KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nZezi i ɲin su’n, sran fi w’a yimɛn i desɛn, annzɛ w’a sɛmɛn i waka sran. Sran fi leman Zezi i foto. Sanngɛ, sran kpanngban be sɛ i waka sran, annzɛ be yi i desɛn. Nán andɛ sa yɛ be boli i sɔ yolɛ bo-ɔ.\nBe nga be di i sɔ junman’n, be siman wafa trele nga Zezi ti’n. Wafa nga aɲanbeunfuɛ wie’m be klo kɛ be yi Zezi i desɛn, annzɛ be sɛ i waka sran man be’n, annzɛ like nga asɔnun’m be kle’n, annzɛ wafa nga sran’m be yo ninnge’m be akpasua liɛ’n su’n, i su yɛ be nian be di be junman’n niɔn. I sɔ’n ti, wie liɛ’n, wafa nga sran’m be bu Zezi’n, ɔ nin like ng’ɔ kleli’n, ɔ timan su.\nWie liɛ’n, kɛ e wun Zezi i desɛn nga be yi’n, i timuɛn’n guɛguɛ i wun, ɔ nin i akanza kan. Ɔ ti sran flɛkpɛ, yɛ i ɲrun’n ti aunnvuɛaunnvuɛ. Wie liɛ kusu’n, be yi Zezi i desɛn kɛ anzi sa, like ɲanɲanɲan kun bo sin yiɛ i ti’n, yɛ ɔ fɛmɛn i wun mantanman sran. ?Zezi ti sɔ sakpa? ?Ngue yɛ é yó naan y’a wun i wlɛ-ɔ? Sɛ e nian Zezi i wun ndɛ nga Biblu’n kan’n, e kwla si wafa nga i sran waka’n ti’n. Ɔ maan, é bú i wun akunndan kpa.\n“A MANNIN MIN WUNNƐN”\nAtrɛkpa’n, kɛ bé yó Zezi i batɛmun m’ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n niɔn. (Ebre Mun 10:5; Matie 3:13-17) ?Zezi i sran waka’n ti sɛ? Kwlaa naan b’a wu Zezi’n, anzi Gabliɛli seli Mari kɛ: “Á wá wunnzɛ, á wú ba yasua. [...] Bé flɛ́ i Nyanmiɛn Wa.” (Lik 1:31, 35) Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n, ɔ dili afuɛ kɔe 30 yɛ be yoli Zezi i batɛmun-ɔn. Kɛ Ɲanmiɛn yili Adam mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, i sɔ yɛ Zezi ti-ɔ. Fɔ nunmɛn i nun. (Lik 3:38; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:45) Ɔ maan atrɛkpa’n, Zezi ti sran yasua klanman. Yɛ atrɛkpa’n, ɔ fɛ i nin Mari m’ɔ ti Zuifu’n.\nZuifu’m be yoman kɛ Rɔmunfuɛ mun sa. Zuifu’m be sie be akanza’n. Afin be lɔ’n, sran ng’ɔ yaci i akanza i lɛ’n, ɔ le ɲrun yɛ be bu i sran. Sanngɛ, be kpɛkpɛ su, be yacimɛn i lɛ kpanngban. Asa ekun’n, be kpɛkpɛ be ti’n su kan. Zezi yoli sɔ wie. Saan Ɲanmiɛn i sufuɛ wie mun yɛ be kpɛkpɛman be timuɛn nin be akanza’n su mlɔnmlɔn-ɔn. Be nun kun yɛle Samsɔn.—Kalɛ 6:5; Jɔlɛ Difuɛ Mun 13:5.\nKɛ Zezi ɲinnin m’ɔ́ fá ɲan afuɛ 30, ɔ yoli ajuin difuɛ. I blɛ su’n, nn be nin a yiman mannzin nga ajuin difuɛ’m be fa di junman andɛ’n. (Mark 6:3) Ɔ maan, Zezi timan sran flɛkpɛ. Kɛ ɔ boli Ɲanmiɛn ndɛ kanlɛ bo’n, cɛn kun’n, ɔ ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Kpɛkun, i ba kunngba “kannin be kwlaa be nin be bua mun, nin be nannin mun be bo, yɛ ɔ guali sika kacifuɛ’m be sika’n i ase, ɔ su be tabli’m be bo guali.” (Zan 2:14-17) Sran ng’ɔ le wunmiɛn m’ɔ ti yakpafuɛ’n, yɛ ɔ kwla yo i sɔ like-ɔ. Zezi fali wunnɛn nin wunmiɛn nga Ɲanmiɛn mɛnnin i’n yoli Ɲanmiɛn klun sa. Ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn sielɛ’n i ndɛ kanlɛ klɔ uflɛ wie’m be su’n ɔ ti cinnjin, i sɔ’n ti yɛ Nyanmiɛn sunmannin min-ɔn.” (Lik 4:43) Ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n sinnin klɔklɔ’m be su i ja nun. Nanwlɛ, Zezi timan sran flɛkpɛ.\n“AN BLA MIN SIN, [...] YƐ AMÚN DÉ WUNMIƐN”\nZezi i wun tranlɛ yoli fɛ. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ sran’m be fa be wun mɛntɛn i. I li be nga be ti kɛ b’a ‘sua trɔ mɔ b’a fɛ’ sa’n, yɛ ɔ kunndɛli kɛ be fa be wun mɛntɛn i kpa-ɔ. (Matie 11:28-30) Be nga be fa be wun mɛntɛnnin i’n, ɔ yoli be ye. Kpɛkun, ɔ kannin ndɛ fɛ fa guali be awlɛn su nzue. Ba kanngan mun bɔbɔ be fali be wun mantannin Zezi. Biblu’n waan: “Ɔ to i sa blali be.”—Mark 10:13-16.\nSran’m be kleli Zezi i ɲrɛnnɛn lele naan b’a kun i. Sanngɛ, w’a kleman le kɛ ɔ ti sran m’ɔ tran aunnvuɛaunnvuɛ-ɔ. Zezi fɛli i wun mantannin sran. I wie yɛle kɛ, cɛn kun mɔ yasua kun fɛ́ i yi i atɔnvlɛ Kana lɔ’n, ɔ trɛnnin i bo wie. Kpɛkun, ɔ yoli maan nzue’n kacili divɛn. (Zan 2:1-11) Blɛ uflɛ wie’m be nun’n, ɔ mannin sran’m be afɔtuɛ sunman.—Matie 9:9-13; Zan 12:1-8.\nLike ng’ɔ yoli Zezi i cinnjin dan’n yɛle jasin fɛ’n bolɛ’n. Ɔ boli kleli sran mun naan be nga be lafi su’n be ɲan anannganman nguan. (Zan 11:25, 26; 17:3) Kɛ i sɔnnzɔnfuɛ 70 bé kán jasin fɛ’n mɔ be boli’n i su ndɛ klé i’n, i “klun jɔli dan kpa.” Ɔ maan, ɔ seli be kɛ: “Maan amun klun jɔ amun dunman bɔ b’a klɛ i nyanmiɛn su lɔ’n ti.”—Lik 10:20, 21.\n“AMUN LIƐ’N SU YO-MAN SƆ”\nZezi blɛ su’n, kpɛnngbɛn mɔ be kle sran mun Ɲanmiɛn ndɛ’n be klo kɛ sran’m be bo be dunman. Yɛ be mianmian sran mun. (Kalɛ 15:38-40; Matie 23:5-7) Zezi w’a yoman sɔ wie. Kpɛkun, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ nán be “tin” sran’m be su. (Lik 22:25, 26) I kpa bɔbɔ’n, ɔ seli be kɛ: “An sasa amun wun mmla klefuɛ’m bɔ be klo tralɛ tɛnndɛn wla wlan sinlɛ’n, bɔ be klo kɛ be yo be like nzra nun’n, be lika.”—Mark 12:38.\nZezi w’a yoman kɛ sran sɔ mun sa. Wie liɛ’n, kɛ ɔ o sran’m be afiɛn’n, be wunmɛn i wlɛ. (Zan 7:10, 11) Kɛ ɔ nin i akoto 11 nga be nin i be nantili klanman’n be o likawlɛ’n, sran’m be kwlá siemɛn i nzɔliɛ. I sɔ’n ti, kɛ sran’m be bali Zezi i tralɛ’n, Zidas kleli be “nzɔliɛ kun” naan b’a wun i. Ɔ seli be kɛ: “Sran nga n to n sa yi i kɔmin’n, wuun i-ɔ.”—Mark 14:44, 45.\nE siman wafa nga Zezi i sran waka’n ti’n i trele. I sɔ’n ti’n, wafa nga sran sunman be yi i desɛn, annzɛ be sɛ i waka sran’n, ɔ timan su. Sanngɛ i kwlaa yoli o, nán wafa nga i sran waka ti’n, yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin-ɔn. Like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin’n yɛle like nga Zezi yo i dɔ nga su’n.\n“Ɔ CƐ KAN’N, MƐN NUNFUƐ’M BE SU WUN-MAN N KUN”\nCɛn nga Zezi kannin ndɛ sɔ’n, i nun yɛ be kunnin i, yɛ be sieli i-ɔ. (Zan 14:19) Zezi fɛli i wun mannin naan ɔ́ “kpɔ́ sran sunman be ti.” (Matie 20:28) Kɛ be sieli i’n, i cɛn nsan su’n, Ɲanmiɛn cɛnnin i nin “aolia nun wunnɛn.” Kpɛkun, “ɔ fɛ i wun kleli” i sɔnnzɔnfuɛ wie mun. (1 Korɛntfuɛ Mun 15:44; Sa Nga Be Yoli’n 10:40) Sanngɛ, Zezi timan kɛ laa sa. Afin be nga be wunnin i’n, b’a wunmɛn i wlɛ be ja nun lɛ. Kɛ Mari m’ɔ fin Magdala’n wunnin i’n, ɔ buli i kɛ fiefuɛ’n niɔn. I sɔnnzɔnfuɛ nɲɔn nga be wunnin i klɔ kun mɔ be flɛ i kɛ Emaisi i atin su’n, be buli i kɛ ɔ ti aofuɛ.—Lik 24:13-18; Zan 20:1, 14, 15.\n?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu Zezi andɛ-ɔ? Kɛ Zezi wuli m’ɔ dili afuɛ 60, i sɔnnzɔnfuɛ Zan wunnin i aolia nun. Kɛ ɔ́ wún Zezi’n, ɔ nunman waka nda su naan ɔ su ka nun. Sanngɛ, ɔ wunnin kɛ Zezi ti “famiɛn’m be Famiɛn nin sran’m be min mun be Min.” I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn sieli Zezi famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ cɛ kan’n, ɔ́ kwlá mmusu nin sran kwlaa nga be yoman Ɲanmiɛn klun sa’n. Kpɛkun, sran onga’m be liɛ yó ye tititi.—Sa Nglo Yilɛ 19:16; 21:3, 4.\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 6 2017 | ?Like kpa danfuɛ mɔ be mannin e’n yɛle onin?


Nɛbikadnɛzali cɛnnin Famiɛn mun nin Famiɛn diwlɛ mun be su laliɛ | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 60\nFamiɛn diwlɛ kun m’ɔ́ ká lɛ tititi’n\nCɛn kun kɔnguɛ’n, Famiɛn Nɛbikadnɛzali cɛnnin laliɛ kun. Laliɛ sɔ’n kun srɛ kpa. I sɔ’n ti’n, i akunndan’n sanngannin, ɔ maan ɔ kwlá lafiman. Ɔ flɛli i wunnzue yifuɛ mun, kpɛkun ɔ seli be kɛ: ‘Amun tu min laliɛ’n i bo kle min.’ Be seli i kɛ: ‘Nannan, kan laliɛ sɔ’n i ndɛ kle e.’ Sanngɛ Nɛbikadnɛzali seli be kɛ: ‘Cɛcɛ! Amun bɔbɔ amun kan laliɛ’n i ndɛ kle min. Sɛ amun a kanman’n, ń kún amun.’ Be seli i ekun kɛ: ‘Kan laliɛ’n i ndɛ kle e. I liɛ’n, é tú i bo é klé wɔ.’ Ɔ tɛli be su kɛ: ‘Amun kunndɛ kɛ amún láka min. Amun kan laliɛ nga n cɛnnin’n i ndɛ kle min.’ Be seli famiɛn’n kɛ: ‘Like nga a se e kɛ e yo i yɛ’n, sran fi kwlá yoman.’\nNɛbikadnɛzali fali ya dan kpa. I sɔ’n ti’n, i waan be kun i nvle’n nun sa sifuɛ mun be kwlaa. Daniɛli nin Sadraki nin Mesaki, ɔ nin Abɛdnego be o sa sifuɛ sɔ mun be nun wie. Daniɛli seli famiɛn’n kɛ ɔ man be blɛ kan. I sin’n, ɔ nin i janvuɛ mun be srɛli Zoova. Be seli i kɛ ɔ uka be. ?Ngue yɛ Zoova yoli-ɔ?\nZoova yoli maan Daniɛli wunnin laliɛ nga Nɛbikadnɛzali cɛnnin’n, kpɛkun ɔ tuli i bo kleli i. Kɛ aliɛ cɛnnin’n, Daniɛli ko wunnin famiɛn’n i sran mun be nun kun wun, kpɛkun ɔ seli i kɛ: ‘Nán kun sa sifuɛ mun. N kwla tu laliɛ nga famiɛn’n cɛnnin’n i bo.’ Yɛ famiɛn’n i sran’n fali Daniɛli ɔli famiɛn’n i wun lɔ-ɔ. Daniɛli seli famiɛn’n kɛ: ‘Sa nga bé wá jú’n, yɛ Ɲanmiɛn fa kleli wɔ-ɔ. Laliɛ nga a cɛnnin’n yɛ: A wunnin like kun kɛ waka sran sa. Ɔ ti dan kpa. I ti’n ti saka ɔkwlɛ, i wue’n nin i sa mun be ti jɛtɛ ufue, i klun’n nin i sɔwa mun be ti aaba, i ja mun be ti blalɛ, i ja ngbabua mun be bue ti blalɛ yɛ be bue ti fa. Kpɛkun yɔbuɛ kun fin oka kun su ɔ wa finnin waka sran’n i ja ngbabua’n. Waka sran’n fufuli, ɔ kacili ndutre, kpɛkun aunmuan’n fa ɔli. Yɔbuɛ’n kacili oka dan kun, kpɛkun ɔ deli asiɛ wunmuan’n.’\nI sin’n, Daniɛli seli kɛ: ‘Ɔ laliɛ’n i bo’n yɛ: Like nga a wunnin i’n, i ti m’ɔ ti sika ɔkwlɛ’n, yɛle ɔ famiɛn diwlɛ’n. Jɛtɛ ufue’n ti famiɛn diwlɛ kun m’ɔ́ bá ɔ sin’n i nzɔliɛ. I sin ekun’n, famiɛn diwlɛ uflɛ wá bá. I nzɔliɛ yɛle aaba’n. Ɔ́ wá síe asiɛ wunmuan’n. Famiɛn diwlɛ ng’ɔ́ sú i su ekun’n, ɔ́ wá yó kekleke kɛ blalɛ sa. I agualiɛ su’n, famiɛn diwlɛ ng’ɔ́ bá’n, i nun búbú. I bue wie mun bé yó kekleke kɛ blalɛ sa, yɛ i bue wie mun bé yó fakafaka kɛ fa sa. Yɔbuɛ m’ɔ kacili oka’n, yɛle Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n. Ɔ́ wá núnnún famiɛn diwlɛ sɔ mun, kpɛkun ɔ́ ká lɛ tititi.’\nNɛbikadnɛzali kotoli, kpɛkun ɔ utuli i ɲin ase Daniɛli i bo lɛ. Ɔ seli kɛ: ‘Ɔ Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ tuli laliɛ sɔ’n i bo kleli wɔ-ɔ. Ɲanmiɛn wie fi nin i sɛman.’ Nɛbikadnɛzali w’a kunman Daniɛli kun. I kpa bɔbɔ’n, ɔ fɛ i sieli i i sa sifuɛ mun be su kpɛn. Yɛ ɔ sieli i Babilɔnin akpasua’n i su kpɛn wie. ?A wun wafa nga Zoova tɛli Daniɛli i srɛlɛ’n su’n?\n“Be yiayiali be lika nga Ebre nun’n be flɛ i Aamagedɔn’n i nun.”—Sa Nglo Yilɛ 16:16.\nKosan: ?Ngue ti yɛ Daniɛli kwla tuli Nɛbikadnɛzali i lalɛ’n i bo-ɔ? ?Laliɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\nFamiɛn diwlɛ kun m’ɔ ti kɛ waka dan kun sa’n\nNɛbikadnɛzali i laliɛ’n kle sa nga bé wá jú i bɔbɔ i su’n.


Biblu’n nun ndɛ: B’a fin bisua’n nun b’a fite - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian, anzi kun su tike bisua’n i anuan’n. Ɔ su yi Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun bisua nun lɔ fite. ?Ngue ti yɛ be wlali be bisua ɔ?\nƝanmiɛn i wawɛ’n wluli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun ɔ nin a cɛman. Kpɛkun amun nian like nga ɔ juli’n: Piɛli nin Zan be ɔli Zerizalɛmu lɔ Ɲanmiɛn i sua nun lɔ nnɔsua nun. Lɔ’n, bian kun mɔ be wu i fɔlɛfuɛ’n, ɔ ti anuan’n i wun lɛ. Sran’m be fɛ i cɛn kwlaa be wa sie i Ɲanmiɛn i sua’n i anuan nun lɛ, naan ɔ srɛ be nga be wlu Ɲanmiɛn i sua nun lɔ’n be sika. Kɛ ɔ wunnin Piɛli nin Zan’n, ɔ seli be kɛ be mɛn i like. ?Ngue yɛ akoto mun bé yó ɔ?\nBe jrannin, be niannin fɔlɛfuɛ bian’n siin. Piɛli seli kɛ: ‘Jɛtɛ ufue nin sika ɔkwlɛ liɛ’n, n leman wie. Sanngɛ like nga n le i’n, ń fá mán wɔ. Zezi dunman nun jaso nanti!’ Piɛli sɔli bian i sa fama’n, ɔ mɛnnin i su, i osu kunngba nun lɛ’n kpɛkun bian’n su nanti. Kɛ sran’m be wunnin i sɔ’n, ɔ boli be nuan yɛ i abonuan sa sɔ’n yoli be fɛ kpa.\nPiɛli seli kɛ: ‘Ɲanmiɛn i tinmin m’ɔ fa cɛnnin Zezi i nguan’n, i yɛ e fa yoli abonuan sa nga ɔ.’ Kɛ ɔ nin Zan be nuan te o ndɛ su’n, yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, nin Ɲanmiɛn i sua’n su kpɛn’n, nin Sadisefuɛ’m be bali ɔ. Be fali ya dan kpa afin Piɛli nin Zan be kan kleli sran mun kɛ be cɛnnin Zezi i nguan. Ɔ maan be trali be wlali be bisua.\nKɛ lika’n cɛnnin’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, nin kpɛnngbɛn mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun be yiali. Be fali Piɛli nin Zan, ɔ nin bian nga be yoli i juejue’n be bali. Be usali kɛ: ‘?Wan dunman nun yɛ amun yoli abonuan sa sɔ’n niɔn?’\nPiɛli seli be kɛ Ɲanmiɛn i tinmin nga ɔ fa cɛnnin Zezi’n, i dunman nun ɔn. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be wunman sa kun yowlɛ, afin be kwlá seman kɛ b’a yoman abonuan sa. Ɔ maan be wlali be su nun kpa kɛ nán be fa Zezi dunman’n be bo jasin fɛ’n kun, yɛ be yacili be nun ɔn.\nKɛ cɛn’m bé sín’n, nn akoto mun bé fá Zezi i dunman’n bé bó jasin fɛ’n, nn bé yó sran’m be juejue. Abonuan sa nga be yo be’n, be truli. Kpɛkun be nga be tran klɔ nga be mantan Zerizalɛmu lɛ’n, be fa tukpacifuɛ’m be blɛli akoto mun naan be yo be juejue. I sɔ’n yoli maan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin Sadisefuɛ mun be fali be ɲin cili akoto mun, ɔ maan be ko trali be wlali be bisua. Sanngɛ b’a cɛman bisua’n nun lɔ.\nKɔnguɛ’n, an nian, Ɲanmiɛn i anzi’n wa tikeli bisua anuan’n. Anzi seli be kɛ: ‘An wɔ Ɲanmiɛn i sua nun lɔ, an kɛn i ndɛ’n kwlaa kle sran mun.’ Kɛ lika’n cɛnnin mɔ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, nin mmla klefuɛ mun, nin Sadisefuɛ’m be seli kɛ be ko fa akoto mun bisua lɔ be bla’n, nn b’a wɔ lalaa. I sin’n, sran’m be wunnin be Ɲanmiɛn sua nun lɔ be su kle like, yɛ be ko trali be bali jɔlɛ difuɛ dandan’m be ɲrun ɔn.\nƝanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin Sadisefuɛ mun be seli kɛ: ‘?Y’a wlaman amun su nun kpa kɛ nán maan an kle like Zezi dunman nun kun? Sanngɛ nian, amun a fa amun ndɛ sɔ’n b’a tru Zerizalɛmu klɔ’n nun.’ Yɛ akoto’m be seli kɛ: ‘Sɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn tra sran mun’n, ɔ ti kpa tra kɛ e ɲin yi sran’n.’ Ɔ maan b’a jranman “jasin fɛ’n” i bolɛ. ?Nán ajalɛ kpa kun m’ɔ fata kɛ e nanti su’n yɛ ɔ o lɛ ɔ?\nSa Nga Be Yoli’n Ndɛ tre 3 lele 5.\n?Cɛn kun nnɔsua wia nun mɔ Piɛli nin Zan bé kɔ́ Ɲanmiɛn sua nun lɔ’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Ngue ndɛ yɛ Piɛli kan kleli bian fɔlɛfuɛ’n niɔn, yɛ ngue yɛ Piɛli fa mɛnnin i m’ɔ ti kpa tra sika’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin Sadisefuɛ mun be fali ya ɔ, yɛ ngue yɛ be yoli Piɛli nin Zan ɔn?\n?Ngue ndɛ yɛ Piɛli kan kleli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin Sadisefuɛ mun ɔn? ?Yɛ ngue like yɛ be wlali akoto’m be su nun kpa kɛ nán be yo i kun ɔn?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun, ɔ nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin Sadisefuɛ mun be fali be ɲin cili akoto mun ɔn? ?Yɛ kɛ be wlali akoto’m be bisua i kpɛ nɲɔn su’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Kɛ be fali akoto mun bali jɔlɛ difuɛ dandan’m be ɲrun’n, ngue ndɛ yɛ akoto’m be kannin ɔn?\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 3:1-10 nun.\n?Sɛ bɔbɔ andɛ e yiman atrɛ ninnge mun’n, wafa sɛ yɛ Piɛli i ndɛ nga ɔ o Sa Nga Be Yoli’n 3:6 nun’n, ɔ uka e maan e wun Sielɛ Blɛ jasin fɛ’n i ta’n niɔn? (Zan 17:3; 2 Kor. 5:18-20; Fil. 3:8)\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 4:1-31 nun.\n?Kɛ e jasin fɛ’n bolɛ junman nun’n be kle e yalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla fa afuɛ ya kpɔlɛ klikli nun, e niaan Klistfuɛ’m be ajalɛ’n su ɔ? (Yol. 4:29, 31; Efɛ. 6:18-20; 1 Tɛs. 2:2)\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 5:17-42 nun.\n?Laa blɛ nun nin andɛ’n, wafa sɛ yɛ be nga be timan Zoova sufuɛ bɔbɔ’n, be kleli kɛ be bu jasin fɛ’n junman dilɛ’n i wun angunndan kpa ɔ? (Yol. 5:34-39)


