Matthieu 5 - Holy Bible [Lingala Bible 1974] - (Mat 5)\nKe Jésus wuun swran kpanngban so mun'n, o fuu ôka kun su. Ke o traan asé'n, i sonnzonfue'm bé be i wun le,\nye o bôô bé liké kléle'n bôo, o sé bé ke:\nBé nga bé si ke bé di Nyanmien ninngé'm bé yale'n, bé lie su ti yé, afin Nyanmien men'n nun ninngé kpakpa'm bé ti bé lie!\nBé nga bé ti weteefue'n, bé lie su ti yé, afin men'n o wa yô bé lie!\nBé nga bé kônvi so Nyanmien klun sa yôle'n ke awé nin nzué wé kun swran sa'n, bé lie su ti yé, afin bé klun wa dyo!\nBe nga bé si aunnvue'n, bé lie su ti yé, afin Nyanmien wa si bé aunnvue!\nBé nga sa te fi nu'an bé awlen'n nun'n, bé lie su ti yé, afin bé wa wun Nyanmien!\nBé nga bé klé bé yale Nyanmien klun sa yôle'n ti'n, bé lie su ti yé, afin Nyanmien nen'n nun ninngé kpakpa'm bé ti bé lie!\nKe béh keh amun nzôwa, bo béh kléh amun yale, bo béh tonh amun suen tete'n kwlaa n dunman nun'n, amun lie su ti yé,\nyele ke amun mô'n o wa yô dan nyanmien su lo. I so'n ti, man amun klun dyo, man amun wun blibli amun. Afin laa ke bé kléé Nyanmien nuan idyofue'm bé yale soo, i sin nan ba wu amun.\nAmun ye an ti ke ndyin sa men'n nuon. ?Sannge se ndyin'n i ta'n kpo'n, nzu ye béh fah yô nan wa yô fe ékuon? O yô'a sa fi yé kun, san blô ke béh yih io, ye swran'm béh tiatiah su.\nAmun ye an ti ke kannin sa men'n nuon. Klo b'o ô ôka su'n, o fiaman.\nKusu bé soman kannin siémen se bô, sannge bé fa sié liké su nglô, nan o kpadya bé kwlaa nga bé ô sua lo'n bé nyrun.\nI kunngba nion, anh yô ke kannin sa swran'm bé nyrun, man bé wun amun nyôlie kpa'n nan bé manman amun Si b'o ô nyanmien su lo'n.\nNanh an bu i ke m baa moïse mmla'n nin Nyanmien nuan idyofue'm bé nde'n bé su nunnunle, bé nun yiyile ye m balio.\nI so'n ti swran ng'o ton mmla i nun kun, kannze i nun kan kpafue'n bobo'n, nan o klé swran mun ke bé yô i kunngba so'n, o wa yô bé bo Nyanmien sié bé'n, bé nun kaan kpa, sannge swran ng'o fa bé su, nan o klé swran mun ke bé fa su'n, o wa yô bé bo Nyanmien sié bé'n bé nun swran dan.\nAfin nh kanh klé amun ke, se amun nzuen'n wa yô'a kpa a tra'a mmla kléfue nin Pharisifue'm (*f4*) bé lie'n, an su yô'a men nga Nyanmien sié'n i nunfue mlonmlon.\nAn tii i ke bé kan kléé laafue mun ke: «Nanh kun swran». Se swran kun kun swran'n, béh feh ko dyole difue'm bé dyasu.\nI so'n ti, se ah fah liké wié kô man Nyanmien'n, bo a dyu i sowle le, nan o wla kpen su ke o wun nde ô o niaan wié klun'n,\nyatyi liké so'n le, anh kô siésié amun afien ka, i sin bla'a fo o liké so'n man.\nKe a nin a sanmanfue'n an te ô atin'n nun'n, anh siésié nde so'n wetee su ndende nan wa fa'a o a ma'an dyole difue'n, nen i kusu wa fa'a o a wla'a sôndya'n sa nun, nan wa wla'a o bisua'n ti.\nNanwle, a su fi'an lo fitéman, lélé san a wié i kale'n kwlaa tua, bablu kun bo su kaman.\nAn tii i ke bé séé ke: «Nanh kunnde bla o yi bô annze bian o wun bô.»\nSe o nyinma fama'n man a sa te'n, tu yi blô mmua. O flunman ke o wunnen'n i lika kun di le, tra ke Nyanmien fo o wunmuan'n ti nyrennen lika'n nun'n.\nSe o sa fama'n man a yô sa te'n, kpe ti blô mmua. O flunman ke o wunnen'n i lika kun di le, tra ke o wunmuan'n wo nyrennen lika'n nun'n.\nBé keen ékun ke: «Swran kwlaa ng'o yre i yi'n, mon o men i fluwa b'o klé ke wa yre.»\nAn tii i ékun ke bé kan kléé laafue mun ke: «Nanh ta nda ngben, sannge nda nga a ta é Min Nyanmien'n, yô»\nSannge n lie'n, nh kanh klé amun ke, nanh an ta swran fi nda mlonmlon, nanh an fle nyanmien su lo'n bé di, afin o ti Nyanmien Kpli'n i bia.\nYe nanh an fle asie'n bé di, afin o ti Nyanmien Kpli'n i dya takatakawle, annze Jérusalem, afin o ti Famien Dan'n i klo.\nYe nanh ta o bobo wun nda, afin a kwla yô'a o ti ndre kun ufué annze blé.\nSe an sé ke, iyô'n, mon o ka su, ye se an sé ke, tyetye'n, mon a ka su, afin nde nga bé kan gua su'n o fin Klunwifue'n.\nAn tii i ke bé séé ke: «Se swran bô o nyinma'n, bô i lie'n sié i ôsu, se swran tu o dyé'n, tu i lie'n sié i ôsu.»\nSe swran wié sanman o, nan i waan oh déh o trale'n, fo o kôndrô'n nannan su men.\nSe swran wié mian o ke a sunmen lika kilo kun'n, sunmen dyu kilo nnyon.\nSwran ng'o sre o liké'n fa men, ye swran ng'o klô ke o fe liké o sa nun'n, nanh katyi o sin sii.\nAn tii i ke bé séé ke: «Klô o wiéngu,» ye kpo o kpofue.\nSannge n lie'n, nh kanh klé amun ke, anh klô amun kpofue mun, ye [bé nga bé wua amun amuen'n, anh yra bé nguan. Bé nga bé kpo amun'n, anh yô bé kpa,] ye [bé nga bé yô amun tete] bo bé klé amun yale'n, anh sre Nyanmien ke o nian bé su.\nI so'n nun amun wa yô amun Si b'o ô nyanmien su lo'n i mma mun, afin o bô wia'n man bé bo bé ti te'n nin bé bo bé ti kpa'n, ye o to nzué'n man nanwlefue nin bé bo bé ti'a nanwlefue'n.\n?Afin se an klô amun klôfue'm bé ngunmin'n, nzu liké ye amunh nyenh io? ?Guabô sika défue mun bobo bé klô'a bé klôfue mun?\n?Se an yô amun niaan'm bé ngunmin bé liké'n, wuun nzu liké dan ye amuan yôo? ?Bé bo bé ti'a Juif'n bobo bé yô'a bé niaan'm bé liké\nI so'n ti, anh yô swran kpa ke amun Si b'o ô nyanmien su lo'n ti kpa'n sa.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Maya Mbunda Mizo Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Tzotzil Ukrainien Umbundu Urhobo Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nKɛ e nin asɔnun’n nun gbanflɛn nin talua mun e o likawlɛ’n, ɔ yo n fɛ dan\nSran ng’ɔ kan ndɛ’n samiɛli amiltɔnun\nBE WULI I: AFUƐ 1928 NUN\nƆ FIN: KƆSTA RIKA\nI SU NDƐ’N: N FALI BEZIBOLU TOLƐ NIN SIKA NUN MMA TOLƐ’N N CICILI MIN TI\nKɔsta Rika i wia afiliɛ lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Puɛto Limɔnun’n, i su lɔ yɛ n ɲinnin-ɔn. Klɔ sɔ’n ti mmeli’m be jranwlɛ. Be wuli e mɔcuɛ. Yɛ n ti ba’m be nso su. Kɛ min si wú’n, nn n le afuɛ mɔcuɛ. Ɔ maan, e manmin i ngunmin yɛ ɔ tali e-ɔ.\nMin bakan nun’n, n kloli be sa nun balɔn tolɛ nga be flɛ i kɛ bezibolu’n i tolɛ kpa. Kɛ n yoli kaklaka kan’n, e nin min wiengu wie mun e toli balɔn sɔ’n i likawlɛ. Kpɛkun, kɛ n ɲannin afuɛ 20, bian kun seli min kɛ n ko to bezibolu Ninkaragua lɔ naan bé túa min kalɛ. Sanngɛ, m’an kplinman su. Afin blɛ sɔ nun’n, min nin’n timan juejue. Yɛ ɔ fata kɛ n niɛn i lika. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, bian kun ekun seli kɛ ɔ́ fá min wlá Kɔsta Rika nvle’n i bezibolu tofuɛ’m be nun. I liɛ fuɛ’n, n kplinnin su. Ɔ maan, kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1949 nun lele m’ɔ́ fá jú afuɛ 1952 nun’n, n yoli Kɔsta Rika nvle’n i bezibolu tofuɛ’m be nun kun. E ko toli i Kiba, nin Mɛksiki, nin Ninkaragua lɔ. N si bezibolu’n i to kpa. N kwla to i kpɛ 17, n diman nun fɔ ba kun sa. Kɛ be nga be b’a e nianlɛ’n bé tó jue bé bó flɛ́ min’n, ɔ yo n fɛ dan.\nSanngɛ, like ng’ɔ nin i kanlɛ fataman’n, yɛle kɛ n yoli sa sukusuku mun. E nin talua kun e san nun. Sanngɛ, n kunndɛ bla mun titi. Yɛ n nɔn nzan n tratra su. Cɛn kun’n, n ko nɔnnin nzan lelee. Kɛ aliɛ cɛnnin’n, m’an wunman wafa nga n yoli mɔ n juli awlo lɔ’n. Asa ekun’n, n to sika nun mma.\nBlɛ kunngba sɔ nun’n, min manmin kacili Zoova i Lalofuɛ. Ɔ kannin Zoova i ndɛ kleli min titi naan n lafi i su wie. Sanngɛ, w’a yoman ye. Afin, bezibolu tolɛ’n yɛ ɔ yoli min cinnjin-ɔn. Kɛ e kɔ bezibolu suanlɛ’n, sɛ aliɛ dilɛ blɛ’n ju bɔbɔ’n, awe kunman min. Min akunndan’n kwlaa o balɔn tolɛ’n su. Nanwlɛ, n kloli bezibolu tolɛ’n n trali like kwlaa.\nKɛ cɛn kun sran kun toli balɔn’n mɔ min waan ń sɔ́ nun’n, like yaya yoli min. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n le afuɛ 29. Kɛ n yoli juejue’n, m’an yoman nvle’n i balɔn tofuɛ kun. Sanngɛ, n yoli be nga be to bezibolu e tranwlɛ’n i wun koko lɛ’n, be like klefuɛ.\nAfuɛ 1957 nun’n, n ɔli Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia dan kun bo. Be yoli i lika kun mɔ laa n toli bezibolu lɛ’n nun. Kɛ n ti be nun lɛ’n, m’an kwlá yoman like fi. Sanngɛ, n sieli i nzɔliɛ kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be ti aɲinyiɛfuɛ. Be timan kɛ be nga kɛ é tó balɔn’n be ba e nianlɛ’n be sa mlɔnmlɔn. I sɔ’n ti, n kplinnin su kɛ be kle min Biblu’n nun like. Yɛ n ɔli be aɲia’m be bo titi.\nBiblu’n nun ndɛ sunman nga be kleli min’n, be yoli n fɛ dan. I wie yɛle kɛ, Zezi seli kɛ, kɛ mɛn’n kɔ́ i bue nuan’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m bé bó Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n mɛn wunmuan’n nun. (Matie 24:14) Be kleli min ekun kɛ Klistfuɛ kpa’m be kunndɛman kɛ jasin fɛ’n mɔ be bo ti’n, be tua be kalɛ. Afin Zezi seli kɛ: “N fɛ i sɔ yolɛ’n n cɛli amun, an kusu nán an de like fi.”—Matie 10:8.\nKɛ n suan like kun’n, n nian, sɛ Zoova i Lalofuɛ’m be nanti su o. Kɛ n wun kɛ be mian be ɲin be bo jasin fɛ’n i mɛn wunmuan’n nun’n, be wun yo min fɛ. N sieli i nzɔliɛ kɛ like nga Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be yo’n, yɛ be yo-ɔ. Mark nde tre 10 i mma 21 nun’n, Zezi seli kɛ “bla wa su n su.” Kɛ n kanngannin ndɛ sɔ’n, n kunndɛli kɛ ń yó Zoova i Lalofuɛ.\nƆ cɛli kan naan m’an kaci min nzuɛn’n. Afin, animielo kun o lɛ’n, n buli i kɛ ɔ man min muae. I yɛ n fa toli sika nun mma lemɔcuɛ kwlakwla-ɔ. Yɛ n yoli sɔ afuɛ kpanngban kpa. Sanngɛ, n wa wunnin i Biblu’n nun kɛ Ɲanmiɛn ɲin ci be nga be ɲin yiman like’n, ɔ nin be nga be sɔ “Mɛni.” (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) (Ezai 65:11; Kolɔsfuɛ Mun 3:5) I sɔ’n ti’n, n yacili sika nun mma tolɛ’n. I mɔnnɛn cɛn ng’ɔ́ jú’n, min animielo’n yɛ ɔ ɲɛnnin i-ɔ. Min wiengu’m be srili min. Afin, m’an toman wie lemɔcuɛ sɔ’n nun. Be lakalakali min lele kɛ n to wie ekun. Sanngɛ, m’an kplinman su. Yɛ m’an toman sika nun mma kun le mlɔnmlɔn.\nLe kunngba nga be yoli min batɛmun’n, like kun ekun kleli min yalɛ. (Efɛzfuɛ Mun 4:24) Be sikeli min aofuɛ sua kun nun. Kɛ nnɔsua nun ń sá min sin lɔ’n, ń nían-ɔn, talua nga e nin i e san nun laa’n, ɔ jin anuan’n nun lɛ mínndɛ min. Ɔ seli min kɛ: “Sami, bla e ko yiyi e ɲin su kan.” N kali lɛ n tɛli i su kɛ “Cɛcɛ.” Kpɛkun, n seli kɛ n nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su siɛn’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 6:18) Ɔ kpannin kekle kpa seli min kɛ: “?Ɔ waan ngue?” Ɔ buli bla nin bian kunndɛlɛ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, i ndɛ finfin. Ɔ kunndɛli kɛ e san nun ekun. Sanngɛ, n wluli min sua’n nun lɔ. Kpɛkun, n toli anuan’n nun. Kɛ ɔ fin cɛn mɔ be yoli min batɛmun afuɛ 1958 nun lele nin andɛ’n, m’an yoman sa nga n yo be laa mun kun. E nin Zoova e nanti klanman. I sɔ’n yo min fɛ dan.\nƝanmiɛn i mmla’m be su nantilɛ’n i su mmlusuɛ nga n ɲɛn i’n be sɔnnin. N kwlá wiemɛn be ngba be ndɛ kan. I wie yɛle kɛ andɛ’n, n le janvuɛ kpanngban kpa. N fa min wla’n n gua like kpa kun su. Yɛ min klun jɔ dan.\nN te klo bezibolu tolɛ’n. Sanngɛ, ɔ timan min cinnjin kɛ laa’n sa kun. Bezibolu tolɛ’n ti’n, min dunman fuli, yɛ n ɲannin sika. Sanngɛ, ninnge sɔ’m be cɛman. E nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n mantan. Yɛ n le aniaan kpanngban. I sɔ mmlusuɛ liɛ’n su wieman le. Biblu’n se kɛ: “Mɛn’n nin i nun ninnge kwlaa bɔ sran nyin blo su’n, bé wíe, sanngɛ sran ng’ɔ yo Nyanmiɛn klun sa’n, ɔ́ ká lɛ tititi.” (1 Zan 2:17) Siɛn’n, n klo Ɲanmiɛn Zoova nin i sufuɛ mun tra like kwlaa.


