KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Icibemba Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Tzeltal Umbundu Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Maan amun nuan sɛ.”—MARK 9:50.\nJUE: 39, 77\n?Afɔtuɛ benin yɛ Zezi mannin mɔ sɛ e nanti su’n, é kwlá síesíe e afiɛn wɛtɛɛ su ɔ?\n?Cɛn kwlaa nga sran kun yo e sa’n, kosan nɲɔn benin mun yɛ ɔ fata kɛ e usa e wun ɔn?\n?Ajalɛ benin mun yɛ Matie 18:15-17 kle e mɔ sɛ e nanti be su’n, e kwla siesie ndɛ nga be tɔ e afiɛn’n niɔn?\n1, 2. (a) ?Laa sran benin mun yɛ Mɛn’n i Bo Bolɛ fluwa’n kle kɛ ndɛ tɔli be afiɛn ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Biblu’n kan sran sɔ’m be ndɛ ɔ?\nBIBLU’N kle kɛ ndɛ tɔli laa sran wie’m be afiɛn. ?Amun si sɔ? Mɛn’n i Bo Bolɛ fluwa’n kan sran sɔ’m be nun wie’m be ndɛ. Ɔ kle e kɛ Kaɛn kunnin Abɛli. (Bo Bolɛ 4:3-8) Lemɛki kunnin gbanflɛn kun. Afin, gbanflɛn’n yoli i like yaya. (Bo Bolɛ 4:23) Ndɛ tɔli Abraamun i nnɛn kankanfuɛ mun nin Lɔtu liɛ’m be afiɛn. (Bo Bolɛ 13:5-7) Kɛ Agar yoli i wun dandan Sara su’n, Sara fɛli i ya’n guali Abraamun su. (Bo Bolɛ 16:3-6) Ismaɛli i ɲin cili sran’m be kwlaa. Yɛ sran’m be kwlaa be ɲin cili i wie.—Bo Bolɛ 16:12.\n2 Biblu’n kan sran sɔ’m be ndɛ naan e si ngwlɛlɛ. Be wun ndɛ’n kle kɛ ndɛ kwla tɔ e nin e wiengu mun e afiɛn wie. Afin, e ti klɔ sran kɛ be sa. Sɛ ndɛ tɔ e afiɛn’n, ɔ fata kɛ e nian be nga be sili be afiɛn siesie’n, be ayeliɛ’n su. (Rɔmfuɛ Mun 15:4) I liɛ’n, e nin e wiengu mun é kwlá síesíe e afiɛn.\n3. ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá klé e ɔ?\n3 Like suanlɛ nga wá klé e like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e siesie e afiɛn’n. Kpɛkun, wafa ng’ɔ fata kɛ e siesie’n, ɔ́ klé e wie. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i mmla ng’ɔ fata kɛ e nanti su naan y’a kwla siesie e afiɛn’n, ɔ́ fá e ɲin síe su. Afin sɛ e nanti be su’n, e nin Ɲanmiɛn nin e wiengu mun e afiɛn’n sɛ́.\nLIKE NGA TI YƐ Ɔ FATA KƐ ƝANMIƐN I SUFUƐ’M BE SIESIE BE AFIƐN’N\n4. (a) ?Akunndan benin yɛ sran’m be bu ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n i bo’n gua ɔ?\n4 Satan kunndɛman kɛ sran’m be afiɛn sɛ. Edɛni fie’n nun lɔ’n, ɔ seli kɛ sran’m be kwla sie be bɔbɔ be wun. (Bo Bolɛ 3:1-5) Andɛ e wun i wlɛ kɛ, i sɔ’n ti ato. Afin, kɛ sran’m be sie be wun’n, i bo’n guaman kpa. Be tu be wun, be bu be ngunmin be wun akunndan. Be si akplowa. Bé yó like ɔ, be bumɛn i akunndan. I sɔ ti’n, be nuan sɛman. Sanngɛ Biblu’n se kɛ, nán e awlɛn yo fufu. Afin sran ng’ɔ ti sɔ’n, ɔ kpɛ ndɛnngan ba. Yɛ ɔ yo sa tɛtɛ sunman.—Nyanndra Mun 29:22.\n5. ?Afɔtuɛ benin yɛ Zezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔn?\n5 Kɛ Zezi kán Ɲanmiɛn ndɛ oka’n su lɔ’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ like kwlaa nga be kwla yo naan be nin sran b’a kanman ndɛ’n, maan be yo. Ɔ seli be kɛ be yo wɛtɛɛfuɛ. Nán be awlɛn yo fufu. Maan be siesie ndɛ ng’ɔ tɔ be afiɛn mun ndɛndɛ. Yɛ be klo be kpɔfuɛ mun wie.—Matie 5:5, 9, 22, 25, 44.\n6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e afiɛn’n sɛ ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun ɔn?\n6 E bo jasin fɛ’n. E srɛ Zoova, yɛ e kɔ aɲia’m be bo. Sɛ e nin e wiengu mun e afiɛn sɛman’n, é yó ninnge sɔ mun ngbɛn. Zoova i klun su jɔman e wun. (Mark 11:25) I sɔ’n ti, sa nga e wiengu’m be yo e’n, maan e yaci e cɛ be. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova fá e yó i janvuɛ.—An kanngan Lik 11:4, ɔ nin Efɛzfuɛ Mun 4:32 be nun.\n7 Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be nin be wiengu’m be tran klanman. Sɛ be wiengu kun yo be sa’n, maan be yaci cɛ i. I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Kɛ aniaan’m be yo min sa’n, n yaci n cɛ be? ?N fa min wun mantan be?’ Sɛ e wun kɛ e yoman sɔ’n, maan e srɛ Zoova naan ɔ uka e. Sɛ e srɛ e Si Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ’n sa’n, ɔ́ tɛ́ e su.—1 Zan 5:14, 15.\nMAAN E BLU SA WIE’M BE SU\n8, 9. ?Sɛ be yo e sa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n8 E kwlakwla e ti sa tɛ yofuɛ. Ɔ maan wie liɛ’n, e yo e wiengu’m be sa. Yɛ be yo e wie. (Akunndanfuɛ’n 7:20; Matie 18:7) ?Sɛ be yo e sa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? Maan e fa sa kun e nian. Cɛn kun’n, aniaan bla kun yoli aniaan bian nɲɔn be like. Sanngɛ, aniaan sɔ’m be nun kun fali ya. Afin, wafa nga aniaan bla’n yoli i like’n, w’a yomɛn i fɛ. Kɛ aniaan nɲɔn sɔ’m bé kókó yalɛ’n, aniaan ng’ɔ fali ya’n, ɔ boli aniaan bla’n i wun ndɛ tɛ kanlɛ bo. Sanngɛ, i niaan kun’n seli i kɛ aniaan bla’n timan sran tɛfuɛ. Afin, ɔ su Zoova w’a di afuɛ 40. Sa kekle fanunfanun be tɔli i su. Sanngɛ, ɔ jrannin kekle. I sɔ’n ti, ɔ bumɛn i kɛ aniaan bla’n kunndɛli kɛ ɔ́ ló i ngasi. Kɛ ɔ seli sɔ’n, aniaan’n tɛli i su kɛ: “Ɔ ndɛ’n ti su.” Ɔ maan, w’a faman ya kun.\n9 ?Ngue yɛ sa sɔ’n kle e ɔ? Yɛle kɛ, kɛ sran kun yo e sa’n, sɛ é yáci é cɛ́ i, annzɛ e su yaciman’n, ɔ fin e bɔbɔ. Sanngɛ, maan e wun i wlɛ kɛ sran ng’ɔ klo sran’n, ɔ yaci sa nga be yo i’n cɛ. (An kanngan Nyanndra Mun 10:12, ɔ nin 1 Piɛr 4:8 be nun.) Kɛ be yo e sa mɔ e ‘yaci cɛ’n,’ Zoova klo i sɔ’n. (Nyanndra Mun 19:11; Akunndanfuɛ’n 7:9) I sɔ’n ti, cɛn kwlaa nga sran kun yo e sa’n, maan e usa e wun kosan nɲɔn nga mun: ‘?Sɛ m blu sa sɔ’n su’n, ɔ timan kpa? ?Annzɛ ɔ fata kɛ e nin i e ko siesie ndɛ sɔ’n naan ɔ wie lɛ?’\n10. (a) ?Kɛ aniaan bla kun tili i wun ndɛ tɛ mɔ be kan’n, i sɔ’n yoli i sɛ? (b) ?Biblu’n i nun ndɛ benin yɛ kɛ ɔ kanngannin nun’n, ɔ wlɛli i fanngan ɔn?\n10 Sran fi kloman kɛ be kɛn i wun ndɛ tɛ. Maan e fa sa kun e nian. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Lusi. Ɔ ti atin bofuɛ. Aniaan wie’m be kɛnnin i wun ndɛ kɛ ɔ boman jasin fɛ’n kpa. Kɛ ɔ tili’n, ɔ yoli i ya dan. I sɔ’n ti, ɔ ko kan kleli asɔnun kpɛnngbɛn mun. ?Ngue yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yoli ɔ? Aniaan bla’n waan be fɛli i ɲin sieli i Biblu’n nun ndɛ wie’m be su. Ɔ maan, ɔ wunnin i wlɛ kɛ i wun ndɛ nga aniaan’m be kan’n, ɔ fata kɛ ɔ yaci i akunndan bulɛ. Naan Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ bu i akunndan ɔn. Ndɛ ng’ɔ o Matie 6:1-4 nun’n, ɔ wlɛli i fanngan. (An kanngan nun.) Ɔ wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n, yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo ɔ. Ɔ maan, w’a bumɛn i wun ndɛ nga sran’m be kan’n, i akunndan kun. Aniaan’m b’a yacimɛn i wun ndɛ tɛ kanlɛ. Sanngɛ, ɔ yomɛn i ya. Afin, ɔ si kɛ like ng’ɔ ko yo naan Zoova i klun w’a jɔ i wun’n, yɛ ɔ yo ɔ.\nKƐ E KWLÁ BLUMAN SA KUN SU’N\n11, 12. (a) ?Sɛ e bu i kɛ e ‘wun ndɛ o e niaan wie klun’n,’ ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? (b) ?Ajalɛ kpa benin yɛ Abraamun kle e ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n11 Zezi i sɔnnzɔnfuɛ Zaki seli kɛ: “E kwlaa e fɔn sa sunman nun.” (Zak 3:2) ?Sɛ a ti i kɛ a yoli like wie, annzɛ a kannin ndɛ wie naan ɔ yoli sran kun i ya’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ a yo ɔ? Zezi seli kɛ: “Sɛ á fá like wie kó mán Nyanmiɛn’n, bɔ w’a ju i sɔwlɛ lɛ naan sɛ ɔ wla kpɛn su kɛ ɔ wun ndɛ o ɔ niaan wie klun’n, yaci like sɔ’n lɛ, an ko siesie amun afiɛn ka, i sin bla w’a fa ɔ like sɔ’n man.” (Matie 5:23, 24) Ndɛ sɔ’n kle kɛ, ɔ fata kɛ a ko wun aniaan’n i wun. Nán kó íjɔ i. Sanngɛ, kpɛtɛ i naan amun siesie amun afiɛn. Kɛ e nin e niaan Klistfuɛ mun e siesie e afiɛn’n, i sɔ’n ti kpa dan.\n12 Biblu’n kle e wafa ng’ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be siesie be afiɛn’n. Maan e kan Abraamun nin Lɔtu be ndɛ e nian. Cɛn kun’n, ndɛnngan tɔli Abraamun i nnɛn kankanfuɛ mun nin Lɔtu i liɛ’m be afiɛn. Afin, be sa nun nnɛn’m be sɔnnin. Yɛ lika’n ɔ juman be kun. Abraamun w’a kunndɛman kɛ ɔ nin Lɔtu be afiɛn’n saci. I sɔ’n ti’n, ɔ seli Lɔtu kɛ ɔ kle lika ng’ɔ klo kɛ ɔ́ trán’n. Lɔtu ko trannin lika klanman kpafuɛ’n nun. (Bo Bolɛ 13:1, 2, 5-9) Ajalɛ nga Abraamun fali’n, w’a yomɛn i nsisɔ. Afin kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zoova tɛli i nda kɛ ɔ́ yrɛ́ i su. (Bo Bolɛ 13:14-17) Abraamun kle e ajalɛ klanman kpa. Yɛle kɛ, maan e kplin su kɛ be di e lufle cɛn kunngun. I liɛ’n, e nin e wiengu mun e nuan sɛ́. Kpɛkun, Zoova yrá e su. —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\n13. (a) ?Kɛ aniaan bian kun kannin akpasua sunianfuɛ kun i ndɛ tɛ’n, ngue yɛ akpasua sunianfuɛ’n yoli ɔ? (b) ?Ngue yɛ akpasua sunianfuɛ’n i ayeliɛ sɔ’n kle e ɔ?\n13 Maan e kan sa kun m’ɔ juli koko nun wa’n, i ndɛ. Kɛ bé wá yó aɲia dan kun’n, akpasua sunianfuɛ’n flɛli aniaan bian kun telefɔnun nun naan ɔ́ mɛ́n i junman. Sanngɛ, aniaan bian’n kɛnnin i ndɛ tɛ. Kpɛkun, ɔ kpɛli telefɔnun’n. Afin blɛ wie nun’n, ɔ nin akpasua sunianfuɛ ng’ɔ dun mmua sinnin’n, be ɲannin ndɛ. Yɛ ndɛ sɔ’n te o i klun. Akpasua sunianfuɛ m’ɔ flɛli i kɛ ɔ́ mɛ́n i junman’n w’a faman ya. Kusu, i ɲin w’a kpaman sa sɔ’n su. Kɛ dɔ kun sinnin’n, ɔ flɛli aniaan’n i ekun naan be wun be wun. Le mɔcuɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin’n, be yiali Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun lɔ. Be srɛli Zoova. Kpɛkun, sran kun kɛnnin i klun ndɛ. Aniaan bian’n, ɔ kannin sa nga akpasua sunianfuɛ ng’ɔ dun mmua sinnin’n yoli i’n. Akpasua sunianfuɛ’n sieli i su i nuan bo. Kpɛkun, be kanngannin Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be nun. Kɛ be kokoli yalɛ lele dɔ kun’n, i agualiɛ su’n, be nuan sɛli. Yɛ be dili junman likawlɛ aɲia dan’n i bo lɔ. Ajalɛ nga akpasua sunianfuɛ’n fali mɔ be siesieli be afiɛn wɛtɛɛ su’n, ɔ yoli aniaan’n i fɛ dan.\n?BLƐ BENIN NUN YƐ Ɔ FATA KƐ E KAN KLE ASƆNUN KPƐNNGBƐN MUN ƆN?\n14, 15. (a) ?Sa benin wie mun yɛ sɛ e niaan kun yo e’n, ɔ fata kɛ e nanti afɔtuɛ nga Zezi mannin’n su ɔ? (b) ?Ajalɛ nsan benin mun yɛ Zezi kleli e ɔ? (c) ?Ngue ti yɛ e fɛ i sɔ ajalɛ mun ɔn?\n14 Kɛ ndɛ tɔ Klistfuɛ nɲɔn be afiɛn’n, ɔ fata kɛ be nɲɔn’n be siesie. Sanngɛ ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 18:15-17 nun’n, ɔ kle kɛ sa wie’m be o lɛ’n, ɔ fata kɛ e kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun. (An kanngan nun.) “Sa” nga Zezi kɛn i ndɛ’n, nɛ́n i yɛle ndɛ kanngan ng’ɔ tɔ aniaan’m be afiɛn cɛn kunngun’n. Sanngɛ, sa kɛ be wiengu i ndrunmun dilɛ annzɛ i suɛn tɔnlɛ sa’n, i ndɛ yɛ ɔ kan ɔn. Afin, ɔ seli kɛ maan sran nga be yoli i sa’n, ɔ ko wun i wiengu m’ɔ yoli i sa’n i wun. Sɛ b’a timan be wun aniɛn’n, maan ɔ fa sran kun annzɛ sran nɲɔn naan be ko wun i wun wie. Sɛ w’a timan be nuan ndɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun. Sɛ w’a faman asɔnun kpɛnngbɛn’m be ndɛ’n su’n, maan ‘be bu i kɛ sran m’ɔ nunman e nun sa, be bu i kɛ gua bo sika defuɛ sa.’ Yɛle kɛ maan be tu i asɔnun’n nun. Sanngɛ, sa wie mun yɛ: be yi’n i bo bla kunndɛlɛ annzɛ be wun’n i bo bian kunndɛlɛ’n, be wiengu yasua annzɛ be wiengu bla kunndɛlɛ’n, Ɲanmiɛn i wun jasolɛ’n nin amuɛn sɔlɛ’n. Sa kɛ ngalɛ sa’m be liɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be siesie i trele ɔ.\nWie liɛ’n, ɔ fata kɛ e ko wun e niaan’n i wun kpɛ sunman naan e siesie e afiɛn. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15 Zezi mannin afɔtuɛ sɔ’n naan e wun wafa ng’ɔ fata kɛ e siesie e afiɛn’n. (Matie 18:12-14) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nanti afɔtuɛ sɔ’n su ɔ? (1) Sɛ ndɛ tɔ e nin aniaan kun e afiɛn’n, maan e nɲɔn’n e siesie. Wie liɛ’n, ɔ fata kɛ e ko wun aniaan’n i wun kpɛ sunman. ?Sɛ e yo sɔ naan e nuan w’a sɛman’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? (2) Maan e fa aniaan kun m’ɔ si ndɛ sɔ’n nun’n, annzɛ m’ɔ si sa siesie’n, naan e ko wun i wun. Sɛ e ti e wun aniɛn’n, nn ‘y’a ɲan e niaan’n.’ ?Yɛ sɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, w’a kplinman su’n nin? (3) Maan e kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun.\n16. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ e afiɛn siesielɛ i wun ajalɛ nsan nga Zezi kleli’n, be ti kpa dan ɔn?\n16 Ajalɛ nsan nga Matie ndɛ tre 18 i mma 15 lele 17 kan be ndɛ’n, nán sa ngba nun yɛ é nánti be kwlaa be su ɔ. I sɔ’n ti kpa dan. Afin blɛ sunman’n, aniaan ng’ɔ yoli e sa’n, ɔ wun i wlɛ. Sɛ ɔ kpata e’n, maan e yaci. Yɛ e siesie e afiɛn. Ɔ maan, ɔ nunman nun kɛ be tu i asɔnun’n nun. Afɔtuɛ nga Zezi mannin’n kle weiin kɛ sɛ aniaan kun yo e sa’n, nán e ka lɛ e ko wun asɔnun kpɛnngbɛn’m be wun. Wienun ɔn, e si kɛ aniaan kun yoli sa tɛ. Yɛ ajalɛ klikli nɲɔn nga Zezi kleli’n, e fali be su. Sanngɛ, w’a yoman ye. I lɛ’n nun’n, e kwla ko kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun.\n17. ?Sɛ e nin aniaan mun e siesie e afiɛn’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n17 Fɔ’n te o e nun. Ɔ maan, e su yaciman e wiengu’m be ngasi lolɛ. Zezi i sɔnnzɔnfuɛ Zaki seli kɛ: “Sran nga i nuan fitefite-man tɛtɛ’n, ɔ ti sran kpa b’ɔ kwla niɛn i wun su.” (Zak 3:2) I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ ‘afiɛn siesielɛ’n ɔ kaci e junman.’ (Jue Mun 34:15) I liɛ’n, e nin aniaan mun e bo yó kun. (Jue Mun 133:1-3) Like ng’ɔ yo ɲɛnmɛn dan’n, yɛle kɛ e nin “Nyanmiɛn b’ɔ maan sran di alaje’n,” e afiɛn’n mántan kpa. (Rɔmfuɛ Mun 15:33) I kwlaa sɔ’n ti, maan e nin aniaan mun e siesie e afiɛn wɛtɛɛ su.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 12) Sran nga be sili be afiɛn siesie’n, be nun wie yɛle Zakɔbu nin Ezau. (Bo Bolɛ 27:41-45; 33:1-11) Zozɛfu nin i niaan mun. (Bo Bolɛ 45:1-15) Yɛ Zedeɔn nin Efraimun akpasua’n su sran mun. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 8:1-3) Atrɛkpa’n, amun si sran wie mun ekun mɔ be siesieli be afiɛn mɔ Biblu’n kan be ndɛ ɔ.\nNdrunmun dilɛ: Be yo ninnge mun gblɛ nun naan bé ɲán like nga be kunndɛ’n.\nSran suɛn tɔnlɛ: Be kan gblɛ ndɛ be fa saci sran’n i wun.


