Biblu’n nun ndɛ: Be minndɛli Zerizalɛmu lɔ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nSRAN nga amun wun be yɛ’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔn. Be fali Zezi i ndɛ’n su yɛ be kali Zerizalɛmu lɛ. Yɛ kɛ be o likawlɛ bé mínndɛ’n, like kun kplali dan kpa yɛ ɔ fali sua mɔ be o nun’n i wunmuan’n niɔn. Like sɔ’n yoli kɛ aunmuan dan kun sa. Kpɛkun like wie m’ɔ ti kɛ sin taaman sa’n, ɔ trantrannin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwlaa be ti su. ?Amun wun sin taaman nga ɔ o be ti su kunngunngun lɛ’n? ?I ngba ngalɛ’n, i bo’n yɛle benin?\nAbonuan sa kun ɔn! Zezi sɛli i sin i Si wun lɔ ɲanmiɛn su lɔ, ɔ maan ɔ su fa Ɲanmiɛn i wawɛ’n ɔ́ fá mán i sɔnnzɔnfuɛ mun. ?Amun si like nga Ɲanmiɛn i wawɛ’n suli be bo mɔ be yoli’n? Be kwlaa be wa kannin aniɛn fanunfanun mun.\nSran sunman lika nga be o Zerizalɛmu’n, be tili like nga ɔ bali kɛ aunmuan dan sa’n, ɔ maan be bali sa sɔ’n i nianlɛ. Be nun wie’m be ti nvle uflɛ nunfuɛ, yɛ be bali Izraɛlifuɛ’m be Pantekɔti cɛn’n i dilɛ wie. Abonuan sa benin yɛ sran sɔ’m be wunnin i ɔ! Be wunnin kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be su kan abonuan ninnge nga Ɲanmiɛn yoli be’n, sran nga be o lɛ sɔ’n, be bɔbɔ be klɔ aniɛn’m be nun.\nSran sɔ’m be seli kɛ: ‘?Ai! Be kwlaa nga be ijɔ yɛ’n, naan Galilefuɛ mun ɔn, ɔ yo sɛ yɛ maan e kwlaa e ti e bɔbɔ e aniɛn’n be nuan nun ɔn?’\nPiɛli jasoli naan w’a yiyi nun w’a kle be. Ɔ mɛnnin i nɛn’n su, yɛ wafa nga be kunnin Zezi ɔ nin wafa nga Zoova cɛnnin i nguan’n, ɔ kannin i ndɛ kleli sran mun. Ɔ seli kɛ: ‘Siɛn’n Zezi o Ɲanmiɛn i fama su ɲanmiɛn su lɔ. Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ m’ɔ seli kɛ ɔ́ fá mán’n, ɔ fa mɛnnin i, yɛ ɔ fali like nga amun wun i mɔ amun ti i ngan yɛ’n mannin sran mun ɔn.’\nKɛ Piɛli wieli ndɛ’n i kan’n, ɔ wluwluli be nun sunman lika be wun. Yɛ be usali kɛ: ‘?É yó i sɛ?’ Piɛli seli be kɛ: ‘An kaci amun nzuɛn’n maan be yo amun batɛmu.’ Ɔ maan cɛn sɔ nun’n sran mɔ be ju bɔɔ akpi nsan (3.000) kun be kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ.\nSa Nga Be Yoli’n 2:1-47.\n?Kɛ nga e fa wun i desɛn’n su lɛ sa’n, ngue yɛ ɔ juli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ nga be minndɛli Zerizalɛmu lɔ’n be su ɔ?\n?Abonuan sa benin yɛ be nga be ɔli Zerizalɛmu lɔ cɛn dilɛ’n, be wunnin i ɔ?\n?Ngue ndɛ yɛ Piɛli yiyili nun kleli sran mun ɔn?\n?Piɛli i ndɛ nga ɔ kannin’n, ɔ yoli be nga be tili’n be sɛ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ seli be kɛ be yo ɔ?\n?E blɛ liɛ nun afuɛ 33 nun Pantekɔti nun’n, sran nɲɛ yɛ be yoli be batɛmu ɔ?\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 2:1-47 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Piɛli i ndɛ nga ɔ o Sa Nga Be Yoli’n 2:23, 36 nun’n, ɔ kle kɛ Zuifu nvle wunmuan’n i sa o Zezi i wie’n nun ɔn? (1 Tɛs. 2:14, 15)\n?Ɲanmiɛn ndɛ’n i nun yiyilɛ’n, i su ajalɛ kpa benin yɛ Piɛli kleli ɔ? (Yol. 2:16, 17, 29, 31, 36, 39; Kol. 4:6)\n?‘Ɲanmiɛn i lika nga ɔ sie’n, i lakle’n’ mɔ Zezi seli kɛ ɔ́ fá mán Piɛli’n, wafa sɛ yɛ Piɛli fali i nun klikli’n ɔ dili junman ɔn? (Yol. 2:14, 22-24, 37, 38; Mat. 16:19)


Biblu’n nun ndɛ: Sa tɛ kwlaa i awieliɛ’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?NGUE yɛ amun wun i wa ɔ? Nnɛn kpanngɔ ufue mun ɔn. Sanngɛ amun nian lika nga be fin’n. Nnɛn kpanngɔ’m be fin ɲanmiɛn ble su lɔ yɛ be wanndi be ba ɔ! ?Nnɛn kpanngɔ’m be o ɲanmiɛn su lɔ sakpa?\nCɛcɛ, nán nnɛn kpanngɔ jrɛiin mun ɔn. Like nga ti yɛ e si sɔ’n, yɛle kɛ nnɛn kpanngɔ’m be kwlá wanndiman ɲanmiɛn ble’n su lɔ. Sanngɛ nn Biblu’n kan ɲanmiɛn su lɔ nnɛn kpanngɔ’m be ndɛ. ?Amun si like ti’n?\nYɛle kɛ laa’n, be fa nnɛn kpanngɔ mun yɛ be fa be kun alɛ ɔ. ɔ maan kɛ Biblu’n kan nnɛn kpanngɔ nin i su fufuɛ mun mɔ be fin ɲanmiɛn su lɔ be jra’n be ndɛ’n, ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn nin sran’m be su wa kun alɛ asiɛ’n su wa. ?Lika nga bé dí alɛ sɔ’n, amun si i dunman? Be flɛ i Armagedɔn. Alɛ sɔ’n yɛ ɔ́ núnnún asiɛ’n su wa sa tɛ kwlaa ɔ.\nArmagedɔn alɛ sɔ nun’n, Zezi yɛ ɔ dun mmua alɛ kunfuɛ’m be ɲrun ɔn. Amun si kɛ Zezi yɛ Zoova fɛli i kɛ ɔ yo i awa’n i su famiɛn’n niɔn. I sɔ’n ti yɛ Zezi wla famiɛn kle’n niɔn. Yɛ tokofi’n kle kɛ ɔ́ wá kún Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ’m be kwlaa. ?Kɛ Ɲanmiɛn wá kún sran tɛfuɛ’m be kwlaa’n, i sɔ’n bó e nuan?\nAmun sa amun sin ndɛ tre blu’n (10) su. ?Ngue yɛ amun wun i lɔ ɔ? Anannganman su nzue m’ɔ tɔli m’ɔ kunnin sran tɛ mun’n niɔn. ?Wan yɛ maan nzue dan sɔ’n tɔli ɔ? Ɲanmiɛn Zoova ɔ. Siɛn’n amun nian ndɛ tre blu nin nnun’n (15). ?Ngue yɛ amun wun i lɔ ɔ? Zoova maan sin’n su nunnun Sodɔmu nin Gomɔru.\nAmun fa ndɛ tre ablasan nin nsan’n (33). Amun nian like nga w’a ɲan Eziptifuɛ’m be nnɛn kpanngɔ nin be alɛ kakaklolo mun’n. ?Wan yɛ ɔ yoli maan nzue’n katali be su ɔ? Zoova ɔ. Ɔ yoli i sɔ fa sɛsɛli i nvlefuɛ mun. Amun nian ndɛ tre ableso nin nsiɛn’n (76). Amún wún kɛ Izraɛlifuɛ’m be bɔbɔ mɔ be ti Zoova i nvle’n, be ayeliɛ tɛtɛ’n ti’n, Zoova yacili be lɛ maan be kpɔfuɛ’m be nunnunnin be.\nƆ maan kɛ Zoova wá súnmɛn i ɲanmiɛn su lɔ sonja mun kɛ be wa nunnun asiɛ’n su sa tɛtɛ kwlaa’n, ɔ su boman e nuan. Amun bu i su angunndan kan be nian! Amun e nian fluwa i bue nga ɔ́ bɛ́ i sin lɔ’n nun.\nSa Nglo Yilɛ 16:16; 19:11-16.\n?Ngue ti yɛ Biblu’n kan nnɛn kpanngɔ nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n be ndɛ ɔ?\n?Be flɛ Ɲanmiɛn i alɛ nga ɔ́ wá fá wlá sran tɛ nga be o asiɛ’n su wa’n be sin’n, i sɛ? ?Yɛ alɛ sɔ’n i bo yɛle benin?\n?Desɛn’n su wa’n, wan yɛ alɛ sɔ nun’n ɔ́ wá dún mmua ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ wla famiɛn kle ɔ, kpɛkun i tokofi’n i bo yɛle benin?\n?Kɛ e nian ndɛ 10, 15 nin 33 nun’n, ngue ti yɛ kɛ Ɲanmiɛn wá núnnún sran tɛ mun’n, ɔ boman e nuan ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ 36 ɔ nin 76 nun be kle kɛ kannzɛ bɔɔ sran tɛ’m be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n, sanngɛ Zoova wá núnnún be ɔ?\nKanngan Sa Nglo Yilɛ 19:11-16 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle weiin kɛ Zezi Klist yɛ ɔ ti nnɛn kpanngɔ ufue’n su’n niɔn? (Ngl. 1:5; 3:14; 19:11; Eza. 11:4)\n?Wafa sɛ yɛ mmoja nga ɔ guagua Zezi i tralɛ’n su’n, ɔ kle weiin kɛ ɔ́ kwlá be mlɔnmlɔn ɔn? (Ngl. 14:18-20; 19:13; Eza. 63:1-6)\n?Wan mun yɛle alɛ kunfuɛ nga be su Zezi m’ɔ ti nnɛn kpanngɔ ufue su’n, i su’n niɔn? (Ngl. 12:7; 19:14; Mat. 25:31, 32)


1 Piɛli 5 | Online Bible | New World Translation\n1 Piɛli 5:1-14\nAn nian Ɲanmiɛn i bua fa’n i lika (1-4)\nAn kan amun wun ase yɛ an nian amun wun su kpa (5-11)\nAn fa amun su sa’n kwlaa wlɛ i Ɲanmiɛn sa nun (7)\nSuɛn tɔnfuɛ’n ti kɛ asɔmɔli m’ɔ kpan’n sa (8)\nI ndɛ’n i atabo’n (12-14)\n5 I sɔ’n ti’n, kɛ mɔ n ti asɔnun kpɛnngbɛn wie mɔ kɛ Klisi wún ɲrɛnnɛn’n n wunnin nun wie’n, mɔ aɲrunɲan nga bé wá yí i nglo’n min dunman’n tɛ́ nun wie’n ti’n, ń kán ndɛ yɛ’n ń klé asɔnun kpɛnngbɛn nga be nin amun o’n: 2 An nian Ɲanmiɛn i bua fa m’ɔ fa wlali amun sa nun’n i lika. An nian su kpa. Nán maan ɔ yo kɛ be su mian amun sa, sanngɛ maan ɔ yo amun klun su Ɲanmiɛn ɲrun. Nán maan ɔ yo kɛ amun kunndɛ kɛ amún ɲán nun like, sanngɛ amun tu amun klun be yo. 3 Asa ekun’n, nán an tin Ɲanmiɛn i sran m’ɔ fa be wlali amun sa nun’n be su, sanngɛ an yo sa ng’ɔ ti kpa’n naan be nian su. 4 I liɛ’n, kɛ bé wá yí bua tafuɛ’m be su kpɛn’n i nglo’n, bé fá famiɛn kle m’ɔ bo mianmianmian’n, m’ɔ saciman’n, bé mán amun. 5 I kunngba’n, gbanflɛn mun, maan amun ɲin yi kpɛnngbɛn mun.* Maan amun kwlaa amun lo amun wun man amun wiengu.* Afin be nga be tu be wun’n, Ɲanmiɛn klun jɔman be wun mlɔnmlɔn. Sanngɛ wun ase kanfuɛ’m be liɛ’n, ɔ yo be ye. 6 I sɔ’n ti’n, an kan amun wun ase Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n i bo, naan sɛ i blɛ’n ju’n w’a man amun su. 7 Yɛ an fa amun su sa’n* kwlaa wlɛ i Ɲanmiɛn sa nun, afin amun ndɛ lo i. 8 An yo akunndanfuɛ titi, an nian amun wun su kpa! Afin Suɛn tɔnfuɛ m’ɔ ti amun kpɔfuɛ’n, ɔ ti kɛ asɔmɔli m’ɔ wlanwlan sin m’ɔ kpan’n sa. Ɔ́ kúnndɛ dí sran. 9 Sanngɛ maan amun jrɛn i ɲrun kekle, yɛ an lafi Ɲanmiɛn su kpa. Afin amun si kɛ ɲrɛnnɛn kunngba ng’ɔ o amun su’n, ɔ o amun niaan kwlaa nga be o mɛn wunmuan’n nun’n be su wie. 10 Sanngɛ kɛ amun ko fɛ kan’n, Ɲanmiɛn m’ɔ yo sran’m be ye dan’n, m’ɔ flɛli amun kɛ amun nin Klisi be kaci sran wunmuan’n naan amun ɲan ɲrun tititi’n, i bɔbɔ ɔ́ gúa amun like klelɛ’n i bo. Ɔ́ yó maan amún yó yakpafuɛ, ɔ́ yó maan amún ɲán wunmiɛn, yɛ ɔ́ yó maan amún jrán kekle. 11 Maan kwlalɛ’n yo i liɛ tititi. Maan ɔ yo sɔ. 12 Silvɛn* m’ɔ ti Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’n yɛ n seli i kɛ ɔ klɛ ndɛ kan nga naan n fa blɛ amun-ɔn. N klɛli ndɛ sɔ’n kɛ ń fá wlá amun fanngan, naan ń sé amun kɛ Ɲanmiɛn w’a yo amun ye dan sakpa. Maan amun tra ye sɔ’n i kekle kpa. 13 Bla* ng’ɔ o Babilɔnin wa mɔ be kpɛli i sieli kɛ amun sa’n, ɔ́ yó amun like. Min wa Marki kusu yó amun like wie. 14 Maan amun tɔ amun wiengu nun yo amun wun like klolɛ su. Maan amun kwlaa nga amun nin Klisi o nun’n amun wun jɔ amun fɔuun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “asɔnun kpɛnngbɛn mun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “an fa be wun ase kanlɛ’n wla amun wun kɛ tralɛ sa.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ngokɔɛ”\n^ Be flɛ i ekun kɛ Silasi.\n^ Atrɛkpa’n “bla” sɔ’n yɛle asɔnun kun i nunfuɛ mun.\n1 Piɛli 5


Biblu’n nun ndɛ: Zezabɛli, famiɛn bla klunwifuɛ’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKƐ FAMIƐN Zeroboamu wuli’n, famiɛn’m be kwlaa nga be wa trannin nglo lɔ akpasua blu (10) be famiɛn bia’n su’n, be ti tɛ kpan. Be nun tɛtɛ’n kpafuɛ’n yɛle Famiɛn Akabu. ?Amun si like ti’n? I tɛ’n i dan kpa’n fin i yi’n, famiɛn bla klunwifuɛ’n Zezabɛli.\nNán Izraɛlifuɛ yɛle Zezabɛli. Sidɔn famiɛn’n i wa bla ɔ. Ɔ sɔ Baali, kpɛkun ɔ yoli maan Akabu nin Izraɛlifuɛ’m be nun sunman be sɔli amuɛn sɔ’n wie. Zezabɛli kpɔ Zoova ɔ maan ɔ kunnin i nuan ijɔfuɛ’m be nun sunman. Kɛ ɔ ko yo naan Zezabɛli w’a kunman be’n ti’n, wie’m be ko fiali yɛbuɛ buɛ nun. Sɛ Zezabɛli ɲin blo like kun wun’n, kannzɛ bɔɔ sran yɛ ɔ́ kún i naan w’a ɲan like sɔ’n, saan kɛ kunlɛ cɛ yɛ ɔ́ kún i ɔ.\nLe kun Famiɛn Akabu klun’n timan jɔwa, yɛ Zezabɛli usɛli i kɛ: ‘?Ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ ɲrun’n ti mlanwa sɔ ɔ?’\nAkabu tɛli i su kɛ: ‘Min bualɛ mɔ Nabɔtu buali min’n i ti ɔ. Min waan ń tó i viɲi fie’n, i waan ɔ kplinman su.’\nZezabɛli seli i kɛ: ‘Nán ngalɛ’n ti ɔ. M bɔbɔ ḿ má fá mán wɔ.’\nYɛ Zezabɛli klɛli fluwa mun ko mannin klɔ nga Nabɔtu tran su’n, i su kpɛnngbɛn mun ɔn. Ɔ seli be fluwa nun kɛ: ‘Amun fa finfinfuɛ wie mun naan be tɔn Nabɔtu suɛn kɛ ɔ boli Ɲanmiɛn nin famiɛn’n be sannzan. Kpɛkun amun yi i klɔ nun fite naan be finfin i yɛbuɛ naan ɔ wu.’\nKɛ Zezabɛli tili kɛ Nabɔtu wuli’n, ɔ seli Akabu kɛ: ‘Kɔ ko fɛ i viɲi fie’n.’ ?Nán sran mɔ ɔ fata kɛ i ayeliɛ’n ti’n be bu i fɔ’n yɛle famiɛn bla sɔ’n?\nKɛ i blɛ’n juli’n, Zoova sunmannin Zei kɛ ɔ ko bu Zezabɛli fɔ. Kɛ Zezabɛli tili i kɛ Zei su ba’n, ɔ fali like jɛli i ɲin sin ndrɛ’n su klanman kpa, ɔ dili talua kpa. Sanngɛ kɛ Zei juli lɛ m’ɔ wunnin Zezabɛli fenɛtri’n nun’n, ɔ seli famiɛn i awlo nun sran nga be o i wun lɔ’n kɛ: ‘Amun to i yi asiɛ wun wa!’ Yɛ be yili i ase kɛ nga an fa wun i desɛn su lɛ’n sa ɔ. Be suli i bo yili i ase naan w’a wu. Kɛ Zezabɛli famiɛn bla klunwifuɛ’n, i liɛ’n wieli kɛ nga sa.\nFamiɛn Mun 16:29-33; 18:1-4; 21:1-16; 2 Famiɛn Mun 9:30-37.\n?Wan yɛle Zezabɛli?\n?Ngue ti yɛ cɛn kun’n Famiɛn Akabu i ɲrun’n ti mlanwa’n niɔn?\n?Ngue yɛ Zezabɛli yoli naan i wun Akabu w’a ɲan Nabɔtu i viɲi fie’n niɔn?\n?Wan yɛ Zoova sunmɛnnin i kɛ ɔ ko bu Zezabɛli i fɔ ɔ?\n?Kɛ nga amun fa wun i desɛn’n su wa yɛ’n, kɛ Zei juli Zezabɛli i famiɛn sua’n i wun lɛ’n, be yoli Zezabɛli sɛ?\nKanngan 1 Famiɛn Mun 16:29-33 ɔ nin 18:3, 4 nun.\n?Famiɛn Akabu blɛ su’n, wafa sɛ yɛ lika’n sacili Izraɛli klɔ’n su ɔ? (1 Fam. 14:9)\nKanngan 1 Famiɛn Mun 21:1-16 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Nabɔtu kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ kpɔciman Zoova ɔ? (1 Fam. 21:1-3; Sau. 25:23-28)\n?Wafa sɛ yɛ Akabu i ajalɛ’n kle e wafa nga e kwla jran kekle ngokoɛ’n ɲrun ɔn? (1 Fam. 21:4; Rɔm. 5:3-5)\nKanngan 2 Famiɛn Mun 9:30-37 nun.\n?Ngue like yɛ e kwla suɛn i Zei i Zoova i klun sa yolɛ juejue su’n, i nun ɔn? (2 Fam. 9:4-10; 2 Kor. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2)