Ɲanmiɛn Zoova ti kpa, i “klun-ufue’n ɔ cɛnnin o!” | Mantan\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Bengali Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Ga Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Iloko Indonésien Italien Japonais Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Luo Macédonien Malayalam Malgache Maltais Myama Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Niue Norvégien Néerlandais Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Roumain Russe Sango Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Ukrainien Umbundu Uruund Venda Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\n1, 2. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn yi i klun ufue’n i nglo ɔ? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ Biblu’n kɛn i Zoova su ɔ?\nSƐNZƐ’N w’a tɔ. Sran wie mun mɔ be ti janvuɛ i osu w’a cɛ’n, be ti gua su lɛ bé dí like, bé kókó yalɛ nn bé srí. Sɛnzɛ atɔliɛ’n, ɔ yo be ɲɛnmɛn dan. Bian kun kusu o i fie’n su. Kɛ ɔ wun kɛ nzue’n w’a mlan naan ɔ su kpɛnkpɛn’n, srilɛ o i nuan afin ɔ lafi su kɛ ninnge ng’ɔ luali’n bé yó kpa. Lika uflɛ kun nun liɛ’n, bian kun nin i yi be su nian be wa kan’n m’ɔ su tutu i ja’n nanti’n. I sɔ’n ti’n, aklunjuɛ’n w’a kun be kpo.\n2 Sɛ sran sɔ’m be si nun o annzɛ be siman nun o, sanngɛ Ɲanmiɛn Zoova ti yɛ be su di ye ɔ. Ɲanmiɛn sufuɛ wie’m be kɛn i titi kɛ “Ɲanmiɛn ti kpa.” Sanngɛ Biblu’n liɛ’n ɔ kan Zoova i ndɛ se kɛ: “Ɔ klun-ufue’n ɔ cɛnnin o!” (Jue Mun 31:20) Andɛ’n, sran kpanngban be wunman ndɛ sɔ’n i bo’n kpa. ?Kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn i klun ti ufue’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e tinuntinun e ɲan Zoova i klun ufue’n i su ye ɔ?\nƝanmiɛn i klun ufue’n kle kpa kɛ ɔ klo sran\n3, 4. ?Klun ufue yolɛ’n i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue ti yɛ Zoova i ayeliɛ sɔ’n ɔ kle kɛ ɔ ti sran klofuɛ ɔ?\n3 Andɛ aniɛn kpanngban be nun’n, sran’m be ɲrun’n, klun ufue yolɛ’n ti like kun mɔ be wunmɛn i ɲrun be wunmɛn i sin ɔn. Sanngɛ Biblu’n yiyi nun kpa kle e. Biblu’n kle kɛ klun ufue yolɛ’n ti nzuɛn kpa kun. E kwla se kɛ nzuɛn sɔ’n i ɲin fite like kwlaa nga Zoova yo’n i nun. Kɛ ɔ́ fɛ́ i tinmin’n nin i ngwlɛlɛ’n fá dí junman’n, ɔ nin kɛ ɔ́ yó sa nuan su sɛsɛsɛ’n, ɔ yi i klun ufue’n i nglo. Asa ekun’n, i klun ufue’n kle kpa kɛ ɔ ti sran klofuɛ. ?Ngue ti ɔ?\n4 Klun ufuefuɛ’n, ɔ yo i wiengu’m be kpa. Akoto Pɔlu seli kɛ sran nga i klun ti ufue’n ɔ flunman tra sran ng’ɔ ti kpa’n. (Rɔmfuɛ Mun 5:7) Afin sran kpa’n, ɔ nanti mmla’n su trele. Sanngɛ klun ufuefuɛ’n i liɛ’n, nɛ́n i sɔ ngunmin yɛ ɔ yo ɔ. Ɔ kunndɛ wafa nga ɔ kwla yo sran’m be kpa’n. Kɛ nga é wá wún i’n sa’n, i sɔ’n wie yɛ Zoova yo ɔ. Ɔ maan Zoova i klun ufue’n, ɔ fin klolɛ m’ɔ klo klɔ sran mun dan’n.\n5-7. ?Ngue ti yɛ Zezi w’a kplinman su kɛ be flɛ i ‘like klefuɛ dan’ ɔn? ?Yɛ like cinnjin benin yɛ i sɔ’n kle e ɔ?\n5 Sran wie fi toman Zoova klun ufue yolɛ’n nun. Ka naan Zezi w’a wu’n, sran kun wunngeli i wun lɔ naan ɔ́ úsɛ i kosan kun. Bian sɔ’n flɛli Zezi kɛ ‘like klefuɛ kpa.’ I ti’n, Zezi seli kɛ: “?Nguɛ ti yɛ a flɛ min kɛ n ti kpa nin-ɔn? Sran fi ti-man kpa saan Nyanmiɛn kunngba cɛ.” (Mark 10:17, 18) E kwlaa e si kɛ Zezi ti ‘like klefuɛ kpa.’ ?Yɛ nn, ngue ti yɛ Zezi seli bian’n kɛ nán ɔ flɛ i sɔ ɔ?\n6 Bian sɔ’n kúnndɛ mánmán Zezi ti yɛ ɔ flɛli i kɛ “like klefuɛ kpa’n” niɔn. Sanngɛ Zezi kɛnnin i wun ase, ɔ kunndɛli kɛ manmanlɛ sɔ’n ɔ yo i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i liɛ, afin Ɲanmiɛn i kpa m’ɔ ti’n ɔ leman wunsu. (Nyanndra Mun 11:2) Sanngɛ Zezi i ndɛ sɔ’n kle like cinnjin kpa kun. Yɛle kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ si like ng’ɔ ti kpa’n niɔn. I kunngba cɛ yɛ ɔ le atin kle sa ng’ɔ ti kpa’n nin sa ng’ɔ ti tɛ’n niɔn. Sanngɛ Adam nin Ɛvu be kunndɛli kɛ bé klé sa ng’ɔ ti kpa’n nin sa ng’ɔ ti tɛ’n. I ti yɛ be yoli ɲin kekle mɔ be dili sa kpa’n nin sa tɛ’n be silɛ waka’n i mma’n niɔn. Sanngɛ Zezi liɛ’n ɔ yoli wun ase kanfuɛ. Ɔ loli i wun mɛnnin i Si’n naan ɔ kle i atin ng’ɔ ti kpa’n.\n7 Asa ekun’n, Zezi si kɛ ninnge kpakpa kwlaa’n fin Zoova. “Like kpa kwlaa nga be fa man sran’n, ɔ nin like kpa kwlaa nga be nyɛn i’n” be fin i. (Zak 1:17) Maan e nian wafa nga Zoova kle kɛ ɔ ti klun ufuefuɛ’n.\nLike ng’ɔ kle kɛ Zoova i klun ti ufue dan’n\n8. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kle kɛ ɔ yo klɔ sran’m be kwlaa be kpa ɔ?\n8 Ɔ leman klɔ sran kun sa, mɔ Zoova nin a yomɛn i kpa le ɔ. Jue Mun 145:9 se kɛ: “[Zoova] ti kpa man sran’m be kwlakwla.” ?Ninnge benin wie mun yɛ be kle kɛ Zoova yo klɔ sran’m be kwlaa be kpa ɔ? Biblu’n se kɛ: “W’a yaci-mɛn i wun nglo yilɛ sa kpakpa b’ɔ yo be’n be nun, ɔ maan nzue’n tɔ, yɛ amun fie’m be yo ye, ɔ man amun aliɛ kpanngban, yɛ ɔ maan amun klun jɔ.” (Sa Nga Be Yoli’n 14:17) Kɛ e ɲan aliɛ fɛfɛ kpa kun e di’n, e klun jɔ. ?Nɛ́n i ɔ? Sɛ ɔ timan nzue m’ɔ tɔ’n ti’n, nn fie’m be su ninnge’m be kwlá yoman kpa, yɛ e kwlá ɲanman “aliɛ kpanngban” blɛ kwlaa nun. Nán be nga be klo Zoova’n, be ngunmin yɛ Zoova yo be kpa ɔ. Sanngɛ ɔ yo sran’m be kwlaa be ye. Zezi seli kɛ: “Ɔ bo wia’n man be bɔ be ti tɛ’n nin be bɔ be ti kpa’n, yɛ ɔ tɔ nzue’n man nanwlɛfuɛ nin be bɔ be ti-man nanwlɛfuɛ’n.”—Matie 5:45.\nZoova “maan nzue’n tɔ, yɛ amun fie’m be yo ye.”\n9. ?Wafa sɛ yɛ pɔmu’n i su sunnzun ase’n ɔ kle kɛ Zoova i klun ti ufue ɔ?\n9 Wia’n m’ɔ bo’n, ɔ nin nzue m’ɔ tɔ’n i ti yɛ e ɲan e nuan nun aliɛ e di ɔ. Sanngɛ sran kpanngban be ɲin kpa i sɔ like’n su. Maan e fa e ɲin e sie waka mma nga be flɛ i pɔmu’n i su e nian. Be diman waka mma sɔ’n i yalɛ blɔfuɛ’m be mɛn’n nun lɔ. Pɔmu’n ti klanman, yɛ ɔ yo fɛ, kpɛkun ɔ yo sran kpa. Sɛ nzue we kun sran kun bɔbɔ’n, ɔ kwla fa ti i wun ɲanman nun. ?Sanngɛ amun si kɛ asiɛ wunmuan’n su’n, pɔmu’n i wafawafa’n ti sɔ lele 7.500? Wie ti ɔkwlɛ, wie ti youun, wie kusu ti ble nɲanɲa. Pɔmu wie’m be o lɛ’n, be ti kaan kɛ lomin sa, wie’m be kusu be ti dan kɛ pamplemusu sa. Pɔmu’n i klun mma nga be lua’n, ɔ ti kaan kpa, ɔ juman lika fi. Sanngɛ kɛ be ko lua m’ɔ ko ɲin’n, ɔ timan klanman aɔwi. (Ngɔjue Fɛfɛ Kpa’n 2:3) Munngun blɛ nun’n, pɔmu waka’n ɔ bo nɲrɛ klanman kpa. Kpɛkun wawa nun’n, ɔ su mma. Afuɛ kwlaa nun’n, pɔmu waka kun kwla su mma lele, ɔ ju kilo 400. Ɔ kwla su sɔ lele afuɛ 75.\nWaka mma kaan nga fifi, ɔ yo waka, yɛ ɔ su mma fɛfɛ lele afuɛ kpanngban.\n10, 11. ?Wafa sɛ yɛ e ɲinma’n ɔ nin e su’n, ɔ nin e bue’n nin e taaman’n, be kle kɛ Zoova i klun ti ufue ɔ?\n10 Kɛ mɔ Zoova ti kpa lele kpe nun’n ti’n, ɔ yili e wunnɛn’n i “klanman” kpa. Ɔ maan e kwla wun ninnge ng’ɔ yili be’n kpɛkun e di su aklunjuɛ. (Jue Mun 139:14) Ndɛ tre nga i bo bolɛ nun’n, e kannin sran wie’m be ndɛ. Maan e bu be akunndan e nian. ?Ngue yɛ be ɲinma’n tɛli i m’ɔ mannin be aklunjuɛ blɛ sɔ’n nun ɔn? Bakan’n i si nin i nin be wunnin kɛ ɔ su sri. Fie difuɛ’n wunnin kɛ nzue su tɔ i fie’n su. Sran wie’m be wunnin kɛ, kɛ wia’n kɔ́ tɔlɛ’n ɔ yo ɲɛnmɛn. Sɛ like kun ti ble annzɛ ɔkwlɛ annzɛ ufue’n, annzɛ ɔ ti sɛ ti sɛ o, e ɲinma’n yɛ maan e si sɔ ɔ. Asa kusu, e su’n ti’n, sɛ sran nga e si be’n be nun kun yɛ ɔ su ijɔ’n, annzɛ sɛ aunmuan’n yɛ ɔ su fita’n, annzɛ kusu sɛ bakan kun yɛ ɔ su sri’n, e wun i wlɛ. ?Ngue ti yɛ e wun ninnge sɔ mun ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ e ti sa ɔ? Biblu’n se kɛ: “[Zoova] yɛ ɔ yili be su’n kɛ ɔ ti sa-a, i kunngba’n yɛ ɔ yili be nyinma’n kɛ ɔ wun ase-ɔ.” (Nyanndra Mun 20:12) Sanngɛ nɛ́n i ngba ɔ.\n11 E bue’n mɔ e fa ti nvan’n, ɔ kle kɛ Zoova i klun ti ufue wie. E klɔ sran mun’n, e kwla ti ninnge fanunfanun kɔe 10.000 be nvan. Maan e bu i akunndan e nian. Sɛ aliɛ nga e klo i’n yɛ be su tɔn’n, sɛ waka wie yɛ w’a kpuke nɲrɛ’n, annzɛ sɛ waka nɲa yɛ w’a wu kee’n, annzɛ sɛ sin wunsre yɛ ɔ su fin gbo kun nun fite’n e ti i kwlaa sɔ’n i nvan. Asa ekun’n, sɛ aunmuan yɛ ɔ su fita e wun’n, annzɛ e awlɛn su sran wie yɛ w’a tɔ e nun’n, annzɛ like wie kɛ amanngo sa yɛ ɔ o e sa nun’n, e wunnɛn kplo’n ti’n e si sɔ. ?Yɛ sɛ e su di amanngo sɔ’n nin? ?Ngue ti yɛ e si kɛ ɔ ti mlɛnmlɛn ɔn? E taaman’n ti ɔ. Nanwlɛ, maan e se Zoova kɛ: “Ɔ klun-ufue’n ɔ cɛnnin o! Be bɔ be nyin yi wɔ’n bɔ be talo wɔ’n, ɔ klun-ufue sɔ’n ti a yo be ye.” Sɛ e se sɔ’n, y’a yimɛn i blo. (Jue Mun 31:20) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova yo be nga be ɲin yi i’n, “be ye” ɔ?\nƝanmiɛn i klun ufue’n maan é ɲán ninnge kpakpa tititi\n12. ?Ninnge nga Zoova man e’n be nun cinnjin kpafuɛ’n yɛle benin? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n12 Zezi seli kɛ: “Nán aliɛ kunngba yɛ ɔ man sran nguan-an, sanngɛ ndɛ kwlaa ng’ɔ fin Nyanmiɛn nuan fite’n, i yɛ ɔ man sran nguan-an.” (Matie 4:4) Sakpa, ninnge nga Ɲanmiɛn man e i sulɛ nun’n, be yɛ be ti cinnjin’n niɔn. Afin ninnge sɔ’m be ti’n, e kwla ɲan anannganman nguan. Fluwa nga i ndɛ tre 8 nun’n, e wunnin i kɛ blɛ kasiɛn nga nun’n, Zoova fali ajalɛ wie mun naan i sufuɛ’m be di ye dan i sulɛ’n nun. I wie yɛle kɛ ɔ uka e naan y’a wun i ndɛ’n i wlɛ kpa.\n13, 14. (a) ?Ngue yɛ Ezekiɛli wunnin i aolia nun ɔn? ?Yɛ like ng’ɔ wunnin i’n, i bo’n yɛle benin? (b) ?Ajalɛ benin mun yɛ Zoova fali be naan i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m b’a ɲan nguan ɔn?\n13 Aolia nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli wunnin kɛ b’a kplan Ɲanmiɛn i sua’n i uflɛ naan sua sɔ’n w’a ɲan ɲrun kɛ laa’n sa. Ɔ wunnin nzue ba kun m’ɔ fin Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n. Kɛ ɔ́ sónji’n nn ɔ́ yí kɔ́ lele naan w’a kpaci w’a yo nzue ti nɲɔn. Lika kwlaa nga nzue’n sonji ju lɛ’n, ninnge’m be yo kpa. Nzue sɔ’n i bue nɲɔn’n be su’n, waka nga be su mma’n, be fifi. Be mma’m be kaci aliɛ, yɛ be nɲa’m be kaci ayre. Kɛ nzue sɔ’n sonji guali Jenvie m’ɔ ti njin nzue klakla’n nun’n, jue mun nin nzue nun nnɛn nin kakaa’m be wa trannin jenvie sɔ’n nun. (Ezekiɛl 47:1-12) ?Sanngɛ i kwlaa sɔ’n i bo’n yɛle benin?\n14 Ɲanmiɛn i sua nga Ezekiɛli wunnin i aolia nun’n, ɔ kle kɛ Zoova wá táka i sulɛ kpafuɛ’n ekun. Nzue ng’ɔ wunnin i’n m’ɔ sonji’n kusu’n, ɔ ti ajalɛ nga Ɲanmiɛn fali be’n naan i sran’m b’a ɲan nguan’n be nzɔliɛ. Wafa nga nzue’n sonji kpuun’n, ɔ kle kɛ ninnge nga Zoova mán i sufuɛ mun’n, ɔ́ sɔ́n kpa liɛ su. Kɛ afuɛ 1919 nun’n, Zoova takali i sulɛ kpafuɛ’n ekun’n, ɔ fali ajalɛ wie mun naan i sran’m b’a ɲan nguan. Be yɛle Biblu’n, nin Biblu’n i akua mun, ɔ nin aɲia kanngan nin aɲia dandan mun. Zoova siesieli i kwlaa sɔ’n naan sran akpinngbin be si ndɛ nanwlɛ’n. Zoova sinnin ninnge sɔ’m be lika kleli sran mun ajalɛ cinnjin kpafuɛ’n ng’ɔ fali’n naan sran’m b’a kwla ɲan nguan’n. Like sɔ’n yɛle e ti kpɔlɛ tɛ nga Klist yili’n. E ti kpɔlɛ tɛ sɔ’n ti’n, kɛ é sú Ɲanmiɛn’n e klun titiman e. Yɛ be kwlaa nga be klo Ɲanmiɛn mɔ be ɲin yi i’n, bé ɲán anannganman nguan. * Ɔ maan blɛ kasiɛn nga nun’n, mɛn nunfuɛ’m be di Ɲanmiɛn i ninnge’m be yalɛ, sanngɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be liɛ’n, ɔ bobo be su.—Ezai 65:13.\n15. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yó i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be ye titi ɔ?\n15 Mɛn tɛ nga wíe, sanngɛ nzue nga Ezekiɛli wunnin i’n su yaciman sonjilɛ. I kpa bɔbɔ’n, Klist i afuɛ akpi sielɛ blɛ’n nun’n, yɛ nzue sɔ’n ɔ́ yí sónji kpa ɔ. Zoova sín Mɛsi’n i Famiɛn dilɛ’n i lika naan klɔ sran’m be ɲan e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye. Ɔ maan fɔ’n wíe klɔ sran’m be nun blɛblɛblɛ. Nanwlɛ, blɛ sɔ’n nun’n, é mánmán Zoova lelele, afin i klun ufue’n cɛnnin.\nZoova i klun ufue’n i wafa wie mun\n16. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ ayeliɛ nga Zoova yi be nglo mɔ be kle kɛ i klun ti ufue’n, be sɔnnin ɔn? ?Yɛ be nun wie mun yɛle benin?\n16 Nán Zoova i klun ufue’n i ngunmin yɛ ɔ kle kɛ ɔ ti kpa ɔ. Ɲanmiɛn seli Moizi kɛ: “Ń sín ɔ nyrun lɛ, ń yí min aklunye’n i nglo ń klé wɔ, yɛ ḿ bó min dunman’n.” I sin Zoova seli ekun kɛ: “N ti [Zoova]. N ti Nyanmiɛn aklunyefuɛ, nin aunnvuɛ sifuɛ, n fa-man ya ndɛndɛ. Min aklunye’n ti dan, yɛ sa nga n kan kɛ ń yó be’n, ń yó be.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 33:19; 34:6) Ɔ maan Zoova i ayeliɛ nga be kle kɛ ɔ ti klun ufuefuɛ’n, be diman be yalɛ.\n17. ?Klɔ sran mɔ be timan like fi’n, wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn nin be nanti ɔ?