Bla nin bian jalɛ’n i su ndɛ | Like suanlɛ liɛ\nBla nin bian jalɛ’n i su ndɛ\nKlistfuɛ mun, an klo amun yi’n annzɛ amun wun’n guɛ i ti’n nin i bo\nMaan e wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ e su Ɲanmiɛn kpa tra laa’n\nMaan e wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ e kle e wiengu’m be like\nLIFE STORY N wunnin kɛ sran like cɛlɛ’n man aklunjuɛ\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Utu 2016\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Lao Lifu Lingala Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Otètèla Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sena Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Anannganman Nyanmiɛn’n waan: ‘Ɔ ti-man kpa kɛ sran ngunmin tran. Ń wá yó i ukafuɛ kun b’ɔ nin i bé kwlá trán.’”—BO BOLƐ 2:18.\nJUE: 36, 11\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ bla nin bian jalɛ’n fin Ɲanmiɛn ɔn?\n?Kɛ ɔ fɛ i Adam su lele m’ɔ́ fá jú Zezi blɛ su’n, bla nin bian jalɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn?\n?Sɛ Klistfuɛ kun já bla annzɛ bian, annzɛ ɔ su jaman wie’n, ngue yɛ maan ɔ kwla fa ajalɛ kun ɔn?\n1, 2. (a) ?Wafa sɛ yɛ bla nin bian jalɛ’n boli i bo ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ Adam nin i yi’n be wun i wlɛ ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nSRAN mun be ja bla nin bian titi. ?Sanngɛ, bla nin bian jalɛ’n fin wan? ?Ngue ti yɛ ɔ mannin yasua nin bla kun be atin kɛ be ja ɔ? Sɛ e wun kosan sɔ’m be bo’n, e su buman bla nin bian jalɛ’n i like finfin. Sanngɛ, é wún kɛ ɔ man aklunjuɛ dan. Kɛ Ɲanmiɛn yili Adam, ɔ seli i kɛ ɔ tɔn nnɛn’m be kwlaa be dunman. Adam wunnin kɛ nnɛn’m be ti nɲɔnnɲɔn. Bla kun, yasua kun. Sanngɛ i liɛ’n, ɔ leman “ukafuɛ kun b’ɔ nin i kwla tran-an.” I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn yoli maan Adam lafili naan w’a yi i nvɛnma kun. Ɔ fali Adam i nvɛnma sɔ’n yoli bla naan w’a fɛ i w’a ɔ Adam wun lɔ. Yɛ ɔ yoli Adam i yi. (An kanngan Bo Bolɛ 2:20-24 nun.) Ɔ maan, bla nin bian jalɛ’n fin Ɲanmiɛn Zoova.\n2 Ndɛ nga Zoova kɛnnin i Edɛni fie’n nun lɔ’n, Zezi kannin wie. Ɔ seli kɛ: “Yasua kpáci i si nin i nin yɛ ɔ́ fɛ́ i wun mɛ́ntɛn i yi yɛ be nnyɔn’n bé káci sran wunmuan.” (Matie 19:4, 5) Adam i nvɛnma yɛ Ɲanmiɛn fa yili bla mɛnnin i ɔ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ be nɲɔn’n be wun i wlɛ kɛ be ti sran wunmuan. Naan ɔ fataman kɛ be kpɔci be wiengu. Zoova w’a kunndɛman le kɛ yasua kun nin i yi’n be yra. Ɔ kunndɛ kɛ yasua ja bla kunngba. Yɛ maan bla’n ja bian kunngba.\nLIKE NGA TI YƐ ZOOVA MANNIN YASUA NIN BLA KUN BE ATIN KƐ BE JA’N\n3. ?Like cinnjin kpa nga ti yɛ Ɲanmiɛn mannin Adam nin Ɛvu be atin kɛ be ja’n, i kun yɛle benin?\n3 Adam flɛli i yi’n kɛ Ɛvu. Adam kloli i kpa. Ɛvu yoli i ukafuɛ dan. Yɛ be trannin fɛfɛ. (Bo Bolɛ 2:18) Like cinnjin kpa nga ti yɛ Ɲanmiɛn mannin Adam nin Ɛvu be atin kɛ be ja’n, i kun yɛle kɛ be wu ba naan be trɛ asiɛ’n su. (Bo Bolɛ 1:28) Ba’m be kusu’n, be klo be si nin be nin mun. Sanngɛ, kɛ be ko ɲin’n, ɔ fata kɛ be kpɔci be si nin be nin naan be ɲan be awlobo liɛ. Ɔ maan, sran’m bé sɔ́n asiɛ’n su. Kpɛkun, bé yó maan asiɛ’n káci lika klanman.\n4. ?Sa benin yɛ ɔ juli Adam nin Ɛvu be su ɔ?\n4 Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Zoova su’n, be awlo’n nun w’a yoman fɔun kun. Mmusu’m be si Satan mɔ be flɛ i ekun kɛ ‘wuo lalaa’n,’ ɔ lakali Ɛvu kɛ sɛ ɔ di “sa kpa’n nin sa tɛ’n be silɛ waka’n i mma liɛ’n,” ɔ́ wún sa wlɛ dan. Yɛle kɛ, ɔ́ sí sa kpa’n nin sa tɛ’n be ngbaciɛ’n. Ɔ maan, ɔ́ kwlá fɛ́ i bɔbɔ i klun klo ajalɛ. Ɛvu w’a usɛmɛn i wun’n i ngwlɛlɛ afɛ naan w’a kle kɛ ɔ bu i sran. Kpɛkun, ɔ tili waka mma’n dili. Adam kusu klo i yi’n i dan. I sɔ’n ti, i ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn. Ɔ dili waka mma’n wie.—Sa Nglo Yilɛ 12:9; Bo Bolɛ 2:9, 16, 17; 3:1-6.\nMaan yasua’m be nin be yi’m be ɲin yi Zoova. Yɛ maan sran kun i like liɛ nga Zoova mɛnnin i kɛ ɔ yo’n, ɔ nian nun yo. I liɛ’n, be liɛ yó ye.\n5. ?Ngue yɛ Adam nin Ɛvu be wun ndɛ’n kle e ɔ?\n5 Kɛ Zoova usali Adam i sa’n, ɔ fa sa ng’ɔ yoli’n guɛli i yi’n su. Ɔ seli kɛ: “Bla bɔ a fa sieli min wun wa’n, i yɛ ɔ mannin min wie yɛ n dili-ɔ” Ɛvu kusu’n, ɔ fali sa’n guɛli i wuo’n su. (Bo Bolɛ 3:12, 13) Nanwlɛ, Adam nin Ɛvu b’a wunman ndɛ kpa kun sa b’a kanman. I sɔ’n ti’n, Zoova buli be fɔ. Maan e fa Adam nin Ɛvu be wun ndɛ sɔ’n e tu e wun fɔ. Yɛle kɛ, maan yasua’m be nin be yi’m be ɲin yi Zoova. Yɛ sran kun i like liɛ nga Zoova mɛnnin i kɛ ɔ yo’n, maan ɔ nian nun yo. I liɛ’n, be liɛ yó ye.\n6. An yiyi ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n, i nun.\n6 Sa nga Satan dunman nun ti’n, ɔ juli Edɛni fie’n nun lɔ’n, ɔ timan kpa mlɔnmlɔn. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zoova kannin ndɛ kun. Ndɛ sɔ’n kle kɛ sran’m be liɛ’n w’a wieman mlɔnmlɔn. (An kanngan Bo Bolɛ 3:15 nun.) Zoova seli kɛ ‘bla’n i osu’n,’ wá kpɔ́tɔ Satan i ti’n. Ɲanmiɛn su lɔ’n, anzi kpanngban kpa be su Zoova. Yɛ Zoova nin be tran klanman kɛ sran kun nin i bo bla sa. Anzi sɔ’m be nun kun yɛ Zoova fanngan nun’n, ɔ́ “kpɔ́tɔ” Satan i ti’n niɔn. Anzi’n yó sɔ naan like nga Adam nin Ɛvu b’a kwlá ɲɛnmɛn i’n, aɲinyiɛfuɛ’m be ɲɛn i cɛn wie. Yɛle kɛ, bé ɲán anannganman nguan asiɛ’n su wa. I sɔ yɛ Zoova kunndɛli kɛ sran’m be tran ɔn.—Zan 3:16.\n7. (a) ?Ɲin kekle mɔ Adam nin Ɛvu be yoli’n ti’n, sa benin yɛ ɔ ju be kwlaa nga be ja bla nin bian’n be su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kunndɛ kɛ yasua kun nin i yi’n be tran ɔn?\n7 Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle’n, sa’m be wa juli be su. Sa sɔ’m be ju be kwlaa nga be ja bla nin bian’n, be su wie. I wie yɛle kɛ, kɛ bla’m bé wú ba’n, be wun ɲrɛnnɛn dan. Asa ekun’n, be awlɛn tran be wun’m be su. Yɛ be wun’m be sie be. Andɛ bɔbɔ’n, e wun kɛ yasua wie’m be yo be yi’m be tɛtɛ kpa. (Bo Bolɛ 3:16) Sanngɛ, Zoova kunndɛ kɛ yasua’m be sie be awlo’n i klolɛ su. Yɛ maan bla’m be bu be wun’m be sran. (Efɛzfuɛ Mun 5:33) Kɛ yasua kun nin i yi’n be yo ninnge mun likawlɛ’n, ndɛ kekle tɔman be afiɛn.\nKƐ Ɔ FƐ I ADAM BLƐ SU LELE M’Ɔ́ FÁ JÚ NOWE BLƐ SU’N\n8. ?Kɛ ɔ fɛ i Adam blɛ su lele m’ɔ́ fá jú Nowe blɛ su’n, bla nin bian jalɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn?\n8 Adam nin Ɛvu be wuli ba yasua nin ba bla mun naan b’a wu. (Bo Bolɛ 5:4) Kaɛn m’ɔ ti be wa yasua klikli’n, ɔ jɛli i niaan bla kun. Be flɛ i anunman kun kɛ Lemɛki. Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan Lemɛki jali bla nɲɔn. (Bo Bolɛ 4:17, 19) Kɛ ɔ fɛ i Adam blɛ su lele m’ɔ́ fá jú Nowe blɛ su’n, sran kaan sa yɛ be suli Zoova ɔ. Sran sɔ’m be nun wie yɛle Abɛli nin Enɔki, nin Nowe nin i awlobo’n. Nowe blɛ su’n, anzi mɔ be ti Ɲanmiɛn i mma mun’n, be “wunnin kɛ sran’m be wa bla [mun] be ti nglanman kpa naan b’a kunndɛ wie b’a ja.” Be bla jalɛ sɔ’n ti tete sa. Ba nga be wuli be’n, be ti jajraajra kpa. Yɛ be yo sran’m be like yaya. Ɲanmiɛn nían ɔn, “sran’m be klunwi’n kɔ i nyrun cɛn’n kwlaa. Kɛ aliɛ’n cɛ́n b’ɔ́ sán’n, nn be klun akunndan’n yó tɛ kɔ́ i nyrun.”—Bo Bolɛ 6:1-5.\n9. (a) ?Sa benin yɛ ɔ juli Nowe blɛ su klunwifuɛ’m be su ɔ? (b) ?Ngue yɛ sa ng’ɔ juli Nowe blɛ sufuɛ’m be su’n, ɔ kle e ɔ?\n9 Zoova seli kɛ ɔ́ wá tɔ́ nzue dan kun fá núnnún sran tɛtɛ mɔ be o asiɛ’n su’n. Nowe m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ boli sa sɔ’n i ‘ndolo.’ (2 Piɛr 2:5) Sanngɛ, sran’m b’a sieman be su. Ninnge uflɛ yɛ ɔ yoli be cinnjin ɔn. Ninnge sɔ’n wie yɛle bla nin bian jalɛ’n. Zezi fali sa nga bé wá jú e blɛ su’n sunnzunnin Nowe blɛ su liɛ mun. (An kanngan Matie 24:37-39 nun.) Andɛ’n, sran sunman be buman jasin fɛ’n mɔ e bo’n i akunndan. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e bo jasin sɔ’n i sin naan Ɲanmiɛn w’a nunnun klunwifuɛ mun. ?Ngue yɛ sa ng’ɔ juli Nowe blɛ sufuɛ’m be su’n kle e ɔ? Yɛle kɛ, nán ninnge kɛ bla nin bian jalɛ sa’n, ɔ nin ba wulɛ’n be yo e cinnjin dan naan e wla fi Zoova i cɛn’n su.\nKƐ Ɔ FƐ I NOWE BLƐ SU LELE M’Ɔ́ FÁ JÚ ZEZI BLƐ SU’N\n10. (a) ?Ngue yɛ i yolɛ’n kacili sran’m be nzuɛn lika sunman nun ɔn? (b) ?Ajalɛ kpa benin yɛ Abraamun nin Sara be kleli ɔ?\n10 Nowe jali bla kunngba. Yɛ i wa yasua nsan’n be jali bla kunngunngun. Sanngɛ, kɛ anannganman su nzue’n kpɛli’n, sran sunman be wa jali bla kpanngban. Lika sunman nun’n, sran’m be yacili bla nin bian nna nga Ɲanmiɛn sieli’n, be yoli ɲannzuɛn sa mun. Yɛ be fali sa sɔ’m be yolɛ’n kacili be nzuɛn. Kɛ bé sɔ́ be amuɛn mun bɔbɔ’n, be yoli i sɔ sa mun. Kɛ Abraamun nin i yi Sara be ko trannin Kanaan lɔ’n, be wunnin kɛ lɔfuɛ’m be yo sa sukusuku. Be buman bla nin bian jalɛ’n i like fi. Zoova nunnunnin Sodɔmun nin Gomɔru klɔ’n. Afin lɔfuɛ’m be kunndɛ bla nin bian sukusuku. Abraamun w’a nianman sran tɛtɛ sɔ’m be ayeliɛ’n su. Ɔ nin Sara be trannin klanman. Yɛ Sara buli i sran. (An kanngan 1 Piɛr 3:3-6 nun.) Kɛ be wa Izaaki juli bla jalɛ’n, Abraamun yoli maan ɔ jali bla ng’ɔ ti Zoova i sufuɛ’n. Izaaki kusu, ɔ yoli maan i wa Zakɔbu jali Zoova i sufuɛ wie. Zakɔbu wuli ba 12. Be yɛ be ti Izraɛli akpasua blu nin nɲɔn’n niɔn.\n11. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Moizi Mmla’n yoli Izraɛlifuɛ’m be ye ɔ?\n11 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zoova nin Izraɛli nvle’n be trali aenguɛ. Zoova mannin be mmla. Mmla sɔ’n yoli yasua nin bla nga be nantili su’n be ye kpa. I wie yɛle kɛ, ɔ fataman kɛ be ja bla kpanngban. Yɛ ɔ fataman kɛ be ja sran ng’ɔ timan Zoova i sufuɛ’n. (An kanngan Mmla’n 7:3, 4 nun.) Sɛ ndɛ tɔ kekle kpa yasua kun nin i yi’n be afiɛn’n, kpɛnngbɛn’m be siesie. Sɛ sran kun kunndɛ bla i yi bo, annzɛ bian i wun bo’n, ɔ le i su mmla. Yɛ ɔ le kwla silɛ’n, ɔ nin sa nga be bu i kɛ sran kun yoli’n, be su mmla. Yasua kun nin i yi’n be kwla yra. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ be bu be wiengu kun i lufle be yrɛ i. Sɛ bla kun “yo sa wie m’ɔ timan su’n,” yɛ i wun’n kwla yrɛ i ɔ. (Mmla’n 24:1) Ɲanmiɛn Ndɛ’n kleman sa “m’ɔ timan su’n” mɔ sɛ bla kun yo’n, be kwla yrɛ i’n. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ yasua kun jran sa ngbɛnngbɛn wie su yrɛ i yi’n.—Saun Yolɛ 19:18.\nNÁN SRAN FI KUNNDƐ BLA I YI BO ANNZƐ BIAN I WUN BO\n12, 13. (a) ?Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Malasi blɛ su’n, wafa sɛ yɛ Zuifu sunman be nin be yi’m be trannin ɔn? (b) ?Sɛ Klistfuɛ kun kunndɛ bla i yi bo, annzɛ bian i wun bo naan ɔ ko ja sran uflɛ’n, ngue yɛ be kwla yo i sɔfuɛ’n niɔn?\n12 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Malasi blɛ su’n, Zuifu sunman be jran sa ngbɛnngbɛn’m be su be yra be gbanflɛn nun bla mun. Kpɛkun, be ko ja talua. Wie liɛ bɔbɔ’n, be ko ja bla ng’ɔ suman Zoova wie’n. I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, nn Zuifu’m be te yra be yi mun “sa wie ti.” (Matie 19:3) Sanngɛ, Zoova kloman kɛ sa ngbɛnngbɛn wie’m be ti’n, yasua kun yrɛ i yi’n.—An kanngan Malasi 2:13-16 nun.\n13 Andɛ kusu’n, Zoova i sufuɛ’m be kplinman su kɛ sran ng’ɔ ti Zoova i sufuɛ’n, ɔ nin i yi’n be yra. Sanngɛ wie liɛ’n, i sɔ sa’n ju. Yɛle kɛ yasua wie’m be kunndɛ bla be yi’m be bo, yɛ bla wie’m be kunndɛ bian be wun’m be bo. Kpɛkun, be yra naan bé kó já sran uflɛ. Kɛ Klistfuɛ ng’ɔ yo i sɔ sa’n, i ayeliɛ’n yomɛn i nsisɔ’n, be tu i asɔnun’n nun. I liɛ’n, fiɛn’n tranman asɔnun’n nun. (1 Korɛntfuɛ Mun 5:11-13) Sɛ ɔ́ sɛ́ i sin asɔnun’n nun ekun’n, nn w’a ‘yo sa m’ɔ kle kɛ w’a kaci i nzuɛn’n.’ (Lik 3:8; 2 Korɛntfuɛ Mun 2:5-10) Blɛ ng’ɔ fata kɛ sran sɔ’n di naan w’a kwla sɛ i sin asɔnun’n nun ekun’n, b’a sieman su mmla. Sanngɛ, kɛ m’ɔ fata kɛ ɔ yo sa m’ɔ kle kɛ w’a kaci i nzuɛn’n ti’n, ɔ kwla di afuɛ kun tra su. Yɛ kannzɛ ɔ sɛ i sin asɔnun’n nun ekun’n, sanngɛ cɛn wie lele ɔ́ kɔ́ “Nyanmiɛn ja su.”—Rɔmfuɛ Mun 14:10-12; An nian afuɛ 1979, Novamblu 15, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 31-32 nun. Ɔ ti blɔfuɛ’n nun.\nKLISTFUƐ’M BE BLA NIN BIAN JALƐ’N\n14. ?Wafa sɛ yɛ Moizi mmla’n i su nantilɛ’n yoli Izraɛlifuɛ’m be ye ɔ?\n14 Izraɛlifuɛ’m be nantili Moizi Mmla’n su lele afuɛ 1.500. Yɛ mmla’n yoli be ye sa sunman nun. Sa kwlaa ng’ɔ tɔ awlo’n nun’n, mmla’n kleli wafa ng’ɔ fata kɛ be siesie’n. Mmla’n kacili kɛ sran sa, yɛ ɔ kleli be atin lele Klist bali. (Galasifuɛ Mun 3:23, 24) Kɛ Klist bali m’ɔ wuli’n, Ɲanmiɛn nin sran’m be trali aenguɛ uflɛ. (Ebre Mun 8:6) Ɔ maan, Klistfuɛ’m be diman Moizi mmla’n su.\n15. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn siesieli bla nin bian jalɛ’n mɔ Klistfuɛ’m be nian su ɔ? (b) ?Sɛ Klistfuɛ kun nin i yi’n be kunndɛ kɛ bé yrá’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ be wla kpɛn su ɔ?\n15 Cɛn kun’n, Farizifuɛ’m be waan bé sá Zezi bé nían. Ɔ maan, be usɛli i kɛ yasua kun nin i yi’n be kwla yra. Zezi tɛli be su kɛ Moizi Mmla’n mannin be atin kɛ be kwla yra be yi mun. Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn yili sran’n, w’a siemɛn i sɔ. (Matie 19:6-8) Ndɛ sɔ’n mɔ Zezi kannin’n, ɔ kle kɛ wafa nga Ɲanmiɛn siesieli bla nin bian jalɛ’n i bobolɛ’n nun’n, i su yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be nian ɔn. (1 Timote 3:2, 12) Yasua kun nin i yi’n be ti sran “wunmuan.” Ɔ maan, ɔ fataman kɛ be yra. Sanngɛ, ɔ fata kɛ be klo Ɲanmiɛn. Yɛ be klo be wiengu naan be bo’n yo kun. Sɛ yasua’n w’a kunndɛman bla i yi bo, annzɛ bla’n w’a kunndɛman bian i wun bo naan be yra’n, be kwlá jaman sran uflɛ. (Matie 19:9) Sanngɛ sɛ sran kun kunndɛ bla, annzɛ bian i wiengu bo naan ɔ yo i nsisɔ’n, i wiengu kun’n kwla yaci cɛ i. I sɔ yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Oze yoli ɔ. I yi Gomɛr kunndɛli bian i bo, sanngɛ ɔ yaci cɛli i. Zoova kusu yacili Izraɛlifuɛ nga be sali be sin i wun’n, be sa tɛ’n cɛli be. (Oze 3:1-5) Asa ekun’n, sɛ sran kun si kɛ i wun’n, annzɛ i yi’n w’a kunndɛ sran uflɛ naan ɔ nin i be si sua ekun’n, nn w’a yaci w’a cɛ i. Ɲanmiɛn ɲrun’n, be kwlá yraman kun.