Zan 18 YRENT - Zɩ Zozi cɛɛn Bali trʋ 'badɩ man bɛ, ɛn - Bible Search\n(Mt 26.47-58; Mk 14.43-50, 53-54; Lk 22.47-54)\n1Zɩ Zozi cɛɛn Bali trʋ 'badɩ man bɛ, ɛn 'o 'vale 'e -srunɔn 'a, o -kʋ 'yi nɛn waa laabo Cedrɔn bɛ -a -sru. Fei -tʋ a fɛ zɩɛ -a -nan, -a da nɛn o -kʋ. 2Zozi 'lee 'e -srunɔn 'o cin ye 'e 'cɛn fɛ zɩɛ -a -nan, -yee "wɛan Zudazi nɛn e "ta -daa Zozi 'nɔnlɛ 'e 'nanmannɔn lɛ bɛ, yaa -nan -tɔa.\n3'Sounja 'pa 'tʋ 'lee minnun nɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee Farizɛn 'nɔn o 'pa 'sia bɛ, Zudazi -trɔa o 'lɛ, ɛn e -kʋ waa fei zɩɛ -a da. "Wɛɛ vɩnan 'o 'kʋ bɛ, srɔannun a -wlɔ, -kannɛnnun a -wlɔ, ɛn -kuli -tan fɛnun a -wlɔ.\nZɩ o 'bɔla bɛ, 4ɛn Zozi 'kʋ o 'lɛ, te e 'wɩ nɛn e "ta -daa "bɔlɛ "man "bɛ -a -tɔa, ɛn yaa laabʋ -wlɔ 'nan: «-Tɩ nɛn -kaa -wɛɛman?»\n5O 'nan -yrɛ 'nan: «Nazarɛtɩ min Zozi nɛn kʋa -wɛɛman.»\nƐn Zozi "e -wlɛ 'nan: «'An 'bɔ nɛn 'gʋ.»\nZudazi nɛn e Zozi 'bɔ 'nɔn 'e 'nanmannɔn lɛ bɛ e ya o yei. 6Zɩ Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan, 'e 'bɔ nɛn 'gʋɛ, o -kʋ 'o koda ɛn o tiila "tra.\n7-A -nan nɛn Zozi -a laabʋ "nyian -wlɔ 'nan: «-Tɩ nɛn kaa -wɛɛman?»\nƐn o -yrɛ 'nan: «Nazarɛtɩ min Zozi nɛn.»\n8Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Maan 'vɩ 'cɛɛ 'va 'nan 'an 'bɔ nɛn 'gʋ. -Yee "wɛan -te maan nɛn ka cɩ 'an -wɛɛnan bɛ, ka minnun 'gʋɛ o 'tʋɩ 'o 'kʋ.»\n9Zɩ 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ 'e 'cɛn bɛ 'e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. Yaa 'vɩ 'e 'cɛn 'nan: «Minnun nɛn i o -nɔn 'mɛn bɛ, o va min -tʋwli 'ka 'sanlɛ dɩ.»\n10-A -sruzan nɛn Simɔn Piɛri -a bɛ, sɛn a -yrɔ, yaa 'sʋ 'e 'kɔlɛ 'ji, ɛn e Bali -pannɔn 'tazan 'suzan 'tʋ -pɛ "yi "da "trɔɛn cɛɛn. Min zɩɛ waa laabo Maku.\n11Ɛn Zozi "e Piɛri lɛ 'nan: «'I 'yie sɛn wʋ 'e 'kɔlɛ 'ji! 'Kulenɛn nɛn yra yɩdɩ cɩ -ji 'gʋɛ, 'an "tɩ -a 'pla 'mɛn, ma'an ve "man "cɛjɛ dɩ.»\n12'Sounjanun 'lee 'o 'tazan 'lee minnun nɛn Zuif 'nɔn 'tanɔn o 'pa 'sia bɛ, o Zozi 'kun, waa yrɩ, 13ɛn o -kʋ -a 'e tɛdɛ min -tʋ nɛn waa laabo Ane bɛ -a va. Waa nan "tɩ laabo Kaifa, -yɛɛ cɩ lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji Bali -pannɔn 'tazan -a. 14Kaifa zɩɛ, -yɛɛ 'wɩ tin 'ba "nɛn Zuif 'nɔn 'tanɔn lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, -a "yi mlin -e min -tʋwli 'e min pɛɛnɔn 'lɛji -ka wʋ.\n15Simɔn Piɛri 'lee Zozi -sruzan 'tʋ, 'bɛ sɔɔnla Zozi 'bɔ -sru. Zozi -sruzan 'tʋ zɩɛ Bali -pannɔn 'tazan 'bɔ -a -tɔa. -Yee "wɛan -yɛɛ wlala 'o 'vale Zozi 'a Bali -pannɔn 'tazan 'bɔ 'le -klɔn -ji. 16'Pian Piɛri "e -fʋʋ bei -klɔn -yrɛ "nɛn. -A -sruzan 'tʋ bɛ, e 'li 'e da, ɛn e 'wɩ tin 'ba lɩmɔn nɛn 'e yiɛ -tɔa -klɔn 'bɔ -yrɛ "nɛn "bɛ -yrɛ.\nTɔɔn, ɛn e -si -nɔn Piɛri lɛ, 17yaa laabʋ Piɛri -lɔ 'nan: «Bii 'gʋɛ, -a -sruzan 'tʋ nɛn "nyian "yie "a?»\nƐn Piɛri "e 'nan -yrɛ 'nan: «An 'ka -a -sruzan 'a dɩ.»\n18Bali -pannɔn 'tazan 'bɔ 'sunɔn 'lee 'sounjanun nɛn -nan bɛ, o 'tɛ 'fɔ "nɛn, ɛn waa si -fɔ trun -taa "le "wɛan. Piɛri -tɔ o va, ɛn e 'tɛ "klandɩ 'sia.\nBali -pannɔn 'tazan Ane 'wɩ laabʋ Zozi 'lɔ\n19Bali -pannɔn 'tazan 'wɩ laabʋ Zozi 'lɔ. Yaa laabʋ -yrɔ -a -srunɔn da, ɛn yaa laabʋ -yee 'wɩ "paadɩ da.\n20Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «An 'wɩ tin 'ba min pɛɛnɔn yiɛ man, ɛn yi pɛɛnɔn man te an 'wɩ "paaman minnun ji Bali trʋ 'ba 'kɔnnun -ji 'lee Bali -pan 'kɔnnun nɛn Zuif 'nɔn o cin ye -ji bɛ -a -ji. Ma'an 'wɩ 'tʋ drɛlɛ 'e yɔɔdɩ dɩ. 21-Mɛ "le "wɛan i 'wɩ laabo 'an 'lɔ 'wɩ zɩɛ -a da? Minnun nɛn waan wei 'man bɛ, 'wɩ nɛn maan tin 'ba -wlɛ "bɛ, waa -tɔa. O lɔ nɛn 'i laabʋ.»\n22Zɩ Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, ɛn Bali -pannɔn 'tazan 'suzan 'tʋ nɛn 'e 'tɔdɩ Zozi "srɔn "bɛ, e 'pa 'fɔ Zozi yra, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «-Tɩɛ 'vɩ 'yiɛ 'nan 'i 'wɩ tin 'ba Bali -pannɔn 'tazan lɛ zɩɛ?»\n23Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Te maan 'vɩ 'wlidɩ "bɛ, 'wɩ nɛn maan 'vɩ "va "wlidɩ "bɛ, 'i vɩ 'mɛn. Ɛn -te ma'an 'wɩ 'wlidɩ "vɩlɛ dɩɛ, -mɛ "le "wɛan nɛn i fɛ 'lɛ wo 'an 'ji?»\n24Ane Zozi 'tʋɩ 'e -yrɩdɩ, ɛn yaa -nɔn 'nan 'o 'kʋ -a Kaifa lɛ. -Yɛɛ cɩ Bali -pannɔn 'tazan -a lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji.\nPiɛri yɔɔ "da "nyian 'nan ya'a Zozi 'tɔa dɩ\n25Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te Simɔn Piɛri a tian 'e 'tɔdɩ 'tɛ man 'tɛ "klannan. Ɛn waa laabʋ -yrɔ 'nan: «Bii 'gʋɛ, -a -sruzan 'tʋ nɛn "nyian "yie "a?»\nSimɔn yɔɔ "da, ɛn e 'nan: «An 'ka -a -sruzan 'a dɩ.»\n26Bali -pannɔn 'suzan 'tʋ a fɛ 'bɔ zɩɛ -a -nan. Min nɛn Piɛri -a "trɔɛn cɛɛn bɛ, -a drɩ nɛn, e 'nan Piɛri lɛ 'nan: «Mɛin 'yɩ 'ka 'vale Zozi 'a fei.» 27Piɛri yɔɔ "da "nyian. 'Nun tɔɔn, ɛn mannɛn wɩɩ.\nO -kʋ Zozi 'a Rɔm min -kɔnmandan Pilati 'lɛ\n28Bodrun puunɔn nɛn Zuif 'nɔn 'tanɔn 'si Zozi 'a Kaifa -va, ɛn o -kʋ -a Rɔm min -kɔnmandan -le -klɔn -ji. Zuif 'nɔn 'ka "o -wla "wʋlɛ Rɔm min -kɔnmandan -le -klɔn -ji dɩ, "tɔgɔ 'o "tri "tɔ Bali 'lɛ, -e 'o vɩlɛ 'o -kɔla Zuif 'nɔn 'le 'si nɔanba -ji "fɛdi da fɛnun -blɩdɩ -a dɩ.\n29-Yee "wɛan -kɔnmandan Pilati 'bɔ 'bɛ 'bɔla ɛn e -kʋ o va. Yaa laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ nɛn min 'labɛ yaa drɛ, ɛn ka 'wɩ -tɔa "man?»\n30Ɛn o 'nan Pilati lɛ 'nan: «"Te 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan "cɛɛ dɩɛ, "te kʋa 'talɛ -a 'i 'va 'gʋ dɩ.»\n31Ɛn Pilati -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'bɔ, 'ka 'kʋ -a -e 'ka -yee 'wɩ tin 'ba "le zɩ 'cee -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.»\nƐn Zuif 'nɔn "o 'nan -yrɛ 'nan: «Ka'a -si -nɔnlɛ 'kʋɛ 'nan 'kʋ min -tɛ dɩ.» 32Zɩ 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ 'e 'cɛn 'yee -kadɩ da bɛ 'e 'lɛ sɔɔ zɩɛ.\n33Tɔɔn ɛn Pilati 'li 'e da 'yee -klɔn -ji. E Zozi laabʋ, ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn 'yia?»\n34Ɛn Zozi -a laabʋ -yrɔ 'nan: «'I 'bɔ, yiɛ 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ 'i 'bɔ 'a, -baa minnun 'bɛ 'vɩ ɛn "i "man?»\n35Pilati "e -yrɛ 'nan: «Zuif min nɛn maan? 'I 'bɔ flanɔn 'lee Bali -pannɔn 'tanɔn 'bɛ 'i 'nɔn 'nan 'mɛin 'tɛ. -Mɛ "nɛn yia drɛ?»\n36Ɛn Zozi "e 'nan: «'Trɛda minnun "cɛɛ 'an 'tɔ mingɔnnɛn -a dɩ. "Te -wɛɛ 'an 'tɔ mingɔnnɛn -a bɛ, "te 'an 'sunɔn 'an 'ta kuli -tan, -e minnun 'o vɩlɛ 'waan 'nɔn Zuif 'nɔn 'tanɔn lɛ dɩ. 'Trɛ 'gʋɛ -a da minnun "cɛɛ 'an 'tɔ mingɔnnɛn -a dɩ.»\n37Ɛn Pilati -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Yioo, mingɔnnɛn nɛn 'yia?»\nZozi "e 'nan: «-Inyan, -a 'bɔ nɛn i "sia -a vɩnan bɛ an ya -a. An -ta 'trɛda 'nan -e 'an 'wɩ tɩglɩ vɩ minnun lɛ. -Yee "wɛan waan 'ya, minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ tɩglɩ -tɔa "bɛ, 'o "trɔɛn -tɔa 'an wei lɛ.»\n38Pilati -a laabʋ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "nɛn 'wɩ tɩglɩ 'a?»\nZɩ Pilati 'wɩ zɩɛ -a laabʋ bɛ, e 'bɔla, ɛn e -kʋ "nyian Zuif 'nɔn 'va. Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Ma'an 'wɩ 'tʋ yɩlɛ min 'gʋɛ -a man, -e min 'e 'ka -a 'wɩ 'ji dɩ. 39'Pian 'wɩ nɛn -cɛɛ dra 'e 'cɛn bɛ, 'bɛ cɩ 'nan -te Zuif 'nɔn 'le 'si nɔanba -ji "fɛdi 'bɔ bɛ, an "sia -pʋ 'kɔnzan 'tʋ man. -Yee "wɛan maan laabo 'ka 'lɔ 'nan, ka ya "va 'nan 'an 'si Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn man?»\n40Tɔɔn, ɛn o pɛɛnɔn -paandɩ 'sia 'e cin va. Waa ve 'nan: «-Cɛjɛ oo! -Cɛjɛ oo! Te 'i 'si min 'labɛ 'bɛ man dɩ oo! Barabazi man nɛn 'i 'si o!» Barabazi 'bɔ zɩɛ, min nɛn e min -tɛ bɛ -nyrɛn.


Luk 1 YRENT - 'Tɩɩ Teofil, 'wɩnun nɛn o drɛ 'kʋ 'va - Bible Search\n'wɩnun nɛn o drɛ 'kʋ 'va 'gʋɛ, minnun "kaga -a man wɛɛ ɛn waa crɛn -tɛ. 2Minnun nɛn 'wɩnun zɩɛ o drɛ o yiɛ man -a pou sianan "bɛ, -wɛɛ 'sinan 'pa 'kʋɛ. Ɛn 'o 'bɔ nɛn Bali o 'pla 'nan 'o 'yee 'wɩ 'nɔnnɔn fuila "man. 3-Yee "wɛan, zɩ an cɛɛn 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a pou -wɛɛdɩ man 'e klɔji bɛ, 'an 'bɔ, "an 'yɩ "nyian 'kpa, ɛn 'an "yie crɛn -tɛ 'e "nɛn 'e "nɛn. 4Maan drɛ zɩɛ 'nan -e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn minnun -a paa 'i ji bɛ, 'i -tɔ 'nan 'wɩ tɩglɩ nɛn.\nBali "e 'nan o "ta -daa Zan -yalɛ\n5Tʋ nɛn mingɔnnɛn Erodi Zude 'lɛglɔn "paala bɛ, -a -nan nɛn 'wɩ 'gʋɛ 'e drɛ. Tʋ zɩɛ -a va bɛ, te min -tʋ a, waa laabo Zakari. E ya Bali -panzan -tʋ -a Abia nun va. Ɛn waa nan laabo Elizabɛtɩ. Bali -panzan -tʋ nɛn 'li, waa laabo Arɔn bɛ, -a kluda lɩ nɛn. 6Min "fli zɩɛ o ya min tɩglɩ 'a Bali 'lɛ. Ɛn -wee 'wɩ drɛdɩ 'lee -wee 'ta wʋdɩ Minsan -le -pei da bɛ, -a -pɛ -tʋwli 'ka "va "wlidɩ "dɩ. 7'Pian -wee 'nɛn "ka "dɩ, kɔɔ Elizabɛtɩ a lɩmɔn nɛn ya'a nɛn 'yaa dɩɛ -a, ɛn o "flinɔn drɛ "nyian ceje.\n8Yi -tʋ da bɛ, ɛn Zakari -kʋ 'yee Bali -pan 'nyranman 'palɛ Bali -pan 'kuin. Kɔɔ Bali -pannɔn nɛn e cɩ o va zia bɛ o da nɛn e 'bɔ. 9'Wɩ nɛn Bali -pannɔn -a dra -tidi bɛ, -a 'bɔ nɛn waa drɛ. Ɛn cɛɛgʋɛ, Zakari da nɛn e -tria. E wla Bali -pan 'kuin, ɛn e -kʋ fɛ -tʋ nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn bɛ, -a 'tɛ 'blɩlɛ Bali lɛ. 10Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te minnun "kaga "a 'o 'sɛndɩ 'kɔn 'lɛ "nɛn bei Bali trʋ 'banan.\n11-A -nan nɛn Bali -le 'pasiazan nɛn laji bɛ, -a -tʋ 'e 'fli kɔɔn -yrɛ. E ya 'e 'tɔdɩ lou, fɛnan nɛn o fɛ zɩɛ -a 'tɛ 'ble bɛ -a -pɛ "yi "da. 12Zɩ Zakari -a 'yɩ bɛ, nyɛn -a cɛɛn, ɛn "klan -a -tɛdɩ 'sia. 13Ɛn Bali -le 'pasiazan 'e 'nan -yrɛ 'nan: «Zakari, te "klan 'e 'i 'tɛ dɩ! 'Wɩ nɛn yia laa 'bʋ Bali lɔ bɛ, e wɩɩ "man. 'I nan Elizabɛtɩ "ta -daa 'yie 'nɛn 'klɔnmɔn -yalɛ. 'I 'tɔ 'pa Zan. 14E -kɔan 'yie ci "nran wɩ -dan tʋ -a, ɛn -a -yadɩ min "kaga 'ci "nranman. 15E -kɔan min -dan tʋ -a Minsan 'lɛ. Ya'a 'wɛn mlian dɩ, ɛn -wɛn nɛn e min -tɛa "bɛ, ya'a mlian dɩ. -A -srandɩ man 'e "bʋ 'pɔn -ji bɛ, -e Bali lei 'saun 'e 'ta "da. 16-Yɛɛ dra -e Izraɛl 'nɔn 'o -sɔɔnla "nyian Minsan nɛn -wee Bali -a bɛ -a -sru 'e 'pee. 17Min nɛn Bali -a -trɔa Minsan 'lɛ bɛ, -nyrɛn. E dra Bali 'lewei vɩzan -a "le zɩ Eli cɩ 'li Bali 'lewei vɩzan -a bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ. 'Plɛblɛ 'lee Bali lei 'saun nɛn Eli -lɔ 'li bɛ, -yɛɛ -kɔan -yrɔ. E 'nɛn 'lee 'e "tɩ -sɛan 'e cin va. Minnun nɛn wa'a 'yra tɛa Bali man dɩɛ, yaa dra -e 'o -sɔɔnla -si tɩglɩ da. Ɛn "nyian bɛ, yaa dra -e min "kaga 'o 'man wʋʋ Minsan -pɛndɩ -a.»\n18Zɩ Zakari 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e 'nan Bali -le 'pasiazan zɩɛ -yrɛ 'nan: «Maan dra 'kɔ -e 'an -tɔ 'nan 'wɩ 'kpa nɛn yia ve? Kɔɔ an drɛ ceje ɛn 'an nan drɛ "nyian ceje.»\n19Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «'An 'tɔ nɛn Gabriɛl, mɛɛn cɩ Bali 'lɛ. Bali 'an 'pa 'sia, 'nan -e 'an 'wɩ tin 'ba 'yiɛ, -e 'an 'wɩ "yi zɩɛ -a vɩ 'yiɛ. 20'Wɩ nɛn maan 'vɩ 'yiɛ 'gʋɛ e dra te -a tʋ 'bɔ. Ɛn yi'a yi -tɛlɛa 'an wei da dɩ. -Yee "wɛan i dra bobo -a. Yi'a 'we 'lɔɔ -e -a drɛ yi 'e bɔ dɩ.»\n21Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ te minnun "kaga "a Zakari -pɛnnan tian. Ɛn 'wɩ o 'kan 'nan e ya 'mɔnnan Bali -pan 'kuin "bʋʋ. 22Zɩ e 'bɔla bɛ, ya'a -kɔlalɛ 'wɩ tin 'badɩ -a -wlɛ "dɩ. Tɔɔn 'o 'ci nrɔn 'nan Bali 'e 'fli kɔɔn Zakari lɛ Bali -pan 'kuin. -A -nan nɛn e 'wɩ tin 'badɩ 'sia 'e 'pɛ -a, te ya'a 'we dɩ.\n23Zɩ -yee 'nyranman 'pa yi -nyan bɛ, ɛn e -kʋ 'yee "kɔnnɛn.\n24"Bɛ -sru -a -nan 'ka 'mɔnlɛ dɩ, ɛn -a nan Elizabɛtɩ 'e 'pɔn 'si. E -fʋ 'e yɔɔdɩ "kɔnnɛn mlɛn 'soolu, te yaa ve 'nan: 25«Minsan 'pa 'an 'va. Ɛn 'wɩ nɛn e 'yra "sia 'an yiɛ man minnun yei "bɛ yaa drɛ 'mɛn.»\nBali "e 'nan o "ta -daa Zozi 'yalɛ\n26Zɩ Elizabɛtɩ -pɔn mlɛn 'shɛɛdʋ 'bɔ bɛ, ɛn Bali 'yee 'pasiazan Gabriɛl 'pa 'sia Galile 'fla 'tʋ nɛn waa laabo Nazarɛtɩ bɛ -a da. 27Yaa 'pa 'sia nɔnbɛ 'nɛn 'tʋ -va. Nɔnbɛ zɩɛ, -a 'tɔ nɛn Mari, ɛn ya'a tian 'kɔnnɛn -tɔlɛ "fo "dɩ. 'Pian e ya Zozɛfʋ 'tɔ da 'nan -e 'e 'pa. Zozɛfʋ zɩɛ, David kluda min nɛn. 28Bali -le 'pasiazan wlala "va, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «Mɛin 'tɔ bo. Bali "yi drɛ 'yiɛ, ɛn Minsan yiɛ a 'i 'va.»\n29'Wɩ zɩɛ e Mari cɛɛn nyɛn -a, ɛn yaa laabʋ 'e 'fli -lɔ 'nan, 'tɔ bʋdɩ "cɛn 'bɛ cɩ zɩɛ?\n30Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Mari, te "klan 'e 'i 'tɛ dɩ! Bali "yi drɛ 'yiɛ. 31I "ta -daa 'i 'pɔn 'silɛ, -e 'i 'nɛn 'klɔnmɔn -ya. 'Nɛn zɩɛ 'i 'tɔ 'pa Zozi! 32E -kɔan "min -dan tʋ -a, ɛn waa laabo Bali nɛn min ta lou "bɛ -a -pɩ. Minsan Bali -a -nyɛanla mingɔnnɛn pɛin nɛn -a tra David -nyran "da "bɛ -a da. 33E mingɔnnɛn -ble Zago kludanɔn da 'li 'trilii, ɛn -yee mingɔnnɛn -blɩdɩ 'le 'ka 'tɔa dɩ.»\n34Ɛn Mari "e 'nan Bali -le 'pasiazan zɩɛ -yrɛ 'nan: «'Wɩ zɩɛ 'bɛ dra 'kɔ -e 'bɛ drɛ? Kɔɔ ma'an 'kɔnnɛn tɔa dɩ.»\n35Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Bali lei 'saun 'bɛ dra. Bali nɛn min ta lou "bɛ, -yee 'plɛblɛ -taa 'i 'va "le fulɔ -le 'wɩ 'zʋ. -Yee "wɛan 'nɛn nɛn i "ta -daa -a -yalɛ bɛ, waa laabo Bali -pɩ. E ya Bali -le vɛ -a. 36Ɛn "nyian bɛ, 'i drɩ lɩmɔn Elizabɛtɩ "e 'pɔn 'si 'e ceje da. E "ta -daa 'nɛn 'klɔnmɔn -yalɛ. Lɩmɔn nɛn minnun -a ve "nɛn 'nan, ya'a 'nɛn 'yaa dɩɛ, -a -pɔn mlɛn 'shɛɛdʋ nɛn 'gʋ. 37Kɔɔ 'wɩ 'tʋ 'ka 'kɔlaman Bali 'klɩdɩ -a dɩ.»