Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 11\nZozi 'bɔla Zeruzalɛm\n(Mt 21.1-11; Lk 19.28-40; Zan 12.12-16)\n1 Zozi 'lee 'e -srunɔn a -plinan Zeruzalɛm. O 'bɔ 'flanun nɛn o o laabo Befaze 'lee Betani bɛ -a "srɔn. 'Flanun zɩɛ o ya Olivie pɔn man. Ɛn Zozi 'e -srunɔn "fli 'pa 'sia 'o 'lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: 2 «'Ka 'kʋ 'fla nɛn, 'ka 'lɛ bɛ -a da! -Te ka 'bɔla 'nan nun bɛ, ka -aflumun planɛn ye 'e 'baa -tɔdɩ. Min 'ka tian 'fɔlɛ "da "dɩ. 'Ka baa 'sʋ -e 'ka 'ta -a 'mɛn 'gʋ! 3 -Te min -tʋ -a laabʋ 'ka 'lɔ 'nan, -mɛ "nɛn kaa dra -yrɛ "bɛ, 'ka vɩ -yrɛ 'nan: ‹Minsan "e 'nan, -aflumun 'wɩ a 'e man. 'Pian e -taa "a -naagʋ.› »\n4 O -kʋ, ɛn o 'bɔ -aflumun planɛn man 'e 'baa -tɔdɩ 'kɔn 'tʋ -kpɛin "man bei -si man. Ɛn waa baa 'sʋ. 5 -A -nan nɛn minnun nɛn o cɩ -nan bɛ, o -mienun -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "nɛn kaa dra? -Mɛ "le "wɛan nɛn kaa baa 'sʋ?» 6 'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ "bɛ, -a 'bɔ nɛn waa 'vɩ -wlɛ. Ɛn minnun o 'tʋɩ, waa drɛ. 7 O -kʋ -aflumun planɛn zɩɛ -a Zozi lɛ. O 'wee sɔnun paala -a koda, ɛn e -nyran "da. 8 Minnun "kaga 'wee sɔnun paala -a 'lɛ. Ɛn min -mienun yiba "pɛnɛnnun cɛɛn, ɛn waa 'pla -a 'lɛ. 9 Minnun nɛn Zozi 'lɛ bɛ, 'lee minnun nɛn o -sru "bɛ, o pladɩ 'sia -a vɩdɩ -a 'nan:\n«-Fɛavɛa o! -Fɛavɛa o,\nBali -le -fɛa 'e 'kɔn min nɛn\nMinsan -a 'pa 'sia bɛ -a man!\n10 Bali -le -fɛa\n'e 'kɔn mingɔnnɛn -blɩdɩ nɛn,\ne "ta -daa "bɛ -a man!\n'Kʋ tra David -le mingɔnnɛn -blɩdɩ nɛn.\nBali 'tɔ 'e drɛ -dan laji lou!»\n11 Zɩ Zozi wlala Zeruzalɛm zɩɛ. Ɛn e -kʋ Bali -pan 'kuin 'nan -e 'e fɛ pɛɛnɔn -nanjɛn. Zɩ -pei "ta taan "bɛ, ɛn e 'bɔla, e -kʋ Betani 'o 'vale 'e -srunɔn 'fuda "fli "a.\nYiba "tʋ nɛn ya'a 'baa dɩɛ Zozi 'e wei 'pla "man\n12 Tʋ cɛɛn ɛn Zozi 'si Betani 'o 'vale 'e -srunɔn 'a. "Wɛɛ -ta -sia bɛ, ɛn dra Zozi 'tɛdɩ 'sia. 13 -A -nan nɛn e fijie yiba "tʋ 'yɩ -kɔɔbli te -a 'la a "da. Ɛn Zozi 'kʋ -a -nanjɛnlɛ 'nan -te -a 'blʋ a "maan? Zɩ e 'bɔ yiba zɩɛ -a wlu bɛ, -a 'la 'saza nɛn yaa 'yɩ "da. Kɔɔ fijie ba tʋ "cɛɛ dɩ. 14 Ɛn Zozi -a 'vɩ yiba zɩɛ -yrɛ 'nan: «Te min -tʋ 'e 'i 'blʋ -blɩ 'li "fo "dɩ!» -A -srunɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man.\nZozi fɛnun -tannɔn 'pin Bali -pan 'kuin\n(Mt 21.10-17; Lk 19.45-48; Zan 2.13-16)\n15 "Bɛ -sru o 'bɔla Zeruzalɛm, ɛn Zozi wla Bali -pan 'kuin. Minnun nɛn o cɩ Bali -pan fɛnun -tannan, 'lee minnun nɛn o cɩ -a 'lɔnan bɛ, e o -pindɩ 'sia. E "lala ta -fɔɔnɔn 'le 'tablonun, 'lee -plablo -tannɔn 'le pɛinnun fuila "man. 16 Ɛn ya'a min -tʋ 'tʋɩlɛ -e 'e 'ciɩ fɛ -tʋ -a Bali -pan 'kuin dɩ. 17 Zozi 'wɩ 'pla -wlɛ. E 'nan: «E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan, Bali "e 'nan:\n‹'Mɛn 'kɔn -kɔan 'trɛdanɔn pɛɛnɔn 'le Bali trʋ 'ba 'kɔn 'a.›\n'Pian kaa drɛ crin wʋnan -a.»\n18 Zɩ Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn o Zozi 'man -wɛɛdɩ 'sia 'nan -e 'o -tɛ. Kɔɔ nyɛn o 'cɛndɩ 'sia, -yee 'wɩ "paadɩ nɛn e ya 'sɔnan minnun pɛɛnɔn lɛ bɛ, -yee "wɛan.\n19 Zɩ funnin 'pla bɛ, ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn 'si Zeruzalɛm.\nYiba "nɛn Zozi 'e wei 'pla "man "bɛ e -ka\n20 Tʋ cɛɛn ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn lidɩ 'sia 'o da "nyian Zeruzalɛm. O fijie yiba zɩɛ -a 'yɩ, te e -ka e 'bɔ 'e "sɛin "man. 21 Tɔɔn 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ fijie yiba zɩɛ -a man bɛ, -a -cin -tɔ Piɛri ji. Ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, "i 'yiɔ! Fijie yiba "nɛn 'i wei 'pla "man "bɛ, e -ka.»\n22 Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «'Ka yi -tɛra Bali da! 23 Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -te min -tʋ -a 'vɩ pɔn 'labɛ -yrɛ 'nan: ‹'I 'sʋra 'gʋ, 'i 'kʋ -tɛ jemie -va,› ɛn min zɩɛ ya'a 'e 'ci -fɔɔlɛ dɩ, 'pian e yi -tɛra "da 'nan Bali -a 'lɛ sɔɔman 'yrɛ bɛ, e dra. 24 -Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan, fɛ pɛɛnɔn nɛn kaa laabo Bali 'lɔ te ka ya Bali trʋ 'banan bɛ, 'ka yi -tɛra "da 'nan kaa 'yɩ 'va, tɔɔn kaa ye! 25 Ɛn -te ka "ta Bali trʋ "baa, te min -tʋ man wɩ a 'ka 'ji bɛ, 'ka 'cɛ -yrɛ! 'Ka drɛ zɩɛ -e 'ka "tɩ "nɛn laji lou "bɛ, 'wɩnun nɛn kaa drɛ -yrɛ "wlidɩ "bɛ, 'e 'cɛ 'cɛɛ. 26 ['Pian -te ka'a min man wɩ cɛa dɩɛ, 'ka "tɩ "nɛn laji lou "bɛ, 'wɩnun nɛn kaa drɛ -yrɛ "wlidɩ "bɛ, ya'a "nyian "e cɛa 'cɛɛ dɩ.»]\nZozi 'le -kɔladɩ "sia nyin zia?\n27 "Bɛ -sru Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla "nyian Zeruzalɛm. Ɛn Zozi 'ciɩdɩ 'sia Bali -pan 'kuin. -A -nan nɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'lee min cejenun pli "man. 28 Waa laabʋ -yrɔ 'nan: «-Kɔladɩ "cɛn "a nɛn i 'wɩnun zɩɛ -a drɛ? Ɛn -tɩɛ -si -nɔn 'yiɛ?»\n29 Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «An 'bɔ "nyian an "ta 'wɩ 'tʋwli "cɛ laabo 'ka 'lɔ. -Te kaa -sru 'vɩ 'mɛn bɛ, -kɔladɩ nɛn an 'wɩnun zɩɛ -a drɛ 'a bɛ, maan -ci "sia 'cɛɛ. 30 -Tɩɛ Zan 'pa 'sia 'nan 'e 'ta min -batize drɛ? Minnun 'bɛ 'pa 'sia, -baa Bali 'bɛ 'pa 'sia? 'Ka vɩ 'mɛn!»\n31 -A -nan nɛn waa vɩdɩ 'sia 'o cin yei 'nan: «-Te -kaa 'vɩ 'nan: ‹Bali 'bɛ 'pa 'sia bɛ›, e -taa -a laabʋlɛ -kaa 'lɔ 'nan: ‹-Mɛ "le "wɛan nɛn ka'a yi -tɛala 'wɩ nɛn Zan -a 'vɩ bɛ -a da dɩ?› 32 Ɛn -te -kaa 'vɩ 'nan: ‹Minnun 'bɛ 'pa 'sia bɛ›, minnun pɛɛnɔn -taa 'wunlɛa -kaa man.» Zuif 'nɔn 'tanɔn zɩɛ, "klan a o ji, kɔɔ minnun pɛɛnɔn Zan "siala Bali 'lewei vɩzan -a.\n33 -Yee "wɛan nɛn waa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Kʋ'a san tɔa dɩ.»\nƐn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «An 'bɔ "nyian min nɛn e -si -nɔn 'mɛn ɛn an 'wɩnun zɩɛ -a drɛ bɛ, ma'an 've 'cɛɛ dɩ.»


Maan e yo sa i nuan su titi—Galasifuɛ Mun 5:22, 23 | Like suanlɛ liɛ’n\n“Sa nga Nyanmiɛn Wawɛ’n maan sran yo’n yɛ: [...] be yo sa i nuan su.”—GALASIFUƐ MUN 5:22, 23.\nJUE: 83, 52\n?Kɛ Satan yoli ɲin kekle’n, ngue yɛ like nga Ɲanmiɛn yoli’n, ɔ kle e-ɔ?\n?Sran nga be trali be awlɛn, ɔ nin nga b’a traman be awlɛn mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, be nun wie yɛle benin?\n?Ngue ti yɛ sɛ e kanngan Biblu’n nun titi’n, é kwlá trá e awlɛn-ɔn?\n1, 2. (a) ?Kɛ sran’m be yoman sa i nuan su’n, wafa sɛ yɛ i bo gua-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kan sa i nuan su yolɛ’n i ndɛ-ɔ?\nSA NGA Ɲanmiɛn Zoova maan sran yo’n i kun yɛle kɛ, be yo sa i nuan su. (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) E kwlá yoman sa i nuan su kɛ Zoova sa. Afin fɔ o e nun. Kɛ mɔ sran sunman be yoman sa i nuan su’n ti’n, be wun be ɲrun. Junman ng’ɔ fata kɛ be ka lɛ be di’n, be fa sie i cɛn uflɛ. Suklu ba nin junman difuɛ kpanngban be diman junman kpa. Asa ekun’n, sran wie’m be ijɔ tɛtɛ, be nɔn nzan be bo, be yo sran’m be like yaya, be nin be yi’n annzɛ be wun’n be yra, be fa kalɛ, be kwlá yaciman sa tɛ’n i yolɛ, be di bisua, be wla bo be wun, be ɲan bla nin bian kunndɛlɛ’n i su tukpacɛ, yɛ bla wie’m be wunnzɛlɛ’n timan be klun su.—Jue Mun 34:12-15.\n2 Be nga be yoman sa i nuan su’n, be wun i su afɛ. Yɛ sran uflɛ wun be ayeliɛ’n i su afɛ wie. Kɛ aliɛ cɛ́n m’ɔ́ sán’n, e wun kɛ sran’m be yo sa tɛ’n i dan. Ɔ fataman kɛ i sɔ’n bo e nuan. Afin, Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan “kɛ mɛn’n ɔ́ kɔ́ i bue nuan’n,” sran’m be su siman be wun su nian.—2 Timote 3:1-3.\n3. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn-ɔn?\n3 ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tra e awlɛn-ɔn? Like cinnjin nɲɔn ti-ɔ. I klikli’n yɛle kɛ, be nga be tra be awlɛn’n, sa sunman ɲanman be. Be tranlɛ yo fɛ, be faman ya ndɛndɛ, be wla boman be wun ndɛndɛ. I nɲɔn su’n yɛle kɛ, be nin Ɲanmiɛn be afiɛn saciman. Afin, be nian be wun su naan b’a yoman sa tɛ. Adam nin Ɛvu b’a yoman sɔ. (Bo Bolɛ 3:6) Andɛ’n, sran sunman be nian be ayeliɛ’n su. Ɔ maan, sa kekle sunman ɲan be.\n4. ?Sɛ e kwlá yoman sa i nuan su titi’n, nguɛ ti yɛ ɔ fataman kɛ e sa sin bubu e-ɔ?\n4 Zoova bɔbɔ si kɛ e ti klɔ sran, naan e kwlá yoman sa i nuan su blɛ kwlaa nun. I sɔ’n ti, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ úka e naan e yo sa ng’ɔ ti kpa’n. (1 Famiɛn Mun 8:46-50) Be nga be kwlá traman be awlɛn’n, ɔ wla be fanngan naan be yo sɔ. Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún wafa nga Zoova kle kɛ ɔ trɛ i awlɛn’n. Asa ekun’n, i sufuɛ nga be trali be awlɛn’n, ɔ nin be nga b’a kwlá yoman sɔ mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, é fá e ɲin síe be su wie. Kpɛkun, ninnge wie m’ɔ fata kɛ e yo be naan y’a kwla tra e awlɛn’n, é kán be ndɛ.\nZOOVA KLE E AJALƐ KPA\n5, 6. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova trɛ i awlɛn-ɔn?\n5 Sa nga Zoova yo be’n, be ti kpa lele tra su. Afin fɔ nunmɛn i nun. (Mmla’n 32:4) Sanngɛ e liɛ’n, e ti sa tɛ yofuɛ. I sɔ’n ti, wafa nga Zoova trɛ i awlɛn’n, ɔ fata kɛ e fa e ɲin sie su kpa naan y’a kwla yo kɛ i sa. Kpɛkun sɛ be yo e sa’n, é wún like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova trɛ i awlɛn-ɔn?\nSa nga Zoova yo be’n, be ti kpa lele tra su. Afin fɔ nunmɛn i nun.\n6 Kɛ Satan yoli ɲin kekle Edɛnin fie’n nun lɔ’n, maan e bu like nga Zoova yoli’n i akunndan. Satan i ayeliɛ’n loli anzi nanwlɛfuɛ’m be kwlaa be ngasi. E kusu, kɛ e bu afɛ kwlaa nga Satan dunman nun sran’m be wun i’n i akunndan’n, e awlɛn be e klun. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ faman ya ndɛndɛ. I sɔ’n ti, w’a kpliman w’a tɛman Satan su. (Ezipt Lɔ Tulɛ 34:6; Zɔb 2:2-6) Nanwlɛ, Zoova trɛ i awlɛn. Afin, ɔ kloman kɛ sran kun sa mlin, ɔ “klo kɛ sran’m be kwlaa be kaci be nzuɛn’n.”—2 Piɛr 3:9.\n7. ?Kɛ Zoova trɛ i awlɛn’n, ngue yɛ ɔ kle e-ɔ?\n7 ?Kɛ Zoova trɛ i awlɛn’n, ngue yɛ ɔ kle e-ɔ? Ɔ kle e kɛ maan e bu ndɛ sin naan y’a kan. Yɛ nán e tɔ like su e yo. Sɛ e waan é fá ajalɛ cinnjin kpa kun’n, maan e tran e bu i sin kpa naan y’a fa. Maan e srɛ Zoova naan e kan ndɛ ng’ɔ ti su’n, annzɛ e yo sa ng’ɔ ti kpa’n. (Jue Mun 141:3) Sran ng’ɔ fa ya ndɛndɛ’n, ɔ cɛman naan w’a yo sa tɛ, annzɛ w’a kan ndɛ tɛtɛ. Kpɛkun i sin’n, i ayeliɛ’n yo i nsisɔ.—Nyanndra Mun 14:29; 15:28; 19:2.\nLIKE NGA SRAN WIE’M BE YOLI’N\n8. (a) ?Wan yɛ ɔ trɛli i awlɛn mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ-ɔ? (b) ?Kɛ Potifar i yi’n kunndɛli kɛ ɔ nin Zozɛfu bé lá’n, ngue ti yɛ w’a kplinman su-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n8 Biblu’n kan sran wie mɔ be trali be awlɛn’n, be ndɛ. Be nun kun yɛle Zakɔbu i wa Zozɛfu. Ɔ dili bian kun m’ɔ ti Ezipti famiɛn’n i mantanfuɛ’n, i awlo’n nun junman. Be flɛ bian sɔ’n kɛ Potifar. Potifar i yi’n kloli Zozɛfu. Afin, Zozɛfu i “nyrun waka’n ti klanman.” Cɛn kun’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin Zozɛfu bé lá. Sanngɛ, Zozɛfu trɛli i awlɛn, w’a kplinman su. ?Ngue ti-ɔ? Afin, ɔ buli sa ng’ɔ kwla ju’n i akunndan. Ɔ seli kɛ: “N yo sa tɛ dan nga-a ɔ yo-man ye. Sɛ n yo sɔ-ɔ, nn Nyanmiɛn yɛ m’an wɔ i safle-ɔ.” Kɛ bla trali Zozɛfu i tralɛ’n naan be la kekle nun’n, ɔ yacili i tralɛ’n bla’n i sa nun. Kpɛkun, ɔ wanndili boli nun gua su lɔ.—Bo Bolɛ 39:6, 9; An kanngan Nyanndra Mun 1:10 nun.\nMaan e srɛ Zoova naan e yo ngwlɛlɛfuɛ, naan e yo sa i nuan su.\n9. ?Ngue yɛ é yó naan sɛ sa wie tanndan e ɲrun’n, y’a kwla tra e awlɛn-ɔn?\n9 ?Ngue yɛ Zozɛfu i ayeliɛ’n kle e-ɔ? Ɔ kle e kɛ maan e mian e ɲin e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su sa’n kwlaa nun. Laa’n, e nun wie mun e ti nzanbɔɛfuɛ, annzɛ siklɛti nɔnfuɛ, annzɛ drɔgi nɔnfuɛ, annzɛ bla nin bian kunndɛfuɛ, annzɛ e yo sa tɛ wie mun. Kannzɛ be yoli e batɛmun naan e ti Zoova i Lalofuɛ siɛn’n, sanngɛ ɔ ju wie’n, e kɔnvi kwla sɔ sa tɛ mɔ e wlɛli i ase’n i ekun. Sɛ ɔ yo e sɔ’n, maan e bu e nin Zoova e afiɛn m’ɔ kwla saci’n i akunndan. Sa ng’ɔ kwla tanndan e ɲrun’n, ɔ nin ajalɛ nga e kwla fa’n, maan e bu be akunndan e sie. (Jue Mun 26:4, 5; Nyanndra Mun 22:3) Sɛ sa wie tanndan e ɲrun’n, maan e srɛ Zoova naan e yo ngwlɛlɛfuɛ, naan e yo sa i nuan su.\n10, 11. (a) ?Gbanflɛn nin talua sunman be suklu lɔ’n, sa benin yɛ ɔ ju be su-ɔ? (b) ?Ngue yɛ Klistfuɛ gbanflɛn nin talua’m be kwla yo naan b’a fɔnman Ɲanmiɛn i mmla’n niɔn?