Ɲanmiɛn sulɛ tɛ’n i awieliɛ’n w’a mantan koko! — ƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ Watchtower\nkn37 b. 1-4\nƝanmiɛn sulɛ tɛ’n i awieliɛ’n w’a mantan koko!\nƝanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n i nunfuɛ mun:\nƝanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa’n i nunfuɛ mun . . .\n?Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su?Anannganman nguan’n i atin’n—?Amun a wun i?\nSielɛ Blɛ’n i nganniɛn n° 37\nJasin nga ti mɛn wunmuan nunfuɛ’m be liɛ\n▪ ?Ngue yɛ be flɛ i Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n niɔn?\n▪ ?Wafa sɛ yɛ i awieliɛ’n jú ɔ?\n▪ ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n ti amun liɛ wie ɔ?\nMaan e sie Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n i nzɔliɛ\n?Tete like nga be nga be waan be su Ɲanmiɛn be yo’n, ɔ yoman amun tɛ? ?Kɛ Ɲanmiɛn dunman nun be kun alɛ, be yo kakawlonga sa mun, yɛ be bu sran’m be lufle’n, i sɔ liɛ’n beman amun awlɛn? Ɔ ti kɛ nn sa kwlaa ng’ɔ o mɛn nun’n, be nga be su Ɲanmiɛn’n yɛ be kpɛ i ba ɔ. ?Ngue ti ɔ?\nNán kɛ Ɲanmiɛn sulɛ bɔbɔ ba’n yɛ ɔ ti tɛ ɔ. Sanngɛ i sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n yɛ maan sa sɔ’m be ju ɔ. Yɛ sɛ sran’m be Ɲanmiɛn sulɛ’n ti tɛ’n, saan bé yó sa tɛtɛ. I lɛ nun’n, Zezi m’ɔ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n sran’m be ɲin yi i kpa’n, ɔ seli kɛ ‘waka m’ɔ timan kpa’n ɔ suman mma kpakpa.’ (Matie 7:15-17) ?Yɛ sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, mma mennin yɛ Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n ɔ su ɔ?\n▪ BE SA O ALƐ KUNLƐ NIN POLITIKI NUN: Lika nga be flɛ i Azi’n i lɔ zronali kun waan: “Azi nin lika uflɛ’m be nun’n, kɛ mɔ Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be kpɛnngbɛn’m be si kɛ sran’m be klo Ɲanmiɛn’n ti’n, be jran i sɔ liɛ’n su be di be lufle tɛtɛ kpa.” (Asiaweek) I sɔ’n ti’n, zronali kunngba’n se kɛ: “Nanwlɛ, kannzu mɛn’n w’a wie saci mlɔnmlɔn.” Amlɛnkɛn’m be lɔ kusu’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa kun i su kpɛnngbɛn kun m’ɔ le ɲrun dan kpa’n, ɔ seli kɛ: “Saan be kun kakawlonga mun naan b’a kunman sran kun.” Ɔ maan i waan: “Ɲanmiɛn dunman nun’n, an nunnun be kwlakwla kpan!” Sanngɛ, Biblu’n se kɛ: ‘Sɛ sran kun se kɛ ɔ klo Ɲanmiɛn sanngɛ ɔ kpɔ i niaan’n, nn ato yɛ ɔ bua ɔ.’ (1 Zan 4:20) I li bɔɔ Zezi seli kɛ: “An klo amun kpɔfuɛ mun.” (Matie 5:44) ?Kɛ e niɛn i kpa sa’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga i nunfuɛ’m be diman alɛ’n, be ju nɲɛ?\n▪ ATO NDƐ YƐ BE KLE Ɔ: Ɲanmiɛn sulɛ sunman nun’n be waan kɛ sran wu’n, ɔ le i sin like kun m’ɔ wuman ɔn. Be nun kpanngban be fa ndɛ sɔ’n be di sran’m be lufle. Afin kɛ sran ko wu’n, i osufuɛ’m be tannin sika kɛ be srɛ be sran’n i ti man be. Sanngɛ nɛ́n i sɔ yɛ Biblu’n kan ɔn. Afin Biblu’n waan ‘be nga be ɲin o su’n, be si kɛ bé wú cɛn kun, sanngɛ be nga b’a wu’n be liɛ’n be wunman sa fi wlɛ.’ (Akunndanfuɛ’n 9:4, 5) Asa ekun’n, Zezi seli kɛ bé wá cɛ́n be nga be wuli’n. ?Sanngɛ yoo, sɛ be nga be wuli’n be te o nguan nun blɔlɔ lɔ’n niɔn, bé mán be nguan ekun sɛ? (Zan 11:11-25) ?Yɛ kan amun su Ɲanmiɛn lɔ’n nin, be se amun kɛ sɛ sran wu’n, ɔ le i sin like kun m’ɔ wuman ɔn?\n▪ BE BUMAN BIAN NIN BLA KUNNDƐLƐ’N I FƆ: Nvle kpanngban’m be nun’n, asɔnun wie’m be fa yasua nga be kunndɛ be wiengu yasua’n ɔ nin bla nga be kunndɛ be wiengu bla’n kɛ be dun asɔnunfuɛ’m be ɲrun mmua. Kpɔkun asɔnun sɔ’m be wlawla be nvle siefuɛ mun kɛ be yaci yasua mun naan be ja be wiengu yasua. Annzɛ be yaci bla mun naan be ja be wiengu bla. Asɔnun wie’m be nun’n be bu sa sukusuku yolɛ’n i fɔ sɔ, sanngɛ kɛ be kpɛnngbɛn’m be nin bakanngan’m be la’n, be ɲin kpa su. ?Sanngɛ, ngue like yɛ Biblu’n kle i sɔ liɛ’n su ɔ? Biblu’n se weiin kɛ: ‘Nán an laka amun wun, afin bla annzɛ bian kunndɛfuɛ mun, nin amuɛn sɔfuɛ mun, nin yasua mɔ be kunndɛ bla be yi bo annzɛ bla mɔ be kunndɛ bian be wun bo’n, nin yasua mɔ be kunndɛ be wiengu yasua’n, i sɔ sran liɛ mun Ɲanmiɛn su sieman be mlɔnmlɔn.’ (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10) ?Amun si Ɲanmiɛn sulɛ wafa kun mɔ i nunfuɛ’m be yo sa sukusuku sɔ mun mɔ sanngɛ be yoman be like fi ɔ?\n?Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be su mma tɛtɛ’n be agualiɛ’n gúa sɛ? Zezi seli kɛ: ‘Waka kwlaa m’ɔ suman mma kpa’n, bé kpɛ́ yí i sin nun.’ (Matie 7:19) Ɔ maan bé tú Ɲanmiɛn sulɛ tɛtɛ sɔ’m be bo kɛ waka sa. ?Sanngɛ wafa sɛ, yɛ blɛ mennin nun yɛ sa sɔ’n jú ɔ? Aolia nun like kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ Sa Nglo Yilɛ fluwa’n i ndɛ tre 17 nin 18 nun’n, ɔ tɛ kosan sɔ’n su.\n?Wafa sɛ yɛ bé núnnún Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n i osu ɔ?\nAmun nian sa kun. Tekle bla kun ti nnɛn wlɛ kun su. Nnɛn wlɛ sɔ’n le ti nso nin wuɛ blu. (Sa Nglo Yilɛ 17:1-4) Bla sɔ’n sie “asiɛ’n su famiɛn mun.” Ɔ kla tannin ɔkwlɛ kankankan kpɔkun ɔ fa ansans di junman. Yɛ i aɲanbeun liɛ’n, be kanman. Asa ekun, ɔ fɛ i bae’n ‘lakalaka nvlenvlefuɛ’m be kwlaa.’ (Sa Nglo Yilɛ 17:18; 18:12, 13, 23) ?Sanngɛ yoo, wan yɛle tekle bla sɔ’n? Biblu’n uka e maan e wun i wlɛ kɛ tekle bla sɔ’n ti Ɲanmiɛn sulɛ kwlaa nga be su mma tɛtɛ’n be nzɔliɛ.\nNnɛn wlɛ nga tekle bla’n ti su’n, ɔ ti asiɛ’n su famiɛn diwlɛ’m be nzɔliɛ.* (Sa Nglo Yilɛ 17:10-13) Ɲanmiɛn sulɛ nga be ti tɛ’n be ti nnɛn wlɛ’n su, afin be kunndɛ kɛ bé fá be nuan wlɛ́ i ajalɛ nga famiɛn’m be fa be’n nun naan bé síe be.\nSanngɛ ɔ cɛ kaan’n, abonuan sa kun wá jú. Biblu’n waan: ‘Wuɛ blu mɔ a wunnin be’n, nin nnɛn’n bé kpɔ́ tekle bla’n, bé dé i wun ninnge’n, bé kpɛ́ i wun, bé dí i nnɛn, yɛ bé yrɛ́ i sin nun mlɔnmlɔn.’ (Sa Nglo Yilɛ 17:16) Sɛ Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n ti sran’n, nn é sé kɛ mɛn’n nun nvle siefuɛ’m bé fú i nun kpɛ kunngba, bé núnnún i mlɔnmlɔn! ?Ngue ti yɛ bé yó sɔ ɔ? Biblu’n nun fluwa nga be flɛ i Sa Nglo Yilɛ’n tɛ su kɛ: ‘Ɲanmiɛn yɛ ɔ seli be kɛ be yo i bɔbɔ Ɲanmiɛn i klun sa’n niɔn.’ (Sa Nglo Yilɛ 17:17) Nanwlɛ, ninnge kainkain nga Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n, ɔ fali Ɲanmiɛn dunman’n yoli’n ti’n, Ɲanmiɛn nin i be le i. Ɲanmiɛn wá sín politikifuɛ mun mɔ sé é kwlá sé’n be nin Ɲanmiɛn sulɛ sɔ’n lali’n be sin, ɔ́ núnnún i osu’n mlɔnmlɔn. I sɔ liɛ’n, ɔ́ yó i nuan su sɛsɛsɛ.\n?Sɛ e kunndɛman kɛ sa sɔ’n tɔ e su wie’n, ngue like yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? Ɲanmiɛn i anzi’n se kɛ: ‘N sran mun, an fin i nun fite.’ (Sa Nglo Yilɛ 18:4) Nanwlɛ, ikisa yɛ ɔ fata kɛ e fin Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n i nun e fite ɔ! Sɛ ɔ timɛn i ti’n like ng’ɔ di awa nɲa’n, ɔ́ dí towa nɲa’n wie. ?Sanngɛ yoo, sɛ e fite’n, é kɔ́ nin? Nán maan e se kɛ e ndɛ nunman Ɲanmiɛn’n i ndɛ nun kun. Afin sɛ e yo sɔ’n nn ɔ ti kɛ y’a fa trɔ ng’ɔ o e ti su’n y’a sike e wati sa. Yɛle kɛ y’a yoman like fi. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:6-9) Ɔ maan, Ɲanmiɛn sufuɛ kpafuɛ’m be ngunmin cɛ be afiɛn yɛ ɔ fata kɛ e ko fia ɔ. ?Sanngɛ é yó sɛ naan y’a si Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa’n?\nMaan e sie Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa’n i nzɔliɛ\n?Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa’n, ɔ su mma kpakpa mennin?—Matie 7:17.\n▪ BE KLO SRAN: Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be ‘timan mɛn nunfuɛ.’ Be afiɛn’n, ɔ le sran kun nin i finwlɛ, sanngɛ i sɔ liɛ’n timan ndɛ. Be ‘klo be wiengu.’ (Zan 13:35; 17:16; Sa Nga Be Yoli’n 10:34, 35) Klolɛ mɔ be klo be niaan mun ti’n, be kwlá kunman be. Sanngɛ sɛ ɔ fata kɛ be niaan’m be ti be fa be wun man’n, be yo i sɔ liɛ’n.—1 Zan 3:16.\n▪ BE LAFI ƝANMIƐN NDƐ’N SU: Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa nun’n, be kleman like ng’ɔ ti sran’m be “nzuɛn’n” nin ‘nga be kan kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn mmla’n.’ Sanngɛ, be like klelɛ’n taka Ɲanmiɛn Ndɛ’n su. (Matie 15:6-9) ?Ngue ti ɔ? Afin ‘Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli ɔ. Be fa kle like, be fa kle sran mun lele be wun nanwlɛ’n.’—2 Timote 3:16.\n▪ BE NZUƐN’N TI KLANMAN KPƆKUN BE AWLO NUNFUƐ’M BE NUAN SƐ: Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti kpa’n i nun’n, be kle yasua mun kɛ be ‘klo be yi mun kɛ be fa klo be bɔbɔ be wun’n sa.’ Kpɔkun be uka bla mun naan “be kusu be bu be wun’m be sran.” Asa ekun, be kle bakanngan mun kɛ ‘be ɲin yi be si nin be nin.’ (Efɛzfuɛ Mun 5:28, 33; 6:1) Kusu’n, ɔ fata kɛ be nga be nian asɔnun’n su’n be kle ajalɛ kpa, be yoman sa sukusuku.—1 Timote 3:1-10.\n?Ɔ le Ɲanmiɛn sulɛ wafa kun m’ɔ yia ninnge kwlaa sɔ’m be nuan ɔn? Fluwa kun mɔ be yili afuɛ 2001 nun’n seli kɛ: “Sɛ ɔ ti kɛ sran kpanngban be fali Zoova i Lalofuɛ’m be ndɛ’n su mɔ be nantili kɛ be sa’n, nn be su wunman nunkunlɛ nga Alemaɲi lɔ’n Itilɛli nin i sran’m be kunndɛli kɛ bé núnkun Zuifu mun nin sran uflɛ mun’n. Yɛ andɛ be su kanman sran nunkunlɛ ndɛ mlɔnmlɔn asiɛ’n su.”—Holocaust Politics.\nNvle ko ju 235 nun’n, Biblu’n nun mmla’n nin nzuɛn kpa nga Zoova i lalofuɛ’m be fa kle sran mun’n, be bɔbɔ be nanti su. É srɛ́ amun kɛ amun talo be. I liɛ’n, bé klé amun wafa ng’ɔ fata kɛ amun su Ɲanmiɛn Kpli naan i klun w’a jɔ amun wun’n. Nán amun wla fi su, Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n i awieliɛ’n w’a mantan koko! Ɔ maan, nán amun sisi amun bo, afin nsisɔ leman lua!—Sofoni 2:2, 3.\nSɛ amun kunndɛ kɛ amún sí Biblu’n nun like nga Zoova i Lalofuɛ’m be kle sran mun’n i su ndɛ wie mun ekun’n, maan amun klɛ ngua wa adrɛsi’n su.\n□ N kunndɛ kɛ amun blɛ min fluwa An tran minndɛ! kun. Fluwa ngbɛn yɛ ń fá ɔ.\n□ An wa kle min Biblu’n nun like mɔ dein fiteman nun’n.\n[Ja ngua lɛ ndɛ’n]\nSɛ amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ sɔ’n i nun like wie mun ekun’n, an nian fluwa An tran minndɛ! i bue 12 nin 13 be nun.\n[Foto i su ndɛ, bue 3]\nƝanmiɛn sulɛ ng’ɔ ti tɛ’n kunndɛ kɛ ɔ́ síe “asiɛ’n su famiɛn mun.”\n‘N sran mun, an fin i nun fite.’


2 Korɛntifuɛ Mun 13 | Online Bible | New World Translation\n2 Korɛntifuɛ Mun 13:1-14\n13 I kpɛ nsan su nga ń má bá amun wun lɔ’n yɛ ɔ o yɛ. “Ndɛ nga lalofuɛ nɲɔn annzɛ nsan be kan’n, ɔ fata kɛ be bu i nanwlɛ.” 2 Kannzɛ n nunman amun wun lɔ dɔ nga su’n, sanngɛ ɔ yo min kɛ i kpɛ nɲɔn su yɛ n su ko to amun lɔ sa. Min waan ń dún mmua ń sé be nga be yoli sa tɛ laa’n nin be onga’m be kɛ sɛ n ju lɔ ekun’n, n su yaci n cɛman be. 3 I sɔ’n nun’n, ń klé amun kɛ n ijɔ Klisi i nuan sakpa. Kɛ ɔ nin amun yó ninnge mun’n, ɔ kleman kɛ ɔ leman wunmiɛn. Sanngɛ ɔ yi i tinmin’n i nglo amun lika. 4 Kɛ bé kún i waka’n su’n, nn ɔ leman wunmiɛn. Sanngɛ Ɲanmiɛn i tinmin’n ti’n, dɔ nga su’n ɔ o nguan nun. E kusu’n, e leman wunmiɛn kɛ nga i kusu ɔ leman wunmiɛn laa’n sa. Sanngɛ Ɲanmiɛn i tinmin m’ɔ yi i nglo amun lika’n ti’n, e nin i é ɲán nguan. 5 Maan an bu amun klun lɔ titi be nian sɛ amun te nanti kɛ Klisifuɛ sa-o. Maan an bu sran wafa nga amun ti sakpa’n i akunndan titi be nian. ?Annzɛ amun wunmɛn i wlɛ kɛ Zezi Klisi nin amun o nun? Sɛ amun nin i nunman nun’n, nn Ɲanmiɛn i klun jɔman amun wun. 6 E liɛ’n, Ɲanmiɛn klun jɔ e wun. Yɛ n kunndɛ kpa kɛ amun wun i sɔ’n i wlɛ. 7 É srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ nán amun yo sa tɛ fi. Nán kɛ e kunndɛ kɛ sran’m be bu e sran kpa ti yɛ e yo sɔ-ɔ. Sanngɛ e yo sɔ naan kannzɛ bɔbɔ sran’m be klun jɔman e wun’n, an yo sa kpa. 8 Afin e kwlá yoman like fi fa tanndanman ndɛ nanwlɛ’n i ɲrun, sanngɛ e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan ndɛ nanwlɛ’n ɲan ɲrun titi. 9 Kɛ e leman wunmiɛn mɔ amun le wunmiɛn’n, i sɔ’n jɔ e klun. Ɔ maan é srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ amun kaci amun sa ekun. 10 I sɔ’n ti yɛ blɛ mɔ n nin-a ɔman amun wun lɔ’n, n su klɛ ndɛ nga ń blɛ́ amun’n niɔn. I liɛ’n sɛ n ju lɔ’n, n su kleman amun yalɛ. Afin e Min’n w’a manman min atin kɛ n bubu amun sa sin, sanngɛ ɔ mannin min atin kɛ n wla amun fanngan. 11 Ɔ maan siɛn’n aniaan mun, maan amun klun jɔ titi, amun kaci amun sa titi, amun man sran atin maan ɔ fɔnvɔ amun titi, maan amun akunndan’n yo kun titi, amun tran fɔun titi. Sɛ amun yo sɔ’n, Ɲanmiɛn m’ɔ ti sran klofuɛ, m’ɔ man alaje’n, ɔ nin amun trán. 12 Maan amun tɔ amun wiengu nun. Kɛ amún yó i sɔ liɛ’n, nán akunndan tɛ tran amun klun. 13 Ɲanmiɛn i sran’m be kwlaa be waan bé yó amun like. 14 Maan e Min Zezi Klisi yo amun ye. Maan Ɲanmiɛn klo amun. Yɛ maan Ɲanmiɛn wawɛ m’ɔ yo e kwlaa e ye’n, ɔ sie amun.\n2 Korɛntifuɛ Mun 13


