Akoto’m be kunndɛli ekun kɛ bé yó sran dan | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 20:17-28 MARKI 10:32-45 LIKI 18:31-34\nZEZI BOLI I WIE NDƐ’N SU EKUN\nZEZI SELI I AKOTO’M BE KƐ NÁN BE KUNNDƐ KƐ BÉ YÓ SRAN DAN\nZezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be sinnin Pere mɛn’n nun be toli be ti Zerizalɛmun bue liɛ’n su lɔ. Kɛ bé kɔ́’n, be kpɛli Zurdɛn nzue ba’n Zeriko klɔ’n i wun lɛ. Be nin sran wie mun yɛ be kɔ-ɔ. Sran sɔ’m be su kɔ afuɛ 33 nun Delɛ cɛn’n i dilɛ’n bo.\nZezi dun mmua i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲrun. Afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ jú Zerizalɛmun lɔ kwlaa naan b’a bo Delɛ cɛn’n i dilɛ bo. Sanngɛ srɛ kun i sɔnnzɔnfuɛ mun. Kɛ Lazaa wuli mɔ Zezi waan be jaso Pere lɛ be ɔ Zide mɛn’n nun lɔ’n, Toma seli kɛ: “Maan e wɔ wie naan e nin i e ko wu.” I sɔ sa’n juli i osu nin-a cɛman. (Zan 11:16, 47-53) Ɔ maan Zerizalɛmun lɔ kɔlɛ’n kun be srɛ, afin sa kwla ɲan be lɔ.\nZezi flɛli i akoto mun aamiɛn, kpɛkun ɔ boli sa ng’ɔ́ wá jú Zerizalɛmun lɔ’n i su kleli be. Ɔ seli be kɛ: “E su kɔ Zerizalɛmun. Bé wá fá Sran wa’n bé wlɛ́ i Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin mmla klɛfuɛ’m be sa nun. Bé bú i fɔ bé sé kɛ be kun i, yɛ bé fɛ́ i wlá be nga be timan Zuifu’n be sa nun kɛ be yo i finfin, be bo i nin ngble, naan be kun i waka kun su. Kpɛkun i cɛn nsan su’n, ɔ́ cɛ́n nguan.”—Matie 20:18, 19.\nI kpɛ nsan su nga Zezi sé i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ ɔ́ wú naan i sin’n ɔ́ cɛ́n nguan’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ. (Matie 16:21; 17:22, 23) Sanngɛ blɛ sɔ’n nun liɛ’n, ɔ seli be kɛ bé kún i waka kun su. Kannzɛ bɔbɔ i sɔnnzɔnfuɛ’m be tili ndɛ ng’ɔ kannin’n, sanngɛ b’a wunmɛn i wlɛ. Atrɛkpa’n, be liɛ’n be buli i kɛ bé wá táka famiɛn dilɛ’n mán Izraɛli nvle’n ekun, naan be nin Klisi bé dí famiɛn asiɛ’n su wa. I sɔ’n ti’n, bé ɲán ɲrun, kpɛkun bé yó sran dan.\nAkoto Zaki nin Zan be nin’n wo sran nga be nin Zezi be su kɔ Zerizalɛmun’n be nun wie. Atrɛkpa’n, be nin sɔ’n yɛle Salome. Zezi tɔnnin akoto Zaki nin Zan be dunman kun. Dunman sɔ’n i bo’n yɛle “angblannan’n i mma mun.” Afin be sisiman be bo lele naan b’a yi wafa nga be wun fa yo be’n i nglo. (Marki 3:17; Liki 9:54) Akoto sɔ’m be kunndɛli kpa kɛ bé ɲán ɲrun Klisi i Famiɛn diwlɛ’n nun. Be nin’n si kɛ akunndan sɔ’n wo be klun w’a cɛ kan. Ɔ maan ɔ ko toli Zezi naan ɔ́ kɛ́n i mma’m be ti ndɛ kle i. Ɔ kotoli Zezi i bo. Kpɛkun ɔ srɛli i kɛ ɔ yo like kun mɛn i. Zezi usɛli i kɛ: “?Ngue yɛ a kunndɛ kɛ n yo n man wɔ-ɔ?” Bla’n tɛli i su kɛ: “Ɔ Famiɛn diwlɛ’n nun lɔ’n, yo maan min wa yasua nɲɔn’m be nun kun tran ɔ sa fama su naan kun tran ɔ sa bɛ su.”—Matie 20:20, 21.\nZaki nin Zan yɛ be sunmɛnnin i kɛ ɔ ko kan ndɛ sɔ’n kle Zezi-ɔ. Cɛn kun’n, Zezi seli kɛ bé wá gúɛ i ɲin ase, yɛ bé yó i finfin. Ɔ kannin sɔ i osu nin-a cɛman. I sɔ’n ti’n, ɔ seli Zaki nin Zan kɛ: “Amun wunman like nga amun su srɛ i lɛ’n i wlɛ. ?Klowa nga n su wa nɔn nun yɛ’n, amun kwla nɔn nun wie?” Be tɛli su kɛ: “Ɛɛn, e kwla nɔn nun wie.” (Matie 20:22) Sanngɛ nanwlɛ, b’a wunmɛn i wlɛ.\nZezi seli be kɛ: “Amún wá nɔ́n min klowa’n nun wie sakpa. Sanngɛ min sa fama nin min sa bɛ su tranlɛ liɛ’n, nán min yɛ n mɛn i wun atin-ɔn. Sanngɛ ɔ ti be nga min Si sie mannin be’n, be liɛ.”—Matie 20:23.\nZaki nin Zan be srɛli Zezi kɛ ɔ man be tranwlɛ kpa i Famiɛn diwlɛ’n nun lɔ. Kɛ akoto blu onga’m be tili i sɔ’n, ɔ yoli be ya dan. Atrɛkpa’n, kɛ akoto’m bé sí sran ng’ɔ ti be nun sran dan’n i su akplowa’n, Zaki nin Zan be jrannin su kpa kɛ be yɛ be ti sran dan-ɔn. (Liki 9:46-48) Ɔ maan akplowa nga be sili’n, ɔ kle kɛ afɔtuɛ nga Zezi mannin be’n, be nun wie fi b’a faman su. Ɔ seli be kɛ be yo wun ase kanfuɛ. Sanngɛ be te kunndɛ kɛ bé yó sran dan be wiengu’m be afiɛn.\nZezi kunndɛli kɛ ɔ́ úkɛ i akoto mun naan be wla sran dan kacilɛ’n i ase. Ɔ maan ɔ flɛli i akoto blu-nin-nɲɔn’n (12), kpɛkun ɔ mannin be afɔtuɛ amanniɛn su. Ɔ seli be kɛ: “Amun si kɛ nvlenvle’m be su kpɛn’m be mianmian be nga be sie be’n, yɛ sran dandan’m be tin be sran’m be su. Amun liɛ’n, ɔ fataman kɛ amun yo sɔ. Sanngɛ sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun nun sran dan’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun sufuɛ. Yɛ sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun su kpɛn’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun kanga.”—Marki 10:42-44.\nZezi waan be niɛn i liɛ’n su be yo. I sɔ’n ti’n, ɔ seli be kɛ: “Sran wa’n w’a baman kɛ be su i. Sanngɛ ɔ bali kɛ ɔ́ sú sran mun naan ɔ́ fɛ́ i nguan’n mán naan ɔ́ kpɔ́ sran kpanngban be ti.” (Matie 20:28) Zezi miɛnnin i ɲin suli i wiengu mun, i afuɛ nsan yɛ. Yɛ ɔ́ sú klɔ sran mun sɔ lele ɔ́ fɛ́ i wun kpɔ́ be ti. I sɔ yɛ ɔ fata kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be yo-ɔ. Yɛle kɛ be kan be wun ase naan be su be wiengu. Sanngɛ nán be kunndɛ kɛ bé yó sran dan be wiengu’m be afiɛn.\n?Kɛ ɔ ko yo naan Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a kwla jran sa nga bé wá jú Zerizalɛmun lɔ’n be ɲrun kekle’n, ngue ndɛ yɛ Zezi kan kleli be-ɔ?\n?Ngue yɛ Zezi i akoto’m be nun nɲɔn be srɛli i-ɔ? ?Kɛ Zezi i akoto onga’m be tili ndɛ sɔ’n, be wun yoli be sɛ?\n?Wafa sɛ yɛ Zezi ukɛli i akoto mun naan be wla sran dan kacilɛ’n i ase-ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Famiɛn diwlɛ’n i nun kpacilɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si like nga ti yɛ bian nga su titi i tralɛ nun’n? Zoova yɛ ɔ seli i kɛ ɔ titi nun ɔn. Bian sɔ’n ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ, be flɛ i kɛ Asiza. ?Amun si junman nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ di’n? Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, yɛle sran nga Ɲanmiɛn dun mmua bo be ɲrun lɔ sa nga ɔ́ wá bá’n i jɔ kle i, lele naan sa sɔ’n w’a ju’n.\nWa nga, Asiza su kan ndɛ kle Zeroboamu. Salomɔn fali Zeroboamu sieli i junman difuɛ akpasua kun su kpɛn. Kɛ Asiza nin Zeroboamu be yiali nun atin afiɛn’n, Asiza yoli abonuan sa kun. Ɔ yili i tralɛ uflɛ’n m’ɔ wlɛ i wun’n, kpɛkun ɔ titili nun buebue blu nin nɲɔn (12). Ɔ seli Zeroboamu kɛ: ‘Fa tralɛ buebue’n nun blu.’ ?Amun si sa nga ti yɛ ɔ mɛnnin i tralɛ buebue’n i nun blu’n (10)?\nAsiza yiyi nun kle i kɛ Zoova waan ɔ́ wá dé famiɛn diwlɛ’n Salomɔn sa nun. Ɔ se i kɛ Zoova waan ɔ́ fá akpasua blu (10) mán Zeroboamu. I bo’n yɛle kɛ akpasua nɲɔn cɛ yɛ ɔ́ ká Salomɔn i wa Rɔbɔamu i sa nun ɔn.\nKɛ Salomɔn tili ndɛ nga Asiza kan kleli Zeroboamu’n, ɔ fali ya dan kpa. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kún Zeroboamu bɔbɔ. Sanngɛ Zeroboamu wanndili ɔli Ezipti lɔ. I osu m’ɔ cɛ kan’n, yɛ Salomɔn wuli ɔ. Ɔ dili famiɛn afuɛ ablanan (40), sanngɛ siɛn’n i wa Rɔbɔamu yɛ ɔ́ wá yó i ja nun famiɛn ɔn. Zeroboamu tili i Ezipti lɔ kɛ Salomɔn wuli, ɔ maan ɔ sɛ i sin bali Izraɛli.\nRɔbɔamu timan famiɛn kpa. I klunwi liɛ nga ɔ yoli’n, ɔ trali i si Salomɔn liɛ’n nga ɔ fa yoli nvlefuɛ mun’n. Zeroboamu nin sran kaklaakla wie’m be ko toli Rɔbɔamu be seli i kɛ maan ɔ nin nvlefuɛ’m be tran klanman. Sanngɛ Rɔbɔamu w’a kplinman su. Ɔ maan sa tɛ nga ɔ wa yoli’n tra laa liɛ’n bɔbɔ. Nvlefuɛ be kusu be fali Zeroboamu yoli akpasua blu (10) be su famiɛn. Sanngɛ Bɛnzamɛn nin Zida be akpasua nɲɔn’n yɛ be kali Rɔbɔamu sa nun ɔn.\nZeroboamu kloman kɛ i nvlefuɛ’m be ɔ Zerizalɛmu be ko su Zoova i sua’n nun lɔ. I sɔ ti’n ɔ yoli sika ɔkwlɛ nannin ba nɲɔn kɛ akpasua blu’m (10) be nvlefuɛ’m be sɔ be. I osu m’ɔ cɛ kan’n yɛ sran kunlɛ’n nin nzaje sa’m be yolɛ’n be wa deli be lika wunmuan’n niɔn.\nƝrɛnnɛn’n kusu o akpasua nɲɔn be su wie. Kɛ Rɔbɔamu yoli famiɛn w’a diman afuɛ nnun bɔɔ, yɛ Ezipti famiɛn’n fali alɛ wlali Zerizalɛmufuɛ’m be sin ɔn. Ɔ isali Zoova i sua’n nun lɔ ninnge kpakpa mun lɔun kpa. Yɛ be sacili Ɲanmiɛn i sua’n, ɔ maan w’a yoman kɛ laa’n sa kun.\n1 Famiɛn Mun 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.\n?Be flɛ sran nɲɔn nga be o desɛn’n su lɛ’n be sɛ? ?Yɛ wan mun ɔn?\n?Ngue yɛ Asiza yoli tralɛ nga ɔ wlɛ i wun’n niɔn? ?Sa sɔ’n i bo’n yɛle benin?\n?Ngue yɛ Salomɔn kunndɛ kɛ ɔ́ yó Zeroboamu ɔ?\n?Ngue ti yɛ nvlefuɛ’m be sieli Zeroboamu famiɛn nvle blu be su ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zeroboamu yoli sika ɔkwlɛ nannin ba nɲɔn’n niɔn? ?Yɛ i sin’n, ngue sa yɛ ɔ juli lɔ asa’n su ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ ɲannin famiɛn diwlɛ nɲɔn’n nin Zoova i sua’n m’ɔ o Zerizalɛmu lɔ’n niɔn?\nKanngan 1 Famiɛn Mun 11:26-43 nun.\n?Sran i wafa benin yɛle Zeroboamu? ?Yɛ Zoova seli i kɛ sɛ ɔ nanti i mmla’n su’n, ɔ́ yó i sɛ? (1 Fam. 11:28, 38)\nKanngan 1 Famiɛn Mun 12:1-33 nun.\n?Kɛ siɛ nin niɛn mun nin asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian Rɔbɔamu i sran m’ɔ yoman be blɛblɛ’n, ngue yɛ be kwla suɛn i sran mianmianlɛ su ɔ? (1 Fam. 12:13; Aku. 7:7; 1 Piɛ. 5:2, 3)\n?Sɛ gbanflɛn nin talua’m be mɛn dilɛ nun’n, be waan bé fá ajalɛ cinnjin wie mun’n, wan wun yɛ ɔ fata kɛ be kpɛ be ɲin naan b’a ɲan afɔtuɛ kpa ɔ? (1 Fam. 12:6, 7; Nya. 1:8, 9; 2 Tim. 3:16, 17; Ebr. 13:7)\n?Ngue ti yɛ Zeroboamu yoli sika ɔkwlɛ nannin ba sɔwlɛ nɲɔn’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n kle kɛ ɔ lafiman Zoova su mlɔnmlɔn ɔn? (1 Fam. 11:37; 12:26-28)\n?Wan yɛ ɔ yoli maan famiɛn diwlɛ blu be kacili be sin be sili Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n niɔn? (1 Fam. 12:32, 33)


Sran wie’m be wun ndɛ’n: Sran ng’ɔ yo Zoova klun sa’n i liɛ su ti ye | Olivu Mafiu\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Gallois Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nSran ng’ɔ yo Zoova klun sa’n i liɛ su ti ye\nSran ng’ɔ kan ndɛ’n Olivu Mafiu\nCɛn kun’n, aniaan’m be seli kɛ be sa mian be nga be kwla di junman cinnjin kun’n, be wun. Kɛ e nin min wun’n, nin min niaan bian nin i yi’n e tili’n, y’a sisiman e bo. E seli kɛ: “É dí junman sɔ’n.” ?Ngue ti yɛ e sɔli junman sɔ nun-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrali e su-ɔ? Ka naan m’an yiyi ndɛ’n nun’n, maan n dun mmua kan lika nga n fin’n i ndɛ.\nBE WULI min afuɛ 1923 nun, Angle lɔ klɔ kaan nga be flɛ i kɛ Ɛmsiwɔfu su. Be flɛ min ɲrun kpɛn yasua’n kɛ Bɔbu. I nun mɔ n le afuɛ ngwlan’n, be mannin e si i asɔnun fluwa wie mun. Wafa nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be laka sran mun’n, fluwa sɔ’m be yiyi nun. Min si klo fluwa sɔ’m be nun kannganlɛ kpa. Kɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be kpɛnngbɛn’m be nantiman like nga be bɔbɔ be kle su’n, ɔ yo i ya kpa. W’a cɛman kpɛkun, bian kun m’ɔ be flɛ i kɛ Bɔbu Atikinsɔnun’n, ɔ bali e awlo lɛ. Kpɛkun, ndɛ kun mɔ aniaan bian Ritɛrfɔdu yiyili nun nzra nun mɔ be fa sieli i kasɛti su’n, ɔ boli kleli e. E wunnin i wlɛ kɛ sran sɔ’n, ɔ nin be nga be yili fluwa nga min si kanngan be nun’n, be asɔnun’n ti kun. Nnɔsua kwlaa’n, min si nin min nin be flɛ aniaan bian Atikinsɔnun e awlo lɔ naan e di like. Kɛ ɔ ba’n, ɔ tɛ Biblu’n i su kosan kwlaa nga e fa usɛ i’n be su. Ɔ yiali e kɛ e ko tran be aɲia’m be bo. Be yo aɲia mun e wun koko lɛ aniaan kun i awlo lɔ. E trannin aɲia’m be bo titi. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e kacili asɔnun bo kun. W’a cɛman, be sieli aniaan wie mun kɛ be nian e su. (Be nga be di junman sɔ’n andɛ’n, be flɛ be kɛ akpasua sunianfuɛ.) Aniaan sɔ’m be nin atin bofuɛ nga be o asɔnun nga be o e wun koko lɛ be nun’n, be nin e dili like titi. Aniaan sɔ’m be ayeliɛ’n wlali e fanngan kpa.