\n10 Sa ng’ɔ juli Zozɛfu su’n, i wunsu sa ju andɛ Klistfuɛ gbanflɛn nin talua sunman be su. Be flɛ talua kun kɛ Kimun. Suklu lɔ’n, i wiengu’m be kan yasua nga be nin be lali’n be ndɛ. Sanngɛ i liɛ’n, ɔ leman wie kanman. I sɔ’n ti, i wiengu’m be fɛ i be yiyi be ɲin su. Ɔ ju wie’n, ɔ yo i kɛ “i ndɛ loman sran fi sa.” Kimun si kɛ gbanflɛn nin talua’m be kɔnvi kwla sɔ bla nin bian kunndɛlɛ’n i dan. Sanngɛ, nɛ́n i sɔ’n ti yɛ ɔ́ kó yó i sɔ sa’n niɔn. (2 Timote 2:22) Ɔ ju wie’n, i wiengu’m be usɛ i kɛ ɔ siman yasua. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ yiyi like nga ti yɛ ɔ kunndɛman bian’n i nun kle be. Kɛ Klistfuɛ gbanflɛn nin talua’m be tra be awlɛn mɔ be kunndɛman bla nin bian’n, e fa be e di e nuan. Yɛ be wun yo Zoova fɛ.\n11 Biblu’n kan sran wie mɔ b’a kwlá traman be awlɛn’n, be ndɛ wie. Kpɛkun, ɔ kan wafa nga i bo guali mannin be’n i ndɛ. Kimun i wiengu suklu ba’m be wlɛwlɛli i kɛ ɔ kunndɛ bian. Gbanflɛn nin talua mun, sɛ amun wiengu’m be wlawla amun sɔ wie’n, maan amun wla kpɛn gbanflɛn sinnglinfuɛ nga Nyanndra Mun ndɛ tre 7 kɛn i ndɛ’n, i su. Asa ekun’n, maan amun wla kpɛn sa nga Amnɔn yoli’n, ɔ nin wafa nga i bo guali’n su. (2 Samiɛl 13:1, 2, 10-15, 28-32) Siɛ nin niɛn mun, kɛ amun nin amun mma’m bé sú Ɲanmiɛn awlo lɔ’n, amun fa sa sɔ mun sie be ɲrun. I liɛ’n, bé wún i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be tra be awlɛn, yɛ be yo ngwlɛlɛfuɛ.\n12. (a) ?Kɛ Zozɛfu wunnin i niaan mun’n, ngue yɛ ɔ yoli m’ɔ kle kɛ ɔ trɛ i awlɛn-ɔn? (b) Sa benin yɛ sɛ ɔ ju’n, ɔ fata kɛ e tra e awlɛn-ɔn?\n12 Cɛn kun’n, Zozɛfu i niaan’m be ɔli aliɛ tolɛ Ezipti lɔ. Kɛ Zozɛfu wunnin be’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sí be klun akunndan’n. I sɔ’n ti, w’a yimɛn i wun nglo w’a kleman be. Cɛn sɔ nun’n, ɔ kleli ekun kɛ ɔ trɛ i awlɛn. W’a tumɛn i klunngbɔ. Yɛ w’a sunman i niaan’m be ɲrun lɛ. (Bo Bolɛ 43:30, 31; 45:1) Sɛ e niaan kun yo e sa’n, maan e tra e awlɛn kɛ Zozɛfu sa. Nán e kan e niaan’n i ndɛ tɛ. Annzɛ nán e yo i sa wie m’ɔ kwla yo e nsisɔ’n. (Nyanndra Mun 16:32; 17:27) Sɛ wienun-ɔn, be tu e osufuɛ kun asɔnun’n nun’n, maan e tra e awlɛn naan e nin i y’a sanman nun. I sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e nian Zoova i ayeliɛ’n su, naan e nanti i mmla’n su.\nNán e bu i kɛ y’a jran kpa, naan e kwlá yoman sa tɛ.\n13. ?Ngue yɛ Famiɛn Davidi i wun ndɛ’n kle e-ɔ?\n13 Maan e kan Famiɛn Davidi i ndɛ wie. Saili kunndɛli kɛ ɔ́ kún i. Sanngɛ, w’a tumɛn i klunngbɔ. Kɛ ɔ yoli famiɛn’n, cɛn kun’n, Simɛi kɛnnin i ndɛ tɛtɛ. Sanngɛ, ɔ yaci cɛli Simɛi. (1 Samiɛl 26:9-11; 2 Samiɛl 16:5-10) Sanngɛ, nán blɛ kwlaa nun yɛ Davidi kwla trɛli i awlɛn-ɔn. Sa tɛ ng’ɔ nin Bat-Seba be yoli’n, ɔ nin like ng’ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ fá yó Nabali’n, be kle sɔ weiin. (1 Samiɛl 25:10-13; 2 Samiɛl 11:2-4) Davidi i wun ndɛ’n kle e ngwlɛlɛ. Yɛle kɛ, maan e nian e wun su titi. Asɔnun kpɛnngbɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be yo sɔ kpa-ɔ. I liɛ’n, be su mianmianman be niaan mun. Asa ekun’n, nán e bu i kɛ y’a jran kpa, naan e kwlá yoman sa tɛ.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:12.\nLIKE NGA E KWLA YO’N\n14. (a) ?Sa benin yɛ ɔ juli e niaan kun su-ɔ? (b) ?Kɛ sa kɛ ngalɛ’n sa ju’n, ngue ti yɛ like nga e yo’n ti cinnjin-ɔn?\n14 ?Ngue yɛ é yó naan y’a kwla tra e awlɛn titi-ɔ? Maan e kan sa kun m’ɔ juli’n i ndɛ e nian. Be flɛ e niaan kun kɛ Luigi. Cɛn kun’n, bian kun fɛli i loto’n sili Luigi liɛ’n i sin. Kpɛkun, bian yɛ ɔ fali ya-ɔ. Ɔ kannin Luigi i ndɛ tɛtɛ. Ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin Luigi bé tú ngondin bɔbɔ. Sanngɛ, Luigi srɛli Zoova. Kpɛkun, ɔ kpatali bian’n naan ɔ guɛ i wla ase. Sanngɛ, bian’n waan ɔ timan. I sɔ’n ti’n, Luigi klɛli bian i asiransi fluwa’n nun, yɛ ɔ ɔli-ɔ. Kɛ ɔ́ kɔ́’n, nn bian’n te kɛn i ndɛ tɛtɛ. I lemɔcuɛ m’ɔ́ jú’n, Luigi ɔli bla kun m’ɔ boli jasin fɛ’n kleli i’n, i osu nianlɛ. Kannzu bla sɔ’n i wun’n, yɛ ɔ nin Luigi be yoli asidan’n niɔn. Kɛ bian’n wunnin Luigi’n, ɲannzuɛn kunnin i. Ɔ maan, ɔ kpatali Luigi. Kpɛkun, ɔ seli kɛ ɔ́ wá flɛ́ Luigi i asiransifuɛ mun naan be yo Luigi i loto’n ndɛndɛ. Kɛ bé klé i yi’n i Biblu’n nun like’n, ɔ trɛnnin i bo wie. Yɛ ɔ yoli i fɛ kpa. Cɛn sɔ nun’n, Luigi wunnin kɛ awlɛn tralɛ’n ti nzuɛn kpa. Afin, sɛ ɔ ti kɛ ɔ kannin bian mɔ nin i be yoli asidan’n i ndɛ tɛtɛ’n, nn atrɛkpa’n bian’n w’a sɔmɛn i nun klanman.—An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 6:3, 4 nun.\nE ayeliɛ’n ti, kɛ é bó jasin fɛ’n, be kwla sɔ e nun, annzɛ be kwlá sɔman e nun. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n15, 16. ?Ngue ti yɛ sɛ e kanngan Biblu’n nun titi’n, é kwlá trá e awlɛn-ɔn?\n15 Sɛ e kanngan Biblu’n nun titi naan e bu su akunndan’n, é kwlá trá e awlɛn. Maan e wla kpɛn ndɛ nga Ɲanmiɛn kan kleli Zozie’n su. Ɔ seli i kɛ: “Mmla ng’ɔ ti klɛwa fluwa nga nun’n, kan flan nun. Bu i akunndan wia su nin kɔnguɛ, kɛ ɔ yo naan w’a fa su sɛsɛsɛ’n ti. Sɛ a yo sɔ’n yɛ like nga a yo’n ɔ́ yó ye-ɔ.” (Zozie 1:8) ?Ngue ti yɛ sɛ e kanngan Biblu’n titi’n, é kwlá trá e awlɛn, annzɛ é kwlá nían e wun su-ɔ?\nSɛ e kanngan Biblu’n nun titi’n, é kwlá trá e awlɛn.\n16 E wunnin kɛ Biblu’n kan sran wie mɔ be trali be awlɛn’n, ɔ nin wafa nga i bo guali’n i ndɛ. Yɛ ɔ kan be nga b’a kwlá traman be awlɛn’n, ɔ nin wafa nga i bo guali mannin be’n i ndɛ wie. Zoova maan be klɛli i kwlaa sɔ’n naan ɔ́ fá klé e ngwlɛlɛ. (Rɔmfuɛ Mun 15:4) I sɔ’n ti’n, maan e kanngan ndɛ sɔ’m be nun kpa. Yɛ maan e bu be su akunndan naan e wun afɔtuɛ nga be man e’n. Kpɛkun, wafa nga e nin e awlofuɛ mun e kwla nanti afɔtuɛ sɔ’m be su’n, maan e bu i akunndan. Asa ekun’n, maan e srɛ Zoova kɛ ɔ uka e naan e nanti i afɔtuɛ’m be su. Sɛ e wun kɛ sa wie nun’n, e kwlá traman e awlɛn’n, maan e di e wun nanwlɛ. Yɛ maan e fa wlɛ i srɛlɛ’n nun. Kpɛkun, like kwlaa nga e kwla yo naan y’a kwla tra e awlɛn sa sɔ nun’n, maan e yo. (Zak 1:5) Maan e nian fluwa nga anuannzɛ’n yi be’n be nun naan e kunndɛ sa sɔ’n i su afɔtuɛ, naan e nanti su.\n17. ?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan be mma’m b’a kwla tra be awlɛn-ɔn?\n17 Siɛ nin niɛn mun, amun si kɛ sɛ sran kun trɛ i awlɛn’n, ɔ nin i sɔ’n finmɛn i nin klun. ?Ngue yɛ amún yó naan amun mma’m b’a kwla tra be awlɛn-ɔn? Maan amun kle be kɛ amun tra amun awlɛn. I liɛ’n, bé yó sɔ wie. (Efɛzfuɛ Mun 6:4) Sɛ amun sie i nzɔliɛ kɛ amun wa’n kwlá trɛmɛn i awlɛn’n, amun bu amun klun lɔ nian sɛ amun bɔbɔ amun tra amun awlɛn o. Amun bo jasin fɛ’n i titi, amun wɔ aɲia’m be bo’n, yɛ amun su Ɲanmiɛn awlo lɔ titi. Sɛ amun yo sɔ’n, amun mma’m bé nían su. Asa ekun’n, nán like ngba yɛ ɔ fata kɛ amun man amun mma’m be atin naan be yo-ɔ. Zoova w’a manman Adam nin Ɛvu be atin kɛ be yo ninnge ngba. Ɔ maan, be wunnin kɛ Zoova yɛ ɔ sie be-ɔ. Amun kusu, amun tu amun mma’m be fɔ. Yɛ amun kle be ajalɛ kpa. I liɛ’n, bé trá be awlɛn wie. Asa ekun’n, amun kle be like naan be klo Ɲanmiɛn, naan be ɲin yi i.—An kanngan Nyanndra Mun 1:5, 7, 8 nun.\n18. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nin sran kpa mun e san nun-ɔn?\n18 Maan e kwlakwla e nin sran kpa mun e san nun. Sɛ e nin be nga be klo Zoova e san nun’n, bé klé e ajalɛ kpa. Ɔ maan, é yó like ng’ɔ ti kpa’n. (Nyanndra Mun 13:20) Kɛ e wun kɛ be tra be awlɛn’n, i sɔ’n wlá e fanngan. E kusu e nzuɛn kpa’n, ɔ́ wlá be fanngan wie. Nanwlɛ, maan e tra e awlɛn sa’n kwlaa nun. I liɛ’n, Ɲanmiɛn klun jɔ́ e wun. E bɔbɔ e klun jɔ́, yɛ e nin e wiengu mun e nuan sɛ́.


“An ti kpa tra ndrofia kpanngban.”—MATIE 10:31.\nKɛ bla kun wu ba uflɛuflɛ lele m’ɔ́ fá dí dɔ kun’n, ɔ ti cinnjin kɛ ɔ fɛ i wa’n sie i wue’n nun. ?Ngue ti yɛ i sɔ’n ti cinnjin-ɔn? Afin i sɔ’n yo maan ba’n ɲin kpa yɛ i wun kpɛjɛ i. *\n?Ngue ti yɛ kɛ niɛn kun ko wu ba’n, ɔ sisimɛn i bo naan w’a niɛn i wa nɔnman’n i lika-ɔ? Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Zanɛti. Ɔ seli kɛ, “kɛ bla kun fɛ i wa nɔnman’n, m’ɔ niɛn i ɲrun’n, yɛ ɔ mɛn i ɲɔnflɛn’n” i kplo nun lɔ ninnge wie’m “be yo maan ɔ klo i wa’n kpa.” Bla’n i kplo nun lɔ ninnge wie mun ekun be yo maan ɔ wun like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo mɛn i wa’n, i wlɛ. Yɛ be nɲɔn’n be ti be wun aniɛn. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie i sɔ’n su-ɔ?\nWafa nga Ɲanmiɛn Zoova yili klɔ sran’n, i ti yɛ maan ba nɔnman nin i nin be afiɛn mantan dan sɔ-ɔ. * Famiɛn Davidi seli kɛ i nun m’ɔ o i nin klun lɔ’n, Ɲanmiɛn yɛ ɔ ‘yili i fiteli wa-ɔ,’ yɛ blɛ m’ɔ te nɔn ɲɔnflɛn’n Ɲanmiɛn niɛnnin i su. Kɛ ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ seli kɛ: “Kɛ n wo min nin klun lɔ’n yɛ a boli min su nianlɛ’n i bo ɔ. I nun bɔ n wo lɔ sɔ’n, a ti min Nyanmiɛn lele yɛ w’a fa ju yɛ.”—Jue Mun 22:10, 11.\nBU NDƐ NGA I AKUNNDAN: Wafa nga Ɲanmiɛn yili klɔ sran’n, ɔ yo ɲɛnmɛn dan. Ɔ yoli maan kɛ niɛn kun niɛn i wa’n, ɔ si like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo fa niɛn i lika’n. ?Kɛ mɔ ‘e ti Ɲanmiɛn i mma mun’ ti’n, e kwlá lafiman su kɛ ɔ́ nían e tinuntinun e lika?—Sa Nga Be Yoli’n 17:29.\nZezi Klist m’ɔ si Ɲanmiɛn kpa tra sran kwlaa’n, ɔ seli kɛ: “?Be yo-man ndrofia nnyɔn atɛ bablu kun? Sanngɛ ɔ nin i sɔ’n ngba, sɛ amun Si a kplin-man su’n, be nun kun sa tɔ-man. Amun ti ndrɛ’n bɔbɔ, ɔ si i nuan. Ɔ maan nán srɛ kun amun mlɔnmlɔn, afin an ti kpa tra ndrofia kpanngban.”—Matie 10:29-31.\nE nun sunman e faman e ɲin e siemɛn i anunman kanngan nga e wun be’n, be su. Yɛ sɛ be nun kun tɔ bɔbɔ’n, e bumɛn i ndɛ. Sanngɛ e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ fɛ i ɲin sie i be tinuntinun be su. Kannzɛ be kan anunman’m be wunmuan’n be bo nun bɔbɔ’n, be kpa traman sran kunngba. Ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ fataman kɛ a bu i kɛ ɔ ndɛ loman Ɲanmiɛn. A kwla lafi su kɛ ɔ fɛ i ɲin sie ɔ su kpa.\nƝanmiɛn klo e, yɛ e ndɛ lo i.\n“Anannganman i nyin ta lika’n kwlaa. I nyin ta klunwifuɛ mun nin klun-ufuefuɛ mun.”—NYANNDRA MUN 15:3.\n“Anannganman i nyin wo i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be su, i su o yalɛ nga be koko kle i’n su.”—JUE MUN 34:16.\n“Ɔ klun-ufue’n ti, n klun’n ɔ jɔ, yɛ min wun kpaja min, afin a wun afɛ ng’ɔ o min su’n, yɛ awlaboɛ ng’ɔ o min nun’n, a si.”—JUE MUN 31:8.\n“N BULI I KƐ ZOOVA KLOMAN MIN”\n?Sɛ a si kɛ Ɲanmiɛn klo ɔ naan ɔ ndɛ lo i’n, a kwla ɲan su ye? Ɛɛn, a kwla ɲan su ye dan. Bla kun m’ɔ tran Angle’n, i su ndɛ’n kle sɔ weiin. Be flɛ bla sɔ’n kɛ Ana. * Ɔ seli kɛ:\n“Blɛ sunman’n, n buli i kɛ Zoova kloman min naan ɔ tɛman min srɛlɛ’m be su. N buli i kɛ n lafimɛn i su kpa ti-ɔ. N buli i ekun kɛ ɔ su tu min fɔ annzɛ kusu ɔ buman min sran ti’n, ɔ fɛmɛn i ɲin sieman min su. N buli i kɛ min ndɛ lomɛn i.”\nKɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Ana w’a bumɛn i sɔ akunndan’n kun. ?Ngue yɛ ɔ ukɛli i-ɔ? I bɔbɔ seli kɛ: “Blɛblɛblɛ n ma kacili akunndan nga n bu’n. Laa kun’n, kɛ aniaan kun íjɔ nzra nun’n, ɔ kannin e ti tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n, i ndɛ. Ndɛ sɔ’n wluwluli min wun dan. Ɔ maan n wunnin i wlɛ kɛ Zoova klo min. Kpɛkun kɛ n wunnin kɛ ɔ tɛli min srɛlɛ’m be su’n, min ɲinmuɛn guali. Yɛ n seli min wun kɛ kannzu Zoova klo min. Asa ekun’n, Biblu’n nun like suanlɛ’n nin aɲia’m be bo kɔlɛ’n be yoli maan n ma sili Zoova i nzuɛn’n nin e wun akunndan ng’ɔ bu’n, i kpa. Siɛn’n, n wun i wlɛ weiin kɛ e ndɛ lo Zoova naan ɔ klo e ngba yɛ ɔ kunndɛ kpa kɛ ɔ́ nían e tinuntinun e lika.”\nAna i ndɛ ng’ɔ kannin’n, ɔ wla fanngan. ?Sanngɛ á yó sɛ naan w’a si kɛ akunndan nga a bu’n nin wafa nga ɔ wun yo wɔ’n, Ɲanmiɛn wun i wlɛ? É wá tɛ́ kosan sɔ’n su ndɛ akpasua nga i sin liɛ’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Kɛ bla wie’m be ko wu ba’n, be ti sa dunmlan, be wla bo be wun. Kɛ be di junman kan’n b’a fɛ, yɛ be fa ya ndɛndɛ. Ɔ maan ba’n i falɛ kwla yo kekle man be. Sanngɛ ɔ fataman kɛ bla sɔ’m be bu be wun fɔ. Amlɛnkɛn’m be mɛn’n nun lɔ dɔɔtrɔ wie’m be seli kɛ: ‘Nán kɛ bla kun yoli like wie annzɛ ɔ fata kɛ ɔ yo like kun yɛ w’a yoman i ti yɛ i wun yo i sɔ-ɔ. Sanngɛ tukpacɛ-ɔ.’ Sɛ ɔ waan á sí tukpacɛ sɔ’n i su ndɛ wie mun ekun’n, nian afuɛ 2003, Zuɛn 8 An Tinnge! blɔfuɛ’n nun liɛ’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Biblu’n kle e kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle Zoova.—Jue Mun 83:18, NW.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Be kacili sran wie’m be dunman’n.