Matie 10 | Online Bible | New World Translation\nAkoto 12 mun (1-4)\nJasin bolɛ’n i su afɔtuɛ manlɛ (5-15)\nBé klé Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yalɛ (16-25)\nAmun sro Ɲanmiɛn, nán amun sro sran (26-31)\nZezi ti’n, sran’m be nuan su sɛman (32-39)\nBe nga be sɔ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun’n (40-42)\n10 I sin’n, ɔ yiɛli i sɔnnzɔnfuɛ blu-nin-nɲɔn (12) mun. Yɛ ɔ mannin be kwlalɛ naan be fuan mmusu mun, yɛ be yo maan sran’m be tukpacɛ nin be wunnɛn ya wafawafa kwlaa be wie. 2 Akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be dunman mun yɛ: Simɔn mɔ be flɛ i Piɛli’n, ɔ nin i niaan bian Andre, yɛ Zebede wa Zaki nin i niaan bian Zan, 3 yɛ Filipu nin Batelemin, yɛ Toma nin Matie m’ɔ ti lapo defuɛ’n, yɛ Zaki m’ɔ ti Alfe wa’n, yɛ Tade, 4 yɛ Simɔn m’ɔ ti wakawakafuɛ’n,* yɛ Zida Iskariɔti mɔ i sin’n ɔ yili Zezi mannin sran mun’n. 5 Zezi sunmannin be blu-nin-nɲɔn (12) sɔ mun. Ɔ mannin be afɔtuɛ. Ɔ seli be kɛ: “Nán amun wɔ be mɔ be timan Zuifu’n be sin, yɛ nán amun wlu Samari klɔ fi nun. 6 Sanngɛ amun wɔ Izraɛli awlo’n nun bua mɔ b’a mlin’n be ngunmin be sin. 7 Kɛ amún kɔ́’n, amun bo ndolo se kɛ: ‘Ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko.’ 8 Amun yo be nga be wunnɛn yo be ya’n be juejue, amun cɛn be nga be wuli’n, amun yo maan kokowefuɛ’m be kokowe’n wie, amun fuan mmusu mun. N fɛ i sɔ yolɛ’n n cɛli amun, amun kusu nán amun de like fi. 9 Nán amun fa sika ɔkwlɛ, annzɛ jɛtɛ ufue, annzɛ aaba sika sie amun bo. 10 Nán amun fa aliɛ, annzɛ tralɛ nɲɔn,* annzɛ ngbabua, annzɛ kpɔnman. Afin sɛ be man junman difuɛ’n i aliɛ’n, i sɔ’n nin i fata. 11 “Klɔ dan annzɛ klɔ kaan kwlaa nga amun wlu nun’n, amun kunndɛ be nga be nin amun ndɛ’n i tilɛ fata’n, naan amun tran lɛ lele naan amun kɔlɛ blɛ’n ju. 12 Kɛ amun wlu awlo’n nun’n, amun yo i nunfuɛ’m be like. 13 Sɛ be nin amun ndɛ’n i tilɛ fata’n, maan muae mɔ amun bo man be kɛ be ɲan alaje’n, ɔ tran be su. Sanngɛ sɛ be nin amun ndɛ’n i tilɛ fataman’n, maan muae mɔ amun bo mannin be kɛ be ɲan alaje’n, ɔ sɛ i sin amun wun. 14 Klɔ kwlaa annzɛ awlo kwlaa nga amun wlu nun’n, sɛ b’a sɔman amun nun, annzɛ b’a tieman amun ndɛ’n, kɛ amún fín awlo sɔ’n nun annzɛ klɔ sɔ’n nun fíte’n, amun kpukpu amun ja wun ndutre’n. 15 Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ Jɔlɛ dilɛ cɛn’n nun’n, jɔlɛ nga bé dí klɔ sɔ’n, Sodɔmun nin Gomɔru klɔ’m be liɛ’n, ɔ́ yó sɔsɔ trá klɔ sɔ’n i liɛ’n. 16 “Amun nian! N su sunman amun, yɛ amún yó kɛ bua mɔ be o blo alua wlɛfuɛ’m be afiɛn’n sa. I sɔ’n ti’n, amun nian amun wun su kɛ wuo’m be fa nian be wun su’n sa. Yɛ nán akunndan tɛ tran amun klun, amun yo kɛ auble mun sa. 17 Amun sasa amun wun sran’m be lika, afin bé trá amun mán jɔlɛ difuɛ mun, yɛ bé bó amun nin ngble be Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun. 18 Yɛ min dunman nun ti’n, bé fá amun kɔ́ mɛn siefuɛ nin famiɛn’m be ja su. Ɔ maan amún kwlá dí min ti lalo klé be, yɛ amún dí min ti lalo klé nvlenvle’m be nunfuɛ mun. 19 Sanngɛ kɛ be ko fa amun ko man’n, ndɛ nga amún kán’n, ɔ nin wafa nga amún kán ndɛ sɔ’n, nán amun koko be ti. Afin dɔ kunngba sɔ’n su’n, Ɲanmiɛn maan amún wá sí ndɛ nga amun ko kan’n. 20 Afin nán amun ngunmin yɛ amún íjɔ-ɔ, sanngɛ amun Si i wawɛ’n, ɔ́ úka amun. 21 Asa kusu’n, sran kun fɛ́ i niaan mán kɛ be kun i, yɛ siɛ kun wá fɛ́ i wa mán sɔ wie. Ba’m bé jáso be si nin be nin’m be wun, yɛ bé fá be mán kɛ be kun be. 22 Kpɛkun min dunman’n ti’n, sran’m be kwlaa bé kpɔ́ amun, sanngɛ sran ng’ɔ jran kekle lele ju i awieliɛ’n, ɔ́ fíte nun. 23 Sɛ be kle amun yalɛ klɔ kun su’n, amun wanndi wɔ klɔ uflɛ su. Afin nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ amun su wieman Izraɛli klɔ’m be su sinsin mlɔnmlɔn naan Sran wa’n w’a ba. 24 “Sran m’ɔ suan like’n, i kpa trɛmɛn i like klefuɛ’n, yɛ kanga’n i kpa trɛmɛn i min’n. 25 Sɛ sran m’ɔ suan like’n kaci kɛ i like klefuɛ’n sa’n, ɔ ti kpa mɛn i. Yɛ sɛ kanga’n kaci kɛ i min’n sa’n, ɔ ti kpa mɛn i. ?Sɛ be flɛ awlo kpɛn’n kɛ Bɛlzebubu’n,* be mɔ be ti i awlo’n nunfuɛ mun yɛ be su flɛman be sɔ wie-ɔ? 26 I sɔ’n ti’n, nán amun sro be, afin ɔ leman sa kun sa mɔ be fiali su m’ɔ su fiteman nglo-ɔ. Yɛ ɔ leman nvialiɛ nun like kun sa mɔ be su siman nun-ɔn. 27 Ndɛ nga n kan kle amun aosin nun’n, amun kɛn i wia nun, yɛ ndɛ nga n tu i aswre kle amun’n, amun jran sua’m be ti su be bo i jɔ. 28 Yɛ nán amun sro be nga be kwla kun amun mɔ sanngɛ be kwlá yoman naan cɛn wie lele’n amun a ɲanman nguan’n. Sanngɛ amun sro sran ng’ɔ kwla nunnun amun Zeɛnin* nun’n. 29 Be yo ndrofia nɲɔn atɛ jɛtɛ mma kaan kun.* ?Nɛ́n i-ɔ? Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, sɛ be nun kun tɔ asiɛ wun’n, saan amun Si’n sí nun. 30 Amun timuɛn’n bɔbɔ’n, ɔ si i nuan. 31 Ɔ maan nán srɛ kun amun. Amun ti kpa tra ndrofia kpanngban. 32 “I sɔ’n ti’n, sran ng’ɔ kɛn i sran’m be ɲrun kɛ ɔ si min’n, n kusu ń kɛ́n i min Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i ɲrun kɛ n si i. 33 Sanngɛ sran ng’ɔ kɛn i sran’m be ɲrun kɛ ɔ siman min’n, n kusu ń kɛ́n i min Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i ɲrun kɛ n simɛn i. 34 Nán amun bu i kɛ anuansɛ yɛ n fa bali asiɛ’n su-ɔ. M’an faman anuansɛ m’an baman, sanngɛ tokofi yɛ n fa bali-ɔ. 35 Afin n bali sran’m be afiɛn sacilɛ. N bali ba yasua nin i si, ɔ nin ba bla nin i nin, ɔ nin sewi nin i sewi be afiɛn sacilɛ. 36 Nanwlɛ, sran kun i bɔbɔ i awlo’n nunfuɛ mun yɛ bé wá yó i kpɔfuɛ-ɔ. 37 Sran ng’ɔ klo i si annzɛ i nin tra min’n, ɔ kwlá yoman min sɔnnzɔnfuɛ. Yɛ sran ng’ɔ klo i wa yasua annzɛ i wa bla tra min’n, ɔ kwlá yoman min sɔnnzɔnfuɛ. 38 Sran ng’ɔ kplinman su kɛ ɔ́ súɛ i ɲrɛnnɛn waka’n* naan ɔ́ sú min su’n, ɔ kwlá yoman min sɔnnzɔnfuɛ. 39 Sran ng’ɔ sɛsɛ i nguan’n, ɔ́ fí i sa, yɛ sran nga min ti’n, i nguan’n fi i sa’n, ɔ́ ɲɛ́n i ekun. 40 “Sran ng’ɔ sɔ amun nun’n, nn w’a sɔ min nun, yɛ sran ng’ɔ sɔ min nun’n, nn w’a sɔ Sran ng’ɔ sunmannin min’n i nun wie. 41 Sran ng’ɔ nian kɛ sran kun ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ ti ɔ sɔ i nun’n, like nga be fa yo Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ i mo’n, bé fá yó i mo wie. Yɛ sran ng’ɔ nian kɛ sran kun ti kpa ti ɔ sɔ i nun’n, like nga be fa yo sran kpa i mo’n, yɛ ɔ́ ɲɛ́n i-ɔ. 42 Sran ng’ɔ nian kɛ ba kanngan nga’m be ti min sɔnnzɔnfuɛ ti’n, ɔ man be nun kun nzue flɔlɔ klowa kunngba bɔbɔ kɛ ɔ nɔn’n, nanwlɛ ń kán klé amun kɛ saan ɔ́ ɲɛ́n i nuan like.”\n^ Satan m’ɔ ti mmusu’m be wlengbi annzɛ be su kpɛn’n, yɛ be flɛ i sɔ-ɔ.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “asariɔn kun.”


?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin be nga be tu be asɔnun’n nun’n e nanti ɔ? | Ɲanmiɛn klo e\nSɛ e osufuɛ kun annzɛ e janvuɛ kun yaciman sa tɛ yolɛ naan be tu i asɔnun’n nun’n, e awlɛn’n ng’ɔ kpɔtɔ e klun’n i wunsu w’a sɔnman. Wafa nga é nánti sa sɔ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ nin sran asɔnun’n nun tulɛ i su ajalɛ sɔ mɔ Zoova fali’n be su’n, be yi klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn tankaan’n i nglo. * Ndɛ sɔ maan e kwla usa kosan wie mun.\n?Wafa sɛ yɛ ɔ nin i fata kɛ e nin be nga be tu be asɔnun’n nun’n e nanti ɔ? Biblu’n se kɛ: “Sɛ sran kun se i wun kɛ ɔ ti e niaan b’ɔ ti bla annzɛ bian kunndɛfuɛ’n, annzɛ b’ɔ ti sran bɔ i nyin yiman like’n, annzɛ ɔ te sɔ amuɛn’n, annzɛ ɔ ti nzowa kpɛfuɛ, annzɛ ɔ ti nzanbɔɛfuɛ, annzɛ ɔ de sran like wue kekle su’n, i sɔfuɛ’n yɛ n seli amun kɛ nán amun nin i san nun’n niɔn, yɛ nán amun nin i di like bɔbɔ.” (1 Korɛntfuɛ Mun 5:11) “Sran nga ndɛ nga Krist kle’n jumɛn i’n, b’ɔ uka su’n,” kɛ Biblu’n kɛ́n i ndɛ’n ɔ se kɛ: “Nán an sike i, nán an yo i blandɛ. Afin sran ng’ɔ yo i blandɛ’n, wuun w’a yo sa kunngba ng’ɔ yo be’n be wie.” (2 Zan 9-11) Ɲanmiɛn ninnge’m be nun annzɛ janvuɛ tralɛ nun o, e nin be nga be tuli be asɔnun’n nun e yoman like fi likawlɛ. Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 1981, Desamblu 15 i bue 23 se kɛ: “Sran like yolɛ’n yɛ ɔ man yalɛ kokolɛ i wun atin’n niɔn. Kpɛkun yalɛ kokolɛ sɔ’n maan i sin’n, e nin sran sɔ’n e kwla tra janvuɛ. ?Ajalɛ sɔ’n i falɛ wo e klun?”\n?Ɔ ti cinnjin kɛ nán maan e mantan be mlɔnmlɔn? Ɛɛn, sa sunman ti ɔ fata kɛ e yo sɔ. I klikli’n, yɛle kɛ i sɔ yolɛ’n wɔ e Ɲanmiɛn ɔ nin i Ndɛ’n be klolɛ’n. Nán kɛ aɲinyiɛ nga e fa man Zoova’n i yolɛ ti pɔpɔ ti yɛ e yo i sɔ ɔ. Nán Ɲanmiɛn i mmla nga be su falɛ’n timan kekle’n be ngunmin be su yɛ e fa ɔ. Kannzɛ bɔɔ be su falɛ’n ti kekle sɛ’n, e fa be su. Ɲanmiɛn mɔ e klo i’n ti, e nanti i mmla’m be kwlaa be su. Afin e si kɛ ɔ yo sa i nuan su sɛsɛ, ɔ klo sran, naan i mmla’m be ti e kpa yolɛ liɛ. (Ezai 48:17; 1 Zan 5:3) I nɲɔn su’n, yɛle kɛ sɛ e nin sa tɛ yofuɛ ng’ɔ kacimɛn i sa’n e sanman nun’n, i sɔ’n sasa e bɔbɔ’n nin asɔnun’n, ɔ maan Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n e su yoman fiɛn. Kpɛkun be su boman asɔnun’n i dunman tɛ. (1 Korɛntfuɛ Mun 5:6, 7) I nsan su’n, yɛle kɛ sɛ e nanti Biblu’n i mmla’n su tankaan kpa’n, ɔ́ kwlá úka sran nga be tuli i asɔnun’n nun’n. Wafa nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be siesieli ndɛ sɔ’n, sɛ i sɔ’n su yɛ e di’n, ɔ́ kwlá kán sa tɛ yofuɛ’n i awlɛn’n. Afin atrɛkpa’n, afɔtuɛ nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be mannin sran sɔ’n lele’n, ɔ nin a sɔman nun klanman. Ɔ maan sɛ ɔ wun kɛ sran nga be ti i klofuɛ’n be nin i diman kun’n, i sɔ’n úkɛ i naan ‘i ɲin w’a kpɛn i laa nun.’ I liɛ’n ɔ́ wún kɛ kannzu w’a fɔn dan, naan ɔ fata kɛ ɔ sɛ i sin Zoova i wun.—Lik 15:17.\n?Yɛ sɛ e osufuɛ wie yɛ be tuli i asɔnun’n nun’n nin? I liɛfuɛ’n, awlobo nunfuɛ nga be afiɛn’n mantan kpa’n, i sɔ’n kwla sa be Ɲanmiɛn mmla’n i su nantilɛ’n nian. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin e osufuɛ sɔ’n e nanti ɔ? E kwlá kɛnmɛn i ngba, sanngɛ maan e fa e ɲin e sie i sa cinnjin nɲɔn su.\nWie liɛ’n, e nin sran nga be tuli i asɔnun’n nun’n, e tran awlo kunngba’n nun. Sanngɛ nán kɛ asɔnun’n nun mɔ be tuli i’n ti yɛ e nin i y’a kpɛ duo nun mlɔnmlɔn ɔn. Ɔ te yo e osufuɛ. Awlo nun ninnge ngba nga be yo be cɛn kwlaa’n, kɛ yalɛ kokolɛ nin aliɛ dilɛ ɔ nin ninnge uflɛ’m be yolɛ likawlɛ sa’n, e kwla yo be. Sanngɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɲanman nga ɔ o sran sɔ’n nin i osufuɛ ng’ɔ nin be tran’n be afiɛn’n, ajalɛ nga ɔ fali’n ti’n, w’a kpɛ ɲanman sɔ’n nun. Ɔ maan i osufuɛ nga be te su Zoova’n, be nin i be kwlá yoman like fi likawlɛ kun. I wie yɛle kɛ sɛ awlobofuɛ’m be yia kɛ bé sú Ɲanmiɛn awlo lɔ’n, sran nga be tuli i asɔnun’n leman atin fɛmɛn wlaman be nun. Sanngɛ sɛ sran nga be tuli i asɔnun’n nun’n te yo ba mɔ w’a kpɛ cro’n, kɛ m’ɔ te o i si’n nin nin’n be bo wun ti’n, be yɛ ɔ fata kɛ be niɛn i lika ɔ. Ɔ maan klolɛ mɔ siɛ nin niɛn’m be klo be wa’n ti’n, kannzɛ bɔɔ be tuli i asɔnun’n nun’n, be nin ba’n be kwla suan awlo lɔ Biblu’n nun like. *—Nyanndra Mun 6:20-22; 29:17.\nWie liɛ kusu, e nin e osufuɛ sɔ mɔ be tuli i asɔnun’n nun’n e tranman likawlɛ. Kannzɛ bɔɔ ɔ fata kɛ e wun e wun’n, sanngɛ e kwla yo naan e nin i y’a wunman e wun tikatika. Klistfuɛ nga be te su Zoova’n, be su faman gblɛ naan be nin be osufuɛ sɔ’n b’a wun be wun. Zoova mɔ be klo i tankaan’n, ɔ nin i anuannzɛ mɔ be o nun’n ti’n, sran i asɔnun’n nun tulɛ’n i su mmla nga ɔ o Biblu’n nun’n, bé dí su. Sɛ e jran Zoova sin kpa’n, i sɔ’n úka sran nga be tuli i asɔnun’n nun’n, naan afɔtuɛ nga be mɛnnin i’n, w’a yo i wun sa ye. *—Ebre Mun 12:11.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Sran asɔnun’n nun tulɛ’n, i su mmla nga Biblu’n man’n, ɔ wɔ be nga be bɔbɔ be klunklo su be tu asɔnun’n nun’n wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Sɛ amun kunndɛ kɛ amún sí ba mɔ w’a kpɛ cro’n, mɔ be tuli i asɔnun’n nun i su ndɛ wie ekun’n, an nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 2001, Ɔktɔblu 1 i bue 16-17 nin Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 1988, Novamblu 15 i bue 20 nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Sɛ amun kunndɛ kɛ amún sí e osufuɛ nga be tuli be asɔnun’n nun be su ndɛ wie ekun’n, an nian Biblu’n nun ndɛ mma nga be yiyi nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 1988, Avrili 15 i bue 26-28 nun ɔ nin Ɲanmiɛn Sielɛ Blɛ junman, afuɛ 2002, Utu i bue 3-4 nun wie.