\n17 Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n kle e wafa nga Zoova nin be ng’ɔ yili be’n be tran’n. Ɔ yoman be kpokokpoko yɛ ɔ mianmianman be kɛ klɔ sran nga be le kwlalɛ’n be yo’n sa. Asa kusu’n, i ɲin kpaman sran su. Sanngɛ ɔ ti wɛtɛɛ yɛ i klun ti ufue. Le kun’n, ɔ seli Abraamu kɛ: “Jran kan a o lɛ’n, man ɔ nyin’n su nian mɛn’n i nglo lɔ lika’n nin i ngua lɔ lika’n, nin wia afiliɛ lɔ, ɔ nin wia atɔliɛ lɔ.” (Bo Bolɛ 13:14) Be nga be suan Biblu’n su like’n be waan wafa nga be klɛli ndɛ sɔ’n Ebre nun’n, ɔ kle kɛ Zoova kannin ndɛ sɔ’n amanniɛn su naan w’a yomɛn i kwlalɛ su. Wafa nga ɔ fa ijɔli amanniɛn su sɔ’n, i kunngba’n yɛ ɔ fa ijɔli Biblu’n i ndɛ mma uflɛ wie’m be nun ɔn. (Bo Bolɛ 31:12; Ezekiɛl 8:5) Zoova m’ɔ sie like kwlaa’n, ɔ kan ndɛ amanniɛn su kle klɔ sran mɔ be timan like fi’n. Nanwlɛ, ɔ yo ɲɛnmɛn o! Mɛn ng’ɔ o yɛ’n nun’n, sran’m be siman amanniɛn su ijɔ kaan sa. Ɔ maan kɛ e bu e Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ kan ndɛ amanniɛn su’n i akunndan’n, e klun jɔ. ?Nɛ́n i ɔ?\n18. ?Ngue ti yɛ Biblu’n se kɛ ‘sa nga Zoova kan kɛ ɔ́ yó be’n, ɔ́ yó be’ ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n gua e awlɛn su nzue ɔ?\n18 Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n nun’n, Zoova se ekun kɛ: “Sa nga n kan kɛ ń yó be’n, ń yó be.” Andɛ’n, sran’m be diman nanwlɛ. Sanngɛ Biblu’n kpɛn e wla kɛ: “Nán klɔ sran yɛlɛ Nyanmiɛn naan w’a bua ato.” (Kalɛ 23:19) Tit 1:2 kusu se kɛ ‘Ɲanmiɛn buaman ato.’ Ɲanmiɛn ti kpa dan, ɔ kwlá buaman ato kaan sa. Ndɛ ng’ɔ kan’n, saan ɔ́ kpɛ́n su. Biblu’n bɔbɔ se kɛ: “Nyanmiɛn [...] ti nanwlɛfuɛ.” (Mmla’n 7:9) Nán ato ngunmin yɛ ɔ buaman ɔn, sanngɛ ɔ kle ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n wie. Ɔ fiaman ndɛ su, sanngɛ klun ufue su’n, ɔ yi i ngwlɛlɛ m’ɔ leman sin’n i nglo kle i sufuɛ mun. Ɔ ti kɛ kannin yɛ ɔ fa kpaja be su sa ɔ. * Asa ekun’n, ɔ kle be wafa nga be kwla ‘fa ndɛ nanwlɛ’n su’ be nanti titi’n. (3 Zan 3) ?Ta benin yɛ ɔ fata kɛ Zoova i klun ufue’n ɔ ɲɛn i e su ɔ?\nZoova i klun ufue’n ti’n, ‘e bo sro’\n19, 20. (a) ?Ngue yɛ Satan yoli naan Ɛvu w’a bu i kɛ Ɲanmiɛn timan kpa ɔ? ?Yɛ i bo’n guali sɛ? (b) ?Zoova i klun ufue’n ti’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n19 Kɛ Satan láka Ɛvu Edɛni fie’n nun lɔ’n, kosan ng’ɔ usɛli i’n, ɔ sɛnngɛnnin i akunndan’n. Ɔ yoli sɔ naan Ɛvu bu i kɛ Zoova timan kpa. Zoova seli Adam kɛ: “Fie’n nun waka mun yɛ be o lɛ-ɔ, be mma kwlaa nga ɔ waan á dí’n, di.” Fie’n nun lɔ waka akpi kpanngban sɔ’m be nun kunngba cɛ yɛ Zoova seli Adam nin Ɛvu be kɛ nán be di ɔ. Sanngɛ maan e fa e ɲin e sie i wafa nga Satan usali Ɛvu i kosan’n i su. Ɔ usɛli i kɛ: “?Naan Nyanmiɛn seli amun sakpa kɛ: ‘Nán amun di fie’n su waka’m be mma’n wie fi?’” (Bo Bolɛ 2:9, 16; 3:1) Satan kpɛli Zoova i ndɛ’n i wun naan Ɛvu bu i kɛ Zoova fali like kpa kun fiali be wun. Ɛvu tɔli Satan i aya’n nun, afin w’a buman Zoova i sran kpa kun. Kusu nn Zoova yɛ ɔ mɛnnin i like kwlaa ɔ. I kunngba’n yɛ sran kpanngban be wa yoli ɔ.\n20 E si kɛ be ayeliɛ sɔ’n i bo nzuɛn’n, yɛle ɲrɛnnɛn’n nin afɛ’n. Maan ndɛ ng’ɔ o Zeremi 31:12 nun’n, ɔ yo e cinnjin. I waan: “Bé bó sró [...] bé bá ninnge nga [Zoova] fa man be’n i falɛ.” Zoova i klun ufue’n ti’n, ɔ nin i fata kɛ e bo sro. Nán maan e bu e Ɲanmiɛn’n m’ɔ ti klun ufuefuɛ dan’n i wun akunndan tɛ le. E kwla lafi i su e guɛ i ti nin i bo. Afin ninnge kpakpa ngunmin yɛ ɔ sunnzun i be nga be klo i’n be lika ɔ.\n21, 22. (a) ?Zoova i klun ufue’n ti’n, ninnge benin mun yɛ a kunndɛ kɛ á yó ɔ? (b) ?Ngue yɛ é wá wún i like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n nun ɔn?\n21 Asa ekun’n, kɛ e ɲan blɛ e kan Ɲanmiɛn i klun ufue’n i ndɛ e kle sran mun’n, i sɔ’n yo e fɛ. Kɛ Jue Mun 145:7 ɔ́ kán Zoova i sufuɛ’m be ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Klun-ufue sa dandan nga a yo be’n, maan be kan be ndɛ.” Cɛn kwlaa Zoova yo e kpa. ?Sɛ cɛn kwlaa e lɛ i ase ninnge kpakpa ng’ɔ man e’n be ti’n, i sɔ’n timan kpa? Sɛ e bu Zoova i klun ufue’n i su akunndan cɛn kwlaa’n, naan e kan i ayeliɛ sɔ’n i ndɛ e kle sran mun’n, i sɔ’n úka e naan y’a sɔnnzɔn e Ɲanmiɛn m’ɔ ti kpa’n. Sɛ e kunndɛ kɛ é yó sran’m be kpa kɛ Zoova sa’n, e nin i e afiɛn’n ɔ́ mántan kpa. Kɛ akoto Zan yoli kpɛnngbɛn’n, ɔ klɛli kɛ: “N sran kpa, nán nian sa tɛ nga be yo’n su, sanngɛ nian sa kpa nga be yo’n su. Sran ng’ɔ yo sa kpa’n, ɔ ti Nyanmiɛn liɛ.”—3 Zan 11.\n22 Zoova yi i klun ufue’n i nglo wafa uflɛ ekun. I wie yɛle kɛ i “aklunye’n ti dan,” annzɛ ɔ nin sran nanti ndɛnman su. (Ezipt Lɔ Tulɛ 34:6) Zoova yi i klun ufue’n i nglo sran’m be kwlaa be lika. Sanngɛ i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be ngunmin be lika yɛ ɔ yi i aklunye’n i nglo ɔ. Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ nun’n, é wá wún wafa nga Zoova yi nzuɛn sɔ’n i nglo’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Ninnge nga be kle kɛ Zoova i klun ti ufue’n be nun wie fi timan cinnjin traman e ti kpɔlɛ tɛ’n. Anzi’m be sɔnnin kpa, sanngɛ i Wa kunngba cɛ’n m’ɔ ti i awlɛn su ba’n yɛ ɔ sunmɛnnin i kɛ ɔ wa kpɔ e ti ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 18 Biblu’n nun’n, be fa ndɛ nanwlɛ’n be sunnzun kannin. Jue tofuɛ’n seli kɛ: “Fa ɔ kannin’n blɛ min yɛ fa nanwlɛ’n wla min nun.” (Jue Mun 43:3) Be nga be klo kɛ Zoova kle be like’n, naan ɔ uke be ɲin’n, sɛ é kwlá sé’n, Zoova fɛ i kannin’n kpaja be su kpa.—2 Korɛntfuɛ Mun 4:6; 1 Zan 1:5.\n1 Famiɛn Mun 8:54-61, 66 ?Wafa sɛ yɛ Salomɔn kleli kɛ ɔ si Ɲanmiɛn i klun ufue’n i su ye ɔ? ?Yɛ i sɔ’n yoli Izraɛlifuɛ’m be sɛ?\nJue Mun 119:66, 68 ?Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kunndɛ kɛ é yó sran’m be kpa kɛ Zoova sa ɔ?\nLik 6:32-38 ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a sɔnnzɔn Zoova i klun ufue’n niɔn?\nRɔmfuɛ Mun 12:2, 9, 17-21 ?Wafa sɛ yɛ cɛn kwlakwla e kwla yi klun ufue’n i nglo ɔ?


Ɲanmiɛn i wunmiɛ’n: Zoova i wunmiɛn’n ti dan | Mantan\n1, 2. ?Abonuan ninnge benin yɛ Eli wunnin be ɔ? ?Sanngɛ i nun nga ɔ o Orɛbu oka’n su lɔ yɛbuɛ buɛ’n i nuan lɔ’n, sa sroesroe benin yɛ ɔ wunnin i ɔ?\nELI wunnin abonuan ninnge mun laa. I wie yɛle kɛ i nun m’ɔ ɔli fialɛ’n, aliɛ ba kun nun’n, kɔkɔkuankuan’m be blɛli i aliɛ kpɛ nɲɔn. Asa ekun’n, i nun nga awe’n kpɛnnin’n, ɔ wunnin kɛ sanmlɛn nin ngo’n, b’a wieman sɛ mma nɲɔn’n be nun. Ɔ wunnin bɔbɔ kɛ i Ɲanmiɛn m’ɔ srɛli’n ti’n, sin fin ɲanmiɛn su lɔ jrali. (1 Famiɛn Mun i ndɛ tre 17 nin 18) Sanngɛ sa ng’ɔ su ba siɛn’n yɛ’n, ɔ nin a wunmɛn i wunsu le.\n2 I nun ng’ɔ ti Orɛbu oka’n su lɔ yɛbuɛ buɛ’n i nuan lɛ’n, ɔ wunnin sa sroesroe kpanngban. Ɔ dun mmua wunnin kɛ aunmuan’n fitali. Aunmuan sɔ’n kpla kekle kpa, ɔ maan ɔ kpacili oka’m be nun, yɛ ɔ kpukeli yɛbuɛ’m be nun. I sin’n, asiɛ’n kejeli. Ɔ maan ɔ tuli asiɛ’n bo lɔ ninnge mun fiteli. Nga m’ɔ wunnin i ekun’n yɛle sin. Kɛ sin’n dí lika’n kɔ́’n, e kwla se kɛ i lolɛ’n guali Eli wun.—1 Famiɛn Mun 19:8-12.\nZoova su sin.\n3. ?Ɲanmiɛn i wafa benin yɛ Eli wunnin i weiin ɔn? ?Yɛ ninfan yɛ e kwla wun ninnge kunngba’n wie ɔ?\n3 Ninnge nga Eli wunnin be lɛ’n, be kwlaa be kle like kunngba. Be kle kɛ Ɲanmiɛn Zoova i wunmiɛn’n ti dan. Nán kɛ e kunndɛ kɛ é wún abonuan sa kun kwlaa naan y’a lafi su kɛ Ɲanmiɛn le wunmiɛn ɔn. Ninnge nga e wun be mɛn nun bɔbɔ’n, be kle weiin kɛ Ɲanmiɛn le wunmiɛn. I ti’n, Biblu’n se kɛ ninnge nga Zoova yili be’n, be klɛ kɛ “Nyanmiɛn o lɛ yɛ ɔ kwla sa’n kwlaa yo.” (Rɔmfuɛ Mun 1:20) Amun e fa e ɲin e sie i ninnge kɛ ɲanmiɛn m’ɔ kpa sin mianmian’n, annzɛ ɲanmiɛn m’ɔ kpan kplannankplannan’n annzɛ nzue ba nga be sonji be gua kpuuu’n, ɔ nin nzraama kpanngban nga be ta ɲanmiɛn su lɔ’n, be su kan. ?Ninnge sroesroe sɔ’m be kleman kɛ Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n ti dan? Be kle i sɔ weiin, sanngɛ nán sran ngba yɛ ɔ fa su ɔ. Wie’m be kusu, kannzɛ be si sɔ’n sanngɛ, be wunmɛn i wlɛ kpa. Sanngɛ sɛ e si like nga Zoova i wunmiɛn’n ti’n ɔ kwla yo’n, ɔ́ úka e kpa naan y’a fa e wun y’a mɛntɛn i. I ti’n, akpasua nga nun’n, bé wá yíyí Zoova i kwlalɛ dan’n i ngbɛsungbɛsu’n kwlaa i nun bé klé e.\nZoova i wafa cinnjin kun\n4, 5. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova i dunman’n nin i wunmiɛn’n annzɛ i kwlalɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zoova fa nannin sunnzunnin i wunmiɛn’n, ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ?\n4 Zoova i wunmiɛn’n leman wunsu. Zeremi 10:6 se kɛ: “[Zoova], like fi nin wɔ sɛ-man. A ti dan kɛ a kwla bɔ ɔ dunman’n fa fu ju’n sa.” Amun sie i nzɔliɛ kɛ kwlalɛ’n annzɛ wunmiɛn’n ɔ nin Zoova i dunman’n be kɔ likawlɛ. Nán maan e wla fi su kɛ i dunman’n i bo’n yɛle “Ɔ yo maan ɔ kpɛn su.” ?Ngue yɛ maan Zoova kwla yi like kwlaa ng’ɔ klo’n, yɛ ɔ kaci like kwlaa ng’ɔ klo kɛ ɔ́ káci’n niɔn? Like nga ti yɛ ɔ kwla yo sɔ’n yɛle i wunmiɛn’n. Ɲanmiɛn kwla like kwlaa yo, yɛle kɛ like kwlaa nga i waan ɔ́ yó’n, ɔ leman kun sa mɔ i yolɛ’n ti kekle mɛn i ɔ. Wunmiɛn annzɛ tinmin sɔ’n ti i nzuɛn cinnjin kpa kun.\n5 Like nga Zoova i wunmiɛn’n ti’n ɔ kwla yo’n, kɛ mɔ e kwlá simɛn i kwlaa’n ti’n, ɔ fa nzɔliɛ ninnge mun, ɔ fa uka e naan y’a wun i wlɛ. E wunnin kɛ ɔ fali nannin’n ɔ fa sunnzunnin i wunmiɛn’n. (Ezekiɛl 1:4-10) Sunnzun ase sɔ’n ti su, afin nannin tola’n ti nnɛn dan kpa kun m’ɔ le wunmiɛn ɔn. Laa mɔ bé klɛ́ Biblu’n, nnɛn mɔ i dan tra nannin tola’n, Palɛstini lɔfuɛ’m be wunmɛn i ngbɛnngbɛn. Sanngɛ be si kɛ awuɛ wafa kun o lɛ’n, i wunmiɛn’n tra nannin’n liɛ’n. Dɔ nga su be wunman awuɛ sɔ’n mɔ blɔfuɛ nun’n be flɛ i ɔrɔku’n (aurochs) i osu’n kun. (Zɔb 39:9-12) Rɔmu lɔ famiɛn kun m’ɔ suan Jules César kannin kɛ sui’m be dan traman nannin sɔ’m be kpa. Bian sɔ’n klɛli i kɛ: “Be le wunmiɛn kpa, yɛ be kwla wanndi kpa.” Sɛ sran o nnɛn sɔ’n i wun koko’n, e kwlá wunmɛn i, afin nnɛn’n ti gbendengble dan!\n6. ?Ngue ti yɛ Zoova kunngba cɛ yɛ be flɛ i ‘Ɲanmiɛn [Zoova] m’ɔ kwla like kwlaa yo’n’ niɔn?\n6 I kunngba’n yɛle klɔ sran’m be liɛ’n. Yɛle kɛ be timan like fi Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ le tinmin kpa’n i ɲrun. Zoova ɲrun’n, nvle dandan mun bɔbɔ’n, be ti kɛ toe’n su ndutre kaan sa. (Ezai 40:15) Zoova kunngba cɛ yɛ i wunmiɛn liɛ’n leman awɛ ɔ. I ti’n, be flɛ i ‘Ɲanmiɛn [Zoova] m’ɔ kwla like kwlaa yo’n.’ * (Sa Nglo Yilɛ 15:3) Zoova ‘i wunmiɛn’n ti dan,’ yɛ ‘i kwlalɛ m’ɔ kwla’n’ ti dan. (Ezai 40:26) Wunmiɛn nga ɔ o Zoova nun’n, ɔ kwlá wieman le. Nán sran annzɛ like wie yɛ ɔ mɛn i wunmiɛn ɔn, afin ‘wunmiɛn’n ɔ ti i kunngba i liɛ.’ (Jue Mun 62:12) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa yo ninnge mun ɔn?\nWafa nga Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa di junman’n\n7. ?Ngue yɛle Zoova i wawɛ’n? ?Yɛ ngue yɛ Ebre nin Glɛki nun ndɛ nga be niannin be kacili ndɛ sɔ’n be kle e ɔ?\n7 Zoova i wawɛ’n mɔ yɛle i wunmiɛn ng’ɔ fa di junman’n, ɔ kpɛman su le. I yɛ Bo Bolɛ 1:2 flɛ i “Nyanmiɛn i Wawɛ’n” niɔn. Ebre nin Glɛki nun ndɛ nga be kacili i kɛ “wawɛ’n,” lika uflɛ’n be kwla kaci i kɛ “aunmuan.” Fluwa sifuɛ nga be tutu ndɛ mma’m be bo’n, be waan Ebre nin Glɛki nun ndɛ sɔ’m, be kle kɛ wunmiɛn sɔ mɔ Ɲanmiɛn fa di junman’n, ɔ ti like mɔ e kwlá wunmɛn i ɔ. Ɲanmiɛn wawɛ’n ti kɛ aunmuan’n sa, klɔ sran’m be kwlá wunmɛn i, sanngɛ e wun ninnge ng’ɔ yo be’n.\n8. ?Biblu’n nun’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i wawɛ’n i ndɛ’n, be se sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n nin i fata ɔ?\n8 Ɲanmiɛn wawɛ’n kwla yo ninnge wafawafa kpanngban. Ninnge kwlaa nga Zoova klo kɛ ɔ́ yó’n, ɔ fɛ i wawɛ’n yo i sɔ like’n. Ɔ maan Biblu’n nun’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i wawɛ’n i ndɛ’n, be se kɛ “Nyanmiɛn dunman nun” annzɛ i “sa nuan.” (Lik 11:20, Jue Mun 102:26) Klɔ sran’n kwla fɛ i sa yo ninnge fanunfanun. Ninnge sɔ’m be nun’n, wie liɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ ɲan wunmiɛn naan w’a yo. Wie liɛ’n kusu, ɔ fata kɛ ɔ fɛ i sa mma yo. I kunngba’n yɛle Ɲanmiɛn liɛ’n. Ɔ kwla fɛ i wawɛ’n yo ninnge fanunfanun. I wie yɛle kɛ ɔ fɛli i wawɛ’n boli ninnge nga be ti kanngan plilili’n annzɛ ɔ fa kpɛli Ndɛ mma jenvie’n nun annzɛ ɔ fa ukali Klistfuɛ klikli mun naan b’a ijɔ aniɛn wafawafa.\n9. ?Zoova i sielɛ’n trɛ lele ju nin?\n9 Wafa kun ekun nga Zoova yi i wunmiɛn’n i nglo’n, yɛle kɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n. ?Sran kun kwla sie sran akpinngbin tra su yɛ be kwlakwla be kwla tu be klun be yo i klun sa’n, ɔ yo ye? Zoova liɛ’n ɔ kwlɛ i sɔ yo. Klɔ sran wie’m be ti i sufuɛ. Yɛ Biblu’n nun’n, be waan be ti kɛ sonja mun sa. (Jue Mun 68:12; 110:3) Kannzɛ be flɛ be sɔ’n, sanngɛ anzi’m be wunmiɛn liɛ’n tra klɔ sran’m be liɛ’n kpe nun. An bɔbɔ amun nian. Kɛ Asiri sonja’m be waan be nin Ɲanmiɛn i nvlefuɛ’m bé kún’n, kɔnguɛ kunngba nun’n, anzi kun kunnin sonja ko ju 185.000! (2 Famiɛn Mun 19:35) Nanwlɛ, anzi’m be ‘le fanngan dan.’—2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:7.\n10. (a) ?Ngue ti yɛ kɛ Biblu’n flɛ Ɲanmiɛn kɛ Zoova m’ɔ sie mɛn wunmuan’n, i sɔ’n kle kɛ ɔ sie anzi mun wie ɔ? (b) ?Wan yɛ ɔ le wunmiɛn tra ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be’n niɔn?