\nBlɛ sɔ nun’n, e awlo lɔfuɛ’m be kwlaa be bo yoli kun be tikeli junman diwlɛ kun. Sanngɛ min si’n seli min niaan bian Bɔbu kɛ: “Sɛ a klo kɛ á yó atin bofuɛ’n, é yáci junman’n i dilɛ.” Ɔ yoli Bɔbu fɛ. Kɛ ɔ ɲannin afuɛ 21, ɔ jasoli awlo lɛ, yɛ ɔ yoli atin bofuɛ. Kɛ afuɛ nɲɔn sinnin mɔ n ɲannin afuɛ 16, n kacili atin bofuɛ wie. Blɛ sunman’n, min ngunmin yɛ n bo jasin fɛ’n niɔn. Sanngɛ, Fue nin Mɔnnɛn cɛn’n e nin aniaan mun e bo jasin fɛ’n likawlɛ. Flono nin fluwa kanngan wie mɔ be klɛli be su Biblu’n nun ndɛ wie mun’n, yɛ n fa boli jasin fɛ’n niɔn. Zoova fanngan nun’n, n kleli sran kun i Biblu’n nun like. Yɛ ɔ suli Zoova wie. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, i osufuɛ’m be nun sunman be kacili Zoova i sufuɛ. Kɛ afuɛ kun sinnin’n, n kacili ngunmin atin bofuɛ. E nin Mali Ɛnsɛli yɛ e dili junman sɔ’n likawlɛ-ɔ. Be fali e ɔli Sasɛr. Be nin a boman jasin fɛ’n lika sɔ’n nun lɔ le.\nAlɛ Dan nɲɔn su nun’n, ɔ fata kɛ bla’m be yo ninnge wie’m be man sonja mun. Sanngɛ be seli Ɲanmiɛn i sulɛ wafa wie’m be nunfuɛ mun kɛ nán be wɔ alɛ kunlɛ wie. Kɛ mɔ e ti ngunmin atin bofuɛ’n ti’n, e buli i kɛ bé wá sé e kɛ nán e wɔ wie. Sanngɛ, jɔlɛ difuɛ’m b’a kplinman su. I sɔ’n ti’n, be wlali min bisua cɛn ba 31. Afuɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin’n, n ɲannin afuɛ 19. Biblu’n nun like mɔ n suannin’n ti’n, n kunndɛman kɛ ń kɔ́ alɛ kunlɛ wie. I sɔ’n ti, n ɔli jɔlɛ difuɛ’m be ja su kpɛ nɲɔn. Sanngɛ, be yacili min nun. Sa kwlaa sɔ nun’n, n wunnin kɛ Zoova fɛli i wawɛ’n suannin min bo. Ɔ maan, n ɲannin wunmiɛn n jrannin kekle.—Ezai 41:10, 13.\nSRAN UFLƐ MƆ E NIN I E DILI JUNMAN’N\nE nin aniaan bian Aata Mafiu e sili e wun afuɛ 1946 nun. Mafiu dili bisua anglo nsan. Afin i waan ɔ kunman alɛ. Kɛ be yacili i nun cɛ’n, ɔ ɔli Ɛmsiwɔfu lɔ i niaan bian Deninsi i sin. I kusu ti ngunmin atin bofuɛ. Be si kannin Zoova i ndɛ kleli be, be bakan nun. Yɛ be yoli be batɛmun be gbanflɛn nun. Kɛ be boli ngunmin atin bofuɛ junman’n i dilɛ bo’n, be fali Deninsi ɔli Irilandi. Ɔ maan, Mafiu kɛli i ngunmin. Ɔ di atin bolɛ junman’n i kpa. I sɔ’n ti, min si nin min nin be kloli i sa. Yɛ be seli i kɛ ɔ wa tran e awlo lɔ. Kɛ n kɔ be wun lɔ mɔ e wie like di’n, e nin Mafiu e wunnzin talie’n nun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e klɛli e wun fluwa. Afuɛ 1948 nun’n, be wlali Aata bisua anglo nsan ekun. Afuɛ 1949, Zanvie nun’n, e nin Mafiu e jali. E nɲɔn’n e kunndɛli kɛ é dí Ɲanmiɛn i junman blɛ kwlaa nun. E yo e sika’n i cɛcɛ. Kɛ e fa kɔnze’n, e di fie su junman e fa kunndɛ sika kan. Zoova fanngan nun’n, e kwla yoli atin bofuɛ titi.\nKɛ afuɛ 1949 nun e jali’n, e o Ɛmsiwɔfu lɔ\nKɛ ɔ cɛli kan’n, be fa e ɔli Irilandi i nglo lɔ lika’n nun. E dun mmua ɔli Arma. I sin’n, e ɔli Niuri. Klɔ nɲɔn sɔ’n be sufuɛ’m be nun sunman be ti Katoliki. Be buman asɔnun onga’m be wun akunndan kpa. I sɔ’n ti’n, e niannin e wun su kpa. Kɛ é bó jasin fɛ’n, e bu ndɛ nga é kán’n i sin kpa naan y’a kan. E yoli aɲia mun aniaan wie’m be awlo lɔ. Lɔ nin lika nga e tran’n, ɔ ti nun kilo 16. Sran mɔcuɛ yɛ be tran aɲia’m be bo-ɔ. Ɔ ju wie’n, e la lɔ. E la asiɛ wun. Kɛ aliɛ ko cɛn’n, e di nglɛmun aliɛ fɛfɛ kpa. Kɛ e wun kɛ sran kpanngban be su Zoova lika sɔ’n nun lɔ andɛ’n, ɔ yo e fɛ kpa.\n“É DÍ JUNMAN SƆ’N”\nMin niaan bian nin i yi Lɔti be ti ngunmin atin bofuɛ Irilandi i nglo lɔ lika’n nun wie. E toli be lɔ. Afuɛ 1952 nun’n, e nin be e ɔli nvle kun aɲia mɔ be yoli i Bɛlifasti lɔ’n i bo. Aniaan kun sikeli aniaan bian Plaisi Yuzu nin aniaan kun m’ɔ nian Angle lɔ betɛli’n su’n, ɔ nin e sran nnan’n likawlɛ. Cɛn kun kɔnguɛ’n, e kokoli fluwa kun m’ɔ fiteli uflɛuflɛ’n, i su yalɛ. Irilandi lɔfuɛ’m be ti yɛ be yili fluwa sɔ’n niɔn. Aniaan bian Plaisi seli kɛ, kɛ mɔ Irilandi lɔfuɛ’m be ti Katoliki ti’n, lɔ jasin fɛ bolɛ’n timan pɔpɔ. Lɔfuɛ’m be kannin aniaan’m be bo. Kpɛkun, plɛti’m be wlawlali sran mun kɛ be yo aniaan’m be like yaya. Cɛn kun’n, aniaan bian Plaisi seli kɛ: “E mian aniaan bian nga b’a ja bla mɔ be le loto’n, be wun. E kunndɛ kɛ be fa fluwa’n be man sran mun nvle wunmuan’n nun.” * (An nian nzɔliɛʼn i su ndɛʼn.) Kɛ ɔ yoli sɔ’n, e seli kɛ “é dí junman sɔ’n.”\nE nin atin bofuɛ wie mun e o moto su.\nAniaan bla Ma Rutilandi i awlo lɔ yɛ Dublɛn lɔ’n, atin bofuɛ’m be kwla sike-ɔ. Aniaan bla sɔ’n ti Zoova i Lalofuɛ w’a cɛ kpa. E ko sikeli i awlo lɔ wie. E yoli e ninnge wie’m be atɛ. I sin’n, e sran nnan’n, e fuli Bɔbu i moto’n su. E ɔli loto kunndɛlɛ. Kɛ e ɲannin loto kun m’ɔ ti kpa’n, e seli i atɛ yofuɛ’n kɛ ɔ fa ko sie e awlo lɔ. Afin e nun wie fi siman loto nun cisan. Nnɔsua nun’n, Mafiu trɛnnin i bɛ’n su, kpɛkun ɔ yo kɛ ɔ su cisan loto nun sa. Kɛ aliɛ cɛnnin m’ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ fá loto’n fite’n, yɛ aniaan bla kun m’ɔ ti ngaliɛ difuɛ’n bali-ɔ. Be flɛ i kɛ Milidrɛdi. (Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ nin Jɔnu Baar be wa jali.) Ɔ si loto nun cisan. Ɔ kleli e loto nun cisanlɛ. Ɔ maan, e wa sili loto’n i nun cisan.\nE loto nin e sua m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n\nKɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e kunndɛli sua. Aniaan’m be seli e kɛ nán e tran sua m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n nun. Afin e kpɔfuɛ’m be kwla fa sin yi nun. I sɔ’n ti, e kunndɛli sua kpa, sanngɛ y’a ɲanman wie. Nnɔsua nun’n, e sran nnan’n e lali loto nun. Kɛ aliɛ cɛnnin’n, e ɲannin sua kun m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n. Lawlɛ nɲɔn o nun. Ɔ kacili e sua. E fa sieli i fie difuɛ wie’m be lika’n nun. Sanngɛ Ɲanmiɛn sa, sa tɛ fi w’a ɲanman e. Lika nga e tran lɛ’n, ɔ nin kan e ko bo jasin fɛ’n be afiɛn ti nun kilo kɔe 24. E boman jasin fɛ’n lika nga e tran lɛ’n. Kɛ e tu e kɔ lika uflɛ’n, yɛ e sa e sin e w’a bo jasin fɛ’n lɛ-ɔ.\nE boli jasin fɛ’n Irilandi i ngua lɔ lika’n kwlaa nun. Sran’m b’a tanndanman e ɲrun dan. E fali fluwa kɔe 20.000 tra su e mannin be. Kpɛkun, be nga Ɲanmiɛn ndɛ lo be’n, e klɛli be dunman e ko mannin Angle lɔ betɛli’n. Andɛ sran kɔe ya kpanngban be ti Zoova i sufuɛ lika sɔ’n nun lɔ.\nE SALI E SIN ANGLE LƆ, I SIN’N E ƆLI EKƆSU\nKɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e sali e sin Lɔndru lɔ. Kɛ e juli lɔ’n w’a cɛman, aniaan nga be o Angle lɔ betɛli’n nun’n, be flɛli Mafiu. Be seli i kɛ ɔ yo akpasua sunianfuɛ, naan sɛ aliɛ cɛn’n, ɔ bo junman’n i bo. Be fali lemɔcuɛ kun be kleli e junman sɔ’n i dilɛ. Kpɛkun, e ko dili junman sɔ’n Ekɔsu lɔ. Mafiu w’a ɲɛnmɛn i ti naan w’a siesie i wun kpa. Sanngɛ, i sa sin w’a bubumɛn i. Ɲanmiɛn i junman kwlaa nga be fa mɛnnin i’n, ɔ dili be titi. I ayeliɛ’n sɔ’n wlali min fanngan. E kloli akpasua sunianfuɛ junman’n i dilɛ. Lika nga be nin a boman jasin fɛ lɔ le’n, e boli jasin fɛ’n lɔ afuɛ kpanngban. Siɛn mɔ e o aniaan’m be afiɛn mɔ e nin be di junman’n, ɔ yo e fɛ dan.\nAfuɛ 1962 nun’n, be klɛli Mafiu i fluwa kɛ ɔ ko di suklu Gileadi. Kɛ ɔ́ kɔ́’n, ɔ yoli kekle kan e sa nun. Afin b’a flɛman min wie. Yɛ ɔ́ kó dí anglo blu lɔ. Sanngɛ, e wunnin kɛ sɛ ɔ kɔ’n, ɔ ti kpa. Kɛ mɔ n su ɲanman sran naan e nin i y’a yo atin bofuɛ’n ti’n, betɛli seli min kɛ n sa min sin Ɛmsiwɔfu lɔ naan n ko yo ngunmin atin bofuɛ. Kɛ afuɛ kun sinnin mɔ Mafiu sɛli i sin’n, ɔ yoli akpasua sunianfuɛ ekun. Lika ng’ɔ fata kɛ e di junman’n, yɛle Ekɔsu, nin Angle i nglo lɔ lika’n, ɔ nin Irilandi i nglo lɔ lika’n be nun.\nBE MANNIN E JUNMAN UFLƐ IRILANDI LƆ\nAfuɛ 1964 nun’n, be seli Mafiu kɛ ɔ nian Irilandi lɔ betɛli’n su. Betɛli lɔ kɔlɛ’n, w’a yoman n fɛ. Afin, n klo akpasua sunianfuɛ junman’n. Sanngɛ, n kwla dili junman betɛli lɔ. Kɛ n bu i kwlaa sɔ’n i akunndan andɛ’n, n wun i wlɛ kɛ betɛli lɔ junman mɔ n dili’n, ɔ yoli min ye. Sɛ be man sran kun i junman kun m’ɔ klomɛn i’n naan sanngɛ ɔ di’n, Zoova yrɛ i su. Betɛli lɔ’n, n dili junman biolo nun, n wlali fluwa kalitɔn’m be nun, n tɔnnin aliɛ, yɛ n nunnunnin lika’n nun. Ɔ ju wie’n, be se e kɛ e ko di akpasua sunianfuɛ junman’n. Ɔ maan, e kwla wunnin aniaan nga be o lika uflɛ mun wie. Kɛ e wunnin kɛ be nga e kleli be Biblu’n nun like’n be nin aniaan’m be bo ti kun be su Zoova’n, ɔ yoli e fɛ dan.\nLIKE CINNJIN KPA KUN MƆ ZOOVA I LALOFUƐ’M BE YOLI I IRILANDI LƆ’N\nAfuɛ 1965 nun yɛ be yoli Dublɛn lɔ nvle kun aɲia klikli’n niɔn. * (An nian nzɔliɛʼn i su ndɛʼn.) Kannzɛ sran’m be tanndan e ɲrun’n, sanngɛ sran sunman be trannin aɲia’n i bo. Sran 3.948 yɛ be trɛnnin i bo-ɔ. Be yoli sran 65 be batɛmun. Be nga be fin nvle uflɛ nun’n, be ti sran 3.500. Irilandi lɔ Betɛli komite’n klɛli fluwa ko mannin be nga be sikeli aniaan mun’n. Afin be sɔli be nun klanman. Be sikefuɛ’m be kusu’n, be wunnin kɛ be nzuɛn’n ti kpa. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, Irilandi lɔfuɛ’m b’a buman aniaan’m be wun akunndan tɛ kun.\nAniaan bian Natan Nɔr w’a ba afuɛ 1965 nun nvle kun aɲia’n i bo, yɛ Mafiu su yo i like.\nAfuɛ 1983 nun’n, Aatir su yi Biblu’n nun ndɛ’m be kpɔlɛ bolɛ fluwa’n mɔ w’a fite uflɛuflɛ Gaeliki aniɛn’n nun’n i nglo\nAfuɛ 1966 nun’n, betɛli ng’ɔ o Dublɛn lɔ’n yɛ ɔ niannin jasin fɛ nga be bo i Irilandi i nglo lɔ lika’n, ɔ nin i ngua lɔ lika nun’n su-ɔ. Politiki yofuɛ mun nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be dunman nun ti’n, Irilandi lɔ sran’m be bubuli be wun nun. Sanngɛ, aniaan’m be bo yoli kun. E wunnin kɛ be nga be ti Katoliki’n be nun sunman be wa kacili Zoova i sufuɛ. Ɔ maan be nin aniaan nga laa be ti plotɛstan’n, be bo ti kun be su Zoova. I sɔ’n yoli e fɛ dan.\nE JUNMAN’N KACILI MLƆNMLƆN\nAfuɛ 2011 nun’n, betɛli ng’ɔ o Angle’n, ɔ nin Irilandi liɛ’n, be kan boli nun. I sɔ’n ti’n, be fali e ɔli Lɔndru lɔ betɛli’n nun. Blɛ sɔ nun’n, nn Mafiu timan juejue. Dɔɔtrɔ’m be waan tukpacɛ kun mɔ be flɛ i kɛ parkisɔnun’n, ɔ o i wun. Afuɛ 2015, Mɛ 20 nun’n, min wun mɔ e nin i dili junman afuɛ 66, ɔ sacili.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, min wla boli min wun dan. E nin Mafiu e trannin lele. Min wla lo i dan. Sanngɛ, kɛ sa kɛ ngalɛ sa’m be tɔ e su’n, e fa e wun e mantan Zoova. Kɛ n wunnin kɛ sran’m be klo Mafiu i sa’n, ɔ yoli min fɛ. Afin, aniaan nga be o Irilandi nin Angle lɔ’n, ɔ nin be nga be o Etazinin lɔ’n, be klɛli min fluwa. Mafiu i niaan bian Deninsi nin i yi Mavisi, be nin Riti nin Zudi mɔ be ti min niaan’m be mma mun’n, be fɔnvɔli min. I kwlaa sɔ ti’n, n ɲannin wunmiɛn n jrannin kekle.\nBiblu’n nun ndɛ mma ng’ɔ wlali min fanngan kpa’n, yɛle Ezai 30:18. Ɔ se kɛ: “Anannganman’n sunnzun kɛ ɔ́ yó amun ye, i waan ɔ́ sí amun aunnvuɛ. Afin Anannganman ti Nyanmiɛn kun b’ɔ yo sa i nuan su. Be kwlaa bɔ be fa be wla guɛ i su’n, be liɛ su ti ye.” Zoova sunnzun kɛ ɔ́ yí afɛ kwlaa ng’ɔ o e su’n. Yɛ ɔ́ mán e junman kpa mɛn klanman’n nun lɔ. Kɛ n bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, ɔ wla min fanngan kpa.\nKɛ n bu ninnge nga e yoli be’n be akunndan’n, n wun kɛ Zoova kleli e atin, yɛ ɔ yrali jasin fɛ mɔ e boli i Irilandi lɔ’n su. Kɛ n wun kɛ n o be nga be dili junman sɔ’n, be nun wie’n, ɔ yo n fɛ dan. Nanwlɛ, kɛ Zoova man e junman mɔ e tu e klun e di’n, ɔ yra e su titi.\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 An nian fluwa Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, i bue 100-102 nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili-ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 22 An nian fluwa Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, i bue 109-112 nun.


