Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 23\n(Mt 27.1-2, 11-14; Mk 15.1-5; Zan 18.28-38)\n1 Minnun pɛɛnɔn wluan lou 'e cin va, ɛn o -kʋ Zozi 'a Rɔm min -kɔnmandan Pilati 'lɛ. 2 O 'wɩ 'padɩ "da 'sia -a vɩdɩ -a 'nan: «Min 'lagʋɛ, 'e 'wɩ 'fɔla minnun yei -cee 'lɛglɔn 'ji. -Yɛɛ 'vɩ 'nan, te minnun 'o 'sukɔlɛ -pan wʋ Rɔm 'nɔn 'le mingɔnnɛn Seza lɛ dɩ. Ɛn yaa 'vɩ 'e 'fli man 'nan, 'yɛɛ cɩ 'kʋe mingɔnnɛn -a, ɛn Bali 'e 'pa 'sia 'nan -e 'e 'kʋ 'si 'wɩ 'ji.»\n3 -A -nan nɛn Pilati 'wɩ laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn 'yia?»\nƐn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «-A 'bɔ nɛn yia 'vɩ bɛ.»\n4 Ɛn Pilati "e 'nan Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee minnun lɛ 'nan: «Ma'an 'wɩ 'wlidɩ 'ye min 'gʋɛ -yee 'wɩ 'va -e 'o 'kun "man "dɩ.»\n5 'Pian o kɔala "man te waa ve 'nan: «E 'wɩ 'fɔla minnun yei 'wɩ "paadɩ -a Zude 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji. Yaa pou 'sia Galile ɛn e 'bɔla Zeruzalɛm 'gʋ.»\nMinnun -kʋ Zozi 'a Erodi 'lɛ\n6 Zɩ Pilati 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn yaa laabʋ 'nan: «Galile min nɛn?» 7 Minnun -a wun -fɔ -yrɛ. Zɩ yaa 'man 'nan, Zozi "sia 'lɛglɔn nɛn Erodi -a "paala bɛ -a -ji bɛ, ɛn e 'nan 'o 'kʋ -a Erodi lɛ. Kɔɔ tʋ zɩɛ -a man bɛ te Erodi 'bɔ a Zeruzalɛm.\n8 Zɩ Erodi Zozi 'yɩ bɛ, ɛn -a ci nran 'kpa tɩglɩ. Kɔɔ -a -nan 'mɔn te e ya "vale 'e Zozi 'bɔ ye, 'wɩnun nɛn yaa maan "man "bɛ -yee "wɛan. Ɛn -a -cin a Erodi 'bɔ 'ji 'nan 'e 'lɛbo "fɔ wɩ -tʋ drɛ 'e yiɛ man. 9 E 'wɩ laabʋ Zozi 'lɔ "kaga, 'pian Zozi 'ka 'wɩ 'silɛ "da -yrɛ "dɩ. 10 Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn a 'o 'tɔdɩ Zozi "srɔn, te "o 'wɩ "paa "da 'lɛbo 'plɛ 'a. 11 -A -nan nɛn Erodi 'lee 'yee 'sounjanun Zozi drɛdɩ 'sia 'o 'pɛla koda. Waa sɛɛ 'wʋ, o mingɔnnɛn sɔ fɛnyian 'wʋ "da -a sɛɛ wʋdɩ -a "nyian. "Bɛ -sru ɛn Erodi -a 'li 'e da Pilati lɛ. 12 Yi 'bɔ 'lein zɩɛ -a da nɛn, Pilati 'lee Erodi drɛ bee -a, te o yei 'ka "nɛn -a ble dɩ.\n(Mt 27.15-26; Mk 15.6-15; Zan 18.39–19.16)\n13 "Bɛ -sru ɛn Pilati Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee minnun tanɔn cin 'yɩ. 14 Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Ka -ta min 'gʋɛ -a 'mɛn, ɛn ka 'nan e ya 'wɩ 'fɔlanan minnun yei. -Yee "wɛan an 'wɩ laabʋ -yrɔ 'ka yiɛ man. 'Pian 'wɩ pɛɛnɔn nɛn kaa 'pa "da "bɛ, ma'an yɩlɛ -a drɛzan -a dɩ. 15 Ɛn "nyian bɛ Erodi 'ka "nyian "e "yɩlɛ -a drɛzan -a dɩ, kɔɔ yaa 'li 'e da -cɛɛ. Min 'gʋɛ, ya'a 'wɩ 'tʋ drɛlɛ -e 'e 'ka -a 'wɩ 'ji dɩ. 16 -Yee "wɛan maan ve 'mɛn minnun lɛ 'nan 'o -sɔn, -e 'o 'si "man.»\n17 [Lɛ -tʋdʋ pɛɛnɔn man bɛ, -te Zuif 'nɔn tranun -le 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi drɛdɩ 'bɔ bɛ, Pilati "sia -pʋ 'kɔnzan 'tʋ man.]\n18 Zɩ minnun 'wɩ nɛn Pilati -a 'vɩ bɛ -a 'man bɛ, ɛn o pɛɛnɔn -paandɩ 'sia. O 'nan: «'I min 'labɛ -a -tɛ, -e 'i 'si Barabazi man 'kʋɛ!» 19 Barabazi zɩɛ waa -fɔ -pʋ 'kuin, kɔɔ e 'wɩ 'fɔla minnun 'lee min tanɔn yei 'fla, ɛn e min -tɛ 'wɩ zɩɛ -a -ji.\n20 Pilati 'wɩ tin 'ba "nyian -wlɛ, kɔɔ e ya "vale 'e "sia Zozi man. 21 'Pian te minnun -paanman 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da! 'I -pɛin yiba "plan da!»\n22 Pilati 'wɩ laabʋ -wlɔ -a 'pa yaagazan da 'nan: «'Wɩ 'wlidɩ "cɛn "nɛn yaa drɛ? Kɔɔ ma'an 'wɩ 'tʋ yɩlɛ "man -e 'e 'ka 'bɛ 'ji dɩ. -Yee "wɛan maan ve 'mɛn minnun lɛ 'nan 'o -sɔn, -e 'o 'si "man.»\n23 'Pian minnun kɔala "man, te o -paanman 'plɛblɛ -a vɩdɩ -a 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da!» -Wee -paandɩ -le "wɛan, 24 Pilati wɩɩ 'wɩ nɛn waa 'vɩ bɛ -a man. 25 -A -nan nɛn e 'si Barabazi man. Min zɩɛ waa -fɔ -pʋ 'kuin 'nan e 'wɩ 'fɔla minnun 'lee min tanɔn yei, ɛn e min -tɛ. Ɛn e Zozi 'nɔn 'yee 'sounjanun lɛ 'nan 'o 'kʋ -a -tɛ "le zɩ minnun cɩ "va "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n(Mt 27.32-44; Mk 15.21-32; Zan 19.17-27)\n26 'Sounjanun -kʋdɩ 'sia Zozi 'a, ɛn 'o cin 'yɩ Sirene min -tʋ -a. Waa laabo Simɔn, ɛn e "sia fei. Waa 'kun, ɛn o Zozi 'le yiba "plan -nɔn -yrɛ 'nan 'e 'sia -e 'e -sɔɔnla Zozi -sru.\n27 Min "kaga 'kpa 'lee lɩmɔn "kaga 'kpa yra -a -sru. Lɩmɔnnun 'o 'pɛ -sɛn 'o 'win -ji, te o -wua -yee "wɛan. 28 Ɛn Zozi 'e 'man lila o da. E 'nan -wlɛ 'nan: «Zeruzalɛm lɩmɔnnun, te 'ka 'wuɔ 'mɛn "wɛan dɩ! 'Pian 'ka 'cee 'nɛnnun 'lee 'ka 'bɔ 'fli -wuɔ. 29 Maan ve 'cɛɛ 'nan tʋ -wlidɩ -taa "bɔlɛ, te ka ya -a vɩnan 'nan: ‹Bali -le -fɛa a lɩmɔnnun nɛn wa'a 'nɛn 'yaa dɩɛ o man. Ɛn Bali -le -fɛa a "nyian lɩmɔnnun nɛn wa'a 'nɛn 'yalɛ dɩɛ o man.› 30 Tʋ zɩɛ -a man bɛ, kaa ve pɔnnun lɛ 'nan:\n‹'Ka 'kʋ 'ta 'san!›\nƐn kaa ve pɔnnɛnnun lɛ 'nan:\n‹'Ka 'tɛ 'kʋ da!›\n31 Maan ve 'cɛɛ 'nan, -te 'wɩ 'gʋɛ minnun a -a drɛnan yiba "bedrɛn "lɛ bɛ, yiba "kadɩ -le vɛ -taa 'ciɩlɛa "da.»\n32 'Sounjanun -kʋ 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn "fli "a, 'nan -e 'o o -tɛɛ 'o 'vale Zozi 'a. 33 Zɩ o 'bɔla fɛnan nɛn waa laabo min -wulo klo bɛ -a -nan bɛ, ɛn 'sounjanun Zozi 'lee 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn "fli 'bɔ pɛin yiba "plan da. 'Sounjanun o pɛin 'tʋdʋ, -a -tʋ a Zozi 'pɛ "yi "da, ɛn -a -tʋ a -a -pɛ bʋ da. 34 -A -nan nɛn Zozi "e 'nan: «'An "tɩ, 'wɩ 'wlidɩ "nɛn o cɩ -a drɛnan 'mɛn bɛ, 'i o man wɩ 'cɛ. Kɔɔ 'wɩ nɛn o cɩ -a drɛnan bɛ, wa'a tɔa dɩ.» 'Sounjanun Zozi 'man sɔ pli 'lein 'wlɛ 'tuʋladɩ da.\n35 Minnun a -nan te waa -nan ye. Minnun tanɔn 'le vɛ bɛ, "o Zozi sɛɛ 'wʋ -a vɩdɩ -a 'nan: «E min peenun 'si 'wɩ 'ji. -Te -yɛɛ cɩ min 'sizan 'wɩ 'ji nɛn Bali -a 'pa 'sia bɛ -a bɛ, 'e 'fli 'si 'wɩ 'ji.»\n36 'Sounjanun "o sɛɛ 'wʋ "nyian, ɛn o -wɛn 'wlɛ 'cɛn 'nɔn -yrɛ. 37 Waa 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Te i ya Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn -a bɛ, 'i 'fli 'si 'wɩ 'ji!»\n38 Waa crɛn -tɛ yiba 'fʋɩ da, ɛn waa pɛin Zozi 'ta lou. Waa crɛn -tɛ "da 'nan:\n«Min 'gʋɛ, Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn.»\n39 'Wɩ 'wlidɩ "drɛzan nɛn yiba "plan -tʋ da bɛ, e Zozi "srɔndɩ 'sia. E 'nan: «Yie 'nan 'i ya min 'sizan 'wɩ 'ji -a, 'i 'fli 'si 'wɩ 'ji, -e 'i 'kʋ 'si 'wɩ 'ji "nyian!»\n40 Ɛn -a bɔɛzan 'wɩ 'pla -yrɛ 'nan: «Yi'a 'klanman Bali lɔ dʋʋ? I ya 'i yra yɩnan "le -yee 'wɩ 'zʋ. 41 'Pian 'kʋe yra yɩdɩ bɛ, -a -nɔan da nɛn. Kɔɔ 'wɩ nɛn kʋa drɛ bɛ, -a "nɛn "nɛn kʋ cɩ -a yɩnan. Min 'labɛ, ya'a 'wɩ 'wlidɩ "tʋ drɛlɛ "fo "dɩ.»\n42 Ɛn 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan zɩɛ yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Zozi, tʋ nɛn i mingɔnnɛn -blɩdɩ "siala bɛ, 'an 'cin 'e 'tɔ 'i 'ji!»\n43 Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Maan ve 'yiɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, cɛɛgʋɛ, 'kʋ 'vale 'yia kʋɛ -kɔan Bali -le fɛnan nɛn min 'ka 'e yra ye dɩɛ -a -nan.»\nZozi 'ka -nan\n(Mt 27.45-56; Mk 15.33-41; Zan 19.28-30)\n44 Yidɛ 'bɔ min -win -ji 'sɛzɛ, ɛn klun -trɔa 'trɛ pɛɛnɔn da. E -fʋ zɩɛ -trilii, ɛn funninmlan yidɛ tɛɛnla. 45 Klun -fʋ yidɛ yra, ɛn sɔ -dan nɛn 'e 'tindɩ Bali -pan 'kuin bɛ, e 'fʋɩ 'bʋ 'ji "fli. E 'fʋɩ bʋdɩ 'sia lou, ɛn yaa -sɛn "tra. 46 Zozi paan wei 'plɛblɛ 'ji. Yaa 'vɩ 'nan: «'An "tɩ, 'an lei -nɔan 'yiɛ 'e "pa 'ji.» E 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ, ɛn 'e yiɛ 'lɛ 'wʋ.\n47 Zɩ 'sounjanun tazan 'wɩnun zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn e 'tɔ -dan nɔndɩ 'sia Bali lɛ. E 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn, min 'labɛ min tɩglɩ nɛn.» 48 Minnun pɛɛnɔn nɛn o -ta 'wɩ zɩɛ -a -nan yɩlɛ bɛ, 'wɩnun nɛn e drɛ o yiɛ man bɛ, waa 'yɩ. -Yee "wɛan o 'li 'o da, te 'o 'pɛ a 'e 'fɔdɩ 'o man.\n49 Minnun pɛɛnɔn nɛn o Zozi -tɔa "bɛ, 'lee lɩmɔnnun nɛn o 'si waa Galile ɛn o -ta -a 'palɛ bɛ, o ya 'o 'tɔdɩ -kɔɔbli, te 'wɩ nɛn e cɩ drɛnan bɛ waa ye.\n(Mt 27.57-61; Mk 15.42-47; Zan 19.38-42)\n50 Min -tʋ a bɛ, waa laabo Zozɛfʋ. E ya min tɩglɩ 'a, ɛn e ya Zuif 'nɔn 'le tin 'bazan -dan tʋ -a. 51 'Pian 'wɩ nɛn tin 'banɔn -mie -a 'vɩ 'lee waa drɛ Zozi lɛ bɛ, e 'ka -a -sru "dɩ. Zozɛfʋ 'bɔ zɩɛ, e "sia Zude 'lɛglɔn 'ji, 'fla nɛn waa laabo Arimate bɛ -a da, ɛn e ya -a man -pɛnnan 'nan Bali 'e mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'yee minnun da. 52 Zozɛfʋ zɩɛ -yɛɛ kʋ toba -fɔlɛ Pilati lɛ 'nan, 'e Zozi pa -nɔn 'yrɛ -e 'e wʋ. 53 Zozɛfʋ Zozi 'kadɩ 'si yiba "plan da. E sɔ fɛnyian 'pa "man, ɛn e -kʋ -a wʋlɛ -yrɛ nɛn, waa cɛɛn puo -kɔlɛ ji bɛ -a -ji. -Yrɛ zɩɛ, wa'a tian min wʋlɛ "ji "dɩ. 54 Yi zɩɛ, yaa yi nɛn, ɛn Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi "ta 'e pou "siala.\n55 Lɩmɔnnun nɛn o 'si 'o 'vale Zozi 'a Galile bɛ, o -kʋ Zozɛfʋ 'palɛ. O yiɛ 'tɔ fɛnan nɛn o "ta Zozi wo bɛ -a -nan. Zɩ waa 'pla bɛ waa 'yɩ. 56 -A -nan nɛn o 'li 'o da 'wee "kɔnnɛn, o -kʋ 'nyrɔn 'lee tɔɔ nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn bɛ -a drɛlɛ. Kɔɔ "trɛ "bɛ 'flinla "yi nɛn, ɛn o "flianla "le zɩ -wee -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.


Fluwa wunmiɛn mun i su fitilɛ\nBe flɛ Siera-Leɔni lɔfuɛ kun kɛ Dauda. I waan yoo: “Nglo lɔ klɔ kaan kun su yɛ n ɲinnin ɔn. N bakan nun’n, cɛn kun min awlobofuɛ’m be nin awlobo uflɛ kun i nunfuɛ’m be kplili asiɛ. Be nɲɔn’n be waan asiɛ’n ti be liɛ. Ɔ maan be ko flɛli wunnzue yifuɛ kun naan ɔ siesie ndɛ sɔ’n. Ɔ fali niannun mannin bian kun, yɛ ɔ fali tannin ufue fitafita kun kɛtɛli i su ɔ. Kɛ i osu cɛ́ kan’n, bian’n su usu tannin’n i bo lɔ, nvufle kpa tu i sa piapiapia. Kɛ ɔ niannin niannun’n nun’n, yɛ ɔ kpannin ɔn: ‘N wun bian oke kun, ɔ su wunnge wa! I wun tralɛ’m be ti ufue. Ɔ ti tɛnndɛn, kpɛkun ɔ ti oke, i ti mmuɛn’n fɛn fuaii, yɛ ɔ́ nánti ɔ klu kan.’\n“Kannzu min nannan yasua’n, i ndɛ yɛle nga ɔ kɛn i sɔ lɛ’n! Kpɛkun bian’n i ti nun wa sanngannin kpa sa, yɛ ɔ kpannin ɔn: ‘Sɛ amun waan ato’n, naan amun faman su’n, amun bɔbɔ amun a nian!’ Nanwlɛ, e nun wie fi w’a kwlá trɛmɛn i awlɛn naan w’a ko nian! Awa kun o wunnzue yifuɛ’n i sa nun, yɛ ɔ fɛli i nun ayre’n fa ɲrɛnɲrɛnnin bian’n su naan w’a kɛn i wun ase.\n“Bian nga niannun’n o i sa nun’n, yɛ ɔ ijɔli ‘min nannan’n’ i nuan ɔn. I waan asiɛ’n ti min osufuɛ’m be liɛ’n. Ɔ seli min nannan bla’n kɛ nán srɛ kun i, naan ɔ kwla di fie asiɛ sɔ’n su. Awlobo kunfuɛ’n, i nunfuɛ’m be kplinnin jɔlɛ dilɛ sɔ’n su. Yɛ ndɛ’n wieli ɔ.”\nE sran ble mɛn’n nun wa’n, wia i atɔliɛ lɔ’n, sa kɛ nga sa’m be ju cɛn kwlaa. Mɛn’n i bue sɔ’n nin lika kwlaa nun o, sran kpanngban’m be bu i kɛ sɛ be wu’n, be o lɔ. Naan kɛ be o lɔ’n, be kwla nian sran’m be nguan’n su asiɛ’n su wa. ?I sɔ’n ti nanwlɛ? ?Be wu be o lɔ sakpa? ?Sɛ ɔ timan sɔ’n, wan mun yɛ be se be wun kɛ be ti wunmiɛn mun ɔn? Kosan ngalɛ’m be su tɛlɛ’n ti cinnjin kpa man e. Afin ɔ ti nguan ɲanlɛ nin wie ndɛ.\nFluwa wunmiɛn mun, i su fitilɛ


?A bu i kɛ ɔ ngunmin w’a ka, yɛ srɛ kun ɔ? | Amun kle amun mma’m be like\nNian bakan nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n. Ɔ tran kɛ i ngunmin yɛ w’a ka sa. Yɛ srɛ kun i. ?Nɛ́n i ɔ? ?Yɛ ɔ li, ɔ wun w’a yo ɔ sɔ wie le?— Cɛn wie’n kɛ e kwlaa e wun yo e sɔ ɔ. Zoova i janvuɛ wie mun bɔbɔ be buli i kɛ be ngunmin yɛ b’a ka ɔ. Ɔ maan srɛ kunnin be. Biblu’n kan be ndɛ. Be nun kun yɛle Eli. Maan e kan bian sɔ’n i ndɛ.\nZezabɛli waan ɔ́ kún Eli\nEli trannin Izraɛli lɔ w’a cɛ kpa. Blɛ sɔ nun’n, nn be nin a wuman Zezi. Yɛ kusu Akabu m’ɔ ti Izraɛli famiɛn’n ɔ suman Ɲanmiɛn Zoova. Akabu nin i yi Zezabɛli be sɔ amuɛn nga be flɛ i Baali’n. I sɔ’n ti’n, Izraɛlifuɛ mun be nun sunman be boli Baali i sɔlɛ’n bo wie. Famiɛn bla Zezabɛli i klun yo wi dan. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kún be kwlaa nga be su Zoova’n. I waan ɔ́ kún Eli wie. ?A si like nga Eli yoli’n?—\nEli wanndili! Ɔ ɔli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ, ɔ ko fiali yɛbuɛ buɛ kun nun. ?Kɛ a niɛn i sa’n, ngue ti yɛ ɔ yoli sɔ ɔ?— Srɛ kunnin i ti ɔ. Sanngɛ ɔ fataman kɛ srɛ kun Eli. ?Ngue ti ɔ? Afin ɔ si kɛ Zoova kwla ukɛ i. Laa’n, kɛ Eli srɛli Zoova’n, ɔ yoli maan sin fin ɲanmiɛn su lɔ jrali. I sɔ’n kle kɛ Zoova le wunmiɛn dan, naan ɔ kwla uka Eli ekun!\n?Wafa sɛ yɛ Zoova ukali Eli ɔ?\nKɛ Eli o yɛbuɛ buɛ’n nun lɔ’n, Zoova nin i be ijɔli. Ɔ usɛli i kɛ: ‘?Ngue yɛ a su yo i wa ɔ?’ Eli tɛli i su kɛ: ‘Min kunngba yɛ n te su wɔ ɔ. Min ngunmin cɛ yɛ m’an ka ɔ. Srɛ kun min, afin be waan bé kún min.’ Eli buli i kɛ be kunnin Zoova i sufuɛ’m be ngba. Sanngɛ, Zoova seli Eli kɛ: ‘Cɛcɛ, b’a kunman be wunmuan’n. Sran 7.000 ekun be te su min. Yo yakpafuɛ. N su wa man ɔ junman kaka.’ ?A bu i kɛ, kɛ Eli tili ndɛ sɔ’n, ɔ yoli i fɛ?—\n?Ngue yɛ sa nga ɔ juli Eli su’n kle wɔ ɔ?— Nán bu i le kɛ ɔ ngunmin yɛ w’a ka ɔ, naan i ti’n srɛ kún wɔ. A le janvuɛ mɔ be klo Zoova ɔ. Kpɛkun be klo ɔ wie. Asa ekun’n, Zoova le wunmiɛn dan. Ɔ́ úka ɔ titi. ?Kɛ a wun i wlɛ kɛ nán ɔ ngunmin yɛ w’a ka’n, i sɔ’n yoman ɔ fɛ?—\n1 Famiɛn Mun 19:3-18\nJue Mun 145:18\n1 Piɛr 5:9\n?Eli blɛ su’n, Izraɛlifuɛ mun be nun sunman be su Zoova? ?Ngue yɛ be sɔ ɔ?\n?Ngue ti yɛ Eli wanndi ko fiali yɛbuɛ buɛ kun nun ɔn?\n?Ndɛ benin yɛ Zoova kan kleli Eli ɔ?\n?Ngue yɛ sa ng’ɔ juli Eli su’n, ɔ kle e ɔ?


