Luk 12 YRENT - Ɛn minnun tredɩ 'sia "nyian Zozi man - Bible Search\n1Ɛn minnun tredɩ 'sia "nyian Zozi man "kaga 'kpa 'nan -e 'o wei man. O ya "kaga "bʋʋ "le "wɛan o "taanmlan 'o cin cɛinla da. 'Pian Zozi 'wɩ tin 'badɩ 'sia 'e tɛdɛ 'e -srunɔn lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va Farizɛn 'nɔn 'le 'mannyan 'le "wɛan. O wei a "flivli, -yɛɛ cɩ "le 'mannyan 'le 'wɩ 'zʋ. Te 'wɩ zɩɛ 'e 'ka 'sa -e 'ka 'wɩ drɛ "le -wee 'wɩ 'zʋ dɩ.\n2Maan -cin -tɔa 'ka 'ji 'nan, fɛ -tʋ 'ka 'fo 'e yɔɔdɩ -trilii, -e 'e vɩlɛ 'e bɔla 'ji dɩ. Ɛn 'wɩ yɔɔdɩ -tʋ "ka -e 'o vɩlɛ o man fɛnan 'wein da dɩ. 3-Yee "wɛan 'wɩ pɛɛnɔn nɛn kaa ve klun va bɛ, o -taa -a manlɛ yidɛa. Ɛn 'wɩ nɛn kaa ve 'sure -ji min lɛ 'kɔn "bʋ "ji bɛ, o -taa -a trɔan -tɔlɛ min yei.»\n4«'An beenun, maan ve 'cɛɛ 'nan, te 'ka "klan minnun nɛn o min po -tɛa, te wa'a 'kɔlaman "nyian fɛ pee drɛdɩ -a dɩɛ, -wlɔ "dɩ. 5Min nɛn 'kɔ 'ka "klan -yrɔ "bɛ, maan -kɔɔnman 'cɛɛ. 'Ka "klan Bali lɔ, kɔɔ e -kɔlaman e min -tɛa, ɛn e -kɔlaman e -ko min -a yra yɩdɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a -nan. 6-A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, "loman "wɛnwɛnnɛnnun 'bɔ nɛn min 'ka o taan "lala "kaga 'va dɩɛ, Bali yiɛ a o -tʋdʋ pɛɛnɔn da. 7Ɛn 'cee vɛ bɛ, Bali 'ka 'wulo "jɛ "pou -tʋdʋ pɛɛnɔn "nɛn -tɔa. -Yee "wɛan te nyɛn 'e 'kɔn 'ka 'ji dɩ! Bali 'ka "siala e -cia "loman "kaga "da.\n8Maan ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn yaa 'lɛ "cɛan minnun pɛɛnɔn 'lɛ 'nan, 'e ya 'an -sruzan 'a bɛ, 'an 'bɔ Blamin -pɩ maan 'lɛ "cɛan "nyian Bali -le 'pasianɔn 'lɛ 'nan, min 'gʋɛ 'an -sruzan nɛn. 9'Pian min nɛn e 'ka "vale 'e ve minnun yiɛ man 'nan, e ya 'an -sruzan 'a dɩɛ, 'an 'bɔ "nyian "an "ve Bali -le 'pasianɔn yiɛ man 'nan, 'an -sruzan "cɛɛ dɩ. 10Ɛn min nɛn e wɩɩ 'wlidɩ Blamin -pɩ man bɛ, Bali -a man wɩ "cɛa. 'Pian min nɛn e wɩɩ 'wlidɩ Bali lei 'saun man bɛ, Bali 'ka -a cɛa -yrɛ "fo "dɩ.\n11-Te o -kʋ 'kaa tin 'banɔn 'cɛin -da bɛ, 'wɩ nɛn 'kɔ 'ka vɩ bɛ, te -a nyɛn 'e 'kɔn 'ka 'ji dɩ. -Te Zuif 'nɔn 'le cin yɩ 'kuin nɛn oo, ɛn -te min tanɔn 'cɛin -da nɛn oo, ɛn -te mingɔnnɛnnun cɛin -da nɛn oo, 'wɩ nɛn 'kɔ ka vɩ bɛ, te -a nyɛn 'e 'kɔn 'ka 'ji dɩ. 12Kɔɔ 'wɩ nɛn 'kɔ 'ka vɩ bɛ, Bali lei -a "paaman 'ka 'ji tʋ zɩɛ -a wlu.»\n13Min -tʋ nɛn minnun yei "bɛ, e 'nan Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, 'i vɩ 'an "bʋɩ lɛ 'nan, 'kʋ "tɩ -zia fɛnun bɛ, 'kʋ -pli!»\n14Ɛn Zozi "e 'nan min zɩɛ -yrɛ 'nan: «-Tɩɛ 'vɩ 'yiɛ 'nan maan nɛn 'an drɛ 'ka yei fɛ -plidɩ da tin 'bazan 'a?» 15Ɛn Zozi -a 'vɩ minnun nɛn -nan bɛ -wlɛ 'nan: «'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va! Te 'ka -wɛɛ 'nan fɛ pɛɛnɔn 'e 'kɔn 'ka 'lɔ dɩ! Kɔɔ -te min a fɛzan -a 'kɔ oo, -yee 'belidɩ 'ka 'sia 'e lɔ fɛ man dɩ.»\n16-A -nan nɛn Zozi -kɔnnɛn 'gʋɛ -a -fɔdɩ 'sia -wlɛ. E 'nan: «Fɛzan -tʋ -a, ɛn -yee fei -a. -Yee fei zɩɛ -a ta fɛ 'bɔla "kaga 'kpa. 17-A -nan nɛn yaa "nrɔndɩ 'sia 'e 'ji 'nan: ‹Maan dra 'kɔ? Kɔɔ fɛ pee -nan "ka "nyian -e 'an 'mɛn fɛnun -sɛn -nan dɩ.›\n18Tɔɔn 'wɩ 'tʋ -cin -tɔ "ji. -Nyrɛn 'nan: ‹'An 'mɛn fɛnun tre 'kɔnnun -wia, -e 'an pee -tɔ 'kpa -dan. "Bɛ -sru -e 'an 'mɛn fei fɛ 'wlɛ 'lee 'an yɩfɛ pɛɛnɔn -sɛn -ji, 19-e 'an vɩ 'an 'fli lɛ 'nan: 'An bee, i yɩfɛ a "kaga lɛ "kaga 'wlu vɛ -a. 'I 'flinla 'e "tun, ɛn 'i fɛ -blɩ 'e "tun, ɛn 'i 'wɛn mlin 'e "tun, -e 'i 'ci 'e "nran 'e "tun!›\n20'Pian Bali -a vɩ -yrɛ 'nan: ‹-Blʋzan! Cɛɛgʋ 'pei 'gʋɛ -a man bɛ, 'yie vɛ -nyaan 'trɛ da. Fɛnun pɛɛnɔn nɛn yia tre bɛ, -tɩ -lɔ nɛn e -fo?› »\n21Ɛn Zozi -a 'le 'sran 'nan: «'Wɩ 'tʋwli zɩɛ -yɛɛ bɔa min nɛn 'e yɩfɛ -wɛɛman 'e 'bɔ 'le vɛ -a bɛ -a man. Kɔɔ -a san 'ka fɛzan -a Bali 'lɛ dɩ.»\n22"Bɛ -sru ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «-Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan: Te 'ka 'fʋ 'ka 'ci "nrɔnnan 'cee 'trɛda da dɩ! -Yɛɛ cɩ "le: ‹-Mɛ "nɛn kʋa -ble? Ɛn kʋa dra 'kɔ, -e 'kʋ 'man sɔnun yɩ?› 23Kɔɔ 'belidɩ nɛn 'ka 'lɔ bɛ -a "yi "mlian -blɩfɛ da. Ɛn 'ka 'kɔlɛ nɛn 'ka da bɛ -a 'kpa "mlian sɔnun da.\n24'Ka 'ci "nrɔn "lomannun da -tʋ! Wa'a 'saa 'fɔa dɩ, ɛn wa'a 'saa 'tɛa dɩ, ɛn -wee fɛ 'ka 'e tredɩ fɛ -tʋ -nan dɩ, ɛn -wee fɛ trenan "ka "dɩ, 'pian te Bali -blɩfɛ -nɔan -wlɛ. -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan Bali 'lɛ bɛ, 'ka "yi "mlian "lomannun da! 25'Cee ci "nrɔndɩ 'cee 'trɛda da bɛ, ya'a 'kɔlaman -e 'e yi -tʋwli "cɛ 'pa 'cee 'belidɩ da "fo "dɩ. 26-Te ka'a 'kɔlaman 'wɩ zɩɛ 'bɛ drɛdɩ -a dɩɛ, -mɛ "le "wɛan nɛn 'ka 'ci "nrɔnman 'wɩ peenun da?\n27'Ka 'ci "nrɔn lu -fuinun da "nyian -tʋ! 'Ka -wee drɛdɩ yɩ! Wa'a 'nyranman 'paa dɩ, ɛn wa'a sɔ taan dɩ. 'Pian maan ve 'cɛɛ 'nan, Salomɔn nɛn e ya mingɔnnɛn -dan tʋ -a 'li bɛ, -yee sɔ -tʋ fɛnyian 'ka 'mlinlɛ lu -fuinun zɩɛ -a -tʋwli "le fɛnyian da dɩ. 28Lu -fui "nɛn 'bɛ cɩ lua, "trɛ wɛɛ "cɛan -e 'wɛɛ -fɔ 'tɛ 'va bɛ, -te Bali 'bɛ 'man drɛ vɛ wɛɛ fɛnyian zɩɛ bɛ, 'lɔɔ kaa "nun? 'Cee yi -tɛradɩ Bali da a "wɛnnɔn.\n29-Yee "wɛan fɛ nɛn 'kɔ 'ka -blɩ 'lee fɛ nɛn 'kɔ 'ka mlin bɛ, te 'ka 'fʋ 'ka 'ci "nrɔnnan "da "dɩ! 30Kɔɔ minnun nɛn wa'a Bali tɔa dɩɛ, -wɛɛ ci "nrɔnman 'wɩnun zɩɛ -a da. 'Pian 'ka "tɩ Bali -a -tɔa 'nan, fɛnun zɩɛ -a 'wɩ a 'ka man. 31'Cee vɛ bɛ, 'ka -wɛɛ 'e tɛdɛ 'nan Bali 'e mingɔnnɛn -blɩ 'ka da. "Bɛ -sru -e -a 'bɔ 'e 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a drɛ 'cɛɛ.\n32Te nyɛn 'e 'kɔn 'ka 'ji dɩ! Ka ya "le 'bla 'pa "wɛnnɛn 'zʋ. Kɔɔ 'ka "tɩ Bali 'ka 'si "va 'nan 'yee mingɔnnɛn trɛ a 'cee vɛ -a.\n33'Ka 'ka yɩfɛnun -tan, -e 'ka man "lala -nɔn 'yalɛ -tɛnɔn lɛ. Fɛ nɛn ya'a srɛman dɩɛ, -a 'bɔ nɛn 'ka -wɛɛ! -Yɛɛ cɩ min yɩfɛ nɛn laji bɛ -a. Crinnɔn 'ka 'pliman fɛ zɩɛ -a -nan dɩ, ɛn fɛ srɛ bɛbɛ 'ka 'nan dɩ. 34Kɔɔ fɛnan nɛn min yɩfɛ cɩ bɛ, -a -nan nɛn -yee ci "nrɔndɩ pɛɛnɔn 'kɔan.»\n35«'Ka 'man 'e 'kɔn 'e wʋʋdɩ, ɛn 'cee -kannɛn 'e 'fʋ 'fɔdɩ "nɛn! 36'Ka 'kɔn "le minnun nɛn o cɩ 'o 'tazan -pɛnnan bɛ -wee 'wɩ 'zʋ. Minnun zɩɛ, -te o tazan 'si lɩ 'pa "fɛdi da 'nan e -ta, ɛn e 'kɔn 'tɛ bɛ, -wɛɛ 'lɛ "so -yrɛ. 37Bali -le -fɛa a minnun nɛn Minsan bɔa o man, te o yiɛ a "man "bɛ o man. Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'e 'man wʋʋman, -e 'e o -nyran fɛnun -sru, -e 'e -wee fɛ 'pa. 38E -ta bada oo, ɛn -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, e -ta tʋ "nɛn "tʋ -a oo, -te e 'bɔ o man te o yiɛ a "man "bɛ, Bali -le -fɛa a o man. 39Maan ve 'cɛɛ 'nan, tʋ nɛn crinzan -taa "min crin wʋlɛ bɛ, "te 'kɔn san -a -tɔa "bɛ, "te -a man -kɔan 'e wʋʋdɩ tʋ pɛɛnɔn man, ɛn ya'a tʋe -e 'e 'yee 'kɔn 'fɔn dɩ. 40-Yee "wɛan 'ka 'bɔ "nyian 'ka 'man wʋʋ! Kɔɔ Blamin -pɩ -taa tʋ nɛn -a -cin 'ka 'kɔan 'ka 'ji dɩɛ -a man.»\n41-A -nan nɛn Piɛri -a laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Minsan, -kɔnnɛn "nɛn yia -fɔ zɩɛ, 'kʋ 'saza 'le vɛ nɛn, -baa min pɛɛnɔn 'le vɛ nɛn?»\n42Ɛn Minsan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Min 'suzan "cɛn 'bɛ 'ta wʋla 'e 'san wei da 'wɩ 'tɔdɩ -a? Min 'suzan nɛn -a tazan 'yee 'kɔn 'pɛba 'wʋ -yrɔ, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'nan, 'e -blɩfɛ -nɔn min 'sunɔn -mienun lɛ 'e 'tʋ -man bɛ -nyrɛn. 43Min 'suzan zɩɛ -te -a tazan 'bɔ "man 'wɩ zɩɛ -a drɛnan bɛ, -yee vɛ a "yi. 44Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -a tazan -a -tɔa 'e yɩfɛ pɛɛnɔn da.\n45'Pian -te min 'suzan zɩɛ 'e ci nrɔn 'nan: ‹'An 'tazan -a 'mɔnnan.› Tɔɔn -e 'e 'tɛ 'padɩ 'sia minnun nɛn 'e yiɛ -tɔa "o va bɛ o da, te e ya "fɛdi -blɩnan 'saza, ɛn e ya -wɛn mlinnan 'saza. 46Tɔɔn yi nɛn -a -cin 'ka "ji 'nan 'e 'tazan -taa "dɩɛ, -e 'bɛ bɔla kligli, -e -a tazan 'e "nɛn "jɛɛnla 'ji -wlidɩ. E 'wɩ "nɛn -kɔɔnman -yrɛ "le zɩ Bali 'wɩ "nɛn -kɔɔnman minnun nɛn wa'a yi -tɛlɛa 'e da dɩɛ -wlɛ "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n47Min 'suzan nɛn 'e 'tazan 'ci 'sɔ wɩnun -tɔa, 'pian e 'ka "vale 'e 'ta wʋla "da "dɩɛ, waa -sɔan "kaga 'kpa. 48Ɛn "nyian bɛ, min nɛn e 'wɩ 'tʋ drɛ 'wlidɩ 'e 'tazan lɛ, te ya'a ci 'sɔ wɩnun tɔa dɩɛ, waa -sɔan, 'pian waa -sɔan "wɛnnɔn. -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, min nɛn Bali fɛ "kaga "nɔn -yrɛ "bɛ, yaa laabo -yrɔ "nyian "kaga. Ɛn min nɛn Bali fɛ "kaga "pɛba 'wʋ -yrɔ "bɛ, -a san lɔ nɛn e 'wɩ "kaga laabo.»\n49«'An -ta 'tɛ 'fɔlɛ "nɛn 'trɛ da. An ya "vale 'e 'kɔn 'e 'bidɩ 'va. 50'Pian e ya "le 'mɛn yra yɩ tʋ 'e bɔ 'vaa, -e 'e 'bidɩ 'sia. 'Bɛ nɛn 'gʋɛ, an ya -a -pɛnnan 'an 'ci le nyɛn -a, 'nan 'wɩ zɩɛ 'e drɛ. 51Te 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan 'an -ta 'trɛda, 'nan -e minnun man 'e 'fɔla -trɔɔ dɩ! 'Pian an -ta 'wɩ 'fɔlɛa minnun man. 52Maan ve 'cɛɛ 'nan, -te min a 'soolu 'kɔn 'tʋwli 'lɛ "nɛn "bɛ, o "cɛan 'e cin man 'mɛn "wɛan. Min yaaga -taa "kɔnlɛ -pɛ -tʋ -a, -e min "fli 'o 'kɔn -pɛ -tʋ -a. 53Ɛn 'nɛn "tɩ 'lee 'e 'pɩ yei 'ka 'taa -a -blɩlɛ dɩ. Ɛn 'nɛn "bʋ 'lee 'e lu yei 'ka 'taa -a -blɩlɛ dɩ. Ɛn -sran "bʋ 'lee 'e 'pɩ nan yei 'ka 'taa -a -blɩlɛ dɩ.»\n54Zozi -a 'vɩ "nyian minnun nɛn -nan bɛ -wlɛ 'nan: «-Te laa wla "ji yidɛ 'fɔ -nan "va 'zia bɛ, 'nun tɔɔn kaa ve 'nan, laa "ta -fɛan, -e 'e drɛ zɩ. 55Ɛn -te fulɔ nɛn e "sia 'trɛda "tre 'zia bɛ, ka 'yɩ "fɛɛnnan bɛ -a 'yɩ bɛ, 'nun tɔɔn ka ve 'nan, 'tɛdɛ "ta -daa, -e 'e drɛ zɩ. 56Ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! Fɛ nɛn e "ta dra 'trɛ da bɛ, 'lee fɛ nɛn e "ta dra laji bɛ, 'cɛɛ -tɔa. 'Pian 'wɩ nɛn 'an cɩ 'bɛ drɛnan tʋ 'gʋɛ -a bɛ, ka 'ka "vale 'cɛɛ -tɔa "dɩ. 57Ɛn 'wɩ nɛn 'bɛ cɩ tɩglɩ "le 'cɛɛ drɛ bɛ, ka 'ka "vale 'cɛɛ tɔa dɩ. -Mɛ "le "wɛan nɛn kaa dra zɩ?\n58'Ka 'ci "nrɔn 'wɩ 'gʋɛ -a da -tʋ! -Te min -tʋ 'i 'sanman drɛ, ɛn ka "ta -ko -a tin 'balɛ bɛ, 'i 'fɔ 'e 'flin 'i 'ka yei "sɛn 'e cin va, "tɔgɔ 'yei 'nɔn tin 'bazan lɛ, -e tin 'bazan 'e 'i 'fɔ -pʋ 'kuin. 59Maan ve 'yiɛ 'nan, "yiɛ vɩnan i bɔla -pʋ 'kɔn zɩɛ -a -ji bɛ, te i cɛɛn "lala pɛɛnɔn bɔladɩ man.»


