Zezi Klist maan sran’m be yo sa i nuan su | Mantan\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Bengali Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Ga Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Iloko Indonésien Italien Japonais Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Luo Macédonien Malayalam Malgache Maltais Myama Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Niue Norvégien Néerlandais Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Roumain Russe Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tchèque Thaï Tiv Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Ukrainien Uruund Venda Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\nZezi maan ‘asiɛ’n sufuɛ’m bé sí sa kpa yolɛ’n i atin’n’\n1, 2. ?Blɛ benin nun yɛ Zezi fali ya ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\nZEZI w’a fa ya kpa. Kɔlɛ e kwlá bumɛn i kɛ ɔ kwla fa ya, afin ɔ ti sran wɛtɛɛfuɛ. (Matie 21:5) Ya sɔ’n m’ɔ fali’n ɔ ti su, sanngɛ ɔ sili i wun su nian. * ?Yɛ ngue sa ti yɛ Zezi m’ɔ kloman ndɛnngan’n, ɔ fali ya sɔ ɔ? Sa tɛ dan kpa kun ti ɔ.\n2 Zezi klo Ɲanmiɛn i suwlɛ sua’n m’ɔ o Zerizalɛmu lɔ’n i kpa. Asiɛ wunmuan’n su’n, sua sɔ’n i kunngba yɛ ɔ ti i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, i liɛ klonglo ɔ. Zuifu’m be jaso nvlenvle’m be nun mmuammua kpa be wa su Ɲanmiɛn sua sɔ’n nun. Be nga be timan Zuifu bɔbɔ’n mɔ be lafi Ɲanmiɛn su’n, be ba be wa su Ɲanmiɛn sua’n i lika nga be fa mannin be’n nun. Sanngɛ kɛ Zezi boli i Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ bo’n, cɛn kun’n ɔ wluli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Like ng’ɔ ko wunnin i lɔ’n ɔ yoli i ya kpa. Afin lika sɔ m’ɔ fata kɛ be su Ɲanmiɛn lɔ’n, w’a kaci i liɛ aata diwlɛ! Aata difuɛ nin sika kacifuɛ’m b’a yi lɔ piɛ. Sanngɛ like nga ti yɛ i sɔ’n ti tɛ dan’n yɛle kɛ sran sɔ’m be liɛ’n, Ɲanmiɛn i sua’n ti sran lufle dilɛ lika, ɔ nin sran’m be wualɛ lika. ?Wafa sɛ?—Zan 2:14.\n3, 4. ?Lufle benin yɛ be dili sran mun Zoova i sua’n nun lɔ ɔ? ?Ajalɛ benin yɛ Zezi fali naan sran’m b’a yaci i sɔ yolɛ ɔ?\n3 Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be waan sika mma wafa kun ngunmin yɛ sran’m be fa tua Ɲanmiɛn sua’n i ti sika’n niɔn. Ɔ maan ɔ fata kɛ aofuɛ’m be kaci be sika’n naan b’a ɲan sika mma sɔ’n wie. I ti’n, sika kacifuɛ’m be siesie be tabli mun Ɲanmiɛn sua’n i klun lɔ. Kɛ be kaci sran’m be sika’n, be ɲan su nvasuɛ. Asa ekun’n, aata difuɛ wie’m be yo nnɛn’m be atɛ lɔ, yɛ be ɲan su kpa wie. Aofuɛ nga be kunndɛ kɛ bé yí tɛ’n, be kwla ko to tɛ yilɛ nnɛn’n klɔ’n nun lɔ. Sanngɛ sɛ be yo sɔ’n, Ɲanmiɛn sua’n i su kpɛnngbɛn’m be kwla se kɛ nnɛn sɔ’m be nin tɛ yilɛ fataman. I ti’n, Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ yɛ be to be nnɛn mun ɔn, i liɛ’n Ɲanmiɛn sua’n i su kpɛnngbɛn’m bé kwlá kplín su kɛ be fa yi tɛ. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ aata difuɛ’m be wun kɛ sran’m b’a mian’n ti’n, be di nnɛn’m be gua kekle kpa. * Nanwlɛ, aata dilɛ wafa sɔ’n timan kpa. Sran’m be wualɛ yɛle i sɔ’n!\n“An yi ninnge nga’m be wa!”\n4 Zezi kwlá kplinman su kɛ be di sran’m be lufle i bɔbɔ i Si’n i sua’n nun. Ɔ maan ɔ fali ɲanman wɔli ngble, yɛ ɔ fa kannin be kwlaa be nin be bua mun, nin be nannin mun be bo. Ɔ guali sika kacifuɛ’m be sika’n i ase, kpɛkun ɔ suli be tabli’m be bo guali. Sika mma sɔ’m be truli laso’n su sa gbeee! Ɔ kpannin be nga be yo okunmomo atɛ’n be su. Ɔ seli be yakpa su kɛ: “An yi ninnge nga’m be wa!” (Zan 2:15, 16) Sran wie fi w’a kwlá jrɛnmɛn i ɲrun.\nBa’n ti kɛ i Si sa cɛ\n5-7. (a) ?Ngue ti yɛ Zezi kloli sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i ajalɛ’n i su like suanlɛ’n kwla uka e ɔ? (b) ?Ngue yɛ Klist yoli naan w’a kle kɛ Zoova ti nglo nin asiɛ’n be Siefuɛ naan i dunman’n ti sanwun ɔn?\n5 Aata difuɛ’m be sali be sin Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. I afuɛ kɔe nsan su’n, Zezi ɔli ko ijɔli be ekun. Ndɛ nga Zoova kannin fa buli be nga be fɛ i sua’n fa yo ‘awiefuɛ’m be fiawlɛ’n’ be fɔ’n, i kunngba’n yɛ ɔ kannin ɔn. (Matie 21:13; Zeremi 7:11) Nanwlɛ, kɛ Zezi wun wafa nga be di sran’m be lufle’n mɔ be yo Ɲanmiɛn i sua’n i finfin’n, ɔ yoli i ya kɛ i Si sa. I sɔ’n boman e nuan. Afin i Si’n m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n kleli i like lele afuɛ akpinngbin kpanngban kpa ka naan w’a ba asiɛ’n su. Ɔ maan ɔ kloli sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n kɛ Zoova sa. Zezi ti kɛ i Si sa cɛ. I sɔ’n ti’n, like ng’ɔ kwla uka e kpa naan y’a wun Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i bo kpa’n, yɛle Zezi Klist i ajalɛ’n i su akunndan bulɛ.—Zan 14:9, 10.\n6 I nun nga Satan tɔ́n Ɲanmiɛn Zoova i suɛn kɛ ɔ ti ato buafuɛ’n, naan ɔ siman sran sie’n, nn Zoova i Wa kunngba cɛ’n o lɛ. I sin’n, kɛ Satan sé kɛ nán ngbɛn ti yɛ sran’m be su Zoova naan be klomɛn i’n, Ba’n tili. Ndɛ sɔ’m be yoli Ba’n i ya fiaan. Ɔ maan kɔlɛ kɛ ɔ wa tili i kɛ ndɛ sɔ’m be nun kpɛlɛ nun’n, i yɛ Ɲanmiɛn fá junman cinnjin kpa sɔ’n wlɛ́ i sa nun’n, i sɔ’n yoli i fɛ lele kpeli nun! (2 Korɛntfuɛ Mun 1:20) ?Ɔ́ yó i sɛ naan ndɛ sɔ’n i nun w’a kpɛ?\n7 Kɛ nga e wunnin i ndɛ tre 14 nun’n sa’n, Zezi Klist kpɛli anzi nin sran’m be seiin nantilɛ’n i su akplowa’n i nun wieli. Ɔ maan Zoova kwla jrɛn i ajalɛ’n su kle kɛ i yɛ ɔ ti nglo nin asiɛ’n be Siefuɛ’n niɔn, yɛ ɔ́ kwlá yó i dunman’n i sanwun. Kpɛkun Zezi mɔ Zoova sieli i kɛ ɔ yo e Atin Klefuɛ’n, ɔ́ wá yó naan sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n ɔ tran nglo lɔ nin asiɛ’n su wa. (Sa Nga Be Yoli’n 5:31) Asiɛ’n su wa’n, wafa nga ɔ dili i mɛn’n, ɔ yili Ɲanmiɛn i sa nuan su yolɛ’n i nglo. Zoova kɛnnin i ndɛ seli kɛ: “Ń yó maan n Wawɛ’n bɛ́ i wun, yɛ ɔ́ bó jɔlɛ dilɛ’n su klé nvle-nvle mun [annzɛ ɔ́ klé nvlenvle mun like nga be flɛ i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n].” (Matie 12:18) ?Wafa sɛ yɛ Zezi yiali ndɛ sɔ’n i nuan ɔn?\nZezi kleli like nga be flɛ i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n\n8-10. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ mmla nga Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be kpɛli’n, be buman be nga be timan Zuifu’n ɔ nin bla’m be like fi ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Farizifuɛ’m be mmla’n ti’n, Ɲanmiɛn liɛ’n i su nantilɛ’n wa yoli kekle ɔ?\n8 Zezi kloli Zoova i Mmla’n yɛ ɔ niannin su nantili. Sanngɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be liɛ’n, be kpɛli Mmla’n i wun. Zezi seli be kɛ: “Amun mmla klefuɛ mun nin Farizifuɛ mun bɔ amun ti dunman klofuɛ mun, an yako! [...] An yaci mmla ng’ɔ ti cinnjin’n, nin nanwlɛ dilɛ’n [annzɛ sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n], nin aunnvuɛ silɛ’n, ɔ nin sa kpa yolɛ bɔ maan sran’m be fa be wla gua amun su’n.” (Matie 23:23) Sran sɔ mun mɔ be kle sran mun Ɲanmiɛn i Mmla’n, b’a kleman be like nga be flɛ i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n. I sɔ’n ti’n, sran’m b’a wunman Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i wlɛ kaan sa. Sa wie’m be kle i sɔ liɛ’n. Maan e nian.\n9 Zoova seli i nvlefuɛ’m be kɛ nán be fa be wun mantan nvle nga be bo sin yia be’n mɔ be ti amuɛn sɔfuɛ’n. (1 Famiɛn Mun 11:1, 2) Sanngɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn wie’m be wlawla sran’m be kɛ be fa be ɲin ci be nga be timan Zuifu’n. Be klɛli fluwa nga be flɛ i kɛ Mishna i nun kɛ: “Ɔ fataman kɛ Zuifu kun yaci i nnɛn mun be nga be timan Zuifu’n be aofuɛ sua’n nun, afin be bu i kɛ be nin nnɛn’m be la.” Akunndan nga be bu i be kwlaa nga be timan Zuifu’n be wun’n, ɔ timan su mlɔnmlɔn. Yɛ ɔ nin Moizi i mmla’n i sin akunndan’n be kɔman likawlɛ bɔɔ kaan sa. (Saun Yolɛ 19:34) Be mmla nga be kpɛli’n be nun’n, be buman bla’m be like fi. Be nun kun se kɛ sɛ yasua kun nin i yi be su nanti bé kɔ́ lika’n, ɔ fata kɛ bla’n ka siɛn. Asa ekun’n, be waan nán yasua kun nin bla kun, ɔ wie i yi bɔbɔ’n be koko yalɛ nzra nun. Kpɛkun sɛ bé kán ndɛ’n, bla’m be kwlá diman lalo nun. Be yo be kɛ kanga mun sa. Zuifu’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ kun nun bɔbɔ’n, yasua’m be la Ɲanmiɛn i ase, afin b’a wuman be bla.\n10 Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be kpɛli mmla kpanngban be yili Ɲanmiɛn Mmla’n nun. Ɲanmiɛn Mmla’n waan nán be di junman wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun, naan be fa cɛn sɔ’n be su i. Sanngɛ Farizifuɛ’m be ti’n, mmla sɔ’n i su nantilɛ’n wa yoli kekle. “Junman” nga ɔ fataman kɛ wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun’n be di’n, be waan ɔ ju i liɛ 39. I wie yɛle fie su junman dilɛ’n nin koniɛn dilɛ’n. Sanngɛ like nɲɔn sɔ’m be ti’n, be usali be wun kɛ: ?Sɛ wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun’n, sran kun ɔ kun sɔsɔwa’n, i sɔ’n ti koniɛn dilɛ? ?Annzɛ sɛ sran kun sin fie wie nun naan ɔ fian sɛ ble o annzɛ like uflɛ wie i mma o naan ɔ di’n, i sɔ’n ti fie su junman dilɛ? ?Sɛ kusu cɛn sɔ’n nun’n, be yo sran kun i juejue’n, nn ɔ ti kɛ junman yɛ b’a di ɔ? Mmla tɛkɛtɛkɛ mɔ be kpɛli’n, be tɛ kosan sɔ’m be su. I kwlaa sɔ’n ti’n be fali Ɲanmiɛn i mmla’n be fiɛli i sran’m be ɲrun.\n11, 12. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ Farizifuɛ’m be mmla nga be kpɛli’n ɔ timan su ɔ?\n11 ?Kɛ mɔ lika’n w’a yo kɛ ngalɛ sa’n niɔn, wafa sɛ yɛ Zezi kwlá úka sran mun naan b’a wun sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i wlɛ ɔ? I lɛ nun’n, i like klelɛ’n nin i mɛn dilɛ’n yɛ ɔ fa jrannin Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be ɲrun kekle ɔ. Maan e dun mmua kan Zezi i like klelɛ’n i ndɛ. Ɔ buli be mmla kpanngban nga be kpɛli’n be fɔ. Ɔ seli kɛ: “An bu-man Nyanmiɛn ndɛ’n i like fi amun bɔbɔ amun lalafuɛ nzuɛn’n i klelɛ bɔ an fa kle wie mun’n ti.”—Mark 7:13.\n12 Zezi kleli i sran kwlaa ɲrun kɛ wunmiɛn lolɛ cɛn’n i su ndɛ’n nun’n, Farizifuɛ’m be dili fɔ, naan b’a wunman mmla sɔ’n i wlɛ. Ɔ yiyili nun kɛ Mɛsi’n yɛ ɔ “sie wunmiɛn-[lolɛ]-cɛn nin-ɔn,” naan i sɔ’n ti’n, ɔ le atin yo sran’m be juejue wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun. (Matie 12:8) Ɔ yoli sran’m be juejue nzra nun wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun ɔ fa yili i nglo kɛ ɔ le i sɔ atin. (Lik 6:7-10) I sɔ m’ɔ yoli’n kle kɛ i Afuɛ Akpi Famiɛn Dilɛ Blɛ’n nun’n, ɔ́ yó asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be juejue. Afuɛ akpi sɔ’n ɔ́ yó sran’m be wunmiɛn lolɛ cɛn danfuɛ’n, afin be su yoman sa tɛ kun, yɛ bé ɲán be ti wie’n i sa nun.\n13. ?Kɛ Klist wieli i junman’n di asiɛ’n su wa’n, mmla benin yɛ be wa dili su ɔ? ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o mmla sɔ’n nin Moizi Mmla’n be afiɛn ɔn?\n13 Mmla uflɛ kun yɛ Zezi fa yiyili sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n nun ɔn. Kɛ ɔ wieli i junman’n di asiɛ’n su wa’n, yɛ be boli mmla sɔ’n i su dilɛ bo ɔ. Mmla sɔ’n yɛ be flɛ i “Krist mmla’n” niɔn. (Galasifuɛ Mun 6:2) Ɔ timan kɛ Moizi Mmla’n mɔ be diman su kun’n sa. Nán mmla kpanngban mɔ be klɛ be tɛɛn be guɛ i lɔ’n, be su yɛ “Krist mmla’n” taka ɔ. I liɛ’n, akunndan ng’ɔ o mmla’n i sin’n i su yɛ ɔ taka ɔ. Sanngɛ mmla trele wie’m be o nun. Be nun kun yɛ Zezi flɛli i ‘mmla kun ekun’n’ niɔn. Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwlaa be kɛ klolɛ nga ɔ fa kloli be’n, maan be kusu be fa klo be wiengu sɔ. (Zan 13:34, 35) Nanwlɛ, be klun mɔ be tu be klo be wiengu sɔ’n, ɔ ti be kwlaa nga be di “Krist mmla’n” su’n be nzɔliɛ.\nƆ yoli sa nuan su sɛsɛsɛ\n14, 15. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ i kwlalɛ’n ɔ le awɛ ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e Zezi su ɔ?\n14 Nán be wiengu klolɛ’n i su like ngunmin yɛ Zezi kleli ɔ. Ɔ nantili “Krist mmla’n” su wie. Sran ngba kwla sieli i nzɔliɛ. Maan e nian ndɛ ja nsan mɔ be yi i nglo kɛ Zezi yoli sa nuan su sɛsɛsɛ’n.\n15 I klikli’n yɛle kɛ Zezi w’a yoman sa tɛ kaan sa le. Atrɛkpa’n, amun a sie i nzɔliɛ le kɛ sran nga be fa be kwlalɛ’n be tu be wun’n, mɔ be tin be wiengu’m be su’n, be yoman sa nuan su sɛsɛsɛ. Zezi liɛ’n ɔ timan sɔ. Sran kun usɛli i kɛ: “Nja, se min niaan bian’n maan e cɛ aja bɔ e si yaci mannin ye’n.” Yɛ ɔ tɛli i su kɛ: “?Nja, wan yɛ ɔ fa min sieli kɛ n yo amun jɔlɛ difuɛ nin amun ninnge cɛfuɛ-ɔ?” (Lik 12:13, 14) ?Amun wunman kɛ i sɔ’n yo ɲɛnmɛn’n? Zezi i ngwlɛlɛ’n nin i sa wlɛ wunlɛ’n leman wunsu asiɛ’n su wa. Ɲanmiɛn w’a manman sran fi kwlalɛ kɛ Zezi sa le. Sanngɛ ndɛ nga b’a tumɛn i kɛ ɔ siesie’n, w’a kplinman su kɛ ɔ́ fɛ́ i nuan wlá nun. Zezi yoli wun ase kanfuɛ titi. I nun ng’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ bɔbɔ’n, ɔ yili nzuɛn sɔ’n i nglo. (Zid 9) Zezi ti wun ase kanfuɛ, afin ɔ loli i wun mannin Zoova yɛ Zoova kusu kleli i sa ng’ɔ ti i nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n niɔn.\n16, 17. (a) ?Ɲanmiɛn Sielɛ jasin’n i bolɛ’n nun’n, wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zezi yó sa nuan su sɛsɛsɛ’n, wafa sɛ yɛ ɔ fa aunnvuɛ silɛ nannannin su ɔ?\n16 I nɲɔn su’n, wafa nga Zezi boli Ɲanmiɛn Sielɛ jasin’n ɔ kle kɛ ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ. W’a kpaman sran nun. Sanngɛ i aɲanbeunfuɛ o, i yalɛfuɛ o, ɔ tuli i klun boli jasin fɛ’n kleli be kwlaa kpan. Farizifuɛ’m be liɛ’n, b’a buman yalɛfuɛ mun nin sran ngbɛn’m be sran. Be flɛ be kɛ ʽam-haʼarèts yɛle kɛ “nvle’n i nunfuɛ mun.” Be flɛ be sɔ be fa yo be finfin. Zezi w’a yoman kɛ Farizifuɛ mun sa. Kɛ ɔ́ bó jasin fɛ’n klé sran mun o, annzɛ ɔ nin bé dí like o, annzɛ ɔ́ mán be aliɛ o, annzɛ ɔ́ yó be juejue annzɛ ɔ́ cɛ́n be nguan bɔbɔ o, i kwlaa ngalɛ nun’n, ɔ yili Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo. Afin Ɲanmiɛn klo kɛ be kle “sran’m be kwlaa” be like. *—1 Timote 2:4.