\n38Ɛn Mari "e 'nan: «An ya Bali 'suzan 'a, 'wɩ nɛn e cɩ "va "bɛ -nyrɛn 'e drɛ 'mɛn.» -A -nan nɛn Bali -le 'pasiazan 'si -a "srɔn.\nMari -kʋ Elizabɛtɩ -va\n39"Bɛ -sru ɛn Mari -kʋ "nyiandʋ Zude 'lɛglɔn 'ji 'fla 'tʋ nɛn e ya pɔn da bɛ -a da. 40E wla Zakari -le 'kuin, ɛn e Elizabɛtɩ 'tɔ 'bʋ. 41Zɩ Elizabɛtɩ Mari -le 'tɔ bʋdɩ 'man bɛ, ɛn 'nɛn nyɔɔn -a -pɔn -ji. -A -nan nɛn Bali lei 'saun 'ta Elizabɛtɩ da. 42Ɛn e paan wei 'plɛblɛ 'a 'nan: «Bali -fɛa 'vɩ 'i man lɩmɔn nun va. Ɛn 'nɛn nɛn 'i 'pɔn -ji bɛ, Bali -fɛa 'vɩ "man. 43-Tɩ nɛn 'maan ɛn 'mɛn Minsan "bʋ -taa 'an 'va? 'Wɩ zɩɛ yaan 'ci "nranman -dan. 44Zɩ an 'yie 'tɔ bʋdɩ 'man bɛ, 'nɛn "le 'ci nran "nyian, ɛn e nyɔɔn 'an 'pɔn -ji. 45Bali -le -fɛa a 'i man, kɔɔ 'wɩ nɛn Bali -le 'pasiazan -a 'vɩ 'yiɛ bɛ, i yi -tɛra "da 'nan e 'lɛ sɔɔman.»\nMari "dre "fɔ\n46Ɛn Mari "e 'nan:\n«An Minsan 'tɔ bɔa 'tandan.\n47Bali nɛn yaan 'si 'wɩ 'ji bɛ,\n-yee "wɛan ci "nran -dan a 'an 'lɔ.\n48Kɔɔ 'an 'bɔ nɛn\nan cɩ -a 'suzan "tun "a bɛ,\n'an 'cin -trɔa "ji.\nblamin pɛɛnɔn -a ve 'an man\n'nan Bali -le -fɛa a 'an man.\n49Kɔɔ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali 'wɩ -dandan drɛ 'mɛn.\nE ya Bali nɛn "tri 'ka "man "dɩɛ -a.\n50Ɛn e ya "yi 'li 'trilii\nminnun nɛn waa ye "yi,\nɛn waa bɔa "bɛ -wlɛ.\n51E -pɛ 'plɛblɛ 'ci kɔɔn\n'wɩ -dandan drɛdɩ -a.\nMinnun nɛn fli drɛdɩ -dan bli a o ji bɛ,\ne o fuila "man.\n52E mingɔnnɛnnun 'sia 'wee mingɔnnɛn pɛin -da.\nƐn minnun nɛn min 'ka o siala fɛ -tʋ -a dɩɛ,\ne o wluan lou.\n53Minnun nɛn dra o -tɛa "bɛ,\ne man yɩfɛ "kaga "nɔn -wlɛ.\nƐn e fɛnɔn 'li 'o da 'o 'lɔ 'a 'e "tun.\n54E -ta 'palɛ Izraɛl nɛn yaa 'si "va\n'nan 'e 'yee 'nyranman 'pa bɛ -a va.\n"Yi "nɛn e 'nan 'e dra -yrɛ "bɛ,\n-a -cin -trɔa "ji.\n55'Wɩ zɩɛ yaa 'vɩ 'e 'cɛn -kaa tranun lɛ.\nE 'nan 'e "yi dra 'kʋ tra Abraam\n'lee 'e kludanɔn lɛ 'li 'trilii.»\n56Mari -fʋ Elizabɛtɩ -va mlɛn yaaga, "bɛ -sru ɛn e 'li 'e da 'e fla.\nZan -ya tʋ 'bɔ\n57Zɩ Elizabɛtɩ pɔn plala bɛ, ɛn e 'nɛn 'klɔnmɔn -ya. 58-A "srɔnnɔn 'lee -a drɩnun -a 'man 'nan Minsan "yi drɛ Elizabɛtɩ lɛ, ɛn o ci nran 'o 'vale waa.\n59Ɛn -a yi 'sɔrazan da bɛ, o -ta 'nɛn zɩɛ -a -fɔlɛ -klɔnmɔn -va. O ya "vale 'o laabʋ 'e "tɩ 'tɔ 'a Zakari. 60'Pian -a "bʋ 'ka 'wɩlɛ "man "dɩ. E 'nan: «'O laabʋ Zan.»\n61Ɛn minnun zɩɛ o 'nan -yrɛ 'nan: «Wa'a 'i drɩ 'tʋ laabo 'tɔ zɩɛ -a dɩ. -Mɛ "le "wɛan nɛn yie 'nan 'o laabʋ Zan?»\n62-A -nan nɛn o 'wɩ laabʋdɩ 'sia -a "tɩ 'lɔ 'o 'pɛ -a. Waa laabʋ 'nan: «'Nɛn 'bɔ 'tɔ nɛn 'nɔn?» 63Ɛn Zakari yiba 'fʋɩnɛn 'tʋ -nan laabʋ 'nan -e 'e 'crɛn -tɛ. Yaa crɛn -tɛ "da 'nan: «-A 'tɔ nɛn Zan.» Ɛn 'wɩ o pɛɛnɔn 'kan. 64'Nun tɔɔn -a nrɛn flu ɛn e 'wɩdɩ 'sia te e Bali 'tɔ bɔa.\n65Minnun pɛɛnɔn nɛn o -nyɛanla fɛ zɩɛ -a -nan -kogo bɛ, nyɛn o cɛɛn. 'Wɩ zɩɛ -a -nan sɛɛ nɛn waa wo Zude pɔnnun pɛɛnɔn da. 66Min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ zɩɛ -a maan "bɛ, 'o 'ci "nrɔndɩ "siala 'nan: «-Mɛ "a nɛn 'nɛn zɩɛ e -taa "drɛlɛ?» Kɔɔ waa -tɔa 'wein 'nan Bali -pɛ -trɔɔ a 'e 'padɩ 'nɛn 'bɔ da.\nZakari Bali muo "fɔ "dre "a\n67Zakari nɛn 'nɛn zɩɛ -a "tɩ "a bɛ, Bali lei 'saun 'ta "da, ɛn e Bali 'lewei vɩdɩ 'sia. E 'nan:\n68«Minnun pɛɛnɔn 'o Minsan 'tɔ bɔ!\n-Yɛɛ cɩ Izraɛl 'nɔn 'le Bali -a.\nE -ta 'palɛ 'yee minnun va,\nɛn e o 'si nɔanba -ji.\n69Bali -ta min 'plɛblɛ nɛn\ne -kɔlaman e min "sia 'wɩ 'ji bɛ -a -cɛɛ.\n-Yee 'nyranman 'pazan David kluda min nɛn.\n70'Wɩ zɩɛ yaa 'pa 'e 'lewei vɩnɔn 'saun 'le 'e 'cɛn,\nɛn waa 'vɩ -a -nan lɛ 'ka lɛ va dɩ.\nYaa 'pa o 'le 'nan:\n71E -kaa "sia -kaa 'nanmannɔn 'le nɔanba -ji,\nɛn minnun pɛɛnɔn nɛn o "naan -kaa man bɛ,\ne -kaa "sia -wee 'plɛblɛ 'wlu.\n72'Bɛ nɛn 'gʋɛ,\ne "yi drɛ -kaa tranun lɛ,\nɛn cibɔ "da "wɩ 'saun nɛn\nyaa 'vɩ bɛ -a -cin -trɔa "ji.\n73'Wɩ zɩɛ e -tɔ 'e wei da -a -kaa tra Abraam lɛ.\nYaa 'vɩ -yrɛ 'nan:\n74E -kaa "sia -kaa 'nanmannɔn 'le 'plɛblɛ 'wlu,\n'nan -e -kaa -kɔla 'yee 'nyranman 'padɩ -a,\nte nyɛn 'ka -kaa 'ji dɩ.\nte -kaa ya -yee vɛ -a,\nɛn -kaa 'ta wʋla 'e wei da\ntʋ -tʋdʋ pɛɛnɔn man -trilii,\n-e -kaa ka yi 'e bɔ.\n76'Mɛn 'nɛn, minnun -taa 'i laabʋlɛ Bali nɛn\nmin ta lou "bɛ -a 'lewei vɩzan.\nKɔɔ yiɛ -tɔala Minsan 'lɛ\n-e 'i -yee -si man drɛ.\n77Yiɛ ve -yee minnun lɛ 'nan,\no 'sizan 'wɩ 'ji a -tanan,\nɛn -yɛɛ -wee 'wɩ 'wlidɩ "fuiman.\n78Kɔɔ -cee Bali ci a "yi,\nɛn e min ye "yi.\n-Yee "wɛan e 'tɛ 'san 'si lou,\nɛn e bii -kaa da\n"le yidɛ 'bɛ cɩ wluannan.\n79Yaa drɛ zɩɛ 'nan\n-e -yee 'tɛ 'san 'bɔ 'e minnun nɛn o cɩ klun "va,\nte o "klanman -ka -lɔ bɛ,\no man drɛ 'wein.\nƐn "nyian 'nan\n-e 'e 'wɩ 'tɔdɩ nɛn\ne blamin -fo -trɔɔ bɛ,\n-a "paa -kaa 'ji.»\n80Zɩ Zan drɛ ceje bɛ, ɛn -yee 'wɩ 'tɔdɩ 'pa "da. "Bɛ -sru ɛn e -kʋ "bui "da, e -fʋ -nan nun -trilii, ɛn yi nɛn e bɔala 'ji Izraɛl 'nɔn 'lɛ bɛ, e 'bɔ.


Ɲrɛnnɛn blɛ nun’n, an nian Klist i ajalɛ kwlaa su be nanti\nAn nian Klist i ajalɛ kwlaa su be nanti\nZezi yoli ninnge wie mun naan e nian su e yo. Kɛ e su fɛ’n, annzɛ be su kle e ɲrɛnnɛn’n, i lɛ nun bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ e sɔnnzɔn Zezi kpa-ɔ. (1P 2:21-23) Be kpɛli Zezi i nzowa kpɛ sunman, sanngɛ w’a yiman wie fi w’a manman. Ɲrɛnnɛn blɛ nun bɔbɔ’n, ɔ yoli sɔ. (Mr 15:29-32) ?Ngue ti yɛ ɔ kwla trɛli i awlɛn sɔ-ɔ? Ɔ yoli sɔ afin ɔ fuali kɛ ɔ́ yó Zoova i klun sa. (Zn 6:38) Asa ekun’n, ɔ buli “i klun b’ɔ́ wá jɔ́’n i akunndan.”—Eb 12:2.\n?Sɛ be su yo e tɛtɛ Ɲanmiɛn su mɔ e lafi ti’n, ngue yɛ é yó-ɔ? Kɛ ‘sran yo Klistfuɛ kpa kun i tɛ’n, ɔ yomɛn i wie.’ (Rɔ 12:14, 17) Kɛ e jran kekle kɛ Klist fa yoli’n sa’n, e klun jɔ afin Ɲanmiɛn klun jɔ e wun.—Mt 5:10-12; 1P 4:12-14.\nAN NIAN VIDEO ZOOVA I DUNMAN’N TI CINNJIN TRA LIKE NGBA. I SIN’N, AN TƐ KOSAN NGA’M BE SU:\n?I nun mɔ aniaan bla Pɔtsingɛɛ * i ngunmin o bisua lɔ sua ba kun nun’n, ngue su yɛ ɔ fɛli i akunndan’n sieli-ɔ?\n?Bisua’m be nun’n, afɛ benin yɛ aniaan bian nin aniaan bla Pɔtsingɛɛ be wunnin i-ɔ?\n?Ngue ti yɛ be kwla trali be awlɛn-ɔn?\nƝrɛnnɛn blɛ nun’n, an nian Klist i ajalɛ kwlaa su be nanti.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Be klɛ i dunman’n i ekun kɛ Poetzinger.


“Maan e bu aja’n i like dan” (Ebre Mun 13:4) | Ɲanmiɛn klo e\n“Ɔ gbanflɛn nun bla’n yɛ klo i titi ɔ.”—NYANNDRA MUN 5:18.\n1, 2. ?Ndɛ benin yɛ é wá yíyí nun ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n?AMUN a ja bla annzɛ bian? ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, amun di aklunjuɛ amun aja’n nun, annzɛ amun su wun amun ɲrun kpa? ?Amun nin amun yi annzɛ amun wun amun afiɛn su ti nun? ?Aja’n su bɔn amun bue nun? Sɛ ɔ ti sɔ’n, amun wla kwla bo amun wun. Afin, aklunjuɛ nga amun dili i aja’n i bo bolɛ’n nun’n w’a kaci aklunfian. Kɛ mɔ amun ti Klistfuɛ’n, amun kunndɛ kɛ amun aja’n manman Zoova m’ɔ ti Ɲanmiɛn mɔ amun klo i’n. Ɔ maan, amun ɲrun nga amun wun i dɔ nga su’n ti’n, amun wla w’a bo amun wun. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ nán amun se kɛ amun liɛ w’a wie mlɔnmlɔn.\n2 Andɛ’n, Klistfuɛ wie’m be o lɛ’n, be aja’n yo fɛ. Sanngɛ i bo bolɛ’n nun’n, be wunnin be ɲrun kpa. Be wa wunnin wafa ng’ɔ fata kɛ be nanti naan be afiɛn’n w’a sɛ kpa’n. E kusu e aja’n kwla yo fɛ kpa wie. ?Wafa sɛ?\nMAAN E FA E WUN E MANTAN ƝANMIƐN NIN E YI ANNZƐ E WUN\n3, 4. ?Ngue ti yɛ sɛ yasua kun nin bla kun be mian be ɲin naan b’a fa be wun b’a mantan Ɲanmiɛn’n, be afiɛn’n sɛ́ ɔ? An fa sunnzun ase be yiyi nun.\n3 Sɛ bla’n nin yasua’n be mian be ɲin naan be fa be wun be mantan Ɲanmiɛn’n, be afiɛn’n sɛ́. ?Ngue ti ɔ? Maan e fa oka kun mɔ i ngua lika’n ti tɛtrɛ’n, mɔ i nglo’n ti piembie’n i su sunnzun ase e nian. Yasua’n o oka’n i ngua lika’n tɛtrɛ’n, i bue kun su, yɛ bla’n o i bue uflɛ kun su lɔ. Be nɲɔn’n be su fu oka’n su. I bo bolɛ’n nun’n, be afiɛn’n ti nun kpa. Sanngɛ kɛ bé fú bé kɔ́’n, nn be afiɛn’n mántan. ?Akunndan ng’ɔ o sunnzun ase sɔ’n nun’n m’ɔ gua e wla ase’n, e wun i wlɛ?\n4 E ɲin mɔ e mian e su Zoova kpa’n, e kwla fa sunnzun e ɲin mɔ e mian e fu oka’n su’n. Kɛ mɔ e klo Zoova’n ti’n, sɛ é kwlá sé’n, e mian e ɲin e fu oka’n su. Sanngɛ sɛ e nin e yi annzɛ e wun e afiɛn’n w’a ti nun’n, ɔ ti kɛ oka kun o lɛ naan sran kun jin i bue kun, sran kun jin i bue kun sa. ?Sanngɛ kɛ é fú é kɔ́’n, ɔ́ yó sɛ? Nanwlɛ, i bo bolɛ’n nun’n, e afiɛn’n kwla ti nun kpa. Sanngɛ kɛ é mían e ɲin naan y’a fa e wun y’a mantan Ɲanmiɛn’n, yɛle kɛ, kɛ é fú oka’n su é kɔ́’n, nn e afiɛn’n m’ɔ ti nun’n, ɔ́ mántan su. Nanwlɛ, sɛ e fa e wun e mantan Ɲanmiɛn’n, e nin e yi annzɛ e wun e afiɛn’n sɛ́. ?Sanngɛ kɛ é sé yɛ’n, ajalɛ trele benin sa yɛ é fá naan w’a yo ye ɔ?\nSɛ e nanti Biblu’n nun mmla’n su’n e aja’n trá ndin kpa.\n5. (a) ?Ajalɛ kun mɔ e kwla fa naan y’a fa e wun y’a mantan Zoova naan e nin e yi annzɛ e wun e afiɛn’n w’a sɛ’n, yɛle benin? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu aja’n niɔn?\n5 Ajalɛ cinnjin kun mɔ sɛ é kwlá sé’n, e kwla fa naan e nin e yi annzɛ e wun y’a fu oka sɔ’n su’n, yɛle kɛ e nanti aja’n i su afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n man e’n, be su. (Jue Mun 25:4; Ezai 48:17, 18) I ti’n, e nian afɔtuɛ trele kun mɔ akoto Pɔlu mannin’n. I waan: “Maan sran’m be kwlaa be bu aja’n i like dan.” (Ebre Mun 13:4) Kɛ Zoova bu aja’n kɛ nga sa cɛ. Ɔ ti like m’ɔ le ɲrun ɔn.\nZOOVA MƆ E KLO I’N TI Ɔ\n6. ?Ka naan Pɔlu w’a man aja’n i su afɔtuɛ’n, ndɛ ng’ɔ kannin’n ɔ nin ng’ɔ kɛnnin i sin’n ɔ kle sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ ɔ ka e klun ɔn?\n6 E mɔ e ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’n, e nin e yi’n annzɛ e wun’n, e si kɛ aja’n ti like dan. Afin, Zoova yɛ ɔ kpɛli i ba ɔ. (Kanngan Matie 19:4-6 nun.) Ɔ maan, sɛ e wunman e wun fɛ aja’n nun’n, nán aja’n mɔ e si kɛ ɔ ti like dan’n, i ngunmin ti yɛ é yí i nglo kɛ e klo e yi annzɛ e wun naan e bu i sran ɔn. ?Sanngɛ ngue ti ɔ? Aja’n m’ɔ fata kɛ e bu i like dan’n, maan e sie i su ndɛ nga Pɔlu kannin’n i nzɔliɛ. W’a seman kɛ “aja’n ti like dan.” Sanngɛ i waan “maan be bu [...] aja’n i like dan.” Nán ndɛ ngbɛn sa yɛ Pɔlu kannin ɔn. Sanngɛ fanngan yɛ ɔ su wla e ɔ. * Sɛ e wla w’a fiman ndɛ sɔ’n su’n, ɔ́ yó maan wafa nga é fá bú e yi annzɛ e wun i sran’n, é yí i nglo ekun. ?Ngue ti yɛ é yó sɔ ɔ?\n7. (a) ?Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun mmla benin yɛ e nanti su ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ? (b) ?Aɲinyiɛ’n i nuan su like kpa’n yɛle benin?\n7 Maan e usa e wun kɛ wafa sɛ yɛ e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun mmla uflɛ wie mun ɔn. I wie yɛle Ɲanmiɛn Ndɛ’n ng’ɔ se e kɛ e bo jasin fɛ’n naan sran’m be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n. Annzɛ ng’ɔ se e kɛ e yia e su Ɲanmiɛn’n. (Matie 28:19; Ebre Mun 10:24, 25) Nanwlɛ, e si kɛ ɔ ju wie’n, mmla sɔ’m be su falɛ’n timan pɔpɔ. Afin, be nga e bo jasin fɛ’n e kle be’n, be sɔman nun klanman. Annzɛ e junman’n ti’n, asɔnun aɲia’m be bo kɔlɛ’n ti kekle. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ e mian e ɲin kpa e bo jasin fɛ’n yɛ e kɔ asɔnun aɲia’m be bo. Sran fi kwlá jranman e. Satan bɔbɔ kwlá jranman e! ?Ngue ti ɔ? Afin e klun mɔ e tu e klo Zoova’n, ɔ yo maan e nanti i ndɛ’m be su. (1 Zan 5:3) ?Kɛ e yo sɔ’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua klanman ɔn? Jasin fɛ’n i bolɛ’n nin asɔnun aɲia’m be bo kɔlɛ’n, be yo maan e wla gua ase yɛ e klun jɔ sakpa. Afin, e si kɛ Ɲanmiɛn klun sa’n yɛ e su yo ɔ. E wla m’ɔ gua ase sɔ’n, ɔ nin e klun m’ɔ jɔ sakpa sɔ’n, be man e fanngan. (Neemi 8:10) ?Ngwlɛlɛ benin yɛ ɔ o ndɛ sɔ’n nun ɔn?\n8, 9. (a) ?Ngue yɛ ɔ kwla yo naan y’a nanti mmla’n ng’ɔ se kɛ e bu aja’n i like dan’n i su ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ? (b) ?Ajalɛ nɲɔn benin yɛ é wá fá e ɲin síe be su siɛn’n niɔn?\n8 Kannzɛ bɔbɔ ɔ kwla yo kekle’n, sanngɛ klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn’n ti’n, e mian e ɲin e nanti i mmla ng’ɔ se e kɛ e bo jasin fɛ’n naan e wɔ aɲia’m be bo’n, be su. I kunngba’n niɔn, klolɛ mɔ e klo Zoova’n, ɔ yo maan fanngan nga i Ndɛ’n wla e kɛ ‘maan [e] bu [e] aja’n i like dan’n,’ e nanti su. Kannzɛ bɔbɔ ɔ kwla yo kekle man e’n, sanngɛ e nanti su. (Ebre Mun 13:4; Jue Mun 18:30; Akunndanfuɛ’n 5:4) Asa kusu’n, kɛ e mian e ɲin e bo jasin fɛ’n mɔ e kɔ asɔnun aɲia’m be bo’n, Ɲanmiɛn ra e su. I kusu sɛ e mian e ɲin naan e bu aja’n i like dan’n, kɛ Zoova wá rá e su’n, é wá síe i nzɔliɛ.—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:3; Ebre Mun 6:10.\n9 ?Wafa sɛ yɛ e kwla bu aja’n i like dan ɔn? Maan e kpalo aeliɛ nga mɔ maan e aja’n kwla saci’n. Ɔ fata kusu kɛ e fa ajalɛ wie mun naan e nin e yi annzɛ e wun e afiɛn’n w’a mantan kpa.\nNÁN E NUAN NUN NDƐ’N NIN E AELIƐ’M BE SOKPA AJA’N\n10, 11. (a) ?Aeliɛ benin yɛ ɔ sokpa aja’n niɔn? (b) ?Kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e nin e yi annzɛ e wun e bu su akunndan ɔn?