“A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ”—Sara i su ndɛ nga Biblu’n kan\nSasafuɛ Tranwlɛ'n | No. 3 2017\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Maya Mbunda Mizo Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Russe Samoan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Tzotzil Ukrainien Umbundu Urhobo Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nAMUN LAFI ƝANMIƐN SU KƐ BE SA | SARA\n“A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ”\nSARA jin i sua’n nun lɛ. Yɛ ɔ nian wa, nian wa. Ɔ ti Arabi mɛn’n nun lɔ bla. Mɛn sɔ’n nun lɔ bla’m be ɲinma’n ti ble klanman. ?Kɛ Sara jin i sua’n nun lɛ’n, i ɲrun’n fa sran mɔ i klun timan jɔwa-ɔ? Sɛ i klun jɔman’n, i su-ɔ. Afin i wla kpɛn sa sunman be su. Ɔ nin i wun Abraamun be trannin sua sɔ’n nun afuɛ kpanngan kpa. * Yɛ be dili aklunjuɛ.\nBe trannin klɔ dan nga be flɛ i kɛ Ir su. Ataa difuɛ nin ajuin difuɛ kpanngban kpa be o lɔ. Ɔ maan atrɛkpa’n, Abraamun nin Sara be le ninnge kpanngban. Sanngɛ sa ng’ɔ ti kpa’n, nin ng’ɔ ti tɛ’n, be juli be su awlo sɔ’n nun wie. Asa ekun’n, lɛ yɛ be srɛli be Ɲanmiɛn Zoova titi-ɔ. Ɔ maan, sɛ Sara klo be awlo’n i nun tranlɛ’n, i su-ɔ.\nSanngɛ, Sara yacili ninnge kwlaa sɔ’n i klun klo su. Ɔ tuli ajalɛ ɔli lika mmuammua kpa. Ɔ siman lika sɔ’n nun lɔ laa. Kɛ ɔ́ kɔ́’n, ɔ lafiman su kɛ ɔ́ sɛ́ i sin. Asa ekun’n, sa tɛ fanunfanun be kwla ɲɛn i atin’n nun. Blɛ sɔ nun’n, nn atrɛkpa’n, ɔ le afuɛ 60. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ Sara tuli ajalɛ sɔ’n niɔn? ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ i sa-ɔ?\n“JAO Ɔ MƐN’N NUN WA”\nIr lɔ yɛ Sara ɲinnin-ɔn. Andɛ’n, Ir w’a kaci klɔ nvuɛn. Sanngɛ Sara blɛ su’n, aata difuɛ’m be fa ninnge kpakpa mun mmuammua kpa mmeli’m be nun. Be fa sin Efrati nzue’n su be ba be atɛ yolɛ klɔ sɔ’n su. Gua dilɛ cɛn nun’n, mmeli’m be lɔngɔ su yɛ be ba-ɔ. Sran’m be ta be wun su klɔ i mmuɛ’m be nun. Yɛ be yo ninnnge kpakpa wafa’n kwlaa be atɛ. Atrɛkpa’n, Sara sili klɔ’n i su sran sunman. Atrɛkpa kusu’n, i klanman’n ti, sran’m be si i. Sara kusu le osufuɛ kpanngban klɔ’n su.\nIr lɔfuɛ’m be sɔ amuɛn. Amuɛn nga be nun sunman be sɔ i’n i nzɔliɛ yɛle anglo ba. Be kplannin amuɛn sɔ’n i sua fleiin kpa kun klɔ’n su. Sara i si’n bɔbɔ yoli amuɛn sɔfuɛ wie. Sanngɛ, Sara w’a sɔman Ir lɔ amuɛn’n wie. Biblu’n waan Ɲanmiɛn Zoova yɛ ɔ suli i-ɔ. Yɛ ɔ lafili i su kpa. Biblu’n kanman sran ng’ɔ kannin Zoova i ndɛ kleli i mɔ i ti yɛ ɔ lafi i su’n i ndɛ. I wun Abraamun trɛ i kpɛn afuɛ 10. * (Bo Bolɛ 17:17) Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan Abraamun ti be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n “be si.” (Rɔmfuɛ Mun 4:11) Sara nin i wun Abraamun be trannin klanman. Be suannin be wiengu bo, yɛ be jrannin sa’n kwlaa be ɲrun kekle. Sanngɛ, i kwlaa m’ɔ yoli o, be kloli Ɲanmiɛn kpa.\nSara kloli i wun Abraamun kpa. Be nin be osufuɛ’m be trannin Ir lɔ. Sanngɛ, sa kun kleli Sara nin i wun’n be yalɛ kpa. Yɛle kɛ “Sarai i klun ti kpan, ɔ wu-man ba.” (Bo Bolɛ 11:30) Be mɛn’n nun lɔ kusu’n, be buman bla ng’ɔ wuman ba’n i sran. Ɔ maan, ɔ yoli kekle mannin Sara. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Sara nin i wun’n be nantili klanman. Yɛ ɔ nin Ɲanmiɛn be nantili klanman wie. Lɔtu m’ɔ ti be si i niaan wa’n kacili kɛ be klun ba sa. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, sa kun wa juli.\nCɛn kun be o lɛ’n, Ɲanmiɛn i anzi kun wa kannin ndɛ kleli Abraamun. Ndɛ sɔ’n yoli Abraamun i fɛ dan. Ɔ maan, kɛ ɔ́ kɔ́ Sara wun lɔ’n, nn ɔ́ bó sro. Aklunjuɛ’n w’a kun i kpo. Sara usɛli i kɛ: “?Ndɛ benin yɛ ɔ kan kleli wɔ-ɔ? Yaci, kan kle min.” Atrɛkpa’n, Abraamun trannin ase. Kpɛkun, yɛ ɔ́ kán ndɛ nga Zoova kan kleli i’n niɔn. I waan Zoova seli i kɛ: “Jao ɔ mɛn’n nun wa, tu ɔ osufuɛ’m be wun lɛ, kɔ mɛn nga ń wá klé wɔ’n nun.” (Sa Nga Be Yoli’n 7:2, 3) Ndɛ sɔ’n yoli be fɛ. Sanngɛ i sin’n, be wunnin kɛ like nga Zoova seli kɛ be yo’n, ɔ timan pɔpɔ. Afin, bé wá jáso be tranwlɛ’n nun. Kpɛkun, bé tú bé trántrán mɛn’n nun. ?Wafa sɛ yɛ Sara sɔli ndɛ sɔ’n nun-ɔn? Atrɛkpa’n, Abraamun niɛnnin i siin naan ɔ́ tí ndɛ ng’ɔ́ kán’n. Afin sɛ i yi’n su kplinman su kɛ ɔ nin i bé kɔ́ o.\nAjalɛ ng’ɔ fata kɛ Sara fa’n, Ɲanmiɛn nin a seman e bɔbɔ, annzɛ e yi kɛ e fɛ i sɔ ajalɛ’n wie. Sanngɛ, sɛ e niɛn i kpa’n, é wún kɛ ɔ fata kɛ e fa ajalɛ kɛ ngalɛ’n sa wie. Andɛ mɛn nga nun’n, like ng’ɔ ti sran’m be cinnjin’n yɛle sika kunndɛlɛ. Ɔ maan, sran wie kwla se e kɛ maan e kunndɛ aɲanbeun ninnge mun, naan e tran pɔɔ nun. Sanngɛ, Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ maan e dun mmua fa e wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie e. (Matie 6:33) Kɛ é bú ajalɛ nga Sara fali’n i akunndan’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Ajalɛ benin yɛ ń fá-ɔ?’\nBE “TULI BE BO” MƐN SƆ’N NUN\nKɛ Sara wlá be trɔ’n, w’a yoman pɔpɔ w’a mɛnmɛn i. ?Ninnge benin yɛ ɔ́ fá-ɔ? ?Yɛ benin yɛ ɔ́ yáci i lɛ-ɔ? Ɔ kwlá faman trɔ nga nnɛn kpanngɔ nin aflunmun’m be kwlá suaman’n. Yɛ kɛ mɔ be su tranman lika trele kun nun’n ti’n, ɔ kwlá faman ninnge wie m’ɔ́ klé be yalɛ’n. I sɔ’n ti, atrɛkpa’n, be yoli ninnge kpanngban be atɛ annzɛ be fa cɛli. Kɛ bé wá kɔ́ lɛ’n, be su ɲanman ninnge nga be to be titi’n kun. I wie yɛle ninnge mma nin nnɛn, nin waka mma wie mun, nin tralɛ nin ninnge wie mun ekun mɔ be sa kwla mian be wun’n.\nƝanmiɛn su mɔ Sara lafi’n ti’n, ɔ yacili i awlo’n nin i nun ninnge kpakpa mun\nAtrɛkpa’n, kɛ ɔ yo naan Sara tu be sua’n nun’n, ɔ yoli kekle mɛnnin i. Ir lɔ sua sunman be ti sua klanman kpakpa mun. Be nun wie’m be le sua ba kpanngban kpa. Yɛ be sieli be nun nzue sɛ dandan mun. Sua kanngan wie’m bɔbɔ be le plafɔn. Yɛ be sisili be wun talɛ mun. Kpɛkun, be to be anuan’m be nun nin lakle. Sɛ Sara nin i wun be sua’n ti sɔ wie’n, é sé kɛ be yacili like kpa be sin sakpa. Lika nga bé kɔ́ lɛ’n, bé lá tannin sua bo. ?Bé yó sɛ naan b’a sasa be wun? Afin be blɛ su’n, awiefuɛ nin nnɛn wlɛfuɛ kɛ asɔmɔli nin kangale, nin nnɛn nga be flɛ i kɛ ursu’n, nin blo alua’n, be o mɛn sɔ’n nun lɔ kpa.\nƝanmiɛn seli Sara nin i wun’n kɛ be ‘jao be mɛn’n nun, be tu be osufuɛ’m be wun lɛ.’ W’a yoman pɔpɔ w’a manman Sara. Afin, i niaan mun, nin i si nin i nin’n be niaan mun, nin i aosua’m be o klɔ sɔ’n su. Yɛ be nin i be afiɛn sɛ kpa. Sanngɛ atrɛkpa’n, ɔ su wunman be kun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, ɔ trɛli i awlɛn. Ɔ siesieli i wun cɛn kwlakwla naan ɔ nin i wun’n bé tú ajalɛ’n.\nSara wieli i wun buabua naan cɛn nga bé kɔ́’n w’a ju. Kɛ bé kɔ́’n, nn be si Tera le afuɛ kɔe ya nɲɔn. Sanngɛ, ɔ ɔli wie. (Bo Bolɛ 11:31) Sara si kɛ i si oke’n i lika nianlɛ’n su yoman pɔpɔ. Lɔtu suli be su wie. Kɛ nga Zoova fa kannin’n sa’n, be kwlaa be “tuli be bo Kaldefuɛ’m be mɛn’n nun.”—Sa Nga Be Yoli’n 7:4.\nBe toli be ti mɛn sɔ’n i nglo lɔ lika’n nun. Kɛ bé kɔn, be sannin nzue nga be flɛ i kɛ Efrati’n. Be nantili kilo 960 naan b’a ju Aran. Be trannin lɛ kan. Lɛ yɛ Tera wuli-ɔ. Kɛ ɔ́ wú’n, nn ɔ le afuɛ 205. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zoova kannin ndɛ kleli Abraamun ekun. Ɔ seli i kɛ ɔ jaso mɛn’n sɔ’n nun wɔ mɛn nga i bɔbɔ wá klé i’n i nun lɔ. Cɛn sɔ nun’n, ɔ tali Abraamun i nda kun. Ɔ seli i kɛ: “Ń yó maan ɔ osu’n wá yó nvle dan kun.” (Bo Bolɛ 12:2-4) Kɛ Abraamun nin Sara bé jáso Aran lɛ’n, nn ɔ le afuɛ 75. Yɛ Sara le afuɛ 65. Sanngɛ, be nin a wuman ba. ?Ɔ maan, wafa sɛ yɛ Abraamun i osu’n kwla yo nvle dan kun-ɔn? ?Ɔ fata kɛ ɔ ja bla uflɛ? Blɛ sɔ nun kusu’n, yasua’m be ja bla kpanngban. Ɔ maan, Sara kwla se Abraamun kɛ ɔ yo sɔ wie.\nAbraamun nin Sara, nin Lɔtu be jasoli Aran lɛ. Sanngɛ, nán be ngunmin yɛ be jasoli lɛ-ɔ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan kɛ bé kɔ́’n, be fali be bo ninnge mun, ɔ nin be sa nun “sran nga be toli be Aran lɛ’n be ngba” yɛ be ɔli-ɔ. (Bo Bolɛ 12:5) Atrɛkpa’n, sran sɔ’m be nun wie’m be kunndɛli kɛ be su Ɲanmiɛn wie. Ɔ maan, Abraamun nin Sara be kannin Ɲanmiɛn ndɛ kleli be. Zuifu’m be lalafuɛ fluwa wie’m be se kɛ sran sɔ’m be suli Zoova wie. Sɛ ɔ ti sɔ sakpa’n, é sé kɛ Sara lafili Ɲanmiɛn su kpa. Ɔ maan, ɔ kwla kannin Ɲanmiɛn i ndɛ weinwein kleli sran mun naan be fa su. I lɛ nun’n, Sara kle e ajalɛ kpa. Yɛle kɛ Biblu’n nun like nga e si i’n, maan e kan kle sran uflɛ. Afin sran’m be lafiman Ɲanmiɛn su kun.\nBE ƆLI “EZIPT LƆ TRANLƐ”\nAfuɛ 1943, Nizan 14, ka naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n, be kpɛli Efrati’n. Be ko trannin mɛn nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán be’n i ngua lɔ lika’n nun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 12:40, 41) Lika sɔ’n ti klanman kpa. Ɔ maan atrɛkpa’n, Sara jran nianniannin lika sɔ’n i nun ninnge fanunfanun mun. Be ɔli lele be juli Sisɛmun, be toli Mɔre lɔ waka dandan mun. Kpɛkun, Zoova fiteli Abramun ɲrun naan w’a se i kɛ: “Ń fá mɛn nga ḿ mán ɔ osu’n.” Kɛ Abraamun tili ndɛ sɔ’n, atrɛkpa’n, i wla kpɛnnin ndɛ nga Zoova kɛnnin i Edɛnin fie’n nun lɔ’n su. Zoova seli kɛ cɛn wie lele’n, “osu” kun wá núnnún Satan mlɔnmlɔn. Asa ekun’n, Zoova seli Abraamun kɛ i osu’n wá yó nvle dan kun, naan nvle sɔ’n ti yɛ sran’m be kwlaa be liɛ yó ye-ɔ.—Bo Bolɛ 3:15; 12:2, 3, 6, 7.\nSanngɛ, mɛn’n nun sa’m be juli be su wie. I wie yɛle kɛ, awe kun wa kpɛnnin Kanaan mɛn’n nun. Ɔ maan, Abraamun nin i awlofuɛ’m be ɔli Ezipti. Kɛ bé kɔ́’n, Abraamun wunnin kɛ sa kwla ɲɛn i lɔ. Ɔ maan, ɔ seli Sara kɛ: “A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ. N si kɛ sɛ Eziptfuɛ’m be wun wɔ’n, bé sé kɛ: ‘I yi-ɔ!’ Kpɛkuun bé kún min bé yáci wɔ lɛ. I sɔ’n ti, ń srɛ́ wɔ, se kɛ a ti min niaan bla naan be yo min kpa ɔ dunman nun, naan b’a kun-man min.” (Bo Bolɛ 12:10-13) ?Ngue ti yɛ Abraamun srɛli Sara kɛ ɔ kan sɔ-ɔ?\nSran wie’m be buli i kɛ Abraamun ti srɛfuɛ nin gblɛfuɛ. Sanngɛ, ɔ timɛn i sɔfuɛ mlɔnmlɔn. Sara ti i niaan bla sakpa. Sanngɛ, nán ngbɛn ti yɛ Abraamun sɛsɛli i wun-ɔn. Yɛle kɛ, Ɲanmiɛn seli i kɛ ɔ́ wá ɲán osu kun. Osu sɔ’n i ndɛ yoli Abraamun nin Sara be cinnjin kpa. Ɔ maan, ɔ fataman kɛ like yaya yo Abraamun. Fluwa sifuɛ dandan’m be wunnin kɛ laa Ezipti lɔ’n, sran kun i yi ti’n, be kwla kun i be fa bla’n. I sɔ’n ti, ajalɛ kpa yɛ Abraamun fali-ɔ. Yɛ Sara kusu m’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n, ɔ niannin ndɛ nga Abraamun kannin’n su yoli.\nKɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, sa ng’ɔ juli’n kleli kɛ Abraamun i ndɛ yoli fɛ. Yɛle kɛ, Ezipti famiɛn’n i awlo lɔ sran dandan wie’m be wunnin kɛ Sara ti bla klanman. Be ko kan kleli famiɛn’n. Kpɛkun, famiɛn’n seli kɛ be ko fa Sara be blɛ i. Be ayeliɛ sɔ’n yoli Abraamun i ya dan. Sara kusu i klun titili i dan. Sanngɛ, b’a yoman Sara i tɛtɛ. I kpa bɔbɔ’n, be niɛnnin i lika kpa. Atrɛkpa’n, Ezipti famiɛn’n kunndɛli kɛ ɔ nin i bé trá ndalie. Kpɛkun, ɔ fɛli i aɲanbeun ninnge mun kleli Sara. I sin’n, kɛ ɔ ko yo naan w’a ja Sara ti’n, ɔ mɛnnin i “niaan” bian’n i ninnge kpanngban.—Bo Bolɛ 12:14-16.\nKɛ Sara o famiɛn’n i awlo’n nun lɔ’n, ɔ kwla wun Ezipti mɛn’n nun ninnge mun. Sua ng’ɔ o nun’n ti klanman kpa. Kpɛkun, be fali aliɛ kpakpa mun sieli i ɲrun. Ninnge sɔ’m be yo ɲɛnmɛn tra ninnge ng’ɔ le be Ir lɔ laa’n, be lele. ?Akunndan benin yɛ ɔ buli-ɔ? ?I kɔnvi sɔli ninnge sɔ mun? Sɛ ɔ yacili Abraamun naan ɔ ko jali Ezipti famiɛn’n, nn ɔ yoli Satan i fɛ dan. Sanngɛ, Sara w’a yoman sɔ. Ɔ nin i wun’n, nin Ɲanmiɛn be nantili klanman titi. Sɛ andɛ mɛn nga nun sran nga b’a ja bla nin bian’n, be kwla yo sɔ wie’n, ɔ́ yó kpa o! Maan e nin be nga be ti e awlɛn su sran’n e nanti klanman titi kɛ Sara liɛ’n sa.\nEzipti famiɛn’n i awlo lɔ ninnge’m b’a sannganman Sara i akunndan’n. Ɔ nin i wun’n be nantili klanman titi.\nZoova kleli Ezipti famiɛn’n nin i awlofuɛ’m be ɲrɛnnɛn naan b’a kwlá yoman Sara i like. Kɛ Ezipti famiɛn’n wunnin i wlɛ kɛ Sara ti Abraamun i yi’n, ɔ yacili Sara nun. Kpɛkun, ɔ seli be kɛ be jaso i mɛn’n nun. (Bo Bolɛ 12:17-20) Kɛ Abraamun wunnin i yi’n i ekun’n, ɔ yoli i fɛ dan. ?Kɛ bé wá jú Ezipti lɔ’n, wafa ng’ɔ kannvuli Sara’n, e wla te kpɛn su? Ɔ seli i kɛ: “A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ.” Abraamun kloli Sara i sran waka’n. Sanngɛ, like ng’ɔ kloli i kpa’n yɛle Sara i nzuɛn kpa’n. Nanwlɛ, Sara le nzuɛn m’ɔ ti kpa Ɲanmiɛn ɲrun’n. (1 Piɛr 3:1-5) Ɔ fata kɛ e kwlakwla e fa nzuɛn ng’ɔ ti kpa’n. Yɛle kɛ, maan e dun mmua fa e wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie e, nán e kunndɛ ninnge kpanngban. Ɲanmiɛn ndɛ nga e si i’n, maan e kan kle sran uflɛ. Sɛ sa wie tanndan e ɲrun’n, maan e wla kpɛn Ɲanmiɛn i mmla’m be su naan e nanti be su. Sɛ e yo i kwlaa sɔ’n, é klé kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Sara sa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Laa’n, be flɛ yasua’n kɛ Abram. Yɛ be flɛ bla’n kɛ Sarai. Sanngɛ, dunman nga Zoova maan be fa flɛli be kasiɛn su’n, yɛ sran ngba si i-ɔ.—Bo Bolɛ 17:5, 15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Sara nin Abraamun be si ti kun. Be flɛ i kɛ Tera. Be nin yɛ ɔ ti ngunminngunmin-ɔn. (Bo Bolɛ 20:12) Sɛ ɔ ti e blɛ su’n, be aja’n ti plɔplɔ. Sanngɛ, be blɛ su’n, sran kun kwla jɛ i niaan bla. Afin blɛ sɔ nun’n, nn Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n ɔ nin a cɛman. Ɔ maan, fɔ’n nin a wluman sran’m be nun dan. Sran’m be ti juejue kpa. Ɔ maan, sɛ sran kun jɛ i osufuɛ naan be wu ba’n, ba sɔ’m be ɲanman nun tukpacɛ. Kɛ afuɛ 400 sinnin’n, sran’m b’a cɛman kun. Ɔ maan Moizi blɛ su’n, Ɲanmiɛn mannin mmla kɛ nán sran kun nin i osu nun bla be si sua.—Saun Yolɛ 18:6.\nSara: “A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ”\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N Sran nnan nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N ?Ngue yɛ sran nnan sɔ’m be ti be nzɔliɛ-ɔ?\nLike kun ekun mɔ be wunnin i’n\nƝANMIƐN NDƐ’N MAAN SRAN’M BE KACI N kloli bezibolu tolɛ’n n trali like kwlaa\nAMUN LAFI ƝANMIƐN SU KƐ BE SA “A ti bla klanman yɛ a o lɛ-ɔ”\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 3 2017 | ?Sran nnan nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n, be su ndɛ’n yo wɔ sɛ?\nNo. 3 2017 | ?Sran nnan nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n, be su ndɛ’n yo wɔ sɛ?\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 3 2017 | ?Sran nnan nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n, be su ndɛ’n yo wɔ sɛ?