Zan 21 YRENT - "Bɛ -sru ɛn Zozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn - Bible Search\nZan 20 Drɛwɩ (Actes) 1\n1"Bɛ -sru ɛn Zozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn lɛ "nyian 'yi nɛn waa laabo Tiberia bɛ -a man. Zɩ 'e 'fli kɔɔn -wlɛ "bɛ, -a -nan wɩ nɛn 'gʋ. 2Yi -tʋ da te -a -srunɔn a 'o cin yɩdɩ. Simɔn Piɛri, 'lee Toma nɛn waa laabo "nyian "flɛn bɛ, 'lee Natanaɛl nɛn 'e "sia 'fla nɛn waa laabo Kanan bɛ -a da Galile 'lɛglɔn 'ji bɛ, 'lee Zebede -pɩnun 'lee Zozi -srunɔn "fli "pee 'bɛ cɩ. 3Ɛn Simɔn Piɛri -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «An "ta -ko pɔ -tɛlɛ.» O 'nan -yrɛ 'nan: «'Kʋ 'bɔ "nyian, "kʋ -koo 'i -sru.» O -kʋ, ɛn o -fɔ -klʋ -ji. -Pei zɩɛ -a man bɛ, wa'a pɔ -tɛlɛ 'mlɔnmlɔn dɩ.\n4Tʋ "ɛ vɩnan 'e 'cɛn bodrun, te Zozi a 'e 'tɔdɩ 'yi 'plo da. 'Pian Zozi -srunɔn 'ka -a -tɔlɛ "le Zozi nɛn dɩ.\n5Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Gobonun, ka pɔ "tiɛnnɛn 'yɩ?»\n6Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'cee "se 'wɛɛn -klʋ 'bɔ -pɛ "yi "da zia, pɔ -sɛan "ji.» Waa drɛla "da, ɛn pɔ "kaga "sɛn -wee "se "ji, -yee "wɛan wa'a -kɔlalɛ "nyian "se zɩɛ -a -klandɩ -a dɩ.\n7-A -nan nɛn Zozi -sruzan 'tʋ nɛn Zozi -a ye "yi "bɛ, e 'nan Piɛri lɛ 'nan: «Minsan nɛn!» Zɩ Simɔn Piɛri -a 'man 'nan Minsan nɛn bɛ, ɛn e 'yee sɔ nɛn yaa wo sɔ ta lou "bɛ -a 'sia, yaa 'wʋ 'e man, ɛn e -fɔ 'yi 'va 'nan -e 'e 'kʋ 'yi 'plo man. E sɔ zɩɛ -a 'sʋ 'e man 'nyranman 'padɩ -le "wɛan.\n8Zozi -srunɔn -mienun bɛ, "o "ta 'wʋla 'klʋ -ji, te o -taa "se "nɛn 'e fadɩ pɔ -a bɛ -a -klandɩ -a 'o -sru. Fɛnan nɛn o 'si bɛ, -a -nan bɔa -mɛnliɛ -fuba 'soolu. 9Zɩ o sɔɔnla 'klʋ -ji bɛ, ɛn o 'tɛ 'yɩ 'e 'sɔndɩ, te pɔ a "da 'e 'padɩ, ɛn 'kpɔun a -a "srɔn.\n10Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Pɔ nɛn kaa -tɛ bɛ, 'ka 'ta -a -mie -a.»\n11Simɔn Piɛri -fɔ -klʋ -ji, ɛn e "se "nɛn 'e fadɩ pɔ -dandan -a bɛ -a klan 'yi 'plo man. Pɔ a "se 'bɔ 'ji "kaga, -a -yaa tʋ -fuba 'soolu 'wlɛ yaaga bɔa, 'pian ya'a 'fʋɩ bʋlɛ dɩ.\n12Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'ta fɛnun -blɩ!» -A -srunɔn 'bɔ 'tʋ 'ka -kɔlalɛ -a laabʋdɩ -a -yrɔ 'nan -tɩ nɛn dɩ. Kɔɔ o pɛɛnɔn -a -tɔ 'nan Minsan 'bɔ nɛn. 13Zozi pli o "srɔn, e 'kpɔun 'sia, yaa pli o man, ɛn e pɔ 'sia, yaa pli o man.\n14Zozi 'fli -kɔɔndɩ 'e -srunɔn lɛ te 'e wluan -kanɔn 'va bɛ, -a 'pa yaagazan nɛn zɩɛ.\n15Zɩ o cɛɛn fɛnun -blɩdɩ man bɛ, ɛn Zozi -a laabʋ Simɔn Piɛri -lɔ 'nan: «Zan -pɩ Simɔn, yian ye "yi e "mlian 'i bɔɛnun 'gʋɛ -wee 'an yɩdɩ "yi "da?»\n16Zozi -a 'pa "flizan laabʋ -yrɔ. E 'nan: «Zan -pɩ Simɔn, yian ye "yi?»\n17Zozi -a 'pa yaagazan laabʋ "nyian -yrɔ. E 'nan: «Zan -pɩ Simɔn, yian ye "yi?»\nƐn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I yiɛ 'tɔ 'mɛn 'blanun va! 18Maan ve yiɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan: Tʋ nɛn te i ya "wɛnnɔn bɛ, yiɛ 'i -tiɛn -tɔa 'i 'bɔ 'a -e 'i 'kʋ fɛnan nɛn i cɩ "va "bɛ -a -nan. 'Pian tʋ nɛn i dra ceje bɛ, min pee 'bɛ 'i -yrɩman -e 'e 'kʋ 'yia fɛnan nɛn i 'ka "va "dɩɛ -a -nan.»\n19Zɩ Piɛri -taa "kalɛ -e 'e Bali 'tɔ drɛ -dan bɛ, -a da -kɔnnɛn "nɛn Zozi -a -fɔ. E cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man, ɛn e 'nan Piɛri lɛ 'nan: «'I -sɔɔnla 'an -sru!»\n20Piɛri 'e 'man 'lila, ɛn 'e yiɛ 'tɔ 'o -sru, te e Zozi -sruzan nɛn Zozi -a ye "yi 'kpa bɛ -a ye. -A -sruzan zɩɛ, -yɛɛ tɛɛn yi -tʋ da Zozi 'pɛ -ji, te o ya fɛnun -blɩnan, ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «Minsan, -tɩɛ "ta 'i -nɔan 'i 'nanmannɔn lɛ?» 21Zɩ Piɛri -a 'yɩ bɛ, ɛn yaa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Minsan, min 'labɛ "nun, -mɛ "wɩ 'bɛ bɔa -yee "man?»\n22Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Te an ya "va 'nan 'e 'fʋ -trilii -e 'an 'tadɩ 'e bɔ bɛ, 'yie 'wɩ 'tʋ 'ka 'ji dɩ. 'I 'bɔ, 'i -sɔɔnla 'an -sru.»\n23"Wɩ zɩɛ e fuila "man "bʋɩnun yei 'nan Zozi -sruzan zɩɛ, ya'a 'li 'kaa 'mlɔnmlɔn dɩ. 'Pian Zozi 'ka -a vɩlɛ Piɛri lɛ 'nan ya'a 'kaa dɩ. Zozi "e 'vɩ 'nan: «-Te an ya "va 'nan 'e 'fʋ -nan -trilii -e 'an 'tadɩ 'e bɔ bɛ, 'yie 'wɩ 'tʋ 'ka 'ji dɩ.»\n24Zozi -sruzan zɩɛ, -yɛɛ cɩ 'wɩnun 'gʋɛ -a -nan yɩzan -a, ɛn -yɛɛ crɛn -tɛ. Kʋa -tɔa 'nan 'wɩnun nɛn yaa 'vɩ bɛ 'wɩ 'kpa nɛn.\n25Zozi 'wɩ "kaga "pee drɛ "nyian. -Te waa pɛɛnɔn 'crɛn -tɛ paan bɛ, 'an 'ci "nrɔnman 'nan -a 'flubanun 'bɔ 'ka 'sɔa 'trɛ 'gʋɛ -a da "fo "dɩ.


Zoova i Lalofuɛ’m be cici sran oke nga be o Ɔstrali i klɔ nga be flɛ i kɛ Pɔɔtilandi’n be wla yɛ be fɔnvɔ be\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Basku Bataka (Toba) Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Fiji Fɔn Fɛnlandi Galician Glɛki Gunnun Ikrɛnin Iloko Isoko Itali Katalan Kazaki Kiniaruanda Kirgizi Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Kɔngo Lingala Litianin Malagasi Malayalamun Malɛ Miama Nauatɔlu (Uasteka) Ndebele (Zɛnbabue) Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Otɛtɛla Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Rumanin Sango Sebuano Sepedi Sisewa (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Suɛdi Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Taraskan Tchèque Telugu Tiriki Valencian Viɛtinamun Wawle Yoruba Zapɔn Zɔɔzi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nBe nga b’a yo oke’n be fɔnvɔlɛ nin be wla cicilɛ\nKɛ nvle sunman nun sa’n, be nga b’a yo oke Ɔstrali lɔ’n be sɔnnin. Be fa be nun wie’m be kɔ kan be nga b’a yo oke’n be o lɔ mɔ dɔɔtrɔ’m be nian be lika’n.\nƆ ti su kɛ be lika nianlɛ sɔ’n yo be ye kpa. Sanngɛ be mian ninnge uflɛ wie’m be wun ekun. Ɔ ju wie’n be ɲrun yo be koun, yɛ ɔ yo be kɛ be ngunmin yɛ be o lɛ sa naan be leman sran ukaman be. Lemɔcuɛ kwlaa nun’n, Zoova i Lalofuɛ wie’m be kɔ lika sɔ’m be nun nɲɔn be nun be ko nian sran sɔ’m be osu naan bé cící be wla yɛ bé fɔ́nvɔ be. Lika sɔ’m be nun kun o Pɔɔtilandi klɔ’n su yɛ kun o Viktoria klɔ’n. Klɔ sɔ’m be o Ɔstrali lɔ.\nBe fali Biblu’n nun ndɛ wie’m be ukali sran sɔ mun\nZoova i Lalofuɛ nga be o Pɔɔtilandi nin Viktoria klɔ’m be su’n be nin oke sɔ’m be nun wie’m be yia be koko Biblu’n nun ndɛ wie’m be su yalɛ. I wie yɛle sa cinnjin wie mɔ be juli Zezi su’n. Jezɔnun seli kɛ: “E nin be e kanngan Biblu’n i bue kan kun nun kpɛkun e koko su yalɛ.” Kɛ mɔ sran oke sɔ’m be nun sunman be kpinndinman’n ti’n Zoova i Lalofuɛ’m be kan kle sran sɔ’m be kɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ wá yó maan tukpacɛ’n nin wie’n be su tranman lɛ kun. Ndɛ sɔ’n cici be wla dan.\nBe flɛ Zoova i Lalofuɛ kun kɛ Toni. Ɔ seli kɛ: “I uflɛ nun’n e koko yalɛ miniti ablasan. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n be seli e kɛ e uka dɔ’n su. Ɔ maan siɛn’n, e koko yalɛ dɔ kun. I kpa’n be nun kun seli e kɛ e di dɔ nɲɔn bɔbɔ!” Sran sɔ’m be nun wie’m be ti aɲinsifuɛ, wie’m be la be bɛ’m be su be kwlaman like fi yo, i ti’n, kɛ aniaan’m be nin bé kókó yalɛ’n be uka be sɔfuɛ mun yɛ be wla be fanngan naan be kan be klun ndɛ wie.\nKɛ aniaan’m be kɔ sran sɔ’m be osu nianlɛ’n, be nin be to jue manman Ɲanmiɛn likawlɛ. Ɔ ju wie’n kɛ aniaan’m be nin be ko wie jue kun to’n, be kunndɛ kɛ be to uflɛ bɔbɔ. Be flɛ sran oke sɔ’m be nun kun kɛ Jɔnun. * Ɔ seli kɛ: “E klo jue nga amun nin e to’n. I sɔ’n yo maan e si sa nga ti yɛ Ɲanmiɛn yo ninnge wie mun yɛ e ɲin yi i.” Be nun kun liɛ’n ɔ ti aɲinsifuɛ. Be flɛ i Ziditi. Jue ng’ɔ klo be kpa’n ɔ suannin be kwlaa lele be kɛli i klun!\nSran oke’m be tinuntinun be ndɛ lo Zoova i Lalofuɛ mun. Brayanin ti Zoova i Lalofuɛ. Ɔ seli kɛ: “Sɛ sran oke sɔ’m be nun wie’m be kwlaman nun’n e ko nian be osu be sua’m be nun lɔ yɛ e nin be e koko yalɛ. Cɛn wie kusu’n, e sa e sin e ko nian be osu sɛ be wunnɛn ya’n w’a flunman kan-o.”\n“Ɲanmiɛn yɛ ɔ sunmannin amun e wun wa-ɔ”\nKɛ Zoova i Lalofuɛ’m be ko nian sran oke sɔ’m be osu’n ɔ yo be nun sunman be fɛ. Be flɛ bian oke kun kɛ Piɛli. Ɔ o kan sran oke’m be o lɔ’n wie. Ɔ seli kɛ: “Min wun blibli min kɛ be bla naan e nin be e koko yalɛ.” Ziditi seli be nga be nian be su’m be nun kɛ: “Andɛ ti Mlan cɛn! Amun uka min naan n siesie min wun naan m’an kwla tran yalɛ kokolɛ sɔ’n i bo wie. N kunndɛman kɛ ń ká siɛn!”\nLike nga sran oke sɔ’m be suan’n ɔ yo be fɛ kpa, yɛ ɔ uka be naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a mantan. Cɛn kun’n kɛ be wieli like kun mɔ Zezi kleli’n i su yalɛ koko’n, Robɛɛ seli kɛ: “N nin a wunman Biblu’n nun ndɛ sɔ’n i wlɛ le, saan andɛ!” Be flɛ bian oke kun kɛ Davidi. I liɛ’n ɔ wunnin like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ ɔ srɛ Ɲanmiɛn’n i wlɛ. I ti’n ɔ seli kɛ: “Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ukali min naan m’an fa min wun m’an mantan Ɲanmiɛn. Ɔ maan min ɲrun’n, Ɲanmiɛn w’a yo kɛ sran jrɛiin sa.”\nSran oke sɔ’m be klo kpa kɛ bé súan ninnge nga Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn wá yó be’n, be su like. Bla oke kun m’ɔ suan Linɛti’n seli aniaan’m be kɛ: “É yó amun mo nin Biblu’n nun ndɛ nga amun fa cici e wla’n.” Kun ekun seli kɛ: “Ɲanmiɛn yɛ ɔ sunmannin amun e wun wa-ɔ!”\nMaagarɛti liɛ’n kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be ko nian be osu mɔ be nin be koko yalɛ’n i fɛ m’ɔ yo i’n ti’n, siɛn’n ɔ tran Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia kwlaa be bo be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun. Nanwlɛ, ɔ miɛn i ɲin kpa afin i wun sanndimɛn i kpa kpɛkun nantilɛ’n kusu ti kekle mɛn i wie. Ɔ seli aniaan’m be kɛ: “Amun yoli maan siɛn’n e le like kpa kun mɔ e kwla lafi su-ɔ.”\n‘Like nga amun yo’n yo ɲɛnmɛn dan’\nBe nga be nian sran oke sɔ’m be lika bɔbɔ’n be klo like nga Zoova i Lalofuɛ’m be yo man sran oke sɔ mun. Zoova i Lalofuɛ kun m’ɔ suan Ana’n seli kɛ: “Be nga be nian sran oke sɔ’m be lika’n be wla be fanngan naan be ko tran Biblu’n su yalɛ kokolɛ sɔ’n i bo afin be sieli i nzɔliɛ kɛ be nga be tran be bo’n be klun jɔ.” Brayanin mɔ e dun mmua e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: “Be nga be nian sran oke sɔ’m be lika’n, be wun yo fɛ kpɛkun be tu be klun be uka e.”\nKɛ sran oke nga be o lɔ’n be osufuɛ’m be sieli i nzɔliɛ kɛ yalɛ kokolɛ sɔ’n yo be fuɛ’m be ye kpa’n, i sɔ’n jɔli be klun dan. Be nun kun wa liɛ’n yoli Zoova i Lalofuɛ’m be mo. Ɔ seli kɛ: “Like nga amun yo man min manmin’n nanwlɛ, ɔ yo ɲɛnmɛn dan.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 E kacili sran oke sɔ’m be dunman mun.\n?Zoova i Lalofuɛ’m be ɲan sika’n nin yɛ be fa di be junman’n niɔn?\nE yoman ninnge nga asɔnun sunman be yo’n wie.\nFa man sran Fa man sran Be nga b’a yo oke’n be fɔnvɔlɛ nin be wla cicilɛ


Nnya mun, amun kusu, nanh an yô sa b'o kun amun mma'm bé ya, sannge anh ta bé kpa é Min'n lie'n su, anh tu bé fo, anh klé bé ngwlele.\n Sannge Jésus usaa swran ng'o kan nde so'n klélii'n i ke: ?Wan ye o ti min nin nion? ?Wan mun ye bé ti min niaan mun nion? Kpekuun o tinngee i sa i sonnzonfue'm bé wun, o sé ke: Nian min nin nin min niaan mun ye. Afin swran ng'o yô n Si b'o ô nyanmien su lo'n i klun sa'n, i ye o ti min niaan bian, nin min niaan bla, nin min nin nion.\n O usa Jésus ke: ?Mmla ônin? Ye i waan: «Nanh kun swran, nanh kunnde bla annze bian o yi annze o wun bô, nanh wua, nanh ton swran suen, bu o si nin o nin bé swran, klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.»\nSa nga amun wiéngu yô bo an wuin'n, mon o son amun nun, se swran kun yô i wiéngu sa'n, mon o yatyi tyee. Christ yatyi sa nga an yôli'n tyeli amun, o man amun kusu, sa nga bé yô amun'n, anh yatyi tye.\nO man se é nyen i wun aladyé'n, man é yô swran'n kwlaa bé yé, sannge man é dun mmua yô man é niaan nga é nin bé é lafi Christ su'n.\n1 Corinthefue 15:33-34\n Nanh an laka amun wun, se swran kpa nin swran te san nun'n, i nzuen te'n se. Anh klô amun nyin yô sa ng'o ti i nuan su'n, nanh an yô sa te kun, afin bé wié'm bé si'a Nyanmien. N ken i so fa gua amun nyin asé.\n1 Corinthefue 15:33\nNanh an laka amun wun, se swran kpa nin swran te san nun'n, i nzuen te'n se.\nSe amun bo an ti swran te'n, an fa liké kpa tye amun mma mun'n, wuun é Si b'o ô nyanmien su lo'n kusu, oh feh i Wawe'n man bé nga bé sre i'n kpe blu.


