Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 18\nZozi -kɔnnɛn "fɔ tin 'bazan 'tʋ 'lee -cale -tʋ man\n1 "Bɛ -sru ɛn Zozi -kɔnnɛn "tʋ -fɔdɩ 'sia -wlɛ. E ya "vale 'e -kɔɔnman -wlɛ 'nan 'o Bali trʋ 'ba tʋ pɛɛnɔn man, te o "koe 'e 'nyan dɩ. 2 E 'nan -wlɛ 'nan: «'Fla 'tʋ da bɛ, tin 'bazan 'tʋ a -nan. Min zɩɛ ya'a 'klan man Bali lɔ dɩ, ɛn -a yiɛ 'ka 'naan min man dɩ. 3 Ɛn -cale -tʋ a "nyian 'fla -tʋwli 'bɔ zɩɛ -a da. Tʋ pɛɛnɔn man bɛ, e -taa 'yee 'wɩ 'a tin 'bazan zɩɛ -yrɛ. Yaa ve -yrɛ 'nan, 'e 'tɔ 'e -sru -e 'yee tin 'e 'tɛ 'e 'nanmanzan da.\n4 -A -nan 'mɔn 'wɩ zɩɛ -a drɛnan, te ya'a -yee tin 'baa "fo "dɩ. 'Pian zɩ yi -tʋ 'bɔ bɛ, ɛn 'e 'ci "nrɔndɩ 'sia. Yaa 'vɩ 'e 'ji 'nan: ‹Ma'an 'klan man Bali lɔ dɩ. Ɛn 'an yiɛ 'ka 'naan min man dɩ. 5 'Pian -cale 'gʋɛ, e see "paa 'an man "bʋʋ, -yee "wɛan an -yee tin dra 'nɔnnɔn. Maan dra zɩɛ -e 'e vɩlɛ 'e 'wɩ 'wlidɩ "drɛ 'mɛn dɩ.› »\n6 Ɛn Minsan -a 'le 'sran -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn tin 'bazan 'wlidɩ zɩɛ e 'sia -a vɩnan bɛ, kaa 'man 'kpa? 7 E ya 'ka 'ji 'nan, minnun nɛn Bali o 'si "va 'yee vɛ -a te o -paanman -yrɛ "tʋ pɛɛnɔn man bɛ, 'e "trɔɛn "sia o va? -Cɛjɛ, ya'a dra "fo "dɩ. 8 Maan ve 'cɛɛ 'nan, Bali 'ka 'mɔan dɩ, te e -tɔ o -sru -e 'e tin 'nɔnnɔn 'nɔn -wlɛ. 'Bɛ a zɩ, 'pian tʋ nɛn Blamin -pɩ -taa "nyian 'trɛda bɛ, e bɔa minnun nɛn o yi -tɛra Bali da bɛ o man?»\nZozi -kɔnnɛn "fɔ Farizɛn min 'lee 'sukɔlɛ 'sizan 'tʋ man\n9 Zozi -kɔnnɛn "tʋ -fɔdɩ 'sia minnun nɛn 'o 'fli "siala min tɩglɩnun -a, te wa'a 'o bɔɛnun siala min tɩglɩnun -a dɩɛ, o man. E 'nan: 10 «Min "fli 'bɛ 'kʋ Bali trʋ 'balɛ Bali -pan 'kuin. Min -tʋ a Farizɛn min -a, ɛn -a -tʋ a 'sukɔlɛ 'sizan 'a. 11 Farizɛn min a 'e 'tɔdɩ lou, ɛn e Bali trʋ 'badɩ 'sia 'e 'ji. E 'nan: ‹Bali, mɛin muo -fɔa 'nan an 'ka "le min peenun -le 'wɩ 'zʋ dɩ. Kɔɔ o crin wo, ɛn o ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'a, ɛn o ya min nan -wɛɛnɔn 'a. Ɛn "nyian bɛ mɛin muo -fɔa 'nan an 'ka "le 'sukɔlɛ 'sizan 'labɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩ. 12 Kɔɔ an fɛ "sɔan yi "fli 'flɛ 'tʋ -ji, ɛn fɛ pɛɛnɔn nɛn maan ye bɛ, maan -fuzan -nɔan 'yiɛ.›\n13 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ te 'sukɔlɛ 'sizan a 'e 'tɔdɩ -kɔɔbli, ɛn e ya Bali trʋ 'banan. 'E 'wulo -fɔ 'e 'wlu, ɛn 'e 'pɛ 'pa 'e 'kɔlɛ "nɛn. Ɛn yaa vɩdɩ 'sia 'nan: ‹Bali 'i yra 'si! 'Wɩ 'wlidɩ "drɛzan nɛn maan, 'yian nyrinda 'si!› »\n14 Ɛn Zozi -a 'le 'sran 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'nan, 'sukɔlɛ 'sizan zɩɛ, 'o 'vale Bali -a o yei "sɛn 'e cin va, ɛn e -kʋ 'yee "kɔnnɛn. 'Pian Farizɛn min 'lee Bali yei 'ka 'sɛnlɛ 'e cin va dɩ. Kɔɔ min nɛn 'e 'fli "siala -dan bɛ, Bali -a dra "wɛnnɔn. Ɛn min nɛn 'e 'fli drɛ "wɛnnɔn bɛ, Bali -a dra -dan.»\n15 Yi -tʋ bɛ, ɛn minnun -tadɩ 'sia nannannun -a Zozi lɛ, 'nan -e 'e klɛ o man. 'Pian zɩ -a -srunɔn 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn o -si -tɔ -wlɔ. 16 -A -nan nɛn Zozi nannannun laabʋ 'e 'va, ɛn e 'nan 'e -srunɔn lɛ 'nan: «'Ka nannannun 'tʋɩ 'o 'ta 'an 'va! Te 'ka 'si -tɔ -wlɔ "dɩ! Kɔɔ minnun nɛn "le nannannun -le 'wɩ 'zʋ bɛ, Bali -le mingɔnnɛn trɛda si a 'e 'lɛ 'sʋdɩ -wlɛ. 17 Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, minnun nɛn wa'a yi tɛala Bali da "le zɩ nannannun yi -tɛala 'o "tɩ "da bɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩɛ, Bali 'ka mingɔnnɛn ble o da "fo "dɩ.»\n18 "Bɛ -sru ɛn min tazan -tʋ -ta 'wɩ laabʋlɛ Zozi 'lɔ. E 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, i ya min tɩglɩ 'a. Maan dra 'kɔ, -e 'an 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, -a yɩ?»\n19 Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, yia ve 'nan an ya min tɩglɩ 'a? Min -tʋ 'ka tɩglɩ dɩ, -te ya'a 'silɛa Bali -tʋwli "a dɩɛ. 20 Bali -le -pei -tɔ wɩnun 'gʋɛ, yia -tɔa. -Nyrɛn 'nan:\n‹Te 'i min nan -wɛɛ "dɩ!\nTe 'i drɛ min -tɛzan -a dɩ!\nTe 'i crin wʋ dɩ!\nTe 'i 'wlu 'sɛn min man dɩ!\n'I yiɛ 'e 'nan 'i "tɩ 'lee 'i "bʋ "man!› »\n21 Ɛn e 'nan Zozi lɛ 'nan: «'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ, maan drɛdɩ 'sia 'an "wɛnnɛn da, ɛn an drɛ ceje.»\n22 Zɩ Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «'Pian 'yie 'wɩ 'fʋ -tʋ. -Nyrɛn 'nan, 'i 'yie fɛnun pɛɛnɔn 'tan, -e 'i man "lala -pli 'yalɛ -tɛnɔn man. -Te yaa drɛ zɩɛ, laji fɛnun nɛn, wa'a srɛman dɩɛ, o dra 'yie vɛ -a. "Bɛ -sru -e 'i -sɔɔnla 'an -sru!»\n23 Zɩ e 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn -a -pɛ -sru -tɔa, kɔɔ -a yɩfɛ a "kaga.\n24 Zɩ Zozi -a 'yɩ 'nan -a ta drɛ 'trɔdrɔ bɛ, ɛn e 'nan: «Minnun nɛn, o yɩfɛ a "kaga 'trɛda bɛ, -wee -sɔɔnladɩ Bali -sru "a 'tɔndɔn. 25 Maan ve 'cɛɛ 'nan, -wi -dan nɛn waa laabo shamo bɛ, ya'a 'kɔlaman -wladɩ -a 'mɛnzrɛn -yrɛ ji dɩ. -A -tʋwli "nɛn "nyian fɛnɔn 'le vɛ -a, -wee -sɔɔnladɩ Bali -sru "a 'plɛblɛ 'wlidɩ.»\n26 Zɩ minnun 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn o 'nan: «-Te 'bɛ a zɩɛ, -tɩɛ -kɔlaman 'sidɩ -a 'wɩ 'ji "mɛn?»\n27 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn min 'ka 'kɔlaman -a drɛdɩ -a dɩɛ, Bali -kɔlaman -a drɛdɩ -a.»\n28 -A -nan nɛn Piɛri -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Minsan, 'kʋ 'bɔ 'gʋɛ, kʋ 'si 'kʋe fɛnun pɛɛnɔn -sru, ɛn kʋ sɔɔnla 'i -sru!»\n29 Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min oo min nɛn e 'si 'yee "kɔnnɛn, -tɛ 'bɛ "cɛɛ dɩ, e 'si 'e "bʋɩnun 'lee 'e "blunun -sru, -tɛ 'bɛ "cɛɛ dɩ, e 'si 'e "bʋ 'lee 'e "tɩ -sru, -tɛ 'bɛ "cɛɛ dɩ, e 'si 'yee 'nɛnnun -sru, 'nan -e Bali 'e mingɔnnɛn -blɩ 'e da -le "wɛan bɛ, 30 -a san zɩɛ e fɛ pee ye "kaga 'trɛda. Ɛn "bɛ -sru tʋ nɛn Bali fɛ pɛɛnɔn limlan bɛ e 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a ye.»\n31 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'e -srunɔn 'fuda "fli 'saza laabʋ. Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Kaa "ta -ko Zeruzalɛm, -e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ Blamin -pɩ man bɛ, 'e 'lɛ sɔɔ. -Nyrɛn 'nan: 32 Minnun -a -nɔan minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ -wlɛ, -e 'o -tɛ. Minnun zɩɛ, waa sɛɛ wo, o 'le 'yi -sɛan -a yra, 33 waa -sɔan -ngble -a, -e 'o 'kʋ -a -tɛ. 'Pian -a yi yaagazan da bɛ, -e 'e 'wluan -kanɔn 'va.»\n34 -A -srunɔn 'ka 'wɩ zɩɛ -a -ci manlɛ dɩ. -A -ci -fʋ 'e yɔɔdɩ o man. 'Wɩ nɛn Zozi "e 'nan 'e ve bɛ, wa'a -tɔlɛ dɩ.\nZozi yiɛ 'wizan -tʋ beli\n35 Zozi a -plinan Zeriko 'fla "srɔn, te yiɛ 'wizan -tʋ yra 'e -nyrandɩ -si man, te e fɛnun trʋ "baa. 36 Zɩ yiɛ 'wizan zɩɛ, e minnun -cin 'man 'ciɩnan bɛ, ɛn yaa laabʋ 'nan: «-Mɛ 'bɛ drɛ?»\n37 O -yrɛ 'nan: «Nazarɛtɩ min Zozi 'bɛ cɩ ciɩnan!»\n38 -A -nan nɛn e -paandɩ 'sia. E 'nan: «David kluda min Zozi, 'i yra 'si, 'yian nyrinda 'si!»\n39 Ɛn minnun nɛn o cɩra 'si 'lɛ bɛ o paan "da 'nan 'e 'lɛbo 'pla "da. 'Pian e paan "nyian 'kpa 'plɛblɛ 'nan: «David kluda min, 'yian nyrinda 'si!»\n40 Ɛn Zozi 'tɔ, e 'nan minnun lɛ 'nan 'o 'ta yiɛ 'wizan zɩɛ -a 'e 'va 'gʋ. Zɩ e pli "man "bɛ, ɛn Zozi -a laabʋ -yrɔ 'nan: 41 «-Mɛ "nɛn i ya "vale 'an drɛ 'yiɛ?»\nƐn e 'nan Zozi lɛ 'nan: «Minsan, an ya "vale 'yian yiɛ 'lɛ 'sʋ!»\n42 Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I yiɛ 'e 'lɛ 'sʋ! 'Yie yi -tɛradɩ 'an da 'i beli!» 43 'Nun tɔɔn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ, ɛn e sɔɔnla Zozi -sru, te e Bali 'tɔ bɔa. Zɩ min pɛɛnɔn 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn o Bali 'tɔ drɛ -dan.


Titi 2 — ƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ Watchtower\nƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ Watchtower\nƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ\nLike nga lemɛn i su video\nYaci, like kun ti video'n kwlá boman.\nTiti fluwa’n i nun ndɛ mun\nKle gbanflɛn nin kpɛnngbɛn’m be like ng’ɔ ti kpa’n (1-15)\nMaan e kpalo ninnge nga Ɲanmiɛn kloman be’n (12)\nBe tu be klun be yo sa kpa (14)\nFluwa nga be boboli be su'n be siewlɛ mun\nLike Kunndɛlɛ Fluwa\n1/7/2005, b. 8-9\nBe kwla se ekun kɛ “be yo awlo bla kpa.”\n1/5/2009, b. 19\nGlɛki nun: aiɔn. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n1/11/2011, b. 23\nGlɛki nun’n, be se kɛ “ɔ́ kpɔ́ e ti.”\n2 Sanngɛ ɔ liɛ’n, kle ndɛ m’ɔ nin ndɛ nanwlɛ m’ɔ yo sran ye’n be kɔ likawlɛ’n titi. 2 Maan yasua kpɛnngbɛn’m be si be wun su nian, nán maan be yo sa sukusuku, maan be yo akunndanfuɛ, be lafi Ɲanmiɛn su, be klo Ɲanmiɛn nin sran, yɛ be tra be awlɛn. 3 Maan bla kpɛnngbɛn’m be kusu be kle kɛ be ɲin yi Ɲanmiɛn, nán maan be saci sran wun, nán maan be nɔn nzan dan, maan be kle like ng’ɔ ti kpa’n. 4 I liɛ’n, bé kwlá mán talua’m be afɔtuɛ kɛ be klo be wun mun, yɛ be klo be mma mun, 5 be yo akunndanfuɛ, nán be yo sa sukusuku, be di awlo junman,* be yo sa kpa, be ɲin yi be wun mun naan sran’m b’a seman kɛ Ɲanmiɛn i ndɛ’n ti like tɛ.\n6 I kunngba’n, se gbanflɛn mun titi kɛ be yo akunndanfuɛ. 7 Sa kwlaa nun’n, ɔ bɔbɔ yo like ng’ɔ ti kpa’n naan sran’m be nian su be yo wie. Yɛ nian nun kle like ng’ɔ ti kpa’n. 8 Kɛ á yó sɔ’n, kan ndɛ ng’ɔ kwla yo sran ye mɔ be kwlá seman kɛ ɔ ti tɛ’n. I liɛ’n, be nga be tanndan ɔ ɲrun’n bé wún ɲannzuɛn. Afin be su wunman e wun ndɛ fi be kanman. 9 Maan kanga’m be ɲin yi be min mun sa’n kwlaa nun, maan be mian be ɲin naan be min’m be klun jɔ be wun, nán maan be kpalo be nuan, 10 yɛ nán be wua be, sanngɛ maan be kle kɛ be kwla lafi be su. I liɛ’n, bé yó maan sa’n kwlaa nun’n, sran’m bé wún kɛ e Defuɛ Ɲanmiɛn i ndɛ ng’ɔ kle’n, ɔ yo ɲɛnmɛn.\n11 Afin Ɲanmiɛn yili i aklunye dan’n i nglo, yɛle kɛ ɔ deli sran wafawafa’n kwlaa. 12 I sɔ’n kle e kɛ maan e kpalo ninnge nga Ɲanmiɛn kloman be’n, ɔ nin ninnge nga mɛn’n nunfuɛ’m be konvi sɔ be’n, naan e yo akunndanfuɛ, e yo sa kpa, e fa e wun man Ɲanmiɛn mɛn* nga nun. 13 Kɛ é yó sɔ’n, nn é mínndɛ like nga e wla o su mɔ i ti’n e di aklunjuɛ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn kpli nin e Defuɛ Zezi Klisi mɔ bé wá yí be wun nglo ɲanɲanɲan’n. 14 Klisi fɛli i wun mannin naan ɔ́ dé* e sa tɛtɛ kwlaa nun naan ɔ́ yó e sanwun. I liɛ’n, é yó nvle sanwun kun m’ɔ ti i liɛ klonglo’n, mɔ i nunfuɛ’m be tu be klun be yo sa kpa’n.\n15 Kan ndɛ sɔ mun kle be titi, wla be fanngan, yɛ tu be fɔ, afin a le i sɔ yolɛ’n i wun atin. Nán man sran fi atin naan ɔ yo ɔ finfin.\nWawle nun fluwa mun (2000-2021)\nFin nun fite\nFa ko man sran\nƆ klunklo ninnge siesielɛ\nAmun su ndɛ'm be su mmla'n\nFa ko man sran'n i adrɛsi'n su