Sa Nga Be Yoli’n 22 | Online Bible | New World Translation\nSa Nga Be Yoli’n 22:1-30\nPɔlu kplili i ti sran’m be ɲrun (1-21)\nPɔlu fa Rɔmunfuɛ m’ɔ ti’n kpli i ti (22-29)\nZuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m b’a yia (30)\n22 “Nja mun, aniaan mun, min si mun, amun sie amun su tie ndɛ nga ń má kán’n.” 2 Kɛ be tili i kɛ ɔ su kan ndɛ kle be Ebre nun’n, be guali bliin. Yɛ ɔ seli kɛ: 3 “N ti Zuifu. Be wuli min Tasi m’ɔ o Silisi mɛn’n nun lɔ’n su. Sanngɛ klɔ nga su wa yɛ n dili suklu-ɔ. Sran ng’ɔ kleli min like’n yɛle Gamaliɛli. Ɔ kleli min kɛ n fa Mmla nga e nannan’m be fali su laa’n i kwlaa su. Yɛ n dili Ɲanmiɛn i junman’n juejue su kpa laa, kɛ nga amun kwlaa amun yo i andɛ’n sa. 4 N kleli be nga be fa Atin sɔ’n su’n be yalɛ lele be nun wie’m be wuli. I yasua-o, i bla-o, n cili be, kpɛkun n wlali be bisua. 5 Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n nin kpɛnngbɛn’m be kwlaa be kwla di min ti lalo. Be mannin min fluwa kɛ n fa ko man aniaan nga be o Damasi lɔ’n. N fali atin kɛ ń kó cí be nga be o lɔ’n, naan ń fá be ń bá Zerizalɛmun wa naan be tu be fɔ. 6 “Sanngɛ kɛ n wo atin’n su mɔ n mantannin Damasi klɔ’n i koko’n, lika’n kali lɛ kpajali min su dan kpa. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn mindi su wa ju. 7 Yɛ n finnin ase-ɔ. Kpɛkun n tili sran kun i nɛn’n. Ɔ seli min kɛ: ‘?Sɔlu, Sɔlu, ngue ti yɛ a kle min yalɛ-ɔ?’ 8 N tɛli i su kɛ: ‘?Nannan, wan yɛle wɔ?’ Ɔ seli min kɛ: ‘Min-ɔn, Zezi m’ɔ fin Nazarɛti mɔ a kle i yalɛ’n niɔn.’ 9 Be nga be o min wun lɛ’n, be wunnin kɛ lika’n kpajali, sanngɛ b’a timan sran ng’ɔ nin min su ijɔ’n i nɛn’n. 10 Yɛ n kusu n seli kɛ: ‘?Min Min, ngue yɛ ɔ fata kɛ n yo-ɔ?’ E Min’n seli min kɛ: ‘Jaso naan kɔ Damasi. Sɛ a ju lɔ’n, bé klé wɔ like ng’ɔ fata kɛ a yo’n.’ 11 Sanngɛ lika’n i kpajalɛ m’ɔ kpajali dan’n ti’n, m’an wunman ase kun. Ɔ maan be nga be nin min o lɛ’n be trali min sa naan b’a fa min b’a wlu Damasi klɔ’n nun. 12 “Bian kun o klɔ sɔ’n su lɛ’n, be flɛ i Ananiasi. Ɔ ti Ɲanmiɛn sufuɛ kpa kɛ nga Mmla’n fa kle’n sa. Yɛ Zuifu kwlaa nga be o lika sɔ’n nun’n, be bo i dunman kpa. 13 Ɔ bali min wun wunlɛ. Ɔ jrannin min wun lɛ naan w’a se min kɛ: ‘Min niaan Sɔlu, maan ɔ ɲinma wun ase kɛ laa’n sa!’ Kɛ ɔ seli sɔ cɛ’n, n wunnin ase, naan m’an wun i. 14 Ɔ seli kɛ: ‘E nannan’m be Ɲanmiɛn’n fɛli i sa’n sieli ɔ su naan a si i klun sa’n, naan a wun sran m’ɔ ti kpa’n, naan a ti i nuan ndɛ’n. 15 Afin ninnge nga a wunnin be’n nin ndɛ nga a tili be’n, á wá kán be ndɛ klé sran kwlaa. 16 ?Yɛ ngue yɛ a minndɛ-ɔ? Jaso maan be yo ɔ batɛmun, kpɛkun bo i dunman naan Ɲanmiɛn yaci ɔ sa tɛ mun cɛ wɔ.’ 17 “Sanngɛ kɛ n sali min sin Zerizalɛmun mɔ n wo Ɲanmiɛn i sua’n nun ń srɛ́ Ɲanmiɛn’n, n wunnin sa kun aolia nun. 18 N wunnin Zezi, ɔ seli min kɛ: ‘Jaso, fin Zerizalɛmun klɔ’n nun fite ndɛndɛ. Afin kɛ á wá kán min ndɛ klé be’n, be su faman su.’ 19 Yɛ n seli kɛ: ‘Min Min, be bɔbɔ be si kpa kɛ laa’n, n sinsinnin Ɲanmiɛn sulɛ sua kwlaa nun n wlali be nga be lafi ɔ su’n be bisua, kpɛkun n boli be nin ngble. 20 Yɛ i nun nga bé kún ɔ sufuɛ Etiɛnin’n, n jin lɛ. Sa sɔ mɔ be yoli’n, ɔ jɔli min klun. Kpɛkun n niannin be nga be o lɛ bé kún i’n be tralɛ’m be su.’ 21 Sanngɛ ɔ seli min kɛ: ‘Kɔ, afin ń má súnman wɔ be nga be timan Zuifu mɔ be o mmuammua kpa’n, be sin.’” 22 Sran’m be sieli be su be tili ndɛ kwlaa ng’ɔ kannin’n lele i nuan tɔli. I sin’n, be mannin be nɛn’n su be seli kɛ: “Maan be kun bian ngalɛ’n. Ɔ nin nguan nun tranlɛ fataman!” 23 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn bé kpán. Be yili be tralɛ mun, kpɛkun be truli ndutre. 24 I sɔ’n ti’n, sonja akpi su kpɛn’n seli kɛ be fa Pɔlu be wɔ sonja’m be tranwlɛ lɔ. I waan be usɛ i kosan naan be bo i nin ngble. I liɛ’n, ɔ́ sí sa nga ti yɛ sran’m be kpannin Pɔlu su kɛ ngalɛ’n sa’n. 25 Kɛ be waan bé bó Pɔlu nin ngble’n, Pɔlu usali sonja ya su kpɛn’n kɛ: “?Sran kun m’ɔ ti Rɔmunfuɛ mɔ kusu b’a bumɛn i fɔ’n,* be kwla bo i?” 26 Kɛ sonja ya su kpɛn’n tili ndɛ sɔ’n, ɔ ɔli sonja akpi su kpɛn’n i wun lɔ naan w’a bo ndɛ’n su w’a kle i. Ɔ seli i kɛ: “?Siɛn’n, ngue yɛ á wá yó-ɔ? Afin bian sɔ’n ti Rɔmunfuɛ.” 27 Ɔ maan sonja akpi su kpɛn’n wunngeli Pɔlu wun lɔ naan w’a se i kɛ: “?A ti Rɔmunfuɛ?” Ɔ tɛli i su kɛ: “Ɛɛn.” 28 Sonja akpi su kpɛn’n seli kɛ: “N yili sika kpanngban kpa naan m’an kwla kaci Rɔmunfuɛ.” Pɔlu seli kɛ: “N nin min liɛ’n fin min nin klun.” 29 Ɔ maan yasua ng’ɔ fata kɛ be bo Pɔlu naan be usɛ i kosan’n, be jasoli i wun lɛ ndɛndɛ. Srɛ kunnin sonja akpi su kpɛn’n, afin ɔ wunnin kɛ ɔ ti Rɔmunfuɛ, kpɛkun w’a ci i nin jrɔkɔ. 30 Kɛ aliɛ cɛnnin’n, ɔ ɲannjili i. Kpɛkun ɔ seli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n nin Zuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m* be kwlaa kɛ be yia. Yɛ kɛ be kwlaa be yiali’n, ɔ yoli maan be fali Pɔlu be bali, kpɛkun ɔ fɛli i jrannin be afiɛn lɛ. Ɔ yoli sɔ afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sí like nga ti yɛ Zuifu’m be kan Pɔlu i wun ndɛ tɛtɛ’n.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be nin-a dimɛn i jɔlɛ.”\nSa Nga Be Yoli’n 22


?Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Acoli Afrikaans Amharique Anglais Attié Batak (Karo) Boulou Chitonga Créole Portugais Créole d’Haïti Damara Douala Espagnol Français Ga Icibemba Indonésien Italien Kinyarwanda Kwanyama Luganda Ngangela Nyungwe Nzema Oromo Portugais Rutooro Shona Sidama Tigrinya Urhobo Wawle Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba\n1. ?Ɲanmiɛn sulɛ i atin nɲɔn benin yɛ Biblu’n kan be ndɛ-ɔ?\nZEZI seli kɛ: “An sin anuan fii’n nun, afin sɛ be sin anuan tɛtrɛ’n nun’n, be kpɛn atin dan’n bɔ i awieliɛ ti ɲrɛnnɛn’n nun, yɛ be nga be fa atin sɔ’n su’n, be sɔnnin. Sanngɛ anuan nin atin nga be sin nun-ɔn be nyan nguan’n be ti kaan, yɛ be nga be kunndɛ be wun i’n, b’a sɔn-man.” (Matie 7:13, 14). Biblu’n nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ’n i atin’n ti nɲɔn cɛ: Ɔ le ng’ɔ ti kpa’n m’ɔ man anannganman nguan’n, yɛ ɔ le ng’ɔ ti tɛ’n m’ɔ mlin sran mlɔnmlɔn’n.\n2. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn klun jɔman i sulɛ’n i wafa kwlaa su-ɔ?\n2 Sran wie’m be bu i kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su. Biblu’n nun ndɛ mma nga be lɔngɔ su yɛ’n, be kle kɛ i sɔ akunndan liɛ’n ti ato:\n“Izraɛlfuɛ’m be wa yoli like nga Anannganman klo-mɛn i ekun. Be sɔli amuɛn nga be flɛ be Baali nin Astarte mun. Be sɔli Sirifuɛ mun, nin Sidɔnfuɛ mun, nin Moabfuɛ mun, nin Amɔnfuɛ mun, ɔ nin Filistifuɛ’m be amuɛn mun ekun. Be kacili be sin sili Anannganman, b’a su-mɛn i kun. Anannganman kusu fali be wun ya dan kpa, naan w’a fa be w’a wla Filistifuɛ nin Amɔnfuɛ’m be sa nun.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 10:6, 7). Sɛ e sɔ amuɛn annzɛ like uflɛ’n naan e yaci Zoova lɛ’n, Zoova klun su jɔman e wun.\n“Sran nga’m be kɛn i be nuan bui su kɛ be bu n [Ɲanmiɛn] sran, sanngɛ be anwlɛn’n nun-man n su, be manman min ngbɛn, yɛ be kle like nga sran’m be kan’n kɛ ɔ ti [Ɲanmiɛn] mmla’n.” (Mark 7:6, 7). Sɛ sran wie’m be bu be wun Ɲanmiɛn sufuɛ sanngɛ be bɔbɔ be klunklo like yɛ be kle’n, be Ɲanmiɛn sulɛ sɔ’n ti ngbɛn.\n“Ɲanmiɛn ti aolia nun sran, ɔ maan be nga be waan bé kóto i bo bé mɛ́nmɛ́n i’n, maan be yo i sɔ be akunndan’n nun nanwlɛ nun.” (Zan 4:24). Ɔ fata kɛ e Ɲanmiɛn sulɛ’n nin Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n be wɔ likawlɛ.\nƝanmiɛn sulɛ’n wafa ng’ɔ ti tɛ’n, be mma nga be su’n.\n3. ?Wafa sɛ yɛ be kwla wun Ɲanmiɛn sulɛ kpa’n ɔ nin tɛ’n, be ngbaciɛ-ɔ?\n3 ?Wafa sɛ yɛ e kwla si kɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n i wafa kwlaa jɔ i klun annzɛ ɔ jɔmɛn i klun-ɔn? Zezi seli kɛ: “Waka kpa kwlaa su mma kpakpa, sanngɛ waka b’ɔ timan kpa’n kusu ɔ su-man mma kpakpa [...] I sɔ’n ti, be nzuɛn’n yɛ amun fá sí be-ɔ.” I sɔ’n kle kɛ sɛ Ɲanmiɛn sulɛ i wafa kun fin Ɲanmiɛn’n ɔ su mma kpakpa, sanngɛ sɛ ɔ fin Satan’n, ɔ su mma tɛtɛ.—Matie 7:15-20.\n4. ?Ayeliɛ kpa benin yɛ Zoova i sufuɛ’m be yi i nglo-ɔ?\n4 Be nga be su Ɲanmiɛn nanwlɛ su’n, be uka sran mun naan be klo be wiengu. Kpɛkun be yi klolɛ sɔ’n, i nglo sran uflɛ’m be lika. Sa nga ti yɛ ɔ ti sɔ’n, yɛle kɛ Zoova bɔbɔ ti sran klofuɛ. Zezi seli kɛ: “Sɛ an klo amun wiengu’n, i sɔ’n nun yɛ sran’m be kwlaa bé sí kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ-ɔ.” ?Sanngɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n i wafa kwlaa be nian mmla sɔ’n su be nanti?—Zan 13:35; Lik 10:27; 1 Zan 4:8.\n5. ?Sran ti ble i atɛ yolɛ’n i su ndɛ benin yɛ fluwa kun kan-ɔn?\n5 Maan e bu sran ble’m be atɛ yolɛ m’ɔ wlali be kanga nun’n i su akunndan. Fluwa La Nouvelle encyclopédie britannique se kɛ: “Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 650 nun lele m’ɔ́ fá jú afuɛ 1905 nun’n, Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be yoli sran ti ble ko ju 18.000.000 be atɛ. Atin ng’ɔ fin aawlɛ flɛnnɛn nun lɔ’n m’ɔ fa ju jenvie (Océan Indien) i nuan lɔ’n, i su yɛ be sinnin-ɔn. Afuɛ ya kpɔlɛ blu nin nnun i bue nɲɔn su nun’n, blɔfuɛ’m be wa boli i sɔ aata dilɛ’n i bo sran ble mɛn’n i wia atɔliɛ lɔ lika’n i bue liɛ’n su lɔ. Yɛ lele nin i kɛ ɔ́ fá jú afuɛ 1867 nun’n, sran ble nga be fali be ɔli mɛn uflɛ’n nun’n, be ti sran ko ju 7.000.000 annzɛ sran ko ju 10.000.000, annzɛ be o be nɲɔn’n be afiɛn.”\n6. ?Wafa sɛ yɛ be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n be suannin sran atɛ yolɛ’n i bo-ɔ?\n6 Sran ble mɛn’n i sannganlɛ blɛ sɔ nun’n, be tuli sran’m be bo fo be awlofuɛ’m be nun be ɔli. I yasua o, i bla o, i bakan o, be wlali blalɛ sin nun be sieli be nzɔliɛ kpɛkun be toli be annzɛ be yoli be atɛ kɛ nnɛn mun sa. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be yoli-ɔ? Fluwa Daily Nation m’ɔ fin Nairobi, Kenya mɛn nun lɔ’n i nun’n, Bethwell Ogot klɛli i kɛ: “Be nga be waan be ti Klistfuɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be ninnge klelɛ nun’n, be ngba be waan mɛn’n nun sran’m be ti kɛ awlobo kun sa. Sanngɛ nn be ti yɛ maan nvle wie’m be buli sran’n i kanga nun wlalɛ’n, i akunndan-ɔn. Be ngunminngunmin be afiɛn lɔ’n, be tu be wun be wiengu’m be su. [...] Ayeliɛ tɛ sɔ’n i su falɛ’n tikeli sran ble’m be ɲrɛnnɛn klelɛ’n i wun atin’n. I sɔ’n ti’n, i blɔfuɛ mun o, i wia afiliɛ lɔfuɛ mun o, ɔ nin Klistfuɛ mun nin Ɲanmiɛn flɛfuɛ mun o, be kwlaa yɛ be yoli sa tɛ sɔ’n niɔn.”\nƝanmiɛn sulɛ nin alɛ dilɛ’n\n7. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n be su kpɛnngbɛn’m be yoli i alɛ kunlɛ’n nun-ɔn?\n7 Sɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n wafa ng’ɔ ti tɛ’n ti waka’n, nn é sé kɛ ɔ suli mma tɛtɛ wie mun ekun. Biblu’n waan e ‘klo e wiengu,’ sanngɛ mɛn wunmuan nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n, be kwlaa be su kpɛnngbɛn’m be suannin alɛ dilɛ’n i bo.—Matie 22:39.\nBe nga be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n, be fali be sa wlali alɛ dilɛ ɔ nin sran atɛ yolɛ’n be nun\n8. (a) ?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn wie’m be su sran’m be bo kɛ be kun alɛ-ɔ? (b) ?Be ngunminngunmin be afiɛn alɛ nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be su ndɛ benin yɛ pastɛli kun kannin-ɔn?\n8 Sran kwlaa si kɛ afuɛ 1994 nun’n, sran nga be kunnin be wiengu mun Rwanda lɔ’n, asɔnun bla mun nin Mɔnpɛli’m be o be nun wie. Sran ble mɛn nun’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be yɛ be trɔli alɛ wie’m be bo sin-ɔn. Anango’m be nvle’n nun lɔ’n, be ngunminngunmin be afiɛn alɛ m’ɔ tɔli nun’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be bue nɲɔn’n be wlawlali sran’m be kɛ be kun be wun. Kɛ alɛ’n kpili’n, pastɛli kun seli kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be “yili junman nga Ɲanmiɛn fa wlali be sa nun’n, i ase.” Yɛ ɔ seli ekun kɛ: “E mɔ e waan e di Ɲanmiɛn junman’n, siɛn’n y’a kaci Satan i junman difuɛ.”\n9. ?Satan i junman difuɛ’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n yɛle benin?\n9 Biblu’n kan sɔ wie, i waan: “Satan bɔbɔ kaci i wun kɛ anz b’ɔ kpaja’n sa. Ɔ maan i junman difuɛ mun be yo be wun kɛ be nga be junman yɛle nanwlɛ’n i klelɛ’n be liɛ’n sa, wuun b’a fɛ-mɛn i ase.” (2 Korɛntfuɛ Mun 11:14, 15). Kɛ klunwifuɛ’m be fa yo be wun kɛ be ti kpa sa’n, i sɔ yɛ Satan fa be nga be waan be di Ɲanmiɛn junman’n, ɔ fa laka sran mun-ɔn. Sanngɛ nn sa nga be yo’n ti klunwi ayeliɛ, sɛ be ti waka’n, be mma nga be su’n ti saciwa.\n10. ?Wafa sɛ yɛ be nga be waan be ti Ɲanmiɛn sufuɛ’n be nun kpɛnngbɛn wie’m be kacili be sin be sili Ɲanmiɛn-ɔn?\n10 Asiɛ wunmuan su’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be nun kpɛnngbɛn wie’m be kan sran klolɛ ɔ nin fɔun nun tranlɛ’n nin sa kpa yolɛ’n be ndɛ. Kɛ bé yó i sɔ’n, nn bé kpɔ́ sran mun, nn bé yó sa tɛ’n, nn bé dí alɛ. Biblu’n se kɛ: “Be yo be wun kɛ be si Ɲanmiɛn, sanngɛ sa nga be yo’n ɔ kle-man kɛ be si i”.—Tit 1:16.\nAmun fin “Babilɔni klɔ dan’n” nun fite\n11. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kan Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i ndɛ-ɔ?\n11 Sa Nglo Yilɛ fluwa’n kan akunndan nga Zoova bu i Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i su’n. I nun’n, be fali Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n be sunnzunnin bla kun, “Babilɔni klɔ dan’n.” (Sa Nglo Yilɛ 17:5). Maan e nian wafa nga Ɲanmiɛn kan bla sɔ’n i ndɛ’n:\n“Tekle bla dan’n [...] yɛ asiɛ’n su famiɛn’m be nin i be lali nin-ɔn.” (Sa Nglo Yilɛ 17: 1, 2). Kɛ ɔ yo naan be su Ɲanmiɛn nanwlɛ su’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n be fa be wun wlɛ i politiki nun. Be yɛ be kle famiɛn mun like ng’ɔ fata kɛ be yo’n niɔn.\n“Yɛ Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun, nin i sran mun, ɔ nin be kwlaa nga be kunnin be asiɛ’n su wa’n, be wunnin be mmoja’n ɔ su lɔ.” (Sa Nglo Yilɛ 18:24). Be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be kleli Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be ɲrɛnnɛn yɛ be kunnin wie mun bɔbɔ. Asa ekun, be dunman ti’n, sran kpanngban kpa be wuli alɛ nun.\n‘Ɔ dili tutre nin mɛn.’ (Sa Nglo Yilɛ 18:7). Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n be aɲanbeun ninnge kpakpa’m be sin yia be, be kpɛnngbɛn’m be di be la nun.\n“Yɛ ɔ fɛli i bae lakalakali nvle-nvlefuɛ’m be kwlaa.” (Sa Nglo Yilɛ 18:23). Be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be se sran’m be kɛ be wu be o lɔ. I lɛ nun’n, be tikeli bae dilɛ’n nin amuɛn sɔlɛ’n, ɔ nin be nga be wuli’n be srolɛ’n, ɔ nin wunmiɛn’m be sɔlɛ’n, be wun atin.\n12. ?Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i su afɔtuɛ benin yɛ Biblu’n man-ɔn?\n12 Biblu’n wla sran’m be fanngan kɛ nán be nin be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be wla asa. Ɔ se kɛ: “N sran mun, an fin klɔ’n nun fite naan amu’an yo-man sa tɛ ng’ɔ yo’n wie, an fite naan nyrɛnnɛn ng’ɔ́ wá tɔ́ i su’n w’a tɔ-man amun su wie.”—Sa Nglo Yilɛ 18:4, 5.\n13 Ɔ cɛ kan’n Babilɔnin Klɔ dan’n, ɔ́ wá núnnún mlɔnmlɔn. Biblu’n se kɛ: “I sɔ’n ti nyrɛnnɛn nga wá tɔ́ i su cɛn kunngba: wie’n, nin sɛ’n, nin awe’n, yɛ ɔ́ yrá. Afin e Min Nyanmiɛn b’ɔ buli i fɔ’n, ɔ kwla like kwlaa yo.” (Sa Nglo Yilɛ 18:8) Kɛ ɔ ko yo naan i ɲrɛnnɛn w’a tɔman e su wie’n, ɔ fata kɛ e wla Ɲanmiɛn sulɛ tɛ’n i ase. Yɛ nán e fa e wun e wlɛ i be cɛn’m be dilɛ’n nin be like klelɛ ng’ɔ timan Ɲanmiɛn liɛ su’n, be nun. Blɛ’n w’a ka kaan, nán e fa e nguan’n e to mma.—2 Korɛntfuɛ mun 6:14-18.