?Ngue ti yɛ osu nga i nun yɛ Zezi fin’n i su ndɛ nga Matie klɛli’n, ɔ nin Liki liɛ’n be timan kun-ɔn?\n?Ngue ti yɛ sa nga be juli Zezi i bakan nun’n i su ndɛ nga Matie klɛli’n, ɔ nin Liki liɛ’n be timan kun-ɔn?\nZezi i awuliɛ’n, ɔ nin sa nga be juli i bakan nun’n i su ndɛ nga Matie klɛli’n, ɔ nin Liki liɛ’n be timan kun. Afin, b’a faman be ɲin b’a sieman sran kunngba’n i su.\nMatie fɛli i ɲin sieli i Zozɛfu su. Kɛ Zozɛfu tili i kɛ Mali w’a wunnzɛ’n, Matie kannin like nga Zozɛfu kunndɛli kɛ ɔ́ yó’n i ndɛ. Asa ekun’n, ɔ kannin laliɛ nga Zozɛfu cɛnnin’n i ndɛ. Laliɛ sɔ nun’n, anzi kun yiyili sa nga ti yɛ Mali w’a wunnzɛ’n i nun kleli Zozɛfu. Kpɛkun, wafa nga Zozɛfu fali anzi’n i nuan ndɛ’n su’n, ɔ kɛnnin i ndɛ wie. (Matie 1:19-25) Asa ekun’ n, Matie kɛnnin i kɛ Ɲanmiɛn’n i anzi kun yili i wun kleli Zozɛfu laliɛ nun ekun. Anzi’n seli i kɛ ɔ fa Zezi nin i nin’n naan be wanndi wɔ Ezipti. I sin’n, anzi kun yili i wun kleli Zozɛfu laliɛ nun ekun. Anzi’n seli i kɛ ɔ sɛ i sin Izraɛli mɛn’n nun. Zozɛfu sɛli i sin, yɛ ɔ nin i yi nin i wa’n be trannin Nazarɛti lɔ. (Matie 2:13, 14, 19-23) Fluwa mɔ Matie klɛli’n i ndɛ tre klikli’n nin i ndɛ tre nɲɔn su’n be nun’n, ɔ boli Zozɛfu i dunman kpɛ mɔcuɛ. Sanngɛ, ɔ boli Mali i dunman kpɛ nnan cɛ.\nLiki liɛ’n, ɔ fɛli i ɲin sieli i Mali su. Ɔ kannin kɛ anzi Gabliɛli yili i wun kleli Mali. Asa ekun’n, ɔ kannin kɛ Mali ɔli Elizabɛti m’ɔ ti i osufuɛ’n i wun wunlɛ. Ndɛ nga Mali kannin fa manmannin Zoova’n, Liki boli su. (Lik 1:26-56) Asa ekun’n, ɲrɛnnɛn nga Zezi wá wún i’n i ndɛ nga Simɔn kan kleli Mali’n, Liki kɛnnin i ndɛ. Kɛ Zezi ɲannin afuɛ 12, cɛn kun’n, ɔ nin i osufuɛ’m be ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Liki klɛli ndɛ sɔ’n. W’a boman ndɛ nga Zozɛfu kɛnnin i blɛ sɔ’n nun’n i su. Mali i ndɛ liɛ ng’ɔ kannin’n yɛ ɔ boli su-ɔ. Asa ekun’n, ɔ kleli kɛ Mali i wla boli i wun blɛ sɔ’n nun. (Lik 2:19, 34, 35, 48, 51) Fluwa mɔ Liki klɛli’n, i ndɛ tre klikli’n nin i ndɛ tre nɲɔn su’n nun’n, ɔ boli Mali i dunman kpɛ 12. Sanngɛ, ɔ boli Zozɛfu i dunman kpɛ 3 cɛ. Matie kannin Zozɛfu i ndɛ kpɛ sunman. Liki liɛ’n, sa nga be juli Mali su’n, ɔ nin like nga Mali yoli’n be ndɛ yɛ ɔ kannin-ɔn.\nOsu nga i nun yɛ Zezi fin’n i su ndɛ nga Matie kannin’n, ɔ nin nga Liki kannin’n be timan kun. Matie fali e ɲin sieli i osu nga i nun yɛ Zozɛfu fin’n su. Kpɛkun, ɔ kleli kɛ Zozɛfu m’ɔ ti Famiɛn Davidi i wa Salomɔn i osu nunfuɛ’n, yɛ ɔ tali Zezi-ɔ. I sɔ’n ti, Zezi le atin di Famiɛn Davidi i aja. (Matie 1:6, 16) Liki liɛ’n, ɔ fali e ɲin sieli i osu nga i nun yɛ Mali fin’n su. Ɔ kleli kɛ be wuli Zezi “David osu’n nun,” naan kɛ mɔ Mali yɛ ɔ wuli Zezi ti’n, Zezi le atin di Famiɛn Davidi i aja. (Rɔmfuɛ Mun 1:3) Afin, Mali ti Davidi i wa Natan i osu’n nunfuɛ. (Lik 3:31) ?Ngue ti yɛ Liki w’a klɛmɛn i kɛ Mali ti Eli i wa-ɔ? Afin lalafuɛ nun’n, kɛ sran’m bé klɛ́ awlo’m be nunfuɛ’m be dunman’n, yasua’m be ngunmin be dunman yɛ be klɛ-ɔ. I sɔ’n ti, Liki klɛli i kɛ Zozɛfu ti Eli i wa. I sɔ’n kle kɛ, Eli i wa yɛ Zozɛfu jɛli i-ɔ.—Lik 3:23.\nOsu nga i nun yɛ Zezi fin’n i su ndɛ nga Matie nin Liki be klɛli’n, ɔ kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mɛsi nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ bá’n niɔn. Zezi i blɛ su’n, sran’m be si kɛ Zezi ti Famiɛn Davidi i osu’n nunfuɛ. Farizifuɛ nin Sadisefuɛ’m be bɔbɔ b’a siman su akplowa le. Osu nga i nun yɛ Zezi fin’n i su ndɛ nga Matie nin Liki be kannin’n ti’n, e lafi Ɲanmiɛn su kpa. E lafi su kɛ nda ng’ɔ tali be’n, bé kpɛ́n su.\nAfuɛ 2017, Utu, Fluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun


“Be kwlaa nga be ti Anannganman liɛ’n, maan be bla min sin”—Lɔ Tulɛ 32:26 | Like suanlɛ liɛ\n“Amun nyin yi Anannganman amun Nyanmiɛn’n, amun su i, amun fa mun wun mɛntɛn i.”—MMLA’N 10:20.\nJUE: 28, 32\n?Ngue ti yɛ Zoova i klun w’a jɔman Kaɛn nin Salomɔn be wun kun-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Moizi nin Aarɔn be kleli kɛ be ti Zoova liɛ-ɔ?\n?Kɛ mɔ Zoova si aunnvuɛ m’ɔ yaci sa cɛ’n ti’n, mmlusuɛ benin yɛ e kwla ɲɛn i-ɔ?\n1, 2. (1) ?Ngue ti yɛ sran ng’ɔ ti Zoova liɛ’n, i liɛ su ti ye-ɔ? (2) ?Ngue yɛ é wá wún i like suanlɛ nga nun-ɔn?\nSRAN ng’ɔ nin Zoova be afiɛn’n mantan’n, i liɛ su ti ye. Afin, Zoova i tinmin’n nin i ngwlɛlɛ’n, ɔ nin i sran klolɛ’n be leman wunsu. I sɔ’n ti, e kunndɛ kɛ e nin i é nánti klanman titi naan é yó i liɛ mlɔnmlɔn. (Jue Mun 96:4-6) Sanngɛ laa’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m b’a kwlá yoman sɔ.\n2 Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún kɛ sran sɔ’m be seli be wun kɛ be ti Zoova liɛ, kusu nn like ng’ɔ klomɛn i’n yɛ be yoli-ɔ. Sran sɔ’m be su ndɛ’n wá úka e naan e nin Zoova y’a nanti klanman titi.\nZOOVA SI E KLUN AKUNNDAN’N\n3. (1) ?Ngue ti yɛ Zoova mannin Kaɛn i afɔtuɛ-ɔ? (2) ?Afɔtuɛ benin yɛ ɔ mɛnnin i-ɔ?\n3 Be flɛ sran sɔ’m be nun kun kɛ Kaɛn. Kaɛn timan amuɛn sɔfuɛ. Sanngɛ, Zoova i klun jɔman wafa ng’ɔ su i’n su. Afin, Zoova wunnin kɛ kaɛn i klun akunndan’n timan kpa. (1 Zan 3:12) Zoova seli i kɛ: “Nian, sɛ a nanti kɛ ɔ fata’n sa’n, á nyán kɔmin cɛn wie. Sɛ w’a yo-man sɔ’n, sa tɛ’n yɛ ɔ sa wɔ anuan’n nun lɛ-ɔ. Ɔ́ kúnndɛ trán ɔ su, sanngɛ wɔ yɛ a ti bɔ a kwlɛ i-ɔ.” (Bo Bolɛ 4:6, 7) Zoova kan kleli Kaɛn weiin kɛ, sɛ ɔ kaci i nzuɛn’n naan ɔ nin i be nanti klanman’n, i klun jɔ́ i wun.\n4. ?Kɛ Zoova mannin Kaɛn i afɔtuɛ’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\n4 Sɛ Kaɛn kaci i nzuɛn’n, Zoova sɔ́ tɛ ng’ɔ yi mɛn i’n nun klanman. Sanngɛ, Kaɛn w’a faman Ɲanmiɛn i afɔtuɛ’n su. I sɔ’n ti, ɔ yoli sa tɛ. (Zak 1:14, 15) I nun mɔ Kaɛn ti gbanflɛn’n, atrɛkpa’n w’a bumɛn i le kɛ ɔ́ káci i sin sí Ɲanmiɛn cɛn kun. Sanngɛ, kɛ sa kun wa juli mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i afɔtuɛ’n, w’a faman su, ɔ yoli ɲin kekle i su. Kpɛkun i agualiɛ su’n, ɔ kunnin i niaan bian’n.\n5. ?Ngue yɛ sɛ e yo’n, Zoova i klun su jɔman e wun kun-ɔn?\n5 Andɛ’n, Klistfuɛ kun kwla yo kɛ Kaɛn sa wie. Yɛle kɛ, ɔ kwla se i wun kɛ ɔ su Zoova. Kusu nn sa nga Zoova kloman be’n, yɛ ɔ yo-ɔ. (Zid 11) Atrɛkpa’n, ɔ bo jasin fɛ’n, yɛ ɔ kɔ aɲia’m be bo titi. Sanngɛ, ɔ bu bla annzɛ bian kunndɛ sukusuku’n i akunndan, annzɛ i ɲin yiman like, annzɛ ɔ kpɔ i wiengu mun. (1 Zan 2:15-17; 3:15) Sɛ Klistfuɛ sɔ’n w’a kacimɛn i nzuɛn’n, ɔ kwla yo sa tɛ dan. E wiengu’m be kwlá siman akunndan nga e bu’n, annzɛ ninnge wie mɔ e yo be’n. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ si be kwlaa. Sɛ e akunndan’n ti nɲɔnnɲɔn’n, ɔ si nun.—An kanngan Zeremi 17:9, 10 nun.\n6. ?Wafa sɛ yɛ Zoova uka e naan y’a kaci e sin y’a si sa tɛ’n niɔn?\n6 Kɛ e yo sa tɛ bɔbɔ’n, Zoova kaman lɛ yiman e blo. Sanngɛ, ɔ wla e fanngan naan e kaci e nzuɛn’n. Ɔ se e kɛ: “Amun fa amun wun be mantan min naan n kusu n fa min wun m mantan amun.” (Malasi 3:7) Zoova si kɛ nzuɛn tɛ wie’m be kle e yalɛ, naan e kunndɛ kpa kɛ é wlá be ase. Sanngɛ, ɔ kunndɛ kɛ e jran kekle, naan e kaci e sin si sa tɛ’n. (Ezai 55:7) Sɛ e fa e wun e mɛntɛn i’n, ɔ́ úka e naan y’a kwla yo sɔ.—Bo Bolɛ 4:7.\nNÁN MAAN E LAKA E WUN\n7. ?Ngue ti yɛ Salomɔn nin Zoova be afiɛn’n sacili-ɔ?\n7 I nun mɔ Salomɔn ti gbanflɛn’n ɔ nin Zoova be nantili klanman. Ɲanmiɛn mannin Salomɔn i ngwlɛlɛ. Kpɛkun, ɔ mɛnnin i junman cinnjin kun. Yɛle kɛ, maan ɔ kplan sua klanman kun Zerizalɛmun lɔ fa mɛn i. Sanngɛ, Salomɔn nin Zoova be afiɛn’n wa sacili. (1 Famiɛn Mun 3:12; 11:1, 2) Ɲanmiɛn mmla’n se kɛ ɔ fataman kɛ famiɛn kun “ja bla kaka naan i ti nun saci.” (Mmla’n 17:17) Sanngɛ, Salomɔn w’a nantiman mmla sɔ’n su. I bo bla’m be ti 700. Yɛ i soman’m be ti 300. (1 Famiɛn Mun 11:3) Asa ekun’n, bla sɔ’m be nun sunman be ti aofuɛ, yɛ be sɔ amuɛn. Kusu nn Zoova seli Izraɛlifuɛ mun kɛ nán be ja nvle uflɛ nun bla.—Mmla’n 7:3, 4.\n8. ?Wafa sɛ yɛ Salomɔn loli Zoova i ngasi-ɔ?\n8 Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, Salomɔn w’a kloman Zoova i mmla’n kun. Ɔ yoli sa tɛtɛ mun. I wie yɛle kɛ, ɔ kplannin amuɛn nga be flɛ be kɛ Astarte’n nin Kɛmɔsu’n be sɔwlɛ mun sɛsɛsɛ. Kpɛkun, ɔ nin i yi’m be sɔli amuɛn sɔ mun. Salomɔn kplannin amuɛn sɔwlɛ sɔ’m be nun wie mun Zerizalɛmun klɔ’n i ɲrun lɛ kpɔlɛ kun su. Lɔ yɛ ɔ kplannin Zoova i sua’n niɔn. (1 Famiɛn Mun 11:5-8; 2 Famiɛn Mun 23:13) Atrɛkpa’n, Salomɔn buli i kɛ tɛ ng’ɔ yi be Ɲanmiɛn sua’n nun ti’n, Zoova i ɲin kpá sa tɛtɛ ng’ɔ yo be’n be su.\n9. ?Kɛ Salomɔn w’a faman ndɛ nga Zoova kan kleli i’n su’n, wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ?\n9 Kɛ sran kun yo sa tɛ’n, Zoova i ɲin kpaman su mlɔnmlɔn. Biblu’n se kɛ: ‘Kɛ m’ɔ Salomɔn i ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn’n, i ti ɔ fɛli i wun ya kpa.’ Ɲanmiɛn kunndɛli kɛ ɔ́ úka Salomɔn. Ɔ ‘fiteli i kpɛ nɲɔn. Sanngɛ w’a faman ndɛ ng’ɔ kannin’n su.’ I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn i klun w’a jɔmɛn i wun kun. Yɛ w’a suɛnmɛn i bo kun. Zoova w’a kplinman su kɛ Salomɔn i mma’m be sie Izraɛli nvle wunmuan’n. Asa ekun’n, be wunnin be ɲrun lele afuɛ kpanngban kpa.—1 Famiɛn Mun 11:9-13.\n10. ?Ngue yɛ ɔ kwla saci e nin Zoova e afiɛn-ɔn?\n10 Sɛ be nga e tra be janvuɛ’n, be siman Ɲanmiɛn i mmla’n, annzɛ be nantiman su’n, be kwla saci e ti nun. Ɔ maan, e nin Zoova e afiɛn’n sáci. Ɔ kwla yo aniaan kun m’ɔ nin Zoova be afiɛn’n mantanman kpa’n. Annzɛ e osufuɛ mun, annzɛ e mantanfuɛ mun, annzɛ e wiengu junman difuɛ mun, annzɛ e wiengu suklu ba mun mɔ be suman Zoova’n. Sɛ be nga e nin be e san nun’n be nantiman Zoova i mmla’n su’n, be nzuɛn tɛ’n kwla sa e. Kpɛkun, é káci e sin é sí Zoova.\n?Be nga a nin be san nun’n, be uka wɔ naan a nin Zoova amun afiɛn’n w’a mantan? (An nian ndɛ kpɔlɛ 11 nun.)\n11. ?Sɛ e kunndɛ kɛ é trá janvuɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan-ɔn?\n11 An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 15:33 nun. Sran sunman be nzuɛn wie’m be ti kpa. Asa ekun’n, nán cɛn ngba yɛ be nga be suman Zoova’n, be yo sa tɛtɛ mun-ɔn. Atrɛkpa’n, e si sran sɔ’m be nun wie mun. ?Sanngɛ é níɛn i sɔ’n ti, é sé kɛ e nin be e kwla san nun? ?Sɛ e nin be e san nun’n, e nin Zoova e afiɛn’n sɛ́ annzɛ ɔ́ sáci? ?Be kwla uka e naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a mantan kpa? ?Ngue yɛ ɔ ti sran sɔ’m be cinnjin-ɔn? ?Kɛ bé kókó yalɛ’n, ngue ndɛ yɛ be kan-ɔn? ?Tralɛ, annzɛ sika, annzɛ ajulisu mannzin mun, annzɛ be ɲin su yiyilɛ’n i ndɛ yɛ be tɛ i kan-ɔn? ?Be kan be wiengu’m be wun ndɛ? ?Be di aɔwi tɛtɛ? Zezi seli kɛ: “Ndɛ kwlaa ng’ɔ o sran anwlɛn’n nun’n yɛ ɔ fite i nuan-an.” (Matie 12:34) Sɛ e nin sran wie mun e san nun naan e wun kɛ be ayeliɛ’n ti’n, e nin Zoova e afiɛn’n su saci’n, maan e fa ajalɛ ndɛndɛ. Yɛle kɛ, nán e nin be e san nun ngboko. Sɛ ɔ nin i fata bɔbɔ’n, nán e nin be e san nun kun.—Nyanndra Mun 13:20.\nZOOVA KUNNDƐ KƐ E NIN I E NANTI KLANMAN TITI\n12. (1) ?Kɛ Izraɛlifuɛ’m be jasoli Ezipti lɔ’n, ndɛ benin yɛ Zoova kan kleli be-ɔ? (2) ?Ndɛ benin yɛ Izraɛlifuɛ’m be kannin-ɔn?