Nán maan e yo mɛn’n nunfuɛ mlɔnmlɔn | Ɲanmiɛn klo e\nCHAPTER 2 Nán an yo sa nga mɔ maan amún kókó i sin’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Douala Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Féroïen Ga Gallois Garifuna Grec Groenlandais Guarani Gujarati Guna Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Iloko Indonésien Islandais Japonais Jula Kabye Kannada Kazakh Kekchi Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Kosrae Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes japonaise Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lhukonzo Lituanien Lomwe Luganda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quiché Rarotongan Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swati Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainien Umbundu Urhobo Venda Vezo Wallis Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“Be timan mɛn nunfuɛ”—ZAN 17:16.\n1. ?Kɔnguɛ kasiɛn ka naan b’a kun Zezi’n, ndɛ benin yɛ ɔ kan tinnin su ɔ?\nKƆNGUƐ kasiɛn ka naan b’a kun Zezi’n, like ng’ɔ yoli i cinnjin’n, yɛle sa nga ɔ́ wá tɔ́ i sɔnnzɔnfuɛ’m be su’n. Ɔ srɛli i Si kɛ: “N srɛman wɔ kɛ a yi be mɛn’n nun, sanngɛ ń srɛ́ wɔ kɛ Klunwifuɛ’n ti a nian be su. Be timan mɛn nunfuɛ kɛ n kusu n timan mɛn nunfuɛ’n sa.” (Zan 17:15, 16) Srɛlɛ sɔ nun’n, Zezi kleli kɛ ɔ klo i sɔnnzɔnfuɛ mun kpa naan ndɛ ng’ɔ dun mmua kan kleli be nun wie mun kɔnguɛ sɔ nun’n, ɔ ti cinnjin kpa. Ɔ seli kɛ “be timan mɛn nunfuɛ.” (Zan 17:16) Nanwlɛ, ɔ yoli Zezi i cinnjin kɛ nɛ́n i sɔnnzɔnfuɛ’m be yo mɛn’n nunfuɛ!\n2. ?“Mɛn’n” nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n yɛle benin?\n2 “Mɛn’n” nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n, yɛle be kwlaa nga be yoman Ɲanmiɛn klun sa mɔ Satan sie be’n. Sran sɔ mun’n, be klunklo aeliɛ mɔ Satan wlawla be kɛ be yo’n, yɛ be yi i nglo ɔ. (Zan 14:30; Efɛzfuɛ Mun 2:2; 1 Zan 5:19) Nanwlɛ, “sran ng’ɔ klo mɛn’n i dilɛ’n, nn ɔ kpɔ Nyanmiɛn.” (Zak 4:4) ?E kwlaa nga e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Nyanmiɛn klo e’n, é yó sɛ naan y’a yoman mɛn’n nunfuɛ? Maan e fa e ɲin e sie i ajalɛ nnun su: Nán e yo politiki, sanngɛ e suan Ɲanmiɛn Sielɛ m’ɔ o Klist ti su kpɛn’n i bo titi. Maan e jran kekle akunndan nga sran’m be bu’n i ɲrun. Nán maan e wun wlawlalɛ nun’n, e fa e wun e kle. Maan e ɲinma’n yo kpa. Yɛ maan e fa Ɲanmiɛn i alɛ ninnge’n kwlaa e wla e wun.\nNÁN E YO MƐN’N NUNFUƐ MLƆNMLƆN\n3. (a) ?Ngue ti yɛ Zezi i blɛ su w’a yoman politiki ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin’n, be ti i ja nun jranfuɛ ɔ? (An nian ja ngua lɔ nzɔliɛ’n.)\n3 Zezi blɛ su’n, w’a yoman politiki. Sanngɛ ɔ fɛli i ɲin sieli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ’n su. Zezi yɛ ɔ́ wá yó Sielɛ sɔ’n i nun Famiɛn’n niɔn. (Daniɛl 7:13, 14; Lik 4:43; 17:20, 21) I sɔ’n ti yɛ Rɔmu Famiɛn Pɔnsu Pilati ɲrun’n, Zezi kwla seli kɛ: “Nán mɛn nga nunfuɛ mun yɛ be sieli min famiɛn ɔn.” (Zan 18:36) I sɔnnzɔnfuɛ’m be fɛ i ajalɛ’n su be fa be wun man Klist nin i Sielɛ’n, yɛ be bo Sielɛ sɔ’n i jasin fɛ’n mɛn wunmuan’n nun. (Matie 24:14) Akoto Pɔlu klɛli kɛ: “E ti Klist i ja nun jranfuɛ, ɔ maan é srɛ́ amun Klist dunman nun, maan Nyanmiɛn siesie amun nin i bɔbɔ amun afiɛn.” *—2 Korɛntfuɛ Mun 5:20.\n4. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ kpa’m be kwlaa be yi i nglo kɛ be fali be wun mannin Ɲanmiɛn i Sielɛ’n niɔn? (Nian kuku nga be flɛ i “ Klisfuɛ klikli’m b’a yoman men nunfuɛ” i nun.)\n4 Be nga be ti nvle kun i ja nun jranfuɛ mɔ be o nvle uflɛ nun’n, be faman be wun be wlaman nvle sɔ’n i ninnge’m be nun. Sanngɛ be nvle’n i nuan ndɛ yɛ be kan ɔn. I kunngba’n yɛle Klist i sɔnnzɔnfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin’n be liɛ’n. Afin, be ti “nyanmiɛn su lɔ ba mun.” (Filipfuɛ Mun 3:20) Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n mɔ be bo i juejue su’n ti’n, be ukali sran akpinngbin naan b’a kaci Klist i “bua’m be wie mun.” Sran kpanngban sɔ mun’n, “Nyanmiɛn siesie be nin i bɔbɔ be afiɛn.” (Zan 10:16; Matie 25:31-40) Klist sunman be, yɛ be uka Zezi i niaan nga be kpali be sieli be ngunmin’n. Sran akpasua nɲɔn sɔ’n be ti Ɲanmiɛn i bua fa kun. Be kan Mɛsi’n i Sielɛ’n i ndɛ. Kpɛkun be yoman politiki kaan sa.—Kanngan Ezai 2:2-4 nun.\n5. ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Klistfuɛ asɔnun’n nin laa Izraɛli nvle’n be afiɛn ɔn? ?Wafa sɛ yɛ e kwla wun ngbaciɛ sɔ’n i wlɛ ɔ?\n5 Nán Klist su mɔ Klistfuɛ’m be waan bé sú i tititi’n i ngunmin ti yɛ be yoman mɛn’n nunfuɛ ɔ. Laa Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m be o nvle kunngba nun. Sanngɛ andɛ’n Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ’m be o asiɛ wunmuan’n su. (Matie 28:19; 1 Piɛr 2:9) Ɔ maan, sɛ e jran e nvle’n nun lɔ politiki anuannzɛ’m be sin’n, e su kwlá boman Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n yakpa su. Kpɛkun e nin e niaan Klistfuɛ mun e nuan m’ɔ sɛ’n, ɔ kwla saci. (1 Korɛntfuɛ Mun 1:10) Asa kusu’n, alɛ blɛ nun’n, e nin e niaan Klistfuɛ mun e kwla kun. Sanngɛ nn be seli e kɛ e klo be. (Zan 13:34, 35; 1 Zan 3:10-12) I sɔ’n ti yɛ Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ nán be kun alɛ’n niɔn. Ɔ seli be kɛ be klo be kpɔfuɛ mun bɔbɔ.—Matie 5:44; 26:52; nian kuku nga be flɛ i “ Nán maan e yo mɛn nunfuɛ mlɔnmlɔn” i nun.\n6. ?Wafa sɛ yɛ like nga e fa man Ɲanmiɛn’n, ɔ dun mmua Sezar liɛ’n i ɲrun ɔn?\n6 E mɔ e ti Klistfuɛ kpa’n, e fali e wun e mannin Ɲanmiɛn. Nán klɔ sran, annzɛ klɔ sran anuannzɛ wie annzɛ nvle wie yɛ e fali e wun e mɛnnin i ɔ. 1 Korɛntfuɛ Mun 6:19, 20 se kɛ: “An diman amun tiaun. Afin ɔ toli amun gua kpan.” Ɔ maan, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be fa like ng’ɔ ti “Sezar” liɛ’n be mɛn i. Yɛle kɛ be ɲin yi kpɛnngbɛn mun, be su be lapo’n, yɛ like ng’ɔ fɔnman Ɲanmiɛn mmla’n mɔ siefuɛ’m be se be kɛ be yo’n, be yo. Sanngɛ kusu like “ng’ɔ ti Nyanmiɛn liɛ’n,” be fa mɛn i wie. (Mark 12:17; Rɔmfuɛ Mun 13:1-7) I wie yɛle Ɲanmiɛn i sulɛ mɔ be fa be wla’n kwlaa ɔ nin be wunmiɛn’n kwlaa nin be akunndan’n kwlaa be su i’n. Asa kusu’n, be nanti i ndɛ’n su tititi. Sɛ ɔ jran kekle bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn sulɛ’n ti’n, be kwla fa be nguan’n be man.—Lik 4:8; 10:27; Kanngan Sa Nga Be Yoli’n 5:29 nin Rɔmfuɛ Mun 14:8 be nun.\nKLISTFUƐ KLIKLI’M B’A YOMAN MƐN NUNFUƐ\nLaa sa’m be kle weiin kɛ Klistfuɛ klikli’m b’a yoman politiki, b’a kunman alɛ. Fluwa kun se kɛ: “Klistfuɛ klikli’m b’a yoman politiki kaan sa. Be sa w’a tranman famiɛn’m be sielɛ nun bɔbɔ.” (The Beginnings of Christianity) I kunngba’n, fluwa kun ekun seli kɛ: “Like nga ti yɛ Klistfuɛ klikli’m be timan mɛn nunfuɛ’n, kɛ mɔ mɛn siefuɛ’m be wunmɛn i wlɛ kpa’n ti’n, be fali be ɲin cili be. Junman wie mɔ Rɔmufuɛ’m be di’n, Klistfuɛ’m b’a kplinman su kɛ bé dí wie. B’a diman politiki junman.”—On the Road to Civilization.\nBe flɛ Alemaɲi lɔ bian kun kɛ Pitɛr Minɔlt. Ɔ suan Ɲanmiɛn sulɛ wafa nin Ɲanmiɛn be su ndɛ. Klistfuɛ klikli mun nin be sonja dilɛ’n i su ndɛ ng’ɔ kannin’n yɛ: “Klistfuɛ nin sonja dilɛ fataman mlɔnmlɔn.” Zonatan Dimɔn kannin Ɲanmiɛn sulɛ’n i ndɛ. Ɔ klɛli i kɛ: “Kɛ Klist wuli’n i sin m’ɔ́ cɛ́ kan’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be seli kɛ kannzɛ bé kún be o, bé wlá be bisua o, maan be blo i be lu i, be su faman be wun be wlɛmɛn i alɛ dilɛ’n nun.” Dimɔn kan guali su kɛ: “Be kwlá siman sa sɔ’m be su akplowa kaan sa.” Fluwa klɛfuɛ kun ekun seli kɛ: “Sɛ á wún kɛ Klistfuɛ kun w’a kaci sonja’n, nn ɔ suman Ɲanmiɛn ndɛnman su kun.”\nMAAN E JRAN “AKUNNDAN NGA SRAN’M BE BU’N” I ƝRUN KEKLE\n7, 8. ?Ngue yɛle akunndan nga sran’m be bu’n? ?Wafa sɛ yɛ ɔ “wlawla” sran mun ɔn?\n7 Like kun ekun nga Klistfuɛ’m be kwla yo naan b’a yoman mɛn nunfuɛ’n, yɛle akunndan nga sran’m be bu’n i ɲrun kekle jranlɛ. Pɔlu klɛli i kɛ: “E liɛ’n, akunndan nga sran’m be bu’n, nɛ́n i wie yɛ Nyanmiɛn maan e bu ɔ, sanngɛ Nyanmiɛn fɛ i wawɛ’n mannin e.” (1 Korɛntfuɛ Mun 2:12) Ɔ seli Efɛzifuɛ mun kɛ: “Amun nzuɛn’n fa be nga be o yɛ’n be liɛ’n. Amun nyin yili nglo lɔ mmusu’m be si’n, i yɛ ndɛkɛn ɔ wlawla sran nga be nyin yiman Nyanmiɛn’n niɔn.”—Efɛzfuɛ Mun 2:2, 3.\n8 Be kwlá wunman akunndan nga sran’m be bu’n, be ɲin jrɛiin su sa. Sanngɛ ɔ yo maan sran’m be ɲin yiman Ɲanmiɛn. Ɔ maan, “be nyin m’ɔ blo ninnge’m be su’n, nin akunndan nga be bu fa gua ninnge nga be wun be’n be su’n,” yɛ sran’m be yo ɔ. (1 Zan 2:16; 1 Timote 6:9, 10) Akunndan nga sran’m be bu’n, ɔ “wlawla” be fa be yi i sa tɛ nun. Afin klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n, i ɲin o sa tɛ’n sin. Kɛ akunndan sɔ’n síe sran’n, sran’n wunman nun. Yɛ i ta’n kanman ase. Sɛ ɔ ti aunmuan’n, nn é sé kɛ ɔ fita asiɛ wunmuan’n su. Asa ekun’n, ɔ “wlawla” sran’n blɛblɛ naan ɔ fa klɔ sran nzuɛn’n fa cici i ti. I wie yɛle be ngunmin be wun akunndan bulɛ’n, ɔ nin tutre’n nin aɲinkpli’n, ɔ nin be bɔbɔ be klunklo like nin ɲin kekle yolɛ’n. * E kpɛ i kpo e se kɛ akunndan nga sran’m be bu’n ti’n, mmusu’m be si Satan i nzuɛn’n tra ndin sran’m be awlɛn’n nun blɛblɛblɛ.—Zan 8:44; Sa Nga Be Yoli’n 13:10; 1 Zan 3:8, 10.\n9. ?Wafa sɛ yɛ akunndan nga sran’m be bu’n, ɔ kwla tra ndin e akunndan’n nin e awlɛn’n nun ɔn?\n9 ?Akunndan sɔ’n kwla tra ndin e akunndan’n nin e awlɛn’n nun? Sɛ y’a nianman e wun su kpa’n, ɔ kwla yo sɔ. (Kanngan Nyanndra Mun 4:23 nun.) Wie liɛ’n ɔ yo maan nzue flɔlɔ wlu e bo. Yɛle kɛ, sɛ e nin sran nga e bu i kɛ ɔ ti sran kpa mɔ sanngɛ ɔ kloman Zoova’n, e san nun’n, i sɔ sa’n kwla ɲan e. (Nyanndra Mun 13:20; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:33) Wie liɛ’n, e kwla fa akunndan tɛ sɔ’n fluwa nga e kanngan be nun’n annzɛ bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, ɔ nin be nga be nin Ɲanmiɛn be buli’n be ninnge nga be yo i ɛntɛnɛti su’n be nun. Ɔ kwla yo e ɲin su yiyilɛ ng’ɔ timan kpa’n, annzɛ be wun kpinngbinlɛ ninnge nga be si nun akplowa’n be nun. Ninnge nga e kan be ndɛ lɛ’n, be fin sran kwlaa annzɛ like kwlaa ng’ɔ yi Satan nin i mɛn’n be akunndan’n i nglo’n.\n10. ?Wafa sɛ yɛ e kwla jran akunndan nga sran’m be bu’n i ɲrun kekle ɔ?\n10 ?Akunndan sɔ mɔ maan nzue flɔlɔ kwla wlu e bo’n, wafa sɛ yɛ e kwla jrɛn i ɲrun kekle naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n niɔn? Sɛ e fa ninnge nga Ɲanmiɛn man e naan e nin i e afiɛn w’a sɛ titi’n e uka e wun’n naan é srɛ́ i titi kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e’n, yɛ é kwlá yó sɔ ɔ. Zoova i kwlalɛ’n tra Satan nin i mɛn’n be liɛ’n lele. (Zak 4:7) Nanwlɛ, ɔ ti cinnjin kpa kɛ e fa e wun e mantan Zoova naan e srɛ i titi!\nNÁN MAAN E YO MƐN NUNFUƐ MLƆNMLƆN\nMmla: “Nán mɛn nga nunfuɛ mun yɛ be sieli min famiɛn ɔn.”—Zan 18:36.\nKosan wie m’ɔ fata kɛ e fa sa e wun’n\n?Wafa sɛ yɛ n kwla yiyi nun kɛ flanga’n i manmanlɛ’n ti kɛ amuin sɔlɛ sa ɔ? *—Ezipt Lɔ Tulɛ 20:4, 5; 1 Zan 5:21.\n?Kɛ ń kán like nga ti yɛ n yoman be nle’n i manmanlɛ ninnge mun wie’n i ndɛ’n, wafa sɛ yɛ ń klé kɛ min ɲin yi be nga be faman min ajalɛ liɛ’n su wie ɔ?—1 Piɛr 3:15, 16.\n?Ngue ti yɛ n faman min wun wlaman politiki anuannzɛ wie fi nun annzɛ n diman sonja junman wie fi ɔ?—Zan 13:34; 1 Zan 3:10-12.\nE WUN WLAWLALƐ NUN’N, NÁN E FA E WUN E KLE\n11. ?Wafa sɛ yɛ akunndan nga sran’m be bu’n ɔ sacili be wun wlawlalɛ’n niɔn?\n11 Nzɔliɛ wie mɔ be kle kɛ akunndan sɔ’n sie sran kun’n, yɛle i wun wlawlalɛ’n nin i wun yɛinyɛin yolɛ’n. Nvle sunman nun’n, sran’m be wun wlawlalɛ’n ti sukusuku kpa. Ɔ maan, bian kun seli televiziɔn nun kɛ, kɛ mɔ siɛn’n, tekle’m be tralɛ mun yɛ talua’m be wla’n ti’n, ɔ cɛ kaan be su wunman sran ng’ɔ ti tekle nin sran ng’ɔ timan tekle’n be ngbaciɛ’n kun. Talua kanngan nga be nin a wieman ɲin bɔbɔ’n, be ɲin o i sɔ ninnge’m be sin. Ɔ maan zronali kun seli kɛ “be wun wlawlalɛ nun’n, be fa be nvialiɛ nun lika’m be kle. Be siesieman be wun kpa.” Be wun wlawlalɛ uflɛ wie o lɛ’n, ɔ kle kɛ sran ng’ɔ wlɛwlɛ i wun sɔ’n, ɔ ti nzajefuɛ naan ɔ bumɛn i bɔbɔ wun sran.\n12, 13. ?E wun wlawlalɛ nun’n, mmla benin yɛ ɔ fata kɛ e nanti be su ɔ?\n12 E mɔ e ti Zoova sufuɛ’n, maan e mian e ɲin e wlawla e wun kpa. Yɛle kɛ maan e wun wlawlalɛ’n yo sɛsɛ, ɔ yo yɛiin, yɛ like nga e yo’n, i nuan su tralɛ yɛ e wla ɔ. Blɛ kwlaa nun’n, maan e wun wlawlalɛ nun’n, “e siesie e wun kpa.” Sɛ e ti yasua’n, maan e wlawla e wun kɛ yasua sa. Sɛ e ti bla kusu’n, maan e wlawla e wun kɛ bla sa. Sɛ e yo sɔ’n “ɔ ti kpa” kpɛkun e kle kɛ e “sro Nyanmiɛn.” Nán e wun klelɛ’n yɛ ɔ ti e cinnjin ɔn. Sanngɛ maan “e [bɔbɔ] e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Nyanmiɛn klo e’n.” (1 Timote 2:9, 10; Zid 21) Nanwlɛ, kɛ é síesíe e wun’n, like nanndoliɛ’n yɛle kɛ “maan be wun e klanman’n e nzuɛn nun. Klanman sɔ’n wieman, ɔ ti kpa Nyanmiɛn nyrun.”—1 Piɛr 3:3, 4.\n13 Nán e wla fi su kɛ e wun siesielɛ ti’n, sran’m be kwla di e Ɲanmiɛn sulɛ’n i jɔlɛ. Glɛki nun’n ndɛ nga be kaci i kɛ “e siesie e wun kpa’n,” ɔ kan be nzuɛn’n. Ɔ kle kɛ be ɲin yi be wiengu naan be bu i sran. E wun wlawlalɛ nun’n, like ng’ɔ ti e cinnjin’n, yɛle kɛ e dun mmua e bu e wiengu’m be akunndan. I kwlaa yoli o, like nga e kunndɛ’n yɛle Zoova nin i nvle’n be manmanlɛ. Yɛ e kunndɛ kɛ sa nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n, i kwlaa sɔ’n ti’n, e waan é yó i “kwlaa sɔ’n i nuan su maan Nyanmiɛn nyan nyrun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 4:9; 10:31; 2 Korɛntfuɛ Mun 6:3, 4; 7:1.\n?Wafa nga n wlawla min wun’n manman Zoova?\n14. ?E wun wlawlalɛ nin e wun yɛinyɛin yolɛ nun’n, kosan benin yɛ e kwla fa usa e wun ɔn?