\n17 I nsan su’n, kɛ Zezi yó sa nuan su sɛsɛsɛ’n, ɔ fa aunnvuɛ silɛ nannan su. Ɔ wlɛli i wun ase ukali sa tɛ yofuɛ mun. (Matie 9:11-13) Yɛ ɔ tu i klun ukali be nga be ti fakafaka’n. Zezi w’a yoman kɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mɔ be kloman kɛ bé fá be wun mántan be nga be timan Zuifu’n be sa. Kannzɛ bɔbɔ Zuifu’m be ti yɛ Zezi bali’n, sanngɛ i sran aunnvuɛ silɛ’n ti’n, ɔ ukali nvle uflɛ nunfuɛ mun wie, yɛ ɔ kleli be like. Be nun kun yɛle Rɔmufuɛ’m be sonja ya su kpɛn kun m’ɔ yili atrɛ yoli i gbanflɛn’n i juejue’n. Zezi seli kɛ: “Izraɛl nvle’n nun bɔbɔ’n, m’an wun-man sran fi b’ɔ lafi Nyanmiɛn su dan kɛ nga sa-a.”—Matie 8:5-13.\n18, 19. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ bu bla’m be sran ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zezi i ajalɛ’n uka e naan y’a wun kɛ yakpa yolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ?\n18 I kunngba’n, wafa nga Zezi blɛ su sran’m be yo bla mun’n, w’a jɔmɛn i klun. Sanngɛ yakpa su, ɔ yoli sa nuan su sɛsɛsɛ. Zuifu’m be waan Samali bla’m be ti kɛ be nga be timan Zuifu’n sa, be timan sanwun. Sanngɛ Zezi w’a jrɛnmɛn i sɔ’n su, ɔ boli jasin fɛ’n kleli Samali bla kun nzue gbo kun su Sikar lɔ. Sran klikli nga Zezi seli i weiin kɛ i yɛ ɔ ti Mɛsi nga be waan ɔ́ bá’n, yɛle Samali bla sɔ’n. (Zan 4:6, 25, 26) Farizifuɛ’m be waan nán be fa Ɲanmiɛn i Mmla’n be kle bla mun. Sanngɛ Zezi fali blɛ kpanngban kleli bla’m be like. (Lik 10:38-42) Zuifu’m be waan be kwlá faman lalo nga bla’m be di’n su. Sanngɛ kɛ Zezi cɛnnin nguan’n, bla kpanngban wie’m be ɲrun yɛ ɔ dun mmua fiteli ɔ. I kpa’n, ɔ seli be kɛ be ko bo sa cinnjin sɔ’n su kle i sɔnnzɔnfuɛ yasua mun!—Matie 28:1-10.\n19 Zezi kannin sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i ndɛ weiin kleli nvle mun. I sɔ yolɛ’n nun’n, wie liɛ bɔbɔ’n ɔ fɛ i nguan’n sieli i wie nuan. Zezi i ajalɛ’n kle e kɛ sɛ e waan é yó sa nuan su sɛsɛsɛ’n, ɔ fata kɛ e yo yakpa. Sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ yakpa su’n, i nzɔliɛ like yɛle asɔmɔli’n. I sɔ’n ti yɛ be flɛli Zezi kɛ “asɔmɔli’n b’ɔ fin Zida osu nun’n,” niɔn. (Sa Nglo Yilɛ 5:5) Ɔ ka kaan’n, Zezi wá yó sa nuan su sɛsɛsɛ asiɛ wunmuan’n su. Yɛ ‘asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa bé sí sa kpa yolɛ’n i atin’n.’—Ezai 42:4.\nMɛsi’n maan ‘asiɛ’n sufuɛ’m bé sí sa kpa yolɛ’n i atin’n’\n20, 21. ?Dɔ nga su’n, wafa sɛ yɛ Zezi yi sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo asiɛ’n su ɔ nin Klistfuɛ’m be asɔnun’n nun ɔn?\n20 Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1914 nun mɔ Mɛsi’n yoli famiɛn’n, ɔ yili sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo asiɛ’n su. ?Wafa sɛ yɛ ɔ yoli sɔ ɔ? Ɔ yoli maan i nuan ndɛ ng’ɔ o Matie 24:14 nun’n, ɔ kpɛnnin su. I sɔnnzɔnfuɛ’m be boli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin’n be kleli sran mun asiɛ wunmuan’n su. Kɛ Zezi sa’n, be kpaman sran nun naan b’a bo jasin fɛ’n. I gbanflɛn o, i kpɛnngbɛn o, i aɲanbeunfuɛ o, i yalɛfuɛ o, i yasua o, i bla o, be bo jasin fɛ’n kle be kwlaa naan be bla be wa si Zoova, Ɲanmiɛn m’ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ’n.\n21 Asa ekun’n, Zezi yo maan sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n tran Klistfuɛ’m be asɔnun’n nun. Afin i yɛ ɔ sie asɔnun’n niɔn. Kɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be fa kannin’n sa’n, “ɔ mannin sran’m be like kɛ be yo.” Sran sɔ mun yɛle asɔnun kpɛnngbɛn mɔ be nian Ɲanmiɛn i bua fa’n i lika’n. (Efɛzfuɛ Mun 4:8-12) Junman sɔ’n i dilɛ’n nun’n, be nian Zezi Klist i ajalɛ’n su, be yo sa i nuan su sɛsɛsɛ. Maan Zezi i bua’m be yo aɲanbeunfuɛ annzɛ yalɛfuɛ o, kɛ bé nían be su’n, be wla fiman su kɛ Zezi kunndɛ kɛ be yo be cɛcɛ naan be yo sa i nuan su sɛsɛsɛ.\n22. ?Kɛ andɛ sran’m be yoman sa i nuan su sɛsɛsɛ’n, Zoova i wun yo i sɛ? ?Yɛ junman benin yɛ ɔ fa wlɛli i Wa’n i sa nun ɔn?\n22 Ɔ ka kaan, Zezi wá yó naan sa i nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n tran asiɛ’n su. Be nin a wunmɛn i sɔ’n le. Sa mɔ be yomɛn i nuan su sɛsɛsɛ’n yɛ w’a tru lika’n nun kpokpaa ɔ. Bakan kwlaa ng’ɔ ɲanman aliɛ diman m’ɔ wu’n, ɔ ti ayeliɛ tɛ sɔ’n i bo nzuɛn. Afin sran’m be fa be blɛ ɔ nin sika kpanngban be fa be yi alɛ ninnge mun, be fa di mɛn lele be wunmɛn i diwlɛ kun. Sran akpinngbin kpanngban nga be wu sɔ’n, ɔ ti sa mɔ be yomɛn i nuan su sɛsɛsɛ’n i nzɔliɛ like kun, afin sran’m be kwla yo naan b’a wuman. I sɔ’n yɛ ɔ kun Zoova i ya dan kpa’n niɔn. I ti yɛ ɔ sieli i Wa’n kɛ ɔ nin mɛn siefuɛ’m be kun naan be nga be yoman sa i nuan su’n, ɔ nunnun be mlɔnmlɔn’n niɔn.—Sa Nglo Yilɛ 16:14, 16; 19:11-15.\n23. ?Kɛ Armagedɔn alɛ’n ko wie’n, wafa sɛ yɛ Zezi yó sa nuan su sɛsɛsɛ ɔ?\n23 Sanngɛ nán klunwifuɛ’m be nunnunlɛ ngunmin yɛ ɔ ti Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n niɔn. Ɔ sieli i Wa’n kɛ ɔ yo “Aunjuɛ wlengbi.” Kɛ Armagedɔn alɛ’n ko wie’n, “sa nuan su yolɛ’n,” i su yɛ Zezi i famiɛn diwlɛ’n ɔ́ táka ɔ. (Ezai 9:5, 6) Sa kwlaa nga be kle sran’m be ɲrɛnnɛn asiɛ’n su’n, aklunjuɛ su yɛ Zezi núnnún be ɔ. Ɔ́ nánti Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n su tititi. I sɔ’n ti yɛ dɔ nga su’n ɔ fata kɛ e sɔnnzɔn Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n niɔn. É wá wún wafa nga e kwla yo i sɔ’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Wafa nga Zezi yili i ya sɔ’n m’ɔ ti su’n i nglo’n, ɔ yoli kɛ Zoova liɛ’n sa. Afin klunwifuɛ’m be wun ya nga Zoova fa’n ɔ “ti-man blɛblɛ.” (Naɔm 1:2) I wie yɛle kɛ, kɛ Zoova seli i nvle’n nunfuɛ mɔ be ɲin su ti kekle’n be kɛ b’a fɛ i sua’n b’a yo ‘awiefuɛ’m be fiawlɛ’n,’ i sin ɔ seli kɛ: “Min ya’n, min ya dan’n i nuan like ɔ́ wá jú lika nga su.”—Zeremi 7:11, 20.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Be klɛli Zuifu’m be fluwa kun mɔ be flɛ i Mishna i nun kɛ, kɛ afuɛ wie’m be sinnin’n, okunmomo nga be yo be atɛ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n be gua m’ɔ cɛnnin dan ti’n, sran’m be wa mannin be wun su sa yekee. I sin’n, be wa tili be gua’n su lɔuun kpa. Ɔ maan sɛ laa be yo okunmomo kun pɔnun ablaɔn’n, be wa yoli i bablu kun siɛn’n. Laa sa’m be su like suanfuɛ wie’m be waan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn nga be flɛ i kɛ Ani’n i awlobofuɛ mun yɛ be di aata lɔ ɔ. Ɔ maan sɛ be ɲannin be wun kpa’n, i sɔ’n wo nun wie.—Zan 18:13.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 Farizifuɛ’m be waan yalɛfuɛ nga be siman Mmla’n kpa’n, “Nyanmiɛn a bo be sannzan.” (Zan 7:49) Ɔ maan be waan ɔ nin i fataman kɛ be kle be like, yɛ be nin be di aata, naan nán be nin be di aliɛ yɛ nán be nin be srɛ Ɲanmiɛn. Be waan sɛ be wa bla ja i sɔfuɛ’m be nun kun’n, ɔ ti tɛ tra kɛ b’a fɛ i b’a man blo nnɛn wlɛfuɛ mun sa. Ɔ maan i sɔfuɛ’m be nin sran cɛnlɛ’n fataman.\nJue Mun 45:2-8 ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Mɛsi’n ɔ́ yí sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ kpa’n i nglo ɔ?\nMatie 12:19-21 ?Kɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be fa kannin’n sa’n, wafa sɛ yɛ Mɛsi’n ɔ nin be nga be leman wie’n, bé nánti ɔ?\nMatie 18:21-35 ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n ɔ nin aunnvuɛ silɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ?\nMark 5:25-34 ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ, kɛ Ɲanmiɛn dí sran’m be jɔlɛ’n, ɔ bu sa ng’ɔ o be su’n i akunndan ɔn?


Jue 13—Klist ti e Ajalɛ Klefuɛ | Klistfuɛ Jue\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Douala Efik Espagnol Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Goun Grec Guarani Hiligaynon Hindi Hongrois Ibinda Icibemba Iloko Islandais Italien Karen (S'gaw) Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Luvale Macédonien Makua Malay Malgache Mambwe-Lungu Mapudungun Myama Ndau Ngangela Nias Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin (Cameroon) Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Russe Samoan Sena Serbe Serbe (Romain) Shona Silozi Singhalais Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tatar Thaï Tigrinya Tojolabal Tshiluba Turc Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Wawle Wolaitsa Yoruba\nKlist ti e Ajalɛ Klefuɛ\n(1 Piɛr 2:21)\n1. Zoova kloli e dan,\nƆ yoli e ye dan,\nI ti yɛ maan ɔ fɛ i Wa’n mannin’n niɔn.\nZezi kacili sran\nƆ bali asiɛ’n su.\nI aeliɛ’n ti’n Ɲanmiɛn ɲannin ɲrun.\n2. Zoova i nuan Ndɛ’n\nMaan ɔ ɲannin fanngan.\nƆ mɛnnin i ngwlɛlɛ ɔ nin akunndan.\nZezi loli i wun\nMɛnnin i Si Ɲanmiɛn,\nI Si i klun sa yolɛ’n yo i fɛ.\n3. Kɛ Zezi yoli’n sa’n,\nMaan e manman Zoova,\nSa kwlaa nun maan e niɛn i ajalɛ’n su.\nMaan i ajalɛ kpa’n,\nTinngɛ e nantilɛ’n,\nI liɛ’n Ɲanmiɛn klun jɔ́ e wun titi.\n(Nian Zan 8:29; Efɛ. 5:2; Fil. 2:5-7 nun wie.)\nKlist ti e Ajalɛ Klefuɛ (Jue 13)


?Sɛ Ɲanmiɛn Sielɛ blɛ’n ju’n, ngue yɛ ɔ su tranman lɛ kun-ɔn? | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel (Central) Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Mɛn’n nin i nun ninnge kwlaa bɔ sran nyin blo su’n, bé wíe, sanngɛ sran ng’ɔ yo Nyanmiɛn klun sa’n, ɔ́ ká lɛ tititi.”—1 ZAN 2:17.\nJUE: 134, 24\n?Ngue yɛ Zoova wá fá yó klunwifuɛ nin anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ mun-ɔn?\n?Ngue yɛ Zoova wá yó naan sran’m b’a wunman be ɲrun kun-ɔn?\n?Ngue yɛ sɛ e yo’n, e kwla lafi su kɛ é ká lɛ tititi-ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ mɛn tɛ nga ti kɛ bisuafuɛ mɔ be su kɔ i kunlɛ’n sa-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Kɛ Ɲanmiɛn wá núnnún mɛn tɛ’n, be kwlaa nga be o ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n su wa’n bé liɛ yó sɛ?\nMAAN e bu sa kun i akunndan. Be dili sran kunfuɛ tɛ kun i jɔlɛ. Yɛ be seli kɛ maan be kun i. Siɛn’n, bisua sunianfuɛ’m be su fɛ i kɔ lika nga be kun sran mun lɔ’n. Kannzɛ bian sɔ’n i ɲin o su naan ɔ ti juejue’n, sanngɛ, i liɛ w’a wie.\n2 Mɛn tɛ nga ti kɛ bisuafuɛ mɔ be su kɔ i kunlɛ’n sa. Biblu’n se kɛ: “Mɛn’n nin i nun ninnge kwlaa bɔ sran nyin blo su’n, bé wíe.” (1 Zan 2:17) Zoova seli kɛ ɔ cɛ kan’n, ɔ́ núnnún mɛn tɛ nga. Yɛ ɔ́ yó sɔ sakpa. Sanngɛ, ngbaciɛ dan kpa o mɛn’n i nunnunlɛ’n ɔ nin bisuafuɛ’n i kunlɛ’n be afiɛn. Yɛle kɛ, sran wie’m be kwla jaso be se kɛ jɔlɛ difuɛ’m be dili bisuafuɛ’n i ndɛ kwlɛ. Yɛ be kwla bu i kɛ be su kunmɛn i sakpasakpa. Zoova liɛ’n, ɔ diman ndɛ kwlɛ. Ajalɛ ng’ɔ fɛli i kɛ ɔ́ núnnún mɛn’n, ɔ ti su. (Mmla’n 32:4) Yɛ cɛn ng’ɔ sieli i kɛ ɔ́ yó sɔ’n, ɔ su sɛnmɛn i wun. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, be kwlaa nga be o ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n su wa’n, bé wún kɛ Zoova yo sa’n i nuan su. Yɛ be wun jɔ́ be kpa fɔuun!\n3. ?Sɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i blɛ’n ju’n, ninnge nnan benin mun yɛ be su tranman lɛ kun-ɔn?\n3 ?“Mɛn’n” i nun ninnge benin mun yɛ bé “wíe” ɔ? I wie yɛle sa tɛtɛ nga e wun be andɛ’n. Ɔ ka kan’n, e su wunman be kun. “Nyanmiɛn sielɛ’n i jasin fɛ” nga e kan’n, i kun yɛ ɔ o lɛ-ɔ. (Matie 24:14) Like suanlɛ nga nun’n, é wá kán ninnge nnan be ndɛ. Be yɛle klunwifuɛ mun, nin anuannzɛ tɛtɛ mun, nin sa tɛtɛ nga sran’m be yo’n, ɔ nin ɲrɛnnɛn nga e wun be’n. Sɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i blɛ’n ju’n, ninnge sɔ’m be su tranman lɛ kun. Kɛ é kán be ndɛ kunngunngun’n, é tɛ́ kosan nsan be su: (1) ?Wafa sɛ yɛ sa sɔ’n ti e fɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Zoova wá yó-ɔ? (3) ?Ngue yɛ ɔ́ sín sa sɔ’n i osu-ɔ?\n4. ?Ngue yɛ klunwifuɛ’m be yo mɔ i ti’n, e wunman e wun fɛ-ɔ?\n4 Be dunman nun ti, e fɛ. Akoto Pɔlu seli kɛ, kɛ mɛn’n kɔ́ i bue nuan’n, “lika’n ɔ́ yó kekle.” Ɔ seli ekun kɛ: “Sran nga be klun yo wi bɔ be ti gblɛfuɛ’n, be sa tɛ nga be yo’n i tɛ’n ɔ́ trá laa liɛ’n.” (2 Timote 3:1-5, 13) ?E sieli i nzɔliɛ kɛ ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ? Sran wie mɔ be klun yo wi’n b’a yo e nun sunman e like yaya le. Sran wie’m be wunnɛn kplo’n ti’n, be kle be ɲrɛnnɛn. Yɛ be kun sran wie mun abɔlɛ su. Sran wie’m be liɛ’n, be kunndɛ kɛ bé yó sa tɛ’n sran kwlaa ɲrun naan be wun i. Wie mun ekun, be se kɛ be yo be wiengu’m be ye. Sanngɛ nn be klun yo wi kpa. Kannzɛ be nin a yoman e sa yaya le’n, sanngɛ kɛ e wun sa tɛtɛ nga be yo i asiɛ’n su’n, ɔ yo e ya dan. Kɛ e ti i kɛ sran wie’m be yo ba kanngan, nin sran oke, nin sran wie mun ekun be tɛtɛ’n, e awlɛn kpɛ e klun. Sa nga klunwifuɛ’m be yo’n, ɔ timan klɔ sran liɛ. Ɔ fin mmusu mun. (Zak 3:15) Sanngɛ, Ɲanmiɛn i Ndɛ’n ti’n, e lafi su kɛ sran sɔ’m be su tranman lɛ kun.\n5. (a) ?Ngue ti yɛ Zoova trɛ i awlɛn klunwifuɛ’m be wun-ɔn? (b) ?Be nga be kunndɛman kɛ bé káci’n, be liɛ yó sɛ?\n5 ?Ngue yɛ Zoova wá yó-ɔ? Kɛ é sé yɛ’n, Zoova trɛ i awlɛn klunwifuɛ’m be wun naan be kaci be nzuɛn’n. (Ezai 55:7) Zoova wá núnnún mɛn’n. Sanngɛ, ɔ nin a diman sran’m be tinuntinun be jɔlɛ. ?Be nga be kunndɛman kɛ bé káci mɔ be klo mɛn tɛ nga’n, sɛ ɲrɛnnɛn dan’n ju’n, be liɛ yó sɛ? Zoova seli kɛ ɔ́ núnnún klunwifuɛ’m be kwlakwla. (An kanngan Jue Mun 37:10 nun.) Andɛ sran kpanngban be fia sa tɛ nga be yo’n su. Yɛ blɛ sunman be tuman be fɔ. (Zɔb 21:7, 9) Sanngɛ, Biblu’n se kɛ: “Nyanmiɛn i nyin ta atin nga sran’m be fa’n su. Ɔ wun ajalɛ kwlaa nga be tu’n. Kannzɛ aosin’n dun sɛ, sɛ lika’n ti tuun sɛ, sɛ sa tɛ yofuɛ’m be fia nun’n, ɔ wun be.” (Zɔb 34:21, 22) Sran fi kwlá fiaman Zoova ɲrun. Ɔ wun sa kwlaa nga klunwifuɛ’m be yo’n. Kɛ Armagedɔn alɛ’n ko wie’n, sɛ e nian lika nga klunwifuɛ’m be tran lɛ’n, e su wunman be kun. Be osu núnnún mlɔnmlɔn.—Jue Mun 37:12-15.\n6. (a) ?Kɛ klunwifuɛ’m be su tranman lɛ kun’n, wan mun yɛ bé ká lɛ-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ ti ndɛ fɛ-ɔ?