I so'n ti, man é fa é wun mantan Nyanmien. Ke éh yôh so'n, nanh man akunndan te tran é klun, man é lafi i su kpa, afin o man é wun sa'n b'o man é klun titi yé'n o wiéli, ye o fa nzué klôuun wunnzinnin é.\nAfin swran ng'o fa mmla'n kwlaa su b'o yatyi kun'n, wuun wa satyi i kwlaa.\n?Se o kwla yô man bé yô kpa'n, wuun ba yatyi'e i sole'n? Afin se bé nga bé soe so'n bé wun sa'n kwla wié mlonmlon'n, wuun bé klun titi'a bé bé sa te'n ti kun.\nO man sien'n bé nga bé nin Christ-Jésus ba katyi swran wunmuan'n, bé wun sa lie'n wa wié.\n Sannge sien'n Nyanmien klé é wafa ng'o fa bu swran swran kpa'n, b'o fi'an mmla'n nun'n, afin bé klee mmla'n nun ye Nyanmien nuan idyofue'm bé ken i nde ke, Nyanmien bu bé kwlaa nga bé lafi Jésus-Christ su'n bé swran kpa, afin i nyrun swran fi kpa tra'a wié. Afin swran'n kwlaa bé yôô sa te, o man anyrunnyan nga Nyanmien waan oh manh bé'n, o tô fuaan bé.\nKe o kô yô nan é nin Christ ya katyi swran wunmuan nan ya yô swran kpa Nyanmien nyrun'n ti, o man Christ b'o wa yô'a sa te fi lé'n o dyraan é sa te'n i nuan.\n Se é yô so'n ye éh sih ke é ti nanwlefueo, ye é wla'n kwlah gua asé Nyanmien nyruon. Afin se é klun akunndan'n man é bu é wun fo'n, man é si ke Nyanmien ti dan tra é klun akunndan'n, ye o si sa'n kwlaa.\nYe n tii swran kun nen kéklé kpa nyanmien su lo, o sé ke: Sien'n Nyanmien man swran'm ba nyan bé ti, wa yi i famien'n nin i kwlale'n nglô. I Christ'n (*f1*) ye o sié sien nion. Afin é niaan'm bé sanmanfue b'o sanman bé Nyanmien dyasu wia nun nin kongue'n, ba ken i bô nyanmien su lo.\nAfin kôkôle nga Nyanmien man swran kôkô'n i agualie yele nzuen katyile b'o man swran nyen i ti'n, i so lie'n yô'a ya. Sannge klo swran kôkôle lie'n i agualie yele wié.\n ?Se o ti so'n, nzu nde ye é ken ékuon? ?Se Nyanmien yô é yé'n, wan ye o kwla yô é saa? Nyanmien bo wa sié'e i sa i Wa'n su, b'o fe mannin é kwlaa é ti'n, oh fah liké'n kwlaa uka su man é i klun-ufué su. ?Wan ye o kwla satyi bé bo Nyanmien faa bé'n bé dunmaan? Nyanmien ye o bu bé swran kpaa. ?Wan ye o kwla sé ke ba di foo? Christ-Jésus ye o wulio, kusu o tyennin, o ô Nyanmien Kpli'n i fama su, o kpete man é. ?Klôle nga Christ fa klô yé'n, nzu liké ye man i nyin kwla tu é suo? se nyrennen ô, mianle ô, yale kléle ô, awé ô, se é wun kplen ô, se é dyin wié nuan ô, se béh kunh é ô. Afin bé klee ke: «O ti bé fa é dyran wié'n nuan nglemun lélé nnsoua. Bé bu é ke bua bo bé su kô kuin sa.» Kannze sa so'n kwlaa to é su'n, Jésus b'o klôô yé'n ti, é tra safunyren. Afin n si kpa ke klôle nga Nyanmien fa klô é b'o man Jésus-Christ yi i nglô klé yé'n, liké fi man i nyin kwla tu'a é su. Se wié ô, nguan ô, ange mun ô, mmusu mun ô, baé ô, ble nga nun ninngé mun ô, tyen wié ninngé mun ô, nglô lo nin asie'n su wa ninngé mun ô, liké fi nu'an le b'o man i nyin kwla tu é suo. Ke n sé ke awlabôe'n wô n su dan, ye min awlen'n kpe n klun'n, Christfue bo n ti'n ti, n di nanwle, Nyanmien Wawe'n kusu man n si n klun lo wéiin ke m bua'a atô.\nSannge ôle nga é ô ye'n, o klé é wafa ng'o fa bu swran swran kpa'n, afin o klé i wun ke o ti kpa ye o bu bé nga bé lafi Jésus su'n bé swran kpa.\nSannge swran ng'o wu'an liké ng'o di'n i wle kpa se o ti kpa ô, se o ti'a kpa ô, nan o di'n, Nyanmien wa sé ke wa di fo, yele ke liké ng'o yô'n, o wu'en i wle. Afin liké kwlaa nga bé yô bo bé wu'en i wle ke o ti kpa nan ba yô'n, o ti sa te.\nO man anh katyi amun nzuen'n, ye anh sa amun sin Nyanmien wun, man o yatyi sa nga an yôlii'n tye amun mlonmlonmlon, nan ble ng'o ba lo'n é Min Nyanmien'n o man amun wla gua asé,\nM mma mun, ke o kô yô nan amuan yô'a sa te'n ti, nh kleh nde nga ble amun. Sannge se swran wié yô sa te'n, é le é ti nde kanfue, o ô é Si Nyanmien wun lo, yele Jésus-Christ b'o ti swran kpa'n.\n M ma dyaô ko n si sin, nan nh séh i ke: Baba, man yô te nyanmien'n bô, ye man yô o te. Ke bé sé ke n ti o wa'n, o nin i so fataman kun. Fa min yô ke o dyunman difue'm bé nun kun sa.\n Ye Pierre wunngéé i wun le, o use i ke: ?Nannan, se n niaan kun yô n te'n, kpe nnye ye n yatyi tye io? ?Lélé kpe nsô? Jésus séé i ke: Nanh kpe nsôo, sannge lélé kpe ablésô fa nsô. I so'n ti, Nyanmien siéle'n o fa famien kun b'o klô ke oh siésiéh kale b'o ô i nin i dyunman difue'm bé afien'n. Ke o bôô i bô'n, bé fa bian kun bo i talent (*f11*) akpi-blu ô i su'n blelii. Ke o le'a liké fi b'o fa tua kale so'n, i min'n sé ke bé yô i bobo, nin i yi, nin i mma mun, ye i bô ninngé'n kwlaa bé ate, bé fa tua kale so'n. Dyunman difue so'n o la kôndô i min'n bô séé i ke: Yatyi, guo o ya asé, man n tutu kale so'n kwlaa bleble lélé man o wié. Dyunman difue'n yôô i min'n i annvo, o yatyii i nun, nan wa yatyi kale so'n wa tyee. Ke dyunman difue so'n fitéh'n, o nin i wiéngu kun bo bé di dyunman kunngba'n bo i denier (*f10*) ya ô i su'n, bé yiali. O tre mieen i komin, o sé i ke: Tua n kale'n. I wiéngu'n kôtô i bô, o séé i ke: Yatyi, guo o ya asé, man n tutu kale so'n. Sannge i lie su, wa kpli'an su, o kô wle i bisua, lélé san o wié kale so'n tua. Ke i wiéngu'm bé wuun sa so'n, o yô bé ya dan kpa, nan ba kô kan nde so'n kwlaa ba klé bé min'n. Bé min'n flelii, o sé i ke: Swran tefue, ke a kpatali min'n, n yatyili o kale lie'n kwlaa tyeli o. ?Ke n sii wo aunnvue'n, o kusu, o kwla si'a o wiéngu'n i aunnvue wié? I min'n fee i wun ya, o man bé klé i nyrennen lélé san o wiéé i kale so'n kwlaa tua. Se an yatyi'a amun wiéngu'm bé sa bo bé yô amun'n tye'a bé amun klun-ufué su'n, ke min Si b'o ô nyanmien su lo'n o wa yô amun soo.


?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e klo i’n naan e klun w’a jɔ-ɔ? | Like suanlɛ liɛ\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zanvie 2018\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e klo i’n naan e klun w’a jɔ-ɔ?\n“Nvlefuɛ nga [Zoova] yɛ ɔ ti be Nyanmiɛn’n, be liɛ su ti ye!”—JUE MUN 144:15.\nJUE: 111, 109\n?Ngue yɛ é yó naan y’a kloman e wun dan ngboko-ɔ?\n?Ngue ti yɛ be nga be klo sika’n be klun jɔman-ɔn?\n?Sɛ e klo mɛn dilɛ’n, ngue yɛ é yó naan y’a wun i wlɛ-ɔ?\n1. ?Ngue ti yɛ blɛ nga e o nun yɛ’n, ɔ ti i liɛ ngunmin-ɔn?\nBLƐ nga e o nun yɛ’n, ɔ ti i liɛ ngunmin. Afin, sa kun mɔ Biblu’n kɛnnin i ndɛ’n, ɔ su kpɛn su. Yɛle kɛ, Zoova su yia sran kpanngban kpa. Sran sɔ’m “be fin mɛnmɛn’n kwlaa nin nvle-nvle’n kwlaa nun, sran wafa-wafa’n kwlaa o be nun, be ijɔ aniɛn wafa-wafa’n kwlaa.” Sran sɔ’m b’a kaci “nvle dan kpa kun.” Andɛ’n, be ti sran miliɔn mɔcuɛ tra su. Yɛ be “su [Ɲanmiɛn] wia nun nin kɔnguɛ.” (Sa Nglo Yilɛ 7:9, 15; Ezai 60:22) Anwlanmannun’n, be nin a wunman sran kpanngban mɔ be klo Ɲanmiɛn nin sran kɛ ngalɛ sa’n.\n2. ?Ngue yɛ be nga be kloman Ɲanmiɛn’n, be yo-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n2 Biblu’n kle ekun kɛ e blɛ liɛ nga nun’n, sran’m be su kloman Ɲanmiɛn. Sanngɛ, bé kló be bɔbɔ be wun. Akoto Pɔlu klɛli kɛ, kɛ mɛn’n kɔ́ i bue nuan’n, ‘sran’m bé bú be bɔbɔ be wun akunndan, bé yó sika klofuɛ, bé kló mɛn dilɛ’n trá Ɲanmiɛn.’ (2 Timote 3:1-4) I sɔfuɛ’m be kloman Ɲanmiɛn. Be bu i kɛ sɛ be bu be bɔbɔ be wun akunndan’n, be klun jɔ́. Sanngɛ, be klun jɔman le. I kpa bɔbɔ’n, kɛ sran sunman be fɛ i sɔ nzuɛn’n, lika’n yo kekle e kwlaa e su.\n3. (a) ?Ngue yɛ é wá fá e ɲin síe su like suanlɛ nga nun-ɔn? (b)?Ngue ti-ɔ?\n3 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, sɛ y’a nianman e wun kpa’n, ɔ cɛman naan y’a bu e bɔbɔ e wun akunndan wie. Yɛ i bo gúa tɛ mán e. Pɔlu si sɔ. I sɔ’n ti, ɔ seli i wiengu Klistfuɛ mun kɛ ‘nán be fa be wun mantan’ be nga be kloman Ɲanmiɛn mɔ be bɔbɔ be wun akunndan yɛ be bu’n. (2 Timote 3:5) Sanngɛ, e kwlá seman kɛ e su faman e wun mantanman sran sɔ mun mlɔnmlɔn. ?Ɔ maan, ngue yɛ é yó naan y’a nianman be nzuɛn’n su, naan Ɲanmiɛn m’ɔ klo sran’n i klun w’a jɔ e wun-ɔn? Sɛ e waan é wún i wlɛ’n, maan e nian ngbaciɛ ng’ɔ o be nga be klo Ɲanmiɛn’n nin be nga 2 Timote 3:2-4 kan be ndɛ’n be afiɛn’n. I liɛ’n, é wún like nga é yó naan y’a klo Ɲanmiɛn nin sran naan e klun w’a jɔ’n.\n?E KLO ƝANMIƐN ANNZƐ E BU E NGUNMIN E WUN AKUNNDAN?\n4. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sɛ e klo e wun’n, ɔ timan tɛ-ɔ?\n4 Pɔlu seli kɛ: ‘Sran’m bé bú be bɔbɔ be wun akunndan.’ ?I sɔ’n kle kɛ sɛ sran kun bu i wun akunndan’n, ɔ ti tɛ? Cɛcɛ. Sɛ sran kun yó like wie naan ɔ bu i bɔbɔ i wun akunndan’n, ɔ ti su. Afin, Ɲanmiɛn yili e sɔ. Zezi bɔbɔ seli kɛ: ‘Amun klo amun wiengu kɛ amun fa klo amun bɔbɔ amun wun’n sa.’ (Mark 12:31) Nanwlɛ, sɛ e kloman e bɔbɔ e wun’n, e kwlá kloman e wiengu mun. Asa ekun’n, Biblu’n se kɛ: ‘Yasua mun, an klo amun yi mun kɛ an fa klo amun bɔbɔ amun wun’n sa. Sran ng’ɔ klo i yi’n, nn ɔ klo i bɔbɔ wun. Sran fi kpɔmɛn i bɔbɔ wun, sanngɛ ɔ tɛ i wun, ɔ niɛn i wun su.’ (Efɛzfuɛ Mun 5:28, 29) I sɔ’n kle kɛ sɛ e klo e wun’n, ɔ timan tɛ.\n5. ?Ngue yɛ be fa sie be nga be klo be wun dan ngboko’n be nzɔliɛ-ɔ?\n5 Be nga 2 Timote 3:2 kan be ndɛ kɛ be bu be bɔbɔ be wun akunndan’n, be klo be wun ngboko. Be ayeliɛ sɔ’n timan su. Afin, sran fi i ndɛ loman be. Sran ng’ɔ klo i wun ngboko’n, ɔ bu i wun sran dan tra wafa ng’ɔ ti’n su. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 12:3 nun.) I bɔbɔ ngunmin i wun akunndan yɛ ɔ bu i trilili-ɔ. Sɛ ɔ yo like wie naan i bo guaman kpa’n, ɔ fa guɛ i sran uflɛ su. Fluwa kun se kɛ sran kɛ ngalɛ sa’n, ɔ ti kɛ nnɛn nga be flɛ i kɛ ‘jukunin’n m’ɔ ɲɔnɲɔn kukluku naan ayrɛ w’a kunmɛn i’n sa. Sanngɛ, i wun mmɛ mun yɛ ɔ yi kle i wiengu mun-ɔn.’ Sran ng’ɔ yo sɔ’n, i klun kwlá jɔman le.\nBe nga be klo Ɲanmiɛn nin sran’n, be ɲan su ye dan.\n6. ?Kɛ e klo Ɲanmiɛn’n, mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i-ɔ?\n6 Kɛ Pɔlu kannin kɛ sran’m bé bú be bɔbɔ be wun akunndan’n, i sin’n ɔ boli sa tɛtɛ wie’m be su. Fluwa sifuɛ wie mun mɔ be suan Biblu’n nun like’n, be waan be wun akunndan mɔ be bu’n, i ti yɛ be yo sa tɛtɛ sɔ mun-ɔn. Sanngɛ, be nga be klo Ɲanmiɛn nin sran’n be liɛ’n, be ɲan su ye dan. Yɛle kɛ be klun jɔ, be wla gua ase, be tra be anwlɛn, be yo sran ye, be yo aklunye, be lafi Ɲanmiɛn su, be yo wɛtɛɛ, yɛ be yo sa i nuan su. (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Jue mun 114 i mma 15 se kɛ: “Nvlefuɛ nga [Zoova] yɛ ɔ ti be Nyanmiɛn’n, be liɛ su ti ye!” Ɲanmiɛn Zoova di alaje tititi. Yɛ i sufuɛ’m be di alaje wie. Be nga be klo be wun dan ngboko’n, be kunndɛ titi kɛ sran cɛ be like. Zoova i sufuɛ’m be timan sɔ. Be liɛ’n, be klo sran like cɛlɛ. I sɔ’n ti, be klun jɔ.—Sa Nga Be Yoli’n 20:35.\n?Ngue yɛ é yó naan ya buman e ngunmin e wun akunndan-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 7 nun.)\n7. ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun-ɔn?\n7 ?Sɛ e su klo e wun dan trá Ɲanmiɛn’n, é yó sɛ naan y’a wun i wlɛ? Maan, e bu afɔtuɛ ng’ɔ o Filipfuɛ Mun 2:3, 4 nun’n i akunndan. Ɔ se kɛ: “Nán an bu amun bɔbɔ amun wun akunndan yo like fi, nán an kunndɛ amun dunman, nán an tu amun wun, sanngɛ an bu sran wie’m be sran tra amun bɔbɔ. Nán amun nun sran fi bu i bɔbɔ i ninnge’m be ngunmin be akunndan, sanngɛ maan amun wiengu’m be liɛ’n lo amun wie.” I lɛ nun’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?N nanti afɔtuɛ sɔ’n su? ?N mian min ɲin n yo like nga Ɲanmiɛn se kɛ n yo’n? ?N ti min niaan Klistfuɛ’m be wun ɲanman nun, yɛ n tu min klun n bo jasin fɛ’n? Nanwlɛ, sɛ e waan é nánti afɔtuɛ sɔ’n su’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin kpa, yɛ e yaci ninnge wie mun mɔ e klo be’n be yolɛ. I sɔ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, kɛ e mian e ɲin e nanti Ɲanmiɛn m’ɔ sie like kwlaa i afɔtuɛ’m be su, mɔ e wun kɛ i klun jɔ e wun’n, e bɔbɔ e klun jɔ wie.\n8. ?Klolɛ mɔ Klistfuɛ’m be klo Ɲanmiɛn ti’n, ngue yɛ be nun wie’m be yoli-ɔ?\n8 Klistfuɛ’m be klo Ɲanmiɛn. Yɛ be kunndɛ kɛ bé tú be klun bé sú i titi. I sɔ’n ti, be nun wie’m be yacili junman wie’m be dilɛ. Kusu nn be ɲan nun akatua dan. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Erika. Ɔ ti dɔɔtrɔ. Sanngɛ atin bolɛ junman’n yoli i cinnjin trali dɔɔtrɔ junman dilɛ’n. Ɔ nin i wun’n, be dili Zoova i junman’n nvle kpanngban nun. Erika seli kɛ: “E ko ukali aniaan wie mɔ be kan aniɛn uflɛ’n. E ɲannin janvuɛ kpanngban. I kwlaa sɔ’n ti, e klun jɔli dan.” Kɛ é sé yɛ’n, Erika di dɔɔtrɔ junman. Sanngɛ, ɔ fɛ i blɛ’n i dan lika kle sran’m be like naan be si Zoova. Yɛ ɔ ukɛ i wiengu Klistfuɛ mun. Ɔ seli kɛ i sɔ m’ɔ yo’n ti’n, “i wla gua ase, yɛ i klun jɔ dan.”\n?E KLO ƝANMIƐN SU LƆ NINNGE MUN ANNZƐ ASIƐ’N SU WA LIƐ MUN?\n9. ?Ngue ti yɛ sran ng’ɔ klo sika’n, i klun jɔman le-ɔ?\n9 Pɔlu seli ekun kɛ sran’m bé yó ‘sika klofuɛ.’ Cɛn kun’n, atin bofuɛ kun kannin Ɲanmiɛn i ndɛ kleli bian kun Irlandi lɔ. Bian’n yili sika nɲa wie mun fiteli. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Min Ɲanmiɛn’n yɛ!” Kannzɛ i sɔ ndɛ’n fiteman sran kpanngban be nuan’n, sanngɛ akunndan nga be bu’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Be klo sika nin aɲanbeun ninnge mun. Sanngɛ, Biblu’n se kɛ: “Sran ng’ɔ klo sika dan’n, i nyin yi-man ng’ɔ lɛ i’n, sran ng’ɔ klo anyanbeun’n, ɔ nyɛn-mɛn i nun mmlusuɛ’n wie.” (Akunndanfuɛ’n 5:9) Be nga be klo sika’n, be ɲin yiman sika nga be le i’n. Be kunndɛ kɛ bé ɲán sika kpanngban titi. Blɛ nga be le i’n, sika yɛ be fa kunndɛ-ɔ. Ɔ maan, “awlaboɛ’n w’a kun be kpo.”—1 Timote 6:9, 10.\n10. ?Yalɛ dilɛ nin be wun ɲanlɛ’n be su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\n10 E kwlakwla, ɔ fata kɛ e ɲan sika naan y’a fa kpli e ti. (Akunndanfuɛ’n 7:12) ?Yɛ sɛ sika nga e le i’n, w’a sɔnman’n nin? ?E klun kwla jɔ? Ɛɛn-ɛn. Sɛ ɔ ju ninnge nga be ti e cinnjin’n be tolɛ’n, e klun kwla jɔ. (An kanngan Akunndanfuɛ’n 5:12 nun.) Ɲanmiɛn i sufuɛ Zake i wa Agir seli kɛ: “Nán maan n di yalɛ kusu nán maan n nyan min wun.” Sa nga ti yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ sɔ’n seli Ɲanmiɛn kɛ nán maan ɔ yo yalɛfuɛ’n, e wun i wlɛ. Ɔ seli kɛ, sɛ ɔ di yalɛ’n, ɔ cɛman naan w’a wua, naan Ɲanmiɛn i ɲin w’a gua ase. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ ɲɛ́n i wun-ɔn? Ɔ seli kɛ: “Sɛ n nyɛn i pɛ’n, ɔ cɛ-man naan min wla’n w’a tra wɔ su naan m’an se kɛ: ‘?Wan li yɛlɛ Anannganman?’” (Nyanndra Mun 30:8, 9) Atrɛkpa’n, a si sran wie mɔ be klo sika mɔ be faman be wla guaman Ɲanmiɛn su’n.\n11. ?Sika’n i su ndɛ benin yɛ Zezi kannin-ɔn?\n11 Sran ng’ɔ klo sika’n, Ɲanmiɛn i klun kwlá jɔmɛn i wun. Zezi seli kɛ: “Sran kun i min kwlá yo-man nnyɔn, saan ɔ́ kpɔ́ kun yɛ ɔ́ kló kun, ɔ́ fɛ́ i wun mántan kun yɛ ɔ́ yó kun finfin. An kwlá yo-man Nyanmiɛn i sran naan amun kunngba’n amu’an yo sika’n i klofuɛ.” Ɔ seli ekun kɛ: “Nán an sie amun anwlɛn su ninnge’m be wa, afin nvɔlɛ nin annganblalɛ be saci be, yɛ awiefuɛ’m be bu anuan’n be wua asiɛ’n su wa. Sanngɛ an sie amun anwlɛn su ninnge mun nyanmiɛn su lɔ, lɔ liɛ’n nvɔlɛ nin annganblalɛ be saci-man like, yɛ awiefuɛ’m be bu-man anuan’n be wua-man.”—Matie 6:19, 20, 24.