\n16. ?Be nga be kunndɛman kɛ bé já bla annzɛ bian’n, be su ndɛ benin yɛ Zezi kannin ɔn?\n16 Zezi seli kɛ sɛ w’a yoman kɛ yasua’n w’a kunndɛ bla i yi bo, annzɛ bla’n w’a kunndɛ bian i wun bo’n, be kwlá yraman. I sin’n, be nga be kunndɛman kɛ bé já bla annzɛ bian, mɔ “Nyanmiɛn sie be sɔ’n,” ɔ kannin be ndɛ. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Maan sran ng’ɔ kwla fa su’n, ɔ fa.” (Matie 19:10-12) Sran wie’m be kunndɛ kɛ be akunndan’n kwlaa tran Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ’n su. I sɔ’n ti, be jaman bla annzɛ bian. Be bɔbɔ yɛ be fɛ i sɔ ajalɛ’n niɔn.\n17. ?Sɛ Klistfuɛ kun já bla annzɛ bian, annzɛ ɔ su jaman wie’n, ngue yɛ maan ɔ kwla fa ajalɛ kun ɔn?\n17 ?Sɛ sran kun já bla annzɛ bian, annzɛ ɔ su jaman wie’n, ngue yɛ maan ɔ kwla fa ajalɛ kun ɔn? Sɛ sran kun se kɛ ɔ jaman bla annzɛ bian’n, maan ɔ bu i klun lɔ nian sɛ ɔ kwla trɛ i awlɛn o. Pɔlu kunndɛli kɛ be nga be nin a jaman bla annzɛ bian’n, be ka sɔ. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Kɛ ɔ́ yó naan amu’an kunndɛ-man bla i sukusuku’n, maan yasua kun ja bla kun, yɛ bla kun ja bian kun.” Ɔ seli ekun kɛ: “Sɛ be kwlá tra-man be anwlɛn’n, maan be ja bla nin bian, afin sɛ be ja kun’n, ɔ ti kpa tra kɛ be konvi tran bla nin bian su’n.” Sɛ sran kun ja bla annzɛ bian’n, ɔ ti kpa. I liɛ’n, ɔ su kɛnmɛn i bla lika’n, annzɛ i yasua lika’n nun ngowa. Annzɛ ɔ su kunndɛman bla annzɛ bian. Sanngɛ, ɔ fata kɛ sran kun bu i klun lɔ nian, sɛ w’a ju bla annzɛ bian jalɛ o. I sɔ yɛ Pɔlu waan be yo ɔ. Ɔ seli kɛ: ‘Sɛ sran wie bu i kɛ like ng’ɔ yo’n timan su, sanngɛ nn w’a ju bla annzɛ bian jalɛ’n, naan ɔ fata kɛ ɔ yo sɔ’n, maan ɔ yo. Sɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ ti-man tɛ. Maan be ja bla nin bian.’ (1 Korɛntfuɛ Mun 7:2, 9, 36,NW; 1 Timote 4:1-3) Nanwlɛ, nán sran kun i konvi m’ɔ tran bla annzɛ bian su’n, i ti yɛ ɔ fata kɛ ɔ kpli ja bla annzɛ bian ɔn. Afin atrɛkpa’n, i ayeliɛ’n kleman kɛ w’a ju bla annzɛ bian jalɛ.\n18, 19. (a) ?Sran benin yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ kun kunndɛ kɛ ɔ́ jɛ́ i ɔ? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá fá e ɲin síe su ɔ?\n18 Sran nga Klistfuɛ kun kunndɛ kɛ ɔ́ jɛ́ i’n, maan ɔ yo sran mɔ b’a yo i batɛmun’n. Maan ɔ klo Zoova, yɛ maan ɔ tu i klun su i. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ be sran nɲɔn’n be klo be wun klolɛ kpa. Yɛ maan be kunndɛ kɛ bé trán likawlɛ. Sɛ ɔ ti sɔ naan be ja’n, Zoova yrá be su. Afin be aja’n ti “i klun su.” (1 Korɛntfuɛ Mun 7:39) I sin’n, maan be nanti afɔtuɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n be su titi. Sɛ be yo sɔ’n, be liɛ yó ye.\n19 E o mɛn’n ‘i bue nuan.’ Ɔ maan sran sunman be ayeliɛ’n kleman kɛ be nin bla annzɛ bian be kwla tran. (2 Timote 3:1-5) Sanngɛ, Ɲanmiɛn man be nga b’a ja bla nin bian’n be afɔtuɛ naan be tran klanman. Naan be nanti nguan atin’n su titi. Ɲanmiɛn i afɔtuɛ sɔ mɔ be o Biblu’n nun’n, like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá fá e ɲin síe be su.—Matie 7:13, 14.\nYasua ng’ɔ klo i yi’n, ɔ nian Zezi i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ ɔ si aunnvuɛ, i like yolɛ yoman ya. Ɔ yomɛn i yi’n i like yaya, ɔ nin i be tran klanman. Zoova waan yasua’m be nian be awlo’m be lika. Yɛle kɛ maan, be di junman naan be awlofuɛ’m be ɲan sua be la nun, be ɲan aliɛ be di, yɛ be ɲan tralɛ be wla. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ ɔ kle i awlofuɛ’m be like naan be su Ɲanmiɛn.\nBla ng’ɔ sro Ɲanmiɛn’n, ɔ bu i wun’n i sran. Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé i wun’n, i wla kpɛn su kɛ Zoova ɲrun’n, i wun’n yɛ ɔ sie i ɔ. Sɛ i wun’n fa ajalɛ wie naan ɔ timɛn i liɛ’n su’n, naan kusu i wun’n fɔnman Ɲanmiɛn mmla’n, ɔ suɛn i bo.\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Utu 2016\nƝanmiɛn yɛ maan aklunjuɛ kwla tran aja’n nun ɔn


Liki 8 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24\nBla wie’m be suli Zezi su (1-3)\nFie difuɛ’n i wun ɲanndra (4-8)\nSa nga ti yɛ Zezi kan ndɛ ɲanndra nun’n (9, 10)\nFie difuɛ’n i wun ɲanndra’n i bo tulɛ (11-15)\nBe kataman kannin su (16-18)\nZezi i nin nin i nian mun (19-21)\nZezi yoli maan aunmuan dan’n jrannin (22-25)\nZezi seli mmusu’m be kɛ be wlu kɔkɔti’m be nun (26-39)\nZairisi i wa bla’n.\n8 I sin’n, ɔ ɔli klɔ dandan nin klɔ kanngan’m be su, ɔ kannin Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i ndɛ, kpɛkun ɔ boli i jasin fɛ’n. I akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be ɔli wie. 2 Bla wie m’ɔ fuannin mmusu nga be o be nun’n, m’ɔ yoli be juejue’n, be ɔli wie. Be yɛle Mari m’ɔ be flɛ i Magdala’n, mɔ mmusu nso fin i nun fiteli’n, 3 ɔ nin Zanin m’ɔ ti Kiza m’ɔ nian Erɔdu i awlo’n su’n i yi’n, ɔ nin Sizanin, yɛ bla kpanngban wie mɔ be fali be sa nun ninnge mun niannin be lika’n. 4 Kɛ sran kpanngban kpa nin be nga be fin klɔ dandan’m be su’n be yiɛli i wun lɛ’n, ɔ kannin ndɛ kun ɲanndra nun kleli be. Ɔ seli kɛ: 5 “Fie difuɛ kun ɔli kɛ ɔ́ kó lúa i like wie. Kɛ ɔ́ sánndi like sɔ’n kɔ́’n, wie’m be tɔli akpɔ’n i nuan kpɛkun sran’m be tiatiali su, yɛ anunman’m be dili. 6 Wie’m be tɔli kpangba’n su. Kɛ be fifili’n be wuli kee, afin nzue nunman lika sɔ’n nun. 7 Wie’m be liɛ’n, be tɔli owieowie’m be nun. Owieowie’m be nin be fuli likawlɛ, kpɛkun be katali be su. 8 Sanngɛ wie’m be tɔli asiɛ kpa’n su. Kɛ be fifili’n, mma nga be suli’n, ɔ trali nga be luali’n kpɛ ya (100).” Kɛ ɔ wieli ndɛ sɔ’m be kan’n, ɔ mɛnnin i nɛn’n su seli kɛ: “Sran ng’ɔ si fa sie’n, maan ɔ fa sie.” 9 Sanngɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be seli i kɛ ɔ tu ɲanndra sɔ’n i bo. 10 Ɔ seli kɛ: “Amun liɛ’n, be mannin amun atin kɛ amun wun Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i su ndɛ mɔ be ti fiawa’n be wlɛ. Sanngɛ be nga’m be liɛ’n, n kɛn i ɲanndra nun n kle be. I liɛ’n, kannzɛ be nian’n, be niɛn i ngbɛn, be wunman like fi. Yɛ kannzɛ be ti’n, be su kwlá wunmɛn i wlɛ. 11 Ɲanndra’n i bo’n yɛ: Like mma’n, yɛle Ɲanmiɛn i ndɛ’n. 12 Nga be tɔli akpɔ nuan’n, yɛle sran nga kɛ be ti Ɲanmiɛn i ndɛ’n, Suɛn tɔnfuɛ’n ba, kpɛkun ɔ yi Ɲanmiɛn i ndɛ’n be awlɛn’n nun’n. Ɔ maan be kwlá faman su naan Ɲanmiɛn w’a de be. 13 Nga be tɔli kpangba’n su’n, yɛle sran nga kɛ be ti Ɲanmiɛn i ndɛ’n, be sɔ nun aklunjuɛ su, mɔ sanngɛ be leman olui’n. Be fa su le nɲɔn kun, sanngɛ kɛ yalɛ klelɛ blɛ’n ko ba’n, be yaci i su falɛ. 14 Nga kusu mɔ be tɔli owieowie’m be nun’n, yɛle be nga be ti Ɲanmiɛn i ndɛ’n, mɔ sanngɛ mɛn nga nun ngokɔɛ’n nin i nun aɲanbeun ninnge mun, ɔ nin mɛn dilɛ’n be ti’n, be ɲin kwlá tranman Ɲanmiɛn i ndɛ’n su’n. Ninnge sɔ’m be kata sran sɔ’m be su mlɔnmlɔn, kpɛkun be yoman kpa. 15 Nga be tɔli asiɛ kpa’n su’n, yɛle sran nga be awlɛn ti kpa mɔ kɛ be ti Ɲanmiɛn i ndɛ’n, be fa sie be klun kpa, kpɛkun be tra be awlɛn be su mma’n. 16 “Kɛ be sɔ kannin nuan’n, be faman kpongbo kataman su annzɛ be fa wlɛmɛn i tabli* bo. Sanngɛ be fa sie i kannin siewlɛ’n su. I liɛ’n, be nga be wlu sua’n nun’n, be kwla wun i kpajalɛ’n. 17 Afin ɔ leman nvialiɛ nun like kun sa m’ɔ su fiteman nglo-ɔ. Yɛ ɔ leman sa kun sa mɔ be fiali su kpa mɔ be su siman nun-ɔn, annzɛ ɔ su tɛman nglo-ɔ. 18 I sɔ’n ti’n, amun nian wafa nga amun fa ti ndɛ’n su kpa. Afin sran kwlaa ng’ɔ le like’n, bé mɛ́n i ekun úka laa liɛ’n su. Sanngɛ sran ng’ɔ leman like’n, like bɔbɔ ng’ɔ bu i kɛ ɔ le i’n, bé dé i sa nun.” 19 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, i nin nin i niaan’m be bɛli i wun wunlɛ. Sanngɛ sran kpanngban nga be o lɛ’n ti’n, b’a kwlá jumɛn i wun lɔ. 20 Ɔ maan be seli i kɛ: “Ɔ nin nin ɔ niaan’m be jinjin gua su lɔ, be kunndɛ kɛ bé wún ɔ wun.” 21 Ɔ tɛli be su kɛ: “Min nin nin min niaan mun yɛle be nga be ti Ɲanmiɛn ndɛ’n, mɔ be fa su’n.” 22 Cɛn kun’n, ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be fuli alie kun nun, kpɛkun ɔ seli be kɛ: “Maan e kpɛ nzue’n e wɔ i bue kun lɔ.” Yɛ be ɔli-ɔ. 23 Kɛ bé kɔ́’n, ɔ lafili. Kpɛkun seke dan wie kpɛli nzue’n su. Nzue’n bo guali be alie’n nun. Ɔ maan alie’n su yi. Siɛn’n, be ɲin w’a blo. 24 I sɔ’n ti’n, be ko tinngeli i. Be seli kɛ: “Like klefuɛ, Like klefuɛ, e su wu-o!” Ɔ jasoli, ɔ ijɔli aunmuan’n, ɔ nin nzue m’ɔ su bo’n. Yɛ be jrannin-ɔn. Kpɛkun lika’n tɔli bliin. 25 Ɔ seli be kɛ: “?Amun lafiman Ɲanmiɛn su?” Sanngɛ srɛ kunnin be. Asa ekun’n, i sɔ’n boli be nuan dan. Ɔ maan be seli be wiengu kɛ: “?Sran onin yɛle bian nga? Afin ɔ kan ndɛ kle aunmuan’n nin nzue’n bɔbɔ, kpɛkun be fa ndɛ ng’ɔ kan’n su.” 26 I sin’n, be toli be ti Zerazafuɛ’m be mɛn’n nun lɔ. Mɛn sɔ’n o Galile Jenvie’n i bue kun lɔ. 27 Kɛ Zezi fin alie’n nun jrali’n, ɔ nin klɔ’n sufuɛ kun mɔ mmusu o i nun’n be yiali. Bian sɔ’n, ɔ wlaman tralɛ. Ɔ yo sɔ w’a cɛ kpa. Kpɛkun asieliɛ’m be su yɛ ɔ tran-ɔn, ɔ tranman sua nun. 28 Kɛ ɔ wunnin Zezi’n, ɔ kpannin kekle kpa, kpɛkun ɔ kotoli i ɲrun lɛ. Yɛ ɔ mɛnnin i nɛn’n su seli kɛ: “?Zezi, Ɲanmiɛn m’ɔ o like kwlaa ti su’n i Wa, ngue yɛ a bɛ i yolɛ-ɔ? Ń srɛ́ wɔ, nán kle min ɲrɛnnɛn.” 29 (Afin Zezi seli mmusu’n kɛ ɔ fin bian’n nun fite. Mmusu’n tɔ i su kpɛ sunman.* Yɛ be ci bian’n nin jrɔkɔ kpɛ sunman, be bo i kpanwun, kpɛkun be niɛn i su. Sanngɛ ɔ kpɛkpɛ jrɔkɔ’n nun, yɛ ɔ bubu kpanwun’n nun, kpɛkun mmusu’n fɛ i kɔ lika srolo’m be nun.) 30 Zezi usɛli i kɛ: “?Be flɛ ɔ sɛ?” Ɔ seli kɛ: “Akpingbin.” Afin mmusu kpanngban be o i nun. 31 Kpɛkun be srɛli i kɛ nán ɔ se be kɛ be wɔ kunman dan mɔ be simɛn i bo’n nun. 32 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn kɔkɔti kpanngban kpa be o oka’n su lɔ, be su didi. Mmusu’m be srɛli i kpa kɛ ɔ man be atin naan be ko wlu kɔkɔti’m be nun. Yɛ ɔ mannin be atin-ɔn. 33 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, be fin bian’n nun fiteli kpɛkun be ko wluli kɔkɔti’m be nun. Yɛ kɔkɔti’m be fin kpɔlɛ fleiin’n su lɔ be guali nzue’n nun naan b’a mlɔn. 34 Kɛ kɔkɔti’m be sunianfuɛ’m be wunnin sa ng’ɔ juli’n, be wanndili. Be ko kannin ndɛ’n klɔ’n nin nanmue’m be nun. 35 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, sran’m be bali be wa niannin sa ng’ɔ juli’n. Kɛ be juli Zezi i wun lɛ’n, be wunnin bian nga mmusu’m be fin i nun fiteli’n. W’a wla tralɛ, i ɲin su w’a klo. Ɔ ti ase Zezi i wun lɛ. I sɔ’n ti’n, srɛ kunnin be. 36 Be nga be wunnin nun’n, be kannin wafa nga bian mɔ mmusu o i nun’n yoli juejue’n i ndɛ kleli sran sɔ mun. 37 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, sran kpanngban kpa be fin Zerazafuɛ’m be mɛn’n i likalika’m be nun, be wa seli Zezi kɛ ɔ jaso lɛ ɔ wɔ. Afin srɛ kunnin be dan kpa. Ɔ maan ɔ fuli alie’n nun naan ɔ́ kɔ́. 38 Bian mɔ mmusu’m be fin i nun fiteli’n srɛli i kpa kɛ ɔ nin i bé kɔ́. Sanngɛ w’a kplinman su. Ɔ seli i kɛ: 39 “Sa ɔ sin wɔ awlo, ko kan like nga Ɲanmiɛn yo mannin wɔ’n i ndɛ.” Ɔ maan ɔ ɔli ko kannin like nga Zezi yo mɛnnin i’n i ndɛ klɔ wunmuan’n nun. 40 Kɛ Zezi sɛli i sin’n, sran’m be sɔli i nun klanman. Afin be kwlaa be ɲin o i sin. 41 Kpɛkun bian kun bali. Be flɛ i Zairisi. Bian sɔ’n ti Ɲanmiɛn sulɛ sua’n i su kpɛn. Ɔ kotoli Zezi bo, ɔ srɛli i kɛ ɔ wɔ i awlo lɔ. 42 Afin i wa bla kunngba cɛ m’ɔ le afuɛ blu-nin-nɲɔn’n (12), ɔ su wu. Kɛ Zezi kɔ́’n, sran’m be miɛn i fii. 43 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn bla kun mɔ mmoja tu i w’a di afuɛ blu-nin-nɲɔn’n (12), ɔ o lɛ. Sran fi w’a kwlá yoman bla sɔ’n i juejue. 44 Ɔ sinnin i sin lɔ, ɔ ko kɛnnin i tralɛ dan’n i nuan njɔlɛ’n. Kpɛkun mmoja m’ɔ tu i’n ka lɛ kpɛli. 45 Yɛ Zezi seli kɛ: “?Wan yɛ ɔ kannin min-ɔn?” Nga waan nán min-ɔn, nga waan nán min-ɔn. Kpɛkun Piɛli seli kɛ: “Like klefuɛ, sran’m be sin yia wɔ, kpɛkun be mian wɔ fii.” 46 Sanngɛ Zezi seli kɛ: “Sran kun kannin min. Afin n wunnin kɛ tinmin fin min nun fiteli.” 47 Kɛ bla’n wunnin kɛ ɔ kwlá fiaman kun’n, ɔ bɛli i ɲrun lɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ́ úsu. Ɔ kotoli i bo lɛ, kpɛkun sa nga ti yɛ ɔ kɛnnin i’n, ɔ nin wafa ng’ɔ ka lɛ yoli juejue’n, ɔ kɛnnin i sran’m be kwlaa be ɲrun lɛ. 48 Sanngɛ ɔ seli bla’n kɛ: “Min wa, Ɲanmiɛn mɔ a lafi i su’n ti’n, w’a yo juejue. Maan ɔ wla gua ase, kɔ.” 49 I nuan nin-a tɔman, kpɛkun sran kun fin Zairisi i awlo lɔ w’a ba. Ɔ wa seli kɛ: “Ɔ wa bla’n w’a wu. Nán bo wɛ kle Like klefuɛ’n i yalɛ.” 50 Kɛ Zezi tili ndɛ sɔ’n, ɔ seli i kɛ: “Nán srɛ kun wɔ. Ɔ li lafi min su, i liɛ’n ɔ́ ɲán nguan.”* 51 Kɛ ɔ juli awlo lɔ’n, w’a manman sran uflɛ atin kɛ ɔ nin i wlu lɔ, saan Piɛli nin Zan, yɛ Zaki, ɔ nin talua kan’n i si nin i nin. 52 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn sran’m be kwlaa bé sún, nn bé bó awuyomo, talua kan’n ti. Ɔ maan ɔ seli kɛ: “Amun yaci sunlɛ, afin w’a wuman. Lafilɛ yɛ ɔ su lafi-ɔ.” 53 Kɛ be tili ndɛ sɔ’n, be srili i. Afin be si kɛ talua kan’n w’a wu. 54 Sanngɛ ɔ sɔli i sa’n, kpɛkun ɔ kpan flɛli i kɛ: “Bakan, jaso!” 55 Kpɛkun ɔ cɛnnin nguan,* naan w’a ka lɛ w’a jaso w’a jran. Zezi seli kɛ be mɛn i like maan ɔ di. 56 I sɔ’n boli talua kan’n i si nin i nin be nuan tratrali su. Sanngɛ ɔ seli be kɛ nán be kan sa ng’ɔ juli lɛ’n i ndɛ kle sran fi.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “bɛ.”\n^ Annzɛ “mmusu’n tɔli i su cɛli kpa.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “ɔ́ fíte nun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “fanngan mɔ i ti yɛ ɔ kwla tran nguan nun’n bɛli i nun ekun.”