\n14 Jasin fɛ’n i bolɛ nun annzɛ aɲia’m be bo kɔlɛ nun’n, yɛ e wun wlawlalɛ nin e wun yɛinyɛin yolɛ’n be ti cinnjin kpa’n niɔn. Maan e usa e wun kɛ: ‘?Min wun wlawlalɛ nin wafa nga n fa yo min wun yɛinyɛin’n, ɔ yo maan sran’m be nian min? ?Ɔ sanngan sran wie’m be akunndan? ?Min klunklo tralɛ wlalɛ’n ti cinnjin tra asɔnun’n nun junman dilɛ’n?’—Filipfuɛ Mun 4:5; 1 Piɛr 5:6.\n15 ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n sieman be wun wlawlalɛ nin be wun yɛinyɛin yolɛ’n, be su mmla tɛkɛtɛkɛ ɔ?\n15 Biblu’n w’a sieman be wun wlawlalɛ nin be wun yɛinyɛin yolɛ’n, be su mmla tɛkɛtɛkɛ w’a manman Klistfuɛ mun. E klunklo ajalɛ nga e kwla fa’n, Zoova kunndɛman kɛ ɔ́ tánndan e ɲrun i sɔ yolɛ’n nun. Sanngɛ, like ng’ɔ kunndɛ’n, yɛle kɛ e yo sran naan e wun Biblu’n nun mmla’m be wlɛ, naan ‘e kunndɛ sa ng’ɔ ti kpa’n nin tɛ’n be ngbaciɛ lele e si i kpa.’ (Ebre Mun 5:14) Like ng’ɔ ti Ɲanmiɛn i cinnjin trɛ i ngba’n yɛle kɛ e klo e wiengu yɛ e klo Ɲanmiɛn. (Kanngan Mark 12:30, 31 nun.) Sɛ e nian mmla ngalɛ’m be su’n, e kwla wlawla e wun wafawafa. Lika kwlaa nga Zoova i nvle’n yia asiɛ’n su’n, e kwla wun be wun wlawlalɛ wafawafa sɔ’n be afiɛn.\nMAAN E ƝINMA’N “YO KPA”\n16. ?Wafa sɛ yɛ akunndan nga sran’m be bu’n, ɔ nin Zezi i like klelɛ liɛ’n be sansan be wun ɔn? ?Ɔ maan kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun ɔn?\n16 Akunndan nga sran’m be bu’n, ɔ laka sran mun. Ɔ maan, sran akpinngbin be bu i kɛ sika nin aɲanbeun ninnge mun yɛ be man aklunjuɛ ɔ. Sanngɛ Zezi seli kɛ: “Maan sran nyɛn i wun ɔ nyɛn i wun sɛ, nán ninnge sɔ mun yɛ be mɛn i nguan ɔn.” (Lik 12:15) Zezi kleli kɛ aklunjuɛ’n i kpafuɛ’n, yɛle “be nga be si kɛ be di Nyanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n,” ɔ nin be nga be nin Ɲanmiɛn be nantilɛ’n yɛ ɔ ti be cinnjin kpa’n. (Matie 5:3; 6:22, 23) Maan, e usa e wun kɛ: ‘?N lafi like nga Zezi kleli’n su sakpa? ?Annzɛ “ato buafuɛ’m be si’n” i aeliɛ’n yɛ w’a sa min ɔn? (Zan 8:44) ?Ngue yɛ min nuan nun ndɛ’n, ɔ nin like nga min ɲin o su’n, ɔ nin like nga be ti min cinnjin’n, ɔ nin wafa nga n fa di min mɛn’n, be yi i nglo ɔ?’—Lik 6:45; 21:34-36; 2 Zan 6.\n17. Aklunjuɛ nga be nga be ɲinma ti kpa’n be di’n, an bo wie’m be su.\n17 Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun kɛ Zezi i ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ’n, ɔ fata kɛ e nian su e nanti. Afin Biblu’n se kɛ: “Nyanmiɛn ndɛ nga an ti’n, an lafi su.” (Zak 1:22) I wie yɛle kɛ be nga be ɲinma ti kpa’n, Ɲanmiɛn junman mɔ be di’n ti’n, be wla gua ase. (Matie 11:29, 30) Ngokɔɛ ngbɛnngbɛn’n, be simɛn i. Ɔ maan ninnge nga be sanngan sran akunndan mɔ be saci sran’n, be to fuan be. (Kanngan 1 Timote 6:9, 10 nun.) Ninnge nga be ti cinnjin be mɛn dilɛ nun’n yɛ be nian ɔn. Ɔ maan be ɲan be ti be nin be awlobofuɛ mun nin be niaan Klistfuɛ’m be tran. I sɔ’n ti’n, kɛ be la’n be lafi klanman. (Akunndanfuɛ’n 5:11) Be wun i wlɛ kɛ sɛ be tu be klun be cɛ sran like’n, be di su aklunjuɛ dan. (Sa Nga Be Yoli’n 20:35) Be “nyin tran Nyanmiɛn sin tititi” yɛ be di alaje. Like nga be le i’n, ɔ ju be. (Rɔmfuɛ Mun 15:13; Matie 6:31, 32) Nanwlɛ, be kwlá toman i sɔ aklunjuɛ liɛ’n!\nMAAN E FA “NYANMIƐN I ALƐ NINNGE’N KWLAA”\n18. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kan e kpɔfuɛ mun, ɔ nin wafa nga be yo be ninnge’n, ɔ nin kunlɛ nga e nin be e kun’n, be ndɛ ɔ?\n18 Be nga be yo sa nga be yo ɔ be si kɛ Ɲanmiɛn klo be’n, Satan kwlá saciman be nin Ɲanmiɛn be afiɛn. Afin, nán Klistfuɛ’m be aklunjuɛ dilɛ’n ngunmin yɛ Satan waan ɔ́ sáci i ɔ. Sanngɛ i waan ɔ́ yó naan anannganman nguan’n, ɔ fi be sa wie. (1 Piɛr 5:8) Pɔlu seli kɛ: “Nán e nin klɔ sran yɛ e kun ɔn, sanngɛ e nin mmusu mun, nin aosin tuun nga e o nun yɛ’n i min’n i kpɛnngbɛn mun, yɛ mmusu tɛtɛ mɔ be o nglo lɔ’n yɛ e kun ɔn.” (Efɛzfuɛ Mun 6:12) Glɛki ndɛ mma nga be kaci i kɛ “e kun’n” yɛle asrakplo tulɛ. Asa kusu’n, kɛ Biblu’n kan “mmusu mun,” nin “aosin tuun nga e o nun yɛ’n i min’n i kpɛnngbɛn mun,” yɛ “mmusu tɛtɛ mɔ be o nglo lɔ’n” be ndɛ’n, ɔ kle kɛ kunlɛ nga mmusu’m be waan be nin e kún’n, be siesieli i sɛsɛsɛ.\n19. Ɲanmiɛn i alɛ ninnge ng’ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be fa’n, an kɛn i ndɛ.\n19 Klɔ sran’m be wunmiɛn liɛ’n juman mmusu’m be liɛ’n nun kaan sa. Sanngɛ alɛ sɔ’n nun’n, be kwla fin nun fite. ?Wafa sɛ? Yɛle kɛ maan e fa “Nyanmiɛn i alɛ ninnge’n kwlaa.” (Efɛzfuɛ Mun 6:13) Efɛzfuɛ Mun 6:14-18 kan Ɲanmiɛn i alɛ ninnge sɔ’m be ndɛ. Ɔ se kɛ: “Ɔ maan an tanndan amun wun an jran kekle. An fa nanwlɛ’n yo kɛ kplo sa, an fa ci amun bo. An yo sa ng’ɔ ti i nuan su’n, maan ɔ yo kɛ like kokloko bɔ án fá káta amun wue’n su’n sa. Maan amun awlɛn bɔ an tra kan jasin fɛ’n yo kɛ amun ngbabua sa. Sa kwlaa ng’ɔ tɔ amun su’n, maan Krist su bɔ an lafi’n ɔ yo kɛ amun nyrɛn sa naan Klunwifuɛ’n i ta’n b’ɔ sɔ i nuan to’n, i kwlaa wie su. Maan delɛ bɔ Nyanmiɛn de amun’n ɔ yo kɛ kpongbo kle sa, an fa wla amun ti. An fa Nyanmiɛn ndɛ’n b’ɔ ti kɛ i wawɛ’n i tokofi’n sa b’ɔ fa mannin amun’n. Kɛ an ko yo i kwlaa sɔ’n, an srɛ Nyanmiɛn kɛ ɔ jran amun sin. Sa’n kwlaa nun’n, amun nin Nyanmiɛn koko yalɛ i wawɛ’n i fanngan nun tititi. An niɛn i sɔ’n su yo i titi, nán an kpɔnzɔ. An srɛ Nyanmiɛn kɛ ɔ niɛn i sran’m be kwlaa be su.”\n20. ?Ngue ti yɛ Klistfuɛ’m be alɛ liɛ’n, ɔ nin sonja nga’m be liɛ’n, be timan kun ɔn?\n20 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yɛ ɔ fɛ i sɔ alɛ ninnge’n fa man e ti’n, ɔ́ sásá e blɛ kwlaa nun. Sanngɛ maan e bɔbɔ’n e wla alɛ ninnge sɔ mun blɛ kwlaa nun. Klistfuɛ’m be alɛ liɛ’n, ɔ nin sonja nga’m be liɛ’n, ɔ timan kun. Yɛle kɛ nán cɛn kwlaa yɛ sonja’m be di alɛ ɔ. Sanngɛ Klistfuɛ’m be liɛ’n, sɛ Ɲanmiɛn nin a nunnunman Satan i mɛn tɛ’n, naan ɔ nin a toman mmusu mun nin a yiman be kunman mɔ be simɛn i bo’n nun’n, be te di alɛ. (Sa Nglo Yilɛ 12:17; 20:1-3) Ɔ maan, sɛ e su mian e ɲin naan y’a wla e nzuɛn tɛ wie i ase’n, nán e jran. Afin, maan e kwlaa “e tra e awlɛn lele ɔ si e wun” naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a sɛ tititi. (1 Korɛntfuɛ Mun 9:27) Ɔ maan, sɛ ɔ ju wie naan e kunman alɛ sɔ’n kun’n, ɔ fata kɛ e klun titi e!\n21. ?Ngue like trele sa yɛ e kwla yo naan Ɲanmiɛn sulɛ nun alɛ kunlɛ nun’n y’a kwla ɔ?\n21 Asa kusu’n, nán e bɔbɔ e wunmiɛn’n ti yɛ alɛ sɔ’n nun’n, e kwla ɔ. Ɔ maan, Pɔlu kpɛnnin e wla kɛ “e srɛ Nyanmiɛn kɛ ɔ niɛn i sran’m be kwlaa be su.” Kɛ é yó sɔ’n, maan e suan Zoova i Ndɛ’n i nun like yɛ e nin “e wiengu junman difuɛ” mun e yia blɛ ng’ɔ nin i fata’n nun. Afin, nán e kunngba yɛ e kun alɛ sɔ’n niɔn. (Filemɔn 2; Ebre Mun 10:24, 25) Be kwlaa nga be yo sɔ’n, nán kwlalɛ ngunmin yɛ bé kwlá ɔ. Sanngɛ sɛ be Ɲanmiɛn sulɛ’n ti’n ɲrɛnnɛn’n tɔ be su’n, bé kwlá jrán kekle kpa.\nSA NGA TI YƐ E WLA O KLIST SU’N, E BU I AKUNNDAN E SIE\n22, 23. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e bu sa nga ti yɛ e wla o Klist su’n, i akunndan e sie ɔ? ?Ɔ maan, kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun ɔn? (b) ?Ngue ndɛ yɛ ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n wá yíyí nun ɔn?\n22 Zezi seli kɛ: “Kɛ n fali amun’n, n yili amun mɛn nunfuɛ’m be nun, i ti yɛ maan be kpɔ amun’n niɔn.” (Zan 15:19) I ti maan blɛ kwlaa nun’n, Klistfuɛ’m be bu sa nga ti yɛ be wla o Klist su’n, i akunndan be sie, naan sɛ be usa be i su sa’n b’a kwla tɛ su amanniɛn su. (Kanngan 1 Piɛr 3:15, 16 nun.) Maan, e usa e wun kɛ: ‘?Like nga ti yɛ ɔ ju wie’n, Zoova i Lalofuɛ mun nin sran onga’m be akunndan’n sansan be wun’n, n wun i wlɛ? ?Kɛ n fa ajalɛ kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be sa’n, n lafi su kpa kɛ ndɛ nga Biblu’n nin sran kpa nanwlɛfuɛ’n be kan’n, ɔ ti nanwlɛ? (Matie 24:45; Zan 17:17) ?Kɛ Zoova i klun sa yolɛ’n ko ju’n, n kle kɛ min aeliɛ’n ti i liɛ ngunmin naan i sɔ yolɛ’n yo min fɛ wie?’—Jue Mun 34:3; Matie 10:32, 33.\n23 Wie liɛ’n, mɛn nunfuɛ mɔ e waan e yoman ti’n, be sa e be nian. E sa nianlɛ sɔ’n timan like trele kun sa. Kɛ nga e fa kannin’n sa’n, ɔ ju wie’n, Satan fa be ɲin su yiyilɛ ninnge mun fa laka Zoova i sufuɛ mun naan be kaci mɛn’n nunfuɛ. Sanngɛ be ɲin su yiyilɛ wie o lɛ’n, ɔ ti kpa, ɔ gua e wla ase. Yɛ ɔ yo maan e klun akunndan’n yo sanwun. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fɛ i sɔ ajalɛ liɛ’n niɔn? Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n wá yíyí nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Kɛ ɔ fɛ i afuɛ nga be flɛ i 33 nun Pantekɔtu nun’n, Klist sie i sɔnnzɔnfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin mɔ be o asiɛ’n su wa’n. (Kolɔsfuɛ Mun 1:13) Afuɛ nga be flɛ i 1914 nun’n, be sieli Klist famiɛn naan ɔ “sie mɛn’n.” Ɔ maan Klistfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin mɔ be o lɛ andɛ’n, be kusu be yɛ be ti Mɛsi’n i Sielɛ’n i ja nun jranfuɛ mun ɔn.—Sa Nglo Yilɛ 11:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 An nian fluwa Comment raisonner à partir des Écritures i bue 140-143 nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 65 Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika i bue nga be flɛ i “Flanga manmanlɛ, nin vote yolɛ, nin junman nga awa se e kɛ e di’n” i nun.\n‘Ɔ kunngba cɛ yɛ a ti nanwlɛfuɛ ɔ’


Matie 27 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nBe fali Zezi ko mannin Pilati (1, 2)\nZida boli i kɔmin (3-10)\nZezi o Pilati ɲrun (11-26)\nBe yoli i finfin sran kpanngban be ɲrun (27-31)\nBe boboli i waka’n su Gɔlgota lɔ (32-44)\nZezi i wie’n (45-56)\nZezi i sielɛ (57-61)\nBe siesieli sonja mun ndia’n i wun lɛ (62-66)\n27 Kɛ aliɛ cɛnnin’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin nvle su kpɛn’m be kwlaa be nuan sɛli su kɛ bé kún Zezi. 2 Kɛ be cili i’n, be fɛ i ko mannin Pilati m’ɔ sie Zide mɛn’n. 3 Kɛ Zida m’ɔ fali Zezi mannin’n, ɔ wunnin kɛ b’a bu Zezi i fɔ naan be su wa kun i’n, ɔ yoli i nsisɔ. Ɔ maan ɔ fali jɛtɛ ufue ablasan’n (30) sɛli i sin kɛ ɔ́ fá kó mán Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin kpɛnngbɛn mun. 4 Ɔ seli be kɛ: “N yoli sa tɛ, afin sran nga n fɛli i n mannin’n, w’a yoman like fi.” Be seli i kɛ: “?E ndɛ o nun sɛ? Ɔ bɔbɔ ɔ ndɛ-ɔ!” 5 Ɔ maan ɔ toli jɛtɛ mma mun guali be Ɲanmiɛn i sua’n nun lɛ. Kpɛkun ɔ ɔli ko boli i kɔmin. 6 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be isali jɛtɛ mma mun, kpɛkun be seli kɛ: “Ɔ timan su kɛ e fa sika nga e guɛ i Ɲanmiɛn i sua’n i sika guawlɛ’n nun. Afin ɔ ti mmoja i ti sika.” 7 Kɛ be nuan sɛli be wun’n, be fali sika’n be toli sɛ wufuɛ’n i asiɛ’n, naan ɔ kaci aofuɛ’m be asieliɛ. 8 I sɔ’n ti’n, andɛ bɔbɔ’n, be flɛ lika sɔ’n kɛ Mmoja asiɛ. 9 Ɔ maan ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremin kannin’n, ɔ kpɛnnin su. Ɔ seli kɛ: “Be fali jɛtɛ ufue ablasan (30) m’ɔ ti sran ti sika’n, m’ɔ ti sran i gua mɔ Izraɛlifuɛ’m be nun wie’m be dili’n, 10 kpɛkun be fali sika sɔ’n be toli sɛ wufuɛ’n i asiɛ’n, kɛ nga Zoova kan kleli min’n sa.” 11 Zezi jin Pilati i ɲrun lɛ siɛn’n. Yɛ Pilati usɛli i kɛ: “?Wɔ yɛ a ti Zuifu’m be Famiɛn’n niɔn?” Zezi tɛli su kɛ: “Yɛ ɔ bɔbɔ ɔ nuan o su lɛ-ɔ.” 12 Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin kpɛnngbɛn’m bé tɔ́n i suɛn’n, w’a kanman ndɛ fi. 13 Yɛ Pilati seli i kɛ: “?A timan ɔ wun ndɛ kpanngban nga be kan’n?” 14 Sanngɛ w’a tɛmɛn i su. Ndɛ ba kun sa w’a finmɛn i nuan w’a fiteman. I sɔ’n boli Pilati i nuan dan. 15 Titi’n, delɛ cɛn dilɛ’n nun’n, bisuafuɛ nga sran’m be klo kɛ Pilati yaci i nun’n, ɔ yaci i nun. 16 Blɛ sɔ’n nun kusu’n, bisuafuɛ kun o lɛ’n, be flɛ i Barabasi. Sran kwlaa si kɛ ɔ ti tɛ kpa. 17 Ɔ maan kɛ sran’m be yiali’n, Pilati usali be kɛ: “?Barabasi nin Zezi mɔ be flɛ i ekun kɛ Klisi’n, be nun onin yɛ amun klo kɛ n yaci i nun n man amun-ɔn?” 18 Afin Pilati si kɛ be ɲin ci Zezi ti yɛ be trɛli i ko wlɛli i sa nun-ɔn. 19 Asa kusu’n, kɛ ɔ ko trannin ase jɔlɛ dilɛ bia’n su’n, i yi sunmannin sran kɛ be ko se i kɛ: “Nán yó bian ngalɛ’n i like fi. Ɔ ti sran kpa. Afin i dunman nun ti’n, n fɛli kpa laliɛ nun andɛ.” 20 Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin kpɛnngbɛn mun be di wlali sran kpanngban nga be o lɛ’n be kɛ be fa Barabasi naan be yo maan be kun Zezi. 21 Pilati usali be ekun kɛ: “?Sran nɲɔn nga mun’n, be nun onin yɛ amun kunndɛ kɛ n yaci i nun-ɔn?” Be tɛli su kɛ: “Barabasi.” 22 Yɛ Pilati usali be kɛ: “?Yɛ Zezi mɔ be flɛ i ekun kɛ Klisi’n nin? ?N yo i sɛ?” Be kwlaa be tɛli su kɛ: “Bobo i waka’n su!” 23 Ɔ seli kɛ: “?Ngue ti-ɔ? ?Sa tɛ onin yɛ ɔ yoli-ɔ?” Sanngɛ be kpannin kekle kpa ekun seli kɛ: “Bobo i waka’n su!” 24 Kɛ Pilati wunnin kɛ ɔ su yoman ye’n, naan i kpa bɔbɔ’n, lika’n su keje yekee kpa’n, ɔ fali nzue, ɔ wunnzinnin i sa nun sran’m be ɲrun lɛ, naan w’a se kɛ: “Bian nga i mmoja mɔ amun su wa guɛ i ase yɛ’n, min sa nunman nun wie. Maan i wie’n ka amun su.” 25 Kɛ ɔ kannin sɔ’n, nvlefuɛ’m be kwlaa be tɛli su kɛ: “Maan i wie’n ka e nin e mma mun e su.” 26 Yɛ ɔ yacili Barabasi nun mannin be-ɔ. Sanngɛ ɔ yoli maan be boli Zezi nin ngble. Kpɛkun ɔ fɛ i mannin be naan be bobo i waka’n su. 27 I sin’n, Pilati i sonja’m be fali Zezi ɔli Pilati m’ɔ ti mɛn siefuɛ’n i awlo lɔ. Yɛ be yiayiali sonja’m be kwlaa i wun lɛ. 28 Be yili i wun tralɛ’n, kpɛkun be fali kondro ɔkwlɛ be kɛtɛli i wun. 29 Be fali owieowie wɔli famiɛn kle be fa wlɛli i ti. Be fali ndɛma kun be wlɛli i sa fama’n nun, kpɛkun be kotoli i bo, be yoli i finfin. Be seli i kɛ: “Zuifu’m be Famiɛn, é yó ɔ like-o!” 30 Kpɛkun be tili be nuan nzue be tɛli i wun, be fali ndɛma’n be finfinnin i ti’n su. 31 Kɛ be yoli i finfin wieli’n, be yili i wun kondro’n, kpɛkun be fɛli i tralɛ’n be wlɛli i wun. I sin’n, be fɛ i ɔli kɛ bé kó bóbó i waka’n su. 32 Kɛ bé fíte kɔ́’n, be wunnin bian kun m’ɔ fin Sirɛnin’n. Ɔ suan Simɔn. Be miannin bian sɔ’n kɛ ɔ sua Zezi i ɲrɛnnɛn waka’n.