Wafa nga Ɲanmiɛn nin Klistfuɛ klikli’m be bu alɛ kunlɛ’n\nWafa nga Ɲanmiɛn buli alɛ kunlɛ’n Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n\nI nun nga Rɔmufuɛ’m bé síe mɛn’n, be kleli Zuifu’m be yalɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, like nga be nannan’m be yoli’n, i wie yɛ be yoli ɔ. Yɛle kɛ, be srɛli Ɲanmiɛn titi kɛ ɔ de be. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be seli kɛ Zezi wá bá naan i yɛ ɔ ti Defuɛ’n niɔn. I sɔ’n ti, Zuifu sunman be “lafi i su kɛ i yɛ ɔ́ wá dé Izraɛlfuɛ mun-ɔn.” (Lik 24:21) Sanngɛ, kɛ Zezi bali’n, w’a yoman sɔ. Afuɛ 70 nun’n, Rɔmu sonja’m be sacili Zerizalɛmu nin Ɲanmiɛn sua’n.\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn w’a kunman Zuifu’m be ti alɛ ɔ? ?Ngue ti yɛ w’a seman be kɛ be nin be kpɔfuɛ’m be kun ɔn? Nán kɛ wafa nga Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n ɔ kacili ti ɔ. Sanngɛ, ɔ fin Zuifu’m be ayeliɛ’n. Yɛle kɛ, b’a lafiman su kɛ Zezi ti Ɲanmiɛn i Wa. Naan i yɛ ɔ́ dé sran mun ɔn. (Sa Nga Be Yoli’n 2:36) I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn yili be ase.—Matie 23:37, 38.\nKɛ mɔ Ɲanmiɛn yili Zuifu’m be ase’n ti’n, be kwlá seman kɛ sɛ be kun alɛ’n, ɔ ti Ɲanmiɛn klun su. Zezi seli Zuifu mun kɛ Ɲanmiɛn wá yí be blo, naan ɔ́ fá sran uflɛ mun yó i nvle. Biblu’n flɛ nvle uflɛ sɔ’n kɛ “Izraɛlfuɛ nga be ti [Ɲanmiɛn] liɛ sakpa’n.” (Galasifuɛ Mun 6:16; Matie 21:43) Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin Klist i sɔnnzɔnfuɛ mun. Kpɛkun, ɔ fa be yoli i nvle. Piɛli seli be kɛ: “Siɛn’n, amu’an kaci i sran mun.”—1 Piɛr 2:9, 10.\nƝanmiɛn fali Klistfuɛ klikli mun yoli “i sran mun.” Sanngɛ, w’a kunman be ti alɛ. Kusu, w’a seman kɛ be nin Rɔmufuɛ mɔ be ti be kpɔfuɛ’n, be kun. Ndɛ akpasua ng’ɔ sinnin lɛ’n kleli kɛ, Ɲanmiɛn kunngba cɛ yɛ ɔ kle blɛ ng’ɔ fata kɛ i sufuɛ’m be kun alɛ ɔ. Ɔ maan, Ɲanmiɛn w’a seman Klistfuɛ klikli mun kɛ be kun alɛ. Afin, Ɲanmiɛn i blɛ liɛ’n nin a juman.\nLike nga laa Izraɛlifuɛ’m be yoli’n, i wie yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ klikli’m be yo ɔ. Ɔ fata kɛ be minndɛ kɛ Ɲanmiɛn i blɛ liɛ’n ju naan w’a de be. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn w’a manman be atin kɛ be kun alɛ’n ti’n, be bɔbɔ be kwlá jasoman kɛ be nin be kpɔfuɛ’m bé kún. Like nga Zezi Klist kleli be’n, ɔ kle sɔ weiin. Zezi w’a seman kɛ be nin be kpɔfuɛ’m be kun. Sanngɛ, ɔ seli be kɛ: “An klo amun kpɔfuɛ mun, [...] be nga be yo amun tɛtɛ bɔ be kle amun yalɛ’n, an srɛ Nyanmiɛn kɛ ɔ yo be kpa.” (Matie 5:44) Asa ekun’n, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ sɛ be wun kɛ Rɔmufuɛ’m be su ba Zerizalɛmu klɔ’n i sacilɛ’n, nán be nin be kun. Sanngɛ, maan be wanndi. I sɔ yɛ be yoli ɔ.—Lik 21:20, 21.\nƝanmiɛn maan Pɔlu seli kɛ: “Nán amun se kɛ amun bɔbɔ amún tú amun klunngbɔ’n, [...] afin be klɛli i kɛ: ‘E Min’n se kɛ: ‘Min yɛ n tu klunngbɔ nin-ɔn, min yɛ ń túa be kalɛ-ɔ.’” (Rɔmfuɛ Mun 12:19) Ndɛ ng’ɔ o Saun Yolɛ 19:18, ɔ nin Mmla’n 32:35 nun’n, yɛ Pɔlu boli su fa kannin ndɛ ɔ. Ndɛ akpasua ng’ɔ sinnin lɛ’n kleli kɛ, Ɲanmiɛn jrɛn i sufuɛ’m be sin be kun alɛ naan ɔ́ tú i klunngbɔ i kpɔfuɛ’m be su. Ɔ maan, ndɛ nga Pɔlu kannin’n, ɔ kle kɛ wafa nga Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n w’a kaciman. Wafa ng’ɔ buli i laa’n, i sɔ yɛ ɔ buli i Klistfuɛ klikli’m be blɛ su ɔ. Yɛle kɛ, be kun alɛ naan be kpɔfuɛ’m be yaci be ɲrɛnnɛn klelɛ. Sanngɛ, Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ kle sran ng’ɔ fata kɛ ɔ kun alɛ’n, ɔ nin blɛ ng’ɔ fata kɛ be kun alɛ’n niɔn.\nY’a wun kɛ Ɲanmiɛn w’a seman Klistfuɛ klikli mun kɛ be kun alɛ. ?Yɛ andɛ li? ?Ɲanmiɛn man sran wie’m be atin kɛ be kun alɛ? ?Dɔ nga su yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn kun i sufuɛ’m be ti alɛ ɔ? ?Wafa sɛ yɛ andɛ’n, Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n niɔn? Ndɛ akpasua ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá tɛ́ kosan sɔ’m be su.


Biblu’n nun ndɛ’m be kpɔlɛ bolɛ fluwa’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nFLUWA nga i nun ndɛ’m be ti nanwlɛ. Be fin Biblu’n m’ɔ le ɲrun tra mɛn nun fluwa ngba’n, i nun. Kɛ Ɲanmiɛn boli ninnge’m be yilɛ’n bo lele m’ɔ́ fá jú andɛ yɛ’n, i su ndɛ yɛ be kɛn i fluwa nga nun ɔn. Ɔ kan like nga Ɲanmiɛn sunnzun kɛ ɔ́ yó i e ɲrun lɔ’n, i ndɛ wie.\nNinnge wunmuan nga be o Biblu’n nun’n, be ndɛ yɛ fluwa nga kan ɔn. Ɔ kan sran nga be o Biblu’n nun’n, ɔ nin be sa nga be yoli’n, be ndɛ. I kusu, ɔ kan mɛn klanman nun anannganman nguan mɔ Ɲanmiɛn maan sran’m be wla’n o su’n, i ndɛ wie.\nNdɛ tre ya kun nin blu nin nsiɛn (116) yɛ be o fluwa’n nun ɔn. Be bubu fluwa’n nun akpasuaakpasua sɔ mɔcuɛ. Kwlaa naan b’a kan akpasua kun nun ndɛ’n, fluwa’n i bue nga be dun mmua to i’n, i nun’n, be bo ndɛ’n i kpɔlɛ. Wafa nga sa’m be fa yoli lɔngɔ su’n, i su yɛ be niannin be kannin ndɛ mun ɔn. I sɔ’n uka e naan y’a si sa sɔ’m be yolɛ blɛ’n.\nAniɛn pɔpɔ nun yɛ be kannin sa sɔ’m be ndɛ ɔ. Ba kanngan mun, amun bɔbɔ amun nun sunman lika kwla kanngan nun. Siɛ nin niɛn mun, amún kwlá wún kɛ amun mma kanngan’m bé kló kɛ be kanngan ndɛ sɔ’m be nun kle be, naan be kan flan nun kle be. Ndɛ sɔ’m be su flanman be le. Amún wún kɛ i ba kanngan o, i sran kpɛnngbɛn o, fluwa sɔ’n i nun ndɛ’n ɔ́ yó be fɛ kpa.\nBiblu’n nun ndɛ mma nga sa sɔ’m be fin nun’n, be klɛ be fluwa nɲa’n i ja ngua lɔ, maan amun kanngan be nun.\nBe boli Biblu’n nun ndɛ mma nga be o fluwa nga nun’n, be kpɔlɛ. Kɛ ɔ ko yo naan i ba kanngan o, i kpɛnngbɛn o, be kwlaa b’a kwla wun be wlɛ kpa’n ti’n, be klɛ be aniɛn pɔpɔ nun. Biblu’n nun ndɛ mma nga be klɛ fluwa’n i ja ngua lɛ’n, be kle ndɛ’m be finwlɛ’n.