O kan klé bé ékun ke: Bian kun le ba yasua nnyon. Lé kun kasienfue'n séé i si ke: Baba, fa o liké nga tyen wié o kô yô n lie'n man min. Ye bé si bu i ninngé'm bé nun maan béo. Ke o dii lé nnyon kun'n, ba kasien so'n yô liké ng'o nyennin'n i ate. O fe i sika'n o oo nvlé wié nun mmuamua kpa, o yôô sika so'n kwlaa wannzô, nan wa wié. Ke o wiéé i kwlaa satyi'n, awé dan kpa o wa kpen men so'n nun, kpekuun i sa mian. O fe i wun man men so'n nunfue kun, nan wa sunmen i fié su lo ke o kô nien i kokoti'm bé su. O klô ke oh dih alie nga kokoti'm bé di'n wié, sannge swran fi a menmen. Ke o tran bu akunndan bo i nyin kpeen i laa'n nun'n, o sé ke: Nian n si awlô lo dyunman difue kpanngban bo bé di'a alie yale, ye min, min ye n su wu awé nun wa'n! M ma dyaô ko n si sin, nan nh séh i ke: Baba, man yô te nyanmien'n bô, ye man yô o te. Ke bé sé ke n ti o wa'n, o nin i so fataman kun. Fa min yô ke o dyunman difue'm bé nun kun sa. O dyaô oo i si sin. Ke oh koh b'o wa dyu lo bo i si wunniin mmua lo'n, o yô i annvo, nan wa wanndi a kô to i nun. Ba'n séé i si ke: Baba, man yô te nyanmien'n bô, ye man yô o te. Ke bé sé ke n ti o wa'n, o nin i so fataman kun. Sannge i si séé i swran'm bé ke: Anh fa trale klaan kpafue'n bla ndende fa wle i wun, anh fa sama ti nga kun wle i sa, ye anh wle i ngbabua. Anh fa nannin nga wa lô kpafue'n bla, anh kuin man é fa di tyen, afin n wa ng'o ô ye'n, o wuli, ye wa nyan nguan ékun, o mlinnin, man wuin ékun. Ye bé bôô tyen dile so'n bôo.\n Nyanmien su bo é lafi'n ti ye é si ke wa dé yéo. Sannge se swran i nyin ô liké bo bé waan béh fah men'n i sin'n, se o nyen'n, i nyin tre'en i sin kun. ?Wan ye se o nyan liké ng'o kunnde'n, i nyin te ô liké so'n i sin ékuon? Se é nyin ô liké bo bé waan béh fah man é bo é nian wunmen'n, i sin'n, é tra é awlen é tran minnde. É le'a fanngan, o man Nyanmien Wawe'n dyran é sin o uka é, afin é si'a liké nga é sre Nyanmien ke o fa man é b'o ti su'n. I Wawe'n bobo ôtô, o dyran é nuan o sre i man é. Nyanmien b'o si swran'm bé awlen'n nun'n, o si akunndan ng'o ô i Wawe'n i klun'n, afin liké nga Nyanmien klô'n ye i Wawe'n sre man bé nga bé ti i lie muon. É si ke sa kwlaa nga b'o yô'n, é bo é klô Nyanmien b'o flee é yele ke o bu é akunndan siéé laa'n, é kpa yôle ti ye o man sa so'm bé yôo. Afin é bo Nyanmien dun mmua si yé'n, o siéé é ke é katyi ke i Wa'n ti'n sa, nan i Wa'n nyan niaan kpanngban, nan o yô bé nyrun kpen. Bé ng'o siéé bé so'n, o flee bé, ye bé ng'o flee bé'n, o buu bé swran kpa, ye bé nga o buu bé swran kpa'n, o man bé nyaan nyrun ke i lie'n sa.\n2 Thessaloniquefue 1:4-5\n Ye é fa amun di é nuan Nyanmien i asonun'm bé nun, afin yale kwlaa nga bé klé amun'n nin nyrennen nga an wuin'n, i kwlaa so'n nun, an tra amun awlen an lafi Christ su. I so'n klé é wéiin kpa ke Nyanmien yô sa i nuan su. O man oh buh amun ke amun nin i famien dile'n wié fata, afin i ti ye an wun nyrennen nion.\n Bé kwlaa bé lafi Nyanmien su lélé bé fa wuli, sannge o nin i so'n ngba, ba nyanman liké nga i waan oh fah man bé'n. Bé wuun bé mmua lo, o man bé klun dyoli. Ye bé di bé wun nanwle ke bé ti aôfue nin wlanwlanfue asie'n su. Bé nga bé sé so'n, o klé wéiin ke bé bobo bé nvlé ye bé kunndeo. Se o ti ke bé nyin kpeen nvlé nga bé tu lo'n su'n, wuun bé saa bé sin. Ba yô'a so, sannge bé kunnde nvlé nga i kpa tra nvlé so'n, yele nyanmien su lo lie'n. I so'n ti, ke bé sé ke o ti bé Nyanmien'n, nyannzuen kunmen, afin wa yô klo kun a sié bé.\n I ye man é sii ke Nyanmien yô é yéo, i su bo é lafi'n ti, sien'n é su di yé so'n. Anyrunnyan bo Nyanmien waan oh manh é bo é nyin ô i sin'n ti, é wun blibli é. Nenh i so ngunmin ti ye é wun blibli yéo, sannge sa ng'o to é su'n kusu o man é klun dyo ékun, afin é si ke nyrennen wunle'n man é katyi swran b'o tre i awlen, ye é awlen trale so'n nun é yô yakpa, ye é yakpa so'n ti ye é fa é wla'n gua Nyanmien suo.\nSa nglô yile 6:9-11\n Ke Bua Gbanflen'n kpee liké nga bé fa tyityi fluwa'n i nnun su'n nun'n, n wuun bé nga Nyanmien nde'n nin Jésus nde bo bé kan'n ti, bé kuun bé'n Nyanmien sowle'n bô. Bé kpan kéklé bé sé ke: ?Nannan, o bo o nzuen'n nin klo swran lie'n ti'a kun, bo a ti nanwlefue'n, tyen ônin ye ah dih é dyole'n bo ah tuh é klunngbo'n asie'n sufue'm bé su, kunle bo bé kuun yé'n tio? Bé maan bé kwlaa bé trale ufué kunngun, ye bé sé bé ke bé gua asé kan man bé wiéngu dyunman difue nin bé niaan nga bé wa kun bé ke bé sa'n bé nuan'n dyu.


Be fali Zezi ɔli Pɔnsu Pilati i ja su | Wafa nga Zezi nantili’n\nNDƐ TRE 127\nMATIE 27:1-11 MARKI 15:1 LIKI 22:66–23:3 ZAN 18:28-35\nJƆLƐ DIFUƐ DANDAN’M BE DILI I JƆLƐ NGLƐMUN NUN\nZIDA ISKARIƆTI ƆLI IKƆMIN BOLƐ\nZUIFU’M BE FA ZEZI ƆLI PILATI LƆ NAAN Ɔ BU I FƆ\nI kpɛ nsan su nga Piɛli sé kɛ ɔ siman Zezi’n, nn lika’n su wa cɛn. Jɔlɛ difuɛ dandan’m b’a wie Zezi i jɔlɛ di yɛ b’a sanndi. Ya cɛn nglɛmun’n, Jɔlɛ difuɛ dandan’m be wa yiali, be dili Zezi i jɔlɛ ekun. Kɔlɛ’n, be yoli sɔ naan bé klé kɛ Zezi i jɔlɛ nga be dili i kɔnguɛ’n, ɔ ti su. Ɔ maan be fali Zezi bali be ɲrun lɛ.\nKɛ be fa Zezi bali’n, be seli i ekun kɛ: “Sɛ wɔ yɛ a ti Klisi’n, kan kle e.” Zezi seli be kɛ: “Kannzɛ n kan kle amun’n, amun su faman su mlɔnmlɔn. Asa kusu’n, sɛ n usa amun sa’n, amun su tɛman su.” Zezi kannin ndɛ kleli be yakpa su. Ɔ seli be kɛ i yɛ be kɛnnin i ndɛ Daniɛl 7:13 nun’n niɔn. Ɔ seli be kɛ: “Kɛ ɔ fɛ i andɛ’n, Sran wa’n wá trán Ɲanmiɛn m’ɔ ti kwlafuɛ’n i sa fama su.”—Liki 22:67-69; Matie 26:63.\nBe usɛli i ekun kɛ: “?Ɔ maan, a ti Ɲanmiɛn i Wa?” Zezi seli be kɛ: “Amun bɔbɔ amun su kɛn i kɛ n ti i wa.” Ndɛ nga be kunndɛ kɛ bé tí naan b’a kun i’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Ɔ maan be jrannin ndɛ sɔ’n su seli kɛ w’a saci Ɲanmiɛn wun naan i ti’n, ɔ nin kunlɛ fata. Be seli be wiengu kɛ: “?É klé e wun yalɛ é kúnndɛ lalofuɛ ekun?” (Liki 22:70, 71; Marki 14:64) Be ja nun lɛ’n be cili Zezi, kpɛkun be fɛ i ko mannin Pɔnsu Pilati m’ɔ ti Rɔmunfuɛ’n, m’ɔ sie nvle’n.\nKɛ be fali Zezi ɔli Pilati lɔ’n, kɔlɛ Zida Iskariɔti wunnin nun. Ɔ maan ɔ wunnin i wlɛ kɛ be su wa kun Zezi. Yɛ ɔ yoli i nsisɔ, kpɛkun i akunndan’n buli i fɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, w’a kpataman Ɲanmiɛn. Sanngɛ ɔ fali jɛtɛ ufue ablasan’n (30) sɛli i sin kɛ ɔ́ fá kó mán Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun. Ɔ seli be kɛ: “N yoli sa tɛ, afin sran nga n fɛli i n mannin’n, w’a yoman like fi.” Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m b’a bumɛn i wie. Be seli i kɛ: “?E ndɛ o nun sɛ? Ɔ bɔbɔ ɔ ndɛ-ɔ!”—Matie 27:4.\nKɛ Zida tili i sɔ’n, ɔ toli jɛtɛ mma ablasan’n (30) guali Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Kpɛkun ɔ ɔli kɛ ɔ́ kó yó sa tɛ uflɛ úka laa liɛ’n su. Yɛle kɛ ɔ ɔli i kɔmin bolɛ. Sanngɛ waka sama nga i waan ɔ́ bó i kɔmin su’n, ɔ kpali. Kpɛkun ɔ fin lɔ tɔli yɛbuɛ’m be su, yɛ i ku’n kpukeli-ɔ.—Sa Nga Be Yoli’n 1:17, 18.\nNglɛmun ndɛ kpa yɛ Zuifu’m be fali Zezi be ɔli Pɔnsu Pilati i awlo lɔ-ɔ. Sanngɛ Zuifu nga be fali Zezi be ɔli’n, b’a wluman awlo’n i klun lɔ. Be seli be wun kɛ, kɛ mɔ Pilati timan Zuifu’n ti’n, sɛ be wlu i awlo lɔ cɛn sɔ’n nun’n, fiɛn kán be. Ɔ maan be su kwlá diman Nizan i le blu-nin-nnun (15) su aliɛ’n wie. Afin cɛn sɔ’n ti Kpanwun mɔ kpanwun ayre nunman nun’n, i cɛn klikli’n, yɛ ɔ ti Delɛ cɛn’n i dilɛ wie.\nPilati toli be gua su lɛ, naan w’a usa be kɛ: “?Sa tɛ onin yɛ amun waan bian nga yoli-ɔ?” Be tɛli i su kɛ: “Sɛ bian nga timan sa tɛ yofuɛ’n, nn y’a fɛmɛn i y’a baman ɔ ja su.” Pilati wunnin i wlɛ kɛ be su miɛnmiɛn i kɛ ɔ fa ajalɛ kun. I sɔ’n ti’n, ɔ seli be kɛ: “Amun bɔbɔ amun fɛ i be wɔ naan amun ko di i jɔlɛ kɛ nga amun mmla’n kle amun’n sa.” Zuifu’m be seli i kɛ: “E leman atin kunman sran.” (Zan 18:29-31) I lɛ’n kle kɛ be kunndɛ kpa kɛ be kun Zezi.\nSɛ Zuifu’m be kun Zezi Delɛ cɛn’n nun’n, nvlefuɛ’m bé jáso be wun. Sanngɛ sɛ be se kɛ Zezi jasoli Rɔmun siefuɛ’n i wun’n, Rɔmunfuɛ’m be le atin be kun i. Ɔ maan nvlefuɛ’m be su seman kɛ kpɛnngbɛn mun yɛ be kunnin Zezi-ɔ.\nZuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m b’a seman Pilati kɛ Zezi sacili Ɲanmiɛn wun ti yɛ be fɛ i ko mɛnnin i-ɔ. Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan b’a laka Pilati’n, be kannin ato ndɛ uflɛ wie mun. Be seli kɛ: “E wunnin kɛ bian nga  su wlawla e nvle’n nunfuɛ mun naan be jaso siefuɛ’m be wun. Kpɛkun  ɔ se sran’m be kɛ nán be tua lapo be man Sezaa. Asa ekun’n,  i waan ɔ ti Klisi naan ɔ ti i liɛ famiɛn.”—Liki 23:2.\nPilati ti Rɔmun siefuɛ’n i janunfuɛ. I sɔ’n ti’n, kɛ Zuifu’m be seli kɛ Zezi waan ɔ ti famiɛn’n, Pilati klun titili i. Ɔ maan ɔ wluli i sua’n nun lɔ ekun. Kpɛkun ɔ flɛli Zezi naan w’a usɛ i kɛ: “?Wɔ yɛ a ti Zuifu’m be Famiɛn’n niɔn?” Ɔ ti kɛ ɔ su usa Zezi kɛ: ‘?A diman Rɔmunfuɛ’m be mmla’n su, kpɛkun a jaso Sezaa wun a se kɛ ɔ bɔbɔ a ti famiɛn?’ Zezi kunndɛli kɛ ɔ́ sí ndɛ nga be kan kleli Pilati’n. I sɔ’n ti’n, ɔ usɛli i kɛ: “?Ndɛ nga á kɛ́n i lɛ’n, ɔ fin ɔ bɔbɔ annzɛ sran uflɛ yɛ ɔ kannin min wun ndɛ kleli wɔ-ɔ?”—Zan 18:33, 34.\nPilati yoli kɛ ɔ siman ndɛ nun sa naan ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sí nun kpa. Ɔ maan ɔ tɛli Zezi su kɛ: “?Zuifu yɛle min?” Ɔ seli i ekun kɛ: “Ɔ bɔbɔ ɔ nvle’n nunfuɛ mun nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun yɛ be fali wɔ wlali min sa nun-ɔn. ?Sa onin yɛ a yoli-ɔ?”—Zan 18:35.\nZezi w’a fiaman ndɛ cinnjin ng’ɔ fata kɛ be koko su yalɛ’n i su. Ndɛ sɔ’n yɛle famiɛn dilɛ’n. Ndɛ ng’ɔ́ wá kán fá tɛ́ Pilati su’n, ɔ́ wá bó Pilati nuan.\nZida toli jɛtɛ mma nga be fa mɛnnin i’n guali Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m b’a wunman like nga bé fá sika sɔ’n bé yó-ɔ. Be seli kɛ: “Ɔ timan su kɛ e fa sika nga e guɛ i Ɲanmiɛn i sua’n i sika guawlɛ’n nun. Afin ɔ ti mmoja i ti sika.” I sɔ’n ti’n, be fali sika sɔ’n be ko toli sɛ wufuɛ’n i asiɛ’n, naan ɔ kaci aofuɛ’m be asieliɛ. Be wa flɛli lika sɔ’n kɛ “Mmoja asiɛ.”—Matie 27:6-8.\n?Kɛ aliɛ cɛnnin’n, ngue ti yɛ Jɔlɛ difuɛ dandan’m be wa yiali nglɛmun ndɛ kpa ekun-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Zida wuli-ɔ? ?Ngue yɛ be fali jɛtɛ ufue 30 be yoli-ɔ?\n?Ndɛ benin yɛ Zuifu’m be kan kleli Pilati naan ɔ jran su kun Zezi-ɔ?


Marki 8 | Online Bible | New World Translation\nZezi mannin sran 4.000 be aliɛ (1-9)\nSran wie’m be seli i kɛ ɔ yi atrɛ kun kle be (10-13)\nFarizifuɛ’m be kpanwun ayre’n, ɔ nin Erɔdu i kpanwun ayre’n (14-21)\nBian ng’ɔ o Bɛtsaida lɔ mɔ i ɲin ti siwa’n yoli juejue (22-26)\nPiɛli wunnin Klisi’n i wlɛ (27-30)\nZezi i wie’n i su bolɛ (31-33)\nLike ng’ɔ fata kɛ sran kun yo naan w’a kwla su Zezi su’n (34-38)\n8 Blɛ sɔ’n nun’n, sran kpanngban be yiɛli i wun lɛ ekun. Be leman like naan b’a di. Ɔ maan ɔ flɛli i sɔnnzɔnfuɛ mun, yɛ ɔ seli be kɛ: 2 “Sran kpanngban nga be o yɛ’n, be yo min annvɔ. Afin be o min wun wa w’a di cɛn nsan, yɛ be leman like be dimɛn i kun. 3 Sɛ n yaci be nun naan be fa be klun awe be kɔ’n, bé glɔ́ atin’n nun. Afin be nun wie’m be fin mmua.” 4 Sanngɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be tɛli i su kɛ: “?Lika mmua nga nun’n, é ɲán kpanwun ninfan naan w’a yi sran nga be o yɛ’n be ku?” 5 Yɛ ɔ usali be kɛ: “?Kpanwun nɲɛ yɛ ɔ o amun sa nun-ɔn?” Be seli kɛ: “Kpanwun nso.” 6 Kpɛkun ɔ seli sran’m be kɛ be trantran asiɛ wun. I sin’n, ɔ fali kpanwun nso mun, ɔ lali Ɲanmiɛn ase, kpɛkun ɔ bubuli be nun. Ɔ fa be mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be fa cɛcɛ sran mun. Yɛ be kusu be fa cɛcɛli be-ɔ. 7 Jue kan o be sa nun wie. Ɔ maan kɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ yra su’n, ɔ seli be kɛ be fa cɛcɛ sran mun. 8 Be dili yɛ be ku yili. Kpɛkun be isali i sinsin ng’ɔ kali’n, ɔ yili gbogbo dandan nso. 9 Be nga be dili’n, be ti yasua kɔe akpi nnan (4.000). I sin’n, ɔ mannin be atin naan b’a wɔ. 10 Be ja nun lɛ’n, ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ mun be fali alie’n, be ɔli Dalimanita mɛn’n nun lɔ. 11 Kɛ be juli lɔ’n, Farizifuɛ’m be nin i boli akplowa silɛ bo. Be waan bé sɛ́ i nían. I sɔ’n ti’n, be seli i kɛ ɔ yi atrɛ kun m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n kle be. 12 I sɔ’n ti’n, i wla boli i wun, naan w’a se kɛ: “?Ngue ti yɛ blɛ nga nunfuɛ’m be kunndɛ atrɛ-ɔ? Nanwlɛ, n se kɛ be su yiman atrɛ fi kleman blɛ nga nunfuɛ mun.” 13 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ yacili be lɛ, ɔ ko fuli alie’n nun ekun. Kpɛkun ɔ ɔli nzue’n i bue kun lɔ. 14 Sanngɛ be wla fili, b’a faman kpanwun, saan kpanwun kunngba cɛ yɛ ɔ o be sa nun alie’n nun-ɔn. 15 Ɔ wlali be su nun kpa kɛ: “Maan amun ɲin tran su. Amun nian amun wun Farizifuɛ’m be kpanwun ayre’n, ɔ nin Erɔdu i kpanwun ayre’n, be lika.” 16 I sɔ’n ti’n akplowa tɔli be afiɛn, kpanwun m’ɔ nunman be sa nun’n ti. 17 Kɛ ɔ wunnin i sɔ’n, ɔ usali be kɛ: “?Ngue ti yɛ kpanwun mɔ amun lemɛn i’n ti’n, amun su si akplowa-ɔ? ?Amun wunman ndɛ nga n kannin’n i wlɛ? ?Amun awlɛn’n te kete? 18 ‘Amun le ɲinma, sanngɛ amun wunman ase. Yɛ amun le su, sanngɛ amun timan sa.’ ?Amun wla w’a fi su? 19 ?Kɛ n bubuli kpanwun nnun’m be nun, mɔ yasua akpi nnun (5.000) be dili’n, i sinsin nga amun isali’n, ɔ yoli gbogbo nɲɛ?” Be tɛli i su kɛ: “Gbogbo blu-nin-nɲɔn (12).” 20 “?Yɛ kɛ n bubuli kpanwun nso’m be nun mɔ yasua akpi nnan (4.000) be dili’n, i sinsin nga amun isali’n, ɔ yili gbogbo dandan nɲɛ?” Be tɛli i su kɛ: “Gbogbo nso.” 21 Yɛ ɔ usali be kɛ: “?Amun nin-a wunmɛn i wlɛ?” 22 Kɛ be juli Bɛtsaida lɔ’n, sran’m be fali bian kun mɔ i ɲin ti siwa’n be blɛli i. Kpɛkun be srɛli i kpa kɛ ɔ kɛn i. 23 Ɔ maan ɔ trali aɲinsifuɛ’n i sa’n, kpɛkun ɔ nin i be fin klɔ’n nun fiteli. Ɔ tili i nuan nzue tɛli i ɲinma’m be su. I sin’n, ɔ fɛli i sa’n fuɛli i su, kpɛkun ɔ usɛli i kɛ: “?A wun like?” 24 Bian’n ukeli i ɲin, kpɛkun ɔ tɛli i su kɛ: “N wun sran mun. Sanngɛ be ti kɛ waka wie mun yɛ be su nanti sa.” 25 Ɔ fɛli i sa fuali bian’n i ɲinma’m be su ekun. Kpɛkun ɔ wunnin ase kpa. Ɔ yoli juejue, ɔ maan ɔ kwla wunnin ase weiin. 26 I sin’n, ɔ mannin bian’n i atin kɛ ɔ wɔ awlo. Sanngɛ ɔ seli bian’n kɛ: “Nán wlu klɔ’n nun.” 27 Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be jasoli lɛ be ɔli Sezare-Filipu mɛn’n i klɔ’m be su. Kɛ bé kɔ́’n, ɔ usali i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ: “?Sran’m be waan wan yɛle min?” 28 Be seli i kɛ: “Be waan Zan Batɛmun yofuɛ’n yɛle wɔ. Sanngɛ wie’m be kusu be waan Eli yɛle wɔ, yɛ wie mun ekun be waan Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be nun kun yɛle wɔ.” 29 Kpɛkun ɔ usali be kɛ: “?Yɛ amun bɔbɔ amun li? ?Amun waan wan yɛle min?” Piɛli tɛli i su kɛ: “Klisi’n yɛle wɔ.” 30 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ wlali be su nun kpa kɛ nán be kan kle sran fi. 31 Asa ekun’n, ɔ seli be kɛ Sran wa’n wá wún ɲrɛnnɛn kpanngban. Kpɛkun kpɛnngbɛn mun nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun ɔ nin mmla klɛfuɛ* mun, be su sɔmɛn i nun, kpɛkun bé kún i. Sanngɛ i cɛn nsan su’n, ɔ́ cɛ́n nguan. 32 W’a fiaman ndɛ sɔ’n su. Ɔ yiyili nun weinwein kleli be. Sanngɛ Piɛli fɛ i ɔli aamiɛn naan w’a ko ijɔ i. 33 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ kpɛli i ɲin niannin i sɔnnzɔnfuɛ mun. Kpɛkun ɔ ijɔli Piɛli. Ɔ seli i kɛ: “Sin min sin lɔ, Satan! Afin akunndan nga a bu’n, ɔ timan Ɲanmiɛn liɛ’n su. Sanngɛ klɔ sran akunndan yɛ a bu-ɔ.” 34 Ɔ seli sran mun nin i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be wunnge i wun lɛ. Kpɛkun ɔ seli be kɛ: “Sɛ sran kun waan ɔ́ sú min su’n, maan ɔ klɛn i wun yɛ maan ɔ fɛ i ɲrɛnnɛn waka’n* naan ɔ su min su titi. 35 Afin sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i nguan’n, i nguan’n fí i sa. Sanngɛ sɛ min nin jasin fɛ’n ti’n, sran kun i nguan’n fi i sa’n, ɔ́ ɲɛ́n i ekun. 36 ?Nanwlɛ, sɛ sran kun ɲan mɛn’n nun ninnge’m be ngba, naan sanngɛ ɔ wu’n, nn like yɛ ɔ yoli-ɔ? 37 ?Nguan ɲanlɛ ti’n, ngue yɛ sran kun kwla man-ɔn? 38 Afin mɛn nga mɔ i nunfuɛ’m be kpɔci Ɲanmiɛn mɔ be yo sa tɛ nun yɛ’n i nun’n, sran nga ɲannzuɛn kun i min nin min ndɛ’n ti’n, blɛ mɔ Sran wa’n kusu nin i Si i aɲrunɲan’n bá mɔ Ɲanmiɛn i anzi’m bé sú i su’n, ɲannzuɛn wá kún i sran sɔ’n i wun wie.”