* 33 Kɛ be juli lika nga be flɛ i Gɔlgota mɔ i bo’n yɛle Ti kongloman lika’n nun lɔ’n, 34 be guali duvɛn nun like wiwi be fa mɛnnin i kɛ ɔ nɔn. Sanngɛ kɛ ɔ wɔli su’n, w’a nɔnman. 35 Kɛ be boboli i waka’n su’n, be tuli i tralɛ’m be wun fɔtɔ. I sin’n, be cɛcɛli be nun. 36 Kpɛkun be trannin ase lɛ be niɛnnin i su. 37 Asa kusu’n, sa ti mɔ be buli i fɔ’n, be klɛli i tɛbua kun su, be fa tɛli i ti su lɛ. Be klɛli i kɛ: “Zezi m’ɔ ti Zuifu’m be Famiɛn’n yɛ.” 38 Kpɛkun be fali awiefuɛ nɲɔn be sieli be waka su i wun lɛ. Kun o i sa fama su, yɛ kun o i sa bɛ su. 39 Be nga bé sín lɛ’n, be kɛn i ndɛ tɛtɛ. Be keje be ti’n, 40 yɛ be se kɛ: “Wɔ mɔ ɔ waan á búbú Ɲanmiɛn i sua’n, naan á fá cɛn ba nsan á kplán’n, de ɔ bɔbɔ wun-e! Sɛ a ti Ɲanmiɛn i wa’n, fin ɲrɛnnɛn waka’n* su jra!” 41 Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin mmla klɛfuɛ’m* be yoli i finfin wie. Be seli kɛ: 42 “Ɔ deli sran uflɛ, sanngɛ ɔ kwlá demɛn i bɔbɔ wun! Ɔ ti Izraɛli Famiɛn, maan ɔ fin ɲrɛnnɛn waka’n* su jra. I liɛ’n, é láfi i su. 43 Ɔ fɛli i wla’n guɛli i Ɲanmiɛn su. Sɛ Ɲanmiɛn klun jɔ i wun’n, maan ɔ de i siɛn’n naan e nian! Afin ɔ seli kɛ, ‘N ti Ɲanmiɛn i Wa.’” 44 Awiefuɛ nga be fa be sieli be waka’m be su i wun lɛ bɔbɔ’n, be yoli i finfin wie. 45 Kɛ ɔ fɛ i dɔ nsiɛn su’n* su’n, lika’n luli tuun nvle wunmuan’n su lele fa juli dɔ ngwlan su’n* su. 46 Kɛ dɔ ngwlan su’n wá jú’n, Zezi kpannin kekle kpa seli kɛ: “?Eli, Eli, lama sabaktani?” I bo’n yɛle kɛ, “?Min Ɲanmiɛn, min Ɲanmiɛn, ngue ti yɛ a yili min ase-ɔ?” 47 Kɛ be nga be jinjin lɛ’n be tili ndɛ sɔ’n, be nun wie’m be seli kɛ: “Bian nga su kpan flɛ Eli.” 48 Be ja nun lɛ’n, be nun kun wanndili ko fali like kun m’ɔ ti kɛ fɔkɔ sa’n, ɔ fa boli i duvɛn klakla wie nun. Ɔ fa sieli i ndɛma kun su, kpɛkun ɔ fa mɛnnin i kɛ ɔ nɔn. 49 Sanngɛ be onga’m be seli kɛ: “Yaci i lɛ ke! É wá nían, sɛ Eli wá bá naan ɔ́ dé i-o.” 50 Zezi kpannin kekle kpa ekun, yɛ ɔ wuli-ɔ. 51 Kpɛkun tannin ng’ɔ o Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, i nun kpacili nɲɔn. Ɔ fɛli i nglo lele juli i ja ngua. Asiɛ’n kejeli, yɔbuɛ’m be nun kpukekpukeli. 52 Ndia’m be su tiketikeli, ɔ maan Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa nga be wuli’n, be fuɛn’m be fiteli gua su wa. 53 Sran kpanngban wunnin be. (Kpɛkun kɛ ɔ cɛnnin nguan’n, sran wie’m be fin asieliɛ su lɔ lika’n nun, be wluli Ɲanmiɛn i klɔ’n nun.)* 54 Sonja ya su kpɛn’n nin be nga be o lɛ bé nían Zezi su’n, be wunnin kɛ asiɛ’n kejeli. Asa ekun’n, be wunnin sa uflɛ nga be juli’n. I ti’n, srɛ kunnin be dan kpa. Ɔ maan be seli kɛ: “Nanwlɛ, bian sɔ’n ti Ɲanmiɛn i Wa sakpa.” 55 Bla kpanngban wie mɔ be nin Zezi fin Galile’n, mɔ be niɛn i lika’n, be o mmua lɔ be su nian. 56 Mari Magdala,* ɔ nin Mari m’ɔ ti Zaki nin Zozɛsi be nin’n, ɔ nin Zebede i mma yasua’m be nin’n, be o bla sɔ’m be nun wie. 57 Ka naan wia’n w’a tɔ’n, bian kun m’ɔ le sika kpa’n, m’ɔ fin Arimate’n, ɔ bali. Be flɛ i Zozɛfu, ɔ kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie. 58 Bian sɔ’n ko wunnin Pilati wun, kpɛkun ɔ srɛli Zezi i fuɛn’n. Ɔ maan Pilati seli kɛ be fa mɛn i. 59 Zozɛfu fali fuɛn’n, kpɛkun ɔ fali lɛn sanwun m’ɔ ti kpa’n cicili i wun. 60 Kpɛkun ɔ fa ko sieli i bɔbɔ i ndia uflɛuflɛ m’ɔ kpɛli i yɔbuɛ’n nun’n, i nun. I sin’n, ɔ kondoli yɔbuɛ dan kun sieli i ndia’n i nuan’n su naan w’a ɔ. 61 Sanngɛ Mari m’ɔ fin Magdala’n, ɔ nin Mari kunfuɛ’n, be kali lɛ. Be trannin ase ndia’n i ɲrun lɛ. 62 Sa nga be juli lɛ’n, Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i siesielɛ’n nun yɛ be juli-ɔ. Kɛ i aliɛ cɛnnin’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin Farizifuɛ mun, be yiali Pilati i ja su. 63 Be seli i kɛ: “Nannan, e wla w’a kpɛn su kɛ i nun mɔ gblɛfuɛ sɔ’n nin-a wuman’n, ɔ seli kɛ: ‘I cɛn nsan su’n, bé cɛ́n min nguan.’ 64 I sɔ’n ti’n, yi sran naan be nian ndia’n su lele cɛn ba nsan. Sɛ w’a yoman sɔ’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m bé wúɛ i fuɛn’n, kpɛkun bé sé sran’m be kɛ: ‘Be cɛnnin i nguan!’ Gblɛ kasiɛn sɔ’n, ɔ́ yó tɛ trá klikli liɛ’n.” 65 Pilati seli be kɛ: “Amun fa sonja naan be ko nian su kpa kɛ amun kwla yo’n sa.” 66 Ɔ maan be ɔli, be ko katali ndia’n i nuan’n su kekle kpa, kpɛkun be siesieli sonja mun i wun lɛ.\n^ Yɛle kɛ, kɛ mindi wá jú’n.\n^ Yɛle kɛ, kɛ nnɔsua wia nun dɔ 3 su’n wá jú’n.\n^ Sa nga be kɛn i ndɛ wa’n, ɔ juli blɛ uflɛ nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “Mari m’ɔ fin Magdala’n.”


Matie 5 YRENT - Zɩ Zozi min "kaga zɩɛ o 'yɩ bɛ, -a -nan - Bible Search\nMatie 4 Matie 6\nZozi Bali -le 'wɩ 'vɩ pɔn da\n1Zɩ Zozi min "kaga zɩɛ o 'yɩ bɛ, -a -nan nɛn e pɔn tri, e -nyran, ɛn -a -srunɔn pli "man. 2Ɛn e 'wɩ "paadɩ 'sia o ji. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan:\n3«Minnun nɛn waa -tɔa 'o 'fli 'lɔ 'nan, -te Bali 'ka 'palɛ 'o 'va dɩɛ, wa'a 'kɔlaman fɛ -tʋ drɛdɩ -a dɩɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ -wɛɛ cɩ Bali -le mingɔnnɛn trɛdanɔn 'a.\n4Minnun nɛn o cɩ -trunnan 'o 'man wɩnun lɔ bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ Bali o "siiman.\n5Minnun nɛn o cɩ min -trɔɔ -a bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ 'trɛ nɛn Bali -a 'vɩ bɛ -wɛɛ cɩ -a da 'nɔn 'a.\n6Minnun nɛn Bali -le 'wɩ tɩglɩ drɛdɩ dra o -tɛa "bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ Bali o ci -taa "tra 'wɩ zɩɛ -a drɛdɩ -a.\n7Minnun nɛn min nyrinda -sɛan "o da bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ Bali o nyrinda "sia.\n8Minnun nɛn o 'wɩ dra 'o 'ci 'fɩdaa 'a bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ o -taa Bali yɩlɛ.\n9Minnun nɛn waa -wɛɛman 'nan minnun yei 'e 'fʋ -trɔɔ bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ Bali -taa "o laabʋlɛ 'yee 'nɛnnun.\n10Minnun nɛn o cɩ 'tɛ 'panan o da Bali ci 'sɔ wɩ drɛdɩ -le "wɛan bɛ, Bali -le -fɛa a o man, kɔɔ -wɛɛ cɩ Bali -le mingɔnnɛn trɛdanɔn 'a.\n11-Te o 'ka "srɔnman 'mɛn "wɛan oo, -te o 'tɛ "paa 'ka da 'mɛn "wɛan oo, -te o 'wɩ 'wlidɩ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn ve 'ka man 'wlu 'a 'mɛn "wɛan oo, Bali -le -fɛa a 'ka man! 12'Ka 'ci 'e "nran 'e 'ciɩla "da, kɔɔ 'ka 'kopa -kɔan -dan laji. Bali 'lewei vɩnɔn nɛn 'ka 'lɔ 'e 'flin bɛ, 'wɩ 'tʋwli zɩɛ minnun -wee drɛ.»\nZozi -srunɔn a 'trɛda "le -wɛ -le 'wɩ 'zʋ\n13«Ka ya 'trɛda "le -wɛ -le 'wɩ 'zʋ. -Te -wɛ 'nɔnnɔn 'si "man "bɛ, -mɛ "a nɛn waa dra 'nɔnnɔn? E 'ka fɛ -tʋ drɛvɛ -a "nyian "fo "dɩ. Waa wɛɛnman, -e minnun 'o "taanla "da.»\nZozi -srunɔn a 'trɛda "le 'tɛ 'san -le 'wɩ 'zʋ\n(Mk 4.21; Lk 8.16)\n14«Ka ya 'trɛda "le 'tɛ 'san -le 'wɩ 'zʋ. 'Fla nɛn pɔn da lou "bɛ, e 'ka 'e yɔɔdɩ dɩ, -a -tʋwli "nɛn "nyian 'cee vɛ -a. 15Ɛn wa'a -kannɛn -fɔa "nɛn -e 'o yɔɔ -pɔ wlu dɩ. 'Pian waa -tɔala fɛnan 'wein da, -e 'e min pɛɛnɔn nɛn 'kuin bɛ o va drɛ 'wein. 16'Wɩ 'tʋwli zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'cee vɛ -a, minnun pɛɛnɔn 'o 'ka 'san yɩ! Ɛn 'wɩ "yi "nɛn kaa dra bɛ 'o yɩ, -e 'o 'ka "tɩ "nɛn laji bɛ -a 'tɔ drɛ -dan.»\nZozi 'ta Bali -le -pei 'lɛ sɔɔlɛ\n17«Te -a -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, an -ta Moizi -le -pei klu -sɛnlɛa ji dɩ! Te -a -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji "nyian 'nan, an -ta Bali 'lewei vɩnɔn wei klu -sɛnlɛa ji dɩ! Ma'an 'talɛ 'wɩnun zɩɛ -a klu -sɛnlɛa ji dɩ, an -ta 'nan -e 'an o 'lɛ sɔɔ 'pian. 18Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -te labli 'lee 'trɛ 'ka tian 'nyanlɛ dɩɛ, te -pei -le 'wɩ "wɛnnɛn 'tʋwli "cɛ 'ka 'sia "da "dɩ -trilii, -e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn -pei -a 'vɩ bɛ 'e 'lɛ sɔɔ. 19-Yee "wɛan min nɛn e Bali -le -pei "wɛnnɛn 'tʋwli srɛ bɛ, ɛn e 'wɩ paa minnun ji 'nan, 'o drɛ "le 'yee 'wɩ 'zʋ bɛ, Bali -le mingɔnnɛn trɛda bɛ, min zɩɛ -yɛɛ -kɔan min "wɛnnɛn 'a. 'Pian min nɛn e 'ta 'wʋla Bali -le -pei da, ɛn yaa "paaman minnun ji 'nan 'o 'ta wʋla "da "bɛ, Bali -le mingɔnnɛn trɛda bɛ, min zɩɛ -yɛɛ -kɔan min -dan a. 20-Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan, -te 'ka drɛ wɩ "yinun 'ka 'mlinlɛ 'fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn 'le vɛ da dɩɛ, ka'a -ko Bali -le mingɔnnɛn 'trɛda "fo "dɩ.»\n'Wɩ 'wlidɩ pɛɛnɔn a -tʋwli\n21«Kaa 'man 'nan, waa 'vɩ -kaa tranun lɛ 'nan:\n‹Te blamin 'e drɛ min -tɛzan -a dɩ!\nMin nɛn e min -tɛ bɛ,\no -ko -a tin 'banɔn 'cɛin -da.›\n22'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn 'bli 'fɔ "ji 'e "bʋɩ man bɛ, o -ko -a tin 'banɔn 'cɛin -da. Ɛn min nɛn yaa 'vɩ 'e "bʋɩ lɛ -blʋzan bɛ, o -ko -a tin 'banɔn -dandan cɛin -da. Ɛn min nɛn yaa 'vɩ 'e "bʋɩ lɛ klinzan bɛ, e ya "le 'o -fɔ 'tɛ nɛn -a va yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩɛ, -a va.\n23-Te i -kʋ Bali -panvɛ -a Bali -pannan, ɛn -a -cin -trɔa 'i 'ji 'nan, 'wɩ a 'ka 'vale 'i "bʋɩ -tʋ -a 'ka yei "bɛ, 24'i Bali -panvɛ zɩɛ -a 'tʋɩla Bali -pannan bɛ, -e 'i 'kʋ 'i "bʋɩ zɩɛ -a va. 'I 'ka yei "sɛn 'e cin va 'vaa -e 'i 'ta 'yie 'sraga bʋ Bali lɛ.\n25-Te min -tʋ 'i 'sanman drɛ, ɛn ka "ta -ko -a tin 'balɛ bɛ, 'i 'fɔ 'e 'flin 'i 'ka yei "sɛn 'e cin va, "tɔgɔ 'yei 'nɔn tin 'bazan lɛ, -e tin 'bazan 'e 'i 'fɔ -pʋ 'kuin. 26Maan ve 'yiɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, "yiɛ vɩnan i bɔla -pʋ 'kɔn zɩɛ -a -ji bɛ, te i cɛɛn -yee "lala pɛɛnɔn bɔladɩ man.»\nWa'a min nan 'lee min -sran -wɛɛman dɩ\n27«Kaa 'man 'nan, Bali "e 'nan:\n‹Te blamin 'e min nan -wɛɛ "dɩ,\nɛn te 'e min -sran -wɛɛ "dɩ!›\n28'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn e min nan -nanjɛɛn, ɛn -a 'bli bʋ "man "bɛ, te yaa wɛɛ 'va.\n29-Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan, -te 'i 'pɛ "yi "da yiɛ 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'si "ji -e 'i tuʋ -kɔɔbli! Kɔɔ -te 'i 'man 'mɛn -tʋwli "cɛ srɛ bɛ, -a "yi "mlian 'i 'bɔ po -fɔdɩ 'tɛ nɛn -a va yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩɛ, -a va da. 30Ɛn -te 'i 'pɛ "yi 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'cɛn -e 'i tuʋ -kɔɔbli! Kɔɔ -te 'i 'man 'mɛn -tʋwli "cɛ srɛ bɛ, -a "yi "mlian 'i 'bɔ po -fɔdɩ 'tɛ nɛn -a va yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩɛ, -a va da.»\nMin nan bɔladɩ da wɩ\n31«Bali -a 'vɩ "nyian 'nan:\n‹-Te min "ta 'e nan bɔala bɛ,\n'fluba nɛn yaa -kɔɔnman 'nan yaa 'bɔla bɛ,\n'e 'nɔn -yrɛ 'vaa -e 'e bɔla.›\n32'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn e nan 'bɔla, te -kɔnnɛn -wɛɛdɩ man "cɛɛ dɩɛ, te min zɩɛ -yɛɛ vɩnan 'e -kɔnnɛn -wɛɛ -kɔnnɛn pee 'padɩ -a. Ɛn min nɛn e lɩ zɩɛ -a 'pa bɛ, te Bali 'lɛ zia bɛ e min nan wɛɛ.»\nZozi -srunɔn 'ka 'wɩ 'ji -pɛ wuanla Bali 'tɔ da dɩ\n33«Kaa 'man 'nan, waa 'vɩ -kaa tranun lɛ 'nan:\n‹Te blamin 'e 'wlu man -pɛ wluan Bali 'tɔ da dɩ!\n'Pian 'wɩ oo 'wɩ nɛn\n'e 'pɛ wluan 'ji Minsan Bali 'tɔ bɛ,\nyaa 'lɛ sɔɔman -kpɔ.›\n34'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, te 'ka fɛ -tʋ -ji -pɛ wluan "fo "dɩ! Ɛn te 'ka labli drɛ 'cee 'wɩ nan yɩzan -a "fo "dɩ, kɔɔ e ya Bali -le mingɔnnɛn pɛin -a. 35Te 'ka 'trɛ drɛ 'cee 'wɩ nan yɩzan -a "fo "dɩ, kɔɔ e ya Bali cɛin -trɔanan "a. Te 'ka Zeruzalɛm 'trɛ drɛ 'cee 'wɩ nan yɩzan -a "fo "dɩ, kɔɔ e ya Bali nɛn mingɔnnɛn -dan a bɛ -a 'fla -a. 36Ɛn te 'ka vɩnan 'wɩ 'e 'bɔ 'ka man 'wɩ 'tʋ -ji, -e 'ka 'wulo 'e 'kʋ -ji dɩ, kɔɔ ka'a 'kɔlaman 'ka 'wulo "jɛ pou -tʋwli "cɛ liladɩ -a 'fuvu dɩ, ɛn ka'a 'kɔlaman -a liladɩ -a tiidii "dɩ. 37-Te e ya -inyan -a bɛ, 'ka vɩ -inyan! -Te e ya -cɛjɛ -a bɛ, 'ka vɩ -cɛjɛ! 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn cɛɛ ve -a -sru "bɛ, 'e "sia Satan nɛn e 'wɩ 'wlidɩ "paa 'nyranman -a bɛ -a va.»\n38«Kaa 'man 'nan waa 'vɩ 'nan:\n‹-Te min 'i yiɛ -wi bɛ,\n'i -yee vɛ -wi!\nƐn -te min 'i 'shɛ 'sʋ bɛ,\n'i -yee vɛ 'sʋ!›\n39'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, te 'ka 'wɩ 'lɛji -tɔ 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan lɛ dɩ. -Te min 'pa 'fɔ 'i 'pɛ "yi "da 'klanbo "da bɛ, 'i 'pɛ bʋ davɛ -kɔɔn "nyian -yrɛ! 40-Te min a "va 'nan 'e 'ko 'yia tin 'bazan cɛin -da, 'yie -tralɛ 'sidɩ -le "wɛan bɛ, 'i 'ta sɔ nɛn -a 'wɩ cɩ 'i man bɛ, 'i 'nɔn -yrɛ "nyian! 41-Te min -tʋ -trɔ -tɔ 'i 'win -ji -sa -a, 'nan 'i 'kʋ -a kilo -tʋ da bɛ, 'i 'pa "da "nyian -tʋ! 42-Te min fɛ laabʋ 'i 'lɔ bɛ, 'i 'nɔn -yrɛ. Ɛn te 'i koda -tɔ min nɛn e -ta fɛ 'fɛlɛ 'i 'lɔ bɛ -yrɛ "dɩ!»\nZozi -srunɔn 'o 'nanmannɔn ye "yi\n43«Kaa 'man 'nan waa 'vɩ 'nan:\n‹Blamin 'e bɔɛzan -tʋ yɩ "yi,\n'pian 'e 'nan 'e 'nanmanzan man!›\n44'Pian 'an 'bɔ, "an "ve 'cɛɛ 'nan, 'ka 'ka 'nanmannɔn yɩ "yi, ɛn "nyian bɛ 'ka Bali trʋ 'ba minnun nɛn o 'tɛ "paa 'ka da bɛ, -wee 'wɩ man! 45'Wɩnun zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'ka drɛ, -e 'ka 'kɔn 'ka "tɩ nɛn laji bɛ -yee 'nɛnnun tɩglɩ 'a. Kɔɔ e yidɛ wuanla 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'lee 'wɩ "yi "drɛnɔn da, ɛn e laa -fɛan min -wlidɩnun 'lee min tɩglɩnun da. 46-Te minnun nɛn o 'ka ye "yi "bɛ, o 'saza nɛn ka o ye "yi "bɛ, te -a -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan Bali -a man "yi "dra 'cɛɛ dɩ! 'Sukɔlɛ 'sinɔn nɛn 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'a bɛ, 'wɩ 'bɔ zɩɛ -nyrɛn "o "dra. 47Ɛn -te 'ka "bʋɩnun 'saza nɛn ka 'o 'tɔ bo bɛ, ka'a 'wɩ -dan drɛlɛ "fo "dɩ. Kɔɔ minnun nɛn wa'a Bali tɔa dɩɛ, 'wɩ 'tʋwli zɩɛ -a 'bɔ nɛn "o "dra. 48'Ka 'kɔn tɩglɩ "le zɩ 'ka "tɩ Bali nɛn laji bɛ e cɩ tɩglɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.»