\n12 Kɛ Zoova deli Izraɛlifuɛ mun Ezipti lɔ’n, sa nga be yoli’n, e kwla fa tu e wun fɔ wie. Kɛ be juli Sinai oka’n i ɲrun lɛ’n, Zoova yili i wun nglo kleli be. Ɲanmiɛn su lɔ’n kpali sin piapiapia, yɛ be wunnin sin wɛnsrɛn. Ɲanmiɛn su kpannin kplannan-kplannan, yɛ be tili awɛ kun i tɛlɛ kekle kpa. (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:16-19) Kpɛkun be tili Zoova i nɛn’n. Ɔ seli kɛ: “N ti Anannganman ɔ Nyanmiɛn yɛ n si kwla.” (An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 20:1-6 nun.) Zoova seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ sɛ be fa be wun mɛntɛn i’n, ɔ́ fɛ́ i wun mantan be wie. ?Sɛ ɔ ti kɛ blɛ sɔ nun’n, e o Izraɛlifuɛ’m be nun wie mɔ e ti Zoova i nuan ndɛ’n, ngue yɛ é yó-ɔ? Atrɛkpa’n, é kán ndɛ nga Izraɛlifuɛ’m be kannin’n wie. Be seli kɛ: “É fá Anannganman i mmla’m be kwlaa be su.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 24:3) Sanngɛ w’a cɛman, sa kun wa juli. Sa sɔ’n nun’n, be nin Ɲanmiɛn b’a nantiman klanman.\n13. ?Kɛ Zoova yili i wun nglo kleli Izraɛlifuɛ mun’n, sa benin yɛ ɔ juli-ɔ?\n13 Kɛ Ɲanmiɛn yili i wun nglo kleli Izraɛlifuɛ mun’n, srɛ dan kpa kunnin be. I sɔ’n ti, Moizi fuli Sinai oka’n su naan Zoova kan ndɛ’n kle i. (Ezipt Lɔ Tulɛ 20:18-21) Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wunnin kɛ Moizi su cɛ lɔ’n, be buli i kɛ be leman sran kun naan w’a dun be ɲrun mmua. Atrɛkpa’n, be fali be wla guali Moizi m’ɔ ti klɔ sran’n, i su dan ti yɛ be buli i sɔ-ɔ. Srɛ kunnin be, yɛ be seli Aarɔn kɛ: “Jaso, yo amuɛn kun man ye, maan ɔ dun mmua e nyrun. Afin Moiz’n, bian sɔ’n b’ɔ fali ye Ezipt lɔ bali’n, e si-man like nga w’a yo i-ɔ.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 32:1, 2.\n14. (1) ?Akunndan benin yɛ Izraɛlifuɛ’m be buli m’ɔ kle kɛ be lakali be wun-ɔn? (2) ?Wafa sɛ yɛ Zoova buli sa nga be yoli’n niɔn?\n14 Izraɛlifuɛ’m be si kɛ ɔ fataman kɛ be sɔ amuɛn. (Ezipt Lɔ Tulɛ 20:3-5) Sanngɛ, be wa yoli sika ɔkwlɛ nannin ba kun, kpɛkun be sɔli i. Be fɔnnin Zoova i mmla’n, sanngɛ be buli i kɛ be o Zoova sin. I kpa bɔbɔ’n, Aarɔn seli kɛ nannin ba sɔ’n i sɔlɛ’n ti kɛ be su ‘di cɛn bé mán Zoova’ sa. Kɛ Zoova wunnin i sɔ’n, ɔ seli Moizi kɛ Izraɛlifuɛ’m “b’a yo sa tɛ dan,” naan ‘b’a yaci atin ng’ɔ kleli be’n.’ Zoova fali ya dan kpa. I sɔ’n ti, ɔ seli kɛ ɔ́ núnnún Izraɛli nvle wunmuan’n.—Ezipt Lɔ Tulɛ 32:5-10.\nZoova mannin Izraɛlifuɛ’m be atin naan be kle kɛ be ti i liɛ.\n15, 16. ?Wafa sɛ yɛ Moizi nin Aarɔn be kleli kɛ be ti Zoova liɛ-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n15 Ɲanmiɛn Zoova si aunnvuɛ dan. Ɔ guguli kɛ ɔ́ núnnún Izraɛli nvle’n. Sanngɛ w’a yoman sɔ kun. Ɔ mannin Izraɛlifuɛ’m be atin naan be kle kɛ be ti i liɛ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 32:14) Kɛ Moizi jrá’n, nn sran’m be o nannin ba’n i ɲrun lɛ, be bo be sro, be to jue, yɛ be si able. Kɛ ɔ wunnin i sɔ’n, ɔ fali nannin ba’n, ɔ yrɛli i, yɛ ɔ nunkunnin i lele ɔ kacili sanmlɛn. Kpɛkun, ɔ kpan seli kɛ: “Be kwlaa nga be ti Anannganman liɛ’n, maan be bla min sin.” Yɛ “Levi akpasua sufuɛ’m be kwlaa be wa yiɛli” i wun lɛ-ɔ.—Ezipt Lɔ Tulɛ 32:17-20, 26.\n16 Aarɔn yɛ ɔ yoli sika ɔkwlɛ nannin ba’n niɔn. Sanngɛ, sa tɛ ng’ɔ yoli’n, ɔ yoli i nsisɔ. Kpɛkun, ɔ nin Levifuɛ’m be kleli kɛ be ti Zoova liɛ. B’a jranman sa tɛ yofuɛ’m be sin. I lɛ nun’n be kleli kɛ be ti ngwlɛlɛfuɛ. Afin, sran akpi kpanngban nga be sɔli nannin ba’n, be wuli cɛn kunngba sɔ’n nun. Sanngɛ be nga be kleli kɛ be ti Zoova liɛ’n, be fiteli nun. Kpɛkun, Ɲanmiɛn seli be kɛ ɔ́ yrá be su.—Ezipt Lɔ Tulɛ 32:27-29.\n17. ?Ngue like yɛ sika ɔkwlɛ nannin ba’n i su ndɛ nga Pɔlu kannin’n, ɔ kle e-ɔ?\n17 ?Ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be su ndɛ’n kle e-ɔ? Akoto Pɔlu seli kɛ: “Sa sɔ’n b’ɔ tɔli be su’n,” ɔ kle e kɛ nán e yo “amuɛn sɔfuɛ” kɛ be liɛ’n sa. Pɔlu seli ekun kɛ be klɛli ndɛ sɔ’n naan “bé fá tú e bɔ y’a ju mɛn’n i bue nuan’n e fɔ.” (1 Korɛntfuɛ Mun 10:6, 7, 11, 12) Pɔlu i ndɛ sɔ’n kle kɛ be nga be su Zoova bɔbɔ’n, sɛ b’a nianman be wun kpa’n, be kwla yo sa ng’ɔ ti tɛ’n. Kpɛkun, be kwla bu i kɛ Zoova i klun jɔ be wun. Kannzɛ sran kun kunndɛ kɛ ɔ́ yó Zoova i janvuɛ, annzɛ ɔ bu i kɛ ɔ nin Zoova be nanti klanman’n, nɛ́n i sɔ’n yɛ ɔ kle kɛ Zoova i klun jɔ i wun-ɔn.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:1-5.\n18. (1) ?Akunndan benin yɛ sɛ e bu’n, e nin Zoova e afiɛn’n kwla saci-ɔ? (2) ?Yɛ wafa sɛ yɛ i bo’n gúa-ɔ?\n18 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be minndɛli Moizi lele m’ɔ baman’n, be akunndan’n sanngannin. Sɛ e kusu e bu i kɛ y’a minndɛ lele naan mɛn’n i awieliɛ’n juman ndɛndɛ’n, e akunndan’n kwla sanngan wie. Ɔ maan, e kwla bu i kɛ ɔ́ cɛ́ kpa ekun naan Zoova w’a yo ninnge kpakpa ng’ɔ seli kɛ ɔ́ yó be’n. Wie liɛ bɔbɔ’n, e kwla bu i kɛ ɔ su yoman be sakpa. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, e bɔbɔ e klun sa yɛ e yo i siɛn’n niɔn, e yoman Zoova liɛ’n kun. Kpɛkun, sɛ y’a nianman e wun kpa’n, é káci e sin é sí Zoova. Yɛ sa nga y’a bumɛn i le kɛ é yó’n, yɛ é yó-ɔ.\n19. (1) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su titi-ɔ? (2) ?Ngue ti-ɔ?\n19 Zoova kunndɛ kɛ e nanti i mmla’m be su sa’n kwlaa nun, naan e su i kunngba cɛ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 20:5) Klolɛ m’ɔ klo e’n ti yɛ ɔ se e sɔ-ɔ. Asa ekun’n, sɛ y’a yoman Zoova i klun sa’n, Satan liɛ’n yɛ é yó-ɔ. Kpɛkun, é wún e ɲrun. Pɔlu seli kɛ: “An kwlá nɔn-man e Min’n i klowa’n nun naan amun kunngba’n amu’an nɔn mmusu’m be liɛ’n nun. Yɛ amun nin e Min’n kwlá wla-man asa naan amun kunngba’n amun nin mmusu mun amu’an wla asa.”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:21.\nMAAN E FA E WUN MANTAN ZOOVA KPA TITI\n20. ?Kɛ e fɔn’n, wafa sɛ yɛ Zoova uka e-ɔ?\n20 Kaɛn, nin Salomɔn, nin Izraɛlifuɛ’m be kwla kaci be nzuɛn’n. Sanngɛ, b’a yoman sɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 3:19) Kɛ sran’m be fɔn’n, ɔ kaman lɛ yiman be ase. I wie yɛle Aarɔn liɛ’n. Andɛ’n, Zoova tu e fɔ naan y’a yoman sa ng’ɔ ti tɛ’n. Like ng’ɔ fa tu e fɔ’n, yɛle Biblu’n nin fluwa nga anuannzɛ’n yi be’n, nin e wiengu Klistfuɛ mun. Sɛ e sɔ fɔ ng’ɔ tu e nun klanman’n, e kwla lafi su kɛ ɔ́ sí e aunnvuɛ.\n21. ?Kɛ sa tɔ e su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n21 Sa kun ti yɛ Zoova si e aunnvuɛ-ɔ. (2 Korɛntfuɛ Mun 6:1) Yɛle kɛ, ɔ yo sɔ naan ‘e yaci sa m’ɔ yomɛn i fɛ’n nin mɛn nun ninnge nga e ɲin blo be su’n.’ (An kanngan Tit 2:11-14 nun.) Mɛn tɛ nga nun’n, sa wie’m bé tɔ́ e su titi. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, maan e kle kɛ e ti Zoova liɛ mlɔnmlɔn. Maan, e ‘ɲin yi Anannganman e Ɲanmiɛn’n, e su i,’ yɛ maan ‘e fa e wun mɛntɛn i.’—Mmla’n 10:20.\nE ti Zoova liɛ: Ɔ fata kɛ sran’m be tinuntinun be kle kɛ be ti Zoova liɛ, annzɛ kusu be ti Satan liɛ. Sran ng’ɔ klo Zoova m’ɔ nanti i mmla’n su’n, ɔ kle kɛ ɔ ti i liɛ sakpa. Asa ekun’n, ɔ kpɔ Satan, yɛ ɔ buman akunndan nga Satan bu’n wie.


Ye Jésus sé bé ke: Nvlé'm bé famien'm bé tin bé swran'm bé su, ye bé fle bé ngbenngben mun Yé Yôfue.\nKwlale kwlaa nga nnen klikli lie'n fa kwla'n, o fa yô sa i nyrun le, ye o man asie'n nin i su swran'n kwla bé kôtô nnen klikli bo bé bô i kannin kunniin, bo i kannin'n wiéli'n i bô.\nJésus flee bé, o sé bé ke: An si ke nvlé wié'm bé famien'm bé mianmian bé swran mun, ye swran dandan'm bé tin bé swran'm bé su.\nJésus flee bé kwlaa, o sé bé ke: An si ke bé nga bé sié bé ke bé sié nvlé wié mun'n, bé mianmian bé swran mun, ye swran dandan'm bé tin bé swran'm bé su.\nNanwle, ke bé su liké nga bé klô bé'n, bo bé yô bé wun ke bé ti aénvue sa'n, ye bé klé bé wun nyrennen'n, swran'm bé nyrun bé nde so'n ti sa b'o ti ngwlele liké kpa. Sannge sa so'm bé yôle'n ti ngben, o man swran'm bé kwla yatyi'a kônvi yôle'n.\nSannge alie'n ti bé nga ba yô swran bo bé kunnde sa ng'o ti kpa'n nin te'n bé ngbatyie lélé ba si i kpa'n bé lie.\nAfin m bo swran'm bé sié min'n, n kusu n sié sôndya mun, se n sé kun ke o o'n, o ko, ye se n sé kun ke o bla'n o ba. Se n sé n gbanflen'n ke o yô liké wié'n, o yô.\nSwran ng'o wanndi'n, se wa wanndi'a ke bé klélii'n sa'n, o nya'an nun liké.\nI so'n ti ye man n kusu, m mian min nyin ke min awlen'n nun yô wéiin titi Nyanmien nin swran'm bé nyrun nion.\nSannge nanh fa nde b'o ti'a Nyanmien lie b'o ti ke bla ôké'm bé nde sa'n bé su. Mion o nyin mantan Nyanmien kpa.\n Man é kpe é nyin nian Jésus, é Nyanmien sulafile'n fiin, i ye man é lafi i su lélé gue i ti nin i bôo. Ke o bu i klun b'o wa dyo'n i akunndan'n, o kplin su man bé kuin waka'n su, wa bu'e i nyin asé guale'n liké fi, nan wa kô tran Nyanmien bia'n i fama su. Anh bu i bo ke sa te yôfue'm bé satyi i wun'n o tre i awlen'n i akunndan nan amun sa sin a bubu'a amun nan amuan kponzoman. Se sa te'n ti swran'n, wuun nh séh ke, amun nin i a tu lélé amun mmôdya nian guaman. ?Afotue nga Nyanmien maan amun bo an ti i wa'n, amun wla a fi su? Bé klee ke: «N wa, nanh bu fo nga é Min Nyanmien'n tu wo'n i aôwi, Ye se o idyo wo'n, nonh o sa sin bubu o. Afin é Min'n tu bé nga o klô bé'n bé fo, Ye bé nga o bu bé i wa'n, o fa nyantiaan bô bé.» Se Nyanmien tu amun fo'n, mon o son amun nun, afin o bu amun i wa. ?Ba ônin ye i si tu'e i foo? Se o tu'a amun fo ke o fa tu i mma mun sa'n, wuun an ti'e i klun ba, an le'a si. É si'm bé tu é fo, é bu bé swran. Se o ti so'n, man é bu é Si nga é wawe'n wô i sa nun'n i swran tra bé nan ya nyan nguan. Kpa nga é si'm bé waan é yô bo i ti ye bé tu é fo'n, o ti lé nnyon kun lie, sannge nga Nyanmien fa tu yé'n é kpa yôle mlonmlon tio nan é katyi ke i sa. Nanwle, fo tule'n kwlaa, ke béh tuh yé'n, i klikli'n nun o yô é ya, o yô'a é fe, sannge bé nga bé fa su bo bé katyi'n, o man bé yô kpa, bé di aladyé.\nse i swran ng'o sié bé, o sunman bé ke bé tu bé nga bé yô sa te'n bé fo'n, nan bé yô bé nga bé yô sa kpa'n bé mô ô.\n?An si'a ke amun wunnen'n ti Nyanmien i Wawe'n b'o fa maan amun b'o ô amun nun'n i sua, o man an di'a amun tiaun?\nN swran kpa, Nyanmien man liké kwlaa nga a yô'n o yô kpa, ye a yô dyuédyué, ke n si ke o wla'n wô Nyanmien su kpa'n sa.\n ?An si'a ke bé nga bé wanndi si akplôwa'n bé kwlaa bé wanndi, sannge bé nun kun ye o nyen io? Amun kusu ke o yô nan amuan nyen'n, an wanndi so. Bé kwlaa nga bé si ngôndi tule ô, bee kwlaa so'n se bé klô ke béh nyenh'n, bé nian bé wun su kpa liké'n kwlaa nun. Bé yôé so kunnde bé dunman, sannge dunman so'n tyeman. Sannge é yôé so é kunnde dunman b'o wiéman. I so'n ti, n lie'n, n wanndi, sannge n wanndi'a ngben, n tô tyolieo o tô fuanman. Ke n kô yô nan m bo n kaan nde klé swran mun'n, ba sé'a n ke n nu'an bé nun wié'n, n nian min wun su kpa n tra min awlen lélé o si min wun.\nMan mian min nyin man wanndi wanndile dan kpa, man dyu n dyuwle, n dyran kéklé lafii Nyanmien su.\n I so'n ti, n lie'n, n wanndi, sannge n wanndi'a ngben, n tô tyolieo o tô fuanman. Ke n kô yô nan m bo n kaan nde klé swran mun'n, ba sé'a n ke n nu'an bé nun wié'n, n nian min wun su kpa n tra min awlen lélé o si min wun.