nan ble ng'o ba lo'n nun, ke oh yih i kpa b'o yôli é Christ-Jésus ti'n, i nglô'n, béh wunh ke i yé b'o yôô yé'n i dan'n le'a wunsu.\nNyanmien ti aklunyéfue dan kpa, o kpli'a sa wun, o kpli'a sa wun, o blu sa su. ?O nin i so'n ngba, an bu'e liké fi? ?An si'a ke Nyanmien yô kpa nan an katyi amun nzuen'n?\n Liké bo é wa nyan bé so'n ti, ke an lafi Nyanmien su'n, anh yô liké kwlaa nga an kwle i yô'n man amun nzuen'n yô kpa. Ke amun nzuen'n yô kpa'n, anh kunnde ke amunh wunh sa'm bé wle. Ke an wun sa'm bé wle'n, anh nian amun wun su. Ke an nian amun wun su'n, anh tra amun awlen. Ke an tra amun awlen'n, anh fa amun wun mantan Nyanmien. Ke an mantan Nyanmien'n, anh yô amun niaan'm bé kpa. Ke an yô bé kpa'n, anh klô swran.\nAnh yô amun wun yé, anh si amun wun aunnvue, sa nga amun wiéngu yô amun'n, anh yatyi tyee, ke Nyanmien kusu yatyi sa nga an yôlii'n tyee amun Christ ti'n sa.\nSannge anh klô amun kpofue mun, anh yô bé yé, anh bô swran bôsia, nanh an fa amun nyin sié su ke bé yi man amun. Se an yô so'n, béh yôh amun mô dan, ye amunh katyih Nyanmien Kpli bo liké fi nu'en i sin'n, i wa, afin o yô bé nga bé si'a yé'n, o nin klunwifue'm bé yé.\nSa nga bé yôli'n 28:2\nLefue'm bé ti'a é anien, sannge bé kpa bo bé yôô yé'n, i wunsu a sonman. Nzué toli dan kpa, ayre ô nun, i so'n ti, bé troo sin dan kun, nan ba fle é kwlaa i wun le.\n2 Corinthefue 6:6\nSa ng'o klé ke é ti Nyanmien dyunman difue'n bé ye, é yô'a sa sukusuku, é wun sa wle, é blu sa'm bé su, é klun ti ufué, Nyanmien Wawe'n sié é, é klô'a Nyanmien nin swran é nuan bui su,\nSannge ke é Défue Nyanmien'n yili i kpa yôle'n nin swran'm bé klôle'n nglô'n,


?Ngue ti yɛ m bu i kɛ n timan klanman ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Abɛ Acoli Afrikaans Albanais Allemand Alur Anglais Arabe Arménien Assamais Attié Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Basque Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gokana Goun Grec Guarani Gujarati Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Irlandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Konkani (Romain) Kosrae Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes hongroise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Mongol Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tlapanec Tojolabal Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Urhobo Uruund Valencian Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nNinnge wie’m be ti cinnjin tra wafa nga kɛ a nian niannun nun’n a fa wun ɔ wun’n.\nSa kun yɛ: Kɛ Zulia niɛn i wun niannun nun’n, ɔ wun kɛ ɔ ti dan ngboko. Yɛ ɔ se i klun lɔ kɛ ɔ fata kɛ ɔ “yo kaan.” Sanngɛ nn i si nin i nin, ɔ nin i janvuɛ’m be se i kɛ ɔ ti “koklo.”\nZulia kunndɛli kɛ ɔ́ yo kaan. I sɔ’n ti’n, ɔ lali awe le nɲɔn kun naan ɔ́ kpɛ́ su “kilo nɲɔn kun.”\nNiannun wie’m be o lɛ’n, be kleman wafa nga sran’n fa ti’n i kpa. I wafa kunngba’n, a kwla bu i kɛ a timan klanman.\nSɛ a kunndɛ kɛ á yó klanman’n, ɔ timan tɛ. Afin, Biblu’n kan yasua nin bla wie mɔ be ti klanman’n, be ndɛ. Be nun wie yɛle Sara, nin Rasɛli, nin Abigaɛli, nin Zozɛfu, ɔ nin Davidi. Bla kun ekun o lɛ’n, be flɛ i kɛ Abisagi. Biblu’n waan ɔ ti “talua klanman sroesroe kpa.”—1 Famiɛn Mun 1:3, 4.\nGbanflɛn nin talua sunman be bu like nga bé yó naan b’a yo klanman’n i akunndan trilili. I sɔ’n ti, sa wie’m be kwla ɲan be.\nKoko nun wa’n, be usali Amlɛnkɛn’m be lɔ talua wie’m be kosan. Kɛ be fali talua 100, be nun 58 be seli kɛ be ti dan ngboko. Sanngɛ nn, be nun 17 cɛ yɛ be ti dan sakpa ɔ.\nBe usali Amlɛnkɛn’m be lɔ bla wie’m be kosan wie. Kɛ be fali bla 100, be nun 45 be seli kɛ be ti dan ngboko. Sanngɛ nn, be timan sɔ.\nGbanflɛn nin talua nga be bu i kɛ be ti dan ngboko’n, be nun wie’m be diman like kpa. Be yo sɔ naan bé yó kaan. I sɔ’n ti, be tɔ tukpacɛ.\nSɛ a bu i kɛ a ti dan ngboko naan i sɔ’n ti, ɔ yoman wɔ kɛ a di like’n, nán fia su. Kan kle ɔ si, annzɛ ɔ nin, annzɛ sran kpɛnngbɛn kun mɔ a lafi i su’n. Biblu’n se kɛ: “Janvuɛ kpa’n ɔ nunnun wunfle. Be niaan’n kusu, ɔ nunnun mmoja.”—Nyanndra Mun 17:17.\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ Ɔ YO WƆ CINNJIN’N\nSran kun i nzuɛn’n ti yɛ be klo i annzɛ be klomɛn i ɔ. I wie yɛle Famiɛn Davidi i wa Absalɔmun liɛ’n. Biblu’n waan:\n“Sran fi i klanman nin Absalɔm sɛ-man. [...] Ɔ lɛ-mɛn i lika kun b’ɔ yo-man nyɛnmɛn-ɔn. Sran kwlaa yi i ayɛ.”—2 Samiɛl 14:25.\nSanngɛ, ɔ yo i wun dandan yɛ ɲin blo sran like su, kpɛkun ɔ ti gblɛfuɛ. Biblu’n kanman Absalɔmun i wun ndɛ kpa mlɔnmlɔn. Ɔ se kɛ ɔ ti gblɛfuɛ naan ɔ kpɔ sran.\nƝanmiɛn Ndɛ’n man e afɔtuɛ nga mun:\n‘An fa nzuɛn uflɛ b’ɔ maan amún yó kɛ sran bɔ Nyanmiɛn yili i uflɛ’n sa.’ —Kolɔsfuɛ Mun 3:10.\n‘Kɛ amún síesíe amun wun’n, nán maan ɔ yo be wunnɛn su like kɛ be ti yolɛ, ɔ nin tralɛ klanman wlalɛ sa. Sanngɛ maan be wun amun klanman’n amun nzuɛn’n nun.’ —1 Piɛr 3:3, 4.\nSɛ a kunndɛ kɛ á yó klanman’n, ɔ timan tɛ. Sanngɛ, like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo wɔ cinnjin kpa’n yɛle wɔ nzuɛn’n. Sɛ ɔ nzuɛn’n ti kpa’n, sran’m bé kló wɔ. Nán ɔ sran waka’n yɛ bé nían ɔn. Be flɛ talua kun kɛ Felisia. Ɔ seli kɛ: “Sɛ a ti klanman’n, sran’m be nian wɔ. Sanngɛ, like nga be wla kpɛ́n su titi’n yɛle wɔ nzuɛn kpa’n.”\nWAFA NGA A BU Ɔ WUN’N\n?A bu i kɛ a ti klanman?\n?Kɛ mɔ a kunndɛ kɛ á yó klanman’n ti’n, a ko wunnin dɔɔtrɔ wie’m be wun, annzɛ a diman aliɛ kpa?\n?Ɔ lika beninfuɛ’n yɛ a kunndɛ kɛ ɔ kaci ɔ? (Tin ninnge nga be kan ɔ trele’n be su.)\nMIN SRAN WAKA’N\nMIN WUNNƐN KPLO’NMIN ƝRUN’N\nƆ LIKA UFUƐ\nSɛ a tɛ kosan nɲɔn klikli’m be su kɛ ɛɛn, naan a tin kosan kasiɛn’n i su tɛlɛ wafa nsan, annzɛ nsan tra su i su’n, maan ɔ wla kpɛn ndɛ nga su: Ɔ lika nga a bu i kɛ ɔ timan klanman’n, atrɛkpa’n, sran uflɛ bumɛn i sɔ. Ɔ maan, a koko ngbɛn.—1 Samiɛl 16:7.\n?Ngue yɛ ń yó naan m’an tɔman tukpacɛ ɔ?\n?Ngue yɛ n kwla yo n fa kpinngbin min wun kɛ ɔ nin i fata’n sa ɔ?\n?Sɛ min janvuɛ kun se min kɛ ɔ su yo ninnge wie mun naan ɔ́ yó kaan’n, ń sé i sɛ?\nKɔ www.jw.org/fr su. (Tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCƐNTS su.) Nian video nga be flɛ i kɛ Ce qu’ils en pensent — L’importance du physique.


?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ’m be kwla siesie aata diwlɛ nun ndɛnngan mun-ɔn? | Ɲanmiɛn klo e\nKɛ nga e wun i 1 Korɛntfuɛ Mun 6:1-8 nun’n sa’n, akoto Pɔlu kannin Klistfuɛ’m be afiɛn ndɛ mɔ be fa kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su’n i ndɛ. I waan i wla bo i wun afin Korɛnti lɔ Klistfuɛ wie’m be “yaci Nyanmiɛn mma’m be lɛ be fa ndɛ sɔ’n kɔ be bɔ be timan Kristfuɛ’n be ja su.” (Ndɛ mma 1) Like nga ti yɛ ɔ fataman kɛ Klistfuɛ’m be fa be wiengu ɔ be mɔ be timan Klistfuɛ’n be ja su’n, naan sanngɛ maan be siesie i asɔnun’n nun’n, Pɔlu yiyili nun kpa. Maan e nian like nga ti yɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n, kpɛkun e nian sa wie mɔ afɔtuɛ sɔ’n wɔman be trele’n.\nSɛ e nin e wiengu Klistfuɛ e di aata naan ndɛnngan tɔ e afiɛn’n, maan e dun mmua e nian Zoova i mmla’n su e siesie ndɛ sɔ’n. Nán e nian e bɔbɔ e atin liɛ’n su. (Nyanndra Mun 14:12) Kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, sɛ ndɛ tɔ’n, maan e siesie i ndɛndɛ naan ndɛ sɔ’n w’a yoman dan. (Matie 5:23-26) Nga m’ɔ ti tɛ’n, yɛle kɛ Klistfuɛ wie’m be ndɛ kanlɛ m’ɔ yo ya’n ti’n, be ko sanmannin be wiengu, be mɔ be timan Klistfuɛ’n be ja su. Pɔlu se kɛ: “Kɛ amun nun sran kun nin kun be sanman be wun’n, nanwlɛ, ɔ ti amun nyin ase gualɛ dan!” ?Ngue ti ɔ? Afin i sɔ aeliɛ’n saci asɔnun’n ɔ nin Ɲanmiɛn mɔ e su i’n, be dunman. I sɔ’n ti’n, maan e fa e ɲin e sie i Pɔlu i ndɛ nga su: “?Ngue ti yɛ sa nga be yo amun’n ɔ sɔnman amun nun ɔn?”—Ndɛ mma 7.\nPɔlu seli ekun kɛ Ɲanmiɛn mannin asɔnun’n i ajalɛ naan sɛ ndɛ tɔ’n b’a siesie. Ɲanmiɛn ndɛ nanwlɛ’n yoli maan Klistfuɛ mɔ be ti asɔnun kpɛnngbɛn’n, be si ngwlɛlɛ. Ɔ maan Pɔlu waan ‘kɛ Klistfuɛ’m be ɲan ndɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla siesie be niaan Klistfuɛ’m be afiɛn.’ (Ndɛ mma 3-5) Sɛ be yo sa tɛ kpa kɛ suɛn tɔnlɛ annzɛ ndrunmun dilɛ sa’n, Zezi kleli ajalɛ nsan mɔ e kwla nanti su ɔ. I klikli nun’n, maan e mian e ɲin e flɛ e niaan’n i aamiɛn e kan kle i. I nɲɔn su’n, sɛ ɔ wunmɛn i wlɛ’n, maan e fa sran kun annzɛ nɲɔn uka e su. Kpɛkun i nsan su’n, sɛ w’a faman ajalɛ klikli nɲɔn’n be su’n, maan e kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun.—Matie 18:15-17.\nNanwlɛ, e si kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be timan mmla sifuɛ annzɛ aata difuɛ naan se kɛ bé fɛ́ i sɔ mmla’n klé aniaan mun. Sɛ aata dilɛ nun ndɛnngan tɔ aniaan’m be afiɛn’n, nán kɛ bé jájá wafa nga bé kán ndɛ sɔ’n naan w’a kpɛ’n ti ɔ. Sanngɛ be kunndɛ kɛ bé úka be naan be nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n su be siesie ndɛ sɔ’n, naan be nuan sɛ be wun amanniɛn su. Sɛ ndɛ’n ti kekle’n naan be wunmɛn i trawlɛ’n, be kwla bo su kle akpasua sunianfuɛ’n, annzɛ Betɛli lɔfuɛ mun. Sanngɛ nán sa ngba yɛ Pɔlu i afɔtuɛ sɔ’n kan be ɔ. ?Sa sɔ mun yɛle benin?\nNdɛ wie’m be nun’n, ɔ fata kɛ be ɔ awa ja su. Sanngɛ sran nga ɔ fa ndɛ’n kɔ lɔ’n, nán kɛ i bɔbɔ i ngunmin i akunndan bulɛ ti ɔ. Ɔ kunndɛ kɛ be siesie ndɛ’n amanniɛn su. Wie liɛ’n, saan jɔlɛ difuɛ’m be ja su cɛ yɛ be kwla ɲan fluwa wie kɛ be wun ralɛ fluwa sa ɔ. Annzɛ kusu ba’m be lika nianlɛ nin be sika falɛ, annzɛ asiransi i sika falɛ be wun fluwa ɔ. Sɛ banki kun su tɔ naan e dunman o sran nga be sika o lɔ’n be nun wie’n, ɔ fata kɛ e wɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su naan y’a ɲɛn i wun fluwa mun. Wienun ɔn aniaan wie kwla kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su naan w’a sɛsɛ i bɔbɔ i wun. *\nSɛ be fɛ i sɔ ajalɛ naan akunndan tɛ fi nunmɛn i sin’n, nn ndɛ nga Pɔlu kannin’n, b’a diman nun fɔ. * Sanngɛ like nga ɔ fata kɛ ɔ yo Klistfuɛ kun i cinnjinfuɛ’n, yɛle Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ, ɔ nin aunjuɛ nin bo kun yolɛ m’ɔ o asɔnun’n nun’n. Like nga be dun mmua fa sie Klistfuɛ’m be nzɔliɛ’n, yɛle be wiengu klolɛ’n. I kusu sran m’ɔ klo sran’n, ‘ɔ bumɛn i bɔbɔ wun akunndan.’—1 Korɛntfuɛ Mun 13:4, 5; Zan 13:34, 35.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Ɔ ju wie’n, Klistfuɛ kun kwla yo i wiengu wie i sa tɛ kpa. Ɔ kwla yo gblu tɔlɛ, annzɛ i sa kwla to i, ɔ kwla kun sran, ɔ kwla yo awie wualɛ. I sɔ sa’m be juman titi. Sanngɛ sɛ i sɔ sa ju’n, naan be fa kɔ awa ja su, naan ɔ ju jɔlɛ difuɛ’m be ja su bɔbɔ’n, sran nga ɔ sanmannin i wiengu’n, w’a fɔnman Klistfuɛ mmla’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Sɛ e kunndɛ kɛ é wún i su ndɛ wie ekun’n, maan e nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 1997, Marsi 15 i bue 17-22, ɔ nin Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 1991, Ɔktɔblu 15 i bue 25-28 nun.\n?Klistfuɛ’m be kwla fa be wiengu Klistfɛ’m be kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su?