‘ Amun sran klolɛ’n, maan be wun i sakpa like nga amun yo’n nun’—Zan 3:18 | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Gallois Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Nán maan amun sran klolɛ’n yo amun nuan bui su, nin nuan nun fɛ su, sanngɛ maan be wun i sakpa like nga amun yo’n nun.”—1 ZAN 3:18.\nJUE: 72, 124\n?Sran klolɛ ng’ɔ ti cinnjin’n yɛle benin?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kloman sran e “nuan bui” su-ɔ?\n?Ngue yɛ é yó naan sɛ e klo sran sakpa’n y’a wun i wlɛ-ɔ?\n1. (a) ?Sran klolɛ ng’ɔ ti cinnjin’n yɛle benin? (b) ?Ngue yɛ sran m’ɔ klo sran’n, ɔ yo-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nSRAN klolɛ’n i wafa sɔnnin. I ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, yɛle ng’ɔ taka Ɲanmiɛn mmla’n su’n. Glɛki nun’n, be flɛ sran klolɛ sɔ’n kɛ agapɛ. Sran klolɛ sɔ’n fin Zoova. (1 Zan 4:7) Sran m’ɔ klo sran’n, i wiengu’m be ndɛ lo i. Ɔ bu be wun akunndan kpa. Kpɛkun, ɔ tu i klun yo be ye. Ɔ maan i klun jɔ.\n2, 3. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ ɔ ti sran klofuɛ-ɔ?\n2 Kwlaa naan Zoova w’a yi Adam nin Ɛvu’n, ɔ kleli kɛ ɔ klo sran. Afin kɛ ɔ́ yí asiɛ’n, ɔ sieli su ninnge kpanngban naan klɔ sran’m b’a kwla tran su. Ɔ yoli sɔ naan sran’m be klun jɔ. Nán Zoova bɔbɔ liɛ ti yɛ ɔ yili asiɛ’n niɔn. Sran’m be liɛ ti yɛ ɔ yili-ɔ. Kɛ ɔ yili asiɛ’n m’ɔ wunnin kɛ ɔ ti kpa’n, yɛ ɔ yili klɔ sran-ɔn. Ɔ kunndɛli kɛ asiɛ wunmuan’n kaci lika klanman naan sran’m be tran su tititi.\n3 Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle’n, Zoova kleli kɛ ɔ ti sran klofuɛ. Yɛle kɛ, ɔ seli kɛ ɔ́ kpɔ́ Adam nin Ɛvu be mma nga bé wá yó aɲinyiɛfuɛ’n be ti. (Bo Bolɛ 3:15; 1 Zan 4:10) Kɛ Zoova kán sɔ’n, ɔ kɛn i kɛ w’a kpɔ be ti w’a wie sa. Sanngɛ kɛ afuɛ 4.000 sinnin’n, yɛ ɔ fɛli i Wa kunngba cɛ’n mannin naan ɔ fɛ i wun kpɔ sran’m be ti-ɔ. (Zan 3:16) I sɔ mɔ Zoova yoli’n, ɔ yo e fɛ dan!\nMaan e mian e ɲin naan e klo Ɲanmiɛn nin sran titi.\n4. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e kwla klo Ɲanmiɛn nin sran-ɔn?\n4 Fɔ o e nun. Ɔ maan kɛ ɔ yo naan e klo sran’n, ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ, kɛ mɔ Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa ti’n, e kwla fɛ i nzuɛn’n. Yɛle kɛ, e kwla klo i bɔbɔ Ɲanmiɛn nin sran. Abɛli kloli Ɲanmiɛn. I sɔ’n ti, ɔ fɛli i ninnge’m be nun kpafuɛ mun mannin Ɲanmiɛn. (Bo Bolɛ 4:3, 4) Nowe kloli Ɲanmiɛn nin sran wie. I sɔ’n ti, kannzɛ sran’m b’a sieman be su i nuan bo’n, sanngɛ ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli be afuɛ kpanngban. (2 Piɛr 2:5) Ɲanmiɛn mɔ Abraamun klo i ti’n, ɔ fɛli i wa Izaaki kɛ ɔ́ fá yí tɛ. (Zak 2:21) E si kɛ Ɲanmiɛn nin sran klolɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, maan e mian e ɲin e nian Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa sɔ’m be ayeliɛ’n su.\nSRAN M’Ɔ KLO SRAN SAKPA’N\n5. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran sakpa-ɔ?\n5 Biblu’n se kɛ: “Nán maan amun sran klolɛ’n yo amun nuan bui su, nin nuan nun fɛ su, sanngɛ maan be wun i sakpa like nga amun yo’n nun.” (1 Zan 3:18) ?I sɔ’n ti, sɛ e kan ndɛ wie e fa cici sran wla’n, é sé kɛ i sɔ’n kleman kɛ e klo sran? Nɛ́n i sɔ-ɔ. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:18) Sanngɛ sɛ e klo sran’n, é yí i nglo. I wie yɛle kɛ, sɛ e wun kɛ aniaan kun leman aliɛ annzɛ tralɛ’n, e su fɔnvɔmɛn i ngbɛn. Sanngɛ, é tí i wun ɲanman nun. (Zak 2:15, 16) I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn nin sran mɔ e klo i ti’n, e srɛ Ɲanmiɛn kɛ maan sran kpanngban be bla jasin fɛ’n i bolɛ wie. Sanngɛ, e kaman Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i ngunmin su. E bɔbɔ e tu e klun e di junman sɔ’n wie.—Matie 9:38.\n6, 7. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kloman sran e “nuan bui” su-ɔ? (b) An kan sran wie mɔ be kloli sran be nuan bui su’n, be ndɛ.\n6 Akoto Zan seli kɛ maan be wun kɛ e klo sran ‘sakpa like nga e yo’n nun.’ Yɛle kɛ, ɔ fataman kɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran “e nuan bui su.” (Rɔmfuɛ Mun 12:9; 2 Korɛntfuɛ Mun 6:6) Sran wie’m be yo ninnge wie mun naan be se kɛ be klo Ɲanmiɛn nin sran. ?Sanngɛ, be klo Ɲanmiɛn nin sran sakpa? ?Kɛ e niɛn i kpa’n, ngue ti yɛ be yo ninnge sɔ mun-ɔn? ?Nán be dunman kunndɛlɛ ti yɛ be yo i sɔ ninnge mun-ɔn? Nanwlɛ, sɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran e nuan bui su’n, nn y’a yoman like fi.\n7 Kɛ Satan kán ndɛ klé Ɛvu Edɛnin fie’n nun lɔ’n, i nuan nun fɛ ti’n, Ɛvu buli i kɛ i ndɛ lo i. Sanngɛ i sin sa ng’ɔ juli’n, ɔ kle kɛ Satan klomɛn i. (Bo Bolɛ 3:4, 5) I nun mɔ Davidi ti famiɛn’n, i janvuɛ kun o lɛ be flɛ i kɛ Asitɔfɛli. Asitɔfɛli kloli Davidi i nuan bui su. Afin, ɔ kpɛli Davidi i bo waka. (2 Samiɛl 15:31) Andɛ’n, be nga be nin Ɲanmiɛn b’a bu’n, be nin sran wie mun ekun “be fa be nuan laka” asɔnun’n i nunfuɛ mun. Be yo sɔ naan bé sáci be afiɛn. (Rɔmfuɛ Mun 16:17, 18) Be yo kɛ sran’m be ndɛ lo be sa. Sanngɛ, be bɔbɔ be klun sa yolɛ liɛ ti yɛ be yo sɔ-ɔ.\n8. ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun-ɔn?\n8 Be nga be fa be nuan nun fɛ laka sran mun’n, be ɲin gua ase. Afin, be kwlá lakaman Ɲanmiɛn. Zezi seli kɛ sran ng’ɔ ti gblɛfuɛ’n, ɔ́ “kpɛ́kpɛ́ i nun.” (Matie 24:51) E mɔ e su Zoova’n, e kunndɛman kɛ é yó gblɛfuɛ. I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?N klo Ɲanmiɛn nin sran sakpa? ?N bu min ngunmin min wun akunndan? ?N ti nanwlɛfuɛ?’ Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún like ngwlan mɔ e kwla yo e kle kɛ e kloman Ɲanmiɛn nin sran e “nuan bui su’n.”\nMAAN BE WUN E SRAN KLOLƐ’N ‘LIKE NGA E YO’N NUN’\n9. ?Sɛ e klo sran sakpa’n, ngue yɛ é yó-ɔ?\n9 Kannzɛ sran’m be wunman like kpa nga e yo’n, sanngɛ maan e tu e klun e yo. Maan e tu e klun e yo e wiengu’m be ye titi. (An kanngan Matie 6:1-4 nun.) Ananiasi nin i yi Safira be liɛ’n, be klo dunman. Like nga be yo’n, be kunndɛ kɛ sran ngba si nun. Be yoli be asiɛ’n i wie atɛ. Kpɛkun, be lakali sran mun kɛ sika’n i ngba yɛ be su fa man akoto mun-ɔn. I sɔ’n ti, be wuli. (Sa Nga Be Yoli’n 5:1-10) Sɛ e klo e niaan mun sakpa’n, é tú e klun é yó be ye. Like nga e yo e man be’n, e su kunndɛman kɛ sran uflɛ si nun. I sɔ yolɛ nun’n, e kwla nian e niaan nga be uka e Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ mun naan b’a yi fluwa nin video mun’n, be ayeliɛ’n su. Be kunndɛman dunman. Ɔ maan, junman trele nga be di’n, be kunndɛman kɛ sran’m be si nun.\nKannzɛ sran fi wunman like nga e yo’n, sanngɛ maan e tu e klun e yo.\n10. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e bu e wiengu’m be sran-ɔn?\n10 Maan e bu e wiengu sran. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 12:10 nun.) Zezi wunnzinnin i akoto’m be ja. I lɛ nun’n, ɔ kleli kɛ ɔ bu be sran. (Zan 13:3-5, 12-15) Maan e yo wun ase kanfuɛ kɛ Zezi sa. Yɛ maan e yo e wiengu’m be ye. Zezi i akoto’m b’a wunman like nga ti yɛ ɔ wunnzinnin be ja’n i wlɛ kpa. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun mɔ Ɲanmiɛn flɛli i wawɛ’n mannin be’n, yɛ be wunnin i wlɛ-ɔ. (Zan 13:7) Kannzɛ e dili suklu dan, annzɛ e le sika, annzɛ e di junman dan wie o, nán e bu i kɛ e ti kpa tra e wiengu mun. Maan e bu be sran. (Rɔmfuɛ Mun 12:3) Wienun-ɔn, be su yi e wiengu kun i ayɛ. Kannzɛ e bu i kɛ ɔ fata kɛ be yi e ayɛ wie’n, sanngɛ nán maan ɔ yo e ya. Maan ɔ yo e fɛ.\n11. ?Ngue ti yɛ sɛ sran kun nin mo yolɛ fata’n, ɔ fata kɛ e yo i mo-ɔ?\n11 Maan e yo e wiengu mo. “Ndɛ ng’ɔ ti kpa bɔ sran ti-ɔ ɔ yo sran’n,” i wie yɛle sran mo yolɛ’n. I sɔ’n ti’n, maan e yo e wiengu’m be mo. (Efɛzfuɛ Mun 4:29) Sanngɛ, nɛ́n i sɔ ti yɛ sɛ sran kun nin mo yolɛ fataman’n, é yó i mo-ɔ. Sɛ e yo sɔ’n, nn e su lɛkɛ i. Ɔ maan, sɛ ɔ fata kɛ e mɛn i afɔtuɛ’n, e su kwlá mɛnmɛn i. (Nyanndra Mun 29:5) Ɔ fataman kɛ e yo sran kun mo, kpɛkun kɛ ɔ kaci i sin’n, e kɛn i wun ndɛ tɛ. Sɛ e yo sɔ’n, nn e ti gblɛfuɛ. Akoto Pɔlu kloli i niaan mun kpa. Kɛ ɔ́ klɛ́ i niaan nga be o Korɛnti lɔ’n be fluwa’n, ɔ fali be ɲin sieli like nga be yoli m’ɔ ti kpa’n su. Yɛ ɔ yoli be mo. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:2) Sanngɛ, kɛ ɔ fata kɛ ɔ tu be fɔ’n, ɔ yiyili like nga ti yɛ ɔ tu be fɔ’n i nun kleli be weinwein.—1 Korɛntfuɛ Mun 11:20-22.\nKɛ e yo e niaan’m be ye’n, e kle kɛ e klo be sakpa. (An nian ndɛ kpɔlɛ 12 nun.)\n12. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo sran sakpa-ɔ?\n12 Maan e sɔ sran nun klanman. Zoova wla e fanngan kɛ e yo e niaan’m be ye. (An kanngan 1 Zan 3:17 nun.) Sanngɛ, ɔ fata kɛ e nian e wun su naan y’a buman e bɔbɔ e wun akunndan. I sɔ’n ti’n, maan e usa e wun kosan yɛ mun: ‘?Min janvuɛ mun, annzɛ be nga be le ɲrun asɔnun nun’n, be ngunmin yɛ n yia be min awlo lɔ titi-ɔ? ?Be nga be kwla yia min wie’n, annzɛ be kwla ti min wun ɲanman nun’n, be ngunmin yɛ n yia be-ɔ? ?Be nga n siman be kpa’n, annzɛ be kwlá timan min wun ɲanman nun’n, n yaci be lɛ?’ (Lik 14:12-14) Wienun-ɔn, aniaan kun w’a fa ajalɛ tɛ. Yɛ ɔ fata kɛ e ukɛ i. Annzɛ kusu, e yia aniaan kun e awlo lɔ titi, sanngɛ ɔ nin a yoman e kwla le. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ é yó-ɔ? Zoova waan: “Sran ng’ɔ to amun’n, an sike i, nán an ijɔ amun konviabo.” (1 Piɛr 4:9) I sɔ’n ti’n, maan e yo e wiengu’m be ye klun ufue su. Sɛ e yo sɔ’n, é dí su aklunjuɛ.—Sa Nga Be Yoli’n 20:35.\n13. (a) ?Blɛ benin nun yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn-ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla uka be nga be leman wunmiɛn’n niɔn?\n13 Maan e uka be nga be leman wunmiɛn’n. Biblu’n se kɛ: “An uka be nga be lɛ-man wunmiɛn’n, an tra amun anwlɛn sran’m be kwlaa be wun.” (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:14) Aniaan kpanngban be o lɛ’n, laa be suman Ɲanmiɛn juejue su. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa suli i kpa. Wie’m be liɛ’n, ɔ fata kɛ e tra e awlɛn naan e uka be blɛblɛblɛ. ?Wafa sɛ yɛ e kwla uka be-ɔ? Maan e fa Biblu’n e wla be fanngan. Maan e nin be e bo jasin fɛ’n likawlɛ. Sɛ bé kán ndɛ klé e’n, maan e sie e su be nuan bo. Nán maan e ka lɛ e se kɛ aniaan nga liɛ’n, Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, ɔ ‘le wunmiɛn’ annzɛ ɔ “lɛ-man wunmiɛn.” Pɔlu wunnin i wlɛ kɛ ninnge wie’m be yolɛ nun’n, ɔ leman wunmiɛn. (2 Korɛntfuɛ Mun 12:9, 10) Maan e tinuntinun e wun i wlɛ sɔ wie. I liɛ’n, é wlá e wun fanngan titi.\n14. ?Ngue yɛ é yó naan e nin e niaan mun y’a tran klanman-ɔn?\n14 Nán e nin sran e kan ndɛ. Kɛ e nin e niaan mun e tran klanman’n, i sɔ’n ti kpa dan. I sɔ’n ti, sɛ e niaan kun yo e tɛ’n, maan e yo like kwlaa nga e kwla yo naan e nin i y’a kanman ndɛ’n. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 12:17, 18 nun.) Sɛ e lo e wiengu kun i ngasi’n, maan e kpɛtɛ i. Nán e se sran’n kɛ: “N siman kɛ ndɛ kɛ ngalɛ sa’n ti’n, á fá ya.” Sanngɛ, maan e se i kɛ: “Ndɛ nga n kannin’n, m’an kɛnmɛn i kpa, yaci.” Be nga b’a ja bla nin bian’n be kusu, ɔ fata kɛ be afiɛn sɛ. Ɔ fataman kɛ sran’m be ɲrun’n, be yo kɛ be klo be wun. Kpɛkun awlo lɔ’n, be kan ndɛ tɛtɛ be kle be wiengu, annzɛ be yo be wiengu kpokokpoko. Annzɛ be tannin nvlɛ.\n15. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ y’a yaci sa nga sran kun yoli e’n, y’a cɛ i-ɔ?\n15 Maan e yaci sa nga e wiengu yo e’n e cɛ i mlɔnmlɔn. Sɛ sran yo e sa’n, nán e fa sie e klun. Sanngɛ, maan e yaci e cɛ i mlɔnmlɔn. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “An blu sa’m be su, sa nga amun wiengu yo bɔ an wun i’n, maan ɔ sɔn amun nun i klolɛ bɔ an klo i’n ti. Amun bo bɔ Nyanmiɛn Wawɛ’n maan w’a yo kun anuansɛ bɔ an di’n ti’n, an nian su kpa maan ɔ yo sɔ tititi.” (Efɛzfuɛ Mun 4:2, 3) Sɛ e bu ndɛ tɛ nga sran’n kannin’n i akunndan trilili’n, i yaci cɛlɛ’n yó kekle. Sran m’ɔ klo sran’n, “ɔ fa-man sa sie-mɛn i klun.” (1 Korɛntfuɛ Mun 13:4, 5) Sɛ e fa e niaan’m be wun ndɛ e sie e klun’n, e nin be e su tranman klanman. Yɛ e nin Zoova e afiɛn sáci wie. (Matie 6:14, 15) Sɛ sran yo e sa’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn e mɛn i. I liɛ’n, é klé kɛ y’a yaci sa ng’ɔ yoli e’n, y’a cɛ i mlɔnmlɔn.—Lik 6:27, 28.\n16. ?Sɛ be man e junman wie naan é dí’n, akunndan benin yɛ ɔ fata kɛ e bu-ɔ?\n16 Maan e bu e wiengu’m be akunndan. Sɛ be man e junman naan é dí’n, nán e bu e ngunmin e wun akunndan. Maan e kle kɛ e wiengu’m be kpa yolɛ ti yɛ e di-ɔ. Biblu’n se kɛ: “Nán maan sran fi bu i bɔbɔ wun akunndan, sanngɛ maan ɔ bu i wiengu akunndan.” (1 Korɛntfuɛ Mun 10:24) Kɛ e kɔ e aɲia dandan’m be bo’n, aniaan wie’m be dun mmua ju lɔ. Be kunndɛ tranwlɛ’m be nun kpafuɛ’n. Kpɛkun wie liɛ’n, be fa wie sie be osufuɛ mun. Sanngɛ aniaan kpanngban be yoman sɔ. Be yaci tranwlɛ’m be nun kpafuɛ’n be man be wiengu mun. I lɛ nun’n, be kle kɛ be buman be ngunmin be wun akunndan. ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian be ayeliɛ’n su-ɔ?\n17. ?Sɛ e yo sa tɛ’n, ngue yɛ é yó naan y’a kle kɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran-ɔn?\n17 Maan e di sa tɛ nga e yo’n i nanwlɛ, yɛ e yaci i yolɛ. Kɛ aniaan wie’m be yo sa tɛ’n, be fia su. Afin atrɛkpa’n, ɲannzuɛn kun be, annzɛ be kunndɛman kɛ be wiengu’m be se kɛ b’a gua be ɲin ase. (Nyanndra Mun 28:13) Sanngɛ, sran ng’ɔ fia sa tɛ ng’ɔ yo su’n, ɔ kle kɛ ɔ kloman sran. Ɔ yo i bɔbɔ i wun tɛ. Kpɛkun, ɔ yo i wiengu’m be tɛ wie. Afin i sa tɛ’n ti’n, Zoova kwla yi i wawɛ’n asɔnun’n su. Ɔ maan, alaje kwlá tranman asɔnun’n nun. (Efɛzfuɛ Mun 4:30) I sɔ’n ti, sɛ e yo sa tɛ’n, maan e kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun naan be uka e. I liɛ’n, é klé kɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran.—Zak 5:14, 15.\n18. ?Ngue ti yɛ sran klolɛ’n ti cinnjin-ɔn?\n18 Nzuɛn kpa ng’ɔ fata kɛ e fa be’n, be nun danfuɛ’n yɛle Ɲanmiɛn nin sran klolɛ. (1 Korɛntfuɛ Mun 13:13) Sran klolɛ’n fin Zoova. Kɛ Klistfuɛ’m be klo be wiengu’n, be kle kɛ be nian like nga Zoova yo’n su be yo. Ɔ maan, sran’m be wun kɛ be ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun sakpa. (Efɛzfuɛ Mun 5:1, 2) Pɔlu seli kɛ sɛ ɔ yo like kwlaa naan ɔ kloman sran’n, nn w’a yoman like fi. (1 Korɛntfuɛ Mun 13:2) I sɔ’n ti’n, nán maan e klo sran e “nuan bui su.” Sanngɛ, maan be wun i ‘sakpa like nga e yo’n nun.’\nE kloman sran e “nuan bui su”: Klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn nin sran ti’n, e buman e bɔbɔ e wun akunndan. E tu e klun e yo sran ye.\nE klo sran “sakpa”: Klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn nin sran ti’n, kɛ e yo sran ye’n, e kunndɛman kɛ be yi man e.