?Like nga be flɛ i Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n yɛle Klist i afuɛ 1.000 famiɛn dilɛ’n? | Biblu’n Kle\n?KƐ BE kan Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n ndɛ’n ɔ liɛ’n a bu i sɛ? Sran kpanngban be bu i kɛ sran akpinngbin kpanngban bé sín Ɲanmiɛn i bia’n i ɲrun lɛ kunngunngun. Kpɛkun lɛ’n, ɔ́ dí sran’m be jɔlɛ be tinuntinun. Bé yrá sran wie’m be su, ɔ maan bé trán ɲanmiɛn su lɔ, kpɛkun be onga nga ɔ́ bú be fɔ’n, bé kɔ́ ɲrɛnnɛn lika kun nun. Sanngɛ, blɛ sɔ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ nin akunndan sɔ’n be sansan be wun dan. Kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kán blɛ sɔ’n i ndɛ’n, ɔ fa sunnzunman like sroesroe. Sanngɛ, ɔ fa sunnzun aklunjuɛ dilɛ nin ninnge’m be siesielɛ’n uflɛ i blɛ.\nSa Nglo Yilɛ 20:11, 12 nun’n, Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n i su ndɛ nga akoto Zan kan yɛ’n. I waan: ‘N wunnin bia ufue dan kun ɔ nin sran ng’ɔ ti su’n. Asiɛ’n nin ɲanmiɛn su lɔ’n be wanndili sran sɔ’n i ɲrun, b’a wunman be kun. Yɛ n wunnin be nga be wuli’n, sɛ be le ɲrun o, sɛ be leman ɲrun o, be jinjin bia’n ɲrun lɛ. Be trɛli fluwa wie’m be nun. Yɛ be trɛli kun ekun nun, i yɛ ɔ ti nguan fluwa’n niɔn. Be niannin fluwa’m be nun, be wunnin sa nga be mɔ be wuli’n be yoli’n, i su yɛ be jran be dili be jɔlɛ’n niɔn.’ ?Sanngɛ, wan yɛle Jɔlɛ Difuɛ nga be kɛn i ndɛ lɛ’n?\nƝanmiɛn Zoova yɛ ɔ ti sran’m be Jɔlɛ Difuɛ’m be nun dan kpafuɛ’n niɔn. Sanngɛ, ɔ fali junman sɔ’n wlali sran uflɛ sa nun. Kɛ nga Sa Nga Be Yoli’n 17:31 fa kan’n sa’n, Pɔlu waan Ɲanmiɛn w’a ‘sie cɛn kun mɔ sɛ cɛn sɔ’n ju’n, ɔ maan bé fá sran’n mɔ be o mɛn’n nun’n be kwlaa bá sran m’ɔ sieli i’n i ja su, ɔ́ dí jɔlɛ’m be weinwein.’ Sran nga be sieli i Jɔlɛ Difuɛ’n yɛle Zezi Klist mɔ Ɲanmiɛn cɛnnin i’n. (Zan 5:22) ?Sanngɛ, blɛ benin nun yɛ Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n ɔ́ bó i bo ɔ? ?Yɛ ɔ́ dí blɛ nɲɛ?\nSa Nglo Yilɛ fluwa’n kle kɛ, kɛ Armagedɔn alɛ’n ko wie’n, mɔ Satan i mɛn’n ko nunnun’n, yɛ Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n bó i bo ɔ. * (Sa Nglo Yilɛ 16:14, 16; 19:19–20:3) Kɛ Armagedɔn’n ko wie’n, bé wlá Satan nin i mmusu’m be bisua kunman dan mɔ be wunmɛn i bo’n, i nun. Blɛ sɔ nun’n, sran 144.000 mɔ be bo be dunman like nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mán Zezi’n i nun wie’n, bé yó jɔlɛ difuɛ yɛ ‘be nin Klist bé dí famiɛn afuɛ akpi.’ (Sa Nglo Yilɛ 14:1-3; 20:1-4; Rɔmfuɛ Mun 8:17) Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n, ɔ timan like kun mɔ bé kplí bé yó, m’ɔ́ dí dɔ 24 ɔn. Sanngɛ, ɔ́ dí afuɛ akpi kun.\nAfuɛ akpi sɔ nun’n, Zezi ‘wá dí be nga be wuli’n nin be nga be ɲin o su’n be ndɛ.’ (2 Timote 4:1) ‘Be nga be ɲin o su’n,’ yɛle “sran kpanngban kpa” nga bé fín Armagedɔn nun fíte’n. (Sa Nglo Yilɛ 7:9-17) Akoto Zan kusu ‘wunnin be nga be wuli’n, be jinjin [jɔlɛ dilɛ] bia’n ɲrun lɛ.’ Kɛ nga Zezi fa tɛli i ti nda’n sa’n, ‘be kwlaa nga be o ndia nun’n, bé tí i nɛn, yɛ bé fín ndia’n nun fíte.’ (Zan 5:28, 29; Sa Nga Be Yoli’n 24:15) ?Sanngɛ, ngue like yɛ bé jrán su bé dí sran’m be kwlaa be jɔlɛ ɔ?\nKɛ nga like mɔ akoto Zan wunnin i aolia nun’n fa kle’n sa’n, ‘be trɛli fluwa wie’m be nun,’ kpɛkun ‘be wunnin sa nga be mɔ be wuli’n be yoli’n, i su yɛ be jran be dili be jɔlɛ’n niɔn.’ (Sa Nglo Yilɛ 20:12) ?Ninnge nga sran’m be yoli be laa’n, yɛ be klɛli be fluwa sɔ’m be nun ɔn? Cɛcɛ, nán ninnge nga sran’m be yoli be laa’n be su yɛ bé jrán bé dí be jɔlɛ ɔ. ?Wafa sɛ yɛ e kwla si sɔ ɔ? Afin, Biblu’n se kɛ: ‘Kɛ sran’n ko wu’n, i ndɛ nunman sa tɛ yolɛ nun kun.’ (Rɔmfuɛ Mun 6:7) Bé núnnún be nga bé cɛ́n be’n, be sa tɛ mun kwlaa kpan. Ɔ maan, fluwa sɔ’m be ti Ɲanmiɛn i mmla uflɛ wie mun ekun be nzɔliɛ. I be nga bé fín Armagedɔn nun fíte’n nin o, i be nga kusu mɔ bé cɛ́n be’n nin o, kɛ ɔ ko yo naan sran akpasua nɲɔn sɔ’m b’a kwla ɲan anannganman nguan’n, Zoova i mmla mɔ i wie yɛle nga ɔ́ wá yí be nglo afuɛ akpi’n nun’n, ɔ fata kɛ be nian be su nanti. I sɔ ti’n, ninnge nga sran sɔ’m bé yó be Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n nun’n, i su yɛ bé jrán bé dí be jɔlɛ’n niɔn.\nJɔlɛ Dilɛ Cɛn’n mán sran akpinngbin kpanngban be atin naan b’a kwla bo Ɲanmiɛn klun sa’n i suanlɛ’n i bo, naan b’a nian su b’a nanti. I sɔ’n kle kɛ, bé wá dí like klelɛ junman dan kpa kun. Ɔ maan, sran’m bé ‘kpɛ́ mmla’n i su falɛ’n i sin atin.’ (Ezai 26:9) Sanngɛ, nán sran ngba yɛ bé kúnndɛ kɛ bé nían Ɲanmiɛn klun sa’n su bé nánti ɔ. Ezai 26:10 se kɛ: ‘Sanngɛ sɛ sran’m be si klunwifuɛ’m be aunnvuɛ’n, kpɛkun klunwifuɛ sɔ’m be suanman like ng’ɔ fata kɛ be yo’n i yolɛ. Sa ng’ɔ timɛn i nuan su’n yɛ be yo i asiɛ’n su ɔ. Yɛ Zoova, be wunman ɔ Kpli mɔ a ti’n.’ Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n nun’n, bé núnnún sa tɛ yofuɛ sɔ mun mlɔnmlɔnmlɔn.\nKɛ afuɛ akpi kun Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n ko wie’n, be nga bé fíte nun’n bé ‘cɛ́n,’ yɛle kɛ bé káci sran mɔ fɔ kaan sa nunman be nun’n. (Sa Nglo Yilɛ 20:5) Ɔ maan, Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n yó maan sran’m bé sá be sin yó kɛ i bo bolɛ nun mɔ fɔ nunman sran’m be nun’n sa. (1 Korɛntfuɛ Mun 15:24-28) I sin’n, bé wá sá be kasiɛn su nían. Bé yí Satan i bisua’n nun fíte, kpɛkun bé mɛ́n i atin kɛ ɔ laka sran mun, be lakalɛ kasiɛnfuɛ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. (Sa Nglo Yilɛ 20:3, 7-10) Be nga bé jrán kekle’n, bé ɲán nda nga Ɲanmiɛn tali sran mun’n, m’ɔ o Biblu’n nun’n i su kpɛnlɛ’n, i su mmlusuɛ. Nda sɔ’n yɛ: ‘Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán su tititi.’ (Jue Mun 37:29) Nanwlɛ, Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n ɔ́ yó sran ndɛnmanfuɛ’m be kwlaa be su yralɛ cɛn!\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Nian Étude perspicace des Écritures, volume 1, bue 1073-1074, nin volume 2 bue 63-64, ɔ nin Maan e su Ɲanmiɛn Kpli i ndɛ tre 20, mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n be nun, naan wun Armagedɔn’n i su ninnge wie mun ekun.


Afuɛ 2021, Sasafuɛ Tranwlɛ’n, No. 3 | ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 3 2021 | ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\n?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye? Fluwa nga nun’n é wá kán ninnge nga sran’m be bu i kɛ sɛ be yo’n be liɛ yó ye’n, be nun wie’m be ndɛ. Asa ekun’n, é wá kán like kunngba cenje ng’ɔ kwla uka e naan e liɛ w’a yo ye sakpa’n i ndɛ wie.\nSran kwlakwla kunndɛ kɛ i liɛ yo ye\n?Kɛ sa’m be ka lɛ be tɔ e su’n, ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a fite nun-ɔn?\n?Sran kun annzɛ like wie yɛ ɔ siesie e ɲrun lɔ sa mun-ɔn?\nSran sunman be kɔ wunnzue yifuɛ nin be nga be ti wun ase’n be sin. Asa’n, be sɔ be nannan nga be wuli’n yɛ be lafi su kɛ kɛ sran wu’n be wu i ekun. Afin be bu i kɛ sran kun annzɛ like wie yɛ ɔ siesie be ɲrun lɔ sa mun-ɔn.\n?Suklu dan dilɛ’n annzɛ sika kaka ɲanlɛ’n kwla yo maan e liɛ yo ye?\nSran kaka be wunnin i wlɛ kɛ suklu dan dilɛ’n nin sika kaka ɲanlɛ’n be ngunmin be kwlá yoman naan be liɛ w’a yo ye.\n?Sɛ e ti sran kpa’n e liɛ yó ye?\nSɛ e ti sran kpa’n, i sɔ’n ti kpa. Sanngɛ i sɔ’n ngunmin kwlá yoman naan e liɛ w’a yo ye.\n?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan e liɛ w’a yo ye-ɔ?\nKpɛ sunman’n kɛ e waan é fá ajalɛ’n, e usa sran kun mɔ i kpɛnngbɛn tra e’n annzɛ ɔ si ngwlɛlɛ kpa’n i ngwlɛlɛ afɛ. I wafa kunngba’n, sɛ e fa afɔtuɛ nga Sran kun m’ɔ ti kpɛnngbɛn kpɛkun ɔ si ngwlɛlɛ tra sran kwlaa’n ɔ man e’n su’n, e liɛ yó ye.\nLike nga a kwla yo naan ɔ liɛ w’a yo ye’n\n?Like sɔ’n yɛle benin?\nLike ng’ɔ kwla uka e naan e liɛ w’a yo ye’n\n?Kɛ a niɛn i sa’n ngue yɛ ɔ kwla uka e naan e liɛ w’a yo ye-ɔ?\nNo. 3 2021 | ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\nFa man sran Fa man sran SASAFUƐ TRANWLƐ'N ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\n?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N ?É yó sɛ naan e liɛ w’a yo ye?


2 Korɛntifuɛ Mun 4 | Online Bible | New World Translation\n2 Korɛntifuɛ Mun 4:1-18\nJasin fɛ’n ti kɛ kannin sa, ɔ kpaja (1-6)\nBe nga be lafiman Ɲanmiɛn su’n be ɲin ti siwa (4)\nSɛ mɔ fa yɛ be fa wuli’n, like kpa o nun (7-18)\n4 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yoli e ye m’ɔ fali junman sɔ’n wlali e sa nun’n ti’n, e yacimɛn i dilɛ. 2 E wlali ɲannzuɛn sa mɔ be yo be nvialiɛ nun’n be ase. Yɛ e nantiman gblɛ nun, kpɛkun e kpɛman Ɲanmiɛn i ndɛ’n wun, sanngɛ e kɛn i weinwein. I lɛ nun’n, e kle sran’m be kwlaa be ajalɛ kpa Ɲanmiɛn ɲrun. 3 Sɛ jasin fɛ nga e bo’n te o bui bo’n, nn be nga be su mlin’n be ɲrun yɛ ɔ te o bui bo-ɔ. 4 Afin mɛn* nga i ɲanmiɛn’n sili sran sɔ mɔ be lafiman Ɲanmiɛn su’n be ɲin, naan b’a kwlá wunman Klisi m’ɔ yi wafa nga Ɲanmiɛn ti’n i nglo’n i jasin fɛ m’ɔ ti kɛ kannin sa’n i kpajalɛ’n. 5 Afin kɛ é bó jasin’n, e kanman e bɔbɔ e ndɛ. Sanngɛ e kan Zezi Klisi i ndɛ e se kɛ ɔ ti e Min. Yɛ e kan kɛ Zezi ti’n, e ti amun kanga. 6 Afin Ɲanmiɛn bɔbɔ seli kɛ: “Maan kannin’n kpaja aosin’n nun.” I yɛ ɔ yoli maan kannin’n kpajali e awlɛn’n nun-ɔn. Yɛ kannin sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn i silɛ’n yoli dan Klisi ti. 7 Kannzɛ e ti kɛ sɛ mɔ fa yɛ be fa wuli’n sa’n, sanngɛ like kpa o e nun. Ɔ maan ɔ ti weiin kɛ wunmiɛn ng’ɔ o e nun m’ɔ tra klɔ sran liɛ’n, ɔ fin Ɲanmiɛn, ɔ finman e bɔbɔ. 8 Be mian e kplɔlɔlɔ, sanngɛ nán kɛ e kwlá kanman e wun-ɔn. E akunndan’n sanngan, sanngɛ e kwla fite nun.* 9 Be kle e ɲrɛnnɛn, sanngɛ Ɲanmiɛn yiman e ase. Be tɛ e ase, sanngɛ e wuman. 10 Cɛn kwlaa e wun ɲrɛnnɛn, yɛ e nguan’n wo wie nuan kɛ Zezi liɛ’n sa. Ɔ maan sran’m be wun kɛ sa nga be tɔli Zezi su’n, be tɔ e su wie. 11 Afin e mɔ e o nguan nun’n, Zezi ti’n e nguan’n wo wie nuan titi, kɛ ɔ ko yo naan e wunnɛn m’ɔ ti wie’n i liɛ’n w’a wun ɲrɛnnɛn kunngba nga Zezi wunnin i’n ti. 12 Ɔ maan e liɛ’n, wie’n nin e o nun, sanngɛ i sɔ’n yó maan amun liɛ’n amún ɲán nguan. 13 Ndɛ nga be klɛli’n yɛ: “N lafili Ɲanmiɛn su, i ti yɛ n ijɔli-ɔ.” E kusu e lafi Ɲanmiɛn su ti yɛ e ijɔ-ɔ. 14 Afin e si kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ cɛnnin Zezi’n, ɔ́ cɛ́n e kɛ ng’ɔ fa cɛnnin Zezi’n sa, kpɛkun ɔ́ fá e nin amun kɔ́ i wun lɔ. 15 Amun ti yɛ e yo ninnge kwlaa sɔ mun-ɔn, kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn i aklunye’n w’a yo dan w’a ɔ i ɲrun’n ti. Afin kɛ sran kpanngban be la Ɲanmiɛn ase’n, i sɔ’n yo maan Ɲanmiɛn ɲan ɲrun. 16 I sɔ’n ti’n, e yaciman Ɲanmiɛn i junman’n i dilɛ. Kannzɛ bɔbɔ e wunnɛn’n saci’n, sanngɛ kɛ aliɛ cɛ́n m’ɔ́ sán’n, nn sran wafa nga e ti e klun lɔ’n, ɔ́ yó uflɛ. 17 Afin ɲrɛnnɛn nga e wun i andɛ’n, ɔ su cɛman, yɛ ɔ ti kaan sa. Sanngɛ ɔ́ yó maan aɲrunɲan nga é ɲɛ́n i’n, ɔ́ yó dan* kɔ́ i ɲrun titi, yɛ ɔ su wieman le. 18 I sɔ’n ti’n, e faman e ɲin e sieman ninnge nga e wun be’n be su, sanngɛ e fa e ɲin e sie ninnge nga e wunman be’n be su. Afin ninnge nga e wun be’n be cɛman. Sanngɛ ninnge nga e wunman be’n bé ká lɛ tititi.\n^ Annzɛ “e wla boman.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “nɔnnin.”\n2 Korɛntifuɛ Mun 4