Drɛwɩ (Actes) 7 YRENT - Tɔɔn ɛn Bali -pannɔn 'tazan -a - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 6 Drɛwɩ (Actes) 8\nDrɛwɩ (Actes) 7\nEtiɛnɛn 'wɩ tin 'ba tin 'banɔn lɛ\n1Tɔɔn ɛn Bali -pannɔn 'tazan -a laabʋ Etiɛnɛn -lɔ 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn?»\n2Ɛn Etiɛnɛn "e 'nan: «'An "bʋɩnun, 'an "tɩnun, 'ka "trɔɛn "tɔ 'an wei lɛ. 'Li 'kpa te Abraam -nyɛanla Mesopotami bɛ, ɛn -cee Bali nɛn -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩɛ, 'e 'fli kɔɔn -yrɛ 'vaa, ɛn e -kʋ -nyɛnlɛa Aran. 3E 'nan Abraam lɛ 'nan:\n‹'I 'si 'yie 'lɛglɔn 'ji,\n'i si 'i 'mangulinun va,\n-e 'i 'kʋ 'trɛ nɛn\nan "ta -daa -a -kɔɔnlɛ 'yiɛ 'gʋɛ -a da.›\n4Ɛn Abraam 'si Kalde 'lɛglɔn 'ji, ɛn e -kʋ -nyɛnlɛa Aran. E -fʋ -nan nun. Zɩ -a "tɩ "ka bɛ, ɛn Bali -ta -a 'lɛglɔn nɛn ka cɩ -ji cɛɛgʋ 'gʋɛ -a -ji. 5Bali 'ka -yee -yɔ -nɔnlɛ 'lɛglɔn zɩɛ -a -ji dɩ. Bali 'ka -yee "blɩnan "wɛnnɛn 'nɔnlɛ dɩ. 'Pian e -tɔ 'e wei da 'nan 'e 'lɛglɔn zɩɛ -a -nɔan -yrɛ -yee vɛ -a, ɛn -yee -sru 'e -nɔan -a klu lɛ. Bali 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ, te Abraam -le 'nɛn "ka "dɩ. 'Pian Bali -a 'vɩ 'nan:\n6‹'Lɛglɔn nɛn -pɛn da bɛ,\n-a 'ji nɛn 'i kludanɔn -nyɛanla.\nO -kɔan "minnun -le nɔannun -a -nan nun.\nMinnun 'tɛ "paa o da lɛ -yaa sinjɛn wlu.\n7'Pian 'lɛglɔn nɛn o drɛ -wee nɔannun -a bɛ,\nan 'wɩ "nɛn -kɔɔnman -wlɛ.\n'An 'bɔ Bali 'bɛ 'vɩ.\n"Bɛ -sru 'i kludanɔn lia 'o da\n-e 'o 'ta 'an trʋ 'ba Kanan 'lɛglɔn 'bɔ 'gʋɛ -a -ji.›\n8Bali -tɔ 'e wei da Abraam lɛ 'nan e 'lɛglɔn zɩɛ -a -nɔan -yrɛ. -A -nɔan -kɔɔn "vɛ nɛn 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va -a. -Yee "wɛan Abraam Izak -ya, ɛn yaa -fɔ -klɔnmɔn -va -a -ya yi 'sɔravli "da. -A -tʋwli "nɛn Izak "e drɛ Zago lɛ, ɛn Zago "e drɛ "nyian 'yee 'nɛnnun -fuda "fli "nɛn -kaa tra "le "tranun -a bɛ -wlɛ.\n9Zozɛfʋ "bʋɩnun man bʋ Zozɛfʋ -va, ɛn waa -tan "le nɔan -zʋ Ezipti. 'Pian Bali 'pa "va, 10ɛn yaa 'si 'wɩ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'ji. Bali 'wɩ 'tɔdɩ -nɔn -yrɛ, ɛn Ezipti mingɔnnɛn -a 'yɩ "yi. Mingɔnnɛn zɩɛ e Zozɛfʋ -tɔ 'e 'wluzan -dan tʋ -a Ezipti 'lɛglɔn da 'lee 'e yɩfɛnun da.\n11Tɔɔn ɛn dra -dan tʋ -ta Ezipti 'lɛglɔn 'lee Kanan 'lɛglɔn 'ji. Dra zɩɛ -a cibɛn a "bʋʋ "le "wɛan, -kaa tranun 'ka 'blɩfɛ ye -e 'o -blɩ dɩ. 12-A -nan nɛn Zago -a man 'nan -blɩfɛ a Ezipti, ɛn e Zozɛfʋ "bʋɩnun nɛn -kaa tranun -a bɛ, o 'pa 'sia 'e tɛdɛ. 13-A "flizan da bɛ, ɛn Zozɛfʋ 'e 'fli -kɔɔn 'e "bʋɩnun lɛ. -A -nan nɛn Ezipti mingɔnnɛn Zozɛfʋ 'sinan 'tɔ. 14Zozɛfʋ "e 'nan 'e "bʋɩnun lɛ 'nan, 'o 'kʋ 'e "tɩ Zago 'si 'o -taa. -A "tɩ Zago 'lee 'e 'mangulinun a min -fuba 'sɔravli 'wlɛ 'soolu. 15Zago 'kʋ Ezipti, ɛn e -ka -nan nun 'o 'vale 'yee 'nɛnnun nɛn -kaa tranun -a bɛ waa. 16O -ta o pɛɛnɔn wʋlɛ Sizɛm 'fla Kanan 'lɛglɔn 'ji. Minnun o 'wʋ min wʋnan nɛn Abraam -a 'lɔ "lala -a Emor -pɩnun lɔ bɛ -a -nan.\n17Zɩ tʋ nɛn Bali 'e wei -nɔn Abraam lɛ 'nan e 'wɩ 'tʋ dra -yrɛ "bɛ, e ya bɔnan -kogo bɛ, ɛn Abraam kludanɔn fadɩ 'sia "da, ɛn o bɔdɩ 'sia "kaga Ezipti 'lɛglɔn 'ji. 18-A -nan nɛn mingɔnnɛn -trɛ -tʋ mingɔnnɛn -blɩdɩ "sia Ezipti 'lɛglɔn da. Mingɔnnɛn zɩɛ, ya'a Zozɛfʋ -tɔlɛ dɩ. 19-A mingɔnnɛn zɩɛ, e -cee minnun see paa, ɛn e 'tɛ 'pa -kaa tranun da, e -tɔ -kaa tranun man -sa -a, 'nan 'o 'si 'nɛn 'linɛnnun -sru, -e 'o kaa.\n20-A tʋ zɩɛ -a man nɛn o Moizi -ya. Moizi 'sɔ Bali lɛ tɩglɩ, ɛn e -fʋ 'e "tɩ "le "kɔnnɛn mlɛn yaaga te e 'nyɔn -mlian. 21Ɛn zɩ o 'si -a -sru "bɛ, -a -nan nɛn Ezipti mingɔnnɛn 'lu -a 'sia, ɛn yaa 'lɛbʋ "le 'yee 'nɛn 'zʋ. 22O Moizi 'lɛbʋ Ezipti 'nɔn 'le 'wɩ 'tɔdɩ -a, ɛn Moizi 'lewei 'lee -a drɛ wɩnun -a kɔɔn 'nan e ya min 'plɛblɛ 'a.\n23Zɩ Moizi lɛ 'bɔ -fuba sinjɛn bɛ, -a -nan nɛn -a -cin -trɔa "ji 'nan 'e 'kʋ 'e "bʋɩ Izraɛl 'nɔn 'nanjɛn. 24Ɛn e Ezipti min -tʋ 'yɩ, te e ya 'tɛ 'panan Izraɛl min -tʋ da, te -a -ci "ka "dɩ, ɛn e 'padɩ 'sia Izraɛl min zɩɛ -a va, ɛn Ezipti min -ka -yrɔ. 25Moizi 'e 'ci nrɔn 'nan 'e "bʋɩ Izraɛl 'nɔn -a -ci -tɔa paan 'nan Bali 'e 'si "va 'nan -e 'e o 'si nɔanba -ji. 'Pian wa'a -ci manlɛ dɩ. 26"Bɛ -sru, tʋ cɛɛn te Moizi Izraɛl 'nɔn "fli "ye te o ya 'wɩ 'blɩnan, ɛn e ya "vale e o yei "paamlan. E 'nan -wlɛ 'nan: ‹'An beenun, ka ya "bʋɩnun -a. -Mɛ "le "wɛan nɛn ka 'tɛ "paa 'ka cin da te -a -ci "ka "dɩ?›\n27'Pian min nɛn e cɩ 'tɛ 'panan 'e bɔɛzan -tʋ da bɛ, e 'nan Moizi lɛ 'nan: ‹-Tɩɛ i -tɔ 'kʋ 'tazan -a? -Tɩɛ i -tɔ 'kʋe tin 'bazan 'a? 28I ya "vale 'yian -tɛa "le zɩ i Ezipti min -tɛ 'sɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ?› 29Zɩ Moizi 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e -tɛ -ji, e -kʋ yɔɔlɛ Mandian 'lɛglɔn 'ji. E 'nɛn 'ya -nan nun "fli.\n30Lɛ -fuba sinjɛn "bɛ -sru, ɛn Bali -le 'pasiazan -tʋ 'e 'fli kɔɔn -yrɛ "bui "da Sinai pɔn "srɔn. 'E 'fli kɔɔn -yrɛ 'tɛ nrɛn yei yibanɛn 'tʋ -va. 31Zɩ Moizi 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, 'wɩ -a 'kan, 'pian zɩ e ya -plinan "man 'nan -e 'e -nan yɩ bɛ, ɛn e Minsan wei 'man 'nan: 32‹An ya 'i tranun -le Bali -a. An ya 'i tranun Abraam 'lee Izak 'lee Zago 'le Bali -a.› Ɛn Moizi nyɔɔndɩ 'sia, ya'a -kɔlalɛ Bali -nanjɛndɩ -a dɩ.\n33-A -nan nɛn Minsan "e -yrɛ 'nan: ‹'I 'yie -manwua 'sʋ 'i 'cɛin -man, kɔɔ fɛnan nɛn i cɩ 'i 'tɔdɩ bɛ, e yra kɔnglɔn 'mɛn vɛ -a. 34An 'mɛn minnun nɛn Ezipti bɛ, -wee yra yɩdɩ 'yɩ, an -wee -paandɩ 'man, ɛn an sɔɔnla 'nan -e 'an o 'si nɔanba -ji. -Yee "wɛan, mɛin "paa -sia Ezipti 'lɛglɔn 'ji.›\n35Moizi -tʋwli "nɛn, "nɛn minnun zɩɛ wa'a yɩlɛ "yi "dɩ, waa 'vɩ "man 'nan: ‹-Tɩɛ i -tɔ 'kʋ 'tazan -a? -Tɩɛ i -tɔ 'kʋe tin 'bazan 'a?› bɛ, -a 'lein nɛn Bali -a 'pa 'sia 'nan 'e 'tɔ o tazan 'lee o 'sizan nɔanba -ji -a. Bali -le 'pasiazan -tʋ 'bɛ 'e 'fli kɔɔn -yrɛ yibanɛn 'va, ɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ -yrɛ. 36Moizi 'bɛ o 'si Ezipti 'lɛglɔn 'ji -cɛ -srɔn "wɩ 'lee 'lɛbo "fɔ wɩnun drɛdɩ -a. -Cɛ -srɔn "wɩnun zɩɛ yaa drɛ Ezipti 'lɛglɔn 'ji, ɛn yaa drɛ jemie 'tɛndɛn man, ɛn yaa drɛ "bui "da lɛ -fuba sinjɛn wlu.\n37Moizi 'bɔ zɩɛ, -yɛɛ 'vɩ Izraɛl 'nɔn lɛ 'nan: ‹Bali -taa "talɛ Bali 'lewei vɩzan -tʋ nɛn "le 'mɛn 'wɩ 'zʋ bɛ -a 'cɛɛ. -A Bali 'lewei vɩzan zɩɛ, 'ka 'bɔ 'va nɛn e bɔala.› 38Tʋ nɛn Izraɛl 'nɔn 'o cin 'yɩ "bui "da bɛ, Moizi 'bɔ 'bɛ 'tɔ Bali 'lee Izraɛl 'nɔn yei, e -tɔ 'ka tranun 'lee Bali -le 'pasiazan nɛn e 'wɩ tin 'ba -yrɛ Sinai pɔn da bɛ o yei. Moizi lɛ nɛn Bali wei nɛn e 'belidɩ -nɔan "bɛ, Bali 'bɔ -a -nɔn 'nan 'e vɩ 'cɛɛ.\n39Ɛn -kaa tranun 'ka -a wei 'silɛa 'wɩ 'kpa -a dɩ, o 'ci 'pa "man. Ɛn waa nrɔn 'o 'ji 'nan 'o lia 'o da Ezipti 'lɛglɔn 'ji. 40Waa 'vɩ Arɔn lɛ 'nan: ‹'I -cee balinun drɛ -e 'o 'si -kɔɔn -cɛɛ. -Yɛɛ cɩ 'nan Moizi 'bɔ nɛn e -kaa 'si Ezipti 'lɛglɔn 'ji bɛ, 'wɩ nɛn e 'bɔ "man "nun bɛ, -ka'a tɔa dɩ.› 41-A -nan nɛn o fɛ -tʋ drɛ "le tri -zʋ 'nan -e 'o -pan, ɛn o tri zɩɛ -a -pan. Ɛn o ci "nrandɩ 'sia 'o 'bɔ 'pɛ drɛvɛ lɛ. 42Tɔɔn ɛn Bali 'e koda -tɔ o va, e o 'tʋɩ 'nan 'o laji fɛnun -pan "le zɩ e cɩ 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali 'lewei vɩnɔn 'le 'fluba 'ji bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n‹Izraɛl 'nɔn, lɛ -fuba sinjɛn wlu\nte ka ya "bui "da bɛ, ka -wi -tɛ 'mɛn?\nƐn ka 'sraga drɛ 'mɛn?\n'Pian 'cee bali nɛn waa laabo Molok bɛ\n-yee -tandan nɛn 'ka 'lɔ,\n'lee 'cee bali Rɔnfa -le mlɛn crɛn nɛn\nkaa drɛ bɛ, -nyrɛn 'ka 'lɔ.\nFɛnun nɛn kaa drɛ 'nan\n-e 'ka -pan bɛ -nyrɛn 'ka 'lɔ.\n-Yee "wɛan nɛn an 'ka "tua,\nan -ko 'ka 'a Babilɔn 'lɛglɔn -sru,\nka dra -wee nɔannun -a.›\n44Te -kaa tranun a "bui "da bɛ, -tandan nɛn Bali -taa "ji bɛ, e ya -wlɔ. Moizi -tandan zɩɛ -a -tɔ "le zɩ Bali -a 'vɩ -yrɛ "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ, ɛn -a 'lein nɛn yaa 'yɩ bɛ, -nyrɛn yaa -tɔ. 45"Bɛ -sru ɛn -tandan 'lein zɩɛ, e -fʋ -kaa tranun -le 'nɛnnun lɔ. Zozue -trɔa o 'lɛ, ɛn o -kʋ -nyɛnlɛa 'lɛglɔn nɛn Bali -a -ji 'nɔn 'pin o 'lɛ bɛ -a -ji. O -kʋ -tandan zɩɛ -a 'lɛglɔn zɩɛ -a -ji, -tandan 'bɔ 'fʋ -nan nun -trilii, ɛn e 'bɔ David da. 46David zɩɛ e 'sɔ Bali lɛ, ɛn yaa laabʋ Bali lɔ 'nan 'e 'si -nɔn 'yrɛ -e 'e 'kɔn 'tɔ -yrɛ, 'dʋ -e Bali nɛn Zago kludanɔn 'le Bali -a bɛ 'e -nyran ji, 47'pian Salomɔn 'bɛ 'kɔn zɩɛ -a -tɔ Bali lɛ.\n48Te e ya 'e vɩdɩ 'nan Bali nɛn min ta lou "bɛ ya'a 'nyɛanla min -tɔ 'kɔn -ji dɩ. Bali 'lewei vɩzan 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ 'e 'cɛn. Yaa 'vɩ 'nan:\n49‹'An Minsan, 'mɛn mingɔnnɛn pɛin a labli 'ji,\nɛn 'trɛ a 'an 'cɛin -trɔa "davɛ -a.\n'Kɔn "cɛn "nɛn ka -kɔlaman -a -tɔdɩ -a 'mɛn?\nƐn nyin zia 'bɛ -kɔan 'an 'flinla "nan "a?\n50-Yɛɛ cɩ 'nan 'an 'bɔ 'pɛ drɛvɛ fɛnun pɛɛnɔn zɩɛ -a.› »\n51Ɛn Etiɛnɛn "e 'nan tin 'banɔn lɛ 'nan: «Ka ya minnun nɛn 'wɩ 'ka 'ko o -wulo -ji dɩɛ, waa. Ka ya "le minnun nɛn wa'a Bali tɔa dɩɛ -wee 'wɩ 'zʋ. 'Ka "trɔɛn "a "yuyu, ɛn 'ka 'ci 'pa Bali lei 'saun 'le 'wɩ man "le 'ka tranun 'zʋ. 52Bali 'lewei vɩzan "cɛn "da nɛn 'ka tranun 'ka 'tɛ 'palɛ dɩ? Bali 'lewei vɩnɔn nɛn waa 'vɩ 'nan Bali -le min tɩglɩ -taa "talɛ bɛ, 'ka tranun o tɛɛ, ɛn 'cɛɛ min tɩglɩ zɩɛ 'bɛ 'nɔn "nyian minnun lɛ, ɛn waa -tɛ. 53Zɩ Bali -le -pei -tɔ wɩnun cɩ bɛ, Bali -le 'pasianɔn -a -nɔn 'cɛɛ, ɛn ka'a 'ta wʋlɛa "da "dɩ.»\nMinnun Etiɛnɛn -tɛ, ɛn Saul 'tɛ 'padɩ 'sia Zozinɔn da\n54Zɩ tin 'banɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, 'bli 'fɔ o ji Etiɛnɛn man, ɛn 'o 'shɛ da -blɩdɩ 'sia. 55'Pian Etiɛnɛn nɛn 'e fadɩ Bali lei 'saun 'a bɛ, 'e yiɛ 'tɔ laji, ɛn e Bali -le 'tɛ 'san 'yɩ, te e Zozi ye 'e 'tɔdɩ lou Bali -pɛ "yi "da. 56Ɛn e 'nan: «"Ka 'yiɔ, an labli ye 'e 'lɛ 'sʋdɩ, ɛn an Blamin -pɩ ye 'e 'tɔdɩ lou Bali -pɛ "yi "da.»\n57Minnun -paandɩ 'sia 'plɛblɛ, te 'o 'pɛ 'wlɛ wo 'o "trɔɛn 'ji. Ɛn o pɛɛnɔn 'kʋ Etiɛnɛn -va, waa 'kun. 58Waa plila, o -kʋ -a 'fla lunɛn, ɛn waa -sɔn -kɔlɛ -a. Minnun nɛn waa drɛ bɛ, o 'wee sɔnun -sran -gobo "tʋ nɛn waa laabo Saul bɛ -a "srɔn.\n59Minnun Etiɛnɛn -sɔan "kɔlɛ -a, 'pian te Etiɛnɛn "e Bali trʋ "baa 'nan: «Minsan Zozi, 'an lei -nɔan 'yiɛ 'e "pa 'ji.» 60-A -nan nɛn 'e "po sɔɔn, ɛn e paan 'plɛblɛ 'kpa. E 'nan: «Minsan, 'i 'wɩ 'wlidɩ 'gʋɛ -a 'cɛ -wlɛ.» Zɩ e cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn 'e yiɛ 'lɛ 'wʋ.


Zoziasi trali sran kpa’m be janvuɛ | Amun kle amun mma’m be like\nI su fitilɛ’n\nSa nga Ɲanmiɛn fiali su’n, i silɛ’n yo fɛ\nRebeka yoli like nga ɔ jɔ Zoova klun’n\nƆ yoli maan i baba nin Zoova be klun jɔli\nSamiɛli w’a yaciman like ng’ɔ ti kpa’n i yolɛ.\nSrɛ w’a kunman Davidi\n?A bu i kɛ ɔ ngunmin yɛ w’a ka ɔ, yɛ srɛ kun wɔ?\nZoziasi trali sran nga be ti kpa’n be janvuɛ.\nZeremi w’a yaciman Zoova i ndɛ kanlɛ le\nZezi ɲin yili Ɲanmiɛn nin sran titi\nBe klɛli Zezi i su ndɛ\nPɔlu i niaan bla’n i wa’n ti yakpafuɛ\nTimote kunndɛli kɛ ɔ́ úka sran mun\nFamiɛn diwlɛ kun wá síe asiɛ wunmuan’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Acoli Afrikaans Ahanta Ajië Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Bété Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gitonga Goun Grec Groenlandais Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabyle Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mandjak Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marshall Maré Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mende Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Nicobarais Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pemon Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Piaroa Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quiché Rapanui Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Soli Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tiv Tlapanec Toba Tojolabal Tok Pisin Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Xârâcùù Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?A bu i kɛ sa nga ɔ ti kpa’n i yolɛ’n ti kekle?— Sran kpanngban be bu i kɛ ɔ ti kekle. Biblu’n se e kɛ sa nga ɔ ti kpa’n i yolɛ yoli kekle mannin bakan kun. I dunman’n yɛle Zoziasi. Sanngɛ ɔ trali sran nga be ti kpa’n be janvuɛ. I janvuɛ sɔ mun yɛ be ukɛli i ɔ. Maan e kan Zoziasi nin i janvuɛ sɔ mun be ndɛ.\nZoziasi i baba’n yɛle Amɔn. Amɔn dili Zida nvle’n su famiɛn. I klun yo wi yɛ ɔ sɔ amuɛn. Kɛ ɔ wuli’n, Zoziasi yoli Zida nvle’n su famiɛn. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn ɔ le afuɛ mɔcuɛ cɛ! ?A bu i kɛ ɔ yoli klunwifuɛ kɛ i baba sa?— Cɛcɛ, w’a yoman sɔ!\nSofoni seli sran’m be kɛ nán be sɔ amuɛn\nI nun nga Zoziasi te yo kaan kpa bɔbɔ’n ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó Zoova klun sa. Ɔ maan sran nga be klo Zoova’n, be yɛ ɔ trali be janvuɛ ɔ. Sran sɔ’m be ukɛli i naan w’a yo sa nga ɔ ti kpa’n. ?Wan mun yɛ be yoli Zoziasi i janvuɛ wie ɔ?\nI janvuɛ mun be nun kun yɛle Sofoni. Sofoni ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. Ɔ seli Zidafuɛ’m be kɛ sɛ b’a yaciman amuɛn sɔlɛ’n, sa tɛtɛ ɲán be. Zoziasi fali Sofoni i ndɛ’n su, ɔ suli Zoova. W’a sɔman amuɛn.\nZoziasi i janvuɛ kun ekun yɛle Zeremi. Zeremi nin Zoziasi be ti wiengu yɛ be ɲinnin lika kunngba’n nun. Be janvuɛ m’ɔ trali kpa’n ti’n, kɛ Zoziasi wuli’n, Zeremi toli jue kun fa kleli kɛ i wla lo i. Zeremi nin Zoziasi be ukali be wun naan b’a kwla yo sa nga ɔ ti kpa’n, naan kusu b’a kwla yo Zoova klun sa.\nZoziasi nin Zeremi be ukali be wun naan b’a kwla yo sa nga ɔ ti kpa’n\n?Ngue yɛ Zoziasi i su ndɛ’n kle wɔ ɔ?— I nun nga Zoziasi te yo kaan kpa bɔbɔ’n ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó sa nga ɔ ti kpa’n. Ɔ sili kɛ sran nga be klo Zoova’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ tra be janvuɛ ɔ. Ɔ kusu, be nga be klo Zoova mɔ be kwla uka ɔ naan w’a yo sa nga ɔ ti kpa’n, be yɛ ɔ fata kɛ a tra be janvuɛ ɔ.\nKANNGAN BE Ɔ BIBLU’N NUN\n2 Be Nyoliɛ 33:21-25; 34:1, 2; 35:25\n?Zoziasi i baba’n yɛle wan? ?Ɔ yoli sa nga ɔ ti kpa’n?\n?Kannzɛ Zoziasi ti bakan’n, sanngɛ ngue yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó ɔ?\nBo Zoziasi i janvuɛ nɲɔn be dunman.\n?Ngue yɛ Zoziasi i su ndɛ’n kle wɔ ɔ?\nZoziasi trali sran nga be ti kpa’n be janvuɛ


Rɔmunfuɛ Mun 5 | Online Bible | New World Translation\nRɔmunfuɛ Mun 5:1-21\nKlisi ti’n e nin Ɲanmiɛn e afiɛn w’a sɛ (1-11)\nAdan ti yɛ e wu-ɔ, yɛ Klisi ti yɛ e ɲan nguan-ɔn (12-21)\nSran’m be kwlaa be yo sa tɛ, yɛ wie’n wo be kwlaa be su (12)\nSran kunngba i sa kpa ng’ɔ yoli’n (18)\n5 I sɔ’n ti’n, kɛ mɔ b’a bu e sran kpa Ɲanmiɛn su mɔ e lafi’n ti’n, maan e nin Ɲanmiɛn e tran klanman* e Min Zezi Klisi dunman nun. 2 I dunman nun’n Ɲanmiɛn kwla yo e ye, i su mɔ e lafi’n ti. Kɛ é sé yɛ bɔbɔ’n, e su di ye sɔ’n. I sɔ’n ti’n, maan e klun jɔ,* afin e lafi su kɛ é ɲán aɲrunɲan ng’ɔ fin Ɲanmiɛn’n. 3 Sanngɛ nɛ́n i sɔ ngunmin ti yɛ maan e klun jɔ-ɔ. Sɛ e o ɲrɛnnɛn nun’n, maan e klun jɔ wie. Afin e si kɛ ɲrɛnnɛn sɔ’n maan e kwla jran kekle. 4 Yɛ kekle jranlɛ’n yo maan Ɲanmiɛn klun jɔ e wun. I sɔ’n kusu yo maan e wla o like kun su. 5 Yɛ e wla m’ɔ o like kun su’n ti’n, e sa sin bubuman e. Afin Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin e. I wawɛ’n sɔ’n maan e wun kɛ Ɲanmiɛn klo e. 6 I nun nga e ti sa tɛ yofuɛ’n,* Klisi wuli be nga be sroman Ɲanmiɛn’n be ti. Kɛ i yolɛ blɛ’n juli’n yɛ ɔ yoli-ɔ. 7 Nanwlɛ, ɔ ti kekle kɛ sran kun wu sɛsɛfuɛ kun ti. Sanngɛ atrɛkpa’n, sran wie kwla kplin su kɛ ɔ́ wú klun ufuefuɛ kun ti. 8 Sanngɛ Ɲanmiɛn kle e kɛ ɔ klo e, afin i nun mɔ e ti sa tɛ yofuɛ’n, e ti’n Klisi wuli. 9 Kɛ mɔ siɛn’n, i mmoja’n ti’n b’a bu e sran kpa’n, cɛn nga Ɲanmiɛn i ya’n jaso’n, é ɲán e ti. 10 Afin laa’n e nin Ɲanmiɛn e afiɛn sɛman. Sanngɛ i Wa’n i wie’n ti’n, siɛn’n e afiɛn w’a sɛ. Kɛ mɔ e nin i e afiɛn w’a sɛ’n ti’n, e lafi su kpa kɛ é ɲán e ti afin i ɲin o su. 11 Sanngɛ nɛ́n i sɔ ngunmin ti yɛ e klun ti jɔwa-ɔ. E klun jɔ afin e Min Zezi Klisi ti’n, e nin Ɲanmiɛn e o nun. I yɛ ɔ yoli ti yɛ siɛn’n e nin Ɲanmiɛn e afiɛn w’a sɛ-ɔ. 12 Sran kunngba ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn’n nun-ɔn. Yɛ sa tɛ’n kusu ti yɛ wie’n bali-ɔ. Yɛ wie’n tɔli sran’m be kwlaa be su, afin be kwlaa be yoli sa tɛ... 13 Afin sa tɛ yolɛ’n bali mɛn’n nun kwlaa naan Mmla’n w’a ba. Sanngɛ sɛ mmla’n nunman lɛ’n, be kwlá seman sran kun kɛ w’a yo sa tɛ. 14 Ɔ nin i sɔ ngba’n, wie’n kacili kɛ famiɛn sa. Kɛ ɔ fɛ i Adan blɛ su lele m’ɔ́ fá jú Moizi blɛ su’n, ɔ sieli sran’m be kwlaa. I kpa bɔbɔ’n, be nga be yoli sa tɛ mɔ be sa tɛ liɛ’n timan kɛ Adan liɛ’n sa’n, ɔ sieli be wie. Adan sɔ’n, ɔ ti kɛ sran ng’ɔ fata kɛ ɔ bla’n sa. 15 Sanngɛ like nga Ɲanmiɛn fa cɛ sran’n, ɔ nin sa tɛ’n be timan kun. Afin sɛ sran kunngba i sa tɛ’n ti’n, sran kpanngban be wuli’n, i wafa kunngba’n, Zezi Klisi kunngba i aklunye dan’n kusu ti’n, Ɲanmiɛn wá cɛ́ sran kpanngban be like, yɛ ɔ́ yó be ye dan.* 16 Like nga Ɲanmiɛn fa cɛli’n, ɔ nin sa nga sran ng’ɔ yoli sa tɛ’n ɔ yoli’n, be timan kun. Afin sran kun i sa tɛ ng’ɔ yoli’n ti’n, be dili i jɔlɛ be buli i fɔ. Sanngɛ like nga Ɲanmiɛn fa cɛli e’n ti’n, ɔ buli sran mɔ be yoli sa tɛ kpanngban’n, be sran kpa. 17 Afin sɛ sran kunngba i sa tɛ ng’ɔ yoli’n ti’n, wie’n sieli sran mun kɛ famiɛn sa’n, Ɲanmiɛn maan be nga be ɲɛn i aklunye dan’n i su mmlusuɛ’n, m’ɔ bu be sran kpa’n, bé ɲán nguan yɛ bé dí famiɛn sran kunngba dunman nun ti. Sran sɔ’n yɛle Zezi Klisi. 18 Ɔ maan sran kunngba i sa tɛ ng’ɔ yoli’n ti’n, be buli sran wafawafa kwlaa be fɔ. I kunngba’n, sran kunngba i sa kpa ng’ɔ yoli’n ti’n, be bu sran wafawafa kwlaa be sran kpa naan be ɲan nguan. 19 Sran kunngba i ɲin kekle’n ti’n, sran kpanngban be kacili sa tɛ yofuɛ. I kunngba’n, sran kunngba i aɲinyiɛ’n ti’n, bé bú sran kpanngban be sran kpa. 20 Ɔ maan kɛ ɔ ko yo naan sa tɛ’n i ɲin w’a fite’n, i ti yɛ Mmla’n kpɛnnin lɛ-ɔ. Sanngɛ sɛ sa tɛ yolɛ’n sɔn’n, Ɲanmiɛn i aklunye’n yó dan trá su. 21 ?Ngue ti yɛ ɔ ti sɔ-ɔ? Ɔ ti sɔ afin sa tɛ’n nin wie’n be sieli sran mun kɛ famiɛn sa. Ɔ maan i wafa kunngba’n, ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i aklunye dan’n ɔ sie sran mun kɛ famiɛn sa, naan be bu be sran kpa, naan e Min Zezi Klisi dunman nun’n, be ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n.\n^ Annzɛ “e di alaje.”\n^ Annzɛ “e klun ti jɔwa.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “e leman fanngan.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ́ bú gúa.”\nRɔmunfuɛ Mun 5


Biblu’n nun ndɛ: Zɛfte i nda talɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?NDA nga be ta mɔ i kasiɛn su’n, i su nantilɛ’n yo kekle’n, amun a ta wie le? Bian nga e wun i fluwa’n su wa yɛ’n tali i sɔ nda’n wie. Be flɛ bian’n kɛ Zɛfte, Izraɛli jɔlɛ difuɛ dan kun ɔn.\nZɛfte blɛ su’n, nn Izraɛlifuɛ’m b’a yaci Zoova sulɛ, sa tɛtɛ mun yɛ be yo be ɔ. Ɔ maan i ti’n, Zoova mannin Amɔnfuɛ’m be atin maan be kleli be ɲrɛnnɛn. I sɔ’n ti be kpan flɛli Zoova be seli i kɛ: ‘E fɔnnin ɔ wun, i ti yaci bla a de e!’\nNinnge tɛtɛ nga nvlefuɛ’m be yoli i Zoova i wun’n, ɔ wa yoli be bɔbɔ be ya. I ya m’ɔ yoli be’n ti maan be boli i sulɛ’n bo ekun. Zoova kusu ukali be ekun.\nNvlefuɛ’m be fali Zɛfte kɛ ɔ nin Amɔnfuɛ klunwifuɛ’m be kun. Zɛfte kunndɛ kɛ Zoova ukɛ i alɛ sɔ’n nun. Ɔ maan ɔ tali Zoova i nda seli kɛ: ‘Sɛ a yi Amɔnfuɛ mun wla min sa nun’n, kɛ ń fín Amɔnfuɛ’m be mɛn’n nun lɔ ń bá’n, sran nga ɔ dun mmua fin min awlo’n nun lɔ fite ba min atin kpalɛ’n, ɔ yo ɔ liɛ mlɔnmlɔn.’\nZoova tili Zɛfte i nda’n m’ɔ tali’n, maan ɔ kwlali Amɔnfuɛ mun. ?Sanngɛ kɛ Zɛfte ɔli i awlo’n, amun si sran nga ɔ dun mmua fiteli bɛli i atin kpalɛ’n? Zɛfte i wa bla’n, m’ɔ ti i wa ba kunngba lekeleke’n, i yɛ ɔ bɛli i atin kpalɛ ɔ. Zɛfte kpannin se kɛ: ‘Ee min wa, w’a kun min, w’a kun min! M’an dun mmua m’an ta nda Zoova i ɲrun. N lemɛn i yowlɛ fi kun.’\nKɛ Zɛfte i wa’n tili kɛ i si tali nda’n, i klikli nun’n w’a yomɛn i fɛ. Afin i bo’n yɛle kɛ ɔ́ wá jáso i si nin i janvuɛ’m be wun kó trán Zoova i sua’n nun lɔ. Yɛ kɛ ɔ fɛ i lɛ lele naan w’a fa wu’n, Zoova i sua m’ɔ o Silo lɔ’n, i nun yɛ ɔ́ trán ɔn. Yɛ ɔ se i si kɛ: ‘Kɛ mɔ a tali nda Zoova i ɲrun’n ti, sa nga ɔ fiteli ɔ nuan’n, nian su yo.’\nYɛ Zɛfte i wa’n ɔli Silo lɔ ɔ. Ɔ suli Zoova i sua’n nun’n lɔ lele guɛli i ti nin i bo. Afuɛ kwlaa, kɛ i blɛ’n ko ju’n, Izraɛli bla’m be ko wun Zɛfte i wa’n i wun, be di i ti cɛn le nnan. Nvlefuɛ’m be klo Zɛfte i wa’n kpa afin ɔ ti Zoova i sufuɛ kpa’n kun.\nJɔlɛ Difuɛ Mun 10:6-18; 11:1-40.\n?Wan yɛle Zɛfte? ?Yɛ blɛ onin nun sran ɔn?\n?Nda benin yɛ Zɛfte tali Zoova ɔ?\n?Kɛ ɔ kwlali Amɔnfuɛ mun m’ɔ sɛli i sin i awlo’n, ngue ti yɛ Zɛfte i wun wa bubuli ɔ?\n?Kɛ Zɛfte i wa bla’n tili nda nga i si tali’n, ɔ seli sɛ?\n?Ngue ti yɛ nvlefuɛ’m be klo Zɛfte i wa bla’n niɔn?\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 10:6-18 nun.\n?Wafa sɛ yɛ e kwla fa Izraɛlifuɛ’m be Ɲanmiɛn su mɔ b’a lafiman’n, e tu e wun fɔ nun ɔn? (Jɔl. 10:6, 15, 16; Rɔm. 15:4; Ngl. 2:10)\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:1-11, 29-40 nun.\n?Wafa sɛ yɛ e si kɛ Zɛfte i wa bla m’ɔ fa mannin kɛ ‘tɛ mɔ be yrɛ i nnɛn’n kɔlikɔli’ sa’n, ɔ kleman kɛ ɔ fɛli i wa’n yili i sin nun kɛ ɔ́ fá sɔ amuɛn sa ɔ? (Jɔl. 11:31; Sau. 16:24; Mml. 18:10, 12)\n?Wafa sɛ yɛ Zɛfte fɛli i wa bla’n mannin kɛ tɛ sa ɔ?\n?Zoova i nda talɛ nun’n, ngue yɛ Zɛfte i ajalɛ’n kle e ɔ? (Jɔl. 11:35, 39; Aku. 5:4, 5; Mat. 16:24)\n?Ɲanmiɛn ninnge’m be nun blɛ kwlaa nun junman dilɛ nun’n, wafa sɛ yɛ Zɛfte i wa bla’n man Klistfuɛ gbanflɛn nin talua’m be ajalɛ kpa ɔ? (Jɔl. 11:36; Mat. 6:33; Fil. 3:8)


Zan 8 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21\nZezi ɔli cɛn mɔ be di i kpata’m be bo’n i dilɛ (1-13)\nZezi kleli sran’m be like cɛn dilɛ’n i bo (14-24)\nNdɛ fanunfanun nga sran’m be kɛn i Klisi su’n (25-52)\nSiɛ’n di Zezi i ti lalo (12-30)\nZezi yɛ ɔ “ti mɛn’n nun kannin’n niɔn” (12)\nAbraamun i mma mun (31-41)\n“Ndɛ nanwlɛ’n ti’n amún ɲán amun ti” (32)\nSuɛn tɔnfuɛ’n i mma mun (42-47)\nZezi nin Abraamun (48-59)\n8 12 Zezi kannin ndɛ kleli be ekun. Ɔ seli be kɛ: “Min yɛ n ti mɛn’n nun kannin’n niɔn. Sran ng’ɔ su min su’n, ɔ su nantiman aosin’n nun le. Sanngɛ ɔ́ ɲán kpajalɛ m’ɔ man nguan’n.” 13 Farizifuɛ’m be seli i kɛ: “A di ɔ bɔbɔ ti lalo. Ɔ maan ɔ ndɛ’n timan nanwlɛ.” 14 Zezi tɛli be su kɛ: “Kannzɛ n di min bɔbɔ min ti lalo’n, min ndɛ’n ti nanwlɛ. Afin n si lika nga n fin’n, ɔ nin lika nga n su kɔ’n. Sanngɛ amun liɛ’n, amun siman lika nga n fin’n, ɔ nin lika nga n su kɔ’n. 15 Amun bu sran fɔ kɛ klɔ sran’m be fa yo’n sa. Min liɛ’n, n buman sran fi fɔ mlɔnmlɔn. 16 Sanngɛ sɛ n bu sran fɔ’n, fɔ mɔ n bu’n ti su. Afin nán min ngunmin yɛ n bu i fɔ-ɔ. Min Si m’ɔ sunmannin min’n wo min sin. 17 Asa kusu’n, be klɛli i amun bɔbɔ amun Mmla’n nun’n kɛ: ‘Lalo nga sran nɲɔn be di’n ti nanwlɛ.’ 18 N bɔbɔ n di min ti lalo, kpɛkun Siɛ’n m’ɔ sunmannin min’n i kusu di min ti lalo wie.” 19 Yɛ be seli i kɛ: “?Ɔ Si’n wo nin?” Zezi tɛli be su kɛ: “Amun siman min, yɛ amun siman min Si’n. Sɛ ɔ ti kɛ amun si min’n, nn amún sí min Si’n wie.” 20 Kɛ ɔ́ klé like Ɲanmiɛn i sua’n nun’n, sika guawlɛ’n i wun lɛ’n, yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ mun-ɔn. Sanngɛ sran fi w’a trɛmɛn i. Afin i blɛ’n nin-a juman. 21 Yɛ ɔ seli be ekun kɛ: “N su kɔ. Amún wá kúnndɛ min. Sanngɛ amún ká amun sa tɛ’n nun amún wú. Lika nga n su kɔ lɔ’n, amun kwlá kɔman lɔ.” 22 Ɔ maan Zuifu’m be seli kɛ: “?Ɔ́ wá kó kún i wun ti-ɔ? Afin i waan, ‘Lika nga n su kɔ lɔ’n, amun kwlá kɔman lɔ.’” 23 Ɔ seli be kɛ: “Amun ti asiɛ’n su wafuɛ. Min liɛ’n, n ti ɲanmiɛn su lɔfuɛ. Amun ti mɛn nga nunfuɛ. Min liɛ’n, n timan mɛn nga nunfuɛ. 24 I sɔ’n ti yɛ n seli amun kɛ amún ká amun sa tɛ’n nun amún wú’n niɔn. Afin sɛ amun lafiman su kɛ min yɛle sran sɔ’n, amún ká amun sa tɛ’n nun amún wú.” 25 Yɛ be usɛli i kɛ: “?Wan yɛle wɔ?” Zezi tɛli be su kɛ: “?Ngue bɔbɔ ti yɛ n kan ndɛ n kle amun-ɔn? 26 N le amun wun ndɛ kpanngban n kan. Kpɛkun n le jɔlɛ kpanngban n di. Sran ng’ɔ sunmannin min’n ti nanwlɛfuɛ. Ndɛ kwlaa ng’ɔ kan kleli min’n, yɛ n kan be mɛn’n nun-ɔn.” 27 B’a wunmɛn i wlɛ kɛ Siɛ’n i ndɛ yɛ ɔ su kan kle be-ɔ. 28 Yɛ Zezi seli be kɛ: “Kɛ amun ko man Sran wa’n su ko wie’n, amún sí kɛ sran sɔ’n yɛle min, naan n kpɛman min ti nun n yoman like fi. Like nga Siɛ’n kleli min’n, i ndɛ yɛ n kan-ɔn. 29 Yɛ kusu Sran ng’ɔ sunmannin min’n wo min sin. W’a yaciman min. Afin ninnge ng’ɔ klo be’n, n yo be titi.” 30 Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ mun’n, sran kpanngban lafili i su. 31 Ɔ maan Zezi seli Zuifu nga be lafili i su’n be kɛ: “Sɛ amun fa min ndɛ’n su titi’n, nn amun ti min sɔnnzɔnfuɛ sakpa, 32 yɛ amún sí ndɛ nanwlɛ’n, kpɛkun ndɛ nanwlɛ’n ti’n amún ɲán amun ti.” 33 Be tɛli i su kɛ: “E ti Abraamun i anunman. E nin-a yoman sran fi i kanga le. ?Ɔ yo sɛ ti yɛ a se kɛ, ‘Amún ɲán amun ti-ɔ’?” 34 Zezi tɛli su kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ sa tɛ yofuɛ kwlaa ti sa tɛ’n i kanga. 35 Kusu’n, kanga’n kaman awlo’n nun tititi, sanngɛ ba’n i liɛ’n, ɔ ka lɛ tititi. 36 Ɔ maan sɛ Ba’n de amun’n, amún ɲán amun ti sakpa. 37 N si kɛ amun ti Abraamun i anunman. Sanngɛ amun kunndɛ kɛ amún kún min, afin amun faman ndɛ nga n kan’n su. 38 N kan ninnge nga kɛ n wo min Si i wun lɔ’n n wunnin be’n, be ndɛ. Sanngɛ amun liɛ’n, amun yo like nga amun si’n se amun kɛ amun yo’n.” 39 Be tɛli i su kɛ: “E si’n yɛle Abraamun.” Zezi seli be kɛ: “Sɛ Abraamun i wa yɛle amun’n, nn like nga Abraamun yo’n, amún yó wie. 40 Sanngɛ min mɔ n kannin ndɛ nanwlɛ’n mɔ Ɲanmiɛn kan kleli min’n n kleli amun’n, amun kunndɛ kɛ amún kún min. Abraamun w’a yoman sɔ. 41 Like nga amun si’n yo’n, i wie yɛ amun yo-ɔ.” Be seli i kɛ: “Nán gua su ba* yɛle e. E Si ti kunngba cɛ, yɛle Ɲanmiɛn.” 42 Zezi seli be kɛ: “Sɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn ti amun Si’n, nn amún kló min sa. Afin n fin Ɲanmiɛn i wun lɔ yɛ n bali wa-ɔ. Nán n bɔbɔ n tiaun yɛ n bali-ɔ, sanngɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ sunmannin min-ɔn. 43 ?Ngue ti yɛ amun wunman ndɛ nga n kan’n i wlɛ-ɔ? Kɛ mɔ amun kwlá sieman amun su ndɛ nga n kan’n i bo’n ti-ɔ. 44 Amun fin amun si mɔ yɛle Suɛn tɔnfuɛ’n, yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó amun si i klun sa. I bo bolɛ’n nun’n,* ɔ ti sran kunfuɛ, yɛ w’a kwlá kaman nanwlɛ atin’n su. Afin ɔ kloman nanwlɛ’n. Kɛ ɔ bua ato’n, i sran wafa’n yɛ ɔ yi i nglo lɛ-ɔ. Afin ɔ ti ato buafuɛ, kpɛkun ɔ ti ato buafuɛ’m be si. 45 Sanngɛ kɛ mɔ min liɛ’n, n kan ndɛ nanwlɛ’n n kle amun’n ti’n, amun lafiman min su. 46 ?Amun nun onin yɛ ɔ kwla se kɛ n yoli sa tɛ-ɔ? ?Kusu sɛ n di nanwlɛ’n, ngue ti yɛ amun lafiman min su-ɔ? 47 Sran ng’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ’n, ɔ sie i su ndɛ nga Ɲanmiɛn kan’n i bo. Kɛ mɔ amun timan Ɲanmiɛn liɛ’n, i ti yɛ amun sieman amun su-ɔ.” 48 Zuifu’m be seli i kɛ: “?Nɛ́n i kwlaa sɔ’n ti yɛ e se kɛ, ‘A ti Samarifuɛ naan mmusu kun kle ɔ yalɛ’n niɔn’?” 49 Zezi tɛli su kɛ: “Mmusu fi kleman min yalɛ. N bu min Si i sran. Sanngɛ amun liɛ’n, amun buman min sran. 50 N kunndɛman kɛ ń yí min bɔbɔ min wun ayɛ. Sran kun o lɛ’n, i yɛ ɔ kunndɛ kɛ be bo min dunman kpa-ɔ, kpɛkun i yɛ ɔ ti jɔlɛ difuɛ’n niɔn. 51 Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ sran kwlaa ng’ɔ fa min ndɛ’n su’n, ɔ su wuman le.” 52 Zuifu’m be seli i kɛ: “Siɛn’n, e si kpa kɛ mmusu kun kle ɔ yalɛ. Abraamun wuli. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be wuli wie. Sanngɛ a se kɛ, ‘Sran kwlaa ng’ɔ fa min ndɛ’n su’n, ɔ su wuman le.’ 53 ?Ɔ kpa tra e si Abraamun m’ɔ wuli’n? Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kusu be wuli wie. ?Ɔ kpa’n, a bu ɔ wun sɛ?” 54 Zezi tɛli su kɛ: “Sɛ n yi min bɔbɔ min wun ayɛ’n, ɔ ti ngbɛn. Min Si mɔ amun waan ɔ ti amun Ɲanmiɛn’n, i yɛ ɔ yi min ayɛ-ɔ. 55 Amun simɛn i. Sanngɛ n si i. Yɛ sɛ n se kɛ n simɛn i’n, ń káci kɛ amun sa, ń yó ato buafuɛ. Sanngɛ n si i, kpɛkun n fɛ i ndɛ’n su. 56 Amun si Abraamun sunnzunnin kɛ ɔ́ wún min blɛ’n, yɛ i sɔ’n yoli i fɛ kpa. Ɔ wunnin i, kpɛkun i klun jɔli.” 57 Zuifu’m be seli i kɛ: “?A nin-a ɲanman afuɛ ablenun (50) bɔbɔ, kpɛkun a wunnin Abraamun?” 58 Zezi seli be kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ ka naan b’a wu Abraamun’n, n wo lɛ.” 59 I sɔ’n ti’n, be isali yɔbuɛ kɛ bé fá fínfín i. Sanngɛ Zezi fiali, kpɛkun ɔ fin Ɲanmiɛn i sua’n nun fiteli.\n^ Be kwla se ekun kɛ “kɛ mɛn’n bó i bo’n.”