?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn fɛ i wunmiɛn’n nunun sran ɔn? | Mantan\n1-3. (a) ?Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wunnin Eziptifuɛ mun’n, ngue ti yɛ srɛ kunnin be ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kplili i sufuɛ’m be ti ɔ?\nIZRAƐLIFUƐ’M b’a mian kɛ longa sa. Be o oka mun nin jenvie’n be afiɛn. Be kwlá kɔman be ɲrun, be kwlá kɔman be sin. Asa ekun’n, Ezipti sonja mɔ be ti wlɛfuɛ’n, be su fuan be. Yɛ b’a fua kpa kɛ bé núnkun be kwlakwla kpan. * Sanngɛ Moizi seli Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ mun kɛ nán maan be wla’n bo be wun. Ɔ wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] wá kún amun ti alɛ.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:14.\n2 Kannzɛ Moizi seli sɔ’n, sanngɛ ɔ kpan flɛli Zoova. Yɛ Ɲanmiɛn tɛli i su kɛ: “?Ngue ti yɛ a su flɛ min kɛ n wa uka wɔ nin-ɔn? [...] Man ɔ kpɔnman’n su tinngɛ i jenvie’n su, kpɛ jenvie’n nun naan Izraɛlifuɛ’m be nanti aunnyan siɛ’n su be sin.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:15, 16) Wafa nga sa sɔ’m be yoli’n yɛ. Zoova seli i anzi ng’ɔ dun Izraɛlifuɛ’m be ɲrun mmua’n kɛ ɔ ko tran be sin lɔ. Yɛ sin wɛnsrɛn ng’ɔ o be ɲrun’n sinnin be sin ɔn. Ɔ yoli kɛ talɛ wie yɛ ɔ o be nin Eziptifuɛ’m be afiɛn sa. Ɔ maan Eziptifuɛ’m be kwlá yoman be like fi. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:19, 20; Jue Mun 105:39) Moizi tinngɛli i sa’n. I sin’n, aunmuan kekle kpa kun fitali naan w’a kpaci jenvie’n nun. Ɔ suli nzue’n ɔli wa ɔli wa. Ɔ keteli kɛ talɛ sa yɛ nvlefuɛ’m be kwlaa be ɲannin sinwlɛ ɔ.—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:21; 15:8.\n3 E kwla bu i kɛ, kɛ Faraɔn wún ninnge sroesroe sɔ’n, ɔ́ sé i sonja’m be kɛ be yaci Izraɛlifuɛ’m be fuanlɛ! Sanngɛ ɔ ti kɛ blɛ li yɛ b’a se Faraɔn tutrefuɛ sɔ’n kɛ ɔ wlɛ i wun ase fuan be sa ɔ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:23) Ɔ maan Eziptifuɛ’m be wluli Izraɛlifuɛ’m be sin nzue’n i afiɛn. Sanngɛ i bo’n w’a guaman kpa w’a manman be, afin be kakaklolo’m be ja’n be tutuli be bo. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Izraɛlifuɛ’m b’a wie jenvie’n i kpɛ, be o i bue kun lɔ. Yɛ Zoova seli Moizi kɛ: “Tinngɛ ɔ sa’n nzue’n su naan ɔ yi sin i osu’n nun maan ɔ kata Eziptfuɛ’m be nin be kakaklolo mun, ɔ nin be nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be su.” Jenvie’n sɛli i sin i osu’n nun, ɔ dili Faraɔn nin i alɛ kunfuɛ mun!—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:24-28; Jue Mun 136:15.\nNdɛma jenvie’n nuan lɔ’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” naan ‘ɔ ti safuɲrɛn.’\n4. (a) ?Ndɛma jenvie nun lɔ’n, sran’n i wafa benin yɛ Zoova kleli kɛ ɔ ti ɔ? (b) ?Sanngɛ kɛ sran’m be ko wun Zoova i sran’n i wafa sɔ’n i wlɛ’n, ngue yɛ be yo ɔ?\n4 Delɛ nga Ɲanmiɛn deli Izraɛlifuɛ mun ndɛma jenvie’n nun lɔ’n, ɔ ti nzɔliɛ like dan kpa kun. I lɛ nun’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” yɛ “ɔ ti safunyrɛn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3) ?Sanngɛ kɛ be kan Zoova i ndɛ sɔ’n, ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó ɔ? E kwlakwla e si kɛ alɛ dunman nun ti’n, afɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n be tɔ sran’m be su. ?Ɔ maan kɛ mɔ Ɲanmiɛn kun alɛ’n, m’ɔ nunnun sran mun ti’n, amún fá amun wun mɛ́ntɛn i annzɛ amún cúɛn amun wun kɔ́ siɛn?\nƝanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun\n5, 6. (a) ?Sɛ be flɛ Ɲanmiɛn kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n,” ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun ɔn?\n5 Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n, Ɲanmiɛn i tɔnndɔnlɛ dunman kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n” sa’n, ɔ o nun kpɛ ko ju ya nsan. Yɛ i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n, ɔ o nun kpɛ nɲɔn. (1 Samiɛl 1:11) Mɛn wunmuan’n mɔ Zoova sie’n ti’n, ɔ sie anzi kpanngban kpa mun. (Zozie 5:13-15; 1 Famiɛn Mun 22:19) Anzi sɔ mɔ be ti wunmiɛnfuɛ dan’n, be kwla nunnun sran kpanngban kpa. (Ezai 37:36) E si kɛ sran kunlɛ’n ti ɲrɛnnɛn like. Sanngɛ nán maan e wla fi kɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be liɛ’n timan kun. Afin sonja mun nin politikifuɛ mun, be se be wun kɛ like nga ti yɛ be kun alɛ’n, ɔ ti su. Kusu nn aɲinkpli nin be klunklo like kunndɛlɛ’n ti yɛ be yo i sɔ ɔ.\n6 Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ timan sɔ. Ɔ dun mmua bu ndɛ sin kwlaa naan w’a fa ajalɛ. I ti’n, Mmla’n 32:4 se kɛ: “I yɛ ɔ ti kɛ yɛbuɛ sa i yɛ n talo i-ɔ, sa ng’ɔ yo be’n be ti kpa lele tra su. I atin’m be ti seiin. Ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ kaci-man, ɔ di-man ndɛ kwlɛ. Ɔ yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ, ɔ di nanwlɛ.” Asa ekun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n bu ya ble falɛ’n nin sran like yaya yolɛ’n be fɔ. (Bo Bolɛ 49:7; Jue Mun 11:5) I kwlaa ngalɛ’n ti yɛ Zoova tɔman ninnge’m be su sa yoman be’n niɔn. Ɔ maan, sɛ ɔ fa ajalɛ kɛ ɔ́ núnnún sran mun’n, ɔ kle kɛ ɔ lemɛn i yowlɛ kun ti ɔ. I sɔ yɛ i ɲin fite ndɛ nga i nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli klɛli’n nun ɔn. I waan: “‘?Amun bu i kɛ n klo kɛ klunwifuɛ’m be wu? Nga n klo’n yɛlɛ kɛ klunwifuɛ’m be kaci be nzuɛn’n naan be nyan nguan.’ Nyanmiɛn [Zoova] yɛ ɔ kan sɔ-ɔ.”—Ezekiɛl 18:23.\n7, 8. (a) ?Kɛ mɔ Zɔbu w’a wunman sa ng’ɔ ju i su’n i wlɛ’n ti’n, akunndan tɛ benin yɛ ɔ buli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Elii tinngɛli i akunndan’n niɔn? (c) ?Afɔtuɛ benin yɛ Zɔbu i su ndɛ’n man e ɔ?\n7 ?Yɛ nn ngue ti yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun ɔn? Ka naan y’a tɛ su’n, maan e kan sa ng’ɔ tɔli Zɔbu m’ɔ ti sran kpa’n i su’n i ndɛ kan. Satan sili Zɔbu ɔ nin klɔ sran’m be wunmuan’n be seiin nantilɛ’n i su akplowa. Ɔ seli kɛ sɛ klɔ sran’m be wun ɲrɛnnɛn’n, be su suman Ɲanmiɛn kun. Zoova mannin Satan i atin kɛ ɔ sa Zɔbu nian. Ɔ maan Satan wa fali tukpaciɛ yili Zɔbu su, ɔ yoli maan i ninnge wunmuan’m be fili i sa, yɛ ɔ kunnin i mma mun. (Zɔb 1:1–2:8) Kɛ mɔ Zɔbu wunman i wlɛ’n ti’n, ɔ buli i kɛ Ɲanmiɛn su kle i ɲrɛnnɛn, naan i sɔ’n timan su. Ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle i sa ti m’ɔ ‘tu i ɲin wɔ i sɔ’n,’ m’ɔ yo kɛ i “kpɔfuɛ” yɛle i’n sa’n.—Zɔb 7:20; 13:24.\n8 Gbanflɛn kun mɔ be flɛ i Elii’n, ɔ kleli Zɔbu kɛ i akunndan ng’ɔ bu i lɛ’n timan su. Ɔ seli kɛ: “Ɔ waan a ti sɛsɛ Nyanmiɛn nyrun.” (Zɔb 35:2) Sɛ e bu i kɛ e si ngwlɛlɛ e tra Ɲanmiɛn naan like ng’ɔ yoli’n timan su’n, ɔ kle kɛ e su di sinnzin. I ti’n, Elii seli kɛ: “Klunwi yolɛ’n nin ndɛ kwlɛ bulɛ’n, be ti-man Nyanmiɛn i nzuɛn mlɔnmlɔn.” I sin’n, ɔ kɛnnin i kɛ: “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n, e kwlá ju-mɛn i wun lɔ. I fanngan’n ɔ ti dan. Ɔ yo sa i nuan su weiinweiin kpa. Ɔ tɛ-man sran fi su.” (Zɔb 34:10; 36:22, 23; 37:23) I sɔ’n kle e kɛ sɛ Ɲanmiɛn nin sran mun be kun’n, like kpa kun ti yɛ ɔ yo i sɔ ɔ. Kɛ mɔ y’a wun i sɔ’n niɔn, maan e nian like nga ti yɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kwla kaci alɛ kunfuɛ’n.—Rɔmfuɛ Mun 15:33.\nLike nga ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n ɔ kun alɛ’n\n9. ?Ngue ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ nunnun sran mun ɔn?\n9 Kɛ Moizi manmannin Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ ‘ti alɛ kunfuɛ, ɔ ti safunyrɛn’n,’ ɔ kɛnnin i ekun kɛ: “?[Zoova], amuɛn’m be nun’n, onin yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa-a? ?Wan yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa b’ɔ yo-man sa tɛ fi mlɔnmlɔn-ɔn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3, 11) Ndɛ kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Abakiki klɛli ɔ. I waan: “Wɔ bɔ a ti saun’n, a kwlá nian-man sa tɛ’n. Sɛ be yo sran wie tɛtɛ’n, a kwlá tran-man lɛ a fa-man ɔ nyinma a niɛn-mɛn i sa ngbɛn.” (Abakik 1:13) Ɲanmiɛn ti sran klofuɛ sɔ. Sanngɛ i kunngba’n ɔ ti sanwun, kpɛkun ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ. I nzuɛn sɔ’n ti’n, blɛ sunman nun ɔ fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun. (Ezai 59:15-19; Lik 18:7) I sɔ’n ti’n, sɛ ɔ nunnun sran mun’n, nán kɛ ɔ timan sanwun kun ti ɔ. Afin sanwun m’ɔ ti’n ti yɛ ɔ nunnun sran mun ɔn.—Ezai 5:16.\n10. (a) ?Blɛ benin nun yɛ ɔ nin i fatali kɛ Zoova nin sran’m be kun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yoli i sɔ ɔ? (b) ?Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun i ti w’a kpɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo ɔ? ?Yɛ mmlusuɛ benin yɛ be nga be ti sran kpa’n bé ɲɛ́n i ɔ?\n10 Maan e kan Adam nin Ɛvu be ɲin kekle mɔ be yoli i Ɲanmiɛn su’n, i sin sa’n i ndɛ kan e nian. (Bo Bolɛ 3:1-6) Sɛ ɔ ti kɛ Zoova i ɲin kpali be sa tɛ sɔ’n su’n, nn i sɔ’n kleli kɛ nɛ́n i yɛ ɔ sie mɛn wunmuan’n sakpa ɔ. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yo sa i nuan su sɛsɛsɛ’n ti’n, ɔ fali wie’n boli be sannzan. (Rɔmfuɛ Mun 6:23) Zoova dun mmua kannin ndɛ kun. I waan ɔ́ wá fá kpɔlɛ yí i sufuɛ mun ɔ nin ‘wuo’n’ mɔ yɛle Satan’n i sufuɛ liɛ’m be afiɛn. (Sa Nglo Yilɛ 12:9; Bo Bolɛ 3:15) Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n i ti w’a kpɛ’n, saan bé núnnún Satan. (Rɔmfuɛ Mun 16:20) Nanwlɛ e si kɛ jɔlɛ sɔ mɔ bé dí Satan’n, ɔ́ yó maan be nga be ti sran kpa’n, bé ɲán suyralɛ afin Satan su kleman be yalɛ kun. Yɛ asiɛ’n káci mɛn klanman. (Matie 19:28) Sanngɛ lele naan sa sɔ’m b’a yo’n, be nga be nin Satan be bo ti kun’n, be su yaciman Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yalɛ klelɛ. Ɔ maan ɔ ju wie’n, Ɲanmiɛn wá úkɛ i sufuɛ mun.\nƝanmiɛn nunnunnin sa tɛtɛ yolɛ’n\n11. ?Ngue ti yɛ ɔ yoli Ɲanmiɛn i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n niɔn?\n11 Zoova tɔli anannganman su nzue fa nunnunnin sa tɛtɛ yofuɛ mun. Bo Bolɛ 6:11, 12 se kɛ: “I blɛ sɔ nun’n, wuun mɛn wunmuan’n nun sran’m b’a saci mlɔnmlɔn. Sa kekleekle mun yɛ sran’m be yo-ɔ. Nyanmiɛn nían asiɛ nin-ɔn, ɔ wunnin kɛ w’a wie saci. I su sran’m be kwlakwla b’a wie saci kpan.” ?Zoova yáci sa tɛtɛ yofuɛ’m be lɛ naan be nunnun asiɛ’n su sa kpa yofuɛ nga be ka lɛ mun? Cɛcɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli Zoova i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n naan be nga be ti sa kekleekle yofuɛ nin sa sukusuku yofuɛ’m be kwlaa be nunnun.\n12. (a) ?Abraamu i “osu’n” i su ndɛ benin yɛ Zoova kannin ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ núnnún Amɔrfuɛ mun ɔn?\n12 Like kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn fa yoli Kanaanfuɛ mun ɔn. Zoova kɛnnin i laa kɛ ‘osu’ kun wá fín Abraamu nun yɛ ɔ́ yó maan mɛn nunfuɛ’m be kwlaa bé dí ye. Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n w’a kwla kpɛn su’n, Ɲanmiɛn seli kɛ Kanaan mɛn’n mɔ Amɔrfuɛ mun be tran nun’n, ɔ́ yó Abraamu i afinliɛ nunfuɛ’m be liɛ. ?Sa benin yɛ Zoova fá klé kɛ sran sɔ’m be fuanlɛ’n w’a ju ɔ? Zoova kannin kɛ ɔ́ dí afuɛ 400 kwlaa naan w’a fuan be. Afin ɔ́ mínndɛ kɛ ‘Amɔrfuɛ’m be sa tɛ mɔ be yo’n ɔ bobo su’ ka. * (Bo Bolɛ 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Sa nga Amɔrfuɛ’m be yoli’n kusu wa yoli tɛ tratrali su. Kanaan mɛn’n kacili amuɛn sɔlɛ nin sran kunlɛ nin sa sukusuku yolɛ lika. (Ezipt Lɔ Tulɛ 23:24; 34:12, 13; Kalɛ 33:52) Nvle sɔ’n i nunfuɛ’m be yra be mma mun sin nun be fa be yi tɛ bɔbɔ. ?Ɲanmiɛn mɔ i nzuɛn nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, ɔ́ fɛ́ i sran mun kó yí i klunwifuɛ sɔ’m be afiɛn? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! Ɔ seli kɛ: “I sɔ fiɛn liɛ’n, ɔ sacili be mɛn’n, ɔ maan min nin mɛn sɔ’n i nunfuɛ mun y’a nyɛn i lele saan ń kán be bo be mɛn sɔ’n nun.” (Saun Yolɛ 18:21-25) Sanngɛ Zoova w’a tɔman be su w’a kunman be ngbɛnngbɛn. Kanaanfuɛ nga be awlɛn ti kpa’n, kɛ Raabu ɔ nin Gabaɔnfuɛ mun sa’n, w’a kunman be wie.—Zozie 6:25; 9:3-27.\nI dunman’n i sanwun yolɛ’n ti’n, ɔ fa ajalɛ\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo i dunman’n i sanwun ɔn? (b) ?Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, ngue yɛ Zoova yoli naan i dunman’n w’a yo sanwun ɔn?\n13 Kɛ mɔ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun ti’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i dunman’n i wun. (Saun Yolɛ 22:32) I ti’n, kɛ Zezi klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, ɔ seli kɛ: “Maan ɔ dunman’n ɔ yo sanwun.” (Matie 6:9, Anuãsɛ Fuflɛ) Ɲin kekle nga be yoli i Edɛni fie’n nun lɔ’n ti’n Ɲanmiɛn dunman’n sacili, yɛ be sili i sran sielɛ’n i su akplowa. Sanngɛ ɲin kekle kɛ ngalɛ sa’n ɔ nin Zoova i suɛn mɔ be tɔn guali su’n, ɔ kwlá buman nɲa kataman su. Saan ɔ́ yó i dunman’n sanwun.—Ezai 48:11.\n14 Amun e kan Izraɛlifuɛ’m be ndɛ kan ekun. I nun nga be ti kanga Ezipti lɔ’n, Ɲanmiɛn i nda ng’ɔ tali Abraamu kɛ i osu’n i ti’n, asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa bé ɲán ye’n, ɔ yoli be ɲrun kɛ Ɲanmiɛn tali nda sɔ’n ngbɛn sa. Sanngɛ kɛ Zoova deli be m’ɔ takali be bɔbɔ be nvle liɛ’n mannin be’n, i lɛ nun’n, Zoova yoli i dunman’n i sanwun. I ti’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli kɛnnin i kɛ: “E Min e Nyanmiɛn, wɔ tinmin’n bɔ be jrɛn i nyrun-ɔn ɔ yo-man ye’n ti, a fali ɔ nvle’n nunfuɛ mun Ezipt mɛn’n nun lɔ bali, ɔ maan ɔ dunman’n fuli, yɛ kɛ é sé yɛ’n ɔ tɛ fu. Sanngɛ e nyin a yi-man wɔ, e fɔnnin.”—Daniɛl 9:15.\n15. ?Ngue ti yɛ Zoova deli Zuifu nga be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni’n niɔn?\n15 I nun nga Daniɛli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ sa’n, nn Zuifu’m be kunndɛ kɛ Zoova yo naan i dunman’n fu ekun. Afin kɛ mɔ be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn’n ti’n, be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ kusu’n, Zerizalɛmu m’ɔ ti be klɔ’n i bo bia’n, ɔ kacili klɔ nvuɛn, ɔ tɔli srolo. Daniɛli si kɛ sɛ Zuifu’m be sa be sin be klɔ’n su lɔ’n, ɔ́ yó maan Zoova i dunman’n fú. I ti’n, ɔ srɛli i kɛ: “E Min [Zoova], yaci e fɔnlɛ’n cɛ ye! E Min [Zoova], sie ɔ su! Min Nyanmiɛn, nian ɔ bɔbɔ ɔ ti naan bla wa yo e klɔ’n i kpa man ye, yɛ bu ɔ nvle nunfuɛ’m be akunndan afin be ti ɔ liɛ klonglo.”—Daniɛl 9:18, 19.\nƆ kun i nvle’n i ti alɛ\n16. ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? An yiyi nun.\n16 ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? Nanwlɛ, Zoova timɛn i sɔfuɛ. Afin kɛ mɔ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun m’ɔ klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n ti’n, ɔ sɛsɛ i nvle’n. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ i ndɛ tre 14 nun’n. Be kɛn i lɔ kɛ famiɛn nnan be tɔli Abraamu i niaan bian wa Lɔtu nin i awlobofuɛ’m be su kpɛ kunngba gblu naan be trali be ɔli. Kannzɛ be nga Abraamu nin be kunnin’n be sɔnnin dan’n, sanngɛ Ɲanmiɛn suannin i bo maan ɔ kwlali be kwlaa kpan! Ndɛ sɔ’n yɛ be dun mmua klɛli i “[Zoova] i alɛ’m be wun ndɛ fluwa’n” nun ɔn. Atrɛkpa’n, alɛ wie mun mɔ b’a kanman be ndɛ Biblu’n nun’n, be klɛli be su ndɛ fluwa sɔ’n nun wie. (Kalɛ 21:14) Sanngɛ Zoova kwlali i kpɔfuɛ mun ekun.\n17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ, kɛ Izraɛlifuɛ’m be wluli Kanaan mɛn’n nun’n, Zoova kunnin be ti alɛ ɔ? An fa sa wie’m be yiyi nun.\n17 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wa juli Kanaan mɛn’n i wun koko’n, Moizi wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] amun Nyanmiɛn b’ɔ dun mmua amun nyrun’n, i bɔbɔ ɔ́ kún amun ti alɛ kɛ ɔ fa yoli i Eziptfuɛ’m be su [...] sa.” (Mmla’n 1:30; 20:1) Zozie m’ɔ sinnin Moizi ja nun’n, ɔ nin jɔlɛ difuɛ mun be blɛ su’n lele m’ɔ́ fá jú Zida famiɛn kpa’m be blɛ su’n, Zoova kunnin i nvle’n i ti alɛ maan be kwlali be kpɔfuɛ mun tɛtɛ kpa.—Zozie 10:1-14; Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:12-17; 2 Samiɛl 5:17-21.\n18. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti kpa kɛ Zoova w’a kaciman ɔn? (b) ?Kpɔlɛ ndɛ nga ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n, i nuan wá yía’n, sa benin yɛ ɔ́ jú ɔ?\n18 Zoova w’a kaciman, yɛ w’a seman kɛ asiɛ’n nga e o su yɛ’n, ɔ su kaciman mɛn klanman kun. (Bo Bolɛ 1:27, 28) Ɔ te kpɔ klunwi ayeliɛ’n, yɛ ɔ te klo i sufuɛ mun kpa. Ɔ cɛ kan’n, ɔ́ yó like kun mán be. (Jue Mun 11:7) Yɛle kɛ, kpɔlɛ ng’ɔ o sran akpasua nɲɔn nga be kɛn i ndɛ Bo Bolɛ 3:15 nun’n ti’n, sa ng’ɔ́ wá jú’n su yoman blɛblɛ. Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ ɔ nin i nvle’n i sasalɛ’n ti’n, ɔ́ wá klé kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ” naan “ɔ ti safunyrɛn.”—Zakari 14:3; Sa Nglo Yilɛ 16:14, 16.\n19. (a) Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n m’ɔ fa nunnun sran mun’n ɔ yo maan e fa e wun e mɛntɛn i. An fa sunnzun ase kun yiyi nun. (b) ?Kɛ mɔ Ɲanmiɛn cuɛncuɛnmɛn i ja ase naan w’a de e’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ i sɔ’n yo e ɔ?\n19 Maan ɔ yo e kɛ nnɛn wlɛfuɛ kun su wa kun awlobofuɛ wie mun sa. Kpɛkun awlobo kpɛn’n w’a tɔ nnɛn’n su w’a kun i. ?Bian sɔ’n i yi nin i mma’m bé sé kɛ like ng’ɔ yoli’n ti tɛ? Nanwlɛ, be su kanman sɔ mlɔnmlɔn. I kpa’n, bé sé kɛ ɔ klo be dan naan w’a bumɛn i bɔbɔ ngunmin i wun akunndan. I kunngba’n, sɛ Ɲanmiɛn fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun’n, ɔ fataman kɛ i sɔ’n yo e kain. Klolɛ bɔbɔ’n, yɛ i sɔ’n sú e bo kɛ e klo i e tra laa ɔ, afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sásá e. Yɛ i kwlalɛ m’ɔ leman wunsu’n ti’n, maan e ɲin yi i kpa. Sɛ e yo i sɔ’n, ɔ kle kɛ “e su Nyanmiɛn i wafa ng’ɔ jɔ i klun’n srolɛ bɔ e sro i’n nin sran bɔ e bu i’n ti.”—Ebre Mun 12:28.\nMaan e fa e wun mantan ‘alɛ kunfuɛ’n nin safunyrɛn’n’\n20. ?Alɛ nga Zoova kun be’n, sɛ é kánngan be su ndɛ nga ɔ o Biblu’n nun’n, naan e akunndan’n sanngan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n20 Like nga ti yɛ blɛ wie nun Zoova fa ajalɛ kɛ ɔ́ kún alɛ’n, Biblu’n yiyimɛn i ngbɛsungbɛsu kwlaa nun. Sanngɛ e kwla lafi su kɛ Zoova fɛman i wunmiɛn’n fa yoman like ng’ɔ timan su’n le, ɔ fa yoman ninnge mun gblɛ nun le, yɛ ɔ fa yoman sran’m be like yaya le. Blɛ sunman nun’n, sɛ e fa e ɲin e sie i Biblu’n nun ndɛ uflɛ wie’m be su’n, ɔ́ tíke e ɲin. (Nyanndra Mun 18:13) Kannzɛ e wunman ndɛ’n i ngbɛsungbɛsu kwlaa i wlɛ’n, sanngɛ Zoova i nzuɛn’n i su like suanlɛ nin i su akunndan bulɛ’n kwla uka e naan e akunndan w’a sannganman kun. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ weiin kpa kɛ sɛ e fa e wla e guɛ i Zoova su’n, ɔ timan ngbɛn.—Zɔb 34:12.\n21. ?Kannzɛ blɛ wie nun’n, Zoova yi i wun nglo kɛ ‘alɛ kunfuɛ’ sa annzɛ ‘safuɲrɛn’ sa’n, ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ ɔ klo alɛ kunlɛ ɔ?\n21 Sa wie’m be ti’n, Zoova kwla kaci ‘alɛ kunfuɛ nin safunyrɛn.’ Sanngɛ ɔ kloman alɛ kunlɛ. I nun nga Ezekiɛli wún ninnge mun aolia nun’n, m’ɔ wunnin like wie m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ wunnin kɛ Zoova su buɛbuɛ i wun naan ɔ nin i kpɔfuɛ’m b’a kun. Sanngɛ ɔ wunnin kɛ ɲanngondin kun bo sin yiɛ i. Ɲanngondin’n ti fɔundi nzɔliɛ. (Bo Bolɛ 9:13; Ezekiɛl 1:28; Sa Nglo Yilɛ 4:3) Zoova ti wɛtɛɛfuɛ, ɔ kloman ndɛnngan. I ti’n, akoto Zan klɛli kɛ: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Wafa nga Zoova yi i nzuɛn’n i nglo’n ɔ ti sɛsɛsɛ. Nanwlɛ, sɛ e fa e wun e mantan Ɲanmiɛn sɔ’n m’ɔ le tinmin m’ɔ ti sran klofuɛ’n, e cenjele nun ɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Zuifu bian nga be flɛ i Zozɛfu’n, m’ɔ suan laa sa’m be su like’n kɛnnin i fluwa kun nun kɛ sonja nga be fuannin Ebre mun’n, “be kakaklolo’m be ti 600 yɛ nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be ti 50.000, kpɛkun sonja nga be nanti be ja’n, be ti 200.000.”—Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Be kwlaa nga be tran Kanaan mɛn nun lɔ’n yɛ ndɛ nga nun’n, be flɛ be ‘Amɔrfuɛ mun’n’ niɔn.—Mmla’n 1:6-8, 19-21, 27; Zozie 24:15, 18.\n2 Famiɛn Mun 6:8-17 ?Kɛ mɔ [Zoova] sie mɛn wunmuan’n” ti’n, blɛ kekle nun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ?\nEzekiɛl 33:10-20 ?Ka naan Zoova w’a yi i wunmiɛn’n i nglo’n, ngue yɛ aunnvuɛ su, ɔ man be nga be fɔn i mmla’n be atin kɛ be yo ɔ?\n2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:6-10 ?Kɛ Ɲanmiɛn wá núnnún klunwifuɛ mun’n, i sufuɛ’m be wun yó be sɛ?\n2 Piɛr 2:4-13 ?Ngue ti yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ klɔ sran’m be kwla fɛ i sɔ’n tu be wun fɔ nun ɔn?\nNian wafa nga Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n wá yó maan sran kpa’m bé dí aklunjuɛ’n.