\n12. ?Ngue ti yɛ sɛ e kunndɛman ninnge kpanngban’n, é sú Zoova kpa-ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n12 Zoova i Lalofuɛ sunman be kunndɛman ninnge kpanngban. Kɛ be yo sɔ’n, be wun kɛ be ɲan blɛ be su Zoova. Ɔ maan, be klun jɔ. Be flɛ aniaan bian kun kɛ Jaki. Ɔ tran Etazinin. Kɛ ɔ ko yo naan aniaan sɔ’n w’a kwla yo atin bofuɛ kɛ i yi’n sa’n, ɔ yoli i sua’n nin i lika kun be atɛ. Ɔ seli kɛ: “E sua’n ti klanman. Yɛ e le lika kun ekun. Kɛ ɔ yo naan e yo be atɛ’n, ɔ yoli kekle.” Sanngɛ, aniaan’n i junman su lɔ ndɛnngan mun ti’n, kɛ ɔ sɛ i sin awlo’n, i klun timan jɔwa. I sɔ’n dili afuɛ kpanngban. Ɔ seli kɛ: “Min yi’n ti titi atin bofuɛ. Yɛ cɛn kwlakwla i klun jɔ. Ɔ maan, ɔ kwla se kɛ i Min liɛ’n leman wunsu. Siɛn mɔ e sran nɲɔn’n e ti atin bofuɛ’n, e di junman man sran kunngba’n. Sran sɔ’n yɛle Zoova.”\n‘?Ninnge nga n yo be’n, be kle kɛ sika’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, i su yɛ n di-ɔ?’\n?Ngue yɛ é yó naan ya yoman sika klofuɛ-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nun.)\n13. ?Ngue yɛ e kwla yo naan y’a wun wafa nga e bu sika’n i wlɛ-ɔ?\n13 ?Wafa sɛ yɛ e tinuntinun e bu sika’n niɔn? Sɛ e waan é wún i wlɛ’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?Ninnge nga n yo be’n, be kle kɛ sika’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n i su yɛ n di-ɔ? ?Sika kunndɛlɛ’n ti min cinnjin tra like kwlaa? ?Aɲanbeun ninnge’m be ndɛ lo min tra Zoova nin sran mun? ?N lafi su kɛ Zoova mán min ninnge nga n mian be wun’n?’ Maan e lafi su kɛ Zoova su sokpaman be nga be fa be wla guɛ i su’n mun le.—Matie 6:33.\n?E KLO ZOOVA, ANNZƐ E KLO MƐN DILƐ’N?\n14. ?Wafa sɛ yɛ e ɔ fata kɛ e bu be ɲin su yiyilɛ’n niɔn?\n14 Biblu’n se ekun kɛ, kɛ mɛn kɔ́ i bue nuan’n, sran’m bé ‘kló mɛn dilɛ’n.’ E wunnin kɛ sɛ e kunndɛ sika kan e fa kpli e ti’n, annzɛ e klo e wun’n, ɔ timan tɛ. I wafa kunngba’n, sɛ e yiyi e ɲin su cɛn kunngun’n, ɔ timan tɛ. Sanngɛ sran wie’m be bu i kɛ ɔ fataman kɛ be yiyi be ɲin su mlɔnmlɔn. Zoova liɛ’n, ɔ semɛn i sufuɛ mun kɛ nán be yiyi be ɲin su. Biblu’n se kɛ: “Di ɔ sa ti aliɛ’n, naan nɔn ɔ sa ti nzan’n maan ɔ klun jɔ.”—Akunndanfuɛ’n 9:7.\n15. ?Kɛ Biblu’n se kɛ “be klo mɛn dilɛ’n” i bo yɛle benin?\n15 Timote fluwa nɲɔn su’n i ndɛ tre 3, i mma 4 kan be nga be klo mɛn dilɛ’n mɔ be buman Ɲanmiɛn wie’n, be ndɛ. Wafa nga be klɛli ndɛ’n i Glɛki nun’n, i bo yɛle kɛ sran’m ‘bé kló mɛn dilɛ’n, sanngɛ be su kloman Ɲanmiɛn.’ B’a seman kɛ sran’m “bé kló mɛn dilɛ’n trá Ɲanmiɛn.” Afin, nán kɛ sran sɔ’m bé kló Ɲanmiɛn kan-ɔn. Fluwa sifuɛ kun seli kɛ ndɛ sɔ’n “kleman kɛ sran sɔ’m be klo Ɲanmiɛn wie. Sanngɛ, ɔ kle kɛ be kloman Ɲanmiɛn mlɔnmlɔn.” Ɔ fata kɛ be nga be klo mɛn dilɛ’n be wun i sɔ liɛ’n i wlɛ. Biblu’n kan kɛ mɛn dilɛ’n yɛ ɔ ti sran sɔ’m be cinnjin-ɔn.—Lik 8:14.\n16, 17. ?Be ɲin su yiyilɛ nun’n, ajalɛ kpa benin yɛ Zezi kleli e-ɔ?\n16 Zezi yiyili i ɲin su cɛn kunngun. Cɛn kun’n, kɛ bian kun ‘fá atɔnvlɛ’n,’ ɔ ɔli i bo. Cɛn kun ekun’n, bian kun “tɔnnin aliɛ dan kpa.” Zezi ko dili wie. (Zan 2:1-10; Lik 5:29) Kɛ Zezi ɔli atɔnvlɛ’n i bo m’ɔ wunnin kɛ nzan’n juman sran mun’n, ɔ yoli maan nzue’n kacili nzan. Zezi dili aliɛ, yɛ ɔ nɔnnin nzan. I sɔ’n ti, cɛn kun bɔbɔ’n, sran wie’m be seli i kɛ ɔ ti aliɛ safuɛ nin nzan nɔnfuɛ. Sanngɛ, ɔ kleli be kɛ be wunman sa wlɛ.—Lik 7:33-36.\n17 Nán be ɲin su yiyilɛ’n yɛ ɔ yoli Zezi i cinnjin-ɔn. Zoova i sulɛ’n nin sran’m be ye yolɛ’n, yɛ ɔ yoli i cinnjin-ɔn. Kɛ ɔ ko yo naan sran’m b’a fite nun ti’n, ɔ fɛli i wun mannin. Zezi seli be nga be kunndɛ kɛ bé sú i su’n mun kɛ: “Kɛ bé kpɛ́ amun nzowa, bɔ bé klé amun yalɛ, bɔ bé tɔ́n amun suɛn tɛtɛ’n kwlaa n dunman nun’n, amun liɛ su ti ye, yɛlɛ kɛ amun mo’n ɔ́ wá yó dan nyanmiɛn su lɔ. I sɔ’n ti, maan amun klun jɔ, maan amun wun blibli amun. Afin laa kɛ be kleli Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be yalɛ sɔ-ɔ, i sin naan b’a wu amun.”—Matie 5:11, 12.\n?Ngue yɛ é yó naan ya kloman mɛ dilɛ-ɔ (An nian ndɛ kpɔlɛ 18 nun.)\n18. ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun-ɔn?\n18 ?E klo mɛn dilɛ’n? Sɛ e waan é wún i wlɛ’n, maan e tinuntinun e usa e wun kosan yɛ mun: ‘?Min ɲin su yiyilɛ’n ti min cinnjin tra aɲia’m be bo kɔlɛ nin jasin fɛ’n i bolɛ? ?Sɛ ɔ fata kɛ n kpɔci ninnge nga n klo be’n be nun wie mun naan m’an su Ɲanmiɛn kpa’n, ń kpɔ́ci be? ?Kɛ n kunndɛ kɛ ń yó like wie ń fá yíyí min ɲin su’n, n dun mmua bu Zoova i akunndan?’ E klo Zoova. Yɛ e kunndɛ kɛ i klun jɔ e wun. I sɔ’n ti, nán like nga e si kɛ ɔ ti tɛ’n i ngunmin yɛ e yoman-ɔn. Sanngɛ, like nga sɛ e yo-ɔ, e kwla bu i kɛ i klun su jɔman e wun’n, e yoman.—An kanngan Matie 22:37, 38 nun.\n?NGUE YƐ É YÓ NAAN E KLUN W’A JƆ-Ɔ?\n19. ?Wan mun yɛ be klun kwlá jɔman le-ɔ?\n19 Satan i mɛn’n ti’n, sran’m b’a fɛ lele afuɛ kɔe 6.000. Andɛ’n, e o mɛn sɔ’n i awieliɛ blɛ’n nun. Sran sunman be bu be ngunmin be wun akunndan, be ti sika klofuɛ, yɛ be klo mɛn dilɛ’n. Like nga be kwla ɲɛn i’n i akunndan yɛ be bu i trilili-ɔ. Like nga be konvi sɔ i’n, yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. Sran sɔ’m be klun kwlá jɔman le. Biblu’n se kɛ: “Sran nga bɔ Zakɔb i Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti i ukafuɛ’n, b’ɔ fɛ i wla gua Anannganman b’ɔ ti Nyanmiɛn’n i su’n, i liɛ su ti ye!”—Jue Mun 146:5.\n20. ?Klolɛ mɔ a klo Ɲanmiɛn ti’n, ngue yɛ a yoli mɔ a di su aklunjuɛ-ɔ?\n20 Zoova i sufuɛ’m be klo i kpa. Afuɛ kwlakwla’n, sran kpanngban kpa be suan Biblu’n nun like, kpɛkun be si Zoova. Yɛ be klo i wie. I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn w’a sie i Famiɛn’n, naan ɔ cɛ kan’n sran’m be liɛ yó ye. Kɛ e yo like nga Zoova se e kɛ e yo’n, i klun jɔ e wun. Yɛ e bɔbɔ e klun jɔ wie. Ɔ cɛ kan’n, be nga be klo Zoova’n bé ɲán anannganman nguan yɛ be klun jɔ́ tititi. ?Kɛ sran’m be bu be ngunmin be wun akunndan’n, sa tɛtɛ benin mun yɛ be yo-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ Zoova i sufuɛ’m be kle kɛ be nzuɛn ti kpa-ɔ? Like suanlɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin nun’n, é wá wún kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n.\nSɛ e kunndɛ kɛ e klun jɔ sakpa’n, nán e bu e ngunmin e wun akunndan. Sanngɛ, maan e klo Ɲanmiɛn yɛ e yo e wiengu’m be ye. Asa ekun’n, maan Ɲanmiɛn i sulɛ’n yo e cinnjin. Ɲanmiɛn Zoova di alaje. Sɛ e kunndɛ kɛ e liɛ’n yo ye’n, ɔ fata kɛ e niɛn i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan e klo e wiengu mun, yɛ e yo be ye.\n“Sran nga w’a fɛ’n, ɔ mɛn i wunmiɛn”\nE Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n kle kɛ e bo ti kun\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn m’ɔ le like kwlaa’n ɔ fata kɛ e mɛn i like-ɔ?\nNgbaciɛ ng’ɔ o be nga be suman Ɲanmiɛn’n nin be nga be su i’n be afiɛn’n\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zanvie 2018\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zanvie 2018


I su junman dilɛ'n i siesielɛ\nBe tinngɛ aɲia’n i bue wie mun\nYɛ jasin fɛ’n bolɛ aɲia’n\nBe yo Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n i yɛinyɛin\nBiblu’n kan Klistfuɛ yasua akpasua nɲɔn mɔ be di junman asɔnun’n nun’n, be ndɛ. Be yɛle ‘asɔnun i sunianfuɛ mun [yɛle kɛ asɔnun kpɛnngbɛn mun], nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun.’ (Filipfuɛ Mun 1:1) Blɛ sunman’n, yasua sɔ’m be sɔnnin asɔnun’m be nun. ?Sanngɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be junman liɛ nga be di’n, yɛle benin?\nBe uka asɔnun kpɛnngbɛn mun. Asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be nun wie’m be ti kpɛnngbɛn, kpɛkun wie’m be ti gbanflɛn. Be kwlaa be ti sran kpa, yɛ be nin Ɲanmiɛn be afiɛn mantan kpa. Kpɛkun junman nga be fa man be kɛ be di’n, be nian nun di i kpa. Blɛ sunman’n, be junman’n yɛle ninnge’m be siesielɛ’n. Nanwlɛ, junman sɔ’n timan kaan. Be junman nga be di’n, ɔ yo maan asɔnun kpɛnngbɛn’m be ɲan blɛ be fa be ɲin sie i asɔnun’n nunfuɛ’m be like klelɛ’n nin be lika nianlɛ’n su.\nBe yo ninnge cinnjin wie mun ekun. Asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be nun wie’m be sɔ sran nga be ba aɲia’m be bo’n be nun, yɛ be man be tranwlɛ. Be nun wie’m be kusu be cisan miziki bolɛ mannzin’n nun, kpɛkun be siesie miklo mun. Asa ekun’n, be fa fluwa mun be man sran mun aɲia’m be bo lɔ. Be junman’n i wie ekun yɛle kɛ be titi asɔnun’n i sika’n nun yɛbuɛ. Kpɛkun lika nga ɔ fata kɛ asɔnun’n nunfuɛ’m be ko bo jasin fɛ’n lɔ’n, be klekle be, yɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n i yɛinyɛin yolɛ’n ti be junman wie. Asa kusu’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla se be kɛ be ko nian sran kpɛnngbɛn’m be lika. Junman kwlaa nga be fa man asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun’n, be sisiman be bo, be tu be klun be di i klanman cɛ. I kwlaa ngalɛ’n ti’n, asɔnun’n nunfuɛ’m be ɲin yi be.—1 Timote 3:13.\nBe kle ajalɛ kpa. Yasua nga be kpa be kɛ be yo asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’n, be nzuɛn’n ti kpa. Kɛ bé tínngɛ aɲia’n i bue wie mun’n, be wla asɔnun’n nunfuɛ’m be fanngan. Asa ekun’n, be kle ajalɛ kpa yɛ be bo jasin fɛ’n i juejue su. Ɔ maan asɔnun’n nunfuɛ’m be kusu be nian su be yo kɛ be sa. Asa kusu’n, be nin asɔnun kpɛnngbɛn mun be bo ti kun. I ti’n, asɔnun’n nunfuɛ’m be di aklunjuɛ, kpɛkun be di anuannzɛ. (Efɛzfuɛ Mun 4:16) Cɛn wie lele’n, be kusu bé kwlá káci asɔnun kpɛnngbɛn wie.\n?Asɔnun’n nun yasua benin mun yɛ be kaci asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ ɔ?\n?Junman benin yɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be di uka asɔnun’n niɔn?\nCɛn kwlaa nga a kɔ aɲia’m be bo’n, fa ɔ wun mantan asɔnun kpɛnngbɛn’m be nun kun, annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be nun kun. Yo i sɔ titi naan si be ngba ɔ nin be awlobofuɛ mun.\nmailto:?body=?Junman benin yɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be di ɔ?%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1102012157%26wtlocale%3DAO%26srcid=share⊂ject=?Junman benin yɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be di ɔ?\nmailto:?body=?Wan mun yɛ be yo Zoova i klun sa’n andɛ ɔ?%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fpub%3Djl%26wtlocale%3DAO%26srcid=share⊂ject=?Wan mun yɛ be yo Zoova i klun sa’n andɛ ɔ?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Ebre 13\n'Wɩ "cɛn "nɛn min -a dra te e "sɔa Bali lɛ?\n1 Te 'ka cin yɩdɩ "yi 'le 'tɔ 'ka Zozinɔn yei "dɩ! 2 Te 'wɩ 'gʋɛ -a -cin 'e 'san 'ka 'ji dɩ, minnun nɛn o bɔala 'ka 'va bɛ, 'ka o 'kun 'ka 'pɛ "fli "a! 'Wɩ zɩɛ -a drɛdɩ man bɛ, min -mienun nyinnannan "nɔn Bali -le 'pasianɔn nɛn laji bɛ -wlɛ, wa'a -tɔlɛ dɩ. 3 Minnun nɛn -pʋ 'kuin bɛ, 'ka 'ci "nrɔn o da "le 'nan 'ka 'bɔ nɛn -pʋ 'kuin. Ɛn minnun nɛn o cɩ 'tɛ 'panan o da bɛ, 'ka 'ci "nrɔn o da "le 'nan 'ka da nɛn o cɩ 'tɛ 'panan.\n4 Lɩmɔn 'lee -klɔnmɔn -le cin 'padɩ bɛ, 'ka 'sia 'wɩ -dan tʋ -a. Te -klɔnmɔn 'e nyin lɩ pee -sru "nyian dɩ, ɛn te lɩmɔn 'e nyin -kɔnnɛn pee -sru "nyian dɩ. -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, Bali tin -tɛa "minnun pɛɛnɔn nɛn o nyianla lɩ 'lee -kɔnnɛn -a te wa'a o cin 'palɛ dɩɛ o da, ɛn e tin -tɛa "min nan -wɛɛnɔn 'lee min -sran -wɛɛnɔn da.\n5 Te 'ka "lala yɩ "yi "bʋʋ "dɩ! 'Pian fɛnun nɛn 'ka 'lɔ bɛ, 'e 'ka 'ci "nran, kɔɔ Bali -a 'vɩ 'e 'bɔ 'a 'nan:\n«Mɛin 'tʋe 'e "tun "dɩ,\nɛn ma'an 'pɛ 'sia 'i -sru "dɩ.»\n6 'Wɩ zɩɛ -yee "wɛan nɛn e ya "le -kaa "koe 'e 'kɔn -kaa da -a vɩdɩ -a 'nan:\n«Minsan 'bɛ "paa 'an 'va,\nnyɛn 'ka 'an 'ji dɩ.\nBlamin 'ka 'kɔlaman 'wɩ 'tʋ drɛdɩ -a 'mɛn\n-e 'yaan 'tɛ "klan -a dɩ.»\n7 'Ka 'lɛnɔn nɛn o Bali -le 'wɩ 'paa 'ka 'ji 'e tɛdɛ bɛ, 'ka 'ci "nrɔn -wee 'wɩ drɛdɩ da, ɛn 'ka 'ci "nrɔn -wee -kadɩ da! 'Cee yi -tɛra Zozi da -ji bɛ, 'o drɛ 'cee 'wɩ -kɔɔn "mannɔn 'a. 8 -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, Zozi Crizi -tʋwli "nɛn 'li bɛ, -nyrɛn tian cɛɛgʋ yi -a, ɛn -yɛɛ fo -nan 'li 'trilii.\n9 -Yee "wɛan te 'ka 'fli 'tʋɩ -e 'ka sɔɔnla 'wɩ "paadɩ -trɛ -sru -e 'ka 'si -si tɩglɩ da dɩ! "Yi "nɛn Bali -a drɛ 'cɛɛ bɛ -a da nɛn 'ka 'ci "nrɔn -e 'ka 'kɔn 'ka 'tɔdɩ 'plɛblɛ Bali -sru 'ta wʋdɩ -ji. -Blɩfɛ -mienun drɛdɩ min 'srɔɛn 'a bɛ, e ya 'e "tun. -Yɛɛ "cɛɛ min -tɔa 'plɛblɛ Bali -sru 'ta wʋdɩ -ji dɩ.\n10 'Sraga nɛn Zozi 'a 'bʋ bɛ, -cɛɛ "nɛn "ble. 'Pian minnun nɛn o Bali -paan tian "le Bali -pannɔn 'a dra 'li -tandan -ji bɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, wa'a 'kɔlaman -e "o "nɛn "blɩ dɩ.\n11 Fɛ nɛn maan 'vɩ zɩɛ, -yɛɛ cɩ 'nan lɛ -tʋdʋ pɛɛnɔn man bɛ, Izraɛl 'nɔn -taa -wee 'wɩ 'wlidɩ "nan fɛ -a. Bali -pannɔn -a "sia -e 'o -tɛ. Bali -pannɔn 'tazan -a nyɛn "sia, -e 'e wla fɛnan 'saunzaun 'kpa -nan. Fɛ zɩɛ -a -nan nɛn e nyɛn 'bɔ -sɛanla -e Bali 'e -wee 'wɩ 'wlidɩ fui. 'Pian -wi 'bɔ nɛn waa -tɛ bɛ, o -ko -a 'tɛ 'blɩlɛ 'fla -sru. 12 'Wɩ zɩɛ -yee "wɛan nɛn zɩ Zozi nyɛn "ta -sɛanla -e 'e minnun drɛ 'saun Bali 'lɛ bɛ, e -kʋ 'e yra yɩlɛ 'fla -sru. 13 -Kaa 'bɔ "nyian, -kaa -kʋ Zozi 'va 'fla -sru, ɛn -kaa 'wɩ "man -e -kaa yra yɩ -kaa 'vale waa 'e cin va. 14 -Kaa fla nɛn 'trɛ 'gʋɛ -a da bɛ, ya'a 'fo 'nan 'li 'trilii dɩ, 'pian -kaa ya -a -wɛɛnan 'nan 'fla nɛn e -fo -nan 'li 'trilii bɛ 'e drɛ -cee vɛ -a.\n15 'Wɩ nɛn Zozi -a drɛ zɩɛ, -yee "wɛan nɛn e ya "le -kaa Bali 'tɔ -dan vɩ tʋ pɛɛnɔn man! -Cee 'sraga nɛn -kaa bo Bali muo "fɔ vɛ -a bɛ, -nyrɛn zɩɛ. 16 'Pian te 'ka 'ci 'e 'san "yi "drɛdɩ man dɩ! Ɛn te 'ka 'ci 'e 'san 'padɩ -a 'ka cin va dɩ! 'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a drɛdɩ 'sɔ Bali lɛ, 'cee 'sraga bʋdɩ Bali lɛ nɛn "nyian zɩɛ.\n17 'Ka "trɔɛn "tɔ 'wɩ nɛn 'ka 'lɛnɔn -a ve 'cɛɛ bɛ -yrɛ, ɛn 'ka 'ta wʋla "da! -Wɛɛ yiɛ -tɔa 'ka 'va, ɛn 'wɩ pɛɛnɔn nɛn waa dra bɛ waa 'sinan "paa Bali lɛ. -Te ka o wei 'man ɛn ka 'ta 'wʋla "da "bɛ, o -wee 'nyranman "paa ci "nrandɩ -a. Kɔɔ -te o 'nyranman 'pa 'wɩ 'nanmandɩ -a bɛ, e 'ka 'cee 'wɩ "yi "a "fo "dɩ.\n18 'Ka Bali trʋ 'ba 'kʋe 'wɩ man! Kʋa -tɔa 'nan 'kʋe 'wulo -ji "nrɔndɩ 'ka tin tɛa 'kʋ da dɩ. Kɔɔ 'wɩ pɛɛnɔn 'ji bɛ, kʋ -wɛɛman 'nan 'kʋe 'ta wʋ -pɛ 'e 'kɔn "yi. 19 Maan laabo 'ka 'lɔ 'nan, 'ka Bali trʋ 'ba 'mɛn 'wɩ man, 'dʋ -e Bali 'e 'si 'lɛ 'sʋ -e 'an 'li 'an da 'ka 'va.\nYaa 'le 'sran o 'tɔ bʋdɩ -a\n20 Bali 'bɛ -fʋdɩ -trɔɔ -nɔan "min lɛ. -Kaa san Zozi a -yee 'bla -sru "pinzan -dan a, ɛn Bali 'bɔ 'bɛ wluan -kanɔn 'va. Bali -a nyɛn 'si ɛn e minnun pli 'a 'e man 'li "fo "le vɛ -a. 21 Bali zɩɛ 'e 'pa 'ka 'va, -e 'ka -kɔla 'wɩ "yi pɛɛnɔn nɛn e cɩ -a ci 'sɔ 'a bɛ, -a drɛdɩ -a. Zozi Crizi 'e 'plɛblɛ 'nɔn 'cɛɛ -e 'ka 'wɩnun zɩɛ -a drɛ. 'Tɔ -dan 'e 'kɔn Zozi 'le vɛ -a 'li 'trilii! Amɛn!\n22 'An "bʋɩ Zozinɔn, 'wɩnun nɛn maan 'pla 'cɛɛ bɛ, te 'ka -fɔla 'ka "trɔɛn -sru "dɩ, kɔɔ e 'ka 'wɩ "kaga "a dɩ.\n23 Maan -nan sɛɛ wo 'cɛɛ 'nan, o 'si -kaa "bʋɩ Timote man. -Te e 'bɔla 'an 'va 'gʋɛ, -e 'kʋ 'lʋ 'ka 'ta -nanjɛn.\n24 An 'ka 'lɛnɔn pɛɛnɔn 'tɔ bo, ɛn an Zozinɔn 'tɔ bo. Zozinɔn nɛn Itali bɛ, o 'nan 'o 'ka 'tɔ bo.\n25 Bali -le "yi 'e 'kɔn 'ka pɛɛnɔn 'va!