Wawle nun Biblu: Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ\nNinnge nga e yi be’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aluu Angle bobo aniɛn Basa (Kamerunun) Belize Kriɔli Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Danois Dreu Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Gitonga Gloelandi Indian Sign Language Isilandi Karen (S'gaw) Kecua (Ayakuco) Kinbundu Kisi Krio Kuangali Kuaniama Lao Makua Mistɛki (Gerero) More Ndau Nyungwe Peruvi bobo aniɛ'n Polɔɲin bobo aniɛn'n Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Ronga Sangana (Mozanbiki) Sena Sepulana Sili Bobo aniɛn'n Sitɔnga (Malawi) Sitɔnga (Zɛnbabue) Siyao Suabo Sunda Sɔlu Tajiki Tilapanɛki Tisua Tojolabali Totonaki Venezuela bobo aniɛn'n Wawle Zapotec (de l’isthme) Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n\nBiblu kun mɔ i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ’n\nBiblu Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie – Sa Nglo Yilɛ i nglo yilɛ\nFLUWA sifuɛ kun klɛli i kɛ: “Sɛ amun lafi su kɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n ti ndɛ mɔ Ɲanmiɛn fa mannin sran mun’n, i sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn kan ndɛ kle e. [...] Sɛ wafa nga amun su Ɲanmiɛn’n ɔ ti cinnjin kpa amun mɛn dilɛ nun’n, ɔ fata kɛ [Biblu’n] i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ.”—Alan S. Duthie (Bible Translations and How to Choose Between Them).\nBe nga be klo Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n be waan ndɛ sɔ’n ti su. Be lafi su kpa kɛ “ndɛ kwlaa ng’ɔ o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, Ɲanmiɛn yɛ maan be klɛli-ɔ. I kpa m’ɔ ti’n ti’n, be fa kle sran like, be fa kle sran atin, be fa siesie sa mun, be fa tu sran fɔ naan ɔ yo sa kpa.” (2 Timote 3:16) Biblu’n timan lalafuɛ fluwa ngbɛn sa. I nun “ndɛ’n le ta kpa, ɔ yo maan sran kaci.” Yɛle kɛ ɔ uka e maan e wun sa nga be o e su’n be trawlɛ. (Ebre Mun 4:12) Kɛ ɔ ko yo naan be nga be kanngan fluwa sɔ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n nun’n, b’a wun i nun ndɛ’n i wlɛ naan b’a nian su b’a nanti’n, ɔ fata kɛ aniɛn nga sran’m be kɛn i titi’n i nun yɛ be klɛ i-ɔ. Nán Glɛki nga fluwa sifuɛ dandan kɛ Platɔn sa’n be kan’n, i nun yɛ be klɛli Biblu’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n niɔn. Sanngɛ Glɛki nga sran kwlaa kan’n mɔ be flɛ Koine’n, i nun yɛ be klɛli i-ɔ. Nanwlɛ, be klɛli Biblu’n naan sran kwlaa ng’ɔ kanngan nun’n, ɔ wun i nun ndɛ’n i wlɛ.\nI sɔ’n ti’n, b’a kaci Biblu’n aniɛn kpanngban nun andɛ. Ɔ maan sran kpanngban be kwla kanngan nun be bɔbɔ be aniɛn’n nun. Sanngɛ nán Biblu’n sɔ mɔ be kacili be aniɛnaniɛn’m be nun’n be ngba yɛ be kacili be kpa-ɔ. Yɛ wie’m be kusu be nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ’n timan pɔpɔ. I wie yɛle be nga be wuli’n be su ndɛ’n. Wafa nga be kacili Biblu wie mun’n ti’n be kwlá wunmɛn i wlɛ kpa kun. Sanngɛ nn ndɛ sɔ’n ti weiin. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i dunman’n nunman Biblu sɔ’m be nun.\nI sɔ’n ti’n, kɛ be nga be klo Ɲanmiɛn Ndɛ’n, be tili i kɛ b’a yi Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ i uflɛ Wawle nun’n, ɔ yoli be fɛ kpa. Zoova i Lalofuɛ’m be boli i sɔ su afuɛ 2018, Utu i le 10 su be nvle wunmuan kun aɲia’n i bo. Be nga be kacili Biblu’n i bue sɔ’n, b’a nianman like nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be kle’n su naan b’a kaci be liɛ’n. I sɔ’n ti’n, i nun ndɛ’n ti nanwlɛ yɛ i wlɛ wunlɛ’n ti pɔpɔ tra Wawle Biblu nga be o lɛ laa’n mun. Atrɛkpa’n, amun usa amun wun kɛ: ?Wan mun yɛ be kacili Biblu sɔ’n niɔn?\nBiblu’n i kacifuɛ mɔ be manman Ɲanmiɛn’n\nAtrɛkpa’n Wawle’m be kwla bu i kɛ blɛ li yɛ b’a bo Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ i yilɛ bo-ɔ. Sanngɛ Biblu sɔ mɔ be flɛ i blɔfuɛ nun kɛ Traduction du monde nouveau i bue nga laa be klɛli i Glɛki aniɛn’n nun’n, afuɛ nga be flɛ i 1950 nun yɛ be yili i Angle nun-ɔn. Zoova i Lalofuɛ’m be susute kun (Watch Tower Bible and Tract Society) yɛ ɔ yili i afuɛ sɔ’n nun-ɔn. Susute sɔ’n sɔ Biblu yilɛ w’a cɛ kpa. Afuɛ nga be flɛ i 1950 nun, Sɛptanblu i le 15, angle’n nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n seli kɛ: “Be nga be kacili fluwa’n be waan [...] sɛ be o nguan nun-o, annzɛ sɛ be wu-o nán maan be klɛ be dunman fluwa sɔ’n su. Be kacili fluwa sɔ’n naan ɔ manman Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n.”\nAfuɛ nga be flɛ i 1961 nun yɛ be yili Biblu Traduction du monde nouveau i wunmuan’n Angle nun-ɔn. Kannzɛ sran nga be kacili i Angle nun’n be dunman nunman Biblu sɔ’n su’n, sanngɛ e wun like nga ti yɛ be dili junman sɔ’n yɛ e wun kɛ be tuli be klun be dili. Afuɛ nga be flɛ i 2013 nun’n, be kacili Biblu sɔ’n i uflɛ. I su fitilɛ nun’n be seli kɛ: “E si kɛ Biblu’n nun ndɛ’n ti cinnjin. I sɔ’n ti’n, kɛ é káci i uflɛ ekun’n e buli akunndan kpa naan y’a kaci. E wunnin i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e nian ndɛ’m be su sɛsɛsɛ e kaci. [...] E kunndɛli kɛ ndɛ nga e kaci’n ɔ yo nanwlɛ. Sanngɛ e kunndɛli ekun kɛ ɔ yo weiin naan i kannganlɛ’n yo pɔpɔ.”\n?E kwla lafi su kɛ be nga be kacili Biblu’n, be junman’n dili kpa? Fluwa sifuɛ dandan wie’m be waan sɛ sran kun kaci fluwa kun aniɛn kun nun naan w’a klɛmɛn i dunman’n nin i diplɔmun’n fluwa sɔ’n su’n, be kwlá lafimɛn i junman’n su. Sanngɛ nán fluwa sifuɛ dandan’m be ngba yɛ be bu i sɔ-ɔ. Afin fluwa sifuɛ kun seli kɛ: “?Sɛ e si sran nga be kacili Biblu kun annzɛ be yili Biblu kun’n be dunman’n, i sɔ’n ɔ́ úka e naan y’a si kɛ i nun ndɛ’n ti su annzɛ ɔ timan su? Cɛcɛ, e kwlá seman sɔ. Ɔ ti cinnjin kɛ e fa e ɲin e sie i fluwa bɔbɔ ba nga be kacili’n su.” *—Alan S. Duthie\nAndɛ’n b’a kaci Biblu Traduction du monde nouveau i bue annzɛ i wunmuan’n aniɛnaniɛn 160 tra su nun. Biblu nga y’a yi’n, ɔ ju 225.000.000 tra su. ?Ngue yɛ be nga be kanngan nun’n be sieli i nzɔliɛ-ɔ?\nBiblu kun m’ɔ yo Ɲanmiɛn dunman’n i sanwun’n\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ, kɛ bé srɛ́ Ɲanmiɛn’n maan be se kɛ: “E Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, maan ɔ dunman’n yo sanwun.” (Matie 6:9) Sanngɛ Ɲanmiɛn i dunman’n nunman Biblu sunman nun. Ɔ maan kɛ bé kán Ɲanmiɛn i ndɛ’n be se kɛ “Ɲanmiɛn” annzɛ “E Min.” Kusu nn laa’n, Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n wo Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n i nun kpɛ kɔe 7.000. (Ezipt Lɔ Tulɛ 3:15; Jue Mun 83:19) Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Ɲanmiɛn i dunman’n i bolɛ’n kunnin Zuifu’m be srɛ. I ti’n, b’a boman Ɲanmiɛn i dunman’n kun. Kɛ Zezi i akoto’m be wuli’n, Klisifuɛ wie’m be wa buli akunndan sɔ’n wie. (Sa Nga Be Yoli’n 20:29, 30; 1 Timote 4:1) Be nga be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n Glɛki nun’n, kɛ be wun Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n, be fa Glɛki ndɛ mma Kiriɔs mɔ i bo’n yɛle “E Min’n” be kaci i. Annzɛ be fa Teɔs mɔ i bo’n yɛle “Ɲanmiɛn’n” be kaci i.\nBiblu Traduction du monde nouveau ti’n sran kpanngban be kwla kanngan Biblu’n nun siɛn’n, kpɛkun be wun Ɲanmiɛn i dunman’n be aniɛn’n nun.\nBe nga be kacili Biblu Traduction du monde nouveau, kɛ bé káci Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Glɛki aniɛn’n nun’n, be fali Ɲanmiɛn i dunman’n be sieli i osu’n nun. Ɲanmiɛn dunman’n wo Biblu’n i bue sɔ nun kpɛ 237. Be nga be kacili Biblu’n, be kunndɛkunndɛli i su like kpa naan b’a kwla yo i sɔ liɛ’n. Ɔ maan b’a yomɛn i sɔ sa ngbɛn. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Liki 4:18 nun’n. Ndɛ sɔ’n fin Ezai 61:1 nun. Laa Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n, Zoova dunman’n wo Ezai fluwa’n i ndɛ mma sɔ’n nun. * I sɔ’n ti’n, Biblu Traduction du monde nouveau nun’n, be kacili Liki 4:18 kɛ: “Zoova i wawɛ’n o min su. Afin ɔ kpali min kɛ n bo jasin fɛ’n n kle yalɛfuɛ mun.”\nI sɔ’n uka Biblu’n nun kannganfuɛ mun naan b’a wun kɛ Ɲanmiɛn Zoova nin i Wa kunngba cɛ’n, mɔ yɛle Zezi Klisi’n be timan kun. Angle Biblu kun nun’n, be kacili ndɛ ng’ɔ o Matie 22:44 nun’n kɛ: “E Min seli min Min liɛ’n kɛ.” (American Standard Version) ?Ndɛ sɔ’n nun’n, wan yɛ ɔ su kan ndɛ kle wan-ɔn? Ndɛ mma sɔ’n fin Jue Mun 110:1 nun. I klikli nun’n, kɛ be klɛli Biblu nun ndɛ mma sɔ’n Ɲanmiɛn dunman’n wo nun. Ɔ maan Biblu Traduction du monde nouveau nun’n, be kacili Matie 22:44 kɛ: “Zoova seli min Min’n kɛ.” Biblu’n kle weiin kɛ ngbaciɛ o Ɲanmiɛn Zoova nin i Wa’n be afiɛn. (Mark 13:32; Zan 8:17, 18; 14:28) Ɔ ti cinnjin kɛ e wun i sɔ liɛ’n i wlɛ naan y’a kwla fite nun. Sa Nga Be Yoli’n 2:21 se kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ bo Zoova i dunman’n, ɔ́ fíte nun.”\nI nun ndɛ’n ti nanwlɛ, kpɛkun ɔ ti weiin\nNinnge uflɛ wie mun ekun be ti’n, Biblu Traduction du monde nouveau’n ti i liɛ ngunmin. Be flɛ bian kun kɛ Wɛskɔtu yɛ be flɛ kun kɛ Ɔrtu. Bian sɔ’m be yili Biblu kun Glɛki nun. Biblu sɔ’n su yɛ e niannin e kacili Wawle nun liɛ’n niɔn. Sanngɛ e niannin fluwa uflɛ wie mun ekun be nun. I wie yɛle fluwa nga Nɛsitle nin Alandi be klɛli’n, ɔ nin fluwa nga susute kun (United Bible Societies) m’ɔ yi Biblu’n ɔ klɛli be’n. Biblu’n i kacifuɛ’m be miannin be ɲin kpa be niannin ndɛ nga be klɛli i Glɛki nun’n i su sɛsɛsɛ yɛ be kacili-ɔ. Asa ekun’n, be miannin be ɲin kpa naan i nun ndɛ’m be wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ. I sɔ mɔ be yoli’n ti’n be nga be kanngan nun’n be wun i nun ndɛ’m be wlɛ, kpɛkun ɔ wluwlu be wun.\nƝanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ i kacifuɛ’m be miannin be ɲin naan b’a kan ndɛ’n i kɛ nga be fa kɛnnin i Glɛki’n nun’n sa. Andɛ aniɛn sunman nun’n kɛ bé kán blɛ ndɛ’n be bo blɛ trele nga sa kun juli’n. Ɔ kwla yo anunman, andɛ annzɛ ainman. Sanngɛ Glɛki’n nun’n be kan wafa nga be yo sa’n be uka su wie. Wie liɛ’n be yo like’n i kpɛ kunngba annzɛ kpɛ sunman annzɛ be yo be kɔ be ɲrun. Maan e nian ndɛ nga Zezi kɛnnin i Matie 6:33 nun’n. Glɛki nun ndɛ nga be kaci i kɛ “kunndɛ’n,” ɔ kle kɛ be yo like sɔ’n i titi. Ɔ maan be kacili ndɛ sɔ’n kɛ: “Amun dun mmua kunndɛ Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n titi, i sin’n, ɔ́ fá ninnge kwlaa sɔ mun úka su mán amun.” I sɔ’n yo maan Zezi i ndɛ’n i ɲin ngba fite weiin. I kunngba’n yɛle ndɛ ng’ɔ o Matie 7:7 nun’n. Be kacili i kɛ: “Maan amun srɛ like titi, yɛ bé fá mán amun. Amun kunndɛ like titi, yɛ amún wún i. Amun bobo anuan titi, yɛ bé tíke mán amun.”—Rɔmunfuɛ Mun 1:32; 6:2; Galasifuɛ Mun 5:15\nƆ yo maan Ɲanmiɛn Ndɛ’n tru asiɛ wunmuan’n su\nBiblu’n i bue nga laa be klɛli i Glɛki aniɛn nun’n, mɔ y’a kaci Wawle nun yɛ’n, ɔ ti junman’n i bo bolɛ. Y’a fa ajalɛ kɛ é káci Biblu’n i wunmuan’n Wawle nun. ?Be nga bé kánngan Biblu’n Wawle nun’n, be kwla lafi su kɛ i nun ndɛ’n ti su yɛ i wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ kɛ Angle nun liɛ’n sa?\nƐɛn, be kwla lafi su sɔ. Afin Zoova i Lalofuɛ’m be Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be niannin fluwa sɔ’n i kacilɛ Wawle nun’n su. Be fali ajalɛ ngwlɛlɛ su naan sran kunngba w’a kaciman Biblu’n. Ɔ maan asiɛ wunmuan’n su’n, be fali sran wie mun nvle wie’m be nun naan be kaci Biblu’n aniɛnaniɛn’m be nun. Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i bo bia’n su lɔ’n, be sieli sran wie mun naan be uka fluwa kacifuɛ mun. Sran sɔ’m be tɛ be nga be kaci Biblu’n be kosan’m be su naan Biblu Traduction du monde nouveau nga be kaci i aniɛnaniɛn’m be nun’n, i nun ndɛ’n w’a yo su. Ɔrdinatɛli’m be uka fluwa kacifuɛ mun naan b’a kwla di be junman’n. Sanngɛ nán ɔrdinatɛli mun yɛ be kaci Biblu’n niɔn. Ɔrdinatɛli’m be ukali Biblu Traduction du monde nouveau i kacifuɛ mun naan b’a kwla kaci ndɛ mun sɛsɛsɛ, naan kusu i wlɛ wunlɛ’n w’a yo pɔpɔ kɛ Angle nun liɛ’n sa. Asa ekun’n, be ukali Biblu’n i kacifuɛ mun naan b’a kwla wun wafa nga be kacili Glɛki annzɛ Ebre nun ndɛ mma mun Angle nun’n. I sɔ’n ukali be naan b’a kwla wun wafa nga be kwla kaci ndɛ’n i kpa’n.