun -le "wɛan.\nZudazi 'e pei -fɔ Zuif 'nɔn 'tanɔn 'va\n(Mt 26.14-16; Mk 14.10-11)\n3Satan -fɔ Zudazi nɛn waa laabo "nyian Karioti bɛ -a -sru. Zozi -srunɔn 'fuda "fli 'bɔ 'va min -tʋ nɛn. 4Zudazi zɩɛ e -kʋ Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee minnun tanɔn nɛn o yiɛ -tɔa Bali -pan 'kɔn 'va bɛ o va. Ɛn 'wɩ nɛn kɔ 'e drɛ 'lɔɔ -e 'e Zozi 'nɔn -wlɛ "bɛ, yaa 'vɩ -wlɛ. 5'Wɩ zɩɛ e o ci nran. -A -nan nɛn waa 'vɩ -yrɛ 'nan, o "lala -nɔan -yrɛ. 6E wɩɩ "man, ɛn zɩ kɔ 'o drɛ 'lɔɔ -e 'o Zozi 'kun te minnun 'ka 'nan dɩɛ, yaa man -wɛɛdɩ 'sia.\nZozi 'lee 'e -srunɔn fɛ -nyranman blɩ 'e cin va\n(Mt 26.17-30; Mk 14.12-25; Zan 13.21-30)\n7"Fɛdi nɛn Zuif 'nɔn 'kpɔun nɛn 'mannyan 'ka "va "dɩɛ -a -ble "da "bɛ e 'bɔ. Waa drɛdɩ 'sia, ɛn yi nɛn o 'blanun -tɛɛman -e 'o tranun 'si nɔanba -ji "fɛdi -blɩ bɛ e 'bɔ. 8-A -nan nɛn Zozi Piɛri 'lee Zan 'pa 'sia. E 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'kʋ 'fla -cee "fɛdi fɛnun man drɛ, 'dʋ -e -kaa -blɩ.»\n9Ɛn waa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Nyin zia nɛn i ya "vale 'kʋ 'kʋ -a drɛ?»\n10Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Te ka 'bɔla 'fla bɛ, ka min -tʋ ye, te 'yi 'tɔbɔ a -yrɔ. 'Ka 'kʋla -a -sru! 'Kɔn nɛn e -ko -ji bɛ, 'ka 'kʋ waa! 11'Ka vɩ 'kɔn zɩɛ -a san lɛ 'nan: ‹Bali -le 'wɩ "paazan "e 'nan, 'kʋ vɩ 'yiɛ 'nan, 'kɔn "bʋ "nɛn 'kʋ 'vale 'an -srunɔn 'a, kʋ "fɛdi fɛnun -ble -ji bɛ, e ya nyin zia?› 12Min zɩɛ e 'kɔn "bʋ -dan tʋ -kɔɔnman 'cɛɛ 'kɔn 'ta lou te -a -ji a 'e drɛdɩ "fo. Fɛ zɩɛ -a -nan nɛn 'ka -cee "fɛdi fɛnun man drɛ!»\n13Zozi -srunɔn zɩɛ o -kʋ, ɛn waa 'yɩ "le zɩ Zozi -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. -A -nan nɛn o 'wee "fɛdi fɛnun man drɛdɩ 'sia.\n14Zɩ "fɛdi fɛnun -blɩ tʋ 'bɔ bɛ, ɛn Zozi 'lee 'yee 'pasianɔn 'nyran fɛnun -sru. 15Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Kaa tranun 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi 'gʋɛ, maan wɛɛ 'kpa tɩglɩ 'nan -kaa -blɩ 'e cin va 'vaa -e 'mɛn yra yɩ tʋ 'e bɔ. 16Kɔɔ maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, ma'an "nyian -a pee ble dɩ, -trilii, ɛn tʋ nɛn Bali "fɛdi 'bɔ 'ci "sia 'cɛɛ -yee mingɔnnɛn trɛ da bɛ e bɔa.»\n17-A -nan nɛn Zozi 'kulenɛn 'tʋ 'si, e Bali muo "fɔ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'si -e 'ka mlin 'sɛzɛnɔn! 18Maan ve 'cɛɛ 'nan, ma'an "nyian rɛzɛn -wɛn pee mlian dɩ, -trilii -e Bali -le mingɔnnɛn trɛ 'e 'ta.»\n19"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kpɔun 'si, e Bali muo "fɔ, yaa "nɛn jɛɛn, ɛn yaa -nɔn -wlɛ. E 'nan -wlɛ 'nan: «-Nyrɛn 'gʋɛ, 'an 'kɔlɛ nɛn. -Yɛɛ -taa "drɛlɛ 'sraga bʋvɛ -a Bali lɛ 'ka 'lɛji. 'Wɩ nɛn an cɩ -a drɛnan 'gʋɛ, 'ka drɛ, te 'an 'cin -tɔala 'ka 'ji!»\n20O cɛɛn fɛnun -blɩdɩ man, ɛn e 'kulenɛn 'nyranman 'si. E 'nan -wlɛ 'nan: «'Kulenɛn 'gʋɛ 'an nyɛn nɛn -ji. -Yɛɛ "ta -sɛanla -e 'e drɛ 'ka -pli "vɛ -a "nyian Bali man 'e 'pee.»\n21Ɛn Zozi -a 'le 'sran 'nan: «Min nɛn e "ta -daa 'an -nɔnlɛ 'an 'nanmannɔn lɛ bɛ, 'kʋ 'pɛ a -a san -a -pɔ -tʋwli "ji. 22'Wɩ tɩglɩ, Blamin -pɩ "ta -daa "kalɛ "le zɩ Bali -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'Pian min nɛn, e Blamin -pɩ -nɔn 'e 'nanmannɔn lɛ bɛ, 'wɩ -taa "bɔlɛ "man.» 23-A -nan nɛn Zozi -srunɔn -a laabʋdɩ 'sia 'o cin lɔ 'nan: «-Tɩɛ cɩ 'wɩ zɩɛ -a drɛzan -a?»\n-Tɩɛ cɩ Zozi -sruzan -dan a?\n(Mt 20.25-28; Mk 10.42-45)\n24"Bɛ -sru ɛn -sa -fɔla Zozi -srunɔn yei. -Sa zɩɛ -nyrɛn 'nan, -tɩɛ cɩ 'o yei Zozi -sruzan -dan a? 25Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Kaa -tɔa 'nan, 'trɛda mingɔnnɛnnun min "paala -sa wɩ -a. Ɛn minnun nɛn o cɩ min -dandannun -a bɛ, waa ve minnun lɛ 'nan 'o 'o laabʋ "yi "drɛnɔn. 26'Pian 'cee vɛ bɛ, te 'e 'kɔn zɩ dɩ! Min nɛn e cɩ min -dan a 'ka yei "bɛ, 'e 'fli drɛ "le 'nɛn "wɛnnɛn 'zʋ. Ɛn min nɛn e cɩ min tazan -a 'ka yei "bɛ, 'e 'fli drɛ "le min 'suzan 'zʋ. 27'Ka 'ci "nrɔn 'wɩ 'gʋɛ -a da! Min nɛn e ya 'e -nyrandɩ fɛnun -sru "bɛ, 'lee min nɛn e ya fɛnun zɩɛ -a "paanan bɛ, -tɩɛ cɩ o yei min -dan a? Maan ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn 'e -nyrandɩ fɛ -sru "bɛ -a san nɛn. 'Pian mɛɛn cɩ 'ka yei "le min 'suzan 'zʋ.\n28Kaa 'gʋɛ, cɛɛ -fʋ 'an -sru "trilii 'mɛn yra yɩdɩ pɛɛnɔn 'ji. 29-Yee "wɛan mingɔnnɛn trɛ nɛn 'an "tɩ -a -nɔn 'mɛn bɛ, maan -nɔan "nyian "cee "lɛ. 30-Kaa -taa "fɛdi -blɩlɛ 'e cin va 'mɛn mingɔnnɛn trɛ da. Tʋ zɩɛ -a man bɛ, ka -kɔan 'ka -nyrandɩ mingɔnnɛn pɛinnun da, -e 'ka Izraɛl 'lɛglɔn 'fuda "fli "le tin 'ba.»\nZozi -a 'vɩ 'nan Piɛri "sia 'e -sru\n(Mt 26.31-35; Mk 14.27-31)\n31-A -nan nɛn Zozi -a vɩdɩ 'sia Simɔn Piɛri lɛ 'nan: «Simɔn! Satan 'ka laabʋ 'nan, -e 'e 'ka "fee "le 'saa 'zʋ. 32'Pian an Bali trʋ 'ba 'yiɛ 'nan, -e 'yie yi -tɛradɩ 'an da 'e vɩlɛ 'e 'le 'tɔ dɩ. Ɛn "bɛ -sru, -te i 'li 'i da "nyian 'an -sru "bɛ, 'i "bʋɩnun man -tɔ 'plɛblɛ.»\n33Ɛn Piɛri -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Minsan, 'an 'man a 'e wʋʋdɩ. -Te e ya -pʋ 'kuin -a oo, ɛn -te e ya -kadɩ -a oo, 'an 'man a 'e wʋʋdɩ -e 'kʋ 'kʋ 'yia.»\n34Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Piɛri, maan ve 'yiɛ 'nan, cɛɛgʋ, yia ve 'e 'pa -a yaaga 'nan, yi'an tɔa dɩ, 'vaa -e mannɛn tɛdɛ 'e 'wɩ.»\n35"Bɛ -sru ɛn Zozi -a laabʋ o pɛɛnɔn 'lɔ 'nan: «Tʋ nɛn an 'ka 'pa 'sia, te "lala 'ka 'ka 'lɔ dɩɛ, ɛn te 'pada 'ka 'ka 'lɔ dɩɛ, ɛn te -manwua 'ka 'ka 'cɛin -man dɩɛ, fɛ -tʋ klɩ 'ka man?»\nƐn o 'nan -yrɛ 'nan: «-Cɛjɛ. Fɛ -tʋ 'ka 'klɩlɛ 'kʋ man dɩ.»\n36Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ, min nɛn "lala a -yrɔ "bɛ, 'e 'sia! Ɛn min nɛn 'pada a -yrɔ "bɛ, 'e 'sia! Ɛn min nɛn sɛn 'ka -yrɔ "dɩɛ, 'e 'yee -tralɛ 'tan, -e 'e 'yee sɛn 'lɔ! 37Fɛ -le "wɛan nɛn an 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji bɛ, e "ta 'lɛ sɔɔman 'an da. 'Wɩ zɩɛ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n‹Minnun -taa -a 'silɛa 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a.›\n'Wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'an man bɛ, -a 'lɛ sɔɔdɩ 'bɔ 'kogo.»\n38Ɛn -a -srunɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Minsan, sɛn "fli "nɛn 'gʋ!»\n'Pian e 'nan -wlɛ 'nan: «E 'bɔ "yi!»\nZozi 'kʋ Bali trʋ 'balɛ Olivie pɔn da\n(Mt 26.36-46; Mk 14.32-42)\n39"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ Olivie pɔn da "le zɩ yaa dra 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ɛn -a -srunɔn sɔɔnla -a -sru. 40Zɩ o 'bɔla fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka Bali trʋ 'ba -e 'wɩ 'wlidɩ 'e vɩlɛ 'e 'ka 'man yɩ dɩ!» 41Ɛn e 'si o "srɔn "kogo, e -kʋ 'e 'lɛ fɔɔ. 'E "po sɔɔnla ɛn e Bali trʋ 'badɩ 'sia. 42Yaa 'vɩ 'nan: «'An "tɩ, -te i "we "man "bɛ, 'kulenɛn nɛn 'wɩ yɩdɩ cɩ -ji 'gʋɛ, 'i 'si 'an man -kɔɔbli! 'Pian te 'an 'ci 'sɔ wɩ nɛn 'e drɛ dɩ, 'i 'bɔ 'ci 'sɔ wɩ nɛn 'e drɛ!»\n43[Tɔɔn ɛn Bali -le 'pasiazan -tʋ 'si laji, e -ta -a man -tɔlɛ 'plɛblɛ. 44"Klan -a -tɛdɩ 'sia 'wlidɩ, ɛn e Bali trʋ 'badɩ 'sia 'kpa tɩglɩ. -A man 'tɛdɛ drɛ nyɛn -a te e -sɛanla "tra.]\n45Zɩ e cɛɛn Bali trʋ 'badɩ man bɛ, ɛn e -ta 'e -srunɔn 'va. E 'bɔ o man, te o ya yi -tɛnan. O ta drɛ 'trɔdrɔ -le "wɛan. 46Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka ya yi -tɛnan? 'Ka 'wluan lou, 'ka Bali trʋ 'ba, -e 'wɩ 'wlidɩ 'e vɩlɛ 'e 'ka 'man yɩ dɩ!»\nZuif 'nɔn 'tanɔn Zozi 'kun\n(Mt 26.47-56; Mk 14.43-50; Zan 18.3-11)\n47Zozi 'fʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩnan, ɛn minnun -tadɩ 'sia "kaga. Zudazi nɛn -a -srunɔn 'fuda "fli 'bɔ 'va min -tʋ -a bɛ, e yra o 'lɛ. E pli Zozi man 'nan -e 'e -atu -tɛ "man. 48Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Zudazi, -atu -tɛdɩ -a nɛn i Blamin -pɩ -nɔan "minnun lɛ -e 'o -tɛ?»\n49Zozi -srunɔn nɛn Zozi "srɔn "bɛ, waa -kɔnnɛn 'yɩ 'nan 'wɩ 'tʋ "ta dra, ɛn waa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «'Kʋ 'san, sɛn -a nɛn 'kʋ 'kuli -tan o man?» 50Ɛn o va min -tʋ 'yee vɛ tuʋ Bali -pannɔn 'tazan 'suzan 'tʋ lɛ. Yaa -pɛ "yi "da "trɔɛn cɛɛn.\n51'Pian Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'tɔ! 'Ka 'tɔ!» -A -nan nɛn e klɛ min zɩɛ -a "trɔɛn "man, ɛn e drɛ "plɔnblɔn 'e "pa 'ji.\n52Ɛn Zozi "e 'nan Bali -pannɔn 'tanɔn, 'lee minnun tanɔn nɛn 'o yiɛ -tɔa Bali -pan 'kɔn 'va bɛ, 'lee min cejenun lɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka -ta 'an 'kunlɛ 'ka 'lɔ le sɛnnun 'lee yibanun -a "le ka -ta crinzan -sru? 53Tʋ pɛɛnɔn man an ya 'ka yei Bali -pan 'kuin, ɛn ka'an 'kunlɛ dɩ. 'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ 'cee tʋ 'bɔ "mɛn. Ɛn Satan nɛn e -cia "klun va bɛ, -yee tʋ 'bɔ "nyian.»\nPiɛri yɔɔ "da 'nan e 'ka Zozi -sruzan 'a dɩ\n(Mt 26.57-58, 69-75; Mk 14.53-54, 66-72; Zan 18.12-18, 25-27)\n54O Zozi 'kun, ɛn o -kʋ -a Bali -pannɔn 'tazan -le -klɔn -ji. Piɛri sɔɔnla o -sru "kɔɔbli. 55O 'tɛ 'sɔn -klɔn 'bɔ yei 'sɛzɛ, ɛn o -nyran -a "srɔn. Ɛn Piɛri -nyran o yei. 56-A -nan nɛn nɔan lɩmɔn -tʋ -a 'yɩ 'e -nyrandɩ 'tɛ man. Yaa -nanjɛɛn tɛin, ɛn e 'nan: «Min 'gʋɛ, e ya "nɛn -a -sru.»\n57'Pian Piɛri yɔɔ "da. E 'nan: «Lɩmɔn, ma'an min 'labɛ -a tɔa dɩ.»\n58Fɔɔnɔn min pee Piɛri 'yɩ "nyian, ɛn "bɛ -yrɛ 'nan: «'I 'bɔ 'gʋɛ -a -sruzan -tʋ nɛn yia.» Ɛn Piɛri "e -yrɛ 'nan: «An 'ka o va dɩ.»\n59Zɩ o 'mɔn "nyian -trilii bɛ, ɛn min -tʋ kɔala "man -a vɩdɩ -a 'nan: «'Wɩ tɩglɩ nɛn min 'gʋɛ e ya "nɛn -a -sru. Kɔɔ Galile min nɛn.»\n60Ɛn Piɛri "e 'nan -yrɛ 'nan: «'Wɩ nɛn yie 'nan 'i ve bɛ, ma'an tɔa dɩ.» E -fʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩnan ɛn mannɛn wɩɩ. 61-A -nan nɛn Minsan 'e 'man lila, ɛn e Piɛri -nanjɛɛn. 'Wɩ nɛn Minsan -a 'vɩ bɛ, -a -cin -tɔ Piɛri ji. Kɔɔ Minsan -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Cɛɛgʋ, yia ve 'e 'pa -a yaaga 'nan, yi'an tɔa dɩ, 'vaa -e mannɛn tɛdɛ 'e 'wɩ.» 62-A -nan nɛn Piɛri 'bɔla bei, ɛn e -wuɔdɩ 'sia 'wɩ 'nanmandɩ -a.\nMinnun -kʋ Zozi 'a tin 'banɔn 'lɛ\n(Mt 26.57-68; Mk 14.53-65; Zan 18.12-24)\n63Minnun nɛn o yiɛ cɩ Zozi 'va bɛ, waa sɛɛ wo te waa -sɔan. 64O sɔ -fɔa -a yra -e 'o 'wɩ laabʋ -yrɔ 'nan: «I ya Bali 'lewei vɩzan -a, min nɛn e fɛ tuʋ 'yiɛ bɛ, 'i san -kɔɔn!» 65Te o 'wɩ "kaga "ve -yrɛ "nyian "srɔn pɛ -ji.\n66Zɩ tʋ cɛɛn bɛ, ɛn min cejenun 'lee Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'o cin 'yɩ. 'O cin 'yɩ 'nan -e 'o Zozi 'le tin 'ba. O 'nan 'o 'ta Zozi 'a 'wlɛ. -A -nan nɛn minnun -ta Zozi 'a. 67Ɛn tin 'banɔn 'bɔ -a laabʋ -yrɔ 'nan: «Min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi nɛn 'yia? 'I vɩ 'kʋɛ!»\nƐn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-Te maan 'vɩ 'cɛɛ oo, ka'a yi tɛala "da "fo "dɩ. 68Ɛn -te an 'wɩ laabʋ 'ka 'lɔ oo, ka'a ve 'mɛn dɩ. 69Maan ve 'cɛɛ 'nan, -e 'e 'sia cɛɛgʋ yi 'gʋɛ -a da bɛ, 'an 'bɔ Blamin -pɩ -kɔan 'an -nyrandɩ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali -pɛ "yi "da.»\n70Ɛn o pɛɛnɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Yioo, Bali -pɩ nɛn 'yia?»\nƐn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-A 'bɔ nɛn kaa 'vɩ bɛ, an ya -a.»\n71Tɔɔn ɛn o 'nan: «E 'ka "le -e -kaa 'wɩ laabʋ "nyian min pee -lɔ "fo "dɩ. -Kaa 'wɩ 'bɔ 'man -a 'le 'va.»\nBali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee


Sa Nga Be Yoli’n 26 | Online Bible | New World Translation\nSa Nga Be Yoli’n 26:1-32\nPɔlu kplili i ti Agripa ɲrun (1-11)\nPɔlu kannin wafa ng’ɔ kacili Klisifuɛ’n i ndɛ (12-23)\nNdɛ nga Agripa nin Fɛstisi be kannin’n (24-32)\n26 Agripa seli Pɔlu kɛ: “Atin o nun. Kan ɔ ndɛ liɛ’n.” Yɛ Pɔlu mɛnnin i sa’n su-ɔ. Ɔ seli kɛ: 2 “Nannan Agripa, Zuifu’m be waan n yoli ninnge tɛtɛ kpanngban. Ɔ maan andɛ’n kɛ mɔ ɔ ɲrun wa yɛ ń má kán min ndɛ liɛ’n, ɔ yo min fɛ kpa. 3 Afin a si wafa nga Zuifu’m be yo be ninnge mun’n i kpa, yɛ a si ndɛnnganndɛnngan nga be o be afiɛn’n be kpa wie. Ɔ maan ń srɛ́ wɔ kɛ a tra wɔ awlɛn a tie min ndɛ’n. 4 “Nanwlɛ, kɛ ɔ fɛ i min gbanflɛn nun lele’n, ninnge nga n yoli be min nvle’n nunfuɛ’m be afiɛn’n, ɔ nin Zerizalɛmun lɔ’n, Zuifu’m be kwlaa be si nun kpa. 5 Be si min w’a cɛ kpa. Sɛ be waan bé dí i nanwlɛ’n, bé sé kɛ n ti Farizifuɛ laa, naan n niannin e Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n i mmla’m be kwlaa be su n nantili seiin kpa. 6 Sanngɛ like nga ti yɛ be su di min jɔlɛ’n, yɛle like nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó mán e nannan mun’n, mɔ be lafi su kpa kɛ bé ɲɛ́n i’n. 7 E akpasua blu-nin-nɲɔn (12) mun be lafi su kɛ Ɲanmiɛn yó like kunngba sɔ’n mán be. I sɔ’n ti yɛ be su i kɔnguɛ nin wia nun’n niɔn. Nannan, like sɔ mɔ be lafi su’n, i ti yɛ Zuifu’m be sanmannin min-ɔn. 8 “?Ngue ti yɛ amun kwlá lafiman su kɛ Ɲanmiɛn cɛn be nga be wuli mun-ɔn? 9 Min liɛ’n, n buli i kɛ ɔ fata kɛ n yo ninnge kpanngban n fa tanndan Zezi m’ɔ fin Nazarɛti’n i ɲrun.* 10 Like nga n yoli i Zerizalɛmun lɔ’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Asa ekun’n, n wlali Ɲanmiɛn i sran’m be bisua, afin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be mannin min i wun atin. Yɛ sɛ ɔ fata kɛ be kun be’n, min klun jɔ su. 11 N kleli be ɲrɛnnɛn kpɛ sunman Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be kwlaa be nun. Afin min waan ń mían be naan be kaci be sin si Zezi. Asa ekun’n, kɛ mɔ n fali be wun ya dan’n ti’n, n ɔli klɔ uflɛ wie’m be su n ko kleli be yalɛ lɔ. 12 “Ɔ maan n fali Damasi atin’n kɛ ń kó klé lɔfuɛ’m be ɲrɛnnɛn wie. Afin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be mannin min i sɔ yolɛ’n i wun atin, kpɛkun be sunmannin min. 13 Nannan, kɛ n wo atin’n su mɔ mindi wá jú’n, ɲanmiɛn’n kpajali piaa guali min su. I kpajalɛ sɔ’n tra wia’n i bolɛ’n. Ɔ kpajali be nga be nin min su tu ajalɛ’n be su wie. 14 Kɛ e kwlaa e finnin ase’n, n tili sran kun i nɛn’n. Ɔ kɛnnin i Ebre nun kɛ: ‘?Sɔlu, Sɔlu, ngue ti yɛ a kle min yalɛ-ɔ? Kɛ a tu si waka mɔ i ti’n ti pienbie’n, ɔ bɔbɔ ɔ wun yalɛ yɛ a su kle-ɔ.’ 15 Sanngɛ n seli kɛ: ‘?Min Min, wan yɛle wɔ?’ Yɛ e Min’n seli kɛ: ‘Min-ɔn, Zezi-ɔ. Min yɛ a kle min yalɛ’n niɔn. 16 Sanngɛ jaso jran. Like nga ti yɛ n yili min wun nglo n kleli wɔ’n, yɛle kɛ n kpali wɔ kɛ a kaci min junman difuɛ naan a kan ninnge nga a wunnin be’n, ɔ nin min su ninnge nga ń wá fá ń klé wɔ’n, be ndɛ. 17 Ń má súnman wɔ nvle nga i nunfuɛ mun nin be nga be timan Zuifu’n be sin, yɛ ń dé wɔ be sa nun. 18 Ń má súnman wɔ naan be ɲinma’m be tike, naan be jaso aosin’n nun be bla kpajalɛ’n nun naan be kaci be sin si Satan, kpɛkun be bla Ɲanmiɛn i sin. I liɛ’n, bé yáci be sa tɛ mun cɛ́ be. Asa ekun’n, aja like nga be nga be lafi min su bé ɲɛ́n i’n, bé ɲán wie.’ 19 “I sɔ’n ti’n, Nannan Agripa, ndɛ sɔ m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n, mɔ be kan kleli min aolia nun’n, n fali su. 20 I bo bolɛ nun’n, n kannin ndɛ’n kleli be nga be o Damasi lɔ’n. I sin’n, n kan kleli be nga be o Zerizalɛmun lɔ’n, ɔ nin be nga be o Zide mɛn wunmuan’n nun’n, ɔ nin be nga be timan Zuifu’n be wie. N seli be kɛ ɔ fata kɛ be kaci be akunndan’n. Kpɛkun be sa be sin Ɲanmiɛn wun. Yɛle kɛ be yo sa ng’ɔ kle kɛ b’a kaci be akunndan’n. 21 I sɔ’n ti yɛ Zuifu’m be trali min Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ mɔ be waan bé kún min’n niɔn. 22 Sanngɛ Ɲanmiɛn ukali min. I sɔ’n ti’n, lele nin andɛ’n n te kan ndɛ n te kle be nga be leman ɲrun’n, ɔ nin be nga be le ɲrun’n. N kanman ndɛ uflɛ, saan ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun nin Moizi be seli kɛ ɔ́ wá kpɛ́n su’n. 23 Yɛle kɛ ɔ fata kɛ Klisi’n wun ɲrɛnnɛn. Kpɛkun ɔ fata kɛ ɔ yo be nga be wuli mɔ bé wá cɛ́n’n, be nun klikli’n. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ ɔ kan kpajalɛ’n i ndɛ kle nvle nga i nunfuɛ mun, ɔ nin be nga be timan Zuifu’n.” 24 Kɛ Pɔlu kán ndɛ sɔ mun’n, Fɛstisi kpan seli kɛ: “Pɔlu, ɔ ti su saci! Ɔ sa silɛ dan’n su bo ɔ fia!” 25 Sanngɛ Pɔlu seli kɛ: “Nannan Fɛstisi, min ti w’a saciman. Ndɛ nga n kan’n ti nanwlɛ, yɛ ndɛ kpa yɛ n su kan-ɔn. 26 Afin famiɛn’n bɔbɔ mɔ n su kan ndɛ’n ń klé i’n, ɔ si nun. Yɛ n si kɛ ndɛ nga n su kɛn i yɛ’n, wie fi nunman lɛ m’ɔ siman nun-ɔn. Afin b’a yoman nvialiɛ nun. 27 ?Nannan Agripa, a lafi Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su? N si kpa kɛ a lafi su.” 28 Sanngɛ Agripa seli Pɔlu kɛ: “Sɛ n cɛ wa kan ekun’n, á yó maan ń káci Klisifuɛ.” 29 Yɛ Pɔlu seli kɛ: “Ń srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ sɛ andɛ-o, sɛ ainman-o, a kaci kɛ min sa. Nán maan ɔ yo ɔ kunngba, sanngɛ ń srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ amun kwlaa nga amun tieli min ndɛ’n andɛ’n, an kaci kɛ min sa wie. Sanngɛ n sunnzunman kɛ be ci amun nin jrɔkɔ kɛ min sa.” 30 I sin’n, famiɛn’n jasoli. Kpɛkun mɛn siefuɛ’n nin Berenisi, ɔ nin be nga be trannin be wun lɛ’n, be jasoli wie. 31 Kɛ bé kɔ́’n, be kɛn i be afiɛn lɔ kɛ: “Bian nga w’a yoman sa tɛ m’ɔ nin kunlɛ annzɛ bisua fata-ɔ.” 32 Agripa seli Fɛstisi kɛ: “Sɛ ɔ ti kɛ bian nga w’a seman kɛ be ko di i jɔlɛ Sezaa i ja su sa’n, nn e yacili i nun.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be tanndan Zezi i dunman’n i ɲrun.”\nSa Nga Be Yoli’n 26


Nannan Nyanmien Kpli, nian é wlanwlanle bo bé wlanwlan yéo, i so'n ti sien'n yô mon o swran'm bé kan o nde'n yakpa su. Tinnge o sa'n tukpatyefue'm bé wun, man bé yô dyuédyué, yi atre, ye yô abônuan sa o swran Jésus i dunman nun. Ke bé kan nde so'n klé Nyanmien wiéli'n, lika nga bé yiaa nun'n kédyéli, Nyanmien Wawe'n fuu bé kwlaa, nan ba kan Nyanmien nde'n yakpa su.\nÉ wla'n bo é fa gue i su ke nga sa'n ti ye man é kan nde so'n wéinwéin nion.\nPaul nin Barnabas bé tyee Iconium le louun, bé kan é Min'n i nde yakpa su. Ke o man bé yi atre bo bé yô abônuan sa'n, o klé ke i kpa yôle nde nga bé kan'n ti nanwle.\nSannge Paul nin Barnabas bé tra bé awlen bé kan klé bé wéiin ke: Amun ye bé waan, é dun mmua kan Nyanmien nde'n klé amuon, sannge ke amuan faman'n, bo an bu ke anannganman nguan'n nin amun fataman'n, i so'n ti, éh kpeh é nyin ko bé bo bé ti'a Juif'n bé sin.\nPaul ko Nyanmien sua lo, o kan nde klé bé yasua su. O yô é so anglô nsan, o nin bé kôkô Nyanmien siéle'n su yale, o tutu i bô wéiin klé bé nan bé wun i wle.\nI so'n ti, Christ b'o dyin n sin'n ti, n si ke n kwla sé ke a yô sa ng'o ti su'n\nO kan nde yakpa su Nyanmien sua'n nun. Ke Priscille nin Aquilas bé tili'n, bé fe oo bé awlô lo bé klé i Nyanmien nde'n wéinwéin kpa.\nO man Joseph b'o fin Arimathée'n, b'o ti dyole difue'm bé nun kun, bo bé bu i swran'n, bo i bobo kusu minnde tyen nga Nyanmien feh i men'n, o bali. O tre i awlen o oo Pilate wun lo kô sre Jésus fuen'n.\nBé kwlaa nga bé be i wun wunle'n, o so bé nun. O kan Nyanmien siéle nde'n klé bé, ye o klé bé é Min Jésus-Christ i nde'n yakpa su, swran fi sé'e i ke, nan mon o kan.\n Nannan Nyanmien Kpli, nian é wlanwlanle bo bé wlanwlan yéo, i so'n ti sien'n yô mon o swran'm bé kan o nde'n yakpa su. Tinnge o sa'n tukpatyefue'm bé wun, man bé yô dyuédyué, yi atre, ye yô abônuan sa o swran Jésus i dunman nun.\nSwran wunmuan bo é nin i a katyi, nin i su bo é lafi'n ti, é kwla ko Nyanmien wun lo, é klun ti'a é kaan sa.\nBla'n sé i ke: N le'a bian. Jésus sé i ke: Ke a sé ke a le'a bian'n, o ti nanwle,\nI so'n ti, aniaan mun, é sii wéiin ke é kwla wlu Nyanmien lika kpa'n nun Jésus mmôdya'n ti.\nI so'n ti, é tra é awlen kan nde nga bé klee ke: «É Min Nyanmien'n ye o ti n wukafueo, sre ku'an min. ?Nzu ye swran kwla yô mion?»\n Ye anh sre i ékun ke, ke n wuké n nuan'n, o klé min nde nga n kaan o ti su'n, nan n yi dyasin fe'n b'o fiee swran'm bé nyrun'n i nglô klé bé wéiin yakpa su, afin dyasin fe so'n ti ye n ti Nyanmien i dya nun dyranfue bo bé tyi min nin dyroko ngaa. I so'n ti, anh sre Nyanmien ke o man n kan nde yasua su ke n kaan o ti su'n sa.\nKe bé wuun ke Pierre nin Jean bé ti yakpa'n, o bôô bé nuan, afin bé si ke ba di'a l'école, bé ti ti blé nunfue, bé ti'a swran dan. Bé si ke bé nin Jésus ye bé trannion.\nAfin bé nga bé di bé dyunman'n kpa'n, béh nyanh komin o man béh kwlah kan Nyanmien su bo é lafi swran wunmuan bo é nin Christ-Jésus ya yô'n ti, i nde'n yakpa su.\nLiké nga n wla'n wô su, bo n kunndee kpa'n yele ke, nanh man liké fi kun min nyannzuen, sannge n tra min awlen nde nin tyen kwlaa lélé, se n nyan nguan ô, se n wu ô, liké kwlaa nga n yô'n o ba Christ nyrunnyan.\nAnh nian amun wun kpa, anh lafi Christ su anh dyran kéklé, anh yô man bé wun ke an ti yasua bo amun awlen so.\nI so'n ti, n niaan kpa mun, anh dyran kéklé, nanh amun wun usu amun, anh di é Min'n i dyunman'n kpa o amun nyrun tititi. Man an si kpa ke liké nga é yô man é Min'n, o su ka'a ngben.\nMin nde'n i atabô'n ye: Man é Min'n tin amun swran wunmuan bo amun nin i amuan katyi nin i kwlale b'o le'a wunsu'n ti.\nM man amun wun dyoh amun fouun, ye amunh dih aladyé ke min sa. Aladyé nga men nunfue'm bé yra bé nuan ke swran di'n, o nin n lie'n ti'a kun. Nanh amun wla bô, nanh sre kun amun.\nSannge Jésus wa sié'e i su nde so'n su, o sé Nyanmien sua sukpen'n ke: Nanh sre kun o, o li lafi n su.\nNanh an lô amun wun man amun kpofue mun man bé wla amun sre sa fi nun. Se amuan lô'a amun wun a ma'an bé'n, o klé bé ke béh mlinh, ye amun kusu, amunh nyanh amun ti, Nyanmien ye o sié i soo.\nNian, i ye o su idyo nzra'n nun ye'n, sannge bé sé'e sa fi! ?É si'm bé wuun i wle kpa ke i ye o ti Christ (*f1*) nion?\nSannge nian, amuan fa amun nde so'n ba tru, Jérusalem klo'n nun, an klô ke amunh fah bian so'n i wié nde'n gua é su!\nye o kan nde é Min'n dunman nun yakpa su. Ye o kan nde klé Juif'm bo bé idyo Grec'n, bé si akplôwa, bé sofue mun ye bé klô ke béh kuinh nion.\nM Paul min nin Timothée bo é ti Christ-Jésus i swran'n, é ye éh kleh fluwa nga ble amun kwlaa bo an ti Nyanmien swran bo amun nin Christ-Jésus amuan katyi swran wunmuan'n, nin asonun i sunianfue nin asonunfue'm bé lika nianfue bo an wô Philippes lo muon.\nNde nga ti nanwle wéiin: swran ng'o klô ke oh yôh asonun sunianfue'n, wuun o klô dyunman b'o ti kpa.\nI so'n ti, sua nga bé wle i bô asé'n, sé swran wié fa sika okwle ô, dyete ufué ô, yebue kpakpa ô, waka ô, idyré ô, awié dya ô, taka sua i bô so'n su'n,\nAfin mmla'n ti ke liké kpakpa nga béh bah'n bé wawe sa, o klé'a bé wafa kpa'n. I so'n ti ye ke bé fa su bo bé so Nyanmien i wafa kunngba'n afue nuan'n kwlaa'n, o kwla yôman man bé nga bé fa bé wun mantan Nyanmien so'n, bé yô'a swran kpa mlonmlon nion.