?A kunndɛ kɛ á níannían Biblu’n i akua’m be nun naan á sí Biblu’n nun ndɛ’n i kpa? ?A kunndɛ kɛ á sí Biblu’n nun ndɛ mma wie annzɛ sran kun i su ndɛ, annzɛ lika kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n i kpa? ?Annzɛ a usa ɔ wun, sɛ sa wie nun’n Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla uka wɔ o? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nn Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n kwla uka ɔ.\nAsɔnun’n i nunfuɛ’m be ukalɛ like ɔ. Atrɛkpa’n Biblu’n i akua nga Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n, a lemɛn i kwlakwla ɔ aniɛn’n nun. Sanngɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n i nun’n, fluwa nga be yili be koko nun wa’n, be sunman be o lɔ. Atrɛkpa’n Biblu’n i ngaciɛ wie’m be o lɔ wie. Asa’n, fluwa nga be tu ndɛ mma’m be bo nun’n, ɔ nin fluwa uflɛ wie mɔ be kwla uka sran naan w’a si sa nin ninnge wie mun’n, be o nun lɔ wie. Ka naan aɲia’n w’a bo i bo’n, annzɛ kɛ ɔ ko wie’n, a kwla ko di junman Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n i lika sɔ’n nun lɔ. Sɛ ɔrdinatɛli kun o lɔ’n, atrɛkpa’n, ɔrdinatɛli nun like kun mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be klɛli be fluwa nga be yili be’n i dan lika be sieli su’n ɔ o nun. (Watchtower Library) Ɔ uka be naan ninnge’m be kunndɛlɛ’n w’a yo pɔpɔ.\nƆ uka be nga be di junman Klistfuɛ mun nin be junman aɲia’n i bo’n mun kpa. Sɛ a ti suklu ba’m be nun kun naan be man wɔ junman’n, a kwla siesie ɔ wun Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun fluwa’m be siewlɛ’n nun lɔ. Klistfuɛ mun nin be junman aɲia’n i sunianfuɛ’n yɛ ɔ nian lika sɔ’n su ɔ. Ɔ fata kɛ ɔ yo naan fluwa nga be yili be koko nun wa’n, be tran lɔ wie, yɛ ɔ fata kɛ ɔ siesie lɔ fluwa’m be kpa wie. Suklu’n i sunianfuɛ’n annzɛ aniaan nga ɔ kle ɔ Biblu’n nun like’n, ɔ kwla kle ɔ wafa nga a kwla fa fluwa mun di ɔ junman’n. Sanngɛ, a leman atin faman fluwa sɔ’m be nun wie fi fiteman. Yɛ kusu sɛ a fa i nun fluwa wie mun dili junman’n, ɔ fata kɛ a siesie be kpa, yɛ ɔ fataman kɛ a klɛklɛ be nun like kaan sa.\nSɛ a kunndɛ kɛ á ɲán ɔ bɔbɔ ɔ Biblu’n i akua naan w’a fa suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n awlo lɔ’n, a kwla ko fa wie Biblu’n i akua’m be fawlɛ lɔ. Sran n’gɔ kle ɔ Biblu’n nun like’n kwla kle ɔ fluwa nga a kunndɛ’n.


Biblu’n nun ndɛ: Sran m’ɔ le wunmiɛn kpa’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si sran kunngba lekeleke nga i wunmiɛn’n leman wunsu’n? Be flɛ i Samsɔn, ɔ ti jɔlɛ difuɛ. Zoova yɛ ɔ man Samsɔn i wunmiɛn’n niɔn. Ka naan b’a wu Samsɔn’n, Zoova seli i nin’n kɛ: ‘Ɔ cɛ kan a wa wu ba yasua kun. I yɛ ɔ́ wá bó Izraɛli nvle’n i delɛ’n bo Filistifuɛ’m be sa nun ɔn.’\nKanaan mɛn’n nun yɛ Filistifuɛ’m be tran ɔn, be ayeliɛ’n ti tɛ. Be le alɛ kunfuɛ kaka kpa, i sɔ ti be kle Izraɛlifuɛ’m be ɲrɛnnɛn. Cɛn kun kɛ Samsɔn sín kɔ́ Filistifuɛ’m be wun lɔ’n, ɔ́ nían’n, asɔmɔli dan kun yɛ ɔ́ kpán bá i ndɛnman su yɛ. Like fi nunman Samsɔn i sa nun sanngɛ ɔ fɛli i sa ngbɛn’n kunnin asɔmɔli’n. I kunngba’n kunnin Filistifuɛ ayeliɛ tɛfuɛ’m be nun sran ko ju yaya wie mun.\nI sin’n, Samsɔn wa kloli bla kun. Be flɛ bla sɔ’n kɛ Delila. Filistifuɛ’m be kpɛnngbɛn’m be seli Delila kɛ sɛ ɔ kle be kan Samsɔn i wunmiɛn’n fin’n, bé mɛ́n i be tinuntinun jɛtɛ ufue akpi kun ya kun (1.100). Delila klo kɛ ɔ́ ɲɛ́n i sɔ sika liɛ’n. Nán klolɛ’n i kpa’n wie yɛ Delila klo Samsɔn annzɛ Ɲanmiɛn i nvlefuɛ mun ɔn. I sɔ ti ɔ jin Samsɔn i usalɛ’n su sa trili kɛ ɔ kle i kɛ i wunmiɛn’n fin’n.\nKɛ mɔ Delila jinman Samsɔn su aɔwi’n ti’n, Samsɔn tuli i klun kleli i. I waan: ‘Be nin a yi’a min ti’n le. Kɛ n fin min nin klun ḿ bá’n, n ti Anannganman liɛ mlɔnmlɔn. Sɛ be yi min ti’n, min wunmiɛn dan’n jáso min sin.’\nKɛ Delila wunnin i sɔ’n, ɔ yoli maan Samsɔn lɛli i ja’n su lafili. Kpɛkun ɔ flɛli sran kun kɛ ɔ wa yi Samsɔn i timuɛn’n. Samsɔn tínnge ɔ, flɛkpɛɛ, i wunmiɛn’n w’a wie i nun. Yɛ Filistifuɛ’m be wa trali Samsɔn ɔn. Be boboli i ɲinma nɲɔn’n, be fɛli i yoli be kanga.\nLe kun’n, kɛ Filistifuɛ’m bé dí be amuɛn Dagɔn’n i cɛn’n, be ko fali Samsɔn bisua nun lɔ kɛ ɔ wa kan ngowa kle be. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn Samsɔn i timuɛn’n w’a fu ekun. Samsɔn seli gbanflɛn nga ɔ trɛ i sa’n kɛ: ‘Yaci min nun maan n kisa sua’n i kuatrɛn’n su.’ Yɛ Samsɔn srɛli Zoova kɛ ɔ mɛn i wunmiɛn, yɛ ɔ fɛli i sa’n fuali sua’n i kuatrɛn i wun ɔn. Ɔ kpannin kekle kpa se kɛ: ‘Maan e nin Filistifuɛ mun e wu.’ Filistifuɛ nga be o ngowa’n i bo’n be ju sran kɔe akpi nsan (3.000). Samsɔn fɛli i wunmiɛn’n fa suli sua’n i kuatrɛn’m be bo, kpɛkun sua’n bu guali, ɔ kunnin sran ayeliɛ tɛfuɛ sɔ’m be kwlakwla.\nJɔlɛ Difuɛ ndɛ tre 13 lele 16.\n?Be flɛ sran mɔ i wunmiɛn’n leman wunsu’n, i sɛ? ?Yɛ wan yɛ ɔ mɛnnin i wunmiɛn sɔ’n niɔn?\n?Kɛ nga e kwla wun i desɛn’n su lɛ’n sa’n, ngue yɛ cɛn kun Samsɔn yoli asɔmɔli kun ɔn?\n?Desɛn’n su’n, Samsɔn i klun ndɛ benin yɛ ɔ su kan kle Delila ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli maan Filistifuɛ’m be trɛli i ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Samsɔn kunnin Filistifuɛ 3.000 le kunngba nga ɔ wuli’n, i nun ɔn?\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 13:1-14 nun.\n?Ba’m be talɛ nun’n, wafa sɛ yɛ Manɔaki nin i yi be man siɛ nin niɛn’m be ajalɛ kpa ɔ? (Jɔl. 13:8; Jue. 127:3; Efɛ. 6:4)\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 14:5-9 yɛ 15:9-16 nun.\n?Zoova i wawɛ’n i junman nga ɔ di’n, i su like benin yɛ Samsɔn i asɔmɔli nga ɔ kunnin i’n, ɔ nin ɲanman uflɛuflɛ nga be fa cili i m’ɔ kpɛli nun’n, ɔ nin aflunmun yasua aoje nga ɔ fa kunnin sran akpi kun’n (1.000), be su ndɛ’n ɔ kle ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ andɛ’n, Zoova i wawɛ’n uka e ɔ? (Jɔl. 14:6; 15:14; Zak. 4:6; Yol. 4:31)\nKanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 16:18-31 nun.\n?Wafa sɛ yɛ janvuɛ tɛ tralɛ’n ɲannin ta Samsɔn su ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kwla kle e ɔ? (Jɔl. 16:18, 19; 1 Kor. 15:33)


?Sa benin yɛ ɔ́ jú Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be su ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ fluwa nga kwla uka wɔ ɔ?\n?Jasin fɛ’n sɔ’n yɛle benin?\n?Wan yɛle Ɲanmiɛn Kpli?\n?Jasin fɛ’n fin Ɲanmiɛn sakpasakpa?\n?Biblu’n nun ndɛ’n fin wan?\n?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Biblu’n nun ndɛ’n ti nanwlɛ-ɔ?\n?Wan yɛle Zezi Klist?\n?Ngue ti yɛ Zezi wuli ɔ?\nLike nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó i asiɛ’n su’n\n?É kwlá wún be nga be wuli mun’n ekun?\n?Ɲanmiɛn Sielɛ’n mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n, i bo’n yɛle benin?\n?Ngue yɛ be flɛ i Ɲanmiɛn Sielɛ’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yiman sa tɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n niɔn?\n?Wafa sɛ yɛ amun awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ amun kwla wun Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i wlɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ amun kwla fa amun wun mantan Ɲanmiɛn ɔn?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn le anuannzɛ kun asiɛ’n su wa ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ a suan Zoova i silɛ’n wɔ ɔ ɲrun ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Abɛ Acoli Adhola Afrikaans Aja Ajië Albanais Albanian Sign Language Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arabic (Morocco) Arabic (Tunisia) Arménien Arménien (occidental) Assamais Ateso Attié Aukan Awajun Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Balinese Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Betsimisaraka Betsimisaraka (Southern) Biak Bichlamar Bikol Bosnian Boulou Bulgare Bété Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chamorro Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chinese Cantonese (Simplified) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chontal (Tabasco) Chopi Chuabo Chuuk Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ahe Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fataluku Fidjien Finnois Fon Frafra Français Frisian Fulfulde (Cameroun) Futuna Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Gourmanchéma Gouro Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Guianese Creole Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Hawu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hong Kong Sign Language Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Inakeanon Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Javanese (Eastern) Jula Kabuverdianu Kabye Kabyle Kachin Kadazan Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Khoekhoegowab Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Konkani (Devanagari) Konkani (Romain) Kosrae Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurde Sorani Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes autrichienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes croate Langue des signes espagnole Langue des signes estonienne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes lettone Langue des signes mexicaine Langue des signes mongole Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes serbe Langue des signes suisse allemande Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Lovari Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Luxembourgeois Macushi Macédonien Madagascar Sign Language Madi Makasae Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambae (Ermera) Mambwe-Lungu Mandjak Mangareva Maninkakan (Eastern) Manipuri Mano Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maré Maya Maya (Mopán) Mayo Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mixtec (Tlaxiaco) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nahuatl (Veracruz) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Odia Okpe Oromo Ossète Otomi Otomi (State of Mexico) Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pemon Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Persan Piaroa Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Pomeranian Ponape Portugais Portugais (Portugal) Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quechua (Huallaga Huánuco) Quichua (Chibuleo) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rapanui Rarotongan Romany (Albania) Romany (Argentina) Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Romania) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Roumain Roviana Rumanyo Rungus Runyankore Russe Rutooro Saami (North) Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Senoufo (Cebaara) Sepedi Sepulana Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shipibo-Conibo Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Soli Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Sérèr Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Toba Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Toraja Totonaque Toupouri Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tyrewuju Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Warao Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wejewa Wichi Wolaitsa Wolof Xavante Xhosa Xârâcùù Yacouba Yoruba Yukpa Zandé Zapotec (Guevea) Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (Villa Alta) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nJasin fɛ kpa kun fin Ɲanmiɛn!\nLike suanlɛ 13\n1. ?Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’n kwlaa ti kpa?\nƝanmiɛn sulɛ wafawafa kwlaa nun’n, sran kunngunngun be kunndɛ kɛ bé yó Ɲanmiɛn i klun sa. Ɲanmiɛn sie be nzɔliɛ. Sanngɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’m be fɛ i dunman’n be yo abɔlɛ ninnge mun. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:3, 4; 11:13-15) Be kɛn i zronali nin televiziɔn nun kɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be sa o kakawlonga sa, nin nvle’m be nunkunlɛ, ɔ nin alɛ, ɔ nin ba kanngan’m be sa sukusuku yolɛ’n be nun. Nanwlɛ, i sɔ ndɛ liɛ mun be bo be nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be wla!—Kanngan Matie 24:3-5, 11, 12 nun.\nƝanmiɛn sulɛ’n i kpafuɛ’n, ɔ manman Ɲanmiɛn. Sanngɛ, Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, Ɲanmiɛn i klun jɔman su. Afin ninnge ng’ɔ kle’n, be finman Biblu’n nun. I wie yɛle Ɲanmiɛn i bɔbɔ ba’n ɔ nin be nga be wuli’n be su ndɛ nga be kan’n. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ kunndɛ’n kɛ sran’m be si i kpa.—Kanngan Akunndanfuɛ’n 9:4-5, 10 nin 1 Timote 2:3-5 be nun.\n2. ?Sa benin yɛ ɔ́ jú Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be su ɔ?\nNanwlɛ, Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be waan be klo Ɲanmiɛn’n, mɔ sanngɛ Satan i mɛn’n yɛ be klo i’n, be kwlá lakaman Ɲanmiɛn. (Zak 4:4) Ɲanmiɛn Ndɛ’n flɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n kɛ “Babilɔni klɔ dan.” Babilɔni’n ti laa klɔ kun. Lɔ yɛ kɛ Nowe blɛ su nzue dan’n tɔli’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, ɔ wa boli i bo ɔ. Ɔ ka kaan sa, Ɲanmiɛn sulɛ wafa kwlaa nga be mlin sran mun’n, mɔ be fa be yi i ɲrɛnnɛn’n nun’n, Ɲanmiɛn ɔ́ ká lɛ núnnún be kwlaa.—Kanngan Sa Nglo Yilɛ 17:1, 2, 5, 16, 17 nin 18:8 be nun.\nSanngɛ, sran kunngunngun nga be awlɛn ti kpa mɔ be te o Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nun’n, Zoova i wla w’a fiman be. Ɔ su kle be ndɛ nanwlɛ’n, naan be yo kun be su i.—Kanngan Mise 4:2, 5 nun.\n3. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ sran nga be klo nanwlɛ’n be yo ɔ?\nƝanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n yo maan sran’m be bo yo kun.\nBe nga be klo nanwlɛ’n nin sa ng’ɔ ti kpa’n be ndɛ lo Zoova kpa. Ɔ wla be fanngan kɛ be fin Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nun fite. Be nga be klo Ɲanmiɛn’n, be kunndɛ kɛ bé káci be nzuɛn’n naan Ɲanmiɛn i klun w’a jɔ be wun.—Kanngan Sa Nglo Yilɛ 18:4 nun.\nAkoto’m be blɛ su’n, be nga be tili Ɲanmiɛn i jasin fɛ’n be nun wie’m be sɔli nun klanman. Zoova kleli be atin uflɛ. Ɔ maan be dili aklunjuɛ, be wunnin i wlɛ kɛ be nunman asiɛ’n su sa ngbɛn, naan bé wá ɲán be ti. Sran sɔ’m be kle e ajalɛ kpa, afin kɛ be tili ndɛ nanwlɛ’n, like kwlaa nga bé yó’n, Zoova yɛ be dun mmua bu i akunndan ɔn.—Kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:8, 9 nin 1Tɛ 2:13 be nun.\nBe kwlaa nga be jaso Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nun’n, Zoova sɔ be nun klanman. Sɛ a kplin su kɛ á sú Zoova’n, á yó i janvuɛ, kpɛkun i sufuɛ nga be o mɛn wunmuan’n nun’n, bé yó wɔ niaan. Yɛ Zoova mán wɔ anannganman nguan.—Kanngan Mark 10:29, 30 nin 2 Korɛntfuɛ Mun 6:17, 18 be nun.\n4. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn wá mán sran kwlaa be aklunjuɛ ɔ?\nƆ ka kaan sa Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, ɔ su tranman lɛ kun. Ɔ su faman ɲrɛnnɛn’n yimɛn i sran’m be su kun. Ɔ su lakaman sran mun kun, yɛ be su bubuman be wun nun kun. Be kwlaa nga bé trán asiɛ’n su’n, bé bó yó kun bé sú Ɲanmiɛn Kpli.—Kanngan Sa Nglo Yilɛ 18:20, 21 nin 21:3, 4 be nun.\nƝanmiɛn sulɛ wafa nga Ɲanmiɛn klun jɔ su’n\nNian ninnge nsiɛn mɔ be fa sie Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be nzɔliɛ’n.\nSu Ɲanmiɛn kɛ nga ɔ klo’n sa\n?Kɛ á yíyí like nga a lafi su’n i nun klé sran mun’n ngue yɛ ɔ kwla yo kekle ɔ? ?Á yó sɛ naan ɔ ndɛ’n w’a wɔman be safle?