\n6 ?Wan mun yɛ bé ká lɛ-ɔ? Zoova seli kɛ: “Yalɛfuɛ mun yɛ mɛn’n ɔ́ wá yó be liɛ ɔ. Be wun jɔ́ be kpa fɔuun!” Ɔ seli ekun kɛ: “Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.” (Jue Mun 37:11, 29) “Yalɛfuɛ” mun yɛle wun ase kanfuɛ mɔ be kplin su kɛ Zoova kle be like’n, mɔ be nanti i mmla’m be su’n. “Sran kpa” mun yɛle be nga be yo sa ng’ɔ jɔ Ɲanmiɛn klun’n. Mɛn nga nun’n, klunwifuɛ’m be sɔnnin tra sran kpa mun. Sanngɛ mɛn uflɛ’n nun’n, sran kpa nin wun ase kanfuɛ’m be ngunmin cɛ yɛ bé trán lɔ-ɔ. Kpɛkun, bé yó maan asiɛ’n káci lika klanman.\nANUANNZƐ TƐTƐ NIN SIEFUƐ MUN\n7. ?Ngue yɛ anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ’m be yo mɔ i ti’n, sran’m be wun be ɲrun-ɔn?\n7 Be dunman nun ti, e fɛ. Ɲrɛnnɛn nga e wun be andɛ’n, be dan lika fin anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ mun. Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be laka sran miliɔn kpanngban. Be kleman Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n. Be se sran mun kɛ ɔ fataman kɛ be lafi ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n su. Sa ng’ɔ́ wá jú sran’m be su’n, ɔ nin wafa nga asiɛ’n wá káci’n, be kɛnmɛn i nanwlɛ kleman sran mun. Siefuɛ’m be wlawla sran mun naan be kun alɛ, naan be kpɔ be wiengu mun. Asa ekun’n, be kle yalɛfuɛ mun nin be nga be leman sran naan w’a jran be sin’n, be ɲrɛnnɛn. Siefuɛ sɔ’m be ɲan be wun. Afin, be fa be wun mantan aɲanbeunfuɛ mun. Kpɛkun, be sɔ adi ninnge’m be nun. Sika kpanngban kunndɛlɛ ti’n, sran wie’m be saci asiɛ’n nin i su ninnge mun. Be dunman nun ti’n, sran kpanngban be ti yalɛfuɛ. Nanwlɛ, anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ’m be ti’n, sran’m be wun be ɲrun dan.\n8. ?Sa benin yɛ ɔ́ wá jú anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ’m be su-ɔ?\n8 ?Ngue yɛ Zoova wá yó-ɔ? Kɛ siefuɛ’m bé wá jáso kɛ bé núnnún Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be timan su’n, ɲrɛnnɛn dan’n bó i bo. Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ mun sunnzun tekle bla. Ɔ flɛ be kɛ Babilɔnin klɔ dan’n. (Sa Nglo Yilɛ 17:1, 2, 16; 18:1-4) Ɲanmiɛn wá núnnún be mlɔnmlɔn. ?Yɛ anuannzɛ tɛtɛ onga’m be li? Biblu’n fa be sunnzun oka nin asiɛ nga nzue sin yia be’n. (An kanngan Sa Nglo Yilɛ 6:14 nun.) Ɔ se ekun kɛ anuannzɛ nin siefuɛ sɔ mɔ be jranman Ɲanmiɛn i Sielɛ’n i sin’n, Ɲanmiɛn núnnún be. Kɛ ɲrɛnnɛn dan’n ɔ́ wá jú i awieliɛ’n, yɛ sa sɔ’n jú-ɔ. (Zeremi 25:31-33) Nanwlɛ, anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ’m be su tranman lɛ kun.\n9. ?Ngue ti e lafi su kɛ be nga bé trán asiɛ’n su’n, be su yoman ninnge mun sukusuku-ɔ?\n9 ?Ngue yɛ ɔ́ sín anuannzɛ tɛtɛ’m be osu-ɔ? ?Kɛ armagedɔn alɛ’n ko sin’n, anuannzɛ wie’m bé ká asiɛ’n su? Biblu’n se kɛ: “Nyanmiɛn seli kɛ ɔ́ mán e nyanmiɛn su lɔ nin asiɛ uflɛ, lɔ yɛ be nga be yo sa kpa’n bé trán-an. I yɛ e su minndɛ i-ɔ.” (2 Piɛr 3:13) Ɲanmiɛn su lɔ laa liɛ’n, yɛle siefuɛ mun. Asiɛ laa liɛ’n, yɛle sran nga be suan be bo’n. ?Ngue yɛ ɔ́ sín be osu-ɔ? ‘Ɲanmiɛn su lɔ uflɛ’n nin asiɛ uflɛ’n’ yɛ ɔ́ sín be osu-ɔ. ‘Ɲanmiɛn su lɔ uflɛ’n’ yɛle Zezi Klist nin sran 144.000 mɔ bé wá síe asiɛ’n sufuɛ mun’n. ‘Asiɛ’n uflɛ’n’ yɛle be nga bé wá trán asiɛ’n su’n. Zezi nin sran 144.000 bé yó sa i nuan su kɛ Zoova sa. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:33) Blɛ sɔ nun’n, sran kpa wie’m bé nían asiɛ sufuɛ’m be su. Ɔ maan, be su yoman ninnge mun sukusuku. (Jue Mun 45:17) Klist nin sran 144.000 mun yɛ bé klé sran sɔ’m be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n niɔn. Blɛ sɔ nun’n, e su wunman anuannzɛ nin siefuɛ tɛtɛ wie fi. Ɲanmiɛn i anuannzɛ’n i kunngba cɛ yɛ ɔ́ trán lɛ-ɔ. Anuannzɛ sɔ’n i nunfuɛ’m bé bó yó kun, yɛ bé yó sa ng’ɔ ti kpa’n titi.\nSA TƐTƐ NGA SRAN’M BE YO’N\n10. (a) ?Lika nga a tran lɛ’n, sa tɛtɛ benin mun yɛ sran’m be yo i dan-ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ sa tɛtɛ sɔ mɔ sran’m be yo be’n, be yo ɔ bɔbɔ nin wɔ awlofuɛ mun-ɔn?\n10 Sa sɔ’m be ti, e fɛ. Like nga sran’m be klo i yolɛ’n, yɛle bla nin bian kunndɛlɛ’n, nin ato bualɛ’n nin be wiengu’m be like yaya yolɛ’n. Flimun’m be nun’n, sran’m be kle kɛ ayeliɛ sɔ’m be ti kpa. Ɔ maan, sran’m be buman Zoova i mmla’m be like fi. (Ezai 5:20) I sɔ’n ti, ɔ ti cinnjin kpa kɛ siɛ nin niɛn’m be uka be mma mun naan b’a nianman sran sɔ’m be ayeliɛ’n su. Andɛ sran’m be sroman Ɲanmiɛn. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be kwlakwla be nian be wun su naan be nin Zoova be afiɛn’n w’a saciman.\n11. ?Ngue yɛ like nga Zoova fa yoli Sodɔmun nin Gomɔrufuɛ mun’n, ɔ kle e-ɔ?\n11 ?Ngue yɛ Zoova wá yó-ɔ? Kɛ Zoova wunnin sa tɛtɛ nga Sodɔmun nin Gomɔrufuɛ’m be yo’n, like ng’ɔ yoli’n, maan e wla kpɛn su. (An kanngan 2 Piɛr 2:6-8 nun.) Sa tɛtɛ nga klɔ nɲɔn sɔ’n i sufuɛ’m be yo’n, ɔ yoli Lɔtu m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ nin i awlofuɛ’m be ya dan. Zoova kusu nunnunnin Sodɔmun nin Gomɔru klɔ’n. Ɔ yoli sɔ “fa kleli” klunwifuɛ mun kɛ, kɛ be liɛ’n wá yó sɔ-ɔ. Sɛ Zoova nunnunnin laa sa tɛtɛ yofuɛ mun’n, ɔ́ núnnun andɛ sa tɛtɛ yofuɛ mun wie.\n12. ?Ngue yɛ a kunndɛ kpa kɛ á yó i mɛn uflɛ’n nun lɔ-ɔ?\n12 ?Ngue yɛ ɔ́ sín sa tɛtɛ’m be osu-ɔ? Mɛn uflɛ’n nun lɔ’n, é yó sa kpakpa mun ngunmin. I wie yɛle kɛ, é yó maan asiɛ’n káci lika klanman. E nin e awlɛn su sran mun é kplán e sua mun, yɛ é trán be nun. Asa ekun’n, be nga Ɲanmiɛn wá cɛ́n be’n, é sɔ́ be nun. Yɛ é klé be like naan be si Zoova nin like ng’ɔ yoli mannin klɔ sran mun’n. (Ezai 65:21, 22; Sa Nga Be Yoli’n 24:15) Sa nga é yó be blɛ sɔ’n nun ti’n, e klun jɔ́. Yɛ Zoova ɲán ɲrun.\nSA NGA BE O E SU’N\n13. ?Ɲin kekle mɔ Satan nin Adam nin Ɛvu be yoli’n ti, sa benin yɛ ɔ o sran’m be su-ɔ?\n13 Sa sɔ’m be ti, e fɛ. Klunwifuɛ mun, nin anuannzɛ tɛtɛ nin siefuɛ mun, nin sa tɛtɛ nga sran’m be yo be’n ti’n, sran’m be wun ɲrɛnnɛn. Lika kwlaa nun’n, alɛ’n nin yalɛ’n, nin sran kpɔlɛ’n, nin tukpacɛ nin wie’n yɛ sran’m be wun i-ɔ. Kɛ Satan nin Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Zoova su’n, yɛ sa tɛtɛ yolɛ’n boli i bo-ɔ. E kwlakwla e wun ɲin kekle mɔ be yoli’n i su afɛ.\n14. ?Ngue yɛ Zoova wá yó naan sran’m b’a wun be wun fɛ-ɔ?\n14 ?Ngue yɛ Zoova wá yó-ɔ? Zoova seli kɛ ɔ́ wá yó maan alɛ kunlɛ’n wíe. (An kanngan Jue Mun 46:9, 10 nun.) Ɔ́ wá yó maan tukpacɛ’n su tranman lɛ kun. (Ezai 33:24) Ɔ́ núnnún wie’n mlɔnmlɔnmlɔn. (Ezai 25:8) Ɔ́ yó maan sran fi su diman yalɛ kun. (Jue Mun 72:12-16) Sa kwlaa nga ti yɛ sran’m be wun be ɲrun’n, ɔ́ núnnún be. I kpa bɔbɔ’n, ɔ́ wá yó maan Satan nin i mmusu’m be su lakaman sran mun kun.—Efɛzfuɛ Mun 2:2.\nAlɛ nin tukpacɛ’n nin wie’n be su tranman lɛ kun, yɛ e klun jɔ́. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Ninnge benin wie mun yɛ be su tranman lɛ kun-ɔn?\n15 Kɛ alɛ’n nin tukpacɛ’n, ɔ nin wie’n be su tranman lɛ kun’n, asiɛ’n i su tranlɛ’n wá yó fɛ dan. E su wunman sonja nin alɛ kunlɛ ninnge mun kun. Sran’m be wla su kpɛnman alɛ’m be su kun. Dɔɔtrɔ nin dɔɔtrɔ sua, nin mɔrgu nin asieliɛ’m be su tranman lɛ kun. Sa tɛtɛ yofuɛ’m be su tranman lɛ kun. Ɔ maan, e su wunman polisie kun. Yɛ sran’m be su sieman be awlo’m be nun mannzin naan bé trá awiefuɛ mun. Atrɛkpa’n, e su toman e anuan’m be nun kun. Nanwlɛ, sa kwlaa nga ti yɛ andɛ e wla bo e wun’n, be su tranman lɛ kun.\n16, 17. (a) ?Kɛ Armagedɔn alɛ’n ko wie’n, wafa sɛ yɛ lika’n yó-ɔ? An fa su kun yiyi nun. (b) ?Ngue yɛ sɛ e yo’n, e kwla lafi su kɛ é ká lɛ tititi-ɔ?\n16 ?Wafa sɛ yɛ lika’n wá yó-ɔ? Kɛ é sé yɛ’n, e kwlá wunmɛn i wlɛ sa trele. Y’a wun e ɲrun wie pɛ. Ɔ maan, e buman sa ng’ɔ o e su’n i like kun. E ti kɛ sran m’ɔ tran alie jranwlɛ wun lɛ’n sa. Kɛ m’ɔ ti alie’m be tɛlɛ’n cɛn kwlakwla’n ti, ɔ yomɛn i like fi kun. E ti ekun kɛ sran m’ɔ tran wla guawlɛ’n i wun lɛ titi’n sa. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, wla’n bɔnmɛn i bue nun kun. Sanngɛ, kɛ Zoova wá núnnún sa kwlaa sɔ mun’n, e wla gúa ase dan.\n17 E wla su boman e wun kun. Afin, Jue Mun 37:11 se kɛ sran’m “be wun jɔ́ be kpa fɔuun!” Kɛ e si kɛ Zoova kunndɛ kɛ e wun jɔ e’n, i sɔ’n yo e fɛ dan. I sɔ’n ti, kannzɛ lika’n ti kekle’n, maan e mian e ɲin e fa e wun mantan Zoova titi. Yɛ e trɛn i anuannzɛ’n nun. Like nga e wla o su kɛ é ɲɛ́n i’n, ɔ yo ɲɛnmɛn dan. I sɔ’n ti, maan e akunndan’n tran su titi. Maan e lafi su kpa. Yɛ maan e kɛn i ndɛ e kle sran mun. (1 Timote 4:15, 16; 1 Piɛr 3:15) I liɛ’n, é kwlá láfi su kɛ, kɛ mɛn wá wíe’n, é ká lɛ tititi.


?Zuifu’m be si’n yɛle Abraamun annzɛ Satan? | Wafa nga Zezi nantili’n\nZUIFU’M BE WAAN BE SI’N YƐLE ABRAAMUN\nKA NAAN B’A WU ABRAAMUN’N ZEZI O LƐ\nZezi te o kpata bo tranlɛ cɛn’n i dilɛ’n i bo lɔ. Yɛ ɔ te kle sran’m be ninnge cinnjin wie mun. Zuifu nga be o lɛ’n, be nun wie’m be seli i kɛ: “E ti Abraamun i anunman. E nin-a yoman sran fi i kanga le.” Zezi tɛli be su kɛ: “N si kɛ amun ti Abraamun i anunman. Sanngɛ amun kunndɛ kɛ amún kún min, afin amun faman ndɛ nga n kan’n su. N kan ninnge nga kɛ n wo min Si i wun lɔ’n n wunnin be’n, be ndɛ. Sanngɛ amun liɛ’n, amun yo like nga amun si’n se amun kɛ amun yo’n.”—Zan 8:33, 37, 38.\nZezi i ndɛ’n ti weiin. Yɛle kɛ i Si’n nin Zuifu sɔ’m be liɛ’n be timan kun. Sanngɛ b’a wunman Zezi i ndɛ’n i wlɛ. Ɔ maan be seli i kɛ: “E si’n yɛle Abraamun.” (Zan 8:39; Ezai 41:8) Abraamun i anunman mun yɛle Zuifu mun. I sɔ’n ti’n, be buli i kɛ be lafi Ɲanmiɛn su kɛ Abraamun m’ɔ ti Ɲanmiɛn i janvuɛ’n sa.\nSanngɛ Zezi dili be nanwlɛ kɛ: “Sɛ Abraamun i wa yɛle amun’n, nn like nga Abraamun yo’n, amún yó wie.” Nanwlɛ, ba ng’ɔ ti kpa’n, ɔ yo i si’n i klun sa titi. Zezi kan guali su kɛ: “Sanngɛ min mɔ n kannin ndɛ nanwlɛ’n mɔ Ɲanmiɛn kan kleli min’n n kleli amun’n, amun kunndɛ kɛ amún kún min. Abraamun w’a yoman sɔ.” I sin’n, Zezi kannin ndɛ kun kleli be. Ɔ seli be kɛ: “Like nga amun si’n yo’n, i wie yɛ amun yo-ɔ.”—Zan 8:39-41.\nZuifu’m b’a wunman ndɛ sɔ’n i wlɛ ekun. Be waan be yɛ be ti Abraamun i mma mun-ɔn. Be tɛli Zezi su kɛ: “Nán gua su ba yɛle e. E Si ti kunngba cɛ, yɛle Ɲanmiɛn.” ?Sanngɛ be Si yɛle Ɲanmiɛn sakpa? Zezi tɛli be su kɛ: “Sɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn ti amun Si’n, nn amún kló min sa. Afin n fin Ɲanmiɛn i wun lɔ yɛ n bali wa-ɔ. Nán n bɔbɔ n tiaun yɛ n bali-ɔ, sanngɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ sunmannin min-ɔn.” I sin’n, ɔ usali be ndɛ kun, kpɛkun i bɔbɔ tɛli su. I waan: “?Ngue ti yɛ amun wunman ndɛ nga n kan’n i wlɛ-ɔ? Kɛ mɔ amun kwlá sieman amun su ndɛ nga n kan’n i bo’n ti-ɔ.”—Zan 8:41-43.\nZezi waan ɔ́ klé be kɛ sɛ be yi Ɲanmiɛn i blo’n, i bo’n gúa tɛ mán be. Ɔ maan ɔ dili be nanwlɛ kɛ: “Amun fin amun si mɔ yɛle Suɛn tɔnfuɛ’n, yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó amun si i klun sa.” ?Be si sɔ’n i nzuɛn’n ti sɛ? Zezi kɛnnin weiin kɛ: “I bo bolɛ’n nun’n, ɔ ti sran kunfuɛ, yɛ w’a kwlá kaman nanwlɛ atin’n su. Afin ɔ kloman nanwlɛ’n.” I sin’n, ɔ seli kɛ: “Sran ng’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ’n, ɔ sie i su ndɛ nga Ɲanmiɛn kan’n i bo. Kɛ mɔ amun timan Ɲanmiɛn liɛ’n, i ti yɛ amun sieman amun su-ɔ.”—Zan 8:44, 47.\nZezi i ndɛ sɔ’n w’a yoman Zuifu’m be fɛ. Ɔ maan be tɛli i su kɛ: “?Nɛ́n i kwlaa sɔ’n ti yɛ e se kɛ, ‘A ti Samarifuɛ naan mmusu kun kle ɔ yalɛ’n niɔn’?” Kɛ be se kɛ Zezi ti ‘Samarifuɛ’n’ i sɔ’n kle kɛ be buman Zezi i sran naan i wun yo be tɛ. Sanngɛ Zezi w’a fa yoman ndɛ. Ɔ seli be kɛ: “Mmusu fi kleman min yalɛ. N bu min Si i sran. Sanngɛ amun liɛ’n, amun buman min sran.” Ndɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n ti cinnjin kpa. I sin’n, ɔ seli kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ fa min ndɛ’n su’n, ɔ su wuman le.” Zezi i ndɛ sɔ’n kleman kɛ i akoto mun nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be su wuman le. Sanngɛ “wie’n i nɲɔn su’n” mɔ i bo’n yɛle kɛ, kɛ be wu’n be cɛnman kun’n, ɔ su faman be. Yɛle kɛ sɛ be wu’n, bé cɛ́n be ekun.—Zan 8:48-51; Sa Nglo Yilɛ 21:8.\nZuifu’m b’a wunman ndɛ nga Zezi kannin’n i wlɛ kaan sa. I sɔ’n ti’n, be seli i kɛ: “Siɛn’n, e si kpa kɛ mmusu kun kle ɔ yalɛ. Abraamun wuli. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be wuli wie. Sanngɛ a se kɛ, ‘Sran kwlaa ng’ɔ fa min ndɛ’n su’n, ɔ su wuman le.’ ?Ɔ kpa tra e si Abraamun m’ɔ wuli’n? [...] ?Ɔ kpa’n, a bu ɔ wun sɛ?”—Zan 8:52, 53.\nNdɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n kle weiin kɛ i yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn. Sanngɛ w’a tɛman kosan nga be usɛli i’n su trele. Ɔ seli be kɛ: “Sɛ n yi min bɔbɔ min wun ayɛ’n, ɔ ti ngbɛn. Min Si mɔ amun waan ɔ ti amun Ɲanmiɛn’n, i yɛ ɔ yi min ayɛ-ɔ. Amun simɛn i. Sanngɛ n si i. Yɛ sɛ n se kɛ n simɛn i’n, ń káci kɛ amun sa, ń yó ato buafuɛ.”—Zan 8:54, 55.\nI sin’n, Zezi kannin be nannan Abraamun m’ɔ ti sran kpa’n i ndɛ ekun. Ɔ seli be kɛ: “Amun si Abraamun sunnzunnin kɛ ɔ́ wún min blɛ’n, yɛ i sɔ’n yoli i fɛ kpa. Ɔ wunnin i, kpɛkun i klun jɔli.” Abraamun lafili nda nga Ɲanmiɛn tali’n su kpa. Yɛ i ɲin trannin Mesi’n i balɛ’n i sin. Kɛ Zuifu’m be tili Zezi i ndɛ sɔ’n be tɛli i su kɛ: “?A nin-a ɲanman afuɛ ablenun (50) bɔbɔ, kpɛkun a wunnin Abraamun?” Zezi tɛli be su kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ ka naan b’a wu Abraamun’n, n wo lɛ.” Zezi su kan i nun ng’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i ndɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, ɔ ti aolia nun sran.—Zan 8:56-58.\nKɛ mɔ Zezi seli kɛ ka naan b’a wu Abraamun ɔ wo lɛ’n, i ti’n Zuifu’m be fali ya dan kpa. Be isali yɔbuɛ kɛ bé fá fínfín i. Sanngɛ ɔ jasoli lɛ. Ɔ maan b’a kwlá yomɛn i like fi.\n?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ nin i kpɔfuɛ’m be Si’n timan kun-ɔn?\n?Ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ Zuifu’m be se kɛ Abraamun ti be si-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be ‘su wuman le-ɔ’?