Marki 10 | Online Bible | New World Translation\nBla nin bian jalɛ’n ɔ nin be wun yralɛ’n (1-12)\nZezi srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ yra ba kanngan’m be su (13-16)\nKosan nga aɲanbeunfuɛ’n usali’n (17-25)\nNinnge nga Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n ti’n, be yacili be’n (26-31)\nZezi i wie’n i su bolɛ ekun (32-34)\nLike nga Zaki nin Zan be kunndɛ kɛ be yo man be’n (35-45)\nZezi fɛli i nguan’n kpɔli sran kpanngban be ti (45)\nAɲinsifuɛ ng’ɔ suan Baatime’n yoli juejue (46-52)\n10 Ɔ fɛli i lɛ ɔ kpɛli Zurdɛn’n, kpɛkun ɔ ɔli Zide mɛn’n i awɛ’n i wun lɔ. Sran kpanngban kpa be yiɛli i wun lɛ ekun. Yɛ kɛ ɔ fa yo i titi’n sa’n, ɔ kleli be like. 2 Farizifuɛ’m be wunngeli i wun lɛ naan bé sɛ́ i nían. I sɔ’n ti’n, be usɛli i sɛ yasua kun le atin yrɛ i yi-o. 3 Ɔ tɛli be su kɛ: “?Mmla onin yɛ Moizi mannin amun-ɔn?” 4 Be seli kɛ: “Moizi mannin e atin kɛ e klɛ fluwa m’ɔ kle kɛ y’a yrɛ i’n, naan e yrɛ i.” 5 Sanngɛ Zezi seli be kɛ: “Kɛ mɔ amun awlɛn’n ti ketewa dan’n, i ti yɛ ɔ klɛli mmla sɔ’n mannin amun-ɔn. 6 Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn yí klɔ sran mun i klikli’n nun’n, ‘ɔ yili be yasua nin bla. 7 I sɔ’n ti’n, yasua’n yáci i si nin i nin, 8 yɛ ɔ nin i yi* bé káci sran wunmuan.’ Ɔ maan be timan sran nɲɔn kun, sanngɛ be ti sran wunmuan. 9 I sɔ’n ti’n, like nga Ɲanmiɛn kan boli nun’n, nán maan sran fi ti nun.” 10 Kɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be o sua’n nun lɔ’n, be usɛli i ndɛ sɔ’n i su sa. 11 Ɔ seli be kɛ: “Sran ng’ɔ yrɛ i yi naan ɔ ko ja bla uflɛ’n, nn w’a kunndɛ bla i yi bo, nn w’a yo i tɛ. 12 Yɛ sɛ bla kun kusu yrɛ i wun naan ɔ ja bian uflɛ’n, nn w’a kunndɛ bian i wun bo.” 13 Sran’m be fali ba kanngan’m be blɛli i kɛ ɔ fɛ i sa fuafua be su. Sanngɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ijɔli be. 14 Kɛ Zezi wunnin i sɔ’n, ɔ yoli i ya dan. Ɔ maan ɔ seli be kɛ: “An yaci ba kanngan’m be nun maan be bla min sin. Nán an tanndan be ɲrun. Afin Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n ti be nga be yo be wun kɛ be sa’n, be liɛ. 15 Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ sran nga w’a sɔman Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun kɛ bakan kun sa’n, ɔ su wluman nun wie.” 16 Ɔ toli i sa blali ba kanngan mun, ɔ fɛ i sa fuafuali be su naan w’a srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ yra be su. 17 Kɛ ɔ́ fɛ́ i lɛ kɔ́’n, bian kun wanndili ko kotoli i bo. Kpɛkun ɔ usɛli i kɛ: “?Like klefuɛ kpa, ngue yɛ ɔ fata kɛ n yo naan m’an ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n niɔn?” 18 Zezi seli i kɛ: “?Ngue ti yɛ a se kɛ n ti kpa-ɔ? Sran fi timan kpa, saan Ɲanmiɛn kunngba cɛ. 19 A si mmla’n. Ɔ se kɛ: ‘Nán kun sran, nán kunndɛ bla ɔ yi bo annzɛ bian ɔ wun bo, nán wua, nán tɔn sran suɛn, nán di sran lufle, bu ɔ si nin ɔ nin be sran.’” 20 Bian’n seli i kɛ: “Like klefuɛ, kɛ ɔ fɛ i min kaan nun lele’n, n nian mmla sɔ’m be kwlaa be su n nanti.” 21 Zezi niɛnnin i, ɔ kloli i sa. Yɛ ɔ seli i kɛ: “Like kun o lɛ’n, a nin-a yoman. Ko yo ɔ sa nun ninnge’m be atɛ naan fɛ i sika’n man yalɛfuɛ mun, yɛ á ɲán like kpa ɲanmiɛn su lɔ. Kpɛkun bla naan su min su.” 22 Sanngɛ ndɛ ng’ɔ tili’n, w’a yomɛn i fɛ. Ɔ maan i wla boli i wun yɛ ɔ ɔli-ɔ. Afin ɔ le ninnge kpanngban. 23 Zezi kpɛli i ɲin niannin sran nga be o lɛ’n. Kpɛkun ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i nun wlulɛ’n wá yó kekle mán sikafuɛ mun-o!” 24 Sanngɛ i ndɛ sɔ’n boli i sɔnnzɔnfuɛ’m be nuan. Yɛ Zezi seli ekun kɛ: “Min mma mun, Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i nun wlulɛ’n wá yó kekle-o! 25 Ɲɔnngɔnmɛn kun i dɔluwa buɛ nun sinlɛ’n ti pɔpɔ tra kɛ aɲanbeunfuɛ kun wlu Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun’n.” 26 Ndɛ sɔ’n boli be nuan dan. Ɔ maan be usɛli i* kɛ: “?Wan yɛ ɔ́ kwlá fíte nun-ɔn?” 27 Zezi niannin be siin, yɛ ɔ seli kɛ: “Klɔ sran’m be kwlɛmɛn i yo. Sanngɛ nɛ́n i yɛle Ɲanmiɛn liɛ’n. Afin Ɲanmiɛn kwla sa kwlaa yo.” 28 Piɛli seli i kɛ: “Nian! Y’a yaci like kwlaa y’a su ɔ su.” 29 Zezi seli kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ sran kwlaa nga min nin jasin fɛ’n ti’n, ɔ yacili i awlo, annzɛ i niaan bian, annzɛ i niaan bla, annzɛ i nin, annzɛ i si, annzɛ i wa, annzɛ i fie 30 blɛ nga e o nun yɛ’n nun’n, sran sɔ’n ɲán ninnge sɔ mun kpɛ ya (100) trá su. Ɔ́ ɲán sua, nin niaan bian, nin niaan bla, nin niɛn, nin siɛ, nin ba, nin fie, ɔ nin i su yalɛ klelɛ. Kpɛkun mɛn* ng’ɔ́ bá lɔ’n nun’n, ɔ́ ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. 31 Sanngɛ be nga be dun mmua’n, be nun kpanngban bé wá ká siɛn, yɛ be nga be ka siɛn’n, bé dún mmua.” 32 Siɛn’n, be su kɔ Zerizalɛmun. Kɛ bé kɔ́’n, Zezi dun mmua be ɲrun. I sɔ’n boli be nuan. Sanngɛ be nga be su be su’n be liɛ’n, srɛ kunnin be. Ɔ flɛli i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun aamiɛn ekun. Kpɛkun ɔ kannin sa ng’ɔ ka kan bé jú i su’n be ndɛ kleli be. Ɔ seli kɛ: 33 “An nian! E su kɔ Zerizalɛmun. Bé wá fá Sran wa’n bé wlɛ́ i Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin mmla klɛfuɛ’m* be sa nun. Bé bú i fɔ bé sé kɛ be kun i, yɛ bé fɛ́ i wlá be nga be timan Zuifu’n be sa nun. 34 Bé yó i finfin, bé tí be nuan nzue bé tɛ́ i wun, bé bó i nin ngble, kpɛkun bé kún i. Sanngɛ kɛ cɛn ba nsan ko sin’n, ɔ́ cɛ́n nguan.” 35 Zaki nin Zan mɔ be ti Zebede i mma yasua mun’n, be wunngeli i wun lɔ, kpɛkun be seli i kɛ: “Like klefuɛ, like kwlaa nga é wá srɛ́ wɔ’n, e kunndɛ kɛ a yo man e.” 36 Ɔ seli be kɛ: “?Ngue yɛ amun kunndɛ kɛ n yo n man amun-ɔn?” 37 Be tɛli i su kɛ: “Kɛ á wá dí famiɛn’n, man atin maan e nun kun tran ɔ sa fama su naan kun tran ɔ sa bɛ su.” 38 Sanngɛ Zezi seli be kɛ: “Amun wunman like nga amun su srɛ i lɛ’n i wlɛ. ?Klowa* nga n su wa nɔn nun yɛ’n, amun kwla nɔn nun wie? ?Annzɛ kusu batɛmun nga be su yo min’n, amun kwla kplin su kɛ be yo amun wie?” 39 Be seli i kɛ: “Ɛɛn.” Yɛ Zezi seli be kɛ: “Sakpa, amún wá nɔ́n like nga n su nɔn’n wie, yɛ batɛmun nga be su yo min’n, bé wá yó amun wie. 40 Sanngɛ min sa fama su nin min sa bɛ su tranlɛ liɛ’n, nán min yɛ n mɛn i wun atin-ɔn. Ɔ ti be nga be sie mannin be’n, be liɛ.” 41 Kɛ be blu onga’m be tili ndɛ sɔ’n, be fali Zaki nin Zan be wun ya. 42 Sanngɛ Zezi flɛli i sɔnnzɔnfuɛ mun i wun lɛ, yɛ ɔ seli kɛ: “Amun si kɛ nvlenvle’m be su kpɛn’m be mianmian be nga be sie be’n, yɛ sran dandan’m be tin be sran’m be su. 43 Amun liɛ’n, ɔ fataman kɛ amun yo sɔ. Sanngɛ sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun nun sran dan’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun sufuɛ. 44 Yɛ sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun su kpɛn’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun kanga. 45 Afin Sran wa’n bɔbɔ w’a baman kɛ be su i. Sanngɛ ɔ bali kɛ ɔ́ sú sran mun naan ɔ́ fɛ́ i nguan’n mán naan ɔ́ kpɔ́ sran kpanngban be ti.” 46 I sin’n, be bali Zeriko klɔ’n su lɛ. Sanngɛ kɛ ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ mun nin sran kpanngban wie mun bé fín Zeriko klɔ’n nun fíte’n, Baatime (Time i wa’n) ti akpɔ’n i nuan lɛ. Ɔ ti aɲinsifuɛ, kpɛkun ɔ srɛsrɛ like. 47 Kɛ ɔ tili i kɛ Zezi m’ɔ fin Nazarɛti’n yɛ ɔ su sin’n, ɔ kpannin seli kɛ: “Zezi, Davidi Wa,* si min aunnvuɛ!” 48 Sran’m be kpɛnnin i su. Be seli i kɛ ɔ muɛn i nuan. Sanngɛ blɛ li yɛ ɔ wa kpannin kekle kpa-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Davidi Wa,* si min aunnvuɛ!” 49 Ɔ maan Zezi jrannin, yɛ ɔ seli kɛ: “An se i kɛ ɔ bla.” Ɔ maan be flɛli aɲinsifuɛ’n. Be seli i kɛ: “Gua ɔ wla ase! Jaso, i waan a bla.” 50 Ɔ toli i tralɛ’n guɛli i lɔ, ɔ jasoli kpɛ kunngba waka! Kpɛkun ɔ ɔli Zezi wun lɔ. 51 Yɛ Zezi seli i kɛ: “?Ngue yɛ a kunndɛ kɛ n yo n man wɔ-ɔ?” Aɲinsifuɛ’n seli i kɛ: “Rabuni,* yo maan n wun ase.” 52 Yɛ Zezi seli i kɛ: “Kɔ, Ɲanmiɛn mɔ a lafi i su’n ti’n, w’a yo juejue.” Be ja nun lɛ’n, ɔ wunnin ase, kpɛkun ɔ suli i su.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be nɲɔn’n.”\n^ Annzɛ “be usali be wiengu kɛ.”\n^ Nian Mt 20:22 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.