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 2\n1 Yi 'fli yaa "bɛ -sru, ɛn Zozi 'li 'e da Kapanamo. Minnun -a 'man 'nan Zozi a "kɔnnɛn, 2 ɛn o "kaga "kʋ "va. Min a "kaga "bʋʋ "le "wɛan, 'tɔnan 'ka 'fʋlɛ "nyian 'kɔn 'lɛ "nɛn "dɩ. Zozi Bali -le 'wɩ vɩdɩ 'sia -wlɛ.\n3 -A -nan nɛn, minnun -tadɩ 'sia min -srandɩ -tʋ -a Zozi lɛ. E ya min sinjɛn lɔ "se "ji. 4 'Pian wa'a -kɔlalɛ -plidɩ -a Zozi man dɩ, min a "kaga "le "wɛan. -A -nan nɛn o 'kɔn tri, waa 'fɔn 'e 'win -ji fɛnan nɛn Zozi cɩ 'e 'tɔdɩ bɛ -a -nan. O -cɛzan zɩɛ -a sɔɔnla. 5 Zɩ Zozi -wee yi -tɛradɩ 'e da 'yɩ bɛ, ɛn yaa 'vɩ -cɛzan zɩɛ -yrɛ 'nan: «'An 'pɩ, 'wɩ 'wlidɩnun nɛn yia drɛ bɛ maan fui.»\n6 Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn -mie a min "kaga zɩɛ o yei 'o -nyrandɩ. Waa nrɔn 'o 'ji 'nan: 7 «-Mɛ "wɛan nɛn, min 'labɛ, e 'wɩ zɩɛ -a ve? E Bali srɔn. -Te ya'a 'silɛa Bali -tʋwli "a dɩɛ, -tɩɛ -kɔlaman min -le 'wɩ 'wlidɩnun fuidɩ -a?»\n8 Zozi -wee ci "nrɔndɩ 'yɩ, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Mɛ "wɛan nɛn ci "nrɔndɩ zɩɛ, e ya 'ka 'ji? 9 -Te maan 'vɩ min -srandɩ "tra 'gʋɛ -yrɛ 'nan: ‹'Wɩ 'wlidɩnun nɛn yia drɛ bɛ maan fui›, 'bɛ a -tʋ. Ɛn -te maan 'vɩ -yrɛ 'nan: ‹'I wluan, 'i 'yie nyinnan "davɛ 'sia, 'i 'ta wʋ›, 'bɛ a -tʋ. 'Wɩ "fli zɩɛ, -a "cɛn "vɩdɩ 'bɛ cɩ 'plɛblɛ? 10 'Pian an "ta -a -ci -kɔɔnman 'cɛɛ 'nan -kɔladɩ a 'an 'bɔ Blamin -pɩ -lɔ -e 'an min -le 'wɩ 'wlidɩnun fui 'trɛda.» -A -nan nɛn yaa 'vɩ -cɛzan zɩɛ -yrɛ 'nan: 11 «'I 'wluan! 'I 'yie nyinnan "davɛ 'sia! 'I 'kʋ 'yie "kɔnnɛn!» 12 'Nun tɔɔn min zɩɛ e wluan, e 'yee nyinnan "davɛ 'sia, ɛn e 'ta wʋdɩ 'sia min pɛɛnɔn yiɛ man, e 'bɔla bei. 'Wɩ zɩɛ e ciɩla 'o pɛɛnɔn da. O Bali 'tɔ "yi 'vɩ, ɛn waa 'vɩ 'nan: «'Wɩ 'gʋɛ kʋ'a tian 'li -a -nan yɩlɛ dɩ.»\n13 Zozi 'kʋ "nyian Galile 'yi man. Min "kaga "kʋla -a -sru, ɛn e Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn paa o ji. 14 "Yɛɛ -kʋ 'e 'lɛ bɛ, te e Alife -pɩ Levi ye 'e -nyrandɩ fɛnan nɛn o 'sukɔlɛ "sia bɛ -a -nan. E ya 'yee 'nyranman 'panan. Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I -sɔɔnla 'an -sru!» Levi wluan, ɛn e sɔɔnla -a -sru.\n15 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn 'kʋ Levi -le "kɔnnɛn fɛnun -blɩlɛ. 'Sukɔlɛ 'sinɔn 'lee 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn -mienun yra fɛ zɩɛ -a -sru. Kɔɔ min "kaga 'bɛ 'kʋla -a -sru. 16 'Fluba 'ci vɩnɔn nɛn o ya Farizɛn 'nɔn 'a bɛ, zɩ waa 'yɩ 'nan Zozi a fɛ -blɩnan 'o 'vale 'sukɔlɛ 'sinɔn 'lee 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn -mienun -a bɛ, ɛn waa 'vɩ -a -srunɔn lɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn e fɛ blɩ 'o 'vale 'sukɔlɛ 'sinɔn 'lee min -wlidɩ -mienun -a?»\n17 Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Minnun nɛn -cɛ 'ka o man dɩɛ, wa'a -dɔdrɔ -sru -wɛɛman dɩ. 'Pian minnun nɛn -cɛ cɩ o man bɛ, -wɛɛ cɩ -dɔdrɔ -va. Ɛn "nyian bɛ minnun nɛn o cɩ tɩglɩ bɛ, -wee "wɛan "cɛɛ an -ta dɩ, 'pian an -ta 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'va. An -ta o laabʋlɛ -e 'an Bali -le -si -kɔɔn -wlɛ.»\n18 Zan -srunɔn 'lee Farizɛn 'nɔn a fɛ 'sɔnnan. Ɛn minnun -ta 'wɩ laabʋlɛ Zozi 'lɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, Zan -srunɔn 'lee Farizɛn -srunɔn fɛ "sɔan, te "yie -srunɔn 'ka fɛ sɔan dɩ?»\n19 Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Te minnun -a lɩ 'pa "fɛdi drɛnan bɛ, tʋ nɛn lɩ -trɛ 'pazan a o yei "bɛ, minnun fɛ "sɔan? -Cɛjɛ, tʋ nɛn lɩ -trɛ 'pazan a o va bɛ wa'a 'kɔlaman fɛ 'sɔndɩ -a dɩ! 20 'Pian yi nɛn lɩ -trɛ 'pazan -taa 'silɛ o yei "bɛ, -a nyan nɛn o -taa "fɛ 'sɔnlɛ.\n21 Ɛn "nyian bɛ, min 'ka sɔ -trɛ 'fʋɩ 'sia, -e 'e 'pa sɔ ceje 'fʋɩ bʋnan dɩ. -Te 'bɛ "cɛɛ "dɩɛ, sɔ -trɛ -a ceje 'fʋɩ bʋnan "paa "va. 22 Ɛn "nyian bɛ min 'ka 'wɛn -trɛ sɛan -wi 'kɔlɛ 'tre cejenun -ji dɩ. -Te 'bɛ "cɛɛ "dɩɛ, -wɛn -trɛ -wi 'kɔlɛ 'tre cejenun fɛaman, te -wɛn 'lee 'trenun 'bɔ srɛ. 'Pian e ya "le min 'e 'wɛn -trɛ -sɛn -wi 'kɔlɛ 'tre -trɛnun -ji!»\n23 'Flinla "yi da nɛn, Zozi 'lee 'e -srunɔn 'ciɩdɩ 'sia fei -tʋ da. Fɛ 'wlɛ nɛn fei zɩɛ -a da bɛ, e ya 'lee 'saa 'le 'wɩ 'zʋ. -A -srunɔn 'ko -a "cɛɛndɩ -a, te waa -ble. 24 -A -nan nɛn Farizɛn 'nɔn -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «"I 'yiɔ 'wɩ nɛn 'i -srunɔn -a dra bɛ -a. -Cee 'flinla "yi da bɛ, wa'a 'wɩ 'labɛ -a dra dɩ.»\n25 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn -kaa tra David -a drɛ 'li, te dra -a -tɛa 'o 'vale 'yee minnun -a bɛ, ka'a tian -a ta vɩlɛ dʋʋ? 26 E wla Bali -le 'kuin, ɛn Bali -le 'kpɔun nɛn Bali -pannɔn 'saza 'bɛ -ble bɛ, yaa 'sia, yaa blɩ, ɛn e 'yee minnun "le "nɔn. Tʋ zɩɛ -a va bɛ, te Abiata 'bɛ cɩ Bali -pannɔn 'tazan -a.»\n27 Ɛn Zozi -a 'pla "da 'nan: «Bali 'flinla "yi drɛ minnun -le vɛ -a! Ya'a minnun drɛlɛ 'flinla "yi -le vɛ -a dɩ. 28 -Yee "wɛan nɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ, mɛɛn cɩ 'flinla "yi san -a.»


Drɛwɩ (Actes) 8 YRENT - Saul "le 'ci 'sɔ nɛn 'nan - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 7 Drɛwɩ (Actes) 9\nDrɛwɩ (Actes) 8\n1Saul "le 'ci 'sɔ nɛn 'nan minnun Etiɛnɛn -tɛ.\nYi 'bɔ 'lein zɩɛ -a da nɛn minnun 'tɛ 'padɩ 'sia Zozinɔn nɛn Zeruzalɛm bɛ o da. Zozinɔn pɛɛnɔn fuila "man Zude 'lee Samari 'lɛglɔn 'ji, 'pian Zozi 'le 'pasianɔn "o -fʋʋ Zeruzalɛm. 2Ɛn minnun nɛn o 'ta wʋla Bali wei tɩglɩ da bɛ, o Etiɛnɛn -wuɔ, ɛn o -kʋ -a wʋlɛ. 3'Pian Saul -le vɛ bɛ, e 'tɛ 'padɩ 'sia Zozinɔn da. E -cia 'kɔnnun 'lɛ "nɛn 'nan -e 'e Zozinɔn "kuun. E 'sia lɩmɔn 'lee 'klɔnmɔn man, e o 'kun, ɛn e -kʋ o -fɔlɛ -pʋ 'kuin.\nFilipʋ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'vɩ Samari 'nɔn lɛ\n4Zozinɔn nɛn o fuila "man "bɛ, o ciɩ Zeruzalɛm fɛnan pɛɛnɔn 'nan Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ -a minnun lɛ. 5Filipʋ -kʋ Samari 'lɛglɔn 'ji, ɛn e min 'sizan 'wɩ 'ji -le 'wɩ 'vɩ. 6Samari 'nɔn 'ta "kaga, o pɛɛnɔn o "trɔɛn "tɔ Filipʋ wei lɛ 'kpa tɩglɩ, te o -cɛ -srɔn "wɩnun nɛn yaa dra bɛ -a -nan ye, 'lee 'wɩnun nɛn yaa ve bɛ, -a maan. 7-Yɛɛ cɩ 'nan, -yʋ -wlidɩnun nɛn o ya minnun -sru "bɛ o 'si o -sru -paandɩ -a, ɛn minnun nɛn o "tun "bo bɛ, 'lee minnun nɛn o -srandɩ "tra "bɛ, -cɛ 'si o man. 8-A -nan nɛn ci "nran -dan drɛ 'fla zɩɛ -a da.\n9Min -tʋ a 'fla 'bɔ zɩɛ -a da 'e 'cɛn waa laabo Simɔn. E fɛnun dra 'bui da. -Yee 'bui wɩnun drɛdɩ Samari 'nɔn 'plo 'fɔ, ɛn yaa ve 'e 'fli man 'nan 'e ya min -dan a. 10-E 'e 'sia 'nɛn "wɛnnɛn 'lee min ceje man, o pɛɛnɔn 'wɩnun nɛn Simɔn -a dra bɛ e o 'sianan, te waa ve 'nan: «Min 'labɛ, Bali nɛn, 'plɛblɛ -dan bɛ -nyrɛn.» 11-Yɛɛ cɩ 'nan, o pɛɛnɔn -a wei "siala 'wɩ 'a, kɔɔ e o 'plo 'fɔ 'yee 'bui wɩnun drɛdɩ -a, -a -nan 'mɔn. 12'Pian zɩ Filipʋ Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'wɩ 'vɩ, te e Zozi Crizi -le 'wɩ ve -wlɛ "bɛ, ɛn o yi -tɛra "da. Tɔɔn lɩmɔn 'lee 'klɔnmɔn pɛɛnɔn 'o -batize drɛ. 13Simɔn 'bɔ "nyian "e "yi -tɛra "da, ɛn waa -batize drɛ. Zɩ waa -batize drɛ bɛ, ya'a 'silɛ "nyian Filipʋ "srɔn "dɩ. -Cɛ -srɔn "wɩ 'lee 'lɛbo "fɔ wɩnun nɛn Simɔn -a -nan ye Filipʋ -lɔ bɛ, yaa 'plo 'fɔ.\n14Zɩ Zozi 'le 'pasianɔn nɛn o -fʋ Zeruzalɛm bɛ, waa 'man 'nan Samari 'nɔn yi -tɛra Bali wei da bɛ, ɛn o Piɛri 'lee Zan 'pa 'sia o va. 15Zɩ Piɛri 'lee Zan 'bɔla o va nun bɛ, ɛn o Bali trʋ 'ba -wlɛ 'nan -e 'o Bali lei 'saun yɩ. 16-Yɛɛ cɩ 'nan, min -tʋ 'ka tian Bali lei 'saun yɩlɛ o va dɩ, o 'o -batize drɛ 'e tɛdɛ Minsan Zozi 'tɔ da 'e "tun. 17-A -nan nɛn Piɛri 'lee Zan 'o 'pɛ 'pla o da, ɛn o Bali lei 'saun 'yɩ.\n18Simɔn -a 'yɩ 'nan, Zozi 'le 'pasianɔn 'o 'pɛ 'pla minnun da ɛn o Bali lei 'saun 'yɩ, -a -nan nɛn Simɔn "lala 'si, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: 19«'Ka "mɛɛn 'plɛblɛ 'nɔn "nyian, -e -te 'an 'pɛ 'pla min da bɛ, -a san 'e Bali lei 'saun yɩ.»\n20'Pian Piɛri "e -yrɛ 'nan: «'Yie "lala 'e 'kʋ 'yia 'tɛ nɛn ya'a 'driman dɩɛ -a va. Kɔɔ "yie 'ji "le o Bali -le 'plɛblɛ zɩɛ -a "lɔa "lala -a. 21'Yie 'wɩ 'tʋ 'ka 'wɩ zɩɛ -a -ji dɩ, ɛn 'i 'blɩnan 'ka 'nan dɩ, kɔɔ 'i 'wulo -ji wɩ 'ka tɩglɩ Bali 'lɛ dɩ. 22-Yee "wɛan 'i 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'i 'fli -nɔn Bali lɛ. 'I Minsan trʋ 'ba, 'dʋ -e 'e -kɔla 'wɩ 'wlidɩ "nɛn 'i 'wulo -ji bɛ -a fuidɩ -a. 23-Yɛɛ cɩ 'nan maan -tɔa 'nan i ya 'i fadɩ 'wɩ 'wlidɩ "nɔnnɔan -a, ɛn i ya 'wɩ 'wlidɩ "le nɔan -a.»\n24-A -nan nɛn Simɔn "e 'nan Piɛri 'lee Zan lɛ 'nan: «'Ka 'bɔ 'ka Minsan trʋ 'ba 'mɛn 'wɩ man -e 'wɩ nɛn kaa 'vɩ bɛ 'e vɩlɛ 'e bɔ 'an man dɩ.»\n25'Wɩnun nɛn Minsan Zozi -a 'vɩ 'lee 'wɩnun nɛn yaa drɛ Zan 'lee Piɛri yiɛ man bɛ, o Samari 'nɔn "le 'vɩ. Zɩ o cɛɛn -a vɩdɩ man bɛ, ɛn o 'li 'o da Zeruzalɛm. "Wɛɛ -ta -sia bɛ, o -tɔ Samari 'fla -mie da, te o Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn ve minnun lɛ.\nFilipʋ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'vɩ Etiopi min -tʋ lɛ\n26Minsan -le 'pasiazan -tʋ 'wɩ tin 'ba Filipʋ lɛ 'nan: «'I -kʋ 'trɛda "tre 'zia, -e 'i -si nɛn e "sia Zeruzalɛm -e 'e 'kʋ 'fla nɛn waa laabo Gaza bɛ -a 'sia. -A da 'bɛ cɩ flɩɩ.» 27Filipʋ wluan, ɛn e -kʋ. "Yɛɛ -kɔn -kʋnan -sia bɛ, ɛn e min -tʋ 'yɩ 'e 'lɛ. Min zɩɛ, Etiopi min nɛn, ɛn e ya 'e 'sadɩ. Etiopi lɩ Kandas nɛn mingɔnnɛn -a bɛ, -a yɩfɛ va nɛn 'e yiɛ -tɔa. E -ta Bali trʋ 'balɛ Zeruzalɛm, 28ɛn e "ta lia 'e da 'e fla. E ya 'e -nyrandɩ odro nɛn -sʋ -a -klanman bɛ -a -ji, te e Bali 'lewei vɩzan Ezai -le 'fluba 'ta ve.\n29Bali lei "e Filipʋ lɛ 'nan: «'I -pli odro 'labɛ -a man.»\n30Ɛn Filipʋ sɔɔnla odro zɩɛ -a -sru, te e Etiopi min -le 'fluba ta vɩdɩ maan. E ya -a ta vɩnan Bali 'lewei vɩzan Ezai -le 'fluba 'ji, ɛn Filipʋ "e -yrɛ 'nan: «'Fluba nɛn yia ta ve bɛ yia -ci maan?»\n31Etiopi min "e -yrɛ 'nan: «Te min 'ka 'a -kɔɔnlɛ 'mɛn dɩɛ, maan dra kɔ -e 'an -ci man?» Ɛn e Filipʋ laabʋ 'nan 'e -nyran 'e "srɔn odro -ji.\n32'Wɩ nɛn e cɩ -a ta vɩnan Ezai -le 'fluba 'ji bɛ -nyrɛn 'gʋ:\n«O -kʋ -a -tɛlɛ "le 'bla 'zʋ,\nɛn o -kʋ -a "le 'bla 'nɛn nɛn\no cɩ -a "cɛ "bʋnan ya'a 'we dɩɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\nYa'a 'wɩ 'tʋ 'silɛ "da "dɩ.\n33Wa'a 'silɛa fɛ -tʋ -a dɩ,\nɛn min -tʋ 'ka 'tɔlɛ -a -sru "dɩ.\n-Tɩɛ -kɔlaman -a kludanɔn 'le 'wɩ vɩdɩ -a?\nKɔɔ minnun 'bɛ -yee 'belidɩ 'le 'tɔ 'trɛda.»\n34Ɛn Etiopi min -a laabʋ Filipʋ -lɔ 'nan: «-Tɩ nɛn Bali 'lewei vɩzan -a ve 'gʋ? -A 'bɔ 'fli nɛn yaa ve, -baa min pee nɛn yaa ve?» 35-A -nan nɛn Filipʋ Zozi 'le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'sia -yrɛ, 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ zɩɛ -a da.\n36O ya -kʋnan 'o 'lɛ, ɛn o 'bɔ 'yi ba man, ɛn Etiopi min "e 'nan -yrɛ 'nan: «'Yi nɛn 'gʋ, -mɛ -maan yi'an -batize dra dɩ?» 37[-A -nan nɛn Filipʋ "e -yrɛ 'nan: «-Te i yi -tɛala "da 'i 'bli pɛɛnɔn 'a bɛ, -e 'wei -batize drɛ.» Ɛn Etiopi min "e 'nan: «Maan -tɔa 'nan Zozi Crizi a Bali -pɩ -a.»] 38Ɛn Etiopi min "e 'nan 'o odro -tɔ. -A -nan nɛn o "flinɔn sɔɔn 'yia, ɛn Filipʋ -a -batize drɛ. 39Zɩ o 'si 'yia bɛ, ɛn Minsan lei Filipʋ 'sia, -a -nan nɛn Etiopi min 'ka "nyian -a yɩlɛ dɩ. -A ci -fʋ 'e "nrandɩ, ɛn e -kʋ.\n40'Pian Filipʋ "e 'fli 'yɩ 'fla nɛn waa laabo Azo bɛ -a da, ɛn e Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'sia 'fla pɛɛnɔn nɛn e 'bɔ "man, ɛn e 'bɔla Sezare bɛ -a da.