Ɔ fata kɛ an suan Ɲanmiɛn i su like\nSɛ amun kunndɛ kɛ amún yó Ɲanmiɛn i janvuɛ’n, ɔ fata kɛ amun suɛn i su like. ?Amun janvuɛ’m be siman amun dunman’n, yɛ be fa flɛman amun? Be yo i sɔ. Ɲanmiɛn kusu klo kɛ amun si i dunman’n naan amun fa flɛ i wie. Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle Zoova. (Jue Mun 83:18, NW; Matie 6:9, NW) Kusu, ɔ fata kɛ amun suan like ng’ɔ klo i’n ɔ nin ng’ɔ klomɛn i’n. Maan amun si sran nga be ti i janvuɛ’n ɔ nin be nga be ti i kpɔfuɛ’n. Ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, yɛ be si sran ɔn. Biblu’n se kɛ sɛ e fa blɛ e suan Zoova i su like’n, i sɔ’n ti ngwlɛlɛ ayeliɛ.—Efɛzfuɛ Mun 5:15, 16.\nƝanmiɛn i janvuɛ’m be yo like ng’ɔ klo i’n. Amun bu amun janvuɛ’m be akunndan be nian. ?Sɛ amun yo be tɛtɛ’n naan amun yo be like nga be kpɔ i’n, bé ká amun janvuɛ titi? Cɛcɛ! I kunngba’n yɛle Ɲanmiɛn liɛ’n, sɛ amun klo kɛ amún yó i janvuɛ’n, ɔ fata kɛ amun yo like ng’ɔ klo i’n.—Zan 4:24.\nNán Ɲanmiɛn sulɛ wafa kwlaa yɛ ɔ kwla uka amun naan amun nin Ɲanmiɛn b’a tra janvuɛ-ɔ. Zezi m’ɔ ti Ɲanmiɛn i janvuɛ kpafuɛ’n kannin atin nɲɔn ndɛ. Atin kun ti tɛtrɛ kpɛkun i su sran’m be sɔnnin. Atin sɔ’n i awieliɛ’n yɛle wie’n. Atin kunfuɛ’n ti kaan kpɛkun sran nga be fa su’n b’a sɔnman. Atin sɔ’n i awieliɛ’n yɛle anannganman nguan’n. I bo’n yɛle kɛ sɛ amun kunndɛ kɛ amún yó Ɲanmiɛn i janvuɛ’n, ɔ fata kɛ amun su i kɛ ng’ɔ nin i fata sa.—Matie 7:13, 14.


Zezi yoli abonuan sa kun mannin sran kpanngban be aliɛ | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 14:13-21 MARKI 6:30-44 LIKI 9:10-17 ZAN 6:1-13\nZEZI MANNIN YASUA 5. 000 BE ALIƐ\nZezi i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be boli jasin Galile mɛn’n wunmuan’n nun. Kpɛkun be wa kannin “like kwlaa nga be yoli’n, ɔ nin like kwlaa nga be kleli sran mun’n be ndɛ kleli i.” Nanwlɛ, junman dan sɔ’n ti’n b’a fɛ kpa. Yɛ kɛ mɔ sran kpanngban be kɔ be ba’n ti’n, be leman blɛ kaan sa naan b’a di like bɔbɔ. I sɔ’n ti’n, Zezi seli be kɛ: “An bla e wɔ lika diin kun nun naan amun lo wunmiɛn kan.”—Marki 6:30, 31.\nAtrɛkpa blɛ sɔ’n nun’n, Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be o Kapɛɛnaɔmun wun lɛ. Be fuli alie kun nun, naan b’a to be ti Zurdɛn nzue’n i wia afiliɛ lɔ, Bɛtsaida klɔ’n i sin lɔ. Sanngɛ kɛ bé kɔ́’n, sran kpanngban be wunnin be. Wie’m be kusu be tili i kɛ be su kɔ. I sɔ’n ti’n, be kwlaa be wanndili jenvie’n i nuan su, be dunnin be ɲrun mmua. Ɔ maan kɛ Zezi fín alie’n nun jrá’n, nn sran sɔ’m be o lɔ lalaa be su minndɛ i.\nKɛ Zezi fin alie’n nun jrali’n, ɔ wunnin sran kpanngban kpa. Yɛ be yoli i annvɔ. Afin be ti kɛ bua mɔ be leman sran taman be’n sa. Ɔ maan ɔ kannin Ɲanmiɛn Famiɛn dilɛ’n i su ndɛ kleli be. “Ɔ kleli be like kpanngban.” (Marki 6:34) Kpɛkun ɔ yoli “be nga be wunnɛn yo be ya’n be juejue.” (Liki 9:11) Kɛ aliɛ jɔli’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be seli i kɛ: “Lika nga e wo nun yɛ’n wo mmua, kusu aliɛ w’a dun mmua w’a san. Se nzrafuɛ’m be kɛ be wɔ. I liɛ’n, bé kwlá kɔ́ klɔ’m be su bé kó tó be aliɛ.”—Matie 14:15.\nSanngɛ Zezi seli be kɛ: “Ɔ nunman nun kɛ be wɔ. Amun bɔbɔ amun man be like maan be di.” (Matie 14:16) Kannzɛ bɔbɔ Zezi si like ng’ɔ su wa yo’n, ɔ sali Filipu niannin. Ɔ usɛli i kɛ: “?Nin yɛ é kó tó kpanwun naan y’a fa man sran nga mun naan b’a di-ɔ?” Kɛ mɔ Filipu fin Bɛtsaida’n ti yɛ Zezi usɛli i sɔ-ɔ. Sanngɛ sɛ i li bɔbɔ be ko to kpanwun’n, ɔ su juman be ngba. Afin be nun yasua’m be ti sran kɔe akpi nnun (5.000). Ɔ maan sɛ be ka bla mun nin ba kanngan mun wla nun’n, be kwla tra sran akpi blu (10.000) bɔbɔ. Filipu tɛli Zezi su kɛ: “Sɛ e to kpanwun denie ya nɲɔn * (200) naan e bubu nun kannganngan bɔbɔ’n, ɔ su juman be ngba.”—Zan 6:5-7.\nAtrɛkpa’n, Andre buli i kɛ be kwlá manman sran nga be o lɛ’n, be ngba be aliɛ. I ti’n, ɔ seli kɛ: “Ba yasua kaan kun o wa, ɔ le ɔrzu kpanwun nnun ɔ nin jue kanngan nɲɔn. ?Sanngɛ sran kpanngban nga be o yɛ’n, ɔ kwla ju be?”—Zan 6:9.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn e o afuɛ 32 nun, Marsi annzɛ Avrili anglo’n nun. Yɛ Delɛ cɛn’n i dilɛ’n su w’a ju. Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be se sran mun naan be trantran akpasuaakpasua ijre’n su lɛ. Yɛ maan akpasua kun nun’n, be yo sran ablenun (50) annzɛ sran ya (100). Ɔ fali kpanwun nnun nin jue nɲɔn mun, kpɛkun ɔ lali Ɲanmiɛn ase. I sin’n, ɔ bubuli kpanwun nin jue’m be nun. Ɔ fa mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun naan be fa man sran mun. Aliɛ’n juli sran’m be kwlaa. Be dili i lele be ku yili. Nanwlɛ, ɔ ti abonuan dan!\nI sin’n, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “An tiantian i sinsin kanngan nga be kali’n be nuan. I liɛ’n, wie fi su saciman.” (Zan 6:12) I sinsin nga be tiantiannin be nuan’n, be yili gbogbo blu-nin-nɲɔn (12)!\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Kɛ sran kun di junman cɛn ba kun’n, be tuɛ i kalɛ denie kun.\n?Ngue ti yɛ Zezi seli i akoto’m be kɛ be ɔ lika diin kun nun be ko lo wunmiɛn-ɔn?\n?Nin yɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɔli-ɔ? ?Yɛ wan mun yɛ be toli be lɔ-ɔ?\n?Kɛ aliɛ jɔli’n, ngue yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be seli i kɛ ɔ yo-ɔ? ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zezi niannin sran nga be o lɛ’n be lika-ɔ?


Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge mun’n | Mantan\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Bengali Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Ga Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Iloko Indonésien Italien Japonais Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Luo Macédonien Malayalam Malgache Maltais Myama Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Niue Norvégien Néerlandais Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Roumain Russe Sango Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Ukrainien Umbundu Uruund Venda Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\nZoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge mun’n\n1, 2. ?Wafa sɛ yɛ wia’n yi Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge’n i nglo ɔ?\n?Y’A TƆN sin ayrɛ blɛ nun le? E tinndin e sa’n sin’n i lika. Sanngɛ sɛ e fa e sa’n e mantanman sin’n i wun koko ngboko’n, sin’n yrá e. Sɛ kusu y’a wunngeman sin’n i wun koko kan’n, ayrɛ’n kún e kpa.\n2 Sɛ é kwlá sé’n, andɛ sin kun yo e wun nglɛnglɛ cɛn kwlakwla. Sin sɔ’n nin e afiɛn’n ti nun kpa. Ɔ ju i liɛ kilo akpinngbin 150! * Sin sɔ’n yɛle wia’n. Nanwlɛ, i ta’n cɛnnin kpa! ?Ɔ timan sɔ’n, nn like m’ɔ o mmuammua kɛ ngalɛ’n sa’n, i ta’n kwlá jú asiɛ’n su wa? Ɔ nin i sɔ ngba’n, kɛ asiɛ’n bó sín yía wia’n, ɔ mɛntɛn i kɛ ɔ nin i fata’n sa sɛsɛsɛ. Sɛ ɔ mɛntɛn i koko’n, nzue ng’ɔ o asiɛ’n su’n i kwlaa’n káci kpukpuwa. Sɛ ɔ ka mmua kusu’n, asiɛ’n i su nzue wunmuan’n káci laglasi. I bue nɲɔn’n yó maan asiɛ’n su tranlɛ’n kwlá yoman ye. Sɛ wia’n kpajaman asiɛ’n su’n, nn e kwlá tranman su. Asa kusu kɛ ɔ kpaja’n, lika’n ti wauun. I kunngba’n ɔ yo ɲɛnmɛn.—Akunndanfuɛ’n 11:7.\nZoova ‘yɛ ɔ yoli anglo nin wia’n niɔn.’\n3. ?Ndɛ cinnjin benin yɛ wia’n kle e ɔ?\n3 Ɔ nin i sɔ ngba’n sran sunman be buman wia’n i like fi, sanngɛ nn i ti yɛ be o nguan nun ɔn. Ɔ maan be siman like nga wia’n kwla kle e’n. Biblu’n kan Zoova ndɛ se kɛ: “Wɔ yɛ a yili anglo nin wia nin-ɔn.” (Jue Mun 74:16) Nanwlɛ, wia’n manman Zoova m’ɔ ‘boli nyanmiɛn’n b’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n.’ (Jue Mun 19:2; 146:6) Ninnge nga be o nglo lɔ mɔ be yi Ɲanmiɛn i wunmiɛn dan’n i nglo’n, be sɔnnin. Sanngɛ wia’n i ngunmin i ndɛ yɛ e kannin ɔn. Maan e kan nglo lɔ ninnge’m be nun wie’m be ndɛ kan, naan e bo e ɲin ase e nian asiɛ’n nin i su ninnge mun, yɛ maan e kan be ndɛ kan e nian.\n‘Amun man amun ɲin su nglo be nian!’\n4, 5. ?Wia’n i ta’n nin i dan su’n be ti sɛ? ?Sanngɛ kɛ be fɛ i sunnzun nzraama uflɛ’n ɔ ti sɛ?\n4 Kɔlɛ amun si kɛ nzraama’m be nun kun yɛle wia’n. Kɛ mɔ wia’n mantan e tra nzraama onga mun ti’n, kɛ e wun i sa’n, ɔ yo e kɛ i dan tra be. Maan e kan wia’n i ta’n i ndɛ kan e nian. I klun lɔ’n lo tɛtɛ kpa. (Ɔ ti degle 15.000.000°C) Sɛ wia’n i klun lɔ’n i lolɛ nga ɔ lo’n ti kɛ ngo nglɛnglɛ sa’n, nn sɛ be fa dɔlua kun i ti’n be bo nun naan be fa ba asiɛ’n su’n, e su kwlá wunngemɛn i wun mlɔnmlɔn. Sɛ be waan y’a mɛntɛn i lɔ’n, yɛle kɛ e afiɛn’n ti nun kilo kɔe 140 tra su. Segɔndu kwlaa nun’n, wia’n i ta’n ti kɛ bɔmbu kpanngban kpa mɔ be tɛ’n, be ta’n sa.\n5 Wia’n i cɛnlɛ m’ɔ cɛnnin’n ti’n, be kwla fa asiɛ’n be sie nun lele kpɛ 1.300.000. ?Nzraama’m be nun dan m’ɔ lemɛn i wunsu yɛle wia’n? Cɛcɛ, afin be nga be suan nzraama’m be su like’n, dunman nga be fa flɛ i’n, ɔ kle kɛ ɔ traman be nga mun. Be flɛ i blɔfuɛ nun kɛ naine jaune (akliwi youn). Akoto Pɔlu klɛli nzraama’m be su ndɛ seli kɛ “kun nin kun be klanman’n ti-man kun.” (1 Korɛntfuɛ Mun 15:41) Ndɛ sɔ’n mɔ Ɲanmiɛn maan ɔ klɛli’n, ɔ ti nanwlɛ. I bɔbɔ ba’n w’a wunmɛn i kwlaa i wlɛ. Nzraama kun liɛ’n, i cɛnlɛ m’ɔ cɛnnin’n ti’n, sɛ ɔ o wia’n i osu nun’n, ɔ́ dí asiɛ’n. I kun ekun o lɛ’n, ɔ kwla di asiɛ’n i wunsu kun m’ɔ o mmuammua kpa mɔ blɔfuɛ nun be flɛ i Saturne. Sanngɛ nn Saturne sɔ’n ɔ nin asiɛ’n be afiɛn’n ti nun fuun. Ɔ maan alapla nga be fa kɔ nglo lɔ bɔbɔ’n, m’ɔ wanndi ndɛndɛ kpa’n, sɛ be fu nun’n, ɔ́ dí afuɛ nnan naan w’a ju lɔ!\n6. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ klɔ sran kwlá siman nzraama’m be nuan ɔn?\n6 Nzraama’m be cɛnnin kpɛkun be sɔnnin. I kwlaa ngalɛ’n yo sro. Biblu’n se kɛ be siman nzraama’m be nuan. Be ti kɛ “jenvie nuan aunnyan’n” mɔ be kwlá kaman’n sa. (Zeremi 33:22) Ndɛ sɔ’n kle kɛ nán nzraama’m be ngba yɛ kɛ e nian nglo lɔ’n, e kwla wun be ɔ. Sɛ bɔbɔ Biblu’n i klɛfuɛ kun kɛ Zeremi sa waan ɔ́ ká nzraama mun’n, saan nzraama akpi nsan cɛ yɛ ɔ kwla ka ɔ. Nzraama nga sran kun kwla fɛ i ɲinma ngbɛn sa nian’n, i nuan yɛ ɔ o lɛ ɔ. Ngalɛ’n ti kɛ be sa buɛ kun nun aunɲan sa. Nzraama’m be liɛ’n be nuan’n ti kɛ aunɲan ng’ɔ o jenvie’n i nuan’n sa. * ?Wan yɛ ɔ kwla ka be ɔ?\n7. (a) ?Nzraama nɲɛ yɛ be o nzraama kwle nga be flɛ i La Voie Lactée nun ɔn? ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ be sɔnnin kpa ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.) (b) ?Kɛ mɔ be nga be suan nzraama’m be su like’n, be siman nzraama kwlekwle’m be nuan’n, ngue yɛ i sɔ’n kle ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e Zoova su ɔ?\n7 Ezai 40:26 tɛ su kɛ: “Amun man amun nyin su nglo be nian! ?Wan yɛ ɔ yili nzraama mun-ɔn? ?Nán sran nga b’ɔ maan be kwlaa be fite nyannglaan nin-ɔn? Ɔ fa be dunman’n flɛflɛ be kwlaa.” Jue Mun 147:4 kan gua su kɛ: “Ɔ ka nzraama mun.” ?Nzraama’m be ti nɲɛ? Kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n ti kekle. Be nga be suan nzraama’m be su like’n be waan nzraama kwle nga blɔfuɛ nun be flɛ i La Voie Lactée i nun’n, nzraama’m be kwla ju be liɛ akpi ngbinngbin ya tra su. * Nán nzraama kwle nga e o nun yɛ’n i kunngba cɛ yɛ ɔ o lɛ ɔ. Kpanngban kpa wie mun ekun be o lɛ. Nzraama nga be o nzraama kwle’m be nun bɔbɔ’n, be tra nga be o La Voie Lactée nun’n. ?Nzraama kwlekwle’m be kwla ju nɲɛ li? Be nga be suan be su like’n be waan be kwla ju akpi ngbinngbin 50. Wie mun ekun be waan ɔ fuanfuan akpi ngbinngbin 125. I sɔ’n kle kɛ e kwlá siman nzraama kwle’m be nuan, naan se kɛ nzraama mun yɛ é sí be nuan ɔn. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ si nzraama kwlekwle’m be nuan. Yɛ ɔ tɔn nzraama’m be kwlakwla be dunman!\n8. (a) ?Sɛ be waan amun kan nzraama kwle nga be flɛ i La Voie Lactée i ndɛ’n, amún sé sɛ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova siesieli nglo lɔ ninnge mun sɛsɛsɛ ɔ?\n8 Sɛ e fa e ɲin e sie i nzraama kwle’m be dan mɔ be ti’n su’n, ɔ́ yó maan é sró Ɲanmiɛn trá laa’n. Be waan nzraama kwle nga be flɛ i La Voie Lactée, ɔ ti dan kpa. Kɛ ɲanmiɛn’n kpa sin piaa’n, kpajalɛ sɔ’n wanndi kilo 300.000 segɔndu kun nun. Siɛn’n e bu i akunndan e nian. Sɛ kpajalɛ sɔ’n ɔ́ fɛ́ i La Voie Lactée i bue kun su fá jú i bue uflɛ su’n, ɔ́ dí afuɛ 100.000. Kusu nn nzraama kwle wie’m be cɛnnin be tra La Voie Lactée sɔ’n lele! Biblu’n waan Zoova ‘trɛ nyanmiɛn’n b’ɔ la nglo lɔ plaii’n nun’ kɛ tannin ngbɛn wie sa. (Jue Mun 104:2) Asa kusu’n, ɔ siesieli wafa nga nglo lɔ ninnge’m be kpɛ be wun’n. Ɔ maan kɛ ɔ fɛ i ninnge nga be o nglo lɔ’n be nun kaan kpafuɛ’n m’ɔ́ fá jú be nun danfuɛ’n su’n, be kwlaa sɔ’n be nanti mmla nga Ɲanmiɛn siesieli’n su. (Zɔb 38:31-33) I sɔ’n ti’n, fluwa sifuɛ’m be fali siesielɛ nga Ɲanmiɛn siesieli nglo lɔ ninnge’m be sɛsɛsɛ’n, be fa sunnzunnin able silɛ. Siɛn’n, amun bu Sran ng’ɔ yili ninnge sɔ’m be akunndan kan be nian. ?