Wafa ng’ɔ fata kɛ amun siesie awlo’n nun ndɛ mun’n | Awlobo m’ɔ di aklunjuɛ’n\n“An klo amun wun, afin sran ng’ɔ klo sran’n, ɔ yaci sa tɛ kpanngban nga be yo i cɛ.”—1 Piɛr 4:8.\nKɛ amun nin amun yi annzɛ amun wun bé wá trán awlo kunngba’n nun’n, ndɛ fanunfanun bé tɔ́ amun afiɛn. Ndɛ sɔ’m be finwlɛ’n sɔnnin. Ɔ kwla yo amun akunndan bulɛ wafa m’ɔ timan kun’n, annzɛ wafa nga amun wun fa yo amun’n, annzɛ kusu wafa nga amun wun ninnge’m be wlɛ’n. Asa kusu’n, sa wie mɔ sran annzɛ like uflɛ kpɛ i ba’n, ɔ nin sa kekle wie mɔ amun a sunnzunman’n, be kwla tɔ amun su.\nƆ kwla yo amun kɛ, sɛ amun yo kɛ sa fi nunman lɛ sa’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ Biblu’n se e kɛ e kunndɛ e su sa’m be trawlɛ. (Matie 5:23, 24) Ɔ maan sɛ amun nanti Biblu’n nun mmla’m be su’n, amún wún amun su sa’m be trawlɛ.\n1 AMUN KOKO SU YALƐ LIKAWLƐ\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa ijɔ-ɔ.” (Akunndanfuɛ’n 3:1, 7) I sɔ’n ti’n, amun tran ase be koko amun afiɛn ndɛ’n su yalɛ. Wafa nga amun wun fa yo amun’n, ɔ nin akunndan nga amun bu i sa sɔ’n su’n, amun kɛn i nanwlɛ su kle amun wiengu. Blɛ kwlaa nun’n, amun “di nanwlɛ” kle amun wiengu. (Efɛzfuɛ Mun 4:25) Kannzɛ lika’n jran sɛ’n, amun tra amun awlɛn kpa naan amun a kanman ndɛnngan. Sɛ amun kan ndɛ amanniɛn su’n, amun yalɛ kokolɛ’n su kaciman ndɛnngan.—Nyanndra Mun 15:4; 26:20.\nKannzɛ amun nuan sɛman ndɛ wie su’n, maan amun ijɔlɛ wafa’n yo fɛ. Amun ijɔlɛ’n nun’n, amun kle amun wiengu kun’n i kɛ amun klo i naan amun ɲin yi i. (Kolɔsfuɛ Mun 4:6) Amun mian amun ɲin be siesie sa sɔ’n ndɛndɛ, nán amun yaci yalɛ kokolɛ.—Efɛzfuɛ Mun 4:26.\nAmun sie blɛ kun naan amun koko sa ng’ɔ tɔli’n su yalɛ.\nSɛ amun wiengu kun’n su ijɔ’n, nán an kpɛ i nuan ndɛ. Amun minndɛ kɛ ɔ wie ijɔ ka naan amun a kan wie.\n2 AN SIE AMUN SU NAAN AMUN FA AKUNNDAN\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa, an bu amun wiengu sran.” (Rɔmfuɛ Mun 12:10) Wafa nga amun sie amun su tie ndɛ’n, ɔ ti cinnjin kpa. Ɔ maan amun mian amun ɲin be wun ndɛ nga amun wiengu kun’n kan’n i bo. I sɔ yolɛ nun’n, “an si i aunnvuɛ, yɛ an yo amun wun aenvuɛ.” (1 Piɛr 3:8; Zak 1:19) Nán amun yo kɛ amun su tie i ndɛ’n sa kusu nn amun tiemɛn i sakpa. Sɛ ɔ nin i fata bɔbɔ’n, amun yaci like nga amun su yo’n i yolɛ naan amun fa amun ɲin sie i amun yi’n annzɛ amun wun’n i su. Annzɛ kusu amun se i kɛ amun kunndɛ kɛ amun sie ndɛ sɔ’n i siɛn kan. Sɛ amun bu amun wiengu kun’n kɛ amun ukafuɛ sa’n, amun su ‘faman ya ndɛndɛ.’—Akunndanfuɛ’n 7:9.\nKannzɛ bɔbɔ ndɛ nga amun yi annzɛ amun wun su kan’n timan amun liɛ su’n, sanngɛ amun tie be guɛ i ti nin i bo yɛ amun bu i ndɛ.\nAkunndan ng’ɔ o i ndɛ’n i sin’n, i su yɛ ɔ fata kɛ amun fa amun ɲin sie ɔ. Wafa nga ɔ yo i ɲrun’n ɔ nin wafa nga ɔ siesie i sa mun’n, ɔ nin wafa nga i nɛn’n fa ti’n, amun sie i nzɔliɛ.\n3 AMUN YO I NUAN SA\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Junman kwlaa lɛ mmlusuɛ, sanngɛ ijɔlɛ fiaii’n, ɔ yo maan be di yalɛ.” (Nyanndra Mun 14:23) Sɛ amun nuan sɛli su kɛ amún nánti ajalɛ wie su’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ nɛ́n i ngba ɔ. Ɔ fata kɛ amun yo i nuan su sa. I sɔ yolɛ’n kwla yo kekle kpa. Sanngɛ ɔ su yoman afɛ ngbɛn. (Nyanndra Mun 10:4) Sɛ amun yo like likawlɛ’n, amún ɲán amun “junman’n i su mmlusuɛ dan.”—Akunndanfuɛ’n 4:9.\nAmun kle like trele nga amun tinuntinun amún yó naan amun a siesie amun awlo’n nun ndɛ mun’n.\nKɛ blɛ’n kɔ́ i ɲrun’n, amun nian naan sɛ amun nanti ajalɛ sɔ’n su o.\nAMUN KUNNDƐ AMUN SU SA’M BE TRAWLƐ LIKAWLƐ\nSɛ amun yo like likawlɛ’n, amun afiɛn sɛ́ kpa, yɛ amún dí aklunjuɛ. (Nyanndra Mun 24:3) Maan amun fa amun ɲin sie i ninnge ng’ɔ fata kɛ amun yo be’n be su. Nán amun bo laa ndɛ’m be su di jɔlɛ kun. (Nyanndra Mun 17:9) Sɛ amun bo ti kun naan amun nanti Biblu’n nun mmla’m be su’n, amun kwla wun sa’m be kwlaa be trawlɛ.\n?Ndɛ cinnjin benin yɛ n kunndɛ kɛ e koko su yalɛ ndɛndɛ ɔ?\n?Kɛ é kókó ndɛ kun su yalɛ’n, ń yó sɛ naan man wun wafa nga i wun fa yo i’n i wlɛ?