?E nannan nga be wuli’n be o nin?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Acoli Afrikaans Amharique Anglais Ateso Attié Aukan Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Boulou Bété Chichewa Chitonga Créole Portugais Créole d’Haïti Damara Douala Edo Espagnol Français Ga Icibemba Igbo Indonésien Italien Jula Kiluba Kinyarwanda Kisonge Kwanyama Lhukonzo Lingala Luganda Luo Medumba Ngangela Nyungwe Nzema Oromo Portugais Rutooro Shona Sidama Swahili Tigrinya Tiv Twi Urhobo Venda Wawle Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba\n1, 2. ?Sran nga be wuli’n be su akunndan benin yɛ sran’m be bu-ɔ?\nSRAN ble mɛn’n nun’n, sran kpanngban kpa be waan be wu’n be o lɔ. Be nun sunman be bu i kɛ be nannan nga be wuli’n be o wunmiɛn’m be mɛn’n nun.\n2 Sran’m be lafi be nannan’m be wunmiɛn’m be su kpa. Afin be bu i ekun kɛ, sɛ be awlo’n taka kpa’n naan sɛ be ɲan be wun asiɛ’n su wa’n, ɔ fin be nannan’m be wunmiɛn mun. Sɛ be fie’m be yo ye’n, yɛ sɛ be wun jɔ be’n, annzɛ sɛ be fin ɲrɛnnɛn sa’m be nun fite’n, ɔ fin wunmiɛn sɔ mun mɔ be sasali be’n. Be bu i kɛ sɛ b’a nianman wunmiɛn’m be lika’n, sa yalɛ, annzɛ tukpacɛ, annzɛ kusu sika wun yalɛ dilɛ nin ɲrɛnnɛn sa’m be kwla tɔ be su.\n3. ?Wafa sɛ yɛ sran wie’m be sɔ be nannan’m be wunmiɛn mun-ɔn?\n3 Kɛ ɔ ko yo naan b’a kle kɛ be ɲin yi be nannan’m be wunmiɛn mun’n, naan be afiɛn w’a saciman ti’n, sran’m be yo ninnge wie’m be man be. Kɛ bé yó sɛ’n, mɔ bé trán bɔlɛ nun’n, ɔ nin kɛ bé tú sɛ’n, blɛ sɔ’m be nun yɛ be yi be aɲinyiɛ’n i nglo kpa-ɔ. Wunmiɛn’m be sɔlɛ’n i wafa wie o lɛ ekun. Yɛle kɛ, ka naan b’a nɔn nzan’n, sran wie’m be guɛ i ase be fa man be nannan’m be wunmiɛn mun. Wie kusu’n, kɛ be tɔn aliɛ’n, be kpɛ wie be sie i talie kun nun be man be.\n4. ?Sran sunman be bu i kɛ be nga be wuli’n, be o nin?\n4 Sran ble mɛn’n i nunfuɛ’m be nun sunman be bu i kɛ sran nga be wu’n, be le be sin like m’ɔ wuman-ɔn. Wie’m be kusu be waan kɛ sran’n i ɲin te o su’n, sɛ ɔ yoli sa kpa’n, ɔ́ kɔ́ ɲanmiɛn su. Sanngɛ sɛ ɔ yoli sa tɛ’n, ɔ́ wún ɲrɛnnɛn sin fɛtɛ’n nun. Sran ng’ɔ wuli’n i su akunndan nga sran sɔ’m be bu’n, i kunngba’n yɛ e nannan’m be bu-ɔ. Amun maan e sie i nzɔliɛ e nian: Kɛ be bo sran’m be sɛ zronali nun’n, annzɛ aladio nun’n, wie liɛ’n be se kɛ sran’n w’a “ɔ blɔlɔ” annzɛ w’a “ɔ i nannan’m be sin.” Ndɛ nga be kɛn i kɛ sran’n le i sin like kun’n, i su yɛ be akunndan’n kwlaa taka-ɔ. ?Sanngɛ wie’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n yɛle benin?\n?Ngue yɛle nguan ng’ɔ o sran nun’n?\n5, 6. (a) ?Wafa sɛ yɛ be yili Adam-ɔn? (b) ?Ngue yɛle nguan ng’ɔ o sran’m be nun’n?\n5 Biblu’n yiyi wafa nga klɔ sran Adam ɲannin nguan’n i nun weiin: Ɔ se kɛ: “Kpɛkuun Anannganman Nyanmiɛn fali fa naan w’a fa yi sran kun, yɛ ɔ fitali sran’n i bue’n nun yɛ sran’n deli wunmiɛn-ɔn, yɛ ɔ ɲannin nguan-an.” (Bo Bolɛ 2:7) Ndɛ nanndoliɛ ng’ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie su’n, yɛle kɛ Adam ɲannin nguan. W’a ɲanman i sin like kun m’ɔ kwla wuman-ɔn. Ɔ maan nguan kunngba ng’ɔ o sran nun’n i kunngba’n yɛ ɔ o nnɛn’m be nun-ɔn.—Akunndanfuɛ’n 3:19.\n6 Kɛ Biblu’n kán klɔ sran’m be ndɛ’n, ɔ se kɛ nguan m’ɔ o be nun’n, i ti yɛ be kwla yo ninnge mun-ɔn. (Zɔb 34:14, 15) E kwla fa nguan’n e sunnzun kolan’n mɔ maan vantilatɛli’n annzɛ aladio’n be nanti’n. Kolan’n i ngunmin, ɔ kwlá fitaman aunmuan annzɛ ɔ kwlá ijɔman. I kunngba’n yɛle nguan’n ng’ɔ o sran nun’n. Sɛ be ɲinma nin be sukpɔ annzɛ be ti nun miɛn’n be nunman lɛ’n, nguan’n i ngunmin kwlá yoman like fi.\n7. ?Kɛ nguan’n ko wie e nun’n, ngue sa yɛ ɔ ju-ɔ?\n7 Wunmiɛn lolɛ’n yɛ maan e le nguan-ɔn, sanngɛ nguan’n timan wunmiɛn lolɛ ngbɛn. Kɛ Biblu’n nun’n Akunndanfuɛ’n 3:19 se kɛ “like kunngba nga bɔ maan sran de wunmiɛn’n,” nguan’n i ndɛ yɛ ɔ kan-ɔn. Kɛ nguan sɔ’n nunman sran nun kun’n, nn w’a wu. I ti yɛ maan Biblu’n se kɛ: “Sɛ ɔ [Ɲanmiɛn] yi nguan ng’ɔ fa wlali ninnge’m be nun’n, wuun sran nin nnɛn’m be kwlakwla bé ká lɛ bé wú kpɛ kunngba, wuun sran’m bé sá be sin bé káci fa.”—Zɔb 34:14, 15.\n8. ?Jue Mun 146:4 waan, kɛ sran kun ko wu’n, ɔ yo sɛ?\n8 Biblu’n se ekun kɛ sɛ sran wu’n, nán i wunnɛn’n i ngunmin cɛ yɛ ɔ wu-ɔ. Jue Mun 146:4 se kɛ: ‘Be [...] ka nun [...] be sa be sin yo fa.’ Yɛle kɛ sran’n kaci fa ekun. Sanngɛ ɔ kan gua su kɛ: “Like kwlaa nga be sunnzunnin kɛ bé yó’n i kwlaa w’a ka lɛ w’a mlin cɛn kunngba sɔ’n nun.” Kɛ nga Akunndanfuɛ’n 12:7 fa kannin’n sa’n, “nguan ng’ɔ o i nun’n kusu ɔ sɛ i sin kɔ Nyanmiɛn b’ɔ fa mɛnnin i’n i wun lɔ.” Ndɛ ngalɛ’n i bo’n yɛle kɛ, saan Ɲanmiɛn kunngba cɛ yɛ ɔ kwla man sran’n i nguan ekun kɛ i nun m’ɔ yili Adam sa-ɔ.\n9. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn w’a manman sran-ɔn?\n9 I sɔ’n ti’n, kɛ nga Biblu’n fa kannin’n sa’n, kɛ sran’n ko ka nun’n, ɔ lemɛn i sin like kun m’ɔ o nguan nun-ɔn. Nguan yɛ Ɲanmiɛn mannin e-ɔ, w’a manman sran’n i sin like kun, mɔ sɛ ɔ wu’n, ɔ kwla yra e su annzɛ ɔ kwla wlanwlan e annzɛ ɔ kwla yo e abɔlɛ-ɔ.\n?Ngue yɛ be nga be wuli’n be kaci-ɔ?\n10. ?Like nga kɛ sran wu’n ɔ kaci’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\n10 ?Ngue yɛ sran ng’ɔ wu’n kaci-ɔ? Kɛ mɔ Zoova yɛ ɔ yili e’n ti’n, sɛ e wu’n, Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ si like nga e kaci’n niɔn. I Ndɛ’n kle kɛ sran ng’ɔ wu’n, ɔ leman nguan kun, ɔ timan sa kun, ɔ wunman ase kun, ɔ ijɔman kun, i kpa bɔbɔ’n, ɔ buman akunndan fi kun. Biblu’n waan:\n“Be nga b’a wu’n [...] be wun-man sa fi wlɛ.”—Akunndanfuɛ’n 9:5.\n“Be sran klolɛ o, be sran kpɔlɛ o, be kwla silɛ o, i kwlaa sɔ’n w’a wie.”—Akunndanfuɛ’n 9:6.\n“Kɛ á wá wu á kɔ́ lɔ lɛ’n, i junman dilɛ o, i sa nun yiyilɛ o, i sa silɛ o, i ngwlɛlɛ o, be wie fi nun-man lɔ [ndia’n nun] kun.”—Akunndanfuɛ’n 9:10.\n11. ?Kɛ Adam fɔnnin mmla’n, Zoova seli i sɛ?\n11 Amun bu e nannan klikli Adam i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, i su akunndan be nian. Kɛ Zoova yi Adam’n, ɔ fali “fa” yɛ ɔ fa yili i-ɔ. (Bo Bolɛ 2:7) Sɛ Adam fali Zoova i mmla’n su’n, nn ɔ ɲannin anannganman nguan nin aunjuɛ asiɛ’n su. Sanngɛ, kɛ mɔ Adam w’a faman Zoova i mmla’n su ti’n, like ng’ɔ juli i su’n, yɛle wie’n. ?Kɛ Adam wuli’n, ninfan yɛ ɔ ɔli-ɔ? Ɲanmiɛn seli i kɛ: ‘Á wá sá ɔ sin á káci fa ekun, afin fa yɛ n fa yili wɔ-ɔ. A ti fa yɛ a wa sá ɔ sin á káci fa ekun.’—Bo Bolɛ 3:19.\n12. ?Kɛ Adam wuli’n, ɔ ɔli nin?\n12 ?I nun mɔ Zoova nin a faman fa nin a yiman Adam’n, ninfan yɛ Adam o-ɔ? Adam bɔbɔ ba’n nunman lika wie fi. Ɔ maan Zoova seli Adam kɛ ɔ́ ‘wá sɛ i sin kaci fa ekun.’ I bo’n yɛle kɛ Adam wá yó kɛ i nun m’ɔ nin a baman nguan nun’n, m’ɔ ti fa’n sa. Adam w’a kaciman aolia nun sran. W’a kaciman wunmiɛn. W’a ɔman ɲanmiɛn su annzɛ sin dan kun nun. Ɔ yoli kɛ i nun m’ɔ nin a baman nguan nun’n sa, ɔ wuli.\n13. ?Kɛ klɔ sran nin nnɛn’m be wu’n, be kaci ngue?\n13 ?Kɛ sran kwlaa wu’n, kɛ ɔ yo kɛ nga sa? Ɛɛn, kɛ ɔ yo sɔ-ɔ. Biblu’n se kɛ: “[Sran’m be agualiɛ’n nin nnɛn’m be liɛ’n], ngbaciɛ nun-man be afiɛn. Ndutre yɛ be fa yili like kwlaa-a, yɛ ninnge kwlaa be sa be sin asiɛ wun.”—Akunndanfuɛ’n 3:19, 20.\n14. ?Sran nga be wuli’n, be liɛ’n w’a wie mlɔnmlɔn?\n14 Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn ɔ́ wá cɛ́n sran nga be wuli’n, be nguan naan be tran asiɛ m’ɔ́ wá káci mɛn klanman’n i su. (Zan 5:28, 29; Sa Nga Be Yoli’n 24:15) I sɔ blɛ liɛ’n te o e ɲrun lɔ. Kɛ é sé yɛ’n, sran nga be wuli’n, be su lafi. (Zan 11:11-14) Ɔ fataman kɛ e sro be naan e sɔ be, afin be kwlá ukaman e yɛ be kwlá yoman e sa tɛ.\n15, 16. ?Ngue yɛ Satan yo naan sran’m b’a bu i kɛ be wu be o lɔ sakpa-ɔ?\n15 Ato ndɛ nga w’a tru mɛn’n nun kɛ be wu be o lɔ’n, ɔ fin mmusu’m be si Satan. Kɛ ɔ ko yo naan sran’m b’a fa ato ndɛ sɔ’n su’n, Satan nin i mmusu’m be yo maan sran’m be bu i kɛ wunmiɛn mun yɛ be fa tukpacɛ nin sa yalɛ kwlaa be yi i sran’m be su-ɔ. Nanwlɛ, ɲrɛnnɛn wie’m be fin mmusu mun. Sanngɛ nán sa yalɛ ngba yɛ ɔ fin be-ɔ. Sanngɛ kusu’n, e kwlá seman kɛ be nga be wuli’n, m’ɔ ti kɛ be su lafi sa’n, be yɛ be fa sa yalɛ yi e su-ɔ.\n16 Mmusu’m be yo ninnge wie mun ekun naan sran’m be se kɛ be nga be wuli’n be su ndɛ nga Biblu’n kan’n ti ato. Be fa gblɛ be yo maan sran’m be bu i kɛ be wunnin be nga be wuli mun annzɛ be nin be ijɔli. Mmusu’m be fa aolia nun like wunlɛ, ɔ nin laliɛ cɛnlɛ, nin wunnzue yilɛ annzɛ ninnge wie mun ekun, yɛ be fa yo i sɔ like liɛ’n niɔn. Sanngɛ nn nán be nga be wuli’n yɛ sran’m be wunnin be-ɔ. Mmusu mun yɛ be yi be wun nglo kɛ sran nga be wuli’n sa. Mmusu mun yɛ sran sɔ’m be wunnin be-ɔ nán be nga be wuli’n mun-ɔn. I sɔ’n ti yɛ maan Zoova bu wunnzue yifuɛ mun nin fuɛn kannganfuɛ’m be fɔ’n niɔn.—Mmla’n 18:10-12; Zakari 10:2.\nBe nga be wuli’n, be kwlá ukaman e\nAfuɛ akpi kun ya ngwlan afuɛ ablangwlan (1990) nun’n, sran ble mɛn’n nun’n, klɔ kpɛnngbɛn kun sacili. Bian sɔ’n le bla nnun, ɔ nin ba kpanngban kpa. Ɔ kplannin junman diwlɛ lika nɲɔn. Ɔ maan ɔ ɲɛnnin i wun kpa.\nKɛ klɔ kpɛnngbɛn sɔ’n sacili’n, ninnge kwlaa nga be lafi su kɛ sɛ be yo-ɔ, ɔ ti bian i wunmiɛn’n, i manmanlɛ’n, i osufuɛ’m be niannin nun be yoli. I yi’m be klali sɛ tannin, be yili ngwlɛ, be cili nglɛmun, b’a wunnzinman. Kɛ be sieli bian’n, angbeti’m be sunnin yɛ be yili ngwlɛ lele lemɔcuɛ kun. I sin’n, be tuli sɛ’n kɛ nga be fa yo i titi be klɔ lɔ’n sa. I fuɛ’m be kwlaa be yiali, be dili aliɛ kpa, be nɔnnin nzan yɛ be sili able.\nNanwlɛ, sɛ ɔ ti kɛ klɔ kpɛnngbɛn sɔ’n kwla sasa i fuɛ mun’n annzɛ ɔ kwla yra be su’n, nn ɔ yoli i sɔ. Sanngɛ w’a kwlá yoman sɔ. I junman diwlɛ lika ng’ɔ kplannin be’n be wa tɔli. Aja ninnge’m be cɛlɛ’n su’n, utre wa tɔli i osufuɛ’m be afiɛn, ɔ maan sran kun fɛli i atin liɛ ɔli. Sran nga be tran klɔ kpɛnngbɛn sɔ’n i awlo dan’n nun laa’n, be siman be nuan. Sanngɛ sran nga be wa kali awlo nun’n siɛn’n, be juman lika fi kun.\nBe nga be wuli’n be kwlá yoman e sa tɛ\nAnango’m be klɔ kun su’n, sran kun sacili naan b’a sie i. I sin m’ɔ́ lá nun kan’n, i angbeti’n jran su cinnjin kɛ laliɛ nun’n, i wun’n bali i mɔntri’n i falɛ. Ɔ maan, ɔ fali mɔntri’n ko wlɛli i ase i wun’n i ndia’n i nvɛnwun lɛ.\nBe flɛ gbanflɛn kun kɛ Dunikan. Ɔ ko tuli mɔntri’n i bo nvialiɛ nun, kpɛkun ɔ wlɛli i afuɛ kpanngban kpa naan mɔntri’n w’a saci. Like fi w’a yomɛn i. ?Kɛ awiefuɛ’n kɔ́ lele ndia’n su lɔ, m’ɔ́ kó tú mɔntri’n i bo nvialiɛ nun’n, m’ɔ́ wlá’n, sɛ sran ng’ɔ wuli’n kwla yo sran nga be ɲin te o su’n be like’n, nn w’a yomɛn i like yaya kpa?\nKuku nun: ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ be nga be wuli’n be kwlá yoman e like fi-ɔ?\n?Be wu be o lɔ? ?E awlɛn su sran nga be wuli’n, e su wunman be kun mlɔnmlɔn?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 13\n1 -A -nan nɛn an -wi -tʋ 'yɩ, te e ya bɔlanan jemie -va. -Wi zɩɛ -a 'bei a -fu, ɛn -a -wulo a 'sɔravli. Ɛn -siga kle "a 'e wʋdɩ -a 'bei pɛɛnɔn man. Ɛn "nyian bɛ 'tɔnun nɛn e ya Bali sɛɛ wʋdɩ -a bɛ, e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ -a -wulonun 'bɔ man. 2 E ya "le 'nan kɔanɛn 'le 'wɩ 'zʋ. -A cɛinnun a -dandan, ɛn -a srɔɛn a 'e trʋdɩ. Ɛn -a 'le a "le -jra 'le 'zʋ. -Mlɛngan 'yee 'plɛblɛ 'nɔn -wi zɩɛ -yrɛ, ɛn e 'yee mingɔnnɛn pɛin 'bɔla -yrɛ 'nan 'e mingɔnnɛn -blɩ "da. 3 -Wi 'bɔ zɩɛ -a -wulo -tʋ tuo 'plɛblɛ, 'pian -a mlɔn "a 'e 'nyandɩ, -a "pa 'ji "tun "nɛn -nan. 'Wɩ zɩɛ e 'trɛdanɔn pɛɛnɔn 'lɛbo "fɔ, -yee "wɛan o sɔɔnla -a -sru. 4 -A -nan nɛn o pɛɛnɔn 'o "po sɔɔn -mlɛngan zɩɛ -a wlu, ɛn waa 'bɔ, kɔɔ -yɛɛ 'plɛblɛ 'nɔn -wi lɛ. Ɛn o pɛɛnɔn 'o "po sɔɔn "nyian -wi 'bɔ 'wlu, ɛn waa 'bɔ -a vɩdɩ -a 'nan: «Min -tʋ 'ka 'kɔlaman -e 'e 'fli -kɔɔn -wi 'gʋɛ -a man dɩ. Ɛn min -tʋ 'ka 'kɔlaman -a 'klɩdɩ -a dɩ.»\n5 -Si a e 'lɛ 'sʋdɩ -wi zɩɛ -yrɛ -e 'e 'fli 'sia -dandan, ɛn "nyian -e 'e 'wɩ Bali man -wlidɩ. -Si a 'e 'nɔndɩ -yrɛ mlɛn -fuba sinjɛn 'wlɛ "fli (42) 'wlu. 6 -Yee "wɛan nɛn e Bali "srɔndɩ 'sia. E wɩɩ Bali man -wlidɩ, ɛn e wɩɩ fɛnan nɛn Bali -nyɛanla bɛ -a man -wlidɩ, ɛn e wɩɩ minnun nɛn o -nyɛanla laji bɛ o man -wlidɩ. 7 Ɛn -si a 'e 'lɛ 'sʋdɩ "nyian -wi zɩɛ -yrɛ -e 'e Bali -le minnun 'klɩ -kuli -a. Ɛn "nyian -si a 'e 'nɔndɩ -yrɛ -e 'e mingɔnnɛn -blɩ 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'jinɔn da. 8 -Yee "wɛan nɛn 'trɛdanɔn pɛɛnɔn 'o "po sɔɔn "wlu ɛn waa 'bɔ. 'Pian Bali -le minnun 'ka "o "drɛlɛ dɩ. Kɔɔ Bali o 'tɔ 'crɛn -tɛ min 'beli 'fluba 'ji 'vaa ɛn Bali 'trɛ drɛ. 'Fluba zɩɛ Bali -le 'bla nɛn waa 'nɔn 'sraga -a bɛ, e ya -yee vɛ -a.\n9 Min nɛn 'wɩ man "trɔɛn "cɩ -a -wulo -man bɛ, -a san 'e "trɔɛn "tɔ 'wɩ nɛn an "ta -a ve 'gʋɛ -yrɛ! 10 Min nɛn Bali -a 'pla 'nan 'e 'pʋ 'kɔn 'blɩ bɛ, e -pʋ 'kɔn 'ble. Ɛn min nɛn Bali -a 'pla 'nan 'e 'ka -kuli 'tan sɛn "nɛn "bɛ, waa -tɛa -kuli 'tan sɛn -a. -Yee "wɛan nɛn e ya "le Bali -le minnun -pɔan 'e 'sɔ. Te -wee yi -tɛradɩ Bali da 'le 'e 'tɔ dɩ!\nSatan -wi pee 'pa 'sia 'trɛda\n11 "Bɛ -sru ɛn an -wi pee 'yɩ, te e ya bɔlanan 'trɛ 'ji. -Wi zɩɛ -a 'bei a "fli, ɛn o ya "wɛnwɛnnɔn "le 'bla 'nɛn 'bei 'le 'wɩ 'zʋ. 'Pian -a wei min -tɛa "klan -a "le -mlɛngan wei -le 'wɩ 'zʋ. 12 -Wi tɛdɛ nɛn -a -wulo -tʋ tuo 'plɛblɛ, ɛn -a mlɔn 'bɔ 'nyan bɛ, e 'yee 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'nɔn -wi "flizan zɩɛ -yrɛ. -A -nan nɛn e -tɔ 'trɛdanɔn pɛɛnɔn man -sa -a, 'nan 'o "po -sɔɔn -wi tɛdɛ wlu -e 'o bɔ. 13 E 'lɛbo "fɔ wɩnun -dandan drɛ, e 'tɛ 'si laji minnun pɛɛnɔn yiɛ man, ɛn yaa -sran 'trɛda. 14 'Lɛbo "fɔ wɩnun nɛn -wi tɛdɛ -a -si -nɔn -yrɛ 'nan 'e drɛ bɛ, -a 'bɔ 'a nɛn e kɔla 'trɛdanɔn 'ci srɛdɩ -a. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, -wi nɛn waa tuo sɛn -a ɛn ya'a 'kalɛ dɩɛ, 'o -a min yiba "nyaan. 15 Ɛn -wi tɛdɛ -a -si -nɔn -yrɛ "nyian 'nan, 'e 'belidɩ -nɔn min yiba 'bɔ lɛ. Zɩ yaa drɛ bɛ, ɛn min yiba 'bɔ 'wɩdɩ 'sia. Ɛn minnun nɛn wa'a 'o "po -sɔɔnlɛa "wlu -e 'o bɔ dɩɛ, min yiba 'bɔ o tɛɛ. 16 Yaa drɛ ɛn min -tʋdʋ pɛɛnɔn plɔ 'pla 'o 'pɛ "yi "man, -te 'bɛ "cɛɛ dɩɛ waa 'pla 'o nyrɛnbɔn da. -E 'e 'sia min -dan man, 'lee min nɛn e 'ka -dan dɩɛ -a man, 'lee fɛzan man, 'lee 'yalɛ -tɛzan man, 'lee min nɛn e ya nɔan -a bɛ -a man, 'lee min nɛn e 'ka nɔan -a dɩɛ -a man, o pɛɛnɔn plɔ zɩɛ -a 'pla 'o man 'tredre.\n17 Min oo min nɛn plɔ zɩɛ e ya "man "bɛ, -a san -kɔlaman fɛnun 'lɔdɩ -a, ɛn -a san -kɔlaman fɛnun -tandɩ -a. 'Pian min nɛn plɔ 'ka "man "dɩɛ, ya'a 'kɔlaman -e "e "drɛ dɩ. -Wi 'bɔ 'tɔ nɛn waa 'pla 'o man. -Te 'bɛ "cɛɛ dɩɛ, waa 'tɔ 'bɔ 'fluba 'wlɛ -tʋdʋ -tɛ 'e cin da, ɛn waa crɛn -tɛ 'o man. Kɔɔ -a 'tɔ 'crɛn 'fluba 'wlɛ 'tʋ "we fɛ "nrɔndɩ -a, ɛn -a -tʋ "we fɛ "nrɔndɩ -a.\n18 'Wɩ 'tɔdɩ -a nɛn min -kɔlaman 'wɩ zɩɛ -a -ci mandɩ -a. -Yee "wɛan min nɛn e 'wɩ -tɔa "bɛ, 'e -wi zɩɛ -a 'tɔ 'crɛn 'fluba 'wlɛ -tʋdʋ -tɛ 'e cin da, -e 'e -tɔ. E -tiala min 'tɔ 'le vɛ -a. Ɛn -a "nɛn "nɛn 'gʋ, e ya -yaa 'shɛɛdʋ -fuba 'shɛɛdʋ 'wlɛ 'shɛɛdʋ (666).