Maan e kle titi kɛ e timan mɛn nunfuɛ\nMaan e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman titi naan i klun jɔ e wun\n“An tra amun anwlɛn lele guɛ i ti nin i bo”\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yia e su Zoova ɔ?\nLIFE STORY Katoliki bla mɔ b’a kaci Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’n\nJasin fɛ’n mɔ e bo’n, ɔ ti kɛ nglɛmun bɔlɛ m’ɔ gua’n sa\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Avrili 2016\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Javanese Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\n“Ng’ɔ ti Nyanmiɛn liɛ’n, an fa mɛn i.”—MATIE 22:21.\nJUE: 33, 137\n?WAFA SƐ YƐ AMÚN TƐ́ SU Ɔ?\n?Kɛ sran’m be kunndɛ kɛ bé síe be bɔbɔ be wun’n, wafa sɛ yɛ Zoova bu be ɔ?\n?Sɛ lika’n yo kekle e su’n, ngue yɛ é yó naan y’a yoman mɛn nunfuɛ ɔ?\n?Sɛ be kle e yalɛ’n, ajalɛ kpa benin yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be kle e ɔ?\n1. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn naan e ɲin yi siefuɛ mun wie ɔ?\nƝANMIƐN NDƐ’N se kɛ maan e ɲin yi mɛn siefuɛ mun. Sanngɛ, ɔ kle ekun kɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn titi. (Sa Nga Be Yoli’n 5:29; Tit 3:1) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nanti afɔtuɛ sɔ’n su ɔ? Zezi tɛ su. I waan: “An fa ng’ɔ ti Sezar liɛ’n mɛn i, yɛ ng’ɔ ti Nyanmiɛn liɛ’n, an fa mɛn i.”  (An nian “ndɛ wie mun ekun” i nun.) (Matie 22:21) Mmla nga siefuɛ’m be kpɛ’n, e nanti be su. E bu be ja nunfuɛ’m be sran. Yɛ e su lapo e man be. I lɛ’n nun yɛ e “fa ng’ɔ ti Sezar liɛ’n mɛn i” ɔ. (Rɔmfuɛ Mun 13:7) Sanngɛ, sɛ siefuɛ kun se kɛ nán e fa ng’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ’n e mɛn i’n, e kan kle i aɲinyiɛ su kɛ e kplinman su.\n2. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e jranman mɛn siefuɛ fi i sin ɔn?\n2 Kɛ sran’m bé kplí mɛn’n i sielɛ’n, e jranman be nun wie fi i sin. Yɛ e yoman like m’ɔ kle kɛ e jran be sin ɔn. Kɛ e yo sɔ’n, e kle kɛ e fa like “ng’ɔ ti Nyanmiɛn liɛ’n” e mɛn i. (Ezai 2:4) Kusu’n, Ɲanmiɛn yɛ ɔ yaci sran’m be lɛ naan be di kpɛnngbɛn’n niɔn. I sɔ’n ti’n, e yoman ninnge wie m’ɔ kle kɛ e su tanndan be ɲrun ɔn. Yɛ e yoman ninnge wie m’ɔ kle kɛ e su kpli e nvle’n i ti ɔ. (Rɔmfuɛ Mun 13:1, 2) Asa ekun’n, e faman ajalɛ wie naan sran kun sin siefuɛ kun i osu. E jranman siefuɛ’m be wun fii kɛ be yo like ng’ɔ ti e liɛ’n su’n. E yoman vote, yɛ e kunndɛman kɛ e bɔbɔ é síe mɛn’n wie.\n3. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn se kɛ nán e yo mɛn nunfuɛ ɔ?\n3 Like nga ti yɛ Ɲanmiɛn se kɛ nán e yo mɛn nunfuɛ’n, ɔ sɔnnin. I kun yɛle kɛ e ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. Yɛ Zezi w’a yoman “mɛn nunfuɛ.” Yɛle kɛ, w’a jranman siefuɛ fi i sin, yɛ w’a kunman be alɛ mun wie. (Zan 6:15; 17:16) Like kun ekun nga ti yɛ e yoman mɛn nunfuɛ’n yɛle kɛ, e fali e wun mannin Ɲanmiɛn kɛ ɔ sie e. E jranman mɛn siefuɛ fi i sin. Ɔ maan, kɛ é kán Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ’n, e klun titiman e. E se kɛ sran mɔ Ɲanmiɛn sieli i famiɛn’n i kunngba cɛ, yɛ ɔ kwla yo naan afɛ’n w’a wie sran’m be su ɔ. Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n, be jran siefuɛ’m be sin. I sɔ’n ti’n, sran’m b’a bubu be wun nun. E liɛ’n, e jranman siefuɛ fi i sin. I sɔ’n ti, e bo’n ti kun asiɛ wunmuan’n su.—1 Piɛr 2:17.\n4. (a) ?Ngue ti yɛ e si kɛ kɛ mɛn’n i awieliɛ’n wá mántan koko kpa’n, ɔ́ yó kekle mán e ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e buabua e wun dɔ nga su ɔ?\n4 Lika nga e tran lɛ’n, atrɛkpa’n, siefuɛ’m be kleman e yalɛ. Ɔ maan, e kwla su Ɲanmiɛn fɔun. Sanngɛ, kɛ mɛn’n i awieliɛ’n wá mántan koko kpa’n, e si kɛ ɔ́ yó kekle mán e. Dɔ nga su bɔbɔ’n, be yo sran’m be sa ɔ, be “yaci cɛ-man.” Yɛ bé yó like ɔ, be “bu-mɛn i akunndan.” I sɔ’n ti’n, sran’m bé búbú be wun nun ekun trá su. (2 Timote 3:3, 4) Lika wie’m be nun’n, siefuɛ’m be ninnge yolɛ’n kacikaci ndɛndɛ. Kɛ ɔ yo sɔ’n, lika’n kwla yo kekle aniaan’m be su. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e buabua e wun dɔ nga su naan sɛ lika’n yo kekle’n, y’a kwla nanti sein titi. Kɛ ɔ ko yo naan y’a kwla yo sɔ’n ti’n, like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe i like nnan be su.\nWAFA NGA ZOOVA BU MƐN SIEFUƐ MUN’N, MAAN E BU BE SƆ WIE\n5. ?Kɛ sran’m be kunndɛ kɛ bé síe be bɔbɔ be wun’n, wafa sɛ yɛ Zoova bu i sɔ liɛ’n niɔn?\n5 Like klikli nga é yó naan y’a yoman mɛn nunfuɛ’n yɛle kɛ, wafa nga Zoova bu mɛn siefuɛ mun’n, maan e bu be sɔ wie. Zoova w’a yiman sran mun kɛ be sie be wiengu. (Zeremi 10:23) Sran’m be kwlakwla be ti i ɲrun kɛ awlobo kun i nunfuɛ mun sa. Sanngɛ, siefuɛ’m be se kɛ nvle kun ti kpa tra nvle uflɛ. I sɔ’n ti, sran’m be bubu be wun nun. Asa ekun’n, siefuɛ ng’ɔ ti kpa bɔbɔ’n, ɔ kwlá yoman naan sran’m b’a wunman be ɲrun kun. Kpɛkun, sran nga Ɲanmiɛn sieli i famiɛn afuɛ 1914 nun’n, be kplinman su kɛ ɔ sie be. I sɔ’n ti, ɔ ka kaan sa’n, Ɲanmiɛn i famiɛn’n wá kán mɛn siefuɛ’m be kwlaa be bo.—An kanngan Jue Mun 2:2, 7-9 nun.\nMaan e buabua e wun ikisa naan sɛ lika’n yo kekle e su’n, y’a yoman mɛn nunfuɛ.\n6. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin siefuɛ mun e tran ɔn?\n6 Kɛ Ɲanmiɛn yaci sran’m be lɛ kɛ be di famiɛn’n, be kwla yo maan lika’n yo fɔun kan. Kpɛkun, e kwla kan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i ndɛ. (Rɔmfuɛ Mun 13:3, 4) I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn waan maan e srɛ e man siefuɛ mun naan e ɲan e ti e su i. (1 Timote 2:1, 2) Kɛ sran wie’m be yo e sa’n, e kwla fa be e kɔ siefuɛ’m be ja su. I sɔ yɛ Pɔlu yoli i laa ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 25:11) Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ Satan yɛ ɔ ti mɛn nga i min’n niɔn. Sanngɛ, ɔ seman kɛ Satan yɛ ɔ sie sran mun kɛ be di kpɛnngbɛn ɔn. (Lik 4:5, 6) I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ e se kɛ sran kun i kpɛnngbɛn dilɛ’n, ɔ fin Satan. I kpa bɔbɔ’n, Biblu’n se kɛ nán e kan siefuɛ’m be wun ndɛ tɛ.—Tit 3:1, 2.\n7. ?Sɛ siefuɛ kun kle sran’m be yalɛ’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ e yo ɔ?\n7 Wie liɛ’n, siefuɛ’m be fa ajalɛ kpa wie mun. Kannzɛ be yo sɔ o, ɔ fataman kɛ e jran be sin. I liɛ’n, é klé kɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn. Sanngɛ, i sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ. Wienun ɔn, siefuɛ’n kle sran’m be yalɛ dan. Yɛ e mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, e wun e ɲrun wie. Kpɛkun cɛn kun’n, sran’m b’a jaso siefuɛ sɔ’n i wun. ?Ngue yɛ é yó ɔ? Kannzɛ e nin sran sɔ mun e bo su yoman kun’n, sanngɛ nán e bu i kɛ like kpa yɛ b’a yo ɔ. (Efɛzfuɛ Mun 2:2) Nanwlɛ, maan ndɛ nga é kán’n, ɔ nin e ayeliɛ’n be kle kɛ e jranman siefuɛ wie i sin. I liɛ’n, é klé kɛ e nanti seiin.\nMAAN E YO “NGWLƐLƐFUƐ” NIN “WƐTƐƐFUƐ”\n8. ?Kɛ lika’n yo kekle e su’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti “ngwlɛlɛfuɛ” nin “wɛtɛɛfuɛ” ɔ?\n8 Like nɲɔn su ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yoman mɛn nunfuɛ’n, yɛle kɛ maan e nanti ndɛ kun mɔ Zezi kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “An yo ngwlɛlɛfuɛ kɛ wuo sa, yɛ an yo wɛtɛɛfuɛ kɛ auble sa.” (An kanngan Matie 10:16, 17 nun.) Sran ng’ɔ ti “ngwlɛlɛfuɛ’n,” ɔ bu sa nga be kwla ju’n be akunndan. Kpɛkun, ɔ yoman sa wie m’ɔ kwla kpɛ saɛ ba’n. I lɛ’n nun yɛ ɔ kle kɛ ɔ ti “wɛtɛɛfuɛ” ɔ. Siɛn’n, é wá kán sa wie mɔ be nun’n, ɔ fata kɛ e kle kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ nin wɛtɛɛfuɛ’n be ndɛ.\n9. ?Kɛ e nin sran mun é kókó yalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ ɔ?\n9 Ndɛ nga e kan be’n. Sɛ sran’m bé kán mɛn sielɛ’n i ndɛ naan e o lɛ’n, maan e nian e wunsu. Kɛ é bó jasin fɛ’n, ɔ fataman kɛ e se sran kun kɛ siefuɛ kun i ninnge yolɛ’n ti e liɛ’n su, annzɛ ɔ timan e liɛ’n su. Nán like nga siefuɛ’m be kunndɛ kɛ bé yó naan sran’m b’a fɛman kun’n, i ndɛ yɛ ɔ fata kɛ e kan ɔn. Sanngɛ, maan e fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n e kle like nga Ɲanmiɛn wá yó naan sran’m b’a ɲan be ti mlɔnmlɔn’n. Sɛ sran kun kunndɛ kɛ ɔ nin é kókó yasua nga be kunndɛ be wiengu yasua’n, annzɛ bla nga be kunndɛ be wiengu bla’n, annzɛ kuɛ tulɛ’n i su yalɛ’n, maan e kle i sa sɔ’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n. Kpɛkun, wafa nga e mian e ɲin e nanti ndɛ sɔ’m be su’n, maan e yiyi nun e kle i. Sɛ ɔ se e kɛ mmla wie timan kpa, naan ɔ fata kɛ be kaci i’n, nán e jrɛn i sin. Kusu’n, ɔ fataman kɛ e jrɛn i wun cinnjin kɛ ɔ kaci akunndan ng’ɔ bu’n.\nMaan e fa ndɛ nga e tili’n e sunnzun Biblu’n nun “ndɛ nanwlɛ” mɔ be kleli e’n.\n10. ?Kɛ é tíe mɛn’n nun nganniɛn mun’n, annzɛ é kánngan zronali’m be nun’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e jranman siefuɛ wie i sin ɔn?\n10 Aladio nin televiziɔn, ɔ nin zronali mun. Wie liɛ’n, aladio nin televiziɔn, ɔ nin zronali’m be nun’n, be kan siefuɛ wie’m be wun ndɛ kpa tra wie mun. I li sɛ aladio nin televiziɔn’n, ɔ nin zronali sɔ’m be ti awa liɛ’n, yɛ be tɛ i sɔ yo kpa ɔ. I lɛ’n nun’n, maan e nian e wun kpa naan y’a jranman siefuɛ kun i sin. Maan e usa e wun kosan yɛ’n: ‘?Kɛ mɔ zronali nga kan siefuɛ kun i wun ndɛ kpa’n, i ti yɛ n klo i nun kannganlɛ ɔ?’ Sɛ zronali kun kan siefuɛ kun i ndɛ trilili’n, nán e kanngan nun ngboko. Zronali nga be jranman siefuɛ wie fi sin’n, yɛ ɔ fata kɛ e kanngan be nun ɔn. I liɛ’n, e su jranman siefuɛ kun i sin. Asa kusu’n, maan e fa ndɛ nga e kanngannin’n, annzɛ e tili’n e sunnzun Biblu’n nun “ndɛ nanwlɛ” mɔ be kleli e’n i titi.—2 Timote 1:13.\n11. ?Sɛ sika nin e bo ninnge’m be ti e cinnjin dan’n, ngue yɛ ɔ cɛman naan y’a yo ɔ?\n11 Aɲanbeun ninnge mun. Sɛ sika nin e bo ninnge’m be ti e cinnjin dan’n, ɔ cɛman naan y’a jran siefuɛ wie i sin. Maan e fa sa kun e nian. Be flɛ nvle kun kɛ Malawi. Zoova i Lalofuɛ nga be o lɔ’n, b’a kunndɛman kɛ bé jrán politikifuɛ akpasua kun i sin. I sɔ’n ti, afuɛ 1970 nun’n, be nun kpanngban be yacili be bo ninnge’m be ɔli lika uflɛ. Sanngɛ be nun wie’m b’a kwlá traman be awlɛn. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Riti. I waan: “E nin sran wie mun e ɔli nvle uflɛ nun. Sanngɛ i sin’n, be sali be sin be wa jrannin politikifuɛ akpasua sɔ’n i sin. Afin pɔɔ nun tranlɛ’n yoli be fɛ trali lika uflɛ nga e ko trannin lɔ’n.” Sanngɛ, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be dan lika b’a yoman sɔ wie. Be liɛ’n, be yacili be sika nin be bo ninnge kwlakwla.—Ebre Mun 10:34.\n12, 13. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu sran’m be kwlakwla ɔ? (b) ?Ngue yɛ é yó naan y’a bumɛn i kɛ e nvle’n ti kpa tra sran uflɛ liɛ’n niɔn?\n12 Be wun tulɛ’n. Sran wie’m be fa be nvle’n, annzɛ be klɔ’n, annzɛ ninnge yolɛ ng’ɔ ti be nannan’m be nzuɛn’n, annzɛ be aniɛn’n, be di be nuan. Sanngɛ, Zoova kpaman sran’m be nun. Kɛ ɔ yili sran’m be fanunfanun’n, i sɔ’n yo ɲɛnmɛn. Ɲanmiɛn w’a seman kɛ e ɲin kpa e finwlɛ’n su. Kusu’n, ɔ kunndɛman kɛ e bu i kɛ e ti kpa tra e wiengu mun.—Rɔmfuɛ Mun 10:12.\n13 Nán maan e bu i kɛ e nvle’n, annzɛ e finwlɛ’n, ɔ ti kpa tra sran uflɛ liɛ’n. Sɛ e bu i sɔ akunndan’n, e nin sran ngba e su tranman klanman. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, Klistfuɛ wie’m be yoli angbeti bla nga be ti Ebre’n be kpa trali angbeti bla nga be ti Glɛki’n. (Sa Nga Be Yoli’n 6:1) ?Sɛ e su bu i kɛ e ti kpa tra sran uflɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Sɛ aniaan kun m’ɔ fin nvle uflɛ nun’n tu e fɔ’n, é bú i ndɛ annzɛ e su bumɛn i ndɛ? Nán e se kɛ nga li fin i liɛ nin. Sanngɛ, maan e wla kpɛn afɔtuɛ kun mɔ Ɲanmiɛn Ndɛ’n man e’n su. Ɔ se kɛ: “An bu sran wie’m be sran tra amun bɔbɔ.”—Filipfuɛ Mun 2:3.\nZOOVA SÚAN E BO\n14. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti kpa ɔ? (b) ?Sa benin yɛ Biblu’n kɛn i ndɛ m’ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti kpa ɔ?\n14 Like nsan su nga é yó naan y’a yoman mɛn nunfuɛ’n yɛle kɛ, maan e srɛ Zoova naan ɔ fɛ i wawɛ’n man e. Sɛ siefuɛ’m be yo sa ng’ɔ timan su’n, Zoova i fanngan nun é kwlá trá e awlɛn. Asa ekun’n, maan e srɛ Zoova kɛ ɔ man e ngwlɛlɛ naan sa ng’ɔ kwla tanndan e ɲrun’n, e wun i wlɛ naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. (Zak 1:5) Zoova mɔ e nin i e nanti klanman’n ti’n, be kwla wla e bisua annzɛ be kle e ɲrɛnnɛn. Sɛ i sɔ sa ju’n, maan e srɛ Zoova naan like nga ti yɛ e jranman siefuɛ wie fi i sin’n, e yiyi nun e kle be yakpa su. Nanwlɛ, maan e lafi su kɛ Zoova súan e bo naan é kwlá jrán kekle.—An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 4:27-31 nun.\nSɛ e kanngan Biblu’n nun’n, é fá e wla gúa ninnge nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n be su titi. Ɔ maan sɛ be kle e yalɛ’n, é kwlá trá e awlɛn. Kpɛkun, ndɛ mma nga be kan mɛn uflɛ’n i ndɛ’n, maan e kanngan be nun wie.\n15. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kanngan Biblu’n nun ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti, be nantili sein” i nun wie.)\n15 Zoova fa Biblu’n mannin e naan ndɛ ng’ɔ o nun’n, ɔ wla e fanngan. I sɔ’n ti, maan e kanngan nun, yɛ e bu su akunndan. I liɛ’n, é nánti sein titi. Asa ekun’n, maan e fa ndɛ wie mun e sie e klun. I liɛ’n, sɛ Biblu’n nunman e sa nun’n, e wla kwla kpɛn ndɛ sɔ’m be su. Sɛ e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, é fá e wla gúa ninnge nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n be su titi. Ɔ maan, sɛ be kle e yalɛ’n, é kwlá trá e awlɛn. (Rɔmfuɛ Mun 8:25) ?Ninnge wie’m be o lɛ mɔ e kunndɛ kɛ é yó be mɛn uflɛ’n nun lɔ ɔ? Maan e kanngan Biblu’n nun ndɛ mma nga be kan ninnge sɔ’m be ndɛ’n, be nun. Kɛ é kánngan be nun’n, maan ɔ yo e kɛ e su yo ninnge sɔ mun mɛn klanman’n nun lɔ sa.\nMAAN E NIAN ZOOVA I SUFUƐ NANWLƐFUƐ’M BE AYELIƐ’N SU\n16, 17. ?Sɛ be kle e yalɛ’n, ayeliɛ kpa benin yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be kle e ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n16 Like nnan su nga é yó naan y’a yoman mɛn nunfuɛ’n yɛle kɛ, maan e nian Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be ayeliɛ’n su. Sran sɔ mɔ Biblu’n kan be nun sunman be ndɛ’n, be yoli yakpafuɛ. Be nun wie yɛle Sadraki nin Mesaki nin Abɛdnego. Kɛ Babilɔni famiɛn’n seli kɛ be koto i waka sran dan kpa m’ɔ takali’n i bo’n, b’a kotomɛn i bo wie. (An kanngan Daniɛl 3:16-18 nun.) Andɛ Zoova i Lalofuɛ sunman be nian laa Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ sɔ’m be ayeliɛ’n su. Sɛ be se be kɛ be manman flanga’n, be kplinman su. Zezi w’a fɛmɛn i wun w’a wlaman mɛn siefuɛ’m be ninnge yolɛ’n nun. Yɛ w’a jranman be nun wie fi i sin. Ɔ yoli sɔ naan i sɔnnzɔnfuɛ’m be nian su. Ɔ seli be kɛ: “An tra amun anwlɛn, mɛn nga nun wa’n, min yɛ n kwlaa-a.”—Zan 16:33.\n17 Andɛ Zoova i sufuɛ sunman be faman be wun wlaman mɛn siefuɛ’m be ninnge yolɛ’n nun. Be nin Zoova be nanti klanman. I sɔ’n ti’n, be wla be nun wie’m be bisua, yɛ be kle be yalɛ. Wie liɛ bɔbɔ’n, be kun be. Sɛ e bu be akunndan’n, é kwlá yó yakpafuɛ wie. Be flɛ nvle kun kɛ Turki. Lɔ aniaan kun seli kɛ: “Franz Reitɛr ti gbanflɛn kan. W’a kunndɛman kɛ ɔ́ yó Itilɛli i sonja. I sɔ’n ti be kunnin i. Fluwa ng’ɔ klɛli ko mɛnnin i nin’n, i sin naan nnɔsua nun b’a kun i’n, ɔ kleli kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa. Sɛ be kle min yalɛ sɔ wie’n, n kunndɛ kɛ ń níɛn i ajalɛ’n su.” —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\n18, 19. (a) ?Ngue yɛ e niaan Klistfuɛ’m be kwla yo naan y’a yoman mɛn nunfuɛ ɔ? (b) ?Ngue yɛ w’a fua kpa kɛ á yó ɔ?\n18 Aniaan nga e nin be o asɔnun’n nun’n, be kwla uka e wie naan y’a yoman mɛn nunfuɛ. Sɛ sa wie tanndan e ɲrun’n, maan e kan kle asɔnun kpɛnngbɛn mun. Be kwla fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kle e ajalɛ ng’ɔ fata kɛ e fa’n. Sɛ aniaan nga be timan asɔnun kpɛnngbɛn bɔbɔ’n be si sa ng’ɔ o e su’n, be kwla wla e fanngan wie. Maan e se be kɛ be srɛ Ɲanmiɛn man e. Kpɛkun, maan e kusu e wla be fanngan yɛ e srɛ Ɲanmiɛn e man be wie. (Matie 7:12) Sɛ e kɔ ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org/fr su’n, maan e tin lika nga be klɛli kɛ SALLE DE PRESSE i su. I sin’n, maan e tin VEILLE JURIDIQUE su. Kpɛkun, maan e tin lika nga be klɛli kɛ «Témoins de Jéhovah emprisonnés en raison de leur foi (par pays)» su. Aniaan nga be o bisua’n, be nun sunman be dunman o lɔ. Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, maan e bo aniaan sɔ’m be nun wie’m be dunman kɛ Ɲanmiɛn jran be sin naan be nin i be nanti klanman titi.—Efɛzfuɛ Mun 6:19, 20.\n19 Kɛ mɛn’n i awieliɛ’n wá mántan koko kpa’n, siefuɛ’m be su yaciman e diin. Bé wá kúnndɛ kpa kɛ e jran be sin. I sɔ’n ti’n, maan e buabua e wun ikisa naan sɛ i sɔ sa’n ju’n, y’a kwla jran kekle.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 1) Zezi blɛ su’n, famiɛn’n yɛ be flɛ i Sezar ɔ. Ɔ maan, kɛ Zezi se kɛ Sezar, mɛn siefuɛ’m be ndɛ yɛ ɔ kan ɔn.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 17) An nian fluwa nga be flɛ i kɛ Les Témoins de Jéhovah, Prédicateurs du Royaume de Dieu i bue 662, ɔ nin fluwa nga be flɛ i kɛ Le Royaume de Dieu en action! i bue 150 i nun kuku nga be flɛ i «Mort pour l’honneur de Dieu» i nun.\nƝanmiɛn Ndɛ’n ti, be nantili sein\n“Kɛ m buli ndɛ ng’ɔ o Nyanndra Mun 27:11 nin Matie 26:52, ɔ nin Zan 13:35 nun’n be su akunndan’n, n wunnin i wlɛ kpa kɛ ɔ fataman kɛ n di sonja. Kɛ bé klé min yalɛ’n, ndɛ sɔ’m be wlali min fanngan wie. Ɔ maan, m’an usuman.”—Andriu, ɔ fin Iklɛnin.\n“Ndɛ ng’ɔ o Ezai 2:4 nun’n wla min fanngan kɛ n nanti sein. M buli wafa nga mɛn uflɛ’n i nun tranlɛ wá yó fɛ’n i akunndan. Blɛ sɔ’n nun’n, sran fi su kunmɛn i wiengu kun.”—Wilmɛr, ɔ fin Kolɔnbi.\nE timan mɛn nunfuɛ. E jranman siefuɛ wie fi i sin, yɛ e kunman be alɛ mun wie. Afin e fali e wun mannin Ɲanmiɛn kɛ ɔ sie e.\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Avrili 2016


Biblu’n nun ndɛ: Kɛ ɔ fɛ i Zezi i awuliɛ cɛn’n lele i wie cɛn’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nBe sunmannin Anzi Gabliɛli talua klanman nga be flɛ i Mali’n i wun lɔ. Ɔ seli i kɛ ɔ́ wá wú ba kun, m’ɔ́ káci famiɛn tititi ɔ. Ba sɔ mɔ be flɛ i Zezi’n be wuli i nnɛn tuin nun. Lɛ yɛ nnɛn sunianfuɛ’m be bɛli i osu nianlɛ ɔ. I sin’n, nzraama kun kleli sran nga be fin wia afiliɛ lɔ’n be atin. É wá súan sran m’ɔ yili nzraama’n i nglo’n i su like, ɔ nin wafa nga b’a kwlá kunman Zezi’n i bakan nun’n.\nI sin’n, é wá wún kɛ, kɛ Zezi ɲannin afuɛ 12, ɔ nin be nga be ti fluwa klefuɛ Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n be kokoli yalɛ. Kpɛkun, kɛ afuɛ blu nin mɔcuɛ’n sinnin’n, be yoli i batɛmu’n, yɛ ɔ boli Sielɛ Blɛ jasin fɛ’n junman dilɛ’n i bo ɔ. Kɛ ɔ ko yo naan b’a ukɛ i junman sɔ nun ti’n, Zezi kpali akoto blu nin nɲɔn (12).\nZezi yili atrɛ kpanngban kpa wie mun. Ɔ fali jue nin kpaun kanngan wie mun fa tali sran ko ju akpiakpi mun. Ɔ jasoli tukpacifuɛ mun, ɔ cɛnnin wie’m be nguan bɔbɔ. I atabo su’n, like sunman nga be tɔli Zezi su i nguan cɛn’n i blɛ kasiɛn nun’n, ɔ nin wafa nga be fa kunnin i’n yɛ é wá súan ɔn. Zezi boli jasin fɛ’n afuɛ ko ju nsan nin sin. Fluwa’n i AKPASUA NSIƐN’N i nun ndɛ kwlaa dili afuɛ ablasan nin nnan (34) tra su.\nAn nian like nga ti yɛ Zezi wuli’n, ɔ nin like ng’ɔ su yo i ikisa’n. Yɛ amun si e ti kpɔlɛ’n i bo.