Ɲanmiɛn sɔ mɔ i tinmin’n cɛnnin kɛ ngalɛ sa’n, amun ɲin yimɛn i?\n‘I kwlalɛ m’ɔ kwla’n ɔ maan ɔ yili asiɛ’n’\n9, 10. ?Wafa sɛ yɛ wia’n ɔ nin i wun ninnge nga be mɛntɛn i’n, ɔ nin Zipitɛli, ɔ nin asiɛ’n yɛ anglo ba’n be siesielɛ’n, ɔ yi Zoova i wunmiɛn’n i nglo ɔ?\n9 Wafa nga Zoova yili asiɛ’n m’ɔ ti e tranwlɛ’n, ɔ kle ekun kɛ ɔ le wunmiɛn dan. Ɔ takali asiɛ’n ngwlɛlɛ su. Fluwa sifuɛ’m be waan nán nzraama kwle ngba be nun yɛ be kwla sie like kɛ asiɛ’n sa ɔ. Nzraama kwle nga be flɛ i kɛ La Voie Lactée, i bue nga be kwla tran nguan nun lɔ bɔbɔ’n w’a cɛnman. I afiɛn lɔ’n ti nzraama ngunmin. Kpɛkun ɔ lo kpa liɛ su, yɛ nzraama’m be kusu be nin be wiengu be boman su aɔwi. I nvɛnwunnvɛnwun kusu’n, ninnge nga mɔ maan be kwla tran nguan nun’n, be wie fi nunman lɔ. Wia’n i liɛ’n, ɔ nin i wun ninnge nga be mɛntɛn i’n, be o lika nga ɔ nin i fata’n.\n10 Nglo lɔ like gbendengble kun mɔ i wafa’n ti kɛ asiɛ’n sa’n, m’ɔ sasa e’n, yɛle Zipitɛli. Ɔ ti dan tra asiɛ’n kpɛ akpi tra su, ɔ maan Zipitɛli sɔ’n ti yɛ asiɛ’n boman nvaka ɔ. I sɔ’n ti’n, like kwlaa nga be wlanwlan nglo lɔ be sin’n mɔ be kwla tɔ asiɛ’n su’n, ɔ kpalo be. Fluwa sifuɛ’m be waan sɛ ɔ timan Zipitɛli ti’n, nn ninnge tɛtɛ kwlaa nga be tɔ asiɛ’n su’n bé sɔ́n trá nga be tɔ su titi’n kpɛ 10.000. Like kpa kun ekun mantan asiɛ’n. Like sɔ’n yɛle anglo ba’n. Ɔ ti klanman, yɛ ɔ ta kɔnguɛ. Kpɛkun ɔ yo maan asiɛ’n cia kan kɛ ɔ nin i fata’n sa. I sɔ’n ti’n, e le mungun blɛ nin wawa blɛ. I kwlaa sɔ’n yo maan nguan nun tranlɛ yo fɛ.\n11. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ like ng’ɔ o nglo’n nin asiɛ’n be afiɛn’n, ɔ sasa asiɛ’n niɔn?\n11 Kɛ Zoova yí asiɛ’n, ninnge tɛkɛtɛkɛ nga ɔ yili be’n, be yi i wunmiɛn’n i nglo. Amun e kan like kun kɛ aunmuan sa’n m’ɔ o nglo’n nin asiɛ’n be afiɛn’n i ndɛ. Like sɔ’n, blɔfuɛ nun be flɛ i la couche d’ozone. Ɔ ti kɛ katawia sa yɛ ɔ sasa asiɛ’n niɔn. I ti yɛ kɛ wia’n bo’n, ninnge tɛtɛ nga be o aunmuan’n nun’n, be kwlá tɔman asiɛ’n su’n niɔn.\n12. ?Wafa sɛ yɛ nzue’n i mlanlɛ’n nin tɔlɛ’n, ɔ yi Zoova i wunmiɛn’n i nglo ɔ?\n12 Ozone i kunngba yɛ e kɛnnin i ndɛ ɔ. I ti yɛ maan nguan o asiɛ’n su ɔ. Ɔ yo maan nzue tɔ. Kɛ wia’n bo jenvie nin nzue ba’m be su’n, nzue’n lo lele ɔ kaci kpukpuwa, yɛ ɔ kɔ nglo lɔ. Afuɛ nuan kwlaa nun’n, jenvie nun nzue ng’ɔ kaci kpukpuwa sɔ’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ ti nzue litri akpi ngbinngbin lele akpinngbin ya nnan. Kpukpuwa sɔ’n ti yɛ maan nzue’n mlan nglo lɔ mɔ i sin’n, ɔ tɔ’n niɔn. Wieliɛ’n, ɔ gua nzraama annzɛ kusu ɔ kaci laglasi yɛ ɔ gua asiɛ’n su. Ɔ maan nzue’n wieman asiɛ’n su le. Kɛ nga Akunndanfuɛ’n 1:7 fa kan’n sa’n, yɛ e wun i ɔ. I waan: “Nzue ba’m be kwlaa be sonji sa luuu be ko gua jenvie’n nun, sanngɛ a nian ti-mɛn i kɛ jenvie’n w’a yi le. Kɛ nzue ba’m be jin sonjilɛ’n su sa’n yɛ be jin-ɔn. Lika kunngba’n nun yɛ be sonji gua-a.” Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ kwla yo maan nzue’n tɔ ɔ.\n13. ?Wafa sɛ yɛ ninnge kɛ ijre nin waka mun sa ɔ nin asiɛ’n i bo lɔ ninnge mun be yi Zoova i wunmiɛn’n i nglo ɔ?\n13 Kan kwlaa nga e wun ninnge mɔ nguan o be nun’n, e wun e yifuɛ’n i sa nuan. E wun i kɛ i wunmiɛn’n ti dan. I ninnge kɛ waka gbendengble mɔ blɔfuɛ nun be flɛ i sequoia sa’n, mɔ i nglonglo su’n tra sua mlomlo 30 nin o, i jenvie’n i bo lɔ ijre kanngan plilili mun mɔ maan e ɲan aunmuan kpa e lo wunmiɛn’n nin o, be kwlaa be ti Zoova i sa nuan like. Asiɛ’n i bo lɔ bɔbɔ’n, ninnge kanngan nga nguan o be nun’n, be diman be yalɛ. I wie yɛle srɛ mma kanngan mun nin ninnge wie mun ekun mɔ e ɲinma kwlá wunman be’n. Be kwlaa sɔ’n yɛ maan ninnge’m be fifi ɔ.\n14. ?Wunmiɛn benin yɛ ɔ o like kaan mɔ be flɛ i atome i nun ɔn?\n14 Nanwlɛ, Zoova “i kwlalɛ b’ɔ kwla’n, ɔ maan ɔ yili asiɛ’n.” (Zeremi 10:12) E wun Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n ninnge kannganngan’m be nun bɔbɔ. Be flɛ like kun blɔfuɛ nun kɛ atome. Ɔ ti kaan kpa, ɔ maan be ɲinma kwlá wunmɛn i. Sɛ be fɛ i sɔ like’n lele akpinngbin kun be sasa be wiengu su’n, ɔ juman be ti ndrɛ kun bɔbɔ. Sanngɛ, wunmiɛn ng’ɔ o like kaan sɔ’n i klun lɔ’n, ɔ le ta kpa, ɔ maan be fa yi bɔmbu dandan mun.\n“Ninnge nga be [lo] wunmiɛn’n be kwlaa”\n15. ?Ngue ti yɛ Zoova kannin nnɛn wlawla’m be ndɛ kleli Zɔbu ɔ?\n15 Be wun Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge’n asiɛ’n su nnɛn wlawla’m be lika wie. Ninnge nga be manman Zoova’n, Jue Mun ndɛ tre 148 nun’n, be bobo be su kunngunngun. Kpɛkun “blo nnɛn mun o, klɔ nnɛn mun” o, i ndɛ mma 10 ɔ kan be ndɛ. Kɛ ɔ ko yo naan Zɔbu w’a wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ klɔ sran’m be ɲin yi Zoova m’ɔ ti Like Yifuɛ’n i kpa’n, cɛn kun’n Zoova fali Zɔbu i ɲin sieli i asɔmɔli mun nin blo aflunmun mun, nin awuɛ mun nin nzue nun nnɛn dan sroesroe (annzɛ nzusui) mun, yɛ Leviatan (ɔ kwla yo alɛngɛ) be su. ?Kɛ e wun kɛ nnɛn sɔ’m be yo sro’n, yɛ e Yifuɛ’n nin, ɔ yoman sro lele?—Zɔb ndɛ tre 38-41.\n16. ?Ngue like yɛ anunman’m be yo m’ɔ yo amun ɲɛnmɛn ɔn?\n16 Jue Mun 148:10 nun be kan ‘anunman mɔ be tu sin’n’ be ndɛ wie. Nanwlɛ, anunman sɔ’m be wafawafa’n sɔnnin kpa! Be nun kun yɛle klɔnsoklo’n. Zoova kɛnnin i ndɛ kleli Zɔbu kɛ “kɛ ɔ nyan wanndilɛ sa’n, nnɛn kpanngɔ’n nin i su fufuɛ’n be wun bulɛ’n ɔ ti i sa nun ngowa.” Anunman sɔ’n i nglonglo su’n ti mɛtri nɲɔn nin sin. Kannzɛ bɔbɔ ɔ kwlá tuman’n, sanngɛ wanndilɛ nun sa’n be tomɛn i. Yɛle kɛ dɔ kun nun’n, ɔ kwla wanndi kilo lele 65. Yɛ kɛ ɔ tu i ja kun’n m’ɔ́ tɛ́kɛ i sa’n, ɔ kwla ju mɛtri nnun bɔbɔ. (Zɔb 39:13, 18) Kun ekun yɛle anunman nga be flɛ i albatrɔsu’n. Kɛ anunman sɔ’n trɛ i ndɛwa nun’n, i tɛtrɛ nun’n kwla ju mɛtri 3. I dan su’n tra anunman ɲin’n kan. I liɛ’n, blɛ kwlaa nun tulɛ yɛ ɔ tu jenvie’n su ɔ. Kɛ ɔ tu’n, kɛ ɔ ko trɛ i ndɛwa’n nun’n nn w’a wie, ɔ kejemɛn i wun kun, aunmuan’n yɛ ɔ fɛ i kɔ ɔ. Anunman srika’n kusu i liɛ’n, i yɛ ɔ ti anunman’m be nun kaan’n niɔn. Ɔ ti santimɛtri nnun cɛ. Segɔndu kun nun’n, ɔ kwla bo i ndɛwa’n kpɛ 80! Anunman kan sɔ’n m’ɔ ti ɲanɲan kɛ sika ɔkwlɛ sa’n, ɔ kwla ka i osu kunngba’n nun lɛ ɔ bo i ndɛwa’n, yɛ ɔ kwla tu kɔ i sin bɔbɔ.\n17. ?Jue nga be flɛ i baleine bleue ɔ ti i liɛ wafa sɛ? ?Yɛ kɛ e bu nnɛn nga Zoova yili be’n be su akunndan’n, ngue ndɛ yɛ e kwla kan ɔn?\n17 Jue Mun 148:7 se kɛ bunman dandan’m be “nun ninnge sroesroe mun” be manman Zoova. Maan e bu jenvie’n nun jue kun i akunndan e nian. Sran’m be waan i yɛ ɔ ti asiɛ’n su nnɛn’m be nun dan’n niɔn. Be flɛ i blɔfuɛ nun kɛ baleine bleue. Jue dan sɔ’n m’ɔ o bunman dandan’m be nun’n, i tɛnndɛn su’n kwla ju i liɛ mɛtri 30 tra su bɔbɔ. Ɔ nin sui dandan 30 be nɔnnin’n sɛ. I taaman’n i ngunmin sa’n, i nɔnnin’n nin sui wunmuan kun be sɛ. I awlɛn ba’n ti dan kɛ loto kaan kun sa. Miniti kun nun’n i awlɛn’n si i klun kpɛ 9 cɛ, sanngɛ blɛ kunngba’n nun’n, srika’n m’ɔ ti kaan’n, i awlɛn ba liɛ’n kwla si i klun lele kpɛ ko ju 1.200. Baleine bleue sɔ’n i wun nduin’m be ti dandan kpa, ɔ maan ba kaan kun kwla wlu nun kunngun bɔbɔ. Nanwlɛ, e wun blibli e kɛ e kan ndɛ kunngba’n mɔ be fa guali Jue Mun be fluwa’n i bo’n wie. I waan: “Maan ninnge nga be [lo] wunmiɛn’n be kwlaa be manman [Zoova].”—Jue Mun 150:6.\n?Ngue yɛ ninnge nga Zoova yili be’n be kle e ɔ?\n18, 19. ?Ninnge wafawafa benin mun yɛ Zoova yili be ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ninnge sɔ’m be kle e Zoova su ɔ?\n18 ?Ngue yɛ Zoova i wunmiɛn’n m’ɔ fa yi ninnge mun’n ɔ kle e ɔ? ?Kɛ e wun ninnge wafawafa ng’ɔ yili be’n, nán aɲinyiɛ kunngba cɛ yɛ é fá mɛ́n i ɔ? Jue Mun be fluwa’n i klɛfuɛ kun kpan seli kɛ: “Ee [Zoova], junman nga a di be’n, be sɔnnin o! [...] Ɔ sa nuan ninnge’n w’a yi asiɛ’n.” (Jue Mun 104:24) Ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ sakpa! Fluwa sifuɛ nga be di ninnge kwlaa nga nguan o be nun’n be su junman’n, be wunnin i kɛ asiɛ’n su ninnge nga nguan o be nun’n, be kwla ju akpinngbin kun. Sanngɛ be kwlaa be nuan w’a yiaman ndɛ sɔ’n su. Afin wie’m be waan ninnge sɔ’m be kwla ju akpinngbin 10, annzɛ 30, annzɛ kusu ɔ tra ngalɛ’n. Be nga be yi desɛn mun’n annzɛ be kpɛ ninnge wie’m be ba’n, ɔ ju wie’n be wunman ninnge nga be kwla yi i ekun ɔn. Zoova liɛ’n ɔ timan sɔ. Sɛ i waan ɔ́ yí ninnge uflɛ’n ɔ kwla yi i cɛn kwlaa.\n19 Zoova i wunmiɛn’n m’ɔ fa yi ninnge mun’n, ɔ kle e kɛ i yɛ ɔ ti nglo’n nin asiɛ’n i siefuɛ’n niɔn. Kɛ e flɛ Zoova kɛ “Like Yifuɛ’n,” i sɔ’n kle kɛ ɔ nin ninnge onga’m be timan kun. Afin i yɛ ɔ “yili” be kwlaa ɔ. Zoova i Wa’n bɔbɔ mɔ Biblu’n se kɛ, kɛ Zoova yí ninnge mun’n, ɔ o i wun lɛ yɛ i ‘sa o junman’n su’n,’ b’a flɛmɛn i kɛ Like Yifuɛ le. (Nyanndra Mun 8:30; Matie 19:4-5) Dunman nga be fa flɛ i’n, yɛle Ɲanmiɛn ‘i Wa Kpɛn mɔ i kpa’n tra like ng’ɔ yili be’n be kwlaa’n.’ (Kolɔsfuɛ Mun 1:15) Kɛ mɔ Zoova yɛ ɔ ti Like Yifuɛ’n ti’n, ɔ le atin sie nglo’n nin asiɛ’n.—Rɔmfuɛ Mun 1:20; Sa Nglo Yilɛ 4:11.\n20. ?Kɛ Zoova wieli asiɛ’n su ninnge’m be yi’n, wafa sɛ yɛ ɔ loli wunmiɛn ɔn?\n20 ?Wunmiɛn nga Zoova fa yi ninnge mun’n, ɔ te fa te di junman? Biblu’n waan kɛ Zoova fa cɛn nsiɛn dili junman’n i kwlakwla’n, “cɛn nso su’n ɔ [loli] wunmiɛn.” (Bo Bolɛ 2:2) Akoto Pɔlu kleli kɛ “cɛn” nso sɔ’n ɔ ti afuɛ akpi kpanngban, afin ɔ kɔ lele ɔ ju i blɛ liɛ’n nun. (Ebre Mun 4:3-6) ?Sanngɛ kɛ be se kɛ Zoova ‘loli wunmiɛn’n,’ ɔ kle kɛ ɔ yacili junman dilɛ mlɔnmlɔn? Cɛcɛ, afin Zoova yaciman junman dilɛ le. (Jue Mun 92:5; Zan 5:17) Ɔ maan kɛ be se kɛ ɔ loli wunmiɛn’n, asiɛ’n su ninnge mun yɛ ɔ yacili be yilɛ ɔ. Sanngɛ junman ng’ɔ di naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n, w’a yacimɛn i dilɛ le. Junman sɔ’n i wie yɛle i Ndɛ’n m’ɔ fa mannin sran mun mɔ be klɛli’n. I wie bɔbɔ yɛle sran mɔ ‘w’a bo be uflɛ’ mɔ é wá kɛ́n i ndɛ fluwa’n i ndɛ tre 19 nun’n.—2 Korɛntfuɛ Mun 5:17.\n21. ?Wafa sɛ yɛ Zoova i wunmiɛn m’ɔ fa yi ninnge mun’n, ɔ́ yó i sufuɛ mun tititi ɔ?\n21 Kɛ Zoova ɔ́ wá wíe wunmiɛn lo’n, ɔ́ kwlá sé kɛ junman ng’ɔ dili i asiɛ’n su wa’n ɔ “yoli kpa dan.” Kɛ ɔ yili ninnge mun wieli’n, ndɛ kunngba’n yɛ ɔ kɛnnin i cɛn nsiɛn’n su ɔ. (Bo Bolɛ 1:31) ?Wafa sɛ yɛ Zoova wá yí i wunmiɛn dan m’ɔ fa yi like kwlaa’n i nglo ekun ɔn? I liɛ’n e kwlá tɛman su trele sa. Maan ɔ yo sɛ yo sɛ o, wafa nga Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa yi ninnge mun’n, ɔ su yaciman e ɲɛnmɛn yolɛ le. Anannganman nguan nga é ɲɛ́n i’n nun’n, Zoova i ninnge ng’ɔ yi be’n, bé úka e naan y’a si i tititi. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Kɛ é súɛn i silɛ é kɔ́’n, nn e ɲin yí i kɔ́ i ɲrun titi, kpɛkun é fá e wun é mántan e Yifuɛ Dan’n tititi.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Sɛ e waan é wún asiɛ’n nin wia’n be afiɛn’n m’ɔ ti nun sɔ’n i wlɛ’n, maan e bu sunnzun ase nga i sin e nian. Sɛ sran kun cisan loto nun nglɛmun nnɔsua naan dɔ kun’n loto’n wanndi kilo 160, ɔ́ dí afuɛ lele ya tra su naan w’a ju lɔ!\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Sran wie’m be waan mannzin nga be fa nian nzraama mun’n, kɔlɛ laa sran’m be le i wafa kun. ?Ɔ timɛn i ti’n, ɔ yo sɛ yɛ be kwla sili kɛ nzraama’m be sɔnnin dan naan be kwlá kaman be ɔ? I sɔ mɔ sran sɔ’m be kan’n, ɔ kle kɛ be siman Zoova mɔ Biblu’n fin i’n, yɛ be lafimɛn i su.—2 Timote 3:16.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Nzraama ko ju akpi ngbinngbin ya be kalɛ’n timan aɔwi ndɛ. Sɛ bɔbɔ e fa segɔndu kun e ka kun nglɛmun lele nnɔsua’n, ɔ́ dí i liɛ afuɛ 3.171.\nJue Mun 8:3-9 4-10 ?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Zoova yili be’n be uka e naan y’a kan e wun ase ɔ?\nJue Mun 19:2-7 ?Fanngan benin yɛ Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge mun’n ɔ wla e ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\nMatie 6:25-34 ?Kɛ e nian ninnge nga Zoova yili be’n, wafa sɛ yɛ be kwla uka e naan y’a kokoman, naan y’a si ninnge ng’ɔ fata kɛ e mɛn dilɛ nun’n, e dun mmua e yo be ɔ?\nSa Nga Be Yoli’n 17:22-31 ?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Zoova yili be’n be kle e kɛ amuɛn sɔlɛ’n ti tɛ naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n timan nun ɔn?\n“Ɔ fa be dunman’n flɛflɛ be kwlaa.”