\nAjalɛ kwlaa sɔ mɔ be fali’n ti’n, e wun kɛ be junman’n i bo guali klanman. É wlá amun fanngan kɛ amun kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ mɔ e kacili i Wawle nun’n i nun. Amun kwla kanngan nun ɛntɛnɛti su trele annzɛ JW Library su annzɛ amun kwla ɲan wie Zoova i Lalofuɛ’m be asɔnun ng’ɔ o amun lɔ’n i nun. Kɛ amún wá kánngan nun’n, amún wá wún kɛ i nun kannganlɛ’n yo fɛ, kpɛkun i nun ndɛ’n ti weiin. Be fitili Biblu’n nun fluwa’m be kwlaa be su. I sɔ’n úka amun naan amun a si ndɛ cinnjin nga be o Biblu’n nun fluwa’m be nun’n. Kpɛkun ɔ́ úka amun naan amun a kwla wun Biblu’n nun ndɛ mma wie mun ndɛndɛ. Ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, yɛle kɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn kannin’n i su yɛ be niannin be kacili i sɛsɛsɛ-ɔ, yɛ i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ.\nBiblu Ɲanmiɛn Ndɛ’n — Matie - Sa Nglo Yilɛ i nun ninnge wie mun\nFluwa’n i nun ndɛ mun: Ɔ o biblu’n nun fluwa kwlaa i bo bolɛ’n nun. Ɔ yo maan e kwla wun Biblu’n nun ndɛ mma nga e si be’n ndɛndɛ.\nI nun ndɛ’n ti su sɛsɛ: Ɲanmiɛn ndɛ mɔ be klɛli i Glɛki nun’n, Biblu’n i kacifuɛ’m be miannin be ɲin kpa be kacili i Angle nun kpɛkun i sin be kacili i Wawle nun. Be niannin su sɛsɛsɛ be yoli sɔ.\nI nun kannganlɛ ti pɔpɔ: Wafa nga be fa klɛli ndɛ’n maan i nun kannganlɛ’n yo fɛ.\nBe fali ndɛ mma mun yoli ndɛ kpɔlɛkpɔlɛ: I siesielɛ’n nun’n b’a faman ndɛ mma kun b’a yoman ndɛ kpɔlɛ kun. Sanngɛ be yoli be ndɛ kpɔlɛkpɔlɛ kɛ nga i klɛfuɛ klikli’n fa yoli’n sa.\nJa ngua lɛ ndɛ mun: Be kle wafa uflɛ nga be kwla kaci ndɛ’n, ɔ nin sa ng’ɔ juli’n i su ndɛ uflɛ wie mun.\nNdɛ’m be kunndɛwlɛ: I bue nga be flɛ i kɛ “Biblu’n nun ndɛ mma wie mun” i nun’n be kpali ndɛ mma wie mun nin Biblu’n nun ndɛ mma nga be o nun’n be sieli be lɔ.\nNdɛ’m be bo tulɛ lika: Be yiyili ndɛ mma kpanngban mɔ be boli be su Biblu’n nun’n be nun lɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Angle Biblu kun (New American Standard Bible) mɔ be yili i afuɛ nga be flɛ i 1971 nun’n, ndɛ nga be klɛli be fa fitili su’n nun’n, be seli kɛ: “Y’a klɛman sran fi dunman su, afin e lafi su kɛ Biblu’n bɔbɔ i nun ndɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ kle kɛ be kacili i kpa-ɔ.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Glɛki nun’n i nun ndɛ wie’m be fin Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n i nun. Blɛ sunman’n, Glɛki nun Biblu nga be flɛ i kɛ Sɛptanti’n i nun yɛ fluwa kacifuɛ’m be niannin be fali ndɛ sɔ mun-ɔn. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be yili Ɲanmiɛn i dunman’n Sɛptanti nga be yili be kasiɛn’n be nun. Ɔ maan fluwa sifuɛ kpanngban be waan ɔ fata kɛ be yi Ɲanmiɛn i dunman’n Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Glɛki aniɛn nun’n i nun wie. Sanngɛ laa Sɛptanti liɛ nun’n, Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n wo nun, kpɛkun be klɛli i Ebre nun. I sɔ’n kle weiin kɛ ɔ fata kɛ be klɛ Ɲanmiɛn i dunman’n Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Glɛki nun’n i nun.\nFa man sran Fa man sran Biblu kun mɔ i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ’n


“Be nga Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo be’n, bé nyán nguan nin alaje” | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Krio Lao Lifu Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Be nga be ti Nyanmiɛn Wawɛ’n liɛ’n, i ninnge’n yɛ ɔ lo be-ɔ.”—RƆMFUƐ MUN 8:5.\nJUE: 57, 52\n?Ngue ti yɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti e kwlakwla e liɛ-ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ kle kɛ “klɔ sran ninnge’n” kwla lo Klistfuɛ kun-ɔn?\n?Ngue yɛ sran nga Ɲanmiɛn wawɛ’n i ninnge’n lo i’n, ɔ yo-ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be cinnjin-ɔn?\nE WLA kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ nun’n, atrɛkpa’n, e kanngannin Rɔmfuɛ Mun 8:15-17 nun. Like nga ti yɛ be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be si kɛ bé kɔ́ ɲanmiɛn su’n, ndɛ mma sɔ’m be kɛn i ndɛ. Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 i mma 1 se kɛ Klistfuɛ sɔ’m be ‘nin Klist-Zezi b’a kaci sran wunmuan.’ ?Sanngɛ, ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti Klistfuɛ sɔ’m be ngunmin be liɛ? ?Annzɛ kusu, ɔ ti Klistfuɛ nga be lafi su kɛ bé trán asiɛ’n su wa’n, be liɛ wie?\n2 Ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be liɛ trele. Afin, Ɲanmiɛn “fɛ i Wawɛ’n” mannin be. Yɛ be ‘minndɛ cɛn nga bé wún kɛ be ti Ɲanmiɛn wa sakpa’n, m’ɔ́ dé be m’ɔ́ káci be wunnɛn’n.’ (Rɔmfuɛ Mun 8:23) Kpɛkun, bé kɔ́ ɲanmiɛn su. Yɛ Ɲanmiɛn fá be yó i mma mun. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, Zoova yaci sa nga be yo i’n cɛ be. Yɛ ɔ bu be sran kpa.—Rɔmfuɛ Mun 3:23-26; 4:25; 8:30.\n3. ?Ngue ti yɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti be nga be lafi su kɛ bé trán asiɛ’n su wa’n, be liɛ wie-ɔ?\n3 Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 4 nun’n, Pɔlu kannin Abraamun i ndɛ. Ɲanmiɛn w’a kpaman Abraamun w’a siemɛn i ngunmin wie. Sanngɛ, Ɲanmiɛn buli i sran kpa. Kɛ Zezi fɛ́ i wun kpɔ́ sran’m be ti’n, nn Abraamun wuli w’a cɛ kpa. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 4:20-22 nun.) Andɛ’n, Klistfuɛ nanwlɛfuɛ nga be lafi su kɛ bé trán asiɛ’n su wa’n, Zoova bu be sran kpa wie. Ɔ maan, ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti be liɛ wie.\n4. ?Kɛ e kanngan Rɔmfuɛ Mun 8:21 nun’n, kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e usa e wun-ɔn?\n4 Ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 i mma 21 nun’n, ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn wá mán e mɛn uflɛ kun. Blɛ sɔ nun’n, sran’m be su yoman sa tɛ kun. Yɛ be su wuman kun. Ndɛ mma sɔ’n se kɛ “ɲrun nga Nyanmiɛn mma’m bé nyɛ́n i cɛn nga bé nyán alaje’n, be dunman’n tɛ́ nun wie.” I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?N lafi su kɛ ń trán Ɲanmiɛn i mɛn uflɛ’n nun wie?’ Like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla tran nun wie’n, like suanlɛ nga wá klé e.\n“BE NGA KLƆ SRAN NINNGE’N LO BE’N”\n5. ?Wan mun yɛ Pɔlu kannin be ndɛ Rɔmfuɛ Mun 8:4-13 nun-ɔn?\n5 An kanngan Rɔmfuɛ Mun 8:4-13 nun. Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, Pɔlu kannin be nga ‘klɔ sran ninnge’n lo be’n,’ ɔ nin be nga ‘Ɲanmiɛn wawɛ’n i ninnge’n lo be’n,’ be ndɛ. Sran wie’m be bu i kɛ be nga be timan Klistfuɛ’n, ɔ nin be nga be ti Klistfuɛ’n be ndɛ yɛ Pɔlu kan-ɔn. Sanngɛ nɛ́n i su-ɔ. Afin, be nga Ɲanmiɛn flɛli be kɛ be ‘kaci i liɛ mlɔnmlɔn’n’ be yɛ Pɔlu klɛli be fluwa’n niɔn. (Rɔmfuɛ Mun 1:7) I sɔ’n kle kɛ, be nga ‘klɔ sran ninnge’n lo be’n,’ ɔ nin be nga ‘Ɲanmiɛn wawɛ’n i ninnge’n lo be’n,’ be kwlaa be ti Klistfuɛ. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ngbaciɛ o be afiɛn-ɔn?\n6, 7. (a) ?Kɛ Biblu’n kan “klɔ sran ninnge’n” i ndɛ’n, wie liɛ’n ngue su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ? (b) ?Ngue yɛ “be nga klɔ sran ninnge’n lo be’n,” be yo-ɔ?\n6 Glɛki nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle’n nun kɛ “klɔ sran ninnge’n,” wie liɛ’n, be fa kan e wunnɛn kplo’n i ndɛ. (Rɔmfuɛ Mun 2:28; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:39, 50) Wie liɛ kusu’n, sran’n i awlofuɛ mun annzɛ i osufuɛ’m be su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ. I wie yɛle kɛ, Biblu’n se kɛ be wuli Zezi “David osu’n nun.” Pɔlu seli kɛ Zuifu’m be ti i ‘niaan mɔ nin be be ti nvle kun’n.’—Rɔmfuɛ Mun 1:3; 9:3.\n7 Ndɛ nga Pɔlu kannin m’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 7:5 nun’n ti’n, e wun ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 8:4-13 nun’n i wlɛ. Pɔlu seli kɛ: “Kɛ e nzuɛn’n tɛ yo klɔ sran liɛ’n, mmla’n bɔ e di su’n ti’n, akunndan tɛtɛ b’ɔ o ye anwlɛn nun’n ɔ maan e yo sa nga i agualiɛ yɛlɛ wie’n.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ be nga ‘klɔ sran ninnge’n lo be’n,’ ninnge tɛtɛ’m be akunndan yɛ be bu-ɔ. Kpɛkun, like nga be awlɛn o su kɛ bé yó’n yɛ be yo-ɔ.\n8. ?Ngue ti yɛ Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ nán maan “klɔ sran ninnge’n lo” be-ɔ?\n8 ?Ngue ti yɛ Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ nán maan “klɔ sran ninnge’n lo” be-ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ andɛ Klistfuɛ’m be kwlakwla be nanti afɔtuɛ sɔ’n su-ɔ? Afin, sɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ kun w’a niɛnmɛn i wun kpa’n, ninnge wie’m be kwla lo i tra like ngba. I wie yɛle laa Rɔmun lɔ Klistfuɛ wie’m be liɛ’n. Pɔlu seli kɛ “be Nyanmiɛn’n yɛlɛ be ku’n.” Atrɛkpa’n, bla nin bian kunndɛlɛ’n, annzɛ aliɛ dilɛ’n, annzɛ be ɲin su yiyilɛ’n yɛ ɔ loli be-ɔ. (Rɔmfuɛ Mun 16:17, 18; Filipfuɛ Mun 3:18, 19; Zid 4, 8, 12) Laa Korɛnti lɔ asɔnun’n nun kusu’n, Klistfuɛ kun kunndɛli “i si yi’n.” (1 Korɛntfuɛ Mun 5:1) Nanwlɛ, ɔ fata kɛ Pɔlu tu i niaan Klistfuɛ’m be fɔ, naan be wla “klɔ sran nzuɛn’n” i ase.—Rɔmfuɛ Mun 8:5, 6.\n9. ?Ngue yɛ ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 8:6 nun’n, ɔ kleman-ɔn?\n9 Afɔtuɛ nga Pɔlu mannin’n, ɔ ti e liɛ wie andɛ. Sran ng’ɔ su Zoova w’a cɛ kpa bɔbɔ’n, “klɔ sran ninnge’n” kwla lo i. Ndɛ nga Pɔlu kannin’n, ɔ kleman kɛ ninnge kɛ aliɛ, annzɛ junman dilɛ, annzɛ be ɲin su yiyilɛ’n, annzɛ bla nin bian jalɛ’n sa’n, be akunndan bulɛ’n ti tɛ. Kɛ Zezi o asiɛ’n su wa’n, ɔ dili aliɛ yɛ ɔ yoli maan sran’m be ɲannin aliɛ be dili. Yɛ ɔ wunnin kɛ ɔ fata kɛ ɔ lo wunmiɛn. Pɔlu kusu kleli kɛ ɔ ti cinnjin kɛ yasua kun nin i yi’n be si sua.\n?Ngue yɛ yalɛ nga e koko’n, ɔ kle-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 10, 11 be nun.)\n10. Pɔlu seli kɛ klɔ sran ninnge’n yɛ ɔ lo Klistfuɛ wie mun-ɔn. ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\n10 Kɛ Pɔlu kán Klistfuɛ wie’m be ndɛ’n, ɔ seli kɛ klɔ sran ninnge’n yɛ ɔ ‘lo be’ ɔ. ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin? Glɛki nun’n, ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ, be akunndan’n kwlaa o like kun su kɛ bé yó. Fluwa sifuɛ kun seli kɛ “like sɔ’n yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. Yɛ be kɛn i ndɛ trilili.” Ɔ maan, sɛ é kwlá sé’n, like sɔ’n yɛ ɔ sie be-ɔ.\n?Ngue yɛ ɔ lo e tra like kwlaa-ɔ?\n11. ?Ninnge benin mun yɛ, sɛ y’a nianman e wun kpa’n, e kwla bu be akunndan titi-ɔ?\n11 Ɔ fata kɛ Klistfuɛ nga be o Rɔmun lɔ’n be bu be klun lɔ be nian, sɛ “klɔ sran ninnge’n” yɛ ɔ lo be o. Andɛ’n, i sɔ wie yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ. Maan e usa e wun kɛ: ‘?Ngue yɛ n kɛn i ndɛ titi-ɔ? ?Ngue yɛ n klo i yolɛ-ɔ?’ Sran wie’m be liɛ’n, divɛn fanunfanun nɔnlɛ’n i akunndan yɛ be bu-ɔ. Wie’m be kusu, be sua’n i klanman yolɛ’n, annzɛ tralɛ uflɛ tolɛ’n, annzɛ sika kpanngban kunndɛlɛ’n i akunndan yɛ be bu i titi-ɔ. Wie mun ekun’n, kɛ ɔ ko yo naan b’a ɔ be ɲin su yiyilɛ lika wie’n, i akunndan yɛ be bu-ɔ. Ninnge sɔ’m be timan tɛ. Afin, Zezi ɔli atɔnvlɛ falɛ kun bo. Kpɛkun, ɔ yoli maan sran’m be ɲannin nzan be nɔnnin. Akoto Pɔlu kusu seli Timote kɛ tukpacɛ m’ɔ tɔ i tikatika’n ti’n, ɔ “nɔn nzan kan.” (1 Timote 5:23; Zan 2:3-11) Sanngɛ, nán nzan nɔnlɛ’n yɛ ɔ loli be-ɔ. ?Yɛ e li? ?Ngue yɛ ɔ ti e cinnjin tra like kwlaa-ɔ?\n12, 13. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ klɔ sran ninnge’n yɛ ɔ lo e-ɔ?