?É wún e wun fɛ cɛn kun?: Sran’m be siman like nga ti yɛ afɛ’n o e su’n\nAn Tinnge! | No. 1 2019\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bas Allemand Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bichlamar Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Danois Douala Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Garifuna Goun Grec Groenlandais Gujarati Géorgien Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Islandais Italien Japonais Kannada Kazakh Kekchi Kikaonde Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes hongroise Langue des signes italienne Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Letton Lifu Lingala Lituanien Luganda Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mbunda Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Norvégien Nyaneka Nyanja Néerlandais Népali Otètèla Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Bolivie) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tlapanec Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nKɛ sran kun tɔ tukpacɛ’n, ayre nga dɔɔtrɔfuɛ’m be ko fa ko yo i naan i tukpacɛ’n w’a wie mlɔnmlɔn’n, yɛ be kunndɛ-ɔ.\nLIKE NG’Ɔ TI KEKLE’N\nSran’m be siman like nga ti yɛ afɛ’n o e su’n\n?A bu i kɛ klɔ sran’m be kwla yo maan be su sa’n kwlaa wie? Sɛ sran’m be waan bé síesíe sa mun sakpa’n, ɔ fata kɛ be si like nga ti yɛ sa sɔ’m be o sran’m be su’n.\nKɛ ɔ ko yo naan y’a wun ndɛ sɔ’n i wlɛ’n, maan e fa sunnzun ase kun. Be flɛ bian kun kɛ Tɔmun. Cɛn kun’n, ɔ tɔli tukpacɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ wuli. Dɔɔtrɔ bian kasiɛnfuɛ ng’ɔ sɔli Tɔmun nun’n, ɔ seli kɛ: “Like nga ti yɛ Tɔmun wuli’n, yɛle kɛ dɔɔtrɔ wie fi w’a kunndɛman like ng’ɔ mɛnnin i tukpacɛ’n.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ, kɛ Tɔmun ɔli dɔɔtrɔ’n, dɔɔtrɔ bian nga be dun mmua sɔli i nun’n, be mɛnnin i ayre naan i wunnɛn ya’n yo sɔsɔ.\nKɛ sran’m be waan bé síesíe mɛn’n nun sa mun’n, ajalɛ kunngba’n yɛ be fa-ɔ. Be kunndɛman like nga ti yɛ afɛ’n nin sa’m be o mɛn’n nun’n. I wie yɛle mɛn siefuɛ’m be liɛ’n. Kɛ mɔ be kunndɛ kɛ sran’m be yaci be wiengu’m be abɔlɛ yolɛ ti’n, be fa ajalɛ wie mun. Yɛle kɛ be kpɛ mmla mun, be siesie kamela nin polisie mun likalika’m be nun. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, sran’m be te yo be wiengu’m be abɔlɛ. Afin like ng’ɔ su sran’m be bo mɔ i ti yɛ be yo abɔlɛ’n, nɛ́n i su ajalɛ yɛ be fa-ɔ. I sɔ’n ti’n, ajalɛ sɔ’m be bo guaman kpa titi. Ɔ ju wie’n, like ng’ɔ su sran kun bo m’ɔ yo like kun’n yɛle akunndan ng’ɔ bu’n, nin like ng’ɔ lafi su’n, yɛ like nga i ɲin o i sin’n.\nBe flɛ bian kun kɛ Daniɛli. Ɔ tran Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i ngua lɔ nvle kun nun. Blɛ wie nun’n, nvle sɔ’n nun lɔ sika ndɛ’n wa yoli kekle. Daniɛli seli kɛ: “Laa’n, lika’n ti kpa kan. Awiefuɛ’m be faman tui wlanwlanman sran. Sanngɛ siɛn’n, ɔ leman klɔ kun sa mɔ i nun ti fɔun-ɔn. Afin kɛ lika’n wa yoli kekle’n, sran’m be yili i nglo kɛ be ɲin yiman like, yɛ be buman sran nin be sa nun ninnge’m be like fi.”\nBe flɛ bian kun ekun kɛ Eliasi. Alɛ’n ti’n, ɔ tuli i klɔ’n su ɔli lika uflɛ. I sin’n, ɔ wa suannin Biblu’n nun like. Ɔ seli kɛ: Min klɔ lɔ’n, siɛ nin niɛn mun, nin politikifuɛ mun, yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be timan su’n, be su kpɛnngbɛn’m be wlawlali gbanflɛn mun naan be ko kun alɛ. Gbanflɛn nga be yo sɔ’n be bo be dunman kpa. Be nga be nin e klɔ’n sufuɛ’m be ba alɛ kunlɛ’n kusu, be lɔfuɛ’m be kannin ndɛ kunngba’n kleli be wie. I kwlaa sɔ’n ti’n, n wunnin i wlɛ kɛ sɛ e lafi mɛn siefuɛ’m be su’n, nn ɔ ti kɛ y’a lafi klenzua kplɔwa su sa.”\nLalafuɛ fluwa kun m’ɔ man afɔtuɛ kpakpa mun’n ɔ seli kɛ:\n‘Kɛ ɔ fin sran’n i bakan nun’n, i ɲin’n wo sa tɛ’n su titi.’—Bo Bolɛ 8:21.\n“Klɔ sran’n i klun akunndan’n ti tɛ tra like kwlaa, be yo akunndan sɔ’n i sa fi-ɔ ɔ yo-man ye. ?Wan cɛ yɛ ɔ kwla si-ɔ?”—Zeremi 17:9.\n“Akunndan tɛtɛ bulɛ’n, sran kunlɛ’n, [...] bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku nin i wunsu ɲannzuɛn sa mun’n, awie wualɛ’n, sran suɛn tɔnlɛ’n, sran ndɛ tɛtɛ kanlɛ’n, sran i awlɛn’n nun yɛ be fin-ɔn.”—Matie 15:19.\nSɛ sran’m be nzuɛn tɛtɛ’n be ti tukpacɛ’n, nn é sé kɛ klɔ sran fi w’a kwlá ɲɛnmɛn i ayre. I kpa bɔbɔ’n, kɛ lika’n cɛ́n m’ɔ́ sán’n, nn sran’m be nzuɛn’n yó tɛ trá laa’n. I wie yɛle ninnge tɛtɛ nga sran’m be yo mɔ e kannin be ndɛ, ndɛ akpasua ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n. (2 Timote 3:1-5) Kannzɛ sran’m be si ninnge kpanngban naan be kwla si be wiengu’m be su ndɛ kpanngban’n, sanngɛ be te yo sa tɛtɛ mun. ?Ngue ti yɛ klɔ sran’m be kwlá yoman naan mɛn’n w’a tɔ fɔuun-ɔn? ?Nán like nga sran’m be kwlá yoman’n yɛ be waan bé yó i kekle nun-ɔn? ?I sɔ’n kusu kwla yo ye?\nLIKE NGA SRAN’M BE KWLÁ YOMAN’N YƐ BE WAAN BÉ YÓ I KEKLE NUN-ƆN\nKannzɛ klɔ sran’m bé mían be ɲin bé káci be nzuɛn’n sɛ, sanngɛ be su kwlá diman alaje le. Afin nán ninnge ngba yɛ klɔ sran’m be kwla yo-ɔ.\nBiblu’n se kɛ: “Sran’n i nguan’n nun-mɛn i sa nun. Ajalɛ ng’ɔ tu’n ɔ fin-mɛn i.” (Zeremi 10:23) Ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ. Afin wafa nga Ɲanmiɛn yili e’n ti’n, e kwlá yoman ninnge wie mun. I wie yɛle kɛ e kwlá tranman jenvie’n i bo lɔ, annzɛ nglo lɔ. Asa ekun’n, e kwlá sieman e wiengu klɔ sran mun.\nWafa nga Ɲanmiɛn yili e’n ti’n, e kwlá tranman jenvie’n i bo lɔ, annzɛ nglo lɔ. I wafa kunngba’n, e kwlá sieman e wiengu klɔ sran mun.\n?Kɛ e niɛn i sa’n, sran’m be klo kɛ be wiengu mun yɛ be kle be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n niɔn? Sran sunman kloman kɛ be wiengu mun yɛ be kle be wafa ng’ɔ fata kɛ be bu kuɛ tulɛ’n, nin bla nin bian kunndɛlɛ’n, nin ba’m be fɔ tulɛ’n niɔn. Kannzɛ ndɛ nga Biblu’n kan’n i su falɛ’n ti kekle’n, sanngɛ ɔ ti nanwlɛ. Afin ɔ kle weiin kɛ Ɲanmiɛn w’a yiman e kɛ e sie e wiengu mun. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, wan yɛ ɔ kwla uka e-ɔ?\nSran ng’ɔ kwla uka e’n, yɛle Ɲanmiɛn. Afin i yɛ ɔ yili e-ɔ. Sran wie’m be kwla bu i kɛ Ɲanmiɛn i wla w’a fi e su. Sanngɛ i sɔ’n timan su. Afin Biblu’n kle kɛ e ndɛ lo Ɲanmiɛn kpa. Kɛ e suan Biblu’n nun like’n, e wun i wlɛ kɛ e kwlá yoman ninnge wie mun. Kpɛkun e wun like nga ti yɛ sa tɛtɛ’m be o mɛn’n nun’n, i wlɛ wie. Alemaɲin lɔ fluwa sifuɛ kun seli kɛ: “Sran mun nin mɛn siefuɛ’m b’a faman sa nga be juli laa’n, b’a tuman be wun fɔ. Ɔ maan, sa kunngba mun yɛ be yo be-ɔ.” Biblu’n, i kunngba cɛ yɛ ɔ kwla uka e naan y’a wun ndɛ nga bian’n kannin’n i wlɛ-ɔ.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N SASA E\nBiblu’n se kɛ: “Kɛ sran kun yo sa’m be nuan su sɛsɛsɛ’n, yɛ ɔ kle kɛ ɔ si ngwlɛlɛ-ɔ.” (Liki 7:35) Ezai ndɛ tre 2 i mma 22 kan sɔ wie. I waan: “Amun yaci amun wla’n klɔ sran su fa gualɛ.” Sɛ e fa afɔtuɛ sɔ’n su’n, e su tranman lɛ naan sran wie laka e ngbɛn. Asa ekun’n, e su faman e wla e guɛmɛn i ndɛ wie mɔ be su kpɛnman su le’n, be su. Be flɛ bian kun kɛ Kenɛti. Ɔ tran Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i nglo lɔ klɔ kun su. Klɔ sɔ’n su lɔ’n, cɛn kwlakwla á tí-ɔ, b’a yo sran kun i like yaya. Ɔ seli kɛ: “Kɛ politikifuɛ kun ba’n, ɔ se sran’m be kɛ ɔ́ wá yó ninnge kpakpa mun mán be. Kɛ uflɛ ba’n, ɔ kan ndɛ kunngba’n. Sanngɛ be nun wie fi kwlá yoman ndɛ ng’ɔ kannin’n, i nuan su sa. I sɔ’n kle kɛ ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ ti nanwlɛ.”\nDaniɛli mɔ e dun mmua kɛnnin i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Kɛ lika cɛ́n m’ɔ́ sán, n wun i wlɛ kɛ klɔ sran’m be kwlá sieman be wiengu’m be kpa. [...] Nán maan sran kun bu i kɛ i sika m’ɔ o banki lɔ ti’n, annzɛ sika m’ɔ fa wlɛli like wie nun ti’n, cɛn wie lele’n ɔ su kokoman kun. N wunnin kɛ sran wie’m be fali be wla guɛli i i sɔ ninnge’m be su. Kasiɛn su’n, be wunnin be ɲrun sa fiaan.”\nBiblu’n uka e maan e faman e wla e guɛmɛn i ndɛ nga be su kpɛnman su le’n, be su. Sanngɛ nɛ́n i ngba-ɔ. Ɔ yo maan e fa e wla e gua like kpa kun mɔ é wá ɲɛ́n i cɛn wie lele’n, i su. Ndɛ akpasua nga i sin liɛ’n nun’n, é wá yíyí ndɛ sɔ’n nun kpa.\nNDƐ NG’Ɔ TI CINNJIN’N:\nNDƐ NG’Ɔ O BIBLU’N NUN UKA E MAAN E WUN I WLƐ KƐ E KWLÁ YOMAN NINNGE WIE MUN. KPƐKUN E WUN LIKE NGA TI YƐ SA TƐTƐ’M BE O MƐN’N NUN’N I WLƐ WIE.\nLike nga Biblu’n kle’n, ɔ kwla yo e ye andɛ. E kwla di su tititi.\nLike nga ti yɛ sran’m be kwlá tranman fɔun nun’n\nƆ fata kɛ e kle sran’m be like naan be nzuɛn’n yo kpa\nRikaado nin Andre be su ndɛ’n\n”Ɔ́ yó [...] maan fɔundi’n trán lɛ tititi.”\nƝanmiɛn i Famiɛn dilɛ blɛ’n nun’n, sran’m “bé nyán fɔundi lele.”\n?W’a usa kosan nga mun le?\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n AN TINNGE! No. 1 2019 | ?É wún e wun fɛ cɛn kun?\nNo. 1 2019 | ?É wún e wun fɛ cɛn kun?\nAN TINNGE! No. 1 2019 | ?É wún e wun fɛ cɛn kun?