JW Klistfuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i siesielɛ afuɛ 2018, Fevrie 26–Marsi 4\nJue 121 yɛ srɛlɛ\n“Maan e nian e wun su naan e bɔbɔ, annzɛ sran uflɛ w’a tɔman”: (Min. 10)\nMt 18:6, 7—Ɔ fataman kɛ e ti’n, e niaan kun tɔ. (nwtsty i nun ndɛ nga be yiyili be nun mun: “yɛbuɛ nin dan kun.” Yɛ foto ng’ɔ suan “yɛbuɛ nin,” ɔ nin “yɛbuɛ nin dan” be su ndɛ’n.)\nMt 18:8, 9—Like kwlaa ng’ɔ kwla yi e ase’n, ɔ fata kɛ e nian e wun su i lika. (nwtsty i nun ndɛ nga be yiyili nun’n: “Gehenna,” nin ndɛ’m be bo tulɛ lika’n, “Gehenna”)\nMt 18:10—Sɛ e ti’n sran’m be tɔ’n, Zoova si nun. (nwtsty i ndɛ nga be yiyili nun’n: be nyin ta min Si m’ɔ o nyanmiɛn su lɔ’n; w10-F 1/11 16)\nMt 18:21, 22—?Kpɛ nɲɛ yɛ e kwla yaci e niaan’n i wun sa cɛ i-ɔ? (nwtsty i nun ndɛ nga be yiyili nun’n: “kpɛ ableso fa nso”)\nMt 19:7—?Ngue ti yɛ sran ng’ɔ yrɛ i yi’n, ɔ fata kɛ ɔ mɛn i “fluwa b’ɔ kle kɛ w’a yrɛ” i’n niɔn? (nwtsty i nun ndɛ nga be yiyili nun’n: “fluwa b’ɔ kle kɛ w’a yrɛ,” nin foto’n ng’ɔ suan “fluwa b’ɔ kle kɛ w’a yrɛ” su ndɛ’n.)\nBiblu’n nun kannganlɛ: (Min. 4) Mt 18:18-35\nSran’n i osu nianlɛ nɲɔn su’n: (Min. 3) Nian wafa nga e nin sran mun e kwla koko yalɛ’n su di ɔ junman’n.\nSran’n i osu nianlɛ nsan su’n: (Min. 3) Fa Biblu’n nun ndɛ mma nga a klo’n, yɛ fa fluwa nga e fa kle sran’m be Biblu’n nun like’n kun mɛn i.\nBiblu’n nun like klelɛ: (Min. 6) bh 25-26 § 18-20—Wafa nga á yó naan ndɛ’n w’a kan like suanfuɛ’n i awlɛn’n, yi i nglo.\nNán maan e dunman nun ti’n, sran kun tɔ (2Ko 6:3): (Min. 9) Bo video’n. (Ɔ o JW Library > EVÈNEMENTS ET DISCOURS nun.)\nMarsi i le 3 su’n, é bó sran’m be yialɛ bo naan be tran e Wla kpɛnlɛ cɛn’n i bo: (Min. 6) Ijɔlɛ. Ɔ taka afuɛ 2016 Fevrie Klistfuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa i bue 8 su. I flɛlɛ’n yɛ: Yia ɔ jasin bowlɛ nun sran’m be kwlaa naan be tran e Wla kpɛnlɛ cɛn’n aɲia’n i bo! Fluwa nga é fá yía sran mun’n, man nzrafuɛ’m be kunngunngun. Yɛ fa be ɲin sie i nun ndɛ’n su. Tin su kpa kɛ afuɛ 2018 nun’n, lemɔcuɛ ng’ɔ bo i bo Marsi i le 19 su’n, i nun yɛ é tíe nzra nun ijɔlɛ ngunmin kun’n niɔn. Kosan nga ijɔlɛ’n taka su’n yɛ: “?Wan yɛle Zezi Klist?” I sɔ’n yó maan sran’m be wun blíblí be kɛ bé trán e Wla kpɛnlɛ cɛn’n i bo. Ajalɛ nga an fali naan an sa w’a sin w’a yia an jasin bowlɛ’n, kɛn i ndɛ.\nAsɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ: (Min. 30) lv ndɛ tre 4 § 1-7\nJue 133 yɛ srɛlɛ\nKlistfuɛ mun nin be junman’n afuɛ 2018 Fevrie 26–Marsi 4 aɲia’n i siesielɛ


Zezi o Galile Jenvie’n i nuan lɔ | Wafa nga Zezi nantili’n\nZEZI FITELI I AKOTO’M BE ƝRUN GALILE JENVIE’N I NUAN LƆ\nƆ FATA KƐ PIƐLI NIN AKOTO ONGA’M BE NIAN ZEZI I BUA BA’M BE LIKA\nNnɔsua kasiɛn nga Zezi nin i akoto’m be trannin likawlɛ’n, ɔ seli be kɛ: “Kɛ be ko cɛn min’n, ń dún mmua amun ɲrun Galile lɔ.” (Matie 26:32; 28:7, 10) I sɔ’n ti’n, kɛ Zezi cɛnnin nguan’n, i sɔnnzɔnfuɛ kpanngban be ɔli Galile. ?Ngue yɛ be ɔli i yolɛ lɔ-ɔ?\nKɛ be juli lɔ’n, cɛn kun’n, Piɛli seli akoto’m be nun nsiɛn kɛ: “N su kɔ jue tralɛ.” Be kusu be seli i kɛ: “É kɔ́ wie.” (Zan 21:3) Be ɔli, sanngɛ kɔnguɛ sɔ’n nun’n, b’a ɲanman like fi. Kɛ aliɛ wá cɛ́n’n, Zezi wa jrannin cenje’n su lɛ. Sanngɛ i akoto’m b’a wunmɛn i wlɛ. Ɔ seli be kɛ: “?Mantuan mun, amun le like be di?” Be tɛli i su kɛ: “Cɛcɛ-o!” Ɔ seli be kɛ: “Amun gua lala’n alie’n i fama su, i liɛ’n amún ɲán wie.” (Zan 21:5, 6) Kɛ be guali lala’n, b’a kwlá manman su b’a siemɛn i alie’n nun, afin ɔ trali jue kpanngban kpa.\nZan seli Piɛli kɛ: “E Min’n niɔn.” (Zan 21:7) Kɛ Piɛli tili i sɔ’n, ɔ wlɛli i tralɛ dan’n m’ɔ yili naan w’a wɔ jue tralɛ’n. Kpɛkun ɔ tɔli jenvie’n nun. Lika nga be o lɛ’n nin cenje’n be afiɛn’n ti nun mɛtri kɔe ablangwlan (90). Piɛli wuɛli nzue’n lele juli cenje’n su lɔ. Akoto onga’m be liɛ’n, be fali alie’n. Sanngɛ b’a kwlá ɔman ndɛndɛ, afin jue’n yili lala’n.\nKɛ be juli cenje’n su lɛ’n, be wunnin “kɛ jue o sin su, kpɛkun kpanwun o lɛ wie.” Zezi seli be kɛ: “Amun fa jue nga amun trali be’n be nun wie bla.” Ɔ maan Piɛli cuɛnnin lala’n guɛli i cenje’n su lɛ. Jue nga be o nun’n be sɔnnin kpa, kpɛkun be ti dandan kpa. Be ti jue ya kun ablenun-nin-nsan (153). Zezi seli be ekun kɛ: “Amun bla be wa di like.” I sɔnnzɔnfuɛ’m be nun kun sa w’a kwlá usɛmɛn i kɛ: “?Wan yɛle wɔ?” Afin b’a wun i wlɛ kɛ Zezi-ɔ. (Zan 21:10-12) I kpɛ nsan su nga Zezi yí i wun nglo klé i sɔnnzɔnfuɛ mɔ be o likawlɛ’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ.\nZezi mannin be tinuntinun be kpanwun nin jue kɛ be di. Atrɛkpa’n ɔ niannin jue nga be trali be’n siin, kpɛkun ɔ usali Piɛli kɛ: “?Zan wa Simɔn, a klo min tra nga mun?” Zezi su usa Piɛli sɛ ɔ klo jue tralɛ’n tra junman nga Zezi kunndɛ kɛ ɔ di’n nin-o. Piɛli tɛli i su kɛ: “Ɛɛn min Min, a si kɛ n klo wɔ.” Ɔ maan Zezi seli i kɛ: “Man min bua ba’m be aliɛ.”—Zan 21:15.\nI kpɛ nɲɔn su’n, Zezi usali Piɛli kɛ: “?Zan wa Simɔn, a klo min?” Kɔlɛ kosan sɔ’n boli Piɛli nuan. Ɔ maan ɔ tɛli su juejue su kɛ: “Ɛɛn min Min, a si kɛ n klo wɔ.” Zezi tɛli i su ekun kɛ: “Nian min bua ba’m be lika.”—Zan 21:16.\nI kpɛ nsan su’n, Zezi usɛli i kɛ: “?Zan wa Simɔn, a klo min?” I lɛ’n nun’n, Piɛli seli i wun kɛ kɔlɛ Zezi bu i kɛ ɔ klomɛn i kpa. Ɔ maan ɔ seli weiin kɛ: “Min Min, a si sa kwlakwla. A si kɛ n klo wɔ.” Zezi seli i kɛ: “Man min bua ba’m be aliɛ.” (Zan 21:17) I lɛ’n kle kɛ ɔ fata kɛ be nga be kle Ɲanmiɛn i bua fa’n i atin’n, be nian bua fa sɔ’n i lika kpa.\nƝanmiɛn junman mɔ Zezi dili’n ti’n, be cili i kpɛkun be boboli i waka’n su. Zezi seli Piɛli kɛ ɔ́ wá wú ɲrɛnnɛn wie kɛ i sa. Zezi waan: “Nanwlɛ, ń kán klé wɔ kpa kɛ i nun nga a ti gbanflɛn kan’n, ɔ bɔbɔ yɛ a wlawla ɔ wun-ɔn. Yɛ lika kwlaa nga a klo kɛ á kɔ́’n, yɛ a kɔ-ɔ. Sanngɛ kɛ á wá yó oke’n, á wá tínngɛ ɔ sa’n nun, kpɛkun sran uflɛ wlá ɔ tralɛ, kpɛkun ɔ́ fá wɔ kɔ́ lika nga a kloman’n.” Zezi mɛnnin i afɔtuɛ kun ekun. Ɔ seli i kɛ: “Su min su titi.”—Zan 21:18, 19.\nPiɛli kpɛli i ɲin kpɛkun ɔ wunnin akoto Zan. Piɛli usali Zezi kɛ: “?Min Min, yɛ bian nga li? ?I liɛ’n yó sɛ?” Zezi klo akoto Zan kpa. ?I sɔ’n ti’n, ngue yɛ Zezi wá yó mɛ́n i-ɔ? Zezi tɛli Piɛli su kɛ: “?Sɛ ɔ ti min klun su kɛ ɔ ka lɛ lele naan m’an ba’n, ɔ ndɛ o nun sɛ?” (Zan 21:21-23) Ɔ fata kɛ Piɛli su Zezi su. Sanngɛ ɔ fataman kɛ ɔ yo sɔ sran’m be ti. Zan i su ndɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n, ɔ kle kɛ akoto’m be kwlaa bé wú ka naan Zan w’a wu. Asa ekun, aolia nun’n, Zan wá wún Zezi mɔ b’a sie i Famiɛn’n kɛ ɔ su ba.\nNanwlɛ, Zezi yoli ninnge kpanngban wie mun ekun. Sɛ ɔ ti kɛ be klɛli be ngba’n, nn be su kwlá sɔnman fluwa kpanngban kpa bɔbɔ su.\n?Ngue yɛ ɔ kle kɛ akoto’m b’a wunman like ng’ɔ fata kɛ be yo i Galile lɔ’n niɔn?\n?Galile Jenvie’n i nuan lɔ’n, ngue yɛ maan akoto’m be wunnin Zezi i wlɛ-ɔ?\n?Zezi waan ngue yɛ ɔ fata kɛ be nga be kle Ɲanmiɛn i bua fa’n i atin’n be yo-ɔ?\n?Zezi waan Ɲanmiɛn junman dilɛ’n ti’n, sa benin yɛ ɔ́ jú Piɛli su-ɔ?