1 Zan 5 | Ɛntɛnɛti su Biblu |Mɛn Uflɛ Biblu’n\nWlu nun (opens new window)\nBiblu’n nun like suanlɛ\nNdɛ akpasua mun\nƐntɛnɛti su fluwa siewlɛ (opens new window)\nSe e naan e wa nian ɔ osu\nSran’m be wun ndɛ mun\nLike manlɛ (opens new window)\nKle aniɛn'n Wawle Wlu nun (opens new window)\n?Amun kunndɛ kɛ amún kánngan ndɛ'n nun %% nun?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aazantinin bobo aniɛn'n Aflikanin Afriki di Sidi bobo aniɛn'n Aimara Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Alabanin bobo aniɛn'n Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angle bobo aniɛn Arabu Asaninka Azeri Azeri (Siriliki) Basa (Kamerunun) Bataka (Karo) Bataka (Toba) Belize Kriɔli Beliziki lɔ blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Bengali Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Dangme Danois Dreu Ebre Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Enbera (Nglo lɔ liɛ'n) Eve Fiji Filipinin bobo aniɛn'n Flaman bobo aniɛn'n Fɛnlandi Fɛnlandi bobo aniɛn'n Ga Galician Garifuna Ghanaian Sign Language Gloelandi Glɛki Glɛki bobo aniɛn'n Guambiano Guaranin Guatemala bobo aniɛn'n Gujarati Gunnun Hindi (Roman) Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Indian Sign Language Iri Motu Irlandi bobo aniɛn'n Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Izraɛli bobo aniɛn'n Jamaican Creole Jamaican Sign Language Javanese Kabie Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kebɛki bobo aniɛn'n Kecua (Ankasi) Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kecua (Kuzko) Kenyan Sign Language Kiba bobo aniɛn'n Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kipɛnde Kirgizi Kiribati Kirundi Kisi Klowati Klowati bobo aniɛn’n Kolɔnbi bobo aniɛn'n Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kosrae Krio Kuangali Kuaniama Kɔngo Kɔsta Rika bobo aniɛn'n Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes tchèque Lao Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Lomue Luganda Lunda Maasali Macushi Madagascar Sign Language Makua Malagasi Malawi bobo aniɛn'n Malayalamun Malaysian Sign Language Malti Malɛ Manbue-Lungu Mapudungun Marati Maseduanin Maya Melanesian Sign Language Miama Mistɛki (Gerero) More Motu Mozambican Sign Language Myanmar Sign Language Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Nɔɔ de Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zɛnbabue) Neo-Zelandi bobo aniɛn'n Nepali Nhengatu Nianeka Niasi Nigerian Sign Language Nikaragua bobo aniɛn'n Nyungwe Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Nɛɛlandi bobo aniɛn'n Oromo Osɛti Otɛtɛla Panama bobo aniɛn'n Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Parague bobo aniɛn'n Pendjabi Pennsylvania German Peruvi bobo aniɛ'n Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Ponape Portugais Punjabi (Roman) Páez Pɔɔtigali Pɔɔtigali bobo aniɛn'n Pɛɛsi Quechua (Huallaga Huánuco) Quechua (Huaylla Wanca) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rapa Nui Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Rumanin bobo aniɛn'n Salvadoran Sign Language Samoan Sangana (Mozanbiki) Sango Sateré-Mawé Savante Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sena Sepedi Sepulana Sesoto (Lesoto) Sili Bobo aniɛn'n Silozi Siluba Sinala Sinua bobo aniɛn'n Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Sitɔnga (Zɛnbabue) Siyao Slovak Sign Language Slovaki Slovenian Sign Language Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suaili (Kɔngo) Suati Sunda Suɛdi Suɛdi bobo aniɛn'n Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tai bobo aniɛn'n Taiti Taiwanin bobo aniɛn'n Tajiki Tamulu Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Ticuna Tiglɛnya Tilapanɛki Tiriki Tirkimenin Tisua Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tojolabali Torres Strait Creole Totonaki Tswana Tui Turkish Sign Language Tuvalu Tɔku Pisinin Tɔngan Ualisi Uarɛ-Uarɛ Uauunaiki Uiguu (Siriliki) Unbundu Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Venezuela bobo aniɛn'n Vietnamese Sign Language Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zanbi bobo aniɛn Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi Zɛnbabue bobo aniɛn'n sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔndura bobo aniɛn'n Ɔngli Ɔngli bobo aniɛn'n Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ\n1 Zan 5:1-21\nFLUWA’N I NUN NDƐ MUN\nZezi i su mɔ e lafi’n ti’n e kwla mɛn’n (1-12)\nƝanmiɛn i klolɛ’n i bo’n (3)\nE lafi su kɛ Ɲanmiɛn i srɛlɛ’n le ta kpa (13-17)\nE nian e wun su mɛn tɛ’n i lika (18-21)\nMɛn wunmuan’n wo klunwifuɛ’n i sa nun (19)\n5 Sran ng’ɔ lafi su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Klisi’n, ɔ ti Ɲanmiɛn i wa. Yɛ sran ng’ɔ klo Siɛ’n, ɔ klo sran ng’ɔ ti i wa’n wie. 2 Like ng’ɔ kle kɛ e klo Ɲanmiɛn i mma mun’n yɛle Ɲanmiɛn i klolɛ’n nin i mmla’m be su nantilɛ’n. 3 Ɲanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ e fɛ i mmla’m be su. Yɛ kusu i mmla’m be su falɛ yoman ya. 4 Afin sran kwlaa* ng’ɔ ti Ɲanmiɛn i wa’n, ɔ kwla mɛn’n. Yɛ like nga ti yɛ e kwla mɛn’n, yɛle kɛ e lafi i su. 5 ?Wan yɛ ɔ kwla mɛn’n niɔn? ?Nán sran ng’ɔ lafi su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n niɔn? 6 Sran ng’ɔ bali’n, yɛle Zezi Klisi. Nzue nin mmoja yɛ maan ɔ bali-ɔ. Nán nzue ngunmin yɛ maan ɔ bali-ɔ, sanngɛ nzue nin mmoja yɛ maan ɔ bali-ɔ. Yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n di i ti lalo, afin Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ-ɔ. 7 Like nsan yɛ be di lalo-ɔ. 8 Be yɛle Ɲanmiɛn wawɛ’n, ɔ nin nzue’n, ɔ nin mmoja’n. Be nsan’n be di lalo kunngba’n. 9 Lalo nga klɔ sran’m be di’n, e fa su. Sanngɛ lalo nga Ɲanmiɛn di’n, ɔ ti dan tra klɔ sran’m be liɛ’n. Afin Ɲanmiɛn kle weiin kɛ ɔ dili i Wa’n i ti lalo. 10 Sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn i Wa’n su’n, ɔ lafi Ɲanmiɛn i Wa’n i ti lalo nga Ɲanmiɛn dili’n su i klun lɔ. Sanngɛ sran ng’ɔ lafiman Ɲanmiɛn su’n, ɔ bu Ɲanmiɛn i ato buafuɛ, afin ɔ lafiman Ɲanmiɛn i Wa’n i ti lalo nga Ɲanmiɛn dili’n su. 11 Lalo nga Ɲanmiɛn di’n yɛle kɛ ɔ mannin e nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Yɛ nguan sɔ’n fin i Wa’n. 12 Sran ng’ɔ sɔ Ba’n i nun’n, ɔ le nguan sɔ’n. Sanngɛ sran ng’ɔ sɔman Ɲanmiɛn i Wa’n nun’n, ɔ leman nguan sɔ’n. 13 Ń klɛ́ ndɛ nga mun ń blɛ́ amun mɔ an lafi Ɲanmiɛn i Wa’n i su’n,* naan an wun i wlɛ kɛ amun le nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. 14 E lafi i su.* Like nga ti yɛ e lafi i su’n yɛle kɛ srɛlɛ kwlaa nga e srɛ i m’ɔ ti i klun su’n, ɔ sie i su tie. 15 Kɛ mɔ e lafi su kɛ srɛlɛ kwlaa nga e srɛ i’n, ɔ ti’n ti’n, e si kɛ ninnge nga e srɛli i kɛ ɔ fa be man e’n, ɔ́ fá be mán e. Afin e srɛli i kɛ ɔ fa ninnge sɔ mun man e. 16 Sɛ sran kun wun kɛ i niaan’n su yo sa tɛ m’ɔ timan wie liɛ’n, maan ɔ srɛ Ɲanmiɛn. Kpɛkun Ɲanmiɛn wá mán sran sɔ’n i nguan. Be nga be yo sa tɛ m’ɔ timan wie liɛ’n, be ndɛ yɛ n kan-ɔn. Sanngɛ sa tɛ kun o lɛ’n, ɔ timan nguan liɛ. Nán sa tɛ sɔ’n i ti yɛ n se i kɛ ɔ srɛ Ɲanmiɛn-ɔn. 17 Sa kwlaa nga be yo m’ɔ timan su’n, ɔ ti sa tɛ. Sanngɛ sa tɛ kun o lɛ’n, ɔ timan wie liɛ. 18 E si kɛ sran kwlaa ng’ɔ ti Ɲanmiɛn i wa’n, ɔ faman sa tɛ yolɛ’n kacimɛn i nzuɛn. Sanngɛ sran ng’ɔ ti Ɲanmiɛn i wa’n* ɔ niɛn i su, yɛ klunwifuɛ’n kwlá yomɛn i like fi. 19 E si kɛ e ti Ɲanmiɛn liɛ, sanngɛ mɛn wunmuan’n wo klunwifuɛ’n i sa nun. 20 E si kɛ Ɲanmiɛn i Wa’n bali. Yɛ ɔ mannin e ngwlɛlɛ naan e si sran ng’ɔ ti nanwlɛfuɛ’n. E nin sran ng’ɔ ti nanwlɛfuɛ’n e o nun i Wa Zezi Klisi ti. Sran sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ’n, yɛ nguan m’ɔ leman awieliɛ’n fin i. 21 Ba kanngan mun, an nian amun wun su amuin’m be lika.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “like kwlaa.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “an lafi Ɲanmiɛn i Wa’n i dunman’n su.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “E kwla kan ndɛ kle Ɲanmiɛn, yɛ srɛ kunman e.”\n^ Yɛle Zezi Klisi m’ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n.\nFa man sran Fa man sran Biblu’n nun fluwa mun\n1 Zan 5\nBiblu’n nun fluwa mun\nFa man sran Fa man sran Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ\nJW.ORG®/ ZOOVA I LALOFUƐ'M BE ƐNTƐNƐTI ADRƐSI NGA BE MƐN I WUN ATIN'N\nWafa ng'ɔ ti'n i siesielɛ\nTin su naan wun aɲia yowlɛ kun (opens new window)\nTin su naan wun aɲia dan kun i yowlɛ'n (opens new window)\nƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ Watchtower™ (opens new window)\nCopyright © 2022 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. I SU JUNMAN DILƐ'N I SU MMLA MUN | NVIALIƐ NUN NDƐ\nKle bobo'm be aniɛn'n ngunmin\nBe kwla kɔ adrɛsi'n su\nNinnge'm be falɛ ngunmin


Fa be ɲin su yiyilɛ kpafuɛ’n | Ɲanmiɛn klo e\n“An yo i kwlaa sɔ’n i nuan su maan Nyanmiɛn nyan nyrun.”—1 KORƐNTFUƐ MUN 10:31.\n1, 2. ?E ɲin su yiyilɛ nun’n, ajalɛ beninfuɛ’n yɛ ɔ fata kɛ e fa ɔ?\nAMUN su wa di waka mma fɛfɛ kun. Sanngɛ amun a wun kɛ waka mma sɔ’n i bue kun ti kplɔwa. ?Amún yó i sɛ? Ajalɛ nsan yɛ. Amun kwla di i wunmuan’n, annzɛ amun kwla yi i wunmuan’n i blo, annzɛ kusu amun kwla kpɛ i bue saciwa’n be yi. Kpɛkun amun di i lika ng’ɔ ti kpa’n. ?Ajalɛ beninfuɛ’n yɛ amún fá ɔ?\n2 Be ɲin su yiyilɛ’n kusu ti kɛ waka mma sɔ’n sa. Ɔ ju wie’n, e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su. Sanngɛ e wun kɛ andɛ be ɲin su yiyilɛ ninnge’m be timan kpa. E kwla se kɛ b’a saci. ?I sɔ’n nun’n, é yó i sɛ? Sran wie’m be ɲin kpa like ng’ɔ ti tɛ’n su. Ɔ maan, be ɲin su yiyilɛ like kwlaa ng’ɔ o mɛn’n nun’n, be kpaman nun. Wie’m be kusu’n, kɛ ɔ ko yo naan sa tɛ w’a ɲanman be’n, be sa kɛnmɛn i sɔ ninnge mun mlɔnmlɔn. Wie’m be liɛ’n, nga be ti tɛ’n, be kɛnmɛn i kaan sa. Sanngɛ be fa be ɲin su yiyilɛ kpafuɛ’n. ?Ajalɛ beninfuɛ’n yɛ ɔ fata kɛ e fa naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n niɔn?\n3. ?Ngue yɛ e su wa fa e ɲin e sie su ɔ?\n3 Ajalɛ i nsan sufuɛ’n yɛ e nun sunman é fá ɔ. E klo kɛ é yíyí e ɲin su. Sanngɛ e klo kɛ é fá be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti kpafuɛ’n. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e wun wafa nga e kwla si be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti kpa’n nin ng’ɔ ti tɛ’n. I klikli nun’n, maan e nian wafa nga e ɲin su yiyilɛ like nga e fa’n, ɔ kwla ɲan ta e Zoova sulɛ’n su’n.\n“AN YO I KWLAA SƆ’N I NUAN SU MAAN NYANMIƐN NYAN NYRUN”\n4. ?Wafa sɛ yɛ e wun mɔ e fa mannin Zoova’n, ɔ kan ajalɛ nga e fa naan y’a yiyi e ɲin su’n niɔn?\n4 I afuɛ nɲɔn kun yɛ, aniaan bian kun mɔ be yoli i batɛmu afuɛ nga be fɛ i 1946 nun’n, ɔ seli kɛ: “Batɛmu yolɛ i su ijɔlɛ kwlaa nun’n, n siesie min wun kɛ min bɔbɔ min batɛmu yolɛ i bo yɛ n su kɔ sa.” ?Ngue ti yɛ aniaan’n yo sɔ ɔ? Ɔ yiyi nun kɛ: “Min wla w’a fiman su le kɛ n fali min wun n mannin Zoova. I sɔ’n ti yɛ n kwla suli i ndɛnman su ɔ.” Ndɛ sɔ’n, ɔ ti e kwlaa e klun su. ?Nɛ́n i ɔ? Sɛ e wla kpɛn su kɛ e fali e wun mannin Zoova kɛ é fá e nguan’n é sú i’n, i sɔ’n yó maan é kwlá trá e awlɛn. (Kanngan Akunndanfuɛ’n 5:4 nun.) Sɛ e bu e wun mɔ e fa mannin Ɲanmiɛn’n i akunndan’n, i sɔ’n kán e Klistfuɛ junman mɔ e di’n. Sanngɛ ɔ́ kán ajalɛ kwlaa nga é fá be’n wie. I wie yɛle e ɲin su yiyilɛ’n. Akoto Pɔlu blɛ su’n, ɔ tinnin i sɔ ndɛ’n su kleli Klistfuɛ mun. Ɔ klɛli i kɛ: “Sɛ amún dí like o, sɛ amún nɔ́n nzue annzɛ nzan o, sɛ amún yó like wie o, an yo i kwlaa sɔ’n i nuan su maan Nyanmiɛn nyan nyrun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:31.\n5. ?Wafa sɛ yɛ Saun Yolɛ 22:18-20 i nun ndɛ’n uka e maan e wun e wun su nianlɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 12:1 nun’n, i wlɛ ɔ?