\n10 Klistfuɛ bla kun m’ɔ le bian’n, blɛ wie nun’n, ɔ seli kɛ: “N srɛ Zoova kɛ ɔ man min wunmiɛn naan n tra min awlɛn.” ?Ngue ti ɔ? I waan: “Min wun’n i nuan nun ndɛ’n yo ya sa fiaan. Be wunman kannvuɛn min wun. Wie liɛ’n ɔ se min kɛ ‘w’a flan min!’ annzɛ ‘a ti finfinfuɛ!’ I sɔ nzowa’n kpɔtɔli min awlɛn.” Bla sɔ’n kan aja’n nun aeliɛ tɛ kpa kun i ndɛ. Yɛle be wiengu i ndɛ tɛtɛ kanlɛ’n.\n11 Nanwlɛ, kɛ Klistfuɛ awlobo nun’n, yasua’n nin bla’n be kpɛkpɛ be wun nzowa mɔ be bo be manngu wla’n, i sɔ’n yo annvɔ. Afin, ndɛ sɔ’n i ya m’ɔ yo be’n, i wielɛ’n ti kekle! Sɛ yasua’n nin i yi’n be kpɛ be wiengu nzowa’n, nn be buman aja’n i like dan. ?I lɛ nun’n, e aja’n ti sɛ? Sɛ e waan é wún i wlɛ’n, ajalɛ kun yɛle kɛ e kan e wun ase naan e usa e yi’n annzɛ e wun’n kɛ: “?Min nuan nun ndɛ’n yo ɔ sɛ?” Sɛ e yi annzɛ e wun waan blɛ sunman nun’n, e nuan nun ndɛ’n wɔ i safle’n, ɔ fata kɛ e kaci e sa.—Galasifuɛ Mun 5:15; kanngan Efɛzfuɛ Mun 4:31 nun.\n12. ?Ngue yɛ maan sran kun i Ɲanmiɛn sulɛ’n kwla yo ngbɛn Ɲanmiɛn ɲrun ɔn?\n12 Maan e wun i wlɛ kpa kɛ aja’n nun’n, wafa nga e kan ndɛ e kle e wiengu’n, ɔ kan e Zoova sulɛ’n. Biblu’n waan: “Sɛ sran kun bu i wun kɛ ɔ su Nyanmiɛn sanngɛ ɔ siemɛn i nuan’n diin’n, i Nyanmiɛn sulɛ’n ti ngbɛn, ɔ su lɛkɛ i wun.” (Zak 1:26) E nuan nun ndɛ’n nin e Ɲanmiɛn sulɛ’n be kɔ likawlɛ. Biblu’n w’a seman kɛ, kɛ mɔ e ti Klistfuɛ’n ti’n, nn sa nga e yo be awlo lɔ’n be timan cinnjin sɔ liɛ. Nán maan e laka e wun. Ndɛ cinnjin kpa yɛ ɔ o lɛ. (Kanngan 1 Piɛr 3:7 nun.) E kwla si like wie yo. E kwla tu e klun e yo like. Sanngɛ sɛ e kan e yi annzɛ e wun i ndɛ tɛtɛ’n, nn e su sokpa aja’n. Ɔ maan, e Ɲanmiɛn sulɛ’n kwla yo ngbɛn.\n13. ?Wafa sɛ yɛ aja’n nun’n, sran kun kwla bo i wiengu wla ɔ?\n13 Aja’n nun’n, ɔ fataman kɛ yasua’n nin bla’n be yo naan sa wie nun’n, be bo be wiengu i wla. Maan e fa sunnzun ase nɲɔn: Aniaan bla kun m’ɔ le ba’n, sanngɛ m’ɔ leman bian’n, ɔ flɛ aniaan Klistfuɛ kun m’ɔ le bla’n i tikatika naan ɔ mɛn i afɔtuɛ. Kɛ ɔ flɛ aniaan bian’n, be ijɔlɛ’n cɛ kpa. Aniaan bian kun kusu ɔ nin a jaman bla. Le mɔcuɛ kwlaa’n ɔ nin aniaan bla kun m’ɔ le bian’n be bo jasin fɛ’n likawlɛ be cɛ kpa. Sunnzun ase sɔ’m be nun’n, aniaan bla m’ɔ le bian’n nin aniaan Klistfuɛ m’ɔ le bla’n, be akunndan nga be bu’n, ɔ kwla yo kpa. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ be aeliɛ’n, ɔ kan sran kun i yi annzɛ i wun liɛ’n niɔn? Bla kun mɔ i sɔ sa liɛ’n juli i su’n seli kɛ: “Kɛ n wun i kɛ min wun’n ɲɛnmɛn i ti naan ɔ nin min w’a tran mɔ sanngɛ ɔ nin aniaan bla uflɛ yɛ be o nun cɛn kwlaa’n, i sɔ’n bo min wla. Ɔ yo maan n se min wun kɛ n timan like fi.”\n14. (a) ?Aja’n i nun ndɛ benin yɛ ɔ o Bo Bolɛ 2:24 nun ɔn? (b) ?Kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun ɔn?\n14 Ɔ ti su kɛ bla sɔ’n nin be nga aja’n nun’n, be wun i sɔ sa liɛ mun’n, be wla bo be wun. Be wiengu kun’n, ɔ nantiman aja’n i su mmla nga Ɲanmiɛn mɛnnin i yɛ’n su. I waan: “Ɔ fata kɛ yasua kpaci i si nin i nin, yɛ ɔ fɛ i wun mɛntɛn i yi.” (Bo Bolɛ 2:24) Ɔ ti su kɛ be nga b’a ja bian’n annzɛ bla’n, ɔ fata kɛ be ɲin yi be si nin be nin mun titi. Sanngɛ Ɲanmiɛn mmla’n siesieli i kɛ sran nga ɔ fata kɛ be dun mmua fa be ɲin sie i su siɛn’n, yɛle be yi annzɛ be wun. I kunngba’n niɔn, Klistfuɛ’m be klo be wiengu Klistfuɛ mun kpa. Sanngɛ sran nga ɔ fata kɛ be dun mmua fa be ɲin sie i su’n, yɛle be yi annzɛ be wun. Ɔ maan, kɛ sran uflɛ fa be nga b’a ja bian nin bla’n be blɛ lele’n, i sɔ’n nin i fataman. I li sɛ e ti yasua naan aniaan bla wie yɛ ɔ fa e blɛ’n, annzɛ sɛ e ti bla naan aniaan bian wie yɛ ɔ fa e blɛ’n, i sɔ’n kwla kle yalɛ aja’n nun. ?Atrɛkpa’n, nɛ́n i sɔ’n ti yɛ ndɛnngan o e aja’n nun ɔn? Maan e usa e wun kɛ: ‘?N fa blɛ naan e nin min yi annzɛ min wun y’a tran? ?Yɛ n fa min ɲin n sie i su kɛ nga ɔ nin i fata’n sa?’\n15. ?Kɛ nga Matie 5:28 fa kan’n sa’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ Klistfuɛ nga b’a ja bla’n nin bian’n be fa be ɲin sie i sran uflɛ su ɔ?\n15 Asa ekun’n, sɛ Klistfuɛ nga b’a ja bla’n nin bian’n, be fa be ɲin sie i sran uflɛ su’n, ɔ ti kɛ be su nanti lika ndrɔn nun sa. Nga ɔ yo ɲrɛnnɛn’n yɛle kɛ Klistfuɛ wie mɔ be jali bian nin bla’n, be fali be ɲin sieli sran uflɛ su, ɔ maan klolɛ wa bali nun. (Matie 5:28) I agualiɛ su’n, be wa sokpali be aja’n. Pɔlu kannin aeliɛ sɔ’n i su ndɛ. Maan e nian.\n“BE BƆ B’A JA BE WUN’N, NÁN MAAN BE YO SA SUKUSUKU”\n16. ?Aja’n i su ndɛ benin yɛ Pɔlu kannin ɔn?\n16 Pɔlu seli kɛ: “Maan [...] be bu aja’n i like dan.” I sin’n, ɔ kan guali su kɛ: “[Yɛ] be bɔ b’a ja be wun’n, nán maan be yo sa sukusuku. Afin be nga be kunndɛ bla annzɛ bian [sukusuku’n], ɔ nin be nga be kunndɛ bla be yi bo annzɛ bian be wun bo’n mun’n, Nyanmiɛn nin be lɛ i.” (Ebre Mun 13:4) Saan aja’n nun kunngba cɛ yɛ yasua’n nin bla’n be kwla si sua ɔ. Ɔ maan, Klistfuɛ’m be nanti Ɲanmiɛn ndɛ nga su: “Ɔ gbanflɛn nun bla’n yɛ klo i titi ɔ.”—Nyanndra Mun 5:18.\n17. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ wafa nga mɛn’n nunfuɛ’m be bu be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n, ɔ ɲan ta e su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Zɔbu i ajalɛ’n su ɔ?\n17 Be nga be le bla nin bian mɔ be nin sran uflɛ be la’n, be yi i nglo weiin kɛ be buman Ɲanmiɛn i mmla nga be kan e nzuɛn’n be like fi. Andɛ’n, sran sunman be bu i kɛ be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n ti like kpa. Sanngɛ maan akunndan nga sran’m be bu i be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n su’n, ɔ yo sɛ, ɔ fataman kɛ i sɔ’n ɲan ta e su. Nán e wla fi su kɛ i kwlaa yoli o, nán klɔ sran yɛ ɔ́ dí e jɔlɛ ɔ. Sanngɛ “be nga be kunndɛ bla annzɛ bian [sukusuku’n], ɔ nin be nga be kunndɛ bla be yi bo annzɛ bian be wun bo’n mun’n, Nyanmiɛn nin be lɛ i.” (Ebre Mun 10:31; 12:29) I sɔ’n ti’n, wafa nga Zoova bu i sɔ like’n, maan Klistfuɛ’m be bu i sɔ wie. (Kanngan Rɔmfuɛ Mun 12:9 nun.) Maan e wla kpɛn ndɛ nga Zɔbu m’ɔ ti laa sran’n, ɔ kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “N tali nda kɛ n faman min nyinma n kpɛman talua wie kannglɛ.” (Zɔb 31:1) Nanwlɛ, sɛ Klistfuɛ kpa’m be kunndɛman kɛ bé tɔ́ be wiengu bo bla annzɛ bian kunndɛlɛ nun’n, ɔ fata kɛ be nian be ɲinma’n su. Naan nán be kpɛ sran ng’ɔ timan be yi annzɛ be wun’n, i kannglɛ.—An nian kuku nga be flɛ i “Wafa nga Biblu’n bu bla nin bian ralɛ’n nin nun titilɛ’n” nun’n, be nun.\n18. (a) ?Zoova ɲrun’n, wafa sɛ yɛ be wiengu bo bla annzɛ bian kunndɛlɛ’n, ɔ ti tete like ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ be wiengu bo bla annzɛ bian kunndɛlɛ’n nin amuin sɔlɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ?\n18 ?Zoova ɲrun’n, wafa sɛ yɛ be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n, ɔ ti tete like ɔ? Moizi mmla’n kwla uka e naan y’a wun akunndan nga Zoova bu’n. Izraɛli lɔ’n, be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n, ɔ nin amuin sɔlɛ’n ti’n be kwla kun sran kun. (Saun Yolɛ 20:2, 10) ?E wun wafa nga sa tɛ nɲɔn sɔ’m be kɔ likawlɛ’n? I yo, sɛ Izraɛlifuɛ kun sɔ amuin’n, ɔ saci aenguɛ nga ɔ nin Zoova be trali’n. I kunngba’n sɛ Izraɛlifuɛ kun kunndɛ bla i yi bo annzɛ bian i wun bo’n, ɔ saci aenguɛ nga ɔ nin i yi annzɛ i wun be trali’n. Sran nga ɔ yo sa tɛ nɲɔn sɔ’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ ti kɛ sran bo waka kpɛlɛ sa. (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:5, 6; Mmla’n 5:9; kanngan Malasi 2:14 nun.) Ɔ maan, Zoova m’ɔ ti kpa mɔ e kwla lafi i su’n i ɲrun’n, sa sɔ’m be ti tete like.—Jue Mun 33:4.\n19. ?Nda nga e tɛli i kɛ e kunndɛman bla e yi bo annzɛ bian e wun bo’n, ngue yɛ ɔ kwla wlɛ i bo ase kpa ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n19 Sakpa, Klistfuɛ’m be diman Moizi mmla’n su. Sanngɛ, sɛ e wla kpɛn su titi kɛ laa Izraɛli lɔ’n, be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n, ɔ ti tete like’n, i sɔ’n kwla wla Klistfuɛ’m be nda nga be tɛli i kɛ be yomɛn i sɔ like’n, i bo ase kpa. ?Ngue ti ɔ? Maan e nian sunnzun ase nga: ?E wlu asɔnun sua kun nun e ko koto be waka sran’m be bo e srɛ Ɲanmiɛn ɔ yo ye? É sé kɛ ‘cɛcɛ!’ ?Nɛ́n i ɔ? ?Sanngɛ sɛ be man e sika kpanngban’n, e konvi sɔ́ i sɔ like’n i yolɛ? ‘Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn!’ ?Nɛ́n i ɔ? Ɔ su baman Klistfuɛ kpa kun i akunndan nun kɛ ɔ yaci Zoova lɛ naan ɔ sɔ amuin. I sɔ’n yo i kain. I wafa kunngba’n, i kwlaa yoli o, ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be wla akunndan nga ti yɛ be kwla yaci be Ɲanmiɛn Zoova i sulɛ’n, i ase. Yɛ be wla akunndan nga ti yɛ be kwla yaci be yi’n annzɛ be wun’n i lɛ be ko kunndɛ sran uflɛ’n, i ase. (Jue Mun 51:3, 6; Kolɔsfuɛ Mun 3:5) E su kunndɛman le kɛ é yó like wie m’ɔ kwla jɔ Satan i klun’n, mɔ sanngɛ ɔ sokpa Zoova annzɛ aja’n m’ɔ siesieli’n.\nWAFA NGA E AJA’N TRÁ NDIN KPA’N\n20. ?Sa benin yɛ ɔ juli aja wie’m be nun ɔn? An fa sunnzun ase be yiyi nun.\n20 E wla aeliɛ nga ɔ sokpa aja’n i ase. ?Ajalɛ benin yɛ e kwla fɛ i ekun naan y’a bu e yi’n nin e wun’n be sran y’a tra laa ɔ? Sɛ e waan é tɛ́ su’n, maan e fa aja’n e sunnzun sua kun. I sin’n, maan e fa be nga be o aja’n nun’n, be nuan nun ndɛ fɛ’n, ɔ nin sa kpa nga be yo be wiengu’n, ɔ nin sa kpa uflɛ wie mun ekun m’ɔ kle kɛ be bu aja’n i like dan’n, e fa sunnzun ninnge nga be fa yo sua’n i nun klanman’n. Sɛ bla’n nin yasua’n be afiɛn’n mantan’n, be aja’n ti kɛ sua kun mɔ b’a siesie nun ninnge nglanman mun’n sa. Sɛ be wiengu klolɛ’n kan ase’n, ɔ ti kɛ nn ninnge nglanman sɔ’m be ɲin su kpa sa. Ɔ maan, aja’n yó kɛ sua mɔ ninnge nglanman nunman nun’n sa. Kɛ mɔ e kunndɛ kɛ é nánti Ɲanmiɛn i mmla m’ɔ se kɛ “maan be bu [...] aja’n i like dan” i su’n ti’n, é wá mían e ɲin é yó naan aja’n w’a yo kpa. Nanwlɛ, like nanndoliɛ m’ɔ ti like dan’n, ɔ fata kɛ e siesie i ye. ?Wafa sɛ yɛ é yó sɔ ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Akunndan’n yɛ be fa kplan sua ɔ. Ngwlɛlɛ’n kusu yɛ maan ɔ jran ɔn. Ngwlɛlɛ’n yɛ maan be fa ninnge kpakpa nga be yo nyɛnmɛn’n be siesie nun ɔn.” (Nyanndra Mun 24:3, 4) Maan e nian wafa nga aja’n nun’n, e kwla nanti ndɛ sɔ’n su’n.\n21. ?Wafa sɛ yɛ blɛblɛblɛ e kwla yo naan e aja’n w’a tra ndin kpa ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i ?Ń yó sɛ naan min aja’n w’a yo kpa w’a wɔ i Ɲrun? nun wie.)\n21 Ninnge kpakpa nga be yo nyɛnmɛn’n mɔ maan awlobo tranlɛ’n yo fɛ’n, yɛle sran klolɛ kpa’n, ɔ nin be ɲin m’ɔ yi Ɲanmiɛn’n, ɔ nin Ɲanmiɛn mɔ be lafi i su kpa’n. (Nyanndra Mun 15:16, 17; 1 Piɛr 1:7) Ninnge sɔ’m be yo maan aja’n tra ndin kpa. ?Sanngɛ awlo nga be kɛn i ndɛ ɲanndra fluwa’n nun’n, e sieli like ti mɔ i nun ninnge kpakpa’m be yo ɲɛnmɛn’n, i nzɔliɛ? Ɛɛn, “ngwlɛlɛ’n” niɔn. Kɛ sran’m be nanti Biblu’n nun ngwlɛlɛ’n su’n, ɔ kaci be aeliɛ’n yɛ ɔ yo maan be klo be wiengu kpa ekun. (Rɔmfuɛ Mun 12:2; Filipfuɛ Mun 1:9) Nanwlɛ, blɛ kwlaa nga e nin e yi annzɛ e wun e tran likawlɛ e nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, annzɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin Réveillez-vous ! nga be kan aja ndɛ’n be nun’n, ɔ ti kɛ e su nian e sua nun ninnge kpakpa mɔ be yo ɲɛnmɛn’n sa’n. Sɛ Zoova i klolɛ’n ti yɛ e aja’n nun’n, e nanti afɔtuɛ nga e wunnin be like suanlɛ nga nun’n, be su’n, sɛ é kwlá sé’n, e su fa ninnge kpakpa mun e siesie e sua’n nun. Ɔ maan, ninnge nglanman nga mɔ maan e aja’n yoli fɛ’n, be ɲin kwla fite ekun.\n22. ?Sɛ e mian e ɲin e yo naan e aja’n tra ndin kpa’n, aklunjuɛ benin yɛ e kwla di ɔ?\n22 Nanwlɛ, sɛ e waan é síesíe ninnge nglanman sɔ mun kunngunngun ekun’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin. Ɔ kwla fa blɛ kpanngban. Sanngɛ sɛ e mian e ɲin e yo e liɛ ng’ɔ fata kɛ e yo’n, e klun jɔ́, afin e nanti Biblu’n nun mmla nga su: “An [dun mmua] bu amun wiengu sran.” (Rɔmfuɛ Mun 12:10; Jue Mun 147:11) I kwlaa yoli o, e ɲin nga e mian e bu e aja’n i like dan’n, ɔ́ yó maan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn kló e’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Ndɛ nga Pɔlu dun mmua kannin’n ɔ nin ng’ɔ kɛnnin i sin’n, be kle kɛ ɔ su wla e fanngan.—Ebre Mun 13:1-5.\n?Ń YÓ SƐ NAAN MIN AJA’N W’A YO KPA W’A WƆ I ƝRUN?\nMmla: “Maan yasua kun klo i yi kɛ ɔ fa klo i bɔbɔ wun’n sa, yɛ maan mmla’m be kusu be bu be wun’m be sran.”—Efɛzfuɛ Mun 5:33.\n?Min yi annzɛ min wun i nzuɛn kpa’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ n kwla yi i nglo kɛ n klo min yi annzɛ min wun ɔn?—Nyanndra Mun 14:1; 31:29; 1 Piɛr 3:1, 6; 4:8.\n?M bu min yi annzɛ min wun i sran, yɛle kɛ i ndɛ lo min?—Filipfuɛ Mun 2:4.\n?N yaci min yi annzɛ min wun i wun sa’n n cɛ i?—Matie 6:14, 15.\n?N seli min yi annzɛ min wun kɛ n klo i’n, i osu w’a cɛ?—Ngɔjue Fɛfɛ Kpa’n 2:9-14.\n?Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, like benin yɛ e fa sieli e ɲrun mɔ e su yo ɔ?—Matie 6:33, 34; 1 Korɛntfuɛ Mun 9:24-27.\n?Ajalɛ benin yɛ n kwla fa naan m’an uka min yi annzɛ min wun naan y’a kanngan Biblu’n, naan y’a nian Ɲanmiɛn Ndɛ nun cɛn klwaa likawlɛ ɔ?