Ɛstɛli fali ajalɛ ngwlɛlɛ su | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Féroïen Ga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes italienne Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malayalam Malgache Maltais Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Norvégien Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Roumain Russe Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Venda Vietnamien Waray-Waray Wawle Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nƆ fali ajalɛ ngwlɛlɛ su nin yakpa su yɛ ɔ klɛnnin i wun mannin\n1-3. (a) ?Kɛ Ɛstɛli mɛ́ntɛn i wun’n i koko’n, wafa sɛ yɛ i wun yoli i ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ famiɛn’n sɔli Ɛstɛli i nun ɔn?\nƐSTƐLI su mantan famiɛn’n i wun koko. Ɔ kɔ blɛblɛblɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn i awlɛn’n sí i klun kpukpukpu. Lika’n w’a tɔ bliin Pɛrsi famiɛn’n i sua ba dan ng’ɔ o Sizi lɔ’n i nun. I sɔ’n ti, kɛ Ɛstɛli nánti’n, ɔ ti i ja bo m’ɔ tɛ’n, yɛ ɔ ti famiɛn ninnge ng’ɔ wlawlali be’n be tɛlɛ’n wie. Ɛstɛli fɛmɛn i ɲin sieman sua’n i dan m’ɔ ti’n, ɔ nin sua ja mlomlo mun nin Liban plafɔn mɔ be dili su ajuin nglanmannglanman’n, be su. Sran ng’ɔ ti famiɛn bia’n su lɔ’n i su yɛ Ɛstɛli fɛ i ɲin sie ɔ, afin sɛ é kwlá sé’n, Ɛstɛli i nguan’n wo i sa nun.\n2 Famiɛn’n niannin Ɛstɛli siin kpɛkun ɔ tinngɛli i sika ɔkwlɛ kpɔnman’n i ɲrun. Like kaan nga famiɛn’n yoli i lɛ’n deli Ɛstɛli. Ɔ kle kɛ famiɛn’n yaci i wun sa’n cɛ i, afin w’a flɛmɛn i kpɛkun ɔ wluli i sin lɔ. Kɛ Ɛstɛli wunngeli famiɛn’n i wun lɔ’n, ɔ ko kɛnnin i kpɔnman’n kleli kɛ ɔ si i ye.—Ɛst. 5:1, 2.\nAunnvuɛ mɔ famiɛn’n sili Ɛstɛli ti’n, ɔ kɛnnin i wun ase lali famiɛn’n i ase.\n3 Famiɛn Asierisi i wun ninnge wunmuan’n kle kɛ ɔ ti aɲanbeunfuɛ naan ɔ le kwlalɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, Pɛrsi famiɛn’m be tralɛ’m be gua’n kwla ju i liɛ kotokun akpi ngbinngbin kpanngban. Wafa nga i wun’n niɛn i’n kle Ɛstɛli kɛ ɔ klo i. Ɔ seli Ɛstɛli kɛ: “?Nguɛ sa-a, Ɛstɛr, famiɛn bla? ?A klo kɛ á srɛ́ like wie? Sɛ kannzɛ bɔ ɔ waan m bu min siewlɛ’n nun nnyɔn naan n fɛ i bue kun m man wɔ’n, ń fá mán wɔ.”—Ɛst. 5:3.\n4. ?Like kekle benin yɛ i yolɛ te o Ɛstɛli i ɲrun ɔn?\n4 Ɛstɛli kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa, afin i nvle’n mɔ be waan bé núnnún i’n ti’n, ɔ ko toli famiɛn’n naan ɔ de be. Famiɛn’n kusu sɔli i nun klanman. Sanngɛ kekle kpafuɛ’n te o i ɲrun lɔ. Ɔ fata kɛ ɔ se famiɛn wun tufuɛ sɔ’n kɛ i afɔtuɛ manfuɛ ng’ɔ lafi i su kpa’n ti klunwifuɛ naan i bɔbɔ Ɛstɛli i nvle nunfuɛ’m be nunnunlɛ ti’n, bian sɔ’n kpɛli famiɛn’n i gblɛ. ?Ɛstɛli yó sɛ naan famiɛn’n w’a fɛ i ndɛ’n su? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ɔ kle e ɔ?\nƆ kunndɛli ‘blɛ ng’ɔ́ fá íjɔ’n’ ngwlɛlɛ su\n5, 6. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli nantili ndɛ ng’ɔ o Akunndanfuɛ’n 3:1, 7 i su ɔ? (b) ?Kɛ Ɛstɛli kán ndɛ klé i wun’n, wafa sɛ yɛ ɔ kleli kɛ ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ ɔ?\n5 ?Ɔ nin i fata kɛ Ɛstɛli kan ndɛ’n famiɛn’n i sran’m be kwlaa be ɲrun lɛ? Sɛ ɔ yo i sɔ’n, ɔ cɛman naan famiɛn’n i ɲin w’a gua ase. Yɛ Aman kusu kwla si ndɛ i akplowa. ?I sɔ’n ti’n, ngue yɛ Ɛstɛli yoli ɔ? Ɲanmiɛn maan Famiɛn Salomɔn m’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ’n klɛli i laa kpa kɛ: “Like kwlakwla lɛ i yolɛ blɛ. [...] Ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa muan be nuan-an, yɛ ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa ijɔ-ɔ.” (Aku. 3:1, 7) Atrɛkpa’n, i nun nga Ɛstɛli te yo talua kan’n, Ɲanmiɛn sufuɛ nanwlɛfuɛ Mardose m’ɔ tɛli i’n kannin ndɛ kɛ ngalɛ sa mun kleli i. Ɔ maan nanwlɛ, Ɛstɛli wunnin i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kɛ ɔ fa ‘blɛ kun ijɔ.’\n6 Ɛstɛli seli kɛ: “Nannan, m’an tɔn like m’an sie wɔ. N waan andɛ a nin Aman amun bla maan e di.” (Ɛst. 5:4) Famiɛn’n kplinnin su naan w’a sunman sran kɛ be ko to Aman i ngaliɛ. ?Amun wun kɛ Ɛstɛli ijɔli ngwlɛlɛ su’n? Ɔ kannin ndɛ’n kleli i wun’n aɲinyiɛ su, kpɛkun ɔ fali ajalɛ kɛ blɛ ng’ɔ ti i su’n, ɔ nin lika nga ɔ nin i fata’n nun yɛ ɔ́ kán ndɛ’n klé famiɛn’n niɔn.—An kanngan Nyanndra Mun 10:19 nun.\n7, 8. Amun kan aliɛ nga Ɛstɛli tɔnnin’n i ndɛ. ?Ngue ti yɛ w’a kɛnmɛn i klun ndɛ’n w’a kleman famiɛn’n blɛ sɔ’n nun ɔn?\n7 Ɛstɛli tuli i klun tɔnnin aliɛ’n klanman kɛ i wun’n fa klo i’n sa cɛ. Kpɛkun ɔ fali nzan m’ɔ maan sran klun jɔ’n sieli i aliɛ’n su. (Jue. 104:15) Asierisi i klun jɔli dan. Ɔ seli Ɛstɛli ekun kɛ like ng’ɔ miɛn i sa’n, ɔ kan kle i. ?Blɛ ng’ɔ nin i fata kɛ Ɛstɛli kɛn i klun ndɛ’n, w’a ju siɛn’n?\n8 Ɛstɛli liɛ’n, blɛ sɔ’n nin a junman. I sɔ’n ti’n, ɔ yiali be kɛ sɛ aliɛ cɛn’n be wa di like ekun. (Ɛst. 5:7, 8) ?Ngue ti yɛ ɔ te su cɛn’n i bo ɔ? Nán maan e wla fi kɛ famiɛn’n mannin Aman i atin kɛ ɔ yo maan be kun Ɛstɛli i nvle nunfuɛ’m be kwlakwla. I sɔ’n ti’n, blɛ ng’ɔ nin i fata’n i nun yɛ ɔ ti mɔ Ɛstɛli kɛn i klun ndɛ’n niɔn. Ɔ maan ɔ minndɛli kpɛkun ɔ yiɛli i wun’n ekun, afin ɔ bu i sran.\n9. ?Wafa sɛ yɛ amun bu awlɛn tralɛ’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla nian Ɛstɛli i awlɛn tralɛ’n su ɔ?\n9 Awlɛn tralɛ’n ti like cinnjin kpa, sanngɛ sran’m be dan lika be traman be awlɛn. Ɛstɛli liɛ’n, kannzɛ bɔbɔ i wla’n boli i wun naan ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kɛ́n i klun ndɛ’n i ndɛndɛ’n, sanngɛ ɔ trɛli i awlɛn minndɛli kɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n ju ka. I ajalɛ sɔ’n man e afɔtuɛ kpanngban, afin ɔ ju wie’n e kwlaa e wun i kɛ ndɛ wie’m be o lɛ m’ɔ fata kɛ be siesie be ɔ. Sɛ e waan é kó wún kpɛnngbɛn kun i wun naan ɔ siesie ndɛ’n, maan e yo kɛ Ɛstɛli sa. E tra e awlɛn e minndɛ. Nyanndra Mun 25:15 se kɛ: “Sran ng’ɔ fa-man ya ndɛndɛ’n yɛ maan jɔlɛ difuɛ’n kaci aniɛn-ɔn, ɔ yo ye-ɔ. Sran nga kusu b’ɔ si ijɔ’n yɛ ɔ kan ndɛ dandan mun yɛ be kpɛ-ɔ.” Kɛ e minndɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n naan y’a kan ndɛ amanniɛn su kɛ Ɛstɛli fa yoli sa’n, sɛ sran bɔbɔ yɛ ɔ tanndan e ɲrun’n, ɔ kwla lo. ?Kɛ Ɛstɛli trɛli i awlɛn m’ɔ kannin ndɛ’n ngwlɛlɛ su’n, i Ɲanmiɛn Zoova yrɛli i su?\nAwlɛn tralɛ’n yo maan be yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ\n10, 11. ?Kɛ Aman fin aliɛ diwlɛ lɔ fiteli’n, ngue ti yɛ kasiɛn su’n ɔ wa fali ya ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i yi nin i janvuɛ’m be seli i kɛ ɔ yo ɔ?\n10 Kɛ Ɛstɛli ɔ́ trɛ́ i awlɛn mínndɛ’n, sa wie’m be wa juli. Yɛle kɛ, kɛ be wieli like di’n, mɔ Aman fín famiɛn’n i yi’n wun lɔ fíte’n, “ɔ lɛ srisrilɛ, [...] i klun jɔli klanman.” Ɔ yo i kɛ famiɛn’n nin i yi’n be bu i sran tra sran onga mun. Kɛ ɔ juli famiɛn i awlo’n i anuan nun’n, ɔ wunnin Mardose, Zuifu bian m’ɔ kotomɛn i bo’n. E wunnin i ndɛ tre ng’ɔ sinnin lɔ’n i nun kɛ, nán kɛ Mardose i ɲin yiman Aman ɔn, sanngɛ ɔ kunndɛman kɛ i akunndan’n bu i fɔ naan kusu ɔ nin Ɲanmiɛn Zoova be afiɛn’n ɔ saci. Kɛ Aman wunnin i sɔ’n, “ɔ yoli i ya trali su.”—Ɛst. 5:9.\n11 Kɛ Aman kannin safle nga Mardose wɔli i’n i ndɛ kleli i yi nin i janvuɛ mun’n, be seli i kɛ ɔ kplan kɔmin bolɛ waka kun mɔ i nglonglo’n tra mɛtri ablaɔn nin nɲɔn’n naan ɔ ko srɛ famiɛn’n kɛ ɔ man atin naan be bo Mardose kɔmin waka sɔ’n i su. Ndɛ’n yoli Aman fɛ. I ja nun lɛ’n, ɔ seli sran kɛ ɔ kplan kɔmin bolɛ waka’n.—Ɛst. 5:12-14.\n12. ?Ngue ti yɛ famiɛn’n seli kɛ be kanngan wla kpɛnlɛ fluwa’n nun be kle i ɔ? ?Yɛ ndɛ benin yɛ be fiteli su ɔ?\n12 Biblu’n se kɛ kɔnguɛ sɔ’n nun’n, “famiɛn’n lafi-ɔ, ɔ yo-man ye.” I sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ be fa wla kpɛnlɛ fluwa’n be blɛ i naan be kanngan nun kle i. Kɛ bé kánngan bé kɔ́’n, be fiteli kunlɛ mɔ blɛ wie nun’n, sran wie’m be waan bé kún famiɛn Asierisi’n, i su. Famiɛn’n i wla wa kpɛnnin sa sɔ’n su. Ɔ si kɛ be trali sran sɔ mun yɛ be kunnin be. ?Yɛ Mardose m’ɔ yiyili sran sɔ’m be bo’n nin? Famiɛn’n usali wafa nga be lɛli i ase’n. I junman difuɛ’n be tɛli i su kɛ b’a mɛnmɛn i like fi.—An kanngan Ɛstɛr 6:1-3 nun.\n13, 14. (a) ?Aman i ɲin ase gualɛ’n boli i bo sɛ? (b) ?Aman i yi nin i janvuɛ’m be seli i sɛ?\n13 Famiɛn’n i wun m’ɔ blibli i’n ti’n, ɔ usali sɛ i afɔtuɛ manfuɛ’m be nun wie kwla ukɛ i naan w’a wun ajalɛ nga ɔ́ fɛ́ i Mardose i lika’n. Bé nían sa, nglɛmun tutu sɔ nun’n, Aman bɔbɔ o famiɛn’n i awlo’n i klun lɔ wie! Atrɛkpa ɔ bali trɛlɛ kɛ ɔ́ srɛ́ famiɛn’n kɛ ɔ mɛn i atin naan ɔ bo Mardose i kɔmin. Sanngɛ ka naan w’a kwla bo i ndɛ’n su’n, famiɛn’n seli i kɛ ɔ kle i like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo man sran nga i waan ɔ́ mɛ́nmɛ́n i’n. Aman buli i kɛ i yɛ famiɛn’n kunndɛ kɛ ɔ́ mɛ́nmɛ́n i ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ tɛli famiɛn’n su kɛ be fa famiɛn’n i tralɛ ng’ɔ wla’n kun be wla sran’n, naan be fɛ i fu famiɛn’n i nnɛn kpanngɔ nga i bɔbɔ fu su’n i su. Kpɛkun maan sran kun dun i ɲrun mmua, ɔ mɛnmɛn i Sizi klɔ wunmuan’n nun. Kɛ famiɛn’n seli Aman kɛ sran sɔ’n yɛle Mardose’n, amun bɔbɔ amun bu wafa nga i wun yoli i’n i akunndan nian. ?Asa ekun’n, amun si sran nga famiɛn’n seli i kɛ ɔ manman Mardose klɔ’n nun’n? Aman bɔbɔ ɔ!—Ɛst. 6:4-10.\n14 Like sɔ’n m’ɔ ti Aman i ɲrun like kekle’n, ɔ yoli i klunngbɔ su naan ndɛndɛ kpa w’a fɛ i aklunfian’n w’a ɔ i awlo. I yi nin i janvuɛ’m be seli i kɛ sa nga ɔ sunnzun kɛ ɔ́ yó Mardose’n, i bo’n su guaman kpa mɛnmɛn i, naan ɔ su kwlaman Mardose m’ɔ ti Zuifu’n le.—Ɛst. 6:12, 13.\n15. (a) ?Ɛstɛli i awlɛn tralɛ’n i bo’n guali sɛ? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti ngwlɛlɛ ayeliɛ ɔ?\n15 Kɛ mɔ Ɛstɛli trɛli i awlɛn minndɛli kɛ aliɛ cɛn naan w’a kan i klun ndɛ’n w’a kle famiɛn’n ti’n, Aman wa yoli i bɔbɔ i wun wannzo. ?Atrɛkpa sɛ Zoova bɔbɔ yɛ ɔ yoli maan famiɛn w’a kwlá lafiman o? (Nya. 21:1) Ɔ maan, nán ngbɛn ti yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ ‘e lafi Ɲanmiɛn su’n’ niɔn. (An kanngan Mise 7:7 nun.) Sɛ e lafi Ɲanmiɛn su naan e minndɛ i’n, like nga ɔ́ yó mán e’n, ɔ́ bó e nuan trátrá su.\nƆ kannin ndɛ’n yakpa su\n16, 17. (a) ?Cɛn benin yɛ ‘blɛ m’ɔ fata kɛ Ɛstɛli ijɔ’n’ ɔ juli ɔ? (b) ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Ɛstɛli nin Vasti be afiɛn ɔn?\n16 Ɛstɛli si kɛ yialɛ nga w’a yia famiɛn’n ekun yɛ’n, sɛ w’a kanman ndɛ’n w’a klemɛn i’n, ɔ su yomɛn i fɛ. ?Sanngɛ ɔ́ yó sɛ naan w’a kan? Famiɛn’n wa usali Ɛstɛli ekun kɛ ɔ srɛ i like nga i waan ɔ́ srɛ́ i’n. (Ɛst. 7:2) ‘Blɛ m’ɔ fata kɛ Ɛstɛli ijɔ’n’ w’a ju siɛn’n.\n17 Atrɛkpa’n, Ɛstɛli srɛli Ɲanmiɛn i klun lɔ. Kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Nannan, yaci, sɛ ɔ klun jɔ min wun, sɛ ɔ ti ɔ klun su’n, de min nin min nvle’n. Like nga n waan ń srɛ́ wɔ’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ.” (Ɛst. 7:3) Maan e sie i nzɔliɛ kɛ, aɲinyiɛ’n ti’n, Ɛstɛli waan like ng’ɔ ti i wun’n i klun su’n yɛ bian’n yo ɔ. Ɛstɛli timan kɛ Vasti m’ɔ guali famiɛn’n i ɲin ase’n sa. (Ɛst. 1:10-12) Kpɛkun Ɛstɛli w’a seman kɛ Aman i ndɛ’n mɔ famiɛn’n fali su’n ti sinnzin ayeliɛ. Sanngɛ ɔ srɛli i kɛ ɔ de i afin i nguan’n wo wie nuan.\n18. ?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli tuli ndɛ’n i ɲin kleli famiɛn’n niɔn?\n18 Like nga Ɛstɛli srɛli’n, ɔ kannin famiɛn’n i awlɛn’n, yɛ ɔ boli i nuan dan. ?Wan yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wlá famiɛn bla’n i ɲin nglonglo ɔ? Ɛstɛli seli ekun kɛ: “B’a yo min nin min nvlefuɛ mun e atɛ kɛ be nunkun ye, be kpɛ e kɔmin, yɛ be nunnun ye mlɔnmlɔn. Sɛ ɔ ti kɛ be waan bé yó ye atɛ naan e kaci kanga’n, wuun n kan-man ndɛ. Nannan, like nga e kpɔfuɛ’n waan ɔ́ sáci i’n ti dan. Sɛ ɔ saci’n, be tannin i kalɛ-ɔ, ɔ su yo-man ye.” (Ɛst. 7:4) Maan e sie i nzɔliɛ kɛ Ɛstɛli yiyili ndɛ’n nun weinwein. Kpɛkun ɔ seli kɛ sɛ ɔ ti kɛ be kpɔfuɛ’m be waan bé yó be atɛ ngbɛn naan be kaci kanga’n, nn w’a kanman ndɛ. Sanngɛ be waan bé kún be kwlaa. Sɛ be yo sɔ kusu’n, ɔ su yoman ye manman famiɛn’n bɔbɔ. I kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ muɛn i nuan’n ɔ yoman ye.\n19. ?Ajalɛ benin yɛ Ɛstɛli kleli e ndɛ kanlɛ nun ɔn?\n19 Ɛstɛli i ajalɛ’n kle e kɛ sɛ e si ijɔ’n, i sɔ’n ti kpa dan. Sɛ sa cinnjin kpa kun tɔ naan e fa kɔ e mantanfuɛ wie annzɛ sran kun m’ɔ di kpɛn’n i ja su’n, maan e yo kɛ Ɛstɛli sa. Yɛle kɛ, e tra e awlɛn e minndɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n naan y’a ijɔ. Yɛ e kan e ndɛ’n aɲinyiɛ su, kpɛkun e yiyi nun weinwein naan sran’n w’a wun i wlɛ.