Wafa nga é wún Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n\nSɛ amun klo kɛ amún yó Ɲanmiɛn i janvuɛ’n, ɔ fata kɛ i sulɛ nga i klun jɔ su’n, i nun yɛ amun wɔ-ɔ. Zezi seli kɛ ‘be nga be su Ɲanmiɛn sakpa’n’ bé sú Ɲanmiɛn “nanwlɛ nun.” (Zan 4:23, 24) Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n ti kunngba cɛ. (Efɛzfuɛ Mun 4:4-6) Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n fa sran mun sie i anannganman nguan i atin’n su, yɛ Ɲanmiɛn sulɛ ng’ɔ timan su’n fa be sie wie’n atin’n su.—Matie 7:13, 14.\nSɛ amun bo amun ɲin ase be nian sran nga be o Ɲanmiɛn sulɛ kun nun’n, amun kwla wun i wlɛ sɛ be su Ɲanmiɛn kpa o. Kɛ mɔ Zoova ti kpa’n ti’n, ɔ fata kɛ be nga be ti i sufuɛ’n be yo sran kpa. Kɛ nga lomin waka kpa’n fa su lomin mma fɛfɛ sa cɛ’n, Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n yo maan be yo sran kpa.—Matie 7:15-20.\nZoova i janvuɛ’m be ɲin yi Biblu’n dan kpa. Be si kɛ Biblu’n ti Ɲanmiɛn sa nuan like. Be nian i nun ndɛ su be nanti. Asamian nun’n, be fa ti be wun ɲanman nun, kpɛkun be fa suan Ɲanmiɛn i su like. (2 Timote 3:16) Jasin fɛ nga be bo’n, be mian be ɲin be nanti su.\nZoova i janvuɛ’m be kle kɛ be klo be wiengu. Sran’m be klolɛ nga Zezi kloli be’n yɛle be Ɲanmiɛn i su ninnge klelɛ, ɔ nin be nga be kpinndinman’m be juejue yolɛ. Be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n, be kusu be kle kɛ be klo be wiengu wie. Kɛ Zezi sa’n, be yoman be wun kpakpa yalɛfuɛ mun annzɛ be nga be kan aniɛn uflɛ’n be su. Zezi seli kɛ like nga sran’m bé fá síe i sɔnnzɔnfuɛ’m be nzɔliɛ’n, yɛle be wiengu klolɛ’n.—Zan 13:35.\nƝanmiɛn i janvuɛ’m be manman i dunman Zoova’n. ?Sɛ sran kun waan ɔ́ bóman amun dunman’n, sran sɔ’n kwlá yó amun janvuɛ kpa’n? Ɔ si’ɛ! Afin sɛ e le janvuɛ kun’n, e bo i dunman’n yɛ e kan e janvuɛ sɔ’n i wun ndɛ kpa e kle sran mun. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ be nga be kunndɛ kɛ bé yó Ɲanmiɛn i janvuɛ’n be bo i dunman’n naan be kɛn i wun ndɛ kpa be kle be wiengu mun. I sɔ yɛ Zoova kunndɛ kɛ e yo-ɔ.—Matie 6:9, NW; Rɔmfuɛ Mun 10:13, 14.\nKɛ Zezi sa’n, Ɲanmiɛn i janvuɛ’m be kle sran mun Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su like. Ɲanmiɛn Sielɛ’n ti ɲanmiɛn su lɔ awa ng’ɔ́ wá yó maan asiɛ’n káci mɛn klanman’n. Ɲanmiɛn i janvuɛ’m be bo Ɲanmiɛn Sielɛ jasin fɛ sɔ’n be kle be wiengu mun.—Matie 24:14.\nZoova i Lalofuɛ’m be mian be ɲin be yo Ɲanmiɛn i janvuɛ. Be ɲin yi Biblu’n yɛ be klo be wiengu. Kusu be bo Ɲanmiɛn dunman’n, yɛ be ɲin yi i, kpɛkun be kle be wiengu mun Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su like. Andɛ’n, asiɛ’n su wa’n, Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be su Ɲanmiɛn kɛ ng’ɔ nin i fata sa-ɔ.


Anzi’m be kwla yo e ye\nKlɔ sran’m be ndɛ lo anzi nanwlɛfuɛ mun kpa. Yɛ be tu be klun yo Ɲanmiɛn i klun sa. Kɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n, anzi’m be ‘toli kwlalɛ jue likawlɛ’ yɛ ‘be kpannin aklunjuɛ kpanlɛ.’ (Zɔb 38:4, 7) Kɛ ɔ fɛ i laa lele nin andɛ’n, anzi’m be kunndɛli titi kɛ “bé wún sa” nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin kɛ bé jú asiɛ’n su’n be wlɛ.—1 Piɛr 1:11, 12.\nBiblu’n kle kɛ, wie liɛ’n, anzi’m be sasali Ɲanmiɛn i sufuɛ mun naan b’a kwla yo i klun sa. (Jue Mun 34:8) I wie yɛle kɛ:\nKɛ Zoova núnnún Sodɔmun nin Gomɔru klɔ’n, anzi’m be fali Lɔtu m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ nin i awlofuɛ mun ko sieli be klɔ’n i sin lɔ.—Bo Bolɛ 19:1, 15-26.\nBabilɔninfuɛ’m be fali Ebre gbanflɛn nsan mɔ be su Ɲanmiɛn’n be yili be sin dan kun nun. Sanngɛ, Ɲanmiɛn “sunmɛnnin i anz’n kɛ ɔ wa de” be.—Daniɛl 3:19-28.\nKɛ sran’m be fali Daniɛli m’ɔ ti sran kpa’n be yili i asɔmɔli’m be sin kunman’n nun’n, asɔmɔli’m b’a yomɛn i like fi. Daniɛli bɔbɔ seli kɛ “Nyanmiɛn’n sunmɛnnin i anz’n kun ɔ wa katali asɔmɔli’m be nuan’n.”—Daniɛl 6:17, 23.\nAnzi’m be de Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun.\nANZI’M BE YOLI KLISTFUƐ KLIKLI’M BE YE\nAnzi’m be jrannin Klistfuɛ klikli’m be sin naan b’a kwla yo Zoova i klun sa. I wie yɛle kɛ:\nKɛ be wlali akoto’m be bisua’n, anzi kun ko fa be fiteli. Kpɛkun, ɔ wlali be fanngan kɛ be wɔ Ɲanmiɛn i sua nun lɔ naan be ko kan Ɲanmiɛn ndɛ’n.—Sa Nga Be Yoli’n 5:17-21.\nEtiopi bian kun ɔli Ɲanmiɛn sulɛ Zerizalɛmun. Kɛ ɔ́ sɛ́ i sin’n, anzi kun seli Filipu kɛ ɔ wɔ atin m’ɔ fin Zerizalɛmun lɔ kɔ Gaza aawlɛ’n nun lɔ’n su, naan ɔ ko kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle bian sɔ’n.—Sa Nga Be Yoli’n 8:26-33.\nKɛ Ɲanmiɛn kunndɛli kɛ be mɔ be timan Zuifu’n be kaci Klistfuɛ’n, i anzi kun ko wunnin Kɔrnɛyi wun aolia nun. Kɔrnɛyi ti Rɔmunfuɛ’m be sonja’m be su kpɛn kun. Anzi’n seli i kɛ ɔ sunman sran naan ɔ ko flɛ akoto Piɛli.—Sa Nga Be Yoli’n 10:3-5.\nKɛ be wlali akoto Piɛli i bisua’n, anzi kun toli i lɔ. Kpɛkun ɔ fɛ i fiteli.—Sa Nga Be Yoli’n 12:1-11.\nWAFA NGA ANZI’M BE KWLA YO E YE’N\nBiblu’n kle kɛ laa’n, Ɲanmiɛn maan i anzi’m be yoli abonuan sa naan i sufuɛ’m be fite nun. Sanngɛ dɔ nga su’n, like fi kleman kɛ ɔ te yo sɔ. Zezi seli kɛ: “Bé wá kán Nyanmiɛn sielɛ’n i jasin fɛ nga mɛn wunmuan’n nun naan sran’n kwlaa be ti Nyanmiɛn ndɛ’n. I sin yɛ mɛn i awieliɛ’n ɔ́ jú-ɔ.” (Matie 24:14) Kɛ Klist i sɔnnzɔnfuɛ’m bé dí junman sɔ’n andɛ’n, anzi’m be suan be bo. ?A si sɔ?\nKɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m bé bó jasin fɛ’n, anzi’m be suan be bo.\nSa Nglo Yilɛ fluwa’n kle kɛ anzi’m bé wá úka sran mun asiɛ wunmuan’n su naan be si Ɲanmiɛn Zoova, ɔ nin like ng’ɔ́ wá yó i asiɛ’n su’n. Akoto Zan seli kɛ: “N wunnin anz kun ekun ɔ tu sin nyanmiɛn ble kpa nun lɔ, ɔ lɛ jasin fɛ kun b’ɔ ti anannganman, b’ɔ́ kán klé sran nga be o asiɛ’n su bɔ be fin mɛnmɛn nin nvle-nvle’n kwlaa nun’n, ɔ nin be kwlaa nga be aniɛn’n ti fanunfanun’n, ɔ nin sran wafa-wafa’n kwlaa. Ɔ kpan se kɛ: ‘Maan amun nyin yi Nyanmiɛn, an mɛnmɛn i, afin sran’m be ndɛ bulɛ blɛ’n w’a ju. I b’ɔ yili nyanmiɛn su lɔ’n, nin asiɛ’n, nin jenvie’n, ɔ nin nzue ti mun’n, an koto i bo!’” (Sa Nglo Yilɛ 14:6, 7) Andɛ’n, sa sunman be kle kɛ, kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m bé bó jasin fɛ’n, anzi’m be suan be bo. Kɛ sa tɛ yofuɛ kun kaci i nzuɛn’n, “Nyanmiɛn i anz’m be klun jɔ.”—Lik 15:10.\n?Kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be ko wie jasin fɛ’n i bo’n, sa benin yɛ ɔ́ jú-ɔ? Anzi mɔ be ti ‘Ɲanmiɛn su lɔ alɛ kunfuɛ’n’ bé úka Zezi Klist m’ɔ ti famiɛn’m be Famiɛn’n. Bé kún “alɛ Anannganman Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n i cɛn dan’n nun.” Be flɛ alɛ sɔ’n kɛ Armagedɔn. (Sa Nglo Yilɛ 16:14-16; 19:14-16) Zezi wá ‘tú be nga be fɛmɛn i jasin fɛ’n su’n be fɔ.’ Blɛ sɔ nun’n, anzi’m bé úkɛ i.—2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:7, 8.\nBe nga be kunndɛ kpa kɛ bé sú Ɲanmiɛn’n, be ndɛ lo anzi mun dan. Blɛ sunman’n, Zoova sunmɛnnin i anzi mun naan be wa wlɛ i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be fanngan, yɛ be sasa be. I sɔ’n ti, ɔ kusu, lafi su kɛ ɔ ndɛ lo anzi mun wie.—Ebre Mun 1:14.\n?Jasin fɛ nga Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be bo’n, e sie e su, yɛ e fa su? Ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa ajalɛ kun. Sɛ a kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn i anzi’m be yo wɔ ye’n, Zoova i Lalofuɛ nga be tran ɔ akpasua’n su lɔ’n, be kwla kle ɔ like ng’ɔ fata kɛ a yo’n.\nBe nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n\n?Zoova nin Zezi Klist nin anzi’m be su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn?