Sre ku'an bé swran nga bé klôé'n i wun, se bé klôé sakpa'n, sre kwla ku'an bé i wun. I so'n ti, swran nga sre te kuin'n, wuun o klô'a Nyanmien kpa, afin fo tule'n ti ye sre kun swran nion.\n Amun kwlaa bo an sua tro bo amuan fe'n, anh bla n sin, nh sikéh amun, ye amunh déh wunmien. Anh fa amun ti wla n komin su waka'n (*f8*) bô, ye anh fa min nzuen'n su, afin n ti swran weteefue ye min awlen'n ti flolo. Ye amun wla wa gua asé. Afin n komin su waka'n i suale yô fe, ye n tro'n yô'a nonnin.\n2 Thessaloniquefue २:११\nI so'n ti, Nyanmien fa sa ng'o ti'a nanwle'n klé bé lélé o man bé lafi atô'n su,\nI dunman'n fuli Syrie men wunmuan'n nun. Bé faa bé kwlaa nga tukpatye fanunfanun ô bé wun'n, bo bé wunnen yô bé ya'n, nin bé bo asie usu a satyi bé'n, nin fiaunfue nin bubuwafue mun blelii, nan wa yô bé dyuédyué.\n2 Timothée ३:१६-१७\nMan Nyanmien bô amun ufle o katyi amun akunndan'n.\nÉ waan, bé klô swran kpa ti ye é tu bé fo so nion. Klôle so'n fin swran bo sa te kaan sa nu'en i awlen'n nun, b'o man i klun titimen, b'o lafi Nyanmien su sakpa'n.


“Sɛ sran kun sún’n, maan ɔ yo amun annvɔ”—Rɔmfuɛ Mun 12:15 | Like suanlɛ liɛ\nMaan e kunndɛ aɲanbeun’n i kpafuɛ’n\n“Sɛ sran kun sún’n, maan ɔ yo amun annvɔ”\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e “manman anannganman” ɔn?\n“Sa kwlaa nga ɔ waan á yó’n, maan ɔ yo ye i fanngan nun”\nNán e tran lɛ naan Satan saci e ti nun\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zuie 2017\n“An cici amun wiengu wla maan ɔ yo sran.”—1 TƐSALONIKFUƐ MUN 5:11.\nJUE: 121, 75\n?AMUN WLA KWLA KPƐN SU?\n?Ngue yɛ Zoova yo fa fɔnvɔ e-ɔ?\n?Biblu’n nun ndɛ mma benin mun yɛ be kwla fɔnvɔ be nga be sran wuli’n mun-ɔn?\n?Ngue yɛ e kwla yo e fa fɔnvɔ be nga be sran wuli’n mun-ɔn?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kan wafa nga e kwla fɔnvɔ be nga be sran w’a wu’n i ndɛ-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nBE FLƐ bla kun kɛ Susi. Ɔ seli kɛ: “Kɛ e wa’n wuli m’ɔ́ kɔ́ afuɛ kun’n, nn i wie’n te yo e ya dan.” Kɛ aniaan bian kun i yi’n wuli’n, ɔ seli kɛ “wafa nga i awlɛn’n kpɔtɔli i klun’n, ɔ nin a yomɛn i sɔ le.” Nanwlɛ, ɔ leman sran kun mɔ kɛ i sran wu’n, ɔ yomɛn i ya-ɔ. Andɛ’n, e niaan sunman be bumɛn i kɛ be wun’n, annzɛ be yi’n wú naan Armagedɔn alɛ’n w’a ju. ?E sran kpa kun w’a wu, annzɛ e si sran kun mɔ i fuɛ w’a wu-ɔ? Kɛ ɔ yo sɔ’n, wie liɛ’n, e usa e wun kɛ: ‘?Kɛ sran kun i sran wu’n, nin yɛ ɔ kwla ɲan fɔnvɔlɛ-ɔ?’\n2 Sran wie’m be waan kɛ sa kun yo e ya’n, kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ yoman e ya kun. ?Sanngɛ, kɛ ɔ ti sɔ titi-ɔ? Angbeti bla kun seli kɛ: “Sa ng’ɔ ti nanwlɛ m’ɔ fata kɛ be kan’n, yɛle kɛ like nga sran kun yo mɛn i wiengu kun blɛ kun nun’n, yɛ maan sa ng’ɔ o i su’n, ɔ su yomɛn i ya kun-ɔn.” Sɛ kannin yo e naan e ɲan sran kpa kun fua’n, kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, kannin’n wu. I wafa kunngba’n, sɛ sa ɲan e naan sran kpa wie fɔnvɔ e’n, e wla kwla gua ase. ?Ngue yɛ maan be nga be sran w’a wu’n be wla kwla gua ase kan-ɔn?\nZOOVA TI “NYANMIƐN KUN B’Ɔ JRAN E SIN SA’N KWLAA NUN”\n3, 4. ?Kɛ e sran wu mɔ e awlɛn kpɔtɔ e klun’n, ngue ti yɛ e lafi su kɛ Zoova wun i wlɛ-ɔ?\n3 E Si Zoova si annvuɛ. I yɛ ɔ kwla fɔnvɔ e kpa-ɔ. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4 nun.) Zoova i sran annvuɛ silɛ’n, ɔ leman wunsu. Ɔ se i sufuɛ mun kɛ: “M bɔbɔ min yɛ n fɔnvɔ amun ɔn.”—Ezai 51:12; Jue Mun 119:50, 52, 76.\nZoova kunndɛ kɛ blɛ ng’ɔ́ wá cɛ́n i sufuɛ nga be wuli’n, ɔ ju ndɛndɛ.\n4 E Si Ɲanmiɛn m’ɔ ti sran klofuɛ’n, i awlɛn su sran w’a wu le. Sran sɔ’m be wie yɛle Abraamun, nin Izaaki, nin Zakɔbu, nin Moizi, ɔ nin Famiɛn Davidi. (Kalɛ 12:6-8; Matie 22:31, 32; Sa Nga Be Yoli’n 13:22) Biblu’n kle kɛ Zoova kunndɛ kɛ blɛ ng’ɔ́ wá cɛ́n i sufuɛ nga be wuli’n, ɔ ju ndɛndɛ. (Ezai 25:8) Kɛ ɔ́ wá cɛ́n i sufuɛ sɔ’m be nguan’n, be klun jɔ́ dan. Asa ekun’n, bé yó juejue titi. Zoova bɔbɔ i Wa klikli’n, ɔ wuli wie. Biblu’n se kɛ Zezi ɔ yo Ɲanmiɛn i klun sa maan “i klun jɔ klanman.” (Nyanndra Mun 8:22, 30) I sɔ’n ti, Zezi i wie’n yoli Zoova i ya dan.—Zan 5:20; 10:17.\n5, 6. ?Ngue yɛ Zoova yo naan w’a fɔnvɔ e-ɔ?\n5 Maan e lafi su kɛ Zoova súan e bo. I sɔ’n ti, maan e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle i. Wafa nga sa sɔ’n yo e’n, maan e lafi su kɛ Zoova wun i wlɛ. Ɔ fɔnvɔ e, ɔ maan e wla’n gua ase. ?Sanngɛ, ngue yɛ Zoova yo naan w’a fɔnvɔ e-ɔ?\n6 Like nga Zoova yo naan w’a fɔnvɔ e’n i kun yɛle kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e. (Sa Nga Be Yoli’n 9:31) Zezi seli kɛ sran kwlaa ng’ɔ srɛ e Si Ɲanmiɛn’n, Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mɛ́n i. (Lik 11:13) Susi mɔ e kɛnnin i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Blɛ sunman’n, e koto e srɛ Zoova kɛ ɔ fɔnvɔ e. Cɛn kwlaa nga e yo sɔ’n, Ɲanmiɛn maan e wun jɔ e fɔuun. E wunman sa ti mɔ e wun jɔ e fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn.”—An kanngan Filipfuɛ Mun 4:6, 7 nun.\nZEZI WUN AFƐ NG’Ɔ O E SU’N I WLƐ\n7, 8. ?Ngue ti yɛ e lafi su kɛ Zezi fɔ́nvɔ e-ɔ?\n7 I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, ndɛ ng’ɔ kannin be’n, ɔ nin sa ng’ɔ yoli be’n, be kleli kɛ ɔ fɛli i Si’n i nzuɛn’n. (Zan 5:19) Zoova sunmannin Zezi asiɛ’n su naan ɔ cici “be nga be anwlɛn’n w’a kpɔtɔ be klun’n” be wla, naan ɔ fɔnvɔ “be nga be o sɛ nun’n.” (Ezai 61:1, 2; Lik 4:17-21) Sran’m be si kɛ Zezi wun afɛ ng’ɔ o be su’n i wlɛ, naan ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó be ye.—Ebre Mun 2:17.\n8 I nun mɔ Zezi ti gbanflɛn’n, atrɛkpa’n, i janvuɛ nin i awlofuɛ wie’m be wuli. I wie yɛle Zozɛfu liɛ’n. Atrɛkpa’n, kɛ ɔ́ wú’n, nn Zezi te yo gbanflɛn kan. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Zozɛfu i wie’n yoli Zezi i ya dan. Kɛ ɔ wunnin i nin nin i niaan mun mɔ be awlɛn’n w’a kpɔtɔ be klun wie’n, ɔ yoli i ya kpa ekun.\n9. ?Kɛ Lazali wuli’n, wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ sran yo i annvɔ-ɔ?\n9 Kɛ Zezi bó jasin fɛ’n, ɔ kleli kɛ ɔ wun sa ng’ɔ o sran’m be su’n i wlɛ, naan be yo i annvɔ. I wie yɛle kɛ ɔ wunnin kɛ i janvuɛ Lazali i wie’n yoli Mali nin Marti be ya dan. Be yoli i annvɔ. I sɔ’n ti, ɔ sunnin. Sanngɛ nn, ɔ́ wá cɛ́n Lazali.—Zan 11:33-36.\n10. ?Ngue ti yɛ e lafi su kɛ Zezi wun afɛ ng’ɔ o e su andɛ’n i wlɛ-ɔ?\n10 Ndɛ nga Zezi kannin be’n, be fɔnvɔli sran mun laa. Ndɛ sɔ’m be kwla fɔnvɔ e wie andɛ. Afin, Biblu’n kle kɛ Zezi w’a kaciman. Ɔ se kɛ: “Kɛ Jesus-Krist fa ti anunman’n, ɔ ti sɔ ndɛ, yɛ ɔ ti sɔ tititi.” (Ebre Mun 13:8) Zezi kwla yo maan e ɲan anannganman nguan. I sɔ’n ti, be flɛ i Biblu’n nun kɛ “sran ng’ɔ man nguan’n.” Zezi wun afɛ ng’ɔ o e tinuntinun e su’n. Ɔ maan, ɔ “kwla uka” e. (Sa Nga Be Yoli’n 3:15; Ebre Mun 2:10,18) E lafi su kɛ afɛ ng’ɔ o sran’m be su andɛ’n, ɔ yo Zezi i ya. Kɛ m’ɔ wun afɛ ng’ɔ o e su’n i wlɛ’n ti’n, ɔ kwla fɔnvɔ e “blɛ nga e sa mian’n.”—An kanngan Ebre Mun 4:15, 16 nun.\nƝANMIƐN NDƐ’N “WLA E FANNGAN”\n11. ?Biblu’n nun ndɛ mma benin yɛ ɔ fɔnvɔ ɔ kpa-ɔ?\n11 Kɛ Lazali wuli’n, Biblu’n se kɛ Zezi sunnin. Ndɛ sɔ’n, ɔ nin ndɛ wie mun ekun be fɔnvɔ e dan. I sɔ’n boman e nuan kusu. Afin, “ndɛ nga be klɛli be laa’n, be klɛli i kwlaa sɔ’n kɛ bé fá klé e ngwlɛlɛ naan Nyanmiɛn fɛ i ndɛ sɔ’n wla e fanngan, naan e tra ye anwlɛn e fa e wla’n guɛ i su.” (Rɔmfuɛ Mun 15:4) Kɛ e sran wu’n, Biblu’n nun ndɛ mma nga’m be kwla fɔnvɔ e:\n“Anannganman mantan be nga be akunndan’n w’a sanngan’n. Yɛ ɔ de be nga be wla’n w’a bo’n.”—Jue Mun 34:19, 20.\n“Blɛ bɔ min akunndan’n sanngan sa sunman ti’n, a fɔnvɔ min ɔ maan n nyan aklunjuɛ.”—Jue Mun 94:19.\n“Maan e Min Jésus-Krist bɔbɔ nin e Si Nyanmiɛn b’ɔ klo ye’n, bɔ ye b’ɔ yo ye’n ti ɔ gua ye anwlɛn su nzue tititi’n, b’ɔ man e like kpa bɔ e fa e wla gua su’n, be wla amun yakpa, maan an jran kekle yo sa kwlaa ng’ɔ ti kpa’n.”—2 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:16, 17. *—An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.\nE NIAAN KLISTFUƐ’M BE KWLA FƆNVƆ E DAN\n12. ?Ngue yɛ e kwla yo e fa fɔnvɔ e wiengu mun-ɔn?\n12 Kɛ e sran wu’n, e niaan Klistfuɛ’m be kwla fɔnvɔ e wie. (An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:11 nun.) ?Ngue yɛ é yó naan y’a fɔnvɔ be nga “be klun ti-man jɔwa’n” mun-ɔn? (Nyanndra Mun 17:22) Maan e wla kpɛn su titi kɛ “ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa muan be nuan-an, yɛ ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa ijɔ-ɔ.” (Akunndanfuɛ’n 3:7) Be flɛ bla kun kɛ Dalɛnin. I wun’n wuli. Ɔ seli kɛ be nga be sran w’a wu’n, be kunndɛ kɛ bé kán sa ng’ɔ o be su’n i ndɛ klé sran. I sɔ’n ti, like cinnjin nga e kwla yo’n yɛle kɛ maan e sie e su be nuan bo. Be flɛ bla kun ekun kɛ Junia. I niaan bian’n kunnin i wun. Junia se kɛ: “Sɛ e wunman afɛ ng’ɔ o sran’m be su’n i wlɛ kpa naan e kunndɛ kɛ é wún i wlɛ’n, ɔ ti kpa.”\n13. ?Kɛ sran kun i sran wu’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su-ɔ?\n13 Wafa nga e tinuntinun e yi i nglo kɛ sran kun i wie’n yo e ya’n, ɔ timan kun. Maan e wla kpɛn i sɔ’n su titi. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Klunngbɔ ng’ɔ o sran kun klun’n, i bɔbɔ kunngba yɛ ɔ si i-ɔ. I aklunjuɛ’n kusu kɛ ɔ fa ti ju’n, sran kun sa si-mɛn.” (Nyanndra Mun 14:10) Sɛ sran kun i sran wu naan ɔ su kan wafa ng’ɔ yo i’n i ndɛ’n, nán sran ngba yɛ ɔ kwla wun i ndɛ’n i wlɛ-ɔ.\nBlɛ sunman’n, like nga e kwla yo’n yɛle kɛ maan e nin sran’n e sun.\n14. ?Ndɛ benin yɛ e kwla kan e fa fɔnvɔ be nga be sran w’a wu’n niɔn?\n14 Wie liɛ’n, e wunman ndɛ nga é kán é fá fɔnvɔ e wiengu mɔ i sran w’a wu’n. Biblu’n se kɛ: “Akunndanfuɛ’m be kusu kɛ be kan ndɛ sa’n, ɔ klun tɔ nun sa fɔuun.” (Nyanndra Mun 12:18) Aniaan kpanngban be fali e fluwa nga be flɛ i kɛ Quand la mort frappe un être aimé... i nun ndɛ’n fɔnvɔli be wiengu mun. Yɛ be wunnin kɛ i bo’n guali kpa. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Biblu’n se kɛ: “Sɛ sran kun sún’n, maan ɔ yo amun annvɔ.” (Rɔmfuɛ Mun 12:15) Blɛ sunman’n, like nga e kwla yo’n yɛle kɛ maan e nin sran’n e sun. Be flɛ bla kun kɛ Gabi. Ɔ ti angbeti. Ɔ se kɛ wie liɛ’n, sunlɛ yɛ ɔ sun-ɔn. Ɔ se ekun kɛ: “Kɛ min janvuɛ’m be nin min sun’n, i sɔ’n fɔnvɔ min. Afin, blɛ sɔ nun’n, n wun kɛ nán min ngunmin yɛ sran’n i wie’n yo min ya-ɔ.”\n15. ?Sɛ e wunman ndɛ nga é kán é fá fɔ́nvɔ e wiengu mɔ i sran w’a wu’n, ngue yɛ e kwla yo-ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Fɔnvɔlɛ ndɛ wie mun” i nun.)\n15 Wie liɛ, e wunman ndɛ nga é kán é fá fɔ́nvɔ e wiengu mɔ i sran w’a wu’n. Sɛ ɔ ti sɔ’n, e kwla klɛ ndɛ wie mun fluwa su, annzɛ ɛntɛnɛti su, annzɛ e kwla klɛ i lɛtri. I sɔ yolɛ’n nun’n, e kwla klɛ Biblu’n nun ndɛ mma kun. Annzɛ e kwla kan sran ng’ɔ wuli’n, i nzuɛn kpa kun i ndɛ. Sɛ ɔ yoli like kpa kun mɔ e wla nin a fiman su’n, e kwla kɛn i ndɛ. Junia seli kɛ: “Kɛ aniaan kun klɛ ndɛ kpe kun fa wla min fanngan, annzɛ ɔ yia min i awlo’n, i fɛ m’ɔ yo min’n n kwlá kanman. N wun kɛ min ndɛ lo i dan.”\n16. ?Ngue ekun yɛ e kwla yo e fɔnvɔ e niaan mun kpa-ɔ?\n16 Sɛ e srɛ man e niaan mɔ i sran w’a wu’n, ɔ ti kpa wie. Yɛ e nin be e kwla srɛ likawlɛ. I sɔ yolɛ’n kwla yo kekle. Afin, e konviabo kwla bo e kpɔlɛ. Ɔ maan, e kwla sun. Sanngɛ, kɛ e srɛ Ɲanmiɛn mɔ sran’n ti’n, i sɔ’n kwla fɔnvɔ i dan. Dalɛnin seli kɛ: “Cɛn wie’n, kɛ aniaan bla’m be ba min fɔnvɔlɛ’n, n usa be kɛ be kwla srɛ Ɲanmiɛn man min. Kɛ bé srɛ́’n, i klikli nun’n, ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ, kɛ be ko kan ndɛ kpo nɲɔn kun’n, kpɛkun be nɛn’n su fite kpa. Yɛ a wun kɛ ndɛ nga be kan’n, ɔ fin be klun sakpa. Kɛ n wun wafa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n, nin wafa nga be klo Ɲanmiɛn nin sran’n, ɔ nin wafa nga be kle kɛ min ndɛ lo be’n, i sɔ’n wla min fanngan dan. Ɔ maan, n lafi Ɲanmiɛn su kpa ekun.”\nNÁN E YACI E WIENGU’M BE FƆNVƆLƐ\n17-19. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e fɔnvɔ e wiengu nga be sran wuli’n titi-ɔ?\n17 Kɛ sran kun i sran wu’n, i janvuɛ nin i osufuɛ’m be bɛ i fɔnvɔlɛ. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ ɲanman sran naan w’a fɔnvɔ i. Nán maan e yo sɔ. Sanngɛ, maan e fɔnvɔ i titi. Biblu’n se kɛ: “Janvuɛ kpa’n ɔ nunnun wunfle. Be niaan’n kusu, ɔ nunnun mmoja.” (Nyanndra Mun 17:17) Kɛ sran kun i sran wu’n, sɛ ɔ́ dí anglo annzɛ afuɛ naan i wla w’a gua ase kan’n, e kwlá wunmɛn i wlɛ. I sɔ’n ti, maan e fɔnvɔ i titi naan i wla gua ase.