Nde nga n kan kléé amun'n ti, amuan yô kpa.\nN swran kpa mun, man é klô é wun, afin swran klôle'n, fin Nyanmien. Swran kwlaa ng'o klô swran'n, o ti Nyanmien wa, ye o si Nyanmien.\nÉ lie'n, é klô Nyanmien, afin o dun mmua klôli é.\nKlôle so'n, nanh é ye é klôô Nyanmieon, i ye o klôli yéo, nan wa sunmen i Wa kunngba'n ke o fe i wun yi é ti te.\n1 Corinthefue 16:14\nLiké kwlaa nga amunh yôh'n, anh bu amun wiéngu akunndan.\nN Si, n klô ke bé nga a fa bé maan min'n lika nga n wô lo'n, bé tran lo wié nan bé wun nyrun nga wo man n le'n, afin a klô min i sin nan w'a yi men'n.\nSe an klô amun wiéngu'n, i so'n nun ye swran'n kwlaa béh sih ke an ti n sonnzonfueo.\n1 Corinthefue 13:1-3\n Kannze man n kan anien wafawafa nin ange'm bé lie'n bobo, se n klô'a swran'n, wuun n ti ke aaba b'o te gléingléin'n sa, nin aaba nde b'o te gblaungblaun'n sa. Man n yô Nyanmien nuan idyofue, man n si sa nga Nyanmien fiee swran'm bé nyrun'n i ngba, ye man n wun sa'n kwlaa wle, ye se n lafi Nyanmien su kpa bobo b'o man n kwla sé ôka'm bé ke bé tu bé bô wo'n, sannge se n klô'a swran'n, wuun man yô'a liké fi. Man n fa n sa nun ninngé'n kwlaa n fa ta yalefue mun, ye n fa m bobo nannan su nan n nyan su dunman, se n klô'a swran'n, o yô'a sa fi yé ma'an min.\nNanh man swran fi kale tran amun su, san amun wiéngu klôle ye o yô ke kale sa ye o tran amun suo. Afin swran ng'o klô i wiéngu'n, wuun wa wié mmla'n kwlaa su fa.\n1 Corinthefue 13:2\nMan n yô Nyanmien nuan idyofue, man n si sa nga Nyanmien fiee swran'm bé nyrun'n i ngba, ye man n wun sa'n kwlaa wle, ye se n lafi Nyanmien su kpa bobo b'o man n kwla sé ôka'm bé ke bé tu bé bô wo'n, sannge se n klô'a swran'n, wuun man yô'a liké fi.\n2 Corinthefue 6:14\nNanh amun nin bé nga bé lafi'a Christ su, bo amun nzuen'n seman'n, an san nun. ?Nzu anuanse ye swran kpa nin swran te'n bé dio? ?Wia'n nin aôsin'n bé kwla tran lika wle?\nI so'n ti ye «i su b'o lafi'n ti, o bulii swran kpa nion.»\nSa nglô yile 22:19\nYe se swran wié kpe fluwa nga b'o klé sa ng'o wa dyu'n i nun nde'n wié yi'n, Nyanmien man i lie su tra'an waka b'o man nguan'n, nin Nyanmien klo bo bé nde ô fluwa nga nun'n nun wié.


Biblu’n nun ndɛ: Zakɔbu su to i ti Aran lɔ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si sran nga Zakɔbu nin be su ijɔ lɛ’n? Kɛ Zakɔbu ɔli lele’n, yɛ ɔ nin be yiali nun gbo kun wun lɛ ɔ. Be su kankan be bua mun yɛ Zakɔbu usali be kɛ: ‘?Amun fin e sɛ?’\nBe waan: ‘E fin Aran.’\nZakɔbu usali be kɛ: ‘?Amun si Laban?’\nBe waan: ‘Ɛɛn, e si i. Nian, i wa Rasɛli bɔbɔ yɛ ɔ nin i nnɛn’m bé bá lɔ lɛ ɔ.’ ?Desɛn’n su lɛ’n, amun wun Rasɛli m’ɔ nin i bua’m bé bá lɔ’n?\nKɛ Zakɔbu wunnin i nin i niaan bian Laban wa bla Rasɛli nin i si i nnɛn mun’n, ɔ ɔli ko kondoli gbo’n su yɛbuɛ’n naan nnɛn’m b’a kwla nɔn nzue. Yɛ Zakɔbu tɔli Rasɛli nun naan w’a yi i wun nglo w’a kle i. Rasɛli i wun bliblili i kpa naan w’a wanndi w’a ko kan kle i si Laban.\nZakɔbu i sikelɛ m’ɔ sikeli Laban i awlo lɔ’n ti, ɔ yoli Laban fɛ kpa. Kpɛkun kɛ Zakɔbu seli kɛ ɔ klo kɛ ɔ́ já Rasɛli’n, ɔ yoli Laban fɛ ekun. Sanngɛ ɔ seli Zakɔbu kɛ ɔ di Rasɛli i ti junman afuɛ nso. Kɛ mɔɔ Zakɔbu klo Rasɛli dan’n ti, ɔ dili junman sɔ’n. ?Sanngɛ bla’n i jalɛ cɛn’n nun’n, amun si sa nga ɔ juli’n?\nLaban fɛli i wa bla kpɛnngbɛn’n Lea fa sieli i Rasɛli i osu mannin Zakɔbu. Kɛ Zakɔbu kplinnin su kɛ ɔ́ dí junman afuɛ nso ekun mán Laban ti’n, Laban kusu fali Rasɛli fa mɛnnin i kɛ ɔ jɛ i. Blɛ sɔ nun’n Ɲanmiɛn buman sran nga be ja bla kpanngban’n be fɔ. Sanngɛ siɛn’n, Biblu’n se kɛ bla kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ yasua kun jɛ i ɔ.\nBo Bolɛ 29:1-30.\n?Wan yɛle talua nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n? ?Yɛ ngue yɛ Zakɔbu yoli mɛnnin i ɔ?\n?Ngue yɛ Zakɔbu waan ɔ́ yó naan w’a ja Rasɛli ɔ?\n?Kɛ Zakɔbu i Rasɛli jalɛ cɛn’n juli’n, ngue yɛ Laban yoli ɔ?\n?Ngue yɛ Zakɔbu kplinnin su kɛ ɔ́ yó naan w’a kwla ja Rasɛli ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 29:1-30 nun.\n?Kannzɛ bɔbɔ Laban lakali Zakɔbu’n, sanngɛ wafa sɛ yɛ Zakɔbu kleli Laban kɛ ɔ ti sran kpa ɔ? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ i sɔ’n kle e ɔ? (Bob. 25:27; 29:26-28; Mat. 5:37)\n?Wafa sɛ yɛ Zakɔbu i ajalɛ’n kle ngbaciɛ nga ɔ o klolɛ kpa’n nin klolɛ nga ɔ bo be fia’n be afiɛn ɔn? (Bob. 29:18, 20, 30; Fɛf. 8:6)\n?Wan mun yɛle bla nnan nga be yoli Zakɔbu i awlobo nunfuɛ’n, mɔ i sin’n ɔ nin be wuli ba mun’n? (Bob. 29:23, 24, 28, 29)