\n5 Like kwlaa nga e yo’n, ɔ kan e Zoova sulɛ’n. Kɛ Pɔlu klɛli i niaan Klistfuɛ nga be o Rɔmu lɔ’n be fluwa’n, ɔ fali ndɛ mma kun m’ɔ nin i fata’n, ɔ fa boli ndɛ cinnjin sɔ’n su. Ɔ wlali be fanngan kɛ: “An fa amun wun mɛn i kɛ sraka bɔ be jrɛ i’n sa, b’ɔ ti i liɛ mlɔnmlɔn bɔ i klun jɔ su, i yɛ ɔ ti i [sulɛ] wafa b’ɔ ti su ɔ.” (Rɔmfuɛ Mun 12:1) E wun nga e fa man Ɲanmiɛn mɔ be kɛn i ndɛ lɛ’n, e akunndan’n nin e awlɛn’n nin e wunmiɛn’n be o nun. E fɛ i sɔ ninnge’m be kwlaa e su Ɲanmiɛn. (Mark 12:30) Pɔlu waan e wla’n kwlaa mɔ e fa su Ɲanmiɛn’n, ɔ ti kɛ sraka mɔ be rɛ i’n sa. Kɛ be se kɛ ɔ ti kɛ sraka mɔ be rɛ i sa’n, akunndan kun o i sin. Yɛle kɛ e nian e wun su. Afin, Moizi Mmla nun’n, like kwlaa nga be fa yi sraka’n, sɛ lɛ o i wun’n, Ɲanmiɛn faman. (Saun Yolɛ 22:18-20) I kunngba’n, sɛ lɛ tran Klistfuɛ kun i Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, Ɲanmiɛn su kplinman su. ?Yɛ sɛ Klistfuɛ sɔ’n yo sɔ’n, ngue sa yɛ ɔ́ ɲɛ́n i ɔ?\n6, 7. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ kun kwla saci i wunnɛn’n niɔn? ?Yɛ i bo’n kwla gua sɛ?\n6 Pɔlu seli Rɔmu lɔ Klistfuɛ’m be kɛ: “Nán an fa amun wunnɛn’n i bue kaan sa maan ɔ yo sa tɛ’n i junman like.” Ɔ kan kleli be ekun kɛ: “An wla amun nyoliɛ tɛtɛ’m be ase.” (Rɔmfuɛ Mun 6:12-14; 8:13) Pɔlu i fluwa klikli’n nun’n, ɔ kannin “e nyoliɛ tɛtɛ” sɔ wie’m be ndɛ. Kɛ ɔ́ kán mɛn’n nunfuɛ’m be sa tɛtɛ kain nga be yo’n i ndɛ’n, ɔ klɛli i kɛ: ‘Amuɛnnwua’n wo be nuan nun.’ ‘Kɛ be ti sran kunlɛ ngan’n, be jran ɔn ɔ jranman.’ “Nyanmiɛn timan like fi be nyrun, ɔ maan be nyin yimɛn i.” (Rɔmfuɛ Mun 3:13-18) Sɛ “nyoliɛ tɛtɛ” sɔ’n yɛ Klistfuɛ kun yo’n, ɔ kwla saci i wunnɛn’n. I wie yɛle kɛ sɛ andɛ Klistfuɛ kun i bɔbɔ ɲinfu, ɔ nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, annzɛ nzaje sa yolɛ mun’n, ɔ ti kɛ w’a “fɛ [i ɲinma’n] naan ɔ yo sa tɛ’n i junman like” sa. Ɔ maan, i wunnɛn wunmuan’n ɔ́ sáci. I sɔ’n ti kannzɛ ɔ su Ɲanmiɛn sɛ’n, ɔ su jɔmɛn i klun. (Mmla’n 15:21; 1 Piɛr 1:14-16; 2 Piɛr 3:11) Nanwlɛ, sɛ e ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti tɛ’n yɛ e ɲin o su’n, ɔ́ yó tɛ kpa mán e!\n7 Be ɲin su yiyilɛ nun’n ajalɛ nga Klistfuɛ kun fa’n, ɔ ti like cinnjin kpa. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e fa e ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti kpa’n, m’ɔ su saciman e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n. Siɛn’n maan e nian ng’ɔ ti kpa’n, ɔ nin ng’ɔ timan kpa’n be ngbaciɛ’n.\n“AN KPƆ SA TƐ’N, NÁN AN NIAN”\n8, 9. (a) ?E kwla bubu be ɲin su yiyilɛ’n i nun akpasua nɲɛ? (b) ?Be ɲin su yiyilɛ wafa benin yɛ ɔ fata kɛ e wanndi be ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n8 Be ɲin su yiyilɛ’n ti akpasua nɲɔn. Kun’n ti nga ɔ nin Klistfuɛ fataman mlɔnmlɔn’n. Yɛ kun ekun ti nga Klistfuɛ’m be kwla fa annzɛ kusu be kwla yaci i lɛ’n. Maan e nian akpasua klikli ng’ɔ nin Klistfuɛ fataman mlɔnmlɔn’n.\n9 Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre klikli nun’n sa’n, Biblu’n bu be ɲin su yiyilɛ wie’m be fɔ. I wie yɛle ɛntɛnɛti su annzɛ flimu nun annzɛ televiziɔn nun ninnge annzɛ jue’m be nun ndɛ m’ɔ kan nzaje sa yolɛ’n, annzɛ bae dilɛ ninnge annzɛ aeliɛ tɛ annzɛ sa sukusuku yolɛ’n, be ndɛ’n. Annzɛ kusu ninnge wie mɔ be yi bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, i nglo’n. Sran’m be yi aeliɛ sukusuku sɔ’m be nglo kɛ like kpa wie sa. Sanngɛ nn be fɔn Biblu’n nun mmla’n. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be wanndi i sɔ ninnge mun. (Sa Nga Be Yoli’n 15:28, 29; 1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10; Sa Nglo Yilɛ 21:8) Sɛ Klistfuɛ’m be wanndi be ɲin su yiyilɛ tɛ sɔ mun’n, bé klé Zoova kɛ be ‘kpɔ sa tɛ’n, naan be niɛnmɛn i’ sakpa. Asa kusu’n, bé klé titi kɛ b’a “wla sa tɛ’n i ase.” Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e “lafi Nyanmiɛn su sakpa.”—Rɔmfuɛ Mun 12:9; Jue Mun 34:15; 1 Timote 1:5.\n10. ?Be ɲin su yiyilɛ’n, i su akunndan bulɛ benin yɛ ɔ ti tɛ kpa ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n10 Wie’m be kwla bu i kɛ sɛ be nian like tɛ’n, ɔ kwlá yoman be like fi. Be kwla se kɛ: ‘N kwla niɛn i sɔ like’n flimu annzɛ televiziɔn nun. Sanngɛ min bɔbɔ n su yoman wie.’ I sɔ akunndan bulɛ’n ti tɛ kpa. Ɔ kwla yo maan nzue flɔlɔ wlu e bo. (Kanngan Zeremi 17:9 nun.) ?I sɔ ninnge mɔ Zoova kloman be’n, sɛ e nian’n, e kwla se kɛ ‘e kpɔ sa tɛ’n, naan e nianman’? Sɛ e tɛ i sɔ sa tɛ’m be nian’n, ɔ́ yó maan e klun akunndan’n kéte kɛ like kokloko wie sa. (Jue Mun 119:70; 1 Timote 4:1, 2) I sɔ aeliɛ’n kwla saci e, ɔ maan sɛ sran uflɛ yo sa tɛ’n, e su bumɛn i fɔ.\n11. ?Be ɲin su yiyilɛ nun’n, wafa sɛ yɛ ndɛ nga be kɛnnin i Galasifuɛ Mun 6:7 nun’n, ɔ ti nanwlɛ ɔ?\n11 Sa wie mɔ be juli andɛ’n, yɛle kɛ Klistfuɛ wie’m be yoli sa tɛ dan kpa. Be ɲin su yiyilɛ ninnge be ti yɛ be tɔli sa tɛ’n nun ɔn. Kɛ be wunnin be ɲrun sa fiaan’n, be wa sili kɛ “like nga sran kun lua’n yɛ ɔ ti ɔ.” (Galasifuɛ Mun 6:7) Sanngɛ e kwla kpalo i sɔ ɲrɛnnɛn liɛ’n. Yɛle kɛ maan e lua ninnge nga be ti kpa’n. I liɛ’n, é tí like ng’ɔ ti kpa’n e mɛn dilɛ’n nun aklunjuɛ su.—An nian kuku nga be flɛ i “ ?Be ɲin su yiyilɛ benin yɛ ń fá ɔ?” i nun.\n?BE ƝIN SU YIYILƐ BENIN YƐ Ń FÁ Ɔ?\nMmla: “An kpɔ sa tɛ’n, nán an nian, sanngɛ like nga be ti kpa’n, maan be lo amun.”—Rɔmfuɛ Mun 12:9.\n?Sɛ jue nga n tie be’n, be nun ndɛ’m be ti’n, n kwlá faman min ɲin n siemɛn i like ng’ɔ timan tɛ mlɔnmlɔn’n i su’n, ɔ́ yó Ɲanmiɛn fɛ?—1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10.\n?Sɛ n yo kɛ be nga be o flimu nga n nian be’n be nun sa’n, ɔ́ yó Ɲanmiɛn fɛ?—Lik 6:40.\n?Sɛ video nun ngowa kanlɛ nun’n, sran ng’ɔ ti nzajefuɛ annzɛ ɔ yo sa sukusuku’n i like liɛ’n yɛ n yo’n, ɔ́ yó Ɲanmiɛn fɛ?—Jue Mun 11:5, 7.\n?Sɛ mmla nga n fa kle sran mun’n, n nianman be su min ɲin su yiyilɛ nun’n, ɔ́ yó Ɲanmiɛn fɛ?—Rɔmfuɛ Mun 2:21.\nE BƆBƆ E TIAUN AJALƐ NGA E NIAN BIBLU’N SU E FA’N\n12. ?Wafa sɛ yɛ Galasifuɛ Mun 6:5, ɔ kan be ɲin su yiyilɛ’n niɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a fa e bɔbɔ e tiaun ajalɛ ɔ?\n12 Siɛn’n maan e kan e ɲin su yiyilɛ’n i akpasua nɲɔn su’n, i ndɛ. I yɛle nga be buman be fɔ sa trele’n, annzɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n w’a sieman su mmla trele’n. Sɛ Klistfuɛ kun waan ɔ́ fá be ɲin su yiyilɛ sɔ’n be nun wie’n, ɔ fata kɛ ɔ nian ng’ɔ bu i kɛ ɔ ti kpa’n, naan w’a fa i bɔbɔ i tiaun ajalɛ. (Kanngan Galasifuɛ Mun 6:5 nun.) Sanngɛ sɛ ɔ fata kɛ e fɛ i sɔ ajalɛ liɛ’n, nán e bu i kɛ mmla fi nunman lɛ. Afin, mmla nin ndɛnanwlɛ nga be o Biblu’n nun’n, be kwla uka e naan y’a wun akunndan nga Zoova bu’n. Sɛ e fa e ɲin e sie i mmla sɔ’m be su’n, bé úka e maan like kwlaa nun’n, é ‘sí like nga Zoova klo kɛ e yo’n.’ Like kwlaa sɔ’n, be ɲin su yiyilɛ’n o nun wie.—Efɛzfuɛ Mun 5:17.\n13. ?Ngue yɛ ɔ́ yó naan e sa w’a kanman be ɲin su yiyilɛ nga ɔ kwla lo Zoova i ngasi’n niɔn?\n13 Nán Klistfuɛ’m be ngba yɛ be kwla si ngwlɛlɛ be wun sa’m be wlɛ kpa weiin ɔn. (Filipfuɛ Mun 1:9) Asa kusu’n, Klistfuɛ’m be wun i wlɛ kɛ be ɲin su yiyilɛ nun’n, ɔ le sran kun nin i like m’ɔ klo i ɔ. I sɔ’n ti’n, e ɲin su yiyilɛ nun’n, nán e lafi su kɛ Klistfuɛ’m be kwlaa bé fá ajalɛ kunngba’n. Kannzɛ bɔbɔ ɔ ti sɔ’n, maan e mian e ɲin titi e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su. Kɛ é yó sɔ’n, nn é mían e ɲin naan e sa w’a kanman be ɲin su yiyilɛ wie fi m’ɔ kwla lo Zoova i ngasi ɔ.—Jue Mun 119:11, 129; 1 Piɛr 2:16.\n14. (a) ?Kɛ é yíyí e ɲin su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e ɲin tran su ɔ? (b) ?Ngue yɛ é yó naan Ɲanmiɛn ninnge’m b’a yo e cinnjin kpa?\n14 Sɛ e waan é yíyí e ɲin su’n, maan e fa e ɲin e sie like kun su. Like sɔ’n yɛle blɛ nga e fa yiyi e ɲin su’n. Like nga e fa yiyi e ɲin su’n, yɛ ɔ kle like ng’ɔ ti kpa e ɲrun’n. Blɛ nga e fa yiyi e ɲin su’n, i liɛ’n ɔ kle like ng’ɔ ti e cinnjin’n. Klistfuɛ’m be liɛ’n, like ng’ɔ ti be cinnjin’n yɛle Ɲanmiɛn ninnge mun. (Kanngan Matie 6:33 nun.) ?Ɔ maan, ngue yɛ e kwla yo naan Ɲanmiɛn ninnge liɛ’m b’a yo e cinnjin ɔn? Akoto Pɔlu seli kɛ: “An nian amun nantilɛ bɔ an fa nanti’n i su kpa. Nán an yo kɛ sran b’ɔ wunman sa wlɛ’n sa, sanngɛ an yo ngwlɛlɛfuɛ. Kɛ amun a nyan amun ti’n, nán an tran lɛ ngbɛn, an yo like ng’ɔ yo sa ye’n, afin blɛ nga e o nun yɛ’n ti tɛ.” (Efɛzfuɛ Mun 5:15, 16) Maan e siesie blɛ nga e fa yiyi e ɲin su’n. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ úka e naan y’a ɲan e ti y’a “wun like nga be ti kpa’n be wlɛ.” Ninnge kpa sɔ’m be kwla yo naan y’a yo sran Ɲanmiɛn sulɛ’n nun.—Filipfuɛ Mun 1:10.\n15. ?Kɛ é yíyí e ɲin su’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e sasa e wun e tratra su ɔ?\n15 Kɛ é yíyí e ɲin su’n, ɔ fata kɛ e sasa e wun e tratra su. ?Wafa sɛ? Maan e fa e ɲin e sie i waka mma nga e fɛli i su sunnzun ase’n, i su ekun e nian. Sɛ e waan é kpɛ́ waka mma sɔ’n i lika ng’ɔ ti saciwa’n, nán lika ng’ɔ sacili’n yɛ é nían su sa tɛɛn yɛ é kpɛ́ ɔ. Sanngɛ é kpɛ́ i lɔun kan. I kunngba’n, kɛ é yíyí e ɲin su’n, maan e nian ajalɛ kunngba’n su. Klistfuɛ ng’ɔ nanti ngwlɛlɛ su’n, ɔ faman ninnge nga Biblu’n bu i fɔ’n, ɔ fa yiyimɛn i ɲin su. Sanngɛ kusu’n, be ɲin su yiyilɛ kwlaa nga ɔ si jrɛiin kɛ ɔ timan kpa naan ɔ kwla saci ɔ nin Zoova be afiɛn’n, ɔ fa yiyimɛn i ɲin su. (Nyanndra Mun 4:25-27) Ɲanmiɛn Ndɛ’n i su nantilɛ cɛn kwlaa’n yɛ ɔ́ úka e naan y’a yo sɔ ɔ.\nMAAN E FA E ƝIN E SIE I “LIKE NG’Ɔ TIMAN TƐ MLƆNMLƆN’N” SU\nKɛ e ɲin yiyilɛ nun’n e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n, i sɔ’n sasa e\n16. (a) ?Wafa sɛ yɛ e nzuɛn’n nun’n, e kwla kle kɛ e wun ninnge mun kɛ Zoova sa ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn mmla’n i su nantilɛ cɛn kwlaa’n, ɔ kwla kaci e ajuin ɔn?\n16 Klistfuɛ kpa’m be liɛ’n, kɛ bé yíyí be ɲin su’n, be dun mmua bu Zoova i akunndan. Biblu’n kan sran’n i wafa nga Zoova ti’n, ɔ nin i mmla’m be ndɛ. Famiɛn Salomɔn kannin ninnge nga Zoova kpɔ be’n be ndɛ. Ninnge sɔ’m be nun wie yɛle “gblɛ kun, sran kunlɛ kun, sran wun akunndan tɛ bulɛ kun, sa tɛ yolɛ bɔ be fa cici be ti’n kun.” (Nyanndra Mun 6:16-19) ?Wafa nga Zoova bu i sɔ ninnge mun’n, ɔ yo e sɛ? Jue tofuɛ’n wla e fanngan kɛ ‘e mɔ e klo Zoova’n, e kpɔ sa tɛ’n.’ (Jue Mun 97:10) E ɲin su yiyilɛ nun’n, maan e kle sakpa kɛ like nga Zoova kpɔ i’n, e kpɔ i wie. (Galasifuɛ Mun 5:19-21) Nán e wla fi su. Like nga e yo i nvialiɛ nun’n, ɔ nin like nga e yo i nzra nun’n, be yi sran’n i wafa nga e ti i sakpa’n, i nglo. (Jue Mun 11:4; 16:8) Ɔ maan, sɛ e nzuɛn’n nun’n, e tu e klun naan wafa nga Zoova fa wun ninnge mun’n, i su yɛ e nian e nanti’n, i sɔ’n úka e naan cɛn kwlaa y’a nian Biblu’n nun mmla’m be su y’a fa ajalɛ. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ káci e ajuin.—2 Korɛntfuɛ Mun 3:18.\n17. ?Ka naan y’a fa like kun kɛ é fá yíyí e ɲin su’n, kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun ɔn?\n17 ?E ɲin su yiyilɛ nun’n, ngue ekun yɛ e kwla yo naan y’a fa ajalɛ ng’ɔ ti Zoova liɛ’n su ɔ? Maan e bu kosan nga su akunndan. ‘?Wafa sɛ yɛ like sɔ’n kwla kan min, ɔ nin wafa nga e nin Ɲanmiɛn e nanti’n niɔn?’ Wie liɛ’n, kwlaa naan y’a nian flimu wie’n, e kwla usa e wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ ninnge nga bé wá klé be flimu sɔ nun’n, bé kán min klun akunndan’n niɔn?’ Maan e nian i sɔ ninnge’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n.\n18, 19. (a) ?Wafa sɛ yɛ mmla ng’ɔ o Filipfuɛ Mun 4:8 nun’n, ɔ kwla uka e naan y’a nian e ɲin su yiyilɛ’n su ɔ? (b) ?Mmla benin ekun yɛ be kwla uka e naan y’a fa be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti kpa’n niɔn? (An nian ja ngua lɔ nzɔliɛ’n.)\n18 Mmla cinnjin kun o Filipfuɛ Mun 4:8 nun. I waan: “Maan amun akunndan’n tran like kwlaa ng’ɔ ti kpa’n, nin sa kwlaa bɔ sran yo ɔ ɔ ti kpa’n be su, yɛle: ndɛ nanwlɛ’n, nin like nga be bu i like kpa’n, nin like ng’ɔ ti i nuan su’n, nin sa ng’ɔ timan tɛ mlɔnmlɔn’n, nin like ng’ɔ ti klanman’n, yɛ ndɛ nga be ti ɔ ɔ jɔ be klun’n.” Nán be ɲin su yiyilɛ ndɛ yɛ Pɔlu su kɛn i wa ɔ. Sanngɛ, ɔ su kan akunndan nga e bu i e klun lɔ’n, i ndɛ. Ninnge nga be jɔ Ɲanmiɛn klun’n, be su akunndan yɛ ɔ fata kɛ e bu ɔ. (Jue Mun 19:15) Sanngɛ, e ɲin su yiyilɛ’n nun’n, maan e nian Pɔlu i ndɛ sɔ’n su e fa ajalɛ. ?Wafa sɛ?