Ɲanmiɛn i klolɛ’n (1 Zan 5:3) | ’Ɲanmiɛn klo e’n’\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Catalan Cebuano Chavacano Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Douala Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Féroïen Ga Gallois Garifuna Grec Groenlandais Guarani Gujarati Guna Géorgien Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Iloko Indonésien Islandais Japonais Jula Kabye Kannada Kazakh Kekchi Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Kosrae Krio Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes australienne Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes japonaise Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lhukonzo Lituanien Lomwe Luganda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndau Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Niue Norvégien Nyanja Nzema Néerlandais Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quiché Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Singhalais Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swati Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainien Urhobo Venda Vezo Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“Nyanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ e fɛ i ndɛ’n su, i ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yoman ya.”—1 ZAN 5:3.\n1, 2 ?Ngue ti yɛ e klo Ɲanmiɛn Zoova ɔ?\n?AMUN klo Ɲanmiɛn? Sɛ amun a fa amun wun b’a man Zoova’n, saan amún tɛ́ su kpa kɛ ɛɛn. Sɛ e klo Zoova’n ɔ ti su. Kɛ m’ɔ klo e’n, i ti yɛ e kusu e klo i wie ɔ. Biblu’n se kɛ: “E liɛ’n, e klo Nyanmiɛn [Zoova], afin ɔ dun mmua kloli e.”—1 Zan 4:19.\n2 Zoova dun mmua yili i klolɛ’n i nglo e lika. Ɔ mannin e tranwlɛ klanman kpa asiɛ’n su. Ɔ fa ninnge nga be mian e sa’n man e. (Matie 5:43-48) I ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ ɔ man e ninnge nga mɔ maan e kwla su i’n. Ɔ fɛli i nuan Ndɛ’n mɔ yɛle Biblu’n, ɔ mannin e. Asa ekun’n, ɔ se e kɛ e srɛ i naan ɔ́ tí e srɛlɛ’n. Kpɛkun ɔ́ fɛ́ i wawɛ’n mán e naan ɔ uka e. (Jue Mun 65:3; Lik 11:13) Like cinnjin kpafuɛ’n yɛle kɛ ɔ sunmɛnnin i Wa’n m’ɔ klo i kpa’n kɛ ɔ wa kpɔ e ti. Kɛ ɔ ko yo naan y’a ɲan e ti sa tɛ’n nin wie’n be sa nun’n ti. Nanwlɛ, klolɛ nga Zoova yili i nglo e lika’n ti dan!—Kanngan Zan 3:16 nin Rɔmfuɛ Mun 5:8 be nun.\n3. (a) ?Sɛ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? (b) ?Kosan cinnjin benin yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan ɔn? ?Yɛ nin yɛ e kwla wun i su tɛlɛ’n niɔn?\n3 Zoova kunndɛ kɛ e ɲan klolɛ ng’ɔ fa klo e’n su ye tititi. Sanngɛ sɛ é ɲán su ye annzɛ e su ɲanman su ye’n, ɔ fin e bɔbɔ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ: “Kɛ amún mínndɛ anannganman nguan’n, an yo sa nga an yo ɔ an si kɛ Nyanmiɛn klo amun’n.” (Zid 21) Kɛ be se kɛ “an yo’n,” ɔ kle kɛ sɛ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n, ɔ fata kɛ e fa ajalɛ. Ɔ fata kɛ e yo like trele kun e fa kle kɛ e kusu e klo i wie. Ɔ maan, kosan cinnjin kun m’ɔ fata kɛ e bu i akunndan’n yɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ n klo Ɲanmiɛn ɔn?’ Kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n wo ndɛ nga Ɲanmiɛn fa wlɛli i akoto Zan nuan’n i nun. Ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ e fɛ i ndɛ’n su, i ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yoman ya.” (1 Zan 5:3) Ɔ fata kɛ e wun ndɛ sɔ’n i bo kpa. Afin e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn wun i kɛ e klo i kpa.\n“NYANMIƐN I KLOLƐ’N” YƐ\n4, 5. Kan wafa nga a boli Zoova i klolɛ’n bo’n i ndɛ.\n4 Kɛ akoto Zan bó i ndɛ’n i kanlɛ bo’n, ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ.” Kɛ be se kɛ be klo Ɲanmiɛn’n, wafa nga Zan fa yiyili nun’n, maan e fa e ɲin e sie su. Sanngɛ kwlaa naan y’a fa e ɲin y’a sie i ndɛ sɔ’n su’n, maan e wla kpɛn blɛ nga Ɲanmiɛn e boli Ɲanmiɛn i klolɛ bo’n su.\nZoova i mmla mɔ e fa be su klolɛ su’n, i bo bolɛ’n yɛle e wun nga e fa mɛn i’n ɔ nin e batɛmu yolɛ’n.\n5 Le kunngba nga e tili Zoova su ndɛ nanwlɛ’n, ɔ nin ninnge nga i waan ɔ́ yó’n, e bu i akunndan kan e nian. I sɔ’n yoli maan e wa boli Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo. E wa wunnin i wlɛ kɛ e nin sa tɛ yolɛ’n e fin e nin klun. Ɔ maan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n ti saciwa. I sɔ’n ti’n, Zoova fali Klist mannin naan fɔ’n w’a tu klɔ sran nun. Laa kɛ Adam ti sɔ ɔ, fɔ nunmɛn i nun. Sanngɛ nguan mɔ fɔ nunman nun’n, ɔ wa fili i sa. Asa ekun’n, i sɔ mɔ Zoova yoli’n ti maan klɔ sran’m be kwla ɲan anannganman nguan. (Matie 20:28; Rɔmfuɛ Mun 5:12, 18) Kɛ Zoova tuli i klun m’ɔ sunmɛnnin i Wa ng’ɔ klo i kpafuɛ’n kɛ ɔ wa kpɔ e ti’n, i sɔ’n yo ɲɛnmɛn. Like dan sɔ’n e wa wunnin i wlɛ. Kpɛkun ɔ kannin e awlɛn’n, ɔ maan Ɲanmiɛn m’ɔ yili i sɔ klolɛ’n dan’n i nglo e lika’n, e wa kloli i blɛblɛblɛ.—Kanngan 1 Zan 4:9, 10 nun.\n6. ?Wafa sɛ yɛ sran kun kwla yi Ɲanmiɛn i klolɛ kpafuɛ’n i nglo ɔ? ?Ngue yɛ klolɛ nga e klo Ɲanmiɛn’n, ɔ su e bo kɛ e yo ɔ?\n6 Sanngɛ klolɛ sɔ mɔ i klikli nun’n e fa kloli Zoova’n, ɔ ti i klolɛ kpafuɛ’n i bo bolɛ. Ɲanmiɛn i klolɛ’n i kpafuɛ’n, nɛ́n i yɛle nga be kɛn i be nuan bui su sa ngbɛn kɛ ‘n klo Zoova’n.’ Ɲanmiɛn i klolɛ’n i kpafuɛ’n ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n sa. Ninnge nga Ɲanmiɛn sulafilɛ’n su sran kun bo m’ɔ yo’n, yɛ ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su sakpa ɔ. (Zak 2:17) I kunngba’n yɛle Ɲanmiɛn i klolɛ’n. Afin sɛ e klo sran kun’n, like nga sran sɔ’n klo i’n yɛ é yó ɔ. Ɔ maan kɛ Ɲanmiɛn i klolɛ’n trali ndin e awlɛn’n nun’n, ɔ suli e bo naan y’a yo ninnge nga Zoova klo be’n. ?B’a yo e batɛmu? ?Ɔ maan y’a kaci Zoova i Lalofuɛ? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nn klolɛ dan mɔ e kloli Zoova’n ɔ nin nantilɛ mɔ e kunndɛ kɛ e nin i é nánti titi’n, yɛ ɔ suli e bo maan e fali ajalɛ cinnjin kpa sɔ’n niɔn. E fali e wun mannin Zoova kɛ é yó i klun sa. Kpɛkun kɛ be yoli e batɛmu’n, i sɔ’n yili i nglo kɛ e fali e wun e mɛnnin i. (Kanngan Rɔmfuɛ Mun 14:7, 8 nun.) E wun nga e fa mannin Zoova’n, sɛ e waan é yó i nuan su sa’n, ɔ fata kɛ e yo like nga akoto Zan su wa kɛn i ndɛ yɛ’n.\n“E FƐ I NDƐ’N SU”\n7. ?Ɲanmiɛn i Ndɛ’n i nun mmla wie mun yɛle benin? ?Mmla sɔ’m be su falɛ’n i bo’n yɛle benin?\n7 Zan kleli kɛ Ɲanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ “e fɛ i ndɛ’n su.” ?Ɲanmiɛn ndɛ sɔ’n yɛle benin? Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, Zoova mannin e mmla wafawafa. I wie mun yɛle kɛ nán maan e yo nzanbɔɛfuɛ nin amuin sɔfuɛ, ɔ nin awiefuɛ annzɛ ato buafuɛ. Asa kusu nán maan e kunndɛ bian annzɛ bla sukusuku. (1 Korɛntfuɛ Mun 5:11; 6:18; 10:14; Efɛzfuɛ Mun 4:28; Kolɔsfuɛ Mun 3:9) Ɲanmiɛn i ndɛ’n i su falɛ’n yɛle kɛ e nian Biblu’n nun mmla mɔ fiɛn kaan sa nunman be sin’n, be su e nanti.\n8, 9. ?Kɛ mɔ nán sa ngba su yɛ Biblu’n man e mmla trele sa’n, wafa sɛ yɛ e kwla si like nga Zoova klo i’n niɔn? Fa sunnzun ase kun yiyi nun.\n8 Sanngɛ sɛ e kunndɛ kɛ Zoova klun jɔ e wun’n, nán i mmla ng’ɔ mannin be’n be su sa ngbɛn yɛ ɔ fata kɛ e nanti ɔ. Afin Zoova w’a kpɛman e ninnge yolɛ wafa’n kwlaa i su mmla tɛkɛtɛkɛ. Ɔ maan kɛ aliɛ’n cɛ́n m’ɔ́ sán’n, sa wie kwla tɔ e su mɔ b’a sieman su mmla trele kun sa ɔ. ?Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, wafa sɛ yɛ e kwla si like ng’ɔ kwla jɔ Zoova klun ɔn? Wafa nga Ɲanmiɛn bu akunndan’n, ɔ o Biblu’n nun weiin. Kɛ e suan Biblu’n nun like’n, e si like nga Zoova klo i’n ɔ nin ng’ɔ klomɛn i’n. (Kanngan Jue Mun 97:10 nun; Nyanndra Mun 6:16-19) Ninnge yolɛ wafa nin ajalɛ ng’ɔ klo be’n, e wun be wlɛ weiin. Sɛ e suan Zoova i nzuɛn’n ɔ nin ajalɛ ng’ɔ fa be’n be su like kpa’n, ɔ́ kwlá ɲán ta e su. I liɛ’n ajalɛ nga e fa be’n ɔ nin ninnge nga e yo be’n, bé yó kpa. I sɔ’n ti kannzɛ sa kun tɔ e su naan Biblu’n nun mmla trele kun sa kanman sa sɔ’n i ndɛ’n, e kwla ‘si like nga e Min’n [Ɲanmiɛn] klo kɛ e yo’n.’—Efɛzfuɛ Mun 5:17.\n9 I wie yɛle nzaje sa nin tekle bolɛ nga be yi be flimu’m be nun’n. Biblu’n kanman trele kɛ nán maan e nian be. Kannzɛ ɔ ti sɔ bɔbɔ’n, sanngɛ ɔ nin i fataman kɛ e niɛn i sɔ ninnge mun. Afin e si wafa nga Zoova bu be’n. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se e weiin kɛ: ‘Sran ng’ɔ fa sa tɛ yolɛ’n cici i ti’n, ɔ [Zoova] kpɔ i sɔfuɛ’n.’ (Jue Mun 11:5) Ɔ se ekun kɛ: “Afin be nga be kunndɛ bla annzɛ bian’n, ɔ nin be nga be kunndɛ bla be yi bo annzɛ bian be wun bo’n mun’n, Nyanmiɛn nin be le i.” (Ebre Mun 13:4) Sɛ e bu ndɛ sɔ’m be akunndan’n, é kwlá wún Zoova i klun sa’n i wlɛ. Ɔ maan ninnge tɛtɛ nga Ɲanmiɛn kpɔ be’n mɔ be yi be nglo’n, e su nianman be. E si kɛ, kɛ e yoman ninnge tɛtɛ nga mɛn nga bu be ninnge kpa’n, ɔ yo Zoova fɛ. *\n10, 11. ?Ngue ti yɛ e kunndɛ kɛ é fá Zoova i mmla’m be su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi i ɔ?\n10 ?Like cinnjin beninfuɛ’n ti yɛ ɔ fata kɛ e nanti Ɲanmiɛn mmla’m be su ɔ? ?Ɲanmiɛn i akunndan nga e si i’n, ngue ti yɛ cɛn kwlakwla e waan é fá su ɔ? Nán kɛ e kunndɛman kɛ Zoova tu e fɔ ti yɛ e fɛ i mmla’m be su ɔ. Asa kusu’n, ɲrɛnnɛn ng’ɔ tɔ be nga be faman Ɲanmiɛn mmla’m be su’n, nán kɛ e kunndɛman kɛ ɔ tɔ e su wie ti yɛ e yo sɔ ɔ. (Galasifuɛ Mun 6:7) Sanngɛ Zoova i mmla’m be su falɛ’n ti like cinnjin kun mɔ e kwla fa kle kɛ e klo i ɔ. Kɛ nga ba kaan kun kunndɛ kɛ i si i klun jɔ i wun sa’n, yɛ e kusu e kunndɛ kɛ Zoova klun jɔ e wun wie ɔ. (Jue Mun 5:13) Ɔ ti e si, yɛ e klo i. Kɛ e si kɛ “Anannganman klun jɔ e wun’n,” i fɛ ng’ɔ yo e’n, be kanman.—Nyanndra Mun 12:2.\n11 Ɔ maan e bɔbɔ e klunklo su yɛ e fa Ɲanmiɛn i mmla’m be su ɔ. Ɔ leman kɛ é fá mmla sɔ wie’m be su, naan e faman wie’m be su. * Asa kusu’n, nán kɛ blɛ wie nun e fa be su, kpɛkun blɛ wie nun’n e faman be su ɔ. I kusu e kpaman nga mɔ be su falɛ’n timan kekle’n e sieman, naan y’a yaci i onga’m be lɛ. Sanngɛ e ‘fa ndɛ nanwlɛ nga be kleli e’n su kpa.’ (Rɔmfuɛ Mun 6:17) E yo kɛ jue tofuɛ ng’ɔ klɛli ndɛ nga Biblu’n nun’n sa. Ɔ klɛli i kɛ: “Ń fá ɔ mmla mun ń yó min anwlɛn su like. N klo be sakpa.” (Jue Mun 119:47) Nanwlɛ e klo Zoova i mmla’m be su falɛ. E wun i wlɛ kɛ Zoova nin aɲinyiɛ fata yɛ ɔ kunndɛ kɛ e fɛ i mmla’m be su kpa. (Mmla’n 12:32) E kunndɛ kɛ Zoova kan e ndɛ kɛ nga ɔ fa kannin Nowe i ndɛ’n sa. Lalafuɛ nun sran kpa sɔ mɔ i aɲinyiɛ’n kle kɛ ɔ kloli Ɲanmiɛn’n, Biblu’n kɛn i ndɛ se kɛ: “Noe yoli i kwlakwla ng’ɔ o lɛ’n kpan! Ndɛ nga Nyanmiɛn fa sieli i ɲrun’n, ɔ niannin i kwlaa su yoli.”—Bo Bolɛ 6:22.\n12. ?Blɛ benin nun yɛ kɛ e fa Zoova i mmla’m be su’n i klun jɔ ɔ?\n12 ?Kɛ e bɔbɔ e klunklo su e fa Zoova i mmla’m be su’n, ɔ yo i sɛ? I Ndɛ’n se kɛ, kɛ e yo sɔ’n, i ‘klun jɔ.’ (Nyanndra Mun 27:11) ?Kɛ e ɲin yi Famiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n, ɔ yo i fɛ sakpa? I yo, ɔ yo i fɛ e. Sɛ ɔ yo i fɛ sɔ’n, like cinnjin kun ti ɔ! Zoova yili e kɛ sran kun bɔbɔ kwla fɛ i tiaun ajalɛ. I sɔ’n kle kɛ e kwla fa ajalɛ kɛ é fɛ́ i mmla’m be su, annzɛ e su faman be su. (Mmla’n 30:15, 16, 19, 20) Kɛ e bɔbɔ e ta nda kɛ é fá Zoova i mmla’m be su’n, mɔ klolɛ mɔ e klo i’n ti yɛ e fa su’n, e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i klun jɔ dan. (Nyanndra Mun 11:20) Sɛ e yo sɔ kusu’n, nn mɛn dilɛ kpafuɛ’n i atin’n yɛ y’a fa su lɛ ɔ.\n‘I NDƐ’N I SU FALƐ’N YOMAN YA’\n13, 14. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Ɲanmiɛn ‘i ndɛ’n i su falɛ’n yoman ya’ ɔ? ?Sunnzun ase benin yɛ e kwla fa yiyi i sɔ’n nun ɔn?\n13 Akoto Zan kan like nga Zoova kunndɛ kɛ e yo’n i ndɛ. Ndɛ sɔ’n ɔ gua e awlɛn su nzue. I waan: “I ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yoman ya.” Zoova i mmla’m be timan kekle yɛ kusu be tinman e su. Klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be kwla nanti mmla sɔ’m be su.\n14 E kwla fa sunnzun ase nga e yiyi nun. E janvuɛ kun w’a se e kɛ e ukɛ i naan ɔ kplɛn i sua. Be kpɛli waka kpanngban be guɛli i lɛ. Yɛ ɔ fata kɛ e isa. Be nun wie’m be ti fokofoko. Sran kunngba kwla nun. Wie’m be kusu be yo nɔnnin, sran nɲɔn yɛ be kwla man su ɔ. E janvuɛ’n yɛ ɔ kle e waka nga ɔ kunndɛ kɛ e man be su’n niɔn. ?Ɔ́ sé e kɛ e man waka nga i bɔbɔ si jrɛiin kɛ e kwlaman nun’n i su? Cɛcɛ. Ɔ su kunndɛman kɛ e kunngba e man su naan e yo e wun like yaya. I wafa kunngba’n, kɛ mɔ Ɲanmiɛn klo e yɛ i klun ti ufue’n ti’n, ɔ seman e kɛ e nanti mmla nga be su falɛ’n yo ya’n be su. (Mmla’n 30:11-14) Ɔ su seman e le kɛ e suɛ i sɔ trɔ nɔnninnɔnnin liɛ’n. Zoova si like nga e kwlá yoman’n, afin “ɔ si like ng’ɔ fa yili ye’n. Ɔ o i klun, ɔ si kɛ fa yɛ ɔ fa yili ye ɔ.”—Jue Mun 103:14.\n15. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ e bɔbɔ e kpa yolɛ ti yɛ Zoova fɛli i mmla mun mannin e ɔ?\n15 Zoova i mmla’m be su falɛ’n yoman ya sakpa. Be ti e bɔbɔ e kpa yolɛ like. (Kanngan Ezai 48:17 nun.) I ti yɛ Moizi seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ: ‘Zoova waan e nian mmla sɔ’m be su e nanti. I waan e ɲin yi i Zoova e Ɲanmiɛn’n, naan e wun a jɔ e fɔuun cɛn’n kwlakwla, naan y’a tran nguan nun kɛ e fa o yɛ’n sa.’ (Mmla’n 6:24) E kusu e kwla lafi su kɛ, kɛ mɔ Zoova bu e wun akunndan kpa’n m’ɔ kunndɛ kɛ e yo kpa tititi’n, i ti yɛ ɔ fɛli i mmla mun mannin e ɔ. ?Sɛ ɔ timɛn i ti’n, ngue ti yɛ ɔ́ fá be mán e ɔ? Zoova ti Ɲanmiɛn mɔ i ngwlɛlɛ’n leman awieliɛ ɔ. (Rɔmfuɛ Mun 11:33) I ti ɔ si like ng’ɔ ti kpa man e’n. I kusu sɛ ɔ ti kɛ sran klolɛ’n ti sran’n, nn é sé kɛ i sɔ sran’n yɛle Zoova. (1 Zan 4:8) Ninnge nga Ɲanmiɛn yo be’n, be kle kɛ i yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn. Mmla kwlaa nga i waan i sufuɛ’m be fa be su’n, klolɛ’n su yɛ be taka ɔ.\n16. ?Kannzɛ mɛn tɛ nga nin e wunnɛn’n mɔ fɔ o nun’n be tin e su’n, sanngɛ ngue ti yɛ e kwla fa Ɲanmiɛn i mmla’m be su titi ɔ?\n16 Y’a seman kɛ Ɲanmiɛn i mmla’m be su falɛ’n ti aɔwi ndɛ. ɔ fata kɛ e jran ninnge nga mɛn tɛ nga kunndɛ kɛ e yo’n, be ɲrun kekle. I kusu’n, ‘klunwifuɛ’n sie mɛn wunmuan’n.’ (1 Zan 5:19) Asa ekun fɔ mɔ o e nun’n, mɔ i waan ɔ́ sú e bo naan e fɔn Ɲanmiɛn mmla mun’n, ɔ fata kɛ e ɲɛn i trawlɛ wie. (Rɔmfuɛ Mun 7:21-25) Sanngɛ klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn’n ti e kwla jran kekle. Be nga be kunndɛ kɛ klolɛ mɔ be klo Zoova ti’n bé fɛ́ i mmla’m be su’n, ɔ ra be su. Ɔ fɛ i wawɛ’n man “be mɔ be nyin yi i’n.” (Sa Nga Be Yoli’n 5:32) Wawɛ sɔ’n, sɛ é kwlá sé’n ɔ su mma klanman kpa. Yɛle kɛ ɔ uka e naan y’a yo ninnge kpakpa nga be kwla uka e titi Ɲanmiɛn i mmla’m be su falɛ’n nun.—Galasifuɛ Mun 5:22, 23.\n17, 18. (a) ?Ngue yɛ é wá wún i fluwa nga nun ɔn? ?Kɛ é wún i sɔ’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi su ɔ? (b) ?Ngue yɛ ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá yíyí nun ɔn?\n17 Fluwa nga nun’n, é wá wún Zoova i mmla mun ɔ nin ninnge kpanngban wie mɔ be yi i klun sa’n i nglo’n. Kɛ é wún ninnge sɔ mun é kɔ́’n, ɔ fata kɛ ninnge cinnjin wie’m be tran e klun. Nán e wla fi su kɛ Zoova mianman e kɛ e fɛ i mmla’m be su. Ɔ kunndɛ kɛ e bɔbɔ e klunklo su yɛ e fa be su ɔ. Yɛ nán maan e wla fi su kɛ Zoova su se e kɛ e yo ninnge nga e kwla ɲan su mmlusuɛ andɛ’n, mɔ maan i sin’n é kwlá ɲán anannganman nguan’n. Kpɛkun maan e wun e klun nga e tu e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n i wlɛ. Yɛle kɛ e wun i wlɛ kɛ ɔ ti like kun mɔ e yo e fa kle Zoova kɛ e klo i kpa ɔ.\n18 Zoova yoli maan sɛ sran’m be yo like wie’n, be klun kwla titi be. Sanngɛ e kwla yo ninnge wie mun naan e klun w’a titiman e. Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá yíyí i sɔ’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 An nian fluwa nga i ndɛ tre 6 nun. Amún wún wafa nga e kwla yiyi e ɲin su kpa’n i su ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Mmusu’m be bɔbɔ, kannzɛ ɔ timan be klun su’n, sanngɛ be kwla yo like nga be se be kɛ be yo’n. Kɛ Zezi seli be kɛ be fin be nga be sacili be’n be nun fite’n, be wunnin kɛ ɔ le kwlalɛ. Ɔ maan kannzɛ bɔbɔ nán be klun su’n, sanngɛ be fɛli i ndɛ’n su.—Mark 1:27; 5:7-13.\n?Aɲinyiɛ’n i wafa benin yɛ Zoova kunndɛ i sufuɛ’m be lika ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ ti e bɔbɔ e kpa yolɛ liɛ ɔ?—Mmla’n 5:28-33.\n?Kɛ e fa Zoova i mmla’m be su’n, wafa sɛ yɛ ɔ ti cinnjin mɛn i ɔ?—1 Samiɛl 15:22, 23.\n?Ngue yɛ wafa nga Zezi i ɲin yili Zoova’n, ɔ kle e ɔ?—Zan 8:29.\n?Ngue ti yɛ ɔ ti kpa kɛ e fa Zoova i mmla’m be su ɔ?—Sa Nglo Yilɛ 4:11.