Bible Verses On The Topic: Cursing -> Sins\nSannge sien'n, anh yatyi sa so'n kwlaa, ya fale, awlen fufu, klunwi, swran wun satyile, nin nde tete b'o fin amun nuan fité'n.\nMan amun idyole wafa'n yô swran'm bé fe, man amun nuan nun nde'n yô fe ke ndyin sa, nan swran ng'o usa amun sa'n, amuan te i su klaan.\nNanh nde te kun sa fin amun nuan fité, sannge anh kan nde ng'o ti kpa bo swran tio, o yô swran'n, nan o yô bé kwlaa nga bé ti'n bé fe.\nYe nanh man bé ti nde tete, nin nde finfin, nin aôwi tete dile'n amun nuan nun. Bé ti liké b'o nin amun fataman, sannge man bé ti Nyanmien asénna nde amun nuan nun.\nSe swran kun bu i wun ke o su Nyanmien, sannge o sié'e i nuan'n diin'n, i Nyanmien sule'n ti ngben, o su leke i wun.\nNyanmien manmanle'n nin amuennwua'n fin nuan kunngba so'n nun. N niaan mun, nanh mon o yô so.\n Ke bé nuan'n kusu ti soo, o nin i kaan b'o ti'n, i ye man bé idyo kpakpa nion. Anh nian sin kaan sa, o yra bô dan kpa. Bé nuan'n kusu ti ke sin sa, o man bé kwla yô sa te dan. O ti é wunnen'n i bué, i ye o satyi é wun sa nion. O ti ke sin sa, bo ke bé wuu yé'n o satyi é wun sa lélé fa dyu é wié tyen, sin so'n fin nyrennen lika'n nun lo. Se swran waan oh lôh blô nnen wafa'n kwlaa, nin anunman, nin wuô, nin nzué nun ninnge mun'n, o kwla yô. Ba lô bé bobo. Sannge bé nuan'n, se o ti nnen'n, wuun swran fi kwla lômen, o ti te, bé kwla siémen. O ti ke duwle sa! É nuan so'n ye é fa manman é Min'n b'o ti é Si nion. I kunngba'n ye é fa wua swran bo Nyanmien yii bé bo bé ti ke i sa'n bé amuen nion. Nyanmien manmanle'n nin amuennwua'n fin nuan kunngba so'n nun. N niaan mun, nanh mon o yô so. ?Nzué ti kunngba'n i bué kwla yô fe, ye i bué kwla yô yrakayraka? ?N niaan mun, aloma kwla su lômin? ?Lômin kwla su ôfle? Nzué b'o yô fe'n kwla fi'an nzué ti bo ndyin ô nun'n nun.\nBé nga bé wua amun amuen'n, anh yra amun nuan man bé, ye bé nga bé yô amun tete'n, anh sre Nyanmien ke o yô kpa man bé.\nSannge n lie'n, nh nh kanh klé amun ke, swran kwlaa ng'o fe i niaan wun ya [ngben'n], béh feh ko dyole difue'm bé dyasu. Ye swran ng'o kpe i niaan nzôwa'n, béh feh ko dyole difue dandan'm bé dyasu. Swran ng'o sé i niaan ke: Sinnglinfue'n, béh feh ko nyrennen lika'n i sin'n nun lo.\n1 Pierre 3:10\n«Swran ng'o klô ke oh dih aladyé, Nan i klun dyo titi'n, Nanh mon o idyo tete kun, Mon o yatyi atô buale'n\nNanh liké nga swran di'n ye o satyi io, sannge liké ng'o ô swran klun lo'n i ye o satyi io.\nBé nga bé klé amun yale'n, anh yra amun nuan ke Nyanmien nian bé su. Nanh an wua bé amuen, sannge anh sé Nyanmien ke o nian bé su.\n Jésus flee swran mun, o sé bé ke: Anh sié amun su tié. Nanh liké nga swran di'n ye o satyi io, sannge liké ng'o ô swran klun lo'n i ye o satyi io.\n Sannge bé nuan'n, se o ti nnen'n, wuun swran fi kwla lômen, o ti te, bé kwla siémen. O ti ke duwle sa! É nuan so'n ye é fa manman é Min'n b'o ti é Si nion. I kunngba'n ye é fa wua swran bo Nyanmien yii bé bo bé ti ke i sa'n bé amuen nion. Nyanmien manmanle'n nin amuennwua'n fin nuan kunngba so'n nun. N niaan mun, nanh mon o yô so.\n Sannge nde ng'o fin swran nuan fité'n o fin i awlen'n nun, liké ng'o satyi swran'n ye. Afin akunndan te'n, swran kunle'n, bla nin bian bé yi annze bé wun i bô kunndele'n, bla nin bian kunndele'n, awié'n, bé wiéngu suen tonle'n, swran wun nde kanle'n, i kwlaa so'n wô swran i awlen'n nun. Nian ninngé ng'o satyi swran'n ye, sannge se béh dih liké nan ba wunnzi'an bé sa'n i so'n satyi'a swran.


Sa kwlaa ng’ɔ tɔ e su’n, Zoova fɔnvɔ e | Like suanlɛ liɛ\n“Ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun. Sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.”—2 KORƐNTFUƐ MUN 1:3, 4.\nJUE: 38, 56\n?Ngue ti yɛ e si kɛ be nga be ja bla annzɛ bian’n, bé wún be ɲinsu-ɔ?\n?Kɛ sa tɔli laa Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be su mɔ be srɛli i’n, wafa sɛ yɛ ɔ fɔnvɔli be-ɔ?\n?Ngue yɛ e kwla yo e fa fɔnvɔ e wiengu mun-ɔn?\n1, 2. (a) ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, wafa sɛ yɛ Zoova fɔnvɔ e-ɔ? (b) ?Fɔnvɔlɛ ndɛ benin yɛ ɔ o Biblu’n nun-ɔn?\nANIAAN gbanflɛn kun m’ɔ nin a jaman bla’n, ɔ buli ndɛ ng’ɔ o 1 Korɛntfuɛ Mun 7:28 nun’n i su akunndan. Ndɛ mma sɔ’n se kɛ be nga b’a ja bla annzɛ bian’n “bé wún be nyinsu.” Aniaan bian’n ko usali asɔnun kpɛnngbɛn kun mɔ w’a ja bla’n, i ngwlɛlɛ afɛ. Ɔ usali kɛ: “?Ngue ti yɛ bé wún be ‘ɲinsu’ ɔ? ?Sɛ n ja bla naan n wun min ɲinsu’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ n yo-ɔ?” Kwlaa naan asɔnun kpɛnngbɛn’n w’a tɛ i su’n, ɔ seli i kɛ maan i wla kpɛn ndɛ kun ekun mɔ akoto Pɔlu kannin’n su. Pɔlu seli kɛ Zoova “ti Nyanmiɛn kun b’ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun. Sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.”—2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4.\n2 E si kɛ e Si Zoova klo e. Afin kɛ sa’m be tɔ e su’n, ɔ fɔnvɔ e. Atrɛkpa’n, sa wie tɔli ɔ su blɛ wie nun. Yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti’n, a wunnin sa sɔ’n i trawlɛ. I lɛ nun’n, a wunnin kɛ Zoova jrannin ɔ sin. Laa’n, Zoova jrɛnnin i sufuɛ’m be sin. Yɛ e lafi su kɛ sɛ sa’m be tɔ e su’n, ɔ́ jrán e sin wie.—An kanngan Zeremi 29:11, 12.\n3. ?Kosan benin mun yɛ é wá wún be su tɛlɛ’n like suanlɛ nga nun-ɔn?\n3 Titi’n, kɛ e si like nga ti yɛ sa kun o e su’n, e jran kekle. ?I lɛ nun’n, ngue ti yɛ be nga be ja bla annzɛ bian’n be wun be ɲinsu-ɔ? ?Laa nin e blɛ su’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ benin mun yɛ sa tɔli be su mɔ be wun ndɛ’n kwla fɔnvɔ e-ɔ? Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n. Kpɛkun, é sí like nga é yó naan sɛ sa tɔ e su’n, y’a kwla jran kekle’n.\nLIKE NGA TI YƐ BE KWLA WUN BE ƝINSU’N\n4, 5. ?Ngue ti yɛ yasua kun nin i yi’n be kwla wun be ɲinsu-ɔ?\n4 Kɛ Zoova yili bla klikli’n, ɔ fɛ i ɔli yasua’n i wun lɔ. Kpɛkun, bla’n kacili i yi. I sin’n, Zoova seli kɛ: “Ɔ fata kɛ yasua kpaci i si nin i nin, yɛ ɔ fɛ i wun mɛntɛn i yi naan be nnyɔn’n be kaci sran wunmuan.” (Bo Bolɛ 2:24) Sanngɛ, e kwlakwla e ti sa tɛ yofuɛ. (Rɔmfuɛ Mun 3:23) I sɔ’n ti, kɛ yasua nin bla kun be ko ja’n, ndɛ kwla tɔ be afiɛn. Kɛ talua kun nin a jaman bian’n, i si nin i nin yɛ be sie i-ɔ. Sanngɛ kɛ ɔ ko ja bian’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan i wun’n yɛ ɔ sie i-ɔ. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3) Kɛ yasua kun ko ja bla uflɛuflɛ’n, wie liɛ’n, ɔ wunman wafa ng’ɔ́ yó naan w’a sie i yi’n. Bla’n kusu, kɛ ɔ yo naan i ɲin yi i wun’n, ɔ kwla yo kekle mɛn i. Wie liɛ kusu’n, be nin be sia’m be nuan sɛman. Ɔ maan, be wun be ɲinsu.\n5 Kɛ yasua kun nin i yi’n be si kɛ be su wa wu ba’n, ɔ yo be fɛ. Sanngɛ, be klun titi be wie. Be usa be wun kɛ: ‘?Kuɛ’n su kleman e yalɛ? ?Tukpacɛ wie su kleman e wa’n i yalɛ?’ Asa ekun’n, be si kɛ bé bó kalɛ wie mun. I kwlaa sɔ’n ti, be kwla koko. Kɛ be ko wu ba’n, ɔ fata kɛ be yo ninnge wie mun annzɛ be yaci ninnge wie’m be yolɛ. I wie yɛle kɛ, bla’n wá nían ba’n i lika. Ɔ maan, ɔ su kwlá niɛnmɛn i wun’n i lika kɛ laa’n sa. Yasua’n kusu, ɔ fata kɛ ɔ niɛn i yi’n nin ba’n be lika. I sɔ’n kwla yo kekle mɛn i.\n6-8. ?Kɛ yasua kun nin i yi’n be kwlá wuman ba’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla yo be-ɔ?\n6 Yasua nin bla wie’m be liɛ’n, sa uflɛ ti yɛ be wun be ɲinsu-ɔ. Yɛle kɛ, be kunndɛ kɛ bé wú ba. Sanngɛ, be kwlá wuman wie. Kɛ ɔ yo sɔ’n, bla’n i wla bo i wun. (Nyanndra Mun 13:12) Lalafuɛ nun’n, bian jalɛ’n nin ba wulɛ’n yoli bla’m be cinnjin kpa. I wie yɛle Zakɔbu i yi Rasɛli liɛ’n. Kɛ i niaan bla’n wú ba m’ɔ kwlá wuman wie’n, i wla boli i wun. (Bo Bolɛ 30:1, 2) Andɛ’n, nvle wie’m be nun’n, sran’m be se kɛ ba kaka wulɛ’n yɛ ɔ ti kpa-ɔ. Aniaan nga be ti ngaliɛ difuɛ nvle sɔ’m be nun’n, blɛ sunman’n, sran’m be usa be like nga ti yɛ be leman ba’n. Aniaan’m be mian be ɲin be yiyi nun kle be. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, sran wie’m be se be kɛ: “Ɔo, é srɛ́ Ɲanmiɛn mán amun naan amun wu ba.”\n7 Maan e kan aniaan bla kun m’ɔ tran Angle lɔ’n i ndɛ e nian. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wú ba. Kɛ ɔ wunnin kɛ ɔ kwlá wuman wie’n, ɔ yoli i ya dan. Ɔ nin i wun’n be ko fali sran uflɛ wa naan bé tɛ́ i. Ɔ nin i sɔ ngba’n, aniaan bla’n i wla bo i wun cɛn kunngun. Ɔ seli kɛ: “Sran uflɛ wa’n, ɔ nin ɔ bɔbɔ ɔ klun ba’n, ɔ timan kun.”\n8 Biblu’n se kɛ sɛ bla kun “wu ba’n, ɔ́ fíte nun.” (1 Timote 2:15) I sɔ’n kleman kɛ ba m’ɔ wu i’n ti’n, ɔ́ ɲán anannganman nguan. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, ndɛ sɔ’n i bo yɛle benin? Bla ng’ɔ leman like yoman’n, ɔ kwla wlan sin lika’m be nun, ɔ kan sran’m be wun ndɛ. Yɛ ndɛ ng’ɔ timɛn i ndɛ su’n, ɔ fɛ i nuan wla nun. Sanngɛ bla ng’ɔ wu ba’n, i su junman’n sɔnnin. Ɔ maan, ɔ kwlá yomɛn i sɔ ninnge mun. Afin, ɔ fata kɛ ɔ niɛn i awlobo’n i lika. (1 Timote 5:13) Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ ɔ nin i wun’n be kwla wun be ɲinsu.\nZoova kannin ninnge kpanngban m’ɔ́ wá yó be’n, be ndɛ. Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ndɛ sɔ’m be cici e wla.\n9. ?Sa benin ekun ti yɛ yasua nin bla wie’m be wun be ɲinsu-ɔ?\n9 Sran kun i yi’n, annzɛ i wun’n kwla wu. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ wun i ɲinsu. Kɛ yasua kun nin i yi’n be o sa’n, be bumɛn i kɛ be nun kun wú cɛn kun. Sanngɛ, i sɔ sa w’a ɲan sran kpanngban. Klistfuɛ’m be lafi su kpa kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n be nga be wuli’n. Yɛ i sɔ’n fɔnvɔ be dan. (Zan 5:28, 29) E Si Zoova kannin ninnge kpanngban m’ɔ́ wá yó be’n, be ndɛ. Ndɛ sɔ’m be o Biblu’n nun. Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ndɛ sɔ’m be cici e wla. Maan e nian wafa nga ndɛ sɔ’m be cicili Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be wla’n.\n?Sɛ e wun’n annzɛ e yi’n wu’n, é yó sɛ naan e wla w’a gua ase? (An nian ndɛ kpɔlɛ 9 nin 12 be nun.)\n?WAN YƐ Ɔ KWLA FƆNVƆ E-Ɔ?\n10. ?Ngue yɛ Ani yoli naan i wla w’a gua ase-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n10 Maan e kan Elkana i yi Ani i ndɛ e nian. Elkana klo Ani kpa. Ani kusu kunndɛ kɛ ɔ́ wú ba mɛ́n i. Sanngɛ, ɔ kwlá wuman wie. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Penina m’ɔ ti i wla’n, w’a wu ba kpanngban. (An kanngan 1 Samiɛl 1:4-7 nun.) Sanngɛ, like ng’ɔ yoli Ani i ya dan ekun’n yɛle kɛ Penina guɛ i ɲin ase “afuɛ nuan kwlakwla.” ?Ngue yɛ Ani yoli naan i wla w’a gua ase-ɔ? Ɔ ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ, ɔ ko srɛli i tankaan kpa. Ɔ srɛli i kɛ ɔ mɛn i ba yasua kun. Yɛ ɔ lafili su kɛ Zoova tɛ́ i su klanman. Kɛ ɔ wieli srɛ’n, i wla guali ase. Yɛ “i nyrun b’ɔ ti mlanwa’n ɔ titili.” (1 Samiɛl 1:12, 17, 18) Nanwlɛ, Ani lafili su kɛ Zoova kwla mɛn i ba. Annzɛ ɔ kwla yo like uflɛ fa fɔnvɔ i.\n11. ?Sɛ sa tɔ e su’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kan kle Zoova-ɔ?