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 9\n1 Ɛn Zozi -a 'le 'sran -a vɩdɩ -a 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'ka pɛɛnɔn nɛn 'an 'lɛ 'gʋɛ, ka'a 'cɛan -kaadɩ man 'vaa -e 'ka yɩ 'nan Bali mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'yee 'plɛblɛ 'a dɩ.»\nZozi -srunɔn yaaga Zozi 'yɩ 'yee 'tɛ 'san wlu\n2 Yi 'shɛɛdʋ "bɛ -sru Zozi Piɛri 'lee Zaji 'lee Zan 'saza 'sia, ɛn e -kʋ waa pɔn loulou "tʋ da. -A -nan nɛn -a 'kɔlɛ lila o yiɛ man. 3 -A man sɔnun drɛ 'fuvu 'yrɩyrɩ. Min -tʋ 'ka 'trɛda 'gʋ -e 'e -a sʋman fɛ 'fuvu drɛ dɩ. 4 Ɛn o Eli 'lee Moizi 'yɩ Zozi "srɔn te o ya -sɛɛ "wʋnan waa.\n5 -A -nan nɛn Piɛri -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'Kʋ 'san, e ya 'wɩ "yi "a -e -kaa -fʋ fɛ 'gʋɛ -a -nan. Kʋ segle pannɛn yaaga -tɔa. -A -tʋ a 'yie vɛ -a, -a -tʋ a Moizi -le vɛ -a, ɛn -a -tʋ a Eli -le vɛ -a.» 6 Piɛri 'wɩ zɩɛ -a vɩ 'e lei -sru, kɔɔ nyɛn o cɛɛn.\n7 Ɛn "lolu -koei "trɔa o da. -A -nan nɛn wei -tʋ wɩɩ "lolu -koei zɩɛ -a va. Yaa 'vɩ 'nan: «'An 'pɩ nɛn, e 'sɔ 'mɛn tɩglɩ bɛ, -nyrɛn "bɛ. 'Ka "trɔɛn "tɔ -a wei lɛ!»\n8 'Nun tɔɔn "wɛɛ vɩnan 'o yiɛ 'tɔ 'o "srɔn "bɛ, te o Zozi 'tʋwli "ye 'e 'tɔdɩ.\n9 Zɩ o pɔn -sɔɔndɩ "ji 'sia bɛ, ɛn Zozi 'wɩ pladɩ 'sia -wlɛ. Yaa 'vɩ 'nan: «-Te Blamin -pɩ 'ka tian 'wunlɛa -kanɔn 'va dɩɛ, 'wɩ nɛn kaa -nan 'yɩ 'gʋɛ, te 'ka -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ "fo "dɩ!» 10 O 'wɩ zɩɛ -a 'man "yi. 'Pian waa laabʋdɩ 'sia 'o cin yei 'nan: «Wluandɩ -kanɔn 'va bɛ, -a -ci nɛn 'nɔn?»\n11 Ɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn -a 'vɩ 'nan, Eli 'bɛ -taa 'e 'flin 'vaa -e min nɛn Bali 'si "va "bɛ 'e 'ta?»\n12 Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Wee tin a 'nɔnnɔn, Eli 'bɛ -taa 'e 'flin, -e 'e 'wɩ pɛɛnɔn drɛ 'e "pa 'ji. 'Pian e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji "nyian 'nan, Blamin -pɩ 'e yra ye "kaga, ɛn minnun -a dra 'o 'pɛla koda. -Mɛ "le "wɛan nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ zɩɛ? 13 Maan vɩ 'cɛɛ 'nan, Eli -ta 'va, ɛn minnun 'ka 'a 'silɛa min -a dɩ. 'Wɩ nɛn o cɩ "va "bɛ, waa drɛ -yrɛ. 'Wɩ nɛn e 'bɔ "man zɩɛ, e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'e 'cɛn 'nan 'e dra.»\nZozi -yʋ -wlidɩ "pin 'nɛn 'tʋ -sru\n14 Zɩ Zozi 'lee 'e -srunɔn yaaga zɩɛ, o "ta bɔa -a -srunɔn plɔɛn nɛn o -fʋ pɔn wlu bɛ o man bɛ, ɛn o min "kaga 'yɩ, te waa -srunɔn 'bɔ 'si -fɔ. Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn a o yei, te o -sa -fɔa 'o 'vale -a -srunɔn 'bɔ 'a. 15 Zɩ minnun zɩɛ o Zozi 'yɩ bɛ, o drɛ kligli, ɛn o -kʋ "va "flan -a 'nan -e 'o 'tɔ bʋ.\n16 -A -nan nɛn Zozi -a laabʋ 'e -srunɔn 'lɔ 'nan: «-Mɛ "sa nɛn, ka cɩ -a -fɔnan 'ka 'vale waa?»\n17 Ɛn min -tʋ -a 'vɩ Zozi lɛ minnun yei 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, an -ta 'mɛn 'nɛn 'a 'yiɛ. -Yʋ -wlidɩ "a -a -sru, ya'a 'kɔlaman 'wɩdɩ -a dɩ. 18 -Te e -ta "da "bɛ, yaa -tiala "tra, te -a 'le -pɔɛ bɔa, te e 'shɛ ta -ble, -e 'e 'tɔ -jɛi. Maan 'vɩ 'i -srunɔn lɛ 'nan, 'o 'yʋ -wlidɩ zɩɛ -a -pin -a -sru. 'Pian 'o 'pɛ 'ka 'sɔlɛ -a drɛdɩ -a dɩ.»\n19 Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «-Naagʋnɔn, 'cee yi -tɛradɩ Bali da "ka "dɩ. Tʋ wɛa nɛn 'an drɛ "nyian 'ka 'va, 'vaa -e 'ka yi -tɛra 'an da? 'An drɛ "nyian 'cɛɛ 'kɔ? 'Ka 'ta 'nɛn 'bɔ 'a 'mɛn!»\n20 -A -nan nɛn o -kʋ -a -yrɛ. Zɩ -yʋ -wlidɩ Zozi 'yɩ bɛ, 'nun tɔɔn e 'nɛn zɩɛ -a nyɔɔn 'plɛblɛ, ɛn e -tria. E kɔɔladɩ 'sia, te -a 'le -pɔɛ bɔa.\n21 Zozi -a laabʋ -a "tɩ 'lɔ 'nan: «Tʋ "cɛn "man nɛn, e drɛdɩ 'sia -yrɛ?»\n-A "tɩ "e -yrɛ 'nan: «E drɛdɩ 'sia -yrɛ -a "wɛnnɛn da. 22 -Yʋ -wlidɩ -a -tria 'e 'pa -a "kaga. Tʋ -mie 'bɔ bɛ, yaa -fɔ 'tɛa, ɛn tʋ -mie 'bɔ bɛ, yaa -tɛ 'yia. Yaa dra zɩɛ 'nan -e 'e 'ka -le "wɛan. 'I yra 'si, -te i -kɔlaman 'wɩ 'tʋ drɛdɩ -a bɛ, 'kʋ nyrinda 'e 'sɛn 'i da, -e 'i 'pa 'kʋ 'va!»\n23 Zozi "e -yrɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn yia 'vɩ 'nan, -te an -kɔlaman? Min nɛn, e yi -tɛala Bali da bɛ, -a -pɛ "sɔa 'wɩ pɛɛnɔn drɛdɩ -a.»\n24 'Nun tɔɔn ɛn 'nɛn "tɩ -a 'vɩ 'plɛblɛ 'nan: «An yi -tɛala Bali da, 'pian 'i 'pa 'an 'va -e 'mɛn yi -tɛradɩ Bali da 'e 'pa "da.»\n25 Zɩ Zozi -a 'yɩ 'nan, minnun a -tanan "kaga "bɛ, ɛn yaa 'vɩ -yʋ -wlidɩ "lɛ yra 'tɔndɔn 'a 'nan: «-Yʋ -wlidɩ "nɛn e 'nɛn 'gʋɛ -a dra bobo -a bɛ, 'i 'si -a -sru! Te 'i 'ta "nyian -a -sru "fo "dɩ!»\n26 -Yʋ -wlidɩ 'bɔ -paandɩ 'sia, ɛn e 'nɛn 'bɔ nyɔɔn 'plɛblɛ, -a -nan nɛn e 'si -a -sru. 'Nɛn 'bɔ yra flɩɩ "le min -kadɩ -le 'wɩ 'zʋ. Ɛn min "kaga -a vɩdɩ 'sia 'nan: «E -ka.» 27 'Pian Zozi -a 'kun 'e 'pɛ -man, yaa wluan, ɛn e -tɔ lou.\n28 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ "kɔnnɛn. -A -nan nɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'o 'saza yei 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, kʋ'a -kɔlalɛ -yʋ -wlidɩ zɩɛ -a -pindɩ -a dɩ?»\n29 Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Yʋ -wlidɩnun nɛn "le 'nan -yʋ -wlidɩ 'labɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, -te ya'a 'silɛa Bali trʋ 'badɩ -a dɩɛ, min 'ka 'kɔlaman o -pindɩ min -sru "dɩ.»\nZozi 'e 'kanan 'lee 'e wluandɩ -kanɔn 'va 'wɩ 'vɩ "nyian\n30 Zozi 'lee 'e -srunɔn 'si fɛ zɩɛ -a -nan, ɛn o -kʋdɩ 'sia 'nan -e 'o Galile 'cɛn. 'Pian Zozi 'ka "vale minnun 'o -kɔnnɛn "yɩ 'nan 'e 'bɔ nɛn dɩ. 31 Kɔɔ e ya 'wɩ "paanan 'e -srunɔn 'ji. -A -nan nɛn 'wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ "man "bɛ, yaa -ci 'vɩ -wlɛ. E 'nan: «Minnun "ta -daa Blamin -pɩ -nɔnlɛ minnun lɛ -e 'o -tɛ. -A yi yaagazan da nɛn e wuanla -kanɔn 'va.» 32 'Pian -a -srunɔn 'ka 'wɩ zɩɛ -a -ci manlɛ dɩ, ɛn -a -ci laabʋdɩ o -tɛa "klan -a.\n33 Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Kapanamo. Zɩ o ya "kɔnnɛn "bɛ, ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "sa nɛn, kaa -fɔa paan 'sia?» 34 'Pian 'o 'ta -sɛn. Kɔɔ -te o ya -sia bɛ, o -sa -fɔ 'o cin yei 'nan, -tɩɛ cɩ o yei Zozi -sruzan -dan a?\n35 -A -nan nɛn Zozi 'nyran, ɛn 'e -srunɔn 'fuda "fli laabʋ. E 'nan -wlɛ 'nan: «Min nɛn, e cɩ "vale 'e dra 'an -sruzan -dan a bɛ, 'e 'fli 'pla min pɛɛnɔn 'wlu 'nan -e 'e o 'su!»\n36 -A -nan nɛn Zozi 'nɛn "wɛnnɛn 'tʋ 'si, ɛn yaa -tɔ o 'lɛ. Yaa 'si, yaa -fɔ 'e man, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: 37 «Min oo min nɛn e min nɛn "le 'nɛn "wɛnnɛn 'zʋ 'gʋ -a 'kun tɩglɩ 'mɛn "wɛan bɛ, te 'an 'bɔ nɛn, yaan 'kun tɩglɩ. Ɛn min nɛn yaan 'kun tɩglɩ bɛ, 'an 'tʋwli "cɛɛ yaa 'kun tɩglɩ dɩ, 'pian min nɛn, yaan 'pa 'sia 'trɛda bɛ, te -a san nɛn yaa 'kun tɩglɩ.»\nMin -tʋ -yʋ -wlidɩ "pin minnun -sru\n38 Zan -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, kʋ min -tʋ 'yɩ, te e -yʋ -wlidɩ -pian "minnun -sru 'i 'tɔ da. Ɛn kʋa 'vɩ -yrɛ 'nan, te 'e drɛ dɩ, kɔɔ ya'a 'ta 'wʋla 'i -sru "le 'kʋe 'wɩ 'zʋ dɩ.»\n39 Ɛn Zozi "e 'nan: «Te 'ka 'wɩ zɩɛ -a drɛ dɩ! Kɔɔ min -tʋ "ka -e 'e 'lɛbo "fɔ wɩ drɛ 'an 'tɔ da, "bɛ -sru -e 'e 'wɩ 'an man -wlidɩ "dɩ. 40 Ɛn min nɛn, -a pei 'ka 'e 'padɩ -kaa man dɩɛ, te e ya -kaa -sru. 41 Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min oo min nɛn e 'yi 'kulenɛn 'tʋ -nɔn 'cɛɛ, 'nan 'ka ya Crizi -le vɛ -a -le "wɛan bɛ, e -taa 'yee -kopa yɩlɛ.»\n'Ka drɛ "yi -e 'ka vɩlɛ 'ka 'si Zozi -sru "dɩ!\n42 «Minnun nɛn o yi -tɛala 'an da "le nannannun -le 'wɩ 'zʋ bɛ, min oo min nɛn yaa drɛ ɛn -a -tʋwli "cɛ 'si 'an -sru "bɛ, -a "yi mlin -e 'o 'kɔlɛbu -dan -fɔ -a 'klan -e 'o -fɔ jemie -va. 43 -Te 'i 'pɛ 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'cɛn 'i man! Kɔɔ -te i wla 'i 'pɛ -tʋwli "a 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a va bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i 'pɛ a "fli "bɛ -a da. 'Tɛ zɩɛ ya'a 'driman 'li "fo "dɩ. 44 ['Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.] 45 -Te 'i 'cɛin 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'cɛn 'i man! Kɔɔ -te i wla 'i 'cɛin -tʋwli "a 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a va bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i 'cɛin a "fli "bɛ -a da. 46 ['Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.] 47 Ɛn -te 'i yiɛ 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'si "ji! Kɔɔ -te i -wla 'i yiɛ -tʋwli "a Bali -le mingɔnnɛn trɛ da bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i yiɛ a "fli "bɛ -a da. 48 'Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.\n49 Fɛ nɛn maan 'vɩ zɩɛ -yɛɛ cɩ 'nan, Bali -pan wɩ -tʋdʋ pɛɛnɔn bɛ, o -wɛ -fɔa "man. -A -tʋwli "nɛn "nyian 'cee vɛ -a, 'tɛ -taa 'ka 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'nanjɛnlɛ.\n50 'Wɩ 'kpa, -wɛ a fɛ "yi "a. 'Pian -te -wɛ 'nɔnnɔn 'si "man "bɛ, -mɛ "a nɛn waa dra "nyian 'nɔnnɔn? E "ka "fo "dɩ. "Le zɩ -wɛ fɛ dra 'nɔnnɔn bɛ, 'ka 'bɔ "nyian 'ka 'nɔnnɔn 'e 'kɔn 'ka cin man, -e 'ka yei 'e 'fʋ -trɔɔ.»


Zoova kleli Zoova i sran aunnvuɛ silɛ | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nZoova kleli i sran aunnvuɛ silɛ\n1. Amun kan ajalɛ nga Zonasi su wa tu’n, i ndɛ. ?Yɛ kɛ ɔ́ bú Ninivu lɔ julɛ’n i akunndan’n, i wun yo i sɛ?\nZONASI su wa fa Ninivu atin’n. Lele naan w’a ju lɔ’n, ɔ kwla di anglo kun tra su atin’n nun bɔbɔ, afin atin’n ti kilo 800. Ɔ maan ɔ́ wá ɲán blɛ kpanngban kpa bú akunndan. Sɛ atin tika mɔ be timan kpa’n annzɛ atin tɛnndɛn mɔ be ti kpa’n yɛ ɔ́ fá o, ɔ dun mmua buli i kwlaa ngalɛ’n i akunndan ka. Yɛ ɔ fali atin’n ɔli ɔ. Kongo nga ɔ́ sín be nun’n, ɔ nin kpɔlɛ nga ɔ́ fú be’n, be kwlá kaman. Atrɛkpa’n, ɔ́ sánsán Siri lika nun lɔ aawlɛ flɛnnɛn kpli’n. Yɛ ɔ́ kpɛ́ nzue ba kpanngban kɛ Efrati nzue ba dan’n sa. Kpɛkun ɔ́ kó síke Sirifuɛ mun nin Mezopotamifuɛ mun ɔ nin Asirifuɛ’m be klɔ kanngan mun nin be klɔ dandan’m be su. Kɛ ɔ́ mántan Ninivu klɔ’n kɔ́’n, nn i klun’n títí i, afin ɔ sroman Ninivufuɛ mun aɔwi.\n2. ?Wafa sɛ yɛ Zonasi wunnin i wlɛ kɛ ɔ kwlá kpɛman Zoova i atinsrɛ ɔ?\n2 Zonasi si kpa kɛ ɔ su kwlá kpɛman Ɲanmiɛn i atinsrɛ kun. Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre nga ɔ sinnin lɛ nun’n sa’n, Zoova trɛli i awlɛn tuli Zonasi i fɔ, afin ɔ kpɛli i atinsrɛ. Ɔ yoli maan aunngban dan kpa kun fitali jenvie’n su. Kpɛkun ɔ sunmannin jue dan kun kɛ ɔ ko de Zonasi. Kɛ ɔ dili cɛn nsan’n, jue’n fili i guali cenje’n su. Ɔ maan kasiɛn su’n, ɔ wa loli i wun, yɛ i ɲin wa yili Zoova kpa trali laa’n.—Zonas, ndɛ tre 1 nin 2.\n3. ?Nzuɛn benin yɛ Zoova yili i nglo Zonasi i lika ɔ? ?I sɔ ti’n, Zonasi i su kosan benin yɛ e kwla usa ɔ?\n3 Kɛ i kpɛ nɲɔn su’n, Zoova seli Zonasi kɛ ɔ wɔ Ninivu’n, ɔ kplinnin su, ɔ ɔli mmuammua wia afiliɛ lɔ. (An kanngan Zonas 3:1-3 nun.) ?Sanngɛ fɔ nga Zoova tuli Zonasi’n, ɔ sɔli nun klanman? Zoova sili i aunnvuɛ, afin ɔ yili i nzue’n nun fiteli, w’a niɛnmɛn i ɲin kekle’n ti’n w’a klemɛn i ɲrɛnnɛn, kpɛkun ɔ mɛnnin i junman ekun. ?Zonasi niannin Zoova i ayeliɛ’n su sili i wiengu aunnvuɛ wie? Blɛ sunman nun’n, sran aunvuɛ silɛ’n timan pɔpɔ klɔ sran’m be sa nun. Maan e nian wafa nga Zonasi i su sa mun be kwla man e ngwlɛlɛ’n.\nWafa nga Ninivufuɛ’m be sɔli ndɛ’n nun’n ɔ ti abonuan\n4, 5. ?Ngue ti yɛ Ninivu ti “klɔ dan” Zoova i ɲrun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e Zoova su ɔ?\n4 Zoova bu Ninivu klɔ’n i like cinnjin, sanngɛ Zonasi liɛ’n, ɔ bumɛn i sɔ. Zonas fluwa’n nun’n, kɛ Zoova kán klɔ sɔ’n i ndɛ’n, ɔ flɛli i kɛ “klɔ dan” lele kpɛ nsan. (Zon. 1:2; 3:2; 4:11) ?Ngue ti yɛ klɔ sɔ’n ti dan annzɛ cinnjin Zoova i ɲrun ɔn?\n5 Ninivu i osu fin Nimurɔdu blɛ su. Kɛ anannganman su nzue dan’n tɔli’n, klɔ klikli nga Nimurɔdu kplannin be’n, be nun kun ɔn. Klɔ akpasuaakpasua wie mun yɛ be kannin be boli nun fa yoli Ninivu klɔ’n niɔn. Ɔ maan Ninivu klɔ’n cɛnnin kpa. I ti’n, kɛ bé fɛ́ i ja ngua wa mɔ bé fá jú i tiwa lɔ’n, ɔ di cɛn nsan. (Bob. 10:11; Zon. 3:3) Ninivu klɔ’n i nun sua nga be sɔ amuɛn nun’n, be ti dandan kpa, i wun awa’m be ti nglonglo kpa, yɛ be kplannin sua nin ninnge ngblingbli wie mun lɔ ekun. Sanngɛ nán ninnge sɔ mun yɛ be ti Ɲanmiɛn Zoova i cinnjin ɔn. Klɔ’n i nun sran mun yɛ be ti i cinnjin ɔn. Blɛ sɔ nun kusu’n, Ninivu klɔ’n i nun sran’m be sɔnnin kpa liɛ su. Kannzɛ be ti sa tɛtɛ yofuɛ sɛ’n, sanngɛ be ndɛ lo Zoova, afin klɔ sran’m be nguan’n ti i nnana kpa. Ɔ kunndɛ kɛ be nga be yo sa tɛtɛ’n be kaci be ayeliɛ’n naan be yo sa ng’ɔ ti kpa’n.\nZonasi wunnin i kɛ Ninivu klɔ’n ti dan kpa yɛ sa tɛtɛ yolɛ’n sɔnnin lɔ.\n6. (a) ?Atrɛkpa’n, ngue ti yɛ kɛ Zonasi wunnin Ninivu klɔ’n srɛ kunnin i ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n wie.) (b) ?Jasin nga Zonasi boli i Ninivu lɔ’n, ɔ yili i sran’n i wafa benin i nglo?\n6 Ninivu klɔ’n i nun sran’m be kwla tra sran 120.000. Ɔ maan kɛ Zonasi wluli klɔ’n nun’n, m’ɔ wunnin i nun sran mun’n, atrɛkpa srɛ kunnin i. * Ɔ fali cɛn ba kun wlanwlannin klɔ’n i klun lɔ kpa. Kɔlɛ ɔ su kunndɛ kan sran’m be dan lika be yia lɛ’n naan w’a bo i jasin’n. ?Sanngɛ aniɛn benin nun yɛ ɔ́ kán ndɛ’n klé be ɔ? ?Ɔ suannin Asirifuɛ’m be aniɛn’n? ?Annzɛ Zoova fali aniɛn sɔ’n wlɛli i nuan kɛ ɔ kan? E siman nun ndɛ. Atrɛkpa Zonasi boli i jasin’n Ebre nun, kpɛkun Ninivufuɛ kun kacili i Asirifuɛ’m be aniɛn’n nun. I kwlaa yoli o, i ndɛ’n i wlɛ wunlɛ timan kekle, yɛ kɔlɛ ndɛ sɔ’n ti’n, i wun su yoman Ninivufuɛ’m be fɛ. Ɔ seli be kɛ: “Ɔ ka cɛn ablanan Niniv’n núnnún.” (Zon. 3:4) Nanwlɛ, ɔ ijɔli juejue su kpa, yɛ ɔ kannin i ndɛ’n flannin nun. I sɔ m’ɔ yoli’n kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ lafi Ɲanmiɛn su. Ɔ ti cinnjin kɛ andɛ Klistfuɛ’m be yo sɔ wie.\nZonasi i ndɛ’n i wlɛ wunlɛ timan kekle, yɛ kɔlɛ ndɛ sɔ’n ti’n, i wun su yoman Ninivufuɛ’m be fɛ.\n7, 8. (a) ?Kɛ Ninivufuɛ’m be tili Zonasi i ndɛ’n, ajalɛ benin yɛ be fali ɔ? (b) ?Kɛ Ninivu famiɛn’n tili ndɛ’n, ajalɛ benin yɛ ɔ fali ɔ?