Matie 8 YRENT - Zɩ Zozi 'si pɔn da bɛ, ɛn min "kaga - Bible Search\n1Zɩ Zozi 'si pɔn da bɛ, ɛn min "kaga sɔɔnla -a -sru. 2-A -nan nɛn -kogobe 'tɛzan -tʋ pli "man, e "po sɔɔn "wlu, ɛn e -yrɛ 'nan: «Minsan, maan -tɔa 'nan, -te i wɩɩ "man "bɛ, i -kɔlaman i -kogobe "sia 'an man, -e 'an drɛ 'saun Bali 'lɛ.»\n3Zozi 'e 'pɛ 'sʋ "ji, e klɛ "man, ɛn e -yrɛ 'nan: «An "we "man, 'I drɛ 'saun Bali 'lɛ!» 'Nun tɔɔn -kogobe 'bɔ 'si "man, ɛn e drɛ 'saun Bali 'lɛ.\n4-A -nan nɛn Zozi "e -yrɛ 'nan: «Te 'i -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ 'mlɔnmlɔn dɩ! 'Pian 'i 'kʋ Bali -panzan -tʋ -va, -e 'yei 'nanjɛn! "Bɛ -sru -e 'i 'sraga bʋ Bali lɛ, "le zɩ Moizi -a crɛn -tɛ Bali -le 'fluba 'ji bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Tɔɔn -e minnun pɛɛnɔn 'o -kɔnnɛn "yɩ 'nan i beli.»\nRɔm min nɛn 'sounjanun tazan 'a bɛ, e pli Zozi man\n(Lk 7.1-10; Zan 4.46-54)\n5Zozi Kapanamo si 'sia. Zɩ e 'bɔla 'fla zɩɛ -a da bɛ, ɛn 'sounjanun tazan -tʋ pli "man. Yaa trʋ 'ba 6-a vɩdɩ -a 'nan: «Minsan, 'yian 'suzan 'beli! -Cɛ -fɔ "man, ɛn e -sran "tra. E ya 'e nyinnandɩ "kɔnnɛn, ɛn e ya 'e yra yɩnan -wlidɩ.»\n7Zozi "e -yrɛ 'nan: «An "ta "lo, -e 'an -cɛ 'si "man.»\n8Ɛn 'sounjanun tazan "e -yrɛ 'nan: «Minsan, an 'ka min nɛn i -wlamlan -yee 'kuin bɛ -a dɩ, kɔɔ Zuif min "cɛɛ man dɩ. 'Pian 'i 'wɩ 'tʋ vɩ, -e 'an 'suzan 'e 'beli. 9'An 'bɔ 'gʋɛ, 'an 'tanɔn 'bɛ 'an "paala, ɛn 'mɛn 'sounjanun bɛ mɛɛn 'o "paala. -Te maan 'vɩ -a -tʋ lɛ 'nan: ‹'I 'kʋ›, -e 'e 'kʋ. Ɛn -te maan 'vɩ -a pee lɛ 'nan: ‹'I 'ta›, -e 'e 'ta. Ɛn -te maan 'vɩ 'mɛn nɔan lɛ 'nan: ‹'I 'wɩ 'gʋɛ -a drɛ bɛ›, yaa dra.»\n10Zɩ Zozi 'wɩnun zɩɛ -a 'man bɛ, 'wɩ -a 'kan, ɛn minnun nɛn -a -sru "bɛ, e -wlɛ 'nan: «An 'wɩ tɩglɩ ve 'cɛɛ! Ma'an tian min -tʋ yɩlɛ Izraɛl 'nɔn 'va, te e yi -tɛala 'an da tɩglɩ zɩɛ dɩ. 11Maan 'lɛ "cɛan 'cɛɛ 'nan, min "kaga "sia yidɛ wluan "nan 'lee yidɛ 'fɔ -nan "va, o -taa -e 'o "fɛdi -blɩ Bali fla 'o 'vale Abraam 'lee Izak 'lee Zago nun -a. 12'Pian minnun nɛn Bali o 'si "va 'e tɛdɛ 'yee mingɔnnɛn trɛdavɛ -a bɛ, Izraɛl 'nɔn nɛn. Bali -taa -wee 'tu wʋlɛ klun va bei. Fɛnan nɛn -wuɔdɩ 'lee 'shɛ da -blɩdɩ cɩ bɛ -a -nan.»\n13Tɔɔn Zozi "e 'sounjanun tazan zɩɛ -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'yie "kɔnnɛn. 'Wɩ nɛn, i yi -tɛra "da "bɛ 'e 'lɛ sɔɔ 'yiɛ!» Tʋ 'bɔ 'lein zɩɛ -a wlu nɛn 'sounjanun tazan 'suzan bɛ, e beli.\nZozi Piɛri 'sɛa 'lee -cɛ -tɛnɔn "kaga beli\n14"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ Piɛri -le "kɔnnɛn. Yaa nan "bʋ 'yɩ 'e nyinnandɩ 'kɔlɛ 'tɔndɔn 'lɔ. 15E klɛ -a -pɛla man, ɛn -a 'kɔlɛ 'ji 'e 'trɔ -fɔ. 'Nun tɔɔn lɩ zɩɛ e wluan lou, ɛn e fɛ -nɔn -yrɛ.\n16Zɩ funninmlan 'pla bɛ, ɛn minnun -ta minnun nɛn -yʋ -wlidɩnun cɩ o -sru "bɛ o "kaga "a Zozi lɛ. Yaa 'vɩ -yʋ -wlidɩnun lɛ 'nan, 'o 'si minnun -sru, ɛn e -cɛ -tɛnɔn pɛɛnɔn beli. 17'Wɩ nɛn Bali 'lewei vɩzan Ezai -a 'vɩ 'e 'cɛn bɛ, zɩ e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. Kɔɔ yaa 'vɩ 'nan:\n«E 'kʋe yra yɩdɩ 'si 'kʋ man,\nɛn e 'kʋ 'man -cɛ pɛɛnɔn 'si 'kʋ man.»\n18Zɩ Zozi min "kaga 'yɩ 'e "srɔn "bɛ, ɛn yaa 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «-Kaa kʋ 'yi -sru.» 19-A -nan nɛn 'fluba 'ci vɩzan -tʋ pli "man, ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, fɛnan pɛɛnɔn nɛn i -ko bɛ, kʋɛ 'ko 'yia.»\n20Ɛn Zozi "e -yrɛ 'nan: «-Canjannɛnnun nyinnan a, ɛn "lomannun "kɔɛ "a, 'pian Blamin -pɩ "le "fɛ -tʋ -nan "ka -e 'e 'wulo 'pla 'nan dɩ.»\n21Ɛn -a -sruzan 'pee -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Minsan, 'i 'si -nɔn 'mɛn -e 'an 'kʋ 'an "tɩ "wʋ 'vaa, -e 'an 'ta.»\n22Zozi "e 'vɩ -yrɛ 'pian 'nan: «'I -sɔɔnla 'an -sru! Minnun nɛn Bali "le 'va o cɩ 'o 'kadɩ bɛ, 'i o 'tʋɩ 'o 'wee min wʋ.»\n23Zozi 'fɔ -klʋ -ji 'o 'vale 'e -srunɔn 'a, ɛn o -kʋdɩ 'sia. 24Tɔɔn fulɔ 'plɛblɛ 'tʋ "fɛɛndɩ 'sia 'yi zɩɛ -a yiɛ da, ɛn 'yi 'sɛndɩ 'sia -klʋ -ji. Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te Zozi "e "yi -tɛa. 25-A -nan nɛn -a -srunɔn pli "man, waa fuʋ, ɛn o -yrɛ 'nan: «Minsan, 'i 'pa 'kʋ 'va, 'kʋ 'nan "ta -nyaan!»\n26Ɛn Zozi "e -wlɛ 'nan: «-Mɛ "klan 'bɛ 'ka -tɛa? 'Cee yi -tɛradɩ Bali da a "wɛnnɔn!» -A -nan nɛn e wluan, ɛn e paan fulɔ 'lee 'yi da 'plɛblɛ. Tɔɔn fɛnan -tɔ flɩɩ.\n27'Wɩ zɩɛ e minnun pɛɛnɔn 'kan, ɛn waa laabʋ 'nan: «-Mɛ "sʋ -man min 'bɛ cɩ zɩɛ, ɛn 'bɛ 'wɩ tin "baa fulɔ 'lee 'yi lɛ -e 'o drɛla "da.»\nZozi 'yʋ -wlidɩ "pin min "fli -sru Gadara 'lɛglɔn 'ji\n28Zɩ Zozi 'bɔla 'yi -sru Gadara 'lɛglɔn 'ji bɛ, ɛn min "fli "nɛn -yʋ -wlidɩnun cɩ o -sru "bɛ, o -ta -a 'lɛ. Min -yrɛ nɛn waa bo -kɔlɛ -ji bɛ -a -mie ji nɛn o nyian. O nyran wo -wlidɩ "le "wɛan, min -tʋ 'ka 'ciala fɛ zɩɛ -a -nan dɩ. 29Tɔɔn o -paandɩ 'sia 'nan: «Bali -pɩ! -Mɛ "nɛn 'yie 'nan 'e dra 'kʋɛ? I -ta 'tɛ 'palɛ 'kʋ da 'va? Tʋ nɛn Bali -a kɔɔn bɛ ya'a tian bɔlɛ dɩ.»\n30Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ te 'sru 'pa 'tʋ a 'e 'blɩnan. 'Srunun 'bɔ 'ka o man -kɔɔbli dɩ. 31Ɛn -yʋ -wlidɩnun toba -fɔ Zozi lɛ. Waa 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Te i 'kʋ 'pin bɛ, 'i 'kʋ 'pa 'sia 'sru 'pa 'labɛ -a va.»\n32Zozi "e -wlɛ 'nan: «'Ka 'kʋ!» Tɔɔn o 'si min "fli zɩɛ o -sru, ɛn o -fɔ 'srunun -sru. 'Sru 'pa 'tʋ zɩɛ, o flan 'sia pɔn 'sɛan man zia, o -sɛn 'yia. Ɛn o pɛɛnɔn kaa "fo. 33Minnun nɛn o 'srunun 'bɔ 'ta -pian "bɛ, "o "sɛn 'wʋ 'ji flan -a. O 'bɔla 'ji 'fla, ɛn 'wɩ nɛn e drɛ o yiɛ man bɛ, 'lee 'wɩ nɛn e drɛ minnun nɛn -yʋ -wlidɩnun "cɩ o -sru "bɛ -wlɛ "bɛ, waa -nan 'sinan 'pa. 34Ɛn 'flanɔn pɛɛnɔn 'kʋ Zozi 'lɛ. Zɩ waa 'yɩ bɛ, ɛn o toba -fɔ -yrɛ 'nan, 'e 'si 'wee 'lɛglɔn 'ji.


Sɛ a kunndɛ janvuɛ’n, yo ɔ wun janvuɛ\nJanvuɛ tralɛ’n, ɔ taka sran klolɛ’n su. Kɛ amún sí Zoova kpa kɔ́ i ɲrun’n, nn amún kló i kpa kusu. Kɛ amún kló i’n, nn i sulɛ’n kusu yó amun fɛ. I sɔ’n úka amun naan amun a kaci Zezi Klist i sɔnnzɔnfuɛ. (Matie 28:19) Sɛ amun yo Zoova i Lalofuɛ’m mɔ be di aklunjuɛ’n, be nun kun’n, amún kwlá yó Ɲanmiɛn i janvuɛ tititi. ?Yɛ ngue yɛ ɔ fata kɛ amun yo-ɔ?\nSɛ amun di Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n yɛ amún klé kɛ amun klo i-ɔ. “Nyanmiɛn i klolɛ’n yɛlɛ kɛ e fɛ i ndɛ’n su, i ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yo-man ya.”—1 Zan 5:3.\nLike nga amun suan’n, amun yo i nuan su sa. Ɲanndra kun mɔ Zezi buli’n kle kɛ ɔ ti sɔ. Sran ngwlɛlɛfuɛ kun kplɛnnin i sua’n yɔbuɛ’n su. Sran sinnglinfuɛ kun kplɛnnin i sua’n aunɲan’n nun. Kɛ aunmuan dan kun fitali’n, sua nga be kplɛnnin i yɔbuɛ su’n w’a buman, sanngɛ sua nga be kplɛnnin i aunɲan nun’n bubuli mlɔnmlɔn. Zezi seli kɛ be nga be tie ndɛ’n mɔ be yo i nuan su sa’n, be ti kɛ ngwlɛlɛfuɛ ng’ɔ kplɛnnin i sua’n yɔbuɛ su’n sa. Sanngɛ be nga be tie ndɛ’n mɔ be yomɛn i nuan su sa’n, be ti kɛ sinnglinfuɛ ng’ɔ kplɛnnin i sua’n aunɲan nun’n sa. ?Amun klo kɛ amún yó kɛ sran beninfuɛ’n sa?—Matie 7:24-27.\nBe wun Ɲanmiɛn fa manlɛ. Yɛle kɛ amun srɛ Zoova naan amun se i kɛ amun klo kɛ amún yó i klun sa tititi. Sɛ amun yo Ɲanmiɛn i klun sa’n, amún klé kɛ an ti Zezi Klist i sɔnnzɔnfuɛn.—Matie 11:29.\nBatɛmun. “Maan be yo wɔ batɛmun i dunman nun, maan be yaci ɔ wun sa’n cɛ wɔ.”—Sa Nga Be Yoli’n 22:16.\nMaan amun tu amun klun su Ɲanmiɛn. “Like kwlaa nga amún yó’n, amun tu amun klun yo i kɛ e Min’n yɛ amun su yo mɛn i sa, nán amun bu i kɛ sran yɛ an su yo mɛn i ɔ.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:23.\nAn nian sɛ Ɲanmiɛn tie srɛlɛ kwlaa o. Yɛ an nian wafa ng’ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n ɔ nin like uflɛ mɔ e kwla yo naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn w’a mantan’n.


Biblu’n nun ndɛ: Davidi nin Goliati - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nFILISTIFUƐ’M be nin Izraɛlifuɛ’m be bali alɛ kunlɛ ekun. Davidi i ɲrun kpɛnngbɛn nsan’m be o Saili i alɛ kunfuɛ’m be nun wie siɛn’n. Kpɛkun, le kun Izai [Yese] seli Davidi kɛ: ‘Fa aliɛ kan nga nin kpaun fa kɔ ko man ɔ niaan mun. Nian be osu sɛ be ti juejue o.’\nKɛ Davidi juli Izraɛlifuɛ’m be nanmue’n nun lɛ’n, ɔ wanndi ɔli alɛ kunwlɛ lɔ i niaan’m be osu nianlɛ. Filisti bian tɛnndɛn wie mɔ be flɛ i Goliati’n bali be safle wɔlɛ. Kɛ aliɛ’n cɛ́n m’ɔ́ sán’n, kɛ ɔ wɔ be safle sa tititi lele cɛn ba ablanan (40). Ɔ kpan se kɛ: ‘Amun yi sran kun maan ɔ nin min bo su. Sɛ e nin i e bla nun naan ɔ kwla min naan ɔ kun min’n, é yó amun kanga. Sɛ kusu min yɛ n kwlɛ i naan n kun i’n, amún yó e kanga. Izraɛli sonja mun, m’an wɔ amun safle ndɛkɛn. I sɔ’n ti amun yi sran kun maan e bla nun.’\nDavid usali sonja wie mun kɛ: ‘?Amun waan sran nga ɔ kun Filistifuɛ sɔ’n naan ɔ titi Izraɛli i ɲrun ɲannzuɛn’n, bé mɛ́n i ngue?’\nSonja’m be waan: ‘Famiɛn Saili maan ɔ ɲɛn i wun, ɔ́ fɛ́ i wa bla’n mɛ́n i kɛ ɔ jɛ i.’\nSanngɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlakwla’m b’a wie wu kpo, Goliati dunman nun, afin ɔ timan kaan. I tɛnndɛn su’n fuanfuan mɛtri nsan (3). Kpɛkun ɔ le ɲrɛn nun trafuɛ’n m’ɔ dun mmua i ɲrun ɔn.\nSonja wie’m be ko kan kleli Famiɛn Saili kɛ Davidi waan ɔ nin Goliati bé kún. Saili seli Davidi kɛ: ‘Cɛcɛ! A nin Filistifuɛ nga ɔ o lɛ’n be kwlá kunman. A te yo gbaflɛn kan, i kusu i liɛ’n, ɔ nin i alɛ kunlɛ’n fin i kaan nun.’ Davidi seli Saili kɛ: ‘Nannan, kɛ ń nían min si i bua’m be su’n, n kunnin nnɛn ngble nga be flɛ i ursi’n, ɔ nin asɔmɔli kun. Filistifuɛ nga ɔ́ yó kɛ be nun kun sa. Zoova dé min Filistifuɛ’n i sa nun.’ Yɛ Saili seli Davidi kɛ: ‘Kɔ, maan Zoova ko sunman wɔ!’\nDavidi ɔli nzue ba’n i nuan lɔ. Ɔ ko kpali yɛbuɛ treketreke nnun, ɔ fa wlɛli i pata’n nun. I kpafloko’n wo i sa nun, yɛ ɔ ɔli Goliati wun lɔ ɔ. Kɛ Goliati wunnin i’n, w’a bumɛn i like fi. Ɔ bu i kɛ, Davidi kunlɛ’n ti ngowa like i sa nun.\nGoliati seli Davidi kɛ: ‘Bla wa maan n kun wɔ naan n fa ɔ fuɛn’n n man anunman nin blo nnɛn mun naan be di.’ Sanngɛ Davidi kusu tɛli i su kɛ: ‘Tokofi nin cua, ɔ nin ta yɛ a nin min fa ba kunlɛ ɔ. N liɛ’n, Zoova m’ɔ sie mɛn wunmuan’n, i dunman’n yɛ n fa ba ɔ. Ndɛ aliɛ ba liɛ’n nun’n, Zoova fá wɔ wlá min sa nun, ń kún wɔ.’\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, yɛ Davidi fa wanndilɛ’n niɔn, ɔ ko kpali Goliati atin. Ɔ wlɛ i sa’n i pata’n nun, ɔ yili yɛbuɛ kun naan w’a fa wlɛ i kpafloko’n nun. Kpɛkun ɔ fɛli i wunmiɛn i ngba’n, yɛ flala, ɔ toli yɛbuɛ’n niɔn! Kpɛkun kpo, yɛbuɛ’n w’a ko fin Goliati i ngban kpa’n su, kpɛkun pɔɔn yɛ ɔ wluli i ti’n nun ɔn! Kpɛkun gblu, yɛ ɔ tɔli ɔ. Ɔ ka lɛ wuli! Kɛ Filistifuɛ’m be wunnin kɛ be safuɲrɛn’n w’a wu’n, be kwlaa be wanndili. Ɔ maan Izraɛlifuɛ’m be fuannin be lele be sa’n kwlali be.\n1 Samiɛl 17:1-54.\n?Ngue safle yɛ Goliati wɔli Izraɛli sonja mun ɔn?\n?Goliati i wafa su ti sɛ, yɛ ngue yɛ Famiɛn Saili waan ɔ́ mán sran nga ɔ́ kún Goliati ɔ?\n?Kɛ Saili se kɛ Davidi ti gbanflɛn kan naan ɔ nin Goliati be kwlá kunman’n, Davidi tɛli i su sɛ?\n?Kɛ Davidi tɛ Goliati su’n, wafa sɛ yɛ ɔ kle kɛ ɔ lafi Zoova su ɔ?\n?Kɛ nga amun fa wun i desɛn’n su wa’n sa’n, ngue yɛ Davidi fa kunnin Goliati ɔ? ?Kpɛkun i sin’n, ngue sa yɛ ɔ ɲannin Filistifuɛ mun ɔn?\nKanngan 1 Samiɛl 17:1-54 nun.\n?Ngue ti yɛ srɛ kunman Davidi ɔ, yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fɛ i yakpa yolɛ’n su ɔ? (1 Sam. 17:37, 45; Efɛ. 6:10, 11)\n?Ngue ti yɛ ngowa kanlɛ nun annzɛ be ɲin su yiyilɛ nun’n, ɔ fataman kɛ Klistfuɛ’m be yo dunman kunndɛfuɛ kɛ Goliati sa ɔ? (1 Sam. 17:8; Gal. 5:26; 1 Tim. 4:8)\n?Wafa sɛ yɛ Davidi i ndɛ’n kle kɛ ɔ lafi su kɛ Zoova i klun jɔ i wun ɔn? (1 Sam. 17:45-47; 2 Nyo. 20:15)\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga kle kɛ nán sonja akpasua nɲɔn be afiɛn alɛ ngbɛn, naan sanngɛ Ɲanmiɛn Kpli Zoova nin amuɛn’m be afiɛn alɛ ɔ? (1 Sam. 17:43, 46, 47)\n?Zoova i su lafilɛ nun’n, wafa sɛ yɛ be nga be kpa be sieli be ngunmin be onga’n, be fa Davidi i ajalɛ’n su ɔ? (1 Sam. 17:37; Zer. 1:17-19; Ngl. 12:17)\nKanngan Biblu’n nun ndɛ fɛ sɔ’n nun naan w’a si like ng’ɔ wlali Davidi i yakpa’n.