Anzi Gabliɛli ko niannin Mali osu | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nBlɛ’m be jajalɛ\nFluwa mɔ e Anuannzɛ’n i Ɲrun difuɛ’m be klɛli e’n\nI su fitilɛ\nABƐLI ‘Ɔ wuli, sanngɛ ɔ te ijɔ’\nNOWE ‘Ɔ nin Ɲanmiɛn be nuan sɛ’\nABRAAMU Be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si’n\nRITI “Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ”\nRITI “A ti bla kpa”\nANI Ɔ kɛnnin i su sa’n kwlaa kleli Ɲanmiɛn\nSAMIƐLI Kɛ ‘ɔ́ dí Zoova i junman’n kɔ́’n, nn ɔ́ ɲín kɔ́’\nSAMIƐLI Blɛ kekle nun’n w’a kpɔnzɔman\nABIGAILI Ɔ fa ngwlɛlɛ nantili\nELI Ɔ kplili Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i ti\nELI Ɔ tran minndɛli\nELI I Ɲanmiɛn’n wlɛli i fanngan\nZONASI Ɔ fɔnnin, sanngɛ ɔ wa kacili i sa\nZONASI Zoova kleli i sran aunnvuɛ silɛ\nƐSTƐLI Ɔ kplili Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m be ti\nƐSTƐLI Ɔ fali ajalɛ ngwlɛlɛ su nin yakpa su yɛ ɔ klɛnnin i wun mannin\nMALI ‘Min yɛ, n ti Zoova i afanniɛn’\nMALI Ɔ ‘buli ndɛ ng’ɔ tili’n be akunndan’\nZOZƐFU Ɔ yoli siɛ kpa, yɛ ɔ suli Ɲanmiɛn nanwlɛ su\nMARTI ‘N si kɛ wɔ yɛ a ti Klist’n niɔn’\nPIƐLI Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó yakpa naan ɔ́ láfi Ɲanmiɛn su kpa\nPIƐLI Ɔ jrannin kekle sa’m be ɲrun\nPIƐLI Ɔ wunnin kɛ e Min’n yaci sran i wun sa cɛ i\nFluwa’n i atabo\nAmun lafi Ɲanmiɛn su kɛ be sa\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Féroïen Ga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes italienne Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malayalam Malgache Maltais Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Norvégien Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Roumain Russe Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Venda Vietnamien Waray-Waray Wawle Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nNDƐ TRE BLU NIN NSO\n‘Min yɛ, n ti Zoova i afanniɛn’\n1, 2. (a) ?Wafa sɛ yɛ aofuɛ kun yoli Mali i like ɔ? (b) ?Ajalɛ benin i falɛ yɛ w’a mian Mali i sa ɔ?\nAOFUƐ kun su wlu Mali i awlo lɔ. Kɛ ɔ́ wlú lɔ’n nn Mali níɛn i siin. Ɔ usaman Mali i si osu, ɔ usaman i nin kusuman i osu. Sanngɛ i bɔbɔ ba’n yɛ aofuɛ’n bɛli i wun wunlɛ ɔ. Mali si kɛ nán Nazarɛtifuɛ ɔ, afin klɔ kaan sɔ’n su’n, aofuɛ fiaman. Aofuɛ nga liɛ’n, ɔ ti i liɛ ngunmin. Wafa nga ɔ yoli Mali i like’n, ɔ boli Mali i nuan. Ɔ seli i kɛ: “Ɔ liɛ su ti ye! Maan [Zoova] jran ɔ sin!”—An kanngan Lik 1:26-28.\n2 Biblu’n kle e kɛ Mali ti Eli i wa, naan ɔ tran Galile klɔ nga be flɛ i Nazarɛti’n i su lɔ. Kɛ bé bó i ndɛ’n su Biblu’n nun’n nn ɔ su wa fa ajalɛ cinnjin kpa kun. Zozɛfu m’ɔ timan aɲanbeunfuɛ’n, mɔ sanngɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa’n, w’a bo i soman. Ɔ maan Mali i klun lɔ’n, ɔ si kɛ ɔ nin Zozɛfu be su tranman pɔɔ nun, naan ɔ́ súɛn i wun’n i bo, naan be ta be mma mun. Sanngɛ be o lɛ o, kpɛkun aofuɛ sɔ’n wa fali Ɲanmiɛn i ndɛ kun fuli i nun. Ndɛ sɔ’n káci Mali i mɛn dilɛ’n mlɔnmlɔn.\n3, 4. ?Sɛ e kunndɛ kɛ é sí Mali’n, ndɛ fanunfanun benin mun yɛ ɔ fata kɛ e kpalo be ɔ? ?Yɛ ngue su yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie ɔ?\n3 Biblu’n w’a kanman Mali i su ndɛ kpanngban. Ɔ boli i afinliɛ’n nin i nzuɛn’n be su kpe kan. Kpɛkun w’a kanman i sran waka’n i ndɛ mlɔnmlɔn. I sɔ’n bo sran kaka nuan. Sanngɛ Mali i su ndɛ ng’ɔ o Ɲanmiɛn i Ndɛ’n nun’n, ɔ kle e i su like cinnjin kpa wie mun.\n4 Mɛn’n nun Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be nun’n, be yi Mali i waka sran, be kɛn i su ndɛ fanunfanun wie mun, yɛ be flɛ bla wun ase kanfuɛ sɔ’n kɛ “Ɲanmiɛn i nin,” annzɛ “ɲanmiɛn su lɔ famiɛn bla.” Sɛ e waan é sí Mali kpa’n, ɔ fataman kɛ e fa e su e sie i su ndɛ fanunfanun nga be kan’n be bo. Ndɛ nga Biblu’n kan’n, i su yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie ɔ, afin ɔ kan Mali i Ɲanmiɛn sulafilɛ kpa’n i ndɛ, yɛ ɔ kle e wafa nga e kwla niɛn i ajalɛ’n su’n.\nAnzi kun bali Mali i wun wunlɛ\n5. (a) ?Kɛ Gabliɛli yoli Mali i like’n, ngue yɛ wafa nga Mali i wun yoli i’n, ɔ kle e ɔ? (b) ?Afɔtuɛ cinnjin benin yɛ Mali i ajalɛ’n man e ɔ?\n5 Aofuɛ ng’ɔ bali Mali i wun wunlɛ’n, nán klɔ sran ɔn. Anzi Gabliɛli ɔ. Kɛ ɔ seli Mali kɛ ‘i liɛ su ti ye’n’ Mali i ‘akunndan’n sanngannin.’ Ɔ wunman sa nga ti yɛ ɔ yo i like kɛ ngalɛ sa’n i wlɛ. (Lik 1:29) ?Wan ɲrun yɛ Mali i liɛ w’a yo ye ɔ? Ɔ bumɛn i kɛ i wiengu klɔ sran’m be nun yɛ i liɛ w’a yo ye ɔ. Nga anzi’n su kan’n yɛle kɛ Mali i liɛ w’a yo ye Ɲanmiɛn Zoova i ɲrun. I sɔ’n ti Mali i cinnjin kpa. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó Zoova i awlɛn su sran, sanngɛ w’a semɛn i wun kɛ Ɲanmiɛn w’a dun mmua bu i sran laa. Mali i ajalɛ sɔ’n kle e kɛ sɛ e kunndɛ kɛ é yó Ɲanmiɛn i awlɛn su sran’n, nán maan e tu e wun e se kɛ w’a dun mmua w’a bu e sran laa. I liɛ’n, é klé kɛ e wun ndɛ cinnjin kpa kun i wlɛ. Ndɛ sɔ’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn nin be nga be tu be wun mun’n be lɛ i, sanngɛ ɔ klo aenvuɛfuɛ mun yɛ ɔ yo be ye.—Zak 4:6.\nMali w’a semɛn i wun kɛ Ɲanmiɛn w’a dun mmua bu i sran laa.\n6. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn dili Mali i nɛnnɛn ɔn?\n6 Mali i wun ase kanlɛ sɔ’n úkɛ i kpa, afin anzi’n yili i nglo kleli i kɛ Ɲanmiɛn su wa di i nɛnnɛn. Ɔ yiyili nun kɛ ɔ́ wá wú ba kun, yɛ ba sɔ’n ɲán ɲrun trá asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa. Gabliɛli seli kɛ: “[Zoova] ɔ́ fɛ́ i nannan David bia’n mɛ́n i. Ɔ́ síe Zakɔb awlo’n, yɛ ɔ́ ká be osu’n nun tititi.” (Lik 1:32, 33) Mali si kɛ Ɲanmiɛn boli Davidi i kasiɛ w’a di afuɛ akpi tra su. Ɔ seli Davidi kɛ i anunman kun ɔ́ wá síe klɔ sran mun tititi. (2 Sam. 7:12, 13) Ɔ maan ba ng’ɔ́ wá wú i’n, i yɛ ɔ́ yó Mɛsi mɔ Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ’m be ɲin o i sin w’a cɛ’n niɔn.\nAnzi Gabliɛli seli Mali kɛ Ɲanmiɛn su wa di i nɛnnɛn.\n7. (a) ?Mali i su ndɛ benin yɛ kosan nga ɔ usali’n ɔ kle e ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Mali i ajalɛ’n kwla man andɛ gbanflɛn nin talua mun ɔn?\n7 Anzi’n seli Mali ekun kɛ bé flɛ́ ba sɔ’n kɛ “Nyanmiɛn bɔ like fi nun-mɛn i sin’n i Wa.” ?Sanngɛ klɔ sran kun wu Ɲanmiɛn i Wa’n ɔ yo ye? ?I kpa bɔbɔ’n, kɛ mɔ Mali nin Zozɛfu be nin a jaman’n niɔn, ɔ́ yó sɛ naan w’a wu ba? I sɔ’n yɛ Mali fa usali anzi’n i trele ɔ. I waan: “?Kɛ bɔ n si-man yasua’n, ɔ́ yó sɛ yɛ sa sɔ’n kwla yo-ɔ?” (Lik 1:34) Maan e sie i nzɔliɛ kɛ, talua mɔnnɛnmɔnnɛn mɔ Mali te yo’n, ɔ kunmɛn i ɲannzuɛn kaan sa. Sanngɛ ɔ bu i sɔ’n i cenjele like. Andɛ’n, gbanflɛn nin talua kpanngban be minndɛman lele naan b’a kunndɛ bian nin bla. Kpɛkun be nga be yoman kɛ be sa’n, be yo be finfin. Mɛn’n w’a kaci sakpa, sanngɛ Zoova liɛ’n ɔ nin a kaciman. (Mal. 3:6) Kɛ Mali i blɛ’n su sa’n, ɔ bu be nga be nanti i mmla’m be su’n be sran kpa.—An kanngan Ebre Mun 13:4 nun.\n8. ?Wafa sɛ yɛ Mali mɔ fɔ o i nun’n, ɔ́ kwlá wú ba kun mɔ fɔ nunmɛn i nun ɔn?\n8 Kannzɛ Mali ti Ɲanmiɛn sufuɛ nanwlɛfuɛ’n, sanngɛ fɔ o i nun. ?Ɔ maan wafa sɛ yɛ ɔ kwla wu ba kun mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, m’ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n niɔn? Anzi Gabliɛli seli i kɛ: “Nyanmiɛn Wawɛ’n ɔ́ bá ɔ wun, yɛ Nyanmiɛn bɔ like fi nun-mɛn i sin’n, ɔ́ jrán ɔ sin. I sɔ’n ti’n, ba’n bɔ á wú i b’ɔ ti Nyanmiɛn liɛ klonglo’n, bé flɛ́ i Nyanmiɛn Wa.” (Lik 1:35) Titi’n, kɛ bla kun ko wunnzɛ’n, fɔ ng’ɔ o i nun’n, ɔ sa ba’n wie. Sanngɛ Mali liɛ’n, Zoova wá yí atrɛ kun i lika m’ɔ ti i liɛ ngunmin ɔn. Yɛle kɛ ɔ́ fɛ́ i Wa’n m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i nguan’n ɔ́ fá wlɛ́ i Mali i ku sɛ’n nun. Kpɛkun Zoova fɛ́ i wawɛ’n ‘jrán Mali sin,’ naan fɔ ng’ɔ o i nun’n w’a kwlá saman ba’n. ?Mali lafili anzi’n i ndɛ’n su? ?Wafa sɛ yɛ ɔ tɛli i su ɔ?\nWafa nga Mali tɛli Gabliɛli su’n\n9. (a) ?Ngue ti yɛ sran wie’m be lafiman Mali i su ndɛ nga Biblu’n kan’n i su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Gabliɛli ukali Mali naan w’a kwla lafi Ɲanmiɛn su kpa ekun ɔn?\n9 Sran wie’m be lafiman su kɛ bla m’ɔ siman bian’n ɔ kwla wu ba. Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be suan Biblu’n nun like’n, be nun wie’m be bu i sɔ wie. Kannzɛ be se be wun kɛ be si ninnge kpanngban’n, sanngɛ ndɛ nanwlɛ kun o lɛ mɔ be wunmɛn i wlɛ ɔ. Gabliɛli boli ndɛ sɔ’n su. Ɔ seli kɛ: “Sa kwlaa nga Nyanmiɛn waan ɔ́ yó’n, ɔ kwlɛ i yo.” (Lik 1:37) Mali fali Gabliɛli i ndɛ’n su, afin ɔ ti talua kun m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ. Sanngɛ nɛ́n i ti ble nun yɛ ɔ lafi i su ɔ. Kɛ akunndanfuɛ kwlaa sa’n, ɔ ti cinnjin kɛ Mali i Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n taka ninnge wie’m be su. Kɛ ɔ ko yo naan Mali w’a kwla lafi i ndɛ’n su kpa’n, anzi Gabliɛli kannin Elizabɛti i ndɛ kleli i wie. Bla kpɛnngbɛn sɔ’n ti Mali i osufuɛ, yɛ i klun ti kpan. Sanngɛ Ɲanmiɛn i fanngan nun’n bla sɔ’n wa wunnzɛli.\n10. ?Kannzɛ bɔbɔ Ɲanmiɛn dili Mali i nɛnnɛn kɛ ɔ wu i Wa’n, ngue ti yɛ i sɔ’n w’a yoman pɔpɔ w’a mɛnmɛn i ɔ?\n10 ?Ngue yɛ Mali yó i siɛn’n niɔn? Ɲanmiɛn seli i kɛ i yɛ ɔ́ wú i Wa’n niɔn. Kpɛkun ɔ si weiin kɛ ndɛ kwlaa nga Gabliɛli kannin’n, Ɲanmiɛn yó naan ɔ kpɛn su. Sanngɛ nán e bu i kɛ Ɲanmiɛn i Wa’n m’ɔ́ wú i’n ti’n, srɛ w’a kunmɛn i, naan ninnge’m be yoli pɔpɔ be mɛnnin i. ?Kɛ m’ɔ nin Zozɛfu be su wa ja’n, sɛ ɔ ti i kɛ w’a wunnzɛ’n, ɔ́ jɛ́ i ekun yɛ ɔ o lɛ ɔ? Asa ekun’n, i yɛ ɔ́ wá wú Ɲanmiɛn bɔbɔ i Wa’n m’ɔ ti i awlɛn su ba’n niɔn. Kpɛkun ɔ́ níɛn i lika, ɔ́ sɛ́sɛ́ i mɛn tɛ kain sɔ’n nun. Nanwlɛ, nán aɔwi like ɔ! Atrɛkpa’n, i sɔ’n kunnin i srɛ.\n11, 12. (a) ?Kɛ Ɲanmiɛn mɛnnin i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be nun wie’m be junman kekle’n, kannzɛ bɔbɔ be ti yakpafuɛ’n, blɛ wie nun wafa sɛ yɛ be wun yoli be ɔ? (b) ?Ngue yɛ ndɛ nga Mali kan tɛli Gabliɛli su’n ɔ kle ɔ?\n11 Biblu’n kle kɛ, kɛ Ɲanmiɛn mɛnnin i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be nun wie’m be junman kekle’n, kannzɛ bɔbɔ be ti yakpafuɛ’n, blɛ wie nun’n be sisili be bo. Moizi seli kɛ ɔ kwlá ijɔman Ɲanmiɛn nuan afin i nuan sinman ndɛndɛ naan i ijɔlɛ’n ti tankantankan. (Tul. 4:10) Zeremi seli kɛ ɔ “ti bakan” naan junman nga Ɲanmiɛn mɛnnin i’n ɔ trɛ i kpɛn. (Zer. 1:6) Zonasi liɛ’n, ɔ kpɛli Ɲanmiɛn i atinsrɛ. (Zon. 1:3) ?Yɛ Mali li?\n12 Sran kwlaa nga ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n ɔ si ndɛ nga aɲinyiɛ su’n, Mali kannin fa tɛli Gabliɛli su’n. Ɔ seli i kɛ: “Min yɛ, n ti [Zoova] i afanniɛn, Nyanmiɛn nin ɔ nuan fɛ.” (Lik 1:38) Miɛn kun i junman difuɛ’m be nun’n, afanniɛn talua kun sa’n, ɔ leman ɲrun. I nguan’n wo i min’n i sa nun. Kɛ Mali bu i wun sɔ Zoova ɲrun ɔn. Ɔ si kɛ i nguan’n wo Zoova m’ɔ yimɛn i sufuɛ’m be ase’n i sa klun, naan sran ng’ɔ ti kpa’n, Zoova nin i nanti kpa. Ɔ si ekun kɛ sɛ ɔ miɛn i ɲin yo like nga Zoova seli i kɛ ɔ yo’n, ɔ́ ɲán suyralɛ.—Jue. 18:26.\nMali si kɛ i nguan’n wo Zoova m’ɔ yimɛn i sufuɛ’m be ase’n, i sa klun.\n13. ?Sɛ Ɲanmiɛn se e kɛ e yo like wie naan e bu i kɛ ɔ ti kekle annzɛ ɔ tra e kpɛn’n, wafa sɛ yɛ Mali i ajalɛ’n kwla uka e ɔ?\n13 Ɔ ju wie’n, Ɲanmiɛn se e kɛ e yo like mɔ e kwla bu i kɛ ɔ ti kekle, annzɛ ɔ tra e kpɛn bɔbɔ ɔ. Sanngɛ i Ndɛ’n nun ninnge kpanngban be kle e kɛ e kwla fa e wla’n kwlaa e guɛ i su kɛ Mali sa. (Nya. 3:5, 6) ?I sɔ yɛ é yó ɔ? Sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ yrá e su, yɛ e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó dan kɔ́ i ɲrun.\nMali ɔli Elizabɛti i wun wunlɛ\n14, 15. (a) ?Kɛ Mali ɔli Elizabɛti nin Zakari be wun lɔ’n, wafa sɛ yɛ Zoova yrɛli i su ɔ? (b) ?Mali i su like benin yɛ ndɛ nga ɔ kɛnnin i Lik 1:46-55 nun’n, ɔ kle e ɔ?\n14 Elizabɛti i su ndɛ nga Gabliɛli boli su’n, ɔ kannin Mali i awlɛn’n. ?Bla benin yɛ ɔ kwla wun i su abonuan sa’n i wlɛ kpa tra Elizabɛti ɔ? I sɔ’n ti’n, Mali fali atin ɔli Zida nvle’n i okaoka’m be nun lɔ trɛlɛlɛ. Ɔ dili cɛn ba kɔe nsan annzɛ nnan atin’n nun. Kɛ Mali wluli Elizabɛti nin Zakari m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’n be awlo lɔ’n, Zoova yoli sa kun kleli i naan ɔ lafi i su kpa. Yɛle kɛ, kɛ Mali yoli Elizabɛti like cɛ’n, ba ng’ɔ o Elizabɛti i klun’n, i klun jɔli. I ti’n, Elizabɛti i ku’n jaojaoli. Ɲanmiɛn wawɛ’n wluli i nun, yɛ ɔ flɛli Mali kɛ “min Min’n i nin’n.” Ɲanmiɛn yili i nglo kleli Elizabɛti kɛ ba nga Mali wá wú i’n ɔ́ yó i Min. Ba sɔ’n yɛ ɔ́ yó Mɛsi’n niɔn. Kpɛkun Ɲanmiɛn i wawɛ’n wluli Elizabɛti i nun maan Mali i ɲin m’ɔ yi Ɲanmiɛn’n nin i su m’ɔ lafi’n ti’n, ɔ yili i ayɛ kɛ: “Mmo, ɔ bɔ a lafi ndɛ bɔ [Zoova] kannin’n su kɛ ɔ́ yó’n, ɔ liɛ su ti ye.” (Lik 1:39-45) Nanwlɛ, like kwlaa nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó mán Mali’n ɔ́ kpɛ́n su sakpa!\nElizabɛti nin Mali be ɲannin be janvuɛ tralɛ’n i su ye.\n15 Mali wa ijɔli i liɛ. Be klɛli ndɛ ng’ɔ kannin’n sɛsɛsɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun. (An kanngan Lik 1:46-55 nun.) I ndɛ sɔ’n yɛ ɔ ti i nuan ndɛ nga be klɛli i Biblu’n nun’n be kwlaa be nun tɛnndɛn’n niɔn, yɛ ɔ kle e Mali i su like kpanngban. Ɔ manmannin Zoova afin ɔ kpɛli i kɛ ɔ yo Mɛsi’n i nin. I sɔ’n kle kɛ Mali si ye. Kɛ ɔ seli kɛ Zoova gua wun tufuɛ nin aɲanbeunfuɛ’m be ɲin ase’n, naan ɔ uka wun ase kanfuɛ nin yalɛfuɛ mun mɔ be kunndɛ kɛ bé sú i’n, i sɔ’n kle ekun kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su dan. Ndɛ ng’ɔ kannin’n yi i nglo kɛ ɔ si Ɲanmiɛn i ndɛ’n kpa. Sran wie’m be waan Mali boli Biblu’n i lika nga be klɛli i Ebre nun’n, i nun ndɛ kɔe 20 tra su be su. *\n16, 17. (a) ?Wafa sɛ yɛ Mali nin i wa’n be kle ajalɛ kun m’ɔ fata kɛ e fa su ɔ? (b) ?Janvuɛ tralɛ’n i su ye benin yɛ Mali i Elizabɛti i wun lɔ kɔlɛ’n ɔ fa e ɲin sie su ɔ?\n16 Ɔ ti weiin kɛ Mali buli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i su akunndan kpa. Ɔ kunndɛli kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n yɛ ɔ fin i nuan fite ɔ, nɛ́n i tiaun ndɛ liɛ’n niɔn. I sɔ’n kle kɛ ɔ kɛnnin i wun ase titi. Ba nga Mali wuli i’n, ɔ yoli wun ase kanfuɛ wie. Ɔ seli kɛ: “N like nga n kle’n ɔ fin-man m bɔbɔ, ɔ fin sran ng’ɔ sunmannin min’n.” (Zan 7:16) I sɔ’n ti’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?M bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n i like dan kɛ Zezi sa? ?Annzɛ m bɔbɔ min klun akunndan’n su yɛ n jran n kle sran’m be like ɔ? Mali liɛ’n, ajalɛ ng’ɔ ti su’n yɛ ɔ fali ɔ.\n17 Mali dili anglo kɔe nsan Elizabɛti i wun lɔ. Atrɛkpa’n, be wlali be wun fanngan kpa. (Lik 1:56) Biblu’n nun ndɛ fɛfɛ sɔ’n kle e kɛ janvuɛ tralɛ’n kwla yo e ye. Sɛ be nga be klo Ɲanmiɛn Zoova nanwlɛ su’n yɛ e tra be janvuɛ’n, saan é tín Ɲanmiɛn ninnge’m be nun kpɛkun e nin Zoova e afiɛn’n mántan kpa. (Nya. 13:20) Siɛn’n, ɔ nin i fata kɛ Mali sɛ i sin i klɔ. ?Kɛ Zozɛfu wá tí i kɛ w’a wunnzɛ’n nin, ngue ndɛ yɛ ɔ́ kán ɔn?\nMali nin Zozɛfu\n18. ?Ndɛ benin yɛ Mali kan kleli Zozɛfu ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zozɛfu sɔli nun ɔn?\n18 Mali w’a minndɛman kɛ i ku’n fite ka naan w’a se Zozɛfu kɛ w’a wunnzɛ. Ɔ ti cinnjin kɛ ɔ bo su kle i. Sanngɛ kwlaa naan w’a yo i sɔ’n, wafa nga bian sɔ’n m’ɔ ti seiinfuɛ’n, m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ́ sɔ́ ndɛ’n nun’n, atrɛkpa ɔ fa usɛli i wun. I kwlaa yoli o, Mali ɔli ko kannin sa ngba ng’ɔ juli i su’n kleli i. Kɛ amun kwla fa bu i’n sa’n, ndɛ sɔ’n sanngannin Zozɛfu i akunndan’n. I waan ɔ́ fá talua kpa sɔ’n i ndɛ’n su, sanngɛ ɔ yo i kɛ w’a kunndɛ bian i bo sa. Akunndan nga Zozɛfu buli i blɛ sɔ’n nun’n, Biblu’n kɛnmɛn i ndɛ. Nga ɔ kan’n yɛle kɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yrá Mali, afin blɛ sɔ’n nun’n, sran’m be bu soman bolɛ’n kɛ aja’n sa. Sanngɛ kɛ mɔ Zozɛfu kloman kɛ ɔ́ yó Mali i wannzo’n ti’n, i waan ɔ́ yáci i nun blɛlɛlɛ. (Mat. 1:18, 19) Zozɛfu i akunndan’n m’ɔ sanngannin’n, ɔ kpɔtɔli Mali i awlɛn’n dan, sanngɛ w’a faman Zozɛfu i wun ya.\n19. ?Wafa sɛ yɛ Zoova ukali Zozɛfu naan w’a wun ajalɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ fa’n niɔn?\n19 Zoova ukali Zozɛfu amanniɛn su naan w’a wun ajalɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ fa’n. Ɲanmiɛn i anzi kun seli i laliɛ nun kɛ Mali i wunnzɛlɛ’n ti atrɛ like. Zozɛfu i wun wa fɛli i feke! Ɔ maan ɔ wa niannin ajalɛ nga Mali dun mmua fali’n su siɛn’n. Yɛle kɛ ɔ yoli like nga Zoova seli i kɛ ɔ yo’n. Ɔ fali Mali ɔli i bo. Yɛ ɔ siesieli i wun naan w’a nian Zoova i Wa’n i lika.—Mat. 1:20-24.\n20, 21. ?Ajalɛ benin yɛ Zozɛfu nin Mali be su ndɛ’n kle be nga be o aja’n nun’n, ɔ nin be nga be kunndɛ kɛ bé já bian annzɛ bla’n niɔn?\n20 Mali nin Zozɛfu be trannin asiɛ’n su i afuɛ 2.000 yɛ. Sanngɛ be nga be o aja nun’n, ɔ nin be nga be kunndɛ kɛ bé já bian annzɛ bla’n, be kwla fa be ajalɛ’n su. Zozɛfu wunnin kɛ i yi’n si ba lika nian kpa. I sɔ’n ti’n, atrɛkpa Zoova i anzi’n i ndɛ m’ɔ fali su’n yoli i fɛ dan. Ɔ kwla wunnin i wlɛ kɛ ajalɛ cinnjin’m be falɛ’n nun’n, ɔ fata kɛ ɔ fɛ i wla’n gua Zoova su. (Jue. 37:5; Nya. 18:13) E kwla lafi su kɛ, kɛ Zozɛfu síe i awlobofuɛ mun’n, ɔ fali ajalɛ ngwlɛlɛ su nin klolɛ su.\n21 Asa kusu’n, Mali kplinnin su kɛ ɔ́ já Zozɛfu. ?Afɔtuɛ benin yɛ i sɔ’n man e ɔ? Mali i ndɛ ng’ɔ kannin’n i wlɛ wunlɛ yoli kekle mannin Zozɛfu. Sanngɛ ɔ minndɛli kɛ Zozɛfu bɔbɔ fa ajalɛ, afin i yɛ ɔ́ yó awlobo’n i su kpɛn’n niɔn. I sɔ’n mɛnnin i afɔtuɛ kpa kun mɔ andɛ’n Klistfuɛ bla’m be kwla nian su wie ɔ. Sa ng’ɔ juli Zozɛfu nin Mali be su’n, ɔ kleli be kɛ be wiengu nanwlɛ dilɛ’n nin be afiɛn yalɛ kokolɛ’n ti cinnjin.—An kanngan Nyanndra Mun 15:22 nun.\n22. ?Ngue su yɛ Mali nin Zozɛfu be aja’n takali ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ nin i fata kɛ be yo ɔ?\n22 Zozɛfu nin Mali be aja’n takali like cinnjin kpa kun su. Yɛle kɛ be klo Ɲanmiɛn Zoova tra like kwlakwla yɛ be kunndɛ kɛ bé yó siɛ nin niɛn kpa naan Zoova i klun jɔ be wun. Nanwlɛ, suyralɛ nga bé wá ɲɛ́n i’n ti dan. Sanngɛ sa kekleekle mun be o be ɲrun lɔ wie. Ɔ nin i fata kɛ be ta Zezi m’ɔ́ yó sran mɔ be nin a wunmɛn i wunsu mɛn’n nun le’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Atrɛkpa’n, Mali niannin ndɛ nga Ani kannin’n su wie. Zoova yoli bla nanwlɛfuɛ sɔ’n i ye wie, ɔ mɛnnin i ba kun.—An nian kuku nga be flɛ i “Ɲanmiɛn srɛlɛ mɔ be ti be liɛ ngunmin’n” i nun, fluwa nga i ndɛ tre 6 nun.\nMAAN E BU KOSAN NGA’M BE SU AKUNNDAN\n?Wun ase kanlɛ’n i su like benin yɛ Mali i ajalɛ’n kle e ɔ?\n?Ngue ti yɛ Mali i ɲin m’ɔ yili Ɲanmiɛn’n ti i liɛ ngunmin ɔn?\n?Ngue yɛ ɔ ukali Mali naan w’a kwla lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n?Like benin yɛ Mali yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ i sa wie ɔ?\nMali—‘Min yɛ, n ti Zoova i afanniɛn’