\n11 E ti sa tɛ yofuɛ. Yɛ Satan yɛ ɔ sie mɛn’n niɔn. I sɔ’n ti, sa’m bé tɔ́ e su titi. (1 Zan 5:19) Sanngɛ, e le e sin jranfuɛ. Yɛle Zoova. E kwla srɛ i kɛ ɔ jran e sin. Afin, “sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.” I sɔ yɛ Ani yoli-ɔ. Wafa nga sa ng’ɔ o i su’n yo i’n, ɔ kan kleli Zoova. Yɛ ɔ jrannin su kpa. I sɔ wie yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ. Kɛ sa tɔ e su’n, maan e kan kle Zoova. Wafa nga sa sɔ’n yo e’n, maan e kan kle i wie. Yɛ maan e jran su kpa kɛ ɔ suan e bo.—Filipfuɛ Mun 4:6, 7.\n12. ?Kannzɛ sa o Ani su’n, ngue ti yɛ i wla guali ase-ɔ?\n12 Kɛ e kwlá wuman ba’n, annzɛ kɛ e awlɛn su sran wu’n, e wla bo e wun. Sanngɛ, e kwla yo ninnge wie mun naan e wla w’a gua ase. Zezi blɛ su’n, bla kun o lɛ be flɛ i kɛ Ani. Kɛ ɔ nin i wun’n be jali m’ɔ dili afuɛ nso’n, bian’n wuli. Yɛ atrɛkpa’n, b’a wuman ba. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ Ani kwla jrannin kekle-ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan w’a “tu-mɛn i bo Nyanmiɛn i sua’n nun.” Kɛ Ani ɲán afuɛ 84 bɔbɔ’n, ɔ kɔ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ ko srɛ i titi. (Lik 2:37) I sɔ’n ti, kannzɛ sa o i su’n, sanngɛ i wla guali ase.\n13. An fa sa kun kle kɛ e janvuɛ wie’m be ti kpa tra e osufuɛ.\n13 Kɛ sa’m be tɔ e su’n, e niaan Klistfuɛ’m be kwla fɔnvɔ e. Afin, be ti e janvuɛ kpa. (Nyanndra Mun 18:24) Be flɛ bla kun kɛ Paola. I nun m’ɔ le afuɛ nnun’n, i nin’n yacili Zoova sulɛ. I sɔ’n boli i wla dan. Nanwlɛ, lika’n yoli kekle i su. Sanngɛ, aniaan bla kun o lɛ’n, be flɛ i kɛ Ani. Ɔ ti atin bofuɛ. Ɔ fɔnvɔli Paola, yɛ ɔ niɛnnin i lika. Paola seli kɛ: “Ani timan min osufuɛ. Sanngɛ, n wunnin kɛ min ndɛ lo i. I sɔ’n wlali min fanngan.” Ɔ kan guali su kɛ: “I sɔ’n ti, m’an yaciman Zoova sulɛ.” Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Paola i nin’n wa suli Zoova ekun. I sɔ’n yoli Paola i fɛ dan. Yɛ ɔ yoli Ani i fɛ wie. Afin, ɔ ukali Paola naan w’a su Zoova titi.\n14. ?Kɛ e fɔnvɔ e wiengu mun’n, mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i-ɔ?\n14 Kɛ e tu e klun e yo e wiengu’m be ye’n, wie liɛ’n, e wla fi e su sa liɛ’m be su. I wie yɛle aniaan bla nga b’a ja bian’n, ɔ nin nga be nin a jaman wie’n, be liɛ’n. Be kwlakwla be si kɛ, kɛ be bo jasin fɛ’n, be nin Zoova yɛ be di junman-ɔn. I sɔ’n yo Zoova fɛ. Yɛ ɔ yo be bɔbɔ be fɛ wie. I kpa bɔbɔ’n, ɔ fata kɛ e kwlakwla e bo jasin fɛ’n. Yɛ maan e yo e niaan Klistfuɛ’m be ye. Kɛ e yo sɔ’n, e nin be e afiɛn mantan kpa. (Filipfuɛ Mun 2:4) I sɔ yɛ Pɔlu yoli-ɔ. Ɔ niɛnnin i niaan Klistfuɛ’m be lika kɛ “bla ta b’ɔ yɛyɛ i mma mun’n sa.” Ɔ fɔnvɔli be, yɛ ɔ wlali be fanngan kɛ siɛ kun “fa yo i mma mun’n sa.”—An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:7, 11, 12 nun.\nWAFA NGA E KWLA FƆNVƆ AWLOBO MUN’N\n15. ?Wan mun yɛ ɔ fata kɛ be kle ba’m be like naan b’a si Zoova-ɔ?\n15 ?Wafa sɛ yɛ asɔnun nun’n, e kwla fɔnvɔ awlobo mun-ɔn? Ɔ ju wie’n, sran wie mɔ b’a ba asɔnun’n nun uflɛuflɛ’n, be se kɛ e kle be mma’m be like naan be su Zoova. Biblu’n se kɛ siɛ nin niɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be kle be mma’m be like-ɔ. (Nyanndra Mun 23:22; Efɛzfuɛ Mun 6:1-4) Kannzɛ e kwla uka siɛ nin niɛn mun’n, sanngɛ ɔ ti cinnjin kɛ be kle be mma’m be like. Ɔ fata kɛ, be nin be mma’m be koko yalɛ titi.\n16. ?Kɛ é klé ba kun i Biblu’n nun like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wun i wlɛ-ɔ?\n16 Sɛ siɛ annzɛ niɛn kun se kɛ e kle i wa’n i like’n, maan e wun i wlɛ kɛ like ng’ɔ fa yo i wa’n, e kwlá fa yomɛn i wie. Wie liɛ’n, ba’n i si nin i nin’n be suman Zoova. Sɛ e kle sran kun i wa i Biblu’n nun like’n, maan e yo ngwlɛlɛfuɛ. Yɛle kɛ, maan e kle i like be awlo lɔ, blɛ mɔ i si’n, annzɛ i nin’n wo lɛ’n. Annzɛ maan e nin ba’n e tran lika mɔ sran kpɛnngbɛn kun, annzɛ sran’m be kwla wun e’n. I liɛ’n, sran’m be su buman akunndan tɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, siɛ’n nin niɛn’n be bɔbɔ be kwla kle be wa’n i like.\n17. ?Wafa sɛ yɛ ba’m be kwla fɔnvɔ be awlofuɛ mun-ɔn?\n17 Ba nga be su Zoova’n, be kwla fɔnvɔ be si nin be nin mun wie. Kɛ be ɲin yi be si nin be nin mun, mɔ be uka be awlo lɔ’n, ɔ yo be fɛ. Asa ekun, kɛ be nin Zoova be nanti klanman’n, ɔ yo be awlofuɛ’m be kwlaa be fɛ. I wie yɛle Nowe liɛ’n. I si Lemɛki m’ɔ ti Zoova i sufuɛ’n ɔ kɛnnin i ndɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn Anannganman su nzue’n nin a tɔman. Ɔ seli kɛ: “Ba nga yɛ ɔ́ yó maan é wá dé wunmiɛn kan junman dilɛ nun-ɔn. Afin kɛ Anannganman boli asiɛ’n i sannzan’n, junman dilɛ’n w’a yo ya, ɔ ti afɛ.” Kɛ anannganman su nzue’n tɔli’n, yɛ Lemɛki i ndɛ sɔ’n kpɛnnin su-ɔ. Yɛle kɛ, sannzan nga Zoova boli asiɛ’n, ɔ wieli. (Bo Bolɛ 5:29; 8:21) Andɛ’n, ba nga be nin Zoova be nanti klanman’n, be fɔnvɔ be awlofuɛ mun wie. Nanwlɛ, be kwla fɔnvɔ be awlofuɛ kwlaa nga sa o i su’n, naan ɔ jran kekle.\n18. ?Kɛ sa tɔ e su’n, ngue ti yɛ e kwla jran kekle-ɔ?\n18 Kɛ sa tɔ Zoova i sufuɛ’m be su’n, be srɛ i. Yɛ be bu sran nga sa tɔli be su wie mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, be akunndan. Asa ekun’n, be niaan Klistfuɛ mɔ be ti be janvuɛ kpa’n, be fɔnvɔ be. (An kanngan Jue Mun 145:18, 19 nun.) E si kɛ sa kwlaa ng’ɔ tɔ e su’n, Zoova jrán e sin yɛ ɔ́ fɔ́nvɔ e. I sɔ’n ti, e ɲan wunmiɛn e jran kekle.\nƆ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be nin be mma’m be koko yalɛ titi.


Zezi kannin fie nin junman difuɛ ndɛ kpɛ 2 | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 21:28-46 MARKI 12:1-12 LIKI 20:9-19\nBA NƝƆN’N BE SU NDƐ’N\nKɛ Zezi o ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin nvle su kpɛn’m be waan ɔ leman atin yoman like Ɲanmiɛn sua’n nun. Sanngɛ wafa nga Zezi tɛli be su’n ti’n, b’a wunman ndɛ ba kun sa b’a kanman. I sin’n, ɔ kannin ndɛ kun ɲanndra nun. Ndɛ sɔ’n yili akunndan ng’ɔ o be klun’n i nglo.\nZezi seli kɛ: “Bian kun le ba nɲɔn. Ɔ ko toli kpɛnngbɛnfuɛ’n, yɛ ɔ seli i kɛ, ‘Min wa, kɔ viɲin fie’n nun lɔ ko di junman andɛ.’ Ba’n tɛli i su kɛ, ‘N kɔman.’ Sanngɛ i sin’n, ɔ wa yoli i nsisɔ naan w’a wɔ. Ɔ wunngeli ba kasiɛnfuɛ’n i wun lɔ wie, ɔ kannin ndɛ kunngba’n kleli i. Ba’n tɛli i su kɛ, ‘Baba, n tili. Ń má kɔ́.’ Sanngɛ w’a ɔman. ?Ba nɲɔn sɔ mun’n, oninfuɛ’n yɛ ɔ yoli i si i klun sa-ɔ?” (Matie 21:28-31) Kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n ti weiin. Yɛle kɛ ba klikli’n yɛ ɔ yoli i si’n i klun sa-ɔ.\nI sɔ’n ti’n, Zezi seli i kpɔfuɛ sɔ’m be kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ lapo defuɛ nin tekle bla mun bé dún amun ɲrun mmua Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun lɔ.” I klikli nun’n, lapo defuɛ nin tekle bla’m be suman Ɲanmiɛn. Sanngɛ be wa yoli kɛ ba klikli’n sa. Yɛle kɛ be wa kacili be akunndan’n nin be nzuɛn’n, kpɛkun be wa suli Ɲanmiɛn. Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun be liɛ’n, be ti kɛ ba kasiɛn’n sa. Afin be se kɛ be su Ɲanmiɛn. Sanngɛ be sumɛn i. I sɔ’n ti’n, Zezi seli kɛ: “Kɛ Zan [Batɛmun yofuɛ’n] bali’n, ɔ kleli amun sa kpa yolɛ’n. Ɔ nin i sɔ ngba’n, amun a lafimɛn i su. Sanngɛ lapo defuɛ nin tekle bla mun, be lafili i su. Kannzɛ bɔbɔ amun wunnin sa sɔ’n, w’a yoman amun nsisɔ naan amun a lafi i su.”—Matie 21:31, 32.\nI sin’n, Zezi kannin ndɛ kun ekun ɲanndra nun. Ndɛ ng’ɔ kannin’n kle kɛ Zuifu’m be suman Ɲanmiɛn kpa, kpɛkun be klun yo wi. Zezi seli kɛ: “Bian kun dili viɲin fie kun. Ɔ sisili i wun, yɛ ɔ kpɛli viɲin nzue yiwlɛ kun fie’n nun. Asa ekun’n, ɔ kplannin nun sua nglonglo kpa kun. Kpɛkun ɔ yacili i junman difuɛ wie’m be sa nun. I sin’n, ɔ ɔli nvle uflɛ nun. Kɛ viɲin tilɛ blɛ’n juli’n, ɔ sunmɛnnin i kanga kun junman difuɛ’m be sin naan ɔ ko fa viɲin’n wie blɛ i. Sanngɛ be trɛli i, be boli i. Kpɛkun be kɛnnin i bo naan w’a fɛ i sa ngbɛn w’a ɔ. Ɔ sunmɛnnin i sufuɛ kun ekun be sin. Be boli i fɛ, kpɛkun be yoli i finfin. Ɔ sunmannin kun ekun. I liɛ’n, be kunnin i. Ɔ sunmɛnnin i sufuɛ kpanngban wie mun ekun. Be boli wie mun, yɛ be kunnin wie mun.”—Marki 12:1-5.\n?Be nga be o lɛ’n, be wunnin ndɛ nga Zezi kannin’n i wlɛ? Atrɛkpa’n, be wla kpɛnnin ndɛ nga Ezai kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n, i vinyi fie’n yɛlɛ Izraɛl osu’n. Yɛ waka b’ɔ tali b’ɔ klo be kpa’n yɛlɛ Zidafuɛ mun. Anannganman bu kɛ bé wá yó sa mun i nuan su, sanngɛ sa tɛtɛ mun yɛ be yo be-ɔ.” (Ezai 5:7) Sa kunngba’n yɛ Zezi kɛnnin i ndɛ-ɔ. Fie’n i fuɛ’n yɛle Zoova. Viɲin fie’n yɛle Izraɛli nvle’n. Ɲanmiɛn fɛli i Mmla’n sasali i nvle’n. Ɔ maan Mmla sɔ’n yoli kɛ like mɔ be fa sisili viɲin fie’n i wun’n sa. Zoova sunmɛnnin i nuan ijɔfuɛ mun i nvle nunfuɛ mɔ be ti kɛ viɲin fie sa’n be sin naan be kle be like, kpɛkun be uka be naan be su mma kpa.\nSanngɛ ‘junman difuɛ’m’ be yoli “kanga” nga fie’n i fuɛ’n sunmannin be’n be tɛtɛ, yɛ be kunnin be. Zezi seli kɛ: “[Viɲin fie’n i fuɛ’n] le i awlɛn su ba yasua kun. Kasiɛn su’n, ɔ sunmɛnnin i be sin. Ɔ seli i wun kɛ, ‘Min wa’n i liɛ’n, be ɲin yí i.’ Sanngɛ junman difuɛ sɔ’m be seli be wiengu kɛ: ‘Aja difuɛ’n yɛ. An bla maan e kun i, i liɛ’n aja’n yó e liɛ.’ Ɔ maan be trɛli i, be kunnin i.”—Marki 12:6-8.\nI sin’n, Zezi usali kɛ: “?Ngue yɛ viɲin fie’n i fuɛ’n wá yó-ɔ?” (Marki 12:9) Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn sɔ’m be tɛli su kɛ: “Kɛ mɔ be klun yo wi’n ti’n, viɲin fie’n i fuɛ’n, ɔ́ wá kún be tɛtɛ kpa. Kpɛkun ɔ́ fá viɲin fie’n mán junman difuɛ uflɛ mɔ kɛ viɲin mma’n i tilɛ blɛ’n ko ju’n, bé fɛ́ i liɛ’n mɛ́n i’n.”—Matie 21:41.\nƝanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn sɔ’m be buli be wun fɔ b’a wunman nun. Afin be o “junman difuɛ” nga Zoova i “viɲin fie’n” wo be sa nun’n, be nun wie. “Viɲin fie’n” sɔ’n yɛle Izraɛli nvle’n. Zoova kunndɛli kɛ junman difuɛ sɔ’m be yo naan viɲin fie’n su mma. I wie yɛle kɛ be uka nvlefuɛ mun naan be lafi i Wa mɔ yɛle Mesi’n i su. Zezi niannin Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn sɔ’m be siin kpɛkun ɔ seli kɛ: “?Ɲanmiɛn i ndɛ nga be klɛli i kɛ: ‘Yɔbuɛ nga sua kplanfuɛ’m be yili i blo’n, w’a kaci sua’n i cɔnjɔ su yɔbuɛ cinnjin kpafuɛ’n,’ amun nin-a kɛnngɛnmɛn i le? ?Yɛ amun nin-a kɛnngɛnmɛn i le kɛ ‘I sɔ’n fin Zoova yɛ ɔ ti abonuan sa e ɲrun’?” (Marki 12:10, 11) I sin’n, Zezi seli be weiin kɛ: “I sɔ’n ti’n, ń kán klé amun kɛ, Ɲanmiɛn dé i Famiɛn diwlɛ’n amun sa nun, yɛ ɔ́ fá mán nvle kun m’ɔ yo i klun sa’n.”—Matie 21:43.\nMmla klɛfuɛ nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be “wunnin i wlɛ kɛ be ndɛ yɛ [Zezi] kɛnnin i ɲanndra nun lɛ-ɔ.” (Liki 20:19) Be wa fuali kpa ekun kɛ bé kún Zezi mɔ i yɛ ɔ ti “aja difuɛ’n.” Sanngɛ be sro nvlefuɛ mun. Afin be bu Zezi Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. Ɔ maan be seli kɛ be su kunmɛn i dɔ sɔ’n su.\n?Wan yɛle ba nɲɔn nga Zezi kannin be ndɛ ɲanndra nun’n?\n?Wan yɛle “fie’n i fuɛ’n”? ?“Viɲin fie’n” ti wan nzɔliɛ? ?Wan yɛle ‘junman difuɛ mun’? ?“Kanga” nga famiɛn’n sunmannin be’n yɛle wan? ?Wan yɛle “aja difuɛ’n?”\n?Sa benin yɛ ɔ́ wá jú “junman difuɛ’m” be su-ɔ?