Ebre Mun 8 | Online Bible | New World Translation\nEbre Mun 8:1-13\nTannin sua’n ti ɲanmiɛn su lɔ ninnge’m be nzɔliɛ (1-6)\nNgbaciɛ o aenguɛ laa’n nin aenguɛ uflɛ’n be afiɛn 7-13)\n8 Ndɛ nga e su kan’n i cinnjin lika’n yɛ: E le Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan kun. Ɔ trannin ase Sran ng’ɔ le ɲrun kpa’n i famiɛn bia m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i fama su. 2 Ɔ di junman Sua ba m’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n m’ɔ o tannin sua kpakpafuɛ nga Zoova yoli’n, mɔ nán sran yɛ ɔ yoli’n nun. 3 Afin sran kwlaa nga be sie i Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n, be sie i naan ɔ sɔ ninnge nga sran’m be waan bé fá mán Ɲanmiɛn’n, ɔ nin tɛ nga be waan bé yí’n be nun ɔ fa man Ɲanmiɛn. Ɔ maan ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan nga kusu ɔ ɲan like kun m’ɔ́ fá mán Ɲanmiɛn-ɔn. 4 Sɛ ɔ ti kɛ ɔ o asiɛ’n su wa sa’n, nn w’a yoman Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ. Afin be nga Mmla’n waan be sɔ sran’m be ninnge’m be nun be man Ɲanmiɛn’n, be o lɛ laa. 5 Junman nga sran sɔ’m be di’n, ɔ fa ɲanmiɛn su lɔ liɛ mun, yɛ ɔ ti be nzɔliɛ. Ɔ ti kɛ Moizi liɛ’n sa. Kɛ ɔ́ wá kplán tannin sua’n, Ɲanmiɛn mɛnnin i mmla. Ɔ seli kɛ: “Nian like nga n kleli wɔ oka’n su lɔ’n su naan yo i kwlaa sɛsɛsɛ kɛ ngalɛ’n sa.” 6 Sanngɛ junman nga be fa wlɛli i Zezi sa nun’n, i kpa tra Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ kun nga’m be junman liɛ’n. Afin i yɛ ɔ ti aenguɛ mɔ i kpa tra laa liɛ’n i nun jranfuɛ’n niɔn. Aenguɛ sɔ’n, ɔ taka like nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó’n mɔ i kpa tra laa liɛ’n su. 7 Sɛ ɔ ti kɛ aenguɛ klikli’n yoli kpa sa’n, nn b’a traman aenguɛ uflɛ kun. 8 Ɔ maan ɔ ijɔli i sran mun. Afin “Zoova waan: ‘An nian! Cɛn wie lele’n, e nin Izraɛli awlo’n nin Zida i awlo’n é trá aenguɛ uflɛ.’ 9 Zoova seli ekun kɛ, ‘Aenguɛ sɔ’n su yoman kɛ aenguɛ nga e nin be nannan mun e trali’n sa. Kɛ n trali be nannan’m be sa mɔ n fa be Ezipti lɔ n fiteli’n, i nun yɛ e nin be trali aenguɛ sɔ’n niɔn. Sanngɛ b’a diman aenguɛ sɔ’n su. I sɔ’n ti’n, m’an nianman be lika kun.’ 10 “Zoova waan: ‘Sɛ cɛn sɔ’m be sin’n, aenguɛ nga e nin Izraɛli i awlo’n é trá’n yɛ: Ń fá min mmla mun ń wlá be akunndan’n nun, yɛ ń klɛ́ min mmla mun be awlɛn’n nun. Ń yó be Ɲanmiɛn, yɛ bé yó min sran. 11 “‘Be su kleman be wiengu like kun, yɛ be su seman be niaan’m be kɛ: “Si Zoova!” Afin kɛ ɔ́ fɛ́ i be nga be leman ɲrun’n be su lele m’ɔ́ fá jú be nga be le ɲrun’n be su’n, be kwlaa bé sí min. 12 Kannzɛ be yoli sa tɛ’n, ń sí be aunnvuɛ, yɛ min wla su kpɛnman be sa tɛtɛ’m be su kun.’” 13 Kɛ ɔ kan “aenguɛ uflɛ” ndɛ’n, i sɔ’n kle kɛ i ɲrun’n, laa liɛ’n w’a yo nvuɛn. Yɛ kusu kɛ like kun ko yo nvuɛn mɔ be diman su kun’n, nn i nunnunlɛ w’a mantan koko.\nEbre Mun 8


Maan e si be nga be wuli’n be su ndɛ nanwlɛ’n | Watchtower Study\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Avrili 2019\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aboua Acoli Afrikaans Aja Akha Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Amis Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Gitonga Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes croate Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes sud-africaine Langue des signes taïwanaise Langue des signes tchèque Langue des signes thaïe Langue des signes équatorienne Lao Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nMaan e si be nga be wuli’n be su ndɛ nanwlɛ’n\n‘E wun ngbaciɛ ng’ɔ o ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n nin ndɛ ng’ɔ ti ato’n be afiɛn’n.’—1 ZAN 4:6.\nKɛ sran wu’n ninnge nga sran’m be yo mɔ Ɲanmiɛn i klun jɔman su’n, nán yo wie. Sanngɛ fɔnvɔ ɔ osufuɛ nga i awlɛn su sran kun w’a wu’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 1-2 nun.) *\n1-2. (1) ?Wafa sɛ yɛ Satan laka sran mun-ɔn? (2) ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ like suanlɛ nga nun-ɔn?\nSATAN m’ɔ ‘ti ato buafuɛ’m be si’n’ ɔ boli ato bua lɛ bo Adan nin Ɛvu be blɛ su. Yɛ andɛ nin andɛ ɔ te laka sran mun. (Zan 8:44) I wie yɛle kɛ ɔ laka sran mun naan be bu i kɛ be nga be wuli’n be o lɔ. Ɔ maan, ninnge nga kɛ sran wu’n sran’m be yo be’n, be dan lika be fin ato ndɛ sɔ’n. I sɔ’n ti’n, kɛ e niaan kpanngban be sran wu’n, ɔ fata kɛ be mian be ɲin kpa naan b’a kwla nanti Ɲanmiɛn ndɛ’n su.—Zid 3.\n2 ?Sɛ i sɔ sa’n ju e su’n, é yó sɛ naan y’a jran kekle naan y’a kle kɛ e si be nga be wuli’n be su ndɛ nga Biblu’n kan’n? (Efɛ. 6:11) ?Wafa sɛ yɛ e kwla wla aniaan nga be mian be kɛ be yo sɛ yolɛ nun ninnge wie mɔ Ɲanmiɛn kloman be’n, be fanngan-ɔn? Like suanlɛ nga nun’n, é wá kán wafa nga Zoova uka e’n, i ndɛ. Maan e dun mmua e kan be nga be wuli’n be su ndɛ nga Biblu’n kan’n i ndɛ.\nBE NGA BE WULI’N BE SU NDƐ NGA BIBLU’N KAN’N\n3. ?Wafa sɛ yɛ ato klikli nga Satan buali’n, i bo’n guali-ɔ?\n3 Ɲanmiɛn w’a sunnzunman le kɛ sran’m be wu cɛn kun. Sanngɛ sɛ Adan nin Ɛvu be kunndɛ kɛ bé ká nguan nun tititi’n, ɔ fata kɛ be nanti ndɛ nga Zoova kan’n su. Cɛn kun’n, Ɲanmiɛn seli be kɛ: ‘Sa kpa’n nin sa tɛ’n be silɛ waka’n i mma liɛ’n, nán amun di i li. Sɛ amun di’n, san wulɛ cɛ yɛ amún wú-ɔ.’ (Bob. 2:16, 17) Sanngɛ Satan sinnin wuo kun i lika seli Ɛvu kɛ: “Amun su wu-man.” Ɛvu fali ato ndɛ sɔ’n su, kpɛkun ɔ dili waka mma’n. I sin’n, i wun kusu wa dili waka’n mma’n wie. (Bob. 3:4, 6) Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, sran’m be yo sa tɛ kpɛkun be wu.—Rɔm. 5:12.\n4-5. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Satan w’a yaciman sran’m be lakalɛ-ɔ?\n4 Kɛ nga Ɲanmiɛn fa kannin sa’n, Adan nin Ɛvu be wuli sakpasakpa. Sanngɛ Satan w’a yaciman ato bualɛ le. Kɛ ɔ ko yo naan sran’m b’a fa ndɛ ng’ɔ kan kleli Ɛvu su’n ti’n, ɔ wa kpɛli ato uflɛ ba. I waan like kun o sran nun naan kɛ sran wu’n, like sɔ’n wuman wie naan ɔ kɔ lika kun. Kɛ ɔ fɛ i laa lele m’ɔ́ fá jú andɛ’n Satan fa ato ndɛ sɔ’n laka sran mun.—1 Tim. 4:1.\n5 ?Ngue ti yɛ sran kpanngban be fa Satan i ato ndɛ sɔ’n su-ɔ? Satan si wafa nga sran’m be bu wie’n. Ɔ si kɛ e kunndɛman kɛ é wú. Afin Ɲanmiɛn w’a boman e kɛ e wu. (Aku. 3:11) Yɛ ɔ si kɛ e bu wie’n kɛ e kpɔfuɛ sa. (1 Kor. 15:26) Kɛ m’ɔ Satan si i kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ jran su laka sran mun.\n6-7. (1) ?Satan kwla yoli maan be nga be wuli’n be su ndɛ nanwlɛ’n kali bui bo? An yiyi nun. (2) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ ndɛ nga Biblu’n kɛn i be nga be wuli’n be su’n, ɔ yo e ye-ɔ?\n6 Kannzɛ Satan miɛnnin i ɲin kpa sɛ’n, sanngɛ be nga be wuli’n, be su ndɛ nanwlɛ’n w’a kwlá kaman bui bo. Andɛ’n, sran kpanngban kpa be si be nga be wuli’n, be su ndɛ nanwlɛ’n. Kpɛkun be kɛn i sɔ’n ndɛ’n, be kle sran mun. (Aku. 9:4-5, 10; Yol. 24:15) Ndɛ nanwlɛ sɔ’n ti’n, e wla gua ase, yɛ e sroman wie’n. Asa ekun’n, e sroman be nga be wuli mun. E si kɛ sa kwlá ɲanman be. Be nunman nguan nun kun yɛ be kwlá yoman sran fi abɔlɛ. Ɔ ti kɛ be su lafi pɔɔ kpa sa. (Zan 11:11-14) E si kɛ be wunman like fi nun. Ɔ maan be nga be wuli w’a di afuɛ ya kpanngban kpa bɔbɔ’n, kɛ Ɲanmiɛn wá cɛ́n be’n, ɔ su yoman be kɛ be wuli w’a cɛ.\n7 Be nga be wuli’n, be su ndɛ nga Biblu’n kan’n ɔ ti weiin, kpɛkun i wlɛ wunlɛ yoman ya. Sanngɛ Satan i ndɛ liɛ’m be ti sa sukusuku, yɛ ɔ sanngan sran akunndan. Asa ekun’n, ɔ yo maan sran’m be fa atin tɛ su yɛ ɔ saci Ɲanmiɛn dunman. Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun i wlɛ kɛ Satan yoli sa tɛ dan’n, é wá tɛ́ kosan nga’m be su: ?Wafa sɛ yɛ Satan i ato ndɛ’m be saci Zoova i dunman-ɔn? ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ ato ndɛ sɔ’m be ti’n, sran’m be wunmɛn i wlɛ kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti like cinnjin-ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ kle kɛ ndɛ sɔ’m be ti’n, sran’m be wun ɲrɛnnɛn tra laa-ɔ?\nBE NGA BE WULI’N BE SU ATO NDƐ’M BE TI’N SRAN’M BE WUN ƝRƐNNƐN DAN\n8. ?Wafa sɛ yɛ Zeremi 19:5 kle kɛ be nga be wuli’n be su ato ndɛ’n saci Zoova i dunman-ɔn?\n8 Be nga be wuli’n, be su ato ndɛ’n saci Zoova dunman. Ato ndɛ sɔ mun i wie yɛle kɛ sa tɛ yofuɛ’m be kɔ sin fɛtɛ kun nun. Ndɛ sɔ’n saci Ɲanmiɛn i dunman. Like nga ti yɛ e se sɔ’n, yɛle kɛ ɔ yo maan sran’m be bu i kɛ Ɲanmiɛn mɔ klo sran’n, ɔ ti kɛ klunwifuɛ kɛ Suɛn tɔnfuɛ’n sa. (1 Zan 4:8) ?Kɛ e ti i sɔ ndɛ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ liɛ’n yo i e-ɔ? ?I kpa bɔbɔ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo Zoova bɔbɔ-ɔ? Ɔ yomɛn i fɛ. Afin ɔ kloman kɛ be kle sran’m be ɲrɛnnɛn.—An kanngan Zeremi 19:5 nun.\n9. ?Satan i ato ndɛ’m be ti’n, ngue yɛ sran’m be wunmɛn i wlɛ-ɔ?\n9 Be nga be wuli’n be su ato ndɛ’n ti’n, sran’m be wunmɛn i wlɛ kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti like cinnjin. (Mat. 20:28) Satan waan like kun sran nun naan kɛ sran wu’n like sɔ’n wuman. Sɛ ɔ ti sɔ sakpa’n, nn sran’m be kwlaa bé ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Ɔ maan ɔ timan cinnjin kɛ Zezi Klisi yi sran’m be ti tɛ. Kusu nn e ti kpɔlɛ tɛ’n yɛ ɔ ti like cinnjin kpafuɛ mɔ Ɲanmiɛn yo mannin e m’ɔ kle kɛ ɔ klo e’n niɔn. (An kanngan Zan 3:16; 15:13 nun.) Sanngɛ Satan i ato ndɛ’m be ti’n, sran’m be wunmɛn i wlɛ kɛ ɔ ti like cinnjin. Kɛ Zoova nin Zezi’n be wun i sɔ’n liɛ’n wafa nga i sɔ’n yo be’n, bu i akunndan nian.\n10. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ be nga be wuli’n be su ato ndɛ’m be ti’n, sran’m be wun ɲrɛnnɛn dan-ɔn?\n10 Be nga be wuli’n be su ato ndɛ’n ti’n, sran’m be wun ɲrɛnnɛn dan. Ɔ ju wie’n kɛ siɛ nin niɛn wie’m be wa’n wu’n, sran wie’m be se be kɛ Ɲanmiɛn fali ba’n, naan atrɛkpa’n ɔ́ fɛ́ i kaci anzi ɲanmiɛn su lɔ. ?Kɛ a niɛn i sa’n i sɔ’n fɔnvɔ be annzɛ ɔ bo be wla? Asa ekun’n, be nga be lafi su kɛ Ɲanmiɛn fa klunwifuɛ mun yi i sin dan kun nun’n, be jrɛnnin i sɔ’n su be kleli sran wie’m be ɲrɛnnɛn tɛtɛ kpa. I wie yɛle kɛ, blɛ wie nun’n be nga be waan be faman ndɛ nga asɔnun’m be kan’n su’n be wɔli wie’m be nun. Fluwa kun kannin be nga be yoli i sɔ like’n Ɛspaɲin lɔ’n be ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Sran sɔ’m be se be wun kɛ be su uka be nga be wɔli be nun’n naan be si wafa nga sin’n fa ti’n. I liɛ’n, bé káci be sa. Ɔ maan, Ɲanmiɛn su faman be yiman sin’n nun.” Nvle uflɛ nun liɛ’n, sran’m be tɔn aliɛ be man be nannan nga be wuli’n annzɛ be yo ninnge wie mun ekun. Afin be kunndɛ kɛ be nannan sɔ’m be yra be su. Wie’m be kusu be yo sɔ, afin be kunndɛman kɛ be nannan’m be fa be wun ya naan be yo be abɔlɛ. Kɛ mɔ i kwlaa ngalɛ’n taka Satan i ato ndɛ’m be su’n ti’n, i sɔ’n kwlá guaman sran’m be awlɛn su nzue. I kpa bɔbɔ’n, be wla kwla bo be wun yɛ srɛ kwla kun be.\nMAAN E LAFI BE NGA BE WULI’N BE SU NDƐ NANWLƐ’N SU TITI\n11. ?Wafa sɛ yɛ e osufuɛ nin e janvuɛ’m be kwla yo maan e fɔn Zoova i mmla mun-ɔn?\n11 Kɛ e sran wu’n, wie liɛ’n e janvuɛ nin e osufuɛ’m be mian e kɛ e yo ninnge wie mɔ Zoova kloman be’n. Kɛ e kplinman su’n, wie liɛ’n be yo e finfin. I wie yɛle kɛ be kwla se kɛ e kloman sran ng’ɔ wuli’n. Annzɛ be se e kɛ e dunman nun ti’n sran ng’ɔ wuli’n, ɔ́ wá klé be yalɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, sɛ e klo Ɲanmiɛn kpɛkun e lafi i nuan ndɛ’n su’n, é ɲán wunmiɛn é jrán be ɲrun kekle. ?Sanngɛ é yó sɛ y’a nanti ndɛ nga Biblu’n kan’n su titi-ɔ? É wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\n12. ?Be nga be wuli’n, be su ninnge benin wie mun yɛ sran’m be yo m’ɔ fɔn Zoova i mmla’m mun-ɔn?\n12 Ninnge nga kɛ sran wu’n sran’m be yo m’ɔ fɔn Zoova i mmla mun’n ‘nán e fa e wun’ e wla nun. (2 Kor. 6:17) Karaibu lɔ nvle kun nunfuɛ’m be lafi su kɛ, kɛ sran wu’n i wunmiɛn’n wlanwlan lika’n nun. Kpɛkun be kwlaa nga be nin sran ng’ɔ wuli’n, b’a tranman klanman’n, i wunmiɛn’n tu be fɔ. Fluwa kun seli kɛ: “Sran kun i wunmiɛn’n kwla yo maan sa yalɛ ɲan klɔ wunmuan kun sufuɛ mun.” Sran ble’m be mɛn nun’n, lika wie’m be nun’n kɛ sran wu’n, niannun kwlaa ng’ɔ o sran sɔ’n i sua’n nun’n, be fa like kata be su. Sɛ sran ng’ɔ wuli’n i foto wie sende talɛ’n wun’n, be kpɛ foto sɔ’n i ɲin talɛ’n wun lɔ. Like nga ti yɛ be yo sɔ’n, yɛle kɛ be waan ɔ fataman kɛ sran ng’ɔ wuli’n, ɔ wun i bɔbɔ i wun. E si kɛ ninnge kwlaa nga be taka be nga be wuli’n, be su ato ndɛ nga Satan kan’n be su’n, Zoova i sufuɛ’m be lafiman su yɛ be faman be wun wlaman nun.