2 Piɛli 2 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3\n2 Piɛli 2:1-22\nSran wie mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti like klefuɛ’n, bé wá bá (1-3)\nFɔ nga bé tú be mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti like klefuɛ’n ɔ su to fuanman be (4-10a)\nBe fali anzi mun yili i Tartar’n nun (4)\nNzue dan’n, yɛ Sodɔmun nin Gomɔru (5-7)\nBe mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti like klefuɛ’n be nzɔliɛ’n (10b-22)\n2 Sanngɛ laa’n, sran wie mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, be wa trannin nvlefuɛ’m be afiɛn. I kunngba’n, sran wie mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti like klefuɛ’n, bé wá trán amun afiɛn wie. Blɛblɛblɛ, bé wá yó maan amún búbú amun wun nun. Asa ekun’n, be nin be min’n m’ɔ toli be’n bé bú. I sɔ’n ti’n, bé wá núnnún be ndɛndɛ kpa. 2 Asa kusu’n, sran kpanngban bé sú be su bé yó ɲin kekle ayeliɛ* mun wie. Yɛ be ti’n, sran’m bé kán nanwlɛ atin’n i wun ndɛ tɛ. 3 Asa ekun’n, bé wá kán ndɛ bé fá láka amun naan bé fá amun kúnndɛ sika. Sanngɛ fɔ nga Ɲanmiɛn wá tú sran sɔ mun’n, ɔ dun mmua buli i akunndan lalaa kpa, yɛ ɔ su cɛman kun, saan bé núnnún. 4 Afin Ɲanmiɛn w’a yaciman anzi nga be yoli sa tɛ’n be lɛ, ɔ tuli be fɔ. Ɔ fali be yili i Tartar* nun, ɔ cili be nin jrɔkɔ,* kpɛkun ɔ fa be yili i aosin tuun kpa’n nun naan be minndɛ jɔlɛ dilɛ cɛn’n. 5 W’a yaciman laa mɛn liɛ’n i nunfuɛ’m be lɛ, ɔ tuli be fɔ. Sanngɛ kɛ ɔ́ tɔ́ nzue dan’n ɔ́ fá núnnún be nga be sromɛn i’n, ɔ yacili Nowe m’ɔ boli sa nga be yo-ɔ ɔ ti su’n i ndolo’n, ɔ nin sran nso ekun be lɛ. 6 Ɔ buli Sodɔmun klɔ’n nin Gomɔru klɔ’n be fɔ. Ɔ fali sin yrali be mlɔmlɔnmlɔn, nzuɛn ngunmin yɛ ɔ kali-ɔ. I lɛ nun’n, ɔ kleli be nga be sromɛn i’n be kɛ sa sɔ’n ti sa nga bé wá jú be su’n be nzɔliɛ. 7 Sanngɛ ɔ deli Lɔtu m’ɔ ti sran kpa’n, mɔ sa tɛ yofuɛ sɔ’m be ɲin kekle ayeliɛ’m* be kleli i yalɛ dan’n. 8 Afin i nun mɔ sran kpa sɔ’n wo sa tɛ yofuɛ’m be afiɛn’n, kɛ ɔ wun sa nga be yo’n, m’ɔ ti ndɛ nga be kan’n, ɔ wunmɛn i wun fɛ mlɔnmlɔn. 9 Ɔ maan Zoova si be nga be nin i be o nun titi mɔ sa tɔ be su’n be de. Sanngɛ sa tɛ yofuɛ’m be liɛ’n, ɔ si wafa ng’ɔ́ núnnún be jɔlɛ dilɛ cɛn’n nun’n. 10 Be nga be kunndɛ kɛ bé sáci be wiengu mun mɔ be ɲin yiman kpɛnngbɛn mun’n, be liɛ’n wá yó tɛ kpa. Ɲin keklefuɛ sɔ mɔ be bɔbɔ be klun sa yɛ be yo’n, kɛ bé kán be nga Ɲanmiɛn bu be sran’n be ndɛ tɛ’n, be klun titiman be. 11 Sanngɛ anzi mun bɔbɔ mɔ be wunmiɛn’n nin be tinmin’n tra sran sɔ’m be liɛ’n, be buman be fɔ, yɛ be kanman be wun ndɛ tɛ, Zoova mɔ be ɲin yi i’n ti.* 12 Sran sɔ’m be ti kɛ nnɛn mɔ be liɛ’n, be buman akunndan mɔ be wuli be kɛ be tra be naan be kun be’n be sa. Be kan ninnge nga be siman be’n be ndɛ tɛ. Atin tɛ nga be fali’n ti’n, bé wá núnnún be. 13 Ɔ maan bé wá ɲán sa tɛ mɔ be yoli’n i nuan akatua. Be klo mɛn dilɛ, yɛ be yo i sɔ wia nun bɔbɔ. Kɛ amun nin be dí cɛn’n, be mian be ɲin kpa be kle sran’m be like be fa laka be. Be ti kɛ fiɛn m’ɔ ta tralɛ wie nun’n sa. 14 Be konvi o bla m’ɔ timan be yi’n annzɛ bian m’ɔ timan be wun’n i kunndɛlɛ’n su, yɛ sa tɛ’n i ase wlalɛ’n ti kekle be sa nun. Be laka be nga be awlɛn sɔman’n, yɛ be ɲin yiman like. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn wá tú be fɔ. 15 Be yacili atin kpa’n be ko fali tɛfuɛ’n. Like nga Beɔ i wa Balaamun yoli’n, i wie yɛ be yo-ɔ. I ɲin bloli sa tɛ yolɛ’n i nuan like ng’ɔ kwla ɲɛn i’n su. 16 Sa kpa mɔ w’a yoman’n, be tuli i ɲin be kleli i weiin. Yɛle kɛ nnɛn m’ɔ sua trɔ m’ɔ ijɔman’n, ɔ ijɔli kɛ klɔ sran sa. Ɔ tanndannin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sɔ’n i ɲrun, ɔ maan w’a kwlá yoman sa tɛ nga i waan ɔ́ yó’n. 17 Sran sɔ’m be ti kɛ nzue ti mɔ w’a wu kee’n sa, be ti kɛ bɔlɛ ufue mɔ aunmuan dan wie fitɛ i’n sa. B’a fa aosin ble tuun kpa’n b’a sie be. 18 Ndɛ dandan nga be kan be’n be ti ngbɛn. Be laka be nga be yacili sa tɛ’n i yolɛ ɔ nin-a cɛman’n. Yɛle kɛ be fa be ɲin kekle ayeliɛ mun* fa laka be naan be konvi sɔ ninnge tɛtɛ mun. 19 Be se sran sɔ’m be kɛ bé wá ɲán be ti, kusu nn be bɔbɔ mɔ be se sɔ’n, be ti sa tɛ’n i kanga. Afin sran nga i wiengu kwlɛ i’n, ɔ ti i wiengu sɔ’n i kanga.* 20 Be nga e Min Zezi Klisi m’ɔ ti e Defuɛ, mɔ be sili i kpa’n ti’n be yoman sa tɛ nga mɛn’n nunfuɛ’m be yo’n kun’n, sɛ be sa be sin be ko yo ninnge sɔ mun ekun naan be kaci be kanga’n, be ayeliɛ kasiɛn sɔ’n w’a yo tɛ w’a tra klikli liɛ’n. 21 Sɛ ɔ ti kɛ b’a siman sa kpa yolɛ’n i atin’n bɔbɔ’n, nn ɔ flunman. Afin Ɲanmiɛn ndɛ mɔ be kan kleli be’n, be yacili i lɛ be fali ndɛ uflɛ su. 22 Sa sɔ’n kle kɛ ɲanndra nga m’ɔ ti nanwlɛ’n, ɔ kpɛnnin su be lika. Ɔ se kɛ: “Alua’n w’a sɛ i sin w’a ko di like ng’ɔ kpu guali’n, yɛ kɔkɔti mɔ be wunnzinnin i’n, w’a sɛ i sin w’a ko bo nnɔtiɛ ekun.”\n^ Glɛki nun: asɛlgeia. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Annzɛ “kunman.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “Zoova ɲrun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “sran nga like wie kwlɛ i’n, ɔ ti like sɔ’n i kanga.”\n2 Piɛli 2


Drɛwɩ (Actes) 27 YRENT - Zɩ waa 'pla "da 'nan 'kʋ 'kʋ - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 26 Drɛwɩ (Actes) 28\nDrɛwɩ (Actes) 27\nO -kʋ Pɔl -a Rɔm\n1Zɩ waa 'pla "da 'nan 'kʋ 'kʋ Itali -klʋ -dan ji bɛ, ɛn o Pɔl 'lee -pʋ 'kɔnnɔn -mie -nɔn 'sounjanun tazan -tʋ lɛ. Waa laabo Zulis, e ya Rɔm 'nɔn 'le mingɔnnɛn -le 'sounjanun 'va. 2Kʋ -fɔ -klʋ -dan tʋ nɛn e 'si 'fla nɛn waa laabo Adramit bɛ -a da bɛ -a -ji. -Klʋ zɩɛ e -ciala Azi fɛnannun nɛn -klʋ -tɔa "bɛ -a -nan. Ɛn kʋ -kʋdɩ 'sia. 'Kʋ 'vale min -tʋ nɛn waa laabo Ariza bɛ waa kʋɛ cɩ, Masedɔa min nɛn, e "sia Tesalonik.\n3'Bɛ 'ta tʋ cɛɛn, ɛn kʋ 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Sidɔn bɛ -a da. Zulis ci "yi drɛ Pɔl lɛ, e -si -nɔn -yrɛ 'nan, 'e 'kʋ 'e beenun va -e fɛ nɛn -a 'wɩ cɩ "man "bɛ, 'o -nɔn -yrɛ. 4Kʋ 'si 'bɛ 'nan, ɛn kʋ ciɩ 'yi yei 'trɛ nɛn waa laabo Sipri bɛ -a "srɔn. Kɔɔ fulɔ yra a 'kʋ da zia -le "wɛan. 5Kʋ jemie nɛn Silisi 'lee Panfili 'lɛglɔn "srɔn "bɛ -a cɛɛn, ɛn kʋ 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Mir bɛ -a da, Lisi 'lɛglɔn 'ji. 6'Fla zɩɛ -a da nɛn 'sounjanun tazan -klʋ -dan tʋ 'yɩ, te e "sia Alɛzandri e "ta -ko Itali, ɛn e 'kʋ 'fɔ -ji.\n7Kʋ yi drɛ "kaga te kʋ -kʋla yɔɔ. 'Kʋ "koe "nyan -sia "kaga 'vaa, ɛn kʋ 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Nide bɛ -a "srɔn. 'Pian fulɔ -le "wɛan kʋ'a 'kɔlaman -e 'kʋ 'kʋ 'kʋ 'lɛ zia dɩ. -Yee "wɛan kʋ ciɩla Salome zia, ɛn kʋ -kʋla 'yi yei 'trɛ nɛn waa laabo Crɛt bɛ -a "srɔn. 8'Kʋ "koe "nyan -sia "kaga, ɛn kʋ ciɩ 'yi yei 'trɛ zɩɛ -a "srɔn, kʋ 'bɔla fɛ -tʋ -nan. Fɛ zɩɛ waa -nan laabo -klʋ -dandan -tɔnan 'kpa. E ya 'fla nɛn waa laabo Lase bɛ -a "srɔn.\n9Kʋ tʋ "kaga 'kpa drɛ -sia, ɛn -kʋdɩ 'kʋ 'lɛ 'tɔ "nyian 'plɛblɛ 'kpa tɩglɩ. -Yɛɛ cɩ 'nan tʋ nɛn o fɛ "sɔan "man "bɛ e ciɩ, ɛn tʋ -wlidɩ "ta bɔa. 10-Yee "wɛan Pɔl 'wɩ 'gʋɛ -a 'pla -wlɛ, e 'nan: «'An beenun, maan ye "le 'nan, -cee -kʋdɩ -kaa 'lɛ dra 'plɛblɛ 'kpa tɩglɩ. -Klʋ -dan 'lee 'e 'ci fɛnun pɛɛnɔn srɛman, ɛn -kaa 'bɔ 'nyian -te kaa drɛlɛ "yi "dɩɛ, -kaa wulo -ko -ji.»\n11'Pian 'sounjanun tazan yi -tɛra -klʋ -dan fɔzan 'lee min 'bɔ nɛn -yee -klʋ cɩ -a bɛ -a da e mlin Pɔl wei da. 12Ɛn "nyian -a -nan nɛn -klʋ -dannun 'bɔ -tɔa "bɛ, -a -nan "ka "yi 'kpa "le -e 'o tʋ -wlidɩ zɩɛ -a drɛ -nan dɩ, -yee "wɛan -klʋ -dan 'bɔ 'ji minnun pɛɛnɔn wei drɛ 'tʋ 'nan, 'o 'si fɛ zɩɛ -a -nan. O ya "vale 'o dra -kpɔ 'nan, -e 'o 'bɔ -klʋ -dandannun -tɔnan nɛn waa laabo Fenis bɛ -a -nan. -A -nan a Crɛt 'trɛ 'bɔ da "nyian, ɛn 'fla zɩɛ -a da bɛ -wee fulɔ 'sia yidɛ 'fɔ -nan "va 'zia 'pɛ "yi "da, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ -e 'e 'si -a -pɛ bʋ da. -Yee "wɛan fɛnan zɩɛ e ya "yi -e 'o 'fʋ -nan tʋ -wlidɩ "man.\nFulɔ 'plɛblɛ "fɛɛndɩ 'sia jemie da\n13Fulɔ nɛn e "sia 'trɛda "tre 'zia bɛ, e "fɛɛndɩ 'sia fɔɔvɔ. Ɛn minnun nɛn -klʋ -dan ji bɛ, "wee 'ji "le 'wee 'wɩ nɛn 'o 'pla "da "bɛ e "ta -daa "drɛlɛ "yi. -Bulalɛ nɛn o -klʋ baa -tɔ -a bɛ, waa 'si 'yia, ɛn o 'wee -klʋ da sɔnun wluan lou, 'nan -e 'o -pli 'o 'lɛ Crɛt 'bɔ "srɔn. 14'Pian fɔɔnɔn, ɛn fulɔ 'plɛblɛ 'tʋ 'si 'yi yei 'trɛ 'bɔ da, e "fɛɛndɩ 'sia 'plɛblɛ. Fulɔ zɩɛ e 'si fɛnan nɛn yidɛ wuanla bɛ -a -pɛ bʋ da zia. 15-Klʋ -dan 'ka -kɔlalɛ -tɔdɩ -a fulɔ zɩɛ -a yra dɩ, ɛn 'kʋ 'fli 'tʋɩ e -kʋ 'kʋ 'a. 16"Kʋɛ vɩnan 'kʋ 'ciɩ 'yi yei 'trɛ 'tʋ nɛn waa laabo Kloda bɛ, -a wlu "tre, ɛn kʋ kɔla 'kʋe -klʋ "wɛnnɛn -trɔadɩ -a -si yra. Kʋa 'sia, 17ɛn kʋa -fɔ -klʋ -dan 'bɔ 'ji. -A -nan nɛn minnun nɛn o 'nyranman "paa -klʋ 'bɔ da bɛ, o baa -fɔ 'kʋe -klʋ 'bɔ man, 'nan -e 'e 'kɔn 'cinjin. Ɛn "nyian "klan a o ji 'nan, 'o "ta -daa kɔalɛ nyrɛn nɛn Libi 'lɛglɔn "srɔn "bɛ -a va, -yee "wɛan o 'kʋe -klʋ da sɔnun -ta "tra. Zɩ kʋa drɛ zɩɛ, ɛn fulɔ -kʋ 'kʋ 'a 'kʋ 'lɛ.\n18Tʋ cɛɛn te fulɔ 'kʋe -klʋ -dan 'bɔ 'nyɔɔn man tian 'plɛblɛ, -yee "wɛan fɛnun nɛn -klʋ -dan 'bɔ 'ji bɛ, kʋa wɛɛndɩ 'sia 'yia. 19-A yi yaagazan da bɛ, minnun nɛn o 'nyranman "paa -klʋ -dan 'bɔ 'ji bɛ, -wɛɛ -klʋ 'bɔ da fɛnun "sʋʋdɩ 'sia te waa wɛɛnman 'yia. 20Yi "kaga 'kpa -a, te wa'a yidɛ 'lee mlɛn crɛn -tʋwli 'ye dɩ. Fulɔ a tian 'e "pa 'ji 'plɛblɛ "bʋʋ "le "wɛan kʋa -tɔa 'nan 'kʋ 'wulo 'ka bɔala "va "dɩ.\n21Kʋ yi "kaga drɛ, te kʋ'a fɛ ble dɩ, ɛn Pɔl -tɔ lou minnun yei, -a -nan nɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Kaan wei maan paan -e 'ka vɩlɛ 'ka 'si Crɛt 'trɛda dɩ. "Te kaan wei man paan bɛ, "te 'wɩ 'plɛblɛ 'ka bɔlɛ -kaa man dɩ, ɛn "te fɛnun 'ka srɛlɛ dɩ. 22'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ, an 'wɩ "paala "nyian 'cɛɛ 'nan, 'ka -pɔan 'kun, -yɛɛ cɩ 'nan 'ka 'va min -tʋwli 'ka 'kaa -a 'wɩ 'ji dɩ. 'Pian -klʋ bɛ, ka'a 'bɛ 'ye "nyian dɩ. 23Paan 'pei -man bɛ, Bali nɛn an cɩ -yee vɛ -a ɛn maan "sua 'gʋɛ, -yee 'pasiazan -tʋ -ta 'an 'va, ɛn e 'nan 'mɛn 'nan: 24‹Pɔl, te nyɛn 'e 'i 'cɛn dɩ. I -tɔa mingɔnnɛnnun tazan nɛn Rɔm bɛ -a 'lɛ, ɛn Bali -a dra 'yiɛ "yi, -e minnun nɛn ka cɩ waa -klʋ -ji bɛ, o pɛɛnɔn 'wulo 'e bɔla "va.› 25-Yee "wɛan 'ka -pɔan 'kun, kɔɔ an yi -tɛala Bali da 'nan, 'wɩ nɛn yaa 'vɩ 'mɛn bɛ, yaa drala "da. 26'Pian fulɔ -taa -kaa 'wɛɛnlɛ 'yi yei 'trɛ 'tʋ da.»\n-Wee -klʋ -dan wi\n27-A -nan 'flɛ "fli nɛn 'gʋ, te fulɔ 'bɛ 'ta -tɔa 'kʋ man 'yi 'bɔ nɛn waa laabo Atria bɛ -a yiɛ da. -Pei -tʋ man te bada -tʋ, ɛn minnun nɛn o 'nyranman "paa -klʋ 'bɔ 'ji bɛ, 'o 'ci nrɔn 'nan kʋ "ta -pliman 'trɛ man. 28-A -nan nɛn o baa -tʋ nɛn -bulalɛ cɩ 'e 'fɔdɩ -a "nɛn "bɛ -a -fɔ 'yia, ɛn waa 'yɩ 'nan 'yi 'bɔ -klu bɔa "nan -mɛnliɛ -yɔ -tʋ. Zɩ o -kʋ "nyian 'o 'lɛ -voo bɛ, ɛn waa -fɔ "nyian 'yia, ɛn waa 'yɩ 'nan 'yi 'bɔ -klu bɔa "nan -mɛnliɛ -fuda 'soolu. 29"Klan a o ji 'nan, te fulɔ 'e 'kʋe -klʋ kɔa -kɔlɛ da dɩ, -yee "wɛan o -bulalɛ -dandan sinjɛn nɛn 'e 'fɔdɩ 'kʋe -klʋ man bɛ o -fɔ 'yia -klʋ -sru, 'nan 'e 'kʋe -klʋ 'e vɩlɛ 'e 'kʋ 'e 'lɛ dɩ. Ɛn o tʋ 'cɛndɩ man -pɛn.\n30Minnun nɛn o 'nyranman "paa -klʋ 'bɔ 'ji bɛ, o ya "vale o -tɛa "ji, ɛn o -klʋ "wɛnnɛn bɛ -a -fɔ 'yia -a vɩdɩ -a 'nan 'o "ta -klʋ baa -tɔa -bulalɛ -a 'e 'lɛ zia. 31-A -nan nɛn Pɔl -a 'vɩ 'sounjanun tazan 'lee 'sounjanun lɛ 'nan: «-Te minnun 'labɛ, wa'a 'fʋlɛ -klʋ -ji dɩɛ, 'ka 'wulo 'ka bɔala "va "dɩ.» 32Ɛn 'sounjanun -klʋ "wɛnnɛn 'bɔ man baa cɛɛn, ɛn 'yi 'kʋ -a.\n33Te o ya tʋ 'cɛndɩ man -pɛnnan bɛ, ɛn Pɔl minnun pɛɛnɔn cin 'yɩ 'nan 'o fɛnun -blɩ, te yaa ve -wlɛ 'nan: «'Ka yi -fuda sinjɛn nɛn 'gʋ te ka ya -a -man -pɛnnan 'nan, fulɔ 'e 'cɛn, ɛn 'yi 'ka 'ka 'ji dɩ. 34-Yee "wɛan an 'ka trʋ "baa 'nan, 'ka fɛnun -blɩ. -Yɛɛ -maan 'lɔɔ, -e 'ka 'wulo 'e vɩlɛ 'e 'kʋ -ji dɩ. Maan ve 'cɛɛ 'nan, 'ka 'va min -tʋwli "srɔɛn 'ka 'sɔanla dɩ.»\n35Zɩ Pɔl cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, e 'kpɔun 'si, e Bali muo "fɔ min pɛɛnɔn yiɛ man, yaa "nɛn jɛɛn, ɛn yaa -blɩdɩ 'sia. 36Min pɛɛnɔn 'o -pɔan 'kun, ɛn o fɛnun blɩ. 37Kʋ pɛɛnɔn nɛn -klʋ -dan zɩɛ -a -ji bɛ, 'kʋ "nɛn bɔa min -yaa "fli -fuba 'sɔravli 'wlɛ 'shɛɛdʋ. 38Zɩ o cɛɛn fɛnun -blɩdɩ man o 'kan bɛ, -wee -blɩfɛnun -mie nɛn e -fʋ -klʋ -dan 'bɔ ji bɛ, ɛn waa -sɛn 'yia, 'nan -e -klʋ 'e drɛ 'fogo 'fogo.\n39Zɩ tʋ cɛɛn bɛ, 'trɛ nɛn o cɩ da "bɛ, wa'a -kɔnnɛn "yɩlɛ dɩ. 'Pian o kɔmida 'yɩ, te nyrɛn a -nan. -A -nan nɛn waa 'pla "da 'nan, o dra -e 'wee -klʋ -dan 'e bɔ -nan nun -kpɔ. 40Ɛn o -bulalɛnun nɛn o -klʋ baa -tɔ -a paan bɛ o flu, ɛn o -kʋ 'yi 'wlu. Ɛn o -klʋ yra -trɔa "vɛ -si yra bɛ -a man baa flu, ɛn e -fʋ 'yia. -A -nan nɛn o sɔ -tʋ nɛn -klʋ -dan 'bɔ lɛ bɛ -a wluan lou 'nan -e fulɔ 'e 'tɔ -ji -e 'e 'kʋ waa -a -nan nɛn nyrɛn 'bɔla bɛ -a -nan. 41'Pian 'wee -klʋ -dan 'bɔ wla nyrɛn va 'yia, ɛn e kɔa. -Klʋ -dan 'bɔ 'lɛ zia wla nyrɛn va, ɛn ya'a "nyian -kɔlaman bɔladɩ -a dɩ. -A -nan nɛn fulɔ 'plɛblɛ 'tʋ -klʋ -dan 'bɔ koda zia -wi.\n42'Sounjanun a "vale 'o -pʋ 'kɔnnɔn -tɛɛman, 'dʋ -e o -tʋ 'e vɩlɛ 'e 'yi 'wɛ -e 'e -tɛ -ji dɩ. 43'Pian 'sounjanun tazan nɛn e 'ka "vale o Pɔl -tɛ dɩɛ, ya'a o tʋɩlɛ -e o 'wɩ zɩɛ -a drɛ dɩ. Yaa 'vɩ 'e 'flin minnun nɛn o 'yi "wɛa sidɔ bɛ -wlɛ 'nan, 'o 'tɛ 'yia -e 'o bɔla kɔmida. 44Ɛn yaa 'vɩ -a -mienun lɛ 'nan, "o "drɛ yiba 'fʋɩnun da, ɛn -te bɛ "cɛɛ dɩ, o -kʋla -klʋ -dan nɛn fulɔ cɩ -a -winan bɛ -a fɛnun plɩ -mie da. Zɩ waa drɛ zɩɛ, ɛn o pɛɛnɔn 'wulo 'bɔla "va.