?Wan yɛle Zoova? “I yɛ ɔ ti e Nyanmiɛn nin-ɔn” | Mantan\n1, 2. (a) ?Kosan benin yɛ a kunndɛ kɛ á úsa Ɲanmiɛn ɔn? (b) ?Kosan benin yɛ Moizi usali Ɲanmiɛn ɔn?\n?W’A BU i le kɛ a nin Ɲanmiɛn be kwla koko yalɛ? I sɔ liɛ bɔbɔ’n kwla yo wɔ sro. ?Nɛ́n i ɔ? Sanngɛ maan ɔ yo wɔ kɛ a nin Ɲanmiɛn be su koko yalɛ sa. I bo bolɛ nun’n, a kwla sisi ɔ bo. Sanngɛ i sin’n, a mian ɔ ɲin kan ɔ klun ndɛ kle i. Kpɛkun a wun kɛ Ɲanmiɛn sie i su tie. Ɔ maan siɛn’n, ɔ wun fa ɔ feke, yɛ a usɛ i kosan kwlaa nga a klo’n. ?M’ɔ ti sɔ’n niɔn, kosan benin yɛ á úsɛ i ɔ?\n2 Lalafuɛ nun’n, sa kunngba’n juli Moizi su. Sanngɛ, kosan nga ɔ usali Ɲanmiɛn’n kwla bo ɔ nuan. Nán sa nga cɛn wie lele ɔ́ jú i su’n, i su kosan yɛ ɔ usali ɔ. Kusu’n, w’a usaman klɔ sran’m be su afɛ’n i su kosan. Sanngɛ kosan kploun kun yɛ ɔ usali Ɲanmiɛn ɔn. Yɛle kɛ ɔ usɛli i dunman’n. I sɔ liɛ’n kwla bo ɔ nuan, afin Moizi si Ɲanmiɛn i dunman’n laa. Kosan cinnjin sɔ’n i su tɛlɛ’n ti e kwlaa e liɛ. Afin ɔ kwla uka e naan y’a fa ajalɛ nga mɔ maan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n kwla mantan kpa’n. ?Wafa sɛ? É wá kán be yalɛ kokolɛ sɔ’n i su ndɛ naan y’a wun i wlɛ.\n3, 4. ?Ɔ yo sɛ yɛ maan Moizi nin Ɲanmiɛn be wa kokoli yalɛ ɔ? ?Yɛ kosan cinnjin benin yɛ Moizi usali ɔ?\n3 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn Moizi le afuɛ 80. Yɛ ɔ tuli Ezipti lɔ w’a di afuɛ 40. Ɔ yacili i niaan Izraɛlifuɛ mɔ be o kanga nun’n, be lɔ. Le kun’n, kɛ ɔ́ kánkán i sia’n i nnɛn mun’n, ɔ wunnin abonuan sa kun oka kun i wun lɛ. Yɛle kɛ sin taaman o susrɛ kun nun. Susrɛ sɔ’n yraman bɔɔ kaan sa. Juelɛ yɛ ɔ jue ɔ. Moizi wunngeli lɔ naan ɔ́ níɛn i kpa. Kɛ ɔ tili sran nɛn kun sin’n i afiɛn lɔ’n, i nuan boli i wun dan ekun! Ɲanmiɛn yɛ ɔ sinnin anzi kun i lika yɛ ɔ nin Moizi be kokoli yalɛ ɔ. I sin’n, Ɲanmiɛn sunmannin Moizi kɛ ɔ yaci fɔun tranlɛ naan ɔ ko de Izraɛlifuɛ mun. Sanngɛ Moizi waan ɔ́ kpɛ́ i atin srɛ. Atrɛkpa’n, w’a ti ndɛ sɔ’n le.—Ezipt Lɔ Tulɛ 3:1-12.\n4 I lɛ’n nun’n, kosan kwlaa nga Moizi waan ɔ́ úsa Ɲanmiɛn’n, ɔ kwla usa. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, kosan nga ɔ usali Ɲanmiɛn’n yɛ: “Kɛ ń wá kó tó Izraɛlfuɛ’m be lɔ bɔ ń sé kɛ: ‘Amun nannan’m be Nyanmiɛn’n yɛ ɔ sunmannin min amun sin’n,’ bé wá úsa min kɛ: ‘?Yɛ be flɛ i sɛ?’ ?Ń tɛ́ be su sɛ?”—Ezipt Lɔ Tulɛ 3:13.\n5, 6. (a) ?Like cinnjin benin yɛ Moizi i kosan’n kle e ɔ? (b) ?Abɔlɛ nin klunwi benin yɛ sran wie’m be yoli ɔ? (c) ?Ngue ti yɛ e Yifuɛ’n boli i dunman’n kleli e ɔ?\n5 Like cinnjin nga kosan sɔ’n kle e’n, yɛle kɛ Ɲanmiɛn le dunman kun. Nán maan e bu i kɛ ndɛ sɔ’n timan cinnjin. Afin kɛ sran wie’m be bu i sɔ ɔ. Ɔ maan, Biblu sunman nun’n, be yili Ɲanmiɛn i dunman’n, kpɛkun be fali i manmanlɛ dunman wie’m be sieli i osu. Be se kɛ “e Min” annzɛ “Ɲanmiɛn” annzɛ “Anannganman.” Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be dunman nun ti yɛ sran’m be yoli sɔ ɔ. I sɔ’n ti abɔlɛ nin klunwi. ?Afin, sɛ ɔ waan á sí sran kun’n, nɛ́n i dunman yɛ a dun mmua usa ɔ? I kunngba’n yɛle e Yifuɛ’n i liɛ’n. Kannzɛ ɔ ti aolia nun sran’n, naan be kwlá wunmɛn i jrɛiin sa’n, sanngɛ ɔ le dunman kun. ?A klo kɛ á sí dunman sɔ’n? I dunman’n yɛle Zoova.\n6 Ɲanmiɛn boli i dunman’n kleli e naan e si i, naan e fa e wun e mɛntɛn i. I sɔ’n ti cinnjin kpa. Asa ekun’n, like nga dunman sɔ’n yi i nglo i su’n, ɔ kleli e wie.\nƝanmiɛn i dunman’n i bo’n\n7. (a) ?Ɲanmiɛn dunman’n i bo’n yɛle benin? (b) ?Ngue ti yɛ Moizi usali Ɲanmiɛn i dunman’n niɔn?\n7 Zoova bɔbɔ yɛ ɔ tɔnnin i wun dunman ɔn. Dunman sɔ’n le bo. Dunman “Zoova” i bo’n yɛle kɛ “Ɔ yo maan ɔ kpɛn su.” Zoova leman wunsu. Afin i yɛ ɔ yili like kwlaa ɔ. Kpɛkun ɔ yo maan i klun sa’n kwlaa kpɛn su. Sanngɛ nán ngalɛ’n ngunmin yɛ dunman sɔ’n kle e Zoova su ɔ. Moizi kunndɛli kɛ Zoova kle i like uflɛ. Ɔ si kɛ Zoova yɛ ɔ ti like kwlaa Yifuɛ’n niɔn, yɛ ɔ si Ɲanmiɛn i dunman’n. Afin nán andɛ sa yɛ Zoova i sufuɛ’m be si i dunman sɔ’n yɛ be fa flɛ i ɔ. Ɔ maan nán Ɲanmiɛn i dunman’n ngbɛn sa yɛ Moizi usali ɔ. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sí sran’n i wafa nga Zoova ti’n. Sɛ é kwlá sé’n, ɔ su usa kɛ: ‘?Ndɛ benin yɛ ń kán klé Izraɛlifuɛ mun naan b’a lafi su kpa kɛ á dé be sakpa ɔ?’\n8, 9. (a) ?Kɛ Moizi usali Zoova i kosan’n, Zoova tɛli i su sɛ? ?Ngue ti yɛ wafa nga Biblu wie’m be nun’n, be kacili ndɛ sɔ’n, ɔ timan su ɔ? (b) ?Dunman Zoova’n i bo’n yɛle benin?\n8 Kɛ Zoova tɛ́ Moizi su’n ɔ yili i nzuɛn nanndoliɛ kpa kun nglo. I dunman’n i bo’n ɔ nin i nzuɛn sɔ’n be kɔ likawlɛ. Ɔ seli Moizi kɛ: “Sran’n i wafa nga n klo kɛ ń káci’n yɛ ń káci ɔ.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 3:14, NW) Biblu sunman nun’n, be kacili ndɛ sɔ’n kɛ: “Nyanmiɛn b’ɔ wo lɛ titi’n.” Sanngɛ Biblu nga be kacili be kpa’n be kleman kɛ Ɲanmiɛn su se ngbɛn sa kɛ ɔ o lɛ. Sanngɛ ɔ su se Moizi ɔ nin e ngba kɛ i dunman sɔ’n, i bo’n ti kploun kpa. Kɛ ɔ ko yo naan Zoova i klun sa’n w’a kpɛn su’n ti’n, ‘sran’n i wafa ng’ɔ klo kɛ ɔ́ káci’n yɛ ɔ kaci ɔ.’ I sɔ’n ti’n, bian kun kpɛli i kpo kacili ndɛ mma sɔ’n kɛ: “Ń káci sran’n i wafa nga n klo’n.” (J.B. Rotherham’s Translation) Bian kun ekun m’ɔ si Ebre aniɛn nga i nun yɛ be klɛli Biblu’n i kpa’n, i kusu yiyi ndɛ sɔ’n nun kɛ: “Kannzɛ sa ng’ɔ tɔ’n, ɔ ti sɛ ti sɛ’n, sanngɛ Ɲanmiɛn ‘káci’ sran’n i wafa nga ɔ fata kɛ ɔ kaci naan w’a wun sa sɔ’n i trawlɛ’n.”\n9 ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be wun i wlɛ ɔ? Yɛle kɛ kannzɛ ɲrɛnnɛn ng’ɔ tɔ be su’n ɔ ti sɛ ti sɛ’n, sanngɛ Zoova káci sran’n i wafa kwlaa nga ɔ klo’n naan w’a de be kanga nun, naan w’a fa be w’a ɔ mɛn nga ɔ tali nda kɛ ɔ́ fá mán be’n, i nun lɔ. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn i dunman sɔ’n ti’n be lafili i su. Andɛ kusu’n, e kwla lafi i su wie. (Jue Mun 9:11) ?Ngue ti ɔ?\n10, 11. ?Ngue ti yɛ Zoova i dunman’n ɔ nin i fata sakpa ɔ? Fa sunnzun ase kun yiyi nun.\n10 Maan e fa siɛ nin niɛn’m be su sunnzun ase e nian. Ba’m be lika nianlɛ nun’n be yo ninnge wafawafa wie mun. Yɛle kɛ be yo be mma’m be ayre, be man be aliɛ, be kle be like, be man be afɔtuɛ, be siesie be afiɛn, yɛ be yo ninnge kpanngban wie mun ekun. Junman sɔ’m be bobo siɛ nin niɛn’m be nun sunman be su. Sanngɛ ba’m be lafi be si nin be nin’m be su dan. Afin be liɛ nga be si i’n, yɛle kɛ be si nin be nin’m bé yó ninnge kwlaa sɔ’n mán be. Asa ekun’n, sɛ be ngowa kanlɛ like wie saci’n, ba’m be si kɛ bé síesíe i ye mán be. Yɛ be lafi su kɛ kosan kwlaa nga bé úsa’n, bé tɛ́ be su. Sanngɛ kɛ siɛ nin niɛn wie’m be wun kɛ nán ninnge ngba yɛ be kwla yo man be mma mun’n ti’n, be wla bo be wun dan.\n11 Zoova kusu ti siɛ kpa kun. Sanngɛ i liɛ’n, mmla kwlaa ng’ɔ kpɛli’n ɔ jran su niɛn i mma’m be lika. Ɔ leman kun sa m’ɔ kwlá nantiman su ɔ. I dunman Zoova’n, ɔ kle e kɛ i yɛ ɔ ti Siɛ’n i kpafuɛ’n niɔn. (Zak 1:17) Moizi nin i niaan Izraɛlifuɛ mun be wa wunnin i wlɛ siɛn’n kɛ Zoova i dunman sɔ’n, ɔ nin i fata sakpa. Afin, Zoova wa yili i wun nglo kɛ ɔ ti Safuɲrɛn naan ɔ ti Mmla Kpɛfuɛ nin Jɔlɛ Difuɛ’n m’ɔ leman wunsu’n. Asa’n, ɔ kwlali jenvie’n, ɔ kleli kɛ ɔ si sua jaja yɛ ɔ tali be. Ɔ yoli maan be tralɛ nin be ngbabua’m b’a saciman. Ɔ yoli ninnge wie mun ekun. Nanwlɛ, i kwlaa sɔ’n boli be nuan dan.\n12. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ wafa nga Faraɔn nin Moizi be bu Zoova’n, ɔ timan kun ɔn?\n12 Ɲanmiɛn yoli maan be sili i dunman’n. Ɔ yili i nzuɛn nanndoliɛ kpa wie mɔ be nin i dunman sɔ’n be kɔ likawlɛ’n be nglo. Ɔ kleli kɛ i bɔbɔ i su ndɛ ng’ɔ kan’n ɔ ti nanwlɛ. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn klo kɛ e si i. ?Ɔ ti ɔ liɛ su? Moizi kunndɛli kɛ ɔ́ sí Ɲanmiɛn. I sɔ’n ti’n, lele m’ɔ́ fá wú’n, ɔ fɛli i wun mantannin i Si Ɲanmiɛn kpa. (Kalɛ 12:6-8; Ebre Mun 11:27) Sanngɛ ng’ɔ yo kɛnsrɛn’n, yɛle kɛ Moizi i blɛ sufuɛ sunman b’a yoman kɛ i sa. Kɛ ɔ ko boli Zoova i dunman’n kleli Faraɔn bɔbɔ’n, Ezipti famiɛn tutrefuɛ sɔ’n seli Moizi kɛ: ‘?Wan yɛle Zoova?’ (Ezipt Lɔ Tulɛ 5:2) Nán kɛ Faraɔn kunndɛ kɛ ɔ́ sí Zoova ti ɔ. Sanngɛ finfin yɛ ɔ su yo Izraɛli Ɲanmiɛn’n niɔn. Andɛ sran sunman be yo sɔ wie. I sɔ’n ti’n, be wunmɛn i wlɛ kɛ Zoova yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn.\nZoova sie nglo’n nin asiɛ’n\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ Zoova i manmanlɛ dunman’m be sɔnnin Biblu’n nun ɔn? ?Yɛ dunman sɔ’m be nun wie mun yɛle benin? (An nian kuku ng’ɔ o i bue 16 nun’n i nun.) (b) ?Ngue ti yɛ Zoova kunngba cɛ yɛ be kwla flɛ i kɛ “Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n” niɔn?\n13 Biblu’n nun’n, Zoova i manmanlɛ dunman’n sɔnnin. Afin dunman sɔ’m be kle sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, ɔ nin junman ng’ɔ di’n. I wie yɛle: “Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n.” (Jue Mun 47:3) Manmanlɛ dunman kpa sɔ’n, ɔ kle e kɛ like fi nunman Zoova sin, naan i kunngba cɛ yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. ?Ngue ti yɛ e se sɔ ɔ?\n14 Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ ti like Yifuɛ’n ti ɔ. Sa Nglo Yilɛ 4:11 se kɛ: “E Min Nyanmiɛn, kɛ bé yí wɔ ayɛ bé mánmán wɔ bɔ be se kɛ a kwla sa’n kwlaa yo’n i su-ɔ, afin wɔ yɛ a yili like’n kwlaa-a, a klo kɛ á yí be ti yɛ a yili be-ɔ, yɛ ɔ ti yɛ be o lɛ-ɔ.” Be kwlá kanman sran uflɛ ndɛ kɛ ngalɛ’n sa. Zoova ti yɛ like kwlaa o lɛ ɔ! Nanwlɛ, kɛ be manman Zoova mɔ be se kɛ kwlalɛ’n ti i liɛ’n, i su ɔ. Afin i yɛ ɔ yili like kwlaa ɔ, i yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn.\n15. ?Ngue ti yɛ be flɛ Zoova kɛ “Famiɛn b’ɔ ti anannganman’n” niɔn?\n15 Zoova i manmanlɛ’n kun ekun m’ɔ ti i ngunmin liɛ cɛ’n, yɛle ‘Famiɛn b’ɔ ti anannganman’n.’ (1 Timote 1:17) ?I bo’n yɛle benin? Yɛle kɛ Zoova o lɛ tititi. Jue Mun 90:2 se kɛ: “A ti Nyanmiɛn, á ká sɔ tititi.” E klɔ sran akunndan m’ɔ ti tika’n ti’n, ndɛ sɔ’n i wlɛ wunlɛ kwla yo kekle man e. Sanngɛ, maan e si kɛ Zoova leman bobolɛ, ɔ o lɛ tititi. I ti yɛ Biblu’n nun’n, be flɛ i ekun kɛ “bian oke’n” niɔn. Ka naan b’a yi ninnge kwlaa’n, Zoova o lɛ! (Daniɛl 7:9, 13, 22) ?Wan cɛ yɛ ɔ kwla jrɛn i ɲrun se kɛ ɔ leman atin sieman nglo nin asiɛ’n niɔn?\n16, 17. (a) ?Ngue ti yɛ e kwlá wunman Zoova ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ ɔ bo e nuan ɔn? (b) ?Kɛ be se kɛ Zoova kaciman’n, i bo’n yɛle benin?\n16 Kɛ Faraɔn sa’n, sran wie’m be waan Ɲanmiɛn leman atin sieman nglo nin asiɛ’n. Like nga ti yɛ be yo sɔ’n, yɛle kɛ fɔ m’ɔ o e nun’n ti’n, like nga e ɲinma’n tɛ i’n, i su yɛ e lafi ɔ. E kwlá wunman Ɲanmiɛn Kpli. Ɔ ti aolia nun sran. (Zan 4:24) Asa kusu’n, sɛ klɔ sran ɔ wun Zoova’n, i bo’n su guaman kpa mɛnmɛn i. Zoova bɔbɔ seli Moizi kɛ: “A su kwlá wun-man min nyrun fuɛ’n, afin sɛ klɔ sran kun sa wun min nyrun’n, ɔ su kwlá tran-man nguan nun kun.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 33:20; Zan 1:18.\n17 Ɔ fataman kɛ ndɛ sɔ’n bo e nuan. Moizi wunnin Zoova i ɲrun ɲanɲan’n kan sa ngbɛn, sanngɛ w’a wunman Zoova bɔbɔ jrɛiin sa. Zoova sinnin anzi kun i ja nun yɛ ɔ fɛli i wun kleli Moizi ɔ. ?I bo’n guali sɛ? Lele m’ɔ́ fá dí le nɲɔn kun’n, Izraɛlifuɛ’m b’a kwlá nianman Moizi i ɲrun’n. Srɛ kunnin be, afin Moizi “i nyrun’n ti nyannyannyan.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 33:21-23; 34:5-7, 29, 30) ?Kɛ m’ɔ ti sɔ’n niɔn, klɔ sran benin cɛ yɛ ɔ́ kwlá se kɛ ɔ́ jrán Ɲanmiɛn Kpli ɲrun niɛn i ɲrun ɲanɲanɲan’n niɔn? ?I sɔ’n ti’n, é sé kɛ ɔ nunman lɛ sakpa? Cɛcɛ. Afin ninnge wie’m be o lɛ’n, e kwlá wunman be. I wie yɛle aunmuan’n m’ɔ fita’n. Asa ekun’n, Zoova kaciman, ɔ ti anannganman. Andɛ nin andɛ ɔ te o lɛ. I lɛ’n nun’n, e kwlá fɛmɛn i e sunnzunman ninnge nga e wun be’n mɔ e kwla kan be’n be nun wie fi, afin be liɛ’n, be saci. (Matie 6:19) ?I sɔ’n ti é sé kɛ Ɲanmiɛn timan jrɛiin naan ɔ ti akunndan nun like sa ngbɛn? Maan e nian.\nƆ le sran’n i wafa nga Ɲanmiɛn ti’n\n18. ?Ngue yɛ Ezekiɛli wunnin i aolia nun ɔn? ?Yɛ like benin yɛ be ti i nzɔliɛ ɔ?\n18 E kwlá wunman Ɲanmiɛn. Sanngɛ Biblu’n i nun ndɛ wie’m be uka e maan e si ɲanmiɛn su lɔ ndɛ’n kan. I wie yɛle ndɛ nga Ezekiɛli i fluwa’n i ndɛ tre klikli’n kan’n. Aolia nun’n, Ezekiɛli wunnin Zoova i anuannzɛ’n i bue ng’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n. Ɔ wunnin like wie kɛ kakaklolo dan kun sa. Ninnge nga be bo sin yia Zoova m’ɔ wunnin be’n, be yo sro. (Ezekiɛl 1:4-10) Yɛle kɛ ɔ wunnin “nnɛn nnan.” Be wafa’n ti kɛ sran sa, be le ɲrun nnannnan. I bue kun fa nannin ɲrun, i bue kun fa asɔmɔli ɲrun, i bue kun fa anunman ɲin ɲrun, yɛ i bue kun ekun fa sran ɲrun. Be ɲrun nnannnan sɔ’m be ti Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i nzɔliɛ.—Sa Nglo Yilɛ 4:6-8, 10.\n19. ?Zoova i nzuɛn beninfuɛ’n yɛ be kwla fa sunnzun nannin’n i ɲrun’n, asɔmɔli’n i ɲrun’n, anunman ɲin’n i ɲrun’n, ɔ nin klɔ sran’n i ɲrun’n niɔn?\n19 Biblu’n nun’n, blɛ sunman’n, nannin’n ti tinmin’n i nzɔliɛ like. I sɔ’n nin i fata afin nannin’n le wunmiɛn kpa. Asa ekun’n, asɔmɔli’n ti sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n i nzɔliɛ. Afin saan bé yó yakpa naan b’a kwla yo sa i nuan su sɛsɛsɛ. Asɔmɔli’n kusu ti nnɛn yakpafuɛ kpa. Anunman ɲin’m be liɛ’n, be wun ase kpakpa liɛ su. Kannzɛ like’n ti kaan plili sɛ, naan ɔ o mmua kpa bɔbɔ’n, sanngɛ ɔ wun i weiin. Ɔ maan aolia nun sran sɔ’m be ɲrun’n i bue kun m’ɔ ti kɛ anunman ɲin ɲrun sa’n, ɔ ti Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ mɔ i bo ti kploun kpa’n i nzɔliɛ. ?Yɛ ngue nzɔliɛ yɛle be ɲrun’n i bue ng’ɔ ti kɛ klɔ sran ɲrun sa’n? Yɛle Ɲanmiɛn i sran klolɛ’n. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yili klɔ sran kɛ i bɔbɔ sa’n, ɔ maan sran’n i ngunmin cɛ yɛ ɔ kwla yi sran klolɛ’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn i nzuɛn’n danfuɛ’n i nglo ɔ. (Bo Bolɛ 1:26) Biblu’n nun’n, be kan Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i ndɛ kpɛ sunman. Yɛle kɛ ɔ le tinmin, ɔ yo sa i nuan su sɛsɛsɛ, ɔ si ngwlɛlɛ yɛ ɔ ti sran klofuɛ. I ti’n, e kwla se kɛ Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, be nun cinnjinfuɛ mun yɛle ngalɛ mun.\n20. ?Ɔ nin i fata kɛ e bu i kɛ Ɲanmiɛn w’a kaci? ?Yɛ ngue ti yɛ a tɛ su sɔ ɔ?\n20 ?Kɛ mɔ nán andɛ sa yɛ be klɛli Biblu’n ti’n, Ɲanmiɛn i su ndɛ ng’ɔ o nun’n ɔ ti laa ndɛ? Cɛcɛ, afin Ɲanmiɛn i nzuɛn’n kaciman. Ɔ se e kɛ: “N ti Anannganman n kaci-man.” (Malasi 3:6) Zoova timan sran mɔ i ninnge yolɛ’n, ɔ kpɛnkpɛn ɔn. Sanngɛ ɔ ti Siɛ kpa kun. Ɔ maan ninnge kwlaa ng’ɔ yo’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i sin. I nzuɛn ng’ɔ fata kɛ ɔ yi i nglo naan w’a wun sa’m be trawlɛ’n, yɛ ɔ yi i nglo ɔ. Zoova i sran’n i wafa nga be ti abonuan’n, be nun cinnjin kpafuɛ’n yɛle i sran klolɛ’n. I ɲin fite like kwlaa ng’ɔ yo’n nun. Klolɛ su yɛ ɔ yi i tinmin’n, ɔ nin i sa nuan su yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ’n be nglo ɔ. Biblu’n bɔbɔ kan Ɲanmiɛn i ndɛ se kɛ: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Sie i nzɔliɛ kɛ b’a seman kɛ Ɲanmiɛn klo sran. Sanngɛ i bɔbɔ ba’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn. Like kwlaa ng’ɔ yo’n, ɔ yo i klolɛ su.\n21. ?Kɛ é sí Zoova i nzuɛn’n é kɔ́’n, wafa sɛ yɛ e wun yó e ɔ?\n21 ?W’a wun ba kaan kun m’ɔ su fɛ i si kle i janvuɛ mun’n le? Kɛ ɔ́ fɛ́ i klé’n, ɔ yomɛn i fɛ aɔwi. Ɔ se be kɛ: “Min baba yɛ!” I wafa kunngba’n yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yo ɔ. Biblu’n bɔbɔ kannin kɛ blɛ kun wá jú’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m bé kpán sé kɛ: “I yɛ ɔ ti e Nyanmiɛn nin-ɔn.” (Ezai 25:8, 9) Kɛ é sí Zoova i nzuɛn’n é kɔ́ e ɲrun’n, é wún i wlɛ kpa kɛ ɔ ti Siɛ kpa m’ɔ leman wunsu ɔ.\n22, 23. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kan e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i ndɛ ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ e si kɛ ɔ kunndɛ kɛ e fa e wun e mɛntɛn i ɔ?\n22 Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie mun nin mɛn’n nun ngwlɛlɛ sifuɛ wie’m be waan Ɲanmiɛn siman sran aunnvuɛ naan i ndɛ nunman sran ndɛ nun. Sɛ Ɲanmiɛn ti kɛ ngalɛ sa’n, sran fi su fɛmɛn i wun mɛntɛnmɛn i. Sanngɛ nán kɛ Biblu’n kan sɔ ɔ. I kpa bɔbɔ’n, Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn ‘di aklunjuɛ.’ (Jue Mun 104:31) I lɛ’n kle kɛ ndɛ wie kwla yo i fɛ annzɛ ɔ kwla yo i ya. Kɛ i mma’m be nantiman i mmla’n be su’n, ‘ɔ yo i ya dan’ afin be bɔbɔ be kpa yolɛ ti yɛ ɔ fa mannin be ɔ. (Bo Bolɛ 6:6; Jue Mun 78:41) Sanngɛ kɛ e nian i Ndɛ’n su e nanti ngwlɛlɛ su’n, ‘i klun jɔ.’—Nyanndra Mun 27:11.\n23 E Si Ɲanmiɛn klo kɛ e fa e wun e mɛntɛn i. I Ndɛ’n wla e fanngan kɛ e kunndɛ i, naan ‘sɛ e fuafua e sa-a é wún i afin ɔ nin ye nin e nun wie fi nun-man mmua.’ (Sa Nga Be Yoli’n 17:27) ?Wafa sɛ yɛ klɔ sran ngbɛn sa’n ɔ kwla fɛ i wun mantan Ɲanmiɛn m’ɔ yili nglo’n nin asiɛ’n niɔn?\nZoova i manmanlɛ dunman wie mun\nƝanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n. I tinmin’n leman awɛ, be kwlá jrɛnmɛn i ɲrun.—Sa Nglo Yilɛ 15:3.\nSiɛ. Nguan’n i bo’n fin i. Anannganman nguan’n bɔbɔ fin i wie. Ɔ klo i sufuɛ mun kɛ siɛ kun fa klo i mma mun’n sa.—Nyanndra Mun 27:11; Zan 5:21.\nLike Klefuɛ Dan. I like klelɛ’n ɔ leman sin. Ɔ maan ɔ fata kɛ e fa e wun e mɛntɛn i naan ɔ kle e atin.—Ezai 30:20; 48:17.\nƆ ti kɛ yɛbuɛ sa. Ɔ kaciman, sɛ e talo i’n é ɲán manndran.—Mmla’n 32:4.\nƆ ti bua tafuɛ. Ɔ kle i sufuɛ mɔ be ti kɛ bua sa’n be atin, yɛ ɔ sasa be. Ɔ yo maan i sulɛ’n nun’n, like fi mianman be sa.—Jue Mun 23:1.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 16\nBali -le 'pasianɔn 'sɔravli 'wɩ "nɛn kɔɔn 'trɛdanɔn lɛ\n1 -A -nan nɛn an wei 'plɛblɛ 'tʋ 'man. Wei zɩɛ e wɩɩ Bali -pan 'kɔn 'bɔ 'ji, ɛn yaa 'vɩ Bali -le 'pasianɔn 'sɔravli "lɛ 'nan: «'Ka 'kʋ Bali -le nyran -blɩdɩ 'sɔravli "nɛn 'kulenɛnnun -ji 'labɛ -a -sran 'trɛda.»\n2 Bali -le 'pasiazan tɛdɛ -kʋ ɛn e 'yee 'kulenɛn 'wun sɔɔn 'trɛda. -A -nan nɛn mlɔnnun -sɛn minnun nɛn -wi 'tɔ 'crɛn plɔ a o man ɛn 'o "po -sɔɔnmlan -wi zɩɛ -a min yiba 'wlu -e 'o bɔ bɛ o man. Mlɔnnun zɩɛ o ya "wlidɩ 'kpa ɛn o ya "nyian 'o 'lɛ 'sidɩ.\n3 "Bɛ -sru ɛn -a "flizan 'kʋ, e 'yee vɛ -wun sɔɔn jemie -va. Jemie zɩɛ e 'nyin "le 'nan min -kadɩ nyɛn -le 'wɩ 'zʋ. -A -nan nɛn fɛnun pɛɛnɔn nɛn "va te o yiɛ a "man "bɛ, o kaa.\n4 "Bɛ -sru -a yaagazan 'kʋ, ɛn e 'yee vɛ -wun sɔɔn 'yi banun 'lee 'yi kunun va. -A -nan nɛn o pɛɛnɔn lila nyɛn -a. 5 Ɛn Bali -le 'pasiazan nɛn -te e 'wɩ 'vɩ 'yi lɛ yaa dra bɛ, maan wei 'man. Yaa 'vɩ 'nan:\n«Bali, yiɛ cɩ Bali -a,\nɛn i ya -nan 'li 'e 'cɛn,\nɛn yiɛ cɩ 'saun.\n'Yie 'wɩ "nɛn -kɔɔndɩ minnun lɛ bɛ,\ne ya 'e 'nɔan da.\n6 Kɔɔ o 'yie minnun tɛɛ\nɛn wei 'le 'wei vɩnɔn tɛɛ,\n-yee "wɛan o tɛɛ nɛn yia 'wʋ bɛ,\nyia drɛ 'e nɔan da.»\n7 Ɛn an wei -tʋ 'man, e 'si Bali -pan "davɛ va zia. Wei zɩɛ e 'nan:\n«'Kʋ "tɩ Bali,\nyiɛ cɩ 'kʋ 'san -a,\nɛn yiɛ cɩ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san -a,\nɛn 'yie tin -tɛdɩ min da bɛ,\n'wɩ 'kpa, e ya 'e 'nɔan da.»\n8 "Bɛ -sru Bali -le 'pasiazan sinjɛnzan -kʋ, ɛn e 'yee 'kulenɛn -wun sɔɔn yidɛ da. 'Nun tɔɔn Bali 'plɛblɛ 'nɔn yidɛ lɛ 'nan -yee 'bidɩ 'e minnun 'tɛ 'blɩ. 9 -A -nan nɛn yidɛ 'bidɩ 'sia 'kpa 'plɛblɛ, ɛn e minnun 'tɛ 'blɩdɩ 'sia. Bali 'bɔ nɛn -yɛɛ cɩ 'wɩ "nɛn -kɔɔnnan minnun lɛ 'e 'bɔ 'a bɛ, waa "srɔndɩ 'sia, 'pian wa'a 'silɛ 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'o Bali 'tɔ -dan vɩ dɩ.\n10 "Bɛ -sru Bali -le 'pasiazan 'sooluzan 'kʋ, ɛn e 'yee 'kulenɛn 'wun sɔɔn -wi nɛn waa min yiba drɛ bɛ -yee mingɔnnɛn pɛin -da. 'Nun tɔɔn klun -trɔa -wi 'bɔ 'le mingɔnnɛn trɛda "fo. Ɛn minnun 'o yra yɩdɩ 'sia 'wlidɩ te o 'shɛ wʋʋman 'o nrɛn man. 11 Mlɔnnun nɛn o -sɛn o man bɛ, 'lee yra nɛn o cɩ -a yɩnan -wlidɩ "bɛ -yee "wɛan o Bali nɛn laji lou "bɛ -a "srɔndɩ 'sia. 'Pian wa'a 'o 'pɛ 'silɛ 'o drɛ wɩ -wlidɩnun -sru "dɩ.\n12 "Bɛ -sru ɛn Bali -le 'pasiazan 'shɛɛdʋzan -kʋ, ɛn e 'yee 'kulenɛn 'wun sɔɔn 'yi -dan nɛn waa laabo Efra bɛ -a da. 'Nun tɔɔn 'yi zɩɛ 'e bee "ji, 'nan -e mingɔnnɛnnun nɛn o "sia yidɛ wluan "nan 'zia bɛ -wee -si 'e 'lɛ 'sʋ. 13 Ɛn an fɛ -wlidɩ yaaga 'yɩ. O ya "le 'nan yolunun -le 'wɩ 'zʋ. -A -tʋ 'bɔla -mlɛngan -dan 'le, ɛn -a -tʋ 'bɔla -wi nɛn waa min yiba drɛ bɛ -a 'le, ɛn -a -tʋ 'bɔla min nɛn e 'wlu -sɛan te yaa ve 'nan 'e ya Bali 'lewei vɩnan bɛ -a 'le. 14 -Yʋ -wlidɩnun nɛn o 'lɛbo "fɔ wɩnun dra bɛ o 'bɔ nɛn. O yaaga zɩɛ o -kʋ 'trɛda mingɔnnɛnnun cin yɩlɛ 'nan -e 'o 'man wʋʋ -kuli -tandɩ da. -Kuli zɩɛ waa -taan Bali man, yi -dan nɛn 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali -a 'pla bɛ -a da.\n15 'Ka 'ci "nrɔn 'wɩ nɛn Minsan -a 'vɩ bɛ -a da. Yaa 'vɩ 'nan: «'Mɛn -tadɩ dra kligli. E dra "le crinzan -le vɛ 'zʋ, ma'an yi paa dɩ. Min nɛn -a yiɛ 'fʋ "man ɛn 'e 'man wʋʋ bɛ, Bali -le -fɛa a -a san man. 'Pian min nɛn ya'a 'e 'man wʋʋlɛ dɩɛ, an bɔa "man 'e plʋdɩ, -e 'yra 'e san -tɛ min pɛɛnɔn yiɛ man.»\n16 -Yʋ -wlidɩ yaaga zɩɛ o 'trɛda mingɔnnɛnnun cin 'yɩ fɛnan nɛn waa laabo Ebre wei -ji «Armajedɔn» bɛ -a -nan.\n17 "Bɛ -sru ɛn Bali -le 'pasiazan 'sɔravlizan 'kʋ, ɛn e 'yee 'kulenɛn 'wun sɔɔn fɛnan 'wein nɛn labli 'lee 'trɛ yei "bɛ -a va. 'Nun tɔɔn an wei 'plɛblɛ 'tʋ 'man Bali -pan 'kuin. Wei zɩɛ e 'si Bali -le mingɔnnɛn pɛin -va zia, ɛn yaa 'vɩ 'nan: «'Bɛ nɛn 'gʋɛ, e -nyan "mɛn "fo!» 18 Ɛn laa 'e 'wlei -wlei -fɔdɩ 'sia, ɛn laa -paan -klundɩ 'sia, ɛn 'trɛ 'nyɔɔndɩ 'sia 'kpa 'plɛblɛ. Zɩ Bali blamin sɔɔnla 'li 'trɛda bɛ, -a sʋman 'trɛ 'ka tian 'nyɔɔnlɛ dɩ. 19 Babilɔn 'fla -dan bɛ, e cɛɛn 'e cin man yaaga. Ɛn 'fla pɛɛnɔn nɛn 'trɛda bɛ, o -nan -nyan. Bali 'yee nyran -blɩdɩ -ci kɔɔn Babilɔn lɛ 'plɛblɛ, kɔɔ 'wɩ 'wlidɩnun nɛn yaa drɛ bɛ, -a -cin 'ka 'sanlɛ "ji "dɩ. 20 'Yi yei 'trɛnun pɛɛnɔn saan, ɛn pɔn -tʋ 'ka "nyian yɩlɛ 'trɛda dɩ. 21 Ɛn lalo 'wlɛ -dandan -srandɩ 'sia 'trɛda. -A 'wlɛnun cibɛn a -wlidɩ. -A -tʋ -kɔlaman e bɔa kilo -fuba 'soolu. Lalo nɛn e cɩ -srannan -wlidɩ zɩɛ, -yee "wɛan minnun Bali "srɔndɩ 'sia.


Amun su Ɲanmiɛn Zoova, nán amun su Satan\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Amharique Anglais Arménien Attié Cebuano Chichewa Chitonga Chopi Chuabo Coréen Croate Efik Espagnol Estonien Finnois Français Ga Grec Groenlandais Hiligaynon Hongrois Icibemba Iloko Indonésien Islandais Japonais Kikaonde Kinyarwanda Kwanyama Langue des signes costaricienne Langue des signes guatémaltèque Langue des signes mexicaine Langue des signes panaméenne Langue des signes équatorienne Lunda Luo Macédonien Mahorais (Romain) Malay Mapudungun Ndébélé (Zimbabwe) Niue Nzema Néerlandais Oromo Ouzbek Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Russe Serbe Shona Sidama Suédois Tagalog Tahitien Tetun Dili Thaï Tongien Tsonga Tswana Turkmène Urhobo Uruund Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zoulou\nƆ fata kɛ e ngba’n e nian nun e fa ajalɛ kun. Sɛ Zoova yɛ e su i’n, annzɛ kusu sɛ Satan nin i mmusu mun yɛ e su be’n, maan be wun i wlɛ weiin. Afin be kwlá faman be ɲinma nɲɔn be nianman towa buɛ kunngba nun. Sanngɛ sɛ e su Zoova’n, i sɔ’n ti ngwlɛlɛ like.\nZoova ti kpa\nFluwa nga nun’n, e wunnin kɛ mmusu’m be klo sran’m be ɲrɛnnɛn klelɛ ɔ nin be lakalakalɛ. Zoova liɛ’n, ɔ timan sɔ. Ɔ klo klɔ sran kɛ siɛ kun fa klo i mma mun sa. ‘Like kpa kwlaa nga be fa man sran’n, ɔ nin like kwlaa nga be ɲɛn i’n,’ ɔ fin i. (Zak 1:17) Ninnge kwlaa ng’ɔ ti kpa man sran’n, kannzɛ bɔɔ maan i sɔ’n yo kekle sɛ o, kannzɛ ɔ́ yó sɛ’n, Zoova ɔ́ fá mɛ́n i.—Efɛzfuɛ Mun 2:4-7.\nKɛ Ɲanmiɛn i Wa Zezi yoli sran’m be juejue’n, ɔ yili i nglo kɛ ɔ klo be.\nI nun mɔ Ɲanmiɛn i Wa Zezi te o asiɛ’n su wa’n, ninnge kwlaa ng’ɔ yoli’n, an bu be sin be nian. Ɔ yoli maan bobofuɛ’m be ijɔli, aɲinsifuɛ’m be wunnin ase, kokowefuɛ nin bubuwafuɛ’m be yoli juejue. Ɔ fuannin mmusu mun, kpɛkun ɔ yoli maan tukpacifuɛ wafa kwlaa be yoli juejue. Ɲanmiɛn jrɛnnin i sin, ɔ maan ɔ cɛnnin be nga be wuli’n mun.—Matie 9:32-35; 15:30, 31; Lik 7:11-15.\nƝanmiɛn kwlá buaman ato le, ɔ kwlá lakaman sran le, i nuan nun ndɛ’n kwlaa ti nanwlɛ.—Kalɛ 23:19.\nNán amun sa kan fiɛn\nI wafa kunngba nga akɛndɛwa fa tra ngɔnsiɛn’n, i kunngba’n yɛ Satan fɛ i gblɛ’n fa sua sran kpanngban’m be aya ɔ. Sran’m be sro be nga be wuli’n mun. Be sro mmusu mun. Sannzan bolɛ, ɔ nin wunnzue yilɛ, ɔ nin sran i amuin tolɛ, ɔ nin sran cicilɛ, i kwlaa ngalɛ’n, ɔ man be akluntitiɛ. Nzuɛn nin ayeliɛ nga be fin Satan i gblɛ’n, sran sɔ’m be ti i sɔ ninnge’m be kanga. Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be tɔman i sɔ aya’m be wie fi nun.\nZoova le tinmin tra Satan lele. Sɛ an su Zoova’n, ɔ́ sásá amun mmusu’m be lika. (Zak 4:7) Sɛ be to amun amuin’n, ɔ su yoman ye. An nian, Anango’m be mɛn’n nun lɔ’n, klɔ kun i sufuɛ’m be seli Zoova Lalofuɛ kun kɛ ɔ jaso be klɔ’n su. W’a kplinman su, ɔ maan kɔmiɛn difuɛ nsan be toli i amuin. Kɛ be amuin nga be toli i’n, w’a yoman ye ti’n, srɛ wa kunnin kɔmiɛn difuɛ sɔ’m be nun kun. Ɔ maan ɔ ko wunnin Zoova Lalofuɛ sɔ’n i wun trɛlɛ kɛ ɔ yaci i wun sa tɛ’n cɛ i.\nEfɛzifuɛ’m be wɔli be atrɛ yilɛ fluwa’m be nun.\nSɛ mmusu’m be kle amun yalɛ’n, an bo flɛ Zoova, i liɛ amún ɲán manndran. (Nyanndra Mun 18:10) Sanngɛ sɛ amun kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn Kpli sasa amun’n, ɔ fata kɛ an wla amuin ninnge kwlaa ɔ nin mmusu’m be sɔlɛ’n be ase. Lalafuɛ nun’n, i sɔ yɛ Efɛzi lɔ Zoova i sufuɛ’m be yoli ɔ. Be tiannin be atrɛ yilɛ fluwa’m be nuan, naan b’a wɔ be nun. (Sa Nga Be Yoli’n 19:19, 20) I ti, ɔ fata kɛ andɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be fa ajalɛ kunngba sɔ’n i su wie. Sri cicilɛ, ɔ nin banzrɛ wlalɛ, ɔ nin tinwa nga, ɔ nin atianbɛ, ɔ nin be nannannannan ciliɛ i cilɛ, ɔ nin bakan ɲanman bolɛ, ɔ nin muae ɲanman bolɛ, ɔ nin aika ɲanman wlalɛ, ɔ nin tafo wlalɛ, ɔ nin ninnge nga be fɛ i sɔ ninnge mun’n, an wla be ase.\nAn su Ɲanmiɛn nanwlɛ nun\nSɛ an kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn Kpli i klun jɔ amun wun’n, nán Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n nin ninnge tɛtɛ’m be ngunmin yɛ ɔ fata kɛ amun wla be ase ɔ. Sanngɛ ɔ fata kɛ amun nian nun kpa be su Ɲanmiɛn nanwlɛ nun. Biblu’n kle like ng’ɔ fata kɛ be yo’n:\nAn wɔ asɔnun aɲia’m be bo.—Ebre Mun 10:24.\nAn suan Biblu’n nun like.—Zan 17:3.\nAn bo jasin fɛ’n kle sran mun.—Matie 24:14.\nAn srɛ Zoova.—Filipfuɛ Mun 4:6, 7.\nMaan be yo amun batɛmun.—Sa Nga Be Yoli’n 2:41.\nAmun nin Zoova i Lalofuɛ’m be san nun\nSatan nin i mmusu’m be le be sran mun asiɛ’n su wa. Sran sɔ’m be kle ninnge ng’ɔ timan nanwlɛ’n, kpɛkun i sɔ ninnge kunngba’n yɛ be yo ɔ. Sanngɛ Zoova kusu le i sran mun asiɛ’n su wa wie. Be flɛ be Zoova i Lalofuɛ mun. (Ezai 43:10, NW) Be nuan tra miliɔn mɔcuɛ asiɛ’n wunmuan’n su. Be kwlaa be mian be ɲin be yo sa kpa, kpɛkun be kle sran’m be Biblu’n nun like. Klɔ kaka su’n, amun nin be kwla yia be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun lɔ, kpɛkun bé sɔ́ amun nun klanman kpa.\nBe junman liɛ’n, yɛle kɛ be uka sran naan ɔ su Ɲanmiɛn. Be nin amun súan Biblu’n nun like amun awlo lɔ. Bé úka amun naan amun a wun wafa nga amun ko su Zoova’n i sulɛ ng’ɔ nin i fata’n su. Be su deman amun i ti sika. Sran’m be Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n i klelɛ’n yo Zoova i Lalofuɛ’m be fɛ, afin be klo sran yɛ be klo Ɲanmiɛn Zoova.\nZoova i Lalofuɛ’m bé úka amun naan amun su Ɲanmiɛn.\n?Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n ti kunngba cɛ? Nian ninnge 5 mɔ be ti Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i nzɔliɛ’n.\nE yia e suan Biblu’n nun like yɛ e wla e wun fanngan. Sɛ a kɔ lɔ’n, bé sɔ́ wɔ nun klanman!