—An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:7 nun.\n18 Maan e wun i wlɛ kɛ ɔ ju wie’n, sran’n i wla kpɛn i sran m’ɔ wuli’n su. Ɔ maan, ɔ kwla sun. Sɛ be su di cɛn wie’n, annzɛ be su bo miziki wie’n, annzɛ ɔ su nian foto wie mun’n, annzɛ ɔ su yo ninnge wie mun’n, yɛ i wla kpɛn i sran m’ɔ wuli’n su-ɔ. Sran wie’m be liɛ’n, kɛ be ti like wie i nvan’n, annzɛ be ti like wie ngan’n, annzɛ kɛ blɛ wie ju’n, kpɛkun be wla su kpɛn be sran m’ɔ wuli’n su. Sran wie’m be liɛ’n, kɛ be wun’n annzɛ be yi’n wuli mɔ i sin’n be ɔli aɲia dan kun bo’n, annzɛ e wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i bo’n, ɔ yoli kekle mannin be. Afin, be wunnin kɛ be ngunmin yɛ b’a ka-ɔ. Aniaan bian kun seli kɛ: “Kɛ cɛn nga e jali’n wá jú’n, n si kɛ min wla wá bó min wun dan. Sakpasakpa, w’a yoman pɔpɔ w’a manman min. Sanngɛ, aniaan wie mɔ be ti min janvuɛ kpa’n, be yoli maan e yiali e boli nzɛmunndɛ naan min wla gua ase kan.”\n19 Be nga be sran wuli’n, maan e fɔnvɔ be titi. Nán e minndɛ kɛ cɛn trele kun ju naan e wla w’a kpɛn be su. Junia seli kɛ: “Kɛ be minndɛman cɛn trele kun naan b’a wɔ sran’n i osu nianlɛ annzɛ i ukalɛ’n, i sɔ’n ti kpa dan. I sɔ’n yo maan sran’n ɲan fɔnvɔlɛ.” Nanwlɛ, e kwlá yoman naan be wla w’a fi be sran m’ɔ wuli’n i su mlɔnmlɔn. Yɛ e kwlá yoman naan, cɛn kunngun’n, be ɲrun w’a yoman be koun. Sanngɛ, sɛ e yo ninnge wie mun e man be’n, i sɔ’n kwla fɔnvɔ be. (1 Zan 3:18) Gabi seli kɛ: “Kɛ sa ɲannin min’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be niannin min lika dan. I sɔ’n ti, ń lá Zoova i ase lelele. Be yoli maan n wunnin i wlɛ kɛ Zoova klo min dan.”\n20. ?Ngue ti yɛ like nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó’n, ɔ fɔnvɔ e dan-ɔn?\n20 Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ fɔnvɔ e sa’n kwlaa nun’n, ɔ́ wá cɛ́n sran nga be wuli’n. I sɔ’n yo e fɛ dan. (Zan 5:28, 29) Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Ɔ́ núnnún wie’n mlɔnmlɔnmlɔn. Anannganman ɔ́ núnnún sran’m be kwlaa be ɲinmuɛn’n.” (Ezai 25:8) Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, sran fi su sunman kun. Sanngɛ e ngba e ‘klun jɔ́.’—Rɔmfuɛ Mun 12:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Biblu’n kle kɛ i nun mɔ Zezi le afuɛ 12, nn Zozɛfu i ɲin te o su. Sanngɛ, kɛ ɔ́ yó abonuan sa klikli’n, b’a kanman Zozɛfu i ndɛ. Cɛn sɔ nun’n, Zezi yoli maan nzue’n kacili nzan. Yɛ b’a boman Zozɛfu i dunman kun. I sɔ’n kle kɛ blɛ sɔ nun’n, nn atrɛkpa’n, Zozɛfu w’a wu. Asa ekun’n, kɛ be boboli Zezi waka’n su’n, ɔ seli akoto Zan kɛ ɔ niɛn i nin Mali i lika. Sɛ Zozɛfu i ɲin te o su’n, nn Zezi w’a seman sɔ.—Zan 19:26, 27.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Sran kpanngban be wunnin kɛ Biblu’n nun ndɛ mma yɛ’m be fɔnvɔli be: Jue Mun 20:2, 3; 31:8; 38:9, 10, 16; 55:23; 121:1, 2; Ezai 57:15; 66:13; Filipfuɛ Mun 4:13; 1 Piɛr 5:7.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 An nian afuɛ 2010, Desanblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i ndɛ akpasua nga be flɛ i kɛ “Kɛ Zezi sa’n, maan e fɔnvɔ be nga be o sɛ nun’n,” i nun wie.\nMaan sran yo e annvɔ: Yɛle kɛ maan e fa sa ng’ɔ o e wiengu su’n, e yo e liɛ. I sɔ’n ti, e kunndɛ kɛ é wún wafa nga sa kun yo e wiengu kun’n i wlɛ. Kɛ e niaan’m be yo e annvɔ’n, e sie e su be nuan bo. E tra e awlɛn be wun. Yɛ e ti be wun ɲanman nun.\nFɔnvɔlɛ ndɛ wie mun\nNdɛ nga sran wie’m be klɛli fa fɔnvɔli be janvuɛ mun’n i wie yɛ:\n“E wunman ndɛ kun e kanman. Sanngɛ nga e kwla kan kle wɔ’n, yɛle kɛ ɔ ndɛ lo e. Wafa nga sa’n yo wɔ’n, e kwlá wunmɛn i wlɛ kpa. Sanngɛ, Zoova liɛ’n, ɔ wun i wlɛ. E lafi su kɛ ɔ ti e srɛlɛ’n, naan ɔ́ súan ɔ bo.”\n“Blɛ kekle nga nun’n, e srɛ Zoova kɛ ɔ suan ɔ bo.”\n“Ɔ sran kpa m’ɔ wuli’n, Ɲanmiɛn i wla su fimɛn i su. Ɔ si i kpa. Yɛ cɛn wie lele ɔ́ cɛ́n i nguan. Maan ndɛ sɔ’n fɔnvɔ wɔ.”\n“Sa nga ɔ sran kpa’n yoli be Ɲanmiɛn su m’ɔ lafi’n ti’n, w’a kaman bui bo. Cɛn wie lele ɔ́ cɛ́n nguan mɛn klanman’n nun lɔ. Yɛ wie m’ɔ ti e kpɔfuɛ’m be nun kasiɛnfuɛ’n, ɔ su yomɛn i abɔlɛ kun.”\n“Wafa nga ɔ awlɛn su sran’n i wie’n yo wɔ ya’n, e si kɛ a kwlá kanman. Sanngɛ, kɛ e Si Ɲanmiɛn wá cɛ́n i’n, aklunjuɛ’n wá kún ɔ kpo. Ɔ maan, a su wunman ndɛ kun kanman.”\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuie 2017


Be kaci fluwa’m be nun ndɛ mun bobo aniɛn’n nun\nNinnge’m be yilɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Azéri Basque Batak (Toba) Bichlamar Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole d’Haïti Danois Espagnol Fidjien Finnois Fon Français Galician Grec Géorgien Hongrois Hébreu Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Langue des signes américaine Langue des signes brésilienne Langue des signes espagnole Langue des signes polonaise Lingala Lituanien Malay Malayalam Malgache Myama Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Persan Polonais Portugais Portugais (Portugal) Roumain Russe Serbe Serbe (Romain) Shona Slovaque Slovène Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tarascan Tchèque Thaï Tswana Turc Télougou Ukrainien Valencian Vietnamien Wawle Yoruba\nZoova i Lalofuɛ’m be kaci be fluwa mun aniɛnaniɛn 900 tra su nun. Fluwa sɔ mɔ be nun ndɛ’m be taka Biblu’n su’n be ba Angle nun. Ndɛ kacilɛ aniɛn uflɛ kun nun’n timan pɔpɔ, i li bobo’m be aniɛn liɛ’n yɛ ɔ ti kekle kpa-ɔ. Kɛ bobo sunman bé kókó yalɛ’n be sa yɛ be fa kan ndɛ-ɔ. Kpɛkun wafa nga sa kun fa yo be’n i ɲin fite wafa nga be yo be ɲrun’n nun. I sɔ’n ti yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be kaci be ndɛ mun video nun-ɔn. Be kacili fluwa mun bobo aniɛn fanunfanun 90 tra su nun.\n?Wan mun yɛ be kaci fluwa sɔ mun-ɔn?\nZoova i Lalofuɛ kwlaa nga be kaci be fluwa mun aniɛnaniɛn’m be nun’n be si aniɛn nga i nun yɛ ɔ fata kɛ be kaci be fluwa mun’n i kpa. I wafa kunngba wie yɛ be nga be kaci fluwa mun bobo aniɛn’n nun’n be yo-ɔ. Be nga be kaci fluwa mun bobo aniɛn’n nun’n, be nun sunman be ti bobo. Afin kɛ ɔ fin be kaan nun lele mɔ bé fá ɲín’n, bobo aniɛn’n yɛ be kan-ɔn. Asa’n, fluwa kacifuɛ sɔ’m be suan Biblu’n nun like kpa.\nFluwa kacifuɛ uflɛuflɛ’m be liɛ’n, be kle be wafa ng’ɔ fata kɛ be kaci fluwa’n i su like kpa. Be flɛ be nun kun kɛ Andre. Ɔ ti bobo. I waan: “Bobo’m be suklu’n nun yɛ min si nin min nin be wlali min-ɔn. Sanngɛ like nga be kleli min fluwa kacilɛ nun’n, ɔ ukali min naan m’an wun wafa ng’ɔ fata kɛ e kaci bobo aniɛn’n i ngbɛsungbɛsu kwlaa’n. Fluwa kacifuɛ onga’m be ukali min kpa. Yɛle kɛ wafa ng’ɔ fata kɛ n siesie min sa mun, ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ n fa min wunnɛn wunmuan’n n kan ndɛ naan sran’m b’a wun i wlɛ kpa’n, be kleli min.”\nBe kaci ndɛ mun naan be wun i wlɛ kpa\nFluwa kacifuɛ’m be di junman akpasuaakpasua. Ɔ le junman kun mɔ be tinuntinun be di-ɔ. Kun kaci ndɛ’n aniɛn ng’ɔ fata kɛ be kaci’n i nun, yɛ kun sunnzun nian sɛ ndɛ ng’ɔ o angle nun’n i kunngba’n yɛ be kacili i aniɛn sɔ’n nun-o. Kun kusu ɔ kanngan ndɛ nga be kacili’n nian sɛ i sɔ yɛ be kɛn i aniɛn sɔ’n nun-o. Kɛ be wie fluwa kun kaci bobo aniɛn kun nun’n, be fa Zoova i Lalofuɛ bobo wie mun mɔ be finwlɛ ti fanunfanun’n naan be nian sɛ ndɛ nga be kacili i video’n nun’n ti su-o. Ajalɛ sɔ’n ti kpa dan. Afin ninnge nga sran sɔ’m bé wá síe be nzɔliɛ video’n nun’n úka be naan b’a siesie video’n i nun ndɛ’m be kpa ekun naan sran’m b’a wun i wlɛ. I lɛ nun’n, fluwa kacifuɛ’m be fa be ɲin be sie i wafa nga be siesie be sa ɔ nin wafa nga be yo be ɲrun’n be kan ndɛ’n be su kpa.\nBe nga be kaci ndɛ’n i Finua’m be bobo’m aniɛn’n nun’n be su koko ndɛ kun su yalɛ.\nBe nga be kaci fluwa mun bobo aniɛn’n nun’n, be yo asɔnun aɲia mun bobo aniɛn’n nun. Asa ekun’n, bobo nga be timan Zoova i Lalofuɛ’m be kle be Biblu’n nun like. I sɔ’n uka be naan b’a si wafa nga bobo’m be kan ndɛ wie mun’n i kpa.\nAniaan kun m’ɔ kaci ndɛ’n i Blezili lɔ bobo’m be aniɛn’n nun’n ɔ su yo naan be fa ndɛ’n be sie i video nun\n?Ngue ti yɛ be mian be ɲin be di junman dan sɔ’n niɔn?\nBiblu’n se kɛ sran mɔ ‘be fin nvlenvle’n kwlaa nun nin akpasua kwlaa su, mɔ sran wafawafa kwlaa o be nun, yɛ be kan aniɛn wafawafa kwlaa’n’, bé sɔ́ Ɲanmiɛn ndɛ m’ɔ fɔnvɔ sran mɔ kusu cici sran wla’n i nun klanman. (Sa Nglo Yilɛ 7:9) Be nga be kan bobo aniɛn’n be o sran wafawafa kwlaa sɔ’m be nun wie.\nKɛ fluwa kacifuɛ sɔ’m be fa be blɛ’n nin ninnge nga be si be yo’n be di junman cinnjin sɔ’n, be di aklunjuɛ dan. Be flɛ fluwa kacifuɛ bobo kun kɛ Toni. Ɔ seli kɛ: “Kɛ mɔ n ti bobo’n ti’n n wun afɛ ng’ɔ o be nga be ti kɛ min sa be su’n i wlɛ. Ɔ maan n klo kpa kɛ ń úka bobo sunman naan Biblu’n nun ndɛ m’ɔ cici sran wla’n, be si i.”\nBe flɛ fluwa kacifuɛ bla kun kɛ Amanda. Ɔ kaci fluwa bobo aniɛn’n nun wie. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n kaci fluwa bobo aniɛn’n nun’n, i sɔ’n yo min fɛ kpa tra mɛn’n nun junman nga n di i laa’n.”\n?Wafa sɛ yɛ a kwla wun video mun ɔ klɔ’n su lɔ bobo aniɛn’n nun-ɔn?\nKɔ ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org/bci su naan tin lika nga be klɛli lɛ kɛ “Nian bobo’m be aniɛn’n nun video mun” su.\n?Wafa sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yi be fluwa mun ɔn?\nE yi fluwa aniɛnaniɛn 600 tra su nun. ?Ngue ti yɛ e mian e ɲin e yo i sɔ liɛ’n niɔn?


Zezi i si nin i nin be fɛ i wanndili be ɔli Ezipti | Wafa nga Zezi nantili’n\nZEZI I SI NIN I NIN BE FƐ I WANNDILI BE ƆLI EZIPTI\nZOZƐFU FƐLI I AWLOBOFUƐ MUN KO TRANNIN NAZARƐTI\nCɛn kun’n, Zozɛfu tinngeli Mari ndɛndɛ kpa. Afin Zoova i anzi’n kannin ndɛ kun laliɛ nun kleli i. Anzi’n seli i kɛ: “Jaso, fa bakan’n nin i nin’n naan wanndi kɔ Ezipti mɛn’n nun lɔ. Ka lɔ lele saan m’an se wɔ kɛ a jaso lɔ, afin Erɔdu su wa kunndɛ bakan’n naan ɔ́ kún i.”—Matie 2:13.\nZozɛfu nin Mari b’a sisiman be bo. Be fali be wa’n naan kɔnguɛ kunngba sɔ’n nun’n, b’a wanndi. I sɔ mɔ be yoli’n, ɔ yoli be ye dan. Afin Erɔdu tili i kɛ wunnzue yifuɛ’m b’a lɛkɛ i. Ɔ seli be kɛ sɛ be wun ba’n, be wa kan su kle i. Sanngɛ b’a yoman sɔ. Be fali atin uflɛ be ɔli. I sɔ’n ti’n, Erɔdu fali ya ble. Kɛ m’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kún Zezi ti’n, ɔ seli kɛ be kun ba yasua kwlaa nga be o Bɛtleɛmun nin i asa kwlaa su’n, mɔ be le afuɛ nɲɔn annzɛ be nin-a ɲanman afuɛ nɲɔn bɔbɔ’n. Ndɛ nga wunnzue yifuɛ’m be kannin’n, i su yɛ ɔ niannin naan w’a kle ba nga i waan be kun be’n be afuɛ’n niɔn.\nNanwlɛ, ba yasua’m be kunlɛ sɔ’n ti ɲrɛnnɛn sa-o! E siman ba nga be kunnin be’n be nuan. Sanngɛ nga e si i’n yɛle kɛ ba sɔ’m be nin mun be boli awuyomo, be sunnin sunlɛ kpa. I lɛ’n nun’n, ndɛ kun mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremin kannin’n kpɛnnin su.—Zeremi 31:15.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m b’a wanndi b’a ko tran Ezipti lɔ lalaa. I sin’n, cɛn kun kɔnguɛ’n, Zoova i anzi’n fiteli Zozɛfu ɲrun laliɛ nun ekun naan w’a se i kɛ: “Jaso, fa bakan’n nin i nin’n naan kɔ Izraɛli mɛn’n nun lɔ, afin be nga be kunndɛ kɛ bé kún bakan’n, b’a wu.” (Matie 2:20) Ɔ maan Zozɛfu wunnin i wlɛ kɛ siɛn’n, ɔ nin i awlobofuɛ’m be kwla sa be sin be klɔ lɔ. I lɛ nun’n, ndɛ kun ekun mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun kannin’n, ɔ kpɛnnin su wie. Yɛle kɛ bé wá flɛ́ Ɲanmiɛn i Wa’n kɛ ɔ jaso Ezipti lɔ bla.—Oze 11:1.\nAtrɛkpa’n, Zozɛfu kunndɛli kɛ ɔ nin i awlobofuɛ’m bé kó trán Bɛtleɛmun i wun lɛ, Zide mɛn’n nun lɔ. Ka naan b’a wanndi b’a ɔ Ezipti’n, mɛn sɔ’n nun lɔ yɛ be o-ɔ. Sanngɛ ɔ wa tili i kɛ Erɔdu i wa Aakelaisi m’ɔ ti klunwifuɛ’n yɛ ɔ sie Zide mɛn’n siɛn’n niɔn. Laliɛ kun ekun nun’n, Ɲanmiɛn seli Zozɛfu kɛ ɔ niɛn i wun su kpa. Ɔ maan Zozɛfu fɛli i awlobofuɛ mun naan b’a wɔ Izraɛli nvle’n i nglo lɔ lika’n nun. Be ko trannin Nazarɛti klɔ’n m’ɔ o Galile mɛn’n nun lɔ’n su. Lika sɔ’n nin Zerizalɛmun klɔ’n be afiɛn’n ti nun kpa. Lɔ yɛ Zezi ɲinnin-ɔn. I lɛ nun’n, ndɛ kun mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun kannin’n, ɔ kpɛnnin su wie. Ɔ seli kɛ: “Bé wá flɛ́ i Nazarɛtifuɛ.”—Matie 2:23.\n?Kɛ Famiɛn Erɔdu wunnin i kɛ wunnzue yifuɛ’m b’a lɛkɛ i’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn sasali Zezi-ɔ?\n?Kɛ Zozɛfu nin i awlobofuɛ’m be jasoli Ezipti lɔ’n, ngue ti yɛ b’a ɔman Bɛtleɛmun-ɔn?\n?Blɛ sɔ nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ benin mun yɛ be kpɛnnin su-ɔ?