\n7 Atrɛkpa Zonasi buli i kɛ Ninivufuɛ’m bé fá ya naan bé yó i sa tɛ. Sanngɛ b’a yoman sɔ. Be fali be su sieli i ndɛ’n i bo. I kpa bɔbɔ’n, be yoli sa kun m’ɔ ti abonuan ɔn. Yɛle kɛ be tieli i ndɛ’n, yɛ be fali su. I ndɛ’n truli klɔ wunmuan’n nun kpokpaa. Ninivu i nunnunlɛ mɔ Zonasi boli i jɔ’n, i ndɛ yɛ klɔ wunmuan’n nun’n be kɛnnin i sa trilili ɔ. (An kanngan Zonas 3:5 nun.) I aɲanbeunfuɛ o, i yalɛfuɛ o, i yasua o, i bla o, i bakan o, i kpɛnngbɛn o, be kwlaa be fali ajalɛ kɛ bé káci be nzuɛn’n. I sɔ’n ti’n, be wa cili nglɛmun. W’a cɛman yɛ like nga be yoli i lɛ’n tɔli famiɛn’n i su nun ɔn.\nƆ fata kɛ Zonasi yo yakpafuɛ, yɛ ɔ lafi Zoova su naan w’a bo jasin Ninivu lɔ.h\n8 Kɛ famiɛn’n tili Zonasi i ndɛ’n, ɔ sɔli nun kpa wie. Srɛ m’ɔ kunnin i dan’n ti’n, ɔ jasoli i famiɛn bia’n su, ɔ yili i famiɛn tralɛ’n, ɔ wlali tralɛ kokloko kɛ i nvle nunfuɛ’m be sa, “ɔ trannin nzuɛn nun.” I sin’n, ɔ nin “be bɔ be mɛntɛn i’n,” yɛle kɛ diewa mun’n, be kpɛli mmla suannin be ajalɛ’n i bo. Famiɛn’n seli kɛ i sran o, i nnɛn o, be kwlaa’n, be wla bajɛ tralɛ. * Ɔ dili i nanwlɛ kɛ ɔ nin i nvle’n nunfuɛ’m be ti sa tɛ yofuɛ nin wlɛfuɛ. Ɔ lafili su kɛ sɛ be kaci be sa’n, Ɲanmiɛn sí be aunnvuɛ, ɔ́ ‘gúa i ya’n i ase, ɔ́ káci aniɛn naan w’a nunnunman be.’—Zon. 3:6-9.\n9. ?Ngue ndɛ yɛ sran wie’m be kɛn i Ninivufuɛ’m be nzuɛn kacilɛ’n i su ɔ? ?Sanngɛ ngue ti yɛ e si kɛ be ndɛ sɔ’n timan su ɔ?\n9 Sran wie’m be waan be liɛ’n, be lafiman su kɛ Ninivufuɛ’m be kacili ndɛndɛ kɛ Biblu’n fa kan’n sa. Sanngɛ be ndɛ sɔ’n timan su, afin be nga be suan Biblu’n su like’n be waan laa nvle nga be sɔ amuɛn’n, ninnge wie’m be kun be srɛ. Yɛ be ninnge’m be yolɛ’n kpɛnkpɛn. Like nga ti yɛ e kwla fa Biblu’n i ndɛ sɔ’n su kpa ekun’n yɛle kɛ, kasiɛn su’n, Zezi Klist bɔbɔ wa kannin Ninivufuɛ’m be nzuɛn kacilɛ sɔ’n i ndɛ. (An kanngan Matie 12:41 nun.) Zezi si kɛ i sɔ’n juli sakpa, afin kɛ ɔ́ yó sɔ nn i bɔbɔ’n wo ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ maan ɔ wunnin i kwlaa sɔ’n nun. (Zan 8:57, 58) Nanwlɛ, sɛ e ɲrun’n, sran’m be ti tɛ lele tra bɔbɔ’n, sanngɛ nán e bu i kɛ be kwlá kaciman le. Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ si klɔ sran’n i awlɛn’n nun lɔ ɔ.\nƝanmiɛn si aunnvuɛ, ɔ nin klɔ sran’n be timan kun\n10, 11. (a) ?Kɛ Ninivufuɛ’m be kacili be nzuɛn tɛ’n, ajalɛ benin yɛ Zoova fali ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ, kɛ Zoova fali ajalɛ kɛ ɔ́ dí Ninivufuɛ mun’n be jɔlɛ’n, w’a fɔnman ɔn?\n10 ?Kɛ Ninivufuɛ’m be kacili be nzuɛn tɛ’n, ajalɛ benin yɛ Zoova fali ɔ? Zonasi klɛli i kɛ: “Anannganman wunnin kɛ be su nanti sɔ. Ɔ́ nían-an, be su kaci be nzuɛn tɛ’n. Yɛ i kusu kacili aniɛn-ɔn. Ɔ maan w’a yo-man ng’ɔ guguli kɛ ɔ́ yó’n kun.”—Zon. 3:10.\n11 ?Jɔlɛ nga Zoova waan ɔ́ dí Ninivufuɛ mun’n, ɔ buli i kɛ ɔ timan su ti ɔ? Cɛcɛ, nɛ́n i sɔ ɔ. Biblu’n se kɛ Zoova yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ, naan i atin’m be ti seiin. (An kanngan Mmla’n 32:4 nun.) Ya nga Zoova fɛli i Ninivufuɛ’m be wun’n, yɛ ɔ guɛli i ase ɔ. Ɔ wunnin kɛ Ninivufuɛ’m be kacili be nzuɛn’n naan i sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ ɔ nunnun be, sanngɛ ɔ nin i fata kɛ ɔ si be aunnvuɛ.\n12, 13. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kle kɛ ɔ ti wɛtɛɛfuɛ, ɔ kɛn i wun ase naan ɔ yaci sa cɛ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ndɛ nga Zonasi kannin’n, ɔ timan ato ɔ?\n12 Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n be su kpɛnngbɛn’m be ninnge nga be kle’n ti’n, sran’m be bu i kɛ Ɲanmiɛn i like yolɛ yo ya, naan sran’m be ndɛ lomɛn i. Nanwlɛ, Zoova timan sɔ mlɔnmlɔn. Ɔ ti wɛtɛɛfuɛ, ɔ kɛn i wun ase, yɛ ɔ yaci sa cɛ. Sɛ ɔ fa ajalɛ kɛ ɔ́ núnnún klunwifuɛ mun’n, ɔ dun mmua bo su kle i janunfuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n kɛ be bo i jɔ, afin like ng’ɔ kunndɛ’n yɛle kɛ klunwifuɛ’m be kaci be nzuɛn’n kɛ Ninivufuɛ mun sa. (Eze. 33:11) Zoova seli i nuan ijɔfuɛ Zeremi kɛ: “Ɔ ju blɛ wie-ɔ n kan kɛ ń tú nvle wie annzɛ kusu famiɛn diwlɛ wie bo kɛ waka sa, wie ju kusu-ɔ, n kan kɛ ḿ búbú i annzɛ ń núnnún i. Sanngɛ sɛ nvle nga n kɛnnin i ndɛ sɔ’n i nunfuɛ’m be yaci sa tɛ yolɛ’n, n kaci aniɛn’n, sa nga min waan ń fá yó be’n, n fa fli be.”—Zer. 18:7, 8.\nLike nga Ɲanmiɛn kunndɛ’n yɛle kɛ klunwifuɛ’m be kaci be nzuɛn’n kɛ Ninivufuɛ mun sa.\n13 ?Ato ndɛ yɛ Zonasi kannin ɔn? Cɛcɛ, afin sɛ Ninivufuɛ’m b’a kaciman be nzuɛn tɛ’n, sa nga ɔ́ ɲán be’n, ɔ boli su kleli be. Kusu be wa kacili be nzuɛn tɛ’n. Sanngɛ sɛ be sa be sin be tɔ sa tɛtɛ yolɛ nun ekun’n, Ɲanmiɛn dí be jɔlɛ kɛ ɔ fa kannin’n sa. Kɛ i osu cɛli’n, i sɔ yɛ ɔ wa yoli ɔ.—Sof. 2:13-15.\n14. ?Kɛ Zoova yacili Ninivufuɛ’m be wun sa’n cɛli be’n, ɔ yoli Zonasi sɛ?\n14 ?Kɛ cɛn nga Zonasi buli i kɛ bé wá núnnún Ninivufuɛ mun’n juli’n mɔ b’a nunnunman be’n, i sɔ’n yoli i sɛ? Biblu’n se kɛ: “I sɔ’n w’a jɔ-man Zonas klun mlɔnmlɔn. Ɔ fali ya dan kpa.” (Zon. 4:1) Yɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ su ijɔ i sa. Ɔ seli i kɛ, ɔ si sɔ nn ɔ kɛli i klɔ lɔ, naan ɔ dun mmua wunnin i kɛ Zoova su faman sa yaya yiman Ninivu klɔ’n su, naan i sɔ’n ti yɛ i waan ɔ́ wánndi kó fía Tarsisi’n niɔn. Ɔ maan ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kun i, afin sɛ ɔ wu’n, ɔ flunman kɛ ɔ tran nguan nun’n.—An kanngan Zonas 4:2, 3 nun.\n15. (a) ?Atrɛkpa ngue ti yɛ Zonasi fali ya ɔ? (b) ?Kɛ Zonasi i wla’n boli i wun’n, Zoova yoli sɛ?\n15 ?Ngue yɛ ɔ yo Zonasi i ya ɔ? E siman akunndan nga Zonasi buli’n i kwlaa. Nga e si i’n, yɛle kɛ ɔ boli Ninivu i nunnunlɛ’n i ndolo kleli nvle’n i nunfuɛ’m be kwlaa. Be fɛli i ndɛ’n su. Kpɛkun ɔn, b’a nunnunman be. ?Zonasi buli i kɛ i sɔ’n ti’n, sran’m bé yó i finfin? ?Annzɛ ɔ buli i kɛ bé sé kɛ ɔ bua ato, naan ɔ timan Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ? I kwlaa yoli o, kɛ Ninivufuɛ’m be kacili be nzuɛn’n, yɛ kɛ Zoova yacili be wun sa’n cɛli be’n, w’a yoman Zonasi i fɛ. I bɔbɔ i ti kokolɛ’n, nin aklunfian’n be kunnin i kpo. Kɛ mɔ Zonasi i Ɲanmiɛn’n ti aunnvuɛ sifuɛ dan’n ti’n, i nuan ijɔfuɛ mɔ i wla’n w’a bo i wun’n, i nzuɛn kpa’n i su yɛ ɔ fɛli i ɲin sieli ɔ. W’a tumɛn i fɔ kekle su, sanngɛ ɔ usɛli i kosan kun amanniɛn su naan ɔ bu i sin. Ɔ usɛli i kɛ: “?Ya nga a fɛ i yɛ’n ɔ ti i su?” (Zon. 4:4) ?Zonasi tɛli i su? Biblu’n w’a kanman nun ndɛ w’a kleman e.\n16. ?Ninnge benin wie mun yɛ Ɲanmiɛn yo be m’ɔ jɔman sran wie’m be klun ɔn? ?Yɛ afɔtuɛ benin yɛ Zonasi i ndɛ’n man e ɔ?\n16 Zonasi i ayeliɛ sɔ’n ti’n, sran wie’m be kwla kpli be di i jɔlɛ tɛ. Sanngɛ nán e wla fi su kɛ ɔ ju wie’n, fɔ m’ɔ o klɔ sran’m be nun’n ti’n, be klun jɔman ninnge wie mɔ Ɲanmiɛn yo be’n, be su. I wie yɛle kɛ sran wie’m be waan ɔ fataman kɛ Zoova yaci sanvuɛsa mun lɛ naan be ju. Annzɛ kusu ɔ fataman kɛ Zoova trɛ i awlɛn klunwifuɛ’m be wun. Be wie mun ekun be waan mɛn tɛ nga i nunnunlɛ’n w’a cɛ ngboko. Sanngɛ Zonasi i ndɛ’n kle e kɛ sɛ Ɲanmiɛn Zoova yo like wie m’ɔ timan e liɛ su’n, maan e si kpa kɛ nán sa nga ɔ yo’n yɛ ɔ timan su ɔ. E bɔbɔ e akunndan nga e bu’n yɛ ɔ timan su ɔ. Ɔ maan ɔ fata kɛ e tinngɛ i.\nWafa nga Zoova kleli Zonasi i sran aunnvuɛ silɛ’n\n17, 18. (a) ?Kɛ Zonasi fin Ninivu lɔ fiteli’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ? (b) ?Like kɛ towa nɲa sa’n, i wun atrɛ nga Zoova yili’n, ɔ yoli Zonasi sɛ?\n17 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zonasi mɔ i wla w’a bo i wun’n, ɔ fin Ninivu klɔ’n nun fiteli. W’a tomɛn i ti i klɔ lɔ, sanngɛ Ninivu klɔ’n i wia afiliɛ lɔ okaoka’m be nun lɔ yɛ ɔ toli i ti ɔ. Ɔ kplannin kpata kun, yɛ ɔ trɛnnin i fɔnvɔ’n i bo lɛ minndɛli. Ɔ ti lɛ nían Ninivu klɔ’n. Kɔlɛ ɔ te bu i kɛ klɔ sɔ’n núnnún i ɲin bo lɛ. ?Wafa sɛ yɛ Zoova klé awlɛn fufufuɛ sɔ’n i sran aunnvuɛ silɛ ɔ?\n18 Kɔnguɛ afiɛn’n, Zoova maan like kun m’ɔ ti kɛ towa sa’n, ɔ fifili Zonasi i wun lɛ. Zonasi tínnge ɔ, i nɲa’n w’a bua w’a kpɛ fɔnvɔ kpa sa w’a tratra i kpata’n i liɛ’n lele. I sɔ’n yoli i fɛ dan. I ti’n, “i klun jɔli kpa.” Atrɛkpa’n, ɔ buli i kɛ Ɲanmiɛn yili atrɛ sɔ’n fa kleli i kɛ ɔ yrɛ i su naan i klun jɔ i wun. Sanngɛ nán fɔnvɔ nin aklunjuɛ ngunmin yɛ Zoova kunndɛli kɛ ɔ́ mɛ́n i ɔ. Like nga Zoova kunndɛli i kpa sa’n, yɛle kɛ i waan ɔ́ kɛ́n i awlɛn’n. I sɔ’n ti’n, ɔ wa yili atrɛ uflɛ wie mun ekun. Ɔ yoli maan kakaa kun sannin towa sɔ’n i ɲanman’n naan w’a wu kee. I sin’n, ɔ yoli maan “aunngban wie fitali. Aunngban sɔ’n fin wia afiliɛ lɔ, i sɔ’n ti ɔ lo kɛ sin sa.” Wia sɔ’n boli Zonasi kekle kpa. “Ɔ ka kaan naan i nyrun w’a blu.” Zonasi i wla’n boli i wun. Ɔ maan ɔ seli Ɲanmiɛn ekun kɛ ɔ kun i.—Zon. 4:6-8.\n19, 20. ?Kɛ ɔ ko yo naan Zonasi w’a kaci i nzuɛn’n, Zoova seli i sɛ?\n19 Zoova wa usali Zonasi ekun kɛ nɲa nga ɔ wuli kee’n i ti ya nga ɔ fali’n, ɔ ti i su. Kɛ ɔ yo naan Zonasi kaci i nzuɛn’n, w’a yoman sɔ. Ɔ buli i kɛ ya ng’ɔ fɛli i lɛ’n, ɔ ti su. I ti’n, ɔ tɛli Zoova su kɛ: “Ɛɛn! N kpa’n n waan ń fá ya lele naan wie’n kun min.” Like kpa nga Zoova kunndɛ kɛ Zonasi wun i wlɛ’n, ɔ su wa yi i nglo kle i siɛn’n.—Zon. 4:9.\nƝanmiɛn fali like kɛ towa sa’n kleli Zonasi i sran aunnvuɛ silɛ.\n20 Ɔ kannin ndɛ’n naan Zonasi bu akunndan. Ɔ seli i kɛ like kɛ towa sa’n mɔ w’a fɛmɛn i wun’n, mɔ nɛ́n i yɛ ɔ tali’n, m’ɔ fifili kɔnguɛ kunngba’n, Zonasi su koko i. Kpɛkun Ɲanmiɛn guɛli i ndɛ’n i bo kɛ: “?Niniv b’ɔ ti klɔ dan, bɔ sran akpi-akpi ya sran akpi-akpi ablaɔn (120.000) [tra su] bɔ be wun-man sa wlɛ’n, be o su’n, ɔ nin nnɛn beblebe’n, yɛ min yɛ n ko si-man be aunnvuɛ-ɔ?”—Zon. 4:10, 11. *\n21. (a) ?Sunnzun ase benin yɛ Zoova fa tuli Zonasi i fɔ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Zonasi i su ndɛ’n kwla uka e naan y’a nian akunndan nga e bu’n su kpa ɔ?\n21 ?Ndɛ nga Zoova waan ɔ́ kán klé Zonasi’n, amun wun i wlɛ kpa? Yɛle kɛ Zonasi w’a diman like kɛ towa sa’n m’ɔ fifili’n i wun junman kaan sa le. Sanngɛ Zoova liɛ’n, i yɛ ɔ mannin Ninivufuɛ’m be nguan ɔn, yɛ ɔ niannin be lika kɛ ɔ fa nian ninnge kwlaa nga ɔ yili be asiɛ’n su’n be lika’n sa ɔ. ?Like kɛ towa ngbɛn sa’n, ngue ti yɛ Zonasi kwla bu i like kpa tra klɔ sran 120.000 ɔ nin be nnɛn mun be nguan’n niɔn? ?Nán Zonasi i ngunmin i wun akunndan m’ɔ bu’n ti ɔ? Nanwlɛ, ye mɔ like kɛ towa sa’n i fɔnvɔ’n yoli Zonasi’n, i ti yɛ ɔ fɛfɛli ɔ. ?Nɛ́n i ngunmin i wun akunndan m’ɔ bu’n, ɔ nin ɲannzuɛn m’ɔ kunndɛman kɛ ɔ wun i’n, ɔ nin atofuɛ m’ɔ kunndɛman kɛ be bu i’n, be ti yɛ ɔ fali Ninivufuɛ’m be wun ya’n niɔn? Nanwlɛ, Zonasi i su ndɛ’n kwla uka e naan y’a nian akunndan nga e bu’n su kpa, afin ɔ leman e nun sran kun sa m’ɔ nin a buman i ngunmin i wun akunndan le ɔ. Sanngɛ Zoova trɛ i awlɛn, ɔ kle e sran’m be akunndan bulɛ nin be aunnvuɛ silɛ, ɔ nin be wun sa yaci cɛlɛ kɛ i bɔbɔ fa yo’n sa. I ti’n, e lɛ i ase!\n22. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle weiin kɛ afɔtuɛ nga Zoova mannin Zonasi’n, ɔ sɔli nun klanman ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e kwlakwla e suɛn i yolɛ ɔ?\n22 ?Afɔtuɛ nga Zoova mannin Zonasi’n, ɔ sɔli nun klanman? Kosan nga Zoova usali Zonasi’n yɛ ɔ ti Zonas fluwa’n i nun ndɛ’n i atabo’n niɔn. I sɔ’n kwla yo sran wie’m be ya, afin be waan Zonasi w’a tɛman kosan sɔ’n su le. Sanngɛ nanwlɛ, ɔ tɛli su. Zonas fluwa’n bɔbɔ yɛ ɔ ti Zoova i kosan’n i su tɛlɛ’n niɔn. Ɔ ti weiin kɛ Zonasi bɔbɔ yɛ ɔ klɛli fluwa sɔ’n mɔ i dunman o su’n niɔn. Maan ɔ yo e kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sɔ’n w’a sɛ i sin i klɔ lɔ naan ɔ su klɛ i fluwa’n sa. Maan ɔ yo e ekun kɛ w’a yo kpɛnngbɛn naan ngwlɛlɛ’n w’a ti i kpa naan w’a yo wun ase kanfuɛ sa. Kɛ ɔ́ kɛ́n i fɔnlɛ mun nin i Ɲanmiɛn atinsrɛ kpɛlɛ’n, ɔ nin sran wun sa mɔ i waan ɔ yaci cɛman mlɔnmlɔn’n be ndɛ’n, atrɛkpa ɔ keje i ti’n, afin i ayeliɛ sɔ’m be yo i nsisɔ. Nanwlɛ, Zonasi sɔli fɔ nga Zoova tuli i’n i nun klanman. Ɔ suannin sran aunnvuɛ silɛ. ?É yó kɛ i sa?—An kanngan Matie 5:7 nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Sran’m be waan blɛ sɔ nun’n, nn Izraɛli akpasua blu’n be klɔ dan nga be flɛ i Samari’n i nun lɔ sran’m be kwla ju sran 30.000. Sɛ ɔ ti sɔ’n, nn ɔ kle kɛ Ninivu lɔ sran’m be tra Samari lɔfuɛ mun lele kpɛ nnan. I nun mɔ Ninivu klɔ’n te jin i ba su’n, kɔlɛ mɛn wunmuan’n nun’n, i yɛ ɔ ti klɔ’m be nun dan kpafuɛ’n niɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Ndɛ sɔ’n kwla bo e nuan. Sanngɛ laa kpa’n, nvle wie’m be yoli sɔ. I sɔ yɛ Glɛki bian nga be flɛ i Erɔdɔtisi m’ɔ suan laa sa’m be su like’n, ɔ kannin ɔn. Ɔ seli kɛ, kɛ Pɛrsifuɛ’m be sonja’m be su kpɛn kun mɔ be klo i kpa’n ɔ wuli’n, be suali be nnɛn mun kwlaa be ko trannin i sɛ’n i bo.\n^ ndɛ kpɔlɛ 20 Kɛ Ɲanmiɛn seli kɛ Ninivufuɛ’m be wunman sa wlɛ’n, i bo’n yɛle kɛ be siman Ɲanmiɛn i mmla mun.\n?Kɛ Zonasi bó jasin’n Ninivu lɔ’n, wafa sɛ yɛ ɔ kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ lafi Ɲanmiɛn su ɔ?\n?Ngue yɛ Ninivufuɛ’m be nzuɛn tɛ’n i kacilɛ’n ɔ kle e ɔ?\n?Wafa nga Ninivufuɛ’m be nzuɛn tɛ’n i kacilɛ’n yoli Zonasi’n, ɔ kle e sɛ?\n?Sɛ be tu amun fɔ’n, ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a kle kɛ amun lafi Ɲanmiɛn su kɛ Zonasi sa ɔ?\nZoova kleli Zoonasi i sran aunnvuɛ silɛ