\n12 Pɔlu seli kɛ: “Be nga klɔ sran ninnge’n lo be’n, bé wú.” (Rɔmfuɛ Mun 8:6) Yɛle kɛ, sɛ “klɔ sran ninnge’n” yɛ ɔ lo e’n, e nin Zoova e afiɛn’n kwla saci. Kpɛkun, e su ɲanman anannganman nguan. Sanngɛ, sran nga klɔ sran ninnge’n yɛ ɔ lo i’n, ɔ kwla kaci i nzuɛn’n. Maan e wla kpɛn laa Korɛnti lɔ Klistfuɛ ng’ɔ kunndɛli i baba i yi’n i su. Kɛ be tuli i asɔnun’n nun’n, ɔ kacili i nzuɛn’n. Kpɛkun, ɔ nin Zoova be afiɛn’n sɛli ekun.—2 Korɛntfuɛ Mun 2:6-8.\n13 Kɛ be se kɛ “klɔ sran ninnge’n lo” Klistfuɛ wie mun’n, Korɛnti lɔ Klistfuɛ sɔ’n i liɛ’n yoli tɛ dan. Sanngɛ, ɔ kacili i nzuɛn’n. I wafa kunngba’n, sɛ andɛ Klistfuɛ kun yo sa tɛ’n, ɔ kwla kaci i nzuɛn’n. Maan e wla kpɛn afɔtuɛ nga Pɔlu mannin’n su titi. I liɛ’n, é wlá nzuɛn tɛ’n i ase.\n“BE NGA NYANMIƐN WAWƐ’N I NINNGE’N LO BE’N”\n14, 15. (a) ?Ngue yɛ Pɔlu seli kɛ maan ɔ lo e-ɔ? (b) ?Kɛ be se kɛ “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” Klistfuɛ kun’n, ngue yɛ i sɔ’n kleman-ɔn?\n14 Pɔlu seli kɛ be nga “klɔ sran ninnge’n lo be’n” bé wú. Kpɛkun, ɔ seli ekun kɛ ‘be nga Ɲanmiɛn wawɛ’n i ninnge’n lo be’n, bé ɲán nguan nin alaje.’ Nanwlɛ, nguan nin alaje mɔ e kwla ɲɛn i’n, ɔ ti kpa dan.\n15 Kɛ be se kɛ “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” Klistfuɛ kun’n, i sɔ’n kle kɛ ɔ bu Zoova i akunndan. Biblu’n nun ndɛ’n ti i cinnjin, yɛ ɔ kɛn i ndɛ kle i wiengu mun. Sanngɛ, nán kɛ ɔ yoman like uflɛ fi-ɔ. Ninnge nga sran kwlakwla yo m’ɔ ti su’n, ɔ yo wie. Maan e wla kpɛn Klistfuɛ klikli’m be su. Be dili aliɛ, be nɔnnin nzan, be jali bian nin bla, be wuli ba, yɛ be dili junman.—Mark 6:3; 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:9.\nƝanmiɛn i sulɛ’n yɛ ɔ loli Pɔlu-ɔ.\n16. ?Ngue yɛ ɔ loli Pɔlu-ɔ?\n16 Pɔlu nin i niaan Klistfuɛ’m be yoli be bɔbɔ be ninnge wie mun. Sanngɛ, nán ninnge sɔ’m be yolɛ’n yɛ ɔ loli be-ɔ. Kɛ ɔ ko yo naan Pɔlu w’a ɲan sika kan’n, ɔ kpali tannin sua, yɛ ɔ yoli be atɛ. Sanngɛ, Ɲanmiɛn i sulɛ’n yɛ ɔ loli i-ɔ. Ɔ tuli i klun boli jasin fɛ’n, yɛ ɔ kleli sran’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n. (An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 18:2-4; 20:20, 21, 34, 35 nun.) Ɔ fata kɛ Klistfuɛ nga be o Rɔmun lɔ’n, be nian Pɔlu i ayeliɛ’n su. Maan e kusu e yo sɔ wie.—Rɔmfuɛ Mun 15:15, 16.\n17. ?Sɛ “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” e’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n17 ?Sɛ Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ lo e’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ? Rɔmfuɛ Mun 8:6 se kɛ: “Be nga Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo be’n, bé nyán nguan nin alaje.” I sɔ’n ti, maan like nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n ɔ lo e. Yɛ maan e bu akunndan nga Zoova bu’n wie. Zoova se kɛ sɛ e yo sɔ’n, ikisa bɔbɔ’n, e klun jɔ́. Kpɛkun cɛn wie lele’n, é ɲán anannganman nguan.\nÉ lá Zoova i ase, afin ɔ yo maan e di alaje.\n18. ?Ngue ti yɛ e di alaje-ɔ?\n18 Pɔlu seli kɛ be nga “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo be’n,” be di alaje. Sran kwlakwla kunndɛ kɛ ɔ́ dí alaje. I li like nga e kunndɛ i kpa’n yɛle kɛ maan e wla gua ase. Sanngɛ, nán sran ngba yɛ i wla gua ase-ɔ. E liɛ’n, Zoova yo maan e di alaje. Yɛ e wla gua ase. Asa ekun’n, kɛ mɔ e nin e awlofuɛ mun nin e niaan Klistfuɛ mun e afiɛn sɛ’n ti’n, e di alaje. Sanngɛ fɔ m’ɔ o e nun’n ti’n, wie liɛ’n, ndɛ tɔ e afiɛn. Sɛ i sɔ sa’n ju’n, maan e nanti afɔtuɛ nga Zezi mannin’n su. Ɔ seli kɛ: “An ko siesie amun afiɛn.” (Matie 5:24) “Nyanmiɛn b’ɔ maan sran di alaje’n,” yɛ e niaan Klistfuɛ’m be su i wie-ɔ. Nán e wla fi i sɔ’n su.—Rɔmfuɛ Mun 15:33; 16:20.\n19. ?Be nga “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” be’n, mmlusuɛ dan kpafuɛ nga be ɲɛn i’n yɛle benin?\n19 Sɛ “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” e’n, e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n sɛ́. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ: “Sran ng’ɔ tran cinnjin ɔ sa nun’n, Anannganman, a mɛn i aunjuɛ, ɔ maan i wun jɔ i fɔuun, afin ɔ fɛ i wla’n gua ɔ su.”—Ezai 26:3; an kanngan Rɔmfuɛ Mun 5:1 nun.\n20. ?Ngue yɛ Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 wla e fanngan kɛ e yo-ɔ?\n20 Ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 8 nun’n, ɔ ti be nga bé kɔ́ ɲanmiɛn su’n, ɔ nin e mɔ e lafi su kɛ é trán asiɛ’n su wa’n, e kwlakwla e liɛ. Ndɛ sɔ’n wla e fanngan kɛ, nán e bɔbɔ e ninnge liɛ’m be lo e. Sanngɛ, maan Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ lo e-ɔ. Sɛ “Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo” e’n, e liɛ yó ye dan. Afin, Biblu’n se kɛ: “Like nga Nyanmiɛn fa cɛ ye’n yɛlɛ anannganman nguan’n bɔ e nyɛn i e Min Krist-Jésus bɔ e nin i y’a kaci sran wunmuan’n ti’n.”—Rɔmfuɛ Mun 6:23.\n“Be nga Nyanmiɛn Wawɛ’n i ninnge’n lo be’n”: Like nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n, ɔ ti be cinnjin. Akunndan nga Zoova bu’n, i wie yɛ be bu-ɔ. Be nin Zoova be afiɛn m’ɔ mantan’n, ɔ nin i sulɛ’n yɛ ɔ lo be-ɔ.


Kɛ amún súan aniɛn uflɛ’n, maan amun nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mantan kpa titi | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Lao Lifu Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“N fa ɔ ndɛ’n n sie min klun kpa.”—JUE MUN 119:11.\nJUE: 142, 92\n?Ngue yɛ Daniɛli nin sran ng’ɔ klɛli Jue Mun 119 be yoli naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n w’a mantan kpa titi ɔ?\n?Ngue yɛ be nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, be kwla yo naan be nin Zoova be afiɛn’n w’a mantan kpa titi ɔ?\n?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan be mma’m be nin Zoova be afiɛn’n w’a mantan kpa ɔ?\n1-3. (a) ?Ngue yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kwlakwla be cinnjin dan ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ ti kekle man be nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n mun ɔn? (c) ?Kosan benin mun yɛ e kwla fa usa e wun ɔn? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nANDƐ’N, ndɛ kun mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun kannin’n, ɔ kpɛn su. Yɛle kɛ, Zoova i Lalofuɛ kpanngban kpa be mian be ɲin be kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle sran mɔ be fin “mɛnmɛn nin nvle-nvle’n kwlaa nun’n, ɔ nin be kwlaa nga be aniɛn’n ti fanunfanun’n. Ɔ nin sran wafa-wafa’n kwlaa.” (Sa Nglo Yilɛ 14:6) Aniaan wie’m be suan aniɛn uflɛ naan bé bó jasin fɛ’n aniɛn sɔ’n nun. Be nun wie’m be ti ngaliɛ difuɛ. Wie’m be kusu be kɔ nvle nga be sa mian jasin bofuɛ’m be wun lɔ’n be nun. ?Amun o sran sɔ’m be nun wie?\n2 Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kwlakwla be kunndɛ kɛ be nin be awlofuɛ’m be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mantan kpa. (Matie 5:3) Sanngɛ wie liɛ’n, e ɲanman e ti naan y’a suan Biblu’n nun like kpa. Be nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, yɛ ɔ ti kekle man be dan ɔn.\n3 Be nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, ɔ fata kɛ be suan aniɛn sɔ’n. Sanngɛ, ɔ fata kɛ be suan Biblu’n nun like titi naan be si Ɲanmiɛn bɔbɔ i akunndan’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 2:10) ?Ɔ maan, sɛ be timan aniɛn nga i nun yɛ be yo aɲia mun’n i kpa’n, bé yó sɛ naan b’a si Ɲanmiɛn i akunndan’n? Sɛ be le ba’n, ɔ fata kɛ be nian sɛ be wa’n wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ kpa o. ?Ngue ti yɛ i sɔ’n ti cinnjin ɔn?\nMAAN E NIAN E WUN SU\n4. ?Sa benin ti yɛ e nin Zoova e afiɛn’n kwla ti nun ɔn? An fa sa kun yiyi nun.\n4 Sɛ be yiyi Biblu’n nun ndɛ’n nun aniɛn uflɛ nun naan e wunman ndɛ’n i wlɛ kpa’n, ɔ cɛman naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n w’a ti nun. Sa kun m’ɔ juli Neemi blɛ su’n, ɔ kle sɔ weiin. Kɛ Neemi sɛli i sin Zerizalɛmun’n, ɔ wunnin kɛ ba wie’m be timan Ebre’n. (An kanngan Neemi 13:23, 24 nun.) Kɛ mɔ ba sɔ’m be wunman Ɲanmiɛn ndɛ’n i wlɛ’n ti’n, be nin Zoova be afiɛn’n mantanman.—Neemi 8:2, 8.\n5, 6. (a) ?Ngue yɛ aniaan nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, be nun wie’m be sieli i nzɔliɛ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ be mma’m be suman Zoova kpa ɔ?\n5 Aniaan nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, be nun wie’m be sieli i nzɔliɛ kɛ be mma’m be suman Zoova kpa kun. Afin be wunman ndɛ nga be kɛn i aɲia’m be bo lɔ’n i wlɛ kpa. Be flɛ aniaan kun kɛ Pedro. Ɔ fin Ɔstrali. Ɔ nin i awlobo’n be ko trannin Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i ja ngua lɔ. Ɔ seli kɛ: ‘Ɔ ti cinnjin kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n wluwlu sran’n i wun.’  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.)—Lik 24:32.\n6 Kɛ e kanngan fluwa kun nun aniɛn uflɛ nun’n, ɔ wluwluman e wun kɛ e klɔ aniɛn’n nun liɛ’n sa. Asa ekun’n, kɛ mɔ e kwlá kanman aniɛn sɔ’n i kpa’n ti’n, Zoova i sulɛ’n kwla yo kekle man e. I sɔ’n ti, sɛ e yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, maan e nian e wun su kpa naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n mantan kpa titi.—Matie 4:4.\nBE NIANNIN BE WUN SU NAAN B’A KWLA SU ZOOVA TITI\n7. ?Ngue yɛ Babilɔnifuɛ’m be yoli naan Daniɛli fa be nzuɛn’n, naan ɔ sɔ be amuɛn’n wie ɔ?\n7 Kɛ be trali Daniɛli nin i janvuɛ mun ɔli Babilɔni’n, lɔfuɛ’m be kunndɛli kɛ be fa be nzuɛn’n, naan be sɔ be amuɛn mun wie. I sɔ’n ti, be kleli be “Babilɔnifuɛ’m be aniɛn’n.” Kpɛkun, be tɔnnin be dunman uflɛ. (Daniɛl 1:3-7) Daniɛli liɛ’n, be amuɛn dan nga be flɛ i kɛ Bɛli’n, i dunman yɛ famiɛn Nɛbikadnɛzali fa tɔnnin i ɔ. Atrɛkpa’n, ɔ yoli sɔ naan Daniɛli bu i kɛ Babilɔnifuɛ’m be amuɛn’n, ɔ le tinmin tra Ɲanmiɛn Zoova mɔ Daniɛli su i’n.—Daniɛl 4:5.\n‘Anannganman i fluwa’ mɔ be klɛli be Ebre’n nun’n, Daniɛli niannin be nun titi. I sɔ’n ti, ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mantannin kpa.\n8. ?Ngue yɛ Daniɛli yoli naan ɔ nin Zoova be afiɛn’n w’a mantan kpa titi ɔ?\n8 Famiɛn’n i aliɛ kpakpa ng’ɔ di’n, i wie yɛ be mannin Daniɛli ɔ. Sanngɛ, Daniɛli waan “sɛ bé wú bé bá o,” i liɛ’n, ɔ su fɔnman Ɲanmiɛn mmla’n. (Daniɛl 1:8) ‘Anannganman i fluwa’ mɔ be klɛli be Ebre’n nun’n, Daniɛli niannin be nun titi. Ɔ maan, kannzɛ ɔ tran nvle uflɛ nun’n, sanngɛ ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mantannin kpa titi. (Daniɛl 9: 1, 2) Daniɛli dili afuɛ kɔe 70 Babilɔni lɔ. Sanngɛ, i Ebre dunman’n w’a mlinman.—Daniɛl 5:13.\n9. ?Ngue yɛ sran ng’ɔ klɛli Jue Mun 119, ɔ yoli ɔ?\n9 Sran kun ekun m’ɔ kle ajalɛ kpa’n, yɛle sran m’ɔ klɛli Jue Mun 119. Famiɛn’n i awlo lɔ sran dandan’m be kleli i yalɛ dan. Sanngɛ, Ɲanmiɛn ndɛ’n i su falɛ’n ti’n, w’a nianman be ayeliɛ’n su. (Jue Mun 119:23, 61) Nanwlɛ, ɔ fali Ɲanmiɛn ndɛ’n sieli i klun kpa.—An kanngan Jue Mun 119:11, 46 nun.\n10, 11. (a) ?Ngue ti yɛ e suan Biblu’n nun like ɔ? (b) ?Ngue yɛ é yó naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n w’a mantan kpa ɔ? An fa sunnzun ase kun yiyi nun.\n10 Kannzɛ e le junman kpanngban asɔnun’n nun nin e junman diwlɛ lɔ’n, maan e fa blɛ e suan Biblu’n nun like. Yɛ maan e nin e awlofuɛ mun e su Ɲanmiɛn awlo lɔ wie. (Efɛzfuɛ Mun 5:15, 16) Nán fluwa kpanngban be nun ndɛ silɛ, annzɛ kosan nga é tɛ́ be su aɲia’m be bo lɔ’n, i ti yɛ ɔ fata kɛ e suan like ɔ. Like nga e kunndɛ’n yɛle kɛ é súan like naan Ɲanmiɛn i ndɛ’n wluwlu e wun naan e lafi i su kpa.\n11 Maan e yo akunndanfuɛ. Kɛ é súan like’n, nán e bu like nga e kwla fa uka sran uflɛ’n i akunndan ngunmin. Sanngɛ, maan e bu wafa nga e bɔbɔ e kwla nanti ndɛ sɔ’n su’n i akunndan wie. (Filipfuɛ Mun 1:9, 10) Kɛ é síesíe e wun naan y’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ’n, annzɛ y’a wɔ aɲia’m be bo’n, annzɛ y’a ko ijɔ nzra nun’n, e kanngan ndɛ wie’m be nun. Sanngɛ wie liɛ’n, e buman wafa nga e bɔbɔ e kwla nanti ndɛ sɔ’m be su’n i akunndan. Maan e kan bla nga be tɔn otɛli’n be ndɛ e nian. Kɛ bé tɔ́n like’n, be di kan be nian naan b’a fa man sran mun. Sɛ be kɛ i sɔ yolɛ’n su’n, bé yó koklo. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ be tɔn be bɔbɔ be aliɛ liɛ. I wafa kunngba’n, ɔ fata kɛ e bo e ɲin ase e suan Biblu’n nun like titi. I liɛ’n, e nin Zoova e afiɛn’n mántan kpa.\n12, 13. ?Ngue ti yɛ aniaan wie’m be wunnin kɛ Biblu’n nun like suanlɛ be bɔbɔ be aniɛn’n nun’n, ɔ ti kpa ɔ?\n12 Aniaan nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, be wun i wlɛ kɛ kɛ be suan Biblu’n nun like be ‘bɔbɔ be aniɛn’n’ nun’n, ɔ yo be ye dan. (Sa Nga Be Yoli’n 2:8) Ngaliɛ difuɛ bɔbɔ nga be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, be si kɛ ndɛ nga be ti i aɲia’m be bo lɔ’n i ngunmin kwlá yoman be ye.\n13 Be flɛ bian kun kɛ Alɛn. Ɔ suan Pɛrsi aniɛn’n w’a di afuɛ 8. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ń síesíe min wun naan m’an wɔ aɲia mɔ be yo i Pɛrsi’n nun’n i bo’n, wafa nga be kan aniɛn sɔ’n i su yɛ n fa min ɲin sie ɔ. Ɔ maan, Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti min ɲrun kɛ fluwa ngbɛn wie sa yɛ n su kanngan nun ɔn. I nun ndɛ’n wluwluman min wun. I sɔ’n ti’n, n fa blɛ n suan Biblu’n nin e fluwa’m be nun like min klɔ aniɛn’n nun.”\nAN KLE AMUN MMA’M BE LIKE NAAN BE WUN I WLƐ\n14. (a) ?Ngue yɛ ɔ ti cinnjin kɛ siɛ nin niɛn’m be yo ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ be yo sɔ ɔ?\n14 Siɛ nin niɛn nga be ti Klistfuɛ’n, ɔ fata kɛ be nian sɛ be mma’m be wun Ɲanmiɛn ndɛ’n i wlɛ naan ɔ wluwlu be wun o. Be flɛ aniaan kun kɛ Sɛrzi. Yɛ i yi’n suan Miriɛli. Be nin be wa yasua m’ɔ le afuɛ 17, be yoli aɲia mun aniɛn uflɛ nun afuɛ nsan tra su. Be wunnin kɛ ba’n kloman jasin fɛ’n i bolɛ, ɔ nin aɲia’m be bo kɔlɛ kun. Miriɛli seli kɛ: “Laa mɔ e yo aɲia mun e klɔ aniɛn mɔ yɛle blɔfuɛ’n i nun’n, ɔ klo jasin fɛ’n i bolɛ. Sanngɛ blɛ nga é yó aɲia mun aniɛn uflɛ nun’n, jasin fɛ’n bolɛ’n yoli i ɲrun koun.” Sɛrzi seli kɛ: “Kɛ e wunnin kɛ i sɔ’n ti yɛ ɔ suman Ɲanmiɛn kpa kun’n, e sali e sin e asɔnun laa’n nun.”\nAmun nian sɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n wluwlu amun mma’m be wun kpa o. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nin 15 be nun.)\n15. (a) ?Sɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be yo aɲia mun aniɛn nga be mma’m be ti i kpa’n nun’n, ngue yɛ bé yó naan b’a wun i wlɛ ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Mmla’n 6:5-7 man siɛ nin niɛn mun ɔn?\n15 ?Sɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be yo aɲia mun aniɛn nga be mma’m be ti i kpa’n nun’n, ngue yɛ bé yó naan b’a wun i wlɛ ɔ? Ɔ fata kɛ be nian sɛ be le blɛ be kle be mma’m be like naan b’a klo Zoova, naan be kunngba’n b’a kle be aniɛn uflɛ sɔ’n nin o. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ be nian sɛ jasin fɛ bolɛ’n, nin aɲia’m be bo kɔlɛ’n, ɔ yoman be mma’m be fɛ kun o. Annzɛ be kloman kɛ bé súan aniɛn sɔ’n naan bé fá sú Zoova o. Sɛ siɛ nin niɛn’m be wun i sɔ’n, be kwla se kɛ bé sá be sin bé yó aɲia mun aniɛn nga be mma’m be ti i kpa’n i nun. Sɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun naan be wun kɛ be mma’m be nin Zoova be afiɛn sɛ kpa siɛn’n, be kwla sa be sin be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun.—An kanngan Mmla’n 6:5-7 nun.\n16, 17. ?Ngue yɛ siɛ nin niɛn wie’m be yo naan b’a kle be mma’m be like naan b’a si Zoova ɔ?\n16 Siɛ nin niɛn wie’m be yo aɲia mun aniɛn uflɛ nun. Sanngɛ, be kle be mma’m be like be klɔ aniɛn’n nun naan be si Zoova kpa. I wie yɛle siɛ kun mɔ be flɛ i kɛ Sali’n i liɛ’n. Ɔ le ba bla nsan. Be nun kpɛnngbɛn’n le afuɛ 13, yɛ kasiɛn’n le afuɛ 9. Be yo aɲia mun Lingala’n nun. Ɔ seli kɛ: “E fali ajalɛ kɛ é klé ba’m be tinuntinun be like, yɛ é sú Ɲanmiɛn awlo lɔ e klɔ aniɛn’n nun. Sanngɛ, kɛ é yó sɔ’n, e yo ninnge wie mun kɛ ngowa kanlɛ sa’n Lingala’n nun. I liɛ’n, aniɛn sɔ’n i suanlɛ yó be fɛ.”\nAmun mian amun ɲin be suan aniɛn nga i nun yɛ be yo aɲia mun’n, naan an tɛ kosan’m be su wie. (An nian ndɛ kpɔlɛ 16 nin 17 be nun.)\n17 Be flɛ siɛ kun kɛ Kevɛn. Ɔ le ba bla nɲɔn. Kun le afuɛ 8, yɛ kun le afuɛ 5. Ba’m be wunman ndɛ nga be kɛn i aɲia’m be bo lɔ’n be wlɛ kpa. Afin be nin a timan aniɛn nga i nun yɛ be yo aɲia mun’n i kpa. I sɔ’n ti, ɔ fa blɛ kpanngban kle be Ɲanmiɛn ndɛ’n i kpa. Kevɛn seli kɛ: “E nin min yi’n e kle be tinuntinun be like blɔfuɛ m’ɔ ti be klɔ aniɛn’n nun. Asa ekun’n, anglo kwlaa nun’n, e fa cɛn kun e yo aɲia mun blɔfuɛ nun. Anglo nga e diman junman’n, e kɔ aɲia dandan nga be yo be e aniɛn’n nun’n, be bo.”\n18. (a) ?Wafa sɛ yɛ amun kwla nanti ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 15:1, 2 nun’n su naan amun a uka amun mma mun ɔn? (b) ?Afɔtuɛ benin mun yɛ siɛ nin niɛn wie’m be mannin ɔn? (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.)\n18 Ajalɛ nga siɛ nin niɛn’m bé fá naan be mma’m b’a wun be wun fɛ, naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan kpa’n, yɛ ɔ fata kɛ be fa ɔ.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) (Galasifuɛ Mun 6:5) Miriɛli seli kɛ ɔ nin i wun’n be kunndɛ kɛ bé yó aɲia mun aniɛn uflɛ nun. Sanngɛ, kɛ ɔ ko yo naan be wa’n w’a klo Zoova kpa’n ti’n, be yacili i yolɛ. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 15:1, 2 nun.) Kɛ é sé yɛ’n, Sɛrzi wun kɛ ajalɛ nga be fali’n, ɔ ti kpa. Ɔ seli kɛ: “Kɛ e sali e sin e wa yoli aɲia mun blɔfuɛ’n nun’n, e wa’n nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n wa mantannin kpa. Yɛ be yoli i batɛmun. Dɔ nga su’n, ɔ ti titi atin bofuɛ. I kpa bɔbɔ’n, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sɛ́ i sin yó aɲia mun aniɛn uflɛ nun.”\nMAAN E WUN ƝANMIƐN NDƐ’N I WLƐ KPA NAAN Ɔ KA E KLUN\n19, 20. ?Ngue yɛ é yó naan y’a kle kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n ti e cinnjin ɔn?\n19 Zoova klo sran’m be kwlaa. I fanngan nun’n, b’a yi Biblu’n aniɛn ya kpanngban nun naan “sran’m be kwlaa” be wun sa ng’ɔ ti nanwlɛ’n i wlɛ kpa. (1 Timote 2:4) Ɔ si kɛ sɛ e kanngan Biblu’n nun aniɛn nga e ti i kpa’n nun’n, e nin i e afiɛn’n mántan kpa.\n20 Maan e kwlakwla e yo like kwlaa nga e kwla yo naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a mantan kpa’n. I lɛ’n nun’n, maan e suan Biblu’n nun like titi aniɛn nga e ti i kpa’n nun. Sɛ e yo sɔ’n, é úka e awlofuɛ mun naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn mantan kpa. Yɛ é klé kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n ti e cinnjin.—Jue Mun 119:11.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 5) Be kacili be dunman mun.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 18) An nian afuɛ 2002, Ɔktɔblu 15, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 22-26, blɔfuɛ nun liɛ’n nun. Ɔ kan mmla nga awlobo’m be kwla fa su’n, be ndɛ.\nWafa nga e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n ti’n: Kɛ e kanngan Biblu’n nun e klɔ aniɛn’n nun’n, Ɲanmiɛn ndɛ’n wluwlu e wun kpa. Ɔ maan, e lafi Ɲanmiɛn su kpa. Kpɛkun e nin i e afiɛn’n mantan kpa.


Cɛn dilɛ nga Ɲanmiɛn kloman be’n | Ɲanmiɛn klo e\n“An mian amun nyin an yo sa ng’ɔ yo e Min’n i fɛ’n.”—EFƐZFUƐ MUN 5:10.\n1. ?Sran’n i wafa benin yɛ Zoova yo maan be fa be wun be mɛntɛn i ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ be yo sa ng’ɔ yo Ɲanmiɛn i fɛ titi’n niɔn?\nZEZI seli kɛ: “Be bɔ be koto e Si’n bo be mɛnmɛn i sakpa’n, be koto i bo be mɛnmɛn i be akunndan’n nun nanwlɛ nun, afin be nga be manman e Si’n sɔ’n, be sɔfuɛ mun yɛ ɔ kunndɛ be ɔ.” (Zan 4:23) Kɛ Zoova ko ɲan sran kɛ ngalɛ sa mɔ be kunndɛ kɛ bé sú i’n, ɔ yo maan be fa be wun be mantan i bɔbɔ nin i Wa’n. (Zan 6:44) ?Nanwlɛ, nán cenjele like yɛle i sɔ’n? Sanngɛ be nga be klo Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n, ɔ fata kɛ be ‘mian be nyin be yo sa ng’ɔ yo e Min’n i fɛ’n.’ Afin, Satan laka mɛn wunmuan’n.—Efɛzfuɛ Mun 5:10; Sa Nglo Yilɛ 12:9.\n2. Wafa nga Zoova bu be nga be fa like uflɛ sɛnngɛn i sulɛ’n nun’n, an yiyi nun.\n2 Sinai Oka’n i wun lɔ’n, i nun mɔ Izraɛlifuɛ’m be seli Aarɔn kɛ ɔ yo amuin kun man be’n, maan e fa e ɲin e sie i like ng’ɔ juli’n su. Aarɔn kplinnin su yɛ ɔ yili sika ɔkwlɛ nannin ba kun. I waan ɔ ti Zoova i nzɔliɛ. Ɔ seli kɛ: “Ainman é dí cɛn é mán Anannganman.” ?Kɛ be fali Zoova i sulɛ kpa’n, be fa sanngannin amuin sɔlɛ nun’n, ɔ jɔli i klun? Ɔ si’ɛ. Afin Zoova maan be kunnin amuin sɔfuɛ kɔe akpi nsan. (Ezipt Lɔ Tulɛ 32:1-6, 10, 28) ?Ngue afɔtuɛ yɛ sa sɔ’n man e ɔ? Yɛle kɛ sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n, nán maan e “kan ninnge fiɛn fi.” Yɛ nán maan e fa like wie fi e sanngan Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n nun.—Ezai 52:11; Ezekiɛl 44:23; Galasifuɛ Mun 5:9.\n3, 4. ?Kɛ é bú mɛn’n nun cɛn dilɛ’m be su akunndan’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie i Biblu’n nun mmla’m be su kpa ɔ?\n3 Akoto mun mɔ be kwla jran be nga be jao Ɲanmiɛn wun’n be ɲrun kekle’n, be wa wuli. Ɔ maan, be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ mɔ be kloman ndɛ nanwlɛ’n, be wa yoli be nga be suman Ɲanmiɛn’n be ninnge mun yɛ be dili be cɛn mun wie. Yɛ be yoli maan sran’m be wa buli i kɛ cɛn dilɛ sɔ’m be nin Klistfuɛ fata. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:7, 10) Kɛ é kán cɛn dilɛ sɔ’m be wie be ndɛ’n, maan e sie i nzɔliɛ kɛ be nin Ɲanmiɛn wawɛ’n be kɔman likawlɛ. Be ti mɛn’n nun aeliɛ. Kɛ e niɛn i sa’n, mɛn’n nunfuɛ’m be cɛn dilɛ’n taka like kunngba’n su. Yɛle kɛ ɔ yi klɔ sran nzuɛn’n, ɔ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n be like yolɛ’n nin amuin sɔlɛ’n be nglo. I sɔ’n ti “Babilɔni klɔ dan’n” i nzɔliɛ like. * (Sa Nglo Yilɛ 18:2-4, 23) Asa kusu’n, nán e wla fi su kɛ nvle nga be suman Ɲanmiɛn’n, be ninnge fiɛnfiɛn nga be yo’n, mɔ mɛn’n nunfuɛ’m be jran su be yo be ninnge mun’n, Zoova si i ngba’n nun. Ɔ maan, andɛ kusu’n cɛn dilɛ sɔ’m be te lo i ngasi. ?E wunman kɛ wafa nga Zoova bu i sɔ ninnge mun yɛ ɔ fata kɛ e jran su ɔ?—2 Zan 6, 7.\n4 Klistfuɛ kpa’m be si kɛ cɛn dilɛ wie’m be jɔman Zoova klun. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e jran kekle kpa naan y’a yoman ninnge sɔ’m be nun wie fi. Maan e bu like nga ti yɛ Zoova i klun jɔman cɛn dilɛ sɔ’m be su’n, i akunndan ekun. I sɔ’n wlá e fanngan naan y’a yoman sa nga be kwla saci e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n.\nNOWƐLI’N TI WIA’N I SƆLƐ’N I DUNMAN UFLƐ KUN\n5. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kpa kɛ b’a wuman Zezi Desamblu i le 25 su ɔ?\n5 Biblu’n w’a kanman Zezi i awuliɛ cɛn’n i dilɛ’n, i ndɛ. Be simɛn i awuliɛ cɛn’n i bɔbɔ ba’n sa. Sanngɛ e kwla lafi su kpa kɛ b’a wumɛn i Desamblu i le 25 su. Afin lika nga be wuli Zezi lɔ’n, blɛ sɔ’n ti arɛ blɛ kpa. * Like nga ti yɛ e lafi su sɔ’n, i nun kun yɛle ndɛ nga Liki kannin’n. I waan kɛ bé wú Zezi’n nn “bua sunianfuɛ’m be la blo lɔ” bé nían be bua’m be su. (Lik 2:8-11) Sɛ ɔ ti kɛ “bua sunianfuɛ’m be la blo lɔ” blɛ kwlaa nun’n, nn ɔ su yoman cinnjin kɛ be kɛn i ndɛ. Sanngɛ Bɛtleɛmu lɔ’n, aunmuan flɔlɔ kpa fita yɛ nzue tɔ. I ti’n, ɔ fata kɛ blɛ sɔ’n nun’n, bua sunianfuɛ’m be fa be nnɛn’m be fia. Ɔ maan “bua sunianfuɛ’m be la blo lɔ” ɔ yoman ye. Asa kusu’n, kɛ mɔ Sezar Ogist waan be klɛ sran nga be o i mɛn nun’n be kwlaa be dunman’n ti’n, Zozɛfu nin Mali be ɔli Bɛtleɛmu. (Lik 2:1-7) Nvle sɔ’n i nunfuɛ’m be ɲin ci Rɔmufuɛ’m be sielɛ’n. Ɔ maan, e kwlá bumɛn i kaan sa kɛ Sezar sé be kɛ be wɔ be klɔ’m be su arɛ blɛ kpa sɔ’n nun.\n6, 7. (a) ?Nowɛli dilɛ’n fin nin? (b) ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Nowɛli nun ninnge cɛlɛ’n, ɔ nin Klistfuɛ’m be liɛ’n be afiɛn ɔn?