Biblu’n nun ndɛ: Zezi cɛnnin be nga be wuli’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nTALUA kaan nga amun wun i yɛ’n, ɔ le afuɛ blu nin nɲɔn (12). Zezi le i sa nun, yɛ i nin’n nin i si’n be jin i wun lɛ. ?Amun si like ti mɔ be o aklunjuɛ nun’n? Amun e nian.\nTalua kaan sɔ’n, i si’n ti sran dan kun, be flɛ i Zairisi. Cɛn kun’n i wa bla sɔ’n wa tɔli tukpaciɛ, kpɛkun yɛ be ko lɛli i bɛ’n su ɔ. Sanngɛ tukpaciɛ’n w’a kanman ase, ɔ tin i su kpa ekun. Ɔ maan ngokɔɛ nun yɛ Zairisi nin i yi be o siɛn’n niɔn; afin tukpaciɛ’n su kun be wa bla kaan’n be ɲin bo lɛ. Talua kaan sɔ’n ti be wa ba kunngba cenje. I sɔ’n ti’n, Zairisi ɔli Zezi kunndɛlɛ. Ɔ tili Zezi i abonuan sa nga ɔ su yo be’n, be ngan.\nKɛ Zairisi wún Zezi’n, nn sran kpanngban kpa b’a bo b’a sin b’a yiɛ i. Sanngɛ Zairisi wluli sran kpanngban sɔ’m be afiɛn lele ko kotoli Zezi i bo kplo. Ɔ srɛli i kɛ: ‘N wa bla ɔ su wu kpa, yaci, bla naan yo i juejue.’ Zezi seli i kɛ ɔ́ bá.\nKɛ bé kɔ́’n, nn sran’m bé mían be. Zezi jrannin kpɛ kunngba bi. Ɔ usa kɛ: ‘?Wan yɛ ɔ kannin min ɔn? Zezi wunnin kɛ wunmiɛn wie finnin i nun fiteli, i sɔ’n ti yɛ ɔ sili kɛ sran w’a kɛn i ɔ. ?Sanngɛ wan ɔn? Bla kun ɔn. Bla sɔ’n, i tukpaciɛ’n o i su i afuɛ blu nin nɲɔn (12) yɛ. Ɔ wunngeli Zezi wun lɔ, ɔ kɛnnin i tralɛ’n, kpɛkun yɛ i tukpaciɛ’n wieli ɔ.\nI sɔ’n wlali Zairisi i fanngan, afin ɔ kwla wunnin kɛ Zezi i sran juejue yolɛ’n timan kekle. Sanngɛ, ngaliɛ difuɛ kun a ba. Ɔ seli Zairisi kɛ: ‘Ɔ wa’n w’a wu, nán kle Zezi yalɛ kun.’ Zezi tili, yɛ ɔ seli Zairisi kɛ: ‘Nán srɛ kun wɔ, ɔ́ wá yó juejue.’\nKɛ ɔ juli Zairisi i awlo lɔ’n, sran’m be kwlaa be su sun, be bo awuyomo. Yɛ Zezi seli kɛ: ‘Nán an sun, w’a wuman, lafilɛ yɛ ɔ su lafi ɔ.’ Sanngɛ, be srili Zezi yɛ be yoli i finfin, afin be si kɛ ɔ wuli.\nKpɛkun, Zezi fali ba bla kan’n i si’n nin i nin’n, ɔ nin i akoto’m be nun nsan, yɛ be wluli sua ba nga bakan’n la nun lɔ’n nun ɔn. Ɔ trali ba’n i sa’n yɛ ɔ seli i kɛ: ‘Talua kan jaso!’ Yɛ bakan’n cɛnnin nguan kɛ nga amun fa wun i wa’n sa ɔ. Kpɛkun yɛ ɔ jasoli nantili ɔ! Like nga ti yɛ i si’n nin i nin’n be o aklunjuɛ dan kpa nun’n yɛ ɔ o lɛ ɔ.\nNán sran nga yɛ Zezi cɛnnin i nguan klikli’n niɔn. Sran klikli nga ɔ cɛnnin i nguan’n mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n, yɛle angbeti bla kun m’ɔ tran Nain klɔ’n su’n, i wa yasua’n. I sin’n, Zezi cɛnnin Marti nin Mali be niaan bian Lazali i nguan. Kɛ Ɲanmiɛn maan Zezi wá dí famiɛn’n, Zezi cɛ́n sran kpanngban kpa nga be wuli’n be nguan. ?I sɔ’n yoman e fɛ?\n?Wan yɛle talua kan nga ɔ o desɛn’n su lɛ i si’n, yɛ ngue ti yɛ awlabɔɛ o bian’n nin i yi’n be su ɔ?\n?Kɛ Zairisi wunnin Zezi’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Kɛ Zezi kɔ Zairisi i awlo lɔ’n ngue sa yɛ ɔ juli ɔ, jasin benin yɛ be wa bo kleli Zairisi ɔ?\n?Ngue ti yɛ sran nga be o Zairisi i awlo nun lɔ’n be srili Zezi ɔ?\n?Kɛ Zezi fali akoto nsan mun’n, ɔ nin ba bla kan’n i si’n nin i nin’n mɔ be wluli talua kan’n i sin lɔ’n, ngue yɛ Zezi yoli ɔ?\n?Wan mun yɛ Zezi cɛnnin be nguan ekun ɔn, yɛ ngue yɛ i sɔ’n yi i nglo ɔ?\nKanngan Lik 8:40-56 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zezi sili bla nga mannza tɛnndɛn o i wun’n i aunnvuɛ ngwlɛlɛ su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ andɛ Klistfuɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla fa ajalɛ sɔ’n su ɔ? (Lik 8:43, 44, 47, 48; Sau. 15:25-27; Mat. 9:12, 13; Kol. 3:12-14)\nKanngan Lik 7:11-17 nun.\n?Ngue ti yɛ ndɛ nga Zezi kan kleli Nain lɔ angbeti bla’n, ɔ kwla fɔnvɔ be nga be awlɛn su sran kun w’a wu’n niɔn? (Lik 7:13; 2 Kor. 1:3, 4; Ebr. 4:15)\nKanngan Zan 11:17-44 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ sɛ e awlɛn su sran kun wu’n e kwla e sun i ɔ? (Zan 11:33-36, 38; 2 Samiɛl 19:1; 19:2-5)


Mmoja’n i nun ninnge mun ɔ nin are yolɛ wafa mun | Ɲanmiɛn klo e\nMmoja’n i nun ninnge kannganngan mun. Mmoja’n i nun ninnge kannganngan’m be fin mmoja’n i nun ninnge cinnjin nnan mɔ be flɛ be blɔfuɛ nun kɛ globili ruzu (globules rouges), ɔ nin globili blan (globules blancs), ɔ nin plakɛti (plaquettes), ɔ nin plasma. Globili ruzu be nun like kun yɛle ploteini (Protéines) nga be flɛ i emoglibini (hémoglobine). Be nga mmoja’n w’a wie be nun annzɛ be nga mmoja’n kpanngban tu be’n, be fa klɔ sran annzɛ nnɛn’m be mmoja’n i nun emoglibini be fa yo be are.\nPlasma i dan lika ti nzue. I nun ninnge wie mun yɛle ploteini, mɔ be nun wie yɛle albimini (albumine) nin sɛl inɔganiki (sels inorganiques), ɔ nin fiblinozɛni (fibrinogène). Ninnge wie mun ekun be o plasma nun. Ninnge sɔ mun yɛle anzimu (anzymes) nin nitriman (nutriments), nin minelo (minéraux) nin sukla, ɔ nin antikɔɔ (anticorps), mɔ be nin tukpacɛ’n be kun’n. Sɛ sran kun tɔ tukpacɛ’n, dɔɔtrɔ’m be fa sran nga ɔ ti juejue’n i plasma i nun gamma globilini be wɔ i are. Be fa mmoja’n i nun globili blan be fa yo tukpacɛ wie mun ɔ nin kansɛli’n be are.\n?Klistfuɛ’m be kwla kplin are yolɛ nga mmoja’n i nun ninnge kannganngan’m be o nun’n i su? Biblu’n w’a klemɛn i sɔ liɛ’n i wun ajalɛ trele kun sa. Sɛ Klistfuɛ kun kplín su o annzɛ ɔ su kplinman su o, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Ɲanmiɛn i ɲrun’n sran sɔ’n i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i ajalɛ’n niɔn. Sran wie’m be kwla se kɛ be faman mmoja’n i nun ninnge kannganngan be nun wie fi. Afin be liɛ’n Ɲanmiɛn mmla nga ɔ fa mannin Izraɛli’n m’ɔ se kɛ mmoja’n nga ɔ fin nnɛn’n nun’n, maan be ‘guɛ i ase’n,’ i su yɛ be jran be fa be ajalɛ liɛ’n niɔn. (Mmla’n 12:22-24) Wie’m be kusu, be kplinman su kɛ be fa mmoja’n annzɛ i nun ninnge cinnjin wie’m be wla be nun. Sanngɛ be kwla kplin su kɛ be fa are nga mmoja’n i nun ninnge kannganngan’m be o nun’n be yo be. Like nga ti yɛ be yo sɔ’n, yɛle kɛ mmoja’n i nun ninnge kannganngan sɔ’m be timan kɛ mmoja’n bɔbɔ ba’n m’ɔ kwla man sran’n i nguan’n sa.\nSɛ é fá mmoja’n i nun ninnge kannganngan’m be su ajalɛ’n, maan e bu kosan nga be lɔngɔ su yɛ be su akunndan: ?N wun i wlɛ weiin kɛ sɛ n faman mmoja’n i nun ninnge kannganngan wie fi’n, i sɔ’n kle kɛ be su faman are wie’m be yoman min annzɛ be su kwlá kpɛman min ngɔlɛ? ?Annzɛ kusu’n, n wun i wlɛ ekun kɛ n su faman are wie mɔ sɛ like wie bo min fɛ’n be kwla fa yo min naan mmoja’n nga ɔ tu min’n w’a jran? ?Like nga ti yɛ n faman mmoja’n i nun ninnge kannganngan wie mun mɔ sanngɛ n fa uflɛ mun’n, ń kwlá yíyí nun ń klé dɔɔtrɔfuɛ kun?\nAre yolɛ wafa mun. I wie yɛle emodilisiɔn (hémodilution) nin sɛlsevɛr (cell-saver). Emodilisiɔn nun’n, be cuɛn mmoja’n i bue be sin like uflɛ kun kɛ bajɛ sa’n i nun. Kpɛkun, be fa like kun m’ɔ ti kɛ nzue sa’n mɔ mmoja nunman nun’n, m’ɔ yo maan sran’n i wun mmoja’n ba nvlɛ’n, be fa sin i mmoja nga be cuɛnnin i sɔ’n i osu. Ɔ maan, sran’n i mmoja ng’ɔ kɛ i nun’n, are sɔ mɔ be fa sanngan i nun’n ti’n, globili ruzu b’a sɔnman i mmoja’n nun kun. Kɛ be ko yo sran’n i opele ko wie’n, be fa mmoja nga be cuɛnnin fa guɛli bajɛ’n nun’n be wlɛ i nun ekun. Wie liɛ’n, be wieman sran’n i opele’n i yo naan b’a fa mmoja sɔ’n b’a wlɛ i nun ekun. Sɛlsevɛr liɛ’n, ɔ ti mannzin kun mɔ kɛ bé yó sran opele’n, ɔ fa mmoja’n nga ɔ tu i’n, ɔ yo i sanwun, kpɛkun ɔ fa wla sran’n nun ekun. Kɛ m’ɔ le wafa nga dɔɔtrɔ kun ɔ fa are yolɛ wafa sɔ’n di junman’n ti’n, ɔ fata kɛ Klistfuɛ kun wun like nga i dɔɔtrɔ’n waan ɔ́ yó’n i wlɛ kpa.\nSɛ é fɛ́ i sɔ are yolɛ wafa sɔ’m be su ajalɛ’n ɔ fata kɛ e usa e wun kosan yɛ mun: ‘?Sɛ min are yolɛ nun bé fá min mmoja’n i bue bé sín like uflɛ nun, yɛ bé jrán kan naan i sin b’a fa wla min nun ekun’n, ń kwlá sé kɛ mmoja’n sɔ’n te o min wunnɛn’n nun naan b’a “guɛmɛn i ase”? (Mmla’n 12:23, 24) ?Sɛ min are yolɛ nun be cuɛn min mmoja’n wie naan be sɛnngɛn i nin like uflɛ’n, kpɛkun i sin be fa wla min nun ekun’n, i sɔ’n su sannganman min akunndan’n mɔ Biblu’n tinngɛli i’n? ?N wun i wlɛ kɛ sɛ n kpalo are yolɛ wafa kwlaa mɔ i nun’n bé fá min mmoja’n, i sɔ’n kle kɛ be su yoman min dializi (dialyse) annzɛ be su faman mannzin be kaciman min awlɛn ba’n annzɛ min afɔkɔ’n?’\nSɛ bé yó Klistfuɛ kun opele naan are yolɛ wafa wie nun’n, bé fá i bɔbɔ i mmoja’n bé yó i are’n, ɔ ti i ngunmin i ti su trɔ. Are yolɛ nun’n be fa e bɔbɔ e mmoja’n naan b’a kunndɛ tukpacɛ ng’ɔ o e wun’n. Annzɛ kusu be fa e mmoja’n wie be di junman, kpɛkun be fa wla e nun ekun. Sɛ Klistfuɛ kun kplín su annzɛ ɔ su kplinman su o, i bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ ɔ bu i sin kpa naan w’a fɛ i sɔ liɛ’n i su ajalɛ’n wie ɔ.\nKOSAN NGA E KWLA FA USA DƆƆTRƆ’N\nSɛ bé wá yó e opele naan mmoja ndɛ ba nun’n, maan e nian naan sɛ e fluwa nga e klɛ su kɛ nán be man e mmoja’n, mɔ be flɛ i Instructions médicales (DPA) ɔ o e sa nun o. Asa ekun e kwla fa kosan nga be lɔngɔ su yɛ’n e usa e dɔɔtrɔ’n:\n?Dɔɔtrɔ lɔ junman difuɛ nga bé wá yó min opele’n be kwlaa be si kɛ n ti Zoova i Lalofuɛ naan i sɔ’n ti’n, kannzɛ be utu i o, be lɛngɛ i o, n su faman mmoja’n (yɛle kɛ mmoja’n bɔbɔ ba’n, annzɛ globili ruzu, annzɛ globili blan, annzɛ plakɛti, annzɛ plasma)?\n?Sɛ mmoja’n i nun ninnge kannganngan’m be o are yolɛ sɔ’n nun’n, beninfuɛ mun ɔn? ?I sɔ are mɔ bé fá yó min’n, ɔ sɔnnin annzɛ w’a sɔnman? ?Kpɛkun wafa sɛ yɛ bé fá yó min ɔn?\n?Sɛ min klun akunndan’n kle kɛ n kwla fa mmoja’n i nun ninnge kannganngan mun naan sɛ n fa’n, ngue yɛ ɔ kwla yo min ɔn? ?Are yolɛ wafa uflɛ wie o lɛ mɔ n kwla fa ɔ?\nSanngɛ ka naan y’a fa ajalɛ kwlaa’n, maan e srɛ Zoova tankaan kpa ka. Ɔ tali e nda kɛ sran nga ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan ɔ ‘kan kle i’ kɛ ɔ mɛn i ngwlɛlɛ’n, ɔ́ mɛ́n i.—Zak 1:5, 6.


Matie 1 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi Klisi i afinliɛ’n (1-17)\nZezi i awuliɛ’n (18-25)\n1 Fluwa nga kan Zezi Klisi* i ndɛ.* Ɔ ti Davidi i wa,* i kusu ti Abraamun i wa. 2 Abraamun wuli Izaaki.Izaaki wuli Zakɔbu.Zakɔbu wuli Zida nin i niaan bian mun. 3 Zida wuli Perɛzi nin Zeraki. Ɔ nin Tamaa yɛ be wuli be-ɔ.Perɛzi wuli Ɛzrɔn.Ɛzrɔn wuli Ramun. 4 Ramun wuli Aminadabu.Aminadabu wuli Naasɔn.Naasɔn wuli Salmɔn. 5 Salmɔn wuli Boazi. Ɔ nin Raabu yɛ be wuli i-ɔ.Boazi wuli Obɛdi. Ɔ nin Riti yɛ be wuli i-ɔ.Obɛdi wuli Zese. 6 Zese wuli Famiɛn Davidi.Davidi wuli Salomɔn. Ɔ nin Iri i yi’n yɛ be wuli i-ɔ. 7 Salomɔn wuli Roboamun.Roboamun wuli Abia.Abia wuli Aza. 8 Aza wuli Zozafati.Zozafati wuli Zoramun.Zoramun wuli Uziya. 9 Uziya wuli Zotamun.Zotamun wuli Akazi.Akazi wuli Ezekiasi. 10 Ezekiasi wuli Manase.Manase wuli Amɔn.Amɔn wuli Zoziasi. 11 Zoziasi wuli Zekoniasi ɔ nin i niaan bian mun. Blɛ mɔ bé wá trá Zuifu’m be lomuɛn kɔ́ Babilɔnin’n, i nun yɛ ɔ wuli be-ɔ. 12 Kɛ be trali be lomuɛn ɔli Babilɔnin’n, Zekoniasi wuli Selatiɛli.Selatiɛli wuli Zorobabɛli. 13 Zorobabɛli wuli Abiidi.Abiidi wuli Eliakimun.Eliakimun wuli Azɔɔ. 14 Azɔɔ wuli Zadɔku.Zadɔku wuli Akimun.Akimun wuli Eliidi. 15 Eliidi wuli Eleazaa.Eleazaa wuli Matan.Matan wuli Zakɔbu. 16 Zakɔbu wuli Zozɛfu m’ɔ ti Mari i wun’n. Bla sɔ’n yɛ ɔ wuli Zezi mɔ be flɛ i Klisi’n niɔn. 17 Ɔ maan kɛ ɔ fɛ i Abraamun su m’ɔ́ fá jú Davidi su’n, be kwlaa be ti sran akpasua blu-nin-nnan (14). Kɛ ɔ fɛ i Davidi su m’ɔ́ fá jú blɛ mɔ bé trá Zuifu’m be lomuɛn kɔ́ Babilɔnin’n, be ti sran akpasua blu-nin-nnan (14). Kɛ ɔ fɛ i blɛ mɔ be trali be ɔli Babilɔnin m’ɔ́ fá jú Klisi’n su’n, be ti sran akpasua blu-nin-nnan (14). 18 Sanngɛ wafa nga Zezi Klisi i awuliɛ’n yoli’n yɛ: Blɛ mɔ i nin Mari nin Zozɛfu be sunnzunnin kɛ bé já’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n maan ɔ wunnzɛli, kusu nn be nin-a tranman likawlɛ kɛ sran kun nin i yi sa. 19 Sanngɛ i wun Zozɛfu ti sran seinfuɛ, yɛ kusu ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ gúɛ i ɲin ase sran’m be ɲrun. Ɔ maan ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yáci i nun nvialiɛ nun. 20 Sanngɛ kɛ ɔ buli sa sɔ’m be akunndan’n, i sin’n Zoova* i anzi kun wa yili i wun nglo kleli i laliɛ nun. Ɔ seli i kɛ: “Zozɛfu, Davidi wa, nán srɛ kun wɔ, fa ɔ yi Mari kɔ ɔ bo. Afin ba mɔ w’a wunnzɛ i lɛ’n, ɔ fin Ɲanmiɛn wawɛ’n. 21 Ɔ́ wá wú ba yasua kun. Tɔn i dunman Zezi.* Afin ɔ́ wá dé sran mun be sa tɛ’m be nun.” 22 I kwlaa sɔ’n juli naan ndɛ nga Zoova sinnin i nuan ijɔfuɛ’n i lika kannin’n, ɔ kpɛn su. Ɔ seli kɛ: 23 “An nian! Talua m’ɔ nin-a siman bian’n, ɔ́ wá wúnnzɛ, yɛ ɔ́ wú ba yasua kun. Kpɛkun bé wá tɔ́n i dunman Emaniɛli.” I bo’n yɛle kɛ “Ɲanmiɛn nin e o nun.” 24 I sin’n, Zozɛfu tinngeli. Kpɛkun kɛ nga Zoova i anzi’n kleli i kɛ ɔ yo’n sa’n, ɔ fɛli i yi’n ɔli i bo. 25 Sanngɛ ɔ nin i b’a siman sua lele ɔ wuli ba yasua kun, naan w’a tɔn i dunman Zezi.\n^ Be kwla se ekun kɛ “Mesi’n annzɛ Sran mɔ Ɲanmiɛn sieli i kɛ ɔ di junman ngunmin kun’n.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “afinliɛ.”\n^ Glɛki nun’n, be kwla flɛ be anunman annzɛ be anunman sian kɛ be wa.\n^ Ɲanmiɛn Ndɛ’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n, Ɲanmiɛn i dunman’n mɔ yɛle Zoova’n wo nun kpɛ 237. Wa yɛ dunman sɔ’n dun mmua fite-ɔ.\n^ Dunman sɔ’n i kunngba’n yɛle Ebre nun dunman Yesua, annzɛ Yosua. I bo’n yɛle delɛ’n fin Zoova.