Maan e klo sran yɛ e yo sa i nuan su sɛsɛsɛ mɛn tɛ nga nun | Sasafuɛ Tranwlɛ’n, like suanlɛ liɛ\n“A ti Nyanmiɛn kun bɔ sa tɛ’n ɔ timan ngowa like ɔ nyrun. A nin klunwifuɛ’n amun kwlá sɔn-man.”—JUE. 5:5.\nJUE 142 E kplin e ɲin e ɲan like nga e wla o su’n\n1-3. (1) ?Kɛ nga Jue Mun 5:5-7 fa kan’n sa’n, wafa sɛ yɛ Zoova bu sa tɛ’n niɔn? (2) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n, be buman “Klisi i mmla’n” i like fi-ɔ?\nƝANMIƐN ZOOVA i ɲin ci sa tɛ’n i wafawafa kwlaa. (An kanngan Jue Mun 5:5-7 nun.) I wie yɛle ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n. I sɔ’n ti sa tɛ dan i ɲrun. Zoova i sufuɛ’m be niɛn i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ be kloman kɛ sran’m be kunndɛ ba kanngan mun. Yɛ be kwlá kplinman su kɛ be yo i sɔ like’n asɔnun’n nun.—Rɔm. 12:9; Ebr. 12:15, 16.\n2 Be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n, be buman “Klisi i mmla’n” i like fi. (Gal. 6:2) ?Ngue ti yɛ e se sɔ-ɔ? Like suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ nun’n, e wunnin kɛ Klisi i mmla’n yɛle like kwlaa ng’ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be yo’n, ɔ nin ajalɛ ng’ɔ kleli be’n. Klisi i mmla’n taka sran klolɛ’n su, yɛ ɔ wla e fanngan kɛ e klo sa nga be yo i nuan su sɛsɛsɛ’n. Mmla sɔ’n i su yɛ Klisifuɛ’m be di-ɔ. I sɔ’n ti’n, be nin ba kanngan’m be tran klanman. Kɛ ba kanngan’m be nin be o’n, srɛ kunman be, yɛ be wun kɛ be klo be sakpa. Be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n, be klun yo wi, be bu be ngunmin be wun akunndan. Be ayeliɛ tɛ’n ti’n, ba kanngan’m be kwla bu i kɛ be ndɛ loman sran fi.\n3 Andɛ’n, ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n w’a kaci sran’m be junman. Yɛ sran’m be ayeliɛ tɛ sɔ’n ti’n, Klisifuɛ wie’m be wunnin be ɲrun dan. Be diman “klunwifuɛ mun nin gblɛfuɛ’m” be yalɛ. Be nun wie’m be kunndɛ kɛ bé wlú asɔnun’n nun. (2 Tim. 3:13) I kpa bɔbɔ Zoova i sufuɛ wie’m be kunndɛli ba kanngan mun wie. Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún like nga ti yɛ ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan’n. Kpɛkun sɛ asɔnun’n nunfuɛ kun kunndɛ bakan kun annzɛ ɔ yo sa tɛ uflɛ wie’n, like nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo’n é wá kɛ́n i ndɛ wie. Asa ekun’n, é wún wafa nga siɛ nin niɛn’m be kwla sasa be mma mun naan sran wie w’a yoman be abɔlɛ’n. *\nBA KANNGAN’M BE KUNNDƐLƐ’N TI SA TƐ DAN\n4-5. ?Ngue ti yɛ ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti be abɔlɛ yolɛ-ɔ?\n4 Kɛ be kunndɛ bakan kun’n, sran sunman be wun be ɲrun cɛ kpa. Bakan bɔbɔ ɔ wun i ɲrun dan. Kpɛkun i osufuɛ mun nin i niaan Klisifuɛ’m be wun be ɲrun wie. Nanwlɛ, ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan.\n5 Ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti be abɔlɛ yolɛ. Sa tɛ sɔ’n ti’n, ba kanngan mun nin be mantanfuɛ’m be wun be ɲrun dan. Like suanlɛ nga i sin liɛ’n nun’n, é wá wún kɛ be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n, be yo be abɔlɛ tɛ kpa. Afin kɛ be yo be sɔ’n, be lafiman sran su kun, yɛ be klun titi be. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e sasa ba kanngan mun naan sran tɛ wie w’a yoman be abɔlɛ kɛ ngalɛ’n sa. Sɛ i sɔ sa juli bakan kun su’n, ɔ fata kɛ e fɔnvɔ i yɛ e ukɛ i.—1 Tes. 5:14.\n6-7. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n be saci asɔnun’n i dunman, yɛ be fɔn awa’n i mmla’n niɔn?\n6 Ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n saci Zoova i sufuɛ’m be dunman. Kɛ aniaan kun kunndɛ bakan kun’n, ɔ saci Zoova i sufuɛ onga’m be dunman. (Mat. 5:16; 1 Piɛ. 2:12) Ɔ yo maan sran’m be kwla kan Klisifuɛ miliɔn kpanngban nga be ‘mian be ɲin be lafi Ɲanmiɛn su kpa’n’ be wun ndɛ tɛtɛ. (Zid. 3) I sɔ’n kusu nin i fataman. I sɔ’n ti’n, e kwlá kplinman su kɛ sran ng’ɔ yo i sɔ sa tɛ liɛ’n, ɔ ka e afiɛn.\n7 Be nga be kunndɛ ba kanngan’m be fɔn awa’n i mmla’n. Ɔ ti cinnjin kɛ Klisifuɛ’m be “ɲin yi mɛn siefuɛ mun.” (Rɔm. 13:1) Wafa nga e kwla kle kɛ e ɲin yi be’n yɛle be mmla’m be su nantilɛ’n. Sɛ aniaan kun fɔn mmla sɔ’m be nun kun’n, yɛle kɛ sɛ ɔ kunndɛ bakan kun’n, nn i ɲin yiman mɛn siefuɛ mun. (An nian Sa Nga Be Yoli’n 25:8 nun.) Nán asɔnun kpɛnngbɛn’m be junman yɛle be nga be fɔn awa’n i mmla’n be fɔ tulɛ. Ɔ maan, sɛ awa’n waan ɔ́ wlá sa tɛ yofuɛ sɔ’n i bisua’n, be su wlaman be nuan nun. (Rɔm. 13:4) Afin sa tɛ yofuɛ’n i bɔbɔ yɛ ɔ kpɛli saɛ ba mɛnnin i wun-ɔn.—Gal. 6:7.\n8. ?Kɛ e bu e wiengu lufle’n, wafa sɛ yɛ Zoova bu i sɔ liɛ’n niɔn?\n8 Ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan Ɲanmiɛn ɲrun. (Jue. 51:6) Kɛ sran kun bu i wiengu kun lufle’n, ɔ ti kɛ Zoova yɛ w’a bu i lufle sa. Mmla nga Ɲanmiɛn fa mannin Izraɛlifuɛ mun’n, ɔ kle sɔ weiin. Mmla’n se kɛ sɛ sran kun wua i wiengu kun i like annzɛ ɔ di i lufle’n, nn w’a fɔn Zoova wun. (Sau. 5:21-23) I sɔ’n kle kɛ sɛ aniaan kun kunndɛ bakan kun’n, nn w’a fɔn Ɲanmiɛn wun. Asa ekun’n, ɔ saci Zoova i dunman. I kwlaa sɔ’n ti yɛ ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan Ɲanmiɛn ɲrun’n niɔn. E mɔ e ti i sufuɛ kusu’n ɔ fata kɛ e bu i fɔ wie.\n9. (1) ?Kɛ afuɛ’m bé sín’n, ndɛ benin yɛ Zoova i anuannzɛ’n uka e naan y’a wun i wlɛ kpa-ɔ? (2) ?Ngue ti-ɔ?\n9 Kɛ afuɛ’m bé sín’n, nn Zoova i anuannzɛ’n yí fluwa kpanngban naan e wun ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n, i su ndɛ nga Biblu’n kan’n i wlɛ kpa. Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin An Tinnge! be nun ndɛ wie’m be kan like ng’ɔ fata kɛ be nga be tɔli be gblu’n be yo naan be wla w’a gua ase’n, i ndɛ. Asa ekun’n, be kle e wafa nga e kwla fɔnvɔ i sɔfuɛ mun’n, ɔ nin wafa nga siɛ nin niɛn’m be kwla sasa be mma mun’n. Anuannzɛ’n klɛli asɔnun kpɛnngbɛn’m be fluwa wie mun naan sɛ sran wie kunndɛ bakan kun asɔnun’n nun’n, b’a nian Ɲanmiɛn ndɛ’n nun b’a fa ajalɛ. Kpɛkun ɔ kle be ajalɛ uflɛ wie mun titi naan b’a kwla siesie i sɔ ndɛ’n. Anuannzɛ’n yo sɔ naan asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a kwla nanti Klisi i mmla’n su. Asa ekun’n, ɔ yo sɔ naan be yo ninnge mun klolɛ su, yɛ be yo sa i nuan su sɛsɛsɛ.\nKƐ SRAN KUN YO SA TƐ’N LIKE NGA ASƆNUN KPƐNNGBƐN’M BE YO’N\n10-12. (1) ?Kɛ sran kun yo sa tɛ dan asɔnun’n nun mɔ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé síesíe ndɛ’n, ngue su yɛ be fa be ɲin be sie-ɔ? (2) ?Ngue yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn? (3) ?Ngue yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kplin be ɲin be yo-ɔ?\n10 Kɛ sran kun yo sa tɛ dan mɔ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé síesíe ndɛ’n, be fa be ɲin sie i Klisi i mmla’n su. Mmla sɔ’n wla be fanngan kɛ be klo Ɲanmiɛn i sufuɛ mun, kpɛkun be yo sa ng’ɔ ti su Ɲanmiɛn ɲrun’n. I sɔ’n ti’n, kɛ be ti i kɛ sran kun w’a yo sa tɛ dan’n, be usa be wun kosan wie mun. Afin like ng’ɔ ti be cinnjin kpafuɛ’n, yɛle kɛ nán Ɲanmiɛn i dunman’n saci. (Sau. 22:31, 32; Mat. 6:9) Asa ekun’n, be kunndɛ kɛ aniaan nga be o asɔnun’n nun mɔ be mian be ɲin be nanti Ɲanmiɛn i mmla’n su’n, be nin Ɲanmiɛn be afiɛn mantan kpa titi. Kpɛkun, be kunndɛ kɛ bé úka sran nga be yoli i sa’n, naan ɔ wun i wun fɛ.\n11 Sɛ sran ng’ɔ yoli sa tɛ sɔ’n ti Zoova i sufuɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian sɛ be kwla ukɛ i naan ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a mantan ekun-o. (An kanngan Zaki 5:14, 15 nun.) Kɛ nga ndɛ mma’n fa kan sa’n, kɛ Klisifuɛ kun yo sa tɛ’n ɔ ti kɛ ɔ kpinndinman sa. I sɔ’n kle kɛ ɔ nin Zoova be afiɛn mantanman kpa kun. * Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be junman nga be di’n, ɔ ti kɛ dɔɔtrɔfuɛ’m be liɛ’n sa. Be kplin be ɲin naan sran sɔ’n ‘yo juejue.’ Sɛ sran’n kaci i nzuɛn’n, be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be tu i fɔ naan ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn mantan kpa ekun.—Yol. 3:19; 2 Kor. 2:5-10.\n12 I sɔ’n kle kɛ junman nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be di’n, ɔ timan aɔwi. Be nian Ɲanmiɛn i bua fa m’ɔ fa wlali be sa nun’n i lika kpa. (1 Piɛ. 5:1-3) Be kunndɛ kɛ be niaan’m be wun be wun fɛ asɔnun’n nun. I sɔ’n ti’n, kɛ be ti i kɛ sran wie w’a kunndɛ bakan kun’n annzɛ w’a yo sa tɛ uflɛ asɔnun’n nun’n, be sisiman be bo naan b’a fa ajalɛ. Ajalɛ nga be fa be’n, ndɛ kpɔlɛ 13 nin 15, yɛ 17 bé wá kán be ndɛ.\n13-14. ?Asɔnun kpɛnngbɛn’m be nanti awa’n i mmla ng’ɔ se kɛ sɛ sran kun kunndɛ bakan kun’n, ɔ fata kɛ be bo su kle awa’n i janunfuɛ mun’n i su wie? An yiyi nun.\n13 Nvle wie’m be nun’n, mmla’n se kɛ sɛ sran kun kunndɛ bakan kun’n, ɔ fata kɛ be kan kle awa’n i janunfuɛ mun. ?Asɔnun kpɛnngbɛn’m be di mmla sɔ’n su wie? Ɛɛn. Asɔnun kpɛnngbɛn nga be o nvle sɔ’n nun’n, be mian be ɲin be nanti mmla sɔ’n su. (Rɔm. 13:1) I sɔ mmla’n nin Ɲanmiɛn mmla’m be sansanman be wun. (Yol. 5:28, 29) I sɔ’n ti’n, kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti i kɛ sran kun w’a kunndɛ bakan kun’n, be usa Betɛli komite’n i ngwlɛlɛ afɛ naan ɔ kle be wafa nga be kwla nanti awa’n i mmla sɔ’n su’n.\n14 Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be nin bakan nga be kunndɛli i’n nin i osufuɛ mun, ɔ nin be nga be tili ndɛ’n nun’n bé kókó yalɛ’n, be bo su kle be kɛ be kwla kan kle awa’n i janunfuɛ mun. ?Yɛ sɛ asɔnun’n nunfuɛ kun yɛ ɔ yoli sa tɛ sɔ’n naan Klisifuɛ kun ko kan kle awa’n i janunfuɛ mun naan i sin’n ɔ tɛ nglo nin? ?Ɔ fata kɛ Klisifuɛ ng’ɔ ko kannin ndɛ’n, ɔ bu i kɛ w’a saci Ɲanmiɛn i dunman? Cɛcɛ. Sran ng’ɔ yoli sa tɛ’n, i bɔbɔ yɛ ɔ sacili Ɲanmiɛn i dunman-ɔn.\n15-16. (1) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ lalofuɛ’m be ju nɲɔn annzɛ be tra nɲɔn naan asɔnun kpɛnngbɛn’m bé yía sran kun wun-ɔn? (2) ?Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti i kɛ asɔnun’n nunfuɛ kun w’a kunndɛ bakan kun’n, ngue yɛ be yo-ɔ?\n15 ?Kwlaa naan asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a yia sran kun wun’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ lalofuɛ’m be ju nɲɔn annzɛ be tra nɲɔn-ɔn? Afin kɛ Biblu’n kan sɔ-ɔ. Sɛ sran’n bɔbɔ w’a dimɛn sa ng’ɔ yoli’n i nanwlɛ, ɔ fata kɛ be ɲan lalofuɛ nɲɔn kwlaa naan asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a yiɛ i wun. (Mml. 19:15; Mat. 18:16; An kanngan 1 Timote 5:19 nun.) Sanngɛ i sɔ’n kleman kɛ sɛ sran kun kunndɛli bakan kun’n, annzɛ ɔ yo sa tɛ uflɛ wie’n ɔ fata kɛ lalofuɛ’m be ju nɲɔn naan b’a bo su b’a kle awa’n i janunfuɛ mun.\n16 Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti i kɛ asɔnun’n nunfuɛ kun w’a kunndɛ bakan kun’n, be kplin be ɲin be nanti sa sɔ’n i su mmla nga awa’n kpɛli’n su. I sin’n, be usausa ndɛ’n nun kpa. Kpɛkun, sɛ ɔ fata kɛ be yia sran sɔ’n i wun’n, be jran ndɛ nga Biblu’n kan’n su naan b’a wun i wlɛ. Sɛ sran sɔ’n waan w’a yoman sa sɔ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be flɛ lalofuɛ mun. Sɛ sran nga be yoli i sa’n, ɔ nin sran kun ekun be jran su kɛ ɔ yoli sɔ sakpa’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiɛ i wun. * Sɛ lalofuɛ’m be juman nɲɔn bɔbɔ’n, i sɔ’n kleman kɛ sran ng’ɔ kannin ndɛ’n ɔ buali ato. Sɛ be waan sran kun w’a kunndɛ bakan kun naan lalofuɛ’m be juman nɲɔn bɔbɔ’n, sanngɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be wun i wlɛ kɛ kɔlɛ’n sran sɔ’n yoli sa wie m’ɔ yo i wiengu’m be ya dan-ɔn. I sɔ’n ti be fɔnvɔ be nga sran sɔ’n yoli be sa’n. Asa ekun’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be ɲin kpaman sa sɔ’n su kaan sa. Yɛle kɛ be fa ajalɛ naan sran sɔ’n w’a yoman sran uflɛ i abɔlɛ asɔnun’n nun.—Yol. 20:28.\n17-18. ?Kɛ asɔnun’n nunfuɛ kun kunndɛ bakan kun’n, ngue ti yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiɛ i wun-ɔn?\n17 ?Kɛ asɔnun’n nunfuɛ kun kunndɛ bakan kun’n, ngue ti yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiɛ i wun-ɔn? Asɔnun kpɛnngbɛn’m be timan jɔlɛ difuɛ. Sɛ sran’n fɔnnin awa’n i mmla naan ɔ fata kɛ awa’n i janunfuɛ’m be mɛn i ndɛ’n, ɔ o be bɔbɔ be sa nun. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be faman be nuan wlɛmɛn i sɔ ndɛ’n nun. Be yaci awa’n i janunfuɛ’m be nun naan be di sa tɛ yofuɛ’n i jɔlɛ. (Rɔm. 13:2-4; Tit. 3:1) Sanngɛ kɛ be yia sa tɛ yofuɛ’n i wun’n, be nian sɛ ɔ fata kɛ ɔ ka asɔnun’n nun annzɛ be tu i asɔnun’n nun-o.