\n6 Nowɛli dilɛ’n finman Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun. Sanngɛ ɔ fin laafuɛ nga be suman Ɲanmiɛn’n be cɛn dilɛ’n. I wie yɛle nga be flɛ i Saturnales romaines m’ɔ ti amuin Saturne i sɔlɛ cɛn’n. Amuin sɔ’n ti be fie’m be kpa yolɛ amuin. I kunngba’n kɛ amuin Mitra i sɔfuɛ’m be ka cɛn mun’n, ɔ tɔ Desamblu i le 25 su. Fluwa kun se kɛ cɛn sɔ’n ti “wia’n m’ɔ nunnunman’n i awuliɛ cɛn.” (New Catholic Encyclopedia) Fluwa kunngba’n kan gua su kɛ, kɛ Klist wuli’n m’ɔ dili afuɛ ya nsan’n, “blɛ nga nun mɔ Rɔmu lɔ’n wia’n i sɔlɛ’n jin i ba su kpa’n, yɛ be kpɛli Nowɛli dilɛ’n i ba ɔ.”\nKlolɛ su yɛ Klistfuɛ kpa’m be cɛ be wiengu like ɔ\n7 Nvle nga be siman Ɲanmiɛn’n be cɛn dilɛ’m be nun’n, be cɛ be wiengu’m be like, be tɔn aliɛ kpakpa’m be di. Andɛ kɛ bé dí Nowɛli’n, i kunngba’n yɛ be te yo ɔ. Kusu’n ninnge nga be cɛcɛ be Nowɛli nun’n, ɔ nin ndɛ nga be klɛli i 2 Korɛntfuɛ Mun 9:7 nun’n, be sansan be wun. Be klɛli i kɛ: “Maan sran kun i like ng’ɔ bu i akunndan kɛ sɛ ɔ man ɔn ɔ ti kpa’n, ɔ fa man, nán maan ɔ yo i klunngbɔ su nin mianlɛ su, afin sran ng’ɔ man Nyanmiɛn like i klun-ufue su’n, i klun jɔ i wun.” Kɛ Klistfuɛ kpa’m bé cɛ́ sran like klolɛ su’n, be jranman cɛn kun su. I kusu be minndɛman kɛ sran’n cɛ be wie. (Lik 14:12-14; kanngan Sa Nga Be Yoli’n 20:35 nun.) Asa kusu’n, kɛ mɔ b’a yaci Nowɛli dilɛ’n ti’n, be wun kpaja be. Afin cɛn dilɛ sɔ’n i su asamian’n, ɔ nin i wun kalɛ’n, ɔ tinman be su kun.—Matie 11:28-30; Zan 8:32.\n8. ?Zezi i awuliɛ cɛn dilɛ’n ti yɛ mɛn’n nun sa sifuɛ’m be cɛli i like ɔ? An yiyi nun.\n8 ?Sanngɛ sran wie’m be kwla se kɛ cɛn nga be wuli Zezi’n, mɛn’n nun sa sifuɛ wie’m be bɔbɔ b’a ɔman Zezi i like cɛlɛ? Cɛcɛ, nɛ́n i sɔ ɔ. Afin, blɛ sɔ’n nun’n, ɔ ti be nzuɛn. Be cɛ sran nga ɔ le ɲrun’n i like naan b’a kle kɛ be ɲin yi i. (1 Famiɛn Mun 10:1, 2, 10, 13; Matie 2:2, 11) I kusu, nán kɔnguɛ nga be wuli Zezi’n i nun yɛ be bali ɔ. I nun mɔ bé bá’n, nán ba nɔnman kun m’ɔ la nnɛn’m be like diwlɛ nun’n yɛ be toli i ɔ. Sanngɛ kɛ bé tó Zezi’n, nn w’a di anglo nɲɔn kun.\n?N KWLA FA MIN WUN N WLƐ I CƐN DILƐ SƆ’N NUN?\nMmla: “I sɔ’n ti’n, e Min Nyanmiɛn seli kɛ: ‘An jao be nun, nán an fa amun wun mantan be. Nán an kan fiɛn, yɛ ń sɔ́ amun nun.’”—2 Korɛntfuɛ Mun 6:17.\nSran’m be cɛn dilɛ wie’m be su kosan nga ɔ fata kɛ e fa usa e wun’n\n?Ɔ ti weiin kɛ cɛn dilɛ sɔ’n fin Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n be aeliɛ’n nin be ninnge klelɛ’n,’ annzɛ bae dilɛ’n?—Ezai 52:11; 1 Korɛntfuɛ Mun 4:6; 2 Korɛntfuɛ Mun 6:14-18; Sa Nglo Yilɛ 18:4.\n?Cɛn dilɛ sɔ’n manman klɔ sran annzɛ anuannzɛ wie, annzɛ ɔ ti nvle manmanlɛ’n i nzɔliɛ like?—Zeremi 17:5-7; Sa Nga Be Yoli’n 10:25, 26; 1 Zan 5:21.\n?Ɔ kle kɛ nvle kun annzɛ aniɛn kun i kpa tra i wiengu mun?—Sa Nga Be Yoli’n 10:34, 35; 17:26.\n?“Akunndan nga sran’m be bu’n,” m’ɔ nin Ɲanmiɛn wawɛ’n be sansan be wun’n, i nglo yɛ ɔ yi ɔ?—1 Korɛntfuɛ Mun 2:12; Efɛzfuɛ Mun 2:2.\n?Sɛ n di cɛn sɔ’n wie’n, ɔ kwla sanngan min wiengu’m be akunndan?—Rɔmfuɛ Mun 14:21.\n?Like nga ti yɛ n se kɛ n diman cɛn sɔ’n wie’n, wafa sɛ yɛ aɲinyiɛ su n kwla yiyi nun n kle min wiengu mun ɔn?—Rɔmfuɛ Mun 12:1, 2; Kolɔsfuɛ Mun 4:6.\nBiblu’n nun ndɛ mma nga be lɔngɔ su yɛ’n, bé wá úka e naan y’a tɛ sran’m be cɛn dilɛ’n i su kosan’m be su:\n“[Izraɛlifuɛ nga be jasoli Ɲanmiɛn wun’n] be fali be wun ko wlɛli i nvle kun nga’m be nunfuɛ mɔ be siman Ɲanmiɛn’n be nun. Nvle sɔ’m be sa nga be yo’n, be niannin su be yoli wie.”—Jue Mun 106:35.\n“Sran ng’ɔ di nanwlɛ ninnge kanngan’m be su’n, ɔ di nanwlɛ ninnge dandan’m be su, sanngɛ sran ng’ɔ diman nanwlɛ ninnge kanngan’m be su’n, ɔ kwlá diman nanwlɛ ninnge dandan’m be su.”—Lik 16:10.\n“N yili amun mɛn nunfuɛ’m be nun, i ti yɛ maan be kpɔ amun’n niɔn.”—Zan 15:19.\n“Yɛ amun nin ‘Zoova kwlá wlaman asa naan amun kunngba’n amun nin mmusu mun amun a wla asa.’”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:21.\n“An yoli amun klun sa’n cɛli kɛ be nga be timan Klistfuɛ’n be yo’n sa. An boli wlaka, amun nyin bloli ninnge’m be su, an nɔnnin nzan boli, an yoli sa finfin mun, an yia nɔnnin nzan lelele, yɛ an sɔli amuɛn.”—1 Piɛr 4:3.\nAWULIƐ CƐN DILƐ’N I SU NDƐ NGA BIBLU’N KAN’N\n9. ?Awuliɛ cɛn dilɛ nga Biblu’n kan be ndɛ’n, be nun’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n9 Kannzɛ ba wulɛ’n ti aklunjuɛ cɛn’n, sanngɛ Biblu’n w’a kanman kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ kun dili awuliɛ cɛn. (Jue Mun 127:3) ?Biblu’n i wla fili su ti ɔ? Cɛcɛ. Afin Biblu’n kannin Ezipti famiɛn’n nin Erɔdu be awuliɛ cɛn dilɛ’n be ndɛ. (Kanngan Bo Bolɛ 40:20-22 nin Mark 6:21-29 be nun.) Sa nɲɔn sɔ’n, b’a kanman be wun ndɛ kpa. Erɔdu i awuliɛ cɛn dilɛ liɛ’n nun’n, be kpɛli Zan batɛmu yofuɛ’n i ti’n.\n10, 11. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ klikli’m be bu awuliɛ cɛn dilɛ mun ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n10 Fluwa kun se kɛ: “Klistfuɛ klikli’m be ɲrun’n, awuliɛ cɛn dilɛ’n ti be nga be suman Ɲanmiɛn be nzuɛn.” (The World Book Encyclopedia) Laa Glɛki’m be bu i kɛ aolia nun sran kun tran sran kwlaa nga be wu i’n i awuliɛ’n i bo, naan ɔ niɛn i sɔfuɛ’n su lele naan w’a fa wu. Fluwa kun se kɛ: “Amuɛn nga mɔ i takalɛ cɛn dilɛ nun’n yɛ be wuli sran’n, ɔ nin aolia nun sran sɔ’n be tra janvuɛ dan kpa.” (The Lore of Birthdays) Awuliɛ cɛn dilɛ’n nin nglo lɔ ninnge’m be sɔlɛ’n nin wunnzue yilɛ’n be afiɛn’n mantan kpa nán andɛ sa ɔ.\nCƐN DILƐ MUN NIN SATAN I SULƐ’N\nMaan e fa e ɲin e sie su kɛ Satan i sulɛ’n i wafa kun nun’n, like cinnjin kpa kun yɛle awuliɛ cɛn’n i dilɛ’n. ?Ngue ti ɔ? Afin be nga be yo sɔ’n, be bu i kɛ sɛ sran kun bu i wun kɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn sa’n, nn ɔ ti i liɛ’n Ɲanmiɛn’n kun. Ɔ maan, kɛ bé dí awuliɛ cɛn’n, ɔ ti kɛ be su di sran sɔ’n m’ɔ bu i wun Ɲanmiɛn kun’n i awuliɛ cɛn sa. Ɔ ti su kɛ sran sunman lika be buman be wun kɛ ngalɛ’n sa. Sanngɛ fluwa kun waan: “Cɛn dilɛ wie’m be man aklunjuɛ. Awuliɛ cɛn dilɛ liɛ’n, ɔ ti wun tulɛ like.”—The Lore of Birthdays.\nSatan i sulɛ’n nun cɛn dilɛ kun yɛle nga blɔfuɛ’m be di m’ɔ suan Halloween. Kɔnguɛ kasiɛn ka naan b’a di cɛn nga be flɛ i Toussaint yɛ be di i sɔ cɛn liɛ’n niɔn. Be waan dunman Halloween sɔ’n ti Klistfuɛ dunman, sanngɛ kɛ e niɛn i finwlɛ’n ɔ timan sɔ bɔɔ kaan sa. Ɔ fin Satan.\n11 Nán kɛ awuliɛ cɛn dilɛ’n fin nvle nga be suman Ɲanmiɛn’n, ɔ nin amuin sɔlɛ’n, be ngunmin ti yɛ laa Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be diman ɔn. Sanngɛ i sɔ’n nin Ɲanmiɛn i sufuɛ fataman ti ɔ. ?Ngue ti yɛ e se sɔ ɔ? Afin sran sɔ mɔ be ti wun ase kanfuɛ’n, b’a bumɛn i kɛ be awuliɛ cɛn’n ti cinnjin sɔ liɛ m’ɔ fata kɛ be di i ti cɛn ɔn. * (Mise 6:8; Lik 9:48) Sanngɛ be manman Zoova be lɛ i ase afin i yɛ ɔ man be nguan ɔn. *—Jue Mun 8:4, 5; 36:10; Sa Nglo Yilɛ 4:11.\n12. ?Wafa sɛ yɛ e wie cɛn’n i kpa kwla tra e awuliɛ cɛn’n niɔn?\n12 Sran ng’ɔ suli Ɲanmiɛn lele guɛli i ti nin i bo’n, sɛ ɔ wu’n Ɲanmiɛn i wla finmɛn i su. Kusu ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n i. (Zɔb 14:14, 15) Akunndanfuɛ’n 7:1 se kɛ: “Sran i dunman kpa nga be bo i sa’n, ɔ ti kpa tra ayre fanninfannin i kpafuɛ’n bɔbɔ. Sran i wie cɛn’n i kpa trɛ i awuliɛ cɛn’n.” E ‘dunman’n’ yɛle kɛ Ɲanmiɛn bu e sran kpa. Afin e tu e klun e suli i kpa. Maan e sie i nzɔliɛ kɛ cɛn kunngba nga Klistfuɛ’m be kwla di’n, nɛ́n i yɛle Zezi i awuliɛ cɛn’n, sanngɛ i wie cɛn’n niɔn. Afin i wie’n ti yɛ ɔ ɲannin “dunman” nga ɔ kwla fa de e’n niɔn.—Ebre Mun 1:3, 4; Lik 22:17-20.\n13, 14. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ Klistfuɛ kpa’m be di Paki’n niɔn?\n13 Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n, be waan Paki’n ti Klist i nguan cɛnlɛ’n i ti cɛn dilɛ. ?Sanngɛ yoo, Klist seli kɛ be di i cɛnlɛ’n i ti cɛn? Cɛcɛ. Laa sa’m be su fluwa’m be se e kɛ Klistfuɛ klikli’m b’a diman Paki, afin cɛn dilɛ sɔ’n fin laa amuin sɔlɛ mun. Fluwa kun se kɛ: “Aenguɛ Uflɛ’n i lika fi kanman Paki dilɛ’n i ndɛ mlɔnmlɔn. [...] Klistfuɛ klikli’m b’a sieman cɛn wie kɛ be ti cinnjin naan bé dí i sɔ cɛn’n.”—The Encyclopœdia Britannica.\n14 ?Zoova kplín su kɛ be di mɛn’n nun cɛn wie mun naan be se kɛ ɔ ti i Wa’n i nguan cɛnlɛ’n i ti cɛn dilɛ? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! (2 Korɛntfuɛ Mun 6:17, 18) Nanwlɛ, Ɲanmiɛn Ndɛ’n w’a manman e atin kɛ e di Zezi i nguan cɛnlɛ’n i ti cɛn. Ɔ maan sɛ e di Paki’n, kpɛkun e waan i yɛ ɔ ti Zezi i nguan cɛnlɛ’n i ti cɛn dilɛ’n, ɔ ti kɛ y’a bo tete sa.\nMAAN E AJA’N KA SANWUN\n15, 16. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ nga bé já be wun’n, be jran Biblu’n nun mmla’n su naan b’a bu aja’n i sin ninnge nga sran’m be yo’n i akunndan ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be bu awie annzɛ ninnge wie mɔ be to guɛ i sran’m be su’n niɔn?\n15 Ɔ cɛ kaan sa’n “be su timan bian nin bla bɔ be su ja be wun’n be nɛn lɔ [Babilɔni klɔ dan’n nun] kun.” (Sa Nglo Yilɛ 18:23) ?Ngue ti ɔ? I klikli’n yɛle kɛ ɔ fɛli i bae lakalakali sran mun. I bae dilɛ ninnge sɔ’m be ti’n, aja’n i nglɛmun nun bɔbɔ’n fiɛn kwla kɛn i.—Mark 10:6-9.\n16 Ɔ le nvle kun nin i aeliɛ. Aeliɛ wie mɔ kɛ e nian be sa’n tɛ nunman nun’n, atrɛkpa’n be fin Babilɔni aeliɛ nga be bu i kɛ ɔ ti muae ɲanlɛ like’n. Muae sɔ’n kwla yo be nga b’a ja’n be liɛ annzɛ sran nga be yiali be aja’n bo’n, be liɛ. I wie yɛle awie annzɛ ninnge wie mɔ be to guɛ i sran’m be su’n. Akunndan nga be bu i kɛ, kɛ be man wunmiɛn’m be aliɛ’n yɛ be wla gua ase’n, aeliɛ sɔ’n taka su. Afin, i liɛ’n wunmiɛn’m bé sásá be nga b’a ja’n. Asa ekun’n, kɛ ɔ fɛ i laa lele andɛ’n, be fa awie’n be sɔ amuin naan b’a wu ba, naan b’a di aklunjuɛ naan wie’n i wla fi be. Nanwlɛ, sran kwlaa nga ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó sa nga ɔ yo ɔ, ɔ si kɛ Ɲanmiɛn klo i titi’n, nán ɔ yo i sɔ ninnge mun wie.—Kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 6:14-18 nun.\n17. ?Biblu’n nun mmla benin yɛ ɔ fata kɛ be nga bé já’n, ɔ nin be nga bé bá aja’n bo’n be nanti su ɔ?\n17 Mɛn’n nun ninnge nga be kwla fa fiɛn wla aja’n nin i sin ninnge nga be yo’n be nun’n, Zoova i sufuɛ’m be liɛ’n, be faman be su. Afin ɔ kwla sanngan sran wie’m be akunndan. I wie yɛle kɛ ndɛ ng’ɔ nin kanlɛ fataman’n, be kanman. Be diman aɔwi tɛtɛ. I sɔ ninnge’m be kwla lo be nga b’a ja’n, ɔ nin nzrafuɛ’m be ngasi. (Nyanndra Mun 26:18, 19; Lik 6:31; 10:27) Aja’n i sin cɛn dilɛ nun’n, be faman be wun kleman. Afin i sɔ’n ‘ti be wun tulɛ.’ (1 Zan 2:16) Sɛ e su bu aja’n i akunndan’n, nán e wla fi su le kɛ Zoova kunndɛ kɛ cɛn cinnjin sɔ’n, ɔ yo cɛn kun mɔ kɛ é bú i akunndan’n ɔ man e aklunjuɛ ɔ, naan ɔ yoman e nsisɔ. *\n?NZAN VƐLI NGA BE FA BO SU NAAN B’A NƆN’N, Ɔ TI TƐ?\n18, 19. ?Nzan vɛli nga be fa bo su naan b’a nɔn’n, i su ndɛ benin yɛ fluwa kun kannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ aeliɛ sɔ’n nin Klistfuɛ fataman ɔn?\n18 Aja’n nin ninnge uflɛ wie’m be bo’n, like nga sran’m be yo i siɛn’n yɛle nzan vɛli nga be fa bo su naan b’a nɔn’n. Fluwa kun m’ɔ fiteli afuɛ 1995 nun’n seli kɛ: “Atrɛkpa’n, nzan vɛli nga be fa bo su naan b’a nɔn’n, ɔ fin lalafuɛ nun tɛ yilɛ nun nzue ase gualɛ’n. Be gua nzue ase be fa man amuin mun naan like nga be kunndɛ’n be ɲɛn i. Yɛle kɛ maan ‘wie’n i wla fi be!’ annzɛ be ‘ɲan aunkpinndiɛ!’”—International Handbook on Alcohol and Culture.\n19 Ɔ ti su kɛ sran sunman lika bumɛn i kɛ nzan vɛli nga be fa bo su naan b’a nɔn’n, ɔ ti amuin sɔlɛ like. I kwlaa yoli o, kɛ bé nɔ́n nzan mɔ be man nzan kpako’m be su be kle “ɲanmiɛn’n,” atrɛkpa’n be su srɛ nglo lɔ like kun m’ɔ le tinmin’n naan ɔ ra be su. Wie’m be kusu be gua nzue annzɛ nzan ase man wunmiɛn mun. I sɔ’n nin Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kɔman likawlɛ.