Ebre nun fluwa mma’m be nun kaan’n gua sran awlɛn su nzue dan—Yod\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Mooré Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nEbre nun fluwa mma nnan nga be fa klɛ Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n, be kɛnngɛn i fama su be kɔ bɛ su.\n?Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n, ɔ́ yó be sakpa? Zezi lafili su kɛ Ɲanmiɛn yó be sakpa. Yɛ ɔ kleli sran’m be like naan be lafi su wie. Kɛ ɔ́ kán Ɲanmiɛn ndɛ oka’n su lɔ’n, ɔ fali sunnzun ase kun naan sran’m be lafi Ɲanmiɛn su. Sunnzun ase sɔ’n, ɔ o Matie 5:18 nun. Ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ be su nunnun-man mmla’n i nun fluwa mma kaan kun annzɛ i nun ndɛ kaan kun lele saan kɛ nglo’n nin asiɛ’n be nun-man lɛ kun’n. Saan i kwlaa sɔ’n ɔ́ kpɛ́n su.”\nFluwa mma kaan sɔ’n, yɛle Ebre nun fluwa mma י (yod). Fluwa mma sɔ’n, yɛ be fa bo Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n i klɛlɛ’n bo-ɔ. * Farizifuɛ mun nin Mmla klefuɛ’m be ɲin kpaman Mmla fluwa’n i nun “ndɛ mma kaan” fi su.\nZezi kannin kɛ be su nunnunman mmla’n i nun fluwa mma kaan lele saan kɛ nglo’n nin asiɛ’n be nunman lɛ kun. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kusu kle kɛ nglo nin asiɛ’n be su nunnunman le. (Jue Mun 78:69) Ɔ maan, ndɛ nga Zezi kannin’n kle kɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn kannin be Mmla fluwa’n nun’n, be kwlaa bé kpɛ́n su.\nƝanmiɛn Zoova kunndɛman kɛ ndɛ ng’ɔ kan be’n, be nun kaan sa ka lɛ. Be kwlaa bé kpɛ́n su. I wie yɛle delɛ cɛn nnɛn’n i dilɛ’n i su ndɛ ng’ɔ kan kleli Izraɛlifuɛ mun’n. Ɔ seli be kɛ nán be bobo nnɛn’n i owie mun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 12:46) Be kwla bu i kɛ ndɛ sɔ’n timan ndɛ cinnjin. Yɛ atrɛkpa’n, b’a siman like nga ti yɛ ɔ fataman kɛ be bobo nnɛn’n i owie mun’n. Sanngɛ, Zoova si like nga ti yɛ ɔ seli kɛ nán be yo sɔ’n. Yɛle kɛ, nnɛn’n i owie m’ɔ fataman kɛ be bobo i’n, ɔ ti sa nzɔliɛ. Yɛle kɛ, kɛ bé wá kún Zezi waka’n su’n, i owie kun sa su buman.—Jue Mun 34:21; Zan 19:31-33, 36.\n?Ngue yɛ ndɛ nga Zezi kannin’n, ɔ kle e-ɔ? Yɛle kɛ, ndɛ kanngan kwlaa nga Ɲanmiɛn Zoova kannin be’n, maan e lafi su kɛ ɔ́ yía be nuan. Nanwlɛ, Ebre nun fluwa mma’m be nun kaan’n, ɔ gua e awlɛn su nzue dan.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Glɛki nun fluwa mma’n be nun kaan’n yɛle ι (iota). Sran’m be waan fluwa mma sɔ’n, i kunngba’n yɛle Ebre nun fluwa mma י (yod). Kɛ mɔ Moizi klɛli Mmla fluwa’n i Ebre nun’n ti’n, atrɛkpa’n, Ebre nun fluwa mma י (yod), i ndɛ yɛ Zezi kannin-ɔn.


?A kunndɛ kɛ á níannían Biblu’n i akua’m be nun naan á sí Biblu’n nun ndɛ’n i kpa? ?A kunndɛ kɛ á sí Biblu’n nun ndɛ mma wie annzɛ sran kun i su ndɛ, annzɛ lika kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n i kpa? ?Annzɛ a usa ɔ wun, sɛ sa wie nun’n Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla uka wɔ o? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nn Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n (bibliothèque) ɔ kwla uka ɔ.\nAsɔnun’n i nunfuɛ’m be ukalɛ like ɔ. Atrɛkpa’n Biblu’n i akua nga Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n, a lemɛn i kwlakwla ɔ aniɛn’n nun. Sanngɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n i nun’n, fluwa nga be yili be koko nun wa’n, be sunman be o lɔ. Atrɛkpa’n Biblu’n i ngaciɛ wie’m be o lɔ wie. Asa’n, fluwa nga be tutu ndɛ mma’m be bo nun’n (dictionnaire), ɔ nin fluwa uflɛ wie mɔ be kwla uka sran naan w’a si sa nin ninnge wie mun’n, be o nun lɔ wie. Ka naan aɲia’n w’a bo i bo’n, annzɛ kɛ ɔ ko wie’n, a kwla ko di junman Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n i lika sɔ’n nun lɔ. Sɛ ɔrdinatɛli kun o lɔ’n, atrɛkpa’n, Watchtower Library o nun. Watchtower Library sɔ’n, ɔ ti ɔrdinatɛli nun like kun mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be klɛli be fluwa nga be yili be’n i dan lika be sieli su ɔ. Ɔ uka be naan ninnge’m be kunndɛlɛ’n w’a yo pɔpɔ.\nƆ uka Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu ba mun kpa. Sɛ a ti suklu ba’m be nun kun naan be man wɔ junman’n, a kwla siesie ɔ wun Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n nun lɔ. Suklu’n i sunianfuɛ’n yɛ ɔ nian lika sɔ’n (bibliothèque) su ɔ. Ɔ fata kɛ ɔ yo naan fluwa nga be yili be koko nun wa’n, be tran lɔ wie, yɛ ɔ fata kɛ ɔ siesie lɔ fluwa’m be kpa wie. Suklu’n i sunianfuɛ’n annzɛ aniaan nga ɔ kle ɔ Biblu’n nun like’n, ɔ kwla kle ɔ wafa nga a kwla fa fluwa mun di ɔ junman’n. Sanngɛ, a leman atin faman fluwa sɔ’m be nun wie fi fiteman. Yɛ kusu sɛ a fa i nun fluwa wie mun dili junman’n, ɔ fata kɛ a siesie be kpa, yɛ ɔ fataman kɛ a klɛklɛ be nun like kaan sa.\nBiblu’n se kɛ sɛ e waan é ‘sí Nyanmiɛn’n,’ ɔ fata kɛ e tu e klun e kunndɛ i ‘kɛ be fa kunndɛ anyanbeun’n sa.’ (Nyanndra Mun 2:1-5) Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n ɔ kwla uka ɔ naan w’a yo sɔ.\n?Junman dilɛ ninnge benin mun yɛ be o Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun Biblu’n i akua’m be siewlɛ’n nun lɔ ɔ?\n?Wan yɛ ɔ kwla uka ɔ naan w’a fa i nun fluwa mun w’a di junman kpa ɔ?\nSɛ a kunndɛ kɛ á ɲán ɔ bɔbɔ ɔ Biblu’n i akua’n naan w’a fa suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n awlo lɔ’n, a kwla ko fa wie Biblu’n i akua’m be fawlɛ lɔ (stand de publications). Ɔ Biblu’n nun like klefuɛ’n kwla kle ɔ fluwa nga a kunndɛ’n.


LIKE SUANLƐ 3\nAfuɛ 1870 nun Biblu’n nun like suanfuɛ mun\nSasafuɛ Tranwlɛ’n klikli’n fiteli afuɛ 1879 nun\nAndɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n\nBiblu’n kannin kɛ, kɛ Klist ko wu’n, sran wie’m bé kpɛ́ Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n i wun. (Sa Nga Be Yoli’n 20:29, 30) Kɛ ɔ yoli sɔ sakpa ɔ. Sran sɔ’m be wa fali amuɛn sɔfuɛ’m be ndɛ mun sanngannin ninnge nga Zezi kleli’n. Ɔ maan be wa kpɛli Ɲanmiɛn sulɛ wafa uflɛ ba. (2 Timote 4:3, 4) ?Kɛ m’ɔ ti sɔ’n niɔn, wafa sɛ yɛ a kwla si kɛ like nga Biblu’n kle i sakpasakpa’n yɛ be kleli wɔ ɔ?\nKɛ i blɛ’n juli’n, Zoova yoli maan nanwlɛ’n i ɲin fiteli. Zoova seli kɛ, kɛ mɛn’n i ‘awieliɛ blɛ’n wá jú’n, sran kpanngban kpa be silɛ’n ɔ́ úka su.’ (Daniɛl 12:4) Ɔ maan afuɛ 1870 nun’n, sran akpasua kaan kun wa wunnin i kɛ ndɛ nga be kɛn i asɔnun’m be nun’n, be dan lika finman Biblu’n nun. I sɔ’n ti’n, sran sɔ’m be wa suannin ndɛ nga ɔ o Biblu’n nun’n i kpa naan b’a wun like nga Biblu’n kle i sakpasakpa’n i wlɛ. Kɛ be yoli sɔ’n, Zoova ukeli be ɲin naan b’a wun Ɲanmiɛn Ndɛ’n i wlɛ.\nSran nanwlɛfuɛ wie’m be suannin Biblu’n nun like kpa. Ajalɛ nga Biblu’n nun like suanfuɛ sɔ’m be fɛli i laa be suannin like’n, i kunngba’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be nian su andɛ ɔ. Biblu’n nun like suanfuɛ klikli sɔ mun be koko Biblu’n nun ndɛ’m be su yalɛ kunngunngun. Kpɛkun kɛ be wun kɛ ndɛ mma kun i wlɛ wunlɛ’n ti kekle’n, be fa Biblu’n nun ndɛ mma uflɛ be yiyi nun. Kɛ be ko wun wafa nga ndɛ mma sɔ’n nin Biblu’n i onga’n be kɔ likawlɛ’n, kpɛkun b’a klɛ b’a sie. Be yacili Biblu’n nun naan i bɔbɔ yiyi i nun ndɛ’n nun. Ɔ maan be wa wunnin Ɲanmiɛn i dunman’n ɔ nin i Sielɛ’n ɔ nin like nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó i asiɛ’n su wa ɔ́ mán klɔ sran mun’n, ɔ nin wie’n nin sran cɛnlɛ’n be su ndɛ’n be wlɛ kpa. I sɔ’n ukali be maan be ɲannin be ti ato ndɛ mɔ sran’m be kle’n, ɔ nin aeliɛ wie m’ɔ timan su’n, be sa nun.—Zan 8:31, 32.\nAfuɛ 1879 nun’n, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be wunnin i kɛ ɔ fata kɛ nanwlɛ ndɛ’n ɔ tru. Ɔ maan be wa boli fluwa nga be flɛ i Sasafuɛ Tranwlɛ’n bo Zoova i Sielɛ Blɛ’n i jɔ i yilɛ bo. Lele nin andɛ Zoova i Lalofuɛ’m be te yi fluwa sɔ’n. Kɛ é sé yɛ’n, nvlenvle 240 tra su be nun’n, be kan Biblu’n nun ndɛ’n kle sran mun aniɛnaniɛn ko ju 750 nun. Nanwlɛ, ndɛ nanwlɛ’n i trulɛ’n ti abonuan dan!\n?Kɛ Klist wuli’n, sran’m be yoli Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n i sɛ?\n?Ɔ yoli sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be wa wunnin Ɲanmiɛn Ndɛ’n, i wlɛ ɔ?


Atin nga Ɲanmiɛn le sie nglo nin asiɛ’n ɔ́ wíe lufle bulɛ’n | Mantan\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Bengali Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Ga Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Iloko Indonésien Italien Japonais Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Luo Macédonien Malayalam Malgache Maltais Myama Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Niue Norvégien Néerlandais Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Roumain Russe Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tchèque Thaï Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Ukrainien Venda Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\nNDƐ TRE 12\n‘?Ɲanmiɛn yoman sa i nuan su?’\n1. ?Kɛ be yo sa m’ɔ timan su’n, e wun yo e sɛ?\nAMUN bu sa tɛ nga’m be sin be nian: B’a fɛn angbeti bla kpɛnngbɛn wie i bo sika’n kwlaa. Niɛn tɛ wie w’a yi i wa nɔnman’n i blo. Bian wie w’a yoman like fi sanngɛ be wlɛli i bisua. Nanwlɛ, sɛ sa tɛ sɔ’m be yo amun ya’n, ɔ ti su. Kɛ mɔ e klɔ sran mun e si sa ng’ɔ ti kpa’n, ɔ nin sa ng’ɔ ti tɛ’n, i ti yɛ kɛ be yo sa m’ɔ timan su’n, ɔ yo e ya’n niɔn. Ɔ maan sɛ be saci sran kun i like’n e kunndɛ kɛ be yi mɛn i, naan kusu be tu sran ng’ɔ yoli sa tɛ sɔ’n i fɔ. Sɛ nɛ́n i sɔ yɛ be yo’n, atrɛkpa e usa e wun sɛ Ɲanmiɛn wun sa sɔ’n nin o. ?Yɛ sɛ ɔ wun i’n, ngue ti yɛ ɔ yoman like fi ɔ?\n2. ?Kɛ Abakiki wunnin sa tɛtɛ mun’n, ngue ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ w’a kunman Zoova i ya ɔ?\n2 Laa’n, Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be usali kosan kɛ ngalɛ’n sa mun wie. Be nun kun yɛle Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Abakiki. Ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ: “?Nguɛ ti yɛ a yo maan n wun sa tɛ nga mun-ɔn? ?Nguɛ ti yɛ i sɔ sa nyrɛnnɛn-nyrɛnnɛn liɛ mun a tran lɛ nian be sɔ-ɔ? Mianmianlɛ nin sa kekleekle’n sin yia min pɛ!” (Abakik 1:3) Abakiki i klun ndɛ m’ɔ kɛnnin i weinwein’n w’a kunman Zoova i ya. Afin i bɔbɔ yɛ maan klɔ sran’m be si sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n niɔn. Sa nuan su yolɛ mɔ i bo’n wo Zoova i sa nun’n, ɔ mannin e kan.\nZoova i ɲin ci sa m’ɔ timan su’n\n3. ?Sa nga be timan su mɔ sran’m be yo’n, ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zoova si nun kpa tra e ɔ?\n3 Kɛ sran’m be yoman sa i nuan su’n, nán kɛ Zoova wunmɛn i ɔ. Ɔ wun sa kwlaa. Biblu’n kan sa nga be juli Nowe blɛ su’n be ndɛ se kɛ: “[Zoova] nían-an, sran’m be klunwi’n kɔ i nyrun cɛn’n kwlaa. Kɛ aliɛ’n cɛ́n b’ɔ́ sán’n, wuun be klun akunndan’n yó tɛ kɔ́ i nyrun.” (Bo Bolɛ 6:5) Maan e nian like nga ndɛ sɔ’n kle e’n. Kpɛ sunman’n, sa tɛ nga be kannin be ndɛ mɔ e tili’n, annzɛ nga be tɔli e bɔbɔ e su’n, be ngunmin yɛ e si be ɔ. Zoova liɛ’n, sa tɛ nga be yo be asiɛ wunmuan’n su’n, ɔ wun be kwlaa. Sran’m be klun akunndan bɔbɔ nga ti yɛ be yo sa tɛtɛ mun’n, ɔ si be wie.—Zeremi 17:10.\n4, 5. (a) ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ be nga be mianmian be’n be ndɛ lo Zoova ɔ? (b) ?Sa tɛ benin yɛ be yoli Zoova bɔbɔ ɔ?\n4 Sanngɛ Zoova nianman sa tɛtɛ nga be yo be’n sa ngbɛn. Be nga be mianmian be’n be ndɛ lo i wie. I nun mɔ Izraɛlifuɛ’m be kpɔfuɛ’m be mianmiannin be’n, ɔ yoli Zoova i ya. Afin “kɛ bé klé be yalɛ bɔ bé míanmían be’n, be sun flɛ” i. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 2:18) Atrɛkpa amun a sie i nzɔliɛ kɛ, sran wie mun’n, kɛ mɔ be wun sa tɛtɛ mun titi ti’n, ɔ si be wun. Zoova liɛ’n ɔ timan sɔ. Ɔ sɔli sa tɛ kwlaa nga sran’m be yo’n i wunlɛ i afuɛ kɔe 6.000 yɛ. Sanngɛ ɔ te kpɔ sa tɛ yolɛ’n kpa. Biblu’n se kɛ i ɲin ci “gblɛ” nin “sran kunlɛ” yɛ “lalofuɛ ng’ɔ di-man ndɛ nanwlɛ’n.” Ndɛ sɔ’n cici e wla.—Nyanndra Mun 6:16-19.\n5 Maan e fa e ɲin e sie wafa nga Zoova ijɔli Izraɛlifuɛ’m be su kpɛn nga be yoman sa ndɛnman su’n, i su e nian. Ɔ sunmɛnnin i nuan ijɔfuɛ kun kɛ ɔ ko usa be kɛ: “?Nán amun yɛ ɔ fata bɔ an si mmla nin-ɔn?” Kɛ Zoova yiyili wafa nga sran tɛtɛ sɔ’m be fa be kwlalɛ’n be bu sran’m be lufle’n, ɔ seli be ekun kɛ “cɛn nga bé wá kpán flɛ́ [Zoova’n], ɔ su tɛ-man be su. Ɔ́ káci i sin sí be, be sa tɛ nga be yoli’n ti.” (Mise 3:1-4) Nanwlɛ, Zoova i ɲin ci sran lufle bulɛ’n sakpasakpa! ?Nán i bɔbɔ yɛ be dun mmua yoli i fiaan ɔn? Satan sɔli Zoova i klɔklɔlɛ i afuɛ akpi ko ju wie yɛ. (Nyanndra Mun 27:11) Asa ekun’n, sa tɛ’m be nun danfuɛ’n yɛ be yoli i ɔ. Yɛle kɛ i Wa’n mɔ ‘w’a yoman sa tɛ le’n,’ be kunnin i abɔlɛ kunlɛ kɛ kodiawiefuɛ wie sa. (1 Piɛr 2:22; Ezai 53:9) I kwlaa sɔ’n kle weiin kɛ, kɛ sran’m be yo be wiengu’m be tɛtɛ’n, Zoova wun i. Kpɛkun be nga be mianmian be’n be ndɛ lo i.