Aɲanbeunfuɛ’n nin Lazaa | Wafa nga Zezi nantili’n\nNDƐ TRE 88\nAƝANBEUNFUƐ’N NIN LAZAA BE SU NDƐ’N\nZezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be afɔtuɛ cinnjin kpa kun. Yɛle kɛ ɔ kannin like ng’ɔ fata kɛ be fa be aɲanbeun ninnge’m be yo’n, i ndɛ. Kɛ ɔ́ mán be afɔtuɛ sɔ’n, nn Farizifuɛ’m be o lɛ. Ɔ fata kɛ i ndɛ’n yo be cinnjin kpa wie, afin be ti ‘sika klofuɛ.’ Sanngɛ kɛ be tili ndɛ nga Zezi kannin’n, be ‘yoli i finfin.’—Liki 15:2; 16:13, 14.\nSanngɛ Zezi i sa sin w’a bubumɛn i. Ɔ seli be kɛ: “Sran’m be ɲrun’n, amun yo kɛ amun ti sran kpa sa. Sanngɛ Ɲanmiɛn si amun akunndan’n. Afin like nga klɔ sran’m be bu i kɛ ɔ le ɲrun’n, Ɲanmiɛn bu i finfin like.”—Liki 16:15.\nSran’m be yi Farizifuɛ’m be ayɛ titi, afin be ‘le ɲrun.’ Sanngɛ be su yiman be ayɛ kun. Afin Ɲanmiɛn wá kán be nga be le aɲanbeun ninnge kpanngban’n, ɔ nin klɔ’m be su kpɛn mun nin Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛn’m be ase. Sanngɛ be nga be wun i wlɛ kɛ be mian Ɲanmiɛn wun’n be liɛ’n, Ɲanmiɛn wá mán be su. Zezi kɛnnin i sɔ liɛ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ:\n“Be boli Mmla’n nin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su lele fa juli Zan blɛ su. Kɛ ɔ fɛ i blɛ sɔ nun’n, be bo Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i jasin fɛ’n be sin. Yɛ sran wafawafa’n kwlaa be su mian be ɲin naan bé wlú nun. Nglo nin asiɛ’n be kwla sin, sanngɛ fluwa mma nga be fa klɛli Mmla’n, be nun kun sa i bue su tuman nun le, saan Mmla’n i nun ndɛ’m be kwlaa b’a kpɛn su.” (Liki 3:18; 16:16, 17) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ ndɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n, ɔ kle kɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun nin nvlefuɛ mun be su sa’n wá káci-ɔ?\nZuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be se kɛ be nanti Moizi Mmla’n i kwlaa su. Be fɛ i sɔ’n be di be nuan. I wie yɛle kɛ le kun’n, Zezi tikeli bian kun i ɲinma’n Zerizalɛmun lɔ. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Farizifuɛ’m be dili be nuan seli kɛ: “E liɛ’n, e ti Moizi i sɔnnzɔnfuɛ. E si kɛ Ɲanmiɛn kannin ndɛ kleli Moizi.” (Zan 9:13, 28, 29) Like kun ti yɛ Ɲanmiɛn fali Mmla’n mannin Moizi-ɔ. Yɛle kɛ Mmla’n ti’n, be nga be ti wun ase kanfuɛ’n, bé kwlá wún Mesi mɔ yɛle Zezi’n, i wlɛ. Zezi sɔ’n yɛ Zan Batɛmun yofuɛ’n seli kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i Bua ba’n niɔn. (Zan 1:29-34) Kɛ ɔ fin cɛn mɔ Zan boli i junman’n i dilɛ bo’n, Zuifu nga be ti wun ase kanfuɛ’n be tili “Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n” i su ndɛ’n. Zuifu sɔ’m be nun sunman be ti yalɛfuɛ. Nanwlɛ, be kwlaa nga be kplin su kɛ Ɲanmiɛn sie be naan be ɲɛn i Famiɛn diwlɛ’n i su ye wie’n, ndɛ sɔ’n ti be ‘jasin fɛ.’\nMmla’n ti’n, sran’m be wunnin Mesi’n i wlɛ. I sɔ bɔbɔ ti yɛ Ɲanmiɛn fali Mmla’n mannin Izraɛlifuɛ mun-ɔn. Sanngɛ blɛ wie wá jú’n, ɔ su yoman cinnjin kɛ be nanti Moizi Mmla’n su kun. I wie yɛle kɛ Moizi Mmla’n se kɛ sa wie ti’n, sran kun kwla yrɛ i yi’n. Sanngɛ Zezi waan: “Sran kwlaa ng’ɔ yrɛ i yi’n naan ɔ ja bla uflɛ’n, nn w’a kunndɛ bla i yi bo. Yɛ sran ng’ɔ ja bla kun m’ɔ nin i wun’n b’a yra’n, nn w’a kunndɛ sran yi.” (Liki 16:18) Kɛ Farizifuɛ’m be tili ndɛ nga Zezi kannin’n, ɔ yoli be ya kpa! Afin be liɛ’n, be kunndɛ kɛ bé kpɛ́ like kwlaa i su mmla.\nI sin’n, Zezi kannin ɲanndra nun ndɛ kun. Ɔ kannin bian nɲɔn be ndɛ. Be nun kun ti aɲanbeunfuɛ yɛ kun ti yalɛfuɛ. I sin’n, aɲanbeunfuɛ’n nin yalɛfuɛ’n be su sa’n wa kacili. Kɛ Zezi kán ndɛ sɔ’n, nn Farizifuɛ’m be o lɛ wie. Nán maan ɔ wla fi su kɛ be klo sika, kpɛkun be kunndɛ kɛ sran’m be yi be ayɛ.\nZezi seli kɛ: “Bian kun o lɛ’n, ɔ wla tralɛ kpakpa ɔkwlɛ kankankan. Ɔ di mɛn kpa cɛn kwlakwla. Titi’n, be fa bian kun be sie i i anuan’n i wun lɛ. Be flɛ i Lazaa, ɔ srɛsrɛ like. I wunnɛn’n ti kannin ngunmin. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ dí ninnge nga be fin aɲanbeunfuɛ’n i tabli’n su be gua’n. Alua mun bɔbɔ be ba, be wa tafitafi i kannin’m be nun.”—Liki 16:19-21.\nAɲanbeunfuɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n, yɛle Farizifuɛ mun. Afin be bɔbɔ mɔ be ti Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun’n, be klo sika. Asa ekun’n, be klo tralɛ kpakpa mɔ be le gua kpa’n be wlalɛ. Kɛ mɔ be le ɲrun dan’n ti’n, be bu i kɛ Ɲanmiɛn yra be su tra nvlefuɛ mun. I sɔ’n ti yɛ kɛ Zezi kán aɲanbeunfuɛ’n i ndɛ’n, ɔ seli kɛ ɔ wla tralɛ kpakpa ɔkwlɛ kankankan’n niɔn. I sɔ’n kle kɛ Farizifuɛ’m be bu be wun sran kpa tra nvlefuɛ mun, kpɛkun be bu i kɛ be ti be liɛ ngunmin.—Daniɛl 5:7.\n?Wafa sɛ yɛ Farizifuɛ’m be bu nvlefuɛ mun-ɔn? Be buman be like fi. Be flɛ be kɛ amarɛti. I bo’n yɛle kɛ asiɛ’n sufuɛ. Be waan nvlefuɛ’m be siman Mmla’n naan ɔ fataman kɛ be kle be Mmla’n bɔbɔ. (Zan 7:49) Nvlefuɛ’m be nin ‘Lazaa m’ɔ srɛsrɛ like’n’ be su sa’n be fa be wun. Lazaa kunndɛli kɛ ɔ́ dí “ninnge nga be fin aɲanbeunfuɛ’n i tabli’n su be gua’n.” Aɲanbeunfuɛ’n buman Lazaa mɔ kannin’m be o i wun’n i like fi. I kunngba’n, Farizifuɛ’m be buman nvlefuɛ’m be like fi. Be ti be ɲrun kɛ sran mɔ Ɲanmiɛn klun jɔman be wun’n sa.\nFarizifuɛ’m be nin nvlefuɛ’m be tran kɛ ngalɛ’n sa i osu w’a cɛ kpa. Zezi si kɛ be su tranman sɔ tititi. Afin Farizifuɛ mɔ be yɛle aɲanbeunfuɛ’n, ɔ nin nvlefuɛ mɔ be yɛle Lazaa’n, be su sa’n w’a kaci.\nAƝANBEUNFUƐ’N NIN LAZAA BE SU SA’N W’A KACI\nZezi kannin wafa nga aɲanbeunfuɛ’n nin Lazaa be su sa’n kacili’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “I sin’n, bian ng’ɔ srɛsrɛ like’n, ɔ wuli. Anzi’m be fɛ i ɔli Abraamun i wun lɔ. “Aɲanbeunfuɛ’n kusu wuli, naan b’a ko sie i. Ɔ o Ndia’n nun lɔ su wun i ɲrun kpa. Kɛ ɔ mɛnnin i ɲin su’n, ɔ wunnin Abraamun mmua lɔ, Lazaa o i wun lɛ.”—Liki 16:22, 23.\nBe nga be su tie ndɛ nga Zezi kan’n, be si kɛ Abraamun wuli w’a cɛ naan ɔ o Ndia’n nun. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kusu kɛn i weinwein kɛ sran ng’ɔ o Ndia’n nun’n, ɔ wunman ase, yɛ ɔ kwlá ijɔman. I kunngba’n yɛle Abraamun liɛ’n. (Akunndanfuɛ’n 9:4-5,10) ?Ɔ maan Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be wunnin Zezi i ndɛ’n i wlɛ? ?Nvlefuɛ mun nin Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mɔ be klo sika’n, be su sa benin yɛ Zezi kunndɛ kɛ i ndɛ tiefuɛ’m be wun i wlɛ-ɔ?\nZezi seli kɛ: ‘Be boli Mmla’n nin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su lele fa juli Zan Batɛmun yofuɛ’n i blɛ su. Kɛ ɔ fɛ i blɛ sɔ nun’n, be bo Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i jasin fɛ’n be sin.’ Zezi i ndɛ sɔ’n kle kɛ ninnge’m be timan kɛ laa’n sa kun. Kɛ Zan nin Zezi be boli jasin bolɛ’n i bo’n, yɛ Lazaa nin aɲanbeunfuɛ’n be ‘wuli-ɔ.’ I bo’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn ɲrun’n, aɲanbeunfuɛ’n nin yalɛfuɛ’n be su sa’n timan kɛ laa’n sa kun.\nB’a kanman Ɲanmiɛn ndɛ’n b’a kleman nvlefuɛ mun laa. Sanngɛ Zan Batɛmun yofuɛ’n nin Zezi be wa boli Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i jasin’n be kleli be, kpɛkun be kusu be sɔli nun klanman. Laa’n, ‘ninnge kanngan nga be fin’ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be “tabli’n su be gua’n” yɛ nvlefuɛ’m be ɲɛn i be di-ɔ. “Ninnge” sɔ mun yɛle Ɲanmiɛn i su ndɛ mɔ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be kle nvlefuɛ mun’n. Sanngɛ siɛn’n, Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n yɛ be ti-ɔ. I wie yɛle ninnge ɲɛnmɛn nga Zezi kleli be’n. Yɛ i sɔ’n yoli be fɛ kpa. Ɔ maan siɛn’n, Ɲanmiɛn klun jɔ be wun.\nZuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mɔ be ti sikafuɛ’n, kpɛkun be lɛ ɲrun’n be liɛ’n, b’a sɔman Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i jasin nga Zan boli’n nun. Jasin kunngba’n yɛ Zezi boli i nvle wunmuan’n nun-ɔn. (Matie 3:1, 2; 4:17) Ndɛ sɔ’n yo be tɛ. Afin ɔ kle be kɛ blɛ wie wá jú’n, Ɲanmiɛn wá tú be fɔ. (Matie 3:7-12) Sɛ ɔ ti kɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be sa kannin ase kan Ɲanmiɛn i ndɛ kanlɛ nun’n, nn ɔ yoli Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn sɔ mɔ be ti sika klofuɛ’n, be fɛ. Sran sɔ’m be ti kɛ aɲanbeunfuɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n sa. Aɲanbeunfuɛ sɔ’n seli kɛ: “Nannan Abraamun, si min aunnvuɛ. Se Lazaa naan ɔ fɛ i sama ti ko bo nzue nun naan ɔ fa lualua min taaman’n. Afin n wunman min wun fɛ mlɔnmlɔn sin ng’ɔ jue vlanwunvlanwun yɛ’n nun.”—Liki 16:24.\nKannzɛ Lazaa yo sɔ bɔbɔ’n, ɔ su yoman sa fi ye. Afin Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be nun sunman be su kaciman le. Yɛle kɛ ɔ fata kɛ ndɛ nga Moizi nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be klɛli’n, ɔ uka be naan be sɔ Zezi nun klanman naan be wun i wlɛ kɛ i yɛ Ɲanmiɛn fɛli i kɛ ɔ yo Mesi nin Famiɛn’n niɔn. Sanngɛ b’a ‘sieman be su Moizi nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be nuan bo.’ (Liki 16:29, 31; Galasifuɛ Mun 3:24) Asa ekun’n, b’a kanman be wun ase naan se kɛ bé síe be su bé tíe ndɛ nga nvlefuɛ mɔ be leman ɲrun’n, be kan’n. Nvlefuɛ’m be liɛ’n, be sɔli Zezi nun klanman, kpɛkun Ɲanmiɛn i klun jɔ be wun. Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kusu, be su seman le kɛ bé yáci Ɲanmiɛn ndɛ’n i kanlɛ annzɛ bé káci i naan ɔ yo Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be fɛ. I sɔ’n i ɲin fite ndɛ nga Zezi waan “Nannan Abraamun” kan kleli aɲanbeunfuɛ’n nun. Ɔ seli i kɛ:\n“Min wa, maan ɔ wla kpɛn su kɛ i nun nga ɔ ɲin te o su’n, a ɲannin ninnge kpakpa kpanngban. Sanngɛ Lazaa liɛ’n, ɔ wunnin i ɲrun kpa. Siɛn’n, be su fɔnvɔ i wa, sanngɛ ɔ liɛ’n, a su wun ɔ ɲrun. Asa kusu’n, kunman dan kpa kun o e nin wɔ e afiɛn. Ɔ maan sɛ sran kun kunndɛ kɛ ɔ́ jáso e wun wa kɔ́ lɔ’n, ɔ su yoman ye. Sran fi kusu kwlá jasoman lɔ naan w’a to e wa.”—Liki 16:25, 26.\nSɛ aɲanbeunfuɛ’n nin Lazaa be su sa’n w’a yoman kɛ laa’n sa kun’n, i sɔ’n ti su. Ɔ kle kɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun nin nvlefuɛ mɔ be leman ɲrun’n, be su sa’n be wa kacili. Nvlefuɛ’m be liɛ’n, be fali be ti wlali Zezi i kɔmin su waka’n i bo. Ɔ maan be tieli Ɲanmiɛn ndɛ’n yɛ be wla guali ase. (Matie 11:28-30) Be ɲrun lɔ yɛ ninnge’m be wa kacili dan-ɔn. Afin Aenguɛ uflɛ’n sinnin Moizi Mmla’n i osu. (Zeremi 31:31-33; Kolɔsufuɛ Mun 2:14; Ebre Mun 8:7-13) Afuɛ 33 nun Pantekɔtu nun’n, Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun. I sɔ’n ti’n, sran’m be wa wunnin i wlɛ weiin kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun yɛ Ɲanmiɛn klun jɔ be wun-ɔn, naan nán Farizifuɛ mun nin be janvuɛ mun yɛ i klun jɔ be wun-ɔn.\n?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun nin nvlefuɛ’m be su sa’n timan kɛ laa’n sa kun-ɔn?\nZezi waan kɛ Zan boli i junman’n i dilɛ bo’n, sa kun juli. ?Sa benin-ɔn?\n?Zezi i ndɛ’n nun’n, wan yɛ ɔ ti kɛ Aɲanbeunfuɛ bian’n sa-ɔ? ?Yɛ wan yɛ ɔ ti kɛ Lazaa sa-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ninnge’m be timan kɛ laa’n sa kun-ɔn?\n?Jasin nga Zan nin Zezi be boli’n, ɔ yoli Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun be sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zezi kleli i sɔ liɛ’n niɔn?\n?Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun be kunndɛ kɛ sa benin yɛ ɔ ju-ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ sa sɔ’n su juman-ɔn?\n?Blɛ benin nun yɛ kunman ng’ɔ o Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be afiɛn’n wa yoli dan-ɔn?