Biblu’n nun ndɛ: Abigaili nin Davidi - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Anglais Arabe Arménien Arménien (occidental) Assamais Ateso Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bambara Bas Allemand Bichlamar Bikol Bulgare Cakchiquel Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Féroïen Ga Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabardino-tcherkesse Kabye Kabyle Kachin Kannada Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisi Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes australienne Langue des signes colombienne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes estonienne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes hongroise Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lugbara Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mende Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mongol Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Ouïghour (Arabe) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quiché Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swati Tagalog Tajiki Tamoul Tankarana Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Wolof Xhosa Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?AMUN si bla klanman nga ɔ su ba Davidi i atin kpalɛ lɛ’n? I dunman’n yɛle Abigaili. Ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ kpa, kpɛkun ɔ yoli maan Davidi w’a yoman sa tɛ. Sanngɛ ka naan y’a kan sa sɔ’n i ndɛ’n, maan e dun mmua kan like nga be yoli Davidi’n i ndɛ.\nKɛ Davidi wanndili Saili ɲrun’n, ɔ ko fiali yɛbuɛ buɛ kun nun. I niaan bian nin i awlofuɛ’m be ko toli i lɔ. Sran ko ju ya nnan (400) be toli Davidi lɔ, yɛ ɔ yoli be su kpɛn ɔn. Yɛ Davidi ɔli ko toli Moabu famiɛn’n naan w’a se i kɛ: ‘N waan ń srɛ́ wɔ naan min si nin min nin be tran ɔ wun wa naan sɛ n ko wun like nga ɔ́ yó min’n, nn m’an fa be.’ I sin’n, Davidi nin i sran’m be fiali oka’m be nun.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, yɛ Davidi nin Abigaili be yiali nun ɔn. Bla’n i wun Nabali ti sran dan, ɔ le asiɛ. I bua’m be ti akpi nsan (3.000), yɛ i boli’m be ti akpi kun (1.000). Nabali’n ti tɛ. Sanngɛ i yi’n m’ɔ ti bla klanman kpa’n, ɔ si ngwlɛlɛ. Le kun’n, bla’n deli i awlobofuɛ mun. Maan e nian wafa nga ɔ fa deli be’n.\nDavidi nin i gbanflɛn’m be yoli Nabali i kpa. Be ukɛli i be niannin i bua’m be su. Yɛ le kun’n, Davidi sunmannin i gbanflɛn mun kɛ be ko se Nabali kɛ ɔ man be aliɛ. Kɛ Davidi i sran’m bé jú lɔ’n, Nabali nin i junman difuɛ’m be su kpɛkpɛ i bua’m be ndrɛ’n. Be o cɛn dilɛ blɛ nun, ɔ maan aliɛ’n bu Nabali su sa puu. Yɛ Davidi i gbanflɛn’m be seli Nabali kɛ: ‘E yoli wɔ ye. Y’a wuaman ɔ bua’m be nun kun, ukalɛ yɛ e ukali wɔ a niannin be su ɔ. I ti’n, yaci, man e aliɛ kan.’\nNabali tɛli be su kɛ: ‘N faman min aliɛ n manman sran kɛ amun sa’n.’ Nabali dili be tɛ kpa, ɔ kankan Davidi i ndɛ tɛtɛ guali su. Kɛ gbanflɛn’m be sali be sin mɔ be kɛnnin i sɔ’n kleli Davidi’n, ɔ kunnin i ya dan kpa. Ɔ seli i sran’m be kɛ: ‘Amun kwlakwla amun fa amun tokofi mun.’ Kpɛkun be fali atin’n kɛ bé kó kún Nabali nin i sran mun.\nNabali i gbanflɛn’m be nun kun m’ɔ tili ndɛ tɛtɛ nga Nabali kannin’n, ɔ ko kan kleli Abigaili. Be ja nun lɛ Abigaili fali aliɛ sieli i aflunmun’m be su yɛ ɔ fali atin’n niɔn. Kɛ ɔ nin Davidi be yiali nun’n, yɛ ɔ fin i aflunmun su jrali ɔ, naan w’a utu i ɲin ase Davidi ɲrun. Ɔ seli i kɛ: ‘Nannan, yaci, nán tɛ min wun Nabali su. Sinnglinfuɛ yɛle i, i ti’n sinnzin yɛ ɔ dili ɔ. Aliɛ yɛ n fa blɛli wɔ yɛ’n. Yaci, sɔ nun naan yaci e tɛ’n cɛ e.’\nDavidi tɛli Abigaili su kɛ: ‘Ɔ bla nga a si ngwlɛlɛ. Ɔ ti’n maan m’an kunman Nabali m’an fa tuaman i klunwi’n i kalɛ. Kɔ ɔ awlo, nán srɛ kun wɔ.’ I sin’n, Nabali wa wuli, yɛ Davidi jali Abigaili ɔ.\n1 Samiɛl 22:1-4; 25:1-43.\n?Wan yɛle bla nga ɔ su ba Davidi i atin kpalɛ desɛn’n su lɛ’n? ?Yɛ sran’n i wafa benin yɛle bla sɔ’n?\n?Wan yɛle Nabali?\n?Ngue ti yɛ Davidi sunmannin i sran wie mun kɛ be ko srɛ Nabali i aliɛ ɔ?\n?Nabali seli Davidi i sran’m be sɛ? ?Yɛ Davidi tɛli i su sɛ?\n?Wafa sɛ yɛ Abigaili kle kɛ ɔ ti bla ngwlɛlɛfuɛ ɔ?\nKanngan 1 Samiɛl 22:1-4 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Davidi i awlobo’n kle e wafa nga ɔ fata kɛ e suan e niaan Klistfuɛ’m be bo’n niɔn? (Nya. 17:17; 1 Tɛs. 5:14)\nKanngan 1 Samiɛl 25:1-43 nun.\n?Ngue ti yɛ be se kɛ Nabali ti finfinfuɛ ɔ? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25)\n?Afɔtuɛ benin yɛ Abigaili i ajalɛ’n kwla man andɛ Klistfuɛ bla mun ɔn? (1 Sam. 25:32, 33; Nya. 31:26; Efɛ. 5:24)\n?Like tɛtɛ nɲɔn benin yɛ Abigaili maan Davidi w’a yoman’n niɔn? (1 Sam. 25:31, 33; Rɔm. 12:19; Efɛ. 4:26)\n?Wafa sɛ yɛ Abigaili i ndɛ’n mɔ Davidi fali su’n, ɔ uka yasua mun andɛ naan be nian bla mun kɛ Zoova fa nian be sa’n niɔn? (Yol. 21:8, 9; Rɔm. 2:11; 1 Piɛ. 3:7)\nAbigaili fa ngwlɛlɛ nantili\n?Ngue yɛ Abigaili i aja’n nun ndɛ’n kle e ɔ?


Zoova i klun ufue dan’n ti’n, ɔ deli e—Rɔmunfuɛ Mun 6:14 | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Krio Lao Lifu Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Wallis Wawle Wayuunaiki\n“An su fa-man amun wun man-man sa tɛ yolɛ’n, afin Nyanmiɛn [...] yo amun ye titi.”—RƆMFUƐ MUN 6:14.\nJUE: 2, 61\n?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n kle kɛ Ɲanmiɛn ti klun ufuefuɛ dan-ɔn?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ, ‘e wuli naan e nin sa tɛ’n y’a bu’ ɔ?\n?Ngue ti yɛ e yoman sa tɛtɛ wie fi-ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 5:12 nun’n, ɔ ti e cinnjin-ɔn?\nRƆMFUƐ Mun ndɛ tre 5 i mma 12 se kɛ: “Sran kun ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn nun-ɔn, yɛ sa tɛ sɔ’n ti yɛ maan wie’n bali-ɔ. Yɛ i ti yɛ maan wie’n wo sran’m be kwlaa be su-ɔ, afin be kwlaa be yo sa tɛ.” E mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, e si ndɛ sɔ’n kpa. Kɛ é klé sran’m be Biblu’n nun like’n, blɛ sunman’n, e kanngan nun e kle be.\n2 Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n wo fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ?, ɔ nin fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kwla kle e ɔ? be nun kpɛ sunman. Kɛ é klé e mma mun, annzɛ sran uflɛ be like mɔ e ju fluwa sɔ’m be ndɛ tre 3 nin 5, ɔ nin 6 be su’n, e kanngan Rɔmfuɛ Mun 5:12 nun. Kpɛkun, like nga ti yɛ e wu’n, ɔ nin sa nga ti yɛ ɔ fata kɛ be yi e ti kpɔlɛ tɛ’n, e yiyi nun e kle be. Asa ekun’n, sa nga ti yɛ afɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n be o asiɛ’n su’n, e yiyi nun e kle be wie. Nanwlɛ, Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n, ɔ kwla yo e kwlakwla e ye. Afin kɛ e bu su akunndan’n, e wun i wlɛ kɛ e mɔ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn mantan’n, e liɛ su ti ye. Ɔ maan, e kunndɛ kɛ é mían e ɲin é yó i klun sa. Kpɛkun, like ng’ɔ se kɛ ɔ́ fá mán e’n, e ɲin o i sin titi.\n3. ?Wafa sɛ yɛ e kwlakwla e ti-ɔ?\n3 E kwlakwla e ti sa tɛ yofuɛ. Ɔ maan, e yo sa tɛ cɛn kwlakwla. Sanngɛ, Zoova si aunvuɛ. I sɔ’n ti, ɔ yaci sa tɛ nga e yo i’n cɛ e. (Jue Mun 103:13, 14) Zezi seli kɛ, maan e srɛ Zoova naan ɔ yaci sa tɛ nga e yo i’n cɛ e. (Lik 11:2-4) Kɛ Zoova ko yaci sa kun ko cɛ e’n, ɔ fataman kɛ e bu i akunndan trilili. ?Sanngɛ, ngue su yɛ Zoova jran naan w’a yaci sa tɛ nga e yo’n, w’a cɛ e-ɔ? Like suanlɛ nga wá tɛ́ su.\nLIKE NGA TI YƐ ZOOVA YACI SA TƐ NGA E YO I’N CƐ E’N\n4, 5. (a) ?Biblu’n nun ndɛ mma benin ti yɛ e wun Rɔmfuɛ Mun 5:12 i wlɛ kpa-ɔ? (b) ?Ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “klun-ufue dan’n,” Glɛki nun’n, ngue su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ?\n4 Rɔmfuɛ Mun fluwa’n nun’n, Pɔlu yiyi like nga ti yɛ Zoova yaci sa nga e yo’n cɛ e’n i nun. I ndɛ tre nsiɛn’n nun yɛ ɔ yiyi nun kpa-ɔ. I ndɛ tre nsan’n nun’n, ɔ seli kɛ sran’m “be kwlaa be yoli sa tɛ.” Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Sanngɛ Nyanmiɛn bu be sran kpa ɔ de-man be like fi i klun-ufue dan’n ti. Ɔ buli be sran kpa Krist-Jésus i delɛ b’ɔ deli be’n ti.” (Rɔmfuɛ Mun 3:23, 24) Ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “klun-ufue dan’n,” Glɛki nun’n, be fa kan sran m’ɔ tu i klun yo i wiengu ye’n i ndɛ. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ kunndɛman kɛ i wiengu’n ɔ yi mɛn i.\n5 Fluwa sifuɛ kun seli kɛ, kɛ Biblu’n kán Ɲanmiɛn nin Klist be klun ufue dan’n i ndɛ’n, like nga be yoli naan sran’m b’a yoman sa tɛ kun, naan b’a wuman kun’n, i su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ. ?Sanngɛ, ngue yɛ Ɲanmiɛn yoli-ɔ? ?Ɲanmiɛn i klun ufue dan’n i su mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i andɛ-ɔ? ?Yɛ i su mmlusuɛ benin yɛ cɛn wie lele é ɲɛ́n i-ɔ?\nZoova i klun ufuefuɛ dan ti’n, ɔ fali Zezi Klist yili sran kwlaa be ti tɛ naan be fite nun.\n6. (a) ?Wan mun yɛ be kwla ɲan Ɲanmiɛn i klun ufue dan’n i su mmlusuɛ-ɔ? (b) ?Ngue yɛ maan be kwla ɲan mmlusuɛ sɔ’n niɔn?\n6 Adam yoli sa tɛ. I sɔ’n ti, sran’m be kwlaa be ti sa tɛ yofuɛ, yɛ be wu. Biblu’n se kɛ: “Sran kunngba i sa ng’ɔ yoli’n ti, wie’n kwla sran’m be kwlaa sran kunngba sɔ’n ti.” Sanngɛ, Zoova i klun ufuefuɛ dan’n ti, ɔ cɛli sran’m be kwlaa be like kun naan be fite nun. “Like sɔ’n yɛlɛ Jésus-Krist.” (Rɔmfuɛ Mun 5:12, 15, 17) Zezi Klist i “i anyinyiɛ ti, ɔ maan sran kpanngban bé káci sran kpa.” Yɛ be lafi su kɛ “bé nyán anannganman nguan e Min Jésus-Krist fanngan nun.”—Rɔmfuɛ Mun 5:19, 21.\n7. ?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn yili’n, ɔ kle kɛ ɔ ti klun ufuefuɛ dan-ɔn?\n7 Zoova kwla se kɛ ɔ fɛmɛn i Wa’n kpɔman e ti. Afin, e nun wie fi nin delɛ fataman. Sanngɛ, i klun ufue dan’n ti’n, ɔ fɛli i Wa’n kpɔli e ti naan cɛn wie lele’n, y’a yoman sa tɛ kun naan y’a wuman kun. Sa sɔ mɔ Zoova nin Zezi be yoli’n ti’n, be kwla yaci sa nga e yo be’n cɛ e. Yɛ e kwla ɲan anannganman nguan. I sɔ’n yo e fɛ dan. I sɔ’n ti, maan e kle titi kɛ e si ye.