\n18 Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiɛ i wun’n, like ng’ɔ yoli m’ɔ saci Ɲanmiɛn nin i wiengu Klisifuɛ’m be dunman’n, i su yɛ be fa be ɲin be sie-ɔ. Sɛ sa sɔ’n yo i nsisɔ-o annzɛ ɔ yomɛn i nsisɔ-o, asɔnun kpɛnngbɛn’m be jran Ɲanmiɛn Ndɛ’n su naan b’a wun i wlɛ. Sɛ ɔ yomɛn i nsisɔ’n, be tu i asɔnun’n nun. Kpɛkun be kan kle asɔnun’n nunfuɛ mun. (1 Kor. 5:11-13) Sanngɛ sa ng’ɔ yoli’n yo i nsisɔ’n, be tumɛn i asɔnun’n nun. Sanngɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kan kle i kɛ be su mɛnmɛn i junman wie fi kun asɔnun’n nun, annzɛ kusu ɔ́ cɛ́ kpa naan b’a kwla mɛn i junman ekun. Asa ekun’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be fa ajalɛ wie mun naan b’a sasa ba kanngan mun. I wie yɛle kɛ be flɛ siɛ nin niɛn’m be aamiɛn, kpɛkun be se be kɛ maan be nian be mma’m be su kpa naan sran sɔ’n w’a fɛmɛn i wun w’a mantanman be. Sanngɛ, be boman bakan nga be kunndɛli i’n, annzɛ i osufuɛ’m be dunman kleman be.\nWAFA NGA SIƐ NIN NIƐN’M BE KWLA SASA BE MMA MUN’N\n?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla sasa be mma mun naan sran wie w’a kunndɛman be-ɔ? Ɔ fata kɛ be kan bian nin bla nna’n i su ndɛ ng’ɔ nin i kanlɛ fata’n be kle be. I lɛ nun’n, siɛ nin niɛn’m be kwla nian afɔtuɛ nga Zoova i anuannzɛ’n man be’n, be su naan b’a kle be mma’m be like. (An nian like suanlɛ 19 i ndɛ kpɔlɛ 19-22 be nun.)\n19-22. ?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan sran wie w’a kunndɛman be mma mun-ɔn? (An nian foto ng’ɔ o fluwa’n i bui’n su’n.)\n19 Siɛ nin niɛn mun, amun yɛ ɔ fata kɛ amun sasa amun mma mun-ɔn. * Afin amun mma’m be ti like cinnjin kpa yɛ Zoova ‘fa cɛli amun-ɔn.’ (Jue. 127:3) I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ amun nian be su kpa naan sran wie w’a kunndɛman be. ?I sɔ yolɛ nun’n, ngue yɛ amun kwla yo-ɔ?\n20 Like klikli ng’ɔ fata kɛ amun yo’n, yɛle kɛ amun bɔbɔ amun si ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n i su ndɛ’n kpa. Ɔ fata kɛ amun si be nga be kunndɛ ba kanngan’m be nzuɛn’n, ɔ nin wafa nga be laka be’n. Kpɛkun amun sie be nga be kwla yo i sɔ sa’n be nzɔliɛ. (Nya. 22:3; 24:3) Nán amun wla fi su kɛ blɛ sunman nun’n, be nga be yo i sɔ sa’n, be timan aofuɛ. Ba kanngan’m be si be kpa, yɛ be lafi be su.\n21 Like nɲɔn su ng’ɔ fata kɛ amun yo’n, yɛle kɛ amun nin ba’m be koko yalɛ titi. (Mml. 6:6, 7) Sɛ be su kan be klun ndɛ’n, amun sie amun su kpa be nuan bo. (Zak. 1:19) Nán amun wla fi su kɛ ba kanngan nga i sɔ sa’n juli be su’n, be sisi be bo naan b’a bo su b’a kle sran. Afin wie liɛ’n be bu i kɛ sran fi su faman be ndɛ’n su. Wie liɛ kusu’n, sa tɛ yofuɛ’n wlanwlan be kɛ nán be kan. I sɔ’n ti’n, sɛ ɔ yo amun kɛ sa wie juli amun wa’n su’n, amun usɛ i kosan amanniɛn su. Kpɛkun kɛ ɔ́ tɛ́ su’n, amun sie amun su kpa.\n22 Like nsan su ng’ɔ fata kɛ amun yo’n, yɛle kɛ amun kle amun mma’m be like. Amun nian be afuɛ’n naan bian annzɛ bla nna i su ndɛ ng’ɔ nin kanlɛ fata’n, amun nin be koko su yalɛ. Sɛ sran wie waan ɔ́ kán be nvialiɛ nun lika wie’n, ndɛ ng’ɔ fata kɛ be kan’n, ɔ nin like ng’ɔ fata kɛ be yo’n, amun kle be. Kɛ ɔ ko yo naan amun a kwla sasa amun mma mun’n, anuannzɛ’n kleli amun ajalɛ wie mun. Amun nian ajalɛ sɔ’m be su.—An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Ɔ bɔbɔ suan like naan w’a kwla kle ɔ wa’n i like” nun.\nƆ bɔbɔ suan like naan w’a kwla kle ɔ wa’n i like\nLike nga siɛ nin niɛn’m be kwla fa uka be mma mun’n\n«Votre enfant est en danger», «Comment protéger nos enfants?» yɛ «La prévention au foyer». An nian afuɛ 1993, Ɔktɔblu 8 An Tinnge! blɔfuɛ nun liɛ’n nun.\n«Un danger qui préoccupe tous les parents», «Comment protéger vos enfants» yɛ «Faites de votre famille un refuge». An nian afuɛ 2007, Ɔktɔblu An Tinnge! blɔfuɛ nun liɛ’n nun.\n«Comment être un bon père». An nian afuɛ 2008, Ɔktɔblu 1 Sasafuɛ Tranwlɛ’n blɔfuɛ nun liɛ’n nun.\n“Maan e nin e mma mun e koko bian nin bla nna’n i su yalɛ.” An nian afuɛ 2010, Desanblu 1 Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun.\nVideo Nous protégeons nos enfants. An nian JW televiziɔn su.\n«Les Témoins de Jéhovah sensibilisent parents et enfants aux dangers des prédateurs sexuels». Ɔ o jw.org® su. (An tin QUI SOMMES-NOUS > ACTIVITÉS > ACTIONS D’INTÉRÊT PUBLIC su.)\n«Comment donner une éducation sexuelle à ses enfants?» Ɔ o Jw.org su. (An tin LA BIBLE ET VOUS > QUESTIONS BIBLIQUES > MODE DE VIE ET VALEURS MORALES su.)\nÉcoute le grand Enseignant i ndɛ tre 10 nin 32 be nun.\nKaci Zoova i janvuɛ: An sasa amun mma mun. Ɔ o jw.org/bci su. (An tin NINNGE NGA E YILI BE’N > VIDEO MUN > BA KANNGAN MUN su.)\nVideo Ce qu’ils en pensent: Le harcèlement sexuel. Ɔ o Jw.org® su. (An tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCENTS su.)\nComment me protéger des prédateurs sexuels ? Ɔ o fluwa Les jeunes s’interrogent— Réponses pratiques, Volume 1 i ndɛ tre 32 nun.\n«Les jeunes s’interrogent: Les agressions sexuelles : que faut-il savoir ? (1re partie) : Prendre des précautions». Ɔ o Jw.org® su. (An tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCENTS su.)\n“?Gblu tɔlɛ’n i su ndɛ benin yɛ ɔ fata kɛ n wun i wlɛ ɔ?” Ɔ o fluwa Kosan 10 mɔ gbanflɛn nin talua’m be usa’n be su tɛlɛ i nun. An nian kosan 8.\nNdɛ ng’ɔ kwla fɔnvɔ be nga sran wie kunndɛli be’n\n«De l’aide pour les victimes de l’inceste». An nian afuɛ 1984, Zanvie 1 Sasafuɛ Tranwlɛ’n blɔfuɛ nun liɛ’n nun.\n«Les enfants: victimes innocentes des abus sexuels» yɛ «Les blessures cachées de l’abus sexuel». An nian afuɛ 1991, Ɔktɔblu 8 An Tinnge! blɔfuɛ nun liɛ’n nun.\n«Les jeunes s’interrogent: Les agressions sexuelles: que faut-il savoir ? (2e partie): Guérir». Ɔ o Jw.org® su. (An tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCENTS su.)\n“Wafa nga e kwla fɔnvɔ be nga be bakan nun’n sran wie kunndɛli be’n.” Ɔ o afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun, i like suanlɛ 20.\n23. (1) ?Wafa sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be bu ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n niɔn? (2) ?Kosan benin yɛ é wá tɛ́ su like suanlɛ nga i sin liɛ’n nun-ɔn?\n23 Ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti tete like Zoova i Lalofuɛ’m be ɲrun. Asa ekun’n, e nanti Klisi i mmla’n su. I sɔ’n ti’n, sɛ sran kun kunndɛli bakan kun naan sa tɛ sɔ’n ti’n ɔ su wun i ɲrun’n, e suɛnmɛn i bo. ?Sanngɛ aniaan nga be bakan nun’n sran wie kunndɛli be’n, é yó sɛ naan y’a uka be? Like suanlɛ nga i sin liɛ’n nun’n, é wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\n?Ngue ti yɛ ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan-ɔn?\n?Kɛ aniaan kun yo sa tɛ mɔ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé kán’n, ngue yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn?\n?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan sran wie w’a kunndɛman be mma mun-ɔn?\nJUE 103 Sran nga be mannin be like kɛ be yo’n\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Like nga é wá sún i yɛ nun’n, é wá kán wafa nga e kwla sasa ba kanngan mun naan sran wie w’a kunndɛman be’n i ndɛ. Kpɛkun é wá kán wafa nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla sasa asɔnun’n nunfuɛ mun’n, ɔ nin wafa nga siɛ nin niɛn’m be kwla sasa be mma mun’n, be ndɛ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 NDƐ WIE’M BE NUN YIYILƐ: Kɛ be kan ba kanngan’m be kunndɛlɛ’n ndɛ’n, i wie yɛle kɛ be nin be la. Annzɛ be fa be yasua lika’n be wlɛ i ba kanngan’m be wuntuan’n nun. Annzɛ be se be kɛ be tafitafi be bla lika’n nun annzɛ be yasua lika’n i wun. Wie liɛ kusu’n, be kan ba kanngan’m be bondrɛ’n, annzɛ be ɲɔnflɛn’n, annzɛ be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n nun ngowa. Sɛ sran wie kunndɛli bakan kun’n, nán e bu i kɛ bakan’n i bɔbɔ ti yɛ i sɔ sa’n juli i su-ɔ. Ba kanngan nga be kunndɛli be’n, be nun sunman be ti bla. Sanngɛ be kunndɛ ba yasua mun wie. Be nga be kunndɛ ba kanngan mun’n, be nun sunman be ti yasua. Sanngɛ bla wie’m be yo sɔ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Sɛ sran kun w’a kpɔnzɔ Ɲanmiɛn sulɛ’n nun naan ɔ yo sa tɛ’n, e su seman kɛ nɛ́n i ɲinfu-ɔ. Saan ɔ́ kán sa ng’ɔ yoli’n i su ndɛ klé Zoova.—Rɔm. 14:12.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 Sɛ asɔnun’n nunfuɛ kun kunndɛli bakan kun naan asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiɛ i wun’n, be su seman kɛ bakan’n trɛn i bo. Bakan’n kwla bo sa nga be yoli i’n su kle i si annzɛ i nin annzɛ sran kaklaka kun. Kpɛkun sran sɔ’n kwla kan ndɛ nga bakan’n kannin’n kle asɔnun kpɛnngbɛn mun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 Afɔtuɛ nga be man siɛ nin niɛn mun’n, ɔ ti be nga be ta sran uflɛ wa’n be liɛ wie.


?Wafa sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo be aɲia mun ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Assamais Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Digor Douala Dusun Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes péruvienne Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Ponape Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Russe Rutooro Salvadoran Sign Language Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thai (Northeastern) Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nLIKE SUANLƐ 7\nKlistfuɛ klikli’m be aɲia’m be bo’n, be to jue, be srɛ Ɲanmiɛn, be kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun yɛ be koko su yalɛ. Be yoman like uflɛ fi ukaman su. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:26) I kunngba’n yɛ á wún i Zoova i Lalofuɛ’m be lɔ ɔ.\nLike nga be kle’n taka Biblu’n su yɛ be kwla nanti su. Le mɔcuɛ kwlaa nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yia be tie nzra nun ijɔlɛ kun. Ijɔlɛ sɔ’n kle wafa nga e blɛ liɛ nga nun’n, Biblu’n nun mmla’m be kwla uka e’n. Ɔ di miniti 30. Kɛ ijɔfuɛ’n kánngan Biblu’n nun’n, e kwla nian e bɔbɔ e liɛ’n nun wie. I sin’n, be fa dɔ kun be suan “Sasafuɛ Tranwlɛ’n” i nun like. Sran kwlaa nga ɔ klo’n, ɔ kwla tɛ kosan’m be su wie. Like suanlɛ sɔ’n uka e naan y’a kwla nanti Biblu’n nun mmla’m be su. Mɛn wunmuan’n nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be asɔnun 110.000 tra su’n be nun’n, be suan fluwa kunngba sɔ’n i nun like.\nBe uka be naan b’a si like kle kpa. Lemɔcuɛ kwlaa nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yia likawlɛ be yo aɲia kun ekun. I liɛ’n be yo i nnɔsua nun. Be flɛ i kɛ Klistfuɛ mun nin be junman’n. Be fa Klistfuɛ mun nin be junman aɲia fluwa’n m’ɔ fite anglo kwlaa’n yɛ be fa yo aɲia sɔ’n niɔn. Be kpɛkpɛli aɲia sɔ’n nun nsan. I klikli’n yɛle Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun ninnge kpakpa wie mun. Ɔ uka be naan b’a wun Biblu’n i nun ndɛ wie mɔ be dun mmua kanngannin nun’n i wlɛ kpa. I nɲɔn su’n yɛle Mian ɔ ɲin naan si jasin fɛ’n i bo kpa. I bue sɔ’n i bo’n, be yi wafa nga be nin sran’m be koko Biblu’n su yalɛ’n i nglo. I sin afɔtuɛ manfuɛ kun man be afɔtuɛ b’a si kanngan kpa, naan b’a si nzra nun ijɔ kpa wie’n. (1 Timote 4:13) Aɲia’n i bue kasiɛn’n yɛle Like nga Klistfuɛ’m be yo’n. Wafa nga Klistfuɛ’m be kwla nian Biblu’n nun mmla’m be su be nanti cɛn kwlakwla’n be yiyi nun. I wie yɛle kɛ be usa kosan yɛ aniaan’m be tɛ su naaan b’a wun Biblu’n i nun ndɛ’n i wlɛ kpa b’a tra laa’n.\nSɛ a tran Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia’m be bo’n, wafa nga be kle Biblu’n nun like lɔ’n, ɔ́ yó ɔ ɲɛnmɛn kpa.—Zan 6:45.\n?Ngue like yɛ be kle i Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia’m be bo lɔ ɔ?\n?Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia beninfuɛ’n yɛ a kunndɛ kɛ á trɛ́n i bo koko nga nun ɔn?\nLe mɔcuɛ nga ɔ́ bá lɛ’n nun’n, fluwa nga Zoova i Lalofuɛ’m bé súan nun like be aɲia’m be bo’n, dun mmua kanngan be nun. Kpɛkun Biblu’n nun afɔtuɛ nga be kwla uka wɔ ɔ mɛn dilɛ nun’n, sie be nzɔliɛ.\n?Ngue yɛ be yo i Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun lɔ ɔ?\nƆ bɔbɔ ko nian lɔ naan w’a wun i.