Biblu’n nun ndɛ: Sika ɔkwlɛ nannin ba’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nACUEKEE! ?Ngue ndɛ yɛ ɔ kɛn i wun sɔ ɔ? Nannin ba yɛ Izraɛlifuɛ mun be su sɔ i siɛn’n niɔn! ?Yɛ ɔ yoli sɛ ti ɔ?\nMoizi fuli oka’n su lɔ’n i osu w’a cɛ kan. I ti Izraɛlifuɛ’m be seli kɛ: ‘E siman like nga w’a yo Moizi ɔ. Naan i ti’n amun e yo e amuɛn kun naan ɔ dun mmua e ɲrun.’\nMoizi i niaan bian Aarɔn seli be kɛ: ‘Amun yiyi amun sika ɔkwlɛ asunmanndi mun naan amun fa be blɛ min.’ Nvlefuɛ’m be yoli kɛ Aarɔn fa kannin’n sa. Aarɔn kloli ninnge sɔ mun kpɛkun ɔ fa yili sika ɔkwlɛ nannin ba kun. Kɛ nvlefuɛ’m be wunnin i’n, be seli kɛ: ‘Izraɛlifuɛ mun, amun Ɲanmiɛn ng’ɔ fali amun Ezipti lɔ bali’n yɛ!’ Be dili i ti cɛn dan kpa be mannin sika ɔkwlɛ nannin ba’n. Be sɔli i.\nKɛ Zoova wunnin i sɔ’n, ɔ fali ya dan kpa. Ɔ seli Moizi kɛ: ‘Kan ɔ wun jra naan kɔ. Ɔ sran’m b’a yo sa tɛ dan. B’a yaci mmla nga n mannin be’n be lɛ b’a koto sika ɔkwlɛ nannin ba’n i bo.’\nNdɛndɛ kpa, yɛ Moizi fin oka’n su lɔ jrali ɔ. Kɛ Moizi mantannin ngblaliɛ’n i wun lɔ koko’n, ɔ wunnin kɛ nvlefuɛ’m be su to jue, be si able, be sin yia sika ɔkwlɛ nannin ba’n. Ya dan kpa m’ɔ kunnin Moizi ti’n, ɔ toli yɛbuɛ paplaapla nɲɔn mun mɔ mmla’m be o su’n, ɔ yili be ase bubuli be nun sekesekeseke. Ɔ fali nannin ba nga be yoli’n, ɔ kloli i. Ɔ nunkunnin i onga’n, ɔ kacili sanmlɛn.\nSa nga nvlefuɛ’m be yoli’n ti tɛ dan kpa. Moizi seli nvlefuɛ’m be nun wie mun kɛ be fa be tokofi mun. Yɛ ɔ seli kɛ: ‘Maan sran tɛfuɛ nga be sɔli sika ɔkwlɛ nannin ba’n, be wu.’ Sran akpi nsan be wuli tokofi’m be nuan. ?I sɔ ngalɛ’n, ɔ kleman e kɛ ɔ fata kɛ e nian e wun su kpa, naan e su Zoova kunngba cɛ, naan nán maan e sɔ amuɛn wie fi?\nEzipt Lɔ Tulɛ 32:1-35; Neemi 9:18.\n?Ngue yɛ sran’m be su yo i desɛn’n su lɛ’n niɔn, yɛ ngue ti ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova fali ya ɔ? ?Yɛ kɛ Moizi wunnin like nga nvlefuɛ’m be su yo’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Ngue yɛ Moizi seli nvlefuɛ wie mun kɛ be yo ɔ?\n?Afɔtuɛ benin yɛ ɔ fata kɛ ndɛ nga ɔ man e ɔ?\nKanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 32:1-35 nun.\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga, ɔ kle angunndan nga Zoova bu i Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti tɛ’n mɔ be fa sanngan nga ɔ ti kpa’n, i lika’n niɔn? (Tul. 32:4-6, 10; 1 Kor. 10:7, 11)\n?Wafa sɛ yɛ ngowa ninnge kɛ be ɲin su yiyilɛ like kɛ jue tielɛ, ɔ nin able silɛ sa’n be nun’n, Klistfuɛ’m be kwla nian be wun su ɔ? (Tul. 32:18, 19; Efɛ. 5:15, 16; 1 Zan 2:15-17)\n?Wafa sɛ yɛ Levifuɛ’m be akpasua’n, be mannin ajalɛ kpa sa nga ɔ ti kpa’n, i yolɛ’n nun ɔn? (Tul. 32:25-28; Jue. 18: 26)


Drɛwɩ (Actes) 20 YRENT - Zɩ 'wɩ nɛn e 'fla nyɔɔn bɛ e - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 19 Drɛwɩ (Actes) 21\nDrɛwɩ (Actes) 20\nPɔl -kʋ Masedɔa 'vaa, ɛn e -kʋ Grɛk 'trɛda\n1Zɩ 'wɩ nɛn e 'fla nyɔɔn bɛ e -ta "tra "bɛ, ɛn Pɔl Zozinɔn cin 'yɩ, e o "koe "tɔ 'o da, ɛn e -wlɛ 'nan, 'e "ta -ko Masedɔa. 2Pɔl 'bɔla Masedɔa, ɛn e Zozinɔn "koe "tɔ 'o da wei "kaga "a. "Bɛ -sru, ɛn e -kʋ Grɛk. 3E mlɛn drɛ 'nan nun yaaga. Te Pɔl 'e 'man wʋʋ 'nan -e 'e -klʋ -dan nɛn e "ta -ko Siri bɛ -a 'sia bɛ, ɛn yaa 'man 'nan, Zuif 'nɔn 'o 'ci 'pa 'e man, -a -nan nɛn e 'nan, 'e lia 'e da -e 'e ciɩla Masedɔa "nyian.\n4Min 'sɔravli "nɛn o -kʋ Pɔl 'palɛ bɛ, o 'tɔ nɛn 'gʋ: Min -tʋ 'si Bere 'fla, Pirus -pɩ Sopatɛr nɛn. Min "fli 'si Tesalonik 'fla, Ariza 'lee Sekundus 'bɛ 'waa. Min -tʋ 'si Dɛrbʋ 'fla, Gai 'bɛ. Min yaaga 'si Azi 'lɛglɔn 'ji, Timote 'lee Tisik 'lee Trofi 'bɛ 'waa. 5O zɩɛ o -trɔa 'kʋ 'lɛ, ɛn o -kʋ 'kʋ 'pɛnlɛ Troas. 6'Kʋe vɛ bɛ, "kʋ "fɔ 'wʋ -klʋ -dan ji Filipʋ 'fla, te "fɛdi nɛn o 'kpɔun nɛn 'mannyan 'ka "va "dɩɛ -a -ble "da "bɛ e -nyan. Yi 'soolu "bɛ -sru, ɛn kʋ 'bɔ o man Troas, kʋ yi drɛ Troas 'sɔravli.\nPɔl 'bɔla Troas\n7'Mɔnnɛn yi -tʋ da, 'kʋ cin 'yɩ 'nan -e fɛ nɛn Minsan "e 'nan 'kʋ -blɩ 'e cin va bɛ 'kʋ -blɩ. -A -nan nɛn Pɔl 'wɩ tin 'badɩ 'sia Zozinɔn lɛ, kɔɔ -te tʋ cɛɛn bɛ, e -ko -le "wɛan. E 'wɩ tin 'ba -wlɛ "trilii, ɛn bada -tɔ. 8Kʋ ya 'kʋ cin yɩdɩ 'kɔn "bʋ "nɛn 'kɔn 'ta lou "bɛ -a -ji. 'Kɔn "bʋ zɩɛ -a -ji bɛ, -kannɛn "kaga "a 'e 'fɔdɩ "nɛn. 9-Gobo 'nɛn 'tʋ nɛn waa laabo Etiko bɛ, e ya 'e -nyrandɩ -fenɛdi 'plo da. Pɔl a 'wɩ tin 'banan "kaga, ɛn yi 'nɛn zɩɛ -a -tɛdɩ 'sia. Yi -wlamlan "bʋʋ "le "wɛan e 'si -fenɛdi da 'kɔn 'ta lou 'kɔn yaagazan 'win -ji, ɛn e -ta -tilɛa "tra. Minnun -ta, ɛn waa wluan lou, 'pian te e -ka 'va.\n10Pɔl sɔɔnla e 'kunnan 'nɛn zɩɛ -a da, ɛn yaa 'si 'e 'pɛ -ji, e 'nan: «Te nyɛn 'e 'ka 'cɛndɩ, e beli 'va.» 11"Bɛ -sru, ɛn Pɔl -kʋ 'e "pa 'ji 'kɔn 'ta lou. E 'kpɔun "nɛn jɛɛn, waa blɩ 'e cin va, ɛn e 'wɩ tin 'ba 'trilii tʋ cɛɛn "man, -a -nan nɛn e -kʋ. 12O -kʋ -gobo 'nɛn zɩɛ -a 'yee "kɔnnɛn te e ya 'e 'belidɩ, -a -nan nɛn e drɛ ci "nran -dan tʋ -a.\nPɔl 'si Troas, ɛn e -kʋ Mile\n13Kʋɛ -trɔa 'e tɛdɛ Pɔl lɛ -klʋ -dan ji, ɛn kʋ -kʋ 'fla nɛn waa laabo Azo bɛ -a da. 'Fla zɩɛ -a da nɛn kʋ Pɔl -fɔa 'kʋ 'va, -yɛɛ cɩ 'nan Pɔl "e 'nan 'e -ciala 'e 'cɛin -ji zia. 14Pɔl 'bɔ 'kʋ man Azo, ɛn e -fɔ 'kʋ 'va -klʋ -dan ji, -a -nan nɛn kʋ -kʋ 'fla nɛn waa laabo Mitilɛn bɛ -a da. 15Kʋ 'si 'bɛ 'nan, ɛn kʋ -kʋla "nyian -klʋ -dan ji. 'Bɛ 'ta tʋ cɛɛn, kʋ 'bɔla 'yi yei 'trɛ 'tʋ nɛn waa laabo Kio bɛ -a "srɔn. "Bɛ -sru "yi -a, ɛn kʋ 'bɔla 'yi yei 'trɛ nɛn waa laabo Samos bɛ -a da. 'Bɛ 'ta tʋ cɛɛn "nyian, ɛn kʋ 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Mile bɛ -a da. 16-Yɛɛ cɩ 'nan Pɔl 'ka "vale 'e -tɔa Efɛz dɩ, kɔɔ e 'ka "vale 'e "mɔan Azi 'lɛglɔn 'ji dɩ, ɛn yaa -wɛɛ "man 'nan 'e bɔala Zeruzalɛm Pantekɔt "fɛdi yi da.\nPɔl 'wɩ tin 'ba Efɛz -leglizi min cejenun lɛ\n17'Pian zɩ Pɔl 'bɔla Mile bɛ, ɛn e min 'pa 'sia 'nan 'o 'kʋ Efɛz -leglizi min cejenun laabʋ. 18Zɩ min cejenun zɩɛ o -ta bɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Te an 'bɔla 'e tɛdɛ 'ka 'va, 'nyranman nɛn maan 'pa Azi 'lɛglɔn 'ji -trilii -e 'e 'bɔ cɛɛgʋɛ, kaa -tɔa. 19Ma'an 'fli drɛlɛ -dandan Minsan -le 'nyranman 'panan dɩ. An yra 'yɩ Zuif 'nɔn 'lɔ, ɛn an 'nyranman 'pa 'an 'ta le 'an yiɛ 'yi 'a. -Yɛɛ cɩ 'nan Zuif 'nɔn a "vale 'o 'wɩ 'wlidɩ "dra 'mɛn. 20Ma'an 'wɩ 'tʋ yɔɔlɛ 'ka man dɩ, an Bali -le 'wɩ 'vɩ cɛɛ, ɛn an -yee 'wɩ nɛn e ka dra tɩglɩ bɛ -a paa 'ka 'ji min pɛɛnɔn yiɛ man 'kɔnnun -ji. 21Maan 'vɩ Zuif 'nɔn 'lee minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ -wlɛ, 'nan 'o 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'o -sɔɔnla Bali -sru -e 'o yi -tɛra -cee Minsan Zozi Crizi da.\n22Ɛn 'bɛ nɛn 'gʋɛ, an "ta -ko Zeruzalɛm "le zɩ Bali lei 'saun -a 'vɩ 'mɛn 'nan 'an drɛ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'Pian 'wɩ nɛn e bɔa 'an man -nan nun bɛ, ma'an tɔa dɩ. 23Maan -tɔa 'pian 'nan 'fla 'tʋdʋ pɛɛnɔn da bɛ, Bali lei 'saun -a ve 'mɛn 'nan minnun 'tɛ "paa 'an da -e 'waan 'fɔ -pʋ 'kuin. 24'Pian 'mɛn vɛ bɛ, 'mɛn 'belidɩ -cin 'ka 'an 'ji "le 'nyranman nɛn Minsan Zozi -a -nɔn 'mɛn 'nan 'an 'pa bɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩ. 'Wɩ nɛn Minsan "e 'nan 'mɛn 'an drɛ bɛ, -nyrɛn 'nan, 'an Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩ minnun lɛ 'nan Bali "yi drɛ -wlɛ.\n25An ciɩ 'ka pɛɛnɔn 'va te an Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'wɩ ve 'cɛɛ. 'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ, maan -tɔa 'nan 'ka 'va min -tʋ 'ka "nyian 'an ye dɩ. 26-Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ cɛɛgʋ 'nan: Zɩ kɔ "an "drɛ bɛ, maan drɛ 'ka pɛɛnɔn lɛ. -Te 'li 'pei ka'a yi -tɛlɛa 'mɛn 'wɩ "paadɩ da dɩɛ, mɛɛn "cɛɛ drɛ dɩ. 27-Yɛɛ cɩ 'nan 'wɩ nɛn Bali -a drɛ 'nan -e min 'e pli 'e man bɛ, maan 'vɩ 'cɛɛ 'e pɛɛnɔn. Ma'an 'wɩ 'tʋ yɔɔlɛ 'ka man dɩ. 28-Yee "wɛan 'ka drɛ "yi 'ka 'fli -va 'lee minnun nɛn Bali lei 'saun o -nɔn 'cɛɛ 'nan 'ka yiɛ 'tɔ o va bɛ o va. 'Ka yiɛ 'tɔ Bali -le -leglizi bɛ -a va, Minsan Bali -a 'lɔ 'e 'pɩ nyɛn -a. 29Maan -tɔa 'nan, -te an -kʋ bɛ, minnun nɛn o ya "le plɔ wi -zʋ bɛ, o -taa -wlalɛa 'ka yei, -e 'o 'wɩ 'wlidɩ "drɛ minnun nɛn 'ka yiɛ -tɔa "o va bɛ -wlɛ. 30Ɛn "nyian 'ka yei min -mienun -taa 'wunlɛa, o 'wlu wɩnun ve Zozinɔn lɛ -e 'o 'sɛn o -sru. 31-Yee "wɛan 'ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va, ɛn -a -cin 'e 'fɔla 'ka 'ji 'nan lɛ yaaga 'wlu bodrun funnin te an 'wɩ "paala 'cɛɛ 'an 'ta le 'an yiɛ 'yi 'a.\n32Ɛn 'bɛ 'gʋɛ, an "ta "mɛn 'ka -pɛba wo Bali 'lee Bali -le 'wɩ nɛn e "yi "dra min lɛ bɛ -wlɔ. -Yee 'wɩ zɩɛ, 'plɛblɛ a -yrɔ -e 'e 'ka "koe "tɔ 'ka da, "bɛ -sru -e 'e "yi "nɛn yaa 'pla 'nan e dra minnun nɛn o cɩ -yee vɛ -a bɛ -wlɛ "bɛ, 'e drɛ 'cɛɛ. 33Ɛn ma'an -wɛɛlɛ 'nan min e 'yee "lala 'lee 'yee -siga 'lee 'yee sɔnun -nɔn 'mɛn dɩ. 34Kaa -tɔa 'ka 'bɔ 'a 'nan an 'nyranman 'pa 'an 'pɛ -a, ɛn maan "nɛn "fɛ blɩ, ɛn minnun nɛn o -kʋ 'an 'palɛ bɛ, ɛn waa "nɛn "fɛ blɩ. 35Zɩ kɔ min e 'nyranman 'pa -e 'e 'pa 'yalɛ -tɛnɔn 'va bɛ, maan -nan kɔɔn 'cɛɛ. Ɛn 'wɩ nɛn Minsan Zozi -a 'vɩ bɛ, -a -cin 'e 'fɔla 'ka ji. Yaa 'vɩ 'nan: ‹Min nɛn e fɛ -nɔan "min lɛ bɛ, -fɛa a -a san man e "mlian min nɛn e fɛ "sia min lɔ bɛ -a san da.› »\n36Zɩ Pɔl cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn e "po sɔɔnla o 'vale waa, ɛn e Bali trʋ 'ba. 37-A -nan nɛn o pɛɛnɔn -sran wu -a, te o -tɛa Pɔl -pɛ -ji, te waa lɛa man 'o man. 38'Wɩ nɛn e o ta drɛ 'trɔdrɔ bɛ, -nyrɛn 'nan Pɔl "e 'nan min -tʋ 'ka "nyian 'e 'ye dɩ. Tɔɔn ɛn o -kʋ Pɔl 'palɛ -a -nan nɛn e -fɔa -klʋ -dan ji bɛ -a -nan.


Biblu’n nun ndɛ: Asiɛ’n su sran jajraajra mun - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nSƐ sran kun su nanti kɔ amun wun lɔ’n, naan sran sɔ’n i ti’n kwla to amun sua’n i ti’n, amún sé sɛ? Sran sɔ’n, saan ɔ yó sran jajraja kun bɔɔ le! Blɛ kun nun’n, sran jajraajra’m be trannin asiɛ’n su wa. Biblu’n se kɛ be si mun yɛle ɲanmiɛn su lɔ anzi mun. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla yoli ye ɔ?\nNán amun wla fi su kɛ anzi klunwifuɛ Satan i ajuin’n, yɛle klunwi ɔ nin sa kekleekle’m be yolɛ’n. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sú Ɲanmiɛn i anzi’m be bo bɔbɔ, naan be yo sa tɛ. Kɛ ɔ́ jú i ɲrun’n, anzi sɔ’m be nun wie’m be fali Satan i ndɛ’n su. Be yacili junman nga Ɲanmiɛn mannin be ɲanmiɛn su lɔ’n i dilɛ. Kpɛkun be bali asiɛ’n su wa, yɛ be fali klɔ sran wunnɛn. ?Amun si like ti’n?\nBiblu’n se kɛ Ɲanmiɛn i mma sɔ’m be wunnin bla nglanman mun asiɛ’n su wa, yɛ be kunndɛli kɛ be nin be bé trán. I ti yɛ maan be bali asiɛ’n su wa yɛ be jali bla sɔ mun ɔn. Biblu’n se kɛ i sɔ’n ti tɛ, afin Ɲanmiɛn yili anzi mun kɛ be tran ɲanmiɛn su lɔ.\nAnzi mun nin be yi mun be wuli ba mun. Sanngɛ ba sɔ’m be timan kɛ be nga mun sa. Be nɔnman nun’n, be wunmɛn i wlɛ sɔ, sanngɛ kɛ bé ɲín bé kɔ’n, nn bé yó dan bé kɔ’n, kpɛkun bé ɲán wunmiɛn bé kɔ́, lele naan b’a yo sran jajraajra.\nSran jajraajra sɔ’m be klun yo wi. Kpɛkun kɛ mɔɔ be le wunmiɛn’n ti’n, be yo sran’m be sa kekleekle mun. Be kunndɛ kɛ bé míanmían sran mun naan be yo klunwifuɛ kɛ be bɔbɔ sa wie.\nEnɔku wuli, sanngɛ sran kpa kun ekun trannin asiɛ’n su. Be flɛ sran sɔ’n kɛ Nowe. Like nga Ɲanmiɛn klo kɛ ɔ yo’n, yɛ ɔ yoli i titi ɔ.\nLe kun, Ɲanmiɛn seli Nowe kɛ klunwifuɛ’m be nunnunlɛ blɛ’n w’a ju. Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan Nowe nin i awlobofuɛ mun ɔ nin nnɛn mun b’a ɲan nguan’n, Ɲanmiɛn wá kpá be síe. Amun maan e nian wafa nga Ɲanmiɛn yoli i sɔ sa’n.\nBo Bolɛ 6:1-8; Zid 6.\n?Kɛ Ɲanmiɛn i anzi wie’m be fali Satan i ndɛ’n su’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Ngue ti yɛ anzi wie’m be yacili be junman nga be di i ɲanmiɛn su lɔ’n mɔ be bali asiɛ’n su wa’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ anzi’m be bla asiɛ’n su wa naan be fa klɔ sran wunnɛn’n niɔn?\n?Anzi’m be mma’m be ngbaciɛ’n liɛ’n yɛle benin?\n?Kɛ nga e fa wun i desɛn’n su lɛ sa’n, kɛ anzi’m be mma’m be yoli jajraajra’n, ngue yɛ be yoli ɔ?\n?Kɛ Enɔku i blɛ’n sinnin’n, sran kpa benin yɛ ɔ trannin asiɛ’n su ɔ, yɛ ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kloli i ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 6:1-8 nun.\n?Kɛ nga Bo Bolɛ 6:6 fa kan’n sa’n, e ayeliɛ’n kwla yo Zoova sɛ? (Jue. 78:40, 41; Nya. 27:11)\nKanngan Zid 6 nun.\n?Nowe blɛ su “anzi nga b’a tranman junman nga Ɲanmiɛn sieli be su i su’n, mɔ be yacili be lika’n”, wafa sɛ yɛ e kwla fa be ndɛ’n e yo e wla kpɛnlɛ like andɛ ɔ? (1 Kor. 3:5-9; 2 Piɛ. 2:4, 9, 10)


Wafa nga laa Izraɛli lɔ’n be yi sran klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be nglo’n | Sasafuɛ Tranwlɛ’n, like suanlɛ liɛ\n“Ɔ klo sa nga be yo i i nuan su’n, ɔ klo sa ng’ɔ ti nanwlɛ’n. Anannganman i kun-ufue’n, ɔ yi i nglo asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be wun i.”—JUE. 33:5.\nJUE 3 Ɔ su yɛ e fa e wla gua-ɔ\n1-2. (1) ?Ngue yɛ e kwlakwla e kunndɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ e kwla lafi su-ɔ?\nE KWLAKWLA e kunndɛ kɛ e wiengu’m be klo e yɛ be bu e sran. Ɔ maan, sɛ e wun kɛ be kloman e naan be bu e lufle titi’n, e sa sin kwla bubu e. Kpɛkun e su buman e wun sran.\n2 Zoova si kɛ e klɔ sran mun e kunndɛ klolɛ nin sa nga be yo i i nuan su’n. (Jue. 33:5) E kwla lafi su kɛ e Ɲanmiɛn klo e tankaan kpa, yɛ ɔ kloman kɛ be bu e lufle. I sɔ liɛ’n i ɲin fite Mmla nga Zoova maan Moizi klɛ mannin Izraɛli nvle’n, i nun. Sɛ amun wiengu’m be bu amun lufle annzɛ be kloman amun sa naan i sɔ’n ti’n amun fɛ’n, maan amun fa amun ɲin sie i Moizi Mmla’n * su. I liɛ’n amún wún kɛ Zoova niɛn i sufuɛ’m be lika.\n3. (1) ?Kɛ nga Rɔmunfuɛ Mun 13:8-10 fa kan sa’n, kɛ e fa e ɲin e sie i Moizi Mmla’n su kpa’n, ngue yɛ e wun i wlɛ-ɔ? (2) ?Kosan benin mun yɛ é wá wún be su tɛlɛ’n like suanlɛ nga nun-ɔn?\n3 Kɛ e fa e ɲin e sie i Moizi Mmla’n su kpa’n, e wun kɛ Zoova klo sran dan. (An kanngan Rɔmunfuɛ Mun 13:8-10 nun.) Like suanlɛ nga nun’n, é wá fá e ɲin síe i mmla sɔ’m be nun wie’m be su. Kpɛkun, é tɛ́ kosan nga’m be su: ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Mmla sɔ’m be taka Ɲanmiɛn nin sran klolɛ su-ɔ? ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Mmla’n wla e fanngan kɛ e yo sa i nuan su-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ be nga be le kwlalɛ’n be nanti Mmla’n su-ɔ? ?Sran akpasua benin mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ? Kosan fanunfanun sɔ’m be su tɛlɛ’n kwla wla e fanngan. Kpɛkun, ɔ́ yó maan e wla gúa ase, yɛ é fá e wun mántan e Si Ɲanmiɛn kpa.—Yol. 17:27; Rɔm. 15:4.\nMOIZI MMLA’N TAKA KLOLƐ SU\n4. (1) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Moizi Mmla’n taka klolɛ su-ɔ? (2) ?Kɛ nga Matie 22:36-40 fa kan sa’n, mmla benin mun yɛ Zezi fa e ɲin sie su-ɔ?\n4 E kwla se kɛ Moizi Mmla’n taka klolɛ su. Afin, like kwlaa nga Zoova yo’n, ɔ yo i klolɛ su. (1 Zan 4:8) Mmla kwlaa nga Zoova mannin’n yo maan e klo Ɲanmiɛn nin sran. (Sau. 19:18; Mml. 6:5; an kanngan Matie 22:36-40 nun.) Mmla 600 tra su nga Zoova fa mannin Izraɛlifuɛ’m be kwlakwla be yi i nglo kɛ Zoova klo sran. Maan e fa e ɲin e sie i be nun wie’m be su.