Sa Nglo Yilɛ 21 | Ɛntɛnɛti su Biblu |Mɛn Uflɛ Biblu’n\nSa Nglo Yilɛ 21:1-27\nƝanmiɛn su uflɛuflɛ kun nin asiɛ uflɛuflɛ kun (1-8)\nWie’n su tranman lɛ kun (4)\nNinnge’m be kwlaa b’a yo uflɛ (5)\nZerizalɛmun uflɛ’n (9-27)\n21 I sin’n, n wunnin ɲanmiɛn su uflɛuflɛ kun, ɔ nin asiɛ uflɛuflɛ kun. Ɲanmiɛn su laa liɛ’n nin asiɛ laa liɛ’n, ɔ nin jenvie’n be nunman lɛ kun. 2 Asa ekun’n, n wunnin Ɲanmiɛn klɔ mɔ yɛle Zerizalɛmun uflɛ’n. Ɔ fin nglo lɔ, ɔ fin Ɲanmiɛn wun lɔ ɔ su jra. W’a siesie i wun kɛ atɔnvlɛ m’ɔ su minndɛ i wun’n sa. 3 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, n tili sran kun nɛn kekle kpa famiɛn bia’n i wun lɔ. Ɔ seli kɛ: “Nian! Ɲanmiɛn i tannin sua’n wo klɔ sran’m be afiɛn. Ɔ nin be trán, bé yó i sran. Ɲanmiɛn bɔbɔ nin be trán. 4 Kpɛkun ɔ́ núnnún be ɲinmuɛn’n kwlaa, wie’n su tranman lɛ kun, be su yoman sɛ kun, be su sunman kun, be su wunman ɲrɛnnɛn kun. Laa ninnge’m be nunman lɛ kun.” 5 Yɛ Sran ng’ɔ ti famiɛn bia’n su’n seli kɛ: “Nian! N su yo like kwlaa uflɛ.” Ɔ seli ekun kɛ: “Klɛ ndɛ sɔ mun, afin be ti nanwlɛ, yɛ be kwla lafi be su.” 6 Kpɛkun ɔ seli min kɛ: “Ndɛ sɔ’m b’a kpɛn su! N ti Alfa nin Omega,* n ti bo bolɛ nin awieliɛ. Sran kwlaa nga nzuewe kun i’n, ń fá nzue ti m’ɔ man nguan’n i nun nzue’n ń mɛ́n i. Ɔ su yiman dein. 7 Sran ng’ɔ kwla’n, ń fá ninnge sɔ mun ń mɛ́n i, yɛ ń yó i Ɲanmiɛn, kpɛkun ɔ́ yó min wa. 8 Sanngɛ srɛfuɛ mun nin be nga be lafiman Ɲanmiɛn su’n, ɔ nin be nga be ti fiɛn mɔ be yo sa kainkain mun’n, ɔ nin sran kunfuɛ mun, ɔ nin be nga be kunndɛ bla nin bian sukusuku mɔ be yo i wunsu ɲannzuɛn sa mun* nin be nga be nin mmusu’m be wla asa’n, ɔ nin amuin sɔfuɛ mun nin be kwlaa nga be ti ato buafuɛ’n, be lika liɛ’n yɛle sin dan mɔ sufru o nun mɔ yɛle wie’n i nɲɔn su’n.” 9 Anzi nso mɔ ɲrɛnnɛn kasiɛn nso’m be o be kpongbo ba nso’m be nun’n, be nun kun bali. Kpɛkun ɔ seli min kɛ: “Bla maan n fa atɔnvlɛ m’ɔ ti Bua ba’n i yi’n n kle wɔ.” 10 Yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun’n, ɔ fa min ɔli oka dan fleiin kpa kun su. Kpɛkun ɔ fali Ɲanmiɛn klɔ mɔ yɛle Zerizalɛmun uflɛ’n kleli min. Ɔ fin nglo lɔ, ɔ fin Ɲanmiɛn wun lɔ ɔ su jra, 11 yɛ Ɲanmiɛn i aɲrunɲan’n kpɛjɛ i su. Ɔ kpaja kɛ yɔbuɛ kpakpa sa. Ɔ fa yɔbuɛ nga be flɛ i kɛ zaspu’n. Yɔbuɛ sɔ’n ti kɛ vitri sa. Kɛ be nian nun’n, be wun i bue kun lɔ. 12 Klɔ’n i wun talɛ’n ti dan, kpɛkun ɔ ti nglonglo kpa. I anuan’m be ti blu-nin-nɲɔn (12), yɛ anzi blu-nin-nɲɔn (12) be jinjin be ɲrun lɛ. Kpɛkun be klɛli Izraɛli i mma’m be akpasua blu-nin-nɲɔn (12) mun be dunman be su kunngunngun. 13 I bue ng’ɔ o wia afiliɛ lɔ’n, i anuan’n ti nsan. I bue ng’ɔ o nglo lɔ lika’n nun’n, i anuan’n ti nsan. I bue ng’ɔ o ngua lɔ lika’n nun’n, i anuan’n ti nsan. Kpɛkun i bue ng’ɔ o wia atɔliɛ lɔ’n, i anuan’n ti nsan. 14 Be fali yɔbuɛ blu-nin-nɲɔn (12) be wlali klɔ’n i wun talɛ’n i bo ase. Kpɛkun be klɛli Bua ba’n i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be dunman blu-nin-nɲɔn (12) mun yɔbuɛ sɔ’m be su kunngungun. 15 Sika ɔkwlɛ ndɛma mɔ be fa sunnzun like’n, ɔ o sran ng’ɔ su kan ndɛ kle min’n i sa nun, naan ɔ́ fá súnnzun klɔ’n nin i anuan mun, ɔ nin i wun talɛ’n. 16 Klɔ’n i bue nnan’m be sɛ. I tɛnndɛn nun nin i tɛtrɛ nun’n, be sɛ. Ɔ fali ndɛma’n sunnzunnin klɔ’n, ɔ ti kilo kɔe akpi nɲɔn ya nɲɔn ablaɔn (2.220).* I tɛnndɛn nun’n nin i tɛtrɛ nun’n, ɔ nin i nglonglo’n be sɛ. 17 Ɔ sunnzinnin klɔ’n i wun talɛ’n wie. Ɔ ti kude ya kun ablanan-nin-nnan (144).* Ɔ sunnzunnin i kɛ klɔ sran mun nin anzi’m be fa sunnzun like’n sa. 18 Zaspu yɛ be fa kplannin klɔ’n i wun talɛ’n niɔn. Yɛ klɔ’n ti sika ɔkwlɛ ngunmin. Ɔ ti kɛ vitri m’ɔ ti yɛiin’n sa. 19 Be fali yɔbuɛ kpakpa fanunfanun be fa yoli yɔbuɛ nga be fa wlali klɔ’n i wun talɛ’n i bo ase’n, be klanman kpa. Be nun klikli’n yɛle zaspu, i nɲɔn su’n yɛle safiri. I nsan su’n yɛle kaliseduanin, yɛ i nnan su’n yɛle emerodu. 20 I nnun su’n yɛle saadonisi, i nsiɛn su’n yɛle saaduanin, i nso su’n yɛle klizoliti, i mɔcuɛ su’n yɛle berili, i ngwlan su’n yɛle topazi, i blu su’n yɛle klizoplazi, i blu-nin-kun (11) su’n yɛle yasɛnti, i blu-nin-nɲɔn (12) su’n yɛle ametisi. 21 Asa ekun’n, klɔ’n i anuan blu-nin-nɲɔn (12) mun be ti afle mma blu-nin-nɲɔn (12). Yɛle kɛ be fali afle mma kun be yoli anuan kun. Klɔ’n i akpɔ dan’n ti yɛiin kɛ sika ɔkwlɛ sa. Ɔ fa vitri mɔ kɛ be nian nun’n, be wun i bue kun lɔ’n. 22 M’an wunman Ɲanmiɛn i sua klɔ’n su. Afin Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ kwla sa’n kwlaa yo’n nin Bua ba’n yɛ be ti Ɲanmiɛn i sua klɔ sɔ’n su-ɔ. 23 Klɔ’n mianman wia’n nin anglo ba’n be kpajalɛ’n i wun. Afin Ɲanmiɛn i aɲrunɲan’n kpaja klɔ’n su. Yɛ klɔ’n i su kannin’n yɛle Bua ba’n. 24 I kpajalɛ’n ti’n, nvlenvle’m be nunfuɛ’m bé wún ase bé nánti. Kpɛkun asiɛ’n su famiɛn’m bé fá be aɲrunɲan’n wlú klɔ’n nun. 25 Klɔ sɔ’n i anuan’m bé lá su wia nun tititi. Afin aliɛ su sanman klɔ sɔ’n su. 26 Yɛ bé fá nvlenvle’m be aɲrunɲan’n bé wlú klɔ’n nun, kpɛkun bé yí i ayɛ. 27 Like fiɛn fi su wluman klɔ sɔ’n nun mlɔnmlɔn. Yɛ sran kwlaa ng’ɔ yo tete sa’n, m’ɔ laka sran ɔ mlin i’n, ɔ su wluman klɔ sɔ’n nun wie mlɔnmlɔn. Saan be nga be dunman klɛ Bua ba’n i nguan fluwa’n nun’n, be yɛ bé wlú nun-ɔn.\n^ Be kwla se ekun kɛ “A nin Z.” Glɛki nun’n, Alfa ti fluwa mma klikli’n, yɛ Omega ti i kasiɛn’n.\n^ Nian 1Ko 5:9 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “stadi 12.000.” Stadi kun ti mɛtri 185.\n^ Ɔ ju mɛtri kɔe 64.\nSa Nglo Yilɛ 21


?Gblu tɔlɛ’n i su ndɛ benin yɛ ɔ fata kɛ n wun i wlɛ ɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Abɛ Acoli Afrikaans Albanais Allemand Alur Anglais Arabe Arménien Assamais Attié Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Basque Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuuk Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gokana Goun Grec Guarani Gujarati Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kosrae Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes hongroise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Mongol Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tlapanec Tojolabal Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Urhobo Uruund Valencian Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nAfuɛ kwlaa nun’n, be tɔ yasua nin bla miliɔn kpanngban kpa be gblu. Sran nga be yo be sɔ kpa’n, yɛle gbanflɛn nin talua mun.\nBe flɛ talua kun kɛ Anɛti. Cɛn kun’n, kɛ yasua kun yili i ase’n, ɔ wunnin kɛ sa su wa ɲɛn i. I waan: “E nin i e kplili kpa. N waan ń kpán kekle kpa. Sanngɛ, min nɛn’n w’a fiteman. N suli i bo, n tu min ja’n n sisili i, yɛ n titili i sa bui kekle kpa. Kpɛkun, ɔ wɔli min laliɛ. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, m’an kwlá yoman like fi kun.”\n?Sɛ ɔ ti wɔ’n, ngue yɛ á yó ɔ?\nSɛ á nánti kɔ́ lika wie kɔnguɛ’n, a kwla sasa ɔ wun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, sa tɛ wie kwla ɲan wɔ. Biblu’n se kɛ: “Wanndilɛ i akatua’n ɔ ti-man be nga be wun kpɛ’n be liɛ titi. [...] Nán be nga be si sa’n yɛ be man be kɔmin su cɛn ngba-a. Afin kɛ blɛ’n fa ti bɔ sa’m be fa ju’n, i su like yɛ be wun i-ɔ.”—Akunndanfuɛ’n 9:11.\nSa ng’ɔ ɲannin Anɛti’n, w’a ɲan gbanflɛn nin talua wie mun le. Yɛle kɛ, sran mɔ be simɛn i’n yɛ ɔ nin be lali kekle nun ɔn. Wie liɛ kusu’n, sran mɔ be si i’n, annzɛ be osufuɛ bɔbɔ yɛ ɔ yoli be sɔ ɔ. Be flɛ talua kun kɛ Natali. Cɛn kun’n, gbanflɛn kaan kun m’ɔ tran be wun koko lɛ’n, ɔ nin i be lali kekle nun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ le afuɛ blu cɛ. I waan: “Srɛ nin ɲannzuɛn m’ɔ kunnin min’n ti’n, n dun mmua n fiali su.”\nNÁN SE KƐ Ɔ BƆBƆ TI Ɔ\nAnɛti bu i titi kɛ i bɔbɔ ti yɛ sa ɲɛnnin i ɔ. I waan: “Sa m’ɔ ɲannin min kɔnguɛ sɔ’n nun’n, m buli i akunndan sa trilili. N se min klun lɔ kɛ m’an kpliman kpa. Kɛ ɔ wɔli min laliɛ’n, srɛ kunnin min dan. M’an kwlá yoman like fi kun. Sanngɛ nn, ɔ le like kun m’ɔ fata kɛ n yo ɔ.”\nNatali kusu bu i kɛ i bɔbɔ ti yɛ sa ɲɛnnin i ɔ. I waan: “N lafili min wun su dan. Baba nin manmin be seli e nin min niaan bla titi kɛ sɛ e fite gua su lɔ’n, e kan ngowa likawlɛ. Sanngɛ, m’an faman su. Ɔ maan, m bɔbɔ yɛ m mannin e mantanfuɛ sɔ’n i atin kɛ ɔ yo min sa sɔ’n niɔn. Sa sɔ’n boli min awlofuɛ’m be wla. Min ti yɛ i kwlaa sɔ’n juli ɔ. Ɔ yo min ya dan.”\n?Sa ng’ɔ ɲannin Anɛti nin Natali’n, i wie w’a ɲan wɔ? ?Yɛ a bu i wie kɛ ɔ bɔbɔ ti yɛ sa sɔ’n ɲannin wɔ ɔ? Sɛ ɔ ti sɔ’n, maan ɔ wla kpɛn ndɛ nga su. Yɛle kɛ, kɛ be nin sran kun be la kekle nun’n, i sɔ’n kle kɛ nɛ́n i klun su yɛ be yoli i sɔ ɔ. Sran wie’m be buman gblu tɔlɛ’n i ndɛ cinnjin. Be se kɛ sɛ yasua’m be yo bla’m be sɔ’n, ɔ ti kpa. Yɛ wie liɛ’n be se kɛ, talua’m be bɔbɔ be kunndɛ kɛ be yo be sɔ. ?Sanngɛ, wan yɛ ɔ klo kɛ be nin i be la kekle nun ɔn? Ɔ maan, sɛ sran wie nin wɔ be lali kekle nun’n, nán se kɛ ɔ bɔbɔ ti ɔ.\nKɛ ɔ yo naan a bu i kɛ nán ɔ bɔbɔ ti yɛ sa ɲannin wɔ’n, ɔ timan pɔpɔ. Sran nga i sɔ sa ɲannin be’n, be fia su. Be se be klun lɔ kɛ be bɔbɔ ti yɛ be yoli be sɔ ɔ. Ɔ maan, be wla bo be wun trilili. ?Sanngɛ sɛ a fia sa nga be yoli wɔ’n su’n, wan yɛ ɔ yo i ye ɔ? ?Nán sran ng’ɔ yoli wɔ sa’n niɔn? I sɔ’n ti’n, like ng’ɔ fata kɛ a yo’n i wie yɛ.\nKAN KLE SRAN\nKɛ Zɔbu m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ́ wún i ɲrun’n, Biblu’n kan like ng’ɔ yoli’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Klunngbɔ ng’ɔ o min klun lɔ’n ti, m muan-man min nuan.” (Zɔb 10:1) Yo kɛ Zɔbu sa. Sa ng’ɔ juli wɔ su’n, nán fia su. Kan kle sran nga a lafi i su’n. I liɛ’n, ɔ wun akunndan nga a bu’n m’ɔ tin wɔ su kɛ trɔ nɔnnin wie sa’n, ɔ su tinman ɔ su kun.\nSɛ ɔ wla bo ɔ wun’n, nán fia su. Kan kle sran wie naan ɔ uka wɔ.\nKɛ Anɛti yoli sɔ’n, ɔ yoli kpa mɛnnin i. I waan: “N kan n kleli min janvuɛ’n. Kpɛkun, ɔ wlali min fanngan kɛ n kan kle asɔnun kpɛnngbɛn kun nin i yi’n. I sɔ yɛ n yoli ɔ. Be nin min trannin ase, yɛ be nin min kokoli yalɛ kpɛ sunman. Be fɔnvɔli min dan. Be seli min kɛ, sa ng’ɔ ɲannin min’n, ɔ finman min bɔbɔ. Nán m bɔbɔ ti yɛ sa sɔ’n ɲannin min ɔn.”\nNatali kannin sa ng’ɔ ɲɛnnin i’n kleli i si nin i nin. I waan: “B’a ijɔman min. Be wlali min fanngan kɛ n kan. I liɛ’n, ɔ su wlaman min klunngbɔ.”\nNatali srɛli Ɲanmiɛn wie. I waan: “Kɛ n srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ yo min ye dan. Kɛ blɛ wie nun n kwlá kanman n klun ndɛ n kleman sran’n, yɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n yo min ye kpa ɔ. Kɛ ń srɛ́ Ɲanmiɛn’n, n kan min klun ndɛ kwlaa n kle i. Kpɛkun, min wla gua ase.”\nBiblu’n se kɛ: “Ɔ lɛ blɛ kun” mɔ sran yo juejue ɔ. (Akunndanfuɛ’n 3:3) A kwla wun kɛ ndɛ sɔ’n ti su. I sɔ’n ti’n, nian ɔ wun su naan w’a tɔman tukpacɛ. I wie yɛle kɛ, di like kpa, yɛ fa blɛ lo wunmiɛn kpa. Sanngɛ, like ng’ɔ́ yó wɔ ye dan kpa’n yɛle kɛ, fa ɔ wla’n gua Ɲanmiɛn Zoova su. Afin, i yɛ ɔ fɔnvɔ e sa’n kwlaa nun ɔn.—2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4.\nSƐ W’A JU BIAN ANNZƐ BLA JALƐ’N\nWienun ɔn, ɔ janvuɛ yasua’n i like ng’ɔ nin wɔ su yo’n, ɔ ti bla kunndɛlɛ ayeliɛ. I lɛ’n nun’n, se i juejue su kɛ: “N klomɛn i sɔ’n!” annzɛ “yi wɔ sa’n!” Nán srɛ kun wɔ kɛ ɔ su yoman wɔ janvuɛ kun. Sɛ i sɔ’n ti, i waan ɔ nin wɔ be nantiman kun’n, nn ɔ timan sran kpa. Sran ng’ɔ bu wɔ sran m’ɔ nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su wie’n, yɛ a nin i be san nun ɔn.\nKƐ BE JIN BLA ANNZƐ YASUA KUN I WUN KƐ BE NIN I BÉ LÁ’N\n“I nun mɔ n wo kolɛzi’n, yasua’m be cuɛn min sutiɛn ɲanman’n, kpɛkun be kan ndɛ ng’ɔ nin i fataman’n. Wie liɛ’n, be se kɛ sɛ be nin min la’n, ɔ́ wá yó min fɛ dan.”—Koreta.\n?A bu i sɔ liɛ’n i sɛ?\nBe su di aɔwi.\nBe su tra ndalie.\nBe kunndɛ kɛ be nin i bé lá sakpa.\n“Kɛ e fuli loto’n nun’n, yasua kun kannin ndɛ tɛtɛ wie mun kleli min. Kpɛkun, ɔ bitili min. N kpaloli i sa’n. Kpɛkun, n seli i kɛ ɔ jaso min wun lɛ. Ɔ niannin min kaiin.”—Kandisi.\nƆ su di aɔwi.\nƆ su tra ndalie.\nƆ kunndɛ kɛ ɔ nin i bé lá sakpa.\n“Afuɛ sin’n, yasua kun seli min kɛ ɔ klo min naan ɔ nin min sán nun. Sanngɛ nn, n seli i titi kɛ n kplinman su. Cɛn wie’n, ɔ fɛ i sa’n kpakpa min liɛ’n i wun. N se i kɛ ɔ yaci i sɔ yolɛ. Sanngɛ, ɔ yaciman. Kɛ cɛn kun, ń wlá min ngbabua’n, ɔ finnin min bo’n su.”—Betani.\nKosan kwlaa sɔ’m be su tɛlɛ nsan su’n yɛ ɔ ti nanwlɛ ɔ.\nSran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ nin sran kun bé lá’n, i like ng’ɔ yo’n timan aɔwi dilɛ, annzɛ ndalie tralɛ ngbɛn. ?Ngue yɛ ɔ kle sɔ ɔ?\nSran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ nin sran kun bé lá’n, ɔ jin i wun tititi. Kɛ sran’n se i kɛ ɔ yaci bɔbɔ’n, ɔ kplinman su.\nNán aɔwi yɛ sran’n di ɔ. Ɔ kwla tɔ i gblu bɔbɔ.\n?Sɛ min wla bo min wun’n, ń yó ngue like?\n?Sran nga n lafi i su mɔ n kwla kan n kle i’n yɛle wan?\nKɔ www.jw.org/fr su. (Tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCƐNTS su.) Nian video nga be flɛ i kɛ Ce qu’ils en pensent — Le harcèlement sexuel.