Zozɛfu sasali i awlobo’n | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nƆ yoli siɛ kpa, yɛ ɔ suli Ɲanmiɛn nanwlɛ su\n1, 2. (a) ?Sa benin mun yɛ be o Zozɛfu nin i awlobo’n be ɲrun lɔ ɔ? (b) ?Jasin tɛ benin yɛ Zozɛfu boli su kleli i yi ɔ?\nZOZƐFU su fɛ i trɔ kun ekun sie i aflunmun’n su. Zozɛfu nian wa nian wa. Lika’n te lu tritritri Bɛtleɛmu klɔ’n su. Zozɛfu su fɛ i sa kpakpa aflunmun’n i wun. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn atin tɛnndɛn ng’ɔ su wa fa kɔ Ezipti’n, i akunndan yɛ ɔ bu ɔ. Ɔ siman lɔ sran mun. Ɔ timan be aniɛn’n kusu. Asa ekun’n, wafa nga be yo be ninnge mun’n, ɔ nin i liɛ’n timan kun. ?Ɔ maan bé kwlá trán lɔ yɛ ɔ o lɛ ɔ?\n2 W’a yoman pɔpɔ w’a manman Zozɛfu kɛ ɔ bo jasin tɛ sɔ’n su kle i yi’n, sanngɛ ɔ trɛli i awlɛn kannin. Ndɛ nga anzi’n kan kleli i laliɛ nun’n, ɔ bo su kleli Mali. Ɔ seli i kɛ famiɛn Erɔdu kunndɛ kɛ ɔ́ kún bakan’n, naan i ti’n ɔ fata kɛ be jaso Bɛtleɛmu klɔ’n su ndɛndɛ kpa. (An kanngan Matie 2:13, 14 nun.) Mali i wla boli i wun dan. ?Ɔ yo sɛ ti yɛ be kunndɛ kɛ bé kún bakan mɔ w’a yoman like fi’n, m’ɔ kwlɛmɛn i wun keje’n niɔn? I Mali o, i Zozɛfu o, be wie fi wunmɛn i wlɛ. Sanngɛ be fali be wla’n guɛli i Zoova su, yɛ be siesieli be wun naan b’a wɔ Ezipti.\n3. Amun kan Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m be Bɛtleɛmu lɔ jasolɛ’n i ndɛ. (An nian desɛn’n wie.)\n3 Klɔfuɛ’m be te lafi. Be siman kɛ Zozɛfu nin Mali be su tu ajalɛ kɔnguɛ sɔ’n nun. Be toli be ti mɛn’n i ja ngua lɔ. Kɛ lika’n títí muaan’n, kɔlɛ ɔ buli i ɲrun lɔ sa’m be su akunndan. ?I bɔbɔ ajuin difuɛ aenvuɛfuɛ sɔ’n, ɔ́ yó i sɛ naan w’a kwla sɛsɛ i awlobofuɛ mun Erɔdu nin Satan be lika? ?Ɔ́ kwlá nían be lika titi? ?Junman dan nga Ɲanmiɛn Zoova fa mɛnnin i kɛ ɔ niɛn i wa’n i lika naan ɔ tɛ i’n, ɔ́ kwlá trɛ́ i awlɛn nían nun dí? Nán aɔwi junman yɛle nga ɔ o Zozɛfu i sa nun lɛ’n! Kɛ é kán wafa nga Zozɛfu niɛnnin i junman’n nun dili i sɛsɛsɛ’n i ndɛ’n, é wún sa nga ti yɛ ɔ fata kɛ andɛ siɛ mun o, yɛ e ngba o, e nian Zozɛfu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n su’n.\nZozɛfu sɛsɛli i awlobo’n\n4, 5. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu i mɛn dilɛ’n wa kacili mlɔnmlɔnmlɔn ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ anzi’n wlali Zozɛfu i fanngan naan w’a kwla sɔ junman dan kun nun ɔn?\n4 Zozɛfu trali Eli i wa’n i ase Nazarɛti lɔ i afuɛ kɔe kun yɛ. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, i mɛn dilɛ’n wa kacili mlɔnmlɔnmlɔn. Zozɛfu si Mali kpa. Ɔ si kɛ ɔ ti talua nanwlɛfuɛ kun m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ. Kpɛkun Zozɛfu wa tili kɛ w’a wunnzɛ. Ɔ maan ɔ guguli kɛ ɔ́ yáci i nun blɛlɛlɛ, afin ɔ kloman kɛ ɔ́ yó i wannzo. * Sanngɛ lafilɛ nun, anzi kun wa yiyili nun kleli i kɛ Zoova i wawɛ’n yɛ ɔ yoli maan Mali wunnzɛli ɔ. Anzi’n seli i ekun kɛ ba nga Mali wá wú i lɛ’n, i yɛ “ɔ́ wá dé i nvle nunfuɛ’m be sa tɛ bɔ be yo’n be nun-ɔn.” Kpɛkun ɔ wlali Zozɛfu i fanngan kɛ: “Nán srɛ kun wɔ, fa ɔ yi Mari kɔ ɔ bo.”—Mat. 1:18-21.\n5 Zozɛfu m’ɔ ti sran nanwlɛfuɛ’n mɔ i ɲin yi Ɲanmiɛn’n, ɔ sɔli anzi’n i ndɛ’n nun kpa. Ba’n timan Zozɛfu liɛ. Ɲanmiɛn i awlɛn su ba ɔ. I talɛ’n nin i lika nianlɛ’n timan junman aɔwi, sanngɛ Zozɛfu sɔli i sɔ liɛ’n nun. Kɛ mɔ Zozɛfu nin i yi m’ɔ ti wunnzɛfuɛ’n be fali ndɛ nga Ogisti Sezali kannin’n su’n ti’n, be ɔli Bɛtleɛmu lɔ be dunman klɛlɛ. Lɔ yɛ be wuli ba’n niɔn.\n6-8. (a) ?Sa benin mun yɛ be juli mɔ be ti’n Zozɛfu nin i awlobo kan’n be mɛn dilɛ’n wa kacili ekun ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ “nzraama’n” ti Satan i sa nuan like ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)\n6 Zozɛfu w’a fɛmɛn i yi’n nin i wa’n w’a sɛmɛn i sin Nazarɛti lɔ. Sanngɛ Bɛtleɛmu klɔ’n m’ɔ nin Zerizalɛmu be afiɛn’n ti nun kilo kɔe 10 i su lɛ yɛ be kali ɔ. Be ti yalɛfuɛ, sanngɛ like kwlaa nga Zozɛfu kwla yo naan w’a sasa Mali nin Zezi naan w’a nian be lika’n, yɛ ɔ yoli ɔ. Be ɲannin sikewlɛ kan ndɛ kpa. Kpɛkun i nun mɔ Zezi nin a ɲanman afuɛ nɲɔn’n, be mɛn dilɛ’n ka lɛ kacili ekun.\n7 Sa sifuɛ wie’m be wa bali Zozɛfu nin Mali be awlo lɛ. Be fin wia afiliɛ mmuammua kpa, atrɛkpa’n Babilɔni lika liɛ’n nun lɔ ɔ. Be su “nzraama” kun su yɛ be ba ɔ. Ba mɔ i yɛ ɔ́ yó Zuifu’m be famiɛn’n, be bɛ i osu nianlɛ. Sran sɔ’m be buli Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m be sran kpa.\n8 Kɔlɛ sa sifuɛ sɔ’m be siman kɛ be fali ba’n i nguan’n be sieli i wie nuan. ‘Nzraama’ nga be wunnin i’n, w’a faman be w’a ɔman Bɛtleɛmu ka, sanngɛ ɔ fa be ɔli Zerizalɛmu. * Lɔ’n, be ko kan kleli famiɛn Erɔdu klunwifuɛ sɔ’n kɛ be su kunndɛ ba nga mɔ ɔ́ wá yó Zuifu’m be famiɛn’n. Kɛ famiɛn’n tili ndɛ sɔ’n, ɔ fali ya kpa.\n9-11. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Erɔdu nin Satan be le kwlafuɛ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ laa fluwa nga be kan Zozɛfu i Ezipti lɔ kɔlɛ’n ndɛ’n, ɔ nin sa ng’ɔ juli sakpa’n be sansan be wun ɔn?\n9 Ɲanmiɛn sa mɔ Erɔdu nin Satan be le be kwlafuɛ ɔ. ?I bo’n yɛle benin? Kɛ aofuɛ’m be wluli Zezi i awlo lɔ’n mɔ be wunnin i nin i nin’n, be cɛli be like kpanngban. Kɔlɛ’n, kɛ Zozɛfu nin Mali be wunnin kɛ be ja nun lɛ’n, b’a ɲan sika ɔkwlɛ, nin ansans, ɔ nin mir’n, i sɔ’n boli be nuan, afin ninnge sɔ’m be le gua kpa! Sa sifuɛ sɔ’m be waan bé sá be sin naan bé kó klé famiɛn Erɔdu lika nga be wunnin ba’n. Sanngɛ Zoova w’a kplinman su. Ɔ seli be laliɛ nun kɛ be fa atin uflɛ be sa be sin be wɔ be klɔ.—An kanngan Matie 2:1-12 nun.\n10 Kɛ sa sifuɛ sɔ’m be ɔli cɛ’n, Zoova i anzi’n seli Zozɛfu kɛ: “Jaso fa bakan’n nin i nin an wanndi wɔ Ezipt, an tran lɔ lele saan ń sé wɔ kɛ a bla, afin Erɔd wá kúnndɛ kɛ ɔ́ kún bakan’n.” (Mat. 2:13) Kɛ e fa wunnin i ndɛ tre nga i bo bolɛ nun lɔ sa’n, Zozɛfu w’a sisimɛn i bo, ɔ fali ndɛ’n su. Ba’n i sasalɛ yɛ ɔ yoli i cinnjin kpa ɔ, ɔ maan ɔ fɛli i awlobofuɛ mun ɔli Ezipti. Ninnge kpanngban nga sa sifuɛ sɔ mɔ be sɔ amuɛn’n be cɛli Zozɛfu nin i awlobofuɛ mun’n ti’n, be ɲannin Ezipti lɔ kɔlɛ nin lɔ tranlɛ’n i wun alaje.\nZozɛfu w’a bumɛn i ngunmin i wun akunndan, yɛ w’a sisimɛn i bo naan w’a sɛsɛ i wa’n.\n11 Laa fluwa wie mun, ɔ nin ngua difuɛ wie mun be blɔli Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m be Ezipti lɔ kɔlɛ’n. Be waan atin’n nun’n, Zezi kan’n yili atrɛ maan atin tɛnndɛn sɔ’n yoli tika. Kpɛkun ɔ fuannin kodiawiefuɛ mun naan b’a kwlá yoman be like fi. Be waan Zezi seli nglesia kun kɛ ɔ klu i ti’n i ase naan i nin’n w’a kwla di i su mma. * Sanngɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛle kɛ be cɛli atin’n nun, yɛ be wunnin be ɲrun kpa naan b’a ju lika sɔ mɔ be siman lɔ’n nun.\nZozɛfu w’a bumɛn i bɔbɔ i wun akunndan, afin ɔ kunndɛ kɛ i awlobofuɛ’m be di aklunjuɛ.\n12. ?Mɛn tɛ kain nga nun’n, ba talɛ’n i su ajalɛ benin yɛ Zozɛfu kle siɛ nin niɛn mun ɔn?\n12 Zozɛfu kle siɛ nin niɛn’m be ajalɛ kpa. I awlobofuɛ’m be sasalɛ ti’n, w’a bumɛn i ngunmin i wun akunndan, kpɛkun ɔ fɛli i junman’n sieli i siɛn. I ɲrun’n, i awlobo’n ti aja like kun mɔ Zoova fa mɛnnin i ɔ. Andɛ Satan i mɛn tɛ kain nga m’ɔ kunndɛ kɛ gbanflɛn nin talua’m be saci’n, i nun yɛ siɛ nin niɛn’m be ta be mma mun ɔn. Kɛ ɔ ko yo naan Satan i mɛn’n w’a saciman be’n, be bo manndrɛn be sasa be mma mun kɛ Zozɛfu fa yoli’n sa. I sɔ’n yo ɲɛnmɛn dan.\nZozɛfu niɛnnin i awlobo’n i lika\n13, 14. ?Ngue ti yɛ Zozɛfu nin Mali be sali be sin Nazarɛti lɔ be ko tali be mma mun ɔn?\n13 Atrɛkpa’n, Zozɛfu nin i awlobofuɛ mun b’a cɛman Ezipti lɔ, afin anzi kun wa seli i kɛ Erɔdu w’a wu. Ɔ maan be sali be sin be klɔ. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun dun mmua boli su kɛ Zoova flɛ́ i wa yasua’n kɛ “ɔ jaso Ezipt lɔ bla.” (Mat. 2:15) Zozɛfu yoli maan ndɛ sɔ’n kpɛnnin su. ?Sanngɛ nin yɛ ɔ nin i awlobofuɛ mun bé kó trán siɛn’n niɔn?\n14 Zozɛfu ti ngwlɛlɛfuɛ. Ɔ sɛsɛli i wun Arkelaisi m’ɔ sinnin Erɔdu i ja nun’n i lika, afin ɔ ti sa tɛtɛ yofuɛ nin sran kunfuɛ. Ɲanmiɛn maan Zozɛfu fɛli i awlobofuɛ mun ɔli Zerizalɛmu i nglo lɔ lika liɛ’n nun naan b’a kwlá yoman be sa tɛ. Be sali be sin Nazarɛti m’ɔ o Galile mɛn’n nun lɔ’n, i su lɔ. Lɔ yɛ Zozɛfu nin Mali be tali be mma mun ɔn.—An kanngan Matie 2:9-23 nun.\n15, 16. ?Ngue junman yɛ Zozɛfu dili ɔ? ?Yɛ atrɛkpa ninnge benin wie mun yɛ ɔ fa dili junman ɔn?\n15 Be leman ninnge kpanngban, yɛ be mɛn dilɛ’n w’a yoman pɔpɔ. Biblu’n kle kɛ Zozɛfu ti minizie, yɛle kɛ ɔ di waka nun junman. Kɛ ɔ kpɛ waka’n, ɔ suɛ i lele fa ba klɔ. Ɔ lɛ i wia nun naan i nun nzue’n sin kan. Kpɛkun ɔ fa kplan sua nin ce mun, ɔ fa wie bobo alie nin kakaklolo mun. Ɔ fa wie kusu yi fie su junman dilɛ ninnge mun. (Mat. 13:55) Sran ng’ɔ le wunmiɛn’n yɛ ɔ kwla di i sɔ junman liɛ’n niɔn. Blɛ sɔ nun’n, ajuin difuɛ’n i junman diwlɛ’n mɛntɛn i sua’n i wun koko lɛ.\n16 Zozɛfu i junman dilɛ ninnge’m be ti fanunfanun. Kɔlɛ i si yɛ ɔ fali be nun wie mun mɛnnin i ɔ. Ninnge sɔ’m be kwla yo malito ɔ nin kpɛngbɛ nin sizo nin kpɛliɛ, ɔ nin ninnge tɛkɛtɛkɛ wie mun ekun. Be le gua kpa.\n17, 18. (a) ?Ngue yɛ Zozɛfu kleli Zezi ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zozɛfu kplin i ɲin di junman ɔn?\n17 Zezi i kaan nun’n, kɔlɛ ɔ ko nian i talɛ siɛ’n i junman ng’ɔ di’n. Ninnge kwlaa nga Zozɛfu yo be’n, ɔ fɛ i ɲin sie su. Kɛ ɔ niɛn i talɛ siɛ’n i wati’n nin i sa waka’n, ɔ wun kɛ ɔ le wunmiɛn kpa, naan kusu ɔ si i junman’n i di kpa. Atrɛkpa Zozɛfu kleli i wa kan’n i ninnge kanngan’m be yolɛ kɛ waka i wun kpulɛ sa’n, ɔ nin ngbaciɛ ng’ɔ o waka fanunfanun ng’ɔ fa di junman’n be afiɛn’n. Be nun wie mun yɛle sikomɔr waka nin olivie waka’n.\nZozɛfu kleli i wa’n i junman dilɛ.\n18 Zezi wunnin kɛ i si fɛ i wunmiɛn’n kpɛ waka, yɛ ɔ fa yo sua’m be kuatrɛn mun. Sanngɛ ɔ fɛ i wunmiɛn’n fa niɛn i bɔbɔ nin i nin ɔ nin i niaan’m be lika wie. Sɛ be waan Zozɛfu nin Mali b’a ɲanman ba o, yɛle ba nso. Be nun kun yɛle Zezi. (Mat. 13:55, 56) Ɔ maan, ɔ fata kɛ Zozɛfu kplin i ɲin kpa di junman naan w’a kwla nian be kwlaa sɔ’m be lika.\nZozɛfu wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ ɔ ukɛ i awlobofuɛ mun naan be su Ɲanmiɛn.\n19. ?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu ukɛli i awlobofuɛ mun naan b’a su Ɲanmiɛn ɔn?\n19 Zozɛfu wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ ɔ ukɛ i awlobofuɛ mun naan be su Ɲanmiɛn. I ti’n, ɔ fali blɛ naan w’a kle i mma mun Ɲanmiɛn Zoova nin i mmla’m be su like. Ɔ nin Mali be fa be ɔli Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’n m’ɔ o be wun lɛ’n, i nun titi. Lɔ’n, sran wie’m be kanngan Mmla’n nun yɛ be tutu i bo. Atrɛkpa kosan kwlaa kpan nga Zezi usa be Zoova nin i mmla’m be su’n, Zozɛfu miɛn i ɲin tɛ be su. Kpɛkun Zuifu’m be cɛn nga Zoova siesieli kɛ be di be Zerizalɛmu lɔ’n, kɛ be ko ju’n, Zozɛfu fɛ i awlobofuɛ mun kɔ lɔ wie. Afuɛ kwlaa kɛ bé kó dí Delɛ cɛn’n, ɔ fa be nanti lele kilo 120. Be kwla di le mɔcuɛ nɲɔn atin nun. Yɛ kɛ be wie cɛn’n i di’n, ɔ fa be sa be sin.\nZozɛfu fɛ i awlobofuɛ mun ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun Zerizalɛmu lɔ titi.\n20. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ nga be ti awlobo kpɛn’n, be nian Zozɛfu i ajalɛ’n su ɔ?\n20 Andɛ Klistfuɛ nga be ti awlobo kpɛn’n, be nian Zozɛfu i ajalɛ’n su. Be mian be ɲin be nian be mma’m be lika, sanngɛ Ɲanmiɛn i su like klelɛ’n yɛ ɔ lo be tra like kwlaa ɔ. Like kwlaa nga be kwla yo naan be nin be awlobofuɛ’m b’a su Ɲanmiɛn awlo lɔ’n, naan b’a ɔ aɲia dandan mun nin kanngan’m be bo wie’n, yɛ be yo ɔ. Kɛ Zozɛfu sa’n, be si kɛ like’n i kpafuɛ nga be kwla yo man be mma mun’n naan b’a di aklunjuɛ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ.\nBe ‘ɲin bloli dan kpa’\n21. Amun kan Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m be Delɛ cɛn i dilɛ’n i bo kɔlɛ’n i ndɛ. ?Yɛ blɛ benin nun yɛ Mali nin Zozɛfu be wunnin i kɛ Zezi nunman lɛ ɔ?\n21 Kɛ Zozɛfu fa yo i afuɛ kwlaa nun sa’n, cɛn kun’n ɔ fɛli i awlobofuɛ mun ɔli Delɛ cɛn i dilɛ Zerizalɛmu lɔ, nn Zezi le afuɛ 12. Be nin awlobo uflɛ nunfuɛ wie mun yɛ be san nun be kɔ ɔ. Blɛ sɔ nun’n, nn waka’m b’a fɛfɛ, kpɛkun blɛ yɛ ijre su fu ɔ. Kɛ bé fú kpɔlɛ’m bé mántan Zerizalɛmu’n, nn be nun sunman bé tó Zerizalɛmu kɔlɛ’n i su jue. (Jue. 120—134) Atrɛkpa sran akpiakpi ya kpanngban b’a yi klɔ’n sa piɛ. Kɛ be ko wie cɛn’n i di’n, awlobofuɛ mun nin be nga be nin be bali likawlɛ’n be sa be sin be klɔ. Atrɛkpa kɛ mɔ junman’n sɔnnin Zozɛfu nin Mali be sa nun’n ti’n, be buli i kɛ Zezi wo be mɔ be nin be ba’n annzɛ be osufuɛ’m be nun. Sanngɛ kɛ be dili cɛn kun atin’n nun’n, blɛ li yɛ be wa wunnin i wlɛ kɛ Zezi nunman lɛ ɔ.—Lik 2:41-44.\n22, 23. ?Kɛ Zozɛfu nin Mali be wunnin kɛ Zezi nunman lɛ’n, ngue yɛ be yoli ɔ? ?Yɛ kɛ be wunnin i’n, ngue ndɛ yɛ Mali kannin ɔn?\n22 Be sali be sin Zerizalɛmu be ɔli Zezi kunndɛlɛ. Be wun usu be kpa yɛ be kɔ ɔ. Kɛ bé wlán klɔ’n nun mɔ bé kpán flɛ́ Zezi’n, wafa nga klɔ’n w’a tɔ srololo be ɲrun’n, amun bu i akunndan be nian. ?Naan ba’n wo nin? I cɛn nsan’n su mɔ be wunmɛn i’n, kɔlɛ Zozɛfu seli i wun kɛ aja like nga Zoova fa wlɛli i sa nun’n, w’a siman su nian. Kpɛkun i agualiɛ su’n, be wluli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Kɛ bé níannían bé kɔ́’n, b’a wun Zezi kan’n, ɔ ti sua ba kun nun Mmla klefuɛ’m be afiɛn. Amun nian kɛ Zozɛfu nin Mali be klun wa tɔli nun fɔun ɔn!—Lik 2:45, 46.\n23 Zezi o lɛ tíe be ndɛ mɔ be kan’n yɛ ɔ usa be kosan. Ba’n i ngwlɛlɛ’n nin i sa’m be su tɛlɛ’n, ɔ boli like klefuɛ sɔ’m be nuan dan. Mali nin Zozɛfu be kusu be nuan boli be wun. Biblu’n w’a kleman kɛ Zozɛfu ijɔli. Sanngɛ ndɛ ng’ɔ ko kan’n, Mali kannin. Ɔ seli kɛ: “?N wa, nguɛ ti yɛ a yo e sɔ-ɔ? Min nin ɔ si y’a kunndɛ ɔ lele, e nyin a blo dan kpa.”—Lik 2:47, 48.\n24. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle e weiin kɛ afɛ o ba talɛ’n nun ɔn?\n24 Biblu’n nun ndɛ sɔ’n kle e weiin kɛ afɛ o ba talɛ’n nun. Kannzɛ bɔbɔ fɔ’n nunman ba kun nun’n, sanngɛ siɛ nin niɛn’m be ɲin kwla blo. Siɛ nin niɛn nga be ta ba mɛn tɛ nga nun’n, be ‘ɲin kwla blo’ dan kpa. Sanngɛ kɛ be si kɛ Biblu’n dun mmua kannin sa ng’ɔ o be su’n be ndɛ’n, i sɔ’n kwla gua be awlɛn su nzue.\n25, 26. ?Wafa sɛ yɛ Zezi tɛli i si nin i nin be su ɔ? ?Yɛ atrɛkpa ndɛ ng’ɔ kannin’n yoli Zozɛfu sɛ?\n25 Zezi kunndɛ kɛ ɔ nin i Si Zoova m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n be afiɛn’n mantan kpa. Ɔ klo Ɲanmiɛn i su like suanlɛ. I ti yɛ ɔ ko trannin Ɲanmiɛn i srɛlɛ sua’n nun lɔ’n niɔn. Ɔ dili i si nin i nin be nanwlɛ kɛ: “?Nguɛ ti yɛ an kunndɛ min-ɔn? ?An si-man kɛ min Si ninnge’m be mian n sa-a?”—Lik 2:49.\n26 Zozɛfu buli Zezi i ndɛ sɔ’n i akunndan kpɛ sunman. Atrɛkpa i ndɛ sɔ’n yoli i fɛ lele, afin ɔ wlɛli i wun ase kleli Zezi kɛ ɔ fɛ i wun mantan Ɲanmiɛn Zoova. I blɛ sɔ’n nun mɔ Zezi te yo bakan’n, klolɛ m’ɔ o siɛ kun nin i wa’n be afiɛn’n, ɔ wunnin i wlɛ. Zozɛfu yɛ ɔ kleli i ɔ.\n27. ?Siɛ mun, ngue yɛ amun kwla yi i nglo kle amun mma mun ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ amun bu Zozɛfu i ajalɛ’n i su akunndan ɔn?\n27 ?Siɛ mun, kɛ amun nzuɛn’n nun’n, amun yi i nglo kle amun mma mun kɛ Zoova ti be Si m’ɔ o nglo lɔ’n, naan ɔ klo be kpɛkun ɔ sasa be’n, nán amun cenjele nun ɔn? ?Yɛ sɛ amun dun mmua wuli ba kwlaa naan amun a ja bian annzɛ bla’n nin, annzɛ sɛ amun ta sran uflɛ i wa’n nin? Ɔ fata kɛ amun bu Zozɛfu i ajalɛ’n i akunndan. Kpɛkun wafa nga ba kun fa ti’n i su yɛ amun nian be tɛ i ɔ. Amun uka ba sɔ mun naan be nin be Si Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ o nglo lɔ’n, be afiɛn’n w’a mantan kpa.—An kanngan Efɛzfuɛ Mun 6:4 nun.\nZozɛfu miɛnnin i ɲin suli Ɲanmiɛn nanwlɛ su\n28, 29. (a) ?Zozɛfu i su ndɛ benin mun yɛ Liki ndɛ tre 2:51, 52 yi be nglo ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu ukali Zezi naan i ngwlɛlɛ’n w’a ɔ i ɲrun ɔn?\n28 Zozɛfu i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ ti kpe kan sa, sanngɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie su kpa. Biblu’n se kɛ Zezi ‘i ɲin yi’ i si nin i nin. Ɔ se ekun kɛ “kɛ Jésus nyín’n, wuun i ngwlɛlɛ’n kɔ́ i nyrun, yɛ i wun yo Nyanmiɛn nin sran’m be fɛ.” (An kanngan Lik 2:51, 52 nun.) ?Zozɛfu i su ndɛ benin yɛ Biblu’n i nun ndɛ sɔ’m be kle e ɔ? Be kle e Zozɛfu i su like kpanngban. I wie yɛle kɛ ɔ yoli siɛ kpa titi, afin i wa Zezi mɔ fɔ nunmɛn i nun’n i ɲin yili i. Ndɛ ng’ɔ kan’n, ba’n fa su.\n29 Biblu’n kle e ekun kɛ Zezi i ngwlɛlɛ’n uka su kɔ i ɲrun. Zozɛfu ukɛli i naan i sɔ’n w’a kwla yo ye. Blɛ sɔ nun’n, Zuifu’m be se kɛ wlengbi mun nin ngbɛnngbɛn mun yɛ be ti ngwlɛlɛfuɛ ɔ, naan i aata difuɛ o, i ajuin difuɛ o, i blo junman difuɛ o, be wie fi “siman jɔlɛ di yɛ be kwlá tutuman ɲanndra’m be bo.” Sanngɛ Zezi i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n, ɔ kle kɛ be ndɛ sɔ’n ti ato. I nun mɔ Zezi te yo bakan’n, Zozɛfu m’ɔ ti minizie, m’ɔ ti yalɛfuɛ ekun’n, ɔ fali blɛ kpanngban kleli i sa nga Zoova ɲrun’n, ɔ ti kpa’n ɔ nin ng’ɔ ti tɛ’n.\n30. ?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu kle andɛ awlobo kpɛn’m be ajalɛ kpa ɔ?\n30 Wafa nga Zozɛfu ukali Zezi naan w’a yo sran yasua’n, e kwla wun i wlɛ wie. Wunmiɛn m’ɔ le i’n, ɔ nin juejue m’ɔ ti’n be kle kɛ be tɛli i kpa. Nanwlɛ Zozɛfu kleli i wa’n i junman blɛblɛblɛ naan i sa w’a tɔ nun kpa. I sɔ’n ti yɛ be flɛ Zezi kɛ ajuin difuɛ’n i wa’n mɔ be flɛ i kunngba’n kɛ ‘ajuin difuɛ’n’ niɔn. (Mar. 6:3) Awlobo kpɛn nga be nian Zozɛfu i ajalɛ’n su’n, be fa ngwlɛlɛ be ta be mma mun naan cɛn wie lele b’a kwla nian be bɔbɔ be wun lika.\n31. (a) ?Kɔlɛ blɛ benin nun yɛ Zozɛfu wuli ɔ? (An fa kuku’n nun ndɛ’n be tɛ su wie.) (b) ?Ajalɛ benin yɛ Zozɛfu kleli m’ɔ fata kɛ e nian su ɔ?\n31 Kɛ Zezi ɲannin afuɛ 30 mɔ be yoli i batɛmu’n, i sin’n Biblu’n w’a kanman Zozɛfu i ndɛ kun. I sɔ’n kle kɛ, kɛ Zezi bó i Ɲanmiɛn junman dilɛ’n i bo’n, nn kɔlɛ Mali ti angbeti. (An nian kuku nga be flɛ i “ ?Blɛ benin nun yɛ Zozɛfu wuli ɔ?” i nun.) Be boli Zozɛfu dunman kpa Biblu’n nun. Ɔ kleli kɛ ɔ ti siɛ kun m’ɔ sɛsɛli i awlobo’n niɔn. Ɔ niɛnnin i yi nin i mma’m be lika kpɛkun ɔ lafili Ɲanmiɛn su lele naan wie’n w’a fɛ i. Sɛ siɛ nin niɛn ɔ nin Klistfuɛ’m be kwlaa be yo kɛ Zozɛfu m’ɔ lafili Ɲanmiɛn su’n sa’n, ɔ ti kpa dan.\n?Blɛ benin nun yɛ Zozɛfu wuli ɔ?\nE si kɛ, kɛ Zezi ɲán afuɛ 12 nn Zozɛfu i ɲin te o su. Zuifu gbanflɛn nga be le afuɛ 12 be suan junman nga be si di’n wie, kpɛkun kɛ be ɲan afuɛ 15, be kaci be ukafuɛ siɛn’n. Zozɛfu kleli Zezi i ajuin dilɛ lele naan w’a wu. ?Sanngɛ kɛ Zezi ɲán afuɛ kɔe 30 nn Zozɛfu i ɲin te o su? E kwlá lafiman su sɔ. Afin blɛ sɔ nun’n, Biblu’n kle kɛ Zezi i nin’n ɔ nin i niaan’m be kwlaa be te o nguan nun, sanngɛ ɔ kleman kɛ Zozɛfu o nguan nun wie. Asa ekun be flɛli Zezi kɛ ‘Mali i wa.’ B’a seman kɛ Zozɛfu i wa. (Mar. 6:3) Kpɛkun wafa nga be kan Mali i ndɛ’n, ɔ kle kɛ i bɔbɔ yɛ ɔ yo i ninnge mun ɔn, naan ɔ usaman bian osu naan w’a fa ajalɛ. (Zan 2:1-5) Sɛ Mali timan angbeti bla cɛ’n, nn laa blɛ sɔ nun’n, w’a kwlá yoman sɔ. Asa kusu’n, kɛ Zezi wá wú’n, ɔ fɛli i nin’n wlali akoto Zan i sa nun. (Zan 19:26, 27) Sɛ Zozɛfu i ɲin te o su nn Zezi su faman ajalɛ kɛ ngalɛ’n sa. I kwlaa ngalɛ’n kle kɛ i nun mɔ Zozɛfu wú’n, nn Zezi ti gbanflɛn kan. Kɛ mɔ i yɛ ɔ ti ba’m be nun kpɛnngbɛn’n ti’n, i yɛ ɔ sinnin i si i ja nun ɔn. Ɔ yoli ajuin difuɛ, yɛ ɔ niannin i awlobofuɛ’m be lika lele naan b’a yo i batɛmu’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Blɛ sɔ nun’n, sran’m be bu bla i ase tralɛ’n kɛ aja’n sa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 ‘Nzraama’ sɔ’n timan nzraama ngbɛn, kusu nán Zoova i sa nuan like ɔ. Satan m’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kún Zezi’n yɛ ɔ yili atrɛ ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Biblu’n kle weiin kpa kɛ Zezi yoli i batɛmu kwlaa naan w’a yi i ‘atrɛ’m be nun klikli’n.’—Zan 2:1-11.\n?Ngue yɛ Zozɛfu yoli naan w’a sɛsɛ i awlobo’n niɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu niɛnnin i yi nin i mma’m be lika ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zozɛfu niannin junman nga Ɲanmiɛn fa mɛnnin i’n, i nun dili ɔ?\n?Like benin yɛ Zozɛfu yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ i sa wie ɔ?