Zan 19 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi i bolɛ nin i finfin yolɛ (1-7)\nPilati usali Zezi i kosan ekun (8-16a)\nBe boboli Zezi waka kun su Gɔlgota lɔ (16b-24)\nZezi fali ajalɛ naan be niɛn i nin lika (25-27)\nZezi i wie’n (28-37)\nZezi i sielɛ (38-42)\n19 I sin’n, Pilati maan be fali Zezi ɔli, kpɛkun be boli i nin ngble. 2 Kpɛkun sonja’m be fali owieowie wɔli famiɛn kle be fa wlɛli i ti. Yɛ be wlɛli i wun tralɛ dan kun. Ɔ ti ɔkwlɛ kankankan. 3 Be wunngeli i wun lɔ, yɛ be seli i kɛ: “Zuifu’m be Famiɛn, é yó ɔ like-o.” Kpɛkun be kpacili i ɲrun. 4 Pilati fiteli lɔ ekun, kpɛkun ɔ seli be kɛ: “An nian! Ń má fɛ́ i ń fíte gua su wa ekun naan amun wun kɛ m’an wunman sa tɛ fi i wun.” 5 Ɔ maan Zezi fiteli gua su lɔ. Kle nga be fali owieowie be wɔli’n, ɔ o i ti. Yɛ tralɛ dan ɔkwlɛ kankankan’n wlɛ i wun. Pilati seli be kɛ: “An nian! Bian’n yɛ!” 6 Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ gladi difuɛ’m be wunnin i’n, be kpan seli kɛ: “Bobo i waka’n su! Bobo i waka’n su!” Pilati seli be kɛ: “Amun bɔbɔ amun fɛ i naan amun ko kun i.* Afin n wunman sa tɛ kaan sa i wun.” 7 Zuifu’m be tɛli i su kɛ: “E le e mmla. Yɛ e mmla’n kle kɛ ɔ fata kɛ ɔ wu, afin ɔ seli kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn wa.” 8 Kɛ Pilati tili ndɛ nga be su kan’n, srɛ kunnin i dan kpa trali laa’n. 9 Ɔ wluli i sua nun lɔ ekun, kpɛkun ɔ seli Zezi kɛ: “?Nin yɛ a fin-ɔn?” Sanngɛ Zezi w’a tɛmɛn i su. 10 Yɛ Pilati seli kɛ: “?A tɛman min su? ?A siman kɛ sɛ n klo’n n kwla yaci ɔ nun, annzɛ kusu n kwla man atin kɛ be kun wɔ?”* 11 Zezi tɛli i su kɛ: “Sɛ Ɲanmiɛn w’a manman wɔ atin’n, a kwlá yoman min like fi. I sɔ’n ti’n, sran ng’ɔ fali min wlali wɔ sa nun’n, i sa ng’ɔ yoli’n i tɛ tra ɔ liɛ’n.” 12 Ɔ maan Pilati kunndɛli kɛ ɔ́ yáci i nun. Sanngɛ Zuifu’m be kpan seli kɛ: “Sɛ a yaci bian nga nun’n, a timan Sezaa i janvuɛ. Sran kwlaa ng’ɔ yo i wun famiɛn’n nn w’a jaso Sezaa wun.” 13 Kɛ Pilati tili ndɛ sɔ’n, ɔ fa Zezi ɔli gua su lɔ. Ɔ trannin ase jɔlɛ diwlɛ lɛ. Be flɛ lika sɔ’n kɛ Yɔbuɛ cenje. Sanngɛ Ebre nun’n, be flɛ i Gabata. 14 Siɛn’n, cɛn nga Zuifu’m be buabua be wun naan b’a di Delɛ cɛn’n w’a ju, yɛ dɔ nsiɛn su’n* su wa ju. Ɔ seli Zuifu’m be kɛ: “An nian! Amun famiɛn’n yɛ!” 15 Sanngɛ be kpan seli kɛ: “Kun i! Kun i! Bobo i waka’n su!” Pilati usali be kɛ: “?N kun amun famiɛn’n?” Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be tɛli su kɛ: “E leman famiɛn uflɛ fi saan Sezaa.” 16 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ fɛ i mannin be naan be bobo i waka’n su. Ɔ maan be fali Zezi ɔli. 17 I bɔbɔ suɛli i ɲrɛnnɛn waka’n,* yɛ ɔ ɔli lika nga be flɛ i kɛ Ti kongloman lika’n nun lɔ. Ebre nun’n, be flɛ lika sɔ’n kɛ Gɔlgota. 18 Kɛ be juli lɔ’n, be boboli i waka’n su, ɔ nin sran nɲɔn. Kun o i fama su, kun o i bɛ su, yɛ Zezi o be afiɛn. 19 Pilati klɛli ndɛ kun fa tɛli i ɲrɛnnɛn waka’n* su. Ɔ klɛli i kɛ: “Zezi m’ɔ ti Nazarɛtifuɛ’n m’ɔ ti Zuifu’m be Famiɛn’n yɛ.” 20 Zuifu kpanngban be kanngannin ndɛ sɔ’n, afin lika nga be boboli Zezi lɛ’n ɔ nin klɔ’n nunman mmua. Be klɛli ndɛ’n Ebre nin Latɛn nin Glɛki nun. 21 Sanngɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be seli Pilati kɛ: “Nán klɛ i kɛ ‘Zuifu’m be Famiɛn,’ sanngɛ se kɛ i waan ‘N ti Zuifu’m be Famiɛn.’” 22 Pilati tɛli su kɛ: “M’an dun mmua m’an klɛ w’a wie.” 23 Kɛ sonja’m be boboli Zezi waka’n su’n, be fɛli i tralɛ dan’n naan b’a kpacikpaci nun nnan, sran kun liɛ kun sran kun liɛ kun. Be fɛli i tralɛ kaan’n wie. Sanngɛ tralɛ kaan sɔ’n, kɛ ɔ fɛ i nglo m’ɔ́ fá jú ngua’n, ɔ leman ngbaliɛ. Be wuli i kwlaa kunngle. 24 Yɛ be seli be wiengu kɛ: “Nán maan e titi nun. Sanngɛ maan e tu i wun fɔtɔ naan e wun sran nga tralɛ’n ɔ́ wá yó i liɛ’n.” Sa sɔ’n yoli naan Ɲanmiɛn i ndɛ’n ɔ kpɛn su. Ndɛ sɔ’n se kɛ: “Be cɛcɛli min tralɛ’m be nun, yɛ be tuli min tralɛ’m be wun fɔtɔ.” Sonja’m be yoli i kwlaa sɔ’n sakpa. 25 Sanngɛ Zezi i nin’n, ɔ nin i nin i niaan bla’n, be jinjin ɲrɛnnɛn waka* ng’ɔ o su’n i wun lɛ. Klopasi i yi Mari ɔ nin Mari m’ɔ fin Magdala’n, be jinjin lɛ wie. 26 Kɛ Zezi wunnin kɛ i nin nin i sɔnnzɔnfuɛ ng’ɔ klo i kpa’n be jinjin koko lɛ’n, ɔ seli i nin kɛ: “Mmo, nian! Ɔ wa’n yɛ ɔ o yɛ!” 27 I sin’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’n kɛ: “Nian! Ɔ nin yɛ ɔ o yɛ!” Ɔ maan kɛ ɔ fɛ i dɔ sɔ’n su’n, i sɔnnzɔnfuɛ’n fɛli i naan ɔ ko trɛn i awlo lɔ. 28 I sin’n, Zezi wunnin kɛ, kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, ninnge’m be kwlaa be ti w’a yia. Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn i ndɛ’n w’a kpɛn su’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Nzuewe kun min.” 29 Sɛ kun jin lɛ, duvɛn ɲanwa w’a yi i. Ɔ maan be fali mlɛn kun mɔ duvɛn ɲanwa’n o nun’n be sieli i izɔpu* waka kun su, kpɛkun be fa wunngeli i nuan’n i wun lɔ. 30 Kɛ Zezi wɔli duvɛn ɲanwa’n su’n, ɔ seli kɛ: “I kwlaa i ti w’a yia!” Ɔ kɛnnin i ti ase, kpɛkun yɛ ɔ wuli-ɔ.* 31 Kɛ mɔ cɛn sɔ’n ti Zuifu’m be wun buabualɛ cɛn’n, be seli Pilati kɛ maan be bubu be nga be boboli be waka’n su’n be ja mun naan be fa be fuɛn’m be wɔ. I liɛ’n, fuɛn’m be su kaman waka’m be su Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun. (Afin Wunmiɛn-lolɛ-cɛn sɔ’n ti cɛn dan kun.) 32 Ɔ maan sonja’m be wa bubuli sran klikli’n i ja mun, naan b’a bubu kun nga be boboli i waka’n su i wun lɛ’n, i ja liɛ mun wie. 33 Sanngɛ kɛ be juli Zezi su’n, be wunnin kɛ w’a wu. I sɔ’n ti’n, b’a bubumɛn i ja mun. 34 Sonja’m be nun kun fali cua wɔli i nvɛnwun, kpɛkun mmoja nin nzue be fiteli. 35 Sran ng’ɔ wunnin sa sɔ’n nun’n, yɛ ɔ kɛnnin i ndɛ-ɔ. Ndɛ ng’ɔ kannin’n kusu ti nanwlɛ. Ɔ si kɛ ndɛ ng’ɔ kan’n ti nanwlɛ, yɛ ɔ kannin sa sɔ’m be ndɛ naan amun kusu amun lafi su wie. 36 Sa sɔ’m be juli naan Ɲanmiɛn i ndɛ’n ɔ kpɛn su. Ɔ se kɛ: “Be su bumɛn* i owie kunngba bɔbɔ.” 37 Kpɛkun Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun ndɛ uflɛ se kɛ: “Bé wá nían sran nga be wɔli i cua’n.” 38 I sin’n, Zozɛfu m’ɔ fin Arimate’n, m’ɔ ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun kun’n, mɔ sanngɛ Zuifu’m be wun srɛ ti ɔ yimɛn i wun nglo’n, ɔ wa srɛli Zezi i fuɛn’n Pilati sa nun. Yɛ Pilati fa mɛnnin i-ɔ. Ɔ maan ɔ wa fali fuɛn’n ɔli. 39 Nikodɛmun kusu m’ɔ ko wunnin i wun cɛn kun kɔnguɛ’n, ɔ bali wie. Ɔ fali miri mɔ be sɛnngɛnnin* i nin aloɛsi’n m’ɔ ju kilo kɔe ablasan’n (30) ɔ bali. 40 Ɔ maan be fali Zezi i fuɛn’n. Kpɛkun be fali lɛn tanmue mɔ be guaguali nun ayre fannin’n, be cicili i wun kɛ nga Zuifu’m be fa yo i titi’n sa. 41 Fie kun o lika nga be kunnin* i’n nun lɛ, yɛ asieliɛ uflɛuflɛ kun o nun. Be nin-a sieman sran nun le. 42 Kɛ mɔ cɛn sɔ’n ti Zuifu’m be wun buabualɛ cɛn’n, mɔ asieliɛ’n kusu o koko lɛ’n ti’n, be sieli Zezi lɛ.\n^ Be kwla se ekun kɛ “amun kun i waka’n su.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “be kun wɔ waka’n su.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ yacili wunmiɛn lolɛ.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “fufuman.”\n^ Annzɛ “ɲɔnɲɔnnin.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “be kunnin i waka’n su.”


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 21\nBali 'trɛ -trɛ 'lee labli -trɛ drɛ\n1 "Bɛ -sru ɛn an 'trɛ -trɛ 'lee labli -trɛ 'yɩ. 'Trɛ tɛdɛ 'lee labli tɛdɛ bɛ, "wee "nan -nyan, ɛn jemie -nan -nyan "nyian. 2 Ɛn an Bali -le 'fla 'saun 'yɩ 'sinan Bali "srɔn "laji te e -taa. Zeruzalɛm -trɛ bɛ -nyrɛn. -A man 'e drɛdɩ fɛnyian "le zɩ lɩmɔn 'e 'man dra fɛnyian te e ya 'e bɔɛ -pɛnnan 'nan -e 'o cin 'pa bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 3 Ɛn an wei 'plɛblɛ 'tʋ 'man. Wei zɩɛ e 'si Bali -le mingɔnnɛn pɛin zɩɛ -a va zia. Yaa 'vɩ 'nan: «"Ka 'yiɔ! Fɛnan nɛn Bali -nyɛanla bɛ, 'bɛ nɛn 'gʋɛ e ya minnun yei. E -fo o va, ɛn o -kɔan -yee minnun -a. Bali 'bɔ -nyɛanla o va ɛn e -kɔan -wee Bali -a. 4 Bali 'bɔ 'bɛ -taa "o yiɛ 'yi bʋʋlɛ. -Kadɩ 'ka "nyian kɔan min man dɩ, ɛn -cɛ 'ka "nyian bɔa min da dɩ, ɛn -wuɔdɩ 'ka "nyian kɔan min man dɩ, ɛn 'wɩ 'nanmandɩ 'ka "nyian kɔan min man dɩ. Kɔɔ 'wɩnun nɛn e dra 'e tɛdɛ bɛ, 'bɛ yi -ka.»\n5 -A -nan nɛn Bali nɛn 'e -nyrandɩ mingɔnnɛn pɛin -da bɛ, yaa 'vɩ 'nan: «"Ka 'yiɔ! An fɛ pɛɛnɔn dra 'e -trɛ.» Ɛn e 'nan 'mɛn 'nan: «'I crɛn -tɛ! Kɔɔ 'wɩnun pɛɛnɔn zɩɛ e ya "le min 'e yi -tɛra "da, ɛn e ya 'wɩ tɩglɩ 'a.»\n6 Ɛn e 'nan "nyian 'mɛn 'nan: «An cɛɛn -a drɛdɩ man. Mɛɛn cɩ 'wɩ pɛɛnɔn pou sianan "a, ɛn mɛɛn cɩ 'wɩ pɛɛnɔn 'le 'srannan "a. Min nɛn 'yi dra -a -tɛa "bɛ, an -taa 'yi 'nɔnlɛ -yrɛ. Maan -nɔan -yrɛ 'yi nɛn e 'belidɩ -nɔan -yrɛ "bɛ -a ba ji. Maan -nɔan -yrɛ 'e "tun, ma'an fɛ -tʋ sia -yrɔ "fo "dɩ. 7 Min nɛn e 'bɔla -a 'le 'srannan "bɛ, -a san lɛ nɛn an "yi zɩɛ -a dra. Mɛɛn -kɔan -yee Bali -a, ɛn e -kɔan 'mɛn 'nɛn 'a. 8 'Pian minnun nɛn o klan 'an -sru 'ta wʋdɩ lɔ bɛ, 'lee minnun nɛn -wee yi -tɛradɩ 'an da 'le 'tɔ bɛ, 'lee minnun nɛn o 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ 'pa 'nyranman -a bɛ, 'lee minnun nɛn o drɛ min -tɛnɔn 'a bɛ, 'lee minnun nɛn o nyinnan lɩ 'lee 'kɔnnɛn -a te wa'a 'o cin 'palɛ dɩɛ, 'lee minnun nɛn o 'bui 'fɔ bɛ, 'lee minnun nɛn o -yʋnun -pan bɛ, 'lee minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wlu 'sɛn bɛ, 'tɛ -dan nɛn -a ta a "le 'yi "le 'wɩ 'zʋ bɛ -a va nɛn Bali 'wɩ "nɛn -kɔɔnman -wlɛ. 'Tɛ zɩɛ e ya -wlidɩ ɛn -kɔlɛ nɛn e 'lɛ "sia bɛ e ya "va. -Yɛɛ cɩ -wee -kadɩ "flizan 'a.»\nZeruzalɛm -trɛ -kɔan 'kɔ?\n9 "Bɛ -sru ɛn Bali -le 'pasiazan -tʋ -ta 'an 'va. Bali -le 'pasianɔn 'sɔravli "nɛn 'wɩ "nɛn -kɔɔn "vɛ -nyranman a -wlɔ 'kulenɛn 'sɔravli "ji bɛ, o vazan -tʋ nɛn. Ɛn e 'nan 'mɛn 'nan: «'I -ta -e 'an lɩmɔn nɛn e -taa "drɛlɛ Bali -le 'bla nan -a bɛ, -a -kɔɔn 'yiɛ.»\n10 E drɛ 'mɛn "le 'nan nyrin -tɛnan nɛn an cɩ. Ɛn Bali -le 'pasiazan -kʋ 'maan pɔn loulou 'kpa -tʋ -win -ji. Ɛn e Bali -le 'fla 'saun bɛ -a kɔɔn 'mɛn. Zeruzalɛm 'bɛ cɩ 'sinan Bali "srɔn "laji ɛn e ya -tanan. 11 Bali -le 'tɛ 'san a "da 'e 'sɛndɩ. 'Fla 'bɔ "bia "le 'nan -kɔlɛ fɛnyian -tʋ nɛn -a 'flɛ a 'kpa tɩglɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 12 'Fla zɩɛ e ya 'e 'si -fɔdɩ -klɔn loulou 'kpa -a. Ɛn -kpɛin "a -klɔn 'bɔ man -fuda 'fiili. Bali -le 'pasianɔn a o -tɔɔdɩ -tʋdʋ -kpɛin "fuda "fli 'bɔ 'lɛ "nɛn 'e pɛɛnɔn. Izraɛl kunnin -wulo -fuda "fli "bɛ, 'o 'tɔ a 'e 'crɛn -tɛɛdɩ -kpɛinnun 'bɔ man -tʋdʋ 'e pɛɛnɔn. 13 -Kpɛin yaaga a yidɛ wluan "nan 'zia, ɛn -a yaaga a yidɛ 'fɔ -nan "va 'zia, ɛn -a yaaga a 'trɛda lou 'zia, ɛn -a yaaga a 'trɛda "tre 'zia. 14 'Fla 'bɔ man -klɔn bɛ e ya 'e -trɔadɩ -kɔlɛ -tʋdʋ -fuda 'fiili "da. -Kɔlɛnun zɩɛ o man bɛ Bali -le 'bla 'le 'pasianɔn 'fuda 'fiili 'bɔ 'tɔ a 'e 'crɛn -tɛdɩ "man "tʋdʋ 'e pɛɛnɔn.\n15 Bali -le 'pasiazan 'bɔ nɛn e cɩ 'wɩ tin 'banan 'mɛn bɛ, fɛ -sunzun drɛ vɛ a -yrɔ. E ya -siga -a. -A 'bɔ 'a nɛn e "ta -daa 'fla 'bɔ 'sunzun drɛlɛ, ɛn -a 'bɔ 'a nɛn e "ta -daa -klɔn 'bɔ 'lee -kpɛinnun -sunzun drɛlɛ. 16 'Fla 'bɔ 'pɛ sinjɛn bɛ, e bɔa 'e cin man 'sɛzɛ. Zɩ yaa -sunzun drɛ bɛ, -a loulou "da 'lee -a -pɛ sinjɛn 'bɔ bɛ e ya stad -kpi fuda "fli. (Kilo 2.500) 17 Ɛn e 'fla 'bɔ 'sunzun drɛ 'e loulou "da, 'bɛ a kude -yaa tʋ -fuba sinjɛn 'wlɛ sinjɛn. (-Mɛnliɛ 35) 18 'Fla 'bɔ man -klɔn bɛ e ya 'e drɛdɩ -kɔlɛ fɛnyian -tʋ nɛn -a 'flɛ a 'kpa tɩglɩ bɛ -a. Ɛn 'fla 'bɔ bɛ e ya 'e 'tɔdɩ -siga 'tɛndɛn tɩglɩ 'a. E "bia "le -niannun nɛn e ya "segasega 'kpa bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 19 -Kɔlɛ -fuda "fli "nɛn o -klɔn 'bɔ 'pʋ -fɔ "da "bɛ, o man a 'e 'padɩ -kɔlɛ fɛnyian fɛnyian nɛn -a 'flɛ a 'kpa tɩglɩ bɛ -a. -A tɛdɛ a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Yaspe bɛ -a, ɛn -a "flizan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Safi bɛ -a, ɛn -a yaagazan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Kalzedo bɛ -a, ɛn -a sinjɛnzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Emero bɛ -a, 20 ɛn -a 'sooluzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Sadoni bɛ -a, ɛn -a 'shɛɛdʋzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Sadoan bɛ -a, ɛn -a 'sɔravlizan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Crizoli bɛ -a, ɛn -a 'sɔrazan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Beri bɛ -a, ɛn -a 'sɔrasiɛnzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Topaze bɛ -a, ɛn -a -fuzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Crizopla bɛ -a, ɛn -a -fuda -tʋzan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Yasɛn bɛ -a, ɛn -a -fuda "flizan a 'e drɛdɩ -kɔlɛ nɛn waa laabo Ameti bɛ -a. 21 -Kpɛin "fuda 'fiili 'bɔ bɛ o ya 'o drɛdɩ -kɔlɛ fɛnyian -tʋ nɛn -a 'flɛ "mlian -siga da bɛ -a. -Kɔlɛ -tʋ "fo "a nɛn -kpɛin "tʋ a 'e drɛdɩ. Ɛn -si nɛn 'fla 'bɔ yei "bɛ, e ya 'e drɛdɩ -siga 'tɛndɛn tɩglɩ 'a. E "bia "le -niannun nɛn e ya "segasega bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n22 Ma'an Bali -pan 'kɔn yɩlɛ 'fla 'bɔ da "fo "dɩ. Kɔɔ Minsan Bali nɛn 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali -a bɛ, -yɛɛ cɩ -nan "le Bali -pan 'kɔn 'le 'wɩ 'zʋ, 'o 'vale 'yee 'bla 'a. 23 'Fla 'bɔ zɩɛ e 'ka 'nan yidɛ 'san 'lee mlɛn -san nɛn 'o 'ta drɛ 'wein dɩ. Kɔɔ Bali -le 'tɛ 'san 'bɛ ta dra 'wein, ɛn Bali -le 'bla 'bɛ cɩ -yee -kannɛn -a. 24 'Fla 'bɔ san 'bɛ 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji minnun man dra 'wein. Ɛn 'trɛda mingɔnnɛnnun -ko 'o yɩfɛnun -a -nan nun. 25 'Fla 'bɔ man -kpɛinnun bɛ, o -fo 'o 'lɛ "sʋʋdɩ tʋ pɛɛnɔn man, kɔɔ -pei 'ka 'taan -nan nun dɩ. 26 Minnun -ko fɛnun fɛnyian 'lee 'o yɩfɛnun pɛɛnɔn 'a -nan nun. 27 'Pian fɛ nɛn e ya 'e "tri "tɔdɩ Bali 'lɛ bɛ, ya'a 'ko 'nan nun "fo "dɩ. Ɛn min nɛn e 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, ya'a 'ko 'nan nun "fo "dɩ. Ɛn min nɛn e 'wlu -sɛan "bɛ, ya'a 'ko 'nan nun "fo "dɩ. Minnun nɛn 'o 'tɔ a 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le min 'beli 'fluba 'ji bɛ -wɛɛ -ko -nan nun. Min 'beli 'fluba zɩɛ, Bali -le 'bla 'le vɛ nɛn.