Matie 17 | Online Bible | New World Translation\nƝanmiɛn sulafilɛ mɔ i dan ju kɛ mutadi mma sa’n (14-21)\nZezi i wie’n i su bolɛ ekun (22, 23)\nBe fali jue’n i nuan nun sika’n be suli lapo (24-27)\n17 Kɛ cɛn ba nsiɛn sinnin’n, Zezi fali Piɛli nin Zaki nin i niaan bian Zan, yɛ ɔ nin be fuli oka fleiin kpa kun su. 2 Kpɛkun ɔ kacili be ɲrun lɛ, yɛ i ɲrun’n kpajali kɛ wia’n sa, kpɛkun i wun tralɛ’m be kpajali fuaii. 3 Kpɛkun Moizi nin Eli yɛ b’a fite be ɲrun yɛ, be nin i be su koko yalɛ. 4 Yɛ Piɛli seli Zezi kɛ: “E Min, kɛ e o wa yɛ’n, ɔ ti kpa dan. Sɛ a klo’n, ń kplán tannin sua nsan wa. Ɔ liɛ kun, Moizi liɛ kun, kpɛkun Eli liɛ kun.” 5 I nuan te o ndɛ’n su’n, kpɛkun ɲanmiɛn ufue fuaii kun katali be su. Kpɛkun nɛn kun tɛli ɲanmiɛn ufue’n nun seli kɛ: “Min Wa’n yɛ, min awlɛn su ba mɔ min klun jɔ i wun’n niɔn. Amun tie ndɛ ng’ɔ kan’n.” 6 Kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be tili i sɔ’n, be tɔli be utuli be ɲin ase. Afin srɛ dan kpa kunnin be. 7 Yɛ Zezi wunngeli be wun lɔ-ɔ. Ɔ kannin be, kpɛkun ɔ seli be kɛ: “Amun jaso. Nán srɛ kun amun.” 8 Kɛ be mannin be ɲin su’n, b’a wunman sran fi, saan Zezi kunngba. 9 Kɛ bé fín oka’n su lɔ bé jrá’n, Zezi wlali be su nun seli kɛ: “Nán amun kan aolia nun sa nga amun wunnin i’n kle sran fi, lele saan Sran wa’n w’a cɛn nguan.” 10 Sanngɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be usɛli i kɛ: “?Yɛ nn ngue ti yɛ mmla klɛfuɛ’m* be waan Eli dún mmua bá ka-ɔ?” 11 Ɔ tɛli be su kɛ: “Sakpa, Eli su ba, yɛ ɔ́ wá yó maan like kwlaa sín i osu. 12 Sanngɛ, ń kán klé amun kɛ Eli w’a dun mmua w’a ba, sanngɛ sran’m b’a wunmɛn i wlɛ. Like nga be klo kɛ bé fá yó i’n be fa yoli i. I wafa kunngba’n kusu’n, Sran wa’n wá wún i ɲrun be sa nun.” 13 Kɛ ɔ kannin sɔ’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ Zan Batɛmun yofuɛ’n i ndɛ yɛ ɔ su kan kle be-ɔ. 14 Kɛ be bali sran kpanngban mɔ be o lɛ’n be wun lɛ’n, bian kun wunngeli i wun lɔ, ɔ kotoli i bo. Yɛ ɔ seli i kɛ: 15 “Nannan, si min wa’n i aunnvuɛ, afin ɔ ti ngbitiɛfuɛ yɛ ɔ wun ɲrɛnnɛn kpa. Ɔ ta sin nun tɔ, yɛ ɔ ta nzue nun tɔ. 16 N fɛli i n blɛli ɔ sɔnnzɔnfuɛ mun, sanngɛ b’a kwlá yomɛn i juejue.” 17 Zezi seli kɛ: “Ɔo, blɛ nga nunfuɛ mun, amun lafiman Ɲanmiɛn su, kpɛkun amun a saci. ?E nin amun é trán lele jú cɛn onin? ?Yɛ ń trá min awlɛn amun wun lele jú cɛn onin? Amun fɛ i blɛ min wa.” 18 I sin’n, Zezi ijɔli mmusu’n, naan w’a fin ba yasua kan’n i nun w’a fite. Kpɛkun dɔ kunngba sɔ’n su’n, ba’n yoli juejue. 19 Yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be ngunmin be toli i lɔ naan b’a usɛ i kɛ: “?Ngue ti yɛ y’a kwlá fuɛnmɛn i-ɔ?” 20 Ɔ seli be kɛ: “Amun lafiman Ɲanmiɛn su kpa ti-ɔ. Afin nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ sɛ amun Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i dan ju kɛ mutadi mma sa bɔbɔ’n, amún sé oka nga kɛ: ‘Tu ɔ wun bo wa kɔ le sa,’ yɛ ɔ́ tú i wun bo lɛ, yɛ ɔ leman like kun sa mɔ amun su kwlɛmɛn i yo-ɔ.” 21 —— 22 Kɛ be kwlaa be yiali Galile lɔ’n, Zezi seli be kɛ: “Bé wá yí Sran wa’n mán sran mun, 23 yɛ bé kún i, kpɛkun i cɛn nsan su’n, ɔ́ cɛ́n nguan.” Ɔ maan be wla boli be wun dan kpa. 24 Kɛ be juli Kapɛɛnaɔmun’n, yasua nga be dede lapo sika draki nɲɔnnɲɔn’n,* be wunngeli Piɛli wun lɛ, naan b’a se i kɛ: “?Amun like klefuɛ kpa’n, ɔ tuaman lapo sika draki nɲɔn’n wie?” 25 Ɔ tɛli be su kɛ: “I yo, ɔ tua.” Sanngɛ kɛ ɔ wluli sua’n nun lɔ’n, Zezi dun mmua fali ijɔlɛ mɛnnin i, ɔ usɛli i kɛ: “?Simɔn, a bu ndɛ nga sɛ? ?Ninnge nga be yo be atɛ’n be su sika nga be dede’n, ɔ nin sran kun i ti lapo ng’ɔ su’n, wan’m be sa nun yɛ asiɛ’n su famiɛn’m be dede i sɔ sika’n niɔn? ?Be mma’m be sa nun yɛ, annzɛ aofuɛ’m be sa nun-ɔn?” 26 Ɔ seli kɛ: “Aofuɛ’m be sa nun-ɔn.” Yɛ Zezi seli i kɛ: “Ɔ maan be mma’m be suman lapo. 27 Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan e ti’n, be akunndan’n w’a sannganman’n,* kɔ jenvie’n su lɔ ko to kowa. Jue klikli nga a trɛ i’n, trɛ i nuan’n nun. Á wá wún jɛtɛ mma* ufue kun. Fa naan fa tannin e nin wɔ e ti.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “draki kunngun 2.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be ja w’a kplaman’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “statɛɛ mma kun.” Be flɛ i ekun kɛ tetradraki kun.


Biblu’n nun ndɛ: Zurdɛn’n i kpɛlɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian Izraɛlifuɛ mun kɛ be su kpɛ Zurdɛn nzue’n niɔn! ?Sanngɛ nzue’n wo nin? Kɛ mɔ munngun blɛ nun yɛ e o’n ti’n, Zurdɛn’n ti yiwa, ɔ yili lele kpɛli i ce’n su. Sanngɛ be ja nun lɛ’n nzue’n w’a wie nun. Yɛ Izraɛlifuɛ’m be kpɛli Zurdɛn’n asiɛ kee’n su kɛ nga be fa kpɛli Ndɛma jenvie’n sa. ?Yɛ ninfan yɛ nzue’n sin ɔli ɔ? Amun maan e nian.\nKa naan Izraɛlifuɛ’m b’a kpɛ Zurdɛn’n, ndɛ nga Zoova seli Zozie kɛ ɔ kan kle nvlefuɛ mun’n yɛ: ‘Maan min ɲrun jranfuɛ’m be fa min alaka’n be dun mmua amun ɲrun. Kɛ be ja’n tía Zurdɛn’n nun cɛ’n, nzue’n ɔ́ wá kpɛ́.’\nYɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be fali Ɲanmiɛn i alaka’n be dunnin mmua nvlefuɛ’m be ɲrun ɔn. Kɛ be juli Zurdɛn nuan lɛ’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be jrannin nzue’n nun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn nzue m’ɔ ti bunman’n, ɔ sonjiman blɛblɛ. Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be ja’n kannin nzue’n cɛ’n, kpɛkun bi, yɛ ɔ jrannin ɔn! I sɔ’n ti atrɛ. Nzue’n i bue nga ɔ fin nglo lɔ’n, Zoova jrɛnnin i. I osu m’ɔ cɛ kaan’n, yɛ nzue’n wieli i kongo’n nun ɔn!\nƝanmiɛn i ɲrun jranfuɛ nga be sua i alaka’n be ko jrannin Zurdɛn i afiɛn asiɛ kee’n su. ?Amun wun be desɛn’n su? Be jrannin sɔ lele naan nvlefuɛ’m be ngba’m b’a nanti asiɛ kee’n su b’a kpɛ Zurdɛn’n!\nKɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be wieli Zurdɛn’n kpɛ’n, Zoova seli Zozie kɛ ɔ kpa sran blu nin nɲɔn (12) naan ɔ se be kɛ: ‘Amun wɔ kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be nin Ɲanmiɛn i alaka’n be jrannin lɛ’n, naan amun fa yɛbuɛ blu nin nɲɔn (12). Naan amun fɛ i sɔ yɛbuɛ mun an tiɛn i nuan kɛ amún lá lɛ ndɛ kɔnguɛ’n. Sɛ cɛn wie lele amun mma’m be usa amun kɛ amun kle be yɛbuɛ sɔ’m be bo’n, an se be kɛ i nun mɔ bé fá Zoova i alaka’n bé kpɛ́ Zurdɛn’n, “nzue’n nun kpɛli.” Yɛbuɛ sɔ’m bé kpɛ́n amun wla kɛ Zoova yili atrɛ cɛn sɔ’n nun.’ Kpɛkun Zozie fali yɛbuɛ blu nin nɲɔn’n (12) tiɛnnin i kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be jrannin lɛ’n, nzue’n i sinwlɛ’n nun.\nI sin naan Zozie w’a se Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ nga be sua Ɲanmiɛn i alaka’n kɛ: ‘An fin nzue’n nun fite.’ Kɛ be ja’n bɔ kannin cenje’n cɛ’n, yɛ nzue’n yili sinnin i osu ɔ. Ɔ sonjili kɛ laa’n sa.\nZozie 3:1-17; 4:1-18.\n?Atrɛ benin yɛ Zoova yili naan Izraɛlifuɛ’m b’a kwla kpɛ Zurdɛn nzue’n niɔn?\n?Ɲanmiɛn sulafilɛ benin yɛ ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be yi i nglo naan b’a kpɛ Zurdɛn nzue’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ Zoova seli Zozie kɛ ɔ fa Zurdɛn i afiɛn yɛbuɛ dandan blu nin nɲɔn ɔn?\n?Kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be fin nzue nun fiteli cɛ’n, ngue like yɛ ɔ juli ɔ?\nKanngan Zozie 3:1-17 nun.\n?Kɛ nga be fa yiyili nun ndɛ nga nun sa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a ɲan ukalɛ nin suyralɛ Zoova sa nun ɔn? (Zoz. 3:13, 15; Nya. 3:5; Zak 2:22, 26)\n?I nun mɔ Izraɛlifuɛ’m bé kpɛ́ Zurdɛn mɔ bé kɔ́ asiɛ nga Zoova tali nda kɛ ɔ́ fá mán be’n i nun lɔ’n, nn nzue’n ti sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n yili Zoova i dunman dan’n, i ayɛ ɔ? (Zoz. 3:15; 4:18; Jue. 66:5-7)\nKanngan Zozie 4:1-18 nun.\n?Ngue like yɛ bé fá yɛbuɛ blu nin nɲɔn nga be fɛli i Zurdɛn i sonjiwlɛ nun mɔ be ko sieli i Gilgali lɔ’n, bé yó ɔ? (Zozie 4:4-7)


Sara kusu Nyanmien su b'o lafi'n ti, o nin i kpenngben bobo bo wa yô'n, o meen i fanngan man o wuu ba, afin o si ke Nyanmien b'o kan ke oh yôh sa so'n men'n o ti nanwlefue.\n1 Corinthefue 3:16\n?An si'a ke an ti Nyanmien Kpli'n i sua bo i nun ye i Wawe'n traan?\nN ken i kwlaa so'n kléé amun nan amun wun dyo amun fouun swran wunmuan bo min nin amun ya katyi'n ti. Amun wa wun amun nyin su kpa, sannge anh tra amun awlen, men nga nun wa'n min ye n kwlaa.\nI so'n ti, nh kanh klé amun ke, liké kwlaa nga an sre'n, anh lafi su ke amuan nyen, o wa fa man amun.\nChrist b'o wla n fanngan'n ti, n kwla liké'n kwlaa yô.\nAmun nyin b'o ô é Min'n i sin'n ti, anh gua amun wla asé. Se sa to amun su'n, anh tra amun awlen. Amun nin Nyanmien anh kôkô yale titi, nanh amun kponzo.\n Nian Élisabeth b'o ti o ôsufue'n, wa wunnze i kpenngben ba, bla so'n bo bé flee klun kpanfue'n, wa wunnze, i anglô nsien ye. Afin sa kwlaa nga Nyanmien waan oh yôh'n o kwle i yô.\n Nenh i so ngunmin ti ye é wun blibli yéo, sannge sa ng'o to é su'n kusu o man é klun dyo ékun, afin é si ke nyrennen wunle'n man é katyi swran b'o tre i awlen, ye é awlen trale so'n nun é yô yakpa, ye é yakpa so'n ti ye é fa é wla'n gua Nyanmien suo. Ye é wla bo é fa gua Nyanmien su'n ti é nyin su gua'a asé, afin Nyanmien man i Wawe b'o fa maan yé'n klé é klôle dan nga Nyanmien fa klô yé'n é awlen'n nun wéiin.\n Ye ange'n séé i ke: Zacharie, nanh sre kun o, afin nde nga a kan kléli Nyanmien'n, o tili. O yi Élisabeth o wa wu ba yasua kun man o, ah tonh i dunman Jean. O klun wa dyo, ah sih ablé, ke bé kô wui'n swran sunman bé klun dyoh. Afin oh yôh swran dan é Min Nyanmien nyrun, o su nonman nzan b'o bô'n i wié fi, o nin Nyanmien Wawe'n fin blolo. O man Israëlfue kpanngban béh sah bé sin bé Min Nyanmien'n i sin. Oh dunh é Min'n nyrun, akunndan kunngba nga Élie buli'n, oh buh wié, ye sa kéklééklé nga Élie yôli'n, oh yôh wié. «Oh siésiéh ba'm bé nin bé si'm bé afien,» o man nyin kékléfue'm béh katyih, béh buh akunndan kpa, o man swran'm béh buabuah bé wun minnde é Min'n. Zacharie usaa ange'n ke: ?Oh yôh se ye nh kwlah si so sakpaa? Afin man yô kpenngben, ye n yi kusu wa di afue louun. Ange'n séé i ke: Min ye bé fle min Gabriel nion, n ti Nyanmien i swran. O sunmaan min ke m ba wun o wun, nan n kan nde fe nga klé o. Nian, a wa yô bôbô, a su kwla'a idyo lélé san ba wu ba so'n, yele ke a lafi'a min nde'n su, sannge se i tyen'n dyu'n, oh yôh. Ke oh yôh so'n, wuun swran'm bé su minnde Zacharie, bé klun titi bé, yele ke o tyee Nyanmien sua dan'n nun lo.