Zezi kannin sa tɛ, sa yacilɛ, sulafilɛ ndɛ | Wafa nga Zezi nantili’n\nLIKI 17:1-10 ZAN 11:1-16\nSƐ E YO NAAN SRAN WIE YO SA TƐ’N, NN Y’A YO SA TƐ KPA\nSA YACI CƐLƐ’N NIN ƝANMIƐN SULAFILƐ’N BE TI CINNJIN\nKɛ Zezi “kpɛli Zurdɛn’n” ɔli Pere mɛn’n nun lɔ’n, ɔ dili le nɲɔn kun lɔ. (Zan 10:40) Ɔ su wa to i ti Zerizalɛmun bue liɛ’n su lɔ.\nNán Zezi kunngba yɛ ɔ su kɔ-ɔ. I sɔnnzɔnfuɛ mun nin “sran kpanngban kpa” be su i su. Lapo defuɛ nin sa tɛ yofuɛ’m be o be nun wie. (Liki 14:25; 15:1) Farizifuɛ nin mmla klɛfuɛ mɔ be kan ndɛ nga Zezi kan’n nin sa ng’ɔ yo’n be su ndɛ tɛtɛ’n, be kusu be o lɛ wie. Kɛ Zezi kán bua ng’ɔ mlinnin’n nin ba ng’ɔ mlinnin’n, ɔ nin aɲanbeunfuɛ nin Lazaa be ndɛ’n, be tili. Ɔ maan ndɛ ng’ɔ fata kɛ be bu be akunndan’n, be sɔnnin.—Liki 15:2; 16:14.\nZezi kpɛli i ɲin i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun lɔ. Kpɛkun ɔ flannin ndɛ wie m’ɔ kannin be Galile mɛn’n nun lɔ’n nun kleli be. Atrɛkpa’n, i wun ndɛ nga i kpɔfuɛ’m be kannin’n nin i finfin mɔ be yoli i’n be ti yɛ ɔ flannin ndɛ sɔ’m be nun-ɔn.\nZezi seli kɛ: “Saan sran’m bé yó maan wie’m bé yáci Ɲanmiɛn su lafilɛ. Sanngɛ sran ng’ɔ yo i sɔ sa’n, i yako! [...] Amun nian amun wun kpa. Sɛ ɔ niaan yo wɔ sa’n, tu i fɔ. Yɛ sɛ ɔ kaci i akunndan’n, yaci cɛ i. Sɛ bɔbɔ ɔ yo wɔ sa kpɛ nso cɛn ba kun nun naan ɔ ba kpɛ nso wa se wɔ kɛ: ‘Yaci cɛ min’n,’ ɔ fata kɛ a yaci cɛ i.” (Liki 17:1-4) Atrɛkpa’n, ndɛ kasiɛn nga Zezi kɛnnin i lɛ’n ti’n, Piɛli i wla kpɛnnin ndɛ nga cɛn kun’n ɔ usali Zezi’n su. Ɔ usali Zezi kɛ: ‘?Sɛ sran kun yo min sa’n, ɔ fata kɛ n yaci cɛ i lele kpɛ nso?’—Matie 18:21.\n?Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m bé kwlá fɛ́ i ndɛ’n su? Be seli Zezi kɛ: “Uka e maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa.” Kɛ be seli sɔ’n, ɔ seli be kɛ: “Sɛ amun Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i dan ju kɛ mutadi mma sa bɔbɔ’n, sɛ amun se waka nga kɛ: ‘Tu ɔ wun bo ko jran jenvie’n nun lɔ’n!’ ɔ́ kɔ́ sakpa.” (Liki 17:5, 6) Nanwlɛ, sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kaan sa bɔbɔ’n, ɔ kwla yo sa dandan wie mun.\nI sin’n, Zezi kleli kɛ ɔ fataman kɛ be bu be bɔbɔ be wun sran tratra su. Ɔ seli i akoto’m be kɛ: “Wienun-ɔn, amun le kanga kun. Yɛ kanga sɔ’n nian amun fie’n su annzɛ ɔ nian amun nnɛn’m be su. ?Sɛ kanga’n fin fie su ba cɛ’n, amún sé i kɛ: ‘Bla wa tran ase naan e di like’? Cɛcɛ. Sanngɛ amún sé i kɛ: ‘Tɔn min nnɔsua nun aliɛ’n man min, kpɛkun kaci ɔ wun tralɛ’n naan fa aliɛ’n man min maan n di. Sɛ n wie i di naan n nɔn su nzan’n, a kwla di ɔ liɛ siɛn’n, yɛ a kwla nɔn wɔ nzan liɛ.’ Amun su laman kanga sɔ’n i ase. Afin like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo’n, yɛ ɔ yoli-ɔ. ?Nɛ́n i-ɔ? I kunngba’n, kɛ amun ko yo like nga be seli amun kɛ amun yo’n, amun se kɛ: ‘E ti junman difuɛ ngbɛn, e nin mo yolɛ fataman. Like ng’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛ e yoli-ɔ.’”—Liki 17:7-10.\nƆ fata kɛ e dun mmua e yo Ɲanmiɛn i ninnge liɛ mun. Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn sufuɛ kwlaa wun i sɔ liɛ’n i wlɛ kpa. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e tinuntinun e wun i wlɛ kɛ e mɔ e su Zoova’n, e ti i awlobofuɛ naan i sɔ’n ti e cenjele like dan kpa.\nI sin’n, Mari nin Mati be sunmannin sran Zezi sin. Atrɛkpa’n, kɛ Zezi i nuan tɔli’n m’ɔ cɛli kan’n, yɛ bian sɔ’n bali-ɔ. Mari nin Mati be ti Lazaa i niaan bla. Be tran Betanin, Zide mɛn’n nun lɔ. Sran sɔ’n seli Zezi kɛ: “E Min, nian! sran mɔ a klo i sa’n, w’a tɔ tukpacɛ.”—Zan 11:1-3.\nƆ maan Zezi tili i kɛ i janvuɛ Lazaa w’a tɔ tukpacɛ kekle. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Zezi i wla w’a bomɛn i wun. I kpa bɔbɔ’n, ɔ seli kɛ: “Tukpacɛ sɔ’n timɛn i wie liɛ, sanngɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i manmanlɛ liɛ, kɛ ɔ́ yó naan b’a yi Ɲanmiɛn i Wa’n i ayɛ’n ti.” Zezi kali kan ɔ o lɛ’n, ɔ dili cɛn ba nɲɔn. I sin’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Maan e wɔ Zide mɛn’n nun lɔ ekun.” Sanngɛ i ndɛ sɔ’n w’a yoman be fɛ. I sɔ’n ti’n, be seli i kɛ: “Rabi, Zidefuɛ’m be kunndɛli kɛ bé fínfín wɔ yɔbuɛ ɔ nin-a cɛman. ?Yɛ a su kɔ lɔ ekun?”—Zan 11:4, 7, 8.\nZezi tɛli su kɛ: “?Kɛ lika cɛn m’ɔ́ fá sán’n, ɔ diman dɔ blu-nin-nɲɔn (12)? Sɛ sran kun nanti wia nun’n, i ja kplaman like fi su. Afin ɔ wun mɛn nga nun kannin’n. Sanngɛ sɛ kɔnguɛ yɛ sran kun nanti’n i ja kpla, afin kannin’n nunmɛn i nun.” (Zan 11:9, 10) Atrɛkpa ɔ su se kɛ blɛ nga Ɲanmiɛn mɛnnin i kɛ ɔ fa di i junman’n, ɔ nin-a wieman. Ɔ fata kɛ ɔ fa blɛ kan ng’ɔ ka’n, ɔ di junman sɔ’n kpa.\nZezi seli ekun kɛ: “E janvuɛ Lazaa su lafi. Sanngɛ n su ko tinnge i.” I sɔnnzɔnfuɛ’m be buli i kɛ Lazaa su lo wunmiɛn naan ɔ́ yó juejue. I sɔ’n ti’n, be seli kɛ: “E Min, sɛ ɔ su lafi’n, ɔ́ yó juejue.” Sanngɛ Zezi seli be weiin kɛ: “Lazaa w’a wu. [...] Maan e wɔ i wun lɔ.”—Zan 11:11-15.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be si kɛ be kwla kun i Zide mɛn’n nun lɔ. Toma kunndɛli kɛ ɔ́ jrɛ́n i sin. I sɔ’n ti’n, ɔ seli i wiengu’m be kɛ: “Maan e wɔ wie naan e nin i e ko wu.”—Zan 11:16.\n?Nin yɛ Zezi o-ɔ?\n?Ndɛ benin mun yɛ Zezi flannin be nun-ɔn? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ ɔ kannin fa kleli kɛ wun ase kanlɛ’n ti cinnjin-ɔn?\n?Ndɛ benin yɛ be wa kan kleli Zezi-ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ Toma seli kɛ be wɔ naan be nin Zezi be ko wu-ɔ?