—Zan 14:6; 16:23. *\n“AMUN BƆ AN KLO ANANNGANMAN’N, AN KPƆ SA TƐ’N”\n20. ?Mɛn’n nun cɛn dilɛ benin yɛ ɔ nin i fataman kɛ Klistfuɛ’m be fa be wun wla nun ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n20 Like ng’ɔ kle weiin kɛ mɛn’n w’a saci’n yɛle kɛ Babilɔni klɔ dan’n yo maan nvle wie’m be nun’n, be di cɛn kɛ Kanavali annzɛ cɛn uflɛ wie mun sa. Wie liɛ’n ɔ yo i sɔ trele, wie kusu’n ɔ yomɛn i trele. Cɛn sɔ’m be nun’n, sa sukusuku yolɛ able yɛ be si ɔ. Yasua nga be kunndɛ be wiengu yasua’n, annzɛ bla nga be kunndɛ be wiengu bla’n, be si able be yi be wun nglo. ?Ɔ fata kɛ sran m’ɔ klo Zoova’n ɔ wɔ ninnge sɔ’m be bo? ?Sɛ Klistfuɛ kun yo sɔ’n, ɔ kwla kle weiin kɛ ɔ kpɔ sa tɛ’n sakpa? (Jue Mun 1:1, 2; 97:10) Nanwlɛ, ɔ flunman kɛ e yo kɛ jue tofuɛ’n sa! Ɔ srɛli kɛ: “Yo maan n yi min nyin ninnge ngbɛnngbɛn’m be su.”—Jue Mun 119:37.\n21. ?Blɛ benin nun yɛ Klistfuɛ kun kwla nian sɛ ɔ kwla kɔ cɛn dilɛ wie’m be bo annzɛ ɔ kwlá kɔman ɔn?\n21 Kɛ mɛn’n nunfuɛ’m bé dí be cɛn’n, maan Klistfuɛ’n niɛn i wun kpa naan i aeliɛ’n w’a kleman kɛ ɔ di be cɛn sɔ’n wie. Pɔlu klɛli i kɛ: “Sɛ amún dí like o, sɛ amún nɔ́n nzue annzɛ nzan o, sɛ amún yó like wie o, an yo i kwlaa sɔ’n i nuan su maan Nyanmiɛn nyan nyrun.” (1 Korɛntfuɛ Mun 10:31; an nian kuku nga be flɛ i “ Maan e fa ajalɛ ngwlɛlɛ su” su’n, i nun.) Sanngɛ, sɛ aeliɛ annzɛ cɛn dilɛ wie finman be nga be suman Ɲanmiɛn’n, annzɛ ɔ timan politiki nin be nvle’n i klolɛ like’n, naan ɔ fɔnman Biblu’n nun mmla wie fi’n, sɛ Klistfuɛ kun fɛ́ i wun wla nun wie annzɛ ɔ yoman sɔ wie’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Sanngɛ maan ɔ bu i wiengu’m be akunndan naan w’a sannganman be ti nun.\nMAAN NDƐ NGA E KAN’N NIN E AELIƐ’N BE MANMAN ƝANMIƐN\n22, 23. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kan Zoova i mmla seiin’n be ndɛ kpa ɔ?\n22 Like nga sran sunman be dun mmua bu i akunndan’n, yɛle kɛ cɛn dilɛ sɔ’m be ti blɛ mɔ be nin be osufuɛ mun annzɛ be janvuɛ’m be ti kwla yia lika kun ɔn. Ɔ maan, sran wie m’ɔ wunman ninnge’m be wlɛ’n, ɔ kwla se e kɛ e Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun mmla mɔ e nanti su’n ti’n, e kloman e wiengu. Sɛ ɔ se sɔ’n, e kwla yiyi nun e kle i amanniɛn su kɛ, kɛ be nin be janvuɛ nin be osufuɛ’m be yia be di aklunjuɛ’n, Zoova i Lalofuɛ’m be klo i sɔ wie. (Nyanndra Mun 11:25; Akunndanfuɛ’n 3:12, 13; 2 Korɛntfuɛ Mun 9:7) Afuɛ nuan kun nun sa’n, blɛ kwlaa nun e nin e awlɛn su sran mun e o nun. Sanngɛ kɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn nin i mmla seiin mun ti’n, e kloman kɛ é fá ninnge nga be kwla lo i ngasi’n é sáci blɛ sɔ’n.—An nian kuku nga be flɛ i “ Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti kpa’n, ɔ man aklunjuɛ danfuɛ’n” i nun.\n23 Kɛ Zoova i Lalofuɛ wie’m be fali ndɛ ng’ɔ o fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? * i ndɛ tre 16 nun be kleli sran kpa mun’n, i bo’n guali kpa. Sanngɛ nán e wla fi su kɛ e kunndɛ kɛ é kán sran’m be awlɛn’n. Nán akplowa yɛ e kɔ i silɛ ɔ. I ti’n, maan e ɲin yi sran mun yɛ e yo wɛtɛɛfuɛ. ‘Maan e ijɔlɛ wafa’n yo sran’m be fɛ, maan e nuan nun ndɛ’n yo fɛ kɛ njin sa.’—Kolɔsfuɛ Mun 4:6.\nƝANMIƐN SULƐ WAFA NGA Ɔ TI KPA’N, Ɔ MAN AKLUNJUƐ DANFUƐ’N\nZoova ti Ɲanmiɛn m’ɔ “di [...] aklunjuɛ” ɔ. Ɔ kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be di aklunjuɛ wie. (Jue Mun 104:31) Biblu’n nun ndɛ mma nga be lɔngɔ su yɛ’n be yi ndɛ sɔ’n i nglo:\n“Aklunjuɛfuɛ’n kusu ɔ ti kɛ ɔ o cɛn dilɛ nun titi sa.”—Nyanndra Mun 15:15.\n“Kpɛkun yɛ n fa wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ ti kpa man sran’n yɛle aklunjuɛ dilɛ nin mɛn dilɛ blɛ m’ɔ te o mɛn’n nun’n. Yɛ n wunnin kɛ blɛ mɔ sran kun di like m’ɔ nɔn nzan’n m’ɔ di i sa ti junman’n i nuan like’n, Nyanmiɛn yɛ ɔ fɛ i sɔ’n mɛn i ɔ.”—Akunndanfuɛ’n 3:12, 13.\n“Sanngɛ sran kpa’n i liɛ’n, akunndan kpa cɛ yɛ ɔ bu ɔ. Yɛ sa kpa cɛ yɛ ɔ yo ɔ.”—Ezai 32:8.\n“Amun kwlaa bɔ an sua trɔ bɔ amu’an fɛ’n, an bla min [Zezi] sin, ń síke amun. Afin n kɔmin su waka’n i sualɛ yo fɛ, yɛ n trɔ’n yoman nɔnnin.”—Matie 11:28, 30.\n“Amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛ ndɛ nanwlɛ sɔ’n ti amún nyán amun ti.”—Zan 8:32.\n“Maan sran kun i like ng’ɔ bu i akunndan kɛ sɛ ɔ man ɔn ɔ ti kpa’n, ɔ fa man, nán maan ɔ yo i klunngbɔ su nin mianlɛ su, afin sran ng’ɔ man Nyanmiɛn like i klun ufue su’n, i klun jɔ i wun.”—2 Korɛntfuɛ Mun 9:7.\n“Sanngɛ sa nga Nyanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n yɛ: ɔ maan be klo Nyanmiɛn nin sran, be klun jɔ, be wla gua ase, [...] be yo sran ye, be yo aklunye.”—Galasifuɛ Mun 5:22.\n“Afin be nga be o wia’n nun’n, be yo sran ye, be yo sa kpa, yɛ be di nanwlɛ.”—Efɛzfuɛ Mun 5:9.\n24, 25. ?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla uka be mma mun naan be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a taka kpa naan b’a klo Zoova ɔ?\n24 E mɔ e ti Zoova i sufuɛ’n, be kle e like kpa. E si like nga ti yɛ e yo ninnge wie mun mɔ e yoman wie mun’n. (Ebre Mun 5:14) I sɔ’n ti’n, siɛ nin niɛn mun, an kle amun mma mun wafa nga be kwla bu Biblu’n nun mmla’m be su akunndan’n. Sɛ amun yo sɔ’n, amún wlá be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo ase kpa. Yɛ amún úka be naan b’a fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n b’a tɛ be nga be usa be like nga be lafi su’n i su kosan’n, be su. I liɛ’n, amún klé be kɛ Zoova klo be.—Ezai 48:17, 18; 1 Piɛr 3:15.\n25 Sran kwlaa nga be koto Ɲanmiɛn i bo be mɛnmɛn i be “akunndan’n nun nanwlɛ nun’n,” nán cɛn dilɛ nga be takaman Ɲanmiɛn Ndɛ’n su’n be ngunmin yɛ be diman ɔn. (Zan 4:23) Sanngɛ be mɛn dilɛ’n nun’n, be mian be ɲin be di nanwlɛ sa kwlaa nun. Andɛ sran sunman be bu i kɛ nanwlɛ dilɛ’n timan kpa. Sanngɛ kɛ nga ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɔ’n kan’n sa’n, Ɲanmiɛn i atin’n be ɲɛnmɛn i wunsu mlɔnmlɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 An nian kuku nga be flɛ i “ ?N kwla fa min wun n wlɛ i cɛn dilɛ sɔ’n nun?” i nun. Be kannin mɛn nunfuɛ’m be cɛn dilɛ sɔ wie’m be ndɛ fluwa Index des publications Watch Tower nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Wafa nga Biblu’n ka afuɛ mun’n, ɔ nin laa sa’m be kle kɛ atrɛkpa’n, be wuli Zezi ɔ dili afuɛ 2 naan e blɛ liɛ’n w’a bo i bo. Zuifu’m be anglo nga be flɛ i Etanimu’n i nun ɔn. Andɛ’n, anglo sɔ’n o Sɛptamblu nin Ɔktɔblu’n be afiɛn.—An nian fluwa Étude perspicace des Écritures volume 2 i bue 21 nun’n, i nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 An nian kuku nga be flɛ i “ Cɛn dilɛ mun nin Satan i sulɛ’n” i nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Ɲanmiɛn nin Izraɛlifuɛ’m be aenguɛ’n nun’n, sɛ bla kun wu ba’n, ɔ fata kɛ ɔ yi Ɲanmiɛn i kpatalɛ tɛ. (Saun Yolɛ 12:1-8) Mmla sɔ’n kpɛn Izraɛlifuɛ’m be wla kɛ sa tɛ nun yɛ be wu e ɔ. I sɔ’n ti’n, kɛ be wu ba’n ninnge nga bé yó’n, be yo i nuan su sɛsɛsɛ. Yɛ ɔ tannin be nvle nga be sumɛn i’n, be awuliɛ cɛn dilɛ’n i wie dilɛ.—Jue Mun 51:7.\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 An nian aja’n i su ndɛ akpasua nɲɔn nga be o Sasafuɛ Tranwlɛ’n, afuɛ 2006, Novamblu 1 i bue 12-21 nun’n, be nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 An nian blɔfuɛ nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n, afuɛ 2007, Fevrie 15 i bue 30-31 nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 23 Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.\nMAAN E FA AJALƐ NGWLƐLƐ SU\nƆ ju wie’n, sa’m be bo e Zoova klolɛ’n nin Biblu’n nun mmla’m be su nantilɛ’n be ta. Wienun ɔn, Klistfuɛ kun i yi annzɛ i wun m’ɔ timan Zoova i sufuɛ’n, w’a yiɛ i kɛ be ko di like i osufuɛ’m be awlo lɔ, mɛn’n nunfuɛ’m be cɛn dilɛ kun nun. Klistfuɛ wie’m bé kwlá kplín su bé kɔ́, ɔ su sannganman be akunndan’n. Sanngɛ wie’m be kusu’n, be su kplinman su. Sɛ Klistfuɛ kun kplin su’n, maan i aeliɛ’n kle weiin kɛ nán cɛn dilɛ ti ɔ. Sanngɛ aliɛ ngbɛn yɛ ɔ nin i osufuɛ’m be su ko di ɔ.\nƆ nin i fata kɛ ngwlɛlɛ su, Klistfuɛ’n dun mmua yiyi nun kle i wun’n annzɛ i yi’n kɛ sɛ i osufuɛ’m be se i kɛ ɔ fɛ i wun wla cɛn dilɛ sɔ’n i bo lɔ ninnge wie’m be nun naan ɔ kplinman su’n, ɔ kwla lo be ngasi. Atrɛkpa’n sran nga ɔ suman Zoova’n, ɔ kwla se kɛ be sie be osufuɛ’m be lɔ kɔlɛ’n i cɛn uflɛ.—1 Piɛr 3:15.\n?Yɛ sɛ Klistfuɛ bla kun yiyi nun kle i wun’n, mɔ sanngɛ i waan saan fii ɔ ko sunmɛn i’n nin? Ɔ kwla se i bɔbɔ wun kɛ, kɛ mɔ yasua’n yɛ ɔ sie awlobo’n ti’n, ɔ le atin nian i awlobofuɛ’m be lika. (Kolɔsfuɛ Mun 3:18) Ɔ maan, i ti yɛ ɔ se kɛ be ko di like i osufuɛ’m be awlo lɔ’n niɔn. Blɛ sɔ’n nun’n, aniaan bla’n kwla bo jasin fɛ’n bɔbɔ kle i wun i osufuɛ mun. Nán kɛ be tɔnnin aliɛ’n cɛn dilɛ sɔ’n nun’n, i ti yɛ ɔ ti amuin su like ɔ. (1 Korɛntfuɛ Mun 8:8) Klistfuɛ’n kwla bu aliɛ sɔ’n kɛ cɛn kwlaa aliɛ ng’ɔ di’n sa. Sanngɛ cɛn dilɛ sɔ’n nun ninnge wie kɛ be wun like yolɛ annzɛ jue tolɛ annzɛ ninnge uflɛ wie mun ekun sa’n, ɔ nin i fataman kɛ ɔ yo wie.\nAjalɛ uflɛ nga e kwla fɛ i ekun’n, yɛle kɛ maan Klistfuɛ aniaan bla’n bu wafa nga aliɛ dilɛ sɔ’n i bo kɔlɛ’n, ɔ kwla yo be nga mun’n. Ɔ maan, ɔ fata kɛ Klistfuɛ bla’n si kɛ sɛ sran wie’m be ti i sɔ’n, ɔ kwla sanngan be akunndan’n.—1 Korɛntfuɛ Mun 8:9; 10:23, 24.\n?Asa kusu’n, awlobofuɛ’m be su miɛnmiɛnmɛn i kɛ ɔ yo like wie mɔ Ɲanmiɛn klomɛn i ɔ? Afin kɛ mɔ e kunndɛman kɛ é ló sran ngasi’n ti’n, e kwla di fɔ! I sɔ’n ti’n, ɔ nin i fata kɛ ɔ dun mmua bu sa sɔ’n i ngbɛsungbɛsu kwlaa i su akunndan kpa. Yɛ ɔ nin i fata kɛ ɔ fɛ i ɲin sie i bɔbɔ i Klistfuɛ akunndan’n su wie.—Sa Nga Be Yoli’n 24:16.\n?Kɛ afuɛ nuan’n ko yia’n, sika nga be fa uka e akatua’n su’n, n kwla sɔ nun?\nNowɛli blɛ nun’n, annzɛ kusu kɛ afuɛ nuan’n ko yia’n, Klistfuɛ kun i junman’n su min’n kwla cɛ i like. Wie liɛ kusu ɔ kwla mɛn i sika fa ukɛ i akatua’n su. ?Klistfuɛ kun kwlá sɔ́ nun annzɛ ɔ su sɔman nun? Ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Afin, wie liɛ’n i min’n bumɛn i kɛ sɛ ɔ sɔ like sɔ’n nun’n, nn ɔ su di Nowɛli annzɛ Zanvie. Atrɛkpa’n, junman nga be dili’n, i su nvasuɛ ngbɛn yɛ ɔ su fa cɛcɛ i junman difuɛ’m be kwlaa ɔ. Atrɛkpa kusu’n, afuɛ nuan wunmuan’n nun junman kpa mɔ be dili’n ti’n, nvasuɛ ng’ɔ fa cɛcɛli be lɛ’n, ɔ ti be asenna like naan be di junman kpa titi. Asa kusu’n, like sɔ’n m’ɔ fa cɛli be’n, w’a kpaman sran nun. I Zuifu o, i Ɲanmiɛn sufuɛ o, i Ɲanmiɛn flɛfuɛ o, i sɛ sɛ o, sɛ be di Nowɛli nin Zanvie annzɛ be diman o, ɔ fa man be kwlaa kpan. Ɔ maan, sɛ blɛ wie nun annzɛ cɛn dilɛ blɛ’n nun yɛ be cɛli like sɔ’n, nɛ́n i su yɛ Zoova i Lalofuɛ kun jran naan w’a sɔ nun annzɛ w’a sɔman nun ɔn.\nKannzɛ bɔbɔ Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be cɛn dilɛ ti yɛ be cɛli like sɔ’n, i sɔ’n kleman kɛ sran nga be cɛli i like’n, ɔ ti Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n i nunfuɛ wie. Aniaan kun i wiengu junman difuɛ wie annzɛ i osufuɛ wie kwla se i kɛ: “N si kɛ a diman cɛn nga. Sanngɛ n kunndɛ kɛ a sɔ like nga n fa man wɔ yɛ’n nun.” Sɛ i sɔ’n sannganman aniaan sɔ’n i akunndan’n, ɔ kwla sɔ cɛlɛ like sɔ’n nun yɛ ɔ kwla lɛ i ase. Sanngɛ i asenna’n nun’n, ɔ su boman cɛn dilɛ sɔ’n su. (Sa Nga Be Yoli’n 23:1) Atrɛkpa’n, Klistfuɛ’n kwla fa blɛ kun naan amanniɛn su w’a yiyi i Klistfuɛ ajalɛ’n nun w’a kle sran sɔ’n. I liɛ’n, ɔ su loman sran’n i ngasi.\n?Yɛ sɛ sran ng’ɔ cɛ e like’n, ɔ yi i nglo weiin kɛ ɔ su sa Klistfuɛ’n i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n nian’n nin? Nga liɛ’n, ng’ɔ nin i fata’n yɛle kɛ nán maan e sɔ i sɔ like’n nun mlɔnmlɔn. Afin e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn Zoova kunngba cɛ yɛ é sú i ɔ.—Matie 4:8-10.