Maan e ɲin yi kpɛnngbɛn mun | Ɲanmiɛn klo e\n“An bu sran’m be kwlaa be sran.”—1 PIƐR 2:17.\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti kekle kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn? (b) ?Kosan benin yɛ é wá tɛ́ be su ɔ?\n?KƐ BE se bakan kun kɛ ɔ yo like ng’ɔ timɛn i klun su’n, amun a sie i ɲrun’n i nzɔliɛ le? Kɛ a niɛn i ɲrun sa’n, a si kɛ like sɔ’n timɛn i klun su. Sanngɛ kɛ ɔ ti i si annzɛ i nin i nɛn’n, ɔ si i klun lɔ kɛ ɔ fata kɛ i ɲin yi be. I kpa bɔbɔ’n, i waan ɔ yoman like nga be seli i kɛ ɔ yo’n. Sanngɛ mianlɛ ti yɛ ɔ su yo ɔ. Sunnzun ase sɔ’n kle sa ng’ɔ ju e kwlaa e su’n.\n2 Ɔ timan pɔpɔ kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun. ?Ɔ ju wie’n, ɔ ti kekle man ɔ kɛ ɔ ɲin yi be nga be nian ɔ su’n? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nán ɔ ngunmin yɛ ɔ ti sɔ man wɔ ɔ. Blɛ nga e o nun yɛ’n ti’n, kpɛnngbɛn’m be ɲin yilɛ’n timan like cinnjin kun. Biblu’n se kɛ maan e ɲin yi be nga be di kpɛnngbɛn e su’n. (Nyanndra Mun 24:21) Sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n, ɔ fata kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun. I sɔ’n ti’n, e kwla usa e wun kosan nga mun. ?Ngue ti yɛ ɔ kwla yo kekle kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn? ?Ngue ti yɛ Zoova waan e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ́ úka e naan y’a yo sɔ ɔ? ?Sa benin nun yɛ e ɲin yí kpɛnngbɛn mun ɔn?\n?NGUE TI YƐ AƝINYIƐ’N KWLA YO KEKLE Ɔ?\n3, 4. ?Wafa sɛ yɛ sa tɛ’n nin fɔ’n boli i bo ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ fɔ’n m’ɔ o e nun’n ti yɛ ɔ ti kekle man e kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn?\n3 Like nɲɔn nga ti yɛ ɔ kwla yo kekle kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun’n yɛ. I klikli’n, yɛle kɛ fɔ’n o e nun. I nɲɔn su’n, yɛle kɛ fɔ’n o be kusu be nun wie. Nán andɛ sa yɛ fɔ’n nin sa tɛ’n be wluli klɔ sran’n nun ɔn. Ɔ fin i nun mɔ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su Edɛni fie nun lɔ’n. Ɔ maan, ɲin kekle yolɛ’n i sinma yɛle sa tɛ’n. I sɔ’n ti yɛ andɛ kusu kpɛnngbɛn’m be wun jasolɛ’n o e nzuɛn’n nun’n niɔn.—Bo Bolɛ 2:15-17; 3:1-7; Jue Mun 51:7; Rɔmfuɛ Mun 5:12.\n4 Fɔ m’ɔ o e nun ti’n, tutre’n nin ɲin kekle’n be ti e nun sunman e nzuɛn. Sanngɛ nn, be wun ase kanlɛ’n yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yi i nglo titi ɔ. Kannzɛ bɔbɔ e boli Ɲanmiɛn sulɛ bo w’a cɛ’n, sanngɛ wie liɛ’n ɲin kekle yolɛ nin tutre’n be te kle e yalɛ. Maan e fa Kɔre i su ndɛ’n e nian. Kɔre nin Izraɛlifuɛ’m be suli Zoova klanman afuɛ kpanngban kpa. Be wunnin be ɲrun kpa wie kusu. Sanngɛ ɔ wa juli blɛ kun’n, Kɔre waan be mɛn i sasu tra laa liɛ’n. Ɔ maan i ɲinfu ɔ yoli maan sran wie’m be jasoli Moizi mɔ blɛ sɔ nun’n, sran fi tomɛn i be wun ase kanlɛ nun’n, i wun. (Kalɛ 12:3; 16:1-3) Oziasi kusu i ndɛ liɛ’n o lɛ wie. I tutre’n ti’n, ɔ wluli Zoova i sua’n nun kpɛkun i bɔbɔ ko rali ansans. Sanngɛ nn junman sɔ’n ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be liɛ. (2 Be Nyoliɛ 26:16-21) Kɛ mɔ be jasoli ninnge nga be siesieli be’n, be wun ti’n, sa tɛ ɲannin be. Maan e kwlaa e fa be ndɛ’n, e fa tu e wun fɔ. Tutre mɔ maan aɲinyiɛ’n ti kekle’n, maan e jrɛn i ɲrun kpa.\n5. ?Ngue ti yɛ sran mɔ fɔ o be nun mɔ be le kwlalɛ’n, be sieman sran mun kɛ ɔ nin i fata’n sa ɔ?\n5 Be nga be di kpɛnngbɛn’n, fɔ’n m’ɔ o be nun ti’n, be yoli maan sran’m be kusu be ɲin kwlá yiman be kpa sa. Afin kpɛnngbɛn wie’m be klun yo wi kpa. Be tintin sran’m be su annzɛ be kle be wiengu’m be ɲrɛnnɛn. Kɛ e nian mɛn’n nun sa mun’n, e wun kɛ be nga sielɛ’n o be sa nun’n, be kle be wiengu’m be ɲrɛnnɛn. (Kanngan Akunndanfuɛ’n 8:9 nun.) I wie yɛle Saili liɛ’n. I nun mɔ Zoova fɛ́ i kɛ ɔ yo famiɛn’n, nn ɔ ti sran kpa. Ɔ ti wun ase kanfuɛ. Sanngɛ ɔ wa tɔli tutre’n nin kwla silɛ’n nun. Ɔ maan ɔ wa kleli Davidi m’ɔ ti sran kpa’n, i ɲrɛnnɛn kpa. (1 Samiɛl 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11) Izraɛli famiɛn nga be ti kpa’n, be nun kun yɛle Davidi. Sanngɛ ɔ wa fɛli i kwlalɛ’n fa yoli sa tɛ. Yɛle kɛ ɔ deli Iri m’ɔ ti Ɛtifuɛ’n i yi’n. Bian’n m’ɔ siman sa sɔ’n nun. Sanngɛ Davidi maan be kunnin i alɛ’n nun. (2 Samiɛl 11:1-17) Fɔ’n ti’n, be nga sielɛ’n o be sa nun’n, be kwlá sieman sran mun kɛ ɔ nin i fata’n sa. Yɛ sɛ be ɲin yiman Zoova i ninnge siesielɛ’n, be sielɛ’n i tɛ liɛ’n be kanman. Wafa nga Katoliki’m be kpɛnngbɛn nga be flɛ be Papu’n, be yoli maan be kleli sran’m be ɲrɛnnɛn lika’n nun’n, bian kun m’ɔ ti Angle’m be kpɛnngbɛn kun’n, ɔ yiyili nun. Ɔ seli kɛ: “Kwlalɛ’n saci be. Ɔ maan, sɛ kwlalɛ ng’ɔ o sran kun sa nun’n, ɔ tratra su’n saan sran sɔ’n sáci.” Y’a wun kɛ mɛn’n nun sa’m be kle kɛ, kɛ sran’m be sie be wiengu’n, be kle be ɲrɛnnɛn. Sanngɛ kosan kun yɛ. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn?\n?NGUE TI YƐ Ɔ FATA KƐ E ƝIN YI BE Ɔ?\n6, 7. (a) ?Ngue yɛ Zoova mɔ e klo i’n ti’n, e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ e yo sɔ ɔ? (b) ?Kɛ be se kɛ sran lo i wun’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo ɔ?\n6 E klo Ɲanmiɛn nin sran ti ɔ. Kpɛkun e klo e bɔbɔ e wun. Kɛ mɔ e klo Zoova tra like kwlaa’n ti’n, e kunndɛ kɛ é yó naan i klun jɔ. (Kanngan Nyanndra Mun 27:11 nin Mark 12:29, 30 be nun.) Kɛ Edɛni fie’n nun lɔ klɔ sran klikli’m be jasoli Zoova wun’n, sran’m be nun sunman be wa suli Satan su yɛ be kpaloli Zoova i Sielɛ liɛ’n. Kɛ ɔ fin lɛ’n, atin mɔ Zoova le i sie nglo nin asiɛ’n, i su akplowa wa tɔli. E liɛ’n, ɔ yo e fɛ kɛ e suan Zoova i sielɛ’n i bo. E tu e klun e kan ndɛ ng’ɔ o Sa Nglo Yilɛ 4:11 nun’n wie. E liɛ’n, ɔ ti weiin kɛ sran kunngba ng’ɔ fata kɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n yɛle Zoova! E suan Zoova i sielɛ’n i bo. Ɔ maan, e nanti i mmla’m be su cɛn kwlaa.\n7 I sɔ aɲinyiɛ liɛ’n, yɛle kɛ like kwlaa nga Ɲanmiɛn se e kɛ e yo’n yɛ e yo ɔ. E tu e klun e nanti Zoova i ndɛ’m be su, afin e klo i. Sanngɛ ɔ ju wie’n, aɲinyiɛ’n kwla yo kekle man e. Sɛ ɔ yo sɔ’n, ndɛ tre nga i su fitilɛ’n nun’n, bakan nga e kɛnnin i ndɛ’n, maan e bu su akunndan. Maan e lo e wun. Nán e wla fi su kɛ Ɲanmiɛn klun sa yolɛ’n nun’n, kannzɛ bɔbɔ ɔ yoli kekle mannin Zezi’n, sanngɛ ɔ loli i wun mɛnnin i Si’n. Zezi seli i Si kɛ: “Nán yo nga n klo kɛ ɔ yo su’n, sanngɛ yo nga a klo kɛ ɔ yo i su’n.”—Lik 22:42.\n8. (a) ?Andɛ kɛ be kan kɛ e lo e wun man Zoova naan ɔ sie e’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ Zoova bu i sɔ liɛ’n sɛ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a sɔ afɔtuɛ nin fɔ nga be tu e’n nun ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i “ Be man wɔ afɔtuɛ ɔ, fa ɔ su sie su. Lo ɔ wun maan be kle wɔ ngwlɛlɛ” i nun.)\n8 Andɛ’n, Zoova nin e ijɔman trele sa. Ɔ sin i Ndɛ’n, ɔ nin i janunfuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n, be lika. I sɔ’n ti’n, sɛ e ɲin yi be nga Zoova sieli be’n, annzɛ ɔ kplin su kɛ be di be kpɛnngbɛn junman’n e su’n, nn ɔ ti kɛ y’a lo e wun y’a man Zoova kɛ ɔ sie e sa. Sɛ e yo ɲin kekle be su’n, yɛle kɛ sɛ be nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun be man e afɔtuɛ annzɛ be tu e fɔ naan e faman su’n, nn Zoova bɔbɔ yɛ y’a wɔ i safle ɔ. I nun mɔ Izraɛlifuɛ’m be ijɔli Moizi’n, mɔ be jasoli i wun’n, Zoova waan i bɔbɔ wun yɛ be yoli ninnge sɔ mun ɔn.—Kalɛ 14:26, 27.\n9. ?Ngue ti yɛ klolɛ mɔ e klo e wiengu mun ti’n, e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn? An fa sunnzun ase kun be yiyi nun.\n9 Like kun ekun mɔ i ti yɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun’n, yɛle kɛ e klo e wiengu mun. ?Ngue ti yɛ e se sɔ ɔ? Maan e fa sunnzun ase kun. Sɛ e ti sonja sa naan e waan é kwlá annzɛ bɔbɔ sɛ sonja’m be kwlaa be waan bé fín nun bé fíte’n, ɔ fata kɛ be tinuntinun be di junman likawlɛ. Ɔ fata kɛ be ɲin yi ninnge nga be siesieli’n, ɔ nin be kpɛnngbɛn nga be siesieli be’n mun. Afin sɛ ninnge nga be siesieli’n, e nianman su’n, sa tɛ kwla ɲan e wiengu sonja’m be kwlaa. Andɛ’n, klɔ sran’m be sonja’m be kle sran’m be ɲrɛnnɛn kpa asiɛ’n su wa. Sanngɛ Zoova i sonja’m be liɛ’n, sa kpa ngunmin yɛ be yo ɔ. Biblu’n kan Zoova ndɛ kɛ “Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n.” Ɔ kɛn i sɔ kpɛ ya tra su. (1 Samiɛl 1:3) Zoova sie anzi kpanngban kpa mɔ be le wunmiɛn’n. Wie liɛ’n, Zoova fa i sufuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n fa sunnzun sonja mun. (Jue Mun 68:12; Ezekiɛl 37:1-10) Klɔ sran nga Zoova maan be sie e’n, sɛ Klistfuɛ kun jaso be wun’n, i sɔ’n kwla fa ɲrɛnnɛn yi i wiengu Klistfuɛ’m be su. Asa kusu’n, sɛ Klistfuɛ kun ɲin yiman asɔnun kpɛnngbɛn mun’n, ɔ kwla yo kekle man aniaan nga be o lɛ’n be wie. (1 Korɛntfuɛ Mun 12:14, 25, 26) Sɛ ba kun ɲin yimɛn i si nin i nin’n, awlobo wunmuan’n fɛ. Ɔ maan, e wiengu’n i klolɛ’n ti’n, e suan aɲinyiɛ’n yɛ e yo sran m’ɔ nin i wiengu’m be nuan sɛ be di junman likawlɛ ɔ.\n10, 11. ?Ngue ti yɛ e bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, ɔ fata kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun ɔn?\n10 E bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, ɔ fata kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun. Blɛ sunman nun’n, kɛ Zoova se e kɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun’n, mmlusuɛ nga sɛ e yo sɔ é ɲɛ́n i’n, ɔ kan kle e. I wie yɛle bakanngan’m be liɛ’n. Ɔ seli be kɛ sɛ be bu be si nin be nin sran’n, be nguan ɲanman’n yó tɛnndɛn yɛ be wun wá jɔ́ be fɔuun. (Mmla’n 5:16; Efɛzfuɛ Mun 6:2, 3) Ɔ se e kɛ e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun, naan Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, y’a mlinman. (Ebre Mun 13:7, 17) Zoova se e kusu kɛ e bɔbɔ e wun sasalɛ ti’n, maan e ɲin yi awa.—Rɔmfuɛ Mun 13:4.\n11 Kɛ e wun like nga ti yɛ Zoova se e kɛ e ɲin yi sran’n, i sɔ’n uka e naan e ɲin w’a yi kpɛnngbɛn mun. ?Nɛ́n i ɔ? Siɛn’n maan e nian lika nsan nga be nun’n, e ɲin kwla yi kpɛnngbɛn mun’n.\nAWLOBO’N NUN AƝINYIƐ LIƐ’N\n12. ?Junman benin yɛ Zoova fa mannin siɛ mun awlobo’n nun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ yasua’n kwla di i sɔ junman’n niɔn?\n12 Zoova bɔbɔ yɛ ɔ takali awlobo’n niɔn. Zoova kloman sa sukusuku. Ɔ maan ɔ siesieli junman ng’ɔ fata kɛ sran kun di i awlo’n nun naan awlobo’n w’a yo kpa’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:33) Siɛ mɔ be yɛ be ti yasua’n, ɔ sieli be kɛ be sie awlobo’n. Ɔ fata kɛ yasua’n i ɲin yi Zezi Klist m’ɔ ti i siefuɛ’n. Ɔ maan, ɔ fata kɛ yasua’n yo kɛ nga Zezi fa sieli asɔnun’n sa. (Efɛzfuɛ Mun 5:23) I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ awlobo’n i sielɛ nun’n, yasua’n yi i sa. Sanngɛ ɔ fata kɛ ɔ miɛn i ɲin kpa sie awlobo’n. Kusu ɔ fataman kɛ yasua’n sie awlobo’n i wue kekle su. Sanngɛ maan ɔ sie i klolɛ su nin wɛtɛɛ su nin klun ufue su. Nán maan yasua’n i wla fi su kɛ i sielɛ sɔ’n, ɔ le tiwa. I liɛ’n traman Zoova liɛ’n.\nSiɛ nga be ti Klistfuɛ’n, be nian wafa nga Klist sie asɔnun’n su\n13. ?Wafa sɛ yɛ bla’n kwla di i awlobo nun junman liɛ’n naan Zoova i klun w’a jɔ ɔ?\n13 Niɛn mun mɔ yɛle bla mun’n, be uka be wun mun. Ɔ maan, bla’m be sie awlobo’n wie. Afin Biblu’n kan “fɔ nga ɔ nin tu wɔ’n,” i ndɛ. (Nyanndra Mun 1:8) Sanngɛ bla’n i sielɛ liɛ’n traman yasua’n i liɛ’n. Klistfuɛ bla’n, i ɲin yi awlobo kpɛnngbɛn junman nga i wun di’n. Yɛle kɛ ɔ ukɛ i wun’n naan w’a kwla di i kpɛnngbɛn junman sɔ’n. Ɔ yomɛn i wun’n i finfin. Ɔ faman gblɛ lakaman i wun’n naan ɔ yo i klun sa. Annzɛ ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ trɛ́n i wun su. Sanngɛ ɔ suɛn i bo yɛ ɔ nin i be di junman likawlɛ. Sɛ ajalɛ nga i wun’n fali’n yomɛn i fɛ’n, ɔ kɛn i klun ndɛ aɲinyiɛ su. Sanngɛ ɔ lo i wun. Ɔ maan, ɔ nian i wun’n i ajalɛ’n su. Sɛ aniaan bla’n i wun’n timan Klistfuɛ’n, ninnge wie’m be yolɛ’n kwla yo kekle mɛn i. Sanngɛ ɔ fata kɛ i ɲin yi i wun’n. Atrɛkpa’n, bian’n kwla fa ajalɛ kɛ ɔ́ sú Zoova.—Kanngan 1 Piɛr 3:1 nun.\n14. ?Wafa sɛ yɛ ba’m be kwla yo naan be si nin be nin, ɔ nin Zoova be klun w’a jɔ ɔ?\n14 Sɛ ba’m be ɲin yi be si nin be nin’n, Zoova i klun jɔ. I sɔ’n kusu man siɛ nin niɛn’m be kɔmin su yɛ ɔ jɔ be klun wie. (Nyanndra Mun 10:1) Ba nga be si annzɛ be nin ngunmin yɛ ɔ ta be’n, ɔ fata kɛ be ɲin yi be wie. Afin, be si kɛ be si annzɛ be nin sɔ’n, i kunngba yɛ ɔ ta be ɔ, naan ɔ fata kɛ be suɛn i bo kpa. Awlobo nga be nun’n, sran kun di i junman liɛ nga Ɲanmiɛn fa mɛnnin i’n, aklunjuɛ nin alaje dan tran nun. I sɔ’n yo maan Ɲanmiɛn Zoova mɔ awlobo’n fin i’n, i ɲrun ba ɲan.—Efɛzfuɛ Mun 3:14, 15.\nASƆNUN’N NUN AƝINYIƐ LIƐ’N\n15. (a) ?Wafa sɛ yɛ asɔnun’n nun e kle kɛ e ɲin yi ninnge nga Zoova siesieli’n niɔn? (b) ?Mmla benin mun yɛ be kwla uka e naan e ɲin w’a yi be nga be ti e su kpɛnngbɛn’n niɔn? (An nian kuku nga be flɛ i “ Maan amun Ɲin yi amun kpɛnngbɛn mun” i nun.)\n15 Zoova sieli i Wa’n kɛ ɔ sie Klistfuɛ asɔnun’n. (Kolɔsfuɛ Mun 1:13) Zezi kusu sieli “sran kpa nanwlɛfuɛ m’ɔ si ngwlɛlɛ’n” i kɛ ninnge ng’ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n be ɲan be naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a sɛ’n, ɔ fa man be. (Matie 24:45-47) “Sran kpa nanwlɛfuɛ” yɛle e Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ mun. Kɛ nga be fa yoli i Klistfuɛ klikli’m be blɛ su sa’n, andɛ kusu’n e anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ mun yɛ be kle asɔnun kpɛnngbɛn’m be ajalɛ kpɛkun be man be afɔtuɛ ɔ. Be kwla man be afɔtuɛ sɔ’n i trele. Annzɛ be kwla sin akpasua sunianfuɛ nin nvlenvle’m be sunianfuɛ mɔ be sieli be’n, be lika. Ɔ maan, sɛ e tinuntinun e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun’n, nn Zoova yɛ e ɲin yi i ɔ.—Kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:12 nin Ebre Mun 13:17 be nun.\n16. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan be sie asɔnun kpɛnngbɛn mun ɔn?\n16 Asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be kusu fɔ’n o be nun wie. Be kwla fɔn kɛ e sa. Sanngɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti ‘sran mɔ be mannin be like kɛ be yo ɔ.’ Be uka asɔnunfuɛ mun naan be nin Zoova be afiɛn’n sɛ titi. (Efɛzfuɛ Mun 4:8) Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ sie asɔnun kpɛnngbɛn mun ɔn. (Sa Nga Be Yoli’n 20:28) ?Wafa sɛ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n mɔ Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ maan be klɛli’n, ɔ kan nzuɛn wie’m be ndɛ. Ɔ fata kɛ sran nga bé síe i asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ yi nzuɛn sɔ’m be nglo. (1 Timote 3:1-7, 12; Tit 1:5-9) Asa kusu’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian naan sɛ aniaan kun kwla di asɔnun kpɛnngbɛn junman o. Kɛ bé yó sɔ’n, be srɛ Ɲanmiɛn tankaan kpa naan ɔ fɛ i wawɛ’n kle be atin.\n17. ?Ɲanmiɛn i junman’n i dilɛ nun’n, ngue ti yɛ ɔ ju wie’n ɔ fata kɛ Klistfuɛ bla’m be kata be ti ɔ?\n17 Asɔnun’n nun’n, ɔ ju wie’n, asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m b’a sɔnman. Ɔ maan, be sa yiaman junman’n i ngba. Ɔ kwla yo jasin fɛ’n bolɛ aɲia’n i siesielɛ. I lɛ nun’n, aniaan bian uflɛ mɔ b’a yo i batɛmu’n, ɔ kwla di i sɔ junman’n. Sɛ be ɲɛnmɛn i sɔfuɛ’n, aniaan bla kun mɔ i sa w’a tɔ junman nun’n, ɔ kwla di i sɔ junman’n. Sanngɛ, sɛ junman nga aniaan bian’m be di i titi awlo lɔ annzɛ asɔnun’n nun’n, yɛ ɔ fata kɛ aniaan bla kun di’n, maan ɔ kɛtɛ i ti. * (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3-10) Sɛ bla’m be kata be ti’n, b’a sokpaman. Sanngɛ kɛ be yo sɔ’n, be yi i nglo kɛ i awlobo’n nun o, annzɛ asɔnun’n nun o, be nga Zoova sieli be kpɛnngbɛn’n, be ɲin yi be.\nMAAN E ƝIN YI FAMIƐN MUN\n18, 19. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla yiyi mmla ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 13:1-7 nun’n, i nun ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi e siefuɛ mun ɔn?\n18 Klistfuɛ kpa’m be tu be klun be nanti mmla ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 13:1-7 nun’n, i su. (Kanngan nun.) Kɛ amún kánngan nun bé kɔ́’n, amún wá wún i wlɛ kɛ “kpɛnngbɛn” nga be kan be ndɛ’n yɛle mɛn siefuɛ mun. Sɛ Zoova kplin su kɛ e siefuɛ sɔ’m be tran lɛ’n, ɔ fin junman cinnjin kpa mɔ be di be man e’n. Yɛle kɛ be yɛ maan lika’n timan sukusuku dan ɔn. Be yɛ maan e ɲan ninnge wie mun ɔn. Sɛ e nian mmla nga awa kpɛ be’n su e nanti’n, ɔ ti kɛ nn e ɲin yi i sa. E lapo liɛ ng’ɔ fata kɛ e su’n, maan e su. Sɛ fluwa wie yɛ awa waan e yo’n, maan e yo. Sɛ e bɔbɔ’n, annzɛ e awlobofuɛ mun annzɛ e junman nga e di’n, annzɛ e asiɛ annzɛ like nga e le i’n, yɛ mmla wie kɛn i’n, maan e nian su e nanti. Sanngɛ sɛ e siefuɛ’m be se e kɛ e fɔn Ɲanmiɛn i mmla’n, nán e kplin be su. Maan e yo kɛ nga akoto’m be yoli i laa’n sa. Be seli kɛ: “Sɛ e nyin yi Nyanmiɛn tra sran mun’n, ɔ ti kpa tra kɛ e nyin yi sran’n.”—Sa Nga Be Yoli’n 5:28, 29; an nian kuku nga be flɛ i “ ?Wan yɛ ɔ fata kɛ min ɲin yi i ɔ?” i nun.\n?WAN YƐ Ɔ FATA KƐ MIN ƝIN YI I Ɔ?\nMmla: ‘Zoova yɛ ɔ di e jɔlɛ mun ɔn. Zoova yɛ ɔ siesie mmla’n man e ɔ. Zoova yɛ ɔ ti e famiɛn ɔn.’—Ezai 33:22-23.\n?Sɛ be se min kɛ n fɔn Zoova i mmla’n, ngue yɛ ń yó ɔ?—Matie 22:37-39; 26:52; Zan 18:36.\n?Sɛ be mian min kɛ n yaci Zoova i ndɛ’m be su falɛ’n, ngue yɛ ń yó ɔ?—Sa Nga Be Yoli’n 5:27-29; Ebre Mun 10:24, 25.\n?Ngue yɛ ɔ kwla uka min naan min ɲin w’a yi be nga be di kpɛnngbɛn mun ɔn?—Rɔmfuɛ Mun 13:1-4; 1 Korɛntfuɛ Mun 11:3; Efɛzfuɛ Mun 6:1-3.\n19 E aeliɛ’n kusu kwla kle kɛ e ɲin yi e siefuɛ mun. Blɛ sunman nun’n, ɔ fata kɛ e wɔ awa ɲrun. Akoto Pɔlu kusu yoli sɔ wie. Yɛle kɛ ɔ ɔli famiɛn Erɔdu Aglipa nin Fɛstisi m’ɔ ti siefuɛ kun’n be ɲrun. Sran sɔ’m be nzuɛn’n ti tɛ. Sanngɛ aɲinyiɛ su yɛ Pɔlu kannin i ndɛ’n kleli be ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 26:2, 25) Maan e yo kɛ Pɔlu sa. Sɛ sran’n le kwlalɛ dan o, sɛ e lika’n nun polisie wie o, maan e ɲin yi i. Suklu lɔ’n, ɔ fata kɛ Klistfuɛ gbanflɛn nin talua’m be mian be ɲin naan be ɲin yi be like klefuɛ nin be kwlaa nga be di junman be suklu’m be nun’n. Nán be nga be bu e Ɲanmiɛn sulɛ’n i like’n, be ngunmin yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi be ɔ. E mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, be nga be tanndan e ɲrun bɔbɔ’n, ɔ fata kɛ e ɲin yi be wie. Ɔ maan, ɔ fata kɛ be nga be timan Zoova Lalofuɛ’n be sie i nzɔliɛ kɛ e ɲin yi sran.—Kanngan Rɔmfuɛ Mun 12:17, 18 nun; 1 Piɛr 3:15.\n20, 21. ?Sɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun’n, i su mmlusuɛ’n yɛle benin?\n20 Aɲinyiɛ’n nun’n, nán maan e yo awɛn. Akoto Piɛli seli kɛ: “An bu sran’m be kwlaa be sran.” (1 Piɛr 2:17) Nán e wla fi kɛ andɛ’n, sran’m be ɲin yiman like fi. Ɔ maan, sɛ sran kun wun kɛ amun ɲin yi i sakpa’n, atrɛkpa’n i sɔ’n kwla kɛn i awlɛn’n. I sɔ yolɛ’n ti like kun m’ɔ kle kɛ e nanti Zezi i ndɛ ng’ɔ o yɛ’n su ɔ. Ɔ seli kɛ: “An yo kɛ kannin sa sran’m be nyrun, maan be wun amun nyoliɛ kpa’n naan be manman amun Si b’ɔ o nyanmiɛn su lɔ’n.”—Matie 5:16.\n21 Mɛn saciwa nga nun’n, Ɲanmiɛn ninnge mɔ be kpaja kɛ kannin sa’n, be cuɛn be nga be awlɛn ti kpa’n. Ɔ maan, sɛ e ɲin yi kpɛnngbɛn mun awlobo’n nun’n, ɔ nin asɔnun’n nun naan e ɲin yi famiɛn mun’n, atrɛkpa’n i sɔ’n kwla yo maan sran wie’m be nanti lika kpajawa nun kɛ e sa. Nanwlɛ e ɲrun lɔ like fɛ yɛle i sɔ’n! Sɛ bɔbɔ w’a yoman sɔ’n, sanngɛ e liɛ’n e lafi su kɛ e ɲin m’ɔ yi sran ti’n, Ɲanmiɛn Zoova i klun jɔ. Yɛ ɔ uka e naan y’a yo like nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n. ?Ngue like yɛ ɔ kwla yo dan tra ngalɛ’n niɔn?\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Ndɛ’m be bo tulɛ lika nga be flɛ i “?Blɛ benin nun yɛ ɔ fata kɛ bla’m be kata be ti ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?” yiyi ajalɛ wie mɔ be nun’n, e kwla nanti mmla sɔ’n su’n, be nun.\n‘BE MAN WƆ AFƆTUƐ Ɔ, FA Ɔ SU SIE SU. LO Ɔ WUN MAAN BE KLE WƆ NGWLƐLƐ’\nSatan i akunndan tɛ’n mɔ yɛle ɲin kekle yolɛ’n nin ndɛnngan kpɛlɛ’n, b’a tru mɛn’n nun. Ɔ maan Biblu’n kan Satan i ndɛ kɛ i yɛ ‘ɔ wlawla sran nga be ɲin yiman Ɲanmiɛn’n niɔn.’ (Efɛzfuɛ Mun 2:2) Like nga w’a ju su andɛ’n, yɛle kɛ sran’m be kunndɛman kɛ sran kun sie be kaan sa. Ng’ɔ ti tɛ’n, yɛle kɛ be klunklo like yolɛ akunndan’n w’a sa Klistfuɛ wie mun. I wie yɛle sa sukusuku yolɛ’n annzɛ be ɲin su yiyilɛ m’ɔ yi nzaje sa nglo’n. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be tu be klun be man e be su afɔtuɛ. Sanngɛ Klistfuɛ wie’m be faman su. Wie liɛ bɔbɔ’n, afɔtuɛ’n lo be ngasi. Ɔ fata kɛ e tinuntinun e nanti Nyanndra Mun 19:20 su. I waan: “Be man wɔ afɔtuɛ ɔ, fa ɔ su sie su. Lo ɔ wun maan be kle wɔ ngwlɛlɛ, i liɛ’n cɛn wie á fá sí ɔ ngwlɛlɛ liɛ.”\n?Ngue yɛ ɔ kwla uka e ɔ? Like nsan mɔ i ti yɛ sran’m be nantiman afɔtuɛ’m be su’n, e fa e ɲin e sie be su e nian. Yɛ be su ndɛ nga Biblu’n kan’n, maan e sie be nzɔliɛ.\nAtrɛkpa’n, e kwla bu i kɛ afɔtuɛ nga be mannin e’n, ɔ nin sa ng’ɔ tɔli e su’n be sansan be wun. Annzɛ e kwla bu i kɛ sran ng’ɔ mannin afɔtuɛ’n, ɔ wunman sa wunmuan’n i wlɛ. Ɔ maan e kwla se kɛ: “Afɔtuɛ ngalɛ’n nɛ́n i manlɛ su ɔ.” Kɛ be man e afɔtuɛ’n, i klikli nun’n, e bu i aɔwi ndɛ. (Ebre Mun 12:5) ?Fɔ m’ɔ o e nun’n ti’n ɔ fataman kɛ wie liɛ’n e kaci e bɔbɔ e akunndan bulɛ wafa’n? (Nyanndra Mun 19:3) ?Kɛ e bɔbɔ e niɛn i sa siin’n, afɔtuɛ sɔ’n, nɛ́n i manlɛ su ɔ? Sɛ ɔ ti su’n maan e fa su. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Like nga be kle wɔ’n, tra nun kpa, nán yaci nun. Fa sie, afin i yɛ ɔ ti ɔ nguan nyanman’n niɔn.”—Nyanndra Mun 4:13.\nWie liɛ kusu’n, e se kɛ: “Afɔtuɛ ngalɛ’n nán min liɛ’n su ɔ.” Sakpa, wafa ng’ɔ fata kɛ be man e afɔtuɛ’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n mɛn i wun ajalɛ wie mun. (Galasifuɛ Mun 6:1) Sanngɛ Biblu’n kusu waan: “Sran’m be kwlaa be yoli sa tɛ, ɔ maan anyrunnyan nga Nyanmiɛn waan ɔ́ mán be’n, ɔ to fuannin be.” (Rɔmfuɛ Mun 3:23) Ɔ maan sɛ wafa nga bé mán e afɔtuɛ’n yó kpa’n, nn sran ng’ɔ man e afɔtuɛ’n fɔ’n nunmɛn i nun. (Zak 3:2) Be nga Zoova sieli be kɛ be man e afɔtuɛ’n fɔ o be nun. I sɔ’n ti’n, nán wafa nga be man e afɔtuɛ’n i su yɛ é jrán ɔn. Sanngɛ akunndan ng’ɔ o afɔtuɛ’n nun’n yɛ e ɲin tran su ɔ. I sin’n, e bu su akunndan yɛ e srɛ Ɲanmiɛn naan e nian su e nanti.\nWie liɛ’n e waan: “Nán sran ng’ɔ fata kɛ ɔ man min afɔtuɛ’n yɛle nga!” Sɛ e bu i kɛ sran ng’ɔ man e afɔtuɛ’n yo sa tɛ naan i ti’n ɔ fataman kɛ ɔ man e afɔtuɛ’n, maan e bu ndɛ nga y’a dun mmua kan be lɛ’n be akunndan. Asa kusu’n, e kwla bu i kɛ be wuli e w’a cɛ, annzɛ y’a cɛ asɔnun’n nun annzɛ kusu junman nga e di i asɔnun’n nun ti dan ti’n, ɔ fataman kɛ be man e afɔtuɛ. Sɛ i sɔ akunndan yɛ e bu’n, maan e kaci i. Laa Izraɛli lɔ’n, famiɛn’n i junman ng’ɔ di’n ti dan kpa. Sanngɛ sɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin nvle’n nun sran uflɛ kwlaa mɛn i afɔtuɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ fa su. (2 Samiɛl 12:1-13; 2 Be Nyoliɛ 26:16-20) Andɛ kusu’n, Zoova i anuannzɛ’n siesieli sran mɔ fɔ o be nun’n kɛ be man e afɔtuɛ. Klistfuɛ nga b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, be sɔ afɔtuɛ sɔ’m be nun yɛ be nanti be su. Sɛ e di junman dan anuannzɛ’n nun annzɛ kusu Ɲanmiɛn sulɛ’n nun y’a wɔ e ɲrun y’a tra be nga mun’n, maan e bɔbɔ’n e wun i wlɛ kɛ, ɔ fata kɛ e kle ajalɛ kpa. Ɔ maan, sɛ be man e afɔtuɛ’n, maan e yo wɛtɛɛfuɛ yɛ e kan e wun ase naan e sɔ nun klanman e nanti su.—1 Timote 3:2, 3; Tit 3:2.\nNanwlɛ, ɔ fata kɛ be man e kwlaa e afɔtuɛ. Ɔ maan, e ta nda kɛ é sɔ́ afɔtuɛ’m be nun yɛ é nánti su. Kusu like sɔ m’ɔ sasa e nguan’n mɔ Zoova fa mannin e’n ti’n, maan e tu e klun e lɛ i ase. Afɔtuɛ nga be man e’n, be kle kɛ Zoova klo e sakpa. I ti’n, maan e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n.—Ebre Mun 12:6-11.\n‘MAAN AMUN ƝIN YI AMUN KPƐNNGBƐN MUN’\nLaa Izraɛli lɔ’n, blɛ kun nun’n, ɔ fata kɛ be uka Moizi naan ɔ sie nvle’n. Afin, sran miliɔn kpanngban nga be su kpɛ aawlɛ flɛnnɛn’n, i kunngba kwlá nianman be su. ?Ngue yɛ ɔ yoli ɔ? Biblu’n waan: “Ɔ kpali Izraɛlifuɛ’m be nun sran nga be lɛ nyrun mun’n, naan w’a sie wie mun sran akpi su kpɛn, wie mun sran ya su kpɛn, wie mun sran ablenun su kpɛn, yɛ wie mun sran blu su kpɛn.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 18:25.\nAndɛ kusu’n, ajalɛ kunngba’n yɛ anuannzɛ’n fɛ i asɔnun’m be lika ɔ. I sɔ’n ti yɛ ɔ le asɔnun’n nun akpasua’m be sunianfuɛ’n niɔn. I sɔ’n ti yɛ asɔnun’m be nun’n, ɔ le asɔnun kpɛnngbɛn mun ɔn. I sɔ’n kusu ti yɛ asɔnun akpasua’m be le akpasua sunianfuɛ’n niɔn. Yɛ nvle kun su sa’n, be le Betɛli sunianfuɛ mun mɔ be nian nvle sɔ’n nun Zoova i Lalofuɛ’m be su ɔ. Kɛ mɔ anuannzɛ’n siesieli ninnge mun kɛ ngalɛ’n sa’n ti’n, aniaan kwlaa nga be sieli i kɛ bua sunianfuɛ sa naan ɔ nian Zoova i bua fa’n su’n, ɔ kwla di i junman’n i kpa. Aniaan sɔ mun’n, Zoova nin Klist be ja su yɛ bé wá kán be junman’n i nun ndɛ ɔ.—Sa Nga Be Yoli’n 20:28.\nKɛ mɔ be siesieli asɔnun’n i sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e kwlaa e ɲin yi ninnge sɔ mun naan e bu be nga be mannin be junman kɛ be di’n, be sran. Nán e yo kɛ Diotrɛfu sa. Afin, i liɛ’n, be nga be di kpɛnngbɛn junman blɛ sɔ’n nun’n, i ɲin w’a yiman be. (3 Zan 9, 10) Sanngɛ maan e fa akoto Pɔlu i ndɛ yɛ’n su: “Maan amun nyin yi amun kpɛnngbɛn mun, an bu be sran. Be nian amun su titi, afin bé wá kán be junman’n i su ndɛ’n klé Nyanmiɛn. An yo sa nga bɔ maan be klun jɔ́ be junman’n su’n. Sɛ amun’an yomɛn i sɔ bɔ be oto’n, ɔ maan be su kwlá ukaman amun.” (Ebre Mun 13:17) Aniaan wie mun’n, sɛ afɔtuɛ nga be man be’n, ɔ ti be klun su’n, be nanti su. Sanngɛ sɛ ɔ timan be klun su’n, annzɛ sɛ be wunman like nga ti yɛ be mannin be afɔtuɛ’n i wlɛ’n, be buman ndɛ nga be kan’n, i like fi. Nán e wla fi su kɛ, kɛ be se kɛ be bu sran’n i sran’n, yɛle kɛ ndɛ nga sran’n kan’n, sɛ bɔbɔ ɔ timan e klun su’n, sanngɛ e nian su e yo. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e kwlaa e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Min ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun, yɛ n bu be sran?’\nSakpa, ajalɛ nga be kwla fa be naan asɔnun’n nun ninnge siesielɛ’n w’a yoman sukusuku’n, Biblu’n w’a kanman be ndɛ sa tɛɛn w’a guɛmɛn i lɔ. Sanngɛ Biblu’n waan: “An yo i kwlaa i nuan su sɛsɛsɛ, nán maan ɔ yo sukusuku.” (1 Korɛntfuɛ Mun 14:40) Afɔtuɛ sɔ’n i su yɛ e Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n fa ɔ. Yɛle kɛ ɔ fa ajalɛ wie mun man asɔnun mun, naan be yo ninnge mun sɛsɛ asɔnun’m be nun. Asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be kusu be di be junman liɛ ng’ɔ fata kɛ be di’n. Yɛle kɛ be ɲin yi ajalɛ sɔ mun yɛ be nian be su be nanti. Kɛ be yo sɔ’n, be yi i nglo kɛ be “ti wɛtɛfuɛ,” naan be nga be nian be su’n, be ‘nin be kwla koko yalɛ.’ (Zak 3:17) Ɔ maan, ɔ wie asɔnun’n nun akpasua’m be nun o, ɔ wie asɔnun kwlaa nin akpasua kwlaa nun o, Ɲanmiɛn ra be ngba be su. Yɛle kɛ aniaan’m be kwlaa be bo sɛ, be ti sran wunmuan. Yɛ i sɔ’n man Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti Ɲanmiɛn m’ɔ di aklunjuɛ’n i kɔmin su.—1 Korɛntfuɛ Mun 14:33; Jue Mun 104:31.\nPɔlu i ndɛ ng’ɔ o Ebre Mun 13:17 nun’n, ɔ se e kusu kɛ ɲin kekle yolɛ’n ti tɛ kpa. Ɔ kwla yo maan be nga be ti kpɛnngbɛn’n, kɛ bé dí be junman’n “be oto.” Ɲanmiɛn junman nin aniaan’m be ukalɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɔ ti cenjele like. Sanngɛ i sɔ’n kwla kaci trɔ. Yɛle kɛ sɛ aniaan nga be mannin be junman asɔnun’n nun’n, e nin be e nuan sɛman naan e yo ɲin kekle be su’n, be junman’n káci trɔ be su. I sɔ’n kwla yo tɛ kpa man ‘e.’ Yɛle kɛ ɔ kwla yo tɛ kpa man asɔnun wunmuan’n. Sanngɛ sran nga i ɲin yiman ninnge nga Ɲanmiɛn siesieli be’n, sa tɛ kpa uflɛ kwla tɔ i su. Yɛle kɛ sran ng’ɔ yo i wun dandan ngboko mɔ i ɲin yiman ninnge mun’n, ɔ nin Zoova be afiɛn’n kwla saci. (Jue Mun 138:6) Maan e kwlaa e mian e ɲin kpa naan e yo aɲinyiɛfuɛ titi yɛ e bu kpɛnngbɛn’m be sran.\nSie ɔ su tie afɔtuɛ’n naan w’a yo ngwlɛlɛfuɛ