\n10 ?Anzi’m be ti nɲɛ? Aolia nun’n, Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ Daniɛli wunnin anzi akpi sɔ lele akpi tra su Ɲanmiɛn i famiɛn bia’n i ɲrun lɛ. Sanngɛ b’a seman kɛ anzi’m be ngba yɛ Daniɛli wunnin be ɔ. (Daniɛl 7:10) I sɔ’n kle kɛ atrɛkpa’n, anzi’m be kwla ju akpinngbin ya kpanngban kpa. I ti yɛ Biblu’n flɛ Ɲanmiɛn kɛ Zoova m’ɔ sie mɛn wunmuan’n niɔn. I sɔ’n kle kɛ ɔ sie anzi mun wie. Tɔnndɔnlɛ dunman sɔ’n kle kɛ ɔ ti anzi wunmiɛnfuɛ kpanngban kpa m’ɔ siesieli be sɛsɛsɛ’n, be siefuɛ. I awlɛn su Ba m’ɔ ti ‘i Wa Kpɛn’n,’ yɛ ɔ fa sieli i anzi sɔ’m be kwlaa be su ɔ. (Kolɔsfuɛ Mun 1:15) Kɛ mɔ Zezi ti anzi mun nin serafɛn mun nin anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n be su kpɛn’n ti’n, ɔ le wunmiɛn tra ninnge kwlaa nga Zoova yili be’n.\n11, 12. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n kwla uka sran mun ɔn? (b) ?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin m’ɔ kle kɛ Zoova i wunmiɛn’n ti dan ɔn?\n11 Ɔ le like uflɛ kun ekun mɔ Zoova yo m’ɔ kle kɛ ɔ le wunmiɛn ɔn. Ebre Mun 4:12 se kɛ: “Nyanmiɛn i ndɛ nga ɔ ko kan’n, wuun w’a kan ɔ kaci-mɛn i, ɔ maan sran’m be kaci.” Atrɛkpa’n, amun wunnin kɛ ndɛ nga ɔ o Biblu’n nun mɔ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan be klɛli’n, ɔ le ta kpa sran’m be su. Afin i nun ndɛ’n wla fanngan. Yɛ ɔ yo maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa yɛ e kaci e nzuɛn’n. Akoto Pɔlu seli i niaan mun kɛ be nian be wun sran nga be ayeliɛ’n ti tɛtɛ’n be lika. Ɔ kannin ekun kɛ: “Kɛ laa amun nun sran wie’m be ti sɔ-ɔ.” (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9-11) Ɔ maan e wun i kɛ ‘Nyanmiɛn i ndɛ’n’ ɲannin ta be su yɛ ɔ ukali be maan be kacili be nzuɛn’n.\n12 Ɔ leman like kun sa mɔ Zoova wunmiɛn’n kwlá yoman ɔn. Yɛ ninnge nga Zoova fa yi i wunmiɛn sɔ’n i nglo’n, be kpa liɛ’n like fi kwlá jrɛnmɛn i ɲrun. I ti’n, Zezi seli kɛ: “Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.” (Matie 19:26) ?Like benin yɛ Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n yo ɔ?\nƆ fɛ i wunmiɛn’n fa yo i klun sa’n\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zoova timan like ngbɛn sa m’ɔ le wunmiɛn ɔn? (b) ?Ngue yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n yo ɔ?\n13 E kwlá faman Zoova i wawɛ’n e sunnzunman ninnge kɛ aunmuan’n sa, afin ɔ tra be kwlakwla. Zoova kusu timan like ngbɛn wie sa m’ɔ le wunmiɛn ɔn, ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. Like nga i waan ɔ́ fɛ́ i wunmiɛn’n yó’n, yɛ ɔ fa yo ɔ. ?Sanngɛ like benin yɛ ɔ fɛ i wunmiɛn’n yo ɔ?\n14 É wá wún i kɛ Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n yɛ ɔ fa yi ninnge mun, ɔ fa nunnun be, ɔ fa sasa e, yɛ ɔ fa siesie ninnge’m be ye ɔ. Sɛ e waan é kpɛ́ i kpo’n, e kwla se kɛ like kwlaa nga ɔ klo kɛ ɔ́ fɛ́ i wunmiɛn’n yó naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n, yɛ ɔ fa yo ɔ. (Ezai 46:10) Blɛ wie nun’n, ɔ fɛli i wunmiɛn’n yili sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, i nglo, yɛ ɔ fa kleli i mmla mun. Like nga ɔ ti cinnjin trɛ i ngba’n yɛle kɛ, ɔ fɛ i wunmiɛn’n di junman naan i klun sa’n w’a kpɛn su. I klun sa sɔ’n yɛle kɛ maan be wun i wlɛ kɛ i kunngba yɛ ɔ le atin sie mɛn wunmuan’n niɔn. Naan Mɛsi’n i Famiɛn diwlɛ’n yo maan i dunman yo sanwun. Like fi kwlá tanndanman i klun sa sɔ’n i yolɛ’n i ɲrun.\n15. ?Ngue ti yɛ Zoova yi i wunmiɛn’n i nglo i sufuɛ’m be lika ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yili i nglo kleli Eli ɔ?\n15 Asa ekun’n, Zoova fɛ i wunmiɛn’n uka e, e tinuntinun. Zoova su ndɛ nga 2 Be Nyoliɛ 16:9 kan’n yɛ: “Ɔ nian-nian asiɛ wunmuan’n su naan ɔ́ súan be nga be fa be wla’n kwlaa guɛ i su’n be bo.” I sɔ yɛ Eli i ndɛ nga e boli su ndɛ tre nga i su fitilɛ nun’n, ɔ kle ɔ. ?Ngue ti yɛ Zoova yili i wunmiɛn dan m’ɔ le i’n kleli Eli sɔ ɔ? Famiɛn bla Zezabɛli i ti ɔ, afin bla klunwifuɛ sɔ’n fuali kpa kɛ ɔ́ kún Eli. Kɛ ɔ ko yo naan b’a kunmɛn i’n ti’n, ɔ wanndili. Ɔ yoli Eli kɛ sran fi jrɛnmɛn i sin sa, srɛ kunnin i dan yɛ i sa sin bubuli i. Ɔ buli i kɛ junman nga ɔ dili’n, i kwlaa yoli ngbɛn. Kɛ ɔ ko yo naan Zoova w’a fɔnvɔ Eli’n, ɔ yili i wunmiɛn dan’n, i nglo kleli i. Ɔ yoli maan aunmuan’n kplali, asiɛ’n kejeli yɛ sin jueli. Ɔ kleli i kɛ i bɔbɔ Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like’n kwlaa yo’n, ɔ jin i sin. ?Ɔ maan, sɛ Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like’n kwlaa yo’n jin i sin’n niɔn, Zezabɛli i srolɛ liɛ tre?—1 Famiɛn Mun 19:1-12. *\n16. ?Kɛ mɔ e si kɛ Zoova i wunmiɛn’n ti dan’n, ngue ti yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ?\n16 Kannzɛ kɛ é sé yɛ’n Zoova yiman atrɛ kun’n, sanngɛ kɛ ɔ fɛ i Eli blɛ su lele andɛ’n, Zoova w’a kaciman. (1 Korɛntfuɛ Mun 13:8) Zoova i ɲin o be nga be klo i’n, be ukalɛ’n i sin titi kɛ nga ɔ fa yoli i laa’n sa. Ɔ ti su kɛ ɔ o ɲanmiɛn su lɔ, sanngɛ ɔ nin e nunman mmua. Maan e afiɛn’n ti nun sɛ, sanngɛ ɔ kwla fɛ i wunmiɛn’n uka e. I kpa bɔbɔ’n, ‘be kwlaa nga be kpan flɛ i’n, ɔ mantan be.’ (Jue Mun 145:18) I nun nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ɔ ukɛ i’n, i nuan w’a tɔman bɔbɔ naan anzi kun w’a fite i ɲrun! (Daniɛl 9:20-23) Sɛ Zoova waan ɔ́ úka be nga be klo i’n naan ɔ́ wlá be fanngan’n, like fi kwlá tɛnndɛnmɛn i ɲrun.—Jue Mun 118:6.\n?Wunmiɛn mɔ Ɲanmiɛn le i’n ti’n, e kwlá faman e wun e mɛntɛnmɛn i?\n17. ?Zoova i wunmiɛn dan’n ti’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e sro i ɔ? ?Sanngɛ Zoova i srolɛ’n i wafa benin yɛ ɔ timan su ɔ?\n17 ?Wunmiɛn mɔ Ɲanmiɛn le i ti’n, ɔ fata kɛ e sro i? E kwla tɛ su kɛ ɛɛn, yɛ e kwla tɛ su kɛ cɛcɛ. Like nga ti yɛ e kwla se kɛ ɛɛn’n, yɛle kɛ i wunmiɛn m’ɔ le i’n ti’n, ɔ fata kɛ e sro i. Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre nga ɔ sinnin lɛ’n nun sa’n, i srolɛ sɔ’n yɛle kɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi i tra like kwlaa. Aɲinyiɛ sɔ’n yɛ Biblu’n se e kɛ “ɔ ti ngwlɛlɛ silɛ’n i bo bolɛ nin-ɔn.” (Jue Mun 111:10) Asa ekun’n, like nga ti yɛ e kwla se kɛ cɛcɛ’n, yɛle kɛ nán kɛ e bu i kɛ ɔ́ kún e ti yɛ e sro i ɔ. Annzɛ kusu nán wunmiɛn m’ɔ le i’n ti yɛ e kwlá faman e wun e mɛntɛnmɛn i ɔ.\n18. (a) ?Ngue ti yɛ sran kpanngban be sasa be wun be nga be le kwlalɛ’n be lika ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e si kɛ Zoova i kwlalɛ’n, ɔ su sacimɛn i ɔ?\n18 Afuɛ nga be flɛ i 1887 nun’n, Angle bian nga ɔ suan Lord Acton seli kɛ: “Kwlalɛ’n kwla saci be. Yɛ kwlalɛ’n ng’ɔ tratra su’n ɔ saci sran tɛtɛ kpa.” Bian sɔ’n i ndɛ ng’ɔ kannin’n, sran sunman b’a kan b’a flan nun wie pɛ. Atrɛkpa be wunnin kɛ fiɛn kaan sa nunman ndɛ sɔ’n i sin ti ɔ. Kɛ nga e fa e wun i titi sa’n, klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n, kɛ ɔ́ síe i wiengu’n, ɔ kle i ɲrɛnnɛn. (Akunndanfuɛ’n 4:1; 8:9) I sɔ ti’n, sran kpanngban be sasa be wun be nga be le kwlalɛ’n be lika yɛ be wanndi be. Kwlalɛ’n i bo’n, Zoova sa nun yɛ ɔ o ɔ. ?Ɔ maan i ti’n, ɔ sacili i? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. E wunnin i kɛ i nzuɛn nin klɔ sran liɛ’n timan kun ti’n, ɔ kwlá saciman le. Zoova timan kɛ yasua nin bla mɔ fɔ o be nun mɔ be o mɛn nga w’a saci yɛ’n nun sa. Ɔ fɛmɛn i tinmin’n fa tinman sran’m be su, yɛ ɔ su yomɛn i sɔ le.\n19, 20. (a) ?Kɛ Zoova yí i wunmiɛn’n i nglo’n, i nzuɛn benin yɛ i wla fiman su ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova trɛ i awlɛn ɔn? An fa sunnzun ase kun yiyi nun. ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo amun ɔn?\n19 Nán e wla fi su kɛ Zoova i sran’n i wafa’n, nɛ́n i ngba yɛle wunmiɛn m’ɔ le i’n. É wá kɛ́n i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n yɛ i sran klolɛ’n be ndɛ. Sanngɛ ɔ fataman kɛ e bu i kɛ Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, ɔ yi i nglo kunngunngun naan ng’ɔ kpɛn i klun kɛ ɔ yi i nglo’n yɛ ɔ yi i nglo ɔ. Kɛ nga é wá wún i e ɲrun lɔ ndɛ tre’m be nun sa’n, titi kɛ Zoova yí i wunmiɛn’n i nglo’n, i wla fimɛn i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ’n, ɔ nin i sran klolɛ’n be su. Zoova i nzuɛn kun ekun o lɛ. Yɛle kɛ ɔ si i awlɛn tra. Klɔ sran mɔ be sie be wiengu’n, be yiman nzuɛn sɔ’n i nglo titi be lika.\n20 Wienun ɔn, amun si sran kun m’ɔ ti kpandangblauun kpa. Wunmiɛn mɔ sran sɔ’n le i ti’n, kɛ amun wun i sa’n, ɔ kun srɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, amun wun i kɛ sran sɔ’n i klun ti ufue kpa. Ɔ klo sran’m be ukalɛ kpa. I li sɛ bé sé bé sé naan sran sɔ’n leman wie’n, yɛ i ukalɛ’n lo i kpa’n niɔn. Ɔ nianman kɛ ɔ le wunmiɛn’n ti’n ɔ́ míanmían sran mun. Amun wun kɛ sran’m be tɔn i suɛn, sanngɛ ɔ yaciman wɛtɛɛ yolɛ. Yɛ ɔ yo aklunye bɔbɔ. Amun usa amun wun kɛ sɛ amun le wunmiɛn kɛ i sa’n naan amun yɛ be yo amun sɔ’n, amun kwla yo klun ufue yɛ amun kwla tra amun awlɛn kɛ bian sɔ’n sa. ?Kɛ amún sí bian sɔ’n kɔ́’n, amun su kunndɛman kɛ amún fá amun wun mɛ́ntɛn i? Ɔ maan sɛ amun fa amun wun mantan Zoova m’ɔ kwla like kwlaa yo’n, amun ndɛ yo fɛ. Ndɛ ɲanman nga be fali ndɛ tre nga i flɛlɛ’n nun’n yɛ: “[Zoova] fa-man ya ndɛndɛ, i wunmiɛn’n ti dan.” (Naɔm 1:3) Zoova yimɛn i wunmiɛn’n i nglo ndɛndɛ ɔ fa yoman sran’m be tɛ. Kannzɛ klunwifuɛ o, ɔ yomɛn i sɔ. I klun ti ufue, yɛ ɔ ti wɛtɛɛfuɛ. Sran’m be beli i awlɛn kpalɛ sunman, sanngɛ w’a “fa-man ya ndɛndɛ.”—Jue Mun 78:37-41.\n21. ?Ngue ti yɛ Zoova mianman sran mun kɛ be su i ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e i lika ɔ?\n21 Zoova i awlɛn tralɛ’n wafa kun ekun o lɛ. Maan e bu i sin e nian. ?Sɛ amun le wunmiɛn yo like kwlaa’n, amun bu i kɛ ɔ ju blɛ wie’n, amún sé sran’m be kɛ be yo ninnge mun kɛ nga amun klo’n sa? Zoova mɔ kwlalɛ’n i bo’n wo i sa nun’n, ɔ mianman sran mun kɛ be su i. Kannzɛ bɔbɔ Zoova i sulɛ’n yɛ maan sran’m be kwla ɲan anannganman nguan’n, sanngɛ ɔ mianman sran’m be kɛ be su i. Ɔ man sran’m be atin kɛ sran kun bɔbɔ yo i klunklo like. Ɔ kle e sa tɛ yolɛ’n i akatua’n, ɔ nin sa kpa yolɛ’n i su mmlusuɛ’n. Sanngɛ ɔ yaci e nun naan e bɔbɔ e fa e klunklo ajalɛ. (Mmla’n 30:19, 20) Zoova kloman kɛ e su i mianlɛ su, annzɛ wunmiɛn m’ɔ le i ti’n, e su i srɛ su. Be nga Zoova kunndɛ’n, yɛle be nga be klo i mɔ be su i be klunklo su’n.—2 Korɛntfuɛ Mun 9:7.\n22, 23. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova klo kɛ ɔ́ mán sran uflɛ’m be kwlalɛ ɔ? (b) ?Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n, ngue yɛ é fá e ɲin é síe su ɔ?\n22 Like kasiɛn nga ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ e sro Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n, maan e kɛn i ndɛ. Klɔ sran nga be le kwlalɛ’n, be kunndɛman kɛ sran uflɛ ɲan be kwlalɛ sɔ’n wie. Zoova liɛ’n, ɔ klo kɛ ɔ́ mɛ́n i sufuɛ’m be kwlalɛ. Ɔ yo maan sran uflɛ ɲan kwlalɛ kɛ nga ɔ yoli mɔ i Wa’n ɲannin kwlalɛ’n sa. (Matie 28:18) Like uflɛ ekun nun’n, Zoova mɛn i sufuɛ’m be kwlalɛ. Biblu’n se kɛ: “[Zoova] a ti dan, a kwla, a yo nyɛnmɛn, a o lɛ tititi, ɔ nyrun’n ti nyannyannyan. Nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’n kwlaa be ti ɔ liɛ. [...] Kwlalɛ nin tinmin’n be ti ɔ liɛ. Sran mun nin ninnge nga ɔ waan be taka’n be taka, a man be su.”—1 Be Nyoliɛ 29:11, 12.\n23 Nanwlɛ, ɔ yo Zoova fɛ kɛ ɔ man e wunmiɛn. I kpa bɔbɔ’n, “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n yɛ ɔ yo sa-a.” Ɔ maan be nga be waan bé sú i’n be kwla su i. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) ?Ɔ yoman amun kɛ amun fa amun wun mantan Ɲanmiɛn m’ɔ le wunmiɛn sɔ’n, m’ɔ yi i kwlalɛ’n i nglo klanman kɛ nga y’a fa wun i lɛ’n sa’n? Wafa nga Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa yi ninnge mun’n, ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n é fá e ɲin e sie su.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Glɛki ndɛ nga Wawle nun be kacili i kɛ ‘ɔ kwla like kwlaa yo’n,’ i bo’n yɛle kɛ “ɔ sie ninnge’n kwlakwla kpan,” yɛ “tinmin’n ti i liɛ.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Biblu’n waan Zoova ‘nunman aunmuan’n nin asiɛ kejelɛ sɔ’n, ɔ nin sin’n be nun.’ Zoova timan kɛ ninnge kɛ aunmuan annzɛ ninnge wafawafa uflɛ wie’m be sa. Ɔ maan, be nga be su i’n, be kunndɛmɛn i ninnge sɔ’m be nun. Ɔ cɛnnin dan ti ɔ kwlá sɔnman ninnge nga ɔ yili be’n, be nun.—1 Famiɛn Mun 8:27.\n2 Be Nyoliɛ 16:7-13 ?Wafa sɛ yɛ famiɛn Aza i ndɛ’n kle kɛ, kɛ be lafiman su kɛ kwlalɛ’n fin Zoova’n, i bo’n gua tɛ ɔ?\nJue Mun 89:7-19 ?Wafa sɛ yɛ Zoova i kwlalɛ’n, ɔ yo be nga be su i’n niɔn?\nEzai 40:10-31 ?Wafa sɛ yɛ be yiyi Zoova i kwlalɛ’n i nun ndɛ nga nun ɔn? ?Yɛ kwlalɛ sɔ’n kɔ lele ju nin? ?Kpɛkun wafa sɛ yɛ ɔ kwla uka e ɔ?\nSa Nglo Yilɛ 11:16-18 ?Ngue yɛ Zoova tali nda kɛ ɔ́ fɛ́ i kwlalɛ’n yó ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n wla Klistfuɛ kpa’m be fanngan ɔn?