?Ngue ti yɛ e ti kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n’ sa-ɔ? | Like suanlɛ liɛ\n“Sɛ an yo kɛ waka sama b’ɔ su kpanngban sa’n, b’ɔ maan be wun kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ’n, i sɔ’n nun yɛ n Si’n nyán kɔmin-ɔn.”—ZAN 15:8.\nJUE: 53, 60\n?Ngue ti yɛ e bo jasin fɛ’n titi-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e wla kpɛn sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n su-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi-ɔ?\n1, 2. (1) ?Ndɛ benin yɛ Zezi kan kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (2) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n su-ɔ? (3) ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ like suanlɛ nga nun-ɔn?\nKWLAA naan b’a kun Zezi’n, kɔnguɛ’n ɔ nin i akoto’m be kokoli yalɛ be cɛli kpa. Ɔ seli be kɛ ɔ klo be kpa. Cɛn sɔ nun’n yɛ ɔ buli viɲi’n i wun ɲanndra nga e kɛnnin i ndɛ like suanlɛ klikli nun’n niɔn. Ɲanndra sɔ nun’n, ɔ wlɛli i sɔnnzɔnfuɛ’m be fanngan naan be “yo kɛ waka sama b’ɔ su kpanngban sa’n.” Yɛle kɛ maan be mian be ɲin be bo jasin fɛ’n titi.—Zan 15:8.\n2 Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun junman ng’ɔ fata kɛ be di’n. Kpɛkun like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ be di junman sɔ’n titi’n, ɔ yiyili nun kleli be. E kusu’n, sa nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e bo jasin fɛ’n titi’n, ɔ fataman kɛ e wla fi su. I liɛ’n, é mían e ɲin é bó jasin fɛ’n titi naan “sran’n kwlaa be ti.” (Matie 24:13, 14) Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n, é wá fá e ɲin é síe i be nun nnan be su. Kpɛkun like nga ti yɛ e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi’n, é wá kán be nun nnan be ndɛ.\nE YO MAAN ZOOVA I DUNMAN’N YO SANWUN\n3. (1) ?Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n be nun cinnjin’n yɛle benin? (2) ?Ngue like yɛ viɲi’n i mma’m be ti i nzɔliɛ-ɔ? (3) ?Ngue ti yɛ sɛ e se sɔ’n, ɔ ti su-ɔ?\n3 Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n be nun cinnjin’n, yɛle kɛ e kunndɛ kɛ é mánmán Zoova naan sran’m be bo i dunman fɛ. (An kanngan Zan 15:1, 8 nun.) Viɲi’n i wun ɲanndra nga Zezi buli’n nun’n, ɔ seli kɛ Zoova yɛ ɔ ti viɲi tafuɛ’n niɔn. Kpɛkun, i bɔbɔ yɛ ɔ ti viɲi bo’n niɔn. Yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ti viɲi’n i sama mun. (Zan 15:5) Ɲanndra sɔ nun’n, viɲi’n i mma’m be ti jasin fɛ mɔ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be bo’n i nzɔliɛ. Zezi seli i akoto mun kɛ: “Sɛ an yo kɛ waka sama b’ɔ su kpanngban sa’n, [...] i sɔ’n nun yɛ n Si’n nyán kɔmin-ɔn.” Sɛ viɲi’n su naan i mma’m be ti kpakpa’n, i tafuɛ’n ɲan kɔmin. I wafa kunngba’n, kɛ e tu e klun e bo jasin fɛ’n, e yo maan Zoova ɲan kɔmin.—Matie 25:20-23.\nKɛ e tu e klun e bo jasin fɛ’n, Zoova ɲan kɔmin.\n4. (1) ?Ngue yɛ kɛ e yo’n, Zoova i dunman’n yo sanwun-ɔn? (2) ?Kɛ a wun kɛ a kwla yo maan Zoova ɲan kɔmin’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo wɔ-ɔ?\n4 Ɲanmiɛn i dunman’n ti sanwun. Nán kɛ klɔ sran’m be kwla yo like wie naan Ɲanmiɛn i dunman’n w’a yo sanwun kpa w’a tra laa-ɔ. ?Sanngɛ ngue ti yɛ e se kɛ jasin fɛ mɔ e bo’n ti’n, Ɲanmiɛn dunman yo sanwun-ɔn? Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ: “Anannganman m’ɔ sie mɛn wunmuan’n i kunngba yɛ ɔ fata kɛ amun kisɛ i su-ɔ.” (Ezai 8:13) Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n ti i liɛ ngunmin. Kɛ e wun i sɔ liɛ’n i wlɛ, mɔ e uka e wiengu mun mɔ be wun i wlɛ sɔ wie’n, i dunman’n yo sanwun. (Matie 6:9, NW) Kɛ e bo jasin fɛ’n, e kan Zoova i nzuɛn’m be ndɛ. Kpɛkun anannganman nguan mɔ Zoova waan ɔ́ mán sran mun mɛn klanman nun’n, e kɛn i ndɛ wie. Kɛ e yo sɔ’n, sran’m be wun i wlɛ kɛ ndɛ tɛtɛ nga Satan kɛn i Zoova su’n i kwlaa ti ato. (Bo Bolɛ 3:1-5) Biblu’n se kɛ: ‘Kɛ bé yí Zoova i ayɛ bé mɛ́nmɛ́n i mɔ be se kɛ ɔ kwla sa’n kwlaa yo’n i su-ɔ.’ Kɛ e uka sran mun mɔ be wun i sɔ liɛ’n i wlɛ’n, Zoova i dunman’n yo sanwun. (Sa Nglo Yilɛ 4:11) Be flɛ aniaan bian kun kɛ Runi. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 16. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n wun kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ yili like kwlaa’n, ɔ mannin min atin kɛ n yo i lalofuɛ’n, i sɔ’n yo min fɛ dan. I sɔ’n wla min fanngan naan m’an kwla bo jasin fɛ’n titi.”\nE KLO ZOOVA NIN I WA’N\n5. (1) ?Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n i nɲɔn su’n yɛle benin? (2) ?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin naan i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be jran kekle-ɔ?\n5 An kanngan Zan 15:9, 10 nun. Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n i nɲɔn su’n, yɛle kɛ e klo Zoova nin Zezi. (Mark 12:30; Zan 14:15) Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ ‘be yo maan ɔ klo be titi.’ ?Ngue ti yɛ Zezi seli be sɔ-ɔ? Ɔ si kɛ, ɔ fata kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be jran kekle naan b’a kwla niɛn i ajalɛ’n su. I kpa bɔbɔ’n, Zan 15:4-10 nun’n, Zezi kannin ndɛ sɔ’n kpɛ sunman naan i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be jran kekle.\n6. ?Ngue yɛ é yó naan Zezi w’a klo e titi-ɔ?\n6 ?Ngue yɛ é yó naan Zezi w’a klo e titi-ɔ? Maan e yo like ng’ɔ se e kɛ e yo’n. Like nga i bɔbɔ yoli’n, yɛ ɔ se e kɛ e nian su e yo-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n fa n Si ndɛ’n su sɔ-ɔ, ɔ maan n si kɛ ɔ klo min tititi.” Zezi kleli e ajalɛ Kpa.—Zan 13:15.\n7. ?Sɛ e klo Zoova nin Zezi’n, ngue yɛ é yó-ɔ?\n7 Zezi kleli kɛ sɛ e ɲin yi i’n, i lɛ nun yɛ ɔ́ wún kɛ e klo i sakpa-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Sran ng’ɔ ti min ndɛ’n naan ɔ fa su’n, sran sɔ’n yɛ ɔ klo min-ɔn.” (Zan 14:21) Ndɛ nga Zezi kannin’n, ɔ fin i Si. Ɔ maan, kɛ e bo jasin fɛ mɔ Zezi seli e kɛ e bo’n, e kle kɛ e klo Zoova. (Matie 17:5; Zan 8:28) Sɛ e kle kɛ e klo Zoova nin Zezi’n, be kusu bé kló e titi.\nE BO SRAN’M BE JƆ\n8, 9. (1) ?Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n i nsan su’n yɛle benin? (2) ?Ngue ti yɛ sɛ e bu ndɛ ng’ɔ o Ezekiɛl 3:18, 19 nin 18:23 nun’n be su akunndan’n, é bó jasin fɛ’n titi-ɔ?\n8 Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n i nsan su’n, yɛle kɛ Zoova i cɛn dan’n w’a mantan koko. Yɛ e kunndɛ kɛ é bó i jɔ é klé sran mun. Biblu’n se kɛ i sɔ wie yɛ laa Nowe yoli-ɔ. (An kanngan 2 Piɛr 2:5 nun.) Ka naan anannganman su nzue’n w’a tɔ’n, atrɛkpa’n Nowe kan kleli sran mun kɛ Ɲanmiɛn su wa nunnun be mɛn’n. Ndɛ kun mɔ Zezi kannin’n i ti yɛ e kwla se sɔ-ɔ. Ɔ seli kɛ: ‘Blɛ sɔ’n nun’n, kɛ nzue dan’n i tɔlɛ’n ɔ ka kaan ɔ́ jú’n, sran’m be di like, be nɔn nzan, be ja bla nin bian lele fa ju cɛn nga Noe wluli mmeli nun’n. B’a buman like fi akunndan lele nzue dan’n ɔ wa fa be kwlaa ɔli. Kɛ n mɔ n kacili Sran’n n balɛ’n ɔ́ wá yó sɔ-ɔ.’ (Matie 24:38, 39) Kannzɛ bɔbɔ sran’m b’a sieman be su Nowe i nuan bo’n, sanngɛ ɔ kannin ndɛ nga Zoova fa wlɛli i nuan’n titi.\n9 Andɛ’n, e kan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ e kle sran mun naan be si like nga Ɲanmiɛn wá yó mán e cɛn wie lele’n. Kɛ Zoova sa’n, e kunndɛ kɛ sran’m be tie ndɛ nga e kan’n naan be “nyan nguan.” (Ezekiɛl 18:23) Kɛ e bo jasin fɛ’n awloawlo’m be nun annzɛ nzra nun’n, e kan e kle sran kpanngban kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n wá yó maan klunwifuɛ’m be su tranman lɛ kun. —Ezekiɛl 3:18, 19; Daniɛl 2:44; Sa Nglo Yilɛ 14:6, 7.\nE KLO SRAN MUN\n10. (1) ?Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n titi’n i nnan su’n yɛle benin? (2) ?Wafa sɛ yɛ Pɔlu nin Silasi be ukali bisua su kpɛn’n niɔn?\n10 Sa nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n titi’n i nnan su’n, yɛle kɛ e klo sran mun. (Matie 22:39) Klolɛ mɔ e klo sran mun ti’n, e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n e kle be titi. Afin e si kɛ sa wie’m be ti’n, be kwla kaci. Sa kun m’ɔ juli akoto’m be blɛ su’n kle sɔ weiin. Yɛle kɛ cɛn kun’n, sran’m be trali Pɔlu nin Silasi be wlali be bisua Filipu lɔ. Kpɛkun kɔnguɛ afiɛn’n, asiɛ’n kejeli dan kpa. Ɔ maan, bisua anuan’m be tikeli. Kɛ bisua su kpɛn’n wunnin i sɔ’n, ɔ buli i kɛ bisuafuɛ’m be kwlaa b’a fite. I sɔ’n ti, srɛ kunnin i kpa, i waan ɔ́ kún i wun. Sanngɛ, Pɔlu seli i kɛ: “Nán yo ɔ wun like fi.” Bisua su kpɛn’n usali kɛ: “?Nguɛ yɛ ń yó naan m’an fite nun-ɔn?” Pɔlu nin Silasi be tɛli i su kɛ: “Lafi e Min Jésus su, yɛ a nin ɔ osufuɛ mun amún wá fíte nun.”—Sa Nga Be Yoli’n 16:25-34.\nE klo Zoova nin Zezi, ɔ nin sran mun ti yɛ e bo jasin fɛ’n niɔn. (An nian ndɛ kpɔlɛ 5, 10 nun.)\n11, 12. (1) ?Ngue yɛ bisua su kpɛn’n i su ndɛ’n, ɔ kle e jasin fɛ bolɛ’n nun-ɔn? (2) ?Ngue ti yɛ a kunndɛ kpa kɛ á bó jasin fɛ’n titi-ɔ?\n11 ?Ngue yɛ bisua su kpɛn’n i su ndɛ’n, ɔ kle e jasin fɛ bolɛ’n nun-ɔn? E wunnin kɛ, kɛ asiɛ’n kejeli’n i sin yɛ bisua su kpɛn’n wa kunndɛli kɛ be ukɛ i-ɔ. I wafa kunngba’n, sran wie mun mɔ laa b’a kunndɛman kɛ bé tíe jasin fɛ’n, sa wie’m be ti’n, andɛ’n be kunndɛ kɛ bé tíe Ɲanmiɛn ndɛ’n. Be nun wie’m be junman’n fili be sa, annzɛ be nin be yi annzɛ be wun be yrali. Wie’m be kusu’n, tukpacɛ m’ɔ kle be yalɛ dan ti’n, be wla boli be wun. Yɛ wie’m be awlɛn su sran wuli. I sɔ’n ti, be usa be wun kosan kpanngban. Wie liɛ’n, be usa kɛ: “?Ngue yɛ ń yó naan m’an fite nun-ɔn?” Blɛ sɔ nun’n, be kunndɛ kpa kɛ bé tíe Ɲanmiɛn ndɛ’n.\n12 Sɛ e mian e ɲin e bo jasin fɛ’n titi’n, e kwla fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n e fɔnvɔ be. (Ezai 61:1) Be flɛ aniaan bla kun kɛ Salɔtu. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 38. Ɔ seli kɛ: “Andɛ sran’m b’a mlin. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e bo jasin fɛ’n e kle be.” Be flɛ aniaan bla kun ekun kɛ Ɛvɔr. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 34. Ɔ seli kɛ: “Andɛ’n, sran sunman be wunman be wun fɛ. N kunndɛ kpa kɛ ń úka be. I sɔ’n ti yɛ n mian min ɲin n bo jasin fɛ’n niɔn.” Kɛ mɔ e klo sran mun ti’n, ɔ fata kɛ e bo jasin fɛ’n e kle be titi.\nLIKE NGA TI YƐ E KWLA TRA E AWLƐN’N\n13, 14. (1) ?Ngue yɛ Zan 15:11 kɛn i ndɛ mɔ i ti’n, e kwla bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Ngue yɛ é yó naan e klun w’a jɔ kɛ Zezi liɛ’n sa-ɔ? (3) ?Aklunjuɛ mɔ e di i jasin fɛ bolɛ’n nun’n ti’n, ngue yɛ e yo-ɔ?\n13 Kwlaa naan b’a kun Zezi’n, ɔ kannin ninnge wie mun ekun be ndɛ. Ninnge sɔ’m be kwla ukɛ i akoto mun naan b’a kwla yo kɛ waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa. ?Ninnge sɔ mun yɛle benin? ?Wafa sɛ yɛ be kwla uka e andɛ-ɔ?\n14 E klun m’ɔ jɔ’n: Jasin fɛ bolɛ’n timan kɛ trɔ sa e ti su. Kɛ Zezi buli viɲi’n i wun ɲanndra’n, i sin’n ɔ seli kɛ sɛ e bo jasin fɛ’n e klun jɔ́ kɛ i liɛ’n sa. (An kanngan Zan 15:11 nun.) Ɲanndra sɔ’n nun’n, Zezi seli kɛ ɔ ti viɲi bo’n yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ti viɲi’n i sama mun. Sɛ viɲi bo’n o i ngunmin naan i sama’m be o be liɛ ngunmin’n, i sama’m bé wú kee. I wafa kunngba’n, sɛ e kunndɛ kɛ e klun jɔ kɛ Zezi liɛ’n sa’n, ɔ fata kɛ e nin i e yo sran wunmuan, yɛ e niɛn i ajalɛ’n su. Yɛle kɛ e yo Ɲanmiɛn i klun sa. (Zan 4:34; 17:13; 1 Piɛr 2:21) Be flɛ aniaan bla kun kɛ Ani. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 40 tra su. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n bo jasin fɛ’n, n klun jɔ. Ɔ maan, n kunndɛ kɛ ń dí Zoova i junman’n titi.” Aklunjuɛ mɔ e di i jasin fɛ bolɛ’n nun’n ti’n, kannzɛ sran’m be sɔman e nun klanman’n, e bo i titi.—Matie 5:10-12.\n15. (1) ?Ngue yɛ Zan 14:27 kɛn i ndɛ mɔ i ti’n, e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ alaje mɔ e di ti’n, e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi-ɔ?\n15 Alaje mɔ e di’n. (An kanngan Zan 14:27 nun.) Ka naan b’a tra Zezi’n, nnɔsua nun’n, ɔ seli i akoto mun kɛ: ‘Amún dí alaje kɛ min sa.’ Kɛ e bo jasin fɛ’n titi’n, e di alaje. Afin e si kɛ e yo maan Zoova nin Zezi be klun jɔ. (Jue Mun 149:4; Rɔmfuɛ Mun 5:3, 4; Kolɔsfuɛ Mun 3:15) Be flɛ aniaan bian kun kɛ Ilfu. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 45. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n bo jasin fɛ’n, n fɛ. Sanngɛ, n wun kɛ n klun jɔ.” Kɛ e wun kɛ e di alaje’n, ɔ yo e fɛ dan!\n16. (1) ?Ngue yɛ Zan 15:15 kɛn i ndɛ mɔ i ti’n, e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ akoto’m be yo naan b’a kwla yo Zezi i janvuɛ titi-ɔ?\n16 E janvuɛ kpa kun. Kɛ Zezi seli i akoto’m be kɛ ɔ klo kɛ be klun jɔ’n, i sin’n ɔ kannin sa nga ti yɛ ɔ fata kɛ be klo be wiengu’n i ndɛ. (Zan 15:11-13) Ɔ seli be kɛ be ti i janvuɛ. Nanwlɛ, sran ng’ɔ ti Zezi i janvuɛ’n, i liɛ su ye! ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ fata kɛ akoto’m be yo naan b’a kwla yo Zezi i janvuɛ titi-ɔ? Zezi seli be kɛ: ‘An wɔ naan an ko yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa.’ (An kanngan Zan 15:14-16 nun.) Yɛle kɛ maan be bo jasin fɛ’n titi. Blɛ kun nun’n, Zezi seli i akoto mun kɛ, ‘be wɔ naan be kan kle sran’m be kɛ Ɲanmiɛn i sielɛ blɛ’n w’a mantan.’ (Matie 10:7) I sɔ’n ti’n, ka naan b’a kun i’n, kɔnguɛ’n, ɔ wlɛli i sɔnnzɔnfuɛ’m be fanngan naan be tra be awlɛn be bo jasin fɛ’n. (Matie 24:13; Mark 3:14) Zezi si kɛ i sɔ yolɛ’n su yoman pɔpɔ be sa nun. Sanngɛ, ɔ si kɛ like kun ekun ti’n, be kwla bo jasin fɛ’n, yɛ be kwla yo i janvuɛ titi. ?Like sɔ’n yɛle benin?\n17, 18. (1) ?Ngue yɛ Zan 15:7 kɛn i ndɛ mɔ i ti’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwla bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲannin su ye-ɔ? (3) ?Ngue yɛ maan e kwla yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa titi-ɔ?\n17 Ɲanmiɛn tɛ e srɛlɛ’m be su. Zezi seli kɛ: “Like nga an klo i’n, an se Nyanmiɛn, ɔ́ fá mán amun.” (Zan 15:7, 16) Ndɛ sɔ mɔ Zezi kannin’n, ɔ wlɛli i akoto’m be fanngan kpa. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Zezi i akoto’m be siman kɛ i kpɔfuɛ’m be su w’a kun i. Sanngɛ, sɛ Zezi wu’n, be su kaman lɛ sa ngbɛn. Zoova tɛ́ be srɛlɛ’n su, kpɛkun ɔ́ úka be naan b’a kwla bo jasin fɛ’n. I sɔ kusu yɛ Zoova yoli-ɔ. Kɛ Zezi wuli’n, i akoto’m be srɛli Zoova kɛ ɔ wla be yakpa. Zoova tɛli be srɛlɛ’n su.—Sa Nga Be Yoli’n 4:29, 31.\nKɛ e srɛ Zoova kɛ ɔ uka e’n, ɔ tɛ e su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 18 nun.)\n18 Andɛ kusu’n, kɛ e tra e awlɛn e bo jasin fɛ’n, e yo Zezi i janvuɛ titi. Sɛ jasin fɛ bolɛ’n ti kekle e sa nun naan e srɛ Zoova’n, e kwla lafi su kɛ ɔ́ úka e. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) Kɛ mɔ Zoova tɛ e srɛlɛ’m be su, mɔ Zezi kusu’n ti e janvuɛ ti’n, e kwla yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa titi.—Zak 1:17.\n19. (1) ?Ngue ti yɛ e bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Ngue ti yɛ e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi-ɔ?\n19 Like nga ti yɛ e bo jasin fɛ’n, e kannin be nun nnan be ndɛ like suanlɛ nga nun. Yɛle kɛ, e kunndɛ kɛ é mánmán Zoova naan i dunman’n yo sanwun. E klo Zoova nin Zezi. E klo sran. Yɛ e kunndɛ kɛ é bó Zoova i cɛn dan’n i jɔ. Asa ekun’n, e kannin like nga ti yɛ e ɲan wunmiɛn e bo jasin fɛ’n titi’n, be nun nnan be ndɛ. Yɛle kɛ e klun jɔ, e di alaje, Zezi ti e janvuɛ, kpɛkun Zoova tɛ e srɛlɛ’n su. Yɛ e kunndɛ kɛ é dí junman sɔ mɔ Ɲanmiɛn fa mannin e’n lele é guɛ́ i ti nin i bo. Nanwlɛ, kɛ Zoova wun kɛ e ti kɛ ‘waka sama b’ɔ su kpanngban’n sa’n,’ i klun jɔ dan!\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Kɛ Zezi nin i akoto’m bé kókó yalɛ’n, ɔ kan kleli be kpɛ sunman kɛ Zoova tɛ́ be srɛlɛ’m be su.—Zan 14:13; 15:7, 16; 16:23.\nƝanmiɛn i dunman Zoova’n ti i liɛ ngunmin. Kɛ e wun i sɔ liɛ’n i wlɛ, mɔ e uka e wiengu mun mɔ be wun i wlɛ sɔ wie’n, i dunman’n yo sanwun. Asa ekun’n, kɛ e uka e wiengu mun mɔ be wun i wlɛ kɛ Zoova i wun ndɛ tɛtɛ nga Satan kan’n, i kwlaa ti ato’n, Zoova i dunman’n yo sanwun.