Se o ti'a ke amun nnyon'n amun bô a yô kun ke amunh fah ble kaan ke amun nin Nyanmien amunh kôkôh yale'n, nanh an kpe amun wun ainngba. Se ble so'n kô sin'n, anh kan bô nun, se wa yô'a so'n, o tyenman nan amun awlen bo an kwla traman'n ti, Satan (*f6*) a nyan amun.\nLé kun ke béh kpeh sre nun bo béh yôh asonun'n, Nyanmien Wawe'n séé bé ke: Anh fa Barnabas nin Saul man min, man bé di dyunman nga ti ye n flee bé'n.\nLé motyue kwlaa n tyi nglemun kpe nnyon, ye liké kwlaa nga n nyen'n, n yi i blusu. (*f16*)\n Ke bé kpe sre nun bo bé nin Nyanmien kôkô yale wiéli'n, bé fa bé sa fuaa bé su, nan ba man bé atin ke bé wo. O man Nyanmien Wawe'n fa bé oo Séleucie, bé fa mméli le bé oo Chypre.\n lo ye mmusu'm bé si Satan kô lekelekelii tyen ba ablanan nion, wa di'a liké. Ke o dii tyen ba ablanan so'n, awé kunniin. Ye mmusu'm bé si Satan séé i ke: Se o waan a ti Nyanmien Wa sakpa'n, sé yebue nga mon o katyi alie. Ye Jésus sé i ke: Bé klelii ke: «Nanh alie kunngba ye o man swran nguaan.»\n Jésus bu nyanndra kun kléé bé ke bé nin Nyanmien bé kôkô yale titi, nanh man bé yatyi. O sé ke: Dyole difue kun ô klo kun su, o srô'a Nyanmien, o bu'a swran fi swran. Bla kun kusu bo i wun wuli'n, o ô klo so'n su, o ko dyole difue so'n i sin tititi, o sé i ke o dyren i sin o di nde b'o ô o nin i kpofue'n bé afien'n. O tye kpa o kpli'an su, sannge lé kun lie'n, o buu i akunndan o sé ke: Kannze n srô'a Nyanmien, m bu'a swran swran'n, sannge yale bo bla so'n klé min'n ti, m ma dyren i sin di i dyole so'n, se man yô'e so'n, o su yatyi'a n yale kléle'n. Ye é Min'n sé bé ékun ke: Anh nian nde nga dyole difue b'o ti'a kpa'n o kannion. ?Ye bé nga Nyanmien kpaa bé bo bé sun flee kongue nin wia nun'n, o su dyra'an bé sin di'a bé nde'n? ?Oh sisih i bô nan wa di bé dyole'n? Tyetye, oh dyranh bé sin di bé dyole so'n ndende kpa. ?Sannge ke m bo n katyii Swran'n m ba'n, nh wunh swran bo bé lafi n su asie'n su wa? O bu nyanndra nga ékun kléé bé bo bé bu bé wun swran kpa, bo bé yô swran wié'm bé finfin'n. O sé ke, swran nnyon bé oo Nyanmien sua dan'n nun ke bé kô kôkô yale klé Nyanmien, kun ti Pharisifue (*f4*), ye kun ti guabô sika défue. Pharisifue'n dyran nglô o kan ke i bobo ti'n klé Nyanmien, o sé ke: Nyanmien Kpli, kwla ô, afin n lie'n, n ti'a ke swran nga'm bé sa, bo bé dé swran liké wué kéklé su, bé di'a nanwle, bé kunnde bla bé yi bô nin bian bé wun bô'n bé lie'n sa, ye n ti'a ke guabô sika défue ng'o dyin ye'n sa. Lé motyue kwlaa n tyi nglemun kpe nnyon, ye liké kwlaa nga n nyen'n, n yi i blusu. (*f16*)


Pɔlu i niaan bla’n i wa’n yoli yakpafuɛ | Amun kle amun mma’m be like\nMaan e kan gbanflɛn kan kun i ndɛ. Gbanflɛn kan sɔ’n yoli maan b’a kunman i manmin i niaan bian’n kun. I manmin i niaan sɔ’n yɛle akoto Pɔlu. E siman gbanflɛn kan sɔ’n i dunman’n. Sanngɛ e si kɛ ɔ yoli yakpa. ?A kunndɛ kɛ á sí like ng’ɔ yoli’n?—\nPɔlu o bisua Zerizalɛmu lɔ. Zezi i ndɛ mɔ Pɔlu kannin’n, i ti yɛ be wlɛli i bisua ɔ. Klunwifuɛ wie’m be kpɔ Pɔlu. I ti’n be kunndɛli kɛ bé kún i. Be seli kɛ: ‘Maan e laka sonja akpi su kpɛn’n naan ɔ se i sonja mun kɛ be fa Pɔlu wɔ jɔlɛ difuɛ mun be ja su. Kpɛkun é fía atin’n nuan lɛ. I liɛ’n, kɛ Pɔlu ju lɛ cɛ’n, é kún i!’\nPɔlu i aosua’n kannin sa tɛ nga be waan bé yó Pɔlu’n i ndɛ kleli Pɔlu nin sonja akpi su kpɛn’n\nPɔlu i niaan bla’n i wa’n ɔ tili be ndɛ’n. ?Ngue yɛ ɔ yoli ɔ? Ɔ ɔli bisua lɔ ko kannin ndɛ’n kleli Pɔlu. Yɛ Pɔlu seli i kɛ ɔ ko kan kle sonja akpi su kpɛn’n ndɛndɛ. ?A bu i kɛ ɔ yoli pɔpɔ mannin Pɔlu i niaan bla’n i wa’n?— Cɛcɛ. Afin sonja akpi su kpɛn’n ti sran dan. Sanngɛ Pɔlu i niaan bla’n i wa’n ti yakpafuɛ. Ɔ maan ɔ ko kannin ndɛ’n kleli sonja akpi su kpɛn’n.\nSonja akpi su kpɛn’n si like nga ɔ fata kɛ ɔ yo’n. Ɔ yiali sonja ko ju 500 kɛ be sasa Pɔlu! Ɔ seli be kɛ be fa Pɔlu wɔ Sezare kɔnguɛ. ?Klunwifuɛ mun be kwla kunnin Pɔlu?— Cɛcɛ. B’a kwlá yomɛn i like fi! Like tɛ nga be waan bé yó’n b’a kwlá yoman.\n?Ngue yɛ ndɛ sɔ’n kle wɔ ɔ?— Ɔ kusu a kwla yo yakpafuɛ kɛ Pɔlu i niaan bla’n i wa’n sa. Kɛ é kán Zoova i ndɛ é klé sran mun’n, ɔ fata kɛ e yo yakpafuɛ. ?Á yó yakpa naan á kán Zoova i ndɛ cɛn kwlaa?— Sɛ a yo sɔ’n, á kwlá dé sran wie.\nSa Nga Be Yoli’n 23:12-24\n?Ngue yɛ sran tɛtɛ wie’m be waan bé yó Pɔlu ɔ?\n?Ngue yɛ Pɔlu i niaan bla’n i wa’n yoli ɔ? ?Ngue ti yɛ i sɔ’n kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ a kwla yo yakpafuɛ kɛ Pɔlu i niaan bla’n i wa’n sa ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Zedeɔn nin sran ya nsan - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN wun like nga be su yo i lɛ’n i wlɛ? Sran nga’m be kwlaa be ti Izraɛli mɛn’n nun sonja. Zedeɔn m’ɔ ti jɔlɛ difuɛ’n, yɛle nga ɔ jin sonja nga be su nɔn nzue’n be wun lɛ’n. Ɔ su nian wafa nga be nɔn nzue’n.\nAmun niɛn i kpa naan amun wun wafa nga sran kun nɔn i nzue liɛ’n. Wie’m be fa be ti’n bo i nzue’n nun. Kun kusu sa nzue’n i sa nun yɛ ɔ nɔn ɔn, kɛ ɔ ko yo naan w’a kwla wun ninnge nga be bo sin yiɛ i’n ti. I sɔ yolɛ’n ti cinnjin, afin Zoova seli Zedeɔn kɛ saan be nga kɛ bé nɔ́n nzue be sasa be wun’n, be ngunmin cɛ yɛ ɔ́ kpá be síe ɔ. Zoova seli Zedeɔn kɛ maan be onga’n be sa be sin be tranwlɛ’m be nun. É wá yíyí nun.\nIzraɛlifuɛ’m be su wun ɲrɛnnɛn ekun. Be afɛ’n i bo’n yɛle kɛ be ɲin w’a yiman Zoova. Ɔ maan Madianfuɛ’m be wa miannin Izraɛlifuɛ mun kplɔlɔ, yɛ be kleli be yalɛ kpa liɛ su. Yɛ be kpan flɛli Zoova kɛ ɔ de be Madianfuɛ’m be sa nun. Yɛ Zoova tili be kpanlɛ’n niɔn.\nZoova seli Zedeɔn kɛ ɔ flɛ sonja mun naan be yia. Yɛ Zedeɔn yiayiali sonja sran akpiakpi ablasan nin nɲɔn (32.000) ɔn. Madianfuɛ nga be nin Izraɛlifuɛ’m be kun’n, be ti sran akpiakpi ya sran akpiakpi ablasan nin nnun (135.000). Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngalɛ’n, Zoova seli Zedeɔn kɛ: ‘Sran nga be o ɔ sa nun be te sɔn.’ ?Ngue ti yɛ Zoova kannin sɔ ɔ?\nYɛle kɛ alɛ’n kunlɛ nun’n, sɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲan kwlalɛ’n, bé kwlá bú i kɛ ɔ fin be bɔbɔ. Naan b’a mianman Zoova kɛ ɔ uka be. I sɔ’n ti’n, Zoova seli Zedeɔn kɛ: ‘Sran nga i klun titi i mɔ i wun usu i’n, maan ɔ sɛ i sin wɔ i awlo.’ Kɛ Zedeɔn yoli i sɔ’n, sonja’m be nun sran akpiakpi ablaɔn nin nɲɔn (22.000) be sali be sin. Sran nga be kali lɛ mɔ be nin sran 135.000 bé kún’n, be ti sran akpiakpi blu (10.000) cɛ.\nSanngɛ Zoova seli Zedeɔn kɛ: ‘Sran nga be o ɔ sa nun’n be te sɔn.’ Ɔ maan ɔ seli Zedeɔn kɛ ɔ fa sran mun bla nzue nga i nuan wa naan be wa nɔn nzue, naan sran nga be koto be fa be ti bo i nzue nun’n, maan be sa be sin be tranwlɛ’m be nun. Zoova seli Zedeɔn kɛ: ‘Sran ya nsan (300) nga kɛ bé nɔ́n nzue’n be sasa be wun’n, a nin be yɛ ń wá fá kwlalɛ’n ń wlá amun sa nun ɔn.’\nAlɛ’n i kunlɛ blɛ’n w’a ju siɛn’n. Zedeɔn buli i sran’m be nun akpasua nsan. Kpɛkun ɔ wlali be sa nun awɛ mun sɛsɛsɛ, yɛ ɔ mannin be sɛ mun. Be fali tɛ’m be wlɛli i sɛ’m be nun. Kɛ Zedeɔn nin i sran’m be juli be kpɔfuɛ’m be ngblaliɛ’n i wun lɔ’n, be sin yiali be. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn lika w’a bu nun. Yɛ be kwlaa be fitali be awɛ’m be nun likawlɛ ɔ, kpɛkun be boboli sɛ mun, yɛ be kpannin seli kɛ: ‘Zoova i tokofi’n nin Zedeɔn i tokofi’n!’ Kɛ Madian sonja’m be kpiti kpli be tinngeli’n, be nun wa sanngannin kpɛkun be wun usuli be. Be kwlaa be wanndili naan Izraɛlifuɛ’m b’a kwla be.\nJɔlɛ Difuɛ Mun ndɛ tre 6 lele 8.\n?Wafa sɛ yɛ Izraɛlifuɛ’m be su wun ɲrɛnnɛn ekun ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova seli Zedeɔn kɛ i sonja’m be te sɔn ɔn?\n?Kɛ Zedeɔn seli be nga be klun titi be’n kɛ be sa be sin be awlo’n, sran nɲɛ yɛ ɔ kali ɔ?\nAmun nian desɛn’n su’n naan wafa nga Zoova fa yoli mɔ ɔ yili Zedeɔn i sonja mun lele ɔ kali sran 300 cɛ’n, amun yiyi nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zedeɔn siesieli i sran 300 mun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Izraɛli kwlali alɛ’n nun ɔn?\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 6:36-40 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zedeɔn yoli naan w’a kwla wun Zoova i klun sa yolɛ’n i wlɛ kpa ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ andɛ e wun Zoova i klun sa yolɛ’n i wlɛ kpa ɔ? (Nya. 2:3-6; Mat. 7:7-11; 2 Tim. 3:16, 17)\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 7:1-25 nun.\n?Afɔtuɛ benin yɛ e kwla suɛn i sran 300 nga be sasa be wun’n, ɔ nin be nga be sasaman be wun’n be su ɔ? (Jɔl. 7:3, 6; Rɔm. 13:11, 12; Efɛ. 5:15-17)\n?Kɛ nga sran 300 be niannin Zedeɔn i ajalɛ’n su be yoli ninnge mun sa’n, wafa sɛ yɛ andɛ e kwla nian Zedeɔn Danfuɛ’n mɔ yɛle Zezi Klist i ajalɛ’n su wie ɔ? (Jɔl. 7:17; Matie 11:29, 30; 28:19, 20; 1 Piɛ. 2:21)\n?Wafa sɛ yɛ Jɔlɛ Difuɛ Mun 7:21 ɔ uka e naan e klun w’a jɔ junman kwlaa nga Zoova i anuannzɛ’n fa man e’n, i su ɔ? (1 Kor. 4:2; 12:14-18; Zak 4:10)\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 8:1-3 nun.\n?Sɛ ndɛ wie tɔ e nin aniaan wie e afiɛn’n, wafa sɛ yɛ ajalɛ nga Zedeɔn fa siesieli ɔ nin Efraimu akpasua’n su sran’m be afiɛn ndɛ’n, ɔ kwla uka e ɔ? (Nya. 15:1; Mat. 5:23, 24; Lik 9:48)


Aligning Images Demo\nBla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla.\nBla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla. Bla bla bla bla bla bla.\nI am an apple with a caption!