Mark 11 YRENT - Zozi 'lee 'e -srunɔn a -plinan - Bible Search\n1Zozi 'lee 'e -srunɔn a -plinan Zeruzalɛm. O 'bɔ 'flanun nɛn o o laabo Befaze 'lee Betani bɛ -a "srɔn. 'Flanun zɩɛ o ya Olivie pɔn man. Ɛn Zozi 'e -srunɔn "fli 'pa 'sia 'o 'lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: 2«'Ka 'kʋ 'fla nɛn, 'ka 'lɛ bɛ -a da! -Te ka 'bɔla 'nan nun bɛ, ka -aflumun planɛn ye 'e 'baa -tɔdɩ. Min 'ka tian 'fɔlɛ "da "dɩ. 'Ka baa 'sʋ -e 'ka 'ta -a 'mɛn 'gʋ! 3-Te min -tʋ -a laabʋ 'ka 'lɔ 'nan, -mɛ "nɛn kaa dra -yrɛ "bɛ, 'ka vɩ -yrɛ 'nan: ‹Minsan "e 'nan, -aflumun 'wɩ a 'e man. 'Pian e -taa "a -naagʋ.› »\n4O -kʋ, ɛn o 'bɔ -aflumun planɛn man 'e 'baa -tɔdɩ 'kɔn 'tʋ -kpɛin "man bei -si man. Ɛn waa baa 'sʋ. 5-A -nan nɛn minnun nɛn o cɩ -nan bɛ, o -mienun -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "nɛn kaa dra? -Mɛ "le "wɛan nɛn kaa baa 'sʋ?» 6'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ "bɛ, -a 'bɔ nɛn waa 'vɩ -wlɛ. Ɛn minnun o 'tʋɩ, waa drɛ. 7O -kʋ -aflumun planɛn zɩɛ -a Zozi lɛ. O 'wee sɔnun paala -a koda, ɛn e -nyran "da. 8Minnun "kaga 'wee sɔnun paala -a 'lɛ. Ɛn min -mienun yiba "pɛnɛnnun cɛɛn, ɛn waa 'pla -a 'lɛ. 9Minnun nɛn Zozi 'lɛ bɛ, 'lee minnun nɛn o -sru "bɛ, o pladɩ 'sia -a vɩdɩ -a 'nan:\n10Bali -le -fɛa\n11Zɩ Zozi wlala Zeruzalɛm zɩɛ. Ɛn e -kʋ Bali -pan 'kuin 'nan -e 'e fɛ pɛɛnɔn -nanjɛn. Zɩ -pei "ta taan "bɛ, ɛn e 'bɔla, e -kʋ Betani 'o 'vale 'e -srunɔn 'fuda "fli "a.\n12Tʋ cɛɛn ɛn Zozi 'si Betani 'o 'vale 'e -srunɔn 'a. "Wɛɛ -ta -sia bɛ, ɛn dra Zozi 'tɛdɩ 'sia. 13-A -nan nɛn e fijie yiba "tʋ 'yɩ -kɔɔbli te -a 'la a "da. Ɛn Zozi 'kʋ -a -nanjɛnlɛ 'nan -te -a 'blʋ a "maan? Zɩ e 'bɔ yiba zɩɛ -a wlu bɛ, -a 'la 'saza nɛn yaa 'yɩ "da. Kɔɔ fijie ba tʋ "cɛɛ dɩ. 14Ɛn Zozi -a 'vɩ yiba zɩɛ -yrɛ 'nan: «Te min -tʋ 'e 'i 'blʋ -blɩ 'li "fo "dɩ!» -A -srunɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man.\n15"Bɛ -sru o 'bɔla Zeruzalɛm, ɛn Zozi wla Bali -pan 'kuin. Minnun nɛn o cɩ Bali -pan fɛnun -tannan, 'lee minnun nɛn o cɩ -a 'lɔnan bɛ, e o -pindɩ 'sia. E "lala ta -fɔɔnɔn 'le 'tablonun, 'lee -plablo -tannɔn 'le pɛinnun fuila "man. 16Ɛn ya'a min -tʋ 'tʋɩlɛ -e 'e 'ciɩ fɛ -tʋ -a Bali -pan 'kuin dɩ. 17Zozi 'wɩ 'pla -wlɛ. E 'nan: «E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan, Bali "e 'nan:\n18Zɩ Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn o Zozi 'man -wɛɛdɩ 'sia 'nan -e 'o -tɛ. Kɔɔ nyɛn o 'cɛndɩ 'sia, -yee 'wɩ "paadɩ nɛn e ya 'sɔnan minnun pɛɛnɔn lɛ bɛ, -yee "wɛan.\n19Zɩ funnin 'pla bɛ, ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn 'si Zeruzalɛm.\n20Tʋ cɛɛn ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn lidɩ 'sia 'o da "nyian Zeruzalɛm. O fijie yiba zɩɛ -a 'yɩ, te e -ka e 'bɔ 'e "sɛin "man. 21Tɔɔn 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ fijie yiba zɩɛ -a man bɛ, -a -cin -tɔ Piɛri ji. Ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, "i 'yiɔ! Fijie yiba "nɛn 'i wei 'pla "man "bɛ, e -ka.»\n22Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «'Ka yi -tɛra Bali da! 23Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -te min -tʋ -a 'vɩ pɔn 'labɛ -yrɛ 'nan: ‹'I 'sʋra 'gʋ, 'i 'kʋ -tɛ jemie -va,› ɛn min zɩɛ ya'a 'e 'ci -fɔɔlɛ dɩ, 'pian e yi -tɛra "da 'nan Bali -a 'lɛ sɔɔman 'yrɛ bɛ, e dra. 24-Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan, fɛ pɛɛnɔn nɛn kaa laabo Bali 'lɔ te ka ya Bali trʋ 'banan bɛ, 'ka yi -tɛra "da 'nan kaa 'yɩ 'va, tɔɔn kaa ye! 25Ɛn -te ka "ta Bali trʋ "baa, te min -tʋ man wɩ a 'ka 'ji bɛ, 'ka 'cɛ -yrɛ! 'Ka drɛ zɩɛ -e 'ka "tɩ "nɛn laji lou "bɛ, 'wɩnun nɛn kaa drɛ -yrɛ "wlidɩ "bɛ, 'e 'cɛ 'cɛɛ. 26['Pian -te ka'a min man wɩ cɛa dɩɛ, 'ka "tɩ "nɛn laji lou "bɛ, 'wɩnun nɛn kaa drɛ -yrɛ "wlidɩ "bɛ, ya'a "nyian "e cɛa 'cɛɛ dɩ.»]\n27"Bɛ -sru Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla "nyian Zeruzalɛm. Ɛn Zozi 'ciɩdɩ 'sia Bali -pan 'kuin. -A -nan nɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'lee min cejenun pli "man. 28Waa laabʋ -yrɔ 'nan: «-Kɔladɩ "cɛn "a nɛn i 'wɩnun zɩɛ -a drɛ? Ɛn -tɩɛ -si -nɔn 'yiɛ?»\n29Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «An 'bɔ "nyian an "ta 'wɩ 'tʋwli "cɛ laabo 'ka 'lɔ. -Te kaa -sru 'vɩ 'mɛn bɛ, -kɔladɩ nɛn an 'wɩnun zɩɛ -a drɛ 'a bɛ, maan -ci "sia 'cɛɛ. 30-Tɩɛ Zan 'pa 'sia 'nan 'e 'ta min -batize drɛ? Minnun 'bɛ 'pa 'sia, -baa Bali 'bɛ 'pa 'sia? 'Ka vɩ 'mɛn!»\n31-A -nan nɛn waa vɩdɩ 'sia 'o cin yei 'nan: «-Te -kaa 'vɩ 'nan: ‹Bali 'bɛ 'pa 'sia bɛ›, e -taa -a laabʋlɛ -kaa 'lɔ 'nan: ‹-Mɛ "le "wɛan nɛn ka'a yi -tɛala 'wɩ nɛn Zan -a 'vɩ bɛ -a da dɩ?› 32Ɛn -te -kaa 'vɩ 'nan: ‹Minnun 'bɛ 'pa 'sia bɛ›, minnun pɛɛnɔn -taa 'wunlɛa -kaa man.» Zuif 'nɔn 'tanɔn zɩɛ, "klan a o ji, kɔɔ minnun pɛɛnɔn Zan "siala Bali 'lewei vɩzan -a.\n33-Yee "wɛan nɛn waa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Kʋ'a san tɔa dɩ.»


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 24\n1 'Mɔnnɛn yi 'bɛ cɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi -sru "yi -a. 'Mɔnnɛn yi zɩɛ -a bodrun puunɔn nɛn lɩmɔnnun zɩɛ o -kʋ Zozi 'yrɛ da 'o 'lɔ le 'nyrɔn 'lee tɔɔ nɛn waa drɛ bɛ -a. 2 -Kɔlɛbu -dan nɛn 'e 'tɔdɩ -yrɛ "nɛn "bɛ, waa 'yɩ 'e 'sidɩ "nɛn. 3 -A -nan nɛn o wlala -yrɛ 'bɔ 'ji. 'Pian wa'a Minsan Zozi pa yɩlɛ dɩ. 4 'Wɩ zɩɛ e 'baba 'fɔ o man. Ɛn min "fli 'bɔla 'ji o va 'o 'ta le sɔ 'fuvu 'yrɩyrɩ 'a. 5 -A -nan nɛn nyɛn o cɛɛn ɛn 'o 'wulo -fɔ 'o 'wlu. 'Pian min "fli zɩɛ o 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn min nɛn -a yiɛ cɩ "man "bɛ, kaa -wɛɛman minnun nɛn o kaa bɛ o va? 6 Zozi 'ka fɛ 'gʋɛ -a -nan dɩ, e wluan 'kanɔn 'va. 'Wɩ nɛn yaa 'vɩ te e ya tian Galile bɛ, -a -cin 'e -sɔɔnla 'ka 'ji. 7 Kɔɔ yaa 'vɩ 'nan: ‹Minnun Blamin -pɩ -nɔan 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn lɛ -e 'o -tɛ. Waa -pɛinman yiba "plan da, -a yi yaagazan da bɛ -e 'e 'wluan -kanɔn 'va.› » 8 Tɔɔn ɛn 'wɩ nɛn Zozi -a tin 'pa -wlɛ "bɛ, -a -cin sɔɔnla o ji.\n9 -A -nan nɛn o 'bɔla -yrɛ zɩɛ -a ji. Ɛn o -kʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩlɛ Zozi -srunɔn 'fuda -tʋ 'lee min -mienun lɛ. 10 Lɩmɔnnun nɛn o -kʋ -yrɛ da bɛ, o 'tɔ nɛn 'gʋ: Madala lɩ Mari a, ɛn Zanɛn a, ɛn Zaji "bʋ Mari a, 'lee lɩmɔn -mienun. -Wɛɛ 'wɩ nɛn e drɛ bɛ, -a 'sinan 'pa Zozi 'le 'pasianɔn lɛ. 11 'Wɩ zɩɛ Zozi -srunɔn 'a 'sia -sɛɛ "wʋ wɩ -a, ɛn wa'a yi -tɛlɛa "da "dɩ. 12 'Pian Piɛri wluan, ɛn e -kʋ flan -a Zozi -yrɛ da. Zɩ e 'bɔla 'nan nun bɛ, ɛn e 'kunnan, "yɛɛ yiɛ 'tɔ bɛ, te e sɔ nɛn waa 'pa Zozi man bɛ, -a ye 'e -srandɩ "tra. -A -nan nɛn e 'li 'e da 'yee vɛnan, te -a 'plo a 'e 'fɔdɩ 'wɩ nɛn yaa -nan 'yɩ bɛ -a.\n13 Yi 'bɔ 'lein zɩɛ -a da nɛn Zozi -srunɔn "fli -kʋdɩ 'sia 'fla nɛn waa laabo Emauzi bɛ -a da. 'Fla zɩɛ e ya Zeruzalɛm man kilo -fu da. 14 O ya -sɛɛ "wʋnan 'wɩ pɛɛnɔn nɛn e drɛ bɛ -a da. 15 "Wɛɛ -kɔn 'wɩ tin 'banan 'wɩnun zɩɛ -a da bɛ, ɛn Zozi 'bɔ o man, ɛn o -kʋdɩ 'sia waa. 16 Waa 'yɩ, 'pian wa'a -kɔnnɛn "yɩlɛ dɩ.\n17 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ nɛn kaa ve, te ka -ko 'ta wʋdɩ -a 'gʋ?»\nO ta drɛ 'trɔdrɔ, ɛn o -tɔ. 18 Min "fli zɩɛ -a -tʋ a "va "bɛ waa laabo Kleopa. E 'nan Zozi lɛ 'nan: «'I 'tʋwli yiɛ cɩ Zeruzalɛm, te 'wɩ nɛn e drɛ 'nan bɛ, yi'a tian "i "manlɛ "fo "dɩ!»\n19 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ 'bɛ drɛ Zeruzalɛm?»\n-A -nan nɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «Nazarɛtɩ min Zozi 'le 'wɩ nɛn. Bali 'lewei vɩzan -dan nɛn. 'Wɩnun nɛn yaa 'vɩ, 'lee 'wɩnun nɛn yaa drɛ bɛ, -wɛɛ -ci -kɔɔnman 'nan Bali 'bɛ 'pa 'sia, ɛn minnun -a -tɔ 'nan 'wɩ 'kpa nɛn. 20 'Pian -cee Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee -kaa tanɔn -a -nɔn minnun lɛ 'nan 'o -tɛ. Ɛn waa -tɛ yiba "plan da. 21 -A -cin a "nɛn 'kʋ 'ji 'nan, -yɛɛ "ta -daa Izraɛl 'nɔn 'silɛ 'wɩ 'ji. 'Pian 'wɩ zɩɛ e 'bɔ "man -a -nan yi yaaga nɛn 'gʋ. 22 Ɛn "nyian bɛ cɛɛgʋ bodrun 'gʋɛ, lɩmɔnnun nɛn kʋ cɩ waa bɛ, o -kʋ -yrɛ da. Ɛn o -ta 'lɛbo "fɔ wɩ -dan vɩlɛ 'kʋɛ. 23 O 'nan, wa'a Zozi pa yɩlɛ -yrɛ -ji dɩ, ɛn Bali -le 'pasianɔn 'bɔla 'ji o va. Bali -le 'pasianɔn zɩɛ o 'nan Zozi yiɛ a "man. 24 Min -mienun nɛn kʋ cɩ waa bɛ, "o -kʋʋ "nyian -yrɛ da. Waa 'yɩ "le zɩ lɩmɔnnun -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ɛn o 'bɔ "nyian wa'a Zozi yɩlɛ dɩ.»\n25 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Cee 'wɩ ci mandɩ a 'plɛblɛ. -Mɛ "le "wɛan nɛn 'wɩnun nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ bɛ, e ya 'ka 'lɔ 'plɛblɛ -e 'ka yi -tɛra "da? 26 Kɔɔ Bali 'lewei vɩnɔn -a crɛn -tɛ 'wein 'nan, 'wɩnun zɩɛ -wɛɛ bɔa min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi man, 'vaa -e 'e mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia.» 27 -A -nan nɛn Zozi 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'e 'bɔ man bɛ, -a -ci 'vɩ -wlɛ. Yaa 'sia 'wɩnun nɛn 'o 'crɛn -tɛdɩ Moizi -le 'fluba 'ji bɛ -a da, ɛn yaa 'le 'sran 'wɩ pɛɛnɔn nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ bɛ -a da.\n28 Zɩ o 'bɔla 'fla nɛn o "ta -ko "da "bɛ -a "srɔn "kogo bɛ, ɛn Zozi -a drɛ "le 'e "ta -ko -kɔɔbli. 29 'Pian min "fli zɩɛ o kɔala "man -a trʋ 'badɩ -a 'nan: «'I 'fʋ 'kʋ va 'gʋ, kɔɔ funninmlan 'pla, ɛn -pei cɛɛn tandɩ man.» Zozi wlala o va, ɛn e -fʋ o va.\n30 Zɩ o -nyran 'nan -e 'o fɛ -blɩ bɛ, ɛn Zozi 'kpɔun 'si, e Bali muo "fɔ, yaa "nɛn jɛɛn, ɛn yaa -nɔn -wlɛ. 31 -A -nan nɛn o yiɛ da 'si, ɛn o Zozi -kɔnnɛn 'yɩ. 'Nun tɔɔn ɛn e 'san o 'lɛ. 32 Ɛn waa vɩdɩ 'sia 'o cin lɛ 'nan: «Fɛ -le "wɛan nɛn -a wei 'kʋ 'sianan paan -sia, te e ya Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ, -a -ci vɩnan 'kʋɛ bɛ, kʋa -ci 'man "mɛn.»\n33 -A -nan nɛn min "fli zɩɛ, o 'li 'o da "nyian Zeruzalɛm. O 'bɔ Zozi -srunɔn 'fuda -tʋ 'lee min -mienun man 'o cin yɩdɩ. 34 Ɛn minnun nɛn 'o cin yɩdɩ bɛ, waa vɩdɩ 'sia min "fli zɩɛ -wlɛ 'nan: «Minsan wluan 'kanɔn 'va, 'wɩ 'kpa nɛn. 'E 'fli kɔɔn Simɔn lɛ.» 35 Ɛn min "fli zɩɛ, 'wɩ nɛn e drɛ "nyian -wee "lɛ -sia bɛ waa 'vɩ. Ɛn zɩ waa -kɔnnɛn 'yɩ 'kpɔun "nɛn 'jɛnnan bɛ, waa 'vɩ.\n36 O -fʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩnan, ɛn Zozi 'bɔla 'ji o yei, ɛn e o 'tɔ 'bʋ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ!»\n37 -A -nan nɛn "klan -sɛn o ji, ɛn nyɛn o cɛɛn. 'O 'ci nrɔn 'nan min lei nɛn. 38 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn "klan 'ka -tɛa? Ɛn -mɛ "le "wɛan nɛn 'wɩ zɩɛ -a -cin -tɔa 'ka 'ci? 39 'Kaan -pɛlanun 'lee 'an 'cɛinnun -nanjɛn! 'An 'bɔ nɛn. 'Ka klɛ 'an man -e 'ka -tɔ 'nan maan nɛn. 'An nɛn a 'an man, ɛn 'an 'wlɛ a "ji. Kaa -tɔa 'nan, min lei -le vɛ 'ka zɩ dɩ.»\n40 E ya 'wɩ zɩɛ -a vɩnan ɛn 'e 'pɛnun 'bɔla 'ji -wlɛ, ɛn 'e 'cɛinnun 'bɔla 'ji -wlɛ. 41 'Wɩ o 'kan "fo, ɛn o ci "nranman 'kpa, 'pian wa'a tian yi tɛala "da 'nan 'wɩ 'kpa nɛn dɩ. -Yee "wɛan Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Blɩfɛ -tʋ a 'ka 'lɔ 'gʋ?» 42 Ɛn o pɔnnɛn srɛndɩ ponɛn 'tʋ -nɔn -yrɛ. 43 Yaa 'si, ɛn yaa blɩ o yiɛ man.\n44 "Bɛ -sru ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn maan 'vɩ 'e 'cɛn bɛ -a -cin 'e 'tɔ 'ka 'ji! Kɔɔ maan 'vɩ 'cɛɛ 'nan, 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'mɛn 'wɩ 'a Moizi -le -pei 'fluba 'ji bɛ, 'lee Bali 'lewei vɩnɔn 'le 'fluba 'ji bɛ, 'lee "dre 'fluba 'ji bɛ, 'o bɔa 'an man.»\n45 Zozi 'padɩ 'sia o va, 'nan -e Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ 'o -ci man. 46 Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi 'e yra ye, -e 'e 'ka. 'Pian -a yi yaagazan da bɛ, -e 'e 'wluan -kanɔn 'va. 47 Ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ "nyian 'nan, minnun Bali -le 'wɩ ve -a 'tɔ da minnun lɛ 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji. Waa ve minnun lɛ 'nan, 'o 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man, -e 'o 'fli -nɔn Bali lɛ, -e Bali 'e -wee 'wɩ 'wlidɩ 'fui. Waa vɩdɩ "siala Zeruzalɛm, -e 'e bɔ 'lɛglɔn 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'ji 'nɔn man. 48 'Ka 'kɔn 'wɩnun zɩɛ -a -nan yɩnɔn 'a! 49 Fɛ nɛn 'an "tɩ -a 'vɩ 'nan 'e -nɔan 'cɛɛ bɛ, 'an 'bɔ, mɛɛn "paa -sia 'cɛɛ. 'Pian 'ka 'fʋ Zeruzalɛm 'fla 'bɔ da -trilii, -e Bali -le 'plɛblɛ zɩɛ 'e 'ta 'ka da!»\n50 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ 'e -srunɔn 'a 'fla nɛn waa laabo Betani bɛ -a "srɔn. 'E 'pɛ wluan lou, ɛn e -fɛa vɩdɩ 'sia o man. 51 E -fʋ -fɛa vɩnan, ɛn e 'si o "srɔn, te e -ko laji. 52 -A -nan nɛn -a -srunɔn 'o "po sɔɔn, ɛn waa 'bɔ. "Bɛ -sru ɛn o 'li 'o da Zeruzalɛm te o ci "nranman 'kpa tɩglɩ. 53 Tʋ -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn e "cɛan bɛ te o ya Bali -pan 'kuin. O Bali 'tɔ bɔ "drenun -fɔa, te waa trʋ "baa.