Eli kplili Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i ti | Sulafilɛ kpafuɛ’n\nNDƐ TRE BLU\nƆ kplili Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i ti\n1, 2. (a) ?Sa benin yɛ ɔ o Eli i niaan Izraɛlifuɛ’m be su ɔ? (b) ?Eli i kpɔfuɛ benin mun yɛ ɔ nin be yiali Karmɛli oka’n su lɔ ɔ?\nSRAN wie’m be su fu Karmɛli oka’n su nglɛmun tutu kpa bé kɔ́ Eli sin. Kɛ mɔ nzue’n jrannin Izraɛli nvle’n su w’a di afuɛ nsan nin sin ti’n, afɛ’n wo sran sɔ’m be su kpa. Eli i ɲin ta be.\n2 Baali i nuan ijɔfuɛ 450 be o sran sɔ’m be nun wie. Bé kɔ́ nn be ɲinmanɲinman be wun. Eli m’ɔ ti Zoova i nuan ijɔfuɛ’n, tutrefuɛ sɔ’m be kpɔ i tɛtɛ kpa. Famiɛn bla Zezabɛli kunnin Zoova i sufuɛ kaka. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Eli te tanndan Baali i sɔlɛ’n i ɲrun. ?Sanngɛ ɔ́ yó i sɔ lele jú nin? Atrɛkpa’n, Baali ɲrun jranfuɛ sɔ’m be se be wun kɛ Eli su kwlá jranman be sran kaka sɔ’m be ɲrun. (1 Fam. 18:4, 19, 20) Famiɛn Akabu bali wie. Ɔ o i kakaklolo’n nun. I kusu kloman Eli i sa wie.\n3, 4. (a) ?Ngue ti yɛ cɛn cinnjin sɔ’n nun’n, srɛ kwla kunnin Eli ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su ɔ?\n3 Sa nga Eli su wa wun i’n cɛn ba sɔ’n nun’n, anwlanmannun’n, ɔ nin a wunmɛn i sɔ sa’n wie le. ?Ɲanmiɛn yɛ ɔ le tinmin annzɛ Baali i ɲrun jranfuɛ mun ɔn? Kɛ Eli wun Izraɛlifuɛ mɔ bé fú Karmɛli oka’n su’n, ɔ si kɛ ɔ ka kaan sa’n, bé wá wún kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n weiin. ?Sanngɛ kɛ lika’n kɔ́ i ɲrun’n, wafa sɛ yɛ Eli i wun yoli i ɔ? Sɛ srɛ yɛ ɔ kunnin i’n, ɔ ti su. Afin ɔ “ti sran kɛ e sa.” (An kanngan Zak 5:17 nun.) Nga e si i’n, yɛle kɛ sran nga be lafiman Ɲanmiɛn su’n, ɔ nin be famiɛn’n mɔ i kusu kpacili Ɲanmiɛn’n, ɔ nin be amuɛn’n i ɲrun jranfuɛ mun mɔ be ti sran kunfuɛ’n, be bo sin yiali Eli. I sɔ’n ti’n ɔ yoli i kɛ i kunngba yɛ w’a ka sa.—1 Fam. 18:22.\n4 ?Ngue yɛ maan sa kekle sɔ’n wa tɔli Izraɛlifuɛ’m be su ɔ? ?Yɛ ndɛ sɔ’n kwla uka e? Wafa nga Eli lafili Ɲanmiɛn su’n, ɔ nin wafa nga i ajalɛ’n kwla yo e ye andɛ’n, maan e fa e ɲin e sie su e nian.\nNdɛ’n w’a jran kpa siɛn’n\n5, 6. (a) ?Sa benin yɛ ɔ kleli Izraɛlifuɛ’m be yalɛ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ famiɛn Akabu yoli sa nga be yoman Zoova i fɛ’n niɔn?\n5 Eli i nguan cɛn’n i dan lika nun’n, kɛ i niaan Izraɛlifuɛ’m bé kpálo Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n m’ɔ ti Izraɛli lɔ ninnge’m be nun cinnjinfuɛ’n, mɔ bé yó i finfin’n, w’a kwlá yoman sa fi. Sa kun kleli Izraɛlifuɛ’m be yalɛ dan cɛli kpa. Yɛle kɛ be yacili Zoova i sulɛ yɛ be sɔli nvle nga be mantan be’n be amuɛn mun. Eli blɛ su’n, be ayeliɛ tɛ sɔ’n yoli dan tratrali su.\n6 Famiɛn Akabu yoli sa nga be yoman Zoova i fɛ’n. Yɛle kɛ ɔ jali Sidɔn famiɛn’n i wa bla Zezabɛli. Zezabɛli sɔ’n kunndɛli kɛ ɔ́ trú Baali i sɔlɛ’n naan ɔ́ núnnún Zoova i sulɛ’n Izraɛli nvle wunmuan’n nun. Akabu suli Zezabɛli su ndɛndɛ kpa. Kpɛkun ɔ kplannin Baali i sɔwlɛ sua nin i tɛ yiwlɛ kun. I sin’n, ɔ fali Baali i sɔlɛ’n i nun ta, ɔ kotoli amuɛn sɔ’n i bo sɔli i.—1 Fam. 16:30-33.\n7. (a) ?Ngue ti yɛ Baali i sɔlɛ’n ti like tɛ kpa ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Eli blɛ su nzue ng’ɔ jrannin’n i su ndɛ wie mun mɔ Biblu’n kannin’n, be sansanman be wun ɔn? (An fa kuku’n nun ndɛ’n be tɛ su wie.)\n7 Baali’n i sɔlɛ’n ti tɛ kpa . Afin ɔ laka Izraɛlifuɛ mun maan be kpɔci Zoova. Yɛ i sɔfuɛ’m be yo sa kainkain nin nzaje sa wie mun. I wie yɛle kɛ yasua nin bla’m be si tekle Baali i sɔwlɛ sua’n nun. Yɛ be nun wie’m be yia be kunndɛ be wun. Kpɛkun be yra be mma mun sin nun be fa yi tɛ. Ɔ maan Zoova sunmannin Eli kɛ ɔ ko se Akabu kɛ afuɛ nga bé bá lɛ’n, bɔlɛ su guaman naan se kɛ nzue yɛ ɔ́ tɔ́ ɔ. Saan Eli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ɔ tɔ nzue yɛ nzue’n ɔ́ tɔ́ ɔ. (1 Fam. 17:1) Kɛ ɔ yoli sɔ’n, i osu cɛli lɔun kpa naan kasiɛn su’n Eli w’a ko wun Akabu i wun ekun, naan w’a se i kɛ ɔ yia nvle’n i nunfuɛ mun ɔ nin Baali i nuan ijɔfuɛ mun Karmɛli oka’n su lɔ. *\nAmuɛn Baali i sɔlɛ ninnge’m b’a tru mɛn’n nun andɛ.\n8. ?Wafa sɛ yɛ Baali i sɔlɛ’n su ndɛ’n kwla uka e andɛ ɔ?\n8 ?Wafa sɛ yɛ laa ndɛ sɔ’n kwla uka e andɛ ɔ? Sran wie’m be kwla bu i kɛ Baali i ndɛ’n ti lalafuɛ ndɛ naan ɔ timan cinnjin andɛ. Afin andɛ’n, e wunman kɛ b’a kplan Baali sɔwlɛ sua, ɔ nin i tɛ yiwlɛ lika wie. Sanngɛ nanwlɛ, Baali i ndɛ’n timan lalafuɛ ndɛ sa ngbɛn. (Rɔm. 15:4) Baali i bo’n yɛle “sran nga like’n ti i liɛ’n” annzɛ “siefuɛ.” ?Yɛ kusu amun wunman kɛ andɛ sran’m be yaci Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n lɛ, be su ninnge wie mun kɛ be siefuɛ sa? Ɔ maan sɛ sika annzɛ junman annzɛ ngowa, annzɛ bian nin bla kunndɛlɛ’n yɛ sran’m be fa cici be ti’n, nn ninnge sɔ mun yɛ b’a kaci be siefuɛ ɔ. Sɛ kusu be yaci Zoova lɛ be sɔ amuɛn beblebe nga be o mɛn nga nun’n be nun kun’n, nn amuɛn sɔ’m b’a kaci be siefuɛ wie. (Mat. 6:24; an kanngan Rɔmfuɛ Mun 6:16 nun.) Ninnge nga Baali i sufuɛ’m be yoli’n, b’a tru mɛn’n nun andɛ wie. I sɔ ti’n, maan e bu Zoova sulɛ’n annzɛ Baali sɔlɛ’n su akplowa m’ɔ kleli Izraɛlifuɛ’m be yalɛ kpa’n i su akunndan. Sɛ e yo sɔ’n, é sí sran nga ɔ fata kɛ e su i’n.\n?Wafa sɛ yɛ Izraɛlifuɛ’m “be fa atin nnyɔn” su ɔ?\n9. (a) ?Ngue ti yɛ Karmɛli oka’n, ɔ ti lika m’ɔ nin Baali i bo yiyilɛ’n fata ɔ? (An nian kuku nun wie.) (b) ?Eli seli Izraɛlifuɛ’m be sɛ?\n9 Laa’n, sɛ a o Karmɛli oka’n i ti su nglonglo lɔ’n mɔ á nían Kizɔn nzue ba’n i kongo’n nun lɛ’n lele Mediterane jenvie’n m’ɔ o i wun lɛ’n, mɔ á fá jú Liban okaoka mɔ be o Izraɛli nvle’n i nglo lika nun lɔ’n, lika’n yo ɲɛnmɛn. * Sanngɛ cɛn ba sɔ’n i aliɛ njɛnniɛn su bɔbɔ’n, sran’m be kwla wun kɛ lika kpa sɔ mɔ Zoova fa mannin Abraamu i anunman mun’n w’a saci tɛ dan. Kɛ mɔ wia’n bo dan’n ti’n, lika’n w’a yo kee lele. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ’m be tete sa’m be ti’n, lika’n w’a yo kain dan! Kɛ sran nga Eli flɛli be’n be kwlaa be ti yiali’n, ɔ wunngeli be wun lɔ naan w’a se be kɛ: “?Naan kɛ amún fá atin nnyɔn su tititi sa? Sɛ [Zoova] yɛ ɔ ti Nyanmiɛn’n, amun su i e! Sɛ kusu Baali yɛ ɔ ti Nyanmiɛn’n, amun su i e!”—1 Fam. 18:21.\n10. ?Wafa sɛ yɛ Eli i nvle’n nunfuɛ’m be ‘fa atin nnyɔn su tititi’ ɔ? ?Yɛ like cinnjin kpa benin yɛ be ɲin kpali su ɔ?\n10 ?Kɛ Eli seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ be ‘fa atin nnyɔn su tititi’n’ i bo’n yɛle benin? Yɛle kɛ Izraɛlifuɛ’m be wunmɛn i wlɛ kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ be su i ɔ. Be bu i kɛ be kunngba’n be kwla su Zoova naan be kunngba’n b’a sɔ Baali. I ti’n be yo tete sa’m be fa sɔ Baali naan i klun jɔ be wun. Kpɛkun be su Zoova naan i klun jɔ be wun naan ɔ yra be su wie. Atrɛkpa’n, be bu i kɛ Baali liɛ’n, ɔ́ yrá be fie’m be su, naan “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n” i liɛ’n, ɔ́ sásá be be kpɔfuɛ’m be lika. (1 Sam. 17:45) Sanngɛ be ɲin kpali like cinnjin kpa kun su. Yɛle kɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, Zoova kloman kɛ e di e sa nɲɔn nun. Ɔ klo kɛ i kunngba cɛ yɛ e su i ɔ. Yɛ kusu’n i kunngba cɛ yɛ ɔ nin sulɛ’n fata ɔ. Sɛ e su i naan e su like uflɛ’n, ɔ yomɛn i fɛ. Ɔ ti kɛ y’a wɔ i safle sa. I sɔ’n yɛ sran kpanngban wunmɛn i wlɛ andɛ ɔ.—An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 20:5 nun.\n11. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga Eli kɛnnin i Karmɛli oka’n su lɔ’n, ɔ kwla uka e naan y’a bu ninnge nga be ti e cinnjin tra like kwlaa’n, ɔ nin wafa nga e su Ɲanmiɛn’n be akunndan ɔn?\n11 Ɔ maan Izraɛlifuɛ sɔ mɔ be ‘fa atin nnyɔn su tititi’n’ be ti kɛ sran kun mɔ i waan ɔ́ fɛ́ i ɲinma nɲɔn fá nían towa buɛ kunngba nun sa. I sɔ’n wie yɛ sran kpanngban be yo i andɛ ɔ. Be yaci Ɲanmiɛn sulɛ, kpɛkun be su “Baali” uflɛ wie mun. Sɛ e fa e ɲin e sie i ndɛ nga Eli fa wlali Izraɛlifuɛ’m be su nun kpongbongbo kɛ be yaci atin nɲɔn su nantilɛ’n i su’n, i sɔ’n kwlá úka e naan ninnge nga e mɛn dilɛ nun’n be ti e cinnjin tra like kwlaa’n, ɔ nin wafa nga e su Ɲanmiɛn’n, y’a bu be akunndan uflɛ ekun.\nBe su kunndɛ akplowa’n i nun kpɛlɛ\n12, 13. (a) ?Ngue yɛ Eli seli Baali i ɲrun jranfuɛ mun kɛ be yo ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Eli sa ɔ?\n12 Kɛ ɔ ko yo naan b’a wun sran nga ɔ ti Ɲanmiɛn sakpasakpa’n, sɛ Zoova annzɛ Baali’n, Eli seli Baali i sɔfuɛ mun kɛ be flɛ Baali, naan i kusu ɔ́ flɛ́ Zoova. Ɔ seli kɛ: “Be nun kun ng’ɔ́ fá sin tɛ́ flɛlɛ’n su’n, wuun i yɛ ɔ ti Nyanmiɛn-ɔn.” Eli si sran ng’ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli’n i kpa. Kɛ m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su dan ti’n, ɔ seli Baali i ɲrun jranfuɛ’m be kɛ be fa be klunklo nannin naan be dun mmua yi be tɛ liɛ’n, naan be flɛ Baali. *—1 Fam. 18:24, 25.\n13 Andɛ Zoova yiman atrɛ kun, sanngɛ w’a kaciman. E kwla lafi Zoova su kɛ Eli sa wie. Wienun ɔn, sɛ sran wie’m be lafiman Biblu’n su’n, maan e yaci be nun naan be dun mmua kan be klun ndɛ liɛ’n ka. Nán srɛ kun e. Kɛ Eli fa yoli’n sa’n, maan e lafi Ɲanmiɛn su naan ɔ siesie ndɛ’n, nán e lafi e bɔbɔ e ngwlɛlɛ liɛ’n su. Sanngɛ, maan e lafi Zoova i Ndɛ’n m’ɔ fa mannin kɛ ‘e fa kle sran mun lele be wun nanwlɛ’n,’ i su.—2 Tim. 3:16.\nEli kunndɛli kɛ Izraɛlifuɛ’m be si kɛ Baali kwlá yoman like fi manman be.\n14. ?Wafa sɛ yɛ Eli yoli Baali i nuan ijɔfuɛ’m be fiaan ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n14 Baali i nuan ijɔfuɛ’m be boli be tɛ’n i yilɛ bo. Be kpannin flɛli be amuɛn’n. Be seli kɛ: “Baal, tɛ e su!” B’a yaciman kpanlɛ. Be kpannin cɛli kpa. Biblu’n se kɛ: “Sanngɛ be ti-man be fuɛn, be ti-man be trɛ.” Kɛ wia jrannin be ti afiɛn’n, Eli yoli be fiaan. Ɔ seli be kɛ kɔlɛ Baali su bu like wie akunndan, annzɛ i sa ti mianwa. Annzɛ wienun-ɔn, ɔ su lafi, yɛ ɔ fata kɛ be tinnge i. Ɔ seli be ekun kɛ be “kpan kekle!” Eli yoli be fiaan afin ɔ si kɛ nán Ɲanmiɛn yɛ Baali i sɔfuɛ’m be su i ɔ, yɛ ɔ kunndɛ kɛ Izraɛlifuɛ’m be wun i sɔ weiin.—1 Fam. 18:26, 27.\n15. ?Wafa sɛ yɛ Baali i ɲrun jranfuɛ’m be ndɛ’n kle kɛ sɛ e fa like uflɛ wie e yo e siefuɛ e fa uka Zoova su’n, ɔ timan ngwlɛlɛ ayeliɛ ɔ?\n15 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Baali i nuan ijɔfuɛ mun be usuli kɛ like wie w’a fu be sa. “Be kpannin kekle kpa trali laa liɛ’n. Be fali tokofi, nin cua be kpɛkpɛli be wun, afin ɔ ti be nzuɛn. Mmoja’n sonjili be wunnɛn’n su.” Sanngɛ ɔ yoli ngbɛn! “B’a ti-man be fuɛn, b’a ti-man be trɛ.” (1 Fam. 18:28, 29) Afin ato like yɛle Baali, yɛ Satan fa sacili sran mun nin Zoova be afiɛn. Ɔ maan nanwlɛ, sɛ e fa like uflɛ wie e yo e siefuɛ e fa uka Zoova su’n, ɔ su yoman ye manman e, yɛ é wún ɲannzuɛn.—An kanngan Jue Mun 25:3; 115:4-8 nun.\nBe nun kun ng’ɔ ti Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ’n ɔ tɛli su\n16. (a) ?Kɛ Eli siesieli Zoova i tɛ yiwlɛ’n i ye Karmɛli oka’n su lɔ’n, ngue yɛ atrɛkpa’n Izraɛlifuɛ’m be wla kpɛnnin su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Eli kleli kɛ ɔ lafi i Ɲanmiɛn’n su dan ɔn?\n16 Nnɔsua wia nun’n, Eli boli i tɛ liɛ’n i yilɛ bo. Ɔ dun mmua siesieli Zoova i tɛ yiwlɛ’n m’ɔ sacili’n i ye, afin atrɛkpa’n, Zoova i kpɔfuɛ mun yɛ be bubuli i ɔ. Ɔ fali yɛbuɛ blu nin nɲɔn yɛ ɔ fa kplannin ɔn. Kɔlɛ ɔ yoli sɔ naan ɔ́ kpɛ́n Izraɛli akpasua blu’n be nun sran kpanngban nga be o lɛ wie’n be wla kɛ mmla nga Moizi mannin Izraɛli akpasua blu nin nɲɔn mun’n, ɔ ti be liɛ wie. I sin’n, ɔ fali yie siesieli i tɛ yiwlɛ’n su. Kpɛkun ɔ kpɛkpɛli nnɛn’n nun guali su naan w’a gua su nzue. Atrɛkpa’n, Mediterane jenvie m’ɔ nin lɛ nunman mmua’n, lɔ yɛ ɔ sali nzue sɔ’n niɔn. I kpa’n, ɔ kpɛli kunman kun sin yiali tɛ yiwlɛ’n, ɔ guali nun nzue yili i piɛ. I sɔ m’ɔ yoli’n, ɔ kle kɛ ɔ lafi Zoova su.—1 Fam. 18:30-35.\nKɛ Eli srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ndɛ nga ɔ kannin’n, ɔ kle kɛ i nvle’n nunfuɛ’m be ndɛ te lo i, afin ɔ kunndɛli kɛ ‘be mantan Zoova ekun kɛ laa’n sa.’\n17. ?Wafa sɛ yɛ Eli i Ɲanmiɛn srɛlɛ’n yi ninnge nga be ti i cinnjin’n be nglo ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e bɔbɔ e Ɲanmiɛn srɛlɛ nun’n, e kwla yo kɛ i sa ɔ?\n17 Kɛ Eli wieli i kwlaa sɔ’n yo’n, ɔ srɛli Ɲanmiɛn. Ndɛ ng’ɔ kannin’n ti weiin yɛ ɔ yi ninnge nga be ti i cinnjin’n be nglo. I klikli nun’n, ɔ kunndɛli kɛ sran kwlaa si kɛ Zoova yɛ ɔ ti “Izraɛl Nyanmiɛn nin-ɔn,” naan nán Baali ɔ. Yɛ i nɲɔn su’n, ɔ kunndɛli kɛ sran kwlaa si kɛ i bɔbɔ Eli’n, ɔ ti Zoova i sufuɛ, naan Zoova yɛ maan ɔ yoli like sɔ’n kwlaa ɔ. Kpɛkun i agualiɛ su’n, ɔ kleli kɛ i niaan Izraɛlifuɛ’m be ndɛ te lo i, afin ɔ kunndɛ kpa kɛ Zoova yo naan ‘be mɛntɛn i ekun kɛ laa’n sa.’ (1 Fam. 18:36, 37) Kannzɛ Izraɛlifuɛ’m be tete sa’m be ti’n, ɲrɛnnɛn tɔli be su’n, sanngɛ Eli te klo be. E kusu kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, maan e bu i dunman’n i akunndan yɛ maan e kan e wun ase. Kpɛkun e wiengu nga be mian ukalɛ wun’n, maan e srɛ be ti.\n18, 19. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova tɛli Eli i srɛlɛ’n su ɔ? (b) ?Ngue yɛ Eli seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be yo ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ be si Baali i ɲrun jranfuɛ’m be aunnvuɛ ɔ?\n18 Ka naan Eli w’a srɛ Ɲanmiɛn’n, sran nga be yiali lɛ’n be usali be wun sɛ Zoova su yoman gblɛfuɛ kɛ Baali sa o. Sanngɛ kɛ Eli wieli Ɲanmiɛn srɛ’n, sa ng’ɔ juli’n boli be nuan. Biblu’n waan: ‘Yɛ [Zoova] maan sin’n jrali-ɔ, ɔ nɔnnɔnnin nzue’n m’ɔ yi kunman’n. Ɔ wa yrali i sraka o, i yie o, i yɛbuɛ’n nin o, i asiɛ ba’n nin o.’ (1 Fam. 18:38) Zoova tɛli Eli su klanman! ?Yɛ i sin’n, ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be yoli ɔ?\n‘Yɛ Zoova maan sin’n jrali ɔ.’\n19 Be kwlaa be kpannin be seli kɛ: “[Zoova] yɛ ɔ ti Nyanmiɛn nin-ɔn! [Zoova] yɛ ɔ ti Nyanmiɛn nin-ɔn!” (1 Fam. 18:39) Izraɛlifuɛ’m b’a wun nanwlɛ’n siɛn’n. Sanngɛ be nin a yimɛn i nglo weiin kɛ be lafi Ɲanmiɛn su. Nanwlɛ sɛ sin m’ɔ finnin ɲanmiɛn su jrali’n, i ti yɛ be seli kɛ Zoova yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ’n, i sɔ’n kleman kɛ be lafi i su sakpa. Ɔ maan Eli seli be kɛ be yi be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo kpa weiin. Yɛle kɛ be ɲin yi Zoova i Mmla’n. Like ng’ɔ fata kɛ be yo i lalaa’n mɔ b’a yoman’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Mmla sɔ’n kusu se kɛ ɔ fata kɛ be kun be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, ɔ nin be nga be sɔ amuɛn’n. (Mml. 13:6-10) Baali i ɲrun jranfuɛ’m be nin kunlɛ fata, afin be ɲinfu be tanndannin Ɲanmiɛn Zoova i klun sa yolɛ’n i ɲrun. Kpɛkun be bɔbɔ b’a siman be mma mun be aunnvuɛ, be yrali ba sɔ’m be fa sɔli Baali. ?Ɔ maan ɔ nin i fata kɛ be si sran kɛ nga sa’m be aunnvuɛ bɔɔ kaan sa? (An kanngan Nyanndra Mun 21:13 nun; Zer. 19:5) Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! I sɔ’n ti’n, Eli seli kɛ be kun be. Yɛ be kunnin be ɔ.—1 Fam. 18:40.\n20. ?Ngue ti yɛ be nga be kan kunlɛ mɔ be kunnin Baali i sɔfuɛ mun’n i wun ndɛ tɛ’n, be ndɛ yoman fɛ ɔ?\n20 Sran wie’m be kwla kan kunlɛ mɔ be kunnin Baali i sɔfuɛ mun Karmɛli oka’n su lɔ’n i wun ndɛ tɛ. Afin be sro kɛ be nga be fa Ɲanmiɛn i dunman’n be yo sa tɛtɛ mun’n, be jran sa sɔ’n su be kle Ɲanmiɛn i sulɛ wafa uflɛ wie’m be nunfuɛ’m be ɲrɛnnɛn. Nga sran kpanngban be yo i andɛ kusu’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Sanngɛ Eli liɛ’n, nán kɛ ɔ ti sɔ ɔ. Zoova yɛ ɔ mɛnnin i atin kɛ ɔ kun amuɛn sɔfuɛ sɔ mun ɔn. Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be si kɛ Zoova w’a manman be atin kɛ be kun klunwifuɛ mun kɛ Eli fa yoli’n sa. Sanngɛ be nanti ndɛ nga Zezi kan kleli Piɛli’n su. Ɔ seli i kɛ: “Fa ɔ tokofi’n wlɛ i bua’n nun, sran kwlaa ng’ɔ tra tokofi nun’n, tokofi’n i nuan yɛ ɔ́ kɔ́-ɔ.” (Mat. 26:52) Zezi i ndɛ sɔ’n ti i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwlaa be liɛ. Ɔ ka kaan, Zoova wá fɛ́ i Wa’n yó naan sa tɛtɛ kwlaa nga be yo i asiɛ’n su’n, ɔ wie.\n21. ?Ngue ti yɛ Eli i ajalɛ’n ti kpa man Klistfuɛ nanwlɛfuɛ mun andɛ ɔ?\n21 E mɔ e ti Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’n, e ninnge’m be yolɛ nun’n, maan e kle kɛ e lafi Ɲanmiɛn su. (Zan 3:16) Kpɛkun maan e su Zoova kunngba cɛ kɛ Eli sa. Eli wlali i wiengu’m be su nun kpongbongbo kɛ be yo sɔ wie. Baali i sɔlɛ’n mɔ Satan fa lakali sran mun naan be kpɔci Zoova’n, Eli yiyili i bo yakpa su. Yɛ ɔ lafili su kɛ Zoova yɛ ɔ kwla siesie ndɛ mun ɔn, w’a lafimɛn i bɔbɔ i wun su. Eli jrannin Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n i sin. Maan e kwlakwla e niɛn i liɛ’n su e yo sɔ wie.\n?Kɛ nzue’n jrannin Eli blɛ su’n, ɔ dili afuɛ nɲɛ?\nZoova seli i nuan ijɔfuɛ Eli kɛ ɔ wɔ ko se famiɛn Akabu kɛ nzue’n su wa tɔ. Kɛ Zoova seli Eli kɛ ɔ su wa jran nzue’n, “i afuɛ nsan su” yɛ ɔ seli i kɛ ɔ ko kan ndɛ sɔ’n kle Akabu ɔ. (1 Fam. 18:1) Kɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman yɛ Zoova tɔli nzue’n niɔn. Ɔ maan, sran wie’m be kwla bu i kɛ, kɛ nzue’n jrannin’n, w’a diman afuɛ nsan klonglo naan nzue’n w’a tɔ ekun, naan wawa blɛ’n w’a traman afuɛ nsan bɔbɔ. Sanngɛ, Zezi nin Zaki be waan “nzue’n jrannin afuɛ nsan anglo nsiɛn.” (Lik 4:25; Zak 5:17) ?Ndɛ nɲɔn sɔ’m be sansan be wun?\nCɛcɛ. Yɛle kɛ laa Izraɛli mɛn’n nun lɔ’n, wawa blɛ’n di anglo nsiɛn tra su. Ɔ maan kɔlɛ’n, i nun nga Eli kó sé Akabu kɛ Ɲanmiɛn su wa jran nzue’n, nn wawa blɛ’n w’a jran kpa. Yɛle kɛ w’a cɛ kpa w’a tra titi liɛ’n. I lɛ’n kle kɛ, kpɛ klikli nga Eli ko toli Akabu’n, nn wawa’n w’a kpɛn w’a di i liɛ anglo kɔe nsiɛn. Ɔ maan kɛ ‘i afuɛ nsan su’n’ Eli ko seli Akabu kɛ nzue’n su wa tɔ’n, nn nzue’n w’a jran w’a di afuɛ lele nsan nin anglo nsiɛn. I lɛ’n kle ekun kɛ, i nun nga Eli yiali Baali i sɔfuɛ mun Karmɛli oka’n su lɔ’n, nn “afuɛ nsan nin anglo nsiɛn” w’a sin.\nMaan e sie i nzɔliɛ kɛ, blɛ ng’ɔ nin i fata’n, i nun yɛ Eli wɔli ko toli Akabu ɔ. Afin Izraɛlifuɛ’m be bu i kɛ Baali “yɛ ɔ wlanwlan ɲanmiɛn ble’n su ɔ,” naan i yɛ ɔ yo maan kɛ wawa blɛ’n ko sin’n, nzue’n tɔ ɔ. Yɛ, kɛ mɔ wawa blɛ’n cɛli kpa’n ti’n, atrɛkpa’n sran’m be usali be wun kɛ: ‘?Baali wo nin? ?Cɛn benin yɛ ɔ́ yó maan nzue’n tɔ́ ɔ?’ Eli seli kɛ bɔlɛ su guaman naan se kɛ nzue yɛ ɔ́ tɔ́ ɔ. Ɔ seli ekun kɛ saan w’a srɛ Ɲanmiɛn kɛ nzue’n tɔ yɛ ɔ́ tɔ́ ɔ. Eli i ndɛ sɔ’n kpɔtɔli Baali i sɔfuɛ’m be awlɛn.—1 Fam. 17:1.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 An nian kuku nga be flɛ i “?Kɛ nzue’n jrannin Eli blɛ su’n, ɔ dili afuɛ nɲɛ?” nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Titi’n, Karmɛli oka’n ti ble nɲanɲa mianɲiin, i su ijre’n nin i su waka mɔnnɛnmɔnnɛn mun’n ti. Afin aunmuan nga be fin jenvie’n su lɔ be wa fita Karmɛli oka’n su’n, be fa nzue nin bɔlɛ be bɛ i su. Kɛ mɔ sran’m be waan Baali yɛ maan nzue’n tɔ’n ti’n, Karmɛli oka’n ti Baali i sɔlɛ lika dan kpa kun. Ɔ maan Karmɛli oka’n i su ijre nin i su waka mɔ b’a wu kee’n, ɔ nin Baali i bo yiyilɛ’n fata kpa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Maan e sie i nzɔliɛ kɛ Eli seli be kɛ: “Nán amun wla yie’n nun sin.” Biblu’n nun like sifuɛ dandan wie’m be waan amuɛn sɔfuɛ sɔ mun be fia be fu buɛ be tɛ yiwlɛ’m be bo. Yɛ be trɔ nun sin be fa laka sran mun naan be bu i kɛ sin m’ɔ yra be tɛ’n, ɔ ti atrɛ like.\nEli suli Zoova kunngba cɛ. ?Afɔtuɛ benin yɛ i sɔ’n man e ɔ?\n?Kɛ e nin be nga be lafiman Biblu’n su’n é kókó yalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla nian Eli i ajalɛ’n su ɔ?\n?Ajalɛ benin yɛ wafa nga Eli srɛli Ɲanmiɛn Karmɛli oka’n su lɔ’n, ɔ kle e ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Izraɛli famiɛn kasiɛn kpa’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nZOZIASI le afuɛ mɔcuɛ cɛ, yɛ ɔ yoli Izraɛli ngua lɔ akpasua nɲɔn’n be su famiɛn’n niɔn. I yɛ ɔ yoli Izraɛli famiɛn mun, be nun bakan’n niɔn. Ɔ maan i klikli nun’n, kpɛnngbɛn’m be ukɛli i naan w’a sie famiɛn diwlɛ’n.\nKɛ Zoziasi yoli famiɛn’n, ɔ fɛli i wun mantannin Zoova lele afuɛ nso. Ɔ fali famiɛn kpa mun kɛ Davidi nin Zozafati nin Ezekiasi be ajalɛ liɛ’n su. I nun m’ɔ te yo gbanflɛn’n, Zoziasi yoli yakpa like kun.\nIzraɛlifuɛ’m be dan lika be boli tete ninnge’m be yolɛ bo i osu w’a cɛ. Be sɔ amuɛn mun, be koto be bo. I sɔ ti’n, Zoziasi nin i sran’m be yiyili amuɛn wafawafa kwlaa nga be sɔ be’n lika wunmuan’n nun. Nán junman kaan yɛle i sɔ’n, afin be nga be sɔ amuɛn’m be sɔnnin. Zoziasi nin i sran mun yɛle nga be bubu amuɛn ba’m be nun desɛn’n su lɛ’n.\nI sin’n, Zoziasi sieli sran nsan kɛ be nian Zoova i sua’n su naan be siesie i ye. Nvlefuɛ’m be boli sika be mannin junman sunianfuɛ mun naan b’a fa di junman’n. Kɛ bé dí Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ junman’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ Ilkiza wunnin like nanndoliɛ kun. Be wunnin Ɲanmiɛn i mmla mɔ Moizi klɛli i laa’n. Ɔ mlinnin i afuɛ kɔe wie yɛ.\nBe fali fluwa’n ko mannin Zoziasi naan w’a se kɛ be kanngan nun be kle i. Kɛ bé kánngan fluwa’n nun bé kɔ́’n, Zoziasi wunnin kɛ nvlefuɛ’m be faman Zoova i mmla’n su. Ɔ yoli famiɛn’n i ya lele trali su. I ti’n ɔ titili i wun tralɛ’n nun kɛ nga amun wun i yɛ’n sa. Ɔ seli kɛ: ‘Fluwa nga i nun ndɛ’n, e nannan’m b’a faman i ngba su, b’a diman su. Ɔ maan Anannganman w’a fa e wun ya dan kpa.’\nZoziasi seli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n Ilkiza kɛ ɔ usa like nga Zoova wá yó be’n. Ilkiza ɔli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ bla nga be flɛ i Ilda’n i sin, naan w’a usɛ i. Ilda waan be ko se Zoziasi kɛ Zoova waan yoo: ‘Ń wá yó maan ɲrɛnnɛn tɔ́ Zerizalɛmu nin i nunfuɛ’m be su. Be tɛ mɔ be yoli’n, nin amuɛn mɔ be sɔli be’n ɔ nin be ayeliɛ tɛtɛ’n w’a yi asiɛ wunmuan’n ti. Zoziasi, sanngɛ kɛ mɔ wɔ liɛ’n, ayeliɛ nga ɔ ti su yɛ a yoli’n ti’n, ɲrɛnnɛn nga ń fá yí i klɔ nga su’n su yoman ɔ ɲrun.’\n2 Be Nyoliɛ 34:1-28.\n?Kɛ Zoziasi yó famiɛn’n nn ɔ le afuɛ nɲɛ, yɛ afuɛ nso’n klikli nga nun m’ɔ o famiɛn bia’n su’n, ngue yɛ ɔ boli i yolɛ bo ɔ?\n?Desɛn klikli su’n, ngue yɛ amun wun kɛ Zoziasi su yo ɔ?\n?Kɛ sran mun bé síesíe Ɲanmiɛn sua’n i ye’n, ngue yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n wunnin i ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoziasi titili i wun tralɛ’n nun ɔn?\n?Zoova nuan ndɛ benin yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ilda kan kleli Zoziasi ɔ?\nKanngan 2 Be Nyoliɛ 34:1-28 nun.\n?Ajalɛ benin yɛ Zoziasi man be nga be bakan nun’n be wunnin ɲrɛnnɛn’n niɔn? (2 Nyo. 33:21-25; 34:1, 2; Jue. 27:10)\n?Kɛ Zoziasi i famiɛn dilɛ ɲannin afuɛ 8, ɔ nin i afuɛ 12, ɔ nin afuɛ i 18, ajalɛ benin yɛ ɔ fali naan Zoova i sulɛ’n w’a ɔ i ɲrun ɔn? (2 Nyo. 34:3, 8)\n?E Ɲanmiɛn sulɛ lika’m be ye siesielɛ nun’n, ajalɛ benin yɛ Famiɛn Zoziasi nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn Ilkiza be mannin e ɔ? (2 Nyo. 34:9-13; Nya. 11:14; 1 Kor. 10:31)