\n19 Maan e usa e wun kɛ: ‘?Flimu nga n nian be’n, ɔ nin video nun ngowa nga n kan’n, ɔ nin jue nga n tie’n, ɔ nin ninnge uflɛ nga n yo’n, be yo maan “like ng’ɔ timan tɛ mlɔnmlɔn’n” su yɛ min ɲin o ɔ?’ ?Sɛ n wieli flimu wie nian’n, like benin yɛ be yoli i flimu nun mɔ m bu su akunndan ɔn? Sɛ like ng’ɔ kali e ti nun’n, ɔ timan tɛ’n, nn e ɲin su yiyilɛ sɔ’n ti kpa. Sanngɛ sɛ like ng’ɔ kali e ti nun’n ti tɛ’n, nn e ɲin su yiyilɛ sɔ’n timan kpa. Ɔ kwla saci e bɔbɔ. (Matie 12:33; Mark 7:20-23) ?Ngue ti yɛ ɔ kwla saci e ɔ? Afin ninnge tɛtɛ nga be timan kpa’n mɔ e bu be su akunndan’n, be kwla yo maan e wla bo e wun. Be kwla yo maan e klun titi e. Yɛ be kwla saci e nin Ɲanmiɛn e afiɛn. (Efɛzfuɛ Mun 5:5; 1 Timote 1:5, 19) Kɛ mɔ be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ timan kpa’n, ɔ kwla saci e’n ti’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin e kpalo i. * (Rɔmfuɛ Mun 12:2) Maan e yo kɛ jue tofuɛ’n m’ɔ srɛli Zoova’n sa. Ɔ seli kɛ: “Yo maan n yi min nyin ninnge ngbɛnngbɛn’m be su.”—Jue Mun 119:37.\nKa naan Klistfuɛ’m b’a wun be ɲin su yiyilɛ nga bé fá’n, maan be usa be wun kɛ:\n?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla saci e nin Ɲanmiɛn e afiɛn ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n kan min trele ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n kan e wiengu mun ɔn?\nMAAN E BU E WIENGU’M BE AKUNNDAN\n20, 21. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ ng’ɔ o 1 Korɛntfuɛ Mun 10:23, 24 nun’n, ɔ kan e ɲin su yiyilɛ kpa’n i ndɛ ɔ?\n20 Pɔlu kannin Biblu’n nun mmla kun ndɛ. Kɛ e bɔbɔ é fá e tiaun ajalɛ’n, maan e nian mmla sɔ’n su. Ɔ seli kɛ: “E kwla sa’n kwlaa yo, sanngɛ nɛ́n i ngba yɛ maan sran yo sran ɔn. Nán maan sran fi bu i bɔbɔ wun akunndan, sanngɛ maan ɔ bu i wiengu akunndan.” (1 Korɛntfuɛ Mun 10:23, 24) ?Wafa sɛ yɛ mmla sɔ’n kan be ɲin su yiyilɛ nga e kwla fa’n niɔn? Ɔ fata kɛ e usa e wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ be ɲin su yiyilɛ nga n fa’n, ɔ kan min wiengu mun ɔn?’\n21 E klun akunndan’n maan e kwla se kɛ be ɲin su yiyilɛ wie o lɛ’n, e ‘kwla yo’ annzɛ ɔ ti e klun su. Sanngɛ sɛ e sie i nzɔliɛ kɛ e niaan Klistfuɛ wie o lɛ naan i sɔ’n ti’n, i akunndan’n kwla bu i fɔ’n, maan e yaci i yolɛ. ?Ngue ti ɔ? Afin, e kunndɛman kɛ é ‘yó e niaan’m be tɛ.’ Annzɛ kɛ nga Pɔlu fa kannin’n sa’n, e kunndɛman kɛ “é yó Krist i tɛ.” Sɛ e yo sɔ’n, Ɲanmiɛn i sulɛ ndɛnman su’n, ɔ́ yó kekle mán e niaan mun. I ti’n, maan e fa ndɛ nga e sie e klun kpa: “Nán an saci Nyanmiɛn i asɔnun’n.” (1 Korɛntfuɛ Mun 8:12; 10:32) Andɛ Klistfuɛ’m be fa be ɲin su yiyilɛ’n i su afɔtuɛ nga Pɔlu mannin’n su. Ɔ maan, be ɲin su yiyilɛ kwlaa nga sran ‘kwla yo’ mɔ sanngɛ ‘nɛ́n i ngba yɛ maan sran yo sran’n,’ Klistfuɛ’m be sa kɛnmɛn i mlɔnmlɔn.—Rɔmfuɛ Mun 14:1; 15:1.\n22. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be kplin su kɛ ninnge wie’m be nun’n, ɔ le sran kun nin i akunndan ɔn?\n22 E wiengu’m be akunndan bulɛ nun’n, like uflɛ kun o lɛ m’ɔ fata kɛ e fa ɲin e sie su ɔ. Be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ nin i fata’n nun’n, sɛ Klistfuɛ kun o lɛ naan i akunndan’n sanngan ndɛndɛ’n, nán maan ɔ miɛn i wiengu mun kɛ i akunndan’n liɛ’n su yɛ be fa ɔ. Sɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ ti kɛ loto nun kisanfuɛ kun m’ɔ o atin kun su sa, mɔ i waan saan fii i wiengu’m be fɛ atin’n liɛ’n su naan be kisan loto’n nun kɛ i sa’n. I sɔ aeliɛ’n nin i fataman. E niaan’m be klolɛ’n ti’n, sran nga i akunndan’n sanngan ndɛndɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ bu i wiengu Klistfuɛ’m be akunndan. Kannzɛ be ɲin su yiyilɛ nun’n, be fa ajalɛ wie m’ɔ nin i liɛ’n be sansan be wun’n, naan ɔ fɔnman Klistfuɛ mmla’n, ɔ fata kɛ i ɲin yi ajalɛ nga be fali’n. Sɛ ɔ yo sɔ’n, “sran’m be kwlaa bé wún kɛ ɔ ti wɛtɛɛfuɛ.”—Filipfuɛ Mun 4:5; Akunndanfuɛ’n 7:16.\n23. ?Wafa sɛ yɛ e kwla wun i wlɛ weiin kɛ e ɲin su yiyilɛ nga e fali’n, ɔ ti kpa ɔ?\n23 ?Sɛ e waan é bó i kpɔlɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla wun i wlɛ weiin kɛ e ɲin su yiyilɛ’n ti kpa ɔ? Be ɲin su yiyilɛ kwlaa ng’ɔ ti sukusuku mɔ Ɲanmiɛn Ndɛ’n bu i fɔ’n, maan e wlɛ i ase. Mmla nga be o Biblu’n nun mɔ be kwla uka e naan y’a wun be ɲin su yiyilɛ ng’ɔ ti kpa’n, maan e nanti be su. Be ɲin su yiyilɛ nga be kwla saci e akunndan’n, nán e sa kan be mlɔnmlɔn. Kusu be ɲin su yiyilɛ nga ɔ kwla saci sran uflɛ annzɛ e niaan Klistfuɛ’m be akunndan’n, maan e tu e klun e wlɛ i ase. Maan ajalɛ nga e mian e ɲin e fa naan y’a yo sɔ’n, ɔ manman Ɲanmiɛn naan e bɔbɔ nin e awlobofuɛ mun, e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 Be ɲin su yiyilɛ nun’n, mmla uflɛ wie mun mɔ e kwla nanti su’n, be o Nyanndra Mun 3:31; 13:20; Efɛzfuɛ Mun 5:3, 4; Kolɔsfuɛ Mun 3:5, 8, 20 nun.


Biblu’n nun ndɛ: Abraamu lafi Ɲanmiɛn su - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN wun like nga Abraamu su yo i wa’n? Laliɛ kun o i sa nun, kpɛkun ɔ yo kɛ ɔ su wa kun i wa’n sa. ?Ngue sa ti yɛ ɔ su yo i sɔ ɔ? Maan e dun mmua e nian wafa nga Abraamu nin Sara be ɲannin be wa ba yasua sɔ’n.\nƝanmiɛn seli be kɛ bé wú ba yasua kun. Sanngɛ kɛ mɔɔ Abraamu nin Sara b’a yo kpɛnngbɛn b’a tra su’n ti’n, maan ɔ yo kɛ ndɛ sɔ’n kwlá kpɛnman su sa. Sanngɛ Abraamu liɛ’n, ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn kwla yo like nga be kwlá yoman’n. ?Yɛ i sin’n yoli sɛ?\nKɛ Ɲanmiɛn kannin ndɛ’n kleli be’n, afuɛ klonglo kun sinnin. I sin’n, kɛ Abraamu ɲannin afuɛ 100 mɔɔ Sara ɲannin afuɛ 90, be wuli ba yasua kun. Be flɛ i Izaaki. Ɲanmiɛn dili nda nga ɔ tali’n su!\nSanngɛ kɛ Izaaki ɲinnin’n, Zoova sali Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n niannin. Ɔ flɛli Abraamu, yɛ Abraamu tɛli su kɛ: ‘M’an sro!’ Yɛ Ɲanmiɛn seli i kɛ: ‘Ɔ wa Izaaki m’ɔ ti ɔ wa ba kunngba cenje’n, fɛ i kɔ oka nga n wá klé wɔ’n su. Lɛ’n, kun ɔ wa’n naan fɛ i yi tɛ man min.’\nNdɛ sɔ’n ti Abraamu i wla’n boli i wun, afin ɔ klo i wa sɔ’n kpa. Nán amun wla fi su kɛ Ɲanmiɛn boli kasiɛ kɛ Abraamu i mma’m bé trán Kanaan mɛn’n nun lɔ. ?Sanngɛ sɛ Izaaki wu’n, wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n kwla kpɛn su ɔ? Abraamu w’a wunman sa sɔ’n i wlɛ, sanngɛ i ɲin yili Ɲanmiɛn.\nKɛ Abraamu juli oka’n su lɔ’n, ɔ cili Izaaki yili i tɛ yiwlɛ lika nga ɔ kplannin’n i su. Kpɛkun ɔ toli i sa’n fali laliɛ’n kɛ ɔ́ fá kún i wa’n. Yɛ Ɲanmiɛn i anzi’n flɛli i ɔ: ‘Abraamu, Abraamu!’ Yɛ Abraamu waan: ‘M’an sro!’\nƝanmiɛn seli i kɛ: ‘Nán ɔ sa’n kan ba’n, nán yo i sa fi. Siɛn’n, m’an wun i wlɛ kɛ ɔ ɲin yi min sakpa, afin kɛ n seli wɔ kɛ a fa ɔ wa ba kunngba cenje’n man min’n, w’a kaciman ɔ nuan.’\nNanwlɛ, Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n cɛnnin o! Ɔ lafili su kɛ like fi timan kekle Zoova i sa nun, naan i kpa’n bɔɔ Zoova kwla cɛn Izaaki. Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn kunndɛman kɛ Abraamu kun Izaaki sakpasakpa’n ti’n, ɔ yoli maan bua kun satali susrɛ nun, yɛ ɔ seli Abraamu kɛ ɔ fa sie i wa’n i osu naan ɔ fa yi tɛ’n.\nBo Bolɛ 21:1-7; 22:1-18.\n?Ɲanmiɛn seli Abraamu sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn i ndɛ’n kpɛnnin su ɔ?\n?Kɛ nga e fa e wun i desɛn’n su lɛ’n, wafa sɛ yɛ Zoova sali Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n niannin ɔn?\n?Kannzɛ bɔɔ Abraamu w’a wunman ndɛ nga Ɲanmiɛn kannin’n i wlɛ’n, sanngɛ ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Kɛ Abraamu fali laliɛ’n kɛ ɔ́ fá kún i wa’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n cɛnnin ɔn?\n?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yili mannin Abraamu kɛ ɔ fa yi tɛ’n niɔn, yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yoli i sɔ ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 21:1-7 nun.\n?Ngue ti yɛ kɛ Abraamu i wa’n dili le mɔcuɛ’n, ɔ wlɛli i klɛn nun ɔn? (Bob. 17:10-12; 21:4)\nKanngan Bo Bolɛ 22:1-18 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Izaaki kleli kɛ i ɲin yi i si Abraamu ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n fiti e ɲrun lɔ sa cinnjin kun su ɔ? (Bob. 22:7-9; 1 Kor. 5:7; Fil. 2:8, 9)\nAbraamu—Be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si’n\n?Wafa sɛ yɛ Abraamu kleli kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su ɔ? ?Wafa sɛ yɛ a kunndɛ kɛ á sɔ́nnzɔn Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n niɔn?


Zozɛfu—I ɲin yili Ɲanmiɛn | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Dangme Danois Dayak Ngaju Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Galician Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Iban Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indonésien Irlandais Isoko Italien Jula Kabuverdianu Kabye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes italienne Langue des signes mexicaine Langue des signes équatorienne Letton Lhukonzo Lingala Lituanien Lomwe Luganda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyungwe Nzema Néerlandais Okpe Oromo Ossète Otètèla Ouzbek Pangasinan Pendjabi Pidgin (Cameroon) Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Romany (Macedonia) Cyrillic Roumain Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tiv Tlapanec Tojolabal Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nI ɲin yili Ɲanmiɛn\nZozɛfu ti Zakɔbu i mma mun be nun kasiɛn’n kun. Zakɔbu i mma kpɛnngbɛn mun be wunnin kɛ be si klo Zozɛfu tra be kwlaa. ?A bu i kɛ i sɔ’n yoli be fɛ? Be ɲin cili Zozɛfu, yɛ be kpɔli i. Zozɛfu cɛnnin laliɛ wie mun, kpɛkun ɔ kan kleli i niaan mun. Laliɛ sɔ mun be kle kɛ cɛn wie lele’n, i niaan mun bé wá kóto i bo. I sɔ’n ti’n be wa kpɔli i tɛ kpa!\nCɛn kun’n, Zozɛfu i niaan mun be fali bua mun be ɔli didilɛ klɔ nga be flɛ i kɛ Sisɛmun’n i wun lɛ. Zakɔbu sunmannin Zozɛfu kɛ ɔ ko nian be osu. Kɛ Zozɛfu bá mɔ i niaan mun be wunnin i mmua lɔ’n, be seli be wiengu kɛ: ‘Amun nian, laliɛ cɛnfuɛ’n yɛ ɔ́ bá lɔ lɛ. Maan e kun i ke!’ Be trɛli i, kpɛkun be fɛ i be yili i kunman dan kun nun. Sanngɛ Zida m’ɔ ti i niaan mun be nun kun’n, ɔ seli kɛ: ‘Nán e kun i. Maan e yo i atɛ.’ Be yoli Zozɛfu i atɛ jɛtɛ mma ablaɔn (20) Madian aata difuɛ mun be sa nun. Aata difuɛ sɔ mun be su kɔ Ezipti.\nI sin’n, Zozɛfu i niaan mun be fɛli i tralɛ’n be wlɛli i boli mmoja nun, kpɛkun be fa ko mannin be si. Be seli i kɛ: ‘?Nán ɔ wa’n i tralɛ’n yɛ?’ Ɔ maan Zakɔbu buli i kɛ nnɛn wlɛfuɛ wie w’a kun Zozɛfu. I wla boli i wun dan. Kɛ ɔ́ sún’n, be kpɛtɛ i-ɔ, ɔ muɛnmɛn i nuan.\nKɛ aata difuɛ mun be juli Ezipti lɔ’n, be yoli Zozɛfu i atɛ sonja bian kun mɔ be flɛ i Potifaa i sa nun. Sanngɛ Zoova o Zozɛfu sin. Potifaa wunnin kɛ Zozɛfu si junman di naan be kwla lafi i su. I sɔ’n ti’n, ɔ seli Zozɛfu kɛ ɔ niɛn i ninnge mun be kwlaa be su.\nPotifaa i yi’n wunnin kɛ Zozɛfu ti gbanflɛn klanman. Cɛn kwlaa ɔ jin Zozɛfu i wun kɛ ɔ nin i be la. ?Ngue yɛ Zozɛfu yoli-ɔ? W’a kplinman su. Ɔ seli bla’n kɛ: ‘Cɛcɛ! I sɔ’n timan kpa. Min min’n lafi min su, yɛ ɔ kusu a ti i yi. Sɛ e nin wɔ e la’n, ɔ ti sa tɛ Ɲanmiɛn ɲrun!’\nCɛn kun’n, Potifaa i yi’n kunndɛli kɛ Zozɛfu nin i be la kekle nun. Ɔ sɔli Zozɛfu i wun tralɛ’n. Sanngɛ Zozɛfu wanndili. Kɛ Potifaa bali’n, i yi’n w’a diman ndɛ’n i nanwlɛ. Ɔ seli i kɛ Zozɛfu kunndɛli kɛ ɔ nin i bé lá kekle nun. Potifaa fali ya dan kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ wlali Zozɛfu bisua. Sanngɛ Zoova i wla w’a fiman Zozɛfu su.\n“I sɔ’n ti’n, an kan amun wun ase Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n i bo, naan sɛ i blɛ’n ju’n w’a man amun su.”—1 Piɛli 5:6.\nKosan: ?Ngue yɛ Zozɛfu i niaan mun be yoli i-ɔ? ?Ngue ti yɛ be wlali Zozɛfu bisua-ɔ?\nBo Bolɛ 37:1-36; 39:1-23; Sa Nga Be Yoli’n 7:9.