\n8. ?Akunndan benin yɛ ɔ fataman kɛ e bu wie-ɔ?\n8 Sɛ sa nga e yo’n ti tɛ dan bɔbɔ’n, e si kɛ Ɲanmiɛn kwla yaci cɛ e. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e fa ye nga Zoova yoli e’n kata e ɲin e yo sa tɛ, naan e bu i kɛ Zoova yáci cɛ́ e. Klistfuɛ klikli’m be nun wie’m be buli i sɔ. I nun nga akoto’m be ɲin te o su’n, Klistfuɛ wie’m be ɲinfu be yoli sa tɛ. (An kanngan Zid 4 nun.) Maan e nian e wun su naan y’a yoman kɛ be sa.\n9, 10. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Pɔlu nin i wiengu’m be wuli naan be nin sa tɛ’n b’a bu-ɔ?\n9 Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ, nán be fa sa tɛ yolɛ’n cici be ti naan be bu i kɛ, Ɲanmiɛn yáci cɛ́ be. Ɔ seli be kɛ, kɛ ‘be wuli mɔ be nin sa tɛ’n b’a bu’n’ ti’n, maan be yaci i sɔ akunndan bulɛ’n. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 6:1, 2 nun.) ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\nKɛ e konvi sɔ sa tɛ yolɛ’n, sɛ é yó annzɛ e su yoman’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa.\n10 E ti kpɔlɛ tɛ’n mɔ Ɲanmiɛn yili’n ti’n, Ɲanmiɛn yacili sa nga Pɔlu nin i niaan Klistfuɛ’m be yoli’n cɛli be. Kpɛkun, ɔ fɛli i wawɛ’n mannin be naan be yo i mma mun. Sɛ be nin Ɲanmiɛn be nanti klanman titi’n, be nin Klist bé dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Kɛ be ɲin te o su bɔbɔ’n, Pɔlu seli kɛ be wuli naan be nin sa tɛ’n b’a bu. ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla yo ye-ɔ? Pɔlu fali Zezi i wie’n i sunnzun ase. Ɔ seli kɛ, kɛ Zezi wuli’n, Ɲanmiɛn cɛnnin i. Ɔ maan, “wie’n kwlɛ-mɛn i kun.” Klistfuɛ’m be kusu, kɛ be ɲin te o su bɔbɔ’n, be wuli wie. Yɛle kɛ, be mɛn dilɛ wafa’n ɔ kaci mlɔnmlɔn. Yɛ be faman be wun manman sa tɛ’n kun. Siɛn’n, Ɲanmiɛn i klun sa yolɛ’n yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. Pɔlu seli be kɛ: “Amun nin Krist-Jésus amun sran wunmuan bɔ amu’an kaci’n ti, amun kusu an bu amun wun kɛ an wuli, ɔ maan amun nin sa tɛ’n amu’an bu, yɛ an wo Nyanmiɛn dunman nun.”—Rɔmfuɛ Mun 6:9, 11.\n11. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ, andɛ Klistfuɛ’m be ‘wuli naan be nin sa tɛ’n b’a bu’ wie-ɔ?\n11 ?Yɛ e mɔ e ti Klistfuɛ andɛ’n nin? ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ, ‘e wuli naan e nin sa tɛ’n y’a bu’ wie-ɔ? I nun mɔ e nin a yoman Klistfuɛ’n, atrɛkpa’n, e yoli sa tɛtɛ wie mun. Afin, blɛ sɔ nun’n e siman wafa nga Zoova bu sa sɔ mun’n. E fali e wun “mannin sa tɛtɛ yolɛ’n nin mmla tɔnlɛ’n.” Ɔ maan, ‘sa tɛ’n yoli e nzuɛn.’ (Rɔmfuɛ Mun 6:19, 20) Sanngɛ, kɛ e suannin Biblu’n nun like’n, e sili like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo’n. I sɔ’n ti, e kacili e nzuɛn’n. E fali e wun mannin Ɲanmiɛn. Yɛ be yoli e batɛmun. Kɛ ɔ fin lɛ’n, Zoova i klun sa yolɛ’n yɛ ɔ ti e cinnjin-ɔn. Nanwlɛ, ‘Ɲanmiɛn deli e nzuɛn tɛtɛ’n nun, sa kpa’n yɛ w’a kaci e nzuɛn-ɔn.’—Rɔmfuɛ Mun 6:17, 18.\n12. ?Ajalɛ benin yɛ e tinuntinun e kwla fa-ɔ?\n12 Pɔlu seli kɛ: “Amun bɔ amun wu’n nán an fa sa tɛ’n cici amun ti kun, yɛ nán an yo sa tɛtɛ nga amun konvi sɔ be’n.” (Rɔmfuɛ Mun 6:12) Kɛ e konvi sɔ sa tɛ yolɛ’n, sɛ é yó annzɛ e su yoman’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa. I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?N konvi sɔ sa tɛ yolɛ’n lele n yo i sakpa, annzɛ n kpalo i?’ Sɛ e bu ye dan nga Ɲanmiɛn yoli e’n i akunndan’n, é mían e ɲin é yó sa ng’ɔ jɔ i klun’n.\nMAAN E MIAN E ƝIN NAAN Y’A YOMAN SA TƐ\n13. ?Ngue ti yɛ e si kɛ e kwla yaci sa tɛtɛ’m be yolɛ-ɔ?\n13 Laa Korɛnti lɔ’n, sran wie’m be ti awiefuɛ, annzɛ be kunndɛ be wiengu yasua, annzɛ be kunndɛ bla be yi bo, annzɛ be kunndɛ bian be wun bo, annzɛ be sɔ amuɛn, annzɛ be ti nzanbɔɛfuɛ. Sanngɛ, kɛ be sili Zoova mɔ be kloli i’n, be kacili be nzuɛn’n. Sa nga be yoli i laa’n, ɔ yoli be ɲannzuɛn. (Rɔmfuɛ Mun 6:21; 1 Korɛntfuɛ Mun 6:9-11) Klistfuɛ nga be o Rɔmun lɔ’n be kusu, ɔ fata kɛ be kaci be nzuɛn’n wie. Pɔlu seli be kɛ: “Nán an fa amun wunnɛn’n i bue kaan sa maan ɔ yo sa tɛ’n i junman like, sanngɛ amun bɔ an ti kɛ sran bɔ b’a wu b’a cɛn sa’n, an fa amun wun man Nyanmiɛn, maan amun wunmuan’n yo i junman like b’ɔ fa yo sa kpa.” (Rɔmfuɛ Mun 6:13) Pɔlu si kɛ i niaan sɔ’m be kwla yo sa ng’ɔ ti kpa’n. Sɛ be yo sɔ’n, Ɲanmiɛn yó be ye titi.\n14, 15. ?Kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e usa e wun-ɔn?\n14 Sa nga laa Korɛntifuɛ’m be yoli be’n, andɛ’n, e nun wie mun e yoli wie. Sanngɛ kɛ e sili Zoova’n, e kunndɛli kɛ i klun jɔ e wun. I sɔ’n ti, e kacili e nzuɛn’n. Sɛ é kwlá sé’n, Zoova wunnzinnin e. E kunndɛ kɛ é klé Ɲanmiɛn kɛ e si ye. I sɔ’n ti, e mian e ɲin naan y’a yoman sa tɛ. Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ ti e cinnjin-ɔn.\n15 Sa tɛtɛ nga laa Korɛntifuɛ’m be yoli be’n, ɔ fataman kɛ e yo wie. Nán maan e bu i kɛ sɛ e yo sa sɔ mun trilili’n, Ɲanmiɛn i klun ufue’n ti’n, ɔ́ yáci cɛ́ e. Sanngɛ sa wie’m be o lɛ’n, sran wie’m be bu i kɛ be timan tɛ sɔ liɛ. Maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ n bu sa sɔ mun-ɔn? ?N kunndɛ kɛ sa’n kwlaa nun’n, ń mían min ɲin ń yó Zoova i klun sa?—Rɔmfuɛ Mun 6:14, 17.\n16. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sa tɛtɛ nga Pɔlu w’a kanman be ndɛ 1 Korɛntfuɛ Mun 6:9-11 nun wie’n, ɔ fataman kɛ e yo be-ɔ?\n16 Maan e bu akoto Pɔlu i wun ndɛ nga i bɔbɔ kannin’n i akunndan. Ɔ seli kɛ: “N liɛ’n, n ti klɔ sran, sɛ sa tɛ b’ɔ ti min nzuɛn’n ti sran’n, wuun ń sé kɛ b’a yo min atɛ i sa nun. Nanwlɛ, sa nga n yo be’n, n wun-mɛn i wlɛ, like nga n klo kɛ ń yó be’n, nán be yɛ n yo be-ɔ, sanngɛ like nga n klo-man be’n yɛ n yo be-ɔ.” (Rɔmfuɛ Mun 7:14, 15) Sa tɛtɛ nga Pɔlu kannin be ndɛ 1 Korɛntfuɛ Mun 6:9-11 nun’n, i bɔbɔ w’a yoman wie. Sanngɛ, ɔ wunnin i wlɛ kɛ ɔ ti sa tɛ yofuɛ. Pɔlu kunndɛli kɛ Zoova klun jɔ i wun. I sɔ’n ti, ɔ miɛnnin i ɲin kpa naan w’a yoman sa tɛtɛ. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 7:21-23 nun.) Maan e niɛn i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan e ɲin yi Zoova.\n17. ?Ngue ti yɛ e kunndɛ kɛ é yó nanwlɛfuɛ-ɔ?\n17 Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be yo nanwlɛfuɛ. (An kanngan Nyanndra Mun 14:5, ɔ nin Efɛzfuɛ Mun 4:25 be nun.) E kunndɛman kɛ é yó kɛ Satan m’ɔ ‘ti ato buafuɛ’m be si’n’ sa. Yɛ e kunndɛman kɛ é yó kɛ Ananiasi nin i yi Safira sa. Ato mɔ sran nɲɔn sɔ’m be buali’n ti’n, be wuli. (Zan 8:44; Sa Nga Be Yoli’n 5:1-11) Sanngɛ, nán ato mɔ sran kun buaman’n, i ngunmin ti yɛ bé sé kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ-ɔ. Ye dan nga Ɲanmiɛn yoli e’n ti’n, maan e kle kɛ e ti nanwlɛfuɛ sa’n kwlaa nun.\nNán e bua ato, yɛ nán e kpɛ gblɛ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 19 nun.)\n18, 19. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ nán sran nga be bua ato’n be ngunmin yɛ be timan nanwlɛfuɛ-ɔ?\n18 Sɛ sran kun buaman ato’n, i sɔ’n ngunmin kleman kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ. Zoova seli Izraɛlifuɛ mun kɛ: “Nán amun wua, nán amun kpɛ gblɛ, nán amun di amun wiengu Izraɛlfuɛ kun lufle.” ?Ngue ti yɛ ɔ seli be sɔ-ɔ? Afin Zoova seli be kɛ: “Min yɛ n ti Anannganman amun Nyanmiɛn niɔn. Maan amun nzuɛn’n ɔ fa min liɛ’n. Afin min nzuɛn liɛ’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun.” (Saun Yolɛ 19:2, 11) Sɛ e buaman ato naan sanngɛ e yo ninnge mun gblɛ nun’n, nn e timan nanwlɛfuɛ.\n19 Maan e fa sa kun e nian. Bian kun se i min’n, annzɛ i wiengu junman difuɛ mun kɛ ɔ́ jrá ndɛ naan ɔ́ kɔ́ dɔɔtrɔ. Kusu nn, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ jrá ndɛndɛ naan ɔ́ kó yíyí i ɲin su. Like nga ti yɛ i waan ɔ́ kɔ́ dɔɔtrɔ’n, yɛle kɛ ɔ́ kó túa ayre wie m’ɔ fɛli i kalɛ nun’n. I sɔ kalɛ’n i tualɛ’n kusu faman blɛ. ?É sé kɛ bian sɔ’n dili i min’n, annzɛ i wiengu junman difuɛ’m be nanwlɛ? Cɛcɛ, ɔ kpɛli be gblɛ. Sran wie’m be kpɛ gblɛ be fa ɲan like. Annzɛ kɛ be yo sa tɛ’n, be kpɛ gblɛ naan b’a tuman be fɔ. Sanngɛ e liɛ’n, e ɲin yi Zoova. Ɔ seli kɛ: “Nán amun kpɛ gblɛ.” Ndɛ nga Zoova kan’n i su yɛ e di-ɔ. Afin, i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun.—Rɔmfuɛ Mun 6:19.\n20, 21. ?Sɛ e si ye’n, ngue ekun yɛ e su yoman-ɔn?\n20 E kunndɛman bla e yi bo annzɛ bian e wun bo. E timan nzan nɔnfuɛ, yɛ e yoman sa tɛtɛ uflɛ wie mun. I kpa bɔbɔ’n, e yoman sa kwlaa nga Zoova kpɔ be’n. I wie yɛle kɛ, kannzɛ e timan bla nin bian kunndɛfuɛ’n, sanngɛ e nianman be ɲin su yiyilɛ ninnge nga be fa sran i ɲin sie i bla nin bian kunndɛlɛ su’n. Yɛ kannzɛ e timan nzanbɔɛfuɛ’n, sanngɛ e nɔnman nzan tratraman su. Nanwlɛ, maan e mian e ɲin naan y’a yoman sa tɛ kɛ ngalɛ sa’n wie fi.\n21 Maan e nanti afɔtuɛ nga Pɔlu mannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Amun bɔ amun wu’n nán an fa sa tɛ’n cici amun ti kun, yɛ nán an yo sa tɛtɛ nga amun konvi sɔ be’n.” (Rɔmfuɛ Mun 6:12; 7:18-20) Ɔ ti su kɛ, e kwlá yoman sa kpa lele e guɛmɛn i ti nin i bo. Sanngɛ, maan e mian e ɲin naan y’a yoman sa tɛ. I liɛ’n, é klé kɛ Ɲanmiɛn nin Klist b’a yoman e ye ngbɛn naan e si ye.\n22. ?Sɛ e si ye sakpa’n, ngue yɛ é ɲɛ́n i nun-ɔn?\n22 Zoova i klun ufue dan’n ti’n, ɔ yaci sa tɛ nga e yo’n cɛ e titi. I sɔ’n yo e fɛ dan. I sɔ’n ti, maan e mian e ɲin naan y’a yoman sa tɛ. Sa nga sran’m be buman be sa tɛ’n, nán maan e bu be sɔ wie. ?Sɛ e yo sɔ’n, ngue yɛ é ɲɛ́n i nun-ɔn? Pɔlu seli kɛ: “Siɛn’n bɔ Nyanmiɛn a de amun nzuɛn tɛtɛ’n nun bɔ amu’an kaci i kanga’n, like nga an nyɛn i nun’n yɛlɛ Nyanmiɛn nzuɛn bɔ an fa’n, bɔ i agualiɛ yɛlɛ anannganman nguan’n.”—Rɔmfuɛ Mun 6:22.\nƝanmiɛn i klun ufue dan’n: Zoova klo e dan. I sɔ’n ti, ɔ fali like kun cɛli e. Yɛle kɛ, ɔ fɛ i Wa’n kpɔli e ti naan e ɲan anannganman nguan. Sa sɔ mɔ Ɲanmiɛn yoli’n, ɔ nin e fataman. I sɔ’n kle kɛ ɔ ti klun ufuefuɛ dan.