—Nya. 16:21, 23.\n20, 21. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli yiyili Aman bo ɔ? ?Yɛ famiɛn’n i wun yoli i sɛ? (b) ?Kɛ Aman wunnin i kɛ b’a wun i bo’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n20 Asierisi usali kɛ: “?Wan yɛlɛ i sɔfuɛ’n? ?Sran ng’ɔ bu akunndan sɔ’n wo nin?” Ɛstɛli tinndinnin i sa’n Aman i lika naan w’a tɛ su kɛ: “E kpɔfuɛ sɔ’n bɔ i waan nán i nyinma wun ye’n yɛlɛ Aman, klunwifuɛ tɛ sɔ’n.” ?Kɛ Ɛstɛli kannin ndɛ sɔ’n, wafa sɛ yɛ Aman i wun yoli i ɔ? I wawɛ’n ka lɛ wanndili i sin. Famiɛn’n kusu wa fali ya dan kpa, afin w’a wun i kɛ i sran m’ɔ lafi i su kpa’n, ɔ lɛkɛli i maan ɔ mannin atin kɛ be kun i yi m’ɔ klo i’n. Famiɛn’n tran ɔn, ɔ tranman kun, ɔ maan ɔ jasoli ɔli awlo’n nun waka’m be bo lɔ.—Ɛst. 7:5-7.\nYakpa su Ɛstɛli yiyili Aman i klunwi ayeliɛ’n i bo.\n21 B’a wun Aman gblɛfuɛ sɔ’n i bo siɛn’n. I sɔ’n ti’n, i wun usuli i yɛ ɔ kotoli famiɛn bla’n i bo. Kɛ famiɛn’n fin waka’m be bo lɔ bali cɛn diwlɛ lɛ’n, ɔ́ nían ɔn, bɛ nga Ɛstɛli la su’n, Aman ti su, ɔ su kpata Ɛstɛli. Sanngɛ famiɛn’n buli i kɛ Aman su wa kunndɛ i yi’n i bɔbɔ famiɛn’n i sua’n nun lɛ. Nga liɛ’n saan kunlɛ cɛ yɛ famiɛn’n kún i ɔ. Be katali Aman i ti’n naan b’a fɛ i ba ɔ. Kɔmin bowlɛ tɛnndɛn nga Aman kplɛnnin i Mardose dunman nun’n, famiɛn’n i sran’m be nun kun’n kɛnnin i ndɛ kleli i. Be ja nun lɛ’n, Asierisi seli kɛ be ko bo Aman bɔbɔ i kɔmin waka sɔ’n su.—Ɛst. 7:8-10.\n22. ?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli i ajalɛ’n kwla uka e naan e sa sin w’a bubuman e, naan y’a planman naan y’a lafi Ɲanmiɛn su titi ɔ?\n22 Andɛ mɛn tɛ nga nun’n, sran’m be bu i kɛ ndɛ kwlɛ yɛ bé dí sran mun sa trilili ɔ. ?W’a yo amun sɔ wie le? Ɛstɛli liɛ’n i sa sin w’a bubumɛn i le, w’a planman le yɛ w’a yaciman Ɲanmiɛn sulafilɛ le. Kɛ ndɛ kanlɛ blɛ juli’n, yakpa su ɔ kannin sa seiin’n i ndɛ yɛ ɔ fɛli i onga’n wlali Zoova sa nun. Maan e kusu e yo kɛ i sa, afin Zoova w’a kaciman. Ɔ kwla yo maan kɛ Aman sa’n, klunwifuɛ’m be tɔ be bɔbɔ be aya nga be suali’n i nun.—An kanngan Jue Mun 7:12-17 nun.\nZoova nin i nvle’n be ti’n, i bɔbɔ i nguan’n w’a lomɛn i\n23. (a) ?Ngue yɛ famiɛn’n yoli mannin Mardose nin Ɛstɛli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Bɛnzamɛn i su ndɛ nga Zakɔbu kannin’n, ɔ kpɛnnin su ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i “ Ɲanmiɛn nuan ndɛ kun kpɛnnin su” i nun.)\n23 I agualiɛ su’n, famiɛn’n wa sili Mardose kpa. Ɔ wa wunnin i wlɛ kɛ Mardose sɔ’n m’ɔ maan b’a kwlá kunmɛn i’n, i yɛ ɔ ti Ɛstɛli i talɛ siɛ’n niɔn. Ɔ maan Asierisi wa fali Mardose sieli i Aman i osu. Kpɛkun ɔ fali Aman i awlo’n nin i sa nun ninnge’m be ngba mannin Ɛstɛli. Yɛ Ɛstɛli kusu fa wlali Mardose sa nun kɛ ɔ nian su.—Ɛst. 8:1, 2.\n24, 25. (a) ?Kɛ be wunnin Aman bo’n, ngue ti yɛ Ɛstɛli i wla’n w’a guaman ase ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli wa fɛli i nguan’n sieli i wie nuan ekun ɔn?\n24 ?Kɛ mɔ Ɛstɛli nin Mardose b’a fite nun siɛn’n ti’n, Ɛstɛli i wla wá gúa ase? Nanwlɛ, sɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ timan su, afin Zuifu’m be nunnunlɛ’n i ndolo nga be dun mmua boli’n w’a ju klɔ wunmuan’m be su lalaa. Aman tuli fɔtɔ fa kleli Zuifu’m be nunnunlɛ cɛn’n. Be flɛli fɔtɔ tulɛ sɔ’n kɛ Pir. * (Ɛst. 9:24-26) Cɛn nga fɔtɔ’n tɔli su’n, w’a mantan koko. ?Be bu ɲrɛnnɛn sa sɔ’n i ɲrun ɔn, ɔ yo ye?\n25 Ɛstɛli w’a bumɛn i ngunmin i wun akunndan. Ɔ fɛli i nguan’n sieli wie nuan ekun. Yɛle kɛ famiɛn’n w’a flɛmɛn i, sanngɛ ɔ ko wunnin i wun. Afuɛ’n liɛ’n, ɔ ko sunnin i nvle’n nunfuɛ’m be ti. Ɔ srɛli i wun’n naan klunwi sa nga be waan bé yó i nvle’n, ɔ nunnun su. Sanngɛ Pɛrsifuɛ’m be mmla’n nun’n, fluwa nga b’a fa famiɛn’n i dunman b’a klɛ’n, be kwlá kacimɛn i kun. (Dan. 6:13, 16) I sɔ’n ti’n, famiɛn’n mannin Ɛstɛli nin Mardose be atin kɛ be klɛ fluwa uflɛ. Fluwa sɔ’n man Zuifu’m be atin kɛ be kpli be ti. Be fali fluwa sɔ mun mannin nnɛn kpanngɔ fufuɛ mun. Be ɔli ndɛndɛ kpa be ko boli jasin fɛ’n sɔ’n kleli Zuifu nga be o klɔ’n su’n. Siɛn’n, Zuifu’m be wun wa jɔli be fɔun. (Ɛst. 8:3-16) Klɔ’n su Zuifu’m be kwlakwla be wa buabuali be wun sieli. Be kunndɛkunndɛli alɛ ninnge mun fa sieli be sa su. Sɛ ɔ timan fluwa nga Ɛstɛli nin Mardose be klɛli’n ti’n, nn b’a kwlá yomɛn i sɔ’n le. ?Sanngɛ, “[Zoova] b’ɔ sie mɛn wunmuan’n,” ɔ́ jrɛ́n i nvle nunfuɛ’m be sin?—1 Sam. 17:45.\nƐstɛli nin Mardose be klɛli fluwa ko mannin Zuifu nga be o Pɛrsi mɛn’n nun’n.\n26, 27. (a) ?Kwlalɛ nga Zoova maan i sufuɛ’m be kwlali be kpɔfuɛ mun’n, ɔ yoli wafa sɛ? (b) ?Kɛ be kunnin Aman i mma mun’n, Ɲanmiɛn i nuan ndɛ benin yɛ ɔ kpɛnnin su ɔ?\n26 Kɛ cɛn nga be kleli kɛ bé fá núnnún Ɲanmiɛn i nvle’n ɔ juli’n, nn Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ’m b’a buabua be wun b’a sie. Famiɛn’n i sran’m be dan lika be wa jrannin be sin siɛn’n. Afin Pɛrsi mɛn kwlaa nun’n, sran’m be tili i kɛ famiɛn’n fali Mardose m’ɔ ti Zuifu’n sieli i mɛn’n su, naan i yɛ ɔ mantan famiɛn’n niɔn. Zoova maan Zuifu’m be kwlali be kpɔfuɛ mun kpa, kɛ ɔ́ yó naan be kpɔfuɛ’m b’a kwlá manman be wun su ekun b’a kleman be yalɛ’n ti. *—Ɛst. 9:1-6.\n27 Aman i mma’m be ti’n, Mardose su wunmɛn i wun fɛ le naan w’a nian be si i awlo’n su. I sɔ’n ti’n, be kunnin be wie. (Ɛst. 9:7-10) I sɔ mɔ be yoli’n maan Ɲanmiɛn i nuan ndɛ kun kpɛnnin su. Afin Ɲanmiɛn tali nda kɛ Amalɛkifuɛ’m mɔ be ti i nvle’n i kpɔfuɛ’n bé osu núnnún sekeseke. (Mml. 25:17-19) Atrɛkpa Amalɛkifuɛ’m be nun sran kasiɛn’m be nun wie yɛle Aman i mma mun.\n28, 29. (a) ?Ngue ti Zoova kplinnin su kɛ Ɛstɛli nin i nvle’n be fa be wun wlɛ i alɛ kunlɛ’n nun ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Ɛstɛli i ajalɛ’n kwla uka e andɛ ɔ?\n28 Ɛstɛli kpɛli mmla naan Zuifu’m be nin be kpɔfuɛ’m be kun alɛ naan be kun be. Nanwlɛ, i sɔ’n w’a yoman pɔpɔ w’a manman talua sɔ’n. Sanngɛ Zoova kunndɛli kɛ ɔ́ sásá i nvle’n, afin ɔ tali nda kɛ Izraɛli nvle nun yɛ Mɛsi’n fín ɔn. I yɛ ɔ́ dé klɔ sran mun ɔn. (Bob. 22:18) Kɛ Zezi m’ɔ ti Mɛsi’n bali asiɛ’n su wa’n, ɔ tanninnin i sɔnnzɔnfuɛ mun alɛ kunlɛ. Ɔ maan andɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be faman be wun be wlɛmɛn i alɛ nun.—Mat. 26:52.\n29 Kannzɛ bɔbɔ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n, Klistfuɛ’m be kun alɛ. Be nin Satan yɛ be kun alɛ sɔ’n niɔn. Satan w’a gugu kpa kɛ ɔ́ yó naan e yaci Ɲanmiɛn Zoova i sulafilɛ. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 10:3, 4 nun.) Ɛstɛli i ajalɛ’n kwla uka e kpa. Kɛ i sa’n, maan e yo ngwlɛlɛfuɛ, yɛ e tra e awlɛn, yɛ e si ijɔ, kpɛkun maan e yo yakpafuɛ, yɛ e tu e klun e jran Ɲanmiɛn i nvle’n i sin, naan e yi i nglo kɛ e lafi Ɲanmiɛn su.\nƐstɛli i su kosan wie mun\n?Ngue ti yɛ Mardose kplinnin su kɛ Ɛstɛli ja sran m’ɔ suman Zoova’n niɔn?\nFluwa sifuɛ wie’m be waan kɛ mɔ Mardose kunndɛ kɛ ɔ́ ɲán ɲrun’n, i ti yɛ ɔ fali Ɛstɛli mannin famiɛn’n kɛ ɔ jɛ i ɔ. Sanngɛ kɛ mɔ Mardose ti Zuifu nanwlɛfuɛ ti’n, aja kɛ ngalɛ sa’n, ɔ kwlá suɛnmɛn i bo. (Mml. 7:3) Zuifu’m be laa ndɛ kun waan Mardose guguli kɛ ɔ́ tánndan aja sɔ’n i ɲrun, sanngɛ w’a yoman ye. Atrɛkpa Ɛstɛli nin Mardose be lemɛn i yowlɛ, afin be ti be liɛ aofuɛ ngbɛn sa mɛn sɔ’n nun lɔ. Yɛ mɛn sɔ’n i su famiɛn’n ti wlɛfuɛ kpa, kpɛkun ɔ ti kɛ amuɛn sa yɛ be sɔ i ɔ. Kɛ ɔ juli i ɲrun’n be wa wunnin i wlɛ weiin kpa kɛ Zoova sinnin Ɛstɛli i aja sɔ’n i lika sasali i nvle’n.—Ɛst. 4:14.\n?Ngue ti yɛ b’a boman Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n Ɛstɛr fluwa’n nun ɔn?\nMardose yɛ ɔ klɛli Ɛstɛr fluwa’n niɔn. Atrɛkpa’n, i klikli nun’n be fali fluwa’n sɔ’n sieli i Pɛrsifuɛ’m be wla kpɛnlɛ fluwa’m be nun ka naan kasiɛn su’n, b’a fa ɔ Zerizalɛmu. Ɔ maan sɛ ɔ ti kɛ Pɛrsifuɛ mun mɔ be ti amuɛn sɔfuɛ’n be wunnin Ɲanmiɛn i dunman’n Ɛstɛr fluwa’n nun’n, nn atrɛkpa’n, be nunnunnin fluwa’n i osu. I kwlaa yoli o, Zoova i sa o Zuifu’m be delɛ’n nun. Kusu e si kɛ, Ebre nun’n fluwa mma nnan yɛ be fa klɛ Ɲanmiɛn i dunman’n niɔn. Yɛ ng’ɔ yo ɲɛnmɛn’n yɛle kɛ, kɛ bé klɛ́ Ɛstɛr fluwa’n Ebre nun’n, be fali fluwa mma sɔ mun kunngunngun be fa boli ndɛ ɲanman wie’m be bo annzɛ be fa guali be bo.\n?Laa sa’m be su ndɛ nga Ɛstɛr fluwa’n kan’n ɔ ti nanwlɛ?\nSran wie’m be waan laa sa’m be su ndɛ nga Ɛstɛr fluwa’n kan’n, ɔ timan nanwlɛ. Sanngɛ fluwa sifuɛ wie’m be sieli i nzɔliɛ kɛ sran ng’ɔ klɛli Ɛstɛr fluwa’n ɔ si Pɛrsi famiɛn dilɛ’n, nin be sua’m be kplanlɛ wafa’n ɔ nin be nzuɛn’n i kpa. Ɔ ti su kɛ Pɛrsifuɛ’m be fluwa nga sran’m be wunnin be’n be nun’n, b’a kanman famiɛn bla Ɛstɛli i ndɛ. Sanngɛ nán laa famiɛn’m be kwlaa yɛ be dunman’n wo be nvle’n i fluwa’m be nun ɔn. Asa ekun’n, laa fluwa wie’m be kannin sran kun mɔ be flɛ i Pɛrsi nun kɛ Mardukâ mɔ blɛ nga Ɛstɛr fluwa’n nun sa’m be juli’n, ɔ dili junman famiɛn’n i awlo ng’ɔ o Sizi lɔ’n nun’n, i ndɛ. Dunman Mardose’n yɛ be flɛ i Pɛrsi nun sɔ ɔ.\nƝanmiɛn nuan ndɛ kun kpɛnnin su\nƝanmiɛn i nvle’n i ti kplilɛ nun’n, Ɛstɛli nin Mardose be yoli maan Ɲanmiɛn nuan ndɛ kun kpɛnnin su. Afuɛ 1.200 ka naan Ɛstɛli i blɛ’n w’a ju’n, Zoova maan Zakɔbu kannin i wa’m be nun kun i ndɛ seli kɛ: “Bɛnzamɛn ti kɛ blo alua wlɛfuɛ sa. Nglɛmun ɔ di nnɛn ng’ɔ trɛli i’n. Nnɔsua ɔ cɛcɛ like ng’ɔ nyɛnnin i’n nun.” (Bob. 49:27) Izraɛli famiɛn’m be ndɛ’n i “nglɛmun” nun’n, Bɛnzamɛn i osu nunfuɛ’m mɔ be nun wie mun yɛle famiɛn Saili nin sonja yakpafuɛ wie mun’n, be kunnin Zoova i nvle’n i ti alɛ. Izraɛli famiɛn’m be ndɛ’n i “nnɔsua” nun’n yɛle blɛ nga mɔ famiɛn w’a sieman Izraɛli nvle’n kun’n. Blɛ sɔ’n nun’n, Ɛstɛli nin Mardose mɔ be ti Bɛnzamɛn i akpasua’n nunfuɛ’m be nin Zoova i kpɔfuɛ’m be kunnin yɛ be kwlali be. Sɛ é kwlá sé’n, be kusu be cɛcɛli like nga be ɲɛnnin i’n i nun. Like sɔ’n yɛle Aman i sa nun ninnge kpanngban mɔ be fa wlali be sa nun’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 24 Fɔtɔ nga Aman tuli’n mɔ be flɛ i kɛ Pir’n, ɔ ti wunnzue yilɛ’n i wafa kun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 26 Famiɛn’n mannin Zuifu mun cɛn ba kun ekun ukali su naan be wie be kpɔfuɛ’m be kwla. (Ɛst. 9:12-14) Andɛ bɔbɔ’n, Zuifu’m be di kwlalɛ mɔ be kwlali be kpɔfuɛ mun’n i ti cɛn Adar anglo’n nun. Anglo sɔ’n wo Fevrie nin Marsi be afiɛn. Izraɛli nvle’n i nunnunlɛ’n i wun fɔtɔ (Pir), nga Aman tuli’n ti’n, be flɛli be cɛn sɔ’n kɛ Pirim.\n?Kɛ Ɛstɛli buli ‘blɛ ng’ɔ́ fá íjɔ’n’ i akunndan kpa’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n kle kɛ ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ ɔ?\n?Kɛ Ɛstɛli minndɛli blɛ ng’ɔ nin i fata’n naan w’a kan i klun ndɛ’n, i bo’n guali sɛ?\n?Ɛstɛli i nvle’n i ti kplilɛ nun’n, wafa sɛ yɛ ɔ kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ bumɛn i ngunmin i wun akunndan ɔn?\nƐstɛli fali ajalɛ ngwlɛlɛ su nin yakpa su yɛ ɔ klɛnnin i wun mannin


Atrɛkpa’n, a usa ɔ wun kɛ: ‘?I sɔ’n kwla yo ye?’ Ɛɛn i sɔ’n kwla yo ye. Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn i Sielɛ’n yɛ maan Ɲanmiɛn i klun sa sɔ’n wá kpɛ́n su ɔ. Ɔ maan Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ sran’m be kwlaa be si Sielɛ sɔ’n ɔ nin ninnge nga ɔ́ wá yó mán e’n.—Jue Mun 37:11, 29; Ezai 9:6.\nSiɛ kpa kwlaa kunndɛ kɛ i mma’m be di aklunjuɛ. I kunngba’n, e Si m’ɔ o nglo lɔ’n kunndɛ kɛ e di aklunjuɛ wie. (Ezai 48:17, 18) I waan ‘sran ng’ɔ yo i klun sa’n, ɔ́ ká lɛ tititi.’—1 Zan 2:17.\nBiblu’n se kɛ e Yifuɛ’n kunndɛ kɛ “ɔ́ klé e i atin mun,” naan e ‘nanti i akpɔ’m be su.’ (Ezai 2:2, 3) ‘Ɔ fali [sran] wie mun yoli nvle kun naan i dunman tran be su,’ afin ɔ kunndɛ kɛ be kan like nga ɔ́ wá yó’n i ndɛ kle sran mun asiɛ wunmuan’n su.—Sa Nga Be Yoli’n 15:14.\nA kwla wla fluwa wie’m be bo. Adrɛsi wie’m be o fluwa nga sin. A kwla fa be nun kun wla fluwa nga be yili be wɔ aniɛn’n nun’n, be bo. Bé úka wɔ naan w’a si Ɲanmiɛn ndɛ’n.\nA kwla suan e su ndɛ ɛntɛnɛti su. A kwla ko nian Zoova i Lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti lika’n nun lɔ. Yɛle www.jw.org. Biblu’n nin fluwa nga be kacili be aniɛn kɔe 400 nun, a kwla kanngan be nun annzɛ a kwla cuɛn be nun ndɛ mun sie i fluwa su wie.\nƝanmiɛn waan ɔ́ yó naan asiɛ’n kaci lika klanman. ?Ɔ kwla yo sɔ sakpa? ?Sɛ ɔ kwla yo sɔ’n, blɛ benin nun ɔn?