—1 Kor. 10:21, 22.\nKunndɛ sɛ yolɛ i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, kpɛkun a nin ɔ osufuɛ mun amun koko ndɛ sɔ’n su yalɛ amanniɛn su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 13-14 nun.) *\n13. ?Sɛ e wunman ajalɛ nga e ko fa’n, ngue yɛ Zaki 1:5 wla e fanngan kɛ e yo-ɔ?\n13 Ɔ ju wie’n, e wunmɛn i wlɛ, sɛ ninnge nga sran’m be yo’n ɔ fɔn Zoova i mmla’n annzɛ ɔ timan tɛ-o. I lɛ nun’n, maan e srɛ Zoova naan ɔ man e ngwlɛlɛ. (An kanngan Zaki 1:5 nun.) Asa ekun’n, e kwla kunndɛ ninnge sɔ’m be su ndɛ wie mun, e fluwa’m be nun. Annzɛ kusu, e kwla usa asɔnun kpɛnngbɛn’m be ngwlɛlɛ afɛ. Be su kleman e like trele ng’ɔ fata kɛ e yo’n. Sanngɛ be kwla uka e naan y’a wun Biblu’n nun ndɛ mma wie mɔ be kwla uka e kpa’n. Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’m be nun wie yɛle nga e boboli be su like suanlɛ nga nun’n. Sɛ e yo sɔ’n, é ‘bú sa sin.’ Ɔ maan é sí “sa kpa nin sa tɛ’n be ngbaciɛ’n.”—Ebr. 5:14.\n14. ?Ngue yɛ e kwla yo naan sran wie i ja w’a kplaman ngbɛn-ɔn?\n14 ‘I kwlaa nga é yó’n, e yo naan Ɲanmiɛn ɲan ɲrun. E nian e wun su naan y’a kaciman kɛ yɔbuɛ wie sa,’ naan sran ja w’a kplaman su. (1 Kor. 10:31, 32) Sɛ e waan é yó ninnge nga kɛ sran wu’n sran’m be yo’n be nun kun’n, maan e bu wafa nga i sɔ’n kwla yo e niaan Klisifuɛ mun’n i akunndan. Afin e kunndɛman kɛ e dunman nun ti’n, e niaan wie i ja kpla. (Mar. 9:42) Asa ekun’n, e kunndɛman kɛ é yó like wie naan ɔ lo be nga be sunman Zoova’n be ngasi ngbɛn. Klolɛ mɔ e klo be’n ti’n, kɛ e kan ndɛ e kle be’n e kɛn amanniɛn su naan Zoova ɲan ɲrun. E kunndɛman kɛ e nin be é kán ndɛnngan annzɛ é yó be finfin ninnge nga be yo’n ti. Kɛ e kle sran’m be kɛ e klo be mɔ e ɲin be’n, ɔ kwla yo maan be nga be tanndan e ɲrun bɔbɔ’n, be kaci be ayeliɛ’n.\n15-16. (1) ?Ngue ti yɛ sɛ e kan like nga e lafi su’n i ndɛ e kle e wiengu mun’n ɔ ti kpa-ɔ? An fa sa kun yiyi nun. (2) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nanti ndɛ nga Pɔlu kannin m’ɔ o Rɔmunfuɛ Mun 1:16 nun’n su-ɔ?\n15 Maan e kan kle e wiengu’m be kɛ e ti Zoova i Lalofuɛ. (Eza. 43:10) I sɔ yolɛ’n ti cinnjin kpa. Afin sɛ y’a kan kleman be ndɛ nun naan sa wie ju’n, ɔ kwla yo kekle e sa nun. I wie yɛle kɛ e kwla kan sɛ yolɛ nun ninnge nga e yoman be’n, be ndɛ e kle be. Afin sɛ e minndɛ kɛ e sran wu naan y’a kan kle be’n, be kwla fa ya. Sanngɛ sɛ e dun mmua kan’n, é kwlá jrán kekle. Be flɛ aniaan bian kun kɛ Fransisko. Ɔ tran nvle nga be flɛ i kɛ Mozanbiki’n su. Ɔ seli kɛ: “Kɛ e nin min yi Karolinin e boli Zoova i sulɛ bo’n, e kan kleli e osufuɛ’m be kɛ e su sɔman wunmiɛn mun kun. Sanngɛ kɛ Karolinin i niaan bla’n wuli’n, ajalɛ sɔ mɔ e fali’n i su nantilɛ w’a yoman pɔpɔ. Afin e klɔ wa’n, kɛ sran kun wu mɔ be wunnzin i’n be ko utu i wun nzue’n lika kun, kpɛkun ɔ fata kɛ i osufuɛ ng’ɔ mɛntɛn i kpa’n ɔ ko la lika sɔ’n nun lɔ cɛn ba nsan. Be waan kɛ be yo sɔ’n sran ng’ɔ wuli’n, i wunmiɛn’n i wla gua ase. Ɔ maan, Karolinin i osufuɛ’m be buli i kɛ ɔ́ wá kó lá kan be utuli i niaan bla’n i wun nzue lɛ’n.”\n16 ?Ngue yɛ Flansisko nin i yi’n be yoli-ɔ? Ɔ seli kɛ: “E klo Zoova yɛ e kunndɛ kɛ i klun jɔ e wun. I ti’n, y’a kplinman su kɛ é yó i sɔ like’n. Karolinin i osufuɛ’m be fali ya dan kpa. Be waan e ɲin yiman sran ng’ɔ wuli’n. Kpɛkun be seli kɛ be su nianman e osu kun, yɛ be su ukaman e kun. Y’a minndɛman kɛ sa’n tɔ ka naan y’a kan like nga e yoman’n i ndɛ y’a kle be. Ɔ maan e osufuɛ wie’m be jrannin e sin. Be seli kɛ e yiyili ndɛ sɔ’n nun e kleli be laa. Kɛ i osu lali nun kan’n, Karolinin i osufuɛ’m be guali be ya’n i ase. Ɔ maan, e wa tili e wun aniɛn. I kpa bɔbɔ’n, be nun wie mun be wa niannin e osu yɛ be fali e fluwa wie mun.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ fataman kɛ be nga be wuli’n, be su ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, i su nantilɛ’n kun e ɲannzuɛn.—An kanngan Rɔmunfuɛ Mun 1:16 nun.\nMAAN E SUAN BE NGA BE SRAN W’A WU’N BE BO YƐ E FƆNVƆ BE\nSran ng’ɔ ti janvuɛ kpa’n, ɔ suan i janvuɛ wie mɔ i sran w’a wu’n i bo kpɛkun ɔ fɔnvɔ i. (An nian ndɛ kpɔlɛ 17-19 nun.) *\n17. ?Kɛ e niaan Klisifuɛ kun i awlɛn su sran wu’n, ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a fɔnvɔ i-ɔ?\n17 Kɛ e niaan Klisifuɛ kun i awlɛn su sran wu’n, maan e yi i nglo kɛ e ti i ‘janvuɛ kpa.’ (Nya. 17:17) ?Sɛ be miɛn i kɛ ɔ yo ninnge wie mɔ be timan Ɲanmiɛn liɛ’n su’n, wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo kɛ e ti i ‘janvuɛ kpa-ɔ’? Maan e kan Biblu’n nun ndɛ mma nɲɔn mɔ be kwla uka e naan y’a fɔnvɔ i’n be ndɛ.\n18. (1) ?Ngue ti yɛ Zezi sunnin-ɔn? (2) ?Ngue like yɛ i sɔ’n kle e-ɔ?\n18 “Be nga be su sun’n, maan amun nin be sun.” (Rɔm. 12:15) Ɔ ju wie’n, e siman ndɛ trele kun nga é kán klé e niaan nga i sran w’a wu’n naan w’a fɔnvɔ i-ɔ. Kannzɛ e wunman ndɛ kun e kanman’n, sanngɛ sɛ e nin i e sun’n, ɔ́ wún i wlɛ kɛ i ndɛ lo e. Kɛ Zezi i janvuɛ Lazaa wuli’n, Mari nin Mati nin sran uflɛ wie’m be sunnin i. I cɛn ba nnan su’n, kɛ Zezi bali’n ɔ si kɛ ɔ su wa cɛn Lazaa sanngɛ ɔ sunnin. (Zan 11:17, 33-35) Sunlɛ mɔ Zezi sunnin’n, ɔ kle kɛ Lazaa i wie’n yoli Zoova i ya. Asa ekun’n, i sɔ’n kle kɛ Zezi klo Lazaa i osufuɛ mun. I sɔ’n fɔnvɔli Mari nin Mati be kpa. I wafa kunngba’n, sɛ e kle e niaan’m be kɛ e klo be’n, bé wún i wlɛ kɛ nán be ngunmin yɛ be o-ɔ, naan be le sran suan be bo.\n19. ?Kɛ é fɔ́nvɔ e niaan Klisifuɛ kun’n, wafa sɛ yɛ e kwla nanti Akunndanfuɛ’n 3:7 su-ɔ?\n19 “Ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa muan be nuan-an, yɛ ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa ijɔ-ɔ.” (Aku. 3:7) Like kun ekun nga e kwla yo fa fɔnvɔ e niaan Klisifuɛ kun mɔ i sran w’a wu’n, yɛle kɛ sɛ ɔ su kan ndɛ’n maan e sie e su kpa. Maan e yaci i nun naan ɔ kɛn i klun ndɛ’n. Sɛ i ndɛ’n, ɔ timan e liɛ su’n nán e fa ya. (Zɔb 6:2, 3) Atrɛkpa’n, i osufuɛ mɔ be suman Zoova’n be wlɛwlɛ i ɲin nglonglo ti’n, i akunndan w’a sanngan. I sɔ’n ti’n, maan e nin i e srɛ Ɲanmiɛn likawlɛ. Maan e se Ɲanmiɛn kɛ ɔ mɛn i wunmiɛn, yɛ ɔ yo maan i wla gua ase. (Jue. 65:3) Sɛ ɔ nin i fata’n, maan e nin i e kanngan Biblu’n nun. Annzɛ e kwla kanngan e fluwa’m be nun ndɛ kun m’ɔ kwla wlɛ i fanngan’n nun.\n20. ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ like suanlɛ nga i sin liɛ’n nun-ɔn?\n20 E si be nga be wuli’n be su ndɛ nga Biblu’n kan’n. Kpɛkun, e si kɛ cɛn wie lele’n, be nga be wuli bé cɛ́n. I sɔ’n yo e fɛ dan. (Zan 5:28, 29) I sɔ’n ti, maan ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, nin e ayeliɛ’n, be kle kɛ e lafi ndɛ nga Biblu’n kan’n su kpa. Kpɛkun, sɛ e ɲɛn i wun atin’n, maan e kan e kle wiengu mun. Like suanlɛ nga i sin liɛ nun’n, é wá kán ninnge wie mɔ Satan fa laka sran mun’n be ndɛ. Kpɛkun é wá kán like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e kpalo ninnge sɔ mun’n be ndɛ wie.\n?Wafa sɛ yɛ be nga be wuli’n, be su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ fɔnvɔ e-ɔ?\n?Kɛ sran’m be lafi wie’n i su ndɛ nga Satan kan’n su’n, wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e si be nga be wuli’n be su ndɛ nanwlɛ’n niɔn?\nJUE 24 An bla Zoova i oka’n su\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Satan nin mmusu’m be kan be nga be wuli’n be su ato ndɛ wie mun fa laka sran mun. Ɔ maan ninnge nga kɛ sran wu’n sran’m be yo be’n, be dan lika be fin ato ndɛ sɔ mun. ?Sɛ sran’m be mian e kɛ e yo ninnge sɔ’m be wie’n, é yó sɛ naan y’a nanti Zoova i mmla’m be su titi? Like suanlɛ nga nun’n, é wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\n^ ndɛ kpɔlɛ 55 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Bla kun i awlɛn su sran kun w’a wu, ɔ su sun. I osufuɛ mɔ be ti Zoova i Lalofuɛ’n, be su fɔnvɔ i.\n^ ndɛ kpɔlɛ 57 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Zoova i sufuɛ kun su kunndɛ sɛ yolɛ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n. I sin’n, ɔ su yiyi nun amanniɛn su kle i osufuɛ mun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 59 FOTO’M BE SU NDƐ’N:Asɔnun kpɛnngbɛn nɲɔn be su fɔnvɔ aniaan bian kun mɔ i awlɛn su sran kun w’a wu’n.\n?A tu ɔ klun bo jasin fɛ’n i kpa?\nMaan e yo kɛ Zezi sa naan e wla gua ase\nZoova fanngan nun’n e kwla jran Satan nin mmusu’m be ɲrun kekle\nLIFE STORY E wunnin “nɛnnglɛnman kun m’ɔ ti kpa dan’n”\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Avrili 2019\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Avrili 2019


?Ngue yɛle Biblu’n?—Ɔ fin Ɲanmiɛn | Biblu’n Kle\n?Biblu’n nin fluwa onga’m be ngbaciɛ’n yɛle benin?\n?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kwla uka ɔ naan w’a wun sa nga be tɔ ɔ su’n be trawlɛ ɔ?\n?Ngue ti yɛ an kwla lafi Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Biblu’n mɔ Ɲanmiɛn fa cɛli e’n, ɔ leman wunsu ɔ?\n?Ɔ WLA kpɛn blɛ wie mɔ ɔ janvuɛ kpa kun cɛli ɔ like’n i su? Atrɛkpa’n ɔ wun bliblili ɔ, kpɛkun ɔ yoli ɔ fɛ wie. Nanwlɛ, like nga be cɛli wɔ’n, ɔ kle kɛ sran nga ɔ cɛli ɔ like sɔ’n, ɔ janvuɛ tralɛ’n yoli i cinnjin kpa. Ɔ maan a lali ɔ janvuɛ sɔ’n i ase.\n2 Biblu’n ti like kun mɔ Ɲanmiɛn fa cɛli e ɔ. I ti’n, ɔ fata kɛ e la Ɲanmiɛn i ase. Ninnge nga fluwa sɔ’n yi i nglo’n, be kwlá wunmɛn i lika uflɛ. Ɔ bɔbɔ nian. Ɔ kan ɲanmiɛn su lɔ’n nin nzraama nga be ta lɔ’n, ɔ nin asiɛ’n, ɔ nin yasua nin bla klikli’m be yilɛ’n i ndɛ. Mmla nga be o Biblu’n nun’n, be kwla lafi be su kpa kɛ be uka e maan e jran kekle sa nga be tɔ e su’n, ɔ nin awlabɔɛ’n be ɲrun. Wafa nga Ɲanmiɛn wá yó mɔ ninnge nga ɔ tali nda kɛ ɔ́ yó be’n bé kpɛ́n su’n, Biblu’n yiyi nun. Kpɛkun wafa nga Ɲanmiɛn wá yó mɔ asiɛ’n su tranlɛ’n yó fɛ’n, Biblu’n yiyi nun wie ekun. Nanwlɛ, Biblu’n ti like ɲɛnmɛn kpa kun mɔ be fa cɛli e ɔ!\n3. ?Biblu’n mɔ Zoova fa mannin e’n, ngue like yɛ ɔ kle e Zoova bɔbɔ su ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n kan e awlɛn’n niɔn?\n3 Asa ekun’n, Biblu’n ɔ kan sran awlɛn, afin ɔ kle Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti Like Manfuɛ’n, i su like kun. Kɛ mɔ Zoova fali fluwa sɔ’n mannin e’n, i sɔ’n kle weiin kɛ ɔ kunndɛ kɛ e si i kpa. Nanwlɛ, Biblu’n kwla uka ɔ naan w’a fa ɔ wun w’a mantan Zoova.\n4. ?Ngue ti yɛ Biblu’n i trulɛ mɔ w’a tru lika’n nun’n ɔ ti abonuan ɔn?\n4 Sɛ a le Biblu kun’n, nán bu i kɛ ɔ ngunmin yɛ a le wie ɔ. Be yili Biblu’n i bue annzɛ i wunmuan’n aniɛnaniɛn ko ju 2.600 tra su be nun. Ɔ maan, sɛ be fa sran 100 asiɛ wunmuan’n su’n, be nun 90 tra su be le Biblu kun be tinuntinun. Le mɔcuɛ kwlaa nun’n, be fa Biblu’n akpinngbin tra su be man sran mun! Biblu’n nga be yili be’n, maan ɔ yo i bue annzɛ i wunmuan’n nin o, i kwlaa’n ju akpi ngbinngbin tra su. Nanwlɛ, fluwa fi nin Biblu’n sɛman.\nBe kwla ɲan Biblu’n « Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau » aniɛn kpanngban nun.\n5. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ ‘Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli ɔ’?\n5 I kpa’n, ‘Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli ɔ.’ (Kanngan 2 Timote 3:16 nun.) ?Wafa sɛ yɛ ɔ kwla yoli sɔ ɔ? Biblu’n bɔbɔ tɛ su kɛ: ‘Sran’m b’a kpɛman wie fi be ti nun yɛ be kannin ɔn, i wawɛ’n yɛ ɔ fa wla be nuan yɛ be kannin ɔn.’ (2 Piɛr 1:21) Maan e fa sunnzun ase kun. Sran oke kun kwla se i wa’n kɛ ɔ klɛ i fluwa kun mɛn i. Sran oke sɔ’n i klun ndɛ’n ɔ nin afɔtuɛ nga ɔ man’n yɛ bé klɛ́ ɔ. I sɔ ti’n, fluwa sɔ’n ti sran oke’n i bɔbɔ i fluwa, nɛ́n i wa’n i liɛ ɔ. I kunngba’n, Ɲanmiɛn nuan ndɛ yɛ ɔ o Biblu’n nun ɔn, nán be nga be klɛli Biblu’n be nuan ndɛ ɔ. Ɔ maan, Biblu’n i wunmuan’n ti ‘Ɲanmiɛn ndɛ sakpa.’—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:13.