Sa nglô yile 3:19\nBé kwlaa nga n klô bé sa'n, n idyo bé, n tu bé fo. I so'n ti, anh yatyi amun nyrun kôuun yôle'n, anh katyi amun nzuen'n.\n Kpa nga é si'm bé waan é yô bo i ti ye bé tu é fo'n, o ti lé nnyon kun lie, sannge nga Nyanmien fa tu yé'n é kpa yôle mlonmlon tio nan é katyi ke i sa. Nanwle, fo tule'n kwlaa, ke béh tuh yé'n, i klikli'n nun o yô é ya, o yô'a é fe, sannge bé nga bé fa su bo bé katyi'n, o man bé yô kpa, bé di aladyé.\n1 Corinthefue 9:25-27\n Bé kwlaa nga bé si ngôndi tule ô, bee kwlaa so'n se bé klô ke béh nyenh'n, bé nian bé wun su kpa liké'n kwlaa nun. Bé yôé so kunnde bé dunman, sannge dunman so'n tyeman. Sannge é yôé so é kunnde dunman b'o wiéman. I so'n ti, n lie'n, n wanndi, sannge n wanndi'a ngben, n tô tyolieo o tô fuanman. Ke n kô yô nan m bo n kaan nde klé swran mun'n, ba sé'a n ke n nu'an bé nun wié'n, n nian min wun su kpa n tra min awlen lélé o si min wun.\n2 Corinthefue 7:9-11\n sannge sien'n, n klun dyo, nanh amun ya b'o yô amun'n tio, sannge ya b'o yôô amun b'o man an katyii amun nzuen'n, i ti ye n klun dyoo. Amun ngôkôe so'n nun an yô sa ng'o yô Nyanmien fe'n, o man sa nga é yôli amun'n, wa yô'a te. Afin kôkôle nga Nyanmien man swran kôkô'n i agualie yele nzuen katyile b'o man swran nyen i ti'n, i so lie'n yô'a ya. Sannge klo swran kôkôle lie'n i agualie yele wié. Anh nian amun ngôkôe'n b'o yô Nyanmien fe'n ke i agualie ti kpaa. O man an nian amun wun su kpa, an kpli amun ti, an fa ya sa te'n ti, an srô Nyanmien, an dé min aulie kpa, an dyran n sin, an tu swran ng'o yô sa'n i fo kpa! Sa so'n kwlaa nun é wun ke amun wun sa so'n wa wié.\n ?Afotue nga Nyanmien maan amun bo an ti i wa'n, amun wla a fi su? Bé klee ke: «N wa, nanh bu fo nga é Min Nyanmien'n tu wo'n i aôwi, Ye se o idyo wo'n, nonh o sa sin bubu o. Afin é Min'n tu bé nga o klô bé'n bé fo, Ye bé nga o bu bé i wa'n, o fa nyantiaan bô bé.» Se Nyanmien tu amun fo'n, mon o son amun nun, afin o bu amun i wa. ?Ba ônin ye i si tu'e i foo? Se o tu'a amun fo ke o fa tu i mma mun sa'n, wuun an ti'e i klun ba, an le'a si. É si'm bé tu é fo, é bu bé swran. Se o ti so'n, man é bu é Si nga é wawe'n wô i sa nun'n i swran tra bé nan ya nyan nguan.\n Ba kanngan mun, man amun nyin yi amun si nin amun nin mun é Min'n lie bo an ti'n ti, afin i so'n ti kpa. «Bu o si nin o nin bé swran» o ti mmla bo Nyanmien fa maan swran b'o uka su ke, se bé yô'n, oh yôh bé yé'n, bé nun klikli, yé so'n yele ke, «o wun dyoh o fouun, ah tyeh.» Nnya mun, amun kusu, nanh an yô sa b'o kun amun mma'm bé ya, sannge anh ta bé kpa é Min'n lie'n su, anh tu bé fo, anh klé bé ngwlele. Kanga mun, man amun nyin yi amun min mun, anh bu bé swran, anh mian amun nyin ke liké nga amunh yôh'n o dyo bé klun, ke Christ ye an su yô men saa, nanh an bu i sin. Nanh ke ke bé ô le'n i ngunmin ye an yôé so nan bé klun dyo amun wuon, sannge ke an ti Christ i kanga'n, anh tu amun klun yô sa ng'o ti Nyanmien klun su'n. Man amun klun dyo sule nga an fa su bé'n su ke é Min'n ye an su sui sa, nanh an bu i ke swran ye an su yô men io. Afin an si ke liké kpa kwlaa nga swran kun yô'n, se kanga ô, se diéwa ô, liké ng'o yô'n, oh nyenh i nuan liké é Min'n sa nun. Amun bo an le kanga'n, amun kusu, akunndan kunngba nga amun kanga'm bé bu amun wun'n, anh bu bé wié. Nanh an kpankpan bé su, afin an si ke amun kwlaa amun Min'n ti kun, o ô nyanmien su lo, i lie'n o kpa'a swran nun.


Riti nin Naomi—“Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ” | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\n“Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ”\n1, 2. (a) ?Nin yɛ Riti nin Naomi be sin kɔ Bɛtleɛmu’n niɔn? ?Yɛ sa yalɛ benin yɛ ɔ ɲannin be nɲɔn’n niɔn? (b) ?Naomi nin Riti be si Bɛtleɛmu lɔ?\nRITI nin Naomi be su kɔ lika. Be sran nɲɔn cɛ yɛ be o atin’n su ɔ. Atin ng’ɔ sin Moabu lika kpɛtɛkplɛɛ’n i afiɛn’n yɛ be fali ɔ. Aunmuan’n fitaman lɔ aɔwi. Lika’n i kpɛtɛkplɛɛ dan m’ɔ ti’n ti’n, kɛ a o mmua mɔ a nian be lɔ’n, be ti kanngan kɛ akɔ wa nɲɔn sa. Wia’n w’a tɔ. Riti niɛn i sewi’n siin, ɔ wun kɛ bla kpɛn’n w’a fɛ. Ɔ maan ɔ se i wun kɛ ɔ flunman kɛ be la naan aliɛ cɛn’n nn b’a wɔ. Nanwlɛ Riti klo Naomi lelee kpe nun. Ɔ maan like kwlaa nga ɔ fata kɛ ɔ yo niɛn i lika’n yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó ɔ.\n2 Awlabɔɛ ng’ɔ o bla nɲɔn sɔ’m be su’n cɛnnin. Yɛle kɛ, Naomi ti angbeti. I wun’n wuli w’a cɛ. Sanngɛ koko nun wa’n, ɔ wa yoli sɛnvuɛ ekun. Afin i wa yasua nɲɔn’n be wa wuli. Be yɛle Kilzɔn nin Maklɔn. Riti i wun’n yɛle Maklɔn sɔ’n. Ɔ maan Riti wo afɛ nun wie. Bla nɲɔn sɔ’m be su kɔ Bɛtleɛmu, Izraɛli mɛn’n nun lɔ. Naomi liɛ’n, Bɛtleɛmu ti i klɔ. Sanngɛ Riti liɛ’n, ɔ siman lɔ. W’a yaci i osufuɛ nin i amuɛn mun, ɔ su kɔ aofuɛ.—An kanngan Rit 1:3-6 nun.\n3. ?Kosan benin mun yɛ be su tɛlɛ’n ɔ́ wá úka e naan y’a lafi Ɲanmiɛn su kpa kɛ Riti sa ɔ?\n3 ?Ngue bɔɔ cɛ yɛ ɔ suli Riti bo m’ɔ fali ajalɛ sɔ’n niɔn? ?Ngue yɛ ɔ́ úka Riti naan w’a ɲan wunmiɛn w’a niɛn i bɔbɔ’n ɔ nin Naomi be lika ɔ? Ndɛ kpɔlɛ nga bé bá lɛ’n, bé wá tɛ́ kosan sɔ’m be su naan y’a wun wafa nga e kwla lafi Ɲanmiɛn su kɛ Riti sa’n. (An nian kuku nga be flɛ i “Fluwa kaan mɔ i nun ndɛ’n yo fɛ’n” i nun wie.) Sanngɛ sa nga ti mɔ Riti nin Naomi be su tu ajalɛ kɔ Bɛtleɛmu klɔ’n m’ɔ o mmua kpa’n i su lɔ’n, maan e dun mmua e kɛn i ndɛ.\nAwlo’n w’a bo\n4, 5. (a) ?Ngue ti yɛ Naomi nin i wun nin i mma mun be ɔli Moabu mɛn’n nun lɔ ɔ? (b) ?Yɛ ngue ti yɛ lɔ tranlɛ’n w’a yoman be sa nun pɔpɔ ɔ?\n4 Moabu mɛn’n nun lɔ yɛ Riti ɲinnin ɔn. Moabu mɛn’n w’a cɛnman. Ɔ o jenvie nga ɔ ti njin nzue klakla’n i bue ng’ɔ kpɛ wia afiliɛ lɔ’n nun. Ɔ ti kongo nin kpɔlɛ lika. Titi’n, kɛ awe kpɛn Izraɛli mɛn’n nun’n, ɔ kpɛnman “Moab mɛn’n” nun wie. Afin lɔ asiɛ’n yo like ye kpa. I sɔ’n ti yɛ kɛ awe kpɛnnin Izraɛli mɛn’n nun lɔ’n, Maklɔn nin i osufuɛ’m be ɔli Moabu lɔ’n niɔn. Lɔ yɛ ɔ nin Riti be sili be wun ɔn.—Rit 1:1.\n5 Awe sɔ’n w’a yoman blɛblɛ. I sɔ’n ti’n, Elimelɛki m’ɔ ti Naomi i wun’n, ɔ fɛli i yi nin i mma’m be ko trannin Moabu mɛn’n nun lɔ. Mɛn sɔ’n nun lɔ tranlɛ’n w’a yoman pɔpɔ w’a manman be. Afin Ɲanmiɛn waan ɔ nin i fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be wɔ lika nga ɔ kle be’n i nun naan be ko su i. Yɛ kɛ mɔ Elimelɛki nin i awlobofuɛ’m be nunman Izraɛli lɔ kun ti’n, ajalɛ sɔ’n i su falɛ’n ɔ́ wá yó kekle kpa mán be. (Mml. 16:16, 17) Naomi miɛnnin i ɲin kpa naan i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a kpɔnzɔman. Sanngɛ kasiɛn su’n, i wun’n i wie’n wa wlɛli i klunngbɔ dan.—Rit 1:2, 3.\n6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ Naomi i mma’m be aja’n wlɛli i klunngbɔ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ wafa nga Naomi nin i sewi’m be trannin’n, ɔ yo ɲɛnmɛn ɔn?\n6 Kɛ ɔ juli i ɲrun’n, Naomi i mma’m be wa jali Moabu bla. Atrɛkpa’n, i sɔ’n wlɛli i klunngbɔ. (Rit 1:4) Afin ɔ si kɛ i nannan Abraamu w’a kunndɛman kɛ Izaaki ja nvle uflɛ nun bla. I sɔ’n ti’n, i nvle’n m’ɔ su Zoova’n, i nun bla yɛ ɔ kplinnin i ɲin ko jali mannin i wa Izaaki ɔ. (Bob. 24:3, 4) Moizi Mmla’n nun kusu’n, Zoova wlali Izraɛlifuɛ’m be su nun kɛ nán be nin nvle uflɛ nunfuɛ be ja be wun. Ɔ timɛn i ti’n, bé cúɛn be mma sɔ mun wlɛ́ i amuɛn sɔlɛ nun.—Mml. 7:3, 4.\n7 Ɔ nin i sɔ ngba’n, Naomi i wa yasua nɲɔn’n be jali Moabu bla. Kannzɛ aja sɔ’m be wlali Naomi i klunngbɔ’n, sanngɛ w’a niɛnmɛn i sɔ’n ti w’a yoman Riti nin Ɔrpa be tɛ. Ɔ kloli be, yɛ ɔ yoli be ye. Afin atrɛkpa’n, Naomi lafili su kɛ cɛn wie lele’n, be kusu bé kwlá káci Zoova i sufuɛ wie. Riti nin Ɔrpa be kusu be kloli Naomi kpa, yɛ be afiɛn’n sɛli. Ɔ maan i ti’n, kɛ be wun’m be wa wuli’n, be kwla ɲannin fɔnvɔlɛ Naomi i sa nun. Nga m’ɔ yo annvɔ ekun’n yɛle kɛ be nin be wun mun b’a wuman ba.—Rit 1:5.\n8. ?Atrɛkpa’n, ngue ti yɛ Riti wa fɛli i wun mantannin Zoova ɔ?\n8 ?Moabu i amuɛn’m be kwla ukali Riti naan w’a wun sanvuɛsa ng’ɔ ɲɛnnin i’n i trawlɛ? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. Kusu nn Moabufuɛ’m be amuɛn’m b’a sɔnman aɔwi. Be nun danfuɛ’n yɛle Kɛmɔsu. (Kal. 21:29) Sa kekleekle nin sa kainkain mun yɛ ɔ ti Moabufuɛ’m be nzuɛn ɔn. I wie yɛle kɛ be fa be mma mun yi tɛ. Sanngɛ Maklɔn nin Naomi be kannin Zoova i su ndɛ be kleli Riti. I sɔ’n ti’n, Riti wa wunnin i wlɛ kɛ Zoova m’ɔ ti Izraɛli Ɲanmiɛn’n, ɔ nin amuɛn’m be timan kun mlɔnmlɔn, naan i liɛ’n ɔ ti sran klofuɛ nin aunnvuɛ sifuɛ. Ɔ yoman sran abɔlɛ. (An kanngan Mmla’n 6:5 nun.) Kɛ Riti i wun’n wuli’n, atrɛkpa’n ɔ fɛli i wun mantannin Naomi kpa. Blɛ sɔ nun’n, Naomi kannin Ɲanmiɛn i ndɛ kleli Riti. Atrɛkpa’n, kɛ ɔ́ kán Zoova i ndɛ klé i’n, ɔ seli i kɛ Zoova kwla sa kwlaa yo. Yɛ sa ng’ɔ yo be’n, be ti abonuan, naan ɔ klo i nvle’n kpa. Kpɛkun w’a yaciman be aunnvuɛ silɛ le. Kɔlɛ kɛ Riti fɛli i su sieli Naomi i nuan bo’n, i sɔ’n guɛli i awlɛn su nzue dan. Ɔ ukɛli i naan i wun’n i wie’n w’a kwla sɔn i nun.\nKɛ Riti i wun’n wuli’n, ɔ fɛli i wun mantannin Naomi kpa.\n9-11. (a) ?Ajalɛ benin yɛ Naomi nin Riti, ɔ nin Ɔrpa be fali ɔ? (b) ?Ngue yɛ sa nga ɔ tɔli be su’n, ɔ kle e ɔ?\n9 Naomi liɛ’n, i ɲin o i klɔ lɔ nganniɛn’m be sin. Cɛn kun’n, ɔ wa tili i kɛ Zoova nin i nvle’n be o nun, naan aliɛ w’a fite Bɛtleɛmu lɔ. Kɔlɛ aata difuɛ mɔ bé wlánwlán klɔ’m be su bé sín’n, be nun kun yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli i ɔ. Ɔ maan Bɛtleɛmu i dunman’n mɔ i bo’n yɛle “kpaun klɔ’n,” ɔ nin i fata siɛn’n. Kɛ Naomi tili jasin fɛ sɔ’n cɛ’n, ɔ buli i sin salɛ akunndan.—Rit 1:6.\n10 ?Yɛ Riti nin Ɔrpa be li? (Rit 1:7) Nanwlɛ, bla nɲɔn sɔ’n, kɛ ɔ fin blɛ mɔ be wun’m be wuli’n, be wa fali be wun mantannin Naomi kpa liɛ su. Sanngɛ Riti liɛ’n, i wun m’ɔ fa mantannin Naomi’n yoli dan trali su. Like nga ti yɛ ɔ yoli sɔ’n yɛle kɛ Naomi ti wɛtɛɛfuɛ yɛ ɔ lafi Zoova su tankaan kpa. Ɔ maan Riti nin Ɔrpa be fali ajalɛ kɛ bé sú Naomi su. Yɛ angbeti bla nsan sɔ mun bé fá Zida kɔlɛ’n i atin’n niɔn.\n11 Sa yalɛ ng’ɔ tɔli Naomi nin Riti ɔ nin Ɔrpa be su’n, ɔ kle e kɛ i sran kpa mun o, i sran tɛ mun o, sanvuɛsa ɲan be kwlakwla. (Aku. 9:2, 11) Ɔ kle e ekun kɛ, kɛ e awlɛn su sran wu’n, sɛ e ko kunndɛ fɔnvɔlɛ e wiengu’m be sa nun’n, ɔ ti kpa. I li be nga be su Zoova kɛ Naomi sa’n, mɔ be fiɛ i sin’n, yɛ ɔ fata kɛ e fa e wun e mantan be kpa’n niɔn.—Nya. 17:17.\nRiti yili i sran klolɛ kpa’n i nglo\n12, 13. ?Ngue ti yɛ Naomi seli Riti nin Ɔrpa be kɛ be sa be sin be wɔ be nin’m be awlo ɔ? ?Yɛ kɛ ɔ seli be sɔ’n, ngue ndɛ yɛ be kannin ɔn?\n12 Kɛ Naomi nin i sewi’m bé nánti bé kɔ́’n, nn ɔ́ kókó. Ɔ usɛ i wun kɛ: ‘?Sɛ n ju Bɛtleɛmu lɔ’n, ń kwlá yó like ḿ mán be?’ Nanwlɛ, i sɔ’n kle i yalɛ kpa. Afin, kɛ mɔ bla nɲɔn sɔ’m be kloli i nin i mma mun dan’n ti’n, ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ úka be afɛ’n su.\n13 Ɔ maan ɔ seli i sewi’m be kɛ: “Amun sa amun sin, amun wɔ amun nin’m be awlo. Nɛnnɛn nga amun dili min nin be nga b’a wu’n, maan [Zoova] bɔbɔ nian su di amun wie.” Kpɛkun ɔ yrɛli i nuan kɛ, Zoova maan be ɲan be awlɛn su bian ja, naan be wla gua ase be wun’m be bo. Biblu’n waan “kɛ ɔ seli be sɔ’n, yɛ ɔ tɔli be nun ɔn, kpɛkuun be konviabo boli be kpɔlɛ naan b’a sun kpa.” Nanwlɛ Riti nin Ɔrpa be kunndɛman kɛ bé kpɔ́ci Naomi afin ɔ ti klun ufuefuɛ, kpɛkun ɔ bumɛn i bɔbɔ ngunmin i wun akunndan. I sɔ’n ti’n, be seli i kɛ: “Cɛcɛ, e nin wɔ é kɔ́ ɔ mɛn’n nun.”—Rit 1:8-10.\n14, 15. (a) ?Nin yɛ Ɔrpa sɛli i sin ɔli ɔ? (b) ?Ngue ndɛ yɛ Naomi kan kleli Riti naan ɔ sɛ i sin kɛ Ɔrpa sa wie ɔ?\n14 Naomi waan saan fii i sewi’m be sa be sin. Ɔ jrannin su kpa kɛ ɔ leman bian Izraɛli lɔ naan w’a niɛn i lika. Yɛ kusu nán ba yɛ ɔ le i naan se kɛ bé já be ɔ. I sɔ’n ti’n, kɛ bé kɔ́ lɛ’n ɔ su kwlá yoman like fi manman be. I kwlaa sɔ’n ti’n, i wla guaman ase. Kɛ Ɔrpa tili Naomi i nuan ndɛ’n, ɔ wunnin kɛ i ndɛ yo fɛ. Ɔ maan ɔ flunman kɛ ɔ wɔ i fuɛ’n be sin Moabu lɔ. Yɛ Ɔrpa tɔ́ Naomi nun gbuduu ɔ, naan b’a sun sunlɛ kpa. Kpɛkun i kɔlɛ nun ɔn.—Rit 1:11-14.\n15 ?Yɛ Riti li? ?Ɔ́ sɛ́ i sin wie? Afin ndɛ nga Naomi kannin’n, nán Ɔrpa ngunmin yɛ ɔ kan kleli i ɔ. Biblu’n se kɛ: “Sanngɛ Rit fuɛ’n i waan ɔ kɔ-man wie.” Atrɛkpa’n, kɛ Naomi fali atin’n ekun’n, ɔ́ nían ɔn, Riti su i su. Yɛ ɔ jrannin ɔn. Kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Ɔ wla’n sɛli i sin i fuɛ mun nin i amuɛn’m be sin. Nian i liɛ’n su, su i su.” (Rit 1:15) Ndɛ sɔ mɔ Naomi kannin’n ɔ yi sa cinnjin kpa kun nglo. Yɛle kɛ Ɔrpa sɛli i sin i “amuɛn’m” be sin. Ɔ maan nɛ́n i fuɛ’m be ngunmin be sin yɛ ɔ ɔli ɔ. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kó sɔ́ Kɛmɔsu nin Moabu amuɛn onga mun ekun. ?Yɛ Riti li? ?Ɔ yoli sɔ wie?\n16-18. (a) ?Wafa sɛ yɛ Riti yili i nglo kɛ ɔ klo Naomi kpa ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Riti i ayeliɛ’n ɔ man e ɔ? (An nian bla nɲɔn sɔ’m be desɛn mun wie.)\n16 Riti liɛ’n i akunndan’n timan nɲɔnnɲɔn. Afin ɔ klo Naomi. Yɛ ɔ klo Ɲanmiɛn nga Naomi su i’n wie. Ɔ maan Riti seli i kɛ: “Nán mian min kɛ e nin wɔ e kpaci, nán fuan min. Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ. Kan á trán lɛ’n, e nin wɔ ɔ. Ɔ nvle’n ti min nvle. Ɔ Nyanmiɛn’n ti min Nyanmiɛn. Kan á wú lɛ’n, lɛ yɛ ń wú ɔ. Bé síe min lɛ. Sɛ nán wie’n cɛ yɛ ɔ́ tí e nun’n, maan [Zoova] wun min.”—Rit 1:16, 17.\n“Ɔ nvle’n ti min nvle. Ɔ Nyanmiɛn’n ti min Nyanmiɛn.”\n17 Kannzɛ Riti wuli i afuɛ 3.000 yɛ’n, sanngɛ i ayeliɛ klanman’n ti’n, e wla te kpɛn i su. Ɔ kloli Naomi kpa liɛ su. I sɔ’n ti’n, w’a kwlá kpɔcimɛn i le. Ɔ seli Naomi kɛ kan kwlaa nga ɔ́ kɔ́’n, ɔ́ sú i su. Saan kɛ wie’n cɛ yɛ ɔ́ kwlá tí be nun ɔn. Naomi i nvle’n ɔ́ yó i nvle. Ɔ maan sɛ ɔ nin i fata kɛ ɔ kaci i sin si i nvle’n ɔ nin i amuɛn mun’n, ɔ yomɛn i like fi. Afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sú Zoova m’ɔ ti Naomi i Ɲanmiɛn’n wie. * Sanngɛ Ɔrpa liɛ’n, nɛ́n i sɔ yɛ ɔ yoli ɔ.\n18 Yɛ Riti nin Naomi bé fá Bɛtleɛmu atin’n niɔn. Atrɛkpa’n, be dili le mɔcuɛ atin’n nun. Kannzɛ bɔbɔ sa yalɛ o be su’n, sanngɛ be fɔnvɔli be wiengu lele be fa juli lɔ.\n19. ?Kɛ Riti sa’n, wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo kɛ e klo e awlobofuɛ nin e janvuɛ ɔ nin e niaan Klistfuɛ mun ɔn?\n19 Ninnge nga ti yɛ e wunman e wun fɛ’n, be diman be yalɛ andɛ. I wie yɛle kɛ e kwlakwla e awlɛn su sran wu. Yɛ e ninnge’m be fi e sa. Biblu’n bɔbɔ seli kɛ blɛ wie wá jú’n, “lika’n ɔ́ yó kekle.” Blɛ sɔ’n i nun yɛ e wo yɛ’n. (2 Tim. 3:1) Ɔ maan ɔ ti cinnjin kpa kɛ e klo sran lele e guɛ i ti nin i bo kɛ Riti sa. Sran m’ɔ klo sran lele guɛ i ti nin i bo’n, ɔ kpacimɛn i. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó i ye. Andɛ’n, kannzɛ sran’m be kloman be wiengu mun kun’n, ɔ fata kɛ e liɛ’n e klo sran blɛ kwlaa nun. I ti’n, be nga be le bian annzɛ bla’n, ɔ fata kɛ be yi sran klolɛ’n i nglo be wiengu kun’n i lika. Yɛ ɔ fata kɛ awlobofuɛ’m be kwlaa be klo be wiengu. Kpɛkun’n, ɔ fata kɛ e klo e janvuɛ mun nin e niaan Klistfuɛ’m be kpa wie. (An kanngan 1 Zan 4:7, 8, 20 nun.) Sɛ e yo sɔ’n, kɛ Riti sa’n, é kwlá yí i nglo kɛ e klo sran kpa.\nRiti nin Naomi b’a ju Bɛtleɛmu\n20-22. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Naomi wunnin ɲrɛnnɛn dan Moabu lɔ ɔ? (b) ?Naomi buli i kɛ wan yɛ ɔ fali ɲrɛnnɛn’n yili i su ɔ? (An nian Zak 1:13 nun wie.)\n20 Kɛ be kɛn i be nuan nun ngbɛn sa kɛ be klo sran kpa’n, ɔ nin kɛ be yi i nglo kɛ be klo sran kpa’n, ɔ timan kun. Riti wá yí i nglo kɛ ɔ klo Naomi nin Ɲanmiɛn Zoova mɔ i waan ɔ́ sú i’n be kpa.\n21 Bɛtleɛmu klɔ’n ɔ wo Zerizalɛmu’n i ngua lɔ bue liɛ’n su. Be afiɛn’n ti nun kilo 10. Atrɛkpa’n, lɔfuɛ’m be kwlaa be si Naomi nin i awlofuɛ mun. Ɔ maan kɛ Naomi nin Riti be juli lɔ cɛ’n, kɛ klɔ wunmuan’n keje sa yekee. Sran’m be kwlaa be su kan Naomi i balɛ’n i ndɛ. Kɛ bla’m be wunnin i’n, be niɛnnin i siin, sanngɛ b’a wunmɛn i sran wlɛ. Afin, afɛ’n nin awlabɔɛ’n b’a kun i kpo. Ɔ maan be usali be wun kɛ: “Ai! ?Naomi li-ɔ?”—Rit 1:19.\n22 Naomi kannin ɲrɛnnɛn ng’ɔ tɔli i su Moabu lɔ’n i ndɛ kleli bla sɔ mun mɔ be ti i osufuɛ nin i mantanfuɛ mun’n. I li bɔɔ, ɔ seli be kɛ nán be flɛ i Naomi kun, sanngɛ be flɛ i Mara. Afin Naomi i bo’n yɛle “min aklunjuɛ.” Yɛ Mara i bo’n yɛle “klunngbɔ.” Ɔ buli i kɛ Zoova yɛ ɔ fali ɲrɛnnɛn’n yili i su ɔ. Ɔo, nian kɛ ɔ yo annvɔ ɔ! Akunndan nga Zɔbu buli’n i wie yɛ Naomi buli ɔ.—Rit 1:20, 21; Zɔb 2:10; 13:24-26.\n23. ?Siɛn mɔ Naomi nin Riti be tran Bɛtleɛmu lɔ’n, ngue yɛ Riti su kunndɛ yo ɔ? ?Ngue yɛ Moizi Mmla’n man yalɛfuɛ’m be atin kɛ be yo ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n wie.)\n23 Riti nin Naomi be tran Bɛtleɛmu lɔ siɛn’n. Ɔ maan Riti su kunndɛ like wie yo naan w’a kwla niɛn i bɔbɔ’n ɔ nin Naomi be lika. Be o lɛ o, kpɛkun ɔn Riti wa tili i kɛ Moizi Mmla’n se kɛ aliɛ’n i fitelɛ blɛ’n nun’n, yalɛfuɛ’m be kwla kɔ fie’m be su. Kpɛkun kɛ junman difuɛ’m bé kpɛ́ sɛ ble o, sɛ ɔrzu o, sɛ like uflɛ wie o, be kwla su be su be isa ng’ɔ gua’n. Yɛ nga junman difuɛ’m b’a kpɛman m’ɔ o fie’n i nuan su’n, be kwla fa wie. * Nanwlɛ, yalɛfuɛ’m be ndɛ lo Zoova kpa.—Sau. 19:9, 10; Mml. 24:19-21.\n24, 25. ?Kɛ Riti ɔli Bɔazi i fie’n su lɔ’n, ka naan w’a bo junman’n i dilɛ bo’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ? ?Junman nga Riti dili’n ti pɔpɔ? An yiyi nun.\n24 Avrili anglo’n nun yɛ be kpɛ ɔrzu’n niɔn. I blɛ’n kusu w’a ju. Yɛ Riti kɔ́ ɔsiaunnvuɛ wie i fie’n su ɔrzu isalɛ ɔ. Ɲanmiɛn sa, fie ng’ɔ ɔli su’n ti sran dan kun mɔ be flɛ i Bɔazi’n i liɛ. Bɔazi sɔ’n ti Naomi i wun Elimelɛki ng’ɔ wuli’n i osufuɛ. Kɛ Riti juli bian sɔ’n i fie’n su’n, ɔ dun mmua ko srɛli Bɔazi i junman difuɛ’m be su kpɛn’n i atin kwlaa ka. Kɛ ɔ kplinnin su’n, yɛ Riti boli junman dilɛ’n bo ɔ. Kusu nn ɔ kwla kɔ trele ko isa ɔrzu’n, afin Moizi Mmla’n mɛn i sɔ yolɛ’n i wun atin.—Rit 1:22–2:3, 7.\n25 Kɛ fie’n su junman difuɛ’m bé fá be wlɔsɔ’n bé kpɛ́ ɔrzu’n, nn Riti sú be su ísa ng’ɔ gua’n, annzɛ ɔ́ kpɛ́ nga be yacili i lɛ’n. Kɛ ng’ɔ isa’n ko sɔn’n, ɔ tiɛntiɛn i nuan, ɔ cici i sɔlɛsɔlɛ. Kpɛkun ɔ fa sie i lika kun, naan i sin’n w’a ko bo ng’ɔ isali’n. Nanwlɛ, junman sɔ’n i dilɛ’n timan pɔpɔ. Afin ɔ timan junman mɔ be kwla di i ndɛndɛ naan w’a jaso lɛ ɔ. Wia’n i bolɛ m’ɔ bo dan’n, ɔ kle yalɛ. Kusu’n, kɛ a ko wie junman sɔ’n i di’n, kpɔtɔlɛ yɛ w’a kpɔtɔ kɛ akɔ nuan nun kakaa sa ɔ. Sanngɛ kɛ Riti ɔli nglɛmun’n, m’ɔ boli junman’n i bo’n, e kwla se kɛ w’a tranman ase w’a loman wunmiɛn bɔɔ kaan sa. Kɛ á wún kɛ w’a jran junman’n sa’n, i ngban’n su nvufle’n i nunnunlɛ ti ɔ. Annzɛ w’a ɔ “kpata’n” i bo lɔ, kan junman difuɛ’m be ko lo wunmiɛn lɔ’n, naan ɔ́ kó dí like kan.\nRiti kɛnnin i wun ase dili junman kekle kpa naan w’a kwla niɛn i bɔbɔ’n ɔ nin Naomi be lika.\n26, 27. ?Sran’n i wafa benin yɛle Bɔazi? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ nin Riti be nantili ɔ?\n26 Kɛ Bɔazi juli i fie’n su lɔ’n, ɔ yoli junman difuɛ’m be like. Ɔ seli be kɛ: “Maan [Zoova] nin amun tran.” I sɔ m’ɔ kannin’n kle kɛ ɔ ti sran m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ. Wafa nga Bɔazi yoli i junman difuɛ’m be like’n, i wafa kunngba’n yɛ be fa tɛli i su ɔ. Kɔlɛ’n, nán cɛn kwlaa yɛ junman difuɛ sɔ’m be nin Bɔazi be di junman ɔn. Wie’m be bɔbɔ be ti aofuɛ. Bɔazi fɛli i ɲin sieli i Riti su. Kɔlɛ Riti buli i kɛ sran fi su niɛnmɛn i lɔ. Sanngɛ ato ɔ. Afin Bɔazi wa usɛli i junman difuɛ’m be su kpɛn’n sɛ ɔ si Riti e. Kɛ ɔ fin lɛ’n, bian kpɛn sɔ’n m’ɔ klo Zoova’n, ɔ wa fali Riti kɛ i klun ba sa.—Rit 2:4-7.\n27 Bɔazi flɛli Riti kɛ “min wa.” Yɛ ɔ seli i kɛ nán ɔ wɔ fie uflɛ su, naan i fie liɛ’n ngunmin su yɛ ɔ bla titi ɔ. Ɔ seli ekun kɛ Riti nin i talua’m be di junman likawlɛ, kɛ ɔ ko yo naan i gbanflɛn’m b’a klemɛn i yalɛ’n ti. Amindi su’n, Bɔazi mannin Riti i aliɛ kɛ ɔ di. (An kanngan Rit 2:8, 9, 14 nun.) Like bɔɔ nga Bɔazi kunndɛ i sa’n, yɛle Riti i mo yolɛ nin i ayɛ yilɛ. ?Ndɛ benin yɛ ɔ kannin fa yili i ayɛ ɔ?\n28, 29. (a) ?Ngue ti yɛ Riti i dunman fɛ’n truli ɔ? (b) ?Kɛ Riti sa’n, é yó sɛ naan y’a fia Zoova i sin wie?\n28 Riti seli Bɔazi kɛ ɔ ti aofuɛ naan ye nga Bɔazi yoli i lɛ’n, ɔ nin i fataman. Sanngɛ Bɔazi tɛli Riti su kɛ, ɔ tili sa nga ɔ yoli i sewi Naomi’n i kwlakwla kpan. Bɔazi waan ɔ tili i ekun kɛ Riti yacili amuɛn sɔlɛ, naan ɔ́ sú Zoova siɛn’n. Atrɛkpa’n, Naomi ti yɛ Riti i su ndɛ’n truli sɔ ɔ. Yɛle kɛ ɔ boli Riti i dunman fɛ kleli Bɛtleɛmu lɔ bla mun, yɛ ndɛ sɔ’n guali Bɔazi i su nun wie ɔ. I sɔ’n ti’n, Bɔazi kan kleli Riti kɛ: “Maan [Zoova] b’ɔ ti Izraɛlfuɛ’m be Nyanmiɛn’n, bɔ i fanngan nun ti yɛ maan a juli wa’n ɔ yo ɔ liɛ ye. A kunndɛ-ɔ, maan a nyɛn i.”—Rit 2:12.\n29 Bɔazi i ndɛ sɔ’n ti su, afin Ɲanmiɛn Zoova bɔbɔ i sin yɛ Riti fiali ɔ. Ɔ maan sa fi su ɲɛnmɛn i. Ndɛ nga Bɔazi kannin’n jɔli Riti i klun klanman. Ɔ yoli Bɔazi i mo nin ndɛ fɛfɛ sɔ’m be kanlɛ. Yɛ Riti sɛli i sin ko dili junman lele nnɔsua flɔlɔ ɔ.—Rit 2:13, 17.\n30, 31. ?Wafa sɛ yɛ Riti i ajalɛ’n kwla uka e ɔ?