(src)="3"> © 2015 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania\n(src)="6"> Maan e manman Zoova yɛ e lɛ i ase\n(src)="16"> BUE 22 • JUE : 87 , 50\n(src)="17"> AFUƐ 2015 , MARSI 30 — AFUƐ 2015 , AVRILI 5\n(src)="20"> BUE 27 • JUE : 72 , 63\n(src)="21"> LIKE SUANLƐ MUN\n(src)="22"> ▪ Maan e manman Zoova yɛ e lɛ i ase\n(src)="23"> Sɛ e ɲin tran ninnge nga Zoova yo man e’n be su naan e bu be su akunndan’n , é mɛ́nmɛ́n i yɛ é lɛ́ i ase titi .\n(trg)="6"> Mutuhasa kupwa ni mbunge ya kusakwila nyi twapukuna ha yiwape yize Yehova akutwaha .\n(src)="24"> Asa ekun’n , é kwlá jrán sa nga be ju e su’n be ɲrun kekle .\n(trg)="7"> Kupwa ni mbunge yakusakwila muchitukwasa kukumba yipikalo .\n(src)="25"> Biblu’n nun ndɛ mma nga afuɛ 2015 nun bé fá e ɲin síe su’n , ɔ́ kpɛ́n e wla kɛ e manman Zoova yɛ e lɛ i ase tititi .\n(src)="26"> ▪ Like nga ti yɛ e tran e Min’n i aliɛ’n i dilɛ’n i bo’n\n(src)="28"> Ɔ́ klé e like nga kpanwun nin divɛn’n be ti be nzɔliɛ’n .\n(src)="29"> Asa ekun’n , ɔ́ klé e wafa nga sran kun kwla wun i wlɛ kɛ ɔ kwla di kpanwun’n , naan ɔ kwla nɔn nzan’n .\n(trg)="11"> Muulumbununa , yika mbolo ni vinyu ya Chiwanyino yinalumbunuka ni chize mutu manyingika ngwenyi katamba kulia mbolo ni vinyu nyi ka .\n(src)="30"> Kpɛkun , ɔ́ klé e wafa nga e kwla buabua e wun naan y’a tran e Min’n i aliɛ’n i dilɛ’n i bo’n .\n(trg)="12"> Longeso lino mulitukwasa kunyingika chize mutu ni mutu mahasa kulilulieka muze Chiwanyino cha Mwene cha Ufuku chinayi ni kukundama .\n(src)="31"> ▪ An tran klanman naan amun aja’n yo ye\n(trg)="13"> Kolesenu Ulo Wenu Hanga Nupwe ni Uwahililo\n(src)="33"> Be nga b’a ja bla nin bian’n , be wun be ɲinsu .\n(src)="34"> Sanngɛ Zoova fanngan nun’n , be aja’n kwla yo ye .\n(src)="35"> Kpɛkun , be di aklunjuɛ .\n(src)="36"> Like suanlɛ klikli’n wá kán like nnun mɔ yasua kun nin i yi be kwla yo naan be afiɛn’n w’a mantan kpa , naan be aja’n w’a yo ye’n , be ndɛ .\n(trg)="17"> Mutwe utangu muulumbununa yikuma yitano ya ku spiritu yize yakukolesa ulo ni yuma yize muyikwasa waze alimbata hanga atatwise usendo wo .\n(src)="37"> Kpɛkun , like suanlɛ nɲɔn su’n wá kán like nga be kwla yo naan b’a kunndɛman bla annzɛ bian be wiengu kun’n i bo’n i ndɛ .\n(src)="38"> ▪ ?\n(src)="39"> Yasua nin bla kun be kwla klo be wun klolɛ kpa tititi ?\n(src)="41"> Yasua nin bla kun be kwla klo be wun klolɛ kpa tititi ? ?\n(src)="42"> Klolɛ’n i wafa benin yɛ ɔ fata kɛ ɔ tran yasua kun nin i yi be afiɛn ɔn ? ?\n(src)="43"> Wafa sɛ yɛ be kwla yi be wun klolɛ sɔ’n i nglo ɔ ?\n(src)="44"> Like suanlɛ nga nun’n , é wá wún wafa nga Salomɔn i ngɔjue fɛfɛ kpa’n ɔ tɛ kosan sɔ’m be su’n .\n(src)="45"> NDƐ WIE MUN EKUN\n(src)="1"> NDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N | FAMIƐN KUN MƆ I TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N\n(src)="2"> Ndrunmun dilɛ’n w’a tru dan\n(src)="3"> Be nga kwlalɛ’n wo be sa nun’n , be di sran’m be ndrunmun .\n(src)="4"> Biblu’n kle kɛ ɔ fataman kɛ jɔlɛ difuɛ’m be sɔ adi ninnge’m be nun .\n(src)="5"> I sɔ’n kle kɛ nán andɛ sa yɛ sran’m be boli ndrunmun dilɛ’n i bo ɔ .\n(src)="6"> ( Ezipt Lɔ Tulɛ 23 : 8 ) Sanngɛ , nán adi ninnge’m be nun sɔlɛ’n i ngunmin yɛ ɔ ti ndrunmun dilɛ’n niɔn .\n(src)="7"> Be nga be di awa junman’n , be nun wie’m be fa aata difuɛ’m be ninnge mun wue kekle su .\n(src)="8"> Wie’m be kusu’n , be wua awa i sika’n .\n(src)="9"> Wie mun ekun , be yo ninnge wie mun nvialiɛ nun be man be osufuɛ nin be janvuɛ mun .\n(src)="10"> Sanngɛ nn be leman atin be yoman sɔ .\n(src)="11"> Sɛ é kwlá sé’n , sran kwlakwla di ndrunmun .\n(src)="12"> Sanngɛ siefuɛ’m be ndrunmun dilɛ liɛ’n , ɔ ti dan .\n(src)="13"> Anuannzɛ kun o lɛ’n ( Global Corruption Barometer ) , ɔ fɛ i ɲin sie ndrunmun nga be di i nvlenvle’m be nun’n be su .\n(src)="14"> Afuɛ 2013 nun’n , ɔ kannin junman wafa nnun be ndɛ .\n(src)="15"> Ɔ seli kɛ be nga be di junman sɔ mun’n , be di ndrunmun dan .\n(src)="19"> ● SRAN BLE MƐN’N NUN : Be flɛ nvle kun kɛ Afliki di Sidi .\n(src)="20"> Afuɛ 2013 nun’n , be sanmannin nvle sɔ’n i su lɔ sran kɔe 22.000 jɔlɛ difuɛ’m be ja su .\n(src)="21"> Afin be waan b’a di ndrunmun .\n(src)="22"> ● AMLƐNKƐN MƐN’N NUN : Be flɛ nvle kun kɛ Blezili .\n(src)="23"> Afuɛ 2012 nun’n , be fali sran 25 be ɔli jɔlɛ difuɛ’m be ja su .\n(src)="30"> Ɔ kunnin sran 502 .\n(src)="31"> I sin’n , sran’m be wa wunnin kɛ be nga be kplannin sua sɔ’n , b’a kplɛnmɛn i kpa .\n(src)="33"> Sanngɛ , b’a kanman ndɛ .\n(src)="34"> Afin , be sɔli adi ninnge’m be nun .\n(src)="35"> ● ABLOKI LƆ’N : Be flɛ bla kun kɛ Sesilia .\n(src)="36"> Ɔ di junman abloki lɔ anuannzɛ dan kun nun .\n(src)="37"> Ɔ seli kɛ : “ Wafa nga ndrunmun dilɛ’n w’a tru Abloki lɔ’n , ɔ ti abonuan .\n(src)="38"> Be ng’ɔ fata kɛ be nian sran’m be su naan b’a diman ndrunmun’n , be kwlá yoman like fi . ”\n(src)="39"> Politiki nun ndrunmun dilɛ’n , ɔ leman ayre .\n(src)="40"> Be flɛ bla kun kɛ Suzani Rozu Akɛmani .\n(src)="41"> Ɔ ti fluwa sifuɛ dan kun .\n(src)="42"> Yɛ ɔ di politiki yolɛ’n i su junman .\n(src)="43"> Ɔ seli kɛ : “ Wafa nga sran’m be yo politiki’n , ɔ fata kɛ be kaci i mlɔnmlɔn . ”\n(src)="44"> Kɛ e niɛn i sa’n , ndrunmun dilɛ’n kwlá wieman le .\n(src)="45"> Sanngɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ cɛn wie lele’n , ndrunmun dilɛ’n su tranman lɛ kun .\n(src)="46"> Yɛ ɔ́ yó sɔ sakpa .\n(src)="2"> Ɲanmiɛn Sielɛ blɛ’n nun’n ndrunmun dilɛ’n su tranman lɛ\n(src)="3"> Be flɛ Amlɛnkɛn’m be akpasua’n i su lɔ nvle kun kɛ Nikaragua .\n(src)="4"> Lɔ bian kun o lɛ’n , ɔ ti be nga be nian sran’m be su naan b’a diman ndrunmun’n , be su kpɛn .\n(src)="5"> Ɔ seli kɛ : “ Awa i janunfuɛ’m be ti klɔ sran wie .\n(src)="6"> Ɔ maan , sɛ sran onga’m be di ndrunmun’n , nán be yɛ be su diman wie ɔ . ”\n(src)="7"> Ɔ kannin sɔ naan ɔ́ klé kɛ ndrunmun dilɛ’n kwlá wieman le mlɔnmlɔn .\n(src)="13"> I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n , ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be srɛ kɛ maan famiɛn diwlɛ sɔ’n i blɛ’n ju .\n(src)="14"> Famiɛn diwlɛ sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n . — Matie 6 : 9 , 10 .\n(src)="15"> Ɲanmiɛn Sielɛ’n , ɔ o ɲanmiɛn su lɔ .\n(src)="16"> Ɔ́ wá núnnún asiɛ’n su famiɛn diwlɛ’m be kwlakwla .\n(src)="17"> ( Jue Mun 2 : 8 , 9 ; Sa Nglo Yilɛ 16 : 14 ; 19 : 19 - 21 ) Sran mɔ Ɲanmiɛn sieli i famiɛn’n , ɔ́ wá dí junman kpanngban .\n(src)="19"> Like nsiɛn nga ti yɛ ɔ kwla yo sɔ’n yɛ .\n(src)="20"> Ɔ LE WUNMIƐN\n(src)="21"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N WIEMAN’N : Sran’m be bɔbɔ yɛ be man be siefuɛ’m be wunmiɛn ɔn .\n(src)="22"> Yɛle kɛ be su lapo man be , yɛ be yo ninnge wie mun man be ekun .\n(src)="23"> Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun mɔ siefuɛ sɔ’m be wun lapo kpanngban mɔ nvlefuɛ’m b’a su’n , kpɛkun be nun wie’m be su di be fuka nɲɔn nun .\n(src)="24"> Asa ekun’n , be nga be kunndɛman kɛ bé sú lapo’n , be man awa i janunfuɛ’m be adi ninnge mun .\n(src)="25"> I kwlaa sɔ’n ti’n , awa i sa kanman sika’n i ngba naan w’a fa di junman .\n(src)="29"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Sran nga Ɲanmiɛn sieli i famiɛn’n , Ɲanmiɛn Kpli Zoova bɔbɔ yɛ ɔ mɛn i wunmiɛn ɔn .\n(src)="30"> * ( Sa Nglo Yilɛ 11 : 15 ) Ɔ maan , sran’m be su suman lapo naan w’a fa di junman .\n(src)="31"> Sanngɛ , Ɲanmiɛn i “ wunmiɛn dan’n , ” ɔ nin i aklunye dan’n ti’n , sran’m bé ɲán like kwlaa ng’ɔ ju be’n i kpanngban kpa .  — Ezai 40 : 26 ; Jue Mun 145 : 16 .\n(src)="32"> Ɔ TI FAMIƐN KPA\n(src)="33"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N WIEMAN’N : Rozu Akɛmani mɔ e kɛnnin i ndɛ , ndɛ akpasua klikli’n nun’n , ɔ seli kɛ : “ Ɔ fata siefuɛ mun ɔ nin be janunfuɛ’m be bɔbɔ be kle ajalɛ kpa . ”\n(src)="34"> Siefuɛ’m be kunndɛ kɛ polisie nin sonja’m be yaci ndrunmun dilɛ’n .\n(src)="35"> Sanngɛ , ɔ yoman ye .\n(src)="36"> Afin fɔ’n m’ɔ o be nun’n ti’n , be bɔbɔ be di ndrunmun wie .\n(src)="37"> Biblu’n se kɛ : “ Sran kun b’ɔ yo sa kpa lele guɛ i ti nin i bo’n , b’ɔ yo - man sa tɛ kaan sa le’n , i sɔ nun - man nyanmiɛn’n bo wa . ” — Akunndanfuɛ’n 7 : 20 .