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Afrikaans Amharique Anglais Arménien Attié Cebuano Chichewa Chitonga Chopi Chuabo Coréen Croate Efik Espagnol Estonien Finnois Français Ga Grec Groenlandais Hiligaynon Hmong (White) Hongrois Icibemba Iloko Indonésien Islandais Italien Japonais Kikaonde Kinyarwanda Kwanyama Langue des signes costaricienne Langue des signes guatémaltèque Langue des signes mexicaine Langue des signes panaméenne Langue des signes équatorienne Lunda Luo Macédonien Mahorais (Romain) Malay Mapudungun Ndébélé (Zimbabwe) Niue Nzema Néerlandais Oromo Ouzbek Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Russe Serbe Shona Sidama Suédois Tagalog Tahitien Tetun Dili Thaï Tigrinya Tongien Tsonga Tswana Turkmène Urhobo Uruund Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zoulou\nBiblu’n sse kɛ Satan “laka mɛn wunmuan nunfuɛ’m be kwlaa.” (Sa Nglo Yilɛ 12:9) Satan nin i mmusu’m be kloman kɛ e fa Biblu’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn Ndɛ’n i su. Bé kúnndɛ kɛ bé láka sran mun naan be bu i kɛ be nga be wuli’n, be o lɔ. Amun maan e nian i wafa nga be fa yo i sɔ’n.\nƝanmiɛn sulɛ nga be timan su’n\nI klɔ sran mun o, i nnɛn mun o, i jue mun o, i anunman mun o, be kwlaa be le nguan.\nBe nun sunman be like klelɛ nun’n, be se kɛ like kun o sran kwlaa nun. Naan kɛ sran kun ko wu’n, like sɔ’n ka lɛ.\nSanngɛ nán kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan sɔ ɔ. Amun nian. Kɛ Biblu’n kán Adam i yilɛ’n i ndɛ’n, ɔ se kɛ: ‘Kpɛkuun Anannganman Ɲanmiɛn fali fa naan w’a fa yi sran kun, yɛ ɔ fitali sran’n i bue’n nun yɛ sran’n loli wunmiɛn ɔn, yɛ ɔ ɲannin nguan ɔn.’ (Bo Bolɛ 2:7) Ɔ maan i ti’n, nguan’n yɛ be mannin Adam ɔn. Nán like uflɛ yɛ be mɛnnin i ɔ.\nI sɔ ti Biblu’n se kɛ, kɛ sran wu’n like fi nunmɛn i sin kun. Afin kɛ mɔ sran’n i bɔbɔ’n yɛ ɔ wuli’n ti’n, ɔ kwlá yoman be nga be te o nguan nun’n be like fi kun. Be kɛnngɛn i Biblu’n nun kɛ:\n‘Sran ng’ɔ yo sa tɛ’n yɛ ɔ́ wú ɔ.’—Ezekiɛl 18:4.\n‘Cɛn ng’ɔ́ wú kɔ́’n, i ninnge’n wie fi su jrɛnmɛn i sin blɔlɔ lɔ.’—Jue Mun 49:17,18.\n‘Kɛ be ko ka nun be ko yo fa’n, nn like kwlaa nga be sunnzunnin kɛ bé yó’n i kwlaa w’a ka lɛ w’a mlin cɛn kunngba sɔ’n nun.’—Jue Mun 146:4.\nBiblu’n kle kɛ, kɛ sran wu’n, ɔ lemɛn i sin like kun m’ɔ wuman wie-ɔ.\nBiblu’n nun ndɛ wie ekun kle kɛ wafa nga nnɛn’m be fa wu’n i kunngba’n yɛ klɔ sran’m be fa wu ɔ (Akunndanfuɛ’n 3:19, 20), naan be nga be wuli’n be siman sa kun. (Akunndanfuɛ’n 9:4, 5, 10) I sɔ’n ti maan kɛ klɔ sran’n wu’n, ɔ nunmnan lɔ.\nSɛ amun kanngan Biblu’n nun kpa’n, lika kun nga be klɛ i nun kɛ “sɛ be wu ɔ, be te o nguan nun lika wie’n”, amun su wunmɛn i le mlɔnmlɔn. Sɛ klɔ sran’n wu’n, ɔ leman wunmiɛn. Be wu be o lɔ’n, i su like klelɛ liɛ’n, ɔ finman Biblu’n nun. Satan nin i mmusu mun yɛ be kle i sɔ like’n niɔn. Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’m be like klelɛ nun’n, gblɛ kwlaa nga be kpɛ’n, Zoova i ɲin ci i sɔ gblɛ like klelɛ liɛ’n.—Nyanndra Mun 6:16-19; 1 Timote 4:1, 2.\nMmusu’m be yo be wun kɛ be yɛ be ti be nga be wuli’n be wunmiɛn mun-ɔn.\nLike kun nga Satan fa laka sran mun ekun’n, yɛle wunnzue yifuɛ mun. Wunnzue yifuɛ’n, yɛle sran nga mmusu’m be kan ndɛ be kle i’n. Sran sunman lika, ɔ nin wunnzue yifuɛ’m be bɔbɔ, be bu i kɛ sran nga be wuli’n be sin ninnge mun yɛ be kɛn i sɔ ndɛ mun ɔn. Sanngɛ kɛ nga Biblu’n fa kannin’n sa’n, ɔ kwlá yoman sɔ.—Akunndanfuɛ’n 9:5, 6, 10.\n?I sɔ’n ti’n niɔn, wan mun yɛ be kɛn i sɔ ndɛ mun ɔn? Mmusu’m be bɔbɔ yɛ be kɛn i sɔ ndɛ mun ɔn! Kɛ sran kun o nguan nun’n, mmusu’m be kwla niɛn i ayeliɛ’n be si wafa nga ɔ ijɔ’n, be si sran i wafa nga ɔ ti’n, be si like nga ɔ yoli’n, ɔ nin ninnge nga ɔ sili be’n mun. Ɔ maan sran nga ɔ wuli’n, i sɔnnzɔnlɛ’n timan kekle be sa nun.—1 Samiɛl 28:3-19.\nGblɛ’n like kun ekun mɔ Satan fa tru be nga be wuli’n be su, yɛle ato ndɛ mun. Ato ndɛ sɔ’m be yo maan sran’m be tieman Biblu’n i nun ndɛ nanwlɛ’n kun.—2 Timote 4:4.\nWie’m be bu i kɛ b’a wun sran nga be wuli’n be wunmiɛn mun.\nSran ble mɛn nun wa’n, be nga be wuli’n, be su ndɛ’n sɔnnin. Sran sunman lika’m be se kɛ be wunnin be sran wie mɔ be wuli mun, naan be o nguan nun klɔ uflɛ wie su ekun. Nanwlɛ, kɛ be se kɛ b’a wun sran kɛ nga sa’n, nán kɛ klɔ nga ɔ trannin su laa’n i nun lɔ yɛ be wunnin i ɔ. Klɔ uflɛ wie su mmua mmua lɔ yɛ be wunnin i sɔ sran’n niɔn. Sanngɛ amun usa be wun kosan be nian: ‘?Amun bu i kɛ sɛ sran kun wu naan ɔ kwla sɛ i sin ba ekun’n, ɔ́ yáci i osufuɛ nin i janvuɛ’m be lɛ naan ɔ́ kó trán lika uflɛ mmua mmua lɔ?’\nAtrɛkpa, sran nga be wunnin i sɔ lɛ’n, ɔ nin sran ng’ɔ wuli’n, falɛ ngbɛn cɛ yɛ be fali be wun ɔn. An nian, kɛ Klistfuɛ nɲɔn bé bó jasin fɛ’n klɔ kun su’n, be wunnin kɛ bian kpɛnngbɛn wie su be su i osu w’a cɛ kan. Bé úsɛ i ɔ, i waan i niaan bian wuli i osu w’a la nun kan, naan ɔ bu i kɛ jasin fɛ’n bofuɛ nɲɔn sɔ’m be nun kun yɛle i niaan bian sɔ m’ɔ wuli’n. Nanwlɛ, fɔnlɛ yɛ ɔ fɔnnin ɔn. Sanngɛ i waan ɔ kplinman su kɛ w’a fɔn. ?Ngue ndɛ cɛ yɛ bian kpɛnngbɛn sɔ’n, ɔ́ kó kán klé i janvuɛ nin i mantanfuɛ mun ɔn? An bɔbɔ an bu i sin be nian e!\nAolia nun ninnge’m be wunlɛ, laliɛ cɛnlɛ, ɔ nin sran’m be nɛn’m be tilɛ mun\nMmusu’m be fa laliɛ cɛnlɛ’n, nin aolia nun ninnge’m be wunlɛ’n, ɔ nin sran’m be nɛn’m be tilɛ’n, be fa laka sran mun.\nNinnge sroesroe nga sran’m be wunnin be’n, ɔ nin sa nga be tili’n, annzɛ laliɛ nga be cɛnnin be’n, atrɛkpa amun a ti be wun ndɛ wie le. I sɔ sa sroesroe’m be wla sran nga sa sɔ’m be tɔli be su’n be srɛ titi. Marein tran sran ble mɛn’n i wia atɔliɛ lɔ. Cɛn kwlaa, ɔ ti i nannan ng’ɔ wuli’n i nɛn’n, kɔnguɛ ɔ kpan flɛ i. Srɛ kun Marein, yɛ ɔ kpan sa cuaa, ɔ tinnge i awlofuɛ wunmuan mun. Nanwlɛ, i ti nun ɔ wa sanngannin kpa.\n?Nanwlɛ, sɛ ɔ ti kɛ sran ng’ɔ wuli’n ɔ te o nguan nun sakpa’n niɔn, an bu i kɛ ɔ́ bá i osufuɛ m’ɔ klo be’n be wlanwlanlɛ? Ɔ si’ɛ! Nganniɛn tɛtɛ sɔ’m be fin mmusu mun.\n?Yɛ ndɛ nga be kan m’ɔ ti kɛ e ukalɛ like annzɛ e fɔnvɔlɛ like sa’n be li? An nian, Siera Leɔni bla kun mɔ be flɛ i Gbasay, ɔ tɔli tukpacɛ. Kɛ ɔ cɛnnin laliɛ’n, ɔ wunnin i awuliɛ siɛ’n. Ɔ kleli i ayre kɛ ɔ kpita naan ɔ nɔn. Sanngɛ nán maan ɔ nin sran ijɔ ka naan w’a yo i sɔ ayre liɛ’n. Kɛ ɔ yoli i sɔ’n, yɛ ɔ yoli juejue ɔ.\nBla kun ekun se kɛ kɔnguɛ kun’n, ɔ wunnin i wun’n m’ɔ wuli’n. Ɔ seli kɛ, kɛ ɔ́ wún i ɔ, w’a di gbanflɛn kpa’n sa. I klanman liɛ’n be kanman.\nƆ kwla yo e kɛ ndɛ kɛ nga sa’n ɔ nin aolia nun ninnge’m be wunlɛ’n, be ti kpa naan be kwla uka e. ?Sanngɛ ndɛ sɔ mun ɔ nin aolia nun ninnge sɔ’m be wunlɛ’n, ɔ fin Ɲanmiɛn Kpli? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. Zoova ti ‘Ɲanmiɛn, m’ɔ buaman ato’n.’ (Jue Mun 31:6) Ɔ su suaman e aya le, annzɛ ɔ su lakaman e le. Saan mmusu mun cɛ yɛ be kwla yo i sɔ ninnge mun ɔn.\n?Sanngɛ yoo, ɔ le mmusu kpa? Cɛcɛ, afin akatia’n ɔ lemɛn i ɔkwlɛ. Kannzɛ bɔɔ cɛn wie’n maan be yo be wun kɛ e ukafuɛ sa o, sanngɛ be kwlaa’m be ti tɛ kpan. I nun mɔ Satan nin Ɛvu bé íjɔ’n, ɔ yoli i wun kɛ ɔ ti i janvuɛ sa. (Bo Bolɛ 3:1) ?Sanngɛ kɛ Ɛvu fali i nuan ndɛ’n su’n, ɔ yoli sɛ? Ɔ wuli.\nSatan seli Ɛvu kɛ ɔ su wuman. Ɛvu fali i nuan ndɛ’n su, sanngɛ ɔ wuli.\nAmun si kɛ, sɛ sran tɛfuɛ kun kunndɛ kɛ ɔ́ yó sran uflɛ i abɔlɛ’n, ɔ kwla yo i wun kɛ i janvuɛ sa. Ɔ maan sran ble’m be bu be ɲanndra kɛ “be srisri be je su ngbɛn sanngɛ be klun lɔ’n ti ble tuun kpa.” Yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kusu se kɛ: ‘Satan bɔbɔ kaci i wun kɛ anzi m’ɔ kpaja’n sa.’—2 Korɛntfuɛ Mun 11:14.\nSiɛn’n, Ɲanmiɛn Kpli faman ninnge kɛ laliɛ cɛnlɛ sa, ɔ nin aolia nun ninnge’m be wunlɛ sa, ɔ nin aolia nun lika nun lɔ sran’m be nɛn’m be tilɛ mun ɔ fa kanman ndɛ kleman sran mun asiɛ’n su wa kun. Sanngɛ Biblu’n mɔ maan sran kun ‘ɔ ɲan like m’ɔ kwla fa di junman kwlaa ng’ɔ ti kpa’n,’ yɛ Ɲanmiɛn fa kle sran’m be atin’n, yɛ ɔ fa kle be like ɔ.—2 Timote 3:17.\nI sɔ’n ti, sɛ Zoova se e kɛ Satan i gblɛ’n ti, e sasa e wun’n, klolɛ m’ɔ klo e’n, i ti yɛ ɔ se e sɔ ɔ. Ɔ si kɛ mmusu’m be ti e kpɔfuɛ tɛtɛ kpa.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Efɛz 1\n1 'An 'bɔ Pɔl bɛ, Bali 'bɔ 'ci 'sɔ 'a nɛn an drɛ Zozi Crizi -le 'pasiazan -a. Mɛɛn 'fluba 'gʋɛ -a crɛn -tɛ. Maan crɛn -tɛ Bali -le minnun nɛn Efɛz 'fla bɛ -wlɛ. Zozi Crizi 'lee 'ka 'bɔ bɛ, ka drɛ min -tʋwli "a, ɛn 'ka 'pɛ -sru 'ka 'e tɔadɩ -yee 'wɩ 'ji dɩ.\nPɔl Bali 'tɔ 'bɔ "yi "nɛn yaa drɛ -cɛɛ bɛ -a man\n3 -Kaa Bali 'tɔ 'bɔ! -Yɛɛ cɩ -kaa san Zozi Crizi "tɩ "a, ɛn -yɛɛ fɛa 'vɩ -kaa man. E ciɩla Zozi Crizi -va ɛn "yi 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn -yee lei 'saun 'lɔ bɛ 'e drɛ -cee vɛ -a laji lou.\n4 Te Bali 'ka tian 'trɛ drɛlɛ dɩɛ, ɛn e -kaa 'si "va, ka drɛ Zozi 'le vɛ -a -le "wɛan. Bali -kaa 'si "va 'nan -e -kaa drɛ 'yee vɛ -a, -e 'tɔ 'tʋ 'e vɩlɛ 'e 'kɔn 'e 'padɩ -kaa man -a 'lɛ dɩ.\nBali -kaa ye "yi "le "wɛan, 5 yaa 'vɩ 'e 'cɛn 'nan 'e -kaa dra 'yee 'nɛnnun -a. E ciɩla Zozi Crizi -va 'nan -e 'e -kaa drɛ 'yee 'nɛnnun -a. Yaa drɛ "le zɩ e cɩ -a 'bɔ 'ci 'sɔ 'a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 6 Yaa drɛ 'nan -e -kaa 'e 'tɔ -dan vɩ 'yee "yi "man. "Yi zɩɛ yaa drɛ -cɛɛ -a -pɩ nɛn e 'sɔ -yrɛ tɩglɩ bɛ -yee "wɛan.\n7 Zozi Crizi nyɛn nɛn e -sran bɛ, -yɛɛ -maan ɛn Bali -kaa 'si 'wɩ 'ji, ɛn e -cee 'wɩ 'wlidɩnun fui. Bali -le "yi "bɛ, -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩ, -yee "wɛan nɛn yaa drɛ zɩ. 8 'Wɩ 'kpa, Bali 'yee "yi "nɔn -cɛɛ 'e 'ciɩladɩ "da. E 'wɩ 'tɔdɩ -nɔn -cɛɛ 'nan, -e -kaa 'yee 'wɩ 'ci man. 9 Ɛn "nyian bɛ, -a 'ci 'sɔ wɩ nɛn 'e yɔɔdɩ blamin man bɛ, yaa ta 'bɔla -cɛɛ. -A -cin a Bali ji 'e 'cɛn 'nan, 'e -ciala Crizi -va -e 'yee 'ci 'sɔ wɩ zɩɛ -a drɛ. 10 Tʋ 'le 'srandɩ -a nɛn e "cɛan 'wɩ zɩɛ -a drɛdɩ man. Ɛn 'wɩ 'bɔ zɩɛ -nyrɛn 'nan, fɛ pɛɛnɔn nɛn laji bɛ, 'lee fɛ pɛɛnɔn nɛn 'trɛda bɛ, Bali 'e o tre 'e cin man, -e o tazan 'e drɛ -tʋwli. -A 'bɔ nɛn Crizi -a.\n11 'Wɩ 'kpa, Zozi Crizi 'bɛ -maan, ɛn 'wɩ nɛn Bali -a 'vɩ 'e 'cɛn 'nan e dra 'kʋ Zuif 'nɔn lɛ bɛ, yaa drɛ 'kʋe vɛ -a. 'Wɩ zɩɛ Bali -a drɛ "le zɩ e cɩ -a 'bɔ 'ci 'sɔ 'a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 12 Yaa drɛ zɩɛ 'nan, -e kʋʋ nɛn 'kʋ 'bli cɩ 'e tɛdɛ Crizi da bɛ, 'kʋe "wɛan Bali 'tɔ 'e drɛ -dan. 13 Bali ciɩla Zozi Crizi -va, ɛn e 'wɩ zɩɛ -a drɛ kaa nɛn ka 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, 'cee vɛ -a "nyian. Kɔɔ ka Bali -le 'wɩ tɩglɩ 'man, ɛn ka yi -tɛra "da. 'Wɩ 'nɔnnɔn zɩɛ -nyrɛn 'nan Zozi 'ka 'nan -e Bali 'e 'ka 'si 'wɩ 'ji. Ka yi -tɛra Zozi da -yee "wɛan nɛn, Bali lei 'saun nɛn Bali -a 'vɩ 'e 'cɛn 'nan 'e -nɔan "minnun lɛ bɛ, e drɛ 'cee vɛ -a. 'Ka -kɔnnɛn pladɩ nɛn 'nan, ka drɛ Bali -le vɛ -a. 14 'Wɩ 'kpa, -te Bali 'yee lei 'saun 'nɔn -cɛɛ bɛ, -yɛɛ cɩ "le fɛnun nɛn Bali -taa -a -nɔnlɛ -cɛɛ bɛ, -a va fɛ tɛdɛ -le 'wɩ 'zʋ. Ɛn -yɛɛ -ci -kɔɔnman -cɛɛ 'nan, tʋ -fɔla "da "ji bɛ, Bali -kaa "sia 'wɩ 'ji "fo te fɛnun pɛɛnɔn zɩɛ o drɛ -cee vɛ -a. -Kaa Bali 'tɔ drɛ -dan 'wɩ nɛn yaa drɛ zɩɛ -a man!\nPɔl Bali trʋ 'ba\n15-16 'Wɩ zɩɛ -yee "wɛan bɛ, 'an 'bɔ "nyian, ma'an 'flian Bali muo "fɔdɩ -a 'cee "wɛan dɩ, ɛn an Bali trʋ "baa tʋ pɛɛnɔn man 'cee 'wɩ man. Kɔɔ an 'cee yi -tɛradɩ Minsan Zozi da 'wɩ 'man, ɛn maan 'man "nyian 'nan, ka Zozinɔn pɛɛnɔn ye "yi. 17 Bali nɛn -yɛɛ cɩ -kaa san Zozi Crizi -le Bali -a, ɛn -yɛɛ cɩ -kaa "tɩ "nɛn -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩɛ -a bɛ, maan trʋ 'ba 'nan 'e 'wɩ 'tɔdɩ nɛn e "sia 'yee lei 'saun 'va bɛ, -a -nɔn 'cɛɛ, ɛn 'e 'fli -kɔɔn 'cɛɛ, -e 'ka -tɔ 'kpa kɔlɛgɔlɛ. 18 Ɛn maan trʋ 'ba "nyian 'nan, 'e 'ka yiɛ 'lɛ 'sʋ, -e 'ka 'wɩ nɛn 'ka 'bli a -yrɛ ɛn -yee "wɛan Bali 'ka laabʋ bɛ, -a -tɔ. Ɛn "nyian fɛnun "kaga "nɛn Bali -a 'vɩ 'nan, 'e -nɔan 'yee minnun lɛ te -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩɛ, -e 'ka -tɔ. 19 Ɛn "nyian Bali -le 'plɛblɛ nɛn e ya fɛ pɛɛnɔn 'ta lou "bɛ, -e 'ka -yee -dan ci yɩ. -Yee 'plɛblɛ zɩɛ, -a 'bɔ 'a nɛn e 'nyranman "paa -kaa nɛn -kaa yi -tɛra Zozi da bɛ -kaa man. 20 -Yee 'plɛblɛ -tʋwli zɩɛ, -a 'bɔ 'a nɛn e Crizi wluan -kanɔn 'va, ɛn yaa -nyran 'e 'pɛ "yi "da laji lou. 21 Yaa drɛ zɩɛ 'nan -e Crizi 'e 'kɔn lei -wlidɩnun pɛɛnɔn 'lee fɛ pɛɛnɔn nɛn 'plɛblɛ a -yrɔ "bɛ, 'lee fɛ pɛɛnɔn nɛn e min "paala bɛ o da. 'Trɛda fɛ pɛɛnɔn bɛ, -yɛɛ cɩ o da. Tʋ nɛn -kaa cɩ -ji 'gʋɛ, -a -ji 'saza "cɛɛ e cɩ o da dɩ, 'pian tʋ nɛn e -taa 'li bɛ -a -ji oo, te -yɛɛ cɩ o da. 22 'Wɩ 'kpa, Bali fɛ pɛɛnɔn 'pla Crizi cɛin wlu. Crizi 'bɔ nɛn fɛ pɛɛnɔn 'tazan -a bɛ, Bali -a -tɔ -leglizi -wulo -a. 23 -Leglizi 'nɔn 'bɔ 'bɛ cɩ Crizi po -a. Ɛn Crizi nɛn e fɛ pɛɛnɔn 'nan 'si bɛ, e -leglizi -ji 'fa 'yee "yi "a.