\nNDƐ’M BE SANSANMAN BE WUN, YƐ BE TI NANWLƐ\n6, 7. Biblu’n nun fluwa’m be nun ndɛ’m be sansanman be wun. ?Ngue ti yɛ i sɔ’n ti abonuan ɔn?\n6 Biblu’n i klɛlɛ’n dili afuɛ kɔe 1.600. I klɛfuɛ’m be timan blɛ kunngba nunfuɛ, kpɛkun be di junman fanunfanun. Wie’m be ti fie difuɛ nin jue trafuɛ, ɔ nin nnɛn tafuɛ. Wie mun ekun be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ nin jɔlɛ difuɛ, ɔ nin famiɛn. Liki m’ɔ klɛli Zezi i jasin fɛ’n ɔ ti dɔɔtrɔ bian. Kannzɛ bɔɔ Biblu’n i klɛfuɛ’m b’a ɲinman lika kunngba nun’n, sanngɛ kɛ ɔ́ fɛ́ i i bo bolɛ nun lele m’ɔ́ fá jú i awieliɛ’n, Biblu’n nun ndɛ’m be sansanman be wun.\n7 Biblu’n nun fluwa klikli’n kle wafa nga sa nga be o sran’m be su’n be boli be bo’n. Fluwa kasiɛn’n kle kɛ asiɛ wunmuan’n káci mɛn klanman annzɛ fie klanman. Biblu’n nun ndɛ’n ti afuɛ akpiakpi kpanngban be su ndɛ. Kpɛkun, ɔ uka e maan ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be’n, ɔ nin wafa nga ɔ́ yó be’n, e wun be wlɛ. Biblu’n nun ndɛ’m be sansanman be wun’n ɔ ti abonuan. Sanngɛ, i sɔ yɛ ɔ fata kɛ fluwa m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n ɔ yo ɔ.\n8. ?Ninnge nga be kle kɛ Biblu’n nun ndɛ’n ti nanwlɛ’n be nun wie mun yɛle benin?\n8 Ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ ti nanwlɛ. I kpa bɔbɔ’n, ndɛ wie m’ɔ kannin be’n ɔ cɛli lele naan sran’m b’a wun i kɛ be ti nanwlɛ. I wie yɛle kɛ Saun Yolɛ fluwa nun’n, be mannin laa nun Izraɛlifuɛ’m be sran i aamiɛn sielɛ’n, ɔ nin be tranwlɛ’m be nun yɛinyɛin yolɛ’n i su mmla. Sanngɛ nn nvle nga be mantan be lɛ’n be siman sa sɔ’m be su like fi. Blɛ sɔ nun mɔ sran’m be siman asiɛ’n i su nanwlɛ’n, Biblu’n di i nanwlɛ weiin kɛ asiɛ’n ‘sende lɛ sa ngbɛn.’ (Zɔb 26:7) Ɔ ti su kɛ Biblu’n timan suklu fluwa. Sanngɛ mɛn’n i su ndɛ ng’ɔ kan’n, ɔ ti nanwlɛ. ?Nɛ́n i sɔ yɛ ɔ fata kɛ fluwa m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n ɔ yo ɔ?\n9. (a) ?Sa benin mun yɛ be kle kɛ laa sa’m be su ndɛ nga Biblu’n ɔ ti nanwlɛ ɔ? (b) ?Biblu’n i klɛfuɛ’m be nanwlɛ mɔ be dili’n ɔ kle e sɛ?\n9 Laa sa’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n ɔ ti nanwlɛ, kpɛkun be kwla fa be wla gua su. Ndɛ nga ɔ kan be’n be ti trele, kpɛkun be ti weiin. Ɔ boman sran’m be dunman sa ngbɛn, sanngɛ ɔ bo be nannan’m be dunman wie. * Kɛ mɛn nun fluwa sifuɛ’m bé kán laa sa’m be ndɛ’n, wie liɛ’n be fia kwlalɛ mɔ be kwlali be nvle’n i su. Biblu’n i klɛfuɛ’m be liɛ’n be dili nanwlɛ. Be kannin be bɔbɔ nin be nvle’m be fɔnlɛ’n i ndɛ. Kɛ e fa Biblu’n nun fluwa’n nga be flɛ i Kalɛ’n, e wun kɛ Moizi m’ɔ ti fluwa sɔ’n i klɛfuɛ’n ɔ kannin fɔnlɛ dan m’ɔ fɔnnin’n ɔ nin fɔ mɔ be tuli i’n be ndɛ. (Kalɛ 20:2-12) Mɛn nun fluwa nga be kan laa sa’m be ndɛ’n be diman nanwlɛ kɛ ngalɛ’n sa titi. Sanngɛ, kɛ mɔ Biblu’n fin Ɲanmiɛn’n, i ti yɛ i klɛfuɛ’m be di nanwlɛ ɔ.\nFLUWA KUN M’Ɔ KLE NGWLƐLƐ’N\n10. ?Ngue ti yɛ kɛ e kwla fa Biblu’n nun ndɛ’n su e nanti’n, i sɔ’n boman e nuan ɔn?\n10 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ fɛli i nuan ndɛ’n mannin sran mun yɛ be klɛli Biblu’n ti’n, ɔ ti kpa kɛ “be fa kle like, be fa kle sran mun lele be wun nanwlɛ’n.” (2 Timote 3:16) Nanwlɛ, e kwla fa Biblu’n nun ndɛ’n su e nanti. Biblu’n nun ndɛ’n kle kɛ sran nga ti yɛ be klɛli’n, ɔ si sran’m be nzuɛn’n. I sɔ’n boman e nuan, afin Ɲanmiɛn Zoova mɔ Biblu’n ti i sa nuan like’n, yɛ ɔ ti e Yifuɛ’n niɔn! Angunndan nga e bu’n, ɔ nin sa nga ɔ o e awlɛn’n nun’n, ɔ si be kpa tra e bɔbɔ’n. I li bɔɔ, Zoova si like nga ɔ fata kɛ e ɲɛn i naan y’a di aklunjuɛ’n. Ɔ si atin tɛ m’ɔ fata kɛ e sasa e wun be lika’n.\n11, 12. (a) ?Ngue yɛ Zezi kannin be ndɛ oka’n su lɔ ɔ? (b) ?Ninnge benin mun ekun yɛ Biblu’n kan be ndɛ ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ be kwla di i afɔtuɛ’m be su blɛ kwlaa nun ɔn?\n11 Maan e bu Zezi i Ɲanmiɛn ndɛ kanlɛ oka’n su’n i akunndan e nian. Ndɛ sɔ’n o Matie ndɛ tre 5 lele 7 nun. Zezi i like klelɛ sɔ’n m’ɔ leman wunsu’n i nun’n, ɔ kannin ninnge kpanngban be ndɛ. Ɔ kannin wafa nga e kwla di aklunjuɛ i kpafuɛ’n, ɔ nin wafa nga e kwla siesie ndɛ nga be tɔ’n, ɔ nin wafa nga ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ nin akunndan nga ɔ fata kɛ e bu i aɲanbeun ninnge’m be su’n i wlɛ wunlɛ kpa’n be ndɛ. Zezi i ndɛ’n i ta m’ɔ ɲɛnnin i’n, ɔ nin wafa nga ɔ kwla ukali sran mun’n, w’a kaciman. Ɔ te kwla te uka sran mun andɛ.\n12 Biblu’n nun mmla wie’m be kan awlobo tranlɛ’n, ɔ nin junman dilɛ’n, ɔ nin sran nin sran be tranlɛ’n be ndɛ. Biblu’n nun mmla’m be kwla uka sran kwlaa, kpɛkun be kwla di i afɔtuɛ’m be su blɛ kwlaa nun. Ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin’n, ɔ bo Biblu’n nun ngwlɛlɛ’n i kpɔlɛ se kɛ: ‘Min Anannganman [Zoova, NW] mɔ n ti amun Ɲanmiɛn’n, n kle amun like, amun bɔbɔ amun kpa yolɛ ti yɛ n kle amun ɔn.’—Ezai 48:17.\nFLUWA M’Ɔ KAN SA NGA BE NIN A JUNMAN’N BE NDƐ’N\nBiblu’n i klɛfuɛ Ezai boli Babilɔni klɔ’n i sacilɛ’n i jɔ lele naan w’a ju.\n13. ?Babilɔni klɔ’n i su ndɛ benin yɛ Zoova maan i nuan ijɔfuɛ Ezai yiyili nun ɔn?\n13 Biblu’n dun mmua kannin sa kpanngban be ndɛ kwlaa naan b’a ju. Be nun kpanngban b’a dun mmua b’a kpɛn su. Maan e nian be nun kun. Zoova fɛli i nuan ijɔfuɛ Ezai m’ɔ trannin asiɛ’n su i afuɛ ko ju akpi nɲɔn ya nso yɛ’n’n, kɛ ɔ dun mmua kan Babilɔni klɔ’n i sacilɛ’n i ndɛ kwlaa naan w’a ju. (Ezai 13:19; 14:22, 23) Ɔ yiyili wafa nga be sacili klɔ sɔ’n i nun kunngunngun. Sonja mɔ bé bá Babilɔni klɔ’n i utulɛ’n bé yó maan Babilɔni i nzue ba’n wú kee. Kpɛkun be su kunman alɛ mlɔnmlɔn naan b’a fa klɔ’n. Sanngɛ, nɛ́n i ngba ɔ. Ɲanmiɛn nuan ndɛ nga Ezai kannin’n nun’n, ɔ boli famiɛn nga ɔ́ kwlá Babilɔni klɔ’n i dunman’n bɔbɔ. Famiɛn sɔ’n yɛle Sirisi.—Kanngan Ezai 44:27–45:2 nun.\n14, 15. ?Wafa sɛ yɛ Babilɔni klɔ’n i su ndɛ kunngunngun nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin’n be kpɛnnin su ɔ?\n14 Kɛ ɔ dili afuɛ 200, yɛle kɛ afuɛ 539 nun K.N.K. * Ɔktɔblu anglo’n i le 5 m’ɔ fa ju le6 su’n i kɔnguɛ’n nun’n, sonja’m be kpɛli be ngblaliɛ Babilɔni klɔ’n i wun koko lɛ. ?Wan yɛ ɔ ti sonja sɔ’m be su kpɛn’n niɔn? Sirisi m’ɔ ti Pɛrsi famiɛn’n niɔn. Like kwlaa ti w’a yia siɛn’n naan abonuan ndɛ sɔ’n w’a kpɛn su. ?Sanngɛ, kɛ nga Biblu’n dun mmua kannin’n sa’n, kɛ Sirisi i sonja’m bé útu Babilɔni klɔ’n be su kunman alɛ sakpa?\n15 Kɔnguɛ sɔ nun’n, Babilɔnifuɛ’m be su di cɛn. kpɛkun, talɛ nglonglo m’ɔ sin yia be klɔ’n ti’n, be klun titiman be kaan sa. Ɔ maan blɛ sɔ nun’n, Sirisi yoli maan nzue ba m’ɔ sin klɔ’n nun’n, i sonja’m be kacili i sonjiwlɛ’n blɛlɛlɛ. W’a cɛman naan nzue’n w’a kan ase lɔun kpa, ɔ maan Sirisi i sonja’m be kwla kpɛli nzue ba’n, yɛ be mantannin klɔ’n i talɛ’n niɔn. ?Sanngɛ, wafa sɛ yɛ Sirisi i sonja’m bé kwlá wlú Babilɔni klɔ’n mɔ be sisili i wun’n i nun ɔn? B’a wunman like ti mɔ kɔnguɛ sɔ nun’n b’a ɲinman klɔ’n i anuan mun’n!\n16. (a) ?Babilɔni klɔ’n i agualiɛ’n i su ndɛ benin yɛ Ezai kannin ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Babilɔni klɔ’n i nunnunlɛ mlɔnmlɔn’n i su ndɛ mɔ Ezai kannin’n, ɔ kpɛnnin su ɔ?\n16 Babilɔni klɔ’n i wun ndɛ kun yɛ: ‘Sran’m be su tranman nun mlɔnmlɔn kun, sran’m be su tranman lɛ kun naan kɛ ɔ́ yó ɔ w’a yo. Arabufuɛ’m be su kplanman be tannin sua lɛ, yɛ bua kankanfuɛ’m be su jranman lɛ.’ (Ezai 13:20) Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i ndɛ’n w’a kaman klɔ’n i sacilɛ’n su. I ndɛ sɔ’n kleli kɛ bé sáci Babilɔni klɔ’n, kpɛkun ɔ́ káci klɔ nvuɛn yɛ be su kwlá kplɛnmɛn i kun le. A kwla wun i kɛ ndɛ sɔ’n kpɛnnin su. Lika nga laa’n Babilɔni klɔ’n o lɛ’n, sran fi tranman su andɛ kun. Ɔ o Iraki nvle’n i klɔ nga be flɛ i Bagdadi’n i ngua lɔ. Be afiɛn ti nun kilo 80. Lika sɔ mɔ sran fi tranman nun kun’n, ɔ kle weiin kɛ Ɲanmiɛn nuan ndɛ nga Ezai kannin’n, ɔ kpɛnnin su. I waan: ‘Ń núnnún i, be su wunmɛn i osu’n kɛ b’a fa kuanwla b’a kuankuan lika sa.’—Ezai 14:22, 23. *\nBabilɔni klɔ nvuɛn’n.\n17. ?Ngue ti yɛ sa nga Biblu’n kan be ndɛ kwlaa naan b’a ju’n be su kpɛnlɛ’n, ɔ yo maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n17 Kɛ e wun kɛ be kwla fa be wla guɛ i sa nga Biblu’n kan be ndɛ kwlaa naan b’a ju’n be su’n, i sɔ’n yo maan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n taka kpa. ?Nɛ́n i ɔ? Nanwlɛ, sɛ Zoova yoli maan sa nga ɔ seli kɛ ɔ́ yó be’n be kpɛnnin su laa nun’n, e kwla lafi su kɛ ɔ́ yó maan asiɛ’n káci mɛn klanman wie kusu kɛ nga ɔ seli kɛ ɔ́ yó’n sa. (Kanngan Kalɛ 23:19 nun.) Nanwlɛ, ‘e fa e wla gua anannganman nguan’n su. Ɲanmiɛn m’ɔ buaman ato’n, kɛ ɔ nin a yiman mɛn’n, ɔ sieli kɛ e ɲan nguan sɔ’n.’—Tit 1:2. *\nƝANMIƐN I NDƐ LE TA\n18. ?‘Ɲanmiɛn i ndɛ’n’ i su ndɛ cinnjin kpa benin yɛ akoto Pɔlu kannin ɔn?\n18 Ninnge nga y’a dun mmua y’a wun be ndɛ tre nga nun’n, be kle kɛ Biblu’n leman wunsu sakpa. Sanngɛ nán Biblu’n i nun ndɛ mɔ be sansanman be wun’n, ɔ nin siansi nin laa sa’m be su nanwlɛ dilɛ’n, ɔ nin i afɔtuɛ mɔ e kwla fa su e nanti’n, ɔ nin sa nga e kwla lafi su kpa kɛ ɔ dun mmua kan be ndɛ kwlaa naan b’a ju’n, be su yɛ i kpa lika’n ɔ jran ɔn. Akoto Pɔlu m’ɔ ti Klistfuɛ’n ɔ klɛli i kɛ: ‘Ɲanmiɛn i ndɛ nga ɔ ko kan’n, nn w’a kan ɔ kacimɛn i, ɔ maan sran’m be kaci. Sɛ é kwlá sé’n, nn é sé kɛ ɔ la tra tokofi. Ɔ wɔ ɔ wlu lele ɔ ju be wawɛ’n, nin be awlɛn’n, nin be akpɔlɛ’n, ɔ nin be owie i klun lui’m be nun, ɔ si be klun angunndan’n, ɔ nin be klun sa’n.’—Ebre Mun 4:12.\n19, 20. (a) ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kwla uka e naan y’a wun sran’n i wafa nga e ti’n i wlɛ ɔ? (b) ?Biblu’n m’ɔ ti like mɔ Ɲanmiɛn mannin e m’ɔ leman wunsu’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e si su ye ɔ?\n19 Ɲanmiɛn i ‘ndɛ’n’ i kannganlɛ Biblu’n nun’n ɔ kwla yo maan e kaci e mɛn dilɛ wafa’n. Ɔ kwla uka e naan sran wafa nga e ti’n y’a bu su akunndan kpa ekun y’a tra laa’n. E se kɛ e klo Ɲanmiɛn. Sanngɛ, wafa nga e nian nun fa Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n m’ɔ o Biblu’n nun i su’n annzɛ kusu sɛ e nantiman su’n, yɛ ɔ́ yí like ng’ɔ o e awlɛn nun’n nin e angunndan nun’n, be nglo ɔ.\n20 Biblu’n ti fluwa kun m’ɔ fin Ɲanmiɛn sakpa ɔ. Ɔ ti fluwa kun m’ɔ fata kɛ e kanngan nun, e suan nun like, naan e klo i kpa ɔ. Maan e nian like sɔ mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n i nun titi naan y’a yi i nglo kɛ e si su ye. Kɛ é yó sɔ’n, ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be mán sran mun’n, é wún be wlɛ kpa. Ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be sakpa’n, ɔ nin wafa nga bé kpɛ́n su’n, ndɛ tre nga ɔ́ bá lɛ’n ɔ́ yíyí nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Nian Zezi i nannan’m be su ndɛ nga be kɛnnin i Lik 3:23-38 nun’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 K.N.K i bo’n yɛle Ka Naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí sa nga Biblu’n kan be ndɛ kwlaa naan b’a ju’n be su like wie mun ekun’n, nian fluwa pɛplɛpɛ Un livre pour tous mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n i bue 27-29 nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Sa nga Biblu’n kannin be ndɛ kwlaa naan b’a ju’n, be nun kun yɛle Babilɔni klɔ’n i sacilɛ’n. Wie mun ekun yɛle Tir klɔ’n ɔ nin Ninivu klɔ’n be sacilɛ’n. (Ezekiɛl 26:1-5; Sofoni 2:13-15) Asa ekun’n, kɛ ɔ fɛ i Babilɔni famiɛn diwlɛ’n su’n, famiɛn diwlɛ nga be sin be wiengu osu mɛn’n i sielɛ nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli i ndɛ’n, ɔ dun mmua kannin be ndɛ. Famiɛn diwlɛ sɔ’m be nun wie yɛle Medifuɛ nin Pɛrsifuɛ’m be famiɛn diwlɛ’n, ɔ nin Glɛki’m be liɛ’n. (Daniɛl 8:5-7, 20-22) Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n i nun ndɛ Mɛsi’n mɔ be seli kɛ ɔ́ bá’n yɛle Zezi Klist nun naan wun Mɛsi i su ndɛ nga be dun mmua kannin be kwlaa naan b’a kpɛn su Zezi Klist i lika’n.\nBiblu’n fin Ɲanmiɛn. Ɔ ti nanwlɛ yɛ e kwla fa e wla e gua su.—2 Timote 3:16.\nE kwla fa afɔtuɛ nga be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n be su e nanti cɛn kwlaa.—Ezai 48:17.\nSaan Ɲanmiɛn yó ninnge nga ɔ seli Biblu’n nun kɛ ɔ́ yó be’n.—Kalɛ 23:19.