Maan Biblu’n nun like suanlɛ’n yo ɔ fɛ, naan w’a ɲan su ye\nZOZIE yɛ be sieli i kɛ ɔ dun Izraɛlifuɛ’m be ɲrun naan ɔ fa be wlu mɛn nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán be’n nun-ɔn. I sɔ’n timan pɔpɔ. I sɔ’n ti, Zoova wlɛli i fanngan. Ɔ seli i kɛ: “Jran kekle, ?A tili? Yo yakpafuɛ.” Ɔ seli i ekun kɛ sɛ ɔ kanngan Mmla’n nun naan ɔ nanti su’n, ɔ́ yó ngwlɛlɛfuɛ. Yɛ ajalɛ ng’ɔ́ fá be’n, be bo’n gúa kpa.—Zozie 1:7, 8.\nBlɛ nga e o nun yɛ’n ti kekle. (2 Timote 3:1) Sɛ ɔ waan ɔ liɛ’n yo ye kɛ Zozie liɛ’n sa’n, ɔ fata kɛ a nanti afɔtuɛ nga Zoova mɛnnin i’n su wie. Yɛle kɛ, kanngan Biblu’n nun titi. Kpɛkun, jran Biblu’n nun ndɛ’n su naan w’a fa ajalɛ.\nNanwlɛ, Biblu’n nun like suanlɛ’n ti cinnjin kpa. Sanngɛ atrɛkpa’n, e nun wie’m be siman wafa nga be suan Biblu’n nun like’n, annzɛ wafa nga bé yó naan i nun like suanlɛ’n w’a yo be fɛ’n. Afɔtuɛ wie’m be o ndɛ akpasua nga be flɛ i kɛ “ Nanti afɔtuɛ nga’m be su” i nun. Sɛ a kanngan nun’n, á wún ajalɛ wie mɔ a kwla fa naan kɛ á súan Biblu’n nun like’n w’a ɲan su ye’n. Asa ekun’n, á wún like ng’ɔ fata kɛ a yo naan Biblu’n nun like suanlɛ’n w’a yo wɔ fɛ kpa w’a tra laa’n.\nJue tofuɛ’n seli kɛ: ‘Fa min sin atin nga ɔ mmla’n kle’n su, afin n klo i ngboko.’ (Jue Mun 119:35) Ɔ kusu, a kwla klo Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun like suanlɛ wie. Sɛ a suan Biblu’n nun like titi’n, á wún kɛ i nun ndɛ’m be ti kpa dan.\nƆ ti su kɛ a dunman nvle wie i ɲrun kɛ Zozie fa yoli’n sa. Sanngɛ, ɔ le sa nga be o ɔ su-ɔ. I sɔ’n ti, nian Zozie i ajalɛ’n su. Yɛle kɛ, suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun like, yɛ fa su. Sɛ a yo sɔ’n, á fá ajalɛ kpa, yɛ ɔ liɛ’n yó ye.\nNANTI AFƆTUƐ NGA’M BE SU\nSrɛ Ɲanmiɛn ka naan w’a suan like. Zoova i nuan ndɛ’n yɛ ɔ o Biblu’n nun-ɔn. Be klɛli ndɛ sɔ mun naan ɔ liɛ yo ye. I sɔ’n ti, kɛ á kánngan Biblu’n nun’n, srɛ Zoova kɛ ɔ tike ɔ ɲin naan a wun i nun ndɛ’n i wlɛ. Srɛ i kɛ ɔ uka ɔ naan ɔ wla kpɛn ndɛ sɔ’m be su, naan a nian su fa ajalɛ.—Ɛsdras 7:10.\nKɛ á kánngan Biblu’n nun annzɛ e fluwa’m be nun’n, usa ɔ wun kosan wie mun. Usa ɔ wun kɛ: ‘?Ngue like yɛ ndɛ nga n su kanngan nun’n, ɔ kle min Zoova su-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n nin Biblu’n nun ndɛ bɔbɔ ba’n, be kɔ likawlɛ-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ n kwla fa ndɛ sɔ’n n uka sran uflɛ-ɔ?’\nBu like nga a suan’n i su akunndan. Kɛ á kánngan ndɛ kun nun’n, jran kan. Kpɛkun, bu su akunndan. Usa ɔ wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n yo min-ɔn? ?Ngue ti yɛ ɔ yo min sɔ-ɔ? ?Ndɛ sɔ’n ti’n, n wla kpɛn sa wie m’ɔ juli min su laa’n, annzɛ sa wie m’ɔ o min su kɛ é sé yɛ’n su? ?Ndɛ sɔ’n ti’n, n kwla si min ɲrun lɔ sa? ?Wafa sɛ yɛ n kwla nanti Biblu’n nun afɔtuɛ sɔ’m be su-ɔ? (Zɔb 23:5; Jue Mun 49:4) Kɛ á bú ndɛ’m be su akunndan’n, sa nga ti yɛ Zoova se i sufuɛ mun kɛ nán be yo ninnge wie mun’n, nian sɛ a kwla yiyi nun o. Sɛ a su kanngan sran kun i su ndɛ’n nun’n, usa ɔ wun kɛ: ‘?Sɛ ɔ ti kɛ sran’n fali ajalɛ uflɛ’n, nn wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ?’—Mmla’n 32:28, 29.\nKɛ á kánngan ndɛ kun nun’n, maan ɔ yo wɔ kɛ a wunnin nun sa. Wienun-ɔn, a su kanngan Zozɛfu i su ndɛ’n nun. Maan ɔ yo wɔ kɛ, kɛ i niaan’m bé yó i atɛ Ismaɛlifuɛ’m be sa nun’n, a wunnin nun sa. (Bo Bolɛ 37:18-28) Maan ɔ yo wɔ kɛ a o lɛ wie, naan a ti ninnge nga sran sɔ’m be yo be atɛ’n i nvan’n sa. Maan ɔ yo wɔ kɛ a ti ndɛ nga Zozɛfu i niaan’m be su kan’n sa. Asa ekun’n, maan ɔ yo wɔ kɛ a si sran kwlaa sɔ’m be klun akunndan’n sa. Nanwlɛ, kɛ á kánngan Biblu’n nun’n, sɛ a bu su akunndan kpa’n, á wún ndɛ’m be wlɛ weiin.\nKɛ á súan like’n, fa fluwa wie mun uka ɔ wun. Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun ndɛ’m be bo kpa’n, anuannzɛ’n yili fluwa wie mun. A kwla fa fluwa sɔ mun ɛntɛnɛti su wie. Ɔ fata kɛ a suan wafa nga a kwla fa uka ɔ wun’n. I lɛ nun’n, sɛ a usa aniaan wie’n, ɔ kwla kle wɔ wafa nga be yo’n. Be flɛ fluwa sɔ’m be nun kun kɛ Index des publications Watch Tower. Be flɛ kun ekun kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be like kunndɛlɛ fluwa. Fluwa nɲɔn sɔ’m be kwla uka ɔ naan w’a wun e fluwa nga be yiyi ndɛ cinnjin wie’m be nun’n, ɔ nin Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be nun’n. Asa ekun’n, sɛ a nian La Bible. Traduction du monde nouveau i awieliɛ lɔ’n, á wún lika wie mun, nin sa wie mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, be su ndɛ’n i wlɛ kpa.\nBo ndɛ cinnjin’m be kpɔlɛ. I liɛ’n, ɔ wla kpɛ́n like nga a suannin’n su. Asa ekun’n, kan like nga a suan’n i ndɛ kle ɔ wiengu. Sɛ ɔ nin i fata’n, kɛ á bó jasin fɛ’n, a kwla bo su kle sran mun. Sɛ a yo sɔ’n, ɔ wla su fiman ndɛ cinnjin’m be su. Kpɛkun ɔ wiengu’m bé ɲán like nga a suan’n, i su ye wie.


Be man sika. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, awe dan kun kpɛnnin Zide mɛn’n nun lɔ. Ndɛndɛ kpa’n, Antiɔsu lɔ Klistfuɛ’m be ko ukali be niaan sɔ mun. (Sa Nga Be Yoli’n 11:27-30) I kunngba’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo i andɛ ɔ. Kɛ be ti i kɛ mɛn’n i lika wie nun’n be niaan’m be o kekle nun’n, be bo yo kun be ko cɛ be ninnge mun naan be fa ti be wun ɲanman nun.—2 Korɛntfuɛ Mun 8:13-15.\nBe ko uka be. Kɛ sanvuɛsa tɔ lika kun nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn nga be o lɔ’n, be usa asɔnun’n i nunfuɛ’m be kwlaa be osu. Be wla fiman be nun wie fi su. Asa ekun’n, be sie aniaan wie mun naan be nian ndidiɛ ninnge’n, ɔ nin nzue, ɔ nin tralɛ mun nin ayre’m be cɛcɛlɛ’n su. Yɛ be nian sua nga be sacili’n, be ye siesielɛ’n su wie. Asa kusu Zoova i Lalofuɛ kpanngban wie mɔ be si junman wie’m be di’n, be tu be klun be fa be bɔbɔ be sa nun sika be tu ajalɛ ko suan junman sɔ’n i bo. Yɛ sua nin Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nga b’a bubu’n, be siesie be ye wie. Anuannzɛ mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be di i klanman ti’n, ɔ nin junman mɔ be si i di likawlɛ’n maan be kwla ko uka be wiengu mun ndɛndɛ kpa. Kannzɛ bɔbɔ be ‘dun mmua be uka be niaan nga be nin be lafi Krist su’n,’ sanngɛ be uka sran uflɛ mun wie.—Galasifuɛ Mun 6:10.\nBe fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla be fanngan. Sran nga sa kekle tɔ i su’n, ɔ nin i fata kɛ be fɔnvɔ i. Ɔ maan blɛ sɔ nun’n, Zoova m’ɔ ti Ɲanmiɛn m’ɔ ‘fɔnvɔ e’n,’ yɛ ɔ wla e fanngan ɔn. (2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4) Ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kan be kle be nga sanvuɛsa w’a tɔ be su’n. Be yo i sɔ be gua be awlɛn su nzue. Be se be kɛ ɔ cɛ kan’n, Ɲanmiɛn i Sielɛ’n wá núnnún sanvuɛsa nin i sin ɲrɛnnɛn’n mlɔnmlɔnmlɔn.—Sa Nglo Yilɛ 21:4.


Filipufuɛ Mun 4 | Ɛntɛnɛti su Biblu |Mɛn Uflɛ Biblu’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aazantinin bobo aniɛn'n Aflikanin Afriki di Sidi bobo aniɛn'n Aimara Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Alabanin bobo aniɛn'n Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angle bobo aniɛn Arabu Asaninka Azeri Azeri (Siriliki) Basa (Kamerunun) Bataka (Karo) Bataka (Toba) Belize Kriɔli Beliziki lɔ blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Bengali Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Dangme Danois Dreu Ebre Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Enbera (Nglo lɔ liɛ'n) Eve Fiji Filipinin bobo aniɛn'n Flaman bobo aniɛn'n Fɛnlandi Fɛnlandi bobo aniɛn'n Ga Galician Garifuna Ghanaian Sign Language Gloelandi Glɛki Glɛki bobo aniɛn'n Guambiano Guaranin Guatemala bobo aniɛn'n Gujarati Gunnun Hindi (Roman) Hmong (White) Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Indian Sign Language Iri Motu Irlandi bobo aniɛn'n Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Izraɛli bobo aniɛn'n Jamaican Creole Jamaican Sign Language Javanese Kabie Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kebɛki bobo aniɛn'n Kecua (Ankasi) Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kecua (Kuzko) Kenyan Sign Language Kiba bobo aniɛn'n Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kipɛnde Kirgizi Kiribati Kirundi Kisi Klowati Klowati bobo aniɛn’n Kolɔnbi bobo aniɛn'n Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kosrae Krio Kuangali Kuaniama Kɔngo Kɔsta Rika bobo aniɛn'n Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes tchèque Lao Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Lomue Luganda Lunda Maasali Macushi Madagascar Sign Language Makua Malagasi Malawi bobo aniɛn'n Malayalamun Malaysian Sign Language Malti Malɛ Manbue-Lungu Mapudungun Marati Maseduanin Maya Melanesian Sign Language Miama Mistɛki (Gerero) More Motu Mozambican Sign Language Myanmar Sign Language Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Nɔɔ de Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zɛnbabue) Neo-Zelandi bobo aniɛn'n Nepali Nhengatu Nianeka Niasi Nigerian Sign Language Nikaragua bobo aniɛn'n Nyungwe Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Nɛɛlandi bobo aniɛn'n Oromo Osɛti Otɛtɛla Panama bobo aniɛn'n Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Parague bobo aniɛn'n Pendjabi Pennsylvania German Peruvi bobo aniɛ'n Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Ponape Portugais Punjabi (Roman) Páez Pɔɔtigali Pɔɔtigali bobo aniɛn'n Pɛɛsi Quechua (Huallaga Huánuco) Quechua (Huaylla Wanca) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rapa Nui Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Rumanin bobo aniɛn'n Salvadoran Sign Language Samoan Sangana (Mozanbiki) Sango Sateré-Mawé Savante Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sena Sepedi Sepulana Sesoto (Lesoto) Sili Bobo aniɛn'n Silozi Siluba Sinala Sinua bobo aniɛn'n Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Sitɔnga (Zɛnbabue) Siyao Slovak Sign Language Slovaki Slovenian Sign Language Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suaili (Kɔngo) Suati Sunda Suɛdi Suɛdi bobo aniɛn'n Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tai bobo aniɛn'n Taiti Taiwanin bobo aniɛn'n Tajiki Tamulu Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Ticuna Tiglɛnya Tilapanɛki Tiriki Tirkimenin Tisua Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tojolabali Torres Strait Creole Totonaki Tswana Tui Turkish Sign Language Tuvalu Tɔku Pisinin Tɔngan Ualisi Uarɛ-Uarɛ Uauunaiki Uiguu (Siriliki) Unbundu Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Venezuela bobo aniɛn'n Vietnamese Sign Language Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zanbi bobo aniɛn Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi Zɛnbabue bobo aniɛn'n sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔndura bobo aniɛn'n Ɔngli Ɔngli bobo aniɛn'n Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nFilipufuɛ Mun 4:1-23\nBo kun yolɛ, aklunjuɛ dilɛ, akunndan kpa bulɛ (1-9)\nNán an koko like fi ti (6, 7)\nPɔlu lali Filipufuɛ’m be ase, afin be mɛnnin i like (10-20)\nAniaan’m be like yolɛ kasiɛn’n (21-23)\n4 I sɔ’n ti’n, min niaan mun, amun mɔ n klo amun’n, mɔ min wla lo amun’n, mɔ amun ti’n n di aklunjuɛ’n, mɔ amun ti min liɛ kɛ famiɛn kle sa’n, min sran kpa mun, e Min’n mɔ amun nin i o nun’n ti’n, maan amun jran kekle kɛ nga n fa kannin’n sa. 2 Ń srɛ́ Evodi nin Sɛntisi kɛ maan be akunndan’n yo kun, e Min’n mɔ be nin i o nun’n ti. 3 Amun kusu, kɛ mɔ amun ti min wiengu junman difuɛ kpa’n ti’n, ń sé amun kɛ amun uka bla sɔ mɔ jasin fɛ’n ti’n be nin min dili* junman’n. Asa ekun’n, amun uka Kleman nin min wiengu junman difuɛ onga mɔ be dunman o nguan fluwa’n nun’n be wie. 4 E Min’n mɔ amun nin i o nun’n ti’n, an di aklunjuɛ cɛn kwlaa. Ń kɛ́n i ekun: An di aklunjuɛ! 5 Maan sran’m be kwlaa be wun kɛ amun like yolɛ yoman ya. Afin e Min’n nunman mmua. 6 Nán an koko like fi ti. Sanngɛ sa kwlaa ng’ɔ o amun su’n, an koko kle Ɲanmiɛn. An tu amun klun kpɛtɛ i, yɛ amun lɛ i ase. 7 Yɛ aunjuɛ nga Ɲanmiɛn man mɔ sran fi kwlá simɛn i bo’n, ɔ́ yó maan Klisi Zezi ti’n amun wla guá ase, yɛ amun akunndan’n su sannganman.