\n30 Andɛ’n, sika ndɛ’n w’a yo kekle. Sanngɛ Riti i ajalɛ’n kwla uka e kpa. Yɛle kɛ Riti w’a bumɛn i kɛ, kɛ m’ɔ ti angbeti’n ti’n, i wiengu mun yɛ ɔ fata kɛ be yo like be mɛn i ɔ. W’a yoman aɲinkpli kusu. Like kan nga be fa cɛli i’n, ɔ juli i. Asa’n, w’a seman kɛ ɔrzu isalɛ’n kun i ɲannzuɛn. Sanngɛ ɔ kɛnnin i wun ase dili junman kekle sɔ’n nglɛmun lele nnɔsua naan w’a kwla nian Naomi i lika. Asa ekun’n, kɛ Bɔazi kleli Riti wafa ng’ɔ fata kɛ ɔ nin i junman difuɛ’m be di junman’n, ɔ niannin su yoli. Sanngɛ ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ Riti i wla w’a fiman su le kɛ Ɲanmiɛn Zoova yɛ ɔ ti i fiawlɛ kpafuɛ’n niɔn. Ɔ lafili su kpa kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i kɛ siɛ kpa kun sɛsɛ i mma mun sa.\n31 Kɛ Riti sa’n, maan e yo wun ase kanfuɛ, nán e yo fuɛnfuɛ. Yɛ silɛ mɔ e si Zoova ti’n, maan e lɛ i ase titi. Sɛ e yo sɔ’n, e wiengu’m bé nián e ajalɛ’n su. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova yrali Riti nin Naomi be su Bɛtleɛmu lɔ ɔ? I sɔ’n yɛ é wá wún i ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun ɔn.\nFluwa kaan mɔ i nun ndɛ’n yo fɛ’n\nƝanmiɛn nuan ijɔfuɛ Samiɛli yɛ ɔ klɛli Rit fluwa’n nin Jɔlɛ Difuɛ Mun fluwa’n niɔn. Be dun mmua to Jɔlɛ Difuɛ Mun fluwa’n ka naan b’a to Rit fluwa’n. Sa nga be kɛn i ndɛ Rit fluwa’n nun’n, ɔ juli jɔlɛ difuɛ’m be blɛ su. (Rit 1:1) Fluwa sɔ’n i nun ndɛ’n w’a sɔnman kɛ Jɔlɛ Difuɛ Mun be fluwa’n i liɛ’n sa. Rit fluwa’n wo Biblu’n nun kan ɔ nin i fata’n sa cɛ. Yɛle kɛ, kɛ e ko wie Jɔlɛ difuɛ Mun be fluwa’n i nun alɛ kunlɛ kaka mun, ɔ nin i nun ndɛnganndɛngan’m be nun kanngan’n, kpɛkun y’a to Rit fluwa’n. I nun ndɛ’n kpɛn e wla kɛ sran wɛtɛɛfuɛ mɔ kekle’n wo be su’n, Zoova i wla fiman be. Asa’n, sran nga be kan be ndɛ Rit fluwa’n nun’n, be yili be wiengu klolɛ’n i nglo. Kpɛkun, kɛ be awlɛn su sran wuli’n, be ukali be wiengu. Be lafili Ɲanmiɛn su kpa wie. I sɔ mɔ be yoli’n, ɔ man e kwlaa e afɔtuɛ. I kwlaa ngalɛ’n ti yɛ sran’m be se kɛ fluwa sɔ’n i nun ndɛ’n yo fɛ kpa’n niɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Kɛ Riti kán Ɲanmiɛn i ndɛ’n, ɔ boli i dunman Zoova’n. Sanngɛ i blɛ sufuɛ mɔ be timan Izraɛlifuɛ’m be liɛ’n, i tɔnndɔnlɛ dunman kɛ “Ɲanmiɛn” sa i ngunmin yɛ be fa flɛli i ɔ. Fluwa kun se kɛ: “Sran ng’ɔ klɛli Riti fluwa’n waan ɔ́ klé kɛ kannzɛ bɔbɔ Riti ti aofuɛ’n, sanngɛ i liɛ’n ɔ lafi Ɲanmiɛn Kpli su.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 23 Mmla sɔ’n boli Riti i nuan dan. Afin laa’n, nvle nga be o Izraɛli mɛn’n i bue ng’ɔ kpɛ wia afiliɛ lɔ’n, be nunfuɛ’m be nianman angbeti bla’m be lika kpa. Lɔ yɛ Riti fin ɔn. Fluwa kun se kɛ: “Kɛ bla kun i wun’n ko wu’n, i wa yasua mun yɛ ɔ lafi su kɛ bé níɛn i lika ɔ. Sanngɛ sɛ w’a wuman ba yasua’n, ɔ́ kó dí kanga. Annzɛ sɛ ɔ lemɛn i yowlɛ’n, ɔ́ kó bó tekle. Ɔ timɛn i ti’n, wie’n yɛ ɔ́ kún i ɔ.”\n?Ngue yɛ Riti yoli m’ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn Zoova su ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Riti kleli kɛ ɔ klo Naomi kpa ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova kloli Riti i sa ɔ?


?Wafa sɛ yɛ amun kwla fa amun wun mantan Ɲanmiɛn ɔn? | Jasin fɛ kun\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Abɛ Acoli Adhola Afrikaans Aja Ajië Albanais Albanian Sign Language Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arabic (Morocco) Arabic (Tunisia) Arménien Arménien (occidental) Assamais Ateso Attié Aukan Awajun Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Balinese Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Betsimisaraka Betsimisaraka (Southern) Biak Bichlamar Bikol Bosnian Boulou Bulgare Bété Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Central Alaskan Yupik Chamorro Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chin (Kuki) Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chinese Cantonese (Simplified) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chontal (Tabasco) Chopi Chuabo Chuuk Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ahe Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fataluku Fidjien Finnois Fon Frafra Français Frisian Fulfulde (Cameroun) Futuna Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Gourmanchéma Gouro Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Guianese Creole Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Hawu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hong Kong Sign Language Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Inakeanon Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Javanese (Eastern) Jula Kabuverdianu Kabye Kabyle Kachin Kadazan Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Khoekhoegowab Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Konkani (Devanagari) Konkani (Romain) Kosrae Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurde Sorani Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes autrichienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes croate Langue des signes espagnole Langue des signes estonienne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes lettone Langue des signes mexicaine Langue des signes mongole Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes serbe Langue des signes suisse allemande Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Lovari Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Luxembourgeois Macushi Macédonien Madagascar Sign Language Madi Makasae Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambae (Ermera) Mambwe-Lungu Mandjak Mangareva Maninkakan (Eastern) Manipuri Mano Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maré Maya Maya (Mopán) Mayo Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mixtec (Tlaxiaco) Mizo Mongol Mooré Motu Mozambican Sign Language Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nahuatl (Veracruz) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Odia Okpe Oromo Ossète Otomi Otomi (State of Mexico) Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pemon Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Persan Piaroa Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Pomeranian Ponape Portugais Portugais (Portugal) Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quechua (Huallaga Huánuco) Quichua (Chibuleo) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rapanui Rarotongan Romany (Albania) Romany (Argentina) Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Romania) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Roumain Roviana Rumanyo Rungus Runyankore Russe Rutooro Saami (North) Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Senoufo (Cebaara) Sepedi Sepulana Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shipibo-Conibo Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Soli Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Sérèr Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Toba Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Toraja Totonaque Toupouri Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tyrewuju Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Warao Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wejewa Wichi Wolaitsa Wolof Xavante Xhosa Xârâcùù Yacouba Yoruba Yukpa Zandé Zapotec (Guevea) Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (Villa Alta) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n1. ?Ɲanmiɛn tie sran’m be kwlaa be srɛlɛ’n?\nƝanmiɛn yia sran wafa kwlaa kɛ be fa be wun be mɛntɛn i srɛlɛ’n nun. (Jue Mun 65:3) Sanngɛ ɔ tieman sran’m be ngba be srɛlɛ’n. I wie yɛle be nga be kle be yi’m be ɲrɛnnɛn’n be liɛ’n. Ɲanmiɛn tieman sran sɔ’m be srɛlɛ’n. (1 Piɛr 3:7) Asa ekun’n, i nun mɔ ɲin kekle yolɛ’n kacili Izraɛlifuɛ’m be ajuin’n, Ɲanmiɛn w’a siemɛn i su be srɛlɛ’n bo kun. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ sɛ sran ng’ɔ yo sa tɛ dan’n, ɔ kaci i sa’n, Ɲanmiɛn tie i srɛlɛ’n.—Kanngan Ezai 1:15 nin 55:7 be nun.\n2. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\nƝanmiɛn srɛlɛ’n o e Ɲanmiɛn sulɛ’n nun wie. Ɔ maan Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ e srɛ i ɔ. (Matie 4:10; 6:9) Asa ekun’n, kɛ mɔ fɔ o e nun’n ti’n, ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn Zezi dunman nun. Afin ɔ wuli e sa tɛ’m be ti. (Zan 14:6) Zoova kloman kɛ e suan srɛlɛ mun annzɛ e nian srɛlɛ fluwa’m be nun naan e kan ndɛ kunngba’n flan nun. Sanngɛ ɔ klo kɛ ndɛ nga é kán’n, ɔ fin e bɔbɔ e klun lɔ.—Kanngan Matie 6:7 nin Filipfuɛ Mun 4:6, 7 be nun.\nE Yifuɛ’n kwla tie srɛlɛ nga e srɛ i e klun lɔ’n bɔbɔ. (1 Samiɛl 1:12, 13) Ɔ wla e fanngan kɛ e srɛ i blɛ kwlaa nun. Ɔ kwla yo nglɛmun, ka naan y’a bo e junman’m be dilɛ bo, ɔ nin nnɔsua kɛ e ko wie e ninnge’m be yo’n. Kpɛkun, kɛ é wá dí like’n yɛ kɛ sa wie tɔ e su’n, e kwla srɛ i wie.—Kanngan Jue Mun 55:23 nin Matie 15:36 be nun.\n3. ?Ngue ti yɛ Klistfuɛ’m be yo aɲia ɔ?\nE wun Ɲanmiɛn fa mantanlɛ’n timan pɔpɔ. Afin mɛn nga e o nun yɛ’n i nun sran’m be lafiman Ɲanmiɛn su. Yɛ be bu i kɛ kasiɛ ng’ɔ boli i kɛ fɔundi’n trán asiɛ’n su’n, ɔ ti finfin ndɛ. (2 Timote 3:1, 4; 2 Piɛr 3:3, 13) Ɔ maan ɔ fata kɛ e nin e wiengu Klistfuɛ mun e yia naan e wla e wun fanngan.—Kanngan Ebre Mun 10:24, 25 nun.\nSɛ amun tra be nga be klo Ɲanmiɛn’n be janvuɛ’n, amun nin Ɲanmiɛn amun afiɛn kwla mantan. Sɛ amun kɔ Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia’m be bo’n, kɛ amún wún wafa nga sran uflɛ’m be lafi Ɲanmiɛn su’n, i sɔ’n wlá amun fanngan.—Kanngan Rɔmfuɛ Mun 1:11, 12 nun.\n4. ?Wafa sɛ yɛ amun kwla fa amun wun mantan Ɲanmiɛn ɔn?\nSɛ amun bu like nga amun suɛn i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun i su akunndan’n, amun nin Zoova amun afiɛn kwla mantan kpa. Maan amun bu ninnge ng’ɔ yo be’n, ɔ nin i mmla mun yɛ nda ng’ɔ tali be’n be su akunndan. Sɛ amun tran be bu i kwlaa sɔ’n su akunndan kpa’n, amún wún kɛ Ɲanmiɛn klo sran naan ɔ si ngwlɛlɛ kpa. Yɛ i sɔ’n yó maan amún lɛ́ i ase.—Kanngan Zozie 1:8 nin Jue Mun 1:1-3 be nun.\nSɛ amun lafi Ɲanmiɛn su’n yɛ amun nin i amun afiɛn kwla sɛ ɔ. Sanngɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti kɛ waka mma wie mɔ amun a lua’n sa. Ɔ fata kɛ amun guɛ i bo nzue naan w’a yo kpa. Yɛle kɛ maan amun bu like nga amun suan’n i su akunndan kpa.—Kanngan Matie 4:4 nin Ebre Mun 11:1, 6 be nun.\n5. ?Sɛ amun fa amun wun mantan Ɲanmiɛn’n, ye benin yɛ amún dí ɔ?\nZoova nian be nga be klo i’n be lika. Ɔ kwla sasa be naan like fi w’a saciman be nin i be afiɛn. Yɛ ɔ yo sɔ naan anannganman nguan mɔ be wla o su kɛ bé ɲɛ́n i’n, w’a fiman be sa. (Jue Mun 91:1, 2, 7-10) Ɔ se e kɛ e nian e wun aeliɛ nga be kwla yo maan e tɔ tukpacɛ’n ɔ nin nga be kwla fa kekle yi e su’n, be lika. Zoova yɛ ɔ kle e mɛn dilɛ kpafuɛ’n niɔn.—Kanngan Jue Mun 73:27, 28 nin Zak 4:4, 8 be nun.