Afin Christ i waka'n su wule nde bo bé kan'n o ti sinnzin nde bé nga bé su mlin'n bé nyrun, sannge é nga é su fité nun'n, o klé é ke Nyanmien ti kpli.\nSannge amun wun sa ô n klun, yele ke klôle nga an fa klô min laa'n, an klô'a n so kun.\nMan é kpe é nyin nian Jésus, é Nyanmien sulafile'n fiin, i ye man é lafi i su lélé gue i ti nin i bôo. Ke o bu i klun b'o wa dyo'n i akunndan'n, o kplin su man bé kuin waka'n su, wa bu'e i nyin asé guale'n liké fi, nan wa kô tran Nyanmien bia'n i fama su.\n I so'n ti, se amun nin Christ ye an tyennin'n, anh kunnde nyanmien su lo ninngé mun, Christ ti Nyanmien i fama su lo. Anh bu nglô lo ninngé'm bé akunndan, nanh an bu asie'n su wa lie'm bé akunndan, afin an wuli, o man ôle nga an wô le nde'n, an wô Nyanmien sa nun, afin wa fa amun nin Christ a fie i wun lo. Ke Christ bo amun nguan'n wô i sa nun'n o wa yi i wun nglô'n, oh yih amun nglô wié, ye nyrun ng'oh nyenh'n, amunh nyanh wié.\n Man Nyanmien bo é nyin ô i sin'n o man amun klun dyo, ye an di aladyé i su bo an lafi'n ti, nan Nyanmien Wawe'n i fanngan nun amun nyin tren i sin tititi. N niaan mun, m bobo n lafi amun su kpa ke an ti klunufuéfue kpa, an wun sa'n kwlaa wle, ye an kwla tu amun wiéngu fo. Kannze o ti so'n, ke n klee fluwa ye'n, n kan sa wié'm bé nde wéiin kléé amun nan amun wla kpen sa nga amuan dun mmua ti'n su. Yé dan bo Nyanmien yôô min b'o sié min ke n di Christ-Jésus i dyunman bé nga bé ti'a Juif'n bé afien'n ti ye n kleli i soo. Ke mh bôh Nyanmien i dyasin fe'n, n yô i nyrun dyranfue nan nh fah bé nga bé ti'a Juif'n men, i Wawe'n man bé katyi i lie, o man i klun dyo bé wun. Swran wunmuan bo min nin Christ-Jésus ya katyi'n ti, n kwla fa dyunman nga n di man Nyanmien'n, di n nuan. N le'a nde fi n kanman, san nde nga Christ man n kan klé bé b'o man bé nyin ye Nyanmien'n, ye sa kéklééklé, nin atre, nin abônuan sa bo Nyanmien Wawe'n i fanngan nun n yôli'n, i tye ye n kaan. Ke m bô Christ i dyasin fe'n kwlakwlakwla sa, Jérusalem bué lie'n su lélé fa dyuu Illyrie.\nDyasin fe so'n i dyunman bo Nyanmien man n di i klun-ufué'n ti'n, i fanngan nun ye n dio.\n?Ye Nyanmien kusu yô'a swran mun ke se ufue'n yô i se mun'n sa? ?Se o klô ke swran'm bé si ke wa fa bé wun ya, ye o kwla sa kwlaa yô'n, ye se bé nga bé kun i ya bo bé nin kunle fata'n, o blu su'n, o kwla yô'e so?\nMan i dunman lie'n fu, man n lie'n kan asé.\nMin ye n ti raisin'n i bô nion, an ti i sama. Swran ng'o nin min a yô swran wunmuan bo é tran titi'n, o ti ke waka sama b'o su kpanngban sa, afin se n nu'an nun'n, an kwla yô'a liké fi.\nSa tete'n b'o wa son'n ti swran kpanngban bé swran klôle'n oh wiéh.\nAfin bé nga klo swran nzuen'n te yô bé fe'n, klo swran ninngé'n ye o lô béo, sannge bé nga bé ti Nyanmien Wawe'n lie'n, i ninngé'n ye o lô béo.\n Ke o kô yô nan man tu'a min wun abônuan sa bo Nyanmien yi bé nglô kléé min'n ti, o man tukpatye wié too n su o ka n kplô'n nun. O ti ke Satan (*f6*) i ange sa, o ba m bôle nan man tu'a min wun. Man sre é Min'n kpe nsan ke o yi tukpatye so'n n kplô'n nun. Sannge o sé n ke, yé ng'o yô min'n oh dyuh min, afin ke n le'a wunmien'n, i nun ye o yi i wun nglô ke o ti kplio. O man n klun dyo n fuen bo n ti'n su nan Christ yi i dan'n nglô n ti. I so'n ti, se n le'a wunmien ô, bé kpe min nzôwa ô, n sa mian ô, bé klé n yale ô, n wun nyrennen ô, Christ ti n klun dyo, afin ke m bu i ke n le'a wunmien'n, i lie bo ye n nyan wunmien nion.


?A wun sran nga be o foto’m be su mɔ be di aklunjuɛ lɛ’n? Be o Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia dan kun bo. Laa’n, Ɲanmiɛn seli i sufuɛ’m be kɛ afuɛ kwlaa’n, be yia kpɛ nsan. Ajalɛ kunngba’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fɛ i andɛ ɔ. Be ɲin o blɛ nga bé yó aɲia dandan mun’n i sin wie. (Mmla’n 16:16) Afuɛ kwlaa nun’n, be yo aɲia dandan nsan: Cɛn ngunmin kun aɲia’n nin Akpasua kun aɲia’n m’ɔ di cɛn nɲɔn’n, ɔ nin nvle kun aɲia’n m’ɔ di i liɛ cɛn nsan’n. ?Wafa sɛ yɛ aɲia sɔ’m be yo Zoova i Lalofuɛ’m be ye ɔ?\nBe yo maan be nin be niaan Klistfuɛ’m be afiɛn’n mantan kpa ekun. Wafa kunngba nga Izraɛlifuɛ’m be manmannin Zoova aklunjuɛ su “anyia’m be nun’n,” i sɔ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo i blɛ ngunmin kun sɔ’m be nun wie ɔ. (Jue Mun 26:12; 111:1) Aɲia sɔ mun maan be nin be wiengu Zoova i Lalofuɛ mɔ be fin asɔnun uflɛ annzɛ nvle uflɛ nun bɔbɔ’n, be yia likawlɛ. Amindi su’n, be di like aɲia’n i lika nun lɔ. I sɔ’n yo maan be tran aniaan tranlɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 2:42) Aɲia dandan sɔ’m be bo lɔ’n, bo kun yolɛ m’ɔ fin klolɛ mɔ be klo be ‘niaan Kristfuɛ mun’n,’ i ɲin fite weiin.—1 Piɛr 2:17.\nBe uka be maan be kɔ be ɲrun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Kɛ mɔ Izraɛlifuɛ’m “be wunnin ndɛ nga be tuli i bo kleli be’n i wlɛ kpa” ti’n, be dili su ye. (Neemi 8:8, 12) Zoova i Lalofuɛ’m be kusu be klo Biblu’n nun like nga be kle be’n be aɲia’m be bo lɔ’n. Like kwlaa nga be kle be lɔ’n taka Biblu’n su. Ijɔlɛ fɛfɛ nga be tie be’n, ɔ nin ninnge’m be nglo yilɛ’n, be kle be wafa nga be mɛn dilɛ nun’n, be kwla yo Ɲanmiɛn i klun sa’n. Be nga blɛ kekle nga nun’n, be nanti kɛ Klistfuɛ sa’n, kɛ be tie be su ndɛ’n, ɔ wla be fanngan. Nvle kun aɲia’m be bo lɔ’n, be yi Biblu’n nun ndɛ wie’m be su anɔ. I sɔ’n kle be ajalɛ kpa wie mun. Aɲia dandan kwlaa bo’n, be nga be kunndɛ kɛ bé yí i nglo kɛ be fa be wun mannin Ɲanmiɛn’n, be yo be batɛmu.\nSɛ a kunndɛ kɛ á wún wafa nga Zoova i Lalofuɛ’m be tran aniaan tranlɛ’n, a kwla kɔ be aɲia dan nga bé wá yó i koko nga nun’n i bo. Kɛ ɔ ko yo naan w’a si aɲia dandan sɔ’m be bo lɔ ninnge mun’n, ɔ like klefuɛ’n kwla fa laa aɲia liɛ’m be nun kun i siesielɛ’n kle wɔ. Aɲia dan nga bé wá yó i koko nga nun wa’n, klɛ i cɛn’n nin lika’n sie i ɔ kananndrie’n su. Kpɛkun, sɛ a kwla kɔ i bo’n, kɔ.


Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n—Maan e yaci sa e cɛ\n“MIN BAKAN NUN’N, NZOWA NIN KPANKPANLƐ’N YƐ N TI I TITI E AWLO LƆ-Ɔ.” Bla kun mɔ be flɛ i kɛ Patrisia’n, yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n niɔn. Ɔ seli ekun kɛ: “B’a kleman min kɛ n si sran aunnvuɛ. Kɛ n yoli kaklaka bɔbɔ’n, sɛ be lo min ngasi’n, ɔ yo min ya lele. Ɔ maan, n lafiman.” Nanwlɛ, sɛ sran i wun ya o e klun’n, e klun kwlá jɔman, yɛ e wun kpajaman e. Fluwa sifuɛ wie’m be kleli kɛ be nga be yo be sa-ɔ, be yaci cɛman’n...\nBe nin be wiengu’m be nuan sɛman. Ɔ maan, sran fi fɛmɛn i wun mantanman be.\nBe fa ya ndɛndɛ, be koko, yɛ be wla bo be wun.\nSa nga be yo be m’ɔ timan su’n, yɛ be bu i akunndan sa trilili-ɔ. Ɔ maan, be klun jɔman.\nBe akunndan’n bu be fɔ. Afin, be si kɛ ɔ fata kɛ be yaci sa nga be yoli be’n be cɛ. Sanngɛ be yoman sɔ.\nBe klun titi be, yɛ be kwla tɔ tukpacɛ. I wie yɛle kɛ, be kwla ɲan tansiɔn, nin awlɛn ba ya. Be kpɔlɛkpɔlɛ’m be kwla yo be ya, yɛ be ti’n kwla kpuke be. *\n?NGUE YƐ SRAN M’Ɔ YACI SA CƐ’N Ɔ YO-Ɔ? Sran m’ɔ yaci sa cɛ’n, ɔ faman sa siemɛn i klun. Yɛ ɔ seman kɛ ɔ́ tú i klunngbɔ. Nán kɛ i sɔ sran liɛ’n, i ɲin kpa sa nga be yo i’n su ti-ɔ. Sanngɛ, kɛ m’ɔ klo i wiengu mun’n, m’ɔ kunndɛ kɛ ɔ nin bé trán klanman’n ti’n, i klun klo su ɔ yaci sa nga be yo i’n cɛ.\nAsa ekun’n, sran m’ɔ yaci sa cɛ’n, ɔ wun i wlɛ kɛ e kwlakwla e fɔn. Yɛle kɛ, ɔ ju wie’n, ndɛ nga e kan’n, annzɛ like nga e yo’n, ɔ lo e wiengu’m be ngasi wie. (Rɔmfuɛ Mun 3:23) Biblu’n se kɛ: “Sa nga amun wiengu yo bɔ an wun i’n, maan ɔ sɔn amun nun, sɛ sran kun yo i wiengu sa’n, maan ɔ yaci cɛ i.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:13.\nI sɔ’n kle kɛ ninnge nga sran m’ɔ klo sran’n yo be’n, be nun cinnjin kun yɛle kɛ, ɔ yaci sa cɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 3:14) Ɛntɛnɛti adrɛsi kun (mayoclinic.org) kan kɛ, sran m’ɔ yaci sa cɛ’n...\nƆ nin i wiengu’m be tran klanman. Kɛ sran kun yo i sa’n, ɔ si i aunnvuɛ.\nI wla gua ase. Yɛ i akunndan’n bumɛn i fɔ.\nƆ kokoman ngboko, i klun titimɛn i, yɛ ɔ nin i wiengu’m be kanman ndɛnngan.\nI wla bomɛn i wun.\nNÁN E BU SA TƐ NGA E YO BE’N BE AKUNNDAN TRILILI. Fluwa kun (Disability & Rehabilitation) seli kɛ sɛ e yo sa tɛ’n, kɛ ɔ yo naan e yaci i akunndan bulɛ’n, “ɔ ti kekle dan. Kusu nn, i sɔ yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e wla w’a gua ase-ɔ.” ?Ngue yɛ é yó naan y’a buman sa tɛ nga e yo be’n be akunndan trilili-ɔ?\nNán maan e se kɛ e liɛ’n, e su fɔnman le. Sanngɛ, maan e wun i wlɛ kɛ fɔ o e nun, naan i kwlaa yoli o, saan é fɔ́n.—Akunndanfuɛ’n 7:20.\nSɛ e fɔn’n, maan e fa tu e wun fɔ. I liɛ’n, sa nga e yoli m’ɔ timan kpa’n, e su yomɛn i kun.\nMaan e tra e awlɛn. Afin, nán cɛn ba kunngba yɛ é ká lɛ é wlá e nzuɛn tɛtɛ’m be kwlaa be ase-ɔ.—Efɛzfuɛ Mun 4:23, 24.\nMaan e fa e wun mantan be nga be kwla wla e fanngan’n, mɔ be kwla di e nanwlɛ’n.—Nyanndra Mun 13:20.\nSɛ e lo e wiengu kun i ngasi’n, maan e kpɛtɛ i. Sɛ e nin e wiengu mun e siesie e afiɛn’n, e klun jɔ́.—Matie 5:23, 24.\nBIBLU’N NUN MMLA’M BE SU NANTILƐ’N YO E YE SAKPA\nKɛ be kleli Patrisia mɔ e kɛnnin i ndɛ’n i Biblu’n nun like’n, ɔ kacili i nzuɛn’n. Siɛn’n, ɔ yaci sa nga i wiengu’m be yo i’n cɛ be. Ɔ seli kɛ: “Klunngbɔ nunman min klun kun. N kokoman kun. Yɛ n kleman min wiengu’m be yalɛ kun. Nanwlɛ, Biblu’n nun mmla’m be kle kɛ Ɲanmiɛn klo e sakpa, naan ɔ kunndɛ kɛ e liɛ yo ye.”\nBe flɛ bian kun kɛ Rɔnun. Ɔ seli kɛ: “N kwlá mianman min wiengu mun kɛ be bu akunndan ng’ɔ ti su’n, annzɛ be yo like ng’ɔ ti kpa’n. Sanngɛ, n kwla nian n bɔbɔ min wun su. Sɛ n kunndɛ kɛ min klun jɔ’n, ɔ fataman kɛ n fa sa sie min klun. N wunnin i wlɛ kɛ sɛ sran kun fa sa sie i klun’n, i klun kwlá jɔman. Siɛn’n min akunndan’n buman min fɔ kun.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Ɛntɛnɛti adrɛsi (mayoclinic.org, hopkinsmedicine.org) nin fluwa kun nun (Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology) yɛ be kannin ndɛ sɔ’n niɔn.\n‘Sa nga amun wiengu yo bɔ an wun i’n, maan ɔ sɔn amun nun, sɛ sran kun yo i wiengu sa’n, maan ɔ yaci cɛ i.’—Kolɔsfuɛ Mun 3:13.\nSran ng’ɔ yaci sa cɛ’n...\nƆ nin i wiengu’m be tran klanman, yɛ i klun jɔ.\nI wla gua ase. Tukpacɛ wie’m be ɲɛnmɛn i.\nE nin sran mun e nantilɛ Fɔundi nin aklunjuɛ