* 8 Ɔ maan aniaan mun, like kwlaa ng’ɔ ti nanwlɛ’n, like kwlaa ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, like kwlaa ng’ɔ ti su’n, like kwlaa ng’ɔ ti sanwun’n,* like kwlaa ng’ɔ nin klolɛ fata’n, like kwlaa nga be kɛn i ndɛ kpa’n, like kwlaa ng’ɔ ti kpa’n, like kwlaa ng’ɔ nin manmanlɛ fata’n, an bu be akunndan titi. 9 Ninnge nga amun suannin be’n, ɔ nin nga amun sɔli nun’n, ɔ nin ndɛ nga amun tili’n, ɔ nin ninnge nga amun wunnin kɛ n yoli be’n, amun yo be. I liɛ’n, Ɲanmiɛn m’ɔ yo maan sran di alaje’n, ɔ nin amun trán. 10 E Min’n mɔ e nin i e o nun’n ti’n, n di aklunjuɛ. Afin siɛn’n, amun su kle kɛ min ndɛ lo amun ekun. Min ndɛ lo amun laa sɔ, sanngɛ amun a ɲanman atin naan amun a kle sɔ. 11 Nán kɛ min sa w’a mian ti yɛ n se sɔ-ɔ. Afin sɛ sa ng’ɔ o min su’n ti sɛ ti sɛ-o, like nga n le i’n ɔ ju min. 12 Kɛ be se kɛ sran leman like fi’n, n si i sɔ’n, yɛ kɛ be se kɛ sran le like kpanngban’n, n si i sɔ’n wie. Like nga sran kpanngban simɛn i’n, min liɛ’n n si i. Ɔ maan sa kwlaa nun nin blɛ kwlaa nun’n, n si akuyiɛ’n nin awe’n, yɛ n si ninnge kpanngban ɲanlɛ’n nin kɛ be leman like fi’n. 13 Afin sa kwlaa nun’n, sran ng’ɔ man min tinmin’n ti’n, n le wunmiɛn. 14 Sanngɛ kɛ ɲrɛnnɛn tɔli min su mɔ amun ukali min’n, amun yoli like kpa. 15 Filipufuɛ mun, amun si ekun kɛ, kɛ i klikli nun’n amun tili jasin fɛ’n mɔ i sin’n n jasoli Maseduanin lɔ’n, asɔnun wie fi w’a ukaman min, yɛ wie fi w’a kplinman su kɛ n ukɛ i, saan amun ngunmin. 16 Afin i nun nga n wo Tesaloniki lɔ mɔ min sa miannin’n, amun blɛli min like. Amun a yoman sɔ kpɛ kunngba, amun yoli sɔ kpɛ nɲɔn bɔbɔ. 17 Nán kɛ n kunndɛ kɛ amun man min like ti-ɔ. Like nga n kunndɛ’n yɛle kɛ amun yo sa kpa naan amun ɲan su ye dan. 18 Sanngɛ m’an ɲan like nga min sa miɛn i wun’n, ɔ tra nga n sunnzunnin’n bɔbɔ. Like kwlaa ti sin yia min, afin Epafroditi w’a fa like nga amun fa mɛnnin i kɛ ɔ fa blɛ min’n w’a man min. Like sɔ’n ti kɛ ayre fannin sa, ɔ ti kɛ tɛ mɔ be yi man Ɲanmiɛn mɔ i klun jɔ su’n sa. 19 Min Ɲanmiɛn m’ɔ le ninnge kpakpa kpanngban’n, i kusu wá mán amun like kwlaa ng’ɔ mian amun sa’n Klisi Zezi i dunman nun. 20 Maan e Si Ɲanmiɛn ɲan ɲrun tititi. Maan ɔ yo sɔ. 21 Amun yo Ɲanmiɛn i sran nga be nin Klisi Zezi be o nun’n be kwlaa be like man min. Aniaan nga e nin be o wa’n, bé yó amun like wie. 22 Ɲanmiɛn i sran’m be kwlaa, ɔ nin be nga be o Sezaa i awlo lɔ bɔbɔ’n be waan bé yó amun like. 23 Akunndan kpa mɔ amun bu’n ti’n, maan e Min Zezi Klisi yo amun ye.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be kplinnin be ɲin kpa.”\n^ Glɛk., “sásá amun awlɛn’n nin amun akunndan’n.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “fiɛn kaan sa nunmɛn i wun.”\nFilipufuɛ Mun 4


Maan e jran ninnge nga be kwla tanndan e ɲrun naan y’a siman Ɲanmiɛn’n, be ɲrun kekle | Sasafuɛ Tranwlɛ’n, like suanlɛ liɛ\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zuɛn 2019\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Aja Akha Albanais Allemand Amharique Amis Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabuverdianu Kabye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (arabe) Kekchi Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kirundi Kisi Kongo Krio Kwangali Kwanyama Kyangonde Langue des signes australienne Langue des signes coréenne Langue des signes italienne Langue des signes russe Langue des signes sud-africaine Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Mazateco (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tongien Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yoruba Zandé Zoulou\nMaan e jran ninnge nga be kwla tanndan e ɲrun naan y’a siman Ɲanmiɛn’n, be ɲrun kekle\n“Ninnge sɔ mɔ i wie yɛle akunndan tɛ nin like kwlaa ng’ɔ tanndan sran’m be ɲrun mɔ be ti’n, be kwlá siman Ɲanmiɛn’n, e saci be kwlaa.”—2 KOR. 10:5.\nJUE 124 Maan e yo ndɛnmanfuɛ titi\n1. ?Ndɛ benin yɛ akoto Pɔlu klɛli ko mannin Klisifuɛ klikli mun-ɔn?\nAKOTO PƆLU seli kɛ: “Nán amun fa mɛn nga nunfuɛ’m be ayeliɛ’n kun.” (Rɔm. 12:2) Klisifuɛ klikli mun yɛ akoto Pɔlu kannin ndɛ sɔ’n kleli be-ɔ. Kusu nn Ɲanmiɛn kpali Klisifuɛ sɔ mun sieli be ngunmin. ?Ngue ti yɛ akoto Pɔlu kannin ndɛ cinnjin sɔ’n kleli be-ɔ?—Rɔm. 1:7\n2-3. (1) ?Ngue yɛ Satan yo naan y’a kpɔci Zoova-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ e kwla wla ayeliɛ tɛtɛ nga be ti kɛ “talɛ ngblingbli mun sa’n,” be ase-ɔ?\n2 Pɔlu wunnin kɛ i blɛ su Klisifuɛ wie’m be su fa Satan i mɛn’n nun ato ndɛ nga sran’m be kan’n su. I sɔ’n ti yɛ ɔ klɛli be fluwa’n niɔn. (Efɛ 4:17-19) Sa kunngba’n kwla ju e su wie. Satan m’ɔ ti mɛn tɛ nga i siefuɛ’n, ɔ yo like kwlaa ng’ɔ kwla yo naan y’a kpɔci Zoova. Ɔ maan sɛ e kunndɛ kɛ é káci sran dan annzɛ e dunman’n fu’n, Satan kwla fɛ i sɔ liɛ’n sua e wun aya. Wie liɛ’n, wafa nga be tali e’n, nin sa nga be juli e su’n yɛ e finwlɛ’n yɛ ɔ fa sua e wun aya-ɔ.\n3 ?Sɛ e ayeliɛ tɛtɛ wie’m be ti kɛ “talɛ ngblingbli mun sa’n,” e kwla bubu be? (2 Kor. 10:4) Pɔlu seli kɛ: “Ninnge sɔ mɔ i wie yɛle akunndan tɛ nin like kwlaa ng’ɔ tanndan sran’m be ɲrun mɔ be ti’n, be kwlá siman Ɲanmiɛn’n, e saci be kwlaa. Sɛ akunndan nga sran’m be bu’n ti sran’n, nn é sé kɛ e wlɛ i bisua lele i ɲin yi Klisi.” (2 Kor. 10:5) Akoto Pɔlu i ndɛ sɔ’n kle kɛ sɛ Zoova uka e’n, e kwla wla e ayeliɛ tɛtɛ sɔ’m be ase. Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun ndɛ sɔ’n i wlɛ kpa’n, maan e fa sunnzun ase kun. Sɛ tukpacɛ tɛ wie o e wun naan e kɔ dɔɔtrɔ’n, dɔɔtrɔ’m be kwla yo e ayre. I wafa kunngba’n, sɛ nzuɛn tɛtɛ nga be o e nun’n be ti kɛ tukpacɛ sa’n, sɛ é kwlá sé’n Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla yo e ayre. Yɛle kɛ ɔ kwla uka e naan y’a wla e nzuɛn tɛtɛ sɔ’m be ase.\n‘MAAN E KACI E AKUNNDAN BULƐ WAFA’N’\n4. ?Kɛ be kleli e ndɛ nanwlɛ’n, ninnge tɛtɛ benin mun yɛ e nun sunman e yacili be yolɛ-ɔ?\n4 Kɛ be kleli e ndɛ nanwlɛ’n mɔ e fali ajalɛ kɛ é sú Zoova’n, e nun sunman e miannin e ɲin e wlali nzuɛn tɛtɛ wie’m be ase. (1 Kor. 6:9-11) Nanwlɛ, kɛ Zoova ukali e mɔ e wlali e nzuɛn tɛtɛ sɔ’m be ase’n, ɔ yo e fɛ dan. Ɔ maan é lɛ́ i ase lele.\n5. ?Kɛ nga Rɔmunfuɛ Mun 12:2 fa kan’n sa’n, ninnge cinnjin nɲɔn benin mun yɛ ɔ fata kɛ e yo be-ɔ?\n5 Kannzɛ Zoova ukali e maan e wlali e nzuɛn tɛtɛ wie’m be ase’n, sanngɛ nán e bu i kɛ y’a ɲan e ti. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e nzuɛn’n yo kpa titi. Yɛle kɛ e mian e ɲin e kpalo ninnge nga be kwla fa e yi i sa tɛ nun ekun’n. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ e kwla yo i sɔ liɛ’n niɔn? Akoto Pɔlu kannin like ng’ɔ fata kɛ e yo’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Nán amun fa mɛn nga nunfuɛ’m be ayeliɛ’n kun. Sanngɛ amun kaci amun akunndan bulɛ wafa’n naan amun kaci mlɔnmlɔn.” (Rɔm. 12:2) Ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ fata kɛ e yo like cinnjin nɲɔn. I klikli’n yɛle kɛ ‘nán e fa mɛn nga nunfuɛ’m be ayeliɛ’n kun.’ I nɲɔn su’n yɛle kɛ maan e kaci e akunndan bulɛ wafa’n naan ‘e kaci mlɔnmlɔn.’\n?Y’a kaci mlɔnmlɔn annzɛ e yo e wun kɛ y’a kaci sa?\nGlɛki nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “kaci mlɔnmlɔn” m’ɔ o Rɔmunfuɛ Mun 12:2 nun’n, ɔ kle kɛ ɔ fata kɛ e kaci e akunndan’n nin e ayeliɛ’n ɔ nin e nzuɛn’n. Wafa nga zugu kaci abɛbɛ’n i wafa kunngba’n sɛ é kwlá sé’n, ɔ fata kɛ e kplo e nzuɛn laa’n e gua naan e fa nzuɛn uflɛ’n. Sanngɛ nán e yo kɛ be nga 2 Korɛntifuɛ Mun 11:13-15 kan be ndɛ’n, be sa. Afin sran sɔ’m “be yo be wun kɛ” b’a kaci sa, kusu nn be nzuɛn laa’n te o be nun.\n6. ?Ngue like yɛ ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 12:43-45 nun’n kle e-ɔ?\n6 Kɛ akoto Pɔlu se kɛ e kaci mlɔnmlɔn’n, nán be nuan nun ndɛ kanlɛ sa ngbɛn-ɔn. Sanngɛ ɔ fata kɛ be wun i sɔ liɛ’n e ayeliɛ’n nun. (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ ?Y’a kaci mlɔnmlɔn annzɛ e yo e wun kɛ y’a kaci sa?” i nun) Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e kaci e akunndan bulɛ wafa’n. I lɛ nun’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Kacilɛ nga min waan m’an kaci’n, ɔ ti ndɛ kanlɛ ngbɛn annzɛ sran’m be sie i sɔ liɛ’n i nzɔliɛ min ayeliɛ’n nun sakpa?’ Kosan sɔ’n ti cinnjin kpa. Afin kɛ be se kɛ sran kun w’a kaci’n, Zezi i ndɛ kun kwla uka e naan y’a wun i wlɛ. Ndɛ sɔ’n o Matie 12:43-45 nun. (An kanngan nun.) Ndɛ sɔ’n kle kɛ sɛ e miannin e ɲin e yacili sa tɛtɛ’m be yolɛ’n, ɔ fataman kɛ e kɛ i sɔ liɛ’n su. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo like ng’ɔ ti kpa Ɲanmiɛn ɲrun’n titi.\n“MAAN AMUN AKUNNDAN’N KACI NAAN Ɔ YO UFLƐ TITI”\n7. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kaci e akunndan’n niɔn?\n7 ?Wafa sɛ e kwla kaci e akunndan’n niɔn? Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Amun fa nzuɛn uflɛ mɔ Ɲanmiɛn yili i kɛ i bɔbɔ fa klo’n sa’n, naan amun yo sɛsɛfuɛ nin nanwlɛfuɛ.” (Efɛ. 4:23, 24) Ndɛ sɔ’n kle kɛ e kwla kaci e akunndan’n. Sanngɛ ɔ su yoman pɔpɔ. Afin ɔ fata kɛ e wla e nzuɛn tɛtɛ mun nin e ayeliɛ tɛtɛ mun, ɔ nin e akunndan tɛtɛ kwlaa be ase. Yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo sɔ tititi.\n8-9. ?Wafa sɛ yɛ aniaan bian kun i su ndɛ’n yi i nglo kɛ ɔ fata kɛ e kaci e akunndan’n niɔn?\n8 Maan e kan aniaan bian kun mɔ laa’n ɔ klo utre dilɛ’n, i ndɛ. Kɛ ɔ yacili ngondin tulɛ nin nzan nɔnlɛ’n, be yoli i batɛmun. I sɔ m’ɔ yoli’n ti’n, lika ng’ɔ tranlɛ’n sran’m be kɛn i ndɛ kpa. Sanngɛ kɛ be yoli i batɛmun’n w’a cɛman sa kun wa juli i su. Cɛn kun nnɔsua’n, bian kun m’ɔ ti nzanbɔɛfuɛ’n ɔ ɔli aniaan’n i awlo lɔ. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ nin aniaan’n bé tú ngondin. I klikli nun’n, aniaan’n w’a tɛmɛn i su. Sanngɛ kɛ bian’n boli Zoova i ndɛ tɛtɛ kanlɛ’n bo’n, aniaan’n w’a kwlá trɛmɛn i awlɛn kun. Ɔ maan, ɔ tɔli bian’n su boli tɛ kpa. ?Ngue ti yɛ aniaan’n yoli sɔ-ɔ? Ɔ yoli sɔ afin kɛ ɔ suannin Biblu’n nun like’n, ɔ kacili i nzuɛn wie mun, sanngɛ i akunndan’n w’a kaciman.\n9 Sa ng’ɔ juli aniaan’n su’n w’a bubumɛn i sa sin. (Nya. 24:16) Asɔnun kpɛnngbɛn’m be ukɛli i naan ɔ kaci i ayeliɛ’n blɛblɛblɛ. Aniaan’n kacili sakpa. Ɔ maan be wa sieli i asɔnun kpɛnngbɛn. Cɛn kun’n, kɛ bé fín Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun bé fíte’n, sa ng’ɔ juli i su laa’n i wunsu juli ekun. Yɛle kɛ bian kun mɔ w’a nɔn nzan w’a bo’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin asɔnun kpɛnngbɛn kun bé tú. ?Blɛ sɔ’n nun’n ngue yɛ aniaan bian’n yoli-ɔ? Aniaan’n kannin ndɛ kleli bian’n amanniɛn su. I sɔ’n ti’n, bian’n i wla guali ase. I kpa bɔbɔ’n, ɔ yoli maan bian’n ɔli awlo. ?Ngue yɛ like nga aniaan bian’n yoli’n ɔ yi i nglo-ɔ? Ɔ yi i nglo kɛ siɛn’n e niaan’n w’a kaci i akunndan’n. W’a kaci sran wɛtɛɛfuɛ. I sɔ’n yoli maan Zoova ɲannin ɲrun.\n10. ?É yó sɛ naan y’a kwla kaci e akunndan’n nin e nzuɛn’n?\n10 Sɛ e kunndɛ kɛ é káci e akunndan’n nin e nzuɛn’n, ɔ fata kɛ e ‘kplin e ɲin kpa. Afin e kwlá yomɛn i sɔ’n e ja nun lɛ.’ I sɔ yolɛ’n kwla di afuɛ kpanngban. (2 Piɛ. 1:5) Kusu sɛ e su Zoova w’a cɛ’n, i sɔ’n kleman kɛ e akunndan’n nin e nzuɛn’n be kacilɛ’n yó pɔpɔ e sa nun. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin kpa naan y’a kwla kaci. I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ e yo ninnge wie mun. Maan e fa e ɲin e sie i ninnge sɔ’m be su.\n?É YÓ SƐ NAAN Y’A KACI E AKUNNDAN’N?\n11. ?Ngue yɛ é yó naan Zoova w’a uka e naan y’a kaci e akunndan’n niɔn?\n11 Like cinnjin nga e kwla yo’n, yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ’n. Kɛ jue tofuɛ’n srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ seli kɛ: “Ee Nyanmiɛn, man min anwlɛn kun bɔ i nun ti weiin, yo maan n sin min osu nun n fa akunndan kpa naan ɔ ka min nun.” (Jue Mun 51:12) E kusu e kwla srɛ Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ’n sa wie. Sɛ e waan é káci e akunndan’n, maan e se Zoova kɛ ɔ uka e. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Zoova úka e-ɔ? Ezekiɛli blɛ su’n, Zoova bɔbɔ seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ: “Ń wá mán amun anwlɛn kunngba. Ń fá wawɛ uflɛ ń wlá amun nun, [...] ḿ mán amun anwlɛn wɛtɛɛ.” (Eze. 11:19) Ndɛ sɔ’n kle kɛ Zoova kunndɛli kɛ ɔ́ úka Izraɛlifuɛ mun naan be kaci. Andɛ kusu’n, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ úka e wie.\n12-13. (1) ?Kɛ nga Jue Mun 119:59 fa kan’n sa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan-ɔn? (2) ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun-ɔn?\n12 Like cinnjin nga e kwla yo i ekun’n, yɛle Biblu’n nun like nga e suan’n, i su akunndan bulɛ. E ngba e mian e ɲin e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla. Sanngɛ ɔ fata kɛ e bu like nga e kanngannin’n i su akunndan kpa. I liɛ’n sɛ ɔ fata kɛ e kaci e akunndan’n annzɛ e nzuɛn wie’n, é wún i wlɛ. (An kanngan Jue Mun 119:59 nun; Ebr. 4:12; Zak. 1:25) Kɛ e bu e klun lɔ e nian’n, sɛ e wun kɛ e su fa mɛn’n nunfuɛ’m be ato ndɛ nga be kan’n su’n, maan e fa ajalɛ ndɛndɛ naan e kaci e akunndan’n.