Gbanflen mun, amun kusu anh bu kpenngben'm bé swran. Amun kwlaa anh yô amun wun ke kanga sa, anh wuka amun wun, afin bé klee Nyanmien Nde'n nun ke: «Nyanmien nin bé nga bé tu bé wun mun lee, Sannge o yô aénvuefue'm bé yé.»\nAfin bé wun kpinngbinle'n o ti kpa, sannge bé wun bo bé fa mantan Nyanmien'n o ti kpa sa'n kwlaa nun tre, o man se bé yô so'n, bé si ke béh nyanh nguan ke é ô ye'n nin ble ng'o ba lo'n nun.\n?Nde nga n ken ye'n, swran'm bé nyrun annze Nyanmien nyrun dunman ye n kunndeo? ?N waan n yô so nan swran'm bé klô n sa? Se n waan n yô so nan swran'm bé klô n sa'n, wuun n su yô'a Christ swran.\nYe o sé i ke: «Klô o Min Nyanmien'n kpa, fo o wla'n kwlaa gue i su, fo o wunmuan'n kwlaa men, ye man wo akunndan'n kwlaa tren i su, ye klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.»\n I so'n ti, swran ng'o bu ke wa dyran kpa'n, mon o nien i wun kpa nan wa toman! Sa kwlaa ng'o to amun su'n, nanh amun ngunmin ye o to amun suo. É kwla fa é wla'n kwlaa gue Nyanmien su, afin o kpli'an su ke sa ng'o so'an amun nun'n o to amun su. I so'n ti, se sa to amun su'n, o man o son amun nun, yele ke o yô sa nga b'o man an kwla fité nun'n.\n Nanh an sié amun awlen su ninngé'm bé wa, afin nvole nin annganblale bé satyi bé, ye awiéfue'm bé bu anuan'n bé wua asie'n su wa. Sannge anh sié amun awlen su ninngé mun nyanmien su lo, lo lie'n nvole nin annganblale satyiman liké, ye awiéfue'm bé bu'a anuan'n bé wuaman.\n Man é bu é wiéngu'm bé akunndan é wla bé fanngan nan bé klô bé wun, bé yô swran yé. Nanh man é yatyi yiale'n ke swran wié'm bé yô'n sa. Sannge man é yia, é tu é wun fo. Sien'n bo an wun ke é Min'n i tyen'n su mantan'n, anh yôé so tra su.\n Sannge o bo a ti Nyanmien i swran'n, nanh fo o wun wle ninngé so'm bé yôle nun. Mion o nyin yô sa ng'o ti kpa'n, fo o wun mantan Nyanmien, lafi i su, klô Nyanmien nin swran, tro o awlen, yô weteefue. Mion o nyin man swran'm bé lafi Nyanmien su kpa, afin se a mion o nyin so'n, o ti kpa. Anannganman nguan bo i ti ye Nyanmien flee wo, bo a kaan Nyanmien su bo a lafi'n i nde fefe swran kpanngban bé nyrun'n tre kéklé.\n Anh sasa amun wun, anh niannian! Afin mmusu'm bé si Satan b'o ti amun kpofue'n, o ti ke dyra b'o wlanwlan, o kpan kunnde nnen'n sa. Nanh an lô amun wun men, anh dyran kéklé Nyanmien su bo an lafi'n ti. Afin an si ke amun niaan kwlaa nga bé ô men'n nun'n, bé wun nyrennen kunngba so'n wié.\n Amun lie'n su yô'a so, sannge amun nun swran ng'o klô ke oh yôh dan'n, mon o su wiéngu mun, ye amun nun swran ng'o klô ke oh yôh amun sukpen'n, mon o yô i wiéngu'n kwlaa bé kanga. Afin m bo n katyii Swran'n man baman ke bé su min, sannge swran'm bé sule ti ye m balio, nan nh fah min wun kpo swran sunman bé ti.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 15\n1 Zɩ tʋ cɛɛn bodrun bɛ, ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee min cejenun 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn nɛn o ya Zuif 'nɔn 'le tin 'banɔn 'a bɛ, o wei 'pa 'e cin man 'nan 'o Zozi yrɩ, -e 'o 'kʋ -a -nɔn Rɔm min -kɔnmandan Pilati lɛ.\n2 Pilati -a laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn 'yia?»\n3 Ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'wɩ "kaga 'pa Zozi da. 4 -A -nan nɛn Pilati -a 'vɩ -yrɛ "nyian 'nan: «Yi'a 'wɩ 'tʋ ve dʋʋ? 'Wɩnun nɛn, waa "paa 'i da bɛ, yi'a maan dʋʋ?»\n5 'Pian Zozi 'ka 'wɩ 'tʋ 'silɛ "da "dɩ. 'Wɩ zɩɛ e Pilati 'kan.\n6 Lɛ -tʋdʋ pɛɛnɔn man bɛ, -te Zuif 'nɔn tranun -le 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi drɛdɩ 'bɔ bɛ, -kɔnmandan "sia -pʋ 'kɔnzan 'tʋ man. -Pʋ 'kɔnzan nɛn minnun cɩ "va 'nan 'o 'si "man "bɛ, -a man nɛn e "sia. 7 Lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji bɛ, min -tʋ nɛn waa laabo Barabazi bɛ, te e ya -pʋ 'kuin 'o 'vale 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn nɛn, o 'wɩ 'fɔla minnun 'lee min tanɔn yei, ɛn o min -tɛ 'wɩ zɩɛ -a -ji bɛ waa. 8 Minnun "kaga "kʋ Pilati -va, ɛn 'wɩ nɛn yaa dra -wlɛ -wee "fɛdi da -tidi bɛ, waa laabʋ -yrɔ.\n9 Pilati -a laabʋ -wlɔ 'nan: «Ka ya "vale 'nan, 'an 'si Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn man?» 10 Kɔɔ Pilati -a -kɔnnɛn 'yɩ 'nan, Bali -pannɔn 'tanɔn "naan Zozi man 'e "tun, -yee "wɛan nɛn o -ta Zozi 'a 'yrɛ. 11 Bali -pannɔn 'tanɔn -tɔa minnun man, -e 'o vɩ Pilati lɛ 'nan, Barabazi man nɛn 'e 'si.\n12 Ɛn Pilati -a laabʋ minnun "kaga zɩɛ -wlɔ 'nan: «-Mɛ 'va nɛn ka cɩ 'nan, 'an drɛ min nɛn kaa laabo Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn bɛ -yrɛ?»\n13 -A -nan nɛn o paan 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da!»\n14 Pilati -a laabʋ -wlɔ 'nan: «'Wɩ 'wlidɩ "cɛn "nɛn yaa drɛ?»\n15 Minnun ci "nrandɩ 'sɔ Pilati lɛ, -yee "wɛan e 'si Barabazi man. Ɛn e Zozi 'nɔn 'yee 'sounjanun lɛ 'nan 'o -sɔn -ngble -a, -e 'o 'kʋ -a -pɛin yiba "plan da.\n16 'Sounjanun -kʋ Zozi 'a -kɔnmandan -le -klɔn -ji. Ɛn o 'sounjanun pɛɛnɔn cin 'yɩ "man. 17 O mingɔnnɛn -tralɛ -gblɔ 'tɛndɛn 'tʋ 'wʋ Zozi da. O lei 'tan, ɛn waa 'wʋ -a -wulo -man "le mingɔnnɛn kle 'zʋ. 18 -A -nan nɛn waa 'tɔ bʋdɩ 'sia, te waa ve 'nan: «Kʋi 'tɔ bo, Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn!» 19 Waa -sɔndɩ 'sia 'e 'wulo -man -cɛan -kɔ -a, te o 'le 'yi -sɛan "da. Ɛn 'o "po -sɔɔnmlan "wlu, te o "kuannan -a 'lɛ. 20 Zɩ o cɛɛn -a sɛɛ wʋdɩ man bɛ, ɛn o mingɔnnɛn -tralɛ zɩɛ -a 'sʋ "da. O -yee sɔnun 'wʋ 'e da, ɛn o -kʋ -a 'nan -e 'o -pɛin yiba "plan da.\n21 'Sounjanun -kʋdɩ 'sia Zozi 'a, ɛn 'o cin 'yɩ Sirene min -tʋ -a. Waa laabo Simɔn, e "sia fei. Alɛzandre 'lee Rufus "tɩ "nɛn. 'Sounjanun 'tɔ Simɔn zɩɛ -a -sru "sa -a 'nan -e 'e Zozi 'le yiba "plan 'sia. 22 O -kʋ Zozi 'a fɛnan nɛn waa laabʋ Gɔlgota bɛ -a -nan. Gɔlgota -ci nɛn 'nan, min -wulo klo. 23 -Wɛn nɛn waa baa 'yile nɛn waa laabo mire bɛ -a bɛ, o ya "vale 'nan 'o -nɔan -yrɛ. 'Pian Zozi 'ka -a mlinlɛ dɩ. 24 Ɛn waa pɛin yiba "plan da, "bɛ -sru ɛn o -yee sɔnun pli 'o cin yei. Waa drɛ 'lein 'wlɛ 'tuʋladɩ da.\n25 Waa pɛin yiba "plan da bodrun te yidɛ wluan fɔɔ. 26 'Wɩ nɛn waa -tɛ "man "bɛ, waa crɛn -tɛ yiba 'fʋɩ da, ɛn waa pɛin Zozi 'ta lou. Waa crɛn -tɛ "da 'nan:\n27 O 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn "fli pɛin yiba "plan da. Waa -tʋ pɛin yiba "plan da Zozi 'pɛ "yi "da, ɛn waa -tʋ pɛin yiba "plan da -a -pɛ bʋ da. 28 ['Wɩ nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji bɛ, zɩ e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan: «Minnun -taa -a 'silɛa 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a.»]\n29 Minnun nɛn o -ciala fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, o Zozi "srɔnman, te 'o 'wulo nyɔɔnman. Waa ve -yrɛ 'nan: «Ee! Yiɛ "cɛɛ 'vɩ 'nan 'i Bali -pan 'kɔn -wia -e 'i pee -tɔ yi yaaga 'wlu 'gʋ dʋʋ? 30 'I 'fli 'si 'wɩ 'ji, -e 'i 'si yiba "plan 'labɛ -a da!»\n31 Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn "o sɛɛ 'wʋ "nyian. "O 'vɩ 'o cin lɛ 'nan: «E min peenun 'si 'wɩ 'ji, 'pian ya'a 'kɔlaman 'e 'fli 'sidɩ -a 'wɩ 'ji dɩ. 32 -Te e ya min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi nɛn, e cɩ Izraɛl 'nɔn 'le mingɔnnɛn -a bɛ, 'e 'si yiba "plan da! -Te 'kʋ 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, kʋ yi -tɛala "da.» Ɛn min "fli "nɛn minnun o pɛin yiba "plan da Zozi "srɔn "bɛ, "o Zozi srɔn "nyian.\n33 Yidɛ 'bɔ min -win -ji 'sɛzɛ, ɛn klun -trɔa 'trɛ pɛɛnɔn da. E -fʋ zɩɛ -trilii, ɛn funninmlan yidɛ tɛɛnla. 34 Zɩ e 'bɔ zɩɛ, ɛn Zozi paan 'kpa 'plɛblɛ. Yaa 'vɩ 'e fla wei -ji 'nan: «Eloi, Eloi, lama sabatani?» 'Wɩ zɩɛ -a -ci nɛn 'nan: «'Mɛn Bali, 'mɛn Bali, -mɛ "le "wɛan nɛn 'i 'pɛ 'si 'an -sru?»\n35 Min -mienun nɛn fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, waa 'man, ɛn o 'nan: «'Ka "trɔɛn 'pla! E ya Eli laabʋnan.»\n36 'Sounja min -tʋ flan bli, e -kʋ sɔ 'silɛ, yaa 'wʋ 'wɛn 'wlɛ 'cɛn 'va, yaa 'wʋ -cɛan -kɔ "nɛn, ɛn yaa 'pa Zozi 'lɛbo "nɛn 'nan -e 'e 'yi flɔn "ji. Ɛn min zɩɛ e 'nan: «'Ka 'tɔ -e -kaa -nan yɩ, -te Eli -taa -a 'silɛ yiba "plan da -o.»\n37 'Pian Zozi paan 'plɛblɛ, ɛn 'e yiɛ 'lɛ 'wʋ.\n38 -A -nan nɛn sɔ -dan nɛn 'e 'tindɩ Bali -pan 'kuin bɛ, e 'fʋɩ 'bʋ 'ji "fli. E 'fʋɩ bʋdɩ 'sia lou, ɛn yaa -sɛn "tra.\n39 Zɩ 'sounjanun tazan nɛn 'e 'tɔdɩ Zozi 'lɛ bɛ, yaa -kanan 'yɩ bɛ, e 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn, min 'labɛ Bali -pɩ nɛn.»\n40 Fɛ 'bɔ zɩɛ -a -nan bɛ, lɩmɔn -mienun a 'o 'tɔdɩ -kɔɔbli, te o yiɛ a -nan nun. Madala lɩ Mari, 'lee Salome, 'lee Mari nɛn, e cɩ Zaji -gobonɛn 'lee Zoze "bʋ "a bɛ, o ya 'o yei. 41 Tʋ nɛn Zozi a Galile bɛ, lɩmɔnnun zɩɛ o sɔɔnla -a -sru, te o 'nyranman "paa -yrɛ. Lɩmɔn -mienun nɛn 'o 'vale Zozi nun -a, o -kʋ Zeruzalɛm bɛ, "o ya "nyian -nan.\n42 Yi zɩɛ, yaa yi nɛn, ɛn Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi "ta 'e pou "siala. -Yee "wɛan zɩ funninmlan 'pla bɛ, 43 Arimate min Zozɛfʋ -kʋ Pilati -va. E -pɔan 'kun 'plɛblɛ, ɛn e toba -fɔ Pilati lɛ 'nan 'e Zozi pa -nɔn 'yrɛ. Zozɛfʋ zɩɛ, e ya Zuif 'nɔn 'le 'wɩ tin 'banɔn 'va min -dan tʋ -a. Ɛn e ya -a man -pɛnnan 'nan Bali 'e mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'yee minnun da. 44 Pilati 'plo 'fɔ -a mandɩ -a 'nan Zozi 'ka 'va. Ɛn e min 'pa 'sia 'sounjanun tazan laabʋnan. Zɩ e -ta bɛ, ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «Zozi 'ka -a -nan 'mɔn?» 45 Zɩ Pilati 'sounjanun tazan wei 'man bɛ, ɛn e Zozi pa -nɔn Zozɛfʋ lɛ. 46 Zozɛfʋ sɔ fɛnyian 'lɔ, e Zozi 'kadɩ 'si yiba "plan da, ɛn yaa 'pa "man. -A -nan nɛn e -kʋ -a wʋlɛ -yrɛ nɛn waa 'bʋ puo -kɔlɛ ji bɛ, -a ji. "Bɛ -sru e -kɔlɛ -dan blu, ɛn yaa -tɔ -yrɛ zɩɛ -a "nɛn. 47 Madala lɩ Mari 'lee Zoze "bʋ Mari bɛ, fɛnan nɛn o Zozi 'wʋ bɛ, waa -nan 'yɩ.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 5\n1 Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Galile 'yi -sru Geraze 'nɔn 'le 'lɛglɔn 'ji. 2 Zɩ Zozi sɔɔnla -klʋ -ji bɛ, min -tʋ 'si min wʋnan zia, ɛn e -ta -a 'lɛ. -Yʋ -wlidɩ "a min zɩɛ -a -sru. 3 Min wʋnan nɛn e -nyɛanla. Min -tʋ 'ka 'kɔlaman -a -yrɩdɩ -a dɩ. -Te -bulalɛ baa nɛn oo, wa'a 'kɔlaman dɩ. 4 Waa cɛinnun 'lee -a -pɛnun yrɩ -bulalɛ baa 'e 'pa -a "kaga, te yaa "cɛɛnman 'e man. Min -tʋ 'plɛblɛ 'ka 'cia "da 'lɔɔ -e -a -pɛ 'e 'sɔ -a pladɩ -a dɩ. 5 Bodrun funnin, e -cia "min wʋnan 'lee pɔnnun da -paandɩ -a 'plɛblɛ, te 'e 'man 'kɔlɛ bʋʋman -kɔlɛ -a.\n6 Zɩ e Zozi 'yɩ 'kɔɔbli bɛ, e -ta flan -a, ɛn 'e "po sɔɔnla "wlu. 7 -A -nan nɛn e paan 'plɛblɛ, ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Zozi, 'yie -mɛ "wɩ nɛn 'an man? Bali nɛn min ta lou "bɛ, -a -pɩ nɛn yia. Bali 'tɔ 'ji bɛ, te 'i 'tɛ 'pa 'an da dɩ!» 8 Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan, 'e 'si min zɩɛ -a -sru, -yee "wɛan nɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ. 9 Ɛn Zozi -a laabʋ -yrɔ 'nan: «'I 'tɔ nɛn 'nɔn?»\nE 'nan Zozi lɛ 'nan: «'An 'tɔ nɛn -kuli 'pa 'tʋ, kɔɔ kʋ ya min 'gʋɛ -a -sru "kaga.» 10 Ɛn e toba -fɔdɩ 'sia Zozi lɛ 'nan, te 'e 'o 'pin 'lɛglɔn zɩɛ -a -ji dɩ.\n11 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te 'sru 'pa 'tʋ a 'e 'blɩnan o "srɔn "pɔn -tʋ da. 12 Ɛn -yʋnun -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'I yra 'si! 'I 'kʋ 'pa 'sia 'srunun 'labɛ o va -e 'kʋ 'fɔ o -sru!» 13 Zozi 'si -nɔn -wlɛ. -A -nan nɛn -yʋ -wlidɩnun 'si min zɩɛ -a -sru, ɛn o -kʋ -fɔlɛ 'srunun -sru. O flan 'sia pɔn 'sɛan man zia, te o -sɛan 'yia, ɛn o pɛɛnɔn kaa. O ya 'sru -kpi "fli.\n14 Zɩ 'sru -sru "pinnɔn 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, o -tɛ -ji flan -a, ɛn o -kʋ 'fla 'lee fei -paannun da. 'Wɩ nɛn e drɛ bɛ, waa -nan 'sinan 'pa. Minnun -kʋ 'wɩ zɩɛ -a -nan yɩlɛ. 15 Zɩ o 'bɔ Zozi man bɛ, ɛn o min nɛn blɔgɔ -yʋ "kaga "cɩ -a -sru "bɛ, -a 'yɩ. E ya 'e -nyrandɩ 'e 'ta le sɔ -a, te -a ta 'si. 'Wɩ zɩɛ e o cɛɛn nyɛn -a. 16 Minnun nɛn o cɩ -nan ɛn Zozi min zɩɛ -a beli bɛ, 'wɩ nɛn e drɛ bɛ waa -nan 'sinan 'pa -wlɛ. Ɛn 'wɩ nɛn e 'bɔ 'srunun man bɛ, waa -nan 'sinan 'pa "nyian. 17 -A -nan nɛn o toba -fɔdɩ 'sia Zozi lɛ 'nan, 'e 'si 'wee 'lɛglɔn 'ji.\n18 Zɩ Zozi "ta -fɔa "klʋ -ji bɛ, ɛn min nɛn yaa beli bɛ, e 'nan Zozi lɛ 'nan: «'I yra si, 'kʋɛ 'ko 'yia!» 19 Zozi 'ka 'wɩlɛ "man "dɩ. 'Pian "e 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'yie "kɔnnɛn 'i 'mangulinun va! 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn Minsan -a drɛ 'yiɛ bɛ, 'i 'sinan 'pa -wlɛ! Ɛn 'i nyrinda nɛn e -sɛn Minsan da bɛ, 'i 'sinan 'pa -wlɛ!» 20 Min zɩɛ e -kʋ, ɛn 'wɩ pɛɛnɔn nɛn Zozi -a drɛ -yrɛ "bɛ, yaa -nan 'sinan 'padɩ 'sia 'lɛglɔn nɛn, waa laabʋ 'Fla 'fu bɛ -a -ji. Minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, o 'lɛbo "fɔ.\n21 Zozi 'fɔ -klʋ -ji, ɛn e 'li 'e da Galile 'e "pa 'ji. Minnun 'o cin 'yɩ "man "kaga, te e ya tian 'yi 'plo da. 22 -A -nan nɛn cin yɩ 'kɔn 'tazan -tʋ nɛn waa laabo Zairus bɛ, e -ta. Zɩ e Zozi 'yɩ bɛ, e -tria "wlu, 23 ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «'I yra 'si! 'I 'pa 'an 'va "nyiandʋ! 'An 'lu cɛɛn 'e yiɛ 'lɛ wʋdɩ man. 'I yra 'si, 'i 'ta 'i 'pɛ 'pla "da, -e 'e 'beli!»\n24 Ɛn Zozi sɔɔnla -a -sru, te min -a -mɛan "man -pɛ pɛɛnɔn da.\n25 Min "kaga zɩɛ o yei "bɛ, lɩ -tʋ a -nan, -cɛ a "man. -Cɛ zɩɛ e nyɛn -sɛanla "man, -a -nan lɛ -fuda "fli 'bɔ. 26 'E yra 'yɩ -kʋdɩ -dɔdrɔ "kaga 'va 'le "wɛan, ɛn e 'yee "lala pɛɛnɔn srɛ. 'Pian -yee -cɛ fa 'ka drɛlɛ "yi "dɩ, te e -ko 'padɩ -a "da. 27 E Zozi 'le 'wɩ 'man, -yee "wɛan e wla min "kaga zɩɛ o yei. E pli Zozi man 'e koda zia, ɛn e klɛ -yee sɔ man. 28 Yaa nrɔn 'e 'ji 'nan, -te 'e 'pɛ klɛ 'e "tun -yee sɔ man bɛ, 'e "belia. 29 'Nun tɔɔn nyɛn -srandɩ "man 'le 'tɔ, ɛn yaa -kɔnnɛn 'yɩ 'nan 'e beli.\n30 Zozi -a -tɔ 'nan, 'plɛblɛ 'tʋ 'bɔla 'e 'ji. -A -nan nɛn 'e 'man lila minnun da, ɛn yaa laabʋ 'nan: «-Tɩɛ klɛ 'an 'man sɔ man?»\n31 -A -srunɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «"Wuo! Minnun 'i -mɛan "man -pɛ pɛɛnɔn da bɛ, -e 'i laabʋ 'nan, -tɩɛ klɛ 'i man?»\n32 Zozi 'e yiɛ 'tɔdɩ 'sia 'e man 'nan -e 'e min nɛn e klɛ 'e man bɛ -a yɩ. 33 -A -nan nɛn lɩ zɩɛ, e -ta nyɔɔndɩ -a. Nyɛn a cɛɛn, kɔɔ 'wɩ nɛn e drɛ -yrɛ "bɛ yaa -tɔa 'e 'bɔ 'a. E "po sɔɔn Zozi 'wlu, ɛn e 'wɩ pɛɛnɔn 'vɩ -yrɛ. 34 Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «An 'lu, i yi -tɛra 'an da, -yee "wɛan nɛn i beli. 'I 'kʋ -trɔɔ! 'Yie -cɛ 'si 'i man.»\n35 Zozi 'fʋ 'wɩ zɩɛ -a tin 'banan, ɛn Zairus -le "kɔnnɛn 'pa 'sianɔn 'ta -a vɩlɛ Zairus lɛ 'nan: «'I 'lu 'ka 'va. Te 'i Bali -le 'wɩ "paazan "koe "nyan "nyian dɩ!»\n36 Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man. E 'nan Zairus lɛ 'nan: «Te 'i "klan dɩ! 'I yi -tɛra 'an da!»\n37 -Te ya'a 'silɛa Piɛri 'lee Zaji 'lee 'e "bʋɩ Zan -a dɩɛ, Zozi 'ka 'wɩlɛ "man -e min pee 'e -sɔɔnla 'o -sru "dɩ. 38 Zɩ o 'bɔla Zairus -le "kɔnnɛn "bɛ, Zozi min "kaga 'yɩ 'baba 'fɔ o man, te o -wua. 39 E wla 'kuin, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn 'baba 'fɔ 'ka man, te ka -wua? 'Nɛn 'labɛ ya'a 'kalɛ dɩ, 'pian e ya yi -tɛnan.» 40 -A -nan nɛn minnun Zozi sɛɛ wʋdɩ 'sia.\nƐn e minnun pɛɛnɔn 'bɔla bei. E 'nɛn "tɩ 'lee -a "bʋ 'lee 'e -srunɔn yaaga 'sia, ɛn o wla 'kɔn "bʋ "nɛn 'nɛn 'bɔ cɩ -ji bɛ -a -ji. 41 Yaa 'kun 'e 'pɛ -man, ɛn yaa 'vɩ 'e wei -ji 'nan: «Talita kumu!» -A -ci nɛn 'nan, lɩmɔn 'nɛn, maan 'nan 'yiɛ 'nan, 'i 'wluan lou. 42 'Nun tɔɔn lɩmɔn 'nɛn zɩɛ e wluan, ɛn e 'ta wʋdɩ 'sia. -A lɛ a -fuda "fli. Zɩ o 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, o 'lɛbo "fɔ. 43 'Pian Zozi 'wɩ pla -wlɛ o "trɔɛn nyuɔndɩ -a. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, te 'o -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ dɩ! Ɛn e 'nan: «'Ka fɛ -nɔn -yrɛ!»