Biblu’n nun ndɛ mma’m be nun yiyilɛ | Kannganlɛ nin like klelɛ\nBiblu’n nun ndɛ mma’m be nun yiyilɛ\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ A YO’N: Kɛ a ko wie Biblu’n nun ndɛ mma kun nun kanngan’n, yiyi nun. Nán kanngan nun sa ngbɛn guɛ i lɔ. Maan sran’m be wun kɛ ndɛ nga a su kan’n, ɔ nin Biblu’n nun ndɛ mma’n be kɔ likawlɛ.\nFa sran’m be ɲin sie i ndɛ cinnjin’m be su. Kɛ a ko wie Biblu’n nun ndɛ mma kun nun kanngan’n, i nun ndɛ nga be suan ɔ ndɛ’n i bo’n, yo maan be ɲin fite kpa. Wienun-ɔn, a kwla kan ndɛ sɔ mun flan nun. Annzɛ kusu a kwla usa kosan wie mun, naan ɔ ndɛ tiefuɛ’m be wun i nun ndɛ cinnjin mun.\nWie liɛ’n ndɛ nga a su kan’n, nɛ́n i kunngba’n yɛ be klɛli i Biblu’n nun lɔ trele-ɔ. Sanngɛ yo maan ɔ ndɛ tiefuɛ’m be wun i wlɛ kɛ ndɛ sɔ’n, ɔ nin Biblu’n nun ndɛ mma’n be kɔ likawlɛ.\nTin ndɛ cinnjin’m be su. Wienun-ɔn a boli sa nga ti yɛ ɔ waan á kánngan Biblu’n nun ndɛ mma kun nun’n su. Kɛ á yíyí nunʼn, maan ndɛ nga á kánʼn ɔ nin sa nga ti yɛ a boli ndɛ mma sɔʼn suʼn be wɔ likawlɛ.\nKɛ á yíyí Biblu’n nun ndɛ’n nun’n nán kata Biblu’n su. I liɛ’n ɔ ndɛ tiefuɛ’m bé wún kɛ ndɛ nga a kanngannin’n yɛ a su yiyi nun lɛ-ɔ.\nMaan ɔ ndɛ’n i wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ. Ndɛ kannganngan nga be timan cinnjin’n, nán bo be su. Bu ndɛ trele nga a klo kɛ á fá ɔ ndɛ tiefuɛ’m be ɲin sie su’n, ɔ nin i su ndɛ nga be si i laa’n be akunndan. I liɛ’n, á sí ndɛ ng’ɔ ti cinnjin kɛ a kan’n, ɔ nin ng’ɔ timan cinnjin’n.\nKannganlɛ nin like klelɛ—Biblu’n nun ndɛ mma’m be nun yiyilɛ


“Nán amun sa sin bubu amun”—Sofoni 3:16 | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chol Chopi Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Lao Lifu Lingala Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Nán amun sa sin bubu amun!”—SOFONI 3:16.\nJUE: 81, 32\n?Wafa sɛ yɛ Zoova suannin Moizi nin Aza, ɔ nin Neemi be bo ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zoova suan e bo andɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla suan e niaan Klistfuɛ’m be bo ɔ?\n1, 2. (a) ?Sa benin mun yɛ be ju e su andɛ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ i bo’n gua man e ɔ? (c) ?Fɔnvɔlɛ ndɛ benin yɛ ɔ o Ezai 41:10, 13 nun ɔn?\nANIAAN bla kun ti titi atin bofuɛ. Yɛ i wun’n ti asɔnun kpɛnngbɛn. Ɔ seli kɛ: “N tu min klun n su Ɲanmiɛn. Sanngɛ, n yaciman kokolɛ. I sɔ’n ti, n lafiman. N tɔ su tukpacɛ. Yɛ e nin min wiengu mun e kwlá tranman fɛfɛ. Ɔ maan cɛn wie’n, min sa sin bubu min.”\n2 ?Amun wun sa ng’ɔ o aniaan bla sɔ’n su’n, i wlɛ? E o Satan i mɛn’n nun. Ɔ maan, sa kekleekle’m be tɔ e su. Sa sɔ’m be ti’n, e sa sin kwla bubu e. (Nyanndra Mun 12:25) Wie liɛ’n, e awlɛn su sran yɛ ɔ wu ɔ. Annzɛ e tɔ tukpacɛ kekle. Annzɛ Ɲanmiɛn mɔ e su i’n ti’n, be kle e yalɛ. Wie liɛ kusu’n, e ɲanman sika naan y’a nian e awlobo’n i lika. Sanngɛ, maan e lafi su kɛ Ɲanmiɛn kwla suan e bo.—An kanngan Ezai 41:10, 13 nun.\n3, 4. (a) ?Wie liɛ’n, ngue ti yɛ be fa klɔ sran i “sa’n” i sunnzun ase Biblu’n nun ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ e sa sin kwla bubu e ɔ?\n3 Biblu’n nun’n, wie liɛ’n, be fa klɔ sran i lika wie’m be sunnzun ase. Be fa kan sran’n i nzuɛn’n, annzɛ like ng’ɔ yo’n, i ndɛ. Kɛ bé klɛ́ Ɲanmiɛn Ndɛ’n i Ebre nin Glɛki nun’n, be kannin klɔ sran i “sa’n” i ndɛ kpɛ sunman. Wie liɛ’n, kɛ be se kɛ be suan sran kun i sa’n i bo’n, i bo’n yɛle kɛ be ukɛ i, annzɛ be wlɛ i fanngan. (1 Samiɛl 23:16; Ɛsdras 1:6) Wie liɛ kusu’n, be fa sran’n i sa’n i sunnzun ase be fa kle kɛ sran’n i wla’n w’a gua ase. Annzɛ ɔ lafi like kpa kun su.\n4 Biblu’n kan be sa m’ɔ kpɔ’n i ndɛ wie. Kɛ sran kun i sa’n kpɔ’n, i sɔ’n kle kɛ i sa sin w’a bubu i. Annzɛ i wla’n w’a bo i wun. (2 Be Nyoliɛ 15:7; Ebre Mun 12:12) Kɛ sa wie ti’n, e wla’n guaman ase’n, annzɛ e bu i kɛ e nin Zoova e afiɛn mantanman kpa’n, e sa sin kwla bubu e. ?Ngue yɛ maan e kwla ɲan wunmiɛn ɔn? ?Ngue yɛ maan e kwla jran kekle naan e wla’n w’a gua ase ɔ?\n“ANANNGANMAN I SA’N Ɔ TI-MAN TIKA B’Ɔ KWLÁ FA DE-MAN AMUN-ƆN”\n5. (a) ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ngue yɛ wie liɛ’n e yo ɔ? (b) ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su ɔ? (c) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe su ɔ?\n5 An kanngan Sofoni 3:16, 17 nun. E Si Ɲanmiɛn Zoova waan e koko sa ng’ɔ o e su’n i kwlaa kle i. (1 Piɛr 5:7) I sɔ’n ti, kɛ sa’m be tɔ e su’n, ɔ fataman kɛ srɛ kun e, annzɛ e sa sin bubu e. Laa Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, Zoova niannin be lika. Ɔ kwla nian e lika wie. Ɔ seli Izraɛlifuɛ mun kɛ “i sa’n ɔ ti-man tika b’ɔ kwlá fa de-man” be ɔ. Nanwlɛ, Zoova kwlá yacimɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun. Saan ɔ́ dé be. (Ezai 59:1) Biblu’n kan sa wie mɔ be juli laa Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n be ndɛ. Like suanlɛ nga nun’n, é wá kán sa sɔ’m be nun nsan be ndɛ. Ɔ maan, é wún kɛ blɛ kekle nun’n, Zoova kwla jrɛn i sufuɛ’m be sin. Naan ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó sɔ.\n6, 7. ?Ngue yɛ wafa nga Izraɛlifuɛ’m be kwlali Amalɛkifuɛ mun’n ɔ kle e ɔ?\n6 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be fin Ezipti lɔ fiteli’n, w’a cɛman, Amalɛkifuɛ’m be wa tɔli be su. Moizi seli Zozie kɛ ɔ fa sran naan be nin Amalɛkifuɛ’m be ko kun. Kpɛkun, Moizi bɔbɔ nin Aarɔn, ɔ nin Ir be ko jrannin kpɔlɛ kun su. Kɛ be o lɔ’n, be wun alɛ kunfuɛ mun. Nanwlɛ, srɛ w’a kunman Moizi nin Aarɔn nin Ir. Yɛ b’a wanndiman.\n7 Like nga Zoova seli Moizi kɛ ɔ yo naan Izraɛlifuɛ’m b’a kwla Amalɛkifuɛ mun’n, ɔ yoli. Moizi fali Ɲanmiɛn i kpɔnman’n. Kɛ ɔ man su’n, Izraɛlifuɛ’m be sa ti Amalɛkifuɛ mun. Sanngɛ kɛ i sa’n kpɔ m’ɔ kɛn i ase’n, Amalɛkifuɛ’m be sa ti Izraɛlifuɛ mun. I sɔ’n ti, Aarɔn nin Ir be yoli like kun ndɛndɛ. Yɛle kɛ “be fali yɛbuɛ be sieli i bo naan w’a tran su. Aarɔn nin Ir, kun jin i bue kun wa, kun jin i bue kun wa, be trɛtrɛ i sa’m be nun. I sa sɔ’m be kali nglo lele saan wia’n tɔli.” Ɲanmiɛn jrannin Izraɛlifuɛ’m be sin. Ɔ maan, be kwlali be kpɔfuɛ mun.—Ezipt Lɔ Tulɛ 17:8-13.\n8. (a) ?Kɛ Etiopifuɛ’m be bali Zidafuɛ’m be su tɔlɛ’n, ngue yɛ Aza yoli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Aza i ayeliɛ’n su ɔ?\n8 Famiɛn Aza blɛ su’n, Zoova jrannin Izraɛlifuɛ’m be sin wie. Biblu’n kle kɛ Izraɛlifuɛ’m be nin nvle sunman be kunnin alɛ. Sanngɛ, nvle nga i nun sonja’m be sɔnnin dan’n, yɛle Etiopi. Be ti sran miliɔn kun. Yɛ be si alɛ kun kpa. Be flɛ be su kpɛn’n kɛ Zeraki. Cɛn kun’n, ɔ bali Izraɛlifuɛ’m be su tɔlɛ. I sonja’m be sɔnnin tra Aza i sonja mun kpɛ nɲɔn. Sanngɛ, srɛ w’a kunman Aza. Yɛ i sa sin w’a bubumɛn i. Aza kpan flɛli Zoova kɛ ɔ de be. I sonja’m be ngunmin be kwlá jranman Etiopi sonja’m be ɲrun. “Sanngɛ, Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.” (Matie 19:26) I fanngan nun’n, “Aza nin Zidafuɛ’m be kwlali Etiopifuɛ mun.” Afin, ɔ “kloli Anannganman.”—2 Be Nyoliɛ 14:7-12; 1 Famiɛn Mun 15:14.\n9. (a) ?Ngue ti yɛ Zuifu’m be yacili Zerizalɛmun i wun talɛ’n i kplanlɛ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn tɛli Neemi i srɛlɛ’n su ɔ?\n9 Blɛ kun nun’n, Neemi ɔli Zerizalɛmun. ?Ngue yɛ ɔ sieli i nzɔliɛ ɔ? Ɔ wunnin kɛ i niaan Zuifu’m b’a yaci Zerizalɛmun i talɛ’m be kplanlɛ be kpɔfuɛ’m be ti. Ɔ maan, klɔ’n o lɛ sa ngbɛn. Yɛ Zuifu’m be sa sin w’a bubu be. Sanngɛ, Neemi i sa sin w’a bubumɛn i wie. Like nga Moizi nin Aza nin Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa wie’m be yoli’n, i wie yɛ ɔ yoli ɔ. Yɛle kɛ, ɔ srɛli Zoova titi kɛ ɔ jran be sin. Zoova tɛli i su. Ɲanmiɛn i ‘kwlalɛ m’ɔ kwla’n ɔ nin i tinmin dan’n’ ti’n, Zuifu’m be ɲannin wunmiɛn. (An kanngan Neemi 1:10; 2:17-20; 6:9 nun.) E kusu, Ɲanmiɛn i “kwlalɛ m’ɔ kwla’n ɔ nin i tinmin dan’n” ti’n, e lafi su kɛ é ɲán wunmiɛn é sú i wie.\n10, 11. (a) ?Ngue yɛ Satan yo naan e sa sin bubu e ɔ? (b) ?Ngue yɛ Zoova yo naan y’a ɲan wunmiɛn y’a su i ɔ? (c) ?Like nga Zoova kle e’n i su ye benin yɛ a ɲɛnnin i ɔ?\n10 Mmusu’m be si Satan kle Klistfuɛ’m be yalɛ trilili. Ɔ yo maan sran’m be bua e su ato. Yɛ nvle siefuɛ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun, ɔ nin be nga be nin Ɲanmiɛn b’a bu’n, be kle e yalɛ. Ɔ yo sɔ naan e yaci Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n bolɛ. Sanngɛ Zoova fɛ i wawɛ’n suan e bo. Ɔ maan e sa sin bubuman e. (1 Be Nyoliɛ 29:12) Sɛ Ɲanmiɛn suanman e bo’n, e nin Satan e kwlá kunman. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e srɛ i naan ɔ fɛ i wawɛ’n man e. (Jue Mun 18:40; 1 Korɛntfuɛ Mun 10:13) Ɲanmiɛn nuan ndɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ wla e fanngan wie. Asa ekun’n, fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n anglo kwlaa nun’n, be nun ndɛ’n wla e fanngan. Kɛ Zuifu’m bé kplán Zerizalɛmun i wun talɛ’n, ndɛ ng’ɔ o Zakari 8:9, 13 nun’n, ɔ wlali be fanngan. (An kanngan nun.) Ndɛ sɔ’n kwla wla e fanngan wie.\n11 Kɛ e kɔ aɲia kanngan nin aɲia dandan’m be bo’n, Zoova kle e like. Suklu nga Anuannzɛ’n kpɛli be ba’n, be bo lɔ’n, ɔ kle e like wie. Ɔ kle e like naan e ɲan wunmiɛn e su i kpa titi. (Jue Mun 119:32) ?A kunndɛ kɛ Zoova kle ɔ like wie?\n12. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a ɲan wunmiɛn y’a su Zoova ɔ?\n12 Zoova jrɛnnin i nvle nunfuɛ’m be sin. Ɔ maan, be kwlali Amalɛkifuɛ mun nin Etiopifuɛ mun. I fanngan nun’n, Neemi nin i niaan Zuifu’m be wieli Zerizalɛmun i wun talɛ’n i kplan. Kɛ é bó jasin fɛ’n, wie liɛ’n, sran’m be tanndan e ɲrun, yɛ be buman e wie. Ɔ maan, e wla’n guaman ase. Sanngɛ, Ɲanmiɛn kwla jran e sin naan e bo jasin fɛ’n titi. (1 Piɛr 5:10) Zoova su yoman abonuan sa naan sa ng’ɔ o e su’n wie. Ɔ fata kɛ e bɔbɔ e yo ninnge wie mun. Ɔ fata kɛ e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla. Yɛ e siesie e wun naan y’a ɔ aɲia’m be bo. Asa ekun’n, maan e suan Biblu’n nun like. Yɛ maan e nin e awlofuɛ mun e su Ɲanmiɛn awlo lɔ. Kpɛkun, maan e srɛ Zoova titi. Nán like wie ti’n, e yaci ninnge sɔ’m be yolɛ. Afin, ninnge sɔ’m be yolɛ ti yɛ e kwla ɲan wunmiɛn su Zoova ɔ. Sɛ e wun kɛ e sa sin su bubu e’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn naan ɔ wla e fanngan. Sɛ e yo sɔ’n, é wún kɛ ‘Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ maan i klun sa yolɛ’n yo e fɛ yɛ maan e kwla yo ɔ.’ (Filipfuɛ Mun 2:13) ?Sanngɛ, ngue yɛ e kwla yo naan y’a suan e wiengu’m be bo ɔ?\nMAAN E SUAN E WIENGU’M BE BO\n13, 14. (a) ?Kɛ aniaan bian kun i yi’n sacili’n, ngue ti yɛ ɔ kwla jrannin kekle ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla wla e wiengu’m be fanngan ɔn?\n13 Zoova fanngan nun’n, e le e niaan Klistfuɛ mun mɛn wunmuan’n nun. E niaan sɔ’m be kwla suan e bo. Akoto Pɔlu seli kɛ: “An kpɛntɛn amun sa bɔ b’a kpɔ’n nin amun ja bɔ b’a nyan amun wun’n, be nun. An kpɛ atin nga an sin nun’n kpa.” (Ebre Mun 12:12, 13) Klistfuɛ klikli’m be wlali be wiengu fanngan titi. I sɔ wie yɛ e yo i andɛ ɔ. Sa ng’ɔ kle sɔ’n i kun yɛ. Aniaan bian kun i yi’n sacili. Yɛ sa kekleekle wie’m be tɔli i su. Ɔ seli kɛ: “N wunnin i wlɛ kɛ e kwlá kpaman sa nga be tɔ e su’n, be nun. Yɛ e kwlá kleman blɛ ng’ɔ fata kɛ sa kun tɔ e su’n. Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nin Biblu’n nun like suanlɛ’n ti’n, Ɲanmiɛn deli min. Min niaan Klistfuɛ’m be fɔnvɔli min wie dan. N wunnin i wlɛ kɛ kwlaa naan sa’m b’a tɔ e su’n, yɛ ɔ fata kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n mantan kpa ɔ.”\nE kwlakwla e kwla wla e wiengu fanngan. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n14 Kɛ Aarɔn nin Ir be wunnin kɛ Moizi i sa’n su kpɔ’n, be trɛtrɛli i sa’m be nun. Andɛ’n, e kwla suan e wiengu’m be bo wie. E niaan wie’m b’a yo oke, annzɛ be ti tukpacifuɛ. Wie’m be kusu, be awlofuɛ’m be kle be yalɛ. Wie’m be ngunmin yɛ be tran ɔn. Annzɛ be sran sacili. Gbanflɛn nin talua nga be su Zoova’n, sran wie’m be wlawla be kɛ be yo sa tɛ, annzɛ be yo sran dan. Maan e wla be fanngan naan be jran kekle. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:1-3; 5:11, 14) Aɲia’m be bo lɔ’n, annzɛ kɛ é bó jasin fɛ’n, maan e kle kɛ aniaan’m be ndɛ lo e. Wie liɛ’n, maan e nin be e wla asa, annzɛ e flɛ be telefɔnun nun.\n15. ?Kɛ e wla e niaan Klistfuɛ’m be fanngan’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua ɔ?\n15 Kɛ Aza nin Izraɛlifuɛ’m be kwlali Etiopifuɛ mun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Azaria kannin ndɛ kleli be. Ɔ seli be kɛ: “Amun liɛ’n, amun jran kekle, nán amun sa sin bubu amun, afin amún wá nyán amun junman nga amun di’n i nuan like.” (2 Be Nyoliɛ 15:7) Ndɛ sɔ’n wlali Aza fanngan. Ɔ maan, ɔ yoli like kwlaa ng’ɔ fata kɛ ɔ yo naan Izraɛlifuɛ’m b’a su Ɲanmiɛn kpa’n. Andɛ kusu’n, kɛ e wla e wiengu’m be fanngan’n, be ɲan wunmiɛn be su Zoova titi. (Nyanndra Mun 15:23) Kɛ e kɔ aɲia’m be bo mɔ e tɛ kosan’m be su’n, e wla e wiengu’m be fanngan. Nán e ɲin kpa i sɔ yolɛ’n su.\n16. (a) ?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla nian Neemi i ayeliɛ’n su ɔ? (b) An kan wafa nga aniaan’m be wlali amun fanngan’n i ndɛ.\n16 Zoova jrannin Neemi nin Zuifu’m be sin. Ɔ maan, be ɲannin wunmiɛn be kplannin Zerizalɛmun i wun talɛ’n. I kplanlɛ’n dili cɛn ba 52 cɛ. (Neemi 2:18; 6:15, 16) Kɛ sran’m bé dí junman’n, Neemi w’a nianman be su ngbɛn. Ɔ dili junman’n wie. (Neemi 5:16) Andɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn sunman be nian Neemi i ayeliɛ’n su. Kɛ sran’m bé kplán Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n be kplan wie. Asa ekun’n, kɛ bé yó Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n i nun yɛinyɛin, annzɛ bé káci sua’n i lika wie’n, be di junman’n wie. Aniaan nga be “wla w’a bo’n,” asɔnun kpɛnngbɛn’m be ko nian be osu. Yɛ be nin be bo jasin fɛ’n. Blɛ sɔ’n nun’n, be wla aniaan sɔ’m be fanngan.—An kanngan Ezai 35:3, 4 nun.\n17, 18. ?Sɛ sa tɔ e su annzɛ e wla guaman ase’n, ngue yɛ e kwla lafi su kɛ Zoova yó ɔ?\n17 Kɛ e nin aniaan mun e di junman likawlɛ’n, e bo yo kun. E kaci janvuɛ. Kpɛkun, e ɲin tran ninnge kpakpa nga Ɲanmiɛn wá mán e’n be su. Kɛ e wla e wiengu’m be fanngan’n, be jran sa nga be tɔ be su’n be ɲrun kekle. Kpɛkun, be lafi su kɛ cɛn wie lele bé liɛ’n yó ye. Kɛ e wla e wiengu’m be fanngan’n, e wla e bɔbɔ e wun fanngan wie. Ɔ maan, e akunndan’n tran like nga cɛn wie lele é ɲɛ́n i’n su.\n18 Laa’n, Zoova jrannin i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be sin. Yɛ ɔ sasali be. Kɛ e bu wafa ng’ɔ yoli sɔ’n i akunndan, e lafi i su kpa tra laa’n. I sɔ’n ti, sɛ sa tɔ e su annzɛ e wla guaman ase’n, ‘nán e sa sin bubu e.’ Maan e srɛ Zoova titi. Sɛ e yo’n, ɔ́ jrán e sin. Yɛ ɔ́ bó e ɲrun atin. Ɔ maan, é kwlá trán be nga ɔ́ síe be’n, be nun wie.—Jue Mun 73:23, 24.\nWie liɛ’n Biblu’n nun’n, be fa klɔ sran i “sa’n” i sunnzun ase. Kɛ Biblu’n kan Zoova i “sa’n” i ndɛ’n, Zoova i kwlalɛ m’ɔ kwla’n i ndɛ yɛ ɔ kan ɔn. Yɛle kɛ, Zoova kwlɛ i kpɔfuɛ mun. Kpɛkun, ɔ de i sufuɛ mun.