Matie 26 YRENT - Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a vɩdɩ - Bible Search\nMatie 25 Matie 27\n(Mk 14.1-2; Lk 22.1-2; Zan 11.45-53)\n1Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn yaa 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: 2«Kaa -tɔa 'nan, e -fʋ yi -tʋ -a "fli -e -kaa tranun -le 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi drɛdɩ 'e bɔ. Yi zɩɛ -a da nɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ waan -nɔan "minnun lɛ, -e 'waan 'tɛ 'an -pɛindɩ -a yiba "plan da.»\n3Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ te Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee min cejenun a 'o cin yɩnan Bali -pannɔn 'tazan nɛn waa laabo Kaifa bɛ -yee -klɔn -ji. 4-A -nan nɛn waa 'pla "da 'nan 'o Zozi 'kun ci 'cɛn 'a -e 'o -tɛ. 5'Pian waa 'vɩ 'o cin yei 'nan: «Te -kaa drɛ "fɛdi yi da dɩ! "Tɔgɔ minnun 'o -nan yɩ -e 'o 'wluan -kaa man.»\nLɩmɔn -tʋ 'wɩ "yi drɛ Zozi lɛ\n(Mk 14.3-9; Zan 12.1-8)\n6Zozi a 'fla nɛn waa laabo Betani bɛ -a da. E ya Simɔn nɛn -kogobe a "nɛn "man "bɛ -yee 'kuin. 7O ya fɛnun -blɩnan, -a -nan nɛn lɩmɔn -tʋ pli Zozi man 'e 'lɔ le -laziglɔ nɛn -a 'flɛ a 'plɛblɛ 'kpa bɛ -a -pɔnɛn 'tʋ -a. Ɛn yaa -sɛndɩ 'sia Zozi 'win -ji.\n8Zɩ -a -srunɔn 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, -a 'wɩ 'nan o man, ɛn o 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn e -laziglɔ 'kpa bɛ -a srɛ 'e "tun? 9-Laziglɔ 'labɛ yaa -taan paan 'flɛ 'plɛblɛ 'a, -e 'e man "lala -pli 'yalɛ -tɛnɔn man.»\n10Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka 'wɩ -tɔa lɩ 'gʋɛ -a man? E 'wɩ "yi drɛ 'mɛn. 11'Yalɛ -tɛnɔn a 'ka 'va tʋ pɛɛnɔn man, 'pian "an 'ka 'wo 'ka 'va tʋ pɛɛnɔn man dɩ. 12-Laziglɔ nɛn yaa -sɛn 'an da 'gʋɛ, 'an 'man nɛn yaa drɛ 'nan -e 'waan wʋ -a. 13Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, fɛnan pɛɛnɔn nɛn minnun Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn ve 'trɛda bɛ, 'wɩ nɛn lɩ 'gʋɛ yaa drɛ bɛ, waa -nan 'sinan "paa, ɛn -yɛɛ -maan 'lɔɔ -e lɩ 'bɔ 'cin 'e 'fɔla minnun ji.»\n(Mk 14.10-11; Lk 22.3-6)\n14"Bɛ -sru ɛn Zozi -srunɔn 'fuda "fli 'va min -tʋ nɛn waa laabo Zudazi Karioti bɛ, e -kʋ Bali -pannɔn 'tanɔn 'va, 15ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Te an Zozi 'nɔn 'cɛɛ bɛ, -mɛ "nɛn kaa -nɔan 'mɛn?» -A -nan nɛn o 'lein 'wlɛ -fuba yaaga 'nɔn -yrɛ. 16Yi zɩɛ -a da nɛn Zudazi -a man -wɛɛdɩ 'sia 'nan, tʋ "yi 'e 'pla -e 'e Zozi 'nɔn Zuif 'nɔn 'tanɔn 'bɔ lɛ.\nZozi 'lee 'e -srunɔn Zuif 'nɔn 'le 'si nɔanba -ji "fɛdi blɩ\n(Mk 14.12-26; Lk 22.7-23)\n17'Kpɔun nɛn 'mannyan 'ka "va "dɩɛ, Zuif 'nɔn -a "fɛdi -ble 'flɛ 'tʋ. Zɩ 'flɛ zɩɛ e 'bɔ bɛ, -a yi tɛdɛ da nɛn Zozi -srunɔn -ta -a laabʋlɛ -yrɔ 'nan: «Nyin zia nɛn i ya "vale 'kʋ 'kʋ -kaa tranun 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi bɛ -cee vɛ man drɛ?»\n18Ɛn Zozi min -tʋ 'tɔ 'vɩ -wlɛ 'nan 'o 'kʋ "va. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'kʋ Zeruzalɛm, -e 'ka vɩ -yrɛ 'nan: ‹Bali -le 'wɩ "paazan "e 'nan, 'kʋ vɩ 'yiɛ 'nan, 'yee tʋ 'bɔ 'kogo. 'Yie 'kuin nɛn 'e -kaa tranun 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi -ble 'o 'vale 'e -srunɔn 'a.› » 19'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ "bɛ -a -srunɔn -a drɛla "da, ɛn o "fɛdi zɩɛ -a man drɛ.\n20Zɩ funninmlan 'pla bɛ, ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn 'fuda "fli "nyran fɛnun -sru. 21O ya fɛnun -blɩnan ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min -tʋ a 'ka yei 'gʋ, -yɛɛ 'an -nɔan "minnun lɛ.»\n22'Wɩ zɩɛ e o ta drɛ 'trɔdrɔ "fo, ɛn waa laabʋdɩ 'sia -yrɔ "tʋdʋ 'nan: «Minsan, 'an 'bɔ nɛn?»\n23Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Min nɛn 'kʋ 'vale -a 'kʋ 'pɛ wla 'pɔ -tʋwli "ji 'gʋɛ, -a san 'bɛ 'an -nɔan "minnun lɛ. 24'Wɩ 'kpa nɛn, 'an 'bɔ Blamin -pɩ an -kaa, zɩ waa crɛn -tɛ Bali -le 'fluba 'ji zɩɛ. 'Pian min nɛn yaan 'bɔ Blamin -pɩ -nɔan "minnun lɛ bɛ, 'wɩ -taa "bɔlɛ -a san man. E ya paan -a san -le 'wɩ "yi "a -e 'o vɩlɛ o -ya dɩ.»\n25-A -nan nɛn Zudazi nɛn e "ta -daa -a -nɔnlɛ Zuif 'nɔn 'tanɔn lɛ bɛ, yaa 'si "va. Yaa laabo -yrɔ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, 'an 'bɔ nɛn?»\nƐn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «'Yiɛ 'bɛ 'vɩ 'i 'bɔ 'a.»\n26O -fʋ fɛnun zɩɛ -a -blɩnan, ɛn Zozi 'kpɔun 'si, e Bali muo "fɔ, yaa "nɛn jɛɛn, ɛn yaa -nɔn 'e -srunɔn lɛ. E 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'si, 'ka -blɩ! -Nyrɛn 'gʋɛ, 'an 'kɔlɛ nɛn.»\n27"Bɛ -sru e 'kulenɛn nɛn rɛzɛn -wɛn cɩ -ji bɛ -a 'si, e Bali muo "fɔ, ɛn yaa -nɔn 'e -srunɔn lɛ. E 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka mlin 'ka pɛɛnɔn! 28-Nyrɛn 'gʋɛ, 'an nyɛn nɛn. -A 'bɔ nɛn Bali "ta -a "sia -e 'e blamin 'lee 'e 'bɔ yei "sɛn 'e cin va. E "ta -sɛanla 'nan -e Bali 'e min "kaga "le 'wɩ 'wlidɩ 'fui. 29Maan ve 'cɛɛ 'nan, ma'an "nyian rɛzɛn -wɛn 'mlian dɩ, -trilii -e yi nɛn -kaa pee -mlian 'e cin va 'an "tɩ "le mingɔnnɛn trɛda bɛ 'e bɔ.»\n30Zɩ o cɛɛn fɛnun -blɩdɩ man bɛ, o Bali 'tɔ bɔ "dre "fɔ. "Bɛ -sru ɛn o -kʋ Olivie pɔn da.\n(Mk 14.26-31; Lk 22.31-34)\n31Tɔɔn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Cɛɛgʋ -pei 'gʋɛ -a man bɛ, 'ka pɛɛnɔn 'ci -taa "srɛlɛ, -e 'ka 'si 'an -sru. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan:\n‹Bali "e 'nan,\ne 'bla -sru "pinzan -tɛa\n-e 'blanun 'o fuila "man.›\n32'Pian "bɛ -sru, -te an wluan 'kanɔn 'va bɛ, an -tɔala 'ka 'lɛ Galile 'lɛglɔn 'ji.»\n33Ɛn Piɛri "e 'nan -yrɛ 'nan: «-Te 'yie "wɛan min pɛɛnɔn 'ci srɛman -e 'o 'si 'i -sru "bɛ, 'an 'tʋwli 'gʋɛ, ma'an 'sia 'i -sru 'li "fo "dɩ.»\n34-A -nan nɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Maan ve 'yiɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -pei 'bɔ 'gʋɛ -a man bɛ, yia ve 'e 'pa -a yaaga 'nan, yi'an 'tɔa dɩ, 'vaa -e mannɛn tɛdɛ 'e 'wɩ.»\n35Ɛn Piɛri -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Te e ya 'nan kʋɛ -kaa 'kʋ 'vale 'yia oo, ma'an dra zɩɛ "fo "dɩ.» Ɛn -a -srunɔn pɛɛnɔn "o 'wɩ 'tʋwli zɩɛ -a 'vɩ "nyian.\nZozi 'kʋ Bali trʋ 'balɛ Zezemani\n(Mk 14.32-42; Lk 22.39-46)\n36"Bɛ -sru Zozi 'lee 'e -srunɔn 'kʋ fei nɛn waa laabo Zezemani bɛ -a da. Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'nyran 'gʋ! An "ta 'sia 'ka "srɔn -e 'an Bali trʋ 'ba.» 37E Piɛri 'lee Zebede -pɩ "fli "fɔ 'e -sru, ɛn o -kʋ waa. -A -nan nɛn Zozi 'ta drɛdɩ 'sia 'trɔdrɔ te "klan -a -tɛa. 38Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'An 'ta nɛn e drɛ 'trɔdrɔ 'gʋɛ, e "mlianla 'an da. 'Ka 'fʋ 'gʋ, -e -kaa yi 'sɔn 'e cin va!»\n39E pli 'e 'lɛ "wɛnnɔn, e blula "tra, ɛn e Bali trʋ 'badɩ 'sia. Yaa 'vɩ 'nan: «'An "tɩ, 'i yra 'si! -Te i "we "man "bɛ, 'kulenɛn nɛn 'wɩ yɩdɩ cɩ -ji e -taa 'labɛ, 'i drɛ -e 'e "paala 'an man! 'Pian te 'e drɛ 'an 'ci 'sɔ wɩ -a dɩ, 'i 'bɔ 'ci 'sɔ wɩ nɛn 'e drɛ!»\n40"Bɛ -sru ɛn e 'li 'e da 'e -srunɔn yaaga zɩɛ o va. E 'bɔ o man te o ya yi -tɛnan, e Piɛri fuʋ, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «Ka'a -kɔlalɛ 'padɩ -a 'an 'va -e 'ka yi 'sɔn tʋ "wɛnnɛn 'gʋɛ -a wlu dʋʋ? 41'Ka yi 'sɔn -e 'ka Bali trʋ 'ba, "tɔgɔ 'wɩ 'wlidɩ 'e 'ka 'man yɩ! Blamin a "va 'nan 'e 'wɩ "yi "dra, 'pian -a 'plɛblɛ 'ka -yrɔ "dɩ.»\n42Zozi 'li -bei "flizan 'wʋ 'e da, ɛn e Bali trʋ 'ba "nyian. Yaa 'vɩ 'nan: «'An "tɩ, 'i yra 'si! -Te i 'ka "vale 'i "we "man -e 'kulenɛn nɛn 'wɩ yɩdɩ cɩ -ji e -taa 'labɛ, e "paala 'an man dɩɛ, 'i 'ci 'sɔ wɩ nɛn 'e drɛ!»\n43E 'li 'e da, ɛn e 'bɔ o man "nyian yi -tɛnan, kɔɔ o "koe "nyan.\n44Zozi o 'tʋɩ "nyian, ɛn e -kʋ Bali trʋ 'balɛ. -A cɛin yaagazan nɛn te e 'wɩ 'tʋwli zɩɛ -a ve Bali lɛ.\n45-A -nan nɛn e 'li 'e da 'e -srunɔn 'va, ɛn yaa laabʋ -wlɔ 'nan: «Ka yi -tɛa tian, te ka "flianla 'ka man -a -trɔɔ? Maan ve 'cɛɛ 'nan, -a tʋ 'bɔ "mɛn. Tʋ nɛn, minnun 'an 'bɔ Blamin -pɩ -nɔan 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn lɛ bɛ, e 'bɔ. 46'Ka 'wluan lou, -e -kaa kʋ! Min nɛn e "ta 'an -nɔan "minnun lɛ bɛ, e ya -plinan 'kogo.»\n(Mk 14.43-50; Lk 22.47-53; Zan 18.3-12)\n47Zozi 'fʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩnan, tɔɔn ɛn Zudazi nɛn -a -srunɔn 'fuda "fli 'bɔ 'va min -tʋ -a bɛ, e 'bɔla. -Wɛɛ cɩ 'o 'vale min "kaga "a, ɛn sɛnnun 'lee yibanun a -wlɔ. Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee min cejenun 'bɛ o 'pa 'sia. 48Zudazi -a 'vɩ 'e 'cɛn minnun zɩɛ -wlɛ 'nan: «Min nɛn an -atu -tɛ "man "bɛ, te Zozi nɛn. -A 'bɔ nɛn 'ka 'kun!» 49-Yee "wɛan zɩ o 'bɔla bɛ, tɔɔn ɛn e pli Zozi man. E 'nan: «'An 'san, mɛin 'tɔ bo.» -A -nan nɛn e -atu -tɛ "man.\n50Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «'An bee, 'wɩ nɛn i -ta "man "bɛ, 'i drɛ!» Tɔɔn minnun nɛn e -ta waa bɛ, o Zozi 'kun.\n51-A -nan nɛn Zozi -sruzan -tʋ 'yee sɛn 'sʋ 'ji, ɛn e Bali -pannɔn 'tazan 'suzan 'tʋ "trɔɛn cɛɛn.\n52'Pian Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'yie sɛn wʋ 'e 'kɔlɛ 'ji! Maan ve 'yie 'nan, minnun pɛɛnɔn nɛn o sɛn "siala min man bɛ, sɛn "nɛn "nɛn o -kaala. 53'I 'tɔ 'nan, "te an ya "va 'nan min 'e 'pa 'an va bɛ, maan ve 'an "tɩ "lɛ 'nan, 'e 'yee 'pasianɔn nɛn laji bɛ, o 'pa 'sia 'mɛn. O 'kɔn -kuli 'pa 'tʋdʋ -fuda 'fiili, -e 'waan 'ta kuli -tan. 54'Pian -te 'wɩ zɩɛ e drɛ bɛ, 'wɩ nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji bɛ, ya'a 'kɔlaman -e 'e 'lɛ sɔɔ dɩ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan, zɩ 'e drɛ zɩɛ.»\n55Ɛn Zozi 'a 'vɩ min "kaga zɩɛ -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka -ta 'an 'kunlɛ 'ka 'lɔ le sɛnnun 'lee yibanun -a "le ka -ta crinzan -sru? Tʋ pɛɛnɔn man an ya Bali -pan 'kuin, te an Bali -le 'wɩ "paaman 'ka 'ji, ɛn ka'an 'kunlɛ dɩ. 56'Pian 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ, e drɛ -e 'wɩnun nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a crɛn -tɛ 'e 'cɛn bɛ 'e 'lɛ sɔɔ.»\n-A -nan nɛn Zozi -srunɔn pɛɛnɔn 'wi "man -a -sru, ɛn o flan bli.\n(Mk 14.53-65; Lk 22.54-55, 63-71; Zan 18.12-14, 19-24)\n57Minnun nɛn o Zozi 'kun bɛ, o -kʋ Zozi 'a Bali -pannɔn 'tazan nɛn waa laabo Kaifa bɛ, -yee "kɔnnɛn. 'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee min cejenun 'o cin 'yɩ fɛ zɩɛ -a -nan. 58Piɛri -fʋ -kɔɔbli, te e -kʋla Zozi -sru. E -kʋ zɩɛ -trilii, ɛn e 'bɔla Bali -pannɔn 'tazan -le "kɔnnɛn. E wla -yee -klɔn -ji, ɛn e -nyran -a 'sunɔn yei, 'wɩ nɛn e bɔa Zozi man bɛ -a -nan yɩdɩ -le "wɛan.\n59Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee tin 'banɔn pɛɛnɔn a "va 'nan o 'wlu wɩ -tʋ "paa Zozi da, -e 'o -kɔla -a -tɛdɩ -a -le "wɛan. 60Min "kaga 'wlu 'sɛn Zozi man, 'pian 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ ya'a tin -tɛlɛ Zozi da "fo "dɩ.\n"Bɛ -sru min "fli "ta ɛn "o 'vɩ 'nan: 61«Min 'labɛ e 'nan: ‹'An -kɔlaman Bali -pan 'kɔn 'widɩ -a, -e 'an pee -tɔ yi yaaga 'wlu.› »\n62-A -nan nɛn Bali -pannɔn 'tazan wluan lou, ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'Wɩ nɛn minnun -a ve 'i man bɛ, yi'a sia "va "dʋʋ?» 63Zozi 'ka -a 'silɛ "da -yrɛ "dɩ.\nƐn Bali -pannɔn 'tazan -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I 'pɛ wluan Bali nɛn -a yiɛ cɩ "man "bɛ -a 'lɛ! Maan laabo 'i 'lɔ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji nɛn yia? Bali -pɩ nɛn yia? 'Wɩ zɩɛ 'i -ci 'si 'kʋɛ!»\n64Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «-Nyrɛn, yia 'vɩ 'i 'bɔ 'a bɛ. Maan ve 'cɛɛ 'nan, -e 'e 'sia cɛɛgʋ yi 'gʋɛ -a da bɛ, kaan 'bɔ Blamin -pɩ ye 'an -nyrandɩ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali -pɛ "yi "da. Ɛn "bɛ -sru kaan ye "nyian laji, te an ya -tanan "lolu -koei "da.»\n65-A vɩdɩ zɩɛ e Bali -pannɔn 'tazan ta kli, ɛn 'e 'ta sɔnun 'fʋɩ bʋdɩ 'sia. -A -nan nɛn e 'nan: «E Bali srɔn! -Kaa 'ka "nyian -yee 'wɩ 'nan yɩzan pee -va "fo "dɩ. "Srɔn nɛn e "sia -a wʋnan bɛ, kaa 'man 'ka 'bɔ 'a. 66"Ka "ve -ji 'nɔn?»\nƐn minnun -a 'si "va -yrɛ 'nan: «E 'sɔ -ka vɛ -a.»\n67'Wɩ zɩɛ -a da nɛn, o 'le 'yi 'sɛndɩ 'sia -a yra, ɛn o -fɔlɛ wʋʋdɩ "va 'sia. Min -mienun 'pa -fɔa -a yra, te waa laabo -yrɔ 'nan: 68«'Yie 'nan min 'sizan 'wi 'ji nɛn 'yia. -Yee "wɛan -te i ya Bali 'lewei vɩzan a bɛ, min nɛn e fɛ tuʋ 'yiɛ bɛ, 'i -kɔɔn 'kʋɛ.»\nPiɛri yɔɔ "da 'nan 'e 'ka Zozi -sruzan 'a dɩ\n(Mk 14.66-72; Lk 22.56-62; Zan 18.15-18, 25-27)\n69Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te Piɛri a tian 'e -nyrandɩ -klɔn -ji. -A -nan nɛn nɔan lɩmɔn -tʋ pli "man, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «Bii 'gʋɛ Galile min Zozi -sruzan 'tʋ nɛn 'yia.»\n70'Pian Piɛri yɔɔ "da min pɛɛnɔn yiɛ man. E 'nan: «'Wɩ nɛn i cɩ "vale 'i ve bɛ, ma'an tɔa dɩ.»