Zan 19 YRENT - Ɛn Pilati "e 'nan 'sounjanun lɛ 'nan 'o - Bible Search\n1Ɛn Pilati "e 'nan 'sounjanun lɛ 'nan 'o Zozi 'kun, -e 'o -sɔn -ngble -a. 2'Sounjanun 'bɔ lei 'tan, ɛn waa 'wʋ -a -wulo -man "le -yee mingɔnnɛn kle 'zʋ. O mingɔnnɛn -tralɛ 'tɛndɛn 'tʋ 'si, ɛn waa 'wʋ "da. 3O -pli "man -a "srɔn te waa ve -yrɛ 'nan: «Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn, 'tɩɩ 'tɔ bo», -e 'o 'pa 'fɔ -a yra.\n4Pilati 'bɔla "nyian, ɛn e 'nan Zuif 'nɔn lɛ 'nan: «An "ta -a bɔala 'cɛɛ bei -e 'ka -tɔ 'nan ma'an 'wɩ 'tʋ yɩlɛ "man -e 'e 'ka -a 'wɩ 'ji dɩ.» 5Ɛn Zozi 'bɔla te lei kle "a -a -wulo -man, ɛn mingɔnnɛn -tralɛ a "da. -A -nan nɛn, Pilati "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Cee min bɛ, -nyrɛn "bɛ.»\n6Zɩ Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee o 'sunɔn -a 'yɩ bɛ, ɛn o -paandɩ 'sia. Waa ve 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da! 'I -pɛin yiba "plan da!»\nƐn Pilati "e -wlɛ 'nan: «'Ka 'si, -e 'ka -pɛin yiba "plan da 'ka 'bɔ 'a! Kɔɔ ma'an 'wɩ 'tʋ yɩlɛ "man -e 'e 'ka -a 'wɩ 'ji dɩ.»\n7Zuif 'nɔn "o 'nan -yrɛ 'nan: «'Kʋe -pei -tɔ 'wɩ 'tʋ a. 'Kʋe -pei -tɔ wɩ zɩɛ -a pɛ -ji nɛn waa -tɛa, kɔɔ e 'nan Bali -pɩ nɛn 'yaa.»\n8Zɩ Pilati 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn -yee "klandɩ 'pa "da. 9Pilati wla "nyian 'yee -klɔn -ji, ɛn yaa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «I "sia nyin?» 'Pian Zozi 'ka 'wɩ 'tʋ 'silɛ "da "dɩ. 10Ɛn Pilati "e -yrɛ "mɛn 'nan: «'An 'bɔ 'lɛ nɛn yi'a 'wɩ 'tʋ sia "da "dʋʋ? Yi'a tɔa 'nan -a -si a 'an 'lɔ -e 'an 'si 'i man dʋʋ, ɛn -te 'bɛ "cɛɛ dɩ -e 'mɛin -pɛin yiba "plan da dʋʋ?»\n11Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Yi'a 'kɔlaman fɛ -tʋ drɛdɩ -a 'mɛn, te Bali "cɛɛ -si -nɔn dɩ, -yee "wɛan min nɛn yaan 'nɔn 'yiɛ bɛ, -yee 'wɩ 'wlidɩ 'bɛ cɩ -dan.»\n12Zɩ Pilati 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn yaa -wɛɛdɩ 'sia 'nan 'e "sia Zozi man. 'Pian te Zuif 'nɔn -paanman 'nan: «-Te i 'si "man "bɛ, te 'i 'ka Rɔm 'nɔn 'le mingɔnnɛn tazan Seza bee -a dɩ. Kɔɔ min nɛn e 'fli drɛ mingɔnnɛn -a bɛ, te -a pei a 'e 'padɩ "man.»\n13Zɩ Pilati 'wɩ zɩɛ 'bɛ 'man "nyian bɛ, ɛn e 'nan 'o Zozi bɔla bei. Tɔɔn ɛn Pilati 'bɔ -nyran 'yee tin 'ba pɛin -da. Fɛ zɩɛ -a -nan a 'e wluandɩ, waa drɛ -kɔlɛ -a "le lazo nɛn waa -fɔ. Waa laabo Ebre wei -ji «Gabata». 14Te yidɛ 'bɔ min -win -ji 'sɛzɛ, ɛn Zuif 'nɔn a 'wee 'si nɔanba -ji "fɛdi man drɛnan.\n-A -nan nɛn Pilati "e 'nan Zuif 'nɔn 'tanɔn lɛ 'nan: «'Cee mingɔnnɛn 'bɔ nɛn bɛ.»\n15Ɛn o -paandɩ 'sia 'nan: «'O -tɛ, 'o -tɛ! 'I -pɛin yiba "plan da!»\nƐn Pilati -a laabʋ -wlɔ 'nan: «'An 'cee mingɔnnɛn -pɛin yiba "plan da?»\nTɔɔn ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'Kʋe mingɔnnɛn a -tʋwli "cɛ, waa laabo mingɔnnɛn Seza.»\n16'Wɩ zɩɛ -a da nɛn Pilati 'e 'pɛ 'si Zozi da, ɛn yaa -pɛindɩ yiba "plan da -si -nɔn.\n(Mt 27.32-44; Mk 15.21-32; Lk 23.26-43)\n'Sounjanun -kʋ Zozi 'a. 17Zozi 'bɔ 'bɛ 'yee yiba "plan 'sia, ɛn o -kʋ -a fɛnan nɛn waa laabo min -wulo klo bɛ -a -nan. Waa ve Ebre wei -ji «Gɔlgota». 18Fɛ zɩɛ -a -nan nɛn waa pɛin yiba "plan da. O min -tʋ pɛin yiba "plan da -a -pɛ "yi "da, ɛn o min -tʋ pɛin "nyian yiba "plan da -a -pɛ bʋ da.\n19Pilati "e 'nan 'o yiba 'fʋɩnɛn da 'crɛn -tɛ, -e 'o 'pa Zozi 'le yiba "plan ta lou. Waa 'crɛn -tɛ "da 'nan:\n«Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn, Nazarɛtɩ min Zozi.»\n20'Wɩ 'bɔ a 'e 'crɛn -tɛdɩ Ebre wei -ji, ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Latɛn wei -ji, ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ "nyian Grɛk wei -ji. Zuif 'nɔn "kaga 'wɩ zɩɛ -a ta 'vɩ, kɔɔ fɛnan nɛn o Zozi pɛin yiba "plan da bɛ, e ya 'fla "srɔn "kogo. 21Ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'kʋ -a vɩlɛ Pilati lɛ 'nan: «Te 'e 'kɔn 'e 'crɛn -tɛdɩ Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn dɩ! 'Pian 'i crɛn -tɛ 'nan, e 'nan 'e ya Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn -a!»\n22Pilati -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn maan crɛn -tɛ bɛ, ma'an "nyian -a limlan dɩ.»\n23Zɩ 'sounjanun cɛɛn Zozi -pɛindɩ man yiba "plan da bɛ, ɛn o sɔnun nɛn waa 'sʋ "da "bɛ, waa 'pla sinjɛn, ɛn waa 'sia 'tʋdʋ. -Yee sɔ -gblɔ -tʋ nɛn wɛɛ pee 'tʋwli "plɔun bɛ, wɛɛ 'si, 24Ɛn waa 'vɩ 'o cin yei 'nan: «Te -kaa 'fʋɩ bʋʋ dɩ, 'pian -kaa 'lein 'wlɛ tuʋla, -e min nɛn e -tria "da "bɛ, 'o -nɔn -yrɛ.»\nZɩ Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'e 'cɛn bɛ e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n«O 'mɛn sɔ pli 'o cin yei,\nɛn o 'mɛn sɔ -gblɔ 'si\n'lein 'wlɛ 'tuʋladɩ da.»\n'Wɩ zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'sounjanun -a drɛ.\n25Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te yiba "plan nɛn o Zozi pɛin "da "bɛ, lɩmɔn sinjɛn a 'o 'tɔdɩ "wlu. Zozi 'bɔ "bʋ 'lee Zozi "bʋ "blu 'lee Klopa nan Mari 'lee Madala lɩ Mari. 26Zɩ Zozi 'e "bʋ 'yɩ, te 'e -sruzan nɛn yaa ye "yi "bɛ -a ye 'e 'tɔdɩ 'e "bʋ "srɔn "bɛ, ɛn e 'nan 'e "bʋ "lɛ 'nan: «'I 'pɩ nɛn bɛ o.» 27Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -sruzan zɩɛ -yrɛ 'nan: «'I "bʋ "nɛn bɛ o.» 'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ bɛ, -a da nɛn -a -sruzan -a drɛ, 'e yiɛ 'tɔ -a "bʋ 'va.\n(Mt 27.45-56; Mk 15.33-41; Lk 23.44-49)\n28Zozi -a -tɔ 'nan 'e 'wɩ pɛɛnɔn 'lɛ sɔɔ, ɛn e 'nan "mɛn 'nan: «'Yi dra 'an -tɛa.» Zɩ 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ 'e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. 29-Wɛn 'wlɛ nɛn e -fɔla -trilii bɛ, -a -pɔ -tʋ a 'sounjanun 'bɔ 'lɔ -wee mlinvɛ -a. Ɛn o sɔ -tʋ 'si, waa 'fɔ -wɛn zɩɛ -a, waa yrɩ -cɛan "nɛn, ɛn waa -tɔ -a 'lɛbo "nɛn. 30Zɩ Zozi cɛɛn -a flɔndɩ man "ji "bɛ, ɛn e 'nan: «'Wɩ pɛɛnɔn 'e 'lɛ sɔɔ "mɛn.» -A -nan nɛn 'e 'wulo -fɔ 'e 'wlu, ɛn 'e yiɛ 'lɛ 'wʋ.\n31'Yaa yi da nɛn, ɛn Zuif 'nɔn 'tanɔn 'kʋ Pilati trʋ 'balɛ 'nan minnun nɛn o o -pɛin yiba "plan da bɛ, o o cɛin "yee -e 'o o 'si 'nan. Waa drɛ zɩɛ, kɔɔ -te tʋ cɛɛn bɛ, -wee 'flinla "yi nɛn, ɛn o 'ka "vale min -kadɩ 'e 'fʋ 'e 'padɩ yiba "plan da dɩ.\n32Pilati 'sounjanun 'pa 'sia 'nan 'o 'kʋ -a drɛ. Zɩ 'o 'bɔla 'nan nun bɛ, ɛn min "fli "nɛn o o pɛin Zozi "srɔn "bɛ, waa -tʋ cɛin "fli yee, ɛn waa -tʋ cɛin "fli yee. 33O 'bɔ Zozi da, ɛn waa 'yɩ 'nan e ya 'e 'kadɩ -yee "wɛan wa'a cɛin "yeelɛ dɩ. 34'Pian 'sounja min -tʋ Zozi 'fɔn 'e 'sɛan da 'yee -tin -a. 'Nun tɔɔn 'yi -sran, ɛn nyɛn -sran.\n35Min 'bɔ nɛn e 'wɩ 'gʋɛ -a -nan 'yɩ bɛ, -a san 'bɛ 'vɩ. Yaa 'vɩ 'nan -e 'ka 'bɔ "nyian 'ka yi -tɛra "da. 'Wɩ nɛn yaa 'vɩ 'gʋɛ, 'wɩ 'kpa nɛn, ɛn -a 'bɔ "e -tɔa 'nan e ya 'wɩ 'kpa -a.\n36'Wɩnun 'bɔ zɩɛ e drɛ 'nan -e Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ 'e 'lɛ sɔɔ. E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n«-A 'wlɛ -tʋwli 'ka 'wia dɩ.»\n37Ɛn e ya "nyian 'e 'crɛn -tɛdɩ fɛ pee -nan 'nan:\n«Min nɛn waa 'fɔn bɛ,\n-a lɛ nɛn min pɛɛnɔn yiɛ 'e 'fʋ.»\n(Mt 27.57-61; Mk 15.42-47; Lk 23.50-56)\n38Min -tʋ nɛn waa laabo Zozɛfʋ bɛ, e "sia Arimate, Zozi -sruzan nɛn. 'Pian 'e "klanman Zuif 'nɔn 'tanɔn 'lɔ 'le "wɛan, e ya -a -sru 'e yɔɔdɩ. Zozɛfʋ -si trʋ 'ba Pilati -lɔ 'nan 'e Zozi pa -nɔn 'yrɛ -e 'e wʋ. Pilati -a -si -nɔn -yrɛ, ɛn e -kʋ Zozi 'kadɩ 'bɔ 'silɛa. 39Nikodɛm nɛn yi -tʋ da e -kʋ Zozi 'va -pei -man bɛ, "e "ta wʋ "nyian 'e 'lɔ le 'yile nɛn waa wo min pa man bɛ -a. 'Yile zɩɛ, e ya 'e baadɩ mire 'lee aloe -a, ɛn -a kilo a -fuba yaaga. 40'O 'vale Zozɛfʋ -a, -wɛɛ Zozi pa yrɩ. O 'yile -sɛn sɔ ji ɛn waa drɛ 'a. Zɩ Zuif 'nɔn 'wee pa dra zɩɛ -e 'o wʋ.\n41Fɛnan 'bɔ nɛn o Zozi pɛin yiba "plan da bɛ, fei -tʋ a -a "srɔn. Fei zɩɛ -a da bɛ, min -yrɛ nɛn waa cɛɛn -kɔlɛ -ji bɛ -a -tʋ a -nan. -Yrɛ zɩɛ wa'a tian min wʋlɛ "ji "dɩ. 42-A 'bɔ 'ji nɛn o Zozi 'wʋ. Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi a -tanan bɔdɩ -a, ɛn -yrɛ 'bɔ a "nyian -kogo -yee "wɛan -a ji nɛn o Zozi 'wʋ.


Be fianfiannin ble mma Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 12:1-8 MARKI 2:23-28 LIKI 6:1-5\nZEZI I SƆNNZƆNFUƐ’M BE FIANFIANNIN BLE MMA WUNMIƐN-LOLƐ-CƐN’N NUN\nZEZI TI “WUNMIƐN-LOLƐ-CƐN’N I MIN”\nZezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be su kɔ Galile mɛn’n nun lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ble’n w’a blo, sanngɛ be nin-a kpɛman. Awe kunnin i sɔnnzɔnfuɛ mun. I sɔ’n ti’n, be fianfiannin ble mma wie be dili. Kusu nn cɛn sɔ’n ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn, yɛ Farizifuɛ’m be ɲin ta be.\nI osu nin-a cɛman, Zuifu’m be kunndɛli kɛ bé kún Zezi. Afin be waan ɔ saci Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n. Siɛn’n, like nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yoli’n, i su yɛ be waan bé jrán bé bú i fɔ-ɔ. Be seli i kɛ: “Nian! Ɔ sɔnnzɔnfuɛ’m be su yo like ng’ɔ fataman kɛ be yo i Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n.”—Matie 12:2.\nFarizifuɛ’m be ɲrun’n, ble mma fianfianlɛ’n nin i nunkunlɛ’n, ɔ nin i dilɛ’n, be ti kɛ fie su junman dilɛ sa. (Ezipt Lɔ Tulɛ 34:21) Ɲanmiɛn kpɛli Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n naan Izraɛlifuɛ’m be di aklunjuɛ, yɛ be suɛn i su like. Sanngɛ Farizifuɛ’m be ti’n, Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i dilɛ’n kacili sran’m be ti su trɔ. Kusu nn Zoova w’a kunndɛman kɛ Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i su mmla’n kaci Izraɛlifuɛ’m be ti su trɔ. I sɔ’n ti’n, Zezi kannin ndɛ wie mun naan Farizifuɛ’m be wun i wlɛ kɛ akunndan nga be bu’n, ɔ nin Ɲanmiɛn liɛ’n be sansan be wun.\nKɛ Zezi tɛ́ be su’n, ɔ dun mmua kannin Davidi nin i sran’m be ndɛ. Ɔ seli be kɛ cɛn kun mɔ awe kunnin be’n, be ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ, kpɛkun be dili kpanwun nga be siesie be Ɲanmiɛn ɲrun’n. Kpanwun nga be dili’n, b’a dun mmua b’a yi be Ɲanmiɛn ɲrun yɛ be fali uflɛ sieli be osu. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun yɛ be le atin be di-ɔ. Sanngɛ cɛn sɔ’n nun’n, kɛ Davidi nin i sran’m be dili’n, sran fi w’a buman be fɔ.—Saun Yolɛ 24:5-9; 1 Samiɛl 21:1-6.\nI sin’n, Zezi seli ekun kɛ: “Kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be saci Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n Ɲanmiɛn i sua’n nun’n, mɔ be bumɛn i kɛ be su yo sa tɛ’n, amun nin-a kɛnngɛnmɛn i Mmla’n nun le?” Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be kun nnɛn be fa yi tɛ, kpɛkun be di junman uflɛ wie mun ekun Ɲanmiɛn i sua’n nun. Zezi kan guali su kɛ: “Sanngɛ ń kán klé amun kɛ like kun mɔ i dan tra Ɲanmiɛn i sua’n, ɔ o wa.”—Matie 12:5, 6; Kalɛ 28:9.\nZezi fali Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun ndɛ kun ekun fa yiyili i ndɛ’n nun. Ɔ seli kɛ: “‘N kunndɛ kɛ sran’m be si aunnvuɛ, nán tɛ yilɛ’n yɛ n kunndɛ-ɔ.’ Sɛ ɔ ti kɛ amun wunnin ndɛ sɔ’n i wlɛ’n, nn amun a buman sran nga b’a yoman sa’n, be fɔ.” I sin’n, Zezi guɛli i ndɛ’n i bo seli kɛ: “Afin Sran wa’n ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min.”—Matie 12:7, 8; Oze 6:6.\nKɛ ɔ fɛ i laa lele fa ju andɛ’n, Satan sie sran mun tɛ kpa. I sɔ’n ti’n, nzaje sa mun nin alɛ’n be ti’n, sran’m be wun ɲrɛnnɛn. Sanngɛ kɛ Zezi wá síe sran mun Wunmiɛn-lolɛ-cɛn dan’n nun’n, lika’n su yoman sɔ kun. Afin alaje mɔ sran’m be kunndɛ’n, ɔ́ yó maan bé ɲɛ́n i!\n?Ngue yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yoli mɔ i ti’n Farizifuɛ’m be buli i fɔ-ɔ? ?Ngue ti yɛ Farizifuɛ’m be buli be fɔ-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ akunndan nga be bu’n timan su-ɔ?\nZezi waan ɔ ti “Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min.” ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?