\n5-6. (1) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ yasua kun nin i yi be yo-ɔ? (2) ?Ngue su yɛ ɔ fɛ i ɲin sie-ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n5 Nán e kunndɛ bla e yi bo, annzɛ bian e wun bo. Yɛ e nian e mma’m be lika. Zoova kunndɛ kɛ yasua kun nin i yi be klo be wun lelee saan wie’n, yɛ ɔ titi be nun-ɔn. (Bob. 2:24; Mat. 19:3-6) Be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan. Mmla’n i nso su’n, ɔ kle sɔ weiin. (Mml. 5:18) Sran ng’ɔ yo sɔ’n, nn w’a ‘wɔ Ɲanmiɛn i safle.’ Kpɛkun ɔ yo i wiengu kun’n i abɔlɛ tɛ kpa. (Bob. 39:7-9) Sran nga be yoli i sa’n, i awlɛn kwla kpɔtɔ i klun cɛ kpa.\n6 Zoova fɛ i ɲin sie i wafa nga yasua kun nin yi be tran’n su kpa. Ɔ klo kɛ Izraɛlifuɛ’m be nian be yi’m be lika kpa. Izraɛlifuɛ ng’ɔ nanti Mmla’n su’n, ɔ́ kló i yi’n, yɛ ɔ su yrɛmɛn i sa ngbɛn wie ti. (Mml. 24:1-4; Mat. 19:3, 8) Sanngɛ, sɛ ndɛ cinnjin wie ti ɔ yrɛ i’n, maan ɔ klɛ fluwa wlɛ i sa nun kɛ w’a yrɛ i. I liɛ’n, be su tɔnman bla’n i suɛn kɛ w’a kunndɛ bian i wun bo. Sanngɛ, kwlaa naan yasua’n w’a fɛ i yi’n i yralɛ fluwa’n w’a mɛn i’n, ɔ fata kɛ ɔ ko wun klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be wun. Blɛ sɔ nun’n, be kwla fa ajalɛ kɛ bé síesíe yasua’n nin i yi’n, be afiɛn. Sɛ Izraɛlifuɛ kun bɔbɔ i ɲinfu yrɛ i yi’n, Zoova miɛnmɛn i kɛ ɔ fɛ i kekle nun. Sanngɛ, Zoova i ɲin su kpaman bla’n i sunlɛ nin i kokolɛ’n su.—Mal. 2:13-16.\nZoova kunndɛ kɛ siɛn nin niɛn’m be ta be mma’m be kpa, be sasa yɛ be kle be like. (See paragraphs 7-8) *\n7-8. (1) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be yo-ɔ? (2) ?Ngue yɛ ndɛ sɔ’n kle e-ɔ?\n7 Mmla’n kle ekun kɛ ba kanngan’m be ndɛ lo Zoova. Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be nian be mma’m be lika kpa. Ɔ klo kɛ be kle be like naan be klo i nin i mmla mun. I liɛ’n, be nin i be afiɛn kwla mantan kpa. (Mml. 6:6-9; 7:13) Sa nga ti yɛ Zoova tuli Izraɛli nvle’n be fɔ kekle kpa’n, i kun yɛle kɛ be kleli be mma’m be ɲrɛnnɛn dan. (Zer. 7:31, 33) Ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be wun i wlɛ kɛ ba’m be ti kɛ like nanndoliɛ kun mɔ Zoova fa wlali be sa nun kɛ be niɛn i lika’n sa. I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ siɛ nin niɛn’m be yo be mma’m be finfin.—Jue. 127:3.\n8 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova fɛ i ɲin sie i wafa nga yasua kun nin yi be tran’n su kpa. Ɔ kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be klo be mma mun. Sɛ be yo be mma’m be tɛtɛ’n, Zoova nin be le i.\n9-11. ?Ngue ti yɛ Zoova seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ nán be ɲin blo sran like su-ɔ?\n9 Nán e ɲin blo sran like su. Mmla blu’n i nun kasiɛn’n, se kɛ nán e ɲin blo sran like su. (Mml. 5:21; Rɔm. 7:7) Zoova si kɛ sran i awlɛn’n nun yɛ sa tɛtɛ kwlaa fin-ɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ mɛnnin i nvle nunfuɛ’m be mmla naan be nian be wun su. I liɛ’n, be akunndan su tranman like ng’ɔ ti tɛ’n su. (Nya. 4:23) Sɛ Izraɛlifuɛ kun w’a niɛnmɛn i wun su naan i akunndan’n tran like tɛ wie su’n, ɔ cɛman naan w’a bu i wiengu lufle. I sɔ sa yɛ ɔ juli Famiɛn Davidi su-ɔ. Famiɛn Davidi ti sran kpa. Sanngɛ cɛn kun’n, i ɲin bloli i wiengu kun i yi’n su. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli sa tɛ. (Zak. 1:14, 15) Ɔ nin bla sɔ’n be lali. Kɛ bla’n wunnzɛli’n, i waan ɔ́ yó naan bla’n i wun’n, ɔ bu i kɛ i yɛ ɔ wunnzɛli i yi’n niɔn. Kɛ mɔ i sɔ’n w’a yoman ye ti’n, ɔ yoli maan be kunnin bian’n.—2 Sam. 11:2-4; 12:7-11.\n10 Sɛ Izraɛlifuɛ kun i ɲin blo sran like su’n, Zoova si nun. Afin ɔ nian sran’n i awlɛn nun yɛ ɔ si i klun akunndan’n kwlaa. (1 Nyo. 28:9) Sɛ Izraɛlifuɛ’m be nanti Zoova i mmla’m be su naan be ɲin w’a bloman be wiengu like su’n, be su buman akunndan tɛ. Ɔ maan be su yoman sa tɛ. I sɔ’n kle kɛ e Si Ɲanmiɛn Zoova si ngwlɛlɛ dan naan ɔ klo sran.\n11 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova si sran wafa nga sran kun ti’n, ɔ si akunndan ng’ɔ bu’n, nin like ng’ɔ o i awlɛn’n nun. (1 Sam. 16:7) Like fi timan fiawa Zoova i ɲrun. Ɔ fɛ i ɲin sie i like nga e yo m’ɔ ti kpa’n su. Sanngɛ ɔ kunndɛ kɛ e bɔbɔ e sie akunndan tɛtɛ nga be ba e ti nun’n be nzɔliɛ, naan e kpalo be ndɛndɛ. I liɛ’n, e su yoman sa tɛ.—2 Nyo. 16:9; Mat. 5:27-30.\nMMLA’N KLE E KƐ E YO SA’N I NUAN SU\n12. ?Ngue yɛ Moizi mmla’n kle e-ɔ?\n12 Moizi mmla’n kle e kɛ Zoova klo sa nga be yo i nuan su sɛsɛsɛ’n. (Jue. 37:28; Eza. 61:8) Zoova bɔbɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e tran’n i kpa. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be nanti Mmla’n su’n, ɔ yra be su. Sanngɛ, kɛ be nantiman su’n, be wun be ɲrun. Maan e fa e ɲin e sie i Mmla blu’m be nun nɲɔn su.\n13-14. (1) ?Ngue yɛ Mmla blu’m be nun klikli nɲɔn’m be waan Izraɛlifuɛ’m be yo-ɔ? (2) ?Kɛ be nanti mmla sɔ’n su’n, i su ye benin yɛ be ɲɛn i-ɔ?\n13 Maan e su Zoova kunngba cɛ. Mmla blu’m be nun klikli nɲɔn’m be waan ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be su Zoova kunngba cɛ, yɛ nán be koto like wie fi bo. (Tul. 20:3-6) Nán Zoova bɔbɔ liɛ ti yɛ ɔ mannin mmla sɔ mun-ɔn. Izraɛlifuɛ’m be kpa yolɛ ti-ɔ. Afin kɛ be nin Zoova be nanti klanman titi’n, be liɛ yo ye. Sanngɛ kɛ be sɔ nvle nga be o be wun lɛ’n be amuin mun wie’n, be wun be ɲrun dan kpa.\n14 Kɛ Kanaanfuɛ’m be yacili Ɲanmiɛn lɛ mɔ be sɔli amuin’n, be yoli wannzo. (Jue. 115:4-8) Amuin sɔ’m be sɔlɛ ti’n be kunndɛli bla nin bian sukusuku, yɛ be fali be klun ba be yili tɛ. I wafa kunngba’n, kɛ Izraɛlifuɛ’m be yacili Zoova i sulɛ mɔ be sɔli amuin’n, be yoli wannzo kpɛkun be kleli be awlo nunfuɛ’m be ɲrɛnnɛn. (2 Nyo. 28:1-4) Izraɛli kpɛnngbɛn’m be kusu be yacili Zoova i mmla’m be su nantilɛ. Ɔ maan, be kleli be nvle nunfuɛ’n be ɲrɛnnɛn tɛtɛ kpa. (Eze. 34:1-4) I sɔ’n ti’n, Zoova seli be kɛ ɔ́ wá tú be nga be kle bla nin ba kanngan’m be ɲrɛnnɛn’n, be fɔ kekle kpa. (Mml. 10:17, 18; 27:19) Sanngɛ kɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲin yi Zoova mɔ be nin be wiengu’m be tran klanman’n, Zoova yra be su.—1 Fam. 10:4-9.\nZoova klo e, yɛ kɛ be bu e lufle’n, ɔ si sɔ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Ngue like yɛ sa nga e kannin be ndɛ lɛ’n, be kle e Zoova su-ɔ?\n15 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Sɛ e wun kɛ be nga be se be wun kɛ be su Zoova’n, be nantimɛn i mmla’m be su naan be kle i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be yalɛ’n, ɔ fataman kɛ e fa e ya’n e guɛ i Zoova su. Nán e wla fi su kɛ Zoova klo e. Kɛ be bu e lufle’n, ɔ wun i. Sɛ bla ta kun i wa’n su fɛ’n, ɔ si i aunnvuɛ. Wafa nga Zoova si e aunnvuɛ’n, ɔ tra bla ta’n i liɛ’n. (Eza. 49:15) Zoova su yiman atrɛ naan e su afɛ’m be ka lɛ be wie. Sanngɛ, ɔ́ tú be nga be kle i sufuɛ’m be yalɛ’n, be fɔ kekle kpa blɛ ng’ɔ ti su’n, i su.\nWAFA NGA BE DI SRAN’M BE JƆLƐ’N\n16-18. (1) ?Ngue ndɛ yɛ Moizi Mmla’n kan-ɔn? (2) ?Ngue like yɛ Mmla sɔ’n kle e-ɔ?\n16 Moizi Mmla’n kan sa ng’ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ kun yo’n, ɔ nin ng’ɔ fataman kɛ ɔ yo’n, be ndɛ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ nvle’n i su kpɛnngbɛn’m be di Zoova i sufuɛ’m be jɔlɛ kɛ ɔ nin i fata’n sa. Sɛ Izraɛlifuɛ kun fɔn Zoova wun’n, annzɛ sɛ ndɛ tɔ ɔ nin sran uflɛ be afiɛn’n, annzɛ ɔ yo i wiengu i like yaya’n, nvle’n i su kpɛnngbɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be kan ndɛ’n niɔn.\n17 I wie yɛle kɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun, ɔ kun sran’n, be kaman lɛ be kunmɛn i wie. Klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be dun mmua usausa nun kpa. I liɛ’n, sɛ ɔ fata kɛ be kun i wie’n, yɛ bé kún i-ɔ. (Mml. 19:2-7, 11-13) Sɛ ndɛ tɔ yasua kun nin i yi be afiɛn annzɛ sran kun saci i wiengu kun like’n, klɔ’n su kpɛnngbɛn mun yɛ be siesie-ɔ. (Tul. 21:35; Mml. 22:13-19) Kɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be di nanwlɛ’n, mɔ Izraɛlifuɛ’m be nanti Mmla’n su’n, be ngba be ɲan su ye. Yɛ Zoova kusu ɲan kɔmin.—Sau. 20:7, 8; Eza. 48:17, 18.\n18 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova fɛ i ɲin sie i like kwlaa nga e yo’n su. Ɔ kunndɛ kɛ e yo sa’n i nuan su yɛ e nin e wiengu mun e tran klanman. Kpɛkun ɔ fɛ i ɲin sie i ndɛ nga e kan’n nin like nga e yo be nvialiɛ nun’n, be su wie.—Ebr. 4:13.\n19-21. (1) ?Wafa sɛ yɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn nin jɔlɛ difuɛ’m be nian Zoova i sufuɛ’m be lika-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Zoova yoli naan b’a bumɛn i sufuɛ’m be lufle-ɔ? (3) ?Ngue yɛ i sɔ’n kle e-ɔ?\n19 Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i sufuɛ mun naan nvle nga be bo sin yia be’n, be ayeliɛ tɛtɛ’n w’a saman be. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛ kɛ, kɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn nin jɔlɛ difuɛ’m bé kán ndɛ’n, be jran Moizi Mmla’n su. Yɛ kɛ bé kán ndɛ’n, nán be yo sran’m be finfin. Sanngɛ maan nanwlɛ dilɛ’n yo be fɛ.—Mml. 1:13-17; 16:18-20.\n20 Zoova si i sufuɛ’m be aunnvuɛ. I sɔ’n ti yɛ ɔ mannin be mmla wie mun naan b’a buman be wiengu lufle-ɔ. I wie yɛle kɛ Mmla’n ti’n, Izraɛlifuɛ’m be tɔnman be wiengu suɛn ngbɛnngbɛn. Yɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun tɔn i wiengu kun i suɛn’n, ɔ fata kɛ be nɲɔn’n, be ɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su naan be ko kɛn i sɔ ndɛ’n. (Mml. 19:16-19; 25:1) Sɛ be fa sran kun kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su’n, kwlaa naan b’a bu i fɔ’n, ɔ fata kɛ i wun lalo difuɛ’m be yo sran nɲɔn. (Mml. 17:6; 19:15) ?Yɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun yoli sa tɛ naan sran kunngba yɛ ɔ wunnin i nin? Ɔ kwlá seman kɛ w’a fite nun. Afin Zoova wunnin sa tɛ ng’ɔ yoli’n. Kannzɛ awlobo kpɛn’m be le kwlalɛ’n, sanngɛ Zoova w’a manman be atin kɛ be yo like ngba. Ɔ ju wie’n, kɛ ndɛ tɔ awlobo kun nun’n, be fa ndɛ’n kɔ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be ja su naan be siesie.—Mml. 21:18-21.\n21 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova yo sa’n i nuan su titi. I lɛ nun’n, ɔ kle e ajalɛ kpa. (Jue. 9:8) Ɔ yo be nga be mian be ɲin be nanti i mmla’m be su’n, be ye. Sanngɛ, ɔ tu be nga be le kwlalɛ mɔ be yo be nga be sie be’n be finfin’n, be fɔ. (2 Sam. 22:21-23; Eze. 9:9, 10) Sran wie’m be yo klunwi sa mun. Yɛ be bu i kɛ b’a ɲan be ti. Sanngɛ Zoova tú be fɔ blɛ ng’ɔ ti su’n, i su. (Nya. 28:13) Sɛ b’a kaciman be nzuɛn’n, ɔ cɛ kan’n, bé wún i wlɛ kɛ ‘sran ng’ɔ tɔ Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n i sa nun’n, i yako!’—Ebr. 10:30, 31.\n?WAN MUN YƐ MMLA’N SASA BE KPA-Ɔ?\nKɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m bé síesíe ndɛ mun’n, ɔ fata kɛ be nian Zoova i sran klolɛ nin i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 22 nun.) *\n22-24. (1) ?Wan mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ? (2) ?Ngue like yɛ i sɔ’n kle e Zoova su-ɔ? (3) ? Afɔtuɛ benin yɛ Ezipt Lɔ Tulɛ 22:22-24 man e-ɔ?\n22 Be nga be leman wie mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ. Be nun wie yɛle aika ba mun, angbeti bla mun yɛ aofuɛ mun. Mmla’n se jɔlɛ difuɛ’m be kɛ: “Nán amun bu aofuɛ annzɛ aika ba’n i ndɛ kwlɛ. Nán amun fa angboti bla’n i kondro’n wla aowa.” (Mmla’n 24:17) Zoova kleli kɛ be nga be wiengu’m be bu be lufle’n, be ndɛ lo i kpa. Kpɛkun ɔ tuli be nga be buli be wiengu’m be lufle’n, be fɔ.—An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 22:22-24 nun.\n23 Mmla’n tannin Izraɛlifuɛ mun kɛ naan be di plɔplɔ. I sɔ’n ti be sasalɛ. (Sau. 18:6-30) Nvle nga be mantan Izraɛlifuɛ’m be lɛ’n, be bumɛn i kɛ plɔplɔ dilɛ’n ti sa tɛ. Sanngɛ Zoova i sufuɛ’m be liɛ’n, akunndan nga Zoova bu’n, i wie yɛ ɔ fata kɛ be bu-ɔ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ be bu plɔplɔ dilɛ’n, i like tɛ.\n24 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova kunndɛ kɛ be nga be le kwlalɛ’n be klo sran nga be sie be’n. Ɔ bu sa sukusuku kɛ plɔplɔ dilɛ nin gblu tɔlɛ’n, yɛ i wunsu sa wie mun ekun be fɔ. Yɛ ɔ klo kɛ be sasa be nga be leman wie’n. Ɔ kloman kɛ be bu sran lufle.\nMMLA’N “TI NINNGE KPAKPA NGA BÉ WÁ BÁ’N, BE NZƆLIƐ”\n25-26. (1) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be kɔ likawlɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like suanlɛ kun nun-ɔn?\n25 Klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be kɔ likawlɛ. Sɛ e yi klolɛ’n i nglo’n, saan é yó sa nuan su. Kɛ e wun i wlɛ kɛ Zoova buman e lufle’n, e klo i kpa tra laa’n. Sɛ e klo Ɲanmiɛn yɛ e yo sa’n i nuan su sɛsɛ’n, é kló e wiengu mun kpɛkun e su buman be lufle.\n26 Moizi Mmla’n ukali Izraɛlifuɛ mun naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan kpa. Sanngɛ kɛ Zezi wuli’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m b’a nantiman Moizi Mmla’n su kun. Like kun m’ɔ le ɲrun kpa’n, yɛ Ɲanmiɛn fa kacili Moizi Mmla’n niɔn. (Rɔm. 10:4) Akoto Pɔlu seli kɛ mmla’n ti “ninnge kpakpa nga bé wá bá’n, be nzɔliɛ.” (Ebr. 10:1) ?Kɛ aniaan’m be klo be wiengu mɔ be yo sa’n i nuan su sɛsɛ asɔnun’n nun’n, wafa sɛ yɛ be ngba be ɲan su ye-ɔ? É wá wún kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like suanlɛ kun nun.\n?WAFA SƐ YƐ MOIZI MMLA’N KLE KƐ...\nZoova klo i sufuɛ mun-ɔn?\nZoova klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n niɔn?\nZoova bu be nga be leman wie’n be sran-ɔn?\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Like suanlɛ nga nin nsan ekun bé wá fá e ɲin síe i like nga ti yɛ e kwla lafi su kɛ e ndɛ lo Zoova sakpa’n, i su. Afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun yɛ like suanlɛ nsan onga’m be o-ɔ. Like suanlɛ nsan sɔ mun yɛ: “Maan e klo sran yɛ e yo sa nuan su sɛsɛ asɔnun’n nun,” nin “Maan e klo sran yɛ e yo sa nuan su sɛsɛ mɛn tɛ nga nun” yɛ “Wafa nga e kwla uka be nga be bakan nun’n, sran wie nin be lali kekle nun’n.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 NDƐ WIE’M BE NUN YIYILƐ: Zoova seli Moizi kɛ ɔ klɛ mmla 600 tra su man Izraɛlifuɛ mun. Mmla sɔ mun yɛ be flɛ be kɛ “Mmla” annzɛ “Moizi Mmla’n” niɔn. Wie liɛ’n, kɛ bé kán Biblu’n nun fluwa klikli nnun’m be ndɛ’n, be se kɛ “Mmla’n.” Ɔ ju wie’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i nuan Ndɛ’n nga laa be klɛli i Ebre nun’n i ndɛ’n, be se sɔ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 60 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Kɛ niɛn kun nin i wa bla’m bé tɔ́n like’n, nn ɔ nin be kókó yalɛ. Be sin lɔ’n, siɛ kun su kle i wa yasua’n bua’m be lika nianlɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 64 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be su uka angbeti bla kun nin wa mɔ aata difuɛ kun buli be lufle’n.