\n13 Kɛ ɔ ko yo naan y’a kwla yo sɔ’n, e kwla usa e wun kɛ: ‘?Min ɲin blo sran like su?’ (1 Piɛ. 2:1) ‘?Like nga n si i’n nin sika nga n le i’n ti’n, n bu i kɛ n ti kpa n tra min wiengu mun’n?’ (Nya. 16:5) ‘?Be nga e nin be finwlɛ’n timan kun’n, n bu min wun sran n tra be?’ (Zak. 2:2-4) ‘?N klo mɛn’n nun ninnge mun?’ (1 Zan 2:15-17) ‘?Be ɲin su yiyilɛ ninnge nga be yi bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku i nglo nun’n, n klo be?’ ‘?Annzɛ be ɲin su yiyilɛ ninnge nga be yo be wiengu like yaya nun’n n klo be’? (Jue. 97:10; 101:3; Amɔ. 5:15) Sɛ e fɛ i sɔ kosan mun e usa e wun’n, é wún ninnge nga be yolɛ nun’n ɔ fata kɛ e kaci e sa’n. Kɛ e mian e ɲin e kaci e akunndan’n nin e nzuɛn’n e Si Ɲanmiɛn klun jɔ e wun.—Jue. 19:15.\n14. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nin sran kpa mun e san nun-ɔn?\n14 Like uflɛ ng’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e nin sran kpa mun e san nun. Sa nga ti yɛ e se sɔ’n, yɛle kɛ sɛ e klo-o annzɛ e kloman-o, be nga e nin be san nun’n be nzuɛn’n kwla sa e. (Nya. 13:20) E wiengu junman difuɛ mun nin e wiengu suklu ba’m be kwlá wlaman e fanngan naan y’a yo ninnge nga Ɲanmiɛn klo be’n. Sanngɛ e kwla tra janvuɛ kpa asɔnun’n nun. E janvuɛ sɔ’m be kwla uka e naan y’a ‘klo Ɲanmiɛn nin sran, naan y’a yo sa kpa.’—Ebr. 10:24, 25.\nMAAN ƝANMIƐN ‘SU MƆ E LAFI’N I BO’N WLA ASE KPA’\n15-16. ?Ngue yɛ Satan yo naan e akunndan’n yo nɲɔnnɲɔn-ɔn?\n15 Nán e wla fi su le kɛ Satan w’a fua kpa kɛ ɔ́ yó like kwlaa ng’ɔ kwla yo naan w’a saci e akunndan’n. Satan si kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti’n, e bu akunndan kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ fá ato ndɛ wie mun láka e. I liɛ’n e su lafiman ndɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan’n su kun.\n16 Edɛnin fie’n nun lɔ’n Satan usali Ɛvu i kosan kun. Ɔ usɛli i kɛ: “?Naan Nyanmiɛn seli amun sakpa kɛ...?” (Bob. 3:1) I waan ɔ́ úsa Ɛvu sɔ naan i akunndan’n yo nɲɔnnɲɔn. Andɛ nin andɛ’n sɛ é kwlá sé’n, Satan te usa kosan sɔ mun naan e akunndan’n yo nɲɔnnɲɔn ninnge nga Zoova kle e’n be su. Ɔ usa kɛ: “?Naan Ɲanmiɛn seli sakpa kɛ nán yasua nin i wiengu yasua annzɛ bla nin i wiengu bla be ja?” annzɛ “?Ɲanmiɛn seli sakpa kɛ nán e di Nowɛli nin e awuliɛ cɛn’n?” annzɛ “?Ɲanmiɛn seli sakpa kɛ nán e fa mmoja e wla e kplo’n nun?” annzɛ kusu “?Ɲanmiɛn seli sakpa kɛ nán e nin e awlɛn su sran nga be tuli be asɔnun’n nun’n e san nun?”\n17. (1) ?Sɛ e wunman ninnge nga Zoova kle e’n be nun wie’m be wlɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? (2) ?Kɛ nga Kolɔsufuɛ Mun 2:6, 7 fa kan’n sa’n, sɛ e yo sɔ’n i bo’n gúa sɛ?\n17 Ɔ fata kɛ e lafi ninnge nga Zoova kle e’n be su kpa. Sɛ ninnge wie’m be o lɛ naan e wunman be wlɛ kpa’n, maan e suan be su like kpa naan e wun be wlɛ. Sɛ y’a yoman sɔ’n, ɔ cɛman naan e akunndan’n w’a yo nɲɔnnɲɔn. ?Kɛ ɔ ko yo naan i sɔ sa w’a ɲanman e’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? Biblu’n se kɛ maan e kaci e akunndan bulɛ wafa’n. I liɛ’n, e bɔbɔ é wún “Ɲanmiɛn i klun sa m’ɔ ti kpa’n, m’ɔ jɔ i klun’n, mɔ fiɛn kaan sa nunmɛn i sin’n, i wlɛ.” (Rɔm. 12:2) Sɛ e suan Biblu’n nun like titi’n, é wún kɛ i nun ndɛ’n ti nanwlɛ. Asa ekun’n, é wún i wlɛ kɛ Zoova i mmla’m be ti kpa man e. Ɔ maan Zoova su mɔ e lafi’n, “i bo’n wlá ase kpa.”—An Kanngan Kolɔsufuɛ Mun 2:6, 7 nun.\n18. ?É yó sɛ naan y’a kpalo ninnge tɛtɛ kwlaa nga Satan fa sie e ɲrun’n?\n18 Sɛ e kunndɛ kɛ e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n wla ase kpa’n, e bɔbɔ yɛ e kwla fɛ i wun ajalɛ-ɔ. Sran fi kwlá yomɛn i sɔ’n manman e. Sɛ e waan é yó sɔ kusu’n, maan e srɛ Zoova titi kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e. E bu like nga e suan’n i su akunndan kpa. Asa ekun’n, maan e bu ninnge nga e fa e ɲin e sie be su’n be akunndan kpa. Kpɛkun e nin be nga be kwla uka e naan y’a bu akunndan kpa’n e san nun. Sɛ e yo sɔ’n, é kpálo ninnge tɛtɛ kwlaa nga Satan fa be sie e ɲrun’n. Asa ekun’n, é kwlá jrán akunndan tɛ nin ninnge nga be kwla tanndan e ɲrun naan y’a siman Ɲanmiɛn’n, be ɲrun kekle.—2 Kor. 10:5.\n?AMÚN TƐ́ SU SƐ?\n?Kɛ nga Rɔmunfuɛ Mun 12:2 fa kan’n sa’n, ninnge cinnjin nɲɔn benin mun yɛ ɔ fata kɛ e yo be-ɔ?\n?Ninnge cinnjin nsan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e yo be naan y’a kwla kaci e akunndan’n niɔn?\n?É yó sɛ naan y’a nanti afɔtuɛ ng’ɔ o Kolɔsufuɛ Mun 2:6, 7 nun’n su?\nJUE 50 Min wun fa manlɛ srɛlɛ’n\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Sɛ e klo-o annzɛ e kloman-o, akunndan nga e bu’n i dan lika fin wafa nga be tali e’n nin sa nga be juli e su’n, ɔ nin e finwlɛ’n. E sieli i nzɔliɛ kɛ e nzuɛn annzɛ e ayeliɛ tɛtɛ wie’m be o lɛ’n, be ase wlalɛ’n ti kekle kpa e sa nun. Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún wafa nga e kwla wla ayeliɛ tɛtɛ sɔ’m be ase’n.\n‘Amun nian amun wun, nán maan sran wie laka amun naan amun kaci i kanga’\nBlɛ kekle nun’n maan e fa e wla’n e gua Zoova su\nMaan e suan be nga afɛ o be su’n be bo\nLike nga é yó naan y’a tɔman Satan i aya’m be nun tɛ kpafuɛ’n nun’n\nBe kwla kanngannin lalafuɛ fluwa kun m’ɔ yrali’n i nun\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuɛn 2019\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuɛn 2019


Biblu’n nun ndɛ: Zozɛfu su sa i niaan mun nian - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nZOZƐFU waan ɔ́ nían naan sɛ i niaan blu’m (10) be te yo klunwifuɛ o. Ɔ maan ɔ seli be kɛ: ‘An bali e mɛn’n i kpla nianlɛ. An bali mɛn’n i lika nga an sin lɛ be yo sa ɔ yo ye’n i nzɔliɛ sielɛ.’\nBe waan: ‘Cɛcɛ, nán mɛn’n i kpla nianlɛ yɛ e bali ɔ. E di nanwlɛ. E kwlaa nga e o yɛ’n e si ti kun. E si wuli e blu nin nɲɔn (12). Sanngɛ e nun kaan’n kali e si wun lɔ. Kun kusu nunman nun kun.’\nZozɛfu yoli i wun kɛ sran m’ɔ faman ndɛ nga be kɛn i lɛ’n i su sa. Ɔ trali Simeɔn ase, ɔ wlɛli i bisua, kpɛkun ɔ yacili be nga’m be nun be fali aliɛ’n be ɔli Kanaan. Sanngɛ ɔ seli be kɛ: ‘Sɛ amún bá ekun’n, an fa amun sinma kan’n be bla.’\nKɛ be juli Kanaan mɛn’n nun lɔ’n, be kokoli sa nga ɔ ɲannin be’n kleli be si Zakɔbu. Zakɔbu i wla boli i wun dan kpa. Yɛ ɔ́ sún ɔn, i waan: ‘Zozɛfu fili min sa, Simeɔn ekun. Cɛcɛ, nán min wa kan’n Bɛnzamɛn yɛ amun nin i bé kɔ́ ɔ.’ Sanngɛ kɛ be aliɛ’n wieli’n, Zakɔbu yacili be nun be fali Bɛnzamɛn ɔli Ezipti mɛn’n nun lɔ aliɛ tolɛ.\nCɛn kun Zozɛfu wunnin kɛ i niaan’m be su ba. Kɛ ɔ wunnin i sinma kaan Bɛnzamɛn’n, ɔ yoli i fɛ kpa. Sanngɛ be nun wie fi siman kɛ Zozɛfu yɛle sran dan sɔ’n. Siɛn’n, Zozɛfu yoli like kun fa sali i niaan blu (10) mun niannin.\nƆ seli i sufuɛ’m be kɛ be gua i niaan’m be bajɛ’m be nun aliɛ naan ɔ yi piɛ. Ɔ fɛli i sika klowa’n wlɛli i Bɛnzamɛn i bajɛ liɛ’n nun. Sanngɛ i niaan’m be siman kɛ w’a yo i sɔ like. Kɛ be fali atin’n be ɔli mɔɔ i osu cɛli kan’n, yɛ Zozɛfu sunmɛnnin i sufuɛ mun kɛ be su be su ɔ. Kɛ Zozɛfu i sufuɛ’m be toli be’n, be seli be kɛ: ‘?Ngue ti yɛ amun wuali e min’n i sika klowa’n niɔn?’\nYɛ be tɛli su kɛ: ‘Y’a wuaman i klowa’n. Sran kwlaa nga be wun klowa’n i trɔ nun’n, maan be kun i.’\nYɛ Zozɛfu i sufuɛ’m be nianniannin bajɛ’m be nun ɔn, kpɛkun b’a wun klowa’n Bɛnzamɛn i bajɛ’n liɛ’n nun, kɛ nga amun wun i desɛn’n su wa’n sa. Yɛ be seli kɛ: ‘Amun nga mun an wɔ, sanngɛ Bɛnzamɛn liɛ’n, ɔ nin e kɔ.’ ?Bɛnzamɛn i niaan blu (10) mun bé yó i sɛ siɛn’n?\nBe wunmuan’n be nin Bɛnzamɛn be sali be sin Zozɛfu i wun lɔ. Zozɛfu seli i niaan’m be kɛ: ‘Amun nga mun, an wɔ amun si sin, sanngɛ Bɛnzamɛn liɛ’n ɔ́ yó min kanga.’\nYɛ Zida seli kɛ: ‘Sɛ m’an faman ba’n m’an saman min sin’n, n si’n wú afin i awlɛn su ba ɔ. Ɔ maan i ti yaci, maan n bɔbɔ n yo wɔ kanga naan ba’n wɔ i si sin.’\nZozɛfu wunnin kɛ i niaan’m b’a kaci. Be timan klunwifuɛ kun. Amun maan e nian like nga Zozɛfu yoli’n siɛn’n.\nBo Bolɛ 42:9-38; 43:1-34; 44:1-34.\n?Ngue ti yɛ Zozɛfu seli i niaan’m be kɛ be bali mɛn’n i kplalɛ ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zakɔbu yacili i wa kasiɛn Bɛnzamɛn nun m’ɔ wɔli Ezipti’n niɔn?\n?Ɔ yo sɛ yɛ maan Zozɛfu i sika klowa’n kali Bɛnzamɛn i bajɛ’n nun ɔn?\n?Ngue yɛ Zida waan ɔ́ yó naan be yaci Bɛnzamɛn nun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu i niaan’m be kacili ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 42:9-38 nun.\n?Wafa sɛ yɛ andɛ’n, Zozɛfu i ndɛ nga ɔ kɛnnin i Bo Bolɛ 42:18 nun’n, ɔ ti be nga mɔ be le junman be di i Zoova i anuannzɛ nun’n, be wla kpɛnlɛ like kpa ɔ? (Nee. 5:15; 2 Kor. 7:1, 2)\nKanngan Bo Bolɛ 43:1-34 nun.\n?Kannzɛ bɔɔ Ribɛni yɛ ɔ ti ba klikli’n, sanngɛ wafa sɛ yɛ be wun i weiin kɛ Zida yɛ ɔ yoli i niaan’m be nuan ijɔfuɛ ɔ? (Bob. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Nyo. 5:2)\n?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu sali i niaan mun weiin kpa niannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ yoli i sɔ ɔ? (Bob. 43:33, 34)\nKanngan Bo Bolɛ 44:1-34 nun.\n?Kannzɛ bɔɔ Zozɛfu fɛli i wun fiali i niaan’m be wun’n, sanngɛ wafa sɛ yɛ ɔ yi i wun nglo siɛn’n niɔn? (Bob. 44:5, 15; Sau. 19:26)\n?Wafa sɛ yɛ Zozɛfu i niaan’m be kleli kɛ be ɲin bloman be niaan’n i wun kun siɛn’n niɔn? (Bob. 44:13, 33, 34)


Biblu’n nun ndɛ: B’a kotoman i bo - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?GBANFLƐN nsan nga be ndɛ te o amun klun? Ɛɛn, Daniɛli i janvuɛ nga be waan bé díman aliɛ nga ɔ timan be liɛ su’n mun ɔn. Babilɔnifuɛ’m be flɛli be kɛ Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego. Sanngɛ, siɛn’n amun nian be. ?Ngue ti yɛ be kotoman sika ɔkwlɛ sran gbendengble nga ɔ o be ɲrun lɛ’n i bo’n wie kɛ be nga mun sa ɔ? É wá wún i bo’n.\n?Mmla nga Zoova bɔbɔ klɛli mɔ be flɛ i Mmla blu’n (10), ɔ te o amun klun? Be nun klikli’n yɛ: ‘Nán su like uflɛ fi, saan min kunngba cɛ.’ Kannzɛ bɔɔ i sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ gbanflɛn nga e wun be yɛ’n be sa nun’n, sanngɛ mmla sɔ’n su yɛ be nantili ɔ.\nBabilɔni famiɛn’n Nɛbikadnɛzali seli i sran dandan’m be kwlaa kɛ be yia naan be yi sika ɔkwlɛ sran gbendengble nga ɔ yili’n, i nglo. Ɔ seli be kɛ: ‘Kɛ amun ti awɛ’n, nin blo’n, nin sanngo’n, nin kote’n, nin aluku’n, nin sɛkɛsɛkɛ’n, ɔ nin ngowa ninnge uflɛ wie’m be tɛlɛ cɛ’n, amun koto yɛ amun utu amun nyin ase naan amun su famiɛn’n i sika ɔkwlɛ sran m’ɔ takali’n. Sran kun nga i waan ɔ kotoman naan ɔ sumɛn i wie’n, be ka be ja nun lɛ be trɛ i be jrɛ i fur mɔ sin o nun’n i nun.’\nKɛ Nɛbikadnɛzali tili kɛ Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego b’a kotoman wie’n, ɔ fali ya dan kpa. Ɔ maan ɔ sunmannin sran kɛ be ko fa be blɛ i. Ɔ seli gbanflɛn’m be kɛ ɔ fali ngalɛ’n wlali be tro nun. Ɔ maan i ti’n, kɛ bé wá bó jue tolɛ ninnge mun ekun’n, maan be koto sika ɔkwlɛ sran’n i bo. Sanngɛ, kɛ mɔ gbanflɛn sɔ’m be lafili Zoova su ti’n, be seli Nɛbikadnɛzali kɛ: ‘E Ɲanmiɛn nga e su i’n, ɔ kwla de ye […]. Kannzɛ ɔ yo sɛ, ɔ fata kɛ a si kɛ […] e su suman wɔ sika ɔkwlɛ sran mɔ a takali’n.’\nKɛ Nɛbikadnɛzali tili i sɔ ndɛ liɛ’n, ɔ fali ya dan kpa trali su. Ɔ maan, fur m’ɔ o i wun koko lɛ’n, i waan be trɔ i nun sin’n i nuan dan kpa. Ɔ seli kɛ: ‘Amun trɔ sin nuan naan i dan tra nga be trɔ i titi’n sɔ kpɛ nso!’ Yɛ sonja nga be le wunmiɛn kpa’n, ɔ seli be kɛ be cici Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego kpa, naan be fa be yi i fur sɔ nun. Fur sɔ’n i lolɛ dan m’ɔ lo’n ti’n, sin taaman’n kunnin sonja yakpa sɔ mun. ?Yɛ gbanflɛn nsan nga be fali be yili i lɔ’n nin?\nKɛ famiɛn’n niannin sin’n nun lɔ’n, srɛ kunnin i kpa. Ɔ usali kɛ: ‘?Nán sran nsan yɛ e cili be e yili sin’n nun’n niɔn?’\nYɛ i sufuɛ’m be tɛli su kɛ: ‘Nannan i-ɔ, kɛ ɔ ti sɔ-ɔ!’\nYɛ ɔ seli be kɛ: ‘Sanngɛ n wun sran nnan sin nun lɔ. Ɲanman fi ciman be, yɛ like fi yoman be. Sran nga ɔ tian be su nnan’n, kɛ a wun i sa’n, ɔ waan ɲanmiɛn su lɔ sran ɔn.’ Kɛ ɔ yoli sɔ’n, famiɛn’n wunngeli fur i wun lɔ naan w’a kpan w’a se kɛ: ‘Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego, Ɲanmiɛn m’ɔ o nglonglo’n i sufuɛ mun, amun fite amun bla!’\nKɛ be fiteli’n, sran kwlaa wunnin kɛ sin’n w’a yoman be like fi. I sɔ’n ti’n, famiɛn’n waan: ‘Be manman Sadraki, Mesaki, nin Abɛdi-Nego be Ɲanmiɛn’n. Ɔ sunmɛnnin i anzi’n kɛ ɔ wa de i sufuɛ mun. Afin b’a yaciman be Ɲanmiɛn’n lɛ b’a sɔman amuɛn mun.’\n?Nán Ɲanmiɛn sulafilɛ ajalɛ kpa yɛle nga?\nEzipt Lɔ Tulɛ 20:3; Daniɛl 3:1-30.\n?Ndɛ benin yɛ Babilɔni famiɛn Nɛbikadnɛzali kan kleli nvlefuɛ mun ɔn?\n?Ngue ti yɛ Daniɛli i janvuɛ nsan’n b’a kotoman sika ɔkwlɛ sran’n i bo ɔ?\n?Kɛ Nɛbikadnɛzali seli Ebre nsan’n kɛ, kɛ bé wá tó jue ekun’n, ɔ fata kɛ be koto sika ɔkwlɛ sran’n i bo’n, wafa sɛ yɛ be kleli kɛ be lafi Zoova su ɔ?\n?Ngue yɛ Nɛbikadnɛzali seli i sran mun kɛ be yo Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego ɔ?\n?Kɛ Nɛbikadnɛzali niannin fur nun lɔ’n, ngue yɛ ɔ wunnin i ɔ?\n?Ngue ti yɛ famiɛn’n manmannin Sadraki, Mesaki nin Abɛdi-Nego be Ɲanmiɛn’n niɔn, yɛ ajalɛ benin yɛ gbanflɛn sɔ’m be kle e ɔ?\nKanngan Daniɛl 3:1-30 nun.\n?Sɛ be su sa Ɲanmiɛn sufuɛ wie’m be Ɲanmiɛn sulɛ kpa’n be nian’n, ajalɛ benin yɛ Ebre gbanflɛn nsan’n be kleli mɔ e kwla fa su ɔ? (Dan. 3:17, 18; Mat. 10:28; Rɔm. 14:7, 8)\n?Afɔtuɛ cinnjin kpa benin yɛ Ɲanmiɛn Zoova mannin Nɛbikadnɛzali ɔ? (Dan. 3:28, 29; 4:31, 32)