“An tra amun anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo”—Zak 1:4.\n“An tra amun anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo naan amu’an yo sran, yɛ like fi su mian-man amun.”—ZAK 1:4.\nJUE: 135, 139\n?Ngue yɛ é yó naan y’a kwla tra e awlɛn ɔn?\n?Wan mun yɛ be trali be awlɛn mɔ e kwla nian su ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e “anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo” ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ Zedeɔn nin i sonja 300 be wun ndɛ’n kle e ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Kɛ nga Lik 21:19 fa kan’n sa’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn ɔn?\nBE FLƐ laa Izraɛli lɔ jɔlɛ difuɛ kun kɛ Zedeɔn. Cɛn kun’n, ɔ nin Izraɛli sonja’m be ɔli kɛ be nin Madianfuɛ’m bé kún. Be nantili kɔnguɛ lele kilo 32 naan b’a ju Madianfuɛ’m be nanmue’n nun lɔ. Biblu’n waan: “Zedeɔn nin i sonja ya nsan’m be juli Zurdɛn i nuan lɛ naan b’a kpɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn b’a fɛ.” Sanngɛ, be sa sin w’a bubuman be. Be suli Madianfuɛ’m be sonja 15.000 nga be ka lɛ’n be su lele be kunnin be ngba. Afin, Madianfuɛ’m b’a kle be yalɛ wie pɛ.—Jɔlɛ Difuɛ Mun 7:22; 8:4, 10, 28.\n2 E kun alɛ wie andɛ. Sanngɛ, e nin Satan nin i mɛn’n nun ninnge mun, ɔ nin sa tɛ’n m’ɔ o e nun’n yɛ e kun ɔn. E nun wie mun e boli alɛ sɔ’n i kunlɛ bo w’a cɛ kpa. Yɛ Zoova fanngan nun’n, e ɲannin kwlalɛ sa sunman nun. Sanngɛ, e nin a fiteman nun. Mɛn tɛ’n te o lɛ, yɛ e kpɔfuɛ’n te kle e yalɛ. I sɔ’n ti, wie liɛ’n, e sa sin bubu e. Zezi kusu kleli kɛ mɛn’n i awieliɛ blɛ’n nun’n, sa kekle’m bé tɔ́ e su naan sran’m bé klé e ɲrɛnnɛn tɛtɛ kpa. Sanngɛ, ɔ kan guali su kɛ sɛ e tra e awlɛn’n, é ɲán e ti. (An kanngan Lik 21:19 nun.) ?Kɛ be se kɛ be tra be awlɛn’n, i bo’n yɛle benin? ?Ngue yɛ é yó naan y’a kwla tra e awlɛn ɔn? ?Ngue yɛ be nga laa be trali be awlɛn’n be kle e ɔ? ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e “anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo” ɔ?—Zak 1:4.\n?KƐ BE SE KƐ BE TRA BE AWLƐN’N I BO’N YƐLE BENIN?\n3. ?Kɛ be se kɛ be tra be awlɛn’n i bo’n yɛle benin?\n3 Kɛ Biblu’n se kɛ sran kun trɛ i awlɛn’n, nɛ́n i yɛle sran mɔ sa o i su m’ɔ yoman like fi’n, annzɛ be yo i sa m’ɔ kanman ndɛ’n. Wafa nga sran kun bu sa ng’ɔ o i su’n, i ti yɛ ɔ kwla trɛ i awlɛn ɔn. Sran ng’ɔ trɛ i awlɛn’n, ɔ ti yakpafuɛ, ɔ lafi Ɲanmiɛn su, yɛ sa’n sɔn i nun. Fluwa kun seli kɛ sran ng’ɔ trɛ i awlɛn’n, ɔ lafi su kpa kɛ sa ng’ɔ o i su’n ɔ́ wíe cɛn kun. Ɔ maan, i sa sin bubumɛn i. Sran ng’ɔ trɛ i awlɛn’n, ɔ buman sa ng’ɔ o i su’n i akunndan ngboko. Sanngɛ, wafa nga sa sɔ’n i bo’n kwla gua klanman’n i akunndan yɛ ɔ bu ɔ.\n4. ?Ngue ti yɛ Klistfuɛ’m be tra be awlɛn ɔn?\n4 Like nga ti yɛ Klistfuɛ’m be tra be awlɛn’n, yɛle kɛ be klo Ɲanmiɛn nin sran. (An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 13:4, 7 nun.) Zoova mɔ e klo i’n ti’n, e tra e awlɛn e yo like kwlaa ng’ɔ se kɛ e yo’n. (Lik 22:41, 42) E klo e niaan mun. Ɔ maan kɛ be yo e sa’n, ɔ sɔn e nun. (1 Piɛr 4:8) Yasua mun nin be yi’m be wun “be nyinsu.” Sanngɛ, kɛ mɔ be klo be wun ti’n, be tra be awlɛn. Kpɛkun, be aja’n saciman.—1 Korɛntfuɛ Mun 7:28.\n5. ?Ngue ti yɛ Zoova kunngba cɛ, yɛ ɔ kwla wla e fanngan naan y’a tra e awlɛn ɔn?\n5 Maan e srɛ Zoova naan ɔ wla e fanngan. Biblu’n waan Ɲanmiɛn Zoova yɛ ɔ ‘wla sran fanngan m’ɔ maan be tra be anwlɛn’ ɔn. (Rɔmfuɛ Mun 15:5) Ɲanmiɛn wun sa nga be tɔ e su’n, be wlɛ kpa. Yɛ wafa nga sa sɔ’m be yo e’n, ɔ wun i wlɛ kpa wie. Ɔ maan, ɔ si like ng’ɔ fata kɛ e ɲɛn i naan y’a kwla tra e awlɛn’n. Biblu’n se kɛ: “Be nga be nyin yi i’n, ɔ fa like bɔ be kunndɛ’n maan be. Ɔ ti be nɛn’n yɛ ɔ de be.” (Jue Mun 145:19) ?Sanngɛ, kɛ e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ wla e fanngan naan e tra e awlɛn’n, wafa sɛ yɛ ɔ tɛ e su ɔ?\nZoova wun sa nga be tɔ e su’n, be wlɛ kpa. Yɛ ɔ si like ng’ɔ fata kɛ e ɲɛn i naan y’a kwla tra e awlɛn’n.\n6. ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ngue yɛ Zoova yo naan y’a ‘kwla fite nun’ ɔn?\n6 Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ wla e fanngan’n, ɔ yo ‘sa nga mɔ maan é kwlá fíte nun’n.’ (An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 10:13 nun.) Yɛle kɛ wie liɛ’n, ɔ yi sa ng’ɔ o e su’n. Sanngɛ, blɛ sunman nun’n, ɔ man e fanngan naan e ‘klun jɔ naan y’a kwla tra e anwlɛn.’ (Kolɔsfuɛ Mun 1:11) Zoova si wafa nga e ti’n. Ɔ maan, trɔ nga e kwlaman nun’n, ɔ su seman kɛ e sua.\n7. ?Sɛ ninnge nga Ɲanmiɛn fa man e’n be ti aliɛ’n, nn ngue ti yɛ é sé kɛ ɔ fata kɛ e di kpanngban ɔn? An fa sunnzun ase kun be yiyi nun.\n7 Ninnge nga Ɲanmiɛn fa man e kɛ aliɛ sa’n. Azi mɛn’n nun lɔ oka kun o lɛ’n, ɔ ti tɛnndɛn kpa. Sɛ sran kun waan ɔ́ fú su’n, ɔ fata kɛ ɔ di aliɛ tra titi liɛ’n i kpɛ nsan, annzɛ kpɛ nnan. I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn man e ninnge kpanngban kpa naan e kwla su i. Sɛ ninnge sɔ’m be ti aliɛ’n, nn é sé kɛ ɔ fata kɛ e di kpanngban kpa. I liɛ’n, é kwlá trá e awlɛn lele gúɛ i ti nin bo. I sɔ’n ti’n, maan e fa blɛ e suan like, yɛ e tran aɲia’m be bo titi. Sɛ e yo sɔ’n, é láfi Ɲanmiɛn su kpa. Kpɛkun, é kwlá ɲán anannganman nguan.—Zan 6:27.\n8, 9. (a) ?Kɛ nga Zɔb 2:4, 5 fa kan’n sa’n, ngue ti yɛ sɛ sa’m be tɔ e su’n, ɔ fata kɛ e tra e awlɛn ɔn? (b) ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, sa benin yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan ɔn?\n8 Nán e wla fi Ɲanmiɛn su. Ɲrɛnnɛn wunlɛ’n, ɔ yo ya. Sanngɛ, like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin’n yɛle Ɲanmiɛn dunman’n. Yɛle kɛ, kɛ sa tɔ e su mɔ e tra e awlɛn’n, e kle kɛ Ɲanmiɛn Zoova yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Satan seli kɛ Ɲanmiɛn yo sran’m be ye, i ti yɛ be su i ɔ. Ɔ seli kɛ: “Sɛ sa’n tɔ cinnjin’n kpa’n, [sran] fɛ i aɲanbeun’n fa to i ti-ɔ ɔ yo ye.” Kpɛkun, kɛ ɔ́ kán Zɔbu i ndɛ’n, ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ “fa ɔ sa kɛn i wunnɛn’n bɔ kaan sa naan nian, sɛ w’a kanman wɔ wun ndɛ tɛtɛ cɛ’n, a ko fa ko se.” (Zɔb 2:4, 5) Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be kannin Satan bo ɲanmiɛn su lɔ. Sanngɛ, Satan w’a kaciman. Ɔ tɔnnin Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be suɛn titi. (Sa Nglo Yilɛ 12:10) Andɛ bɔbɔ’n, ɔ te tɔn sran’m be suɛn kɛ Ɲanmiɛn yo be kpa ti yɛ be su i ɔ. Satan kunndɛ kɛ afɛ’n tin e su naan e yaci Ɲanmiɛn sulɛ.\n9 Kɛ sa’m be tɔ e su’n, maan e bu sa kun i akunndan. Yɛle kɛ, Satan nin i mmusu’m be ɲin ta e. Be kunndɛ kɛ e sa sin bubu e. Bue kun kusu’n, Zoova nin e Min Zezi Klist, ɔ nin be nga Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin’n mɔ b’a ɲan be akatua’n ɲanmiɛn su lɔ’n, be nin anzi nanwlɛfuɛ kpanngban kpa be ɲin ta e wie. Kɛ be wun kɛ e tra e awlɛn’n, ɔ yo be fɛ dan. Afin e saciman Ɲanmiɛn i dunman. Ɲanmiɛn se e kɛ: “Min wa, fa akunndan nanti. Sɛ a fa akunndan nanti’n, n klun jɔ́. I liɛ’n, sɛ sran kan min wun ndɛ’n, ń kwlá sɔ́ su.”—Nyanndra Mun 27:11.\nZezi buli like ng’ɔ́ wá ɲɛ́n i’n i akunndan.\n10. ?Sɛ sa’m be tɔ e su’n, ajalɛ kpa benin yɛ Zezi kleli e ɔ?\n10 Maan e bu like nga é ɲɛ́n i cɛn wie lele’n i akunndan. Wienun ɔn, e su kɔ lika. Kpɛkun, lika’n w’a san e atin’n nun. E si kɛ aliɛ njɛnniɛn su yɛ é jú ɔ. Kɛ e kɔ lele mɔ e wun kɛ lika’n su titi muan’n, e wun i wlɛ kɛ y’a wie ju. Ɔ maan, e mian e ɲin e nanti ndɛndɛ. Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ɔ yo e kɛ e o aosin nun naan e lemɛn i yowlɛ sa. Kɛ bé klé Zezi i ɲrɛnnɛn mɔ bé bóbó i waka’n su’n, atrɛkpa’n, ɔ yoli i sɔ wie. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ɔ kwla trɛli i awlɛn ɔn? Biblu’n waan ɔ buli ‘i klun m’ɔ́ wá jɔ́’n i akunndan.’ (Ebre Mun 12:2, 3) Nanwlɛ, Zezi buli like ng’ɔ́ wá ɲɛ́n i’n i akunndan. Ɔ si kɛ sɛ ɔ trɛ i awlɛn’n, Ɲanmiɛn dunman’n su saciman. Yɛ ɔ́ klé kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Asa ekun’n, ɔ si kɛ ɲrɛnnɛn ng’ɔ su wun i’n, ɔ ti le nɲɔn kun like. Sanngɛ like ng’ɔ́ ɲɛ́n i’n, ɔ́ ká lɛ titi. Andɛ kusu’n, sɛ sa’m be tin e su kekle sɛ’n, maan e wun i wlɛ kɛ be su kaman lɛ trilili.\n“BE NGA BE JRANNIN KEKLE’N”\n11. ?Ngue ti yɛ be nga sa tɔli be su mɔ be “jrannin kekle’n,” ɔ fata kɛ e bu be akunndan ɔn?\n11 Nán e ngunmin yɛ sa’m be tɔ e su m’ɔ fata kɛ e tra e awlɛn ɔn. Kɛ Piɛli wlɛ́ i wiengu Klistfuɛ’m be fanngan yalɛ mɔ Satan kle be’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Nán an lo amun wun mɛn i, an jran kekle Nyanmiɛn su bɔ an lafi’n ti. Afin an si kɛ amun niaan nga be o mɛn’n nun’n be kwlaa, be wun nyrɛnnɛn kunngba sɔ’n wie.” (1 Piɛr 5:9) Be nga sa tɔli be su mɔ be “jrannin kekle’n,” be kle e kɛ e kwla tra e awlɛn wie. Naan sɛ e yo sɔ’n, Ɲanmiɛn i wla su fiman e su. (Zak 5:11) Maan e kan be nga be trali be awlɛn’n be nun wie’m be ndɛ kan e nian. —An nian “ndɛ wie mun ekun” i nun.\n12. ?Ayeliɛ kpa benin yɛ anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n, be kle e ɔ?\n12 Anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n. Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, Ɲanmiɛn Zoova mannin anzi sɔ’m be nun wie’m be junman uflɛ kun asiɛ’n su wa. Biblu’n waan Ɲanmiɛn “fali anz nga be niɛn i ninnge’m be su mun fa sieli i Edɛni fie’n i wia afiliɛ lɔ. Kue sunman sin taaman o be sa nun yɛ be fa sasa nguan waka nin-ɔn.”  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) (Bo Bolɛ 3:24) Sanngɛ, Biblu’n kleman kɛ anzi sɔ’m be ijɔli be konviabo kɛ Ɲanmiɛn w’a man be junman tɛ. Naan ɔ nin be fataman. Nanwlɛ, be sa sin w’a bubuman be. Be dili be junman’n i titi lele afuɛ 1.600. Kɛ anannganman su nzue’n tɔ́’n yɛ atrɛkpa’n, be yacili i dilɛ ɔ. I lɛ’n nun’n, be kle e kɛ junman kwlaa nga be man e’n, maan e tra e awlɛn e di.\n13. ?Ngue ti yɛ Zɔbu kwla trɛli i awlɛn ɔn?\n13 Zɔbu m’ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’n. ?E janvuɛ annzɛ e osufuɛ wie’m be kan e ndɛ tɛtɛ? ?Tukpacɛ’n kle e yalɛ dan? ?E sran kpa kun w’a wu? Sɛ i sɔ sa’m be nun kun o e su’n, maan e wla kpɛn Ɲanmiɛn i sufuɛ Zɔbu su. I ayeliɛ’n kwla wla e fanngan dan. (Zɔb 1:18, 19; 2:7, 9; 19:1-3) Zɔbu w’a wunman sa ng’ɔ yoli’n. Kpɛkun, cɛn ba kun nun’n, sa kekle fanunfanun be tɔli i su. Sanngɛ, Zɔbu trɛli i awlɛn. W’a yaciman Zoova i su lafilɛ. Yɛ w’a kunndɛman kɛ ɔ́ yó sa m’ɔ yomɛn i fɛ’n. Afin ɔ klo Zoova. (Zɔb 1:1) Blɛ kpa nun o, blɛ kekle nun o, Zɔbu yoli like ng’ɔ yo Zoova fɛ’n i titi. Zoova kusu fali Zɔbu i ɲin sieli i ninnge wie’m be su. Ɔ maan, Zɔbu wunnin kɛ Zoova le tinmin dan. Yɛ ɔ lafili su kpa kɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, Zoova yó maan i su sa’m bé wíe. (Zɔb 42:1, 2) Zoova yoli sɔ kusu. Biblu’n waan: “Anannganman yoli maan [Zɔbu] sinnin i osu laa’n nun. Anannganman yoli maan i ninnge ng’ɔ lɛ i laa’n, ɔ wa nyɛnnin i sɔ kpɛ nnyɔn. Kɛ Zɔb wú’n, wuun w’a yo oke sɛkɛsɛkɛsɛkɛ.”—Zɔb 42:10, 17.\n14. ?Kɛ nga 2 Korɛntfuɛ Mun 1:6 fa kan’n sa’n, ngue yɛ Pɔlu i awlɛn m’ɔ trali’n ti’n, i wiengu’m be yoli ɔ?\n14 Akoto Pɔlu. ?Ɲanmiɛn junman mɔ a di’n ti’n, sran’m be kle wɔ yalɛ dan? ?Asɔnun kpɛnngbɛn, annzɛ akpasua sunianfuɛ, ɔ yo wɔ kɛ junman tin wɔ su? Sa kɛ ngalɛ’n sa’m be nun’n, Pɔlu kle e ajalɛ kpa. Sran’m be kleli Pɔlu i ɲrɛnnɛn dan. Yɛ i niaan Klistfuɛ wie’m be ti’n, i klun titili i cɛn kwlakwla. (2 Korɛntfuɛ Mun 11:23-29) Sanngɛ, Pɔlu i sa sin w’a bubumɛn i. I ayeliɛ sɔ’n, ɔ wlɛli i wiengu’m be fanngan. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:6 nun.) Sɛ e tra e awlɛn sa’n kwlaa nun’n, i sɔ’n wlá e wiengu’m be fanngan wie.\nMAAN E TRA E AWLƐN “LELE GUƐ I TI NIN I BO”\n15, 16. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn lele “guɛ i ti nin i bo” ɔ? (b) An fa sa wie mun kle wafa nga e kwla tra e “anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo’n.”\n15 Zezi i sɔnnzɔnfuɛ Zaki seli kɛ: “An tra amun anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo naan amu’an yo sran, yɛ like fi su mian-man amun.” (Zak 1:4) Kɛ sa’m be tɔ e su mɔ e tra e awlɛn lele “guɛ i ti nin i bo’n,” e fa nzuɛn wie mun. I wie yɛle kɛ, e klo Ɲanmiɛn nin sran, e si ye. Yɛ sa’m be sɔn e nun tra laa’n. Ɔ maan, e yo sran. Yɛle kɛ e kaci Klistfuɛ kpa.\nKɛ sa’m be tɔ e su mɔ e tra e awlɛn’n, e yo Klistfuɛ kpa. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nin 16 be nun.)\n16 Kɛ sa’m be tɔ e su mɔ e tra e awlɛn’n, e kaci Klistfuɛ kpa. I sɔ’n ti, e kunndɛman kɛ é yó sa ng’ɔ yoman Zoova fɛ’n. I wie yɛle bla, annzɛ bian kunndɛlɛ akunndan bulɛ’n. Sɛ e akunndan trɛn i sɔ sa’n su trilili’n, maan e srɛ Zoova naan i fanngan nun’n, e wlɛ i ase. Sɛ e osufuɛ wie tanndan e ɲrun kɛ nán e su Zoova’n, nán e sa sin bubu e. Maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n, naan e su Zoova titi. Sɛ e yo sɔ’n, é láfi Zoova su kpa ekun trá laa’n. I kpa bɔbɔ’n, maan e wla kpɛn su titi kɛ sɛ y’a traman e awlɛn’n, Ɲanmiɛn klun su jɔman e wun.—Rɔmfuɛ Mun 5:3-5; Zak 1:12.\n17, 18. (a) Like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn lele guɛ i ti nin i bo’n, an fa sa kun yiyi nun. (b) ?Mɛn mɔ w’a ju i bue nuan yɛ’n nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e lafi su kpa ɔ?\n17 Nán maan e tra e awlɛn le nɲɔn kun cɛ. Sanngɛ, maan e tra e awlɛn lele guɛ i ti nin i bo. Wienun ɔn, alie kun w’a utu. Sɛ be nga be o nun’n, be waan bé fíte nun’n, saan bé wúɛ nzue’n lele bé jú cenje’n su lɔ. Sran ng’ɔ se kɛ w’a fɛ naan ɔ wuɛman nzue’n kun’n, ɔ́ mlɔ́n. I wafa kunngba’n, sɛ e waan é trán mɛn uflɛ’n i nun lɔ wie’n, ɔ fata kɛ e tra e awlɛn kpa. Sɛ y’a yoman sɔ’n, é mlɔ́n mɛn m’ɔ ti kɛ nzue sa yɛ’n nun. I sɔ’n ti’n, maan e fa ajalɛ nga Pɔlu fali’n wie. Ɔ seli kɛ: “E sa sin bubu-man ye.”—2 Korɛntfuɛ Mun 4:1, 16.\n18 Pɔlu lafili su kpa kɛ Zoova fanngan nun’n, ɔ́ kwlá trɛ́ i awlɛn lele gúɛ i ti nin i bo. E lafi su sɔ wie. Pɔlu seli kɛ: “E tra safunyrɛn. N si kpa kɛ klolɛ nga Nyanmiɛn fa klo e b’ɔ maan Jésus-Krist yi i nglo kle ye’n, like fi maan i nyin kwlá tu-man e su. Sɛ wie o, sɛ nguan o, sɛ anz mun o, sɛ mmusu mun o, sɛ bae o, sɛ blɛ nga nun ninnge mun o, sɛ cɛn wie ninnge mun o, sɛ nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge mun o, like fi nun-man lɛ b’ɔ maan i nyin kwla tu e su-ɔ.” (Rɔmfuɛ Mun 8:37-39) Sɛ e sa sin bubu e cɛn kunngun’n, maan e nian Zedeɔn nin i sonja’m be ayeliɛ’n su. Be fɛli. Sanngɛ, b’a yaciman alɛ’n i kunlɛ. Biblu’n waan be suli “be kpɔfuɛ’m be su.”—Jɔlɛ Difuɛ Mun 8:4.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 11) E blɛ liɛ’n nun’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be tra be awlɛn wie. I wie yɛle aniaan nga be o Etiopi, nin Malawi, ɔ nin Risi lɔ’n be liɛ’n. Fluwa nga be flɛ i kɛ Annuaire m’ɔ fiteli afuɛ 1992 nun’n, ɔ nin 1999 nun’n, ɔ nin 2008 nun’n, be kan e niaan sɔ’m be ndɛ.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 12) Anzi nga be dili junman sɔ’n, Biblu’n boman be nuan.