\n6. ?Kɛ be bu e bɔbɔ annzɛ e wiengu wie lufle’n, ɔ yo e sɛ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n6 Kɛ be bu e bɔbɔ annzɛ e wiengu wie lufle e ɲrun lɛ’n, ɔ yo e ya fiaan kpa. Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa. Yɛ i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n ɔ nin sran lufle bulɛ’n, be ti kɛ wia nin aosin sa. (Bo Bolɛ 1:27) ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ yaci sran’m be nun mɔ be bu be wiengu lufle sɔ ɔ?\nNglo nin asiɛ’n be sielɛ’n i su ndɛ’n\n7. ?Sa benin su yɛ nglo nin asiɛ’n be sielɛ’n i su akplowa’n tɔli ɔ?\n7 Nglo nin asiɛ’n be sielɛ’n i su ndɛ’n yɛ ɔ kwla tɛ kosan sɔ’n su ɔ. Kɛ nga e fa wunnin i’n sa’n, Ɲanmiɛn m’ɔ ti like kwlaa Yifuɛ’n ɔ le atin sie asiɛ’n nin i su ninnge’n kwlaa. (Jue Mun 24:1; Sa Nglo Yilɛ 4:11) Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn yili klɔ sran mun’n, w’a cɛman yɛ akplowa tɔli Zoova i sielɛ sɔ’n su ɔ. Yɛle kɛ Zoova seli Adam m’ɔ ti yasua klikli’n i kɛ nán ɔ di waka kun i su mma’n. Edɛni fie klanman’n m’ɔ ti Adam i tranwlɛ’n i nun yɛ waka sɔ’n wo ɔ. Ɲanmiɛn seli i kɛ: “Sɛ a di’n, saan wulɛ cɛ yɛ á wú-ɔ.” (Bo Bolɛ 2:17) Ɲanmiɛn i mmla sɔ’n i su falɛ’n timan kekle manman Adam nin i yi Ɛvu. Sanngɛ Satan lakali Ɛvu kɛ Ɲanmiɛn su mianmian be ngboko. ?Sɛ ɔ di waka mma’n niɔn, sa benin yɛ ɔ́ ɲɛ́n i ɔ? Ɔ seli Ɛvu kɛ: ‘Amun su wuman. Ɲanmiɛn bɔbɔ si kɛ cɛn nga amun di’n, amun ɲin tí. Amún yó kɛ i bɔbɔ sa, amún sí sa kpa’n nin sa tɛ’n.’—Bo Bolɛ 3:1-5.\n8. (a) ?Kɛ Satan kán ndɛ klé Ɛvu’n, ndɛ bɔbɔ ba nga i waan ɔ́ kán’n yɛle benin? (b) ?Nglo nin asiɛ’n mɔ Zoova sie’n i su akplowa benin yɛ Satan sili ɔ?\n8 Ndɛ sɔ’n nun’n, Satan waan Zoova fali ndɛ cinnjin kun fiali Ɛvu wun naan ɔ kpɛli i gblɛ. Satan w’a seman kɛ Ɲanmiɛn timan nglo nin asiɛ’n be siefuɛ. Sanngɛ i waan Ɲanmiɛn siman sran sie. I lɛ’n nun’n, ɔ su se kɛ Zoova sieman sran mun kɛ ɔ nin i fata’n sa naan ɔ yoman like ng’ɔ ti kpa’n ɔ manman be.\n9. (a) ?Ɲin kekle mɔ Adam nin Ɛvu be yoli’n, i bo’n guali sɛ mannin be? ?Yɛ ato nga Satan buali’n ti’n, kosan cinnjin benin wie mun yɛ e kwla fa usa e wun ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Zoova w’a nunnunman ɲin keklefuɛ mun i ja nun lɛ ɔ?\n9 Adam nin Ɛvu be dili waka mma nga Zoova waan nán be di’n. Ɲin kekle mɔ be yoli’n ti’n, wie’n wa tɔli be su kɛ nga Ɲanmiɛn fa kannin’n sa. Ato nga Satan buali’n ti’n, e usa e wun kɛ: ?Zoova le atin sie klɔ sran mun sakpa? ?Annzɛ klɔ sran’m be bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ be sie be wun ɔn? ?Like kpafuɛ’n ng’ɔ fata kɛ Zoova yo man be ng’ɔ sie be’n yɛ ɔ yo man be ɔ? Sɛ ɔ ti kɛ Zoova waan ɔ́ fɛ́ i tinmin’n m’ɔ leman wunsu’n ɔ́ núnnún ɲin keklefuɛ sɔ mun i ja nun lɛ’n, nn ɔ yoli sɔ. Sanngɛ nɛ́n i tinmin’n i su akplowa yɛ ɔ tɔli ɔ, i sielɛ’n i su akplowa yɛ ɔ tɔli ɔ. Nán kɛ Ɲanmiɛn núnnún Adam nin Ɛvu ɔ nin Satan’n, yɛ ɔ́ wá klé kɛ ɔ si sran sie ɔ. Sɛ ɔ yoli sɔ bɔbɔ’n, nn ɔ yoli tɛ kpa. Like kunngba cɛ yɛ Ɲanmiɛn kwla yo ɔ. Yɛle kɛ ɔ fata kɛ ɔ man klɔ sran’m be blɛ naan be sie be wiengu be nian. I liɛ’n, bé wún sa sɔ’n i bo weiin.\n10. ?Ngue yɛ blɛ nga be sinnin’n be kle e ɔ?\n10 ?Ngue yɛ blɛ nga be sinnin’n be kle e ɔ? Blɛ sɔ’m be kle kɛ be kpɛli sran sielɛ wafawafa kpanngban kpa be ba. ?I kwlaa sɔ’n i bo’n guali sɛ? Biblu’n di i nanwlɛ kɛ: “Ɔ lɛ blɛ kun bɔ sran kun sie i wiengu kpɛkuun ɔ kle i nyrɛnnɛn-ɔn.” (Akunndanfuɛ’n 8:9) I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremi waan: “[Zoova], n si kɛ sran’n i nguan’n nun-mɛn i sa nun. Ajalɛ ng’ɔ tu’n, ɔ fin-mɛn i.”—Zeremi 10:23.\n11. ?Ngue ti yɛ Zoova yaci klɔ sran’m be lɛ mɔ be wun ɲrɛnnɛn ɔn?\n11 Zoova si kɛ klɔ sran’m be bɔbɔ be wun sielɛ’n i bo’n su guaman kpa manman be, naan bé wá wún be ɲrun kpa. ?Sanngɛ kɛ ɔ yacili be nun mɔ be wunnin ɲrɛnnɛn’n, tɛ yɛ ɔ yoli be ɔ? Cɛcɛ! Maan e fa sunnzun ase kun e yiyi nun. Wienun ɔn amun wa kun w’a tɔ tukpaciɛ, yɛ ɔ fata kɛ be kpaci i nun. Sanngɛ ayre yolɛ sɔ’n wá klé i yalɛ kpa, yɛ i sɔ’n bo amun wla. Asa kusu’n, amun si kɛ sɛ b’a yomɛn i ayre sɔ’n ɔ su yoman juejue le. I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn si kɛ atin m’ɔ mannin sran mun kɛ be sie be wiengu’n, ɲrɛnnɛn nin afɛ yɛ bé wún i ɔ. I kpa bɔbɔ’n, ɔ dun mmua boli su kleli be. (Bo Bolɛ 3:16-19) Sanngɛ ɔ si ekun kɛ klɔ sran’m bé ísa be ɲin kekle ayeliɛ’n i bo nzuɛn’n, naan cɛn wie lele’n b’a fite nun. I sɔ’n yó maan nglo nin asiɛ’n be sielɛ’n i su ndɛ’n i ti kpɛ́ mlɔnmlɔnmlɔn.\nKlɔ sran’m be seiin nantilɛ’n i su akplowa’n\n12. ?Kɛ nga Zɔbu i su ndɛ’n fa kle’n sa’n, suɛn benin yɛ Satan tɔnnin klɔ sran mun ɔn?\n12 Ndɛ sɔ’n i ngbɛsu kun ekun o lɛ. Kɛ Satan seli kɛ Ɲanmiɛn sieman sran kɛ ɔ nin i fata’n sa naan ɔ siman be sie’n, nán Ɲanmiɛn ngunmin yɛ ɔ sacili i wun ɔn. Ɔ tɔnnin Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be suɛn wie kɛ nán ngbɛn ti yɛ be nanti seiin ɔn. An nian Zɔbu m’ɔ nantili seiin’n i wun ndɛ nga Satan kan kleli Zoova’n. Ɔ seli i kɛ: “A sɛsɛ i, a sɛsɛ i awlo’n nin i bo ninnge’n kwlaa. Junman ng’ɔ di’n kwlaa a yo maan ɔ yo ye. I nnɛn’m be tru mɛn wunmuan’n nun kpokpaa. Sɛ ɔ waan m bua ato’n, saci i sa nun ninnge mun naan nian, sɛ w’a kanman wɔ ndɛ tɛtɛ cɛ’n, a ko fa ko se.”—Zɔb 1:10, 11.\n13. ?Zɔbu nin Zoova be wun ndɛ benin yɛ Satan kannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n ti klɔ sran’m be kwlaa be liɛ wie ɔ?\n13 Satan waan kɛ mɔ Zoova kunndɛ kɛ saan fii Zɔbu su i’n, i ti yɛ ɔ sɛsɛ i ɔ. I sɔ’n kle ekun kɛ nán Zɔbu i klunklo su yɛ ɔ su Ɲanmiɛn ɔn, sanngɛ like ng’ɔ kwla ɲɛn i Ɲanmiɛn i sulɛ’n nun’n ti ɔ. Satan seli kɛ sɛ Ɲanmiɛn yaci Zɔbu i su yralɛ’n, Zɔbu kɛ́n i Yifuɛ sɔ’n i ndɛ tɛtɛ. Satan si kɛ Zɔbu “ti sran bɔ be kwlá saci-mɛn i wun bɔ kaan sa. Ɔ yo sa i nuan su. I nyin yi Nyanmiɛn. Ɔ klo-man kɛ ɔ́ yó sa tɛ.” * ?Ɔ maan sɛ Satan kwla yo naan Zɔbu kpɔci Ɲanmiɛn’n, klɔ sran benin cɛ yɛ ɔ́ kwlá jrɛ́n i bɔbɔ Satan i ɲrun ekun ɔn? Ndɛ sɔ’n kle kɛ be kwlaa nga be waan bé sú Ɲanmiɛn’n, be seiin nantilɛ’n yɛ Satan sili su akplowa ɔ. Nanwlɛ, ndɛ ng’ɔ kan kleli Zoova yɛ’n, ɔ kle kɛ nán Zɔbu i ngunmin ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn. Ɔ seli kɛ: ‘Kannzɛ sran kun i aɲanbeun’n ɔ ti sɛ, sɛ sa’n tɔ cinnjin kpa’n, ɔ fɛ i aɲanbeun’n fa to i ti ɔ, ɔ yo ye.’—Zɔb 1:8; 2:4.\n14. ?Wafa sɛ yɛ sa nga be juli’n be kle kɛ suɛn yɛ Satan tɔnnin klɔ sran mun ɔn?\n14 Sa nga be juli’n, be kle kɛ Satan buali ato. Yɛle kɛ sran kpanngban be yoli kɛ Zɔbu sa. Kannzɛ ɲrɛnnɛn tɔli be su’n, sanngɛ b’a kpɔciman Zoova le. Be seiin nantilɛ’n ti’n, Zoova klun jɔli. Ɔ maan suɛn mɔ Satan tɔnnin klɔ sran mun kɛ sɛ ɲrɛnnɛn tɔ be su’n be su suman Zoova kun’n, Zoova kwla tɛli su. (Ebre Mun 11:4-38) Nanwlɛ, be nga be awlɛn ti kpa’n b’a kplinman su kɛ bé káci be sin bé sí Ɲanmiɛn. Kannzɛ bɔbɔ be wunnin ɲrɛnnɛn dan kpa naan be akunndan’n sanngannin’n, sanngɛ i sɔ’n nun li yɛ be lafili Zoova su kpa naan ɔ man be wunmiɛn naan b’a kwla jran kekle ɔ.—2 Korɛntfuɛ Mun 4:7-10.\n15. ?Jɔlɛ nga Ɲanmiɛn dili be laa’n, ɔ nin ng’ɔ́ dí be e ɲrun lɔ’n, be su kosan benin yɛ e kwla fa usa e wun ɔn?\n15 Nán nglo nin asiɛ’n be sielɛ’n, ɔ nin klɔ sran’m be seiin nantilɛ’n nun ngunmin yɛ Zoova kle kɛ ɔ yo sa i nuan su sɛsɛsɛ ɔ. Biblu’n kan jɔlɛ nga Ɲanmiɛn dili sran wie mun ɔ nin nvle wie mun’n be ndɛ. Ɔ kan jɔlɛ ng’ɔ́ dí be e ɲrun lɔ’n be ndɛ wie. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ jɔlɛ nga Zoova dili be laa’n be nun’n, ɔ yoli sa i nuan su sɛsɛsɛ naan ɔ́ yó i sɔ kunngba’n ekun e ɲrun lɔ ɔ?\nLike nga ti yɛ Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n leman wunsu’n\nZoova su ‘kanman sran kpa mun nin sran tɛ mun boman nun nunnunman be ngba’ le.\n16, 17. ?Ndɛ benin mun yɛ be kle kɛ sa i nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n nun’n, klɔ sran’m be siman like fi ɔ?\n16 E kwla se kɛ Zoova liɛ’n “i atin’m be ti seiin.” (Mmla’n 32:4) E nun kun sa kwlá kɛnmɛn i bɔbɔ i wun ndɛ sɔ. Afin kɛ mɔ e siman sa ngba ti’n, kpɛ sunman’n sa kpa wie i wlɛ wunlɛ’n kwla yo kekle man e. I sɔ sa’n wie juli Abraamu su. Kannzɛ sa tɛtɛ yolɛ’n yili Sodɔmu klɔ’n i piɛ’n, sanngɛ i nunnunlɛ’n su’n ɔ kpatali Zoova. Ɔ srɛli Zoova kɛ: “?Naan á kán sran kpa mun nin sran tɛ mun bó nun á núnnún be ngba?” (Bo Bolɛ 18:23-33) Zoova w’a yoman sɔ. Ɔ minndɛli kɛ Lɔtu m’ɔ ti sran kpa’n ɔ nin i mma bla’m be ju Zɔar klɔ’n su lɔ ka, yɛ i sin’n, ɔ “yoli maan sufru fin nglo lɔ jue guali” Sodɔmu klɔ’n su ɔ. (Bo Bolɛ 19:22-24) Zonasi liɛ’n, kɛ Ɲanmiɛn sili Ninivufuɛ’m be aunnvuɛ’n, “ɔ fali ya dan kpa.” Kɛ mɔ w’a dun mmua bo be nunnunlɛ’n i jɔ’n ti’n, sɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn nunnunnin be kwlaa’n nn ɔ yoli i fɛ. Sɛ sran’m be kacili be nzuɛn tɛ’n nin o, i ndɛ nunman nun.—Zonas 3:10—4:1.\n17 Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n nun’n, ɔ seli Abraamu kɛ ɔ́ núnnún klunwifuɛ mun, sanngɛ kusu ɔ́ dé sran kpa mun wie. I sɔ’n guali Abraamu i awlɛn su nzue. Zonasi liɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ si kɛ Zoova ti aunnvuɛ sifuɛ, naan sɛ klunwifuɛ kun kaci i sa’n ɔ ‘yaci i wun sa’n cɛ i.’ (Jue Mun 86:5) Klɔ sran mɔ be sro kɛ be kwlalɛ’n fi be sa’n, Zoova timan kɛ be sa. Be liɛ’n, be bu sran’m be fɔ naan bé fá wlánwlán be. Annzɛ kusu be bu i kɛ sɛ be si aunnvuɛ’n, sran’m bé bú i kɛ be timan yasua. Zoova liɛ’n sɛ sran kun nin aunnvuɛ silɛ fata’n, ɔ si i aunnvuɛ.—Ezai 55:7; Ezekiɛl 18:23.\n18. ?Biblu’n nun ndɛ benin yɛ ɔ kle kɛ nán sran’n i ɲrun sa ngbɛn yɛ Zoova nian naan w’a si i aunnvuɛ ɔ?\n18 Nán sran’n i ɲrun sa ngbɛn yɛ Zoova nian naan w’a si i aunnvuɛ ɔ. Kɛ i nvle’n nunfuɛ’m be fali be wun wlɛli i amuɛn sɔlɛ’n nun’n, ɔ seli be weiin kɛ: “Ḿ bú amun fɔ kɛ amun nzuɛn’n fa ti. Amún wá súa amun tete sa’m be su afɛ’n. N su si-man amun aunnvuɛ. N su yo-man amun blɛblɛ. Afin amun sa nga an yoli’n i su afɛ’n yɛ ń fá yí amun su-ɔ.” (Ezekiɛl 7:3, 4) Ɔ maan kɛ sa tɛtɛ yolɛ’n kete klɔ sran’m be awlɛn’n, Zoova niɛn i sɔ’n su yɛ ɔ di be jɔlɛ ɔ. Sanngɛ ɔ fata kɛ ɔ wun kɛ sran’m b’a yo tɛ sakpa. Kɛ Zoova tili sa nga Sodɔmufuɛ mun nin Gomɔrufuɛ’m be yo’n, ɔ seli kɛ: “Ɔ ti bɔ n jra n nian sɛ sa nga be yo’n nin be wun ndɛ nga n ti’n sɛ ɔ ti nanwlɛ o.” (Bo Bolɛ 18:20, 21) Nanwlɛ, kɛ e si kɛ Zoova timan kɛ klɔ sran sunman mɔ be kpli be di sran’m be jɔlɛ’n be sa’n, ɔ yo e fɛ dan! Zoova i ndɛ nga Biblu’n kan’n ti su sakpa. I waan: “Ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ kaci-man, ɔ di-man ndɛ kwlɛ.”—Mmla’n 32:4.\nMaan e lafi su kɛ Zoova yó sa i nuan su sɛsɛsɛ titi\n19. ?Sɛ wafa nga Zoova dili jɔlɛ wie’n ɔ yo e kɛnsrɛn’n, ngue yɛ e kwla yo ɔ?\n19 Sa nga Zoova yoli be laa’n, Biblu’n yiyiman be kwlaa be nun. Asa kusu’n, jɔlɛ nga ɔ́ wá dí sran wie mun’n, ɔ yiyiman nun tɛɛn guɛmɛn i lɔ. Sɛ e kanngan Biblu’n nun ndɛ wie mɔ b’a yiyiman nun weinwein’n i nun naan ɔ yo e kɛnsrɛn’n, e kwla fa ajalɛ klanman nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Mise fali’n wie. Ɔ klɛli kɛ: “Nyanmiɛn b’ɔ de min’n i su yɛ n lafi-ɔ.”—Mise 7:7.\n20, 21. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Zoova yó sa i nuan su sɛsɛsɛ titi ɔ?\n20 E kwla lafi su kɛ Zoova yó sa i nuan su sɛsɛsɛ titi. Kannzɛ ɔ yo e kɛ klɔ sran’m be ɲin kpa sa tɛtɛ wie’m be su’n, Zoova ta nda kɛ: “Min yɛ n tu klunngbɔ nin-ɔn, min yɛ ń túa be kalɛ-ɔ.” (Rɔmfuɛ Mun 12:19) Sɛ e lafi Zoova su’n, é kwlá kán ndɛ nga Pɔlu kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “?Nyanmiɛn yo-man sa i nuan su? Ɔ ti-man sɔ mlɔnmlɔn!”—Rɔmfuɛ Mun 9:14.\n21 Dɔ nga su’n, ‘lika’n ti kekle.’ (2 Timote 3:1) Sran lufle bulɛ’n nin ‘ɲrɛnnɛn nga sran’m be kle be wiengu’n’ ti’n, sran’m be wun be ɲrun kpa. (Akunndanfuɛ’n 4:1) Sanngɛ Zoova w’a kaciman. I ɲin te ci sran lufle bulɛ’n, yɛ ɔ nian be nga be bu be lufle’n be lika. Sɛ e nin i e nanti klanman titi naan e lo e wun e mɛn i kɛ ɔ sie e’n, ɔ́ wlá e fanngan. I liɛ’n é kwlá jrán kekle lele naan blɛ ng’ɔ́ fɛ́ i Sielɛ’n núnnún sa tɛ kwlaa’n w’a ju.—1 Piɛr 5:6, 7.\n^ ndɛ kpɔlɛ 13 Zoova kannin Zɔbu i ndɛ seli kɛ: “Asiɛ’n su lɔ sran fi nin i sɛ-man.” (Zɔb 1:8) Ndɛ sɔ’n ti’n, e kwla se kɛ Zɔbu blɛ su’n, nn Zozɛfu w’a dun mmua wu. Yɛ blɛ sɔ nun kusu’n, nn Ɲanmiɛn nin a sieman Moizi kɛ ɔ yo Izraɛli nvle’n i ɲrun dunfuɛ. Ɔ maan blɛ sɔ’n nun’n, be kwla se kɛ seiin nantilɛ’n nun’n sran fi toman Zɔbu.\nMmla’n 10:17-19 ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Zoova kpaman sran nun ɔn?\nZɔb 34:1-12 ?Sɛ be bu e bɔbɔ annzɛ sran wie lufle’n, wafa sɛ yɛ Elii i ndɛ’n kwla uka e naan y’a lafi Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n su ɔ?\nJue Mun 1:1-6 ?Kɛ mɔ Zoova fɛ i ɲin sie sa nga sran kpa’n nin sran tɛ’n be yo’n su kpa’n, ngue ti yɛ i sɔ’n gua e wla ase ɔ?\nMalasi 2:13-16 ?Kɛ yasua wie’m be yrali be yi mun sa ngbɛnngbɛn wie’m be ti’n, i sɔ’n yoli Zoova sɛ?