Srɛ w’a kunman Davidi | Amun kle amun mma’m be like\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Acoli Afrikaans Ahanta Ajië Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bomu Boulou Bulgare Bété Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gitonga Goun Grec Groenlandais Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Lovari Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mandjak Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marshall Maré Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mende Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nicobarais Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pemon Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Piaroa Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quiché Rapanui Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Soli Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Sérèr Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tiv Tlapanec Toba Tojolabal Tok Pisin Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Wolof Xhosa Xârâcùù Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?Kɛ srɛ kun wɔ’n, ngue yɛ a yo ɔ?— Atrɛkpa’n, a wanndi kɔ ɔ baba nin ɔ manmin be sin naan be uka ɔ. Sanngɛ sran kun ekun o lɛ’n, ɔ kwla uka ɔ wie. Ɔ le wunmiɛn tra sran kwlaa. ?A si sran sɔ’n?— Ɲanmiɛn Zoova ɔ. Maan e kan gbanflɛn kaan kun i ndɛ. Be flɛ i Davidi. Ndɛ sɔ’n ɔ o Biblu’n nun. Davidi si kɛ Zoova úkɛ i titi. I sɔ’n ti’n, srɛ kunmɛn i.\nI nun mɔ Davidi te yo bakan kpa’n, i baba nin i manmin be kleli i Zoova i klolɛ. I sɔ’n ukali Davidi. Ɔ si kɛ Zoova ti i janvuɛ naan ɔ́ úkɛ i. I sɔ’n ti’n, kɛ sa kekle wie’m be tɔli i su’n, srɛ w’a kunmɛn i. Le kun Davidi su nian bua’m be su. Kpɛkun asɔmɔli dan kun wa trali be nun kun. Ɔ o i nuan nun. ?A si like nga Davidi yoli’n? Ɔ fuannin asɔmɔli’n lelee ɔ fɛli i sa ngbɛn ko kunnin i. Kpɛkun kɛ nnɛn dan kun mɔ be flɛ i ursu’n wluli i bua mun be nun’n, Davidi kunnin i wie. ?Kɛ a niɛn i sa’n, wan yɛ ɔ ukali Davidi ɔ?— Zoova ɔ.\nCɛn kun ekun’n, Davidi yoli yakpa dan. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Izraɛlifuɛ mun be nin be nga be flɛ be Filistifuɛ mun’n be su kun alɛ. Filistifuɛ’m be sonja kun ti tɛnndɛn kpa. Ɔ yo sro o! I dunman’n yɛle Goliati. Bian tɛnndɛn sɔ’n ɔ yaciman Izraɛlifuɛ’m be sonja mun ɔ nin Zoova be klɔklɔlɛ. Goliati seli Izraɛlifuɛ’m be sonja mun be kɛ be bla naan be nin i be kun. Sanngɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be sro i. Kɛ Davidi tili ndɛ sɔ’n, ɔ seli Goliati kɛ: ‘E nin wɔ é kún. Zoova úka min, yɛ ń kwlá wɔ.’ ?A bu i kɛ Davidi yoli yakpa?— Nanwlɛ, ɔ yoli yakpa dan. ?A kunndɛ kɛ á sí sa nga ɔ juli i sin’n?\nDavidi fɛli i kpafloko’n ɔ nin yɛbuɛ mma treketreke nnun. Yɛ ɔ ɔli kɛ ɔ nin Goliati bé kó kún. Kɛ Goliati wunnin kɛ Davidi ti bakan’n, ɔ yoli i finfin. Sanngɛ Davidi seli i kɛ: ‘A nin min bá kunlɛ ɔ, tokofi o ɔ sa nun. Sanngɛ min liɛ’n, Zoova i dunman’n yɛ n fa ba ɔ.’ Yɛ ɔ fali yɛbuɛ kun wlɛli i kpafloko’n nun. Ɔ wanndi ɔli Goliati wun lɔ. Kpɛkun flala, yɛ ɔ toli yɛbuɛ’n niɔn. Yɛbuɛ’n ko finnin Goliati i ngban kpa’n su sa kpo. Yɛ gblu sran sroesroe sɔ’n tɔli ɔ. Ɔ wuli. Srɛ m’ɔ kunnin Filistifuɛ mun ti’n, be wanndili. ?Ɔ yo sɛ yɛ bakan kɛ Davidi sa’n ɔ kwla kunnin sran sroesroe sɔ’n niɔn?— Zoova yɛ ɔ ukɛli ɔ. Zoova i wunmiɛn’n tra sran sroesroe sɔ’n i liɛ’n leleele.\nSrɛ w’a kunman Davidi, afin ɔ si kɛ Zoova úkɛ i\n?Ngue yɛ Davidi i su ndɛ’n kle wɔ ɔ?— Sran fi i wunmiɛn’n juman Zoova liɛ’n nun kaan sa. Yɛ kusu ɔ ti ɔ janvuɛ. I sɔ’n ti’n, cɛn nga srɛ kun ɔ’n, nán ɔ wla fi kɛ Zoova kwla yo maan a yo yakpafuɛ!\nJue Mun 56:4, 5\n1 Samiɛl 17:20-54\n?Kɛ asɔmɔli kun nin ursu kun be wluli Davidi i bua mun be nun’n, ɔ yoli be sɛ?\n?Kɛ Goliati klɔklɔli Zoova’n, Davidi seli i sɛ?\n?Davidi yoli sɛ yɛ ɔ kwlali Goliati ɔ?\n?Ngue ti yɛ Davidi w’a sroman asɔmɔli’n, ɔ nin ursu’n ɔ nin sran sroesroe’n niɔn?\n?Ngue yɛ Davidi i su ndɛ’n kle wɔ ɔ?


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Batak (Toba) Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Ga Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Lamba Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malgache Mambwe-Lungu Maya Mazateco (Huautla) Mizo Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Ossète Otètèla Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tatar Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzotzil Ukrainien Umbundu Vietnamien Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“Biblu’n ti asɔnun fluwa kun mɔ sran kpanngban be si i ɔ. Sanngɛ, nán Sinua’m be fluwa ɔ. Ɔ fin nvle uflɛ nun.”—LINI, Ɔ TI SINUA.\n“Asɔnun nga be flɛ i kɛ Ɛndu mɔ i nun yɛ n kɔ’n, n wunmɛn i fluwa’m be nun ndɛ’m be wlɛ. ?Yɛ Biblu’n yɛ ń kó wún i nun ndɛ’n i wlɛ ɔ?”—AMIT, Ɔ FIN ƐNDI.\n“N si kɛ Biblu’n ti lalafuɛ fluwa’m be nun cinnjin kpa’n kun. Yɛ n tili i kɛ i yɛ ɔ ti fluwa mɔ be kanngan nun dan asiɛ wunmuan’n su ɔ. Sanngɛ, m bɔbɔ n nin a wunman wie le.”—YUMIKO, Ɔ FIN ZAPƆN.\nAsiɛ wunmuan’n su’n, sran kpanngban be bu Biblu’n i fluwa cinnjin kpa. Sanngɛ, be simɛn i nun ndɛ’n i kpa. Wie liɛ bɔbɔ’n, be simɛn i nun ndɛ’n mlɔnmlɔn. I wie yɛle sran miliɔn kpanngban mɔ be tran Azi mɛn’n nun lɔ’n, ɔ nin nvle nga be yi Biblu’n i kpanngban lɔ’n, be liɛ’n.\nAtrɛkpa’n, a usa kɛ: ‘?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ n wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ ɔ?’ Sɛ a wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ’n, i bo gúa kpa mán ɔ. Yɛle kɛ:\nƆ ɲin yí like nga a le i’n, yɛ ɔ klun jɔ́\nÁ wún sa nga be ju ɔ awlo’n nun’n, be trawlɛ\nA su kokoman ngboko\nA nin ɔ wiengu’m bé trán klanman\nÁ yó ɔ sika’n i cɛcɛ\nBe flɛ bla kun kɛ Yosiko. Ɔ fin Zapɔn. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sí ndɛ nga Biblu’n kan’n. I sɔ’n ti’n, ɔ kanngannin nun. ?I bo’n guali sɛ? Yosiko seli kɛ: “Biblu’n tikeli min ɲin. Ɔ maan, n wunnin sa nga ti yɛ n o mɛn’n nun’n i wlɛ. Yɛ n wunnin like cinnjin kpa ng’ɔ fata kɛ n fa min wla’n n gua su’n. Kpɛkun, m’an kokoman trilili kun.” Amit mɔ e kɛnnin i ndɛ’n, ɔ kanngannin Biblu’n nun wie. Ɔ seli kɛ: “Min nuan boli min wun. Biblu’n nun ndɛ’n kwla yo sran kwlaa be ye.”\nSran miliɔn kpanngban be kanngannin Biblu’n nun, yɛ be ɲannin su ye. Sɛ a kanngan nun’n, á wún wafa nga ɔ́ yó ɔ ye wie’n.\nSɛ a kunndɛ kɛ á sí wafa nga Biblu’n kwla yo ɔ ye ekun’n, nian fluwa nga be flɛ i kɛ Une vie pleinement satisfaisante : Comment? i nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.


“Video nga be yi be’n, be kpa tra sriman flimun mun”\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Basku Bataka (Karo) Bataka (Toba) Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Fiji Fɔn Fɛnlandi Galician Glɛki Gunnun Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iloko Isoko Itali Javanese Katalan Kazaki Kiniaruanda Kirgizi Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kɔngo Lingala Litianin Malayalamun Malɛ Miama Mistɛki (Gerero) Nauatɔlu (Uasteka) Ndebele (Zɛnbabue) Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Rumanin Sebuano Sepedi Sisewa (Malawi) Situnbuka Slovaki Slovenin Sona Suaili Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Taraskan Tchèque Telugu Tiriki Valencian Viɛtinamun Wawle Yoruba Zapɔn Zɔɔzi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\nAfuɛ nuan kwlaa’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yi video kpanngban. Be nian video sɔ mun be aɲia dandan’m be bo. Be dun mmua yi video sɔ’m be dan lika Angle nun. ?Kɛ m’ɔ ti sɔ’n niɔn, wafa sɛ yɛ be kwlaa nga be tran aɲia sɔ’m be bo mɔ be timan angle’n, be kwla wun video sɔ’m be nun ndɛ’m be wlɛ-ɔ? Kɛ video sɔ’m be ba angle nun’n, be kaci be nun ndɛ mun aniɛn fanunfanun nun. ?Be nga be trannin e aɲia dandan’m be bo’n, kɛ be niannin video sɔ mun’n, wafa sɛ yɛ be wun yoli be-ɔ?\nNdɛ nga sran sɔ’m be kannin’n\nBe nga be trannin aɲia dandan nga be yoli be Mɛksiki nin Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i afiɛn lɔ lika’n nun’n, ndɛ nga be kannin’n yɛ:\n“N wunnin flimun’n i nun ndɛ’m be wlɛ. Kpɛkun ɔ yoli min kɛ n bɔbɔ n wo flimun sɔ’n nun sa. Ɔ wluwluli min wun kpa.”—Ɔ trannin aɲia dan kun mɔ be yoli i Popoluka aniɛn’n nun’n i bo, Mɛksiki nvle’n i klɔ nga be flɛ i Verakruzu’n su.\n“Ɔ yoli min kɛ min nin janvuɛ kpa kun e su koko yalɛ awlo lɔ sa. I kpa tra sriman flimun. Afin n wunnin i nun ndɛ wunmuan’m be wlɛ!”—Ɔ trannin aɲia dan kun mɔ be yoli i Nauatɔlu aniɛn’n nun’n i bo, Mɛksiki nvle’n i klɔ nga be flɛ i Nuevo Leɔn’n su.\n“Kɛ n niannin video sɔ mun min klɔ aniɛn’n nun’n, ɔ yoli min kɛ be nga be o video sɔ’m be nun’n, be su kan ndɛ be kle min sa.”—Ɔ trannin aɲia dan kun mɔ be yoli i Colu aniɛn’n nun’n i bo Mɛksikio nvle’n i klɔ nga be flɛ i Tabasiko’n su’n.\n“Nanwlɛ, anuannzɛ nga klo kɛ ɔ́ úka sran mun naan be kwla wun ninnge’m be wlɛ be aniɛn’n nun. Anuannzɛ sɔ’n leman wunsu!”—Ɔ trannin aɲia dan kun mɔ be yoli i Kacikuɛli aniɛn’n nun’n i bo Guatemala nvle’n i klɔ nga be flɛ i Solola’n su.\nKɛ Zoova i Lalofuɛ’m bé yí be video mun’n, be faman sran nga video yilɛ’n ti be junman’n. Asa ekun, be nga be ijɔ video sɔ’m be nun’n, video nun ijɔlɛ’n timan be junman. Wie liɛ’n, lika nga be yi video sɔ’m be nun’n be o mmua yɛ video yilɛ ninnge sunman nunman lɔ. ?Kɛ m’ɔ ti sɔ’n niɔn, wafa sɛ yɛ be yo naan b’a kwla yi video kpakpa sɔ mun-ɔn?\n“Junman sɔ’n i dilɛ yo fɛ dan”\nAfuɛ 2016 nun’n, be kacili video mun Ɛspaɲɔlu aniɛn’n nun ɔ nin lɔ aniɛn 38 nun ekun. Betɛli ng’ɔ o Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i afiɛn lika’n nun lɔ’n yɛ ɔ niannin junman sɔ’n su-ɔ. Aniaan kɔe 2.500 be ukali aniaan mun junman sɔ’n i dilɛ’n nun. Aniaan nga be di junman video yiwlɛ’m be nun’n, ɔ nin aniaan nga be kaci video’m be nun ndɛ’m, be tra sran’m be nɛn’n Betɛli lɔ, ɔ nin fluwa kaciwlɛ’m be nun annzɛ kusu lika uflɛ wie’m be nun. Be trali aniaan’m be nɛn’n lika kɔe 20 tra su klɔ kɛ Belizi, Guatemala, Ɔndurasi, Mɛksiko, ɔ nin Panama’n be su.\nBe su tra sran kun nɛn Betɛli ng’ɔ o Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i afiɛn lɔ lika’n nun.\nAniaan’m be dili junman kekle kpa naan b’a kwla siesie lika nga blɛ kpe kan nun’n, bé trá sran’m be nɛn’n i ye. Kɛ ɔ ko yo naan kɛ bé trá sran’m be nɛn’n like fi w’a wluman nun naan w’a sacimɛn i’n, aniaan’m be fa bɛ, nin kondro gbugblugbu’m be siesie be kan be tra be nɛn lɔ’n.\nKɛ be wie video’m be kaci’n, aniaan nga be kpa be kɛ be wɔ kan be tra be nɛn lɔ’n, be mian be ɲin kpa naan b’a kwla ju lɔ. Yɛle kɛ wie’m be di dɔ 14 loto nun naan b’a ju lika sɔ nun lɔ. Cɛn kun bɔbɔ’n, siɛ kun nin i wa be nantili dɔ kɔe 8 naan b’a ju lɔ. I lɛ nun’n, be nɛn trawlɛ ng’ɔ mantan aniaan sɔ’m be wun koko lɛ’n, yɛle nga be ɔli nun lɛ.\nNaomi i kaan nun’n, ɔ nin i si nin i nin be ukali aniaan mun blɛ kpe kan naan b’a kplan kan be tra sran’m be nɛn’n. Ɔ seli kɛ: “E ɲin wo lemɔcuɛ ng’ɔ fata kɛ aniaan’m be tra sran’m be nɛn’n i sin kpa. Min si tuli i klun ukali aniaan’m be kpa naan b’a siesie ninnge mun. Wie liɛ’n, min nin tɔn aliɛ man aniaan kɔe 30 mɔ be kɔ aniaan’m be ukalɛ’n.” Andɛ’n, Naomi kɔ fluwa kaciwlɛ nga be o Mɛksiko lɔ’n kun nun ko uka aniaan mun. I waan: “Kɛ n fa n blɛ’n n uka sran mun naan b’a tie Biblu’n nun ndɛ’n be aniɛn nun’n, i sɔ’n yo n fɛ dan. Junman sɔ’n i dilɛ yo fɛ dan, ɔ leman wunsu.”\nAfuɛ kwlaa nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yo be aɲia dandan mun mɛn’n wunmuan’n nun. Sran kwlaa kwla tran aɲia sɔ’m be bo. Sɛ ɔ waan á sí AƝIA DANDAN sɔ’m be su ndɛ’n, kɔ jw.org su yɛ tin lika nga be klɛli lɛ kɛ Aɲia dandan mun i su.\nFa man sran Fa man sran “Video nga be yi be’n, be kpa tra sriman flimun mun”