\n71Ɛn Piɛri -klɔn -yrɛ "nɛn -si 'sia, -a -nan nɛn nɔan lɩmɔn pee -a 'yɩ, ɛn yaa 'vɩ minnun nɛn fɛ zɩɛ -a -nan bɛ -wlɛ 'nan: «Min 'lagʋɛ, e ya Nazarɛtɩ min Zozi -sruzan 'tʋ -a.»\n72Piɛri yɔɔ "da "nyian, yaa -ci -pɛ wluan, ɛn e 'nan: «Min 'labɛ, ma'an tɔa "fo "dɩ.»\n73"Bɛ -sru "nyian, minnun nɛn fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, o pli Piɛri man ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn. 'I 'bɔ 'gʋɛ, -a -sruzan -tʋ nɛn 'yia. 'Yie 'wɩdɩ -a kɔɔn "man zɩɛ.»\n74-A -nan nɛn Piɛri "e 'nan: «-Te 'wlu nɛn maan -sɛan "bɛ, Bali 'e 'wɩ "nɛn -kɔɔn 'mɛn. Maan 'vɩ 'cɛɛ 'nan, ma'an min 'labɛ -a tɔa "fo "dɩ.»\n'Nun tɔɔn ɛn mannɛn wɩɩ. 75'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ Piɛri lɛ bɛ, ɛn -a -cin -trɔa Piɛri ji. Kɔɔ Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'Vaa -e mannɛn tɛdɛ 'e 'wɩ bɛ, te yia 'vɩ 'e 'pa -a yaaga 'nan yi'an 'tɔa dɩ.» -A -nan nɛn Piɛri 'bɔla bei, ɛn e -wuɔdɩ 'sia 'wɩ 'nanmandɩ -a.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 1\n1 Bali -pɩ Zozi Crizi -le 'wɩ 'nɔnnɔn pou sianan "nɛn 'gʋ. 2 E pou 'sia "le 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali 'lewei vɩzan Ezai -le 'fluba 'ji bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n3 Min zɩɛ -a wei "we "bui "da.\n4 Min zɩɛ Zan nɛn. E 'bɔla 'ji "bui "da, ɛn e Bali -le 'wɩ vɩdɩ 'sia minnun lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man, -e 'ka 'fli -nɔn Bali lɛ! 'Ka 'ta 'ka -batize drɛ, -e Bali 'e 'cee 'wɩ 'wlidɩ 'fui.»\n5 Minnun nɛn o -nyɛanla Zude 'lɛglɔn 'ji 'lee Zeruzalɛm bɛ, o "kaga "ta Zan wei manlɛ. O 'wee 'wɩ 'wlidɩnun 'vɩ 'wein Bali lɛ minnun pɛɛnɔn yiɛ man, te Zan o -batize dra 'yi nɛn waa laabo Zudan bɛ, -a va.\n6 -Wi nɛn waa laabo Shamo bɛ, -a "cɛsɔ nɛn Zan da, ɛn -wi 'kɔlɛ nɛn 'e 'tɔdɩ "da -a -tiɛn. Srɔ 'lee -srɔ 'nyrɔn nɛn yaa -ble fɛ -a. 7 E 'nan minnun lɛ 'nan: «Min -tʋ "ta -daa 'e 'fɔla "da, ɛn -a 'plɛblɛ "mlian 'an da. 'An 'ka -yee -manwua "tun "da baa "fluzan -a dɩ. 8 An 'ka -batize dra 'yi 'a, 'pian -yɛɛ 'ka -batize dra Bali lei 'saun 'a.»\n9 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, ɛn Zozi 'si Galile 'fla nɛn waa laabo Nazarɛtɩ bɛ -a da, ɛn e -ta Zan -va. -A -nan nɛn Zan -a -batize drɛ Zudan 'yi 'va. 10 Zozi "ɛ 'si 'yia bɛ, te e labli ye 'e 'lɛ 'sʋdɩ, ɛn e Bali lei 'yɩ e sɔɔn "da "le -plablo -le 'wɩ 'zʋ. 11 -A -nan nɛn wei -tʋ wɩɩ laji. E 'nan: «I ya 'an 'pɩ nɛn maan ye "yi ɛn -yee 'wɩ 'an 'ci "nranman bɛ -a.»\n12 "Bɛ -sru, ɛn Bali lei -kʋ Zozi 'a "bui "da. 13 E yi drɛ 'nan nun -fuba sinjɛn, te Satan -a man -taan. E ya -winun va lu -ji, te Bali -le 'pasianɔn -a "sua.\n14 Zɩ minnun Zan -fɔ -pʋ 'kuin bɛ, ɛn Zozi 'li 'e da Galile 'lɛglɔn 'ji. -A -nan nɛn e Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'sia minnun lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: 15 «Tʋ nɛn Bali -a kɔɔn bɛ, e 'bɔ. Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'bɔ 'kogo. 'Ka 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man, -e 'ka 'fli -nɔn Bali lɛ! 'Ka yi -tɛra Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn da!»\n16 Zozi a ciɩnan 'yi -dan nɛn Galile bɛ -a man, ɛn e Simɔn 'lee 'e -suannɛn Andre 'yɩ, te o ya pɔ -tɛnan "se "a. 17 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka -sɔɔnla 'an -sru! An -taa 'ka drɛlɛ minnun nɛn o min laabo 'an -sru "bɛ waa.» 18 'Nun tɔɔn o 'wee "senun -sran, ɛn o sɔɔnla Zozi -sru.\n19 E -kʋdɩ 'sia "nyian 'e 'lɛ, ɛn e Zebede -pɩnun 'yɩ, te o ya 'wee "senun -peenan -klʋ -ji. Zaji 'lee 'e "bʋɩ Zan nɛn. 20 Zozi o laabʋ, -a -nan nɛn o 'si 'o "tɩ Zebede 'lee 'wee 'nyranman 'panɔn -sru, ɛn o sɔɔnla Zozi -sru.\n21 Zozi 'lee 'e -srunɔn 'kʋ 'fla nɛn, waa laabo Kapanamo bɛ, -a da. 'Flinla "yi da bɛ, e wla -wee cin yɩ 'kuin, ɛn e Bali -le 'wɩ "paadɩ 'sia minnun ji. 22 -Yee 'wɩ "paadɩ minnun 'plo 'fɔ, kɔɔ yaa "paaman o ji "le Bali -a -kɔladɩ -nɔn -yrɛ. Ya'a "paalɛ o ji "le 'nan 'fluba 'ci vɩnɔn 'le vɛ -zʋ dɩ.\n23 Min -tʋ a cin yɩ 'kɔn 'bɔ 'ji bɛ, -yʋ -wlidɩ "a -a -sru. Min zɩɛ e -paandɩ 'sia, yaa 'vɩ 'nan: 24 «Nazarɛtɩ min Zozi, -mɛ "wɛan nɛn i -tɔa 'kʋe 'wɩ 'ji? I -ta 'kʋ klu 'sʋlɛ. Mɛin -tɔa. Bali -le min tɩglɩ nɛn 'yia.»\n25 Zozi 'wɩ 'pla -yrɛ 'nan: «'I 'ta -tɔ! 'I 'si min 'gʋɛ -a -sru!» 26 -Yʋ -wlidɩ "min zɩɛ -a nyɔɔndɩ 'sia 'plɛblɛ, te e -paanman, ɛn e 'si -a -sru.\n27 'Wɩ zɩɛ e ciɩla min pɛɛnɔn da. Waa laabʋdɩ 'sia 'o cin lɔ 'nan: «-Mɛ "sʋ -man wɩ 'bɛ cɩ zɩɛ? Min 'gʋɛ -yee 'wɩ "paadɩ a 'e 'trɛ, ɛn Bali -a -kɔladɩ -nɔn -yrɛ. E -yʋnun -le 'plɛblɛ yi -kaa. 'Wɩ nɛn yaa ve -wlɛ "bɛ, waa drala "da.» 28 -A -nan nɛn minnun Zozi 'sɩ -fɔdɩ 'sia 'kpa tɩglɩ Galile 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji.\n29 Zɩ Zozi 'bɔla cin yɩ 'kuin bɛ, ɛn e -kʋ Simɔn 'lee Andre -le "kɔnnɛn 'o 'vale Zaji 'lee Zan -a. 30 "Wɛɛ 'bɔla "kɔnnɛn "bɛ, te Simɔn nan "bʋ "a 'e nyinnandɩ 'kɔlɛ -wɔandɩ 'plɛblɛ 'lɔ, ɛn waa 'vɩ Zozi lɛ. 31 Zozi pli "man, yaa 'kun 'e 'pɛ -man, ɛn yaa wluan. 'Nun tɔɔn -a 'kɔlɛ 'ji 'e 'trɔ -fɔ. -A -nan nɛn e fɛ -nɔn -wlɛ.\n32 Zɩ funninmlan 'pla yidɛ 'fɔ plɔ va bɛ, ɛn minnun -tadɩ 'sia -cɛ -tɛnɔn pɛɛnɔn 'lee minnun pɛɛnɔn nɛn -yʋ -wlidɩ "a o -sru "bɛ waa Zozi lɛ. 33 'Flanɔn "kaga "ta -sɛnlɛ 'kɔn zɩɛ -a 'lɛ "nɛn. 34 Zozi min "kaga beli -cɛ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'sidɩ -a o man. Ɛn e -yʋ -wlidɩ 'si min "kaga -sru "nyian. Zozi 'ka -yʋ -wlidɩnun 'tʋɩlɛ -e 'o 'wɩ dɩ, kɔɔ min nɛn Zozi cɩ -a bɛ waa -tɔa.\n35 Bodrun te klun a tian bɛ, Zozi wluan, ɛn e 'bɔla bei. E -kʋ Bali trʋ 'balɛ 'fla -sru fɛnan nɛn -a -nan cɩ flɩɩ bɛ -a -nan. 36 Simɔn 'lee Zozi -srunɔn -mienun bɛ, o -kʋ Zozi -wɛɛlɛ. 37 Zɩ waa 'yɩ bɛ, ɛn o -yrɛ 'nan: «Minnun pɛɛnɔn a 'i -wɛɛnan.»\n38 Ɛn Zozi 'a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Kaa kʋ fɛ pee -nan! -Kaa kʋ 'fla 'gʋɛ -a "srɔn 'flanun da, -e 'an Bali -le 'wɩ vɩ -nan nun. Kɔɔ 'wɩ zɩɛ -a man nɛn an -ta 'trɛ da.» 39 Ɛn e ciɩdɩ 'sia Galile 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji. E Bali -le 'wɩ 'vɩ cin yɩ 'kɔnnun -ji, te e -yʋ -wlidɩ -pian "minnun -sru.\n40 Yi -tʋ da bɛ, -kogobe 'tɛzan -tʋ -ta Zozi 'lɛ. E "po sɔɔn "wlu, ɛn yaa trʋ 'badɩ 'sia. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «Maan -tɔa 'nan -te i wɩɩ "man "bɛ, i -kɔlaman i -kogobe "sia 'an man, -e 'an drɛ 'saun Bali 'lɛ.»\n41 -A nyrinda -sɛn Zozi da. 'E 'pɛ 'sʋ "ji, e klɛ "man, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «An "we "man! 'I drɛ 'saun Bali 'lɛ!» 42 'Nun tɔɔn -kogobe 'si "man, ɛn e drɛ 'saun Bali 'lɛ.\n43 Zozi 'wɩ 'pla -yrɛ -a "trɔɛn nyuɔndɩ -a. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: 44 «Te 'i 'wɩ nɛn e drɛ 'gʋɛ -a -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ "fo "dɩ! 'Pian 'i 'kʋ Bali -panzan -tʋ -va -e 'yei 'nanjɛn! "Bɛ -sru 'sraga nɛn Moizi -a kɔɔn bɛ 'i drɛ, -e minnun 'o -kɔnnɛn "yɩ 'nan, i beli!»\n45 'Pian min zɩɛ 'wɩ nɛn Zozi -a drɛ -yrɛ "bɛ, yaa 'sinan 'padɩ 'sia min 'tʋdʋ pɛɛnɔn lɛ. -Yee "wɛan Zozi 'ka -kɔlalɛ "nyian -e 'e 'fli -kɔɔn 'fla dɩ. Ɛn e -fʋ 'fla -sru fɛnan nɛn min "ka "dɩɛ -a -nan. 'Pian te minnun "sia fɛ pɛɛnɔn 'nan, o -ko "va "nun.


Zan 20 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nSran fi nunman asieliɛ’n nun (1-10)\nZezi yili i wun nglo kleli Mari m’ɔ fin Magdala’n (11-18)\nZezi yili i wun nglo kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun (19-23)\nToma w’a lafiman su, sanngɛ i sin’n ɔ lafili su (24-29)\nLike nga ti yɛ be klɛli fluwa nga’n (30, 31)\n20 Lemɔcuɛ’n i cɛn klikli’n su’n, nglɛmun ndɛ kpa mɔ lika’n te lu’n, Mari m’ɔ fin Magdala’n ɔli asieliɛ’n su lɔ. Ɔ wunnin kɛ b’a yi yɔbuɛ ng’ɔ o asieliɛ’n i nuan’n su’n. 2 Ɔ maan ɔ wanndi ɔli Simɔn Piɛli nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ ng’ɔ klo i kpa’n, be sin. Yɛ ɔ seli be kɛ: “B’a yi e Min’n asieliɛ’n nun b’a ɔ, yɛ e siman lika nga b’a ko sie i-ɔ.” 3 Yɛ Piɛli nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kun’n bé kɔ́ asieliɛ’n su lɔ-ɔ. 4 Be sran nɲɔn’n be wanndi yɛ be kɔ-ɔ. Sanngɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kunfuɛ’n wanndili ndɛndɛ kpa trali Piɛli, ɔ maan ɔ dun mmua juli asieliɛ’n su lɔ. 5 Ɔ klu niɛnnin i klun lɔ. Ɔ wunnin kɛ lɛn tanmue’m be guagua lɛ. Sanngɛ w’a wluman lɔ. 6 Simɔn Piɛli m’ɔ su i su’n, i kusu juli lɛ. Ɔ wluli asieliɛ’n i klun lɔ, kpɛkun ɔ wunnin kɛ lɛn tanmue’m be guagua lɛ. 7 Tannin mɔ be fa cicili i ti’n, ɔ nunman tannin tanmue onga’m be wun lɛ. Sanngɛ ɔ ti ɲɔnɲɔnwa, yɛ ɔ guɛ i liɛ ngunmin lika uflɛ. 8 I sin’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kun ng’ɔ dun mmua juli asieliɛ’n su lɔ’n, ɔ wluli lɔ wie. Ɔ wunnin sa sɔ’n wie. Kpɛkun ɔ lafili ndɛ nga be kan kleli be’n su. 9 Sanngɛ nn blɛ sɔ’n nun’n, be nin-a wunman Ɲanmiɛn i ndɛ m’ɔ se kɛ ɔ fata kɛ ɔ cɛn nguan’n i wlɛ. 10 Ɔ maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be sali be sin be awlo. 11 Sanngɛ Mari jin asieliɛ’n i wun lɛ. Ɔ o lɛ sún. Kɛ ɔ́ sún’n, ɔ klu niannin asieliɛ’n i klun lɔ. 12 Kpɛkun ɔ wunnin anzi nɲɔn, be wun tralɛ’n ti ufue, be titi lika nga be lali Zezi i fuɛn’n lɛ’n. Kun wo i ti lika, kpɛkun kun wo i ja lika. 13 Be usɛli i kɛ: “?Mmo, ngue ti yɛ a sun-ɔn?” Ɔ tɛli be su kɛ: “Be yili min Min’n be ɔli. N siman lika nga be ko sieli i’n.” 14 Kɛ i nuan tɔli cɛ’n, ɔ kpɛli i wun kpɛkun ɔ wunnin kɛ Zezi jin lɛ. Sanngɛ w’a wunmɛn i wlɛ kɛ Zezi-ɔ. 15 Zezi usɛli i kɛ: “?Mmo, ngue ti yɛ a sun-ɔn? ?Wan yɛ a su kunndɛ i-ɔ?” Ɔ bu i kɛ fie’n i sunianfuɛ’n niɔn. Ɔ maan ɔ tɛli i su kɛ: “Nja, sɛ wɔ yɛ a yili i ɔli’n, kle min lika nga a ko sieli i’n maan n ko fɛ i.” 16 Zezi seli i kɛ: “Mari!” Ɔ kpɛli i ɲin naan w’a se i Ebre nun kɛ: “Rabunin!” (I bo’n yɛle “Like klefuɛ!”) 17 Zezi seli i kɛ: “Yaci min nun. Afin n nin-a fuman Siɛ’n i wun lɔ. Sanngɛ kɔ min niaan’m be wun lɔ naan se be kɛ: ‘N su fu kɔ min Si m’ɔ ti amun Si wie’n, ɔ nin min Ɲanmiɛn m’ɔ ti amun Ɲanmiɛn wie’n, i wun lɔ.’” 18 Mari m’ɔ fin Magdala’n ko kannin sa sɔ’m be ndɛ kleli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ seli be kɛ: “N wunnin e Min’n!” Kpɛkun ɔ kannin ndɛ ng’ɔ kan kleli i’n kleli be. 19 Cɛn sɔ’n ti lemɔcuɛ’n i cɛn klikli’n, yɛ kusu aliɛ w’a san. Anuan’m be nun ti towa, afin Zuifu’m be ti’n srɛ kun Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun. Kpɛkun Zezi bali wa jrannin be afiɛn naan w’a se be kɛ: “Maan amun wun jɔ amun fɔun.” 20 Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n wieli’n, ɔ fɛli i sa nin i nvɛnwun’n kleli be. Ɔ maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be klun jɔli, afin be wunnin e Min’n. 21 Zezi seli be ekun kɛ: “Maan amun wun jɔ amun fɔun. Kɛ Siɛ’n fa sunmannin min sa’n, n kusu ń súnman amun wie.” 22 Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n, ɔ fitali be su naan w’a se be kɛ: “Maan Ɲanmiɛn i wawɛ’n tran amun su. 23 Sran kwlaa nga amun yaci i wun sa tɛ’n cɛ i’n, nn Ɲanmiɛn w’a dun mmua w’a yaci w’a cɛ i. Sran nga kusu mɔ amun a yacimɛn i wun sa tɛ’n b’a cɛmɛn i’n, Ɲanmiɛn su yaci cɛmɛn i.” 24 Sanngɛ kɛ Zezi bá’n, Toma m’ɔ ti i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be nun kun’n, mɔ be flɛ i kɛ Nda’n, ɔ nunman be wun lɛ wie. 25 Ɔ maan Zezi i sɔnnzɔnfuɛ onga’m be seli i kɛ: “E wunnin e Min’n!” Sanngɛ ɔ seli be kɛ: “Sɛ m’an wunman kpɛngbɛ’m be osu* i sa’m be klun’n, naan m’an faman min sama’n m’an wlɛmɛn i kpɛngbɛ’m be osu’n nun’n, yɛ sɛ m’an faman min sa m’an wlɛmɛn i nvɛnwun’n nun’n, n su lafiman ndɛ sɔ’n su le.” 26 Kɛ ɔ dili lemɔcuɛ’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be yiali sua’n i klun lɔ ekun. Toma o be nun wie. Anuan’m be nun ti towa’n, sanngɛ Zezi bali. Ɔ jrannin be afiɛn lɛ naan w’a se kɛ: “Maan amun wun jɔ amun fɔun.” 27 I sin’n, ɔ seli Toma kɛ: “Fa ɔ sama’n sie i wa. Nian min sa mun. Fa ɔ sa wla min nvɛnwun’n nun. Yaci akplowa silɛ’n, sanngɛ lafi su.” 28 Toma tɛli i su kɛ: “Min Min, min Ɲanmiɛn!” 29 Zezi seli i kɛ: “?Kɛ mɔ a wunnin min’n, i ti yɛ a lafi su-ɔ? Be nga b’a wunman min mɔ sanngɛ be lafi su’n, be liɛ su ti ye.” 30 Nanwlɛ, Zezi yoli abonuan sa kpanngban wie mun ekun i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲrun. B’a klɛman be fluwa nga nun. 31 Sanngɛ be klɛli ndɛ nga mun naan amun lafi su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Klisi’n niɔn naan ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa. Yɛ kɛ amun lafi su sɔ’n ti’n, amún ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n i dunman nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “nzɔliɛ.”