Rɔmunfuɛ Mun 2 | Online Bible | New World Translation\nRɔmunfuɛ Mun 2:1-29\nƝanmiɛn wá dí Zuifu mun nin Glɛki’m be jɔlɛ (1-16)\nWafa nga e klun akunndan’n di junman’n (14, 15)\nZuifu mun nin Mmla’n (17-24)\nBe awlɛn’n i klɛn wlalɛ (25-29)\n2 I sɔ’n ti’n, nja, sɛ a di ɔ wiengu jɔlɛ’n, kannzɛ a ti sɛ ti sɛ’n, a kwlá seman kɛ w’a yoman like fi. Afin kɛ a di ɔ wiengu jɔlɛ’n, i lɛ nun’n a su bu ɔ bɔbɔ ɔ wun fɔ. Afin wɔ mɔ a di ɔ wiengu jɔlɛ’n, a yo like kunngba’n wie. 2 E si kɛ Ɲanmiɛn di jɔlɛ nanwlɛ su naan ɔ bu be nga be yo ninnge sɔ mun’n be fɔ. 3 Nja, a di be nga be yo ninnge sɔ mun’n be jɔlɛ, kusu nn ɔ bɔbɔ a yo ninnge sɔ mun wie. ?A bu i kɛ, kɛ a yo sɔ’n Ɲanmiɛn su diman ɔ jɔlɛ wie? 4 Ɲanmiɛn ti aklunyefuɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ su uka wɔ naan a kaci ɔ akunndan’n. ?Annzɛ kɛ mɔ a siman sɔ’n i ti yɛ a bumɛn i aklunye dan’n, ɔ nin i sa su blulɛ’n, ɔ nin i awlɛn tralɛ dan’n be like fi-ɔ? 5 Sanngɛ ɔ ɲin kekle’n, ɔ nin ɔ awlɛn mɔ a kaciman’n ti’n, a su yo naan cɛn nga Ɲanmiɛn wá dí sran’m be jɔlɛ’n, ɔ fɛ i ya’n gua ɔ su. Cɛn sɔ nun’n, ɔ́ klé kɛ ɔ di jɔlɛ nanwlɛ su. 6 Kpɛkun sa nga sran kun yoli’n, ɔ́ jrán su fɛ́ i nuan su like mɛ́n i. 7 Be nga be tra be awlɛn be yo sa kpa titi afin be kunndɛ aɲrunɲan’n ɔ nin ayɛ yilɛ’n, ɔ nin wunnɛn m’ɔ su saciman le’n, bé ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. 8 Sanngɛ be nga be klo ndɛnngan’n, mɔ be faman ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n su’n, mɔ be yo sa ng’ɔ timan su’n, Ɲanmiɛn wá fá be wun ya, kpɛkun ɔ́ tú be fɔ. 9 Be nga kusu mɔ be yo sa tɛtɛ’n, be kwlaa bé wún ɲrɛnnɛn, yɛ be wla bó be wun. Ɔ́ bó i bo Zuifu’m be su, kpɛkun ɔ́ tó Glɛki mun. 10 Sanngɛ be kwlaa nga be yo sa kpa’n, bé ɲán ɲrun, bé yí be ayɛ, yɛ bé dí alaje. Ɔ́ bó i bo Zuifu’m be su kpɛkun ɔ́ tó Glɛki mun. 11 Afin Ɲanmiɛn kpaman sran nun. 12 Be kwlaa nga be siman mmla’n mɔ be yoli sa tɛ’n, kannzɛ bɔbɔ be siman mmla’n, bé wú. Sanngɛ be nga be si mmla’n mɔ be yoli sa tɛ’n, bé jrán mmla’n su bé dí be jɔlɛ. 13 Afin nán be nga be ti mmla’n i nun ndɛ’n be yɛ be ti sran kpa Ɲanmiɛn ɲrun-ɔn, sanngɛ be nga be nanti mmla’n i nun ndɛ’n su’n, be yɛ bé bú be sran kpa-ɔ. 14 Afin kannzɛ Ɲanmiɛn i mmla’n nunman nvlenvle’m be nunfuɛ’m be sa nun’n, sanngɛ be fa mmla’n i nun ndɛ’n su. Kannzɛ mmla’n nunman sran sɔ’m be sa nun’n, sanngɛ mmla sɔ’n wo be klun. 15 Sran sɔ mun yɛ be kle kɛ mmla’n i nun ndɛ’n ti klɛwa be awlɛn’n nun-ɔn. Asa kusu’n, be bɔbɔ ɔ nin be klun akunndan’n be di lalo. Kpɛkun be akunndan’n bu be fɔ annzɛ ɔ buman be fɔ. 16 Cɛn nga Ɲanmiɛn maan Klisi Zezi wá dí sa nga klɔ sran’m be yo be nvialiɛ nun’n be jɔlɛ’n, i nun yɛ é wún sa sɔ’n niɔn. Jasin nga n bo’n i kun yɛ ɔ o lɛ-ɔ. 17 Wɔ, a se ɔ wun kɛ a ti Zuifu. A fa ɔ wla gua mmla’n su, yɛ a fa Ɲanmiɛn di ɔ nuan. 18 Asa ekun’n, a si i klun sa’n, yɛ a wun ninnge nga be ti kpakpa’n be wlɛ, afin be kleli wɔ Mmla’n. 19 Asa kusu’n, a lafi su kpa kɛ wɔ yɛ a kle aɲinsifuɛ’m be atin-ɔn, kpɛkun wɔ yɛ a kpaja be nga be o aosin nun’n be ɲrun-ɔn. 20 A kle be nga be wunman sa wlɛ’n be atin, a kle ba kanngan’m be like, yɛ w’a wun Mmla’n nun ndɛ’n nin ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n mɔ be ti cinnjin kpa’n be wlɛ... 21 ?Wɔ mɔ a kle sran’m be like’n, a kle ɔ bɔbɔ wun like wie? ?Wɔ mɔ a se sran kɛ, “Nán wua,” a wuaman? 22 ?Wɔ mɔ a se sran kɛ, “Nán kunndɛ bla ɔ yi bo annzɛ bian ɔ wun bo,” a yoman sɔ? ?Wɔ mɔ a kpɔ amuin mun’n, a ko wuaman like amuin sua’m be nun? 23 ?Wɔ mɔ a fa mmla’n di ɔ nuan’n, Mmla’n mɔ a nantiman su’n ti’n a guaman Ɲanmiɛn i ɲin ase? 24 Afin kɛ nga be fa klɛli’n sa’n, “amun ti’n, nvlenvle’m be nunfuɛ’m be saci Ɲanmiɛn dunman.” 25 Sɛ be wlali ɔ klɛn naan a di mmla’n su’n, a ɲan su ye. Sanngɛ sɛ a diman mmla’n su’n, kannzɛ be wlali ɔ klɛn’n, ɔ ti kɛ w’a yoman like fi sa. 26 Sanngɛ sɛ b’a wlaman sran kun klɛn naan ɔ fa Mmla’n i nun ndɛ mɔ be ti kpa’n be su’n, e kwla se kɛ b’a wlɛ i klɛn. ?Nɛ́n i-ɔ? 27 Ɔ maan sran nga b’a wlɛmɛn i klɛn’n, Mmla’n m’ɔ nian su nanti’n ti’n, ɔ́ wá dí ɔ jɔlɛ. Yɛle kɛ kannzɛ a si mmla’n i nun ndɛ’n, naan be wlali ɔ klɛn’n, sanngɛ a nantiman mmla’n su. 28 Afin nán sran ng’ɔ se kɛ “N ti Zuifu,” yɛ ɔ ti Zuifu sakpa-ɔ. Yɛ nán be wunnɛn’n su klɛn wlalɛ’n yɛ ɔ ti klɛn wlalɛ’n i kpafuɛ’n niɔn. 29 Sanngɛ sran ng’ɔ ti Zuifu sakpa’n yɛle sran ng’ɔ ti sɔ i awlɛn’n nun lɔ’n. Asa kusu’n, nán mmla wie mɔ be klɛli’n i su yɛ be niannin yɛ be wlɛli i klɛn-ɔn. Sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ wlɛli i awlɛn’n i klɛn-ɔn. Nanwlɛ, nán klɔ sran mun yɛ be yi sran sɔ’n i ayɛ-ɔ, Ɲanmiɛn yɛ ɔ yi i ayɛ-ɔ.\nRɔmunfuɛ Mun 2


Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a kpɛman srɛ nun | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 9:14-17 MARKI 2:18-22 LIKI 5:33-39\nZAN I SƆNNZƆNFUƐ’M BE USALI ZEZI SRƐ NUN KPƐLƐ’N I SU KOSAN\nKɛ Zezi dili afuɛ 30 i nun Delɛ cɛn’n, w’a cɛman, yɛ be wlali Zan Batɛmun yofuɛ’n i bisua-ɔ. Zan kunndɛli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie. Sanngɛ kɛ be wlali Zan bisua’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be ngba b’a suman Zezi su.\nI sɔ’n ti’n, kɛ afuɛ 31 i nun Delɛ cɛn’n mantannin koko’n, Zan i sɔnnzɔnfuɛ wie’m be wa usali Zezi kɛ: “?Ɔ yo sɛ ti yɛ e nin Farizifuɛ mun e kpɛ srɛ nun mɔ ɔ sɔnnzɔnfuɛ’m be kpɛman srɛ nun wie-ɔ?” (Matie 9:14) Kɛ Farizifuɛ’m bé sú Ɲanmiɛn’n, be kpɛ srɛ nun [yɛle kɛ be ci nglɛmun]. I sɔ yolɛ’n ti be nzuɛn. Kɛ ɔ cɛli kan’n, Zezi kannin ndɛ kun ɲanndra nun. Ɔ seli kɛ, kɛ Farizifuɛ kun srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ tuli i wun seli kɛ: “Ee Ɲanmiɛn, ń lá wɔ ase, afin n timan kɛ sran onga’m be sa. [...] N kpɛ srɛ nun kpɛ nɲɔn lemɔcuɛ kwlaa nun.” (Liki 18:11, 12) Atrɛkpa’n, srɛ nun kpɛlɛ ti Zan i sɔnnzɔnfuɛ’m be nzuɛn wie. Asa ekun’n, Zan i bisua mɔ be wlali’n, ɔ yo be ya dan. Atrɛkpa’n, i ti yɛ Zan i sɔnnzɔnfuɛ’m be kpɛli srɛ nun-ɔn. Ɔ maan be usali be wun kɛ ngue ti yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yoman sɔ wie-ɔ.\nYɛ Zezi seli be kɛ: “Kɛ yasua ng’ɔ su ja bla’n ɔ nin i janvuɛ’m be te o likawlɛ’n, i janvuɛ’m be wla boman be wun. ?Nɛ́n i-ɔ? Sanngɛ cɛn kun wá jú’n, bé wá dé yasua sɔ’n be sa nun. Cɛn sɔ’n nun yɛ bé kpɛ́ srɛ nun-ɔn.”—Matie 9:15.\nZan i fluwa’n nun’n, Zan seli kɛ Zezi yɛ ɔ ti yasua ng’ɔ su ja bla’n niɔn. (Zan 3:28, 29) Ɔ maan blɛ mɔ Zezi te o lɛ’n, ɔ timan cinnjin kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be kpɛ srɛ nun. Sɛ ɔ wu’n yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwla sun-ɔn. Kpɛkun be kwla kpɛ srɛ nun wie-ɔ. Sanngɛ kɛ Zezi ko cɛn’n, ɔ nunman nun kun kɛ be sun, yɛ be kpɛ srɛ nun ekun. I kpa bɔbɔ’n, aklunjuɛ cɛ yɛ ɔ fata kɛ be di-ɔ.\nI sin’n, Zezi kannin ndɛ nɲɔn ekun ɲanndra nun. Ɔ seli kɛ: “Sran fi faman tannin sin uflɛuflɛ taman tralɛ nvuɛn nun, afin tannin sin uflɛuflɛ’n ɔ́ cúɛncúɛn tralɛ’n. Kpɛkun tralɛ sɔ’n, ɔ́ títí trá laa’n. Kusu be faman duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n, be guaman kplo kotokun nvuɛn nun. Sɛ be yo sɔ’n, kplo kotokun’n kpúke, yɛ duvɛn’n gúa, kpɛkun kplo kotokun’n w’a saci. Sanngɛ be fa duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n be guɛ i kplo kotokun uflɛuflɛ nun.” (Matie 9:16, 17) ?Zezi i ndɛ’n sɔ’n i bo’n yɛle benin?\nZezi su uka Zan Batɛmun yofuɛ’n i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ kunndɛ kɛ be wun i wlɛ kɛ ɔ timan cinnjin kɛ i sɔnnzɔnfuɛ liɛ’m be nian Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n su. Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n nun’n, be kpɛ srɛ nun wie. Zezi liɛ’n, w’a baman kɛ ɔ́ yó naan Zuifu’m be ka be Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n i nunfuɛ titi. Afin ɔ cɛ kan’n, be Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n su tranman lɛ kun. Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n taka klɔ sran’m be nzuɛn’n su. I sɔ’n ti’n, Zezi w’a wlaman sran’m be fanngan kɛ be nian Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n su. Sɛ é kwlá sé’n, Zezi w’a faman tannin sin uflɛuflɛ w’a taman tralɛ nvuɛn nun. Annzɛ kusu w’a faman duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n, w’a guaman kplo kotokun nvuɛn nun.\nSRƐ NUN KPƐLƐ’N I SU NDƐ WIE’M BE NUN YIYILƐ\nZezi kannin like kpalɛ’n i ndɛ naan i ndɛ tiefuɛ’m be wun i ndɛ’n i wlɛ ndɛndɛ. ?Sɛ sran kun fa tannin sin uflɛuflɛ kun fa ta tralɛ nvuɛn nun’n, sa benin yɛ ɔ́ jú-ɔ? Sɛ be kpu tralɛ sɔ’n be wlɛ naan tannin sin’n wu’n, ɔ ɲɔnɲɔn. Kpɛkun ɔ titi tralɛ nvuɛn’n nun tra laa’n.\nI kunngba’n yɛle duvɛn i liɛ’n. Zuifu’m be blɛ su’n, be fa nnɛn kplo yɛ be fa yo kplo kotokun’n niɔn. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, kplo’n kete. Sɛ be fa duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n be guɛ i kplo kotokun mɔ w’a kete’n nun’n, ɔ kwla yo tɛ. Afin kɛ duvɛn’n kéte’n, ɔ kwla yo maan kplo’n kpuke.\n?Zezi i blɛ su’n, wan mun yɛ be kpɛ srɛ nun-ɔn? ?Ngue ti-ɔ?\n?Blɛ mɔ Zezi o lɛ’n, ngue ti yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a kpɛman srɛ nun-ɔn? ?Ngue ti yɛ kasiɛn su’n, bé wá kpɛ́ srɛ nun-ɔn?\n?Tannin sin uflɛuflɛ nin duvɛn mɔ b’a yi uflɛuflɛ’n be su ndɛ nga Zezi kannin’n, i bo’n yɛle benin?


Service artistique, États-Unis\nEbre nun’n, dunman Betɛli’n, i bo’n yɛle ‘Nyanmiɛn sua.’ (Bo Bolɛ 28:17, 19) Dunman sɔ’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fa flɛ be sua nga be kplɛn i nvlenvle’m be nun’n mɔ be tinngɛ jasin fɛ’n bolɛ junman’n nun’n niɔn. Betɛli ng’ɔ o Amlɛnkɛn’m be mɛn’n nun lɔ’n, yɛ ɔ ti Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ wunmuan’n i bo bia’n niɔn. Lɔ yɛ be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n, ɔ o yɛ ɔ nian junman nga be di i Betɛli’m be nun’n i su ɔ. Kɛ awlobo kunngba nunfuɛ mun sa’n, i like dilɛ o, i junman dilɛ o, i Biblu’n nun like suanlɛ o, Betɛli lɔfuɛ’m be bo yo kun be yo i kwlaa sɔ’n likawlɛ.—Jue Mun 133:1.\nBetɛli lɔfuɛ’m be klɛn be wun be man. Klistfuɛ yasua nin bla nga be di junman Betɛli’m be nun’n, be fa be wun mannin Ɲanmiɛn kɛ bé yó i klun sa, naan bé dí i junman blɛ kwlaa nun. (Matie 6:33) Be nun wie fi leman junman ng’ɔ di i lɔ’n i ti akatua. Sanngɛ be man be kwlaa be aliɛ nin lawlɛ, ɔ nin like kan naan b’a fa to be wun ninnge wie mun. Ɔ le sran kun nin i junman. Wie’m be di biolo nun junman, wie’m be tɔn aliɛ, wie’m be siesie lika nga be di like lɔ’n. Wie mun ekun be di junman fluwa yiwlɛ lɔ annzɛ be nunnun lika’m be nun, annzɛ be kpu lɔfuɛ’m be ninnge mun. Yɛ wie’m be siesie sua’n i ye annzɛ be di junman wie mun ekun.\nLɔ junman’n suan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n bolɛ’n i bo. Kɛ ɔ ko yo naan sran sunman b’a ti Biblu’n nun ndɛ’n, i ti yɛ Betɛli’m be o lɛ ɔ. I wie yɛle fluwa nga ɔ o ɔ sa nun yɛ’n. Ndɛ kwlaa nga ɔ fata kɛ be klɛ i fluwa nga nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n yɛ ɔ siesieli ɔ. I sin’n, be fa sieli i ɔrdinatɛli nun be fa ko mannin Zoova i Lalofuɛ nga be kaci fluwa mun aniɛnaniɛn’m be nun’n. Kɛ be wieli ndɛ’n i kaci’n, be fa wlɛli i mannzin nun be sieli i fluwa su. Mannzin sɔ’n, wie’m be o Betɛli sunman nun. Yɛ kɛ be wieli fluwa yɛ’n i yi’n, be fa ko mannin mɛn wunmuan’n nun Zoova i Lalofuɛ’m be asɔnun mɔ be tra be liɛ 100.000. Junman kwlaa nga e boli be su icra’n lɛ’n, Betɛli lɔfuɛ’m be suɛn i bo naan jasin fɛ’n bolɛ junman’n m’ɔ ti like cinnjin’n w’a yo ye.—Mark 13:10.


?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn ɔn? ?Ndɛ benin yɛ e kwla kan ɔn?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e srɛ i ɔ?\nƝanmiɛn kunndɛ kɛ e yo i janvuɛ.\nKɛ sran nɲɔn be ti janvuɛ’n, be kan be klun ndɛ kle be wiengu. Ɔ maan, be afiɛn’n mantan kpa. I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e kan e klun ndɛ e kle i naan sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ fɛ́ i wun mántan e kpa. Ɔ se kɛ: “Sɛ amun flɛ min’n, naan an srɛ min’n, ń tí amun srɛlɛ’n.” (Zeremi 29:12) Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ́ “fɛ́ i wun mántan” e. (Zak 4:8) Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Be kwlaa nga be kpan flɛ Anannganman’n, ɔ mantan be.” (Jue Mun 145:18) Nanwlɛ, sɛ e srɛ Ɲanmiɛn titi e jran su kpa’n, e nin i e afiɛn’n mántan kpa kɛ sran kun nin i janvuɛ sa.\n“Be kwlaa nga be kpan flɛ Anannganman’n, ɔ mantan be.”—Jue Mun 145:18.\nƝanmiɛn kunndɛ kɛ ɔ́ nían e lika.\nZezi seli kɛ: “?Amun nun onin yɛ sɛ i wa se i kɛ ɔ mɛn i kpaun’n, ɔ fa yɛbuɛ mɛn i-ɔ? ?Annzɛ sɛ ɔ se i kɛ ɔ mɛn i kpatra’n ɔ fa wuo mɛn i-ɔ? Sɛ [...] an fa like kpa cɛ amun mma mun’n, amun Si b’ɔ o nyanmiɛn su lɔ’n i kusu ɔ́ fá like kpa mán be nga be srɛ i’n kpɛ blu.” (Matie 7:9-11) Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan Ɲanmiɛn yɛ “ɔ nian amun lika-a.” (1 Piɛr 5:7) Ɔ maan, Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e srɛ i naan ɔ́ nían e lika. I kpa bɔbɔ’n, ɔ kunndɛ kɛ e koko sa kwlaa ng’ɔ o e su’n, e kle i. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Nán amun koko sa fi su, sanngɛ sa’n kwlaa nun nin like kwlaa ng’ɔ mian amun’n, an kan kle Nyanmiɛn, an srɛ i, an jran su kpa, yɛ an lɛ i ase.”—Filipfuɛ Mun 4:6.\nƝanmiɛn yili sran mun naan be fa be wun mɛntɛn i.\nFluwa sifuɛ dandan’m be sieli i nzɔliɛ kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti sran kpanngban kpa be cinnjin. Sran nga be lafiman su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ bɔbɔ’n, cɛn kunngun be kunndɛ kɛ bé srɛ́ i. * I sɔ’n kle weiin kɛ Ɲanmiɛn yili sran mun naan be fa be wun be mɛntɛn i. Zezi seli kɛ: “Be nga be si kɛ be di Nyanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n, be liɛ su ti ye.” (Matie 5:3) I sɔ’n ti’n, maan e nin Ɲanmiɛn e koko yalɛ titi. Sɛ e yo sɔ’n, e nin i e afiɛn’n mántan kpa.\n?Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ngue yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Fluwa sifuɛ dandan wie’m be sieli i nzɔliɛ kɛ Etazini lɔ’n, kɛ be fa be nga be lafiman su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ’n be nun sran 100, be nun 11 be srɛ Ɲanmiɛn anglo kwlaa nun.\n?Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ndɛ benin yɛ e kwla kan ɔn?\nBiblu’n kle kɛ e kwla srɛ Ɲanmiɛn e kan ninnge fanunfanun be ndɛ e kle i. I wie yɛle kɛ:\nE kwla srɛ Ɲanmiɛn e di e sa tɛ’n i nanwlɛ e kle i. Ɲanmiɛn i sufuɛ kun seli kɛ: “Maan n sin n di min sa tɛ’n i nanwlɛ n kle Anannganman ke!”—Jue Mun 32:5.\nE kwla srɛ Ɲanmiɛn e lɛ i ase. Ɲanmiɛn i sufuɛ kun seli kɛ: “An yi i ayɛ. An lɛ i ase!”—Jue Mun 100:4.\nE kwla srɛ Ɲanmiɛn e mɛnmɛn i. Ɲanmiɛn i sufuɛ kun seli kɛ: “Ń lá Anannganman i ase blɛ’n kwlaa nun. Ń fá min nuan’n ḿ mɛ́nmɛ́n i tititi.”—Jue Mun 34:2.\nE kwla srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ fa e sin atin kpa su. Ɲanmiɛn i sufuɛ kun seli kɛ: “Fa min sin atin nga ɔ mmla’n kle’n su, afin n klo i ngboko.”—Jue Mun 119:35.\nE kwla srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ wla e fanngan. Ɲanmiɛn i sufuɛ kun seli kɛ: “Kpɛ ɔ nyin min su, yɛ si min aunnvuɛ. Ɔ sufuɛ yɛlɛ min. Fa ɔ wunmiɛn’n wie wla min nun.”—Jue Mun 86:16.


?Mesi’n i su ndɛ nga be kɛnnin i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn? ?“Mesi” i bo’n yɛle benin?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aazantinin bobo aniɛn'n Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Angle Angle bobo aniɛn Angola bobo aniɛn Arabu Arabu (Liban) Asamɛ Ausa Azeri Ba Aleman Basa (Kamerunun) Baskii Basku Bataka (Toba) Bengali Biaki Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Danois Ebre Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Eve Fanti Fiji Frafra Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Galician Garifuna Gloelandi Glɛki Guaranin Gujarati Gunnun Huastec Hunsrik Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Izraɛli bobo aniɛn'n Javanese Kabaadino Cɛɛkese Kabuverdianu Kacɛn Kanada Kanbɔji aniɛn'n Katalan Kazaki Keci Kecua (Bolivi) Kikamba Kikaonde Kikongo Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kisɔnge Klowati Kolɔnbi bobo aniɛn'n Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kuaniama Kuice Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji (Siriliki) Kyangonde Kɔngo Langue des signes brésilienne Langue des signes tchèque Lari Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Luganda Lukɔnzo Luxembourgeois Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Mamun Manbue-Lungu Mapudungun Marati Maseduanin Maya Miama Mingrelian Mistɛki (Gerero) Mizo More Morisi Kleɔlu Mɔngoli Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Guerero) Nauatɔlu (Santrali) Nauatɔlu (Uasteka) Ndɔnga Nepali Nianeka Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Okpe Oromo Osɛti Otɛtɛla Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Peruvi bobo aniɛ'n Pidgin (West Africa) Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Pomeranian Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Quichua (Tena) Rarotɔngan Risi Risi bobo aniɛn'n Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Vlax, Russia) Rumanin Rumanin Rutoro Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sesoto (Afriki di Sidi) Sesoto (Lesoto) Sidama Sili Bobo aniɛn'n Silozi Sinala Sinnin (Aka) Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Siyao Slovak Sign Language Slovaki Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suati Sunda Suvace Suɛdi Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Tajiki Talian Tamulu Tandroy Taraskan Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tirkimenin Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tizɛltali Tojolabali Totonaki Tswana Tui Tuvalu Tɔngan Uarɛ-Uarɛ Uauunaiki Unbundu Urobo Urundu Valencian Venezuela bobo aniɛn'n Viɛtinamun Volaitsa Vɛnda Wawle Yoruba Zande Zapotec (Lacigiri) Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi kakazi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua (Yunanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\n?Mesi’n i su ndɛ nga be kɛnnin i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn?\nƐɛn. I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, sa ng’ɔ yoli be’n ɔ nin sa nga be juli i su’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n dun mmua boli be nun sunman be su. Sa sɔ’m be kle kɛ i yɛ ɔ ti “famiɛn ng’ɔ́ síe’n” niɔn, naan i yɛ “ɔ́ wá dé asiɛ’n sufuɛ” mun-ɔn. (Daniɛl 9:25; 1 Zan 4:14) Kɛ Zezi wuli bɔbɔ’n, Mesi’n i su ndɛ wie mɔ be kɛnnin i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, be kpɛnnin su i lika.—Jue Mun 110:1; Sa Nga Be Yoli’n 2:34-36.\n?“Mesi’n” i bo’n yɛle benin?\n?Mesi’n i su ndɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kannin’n, be kwla kpɛn sran sunman lika?\n?Mesi’n i balɛ’n te o e ɲrun lɔ?\n?Mesi’n i su ndɛ nɲɛ yɛ be kɛnnin i Biblu’n nun-ɔn?\nMesi’n i su ndɛ nga be kpɛnnin su Zezi i lika’n be nun wie mun\nEbre nun’n, be se kɛ Ma·shiʹach (Mesi) yɛ Glɛki nun’n, be se kɛ Khri·stos (Klisi). Be bo’n yɛle kɛ “Sran nga be kpɛli i sieli i ngunmin’n.” Ɔ maan, dunman “Zezi Klisi” i bo’n yɛle “Zezi mɔ Ɲanmiɛn kpɛli i sieli i ngunmin’n,” annzɛ “Zezi m’ɔ ti Mesi’n.”\nLaa Izraɛli lɔ’n, kɛ be kpa sran kun kɛ ɔ di junman cinnjin kun’n annzɛ kɛ be mɛn i sasu’n, wie liɛ’n, be guɛ i ti su ngo. (Saun Yolɛ 8:12; 1 Samiɛl 16:13) Ɲanmiɛn kpali Zezi kɛ ɔ yo Mesi’n. I sɔ’n kle kɛ ɔ le sasu kpa. (Sa Nga Be Yoli’n 2:36) Sanngɛ Zezi liɛ’n, b’a guɛmɛn i ti su ngo, Ɲanmiɛn wawɛ’n jrɛli i su.—Matie 3:16.\n?Mesi’n i su ndɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kannin’n, be kwla kpɛn su sran sunman lika?\nCɛcɛ. E kwla fa Mesi’n i su ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, e sunnzun sran kun i sa mma’m be osu’n. I sa mma’m be osu sɔ’n kwlá yoman sran uflɛ liɛ. I wafa kunngba’n, Mesi’n i su ndɛ nga Biblu’n kannin’n, be kpɛn su Mesi annzɛ Klisi kunngba cɛ i lika. Sanngɛ, Biblu’n wla e su nun kpa kɛ: “Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klisi’n nin be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, bé wá jáso su. Kpɛkun bé yí atrɛ dandan mun, yɛ bé yó abonuan sa mun kɛ bé fá láka be nga be kpali be sieli’n be wie bɔbɔ.”—Matie 24:24.\nCɛcɛ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n dun mmua seli kɛ Mesi’n yó Famiɛn Davidi i osu’n nunfuɛ. (Jue Mun 89:4, 5) Sanngɛ, fluwa nga Zuifu’m be nannan’m be dunman’n klɛ nun’n be wa mlinnin. Atrɛkpa’n, kɛ Rɔmunfuɛ’m be sacili Zerizalɛmun klɔ’n afuɛ 70 nun’n, * yɛ ɔ mlinnin-ɔn. Ɔ maan andɛ’n, sran fi kwlá jranman like trele kun su seman kɛ ɔ ti Famiɛn Davidi i osu’n nunfuɛ. Sanngɛ Zezi blɛ su liɛ’n, fluwa sɔ’m be o lɛ. Ɔ maan, kɛ Zezi seli kɛ ɔ ti Davidi i osu’n nunfuɛ’n, i kpɔfuɛ’m b’a kwlá siman su akplowa.—Matie 22:41-46.\nE kwlá boman Mesi’n i su ndɛ nga be o Biblu’n nun’n i nuan trele kun. Biblu’n nun ndɛ mma nga kɛ be kanngan nun’n, be wun i wlɛ weiin kɛ Mesi’n i ndɛ yɛ be su kan bɔbɔ’n, ɔ le wafa nga sran’m be kɛ i nun ndɛ’n niɔn. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Ezai 53:2-7. Sran wie’m be kwla se kɛ ndɛ nga be kɛn i lɔ’n ti Mesi’n i su ndɛ’m be nun kun. Wie’m be kwla se kɛ nán ndɛ kunngba-ɔ, sanngɛ Mesi’n i su ndɛ fanunfanun mɔ be kpɛnnin su’n i ndɛ yɛ be kɛn i lɔ-ɔ.\nMesi’n i su ndɛ\nNga be kannin’n\nI su kpɛnlɛ’n\nƆ ti Abraamun i osu’n nunfuɛ\nBo Bolɛ 22:17, 18\nƆ ti Abraamun i wa Izaaki i osu’n nunfuɛ\nBo Bolɛ 17:19\nZida akpasua’n nun yɛ ɔ fin-ɔn\nBo Bolɛ 49:10\nMatie 1:1, 3\nƆ ti Famiɛn Davidi i osu’n nunfuɛ\nTalua kun m’ɔ nin a siman bian’n yɛ ɔ wuli i-ɔ\nMatie 1:18, 22, 23\nBe wuli i Bɛtleɛmun lɔ\nMatie 2:1, 5, 6\nBe tɔnnin i dunman Emaniɛli *\nƆ su ɲanman ɲrun sran’m be afiɛn\nKɛ be wuli i’n, be kunnin bakan kpanngbanZeremi 31:15\nBe flɛli i Ezipti lɔ kɛ ɔ bla\nBe flɛli i i Nazarɛtifuɛ *\nNdolo bofuɛ kun boli i ɲrun atin\nAfuɛ 29 nun yɛ ɔ yoli Mesi’n niɔn *\nƝanmiɛn seli kɛ ɔ ti i Wa\nJue Mun 2:7\nSa Nga Be Yoli’n 13:33, 34\nƆ kloli Ɲanmiɛn i sua’n\nJue Mun 69:10\nƆ boli jasin fɛ’n\nJasin m’ɔ boli i Galile lɔ’n yoli kɛ lika m’ɔ kpaja kpa’n sa\nEzai 9:1, 2\nƆ yili atrɛ kɛ Moizi sa\nSa Nga Be Yoli’n 2:22\nKɛ Moizi sa’n, Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n yɛ ɔ kannin-ɔn\nMmla’n 18:18, 19\nƆ yoli tukpacifuɛ kpanngban be juejue\nMatie 8:16, 17\nW’a kunndɛmɛn i bɔbɔ i dunman\nMatie 12:17, 19\nƆ sili afɛfuɛ’m be aunnvuɛ\nMatie 12:9-20; Marki 6:34\nƆ yili Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n i nglo\nEzai 42:1, 4\nƆ yoli sa’m be siesiefuɛ\nEzai 9:5, 6\nƆ boli Zoova i dunman’n kleli sran mun\nJue Mun 22:23\nƆ kannin ndɛ ɲanndra nun\nJue Mun 78:2\nMatie 13:34, 35\nƆ yoli Siefuɛ\nSran kpanngban b’a lafimɛn i su\nZan 12:37, 38\nƆ yoli kɛ yɛbuɛ m’ɔ yi sran ase’n sa\nEzai 8:14, 15\nSran’m b’a sɔmɛn i nun\nJue Mun 118:22, 23\nSa Nga Be Yoli’n 4:10, 11\nBe kpɔli i ngbɛn\nJue Mun 69:5\nZan 15:24, 25\nƆ fuli aflunmun kun su wluli Zerizalɛmun klɔ’n nun\nBa kanngan’m be yili i ayɛ\nJue Mun 8:3\nMatie 21:15, 16\nƆ bali Zoova i dunman nun\nJue Mun 118:26\nZan 12:12, 13\nI mantanfuɛ kun m’ɔ lafi i su’n yi i mannin\nJue Mun 41:10\nJɛtɛ mma ablasan ti be fɛ i mannin *\nZakari 11:12, 13\nMatie 26:14-16; 27:3-10\nI janvuɛ’m be yacili i be wanndili\nMatie 26:31, 56\nSran wie’m be tɔnnin i suɛn\nJue Mun 35:11\nKɛ bé tɔ́n i suɛn’n, w’a ukemɛn i nuan\nBe tili be nuan nzue tɛli i ɲrun\nMatie 26:67; 27:27, 30\nBe finnin i ti’n su\nBe boli i nin ngble\nƆ lo i wun mannin be nga be bo i’n\nZan 18:22, 23\nNvle su kpɛn’m be cicili i wun ndɛ\nJue Mun 2:2\nBe fɛ i sa nin i ja’m be seli be waka kun su be boboli be nun kpɛngbɛ\nJue Mun 22:17\nMatie 27:35; Zan 20:25\nBe tuli i tralɛ’m be wun fɔtɔ\nJue Mun 22:19\nZan 19:23, 24\nBe fɛ i wlali sa tɛ yofuɛ’m be nun\nBe yoli i finfin, be kpɛli i nzowa\nJue Mun 22:8, 9\nSa tɛ yofuɛ’m be delɛ ti’n, ɔ wunnin ɲrɛnnɛn\nEzai 53:5, 6\n1 Piɛli 2:23-25\nƆ yoli kɛ Ɲanmiɛn i wla w’a fi i su sa\nJue Mun 22:2\nBe mɛnnin i vinɛgri nin duvɛn mɔ be guali nun like wiwi’n kɛ ɔ nɔn\nJue Mun 69:22\nKɛ ɔ́ wá wú’n, nzuewe kunnin i\nJue Mun 22:16\nZan 19:28, 29\nƆ fɛli i nguan’n wlali Ɲanmiɛn sa nun\nJue Mun 31:6\nƆ kplinnin su kɛ ɔ́ wú\nƆ fɛ i wun kpɔli e ti naan sa tɛ’n wie\nB’a bubumɛn i owie mun\nJue Mun 34:21\nZan 19:31-33, 36\nBe wɔli i cua\nZan 19:33-35, 37\nBe sieli i aɲanbeunfuɛ ndia nun\nƝanmiɛn cɛnnin i\nJue Mun 16:10\nSa Nga Be Yoli’n 2:29-31\nBe fali sran uflɛ sieli sran ng’ɔ fɛ i mannin’n i osu\nJue Mun 109:8\nSa Nga Be Yoli’n 1:15-20\nƆ trannin Ɲanmiɛn i fama su\nJue Mun 110:1\nSa Nga Be Yoli’n 2:34-36\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Fluwa kun seli kɛ: “Kɛ be sacili Zerizalɛmun klɔ’n, yɛ b’a wunman fluwa nga Zuifu’m be awlobo’m be dunman’m be klɛ nun’n, be kun-ɔn. E kwla se kɛ, i nun mɔ be nin a saciman Zerizalɛmun’n, nn fluwa sɔ’m be o lɛ.”—McClintock and Strong’s Cyclopedia\n^ ndɛ kpɔlɛ 40 Ebre dunman Emaniɛli’n i bo’n yɛle “Ɲanmiɛn nin e o nun.” Dunman sɔ’n nin Zezi mɔ i yɛ ɔ ti Mesi’n be fata kpa. Afin, balɛ ng’ɔ bali asiɛ’n su wa’n, ɔ nin ninnge ng’ɔ yoli be’n, be kle kɛ Ɲanmiɛn nin i sufuɛ’m be o nun sakpa.—Liki 2:27-32; 7:12-16.\n^ ndɛ kpɔlɛ 52 Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i kɛ “Nazarɛtifuɛ’n” yɛle neʹtser. Kɔlɛ Ebre nun’n, be fa kan “waka fiɛ” i ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 58 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí ninnge nga be kle kɛ afuɛ 29 nun yɛ Mesi’n bali’n, nian ndɛ akpasua nga be flɛ i kɛ “?Wafa sɛ yɛ Daniɛl fluwa’n kannin Mɛsi’n i balɛ’n i ndɛ ɔ?” i nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 127 Ndɛ sɔ’n wo Zakari fluwa’n nun. Sanngɛ Matie m’ɔ i yɛ ɔ klɛli Matie fluwa’n seli kɛ “Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremin” yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n niɔn. (Matie 27:9) Laa’n, sran’m be flɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n i bue kun kɛ “ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be klɛli’n.” (Liki 24:44) Atrɛkpa’n, i bue sɔ’n i nun fluwa klikli’n yɛle Zeremin fluwa’n. Ɔ maan, kɛ Matie seli kɛ “ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremin kannin’n,” kɔlɛ ɔ su kan “ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be klɛli’n” i wunmuan’n i ndɛ. Ndɛ nga Zakari klɛli’n, ɔ o nun wie.\nZezi ?Ngue ti yɛ ɔ wuli ɔ?\nFa man sran Fa man sran ?Mesi’n i su ndɛ nga be kɛnnin i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn?