Gbanflɛn nin talua mun, an bu like nga cɛn wie lele amún yó’n i akunndan | Like suanlɛ liɛ\n“Fa Anannganman yo wɔ anwlɛn su like, yɛ like kwlaa nga ɔ nyin o i sin’n, ɔ́ fá mán wɔ.”—JUE MUN 37:4.\nJUE: 89, 140\n?Ngue yɛ a kwla yo naan cɛn wie lele’n ɔ klun w’a jɔ-ɔ?\n?Sɛ a bo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn dilɛ’n i bo ɔ gbanflɛn nun annzɛ ɔ talua nun’n, i su mmlusuɛ benin yɛ a kwla ɲɛn i-ɔ?\n?Sɛ a yo atin bofuɛ’n, junman benin yɛ á kwlá dí wie-ɔ?\n1. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ gbanflɛn nin talua’m be bu i akunndan-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ be klun titi be-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nGBANFLƐN nin talua mun, amun si kɛ ajalɛ kwlaa nga sran kun tú’n, ɔ dun mmua bu i akundan naan w’a tu. I wafa kunngba’n, like nga cɛn wie lele amún yó’n, dɔ nga su yɛ ɔ fata kɛ amun bu i akunndan-ɔn. I sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ. Be flɛ talua kun kɛ Ivɛli. Ɔ seli kɛ: “I sɔ’n kun srɛ. Afin, ɔ fata kɛ a bu like nga á wá yó i mlɔnmlɔn’n i akunndan.” ?Yɛ amun li, kɛ amun bu i sɔ wie-ɔ? Sɛ ɔ ti sɔ’n, maan amun wla kpɛn ndɛ kun mɔ Zoova kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Nán amun klun titi amun bɔ amún nían wa nían wa-a, afin n ti amun Nyanmiɛn. N man amun fanngan, n uka amun.”—Ezai 41:10.\n2. ?Gbanflɛn nin talua mun, ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova kunndɛ kɛ amun klun jɔ titi-ɔ?\n2 Zoova kunndɛ kɛ amun bu like nga cɛn wie lele amún yó’n, i akunndan dɔ nga su. (Akunndanfuɛ’n 12:1; Matie 6:20) Amun wun ninnge ng’ɔ yili be’n. Amun ti be nvan. Sɛ like kun yo fɛ annzɛ ɔ yoman fɛ’n, amun wun i wlɛ. I kwlaa sɔ’n kle kɛ Zoova kunndɛ kɛ amun klun jɔ. Asa ekun’n, Zoova nian e lika. I wie yɛle kɛ ɔ man e afɔtuɛ. Ɔ kle e like naan e liɛ yo ye. I sɔ’n ti, kɛ sran’m be nantimɛn i afɔtuɛ’m be su’n, ɔ yo i ya dan. I sɔfuɛ mun’n, ɔ se be kɛ: “Sa nga n kloman be’n, yɛ amun yo be ɔ. [...] Amun nian, min sufuɛ’m be klun jɔ́ lele trátrá su, i ti bé bó sro.” (Ezai 65:12-14) Kɛ e fa ajalɛ nga be ti kpa’n, Zoova i klun jɔ.—Nyanndra Mun 27:11.\nAMUN BU LIKE NGA ÁN YÓ M’Ɔ́ MÁN AMUN AKLUNJUƐ’N I AKUNNDAN\n3. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ amun yo-ɔ?\n3 ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ amun yo naan cɛn wie lele amun liɛ w’a yo ye-ɔ? Ɔ kunndɛ kɛ amun si i, naan amun su i. Like nga ti yɛ Zoova yili sran mun’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ. (Jue Mun 128:1; Matie 5:3) Nnɛn’m be liɛ’n, like nga be si i yo’n, yɛle aliɛ dilɛ, nin nzue nɔnlɛ, ɔ nin ba wulɛ. Sanngɛ e liɛ’n, Zoova kunndɛ kɛ e fa ajalɛ nga cɛn wie lele e kwla di su aklunjuɛ’n. Amun Si “Nyanmiɛn b’ɔ klo sran’n,” m’ɔ ‘di ninnge ng’ɔ yili be’n be su aklunjuɛ’n,’ ɔ yili sran kɛ “i bɔbɔ Nyanmiɛn’n sa.” (2 Korɛntfuɛ Mun 13:11; Jue Mun 104:31; Bo Bolɛ 1:27) Sɛ amun fa Ɲanmiɛn i nzuɛn’n, amun klun jɔ́. Biblu’n se kɛ: “Sɛ a cɛ sran like’n, ɔ ti kpa tra kɛ be cɛ wɔ like’n.” (Sa Nga Be Yoli’n 20:35) Atrɛkpa’n, amun wun kɛ ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ. I sɔ’n ti, Zoova kunndɛ kɛ dɔ nga su’n, amun bu wafa nga cɛn wie lele amun kwla kle kɛ amun klo i nin sran’n i akunndan.—An kanngan Matie 22:36-39 nun.\nSɛ amun kle kɛ amun klo Ɲanmiɛn nin sran’n, amun klun jɔ́.\n4, 5. ?Ngue ti yɛ Zezi i klun jɔli dan-ɔn?\n4 Sran ng’ɔ kle amun ajalɛ kpa’n, yɛle Zezi. I bakan nun’n, atrɛkpa’n, ɔ nin i wiengu’m be kannin ngowa. Ɔ si kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n waan “ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa sri-ɔ.” Yɛ “ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa si able-ɔ.” (Akunndanfuɛ’n 3:4) Asa ekun’n, Zezi suannin Ɲanmiɛn ndɛ’n naan ɔ́ fɛ́ i wun mɛ́ntɛn i. Kɛ ɔ ɲannin afuɛ 12, “i ngwlɛlɛ’n nin sa b’ɔ tɛ be su’n,” ɔ boli be nga be kle like Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n be nuan.—Lik 2:42, 46, 47.\n5 Kɛ Zezi yoli kaklaka’n, ɔ kloli Ɲanmiɛn i klun sa yolɛ. I wie yɛle kɛ, Ɲanmiɛn seli i kɛ ɔ “bo jasin fɛ’n kle yalɛfuɛ mun,” yɛ ɔ “kan kle anyansifuɛ’m be kɛ bé wún ase.” (Lik 4:18) Jue Mun 40 i ndɛ mma 9 nun’n, jue tofuɛ’n kan akunndan nga Zezi bu’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Min Nyanmiɛn, min waan ń yó ɔ klun sa.” Zezi kɛnnin i Si’n i ndɛ kleli sran mun titi. (An kanngan Lik 10:21 nun.) Cɛn kun’n, ɔ kannin wafa ng’ɔ fata kɛ be su Ɲanmiɛn’n i ndɛ kleli bla kun. I sin’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ: “Min aliɛ’n yɛlɛ sran ng’ɔ sunmannin min’n i klun sa’n yolɛ nin junman ng’ɔ mannin min’n i bo guagualɛ.” (Zan 4:31-34) Like nga ti yɛ Zezi i klun jɔli dan’n, yɛle kɛ ɔ kloli Ɲanmiɛn nin sran. Sɛ amun yo sɔ wie’n, amun klun jɔ́.\n6. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ amun usa like nga amún yó’n i su ngwlɛlɛ afɛ-ɔ?\n6 Klistfuɛ sunman be ti atin bofuɛ. Wie liɛ’n, i nun mɔ be ti gbanflɛn annzɛ talua’n, yɛ be boli i bo-ɔ. Yɛ be di su aklunjuɛ. Amun kwla usa be nun wie’m be ngwlɛlɛ afɛ. Biblu’n se kɛ: “Like nga bé yó-ɔ be usa-man ngwlɛlɛ afɛ’n, ɔ kpɛn-man su. Sanngɛ nga bé yó-ɔ, afɔtuɛ manfuɛ’m be ti yiɛ i wun kpanngban’n, ɔ yo ye.” (Nyanndra Mun 15:22) Aniaan sɔ’m be kwla se amun kɛ atin bolɛ junman’n, ɔ ti kpa dan. I nun mɔ Zezi o ɲanmiɛn su lɔ’n, i Si Zoova kleli i like kpanngban. Kɛ ɔ bali asiɛ’n su’n, Zoova w’a yacimɛn i like klelɛ. Zezi boli jasin fɛ’n kleli sran mun. Yɛ blɛ kekle nun’n, ɔ nantili seiin. I sɔ’n ti, i klun jɔli dan. (An kanngan Ezai 50:4 nun; Ebre Mun 5:8; 12:2) Like nga ti yɛ be nga be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n be klun jɔ’n, maan e kɛn i ndɛ.\nSRAN’M BE LIKE KLELƐ’N YƐ Ɔ TI JUNMAN KPAFUƐ’N NIƆN\n7. ?Ngue ti yɛ gbanflɛn nin talua kpanngban be klo sran’m be Biblu’n nun like klelɛ-ɔ?\n7 Zezi seli kɛ e ko kle sran’m be like naan ‘be kaci i sɔnnzɔnfuɛ.’ (Matie 28:19, 20) Sɛ amun buabua amun wun naan amun di junman sɔ’n wie’n, ɔ su yoman amun nzisɔ le. Kɛ be di junman kun titi’n, yɛ be sa tɔ i dilɛ’n nun-ɔn. I wie yɛle jasin fɛ’n i bolɛ’n. Be flɛ aniaan kun kɛ Timote. I gbanflɛn nun yɛ ɔ boli atin bolɛ junman’n i dilɛ bo-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n di Zoova i junman blɛ kwlaa nun’n, ɔ yo min fɛ. Afin i lɛ nun yɛ n kle kɛ n klo i-ɔ. I bo bolɛ nun’n, kɛ ɔ yo naan n bo sran’m be Biblu’n nun like klelɛ bo’n, w’a yoman pɔpɔ. Sanngɛ, kɛ n ɔli lika uflɛ’n, n kwla kleli sran kpanngban be Biblu’n nun like. Sran sɔ’m be nun kun bali e aɲia’m be bo. I sin’n, n ko dili aniaan nga be nin a jaman bla’n be suklu’n wie anglo nɲɔn. Kpɛkun, be mannin min junman uflɛ. Yɛ n kwla kleli sran nnan be Biblu’n nun like. N klo sran’m be like klelɛ. Yɛ n wun kɛ Ɲanmiɛn i wawɛ fanngan nun ti yɛ sran sɔ’m be kwla kaci be nzuɛn’n niɔn.” * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:19.\n8. ?Ngue yɛ gbanflɛn nin talua wie’m be yoli naan b’a bo jasin fɛ’n b’a kle sran kpanngban-ɔn?\n8 Gbanflɛn nin talua wie’m be suannin aniɛn uflɛ. Be flɛ be nun kun kɛ Zakɔbu. Yɛ ɔ fin Amlekɛn’m be mɛn’n i nglo lɔ lika’n nun. Ɔ seli kɛ: “I nun mɔ n le afuɛ nso’n, min wiengu suklu ba sunman be ti Viɛtinamunfuɛ. N kunndɛli kɛ ń kán Zoova i ndɛ ń klé be. I sɔ’n ti, n suannin be aniɛn’n. Blɛ sunman’n, n nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n nga be yi i Angle nun’n i nun. Kpɛkun n nian wafa nga be klɛli ndɛ kunngba’n Viɛtinamun aniɛn’n nun’n. Asa ekun’n, aniaan wie’m be yo aɲia mun Viɛtinamun aniɛn’n nun e wun koko lɛ. N trali aniaan sɔ’m be nun wie’m be janvuɛ. Kɛ n ɲannin afuɛ 18, n yoli atin bofuɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, n dili aniaan nga be nin a jaman bla’n be suklu’n wie. Suklu sɔ’n ti, andɛ’n, n kwla di min atin bolɛ junman’n i kpa. E yo aɲia mun Viɛtinamun aniɛn’n nun. Min kunngba cɛ yɛ n ti asɔnun kpɛnngbɛn lɔ-ɔ. Kɛ Viɛtinamunfuɛ sunman be wun kɛ n ti be aniɛn’n, ɔ bo be nuan. Be sɔ min nun klanman. Yɛ blɛ sunman’n, n kle be Biblu’n nun like. B’a yo be nun wie’m be batɛmun.”—An nian Sa Nga Be Yoli’n 2:7, 8.\n9. ?Kɛ e kle sran’m be Biblu’n nun like’n, i su mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i-ɔ?\n9 Kɛ e kle sran’m be like’n, e bɔbɔ e ɲan su ye dan. I wie yɛle kɛ, e nzuɛn’n yo kpa. E nin sran mun e koko yalɛ amanniɛn su. E lafi e wun su. (Nyanndra Mun 21:5; 2 Timote 2:24) Asa ekun’n, e klun jɔ. Afin, e kwla fa Biblu’n e kan like nga e lafi su’n i ndɛ e kle e wiengu mun. Kpɛkun, e si wafa ng’ɔ fata kɛ e nin Zoova e di junman’n.—1 Korɛntfuɛ Mun 3:9.\n10. ?Kannzɛ amun tranwlɛ lɔ sran’m be kloman Biblu’n nun like suanlɛ’n, ngue yɛ amún yó naan sran’m be like klelɛ w’a yo amun fɛ-ɔ?\n10 Atrɛkpa’n, amun tranwlɛ lɔ’n, kɛ ɔ yo naan amun a ɲan sran kun naan amun a kle i Biblu’n nun like’n, ɔ timan pɔpɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, amun kwla klo sran’m be Biblu’n nun like klelɛ. Kɛ é klé sran’m be Biblu’n nun like’n, e bo ti kun yɛ e kle be-ɔ. Ɔ maan, kɛ be nun kun kaci Klistfuɛ’n, ɔ yo e ngba e fɛ. Be flɛ aniaan kun kɛ Brandɔnun. Ɔ yoli atin bofuɛ afuɛ ngwlan. I tranwlɛ lɔ’n, sran’m be kloman Biblu’n nun like suanlɛ. Ɔ seli kɛ: “N klo jasin fɛ’n i bolɛ. Afin, like nga Zoova seli kɛ e yo’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Kɛ n wieli suklu di’n, yɛ n yoli atin bofuɛ-ɔ. Kɛ n wla aniaan yasua nga be o asɔnun’n nun’n be fanngan mɔ n wun kɛ be su Ɲanmiɛn kpa tra laa’n, i sɔ’n yo min fɛ dan. Kɛ n dili aniaan nga be nin a jaman bla’n be suklu’n, be mannin min atin bolɛ junman uflɛ. Be nga n kleli be Biblu’n nun like’n, b’a yoman be nun wie fi i batɛmun. Sanngɛ, aniaan wie’m be kwla yoli sɔ. N wun kɛ n buabuali min wun kpa. Yɛ n tuli min klun n kleli sran’m be Biblu’n nun like. I sɔ’n yo min fɛ dan.”—Akunndanfuɛ’n 11:6.\nJUNMAN NGA AMUN KWLA DI BE’N\n11. ?Junman benin mun yɛ gbanflɛn nin talua wie’m be dili-ɔ?\n11 Zoova i junman nga e kwla di be’n be sɔnnin. Gbanflɛn nin talua wie’m be kplan sua mun. E mian Ɲanmiɛn sulɛ sua kpanngban wun. Ɔ maan, sɛ amun di junman sɔ’n wie’n, amun klun jɔ́. Asa ekun’n, kɛ amun nin aniaan mun amun di junman likawlɛ’n, amun klun jɔ ekun. Sɛ amun kplan Ɲanmiɛn sulɛ sua mun wie’n, amún sí like kpanngban yó. I wie yɛle kɛ aniaan’m bé klé amun wafa nga amun kwla di junman nga be fa man amun’n i kpa’n, ɔ nin wafa nga amun kwla kle kɛ amun ɲin yi aniaan nga be nian junman’n su’n.\nBe nga be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n, Ɲanmiɛn yra be su dan. (An nian ndɛ kpɔlɛ 11-13 be nun.)\n12. ?Sɛ amun yo atin bofuɛ’n, junman benin wie mun yɛ án kwlá dí be-ɔ?\n12 Be flɛ aniaan bian kun kɛ Kevɛn. Ɔ seli kɛ: “N bakan nun’n, n kunndɛli kɛ cɛn wie lele’n ń yó blɛ kwlaa nun Zoova i junman difuɛ. Ɔ maan, kɛ n ɲannin afuɛ 19, n yoli atin bofuɛ. Kɛ ɔ ko yo naan m’an ɲan sika kan ti’n, n dili aniaan kun m’ɔ ti sua kplanfuɛ’n i sa nun junman. Ɔ kleli min fenɛtri, nin anuan, nin plafɔn’m be wlalɛ. I sin’n, kɛ aunmuan dan kun sacili klɔ wie’m be su sua mun’n, e nin aniaan wie mun e kplannin Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be uflɛ. Yɛ aniaan nga be sua’m be bubuli’n, e kplannin uflɛ mannin be. Kɛ n tili i kɛ aniaan nga be o Afriki di Sidi lɔ’n be mian sua kplanfuɛ’m be wun’n, n klɛli anuannzɛ’n i fluwa. Kpɛkun be fa min ɔli lɔ. Sran ble mɛn’n nun Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be kplanlɛ nun’n, kɛ n di lemɔcuɛ nɲɔn kun lika kun’n, be fa min kɔ lika uflɛ. E nin aniaan nga e di junman likawlɛ’n, e ti kɛ awlobo kun i nunfuɛ mun sa. E tran likawlɛ. E suan Biblu’n nun like likawlɛ. Yɛ e di junman likawlɛ. Asa ekun’n, kɛ e nin aniaan nga be o asɔnun’m be nun e bo jasin fɛ’n, ɔ yo min fɛ. N siman kɛ ajalɛ nga n bakan nun n fali’n, ɔ́ mán min aklunjuɛ kɛ nga sa.”\n“N siman kɛ ajalɛ nga n bakan nun n fali’n, ɔ́ mán min aklunjuɛ dan kɛ nga sa.”\n13. ?Ngue ti yɛ gbanflɛn nin talua kpanngban be klo Betɛli lɔ junman dilɛ-ɔ?\n13 Kɛ é sé yɛ’n, aniaan wie mɔ be yoli atin bofuɛ’n, be di junman Betɛli lɔ. Be nga be di junman Betɛli lɔ’n, be klun jɔ dan. Afin, junman kwlaa nga be di i lɔ’n, ɔ ti Zoova i junman. Junman nga be di i Betɛli lɔ’n ti’n, sran’m be kwla ɲan Biblu’n nin fluwa wie mun naan b’a fa suan Biblu’n nun like. Be flɛ aniaan kun kɛ Dɛstinin. Ɔ di junman Betɛli lɔ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n ɲannin afuɛ ngwlan’n, yɛ n kunndɛli kɛ ń dí junman Betɛli lɔ-ɔ. Yɛ kɛ n wieli suklu’n i di’n, n yoli atin bofuɛ. Kɛ n dili afuɛ kun nin sin’n, be seli min kɛ n ko di junman Betɛli lɔ. Be kleli min mannzin nga be fa yi fluwa mun’n i su junman dilɛ. I sin’n, be kleli min ɔrdinatɛli su junman dilɛ. Like nga ti yɛ n klo Betɛli lɔ’n, i wie yɛle kɛ e dun mmua ti jasin mɔ e bo i mɛn wunmuan’n nun i su ndɛ fɛ. N klo lɔ junman dilɛ. Afin, junman nga e di’n ti’n, sran’m be kwla fa be wun mantan Ɲanmiɛn.”\nWAFA NGA AMUN KWLA BUABUA AMUN WUN’N\n14. ?Wafa sɛ yɛ amun kwla buabua amun wun naan cɛn wie lele’n, amun a kwla yo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ-ɔ?\n14 ?Wafa sɛ yɛ amun kwla buabua amun wun naan cɛn wie lele’n, amun a kwla yo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ-ɔ? Sɛ amun waan amún yó Ɲanmiɛn i junman difuɛ kpa’n, ɔ fata kɛ amun fa nzuɛn wie mun. I sɔ’n ti’n, amun suan Biblu’n nun like titi, yɛ amun bu like nga amun suan’n i su akunndan. Asa ekun’n, kɛ amun kɔ aɲia’m be bo’n, amun tɛ kosan’m be su. Sɛ amun te kɔ suklu’n, amun kunndɛ wafa nga amun kwla bo jasin fɛ’n i kpa suklu lɔ’n. Wafa nga amun kwla usa sran’m be kosan naan kɛ bé tɛ́ sú’n, amun a sie amun su kpa be nuan bo’n, amun kunndɛ i sɔ yolɛ’n wie. Asa ekun’n, amun di junman kanngan wie mun asɔnun’n nun. I wie yɛle kɛ amun kwla yo Ɲanmiɛn sulɛ sua’n i nun yɛinyɛin. Sɛ sua’n i nun like wie saci’n, amun kwla yo. Be nga be ti wun ase kanfuɛ mɔ be kunndɛ kɛ bé dí Zoova i junman’n wie’n, i klun jɔ be wun. (An kanngan Jue Mun 110:3 nun; Sa Nga Be Yoli’n 6:1-3) Kɛ akoto Pɔlu kɔ́ jasin fɛ’n i bolɛ nvle’m be nun’n, ɔ fali Timote naan ɔ ko sunmɛn i. Afin, aniaan’m “be bo i dunman kpa.”—Sa Nga Be Yoli’n 16:1-5.\nSɛ amun te kɔ suklu’n, amun kwla kunndɛ wafa nga amun kwla bo jasin fɛ’n i kpa kle amun wiengu mun’n.\n15. ?Kɛ ɔ ko yo naan amun a ɲan junman naan amun a kwla yo atin bofuɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ wie liɛ’n, amun yo-ɔ?\n15 Be nga be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n, ɔ fata kɛ be yo like kan naan be fa ti be wun ɲanman nun. (Sa Nga Be Yoli’n 18:2, 3) I sɔ’n ti, amun kwla kunndɛ kɛ amún dí suklu kan naan amun a kwla ɲan junman ng’ɔ faman blɛ kpanngban’n amun tranwlɛ lɔ. I lɛ nun’n, an bo ajalɛ nga an fali be’n, be su kle akpasua sunianfuɛ nin amun wiengu atin bofuɛ mun. Kpɛkun, amun usa be ngwlɛlɛ afɛ. Biblu’n se kɛ: “Like nga ɔ waan á yó’n, fa wla Anannganman sa nun. Sɛ a fa wla Anannganman sa nun’n, nga a sunnzun’n ɔ́ kpɛ́n su.”—Nyanndra Mun 16:3; 20:18.\n16. ?Wafa sɛ yɛ blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman dilɛ’n kwla yo amun ye-ɔ?\n16 Zoova kunndɛ kɛ amun fa ajalɛ kpa naan cɛn wie lele amun liɛ yo ye. (An kanngan 1 Timote 6:18, 19 nun.) Sɛ amun yo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n, amun nin amun wiengu mun amún dí junman likawlɛ. Ɔ maan, amún yó Klistfuɛ kpa. Asa ekun’n, aniaan wie’m be boli blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman dilɛ’n i bo be gbanflɛn annzɛ be talua nun. Kɛ be ɲinnin mɔ be jali bian annzɛ bla’n, be wunnin kɛ i sɔ’n yoli be ye. Blɛ sunman’n, be jali sran ng’ɔ ti atin bofuɛ wie’n. Ɔ maan, be bo ti kun be di be junman’n i titi.—Rɔmfuɛ Mun 16:3, 4.\n17, 18. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ amun bu like nga amun kunndɛ kɛ amún yó’n i akunndan-ɔn?\n17 Jue Mun 20, i ndɛ mma 5 se kɛ: “Like nga ɔ konvi o su’n, maan [Zoova] ɔ fa man wɔ. Sa kwlaa nga ɔ waan á yó’n, maan ɔ yo ye i fanngan nun!” Ɔ fata kɛ amun bu like nga cɛn wie lele amún yó’n i akunndan. Like nga Zoova su yo i blɛ nga nun’n, ɔ nin i junman nga amun kwla di’n, amun bu i akunndan. Kpɛkun amun buabua amun wun naan amun yo like nga i klun jɔ su’n.\n18 Maan amun tu amun klun be su Zoova. Sɛ amun yo sɔ’n, amun klun jɔ́ dan. Biblu’n se kɛ: “Fa Anannganman yo wɔ anwlɛn su like, yɛ like kwlaa nga ɔ nyin o i sin’n, ɔ́ fá mán wɔ.”—Jue Mun 37:4.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin bofuɛ’m be suklu’n yɛ ɔ kacili suklu sɔ’n niɔn.


?Kɛ e fɔn’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? ?Ngue yɛ é yó naan y’a fɔnman titi-ɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nBe flɛ bian kun kɛ Dɔn. Yɛ i yi’n suan Mageriti. * Bla’n tɔn aliɛ otɛli dan kun nun laa. Cɛn kun’n, be wa bla’n nin i wun’n, ɔ nin be anunman’m be bali be osu nianlɛ. Mageriti i anunman sɔ’m be klo Makalonin nin fromazi’n kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ tɔ́n wie mán be.\nKɛ Mageriti wieli like’n i tɔn’n, ɔ wa tɛkɛli i tabli’n su. Yɛ bé trɛ́n i sin-ɔn. Kɛ ɔ tikeli talie’n su’n, ɔ wunnin kɛ fromazi ngunmin yɛ ɔ tɔnnin-ɔn. W’a guaman nun makalonin. * I wla fili su.\nI ba kanngan o, i kpɛnngbɛn o, e kwlakwla e fɔn. Wie liɛ’n, e kunndɛ kɛ é yó like’n i kpa. Kpɛkun, y’a fɔn. Wie liɛ kusu’n, e wla fi like nga e waan é yó’n su, annzɛ e yomɛn i blɛ ng’ɔ ti su’n i su. ?Ngue ti yɛ i sɔ sa’n ju-ɔ? ?Kɛ ɔ yo sɔ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? ?Ngue yɛ é yó naan y’a fɔnman titi-ɔ? Wafa nga e bu e fɔnlɛ mun’n, yɛ maan e kwla tɛ kosan sɔ’m be su-ɔ.\nWAFA NGA E BU E FƆNLƐ MUN’N, Ɔ NIN WAFA NGA ƝANMIƐN BU BE’N\nKɛ e yo like kpa’n, e wun i wlɛ. Yɛ e kunndɛ kɛ be yo e mo. I wafa kunngba’n, sɛ e fɔn naan sran uflɛ w’a siman sɔ bɔbɔ’n, maan e wun i wlɛ kɛ e fɔnnin. Sran ng’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n yɛ ɔ kwla yo sɔ-ɔ.\nSɛ e timan wun ase kanfuɛ naan e fɔn’n, e ɲin kwla kpa su. Yɛ e kwla fa guɛ i sran uflɛ su. Wie liɛ bɔbɔ’n, e kwla se kɛ y’a yoman sa tɛ. I sɔ ayeliɛ’n, i bo guaman kpa. Afin sran ng’ɔ yo sɔ’n, ɔ kacimɛn i nzuɛn. Yɛ sran nga w’a yoman like’n yɛ be bu i fɔ-ɔ. Sɛ e yo sa tɛ naan e wunmɛn i su afɛ’n dɔ nga su’n, nán e bu i kɛ y’a fite nun. Maan e wla kpɛn su titi kɛ “e kwlaa é wá kán sa nga e yoli be’n klé Nyanmiɛn.”—Rɔmfuɛ Mun 14:12.\nƝanmiɛn buman e fɔnlɛ mun kɛ nga e fa bu be’n sa. Jue tɔfuɛ kun seli kɛ Ɲanmiɛn “klun ti ufue, ɔ si aunnvuɛ. [...] Ɔ kaman sran i ijɔlɛ’n su sa tititi. Ɔ faman ya siemɛn i klun.” Ɲanmiɛn si kɛ fɔ o e nun naan e leman wunmiɛn, afin “fa yɛ ɔ fa yili ye ɔ.”—Jue Mun 103:8, 9, 14.\nƝanmiɛn ti siɛ kpa. Ɔ kunndɛ kɛ i mma’m be bu be fɔnlɛ mun kɛ nga i bɔbɔ fa bu be’n sa. (Jue Mun 130:3) I sɔ’n ti, ɔ man e afɔtuɛ kpanngban i nuan ndɛ mɔ be klɛli’n nun. I liɛ’n, sɛ e fɔn annzɛ e wiengu’m be fɔn’n, é wún like ng’ɔ fata kɛ e yo’n.\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ E YO’N\nBlɛ sunman kɛ sran’m be fɔn’n, be fa guɛ i sran uflɛ su. Annzɛ kusu’n, be kpli be ti. Ɔ fataman kɛ e yo sɔ wie. Sɛ e kan ndɛ wie naan ɔ loli sran ngasi’n, maan e kpɛtɛ i naan e afiɛn w’a saciman. Sɛ e yo sa tɛ’n, nán e fa guɛ i sran uflɛ su. Sanngɛ, maan e fa tu e wun fɔ. Yɛ maan e mian e ɲin naan y’a yomɛn i ekun. Sɛ e yo sa tɛ naan e dimɛn i nanwlɛ’n, be su kwlá tuman e fɔ. Ɔ maan, e kwla yo i tɛ kpa tra laa liɛ’n. I sɔ’n ti, sɛ e yo sa tɛ’n, maan e wun i wlɛ. Yɛ maan e yo like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yoman sa sɔ’n i ekun’n.\nKɛ be yo e sa’n, ɔ cɛman naan y’a kle kɛ ɔ yoman e fɛ. Sanngɛ, Zezi mannin afɔtuɛ kun m’ɔ fata kɛ e fa su-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Like kwlaa nga an klo kɛ sran yo man amun’n, an yo i kunngba sɔ’n man be, i yɛ ɔ ti Moiz mmla nin Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nin-ɔn.” (Matie 7:12) Kɛ e yo e wiengu kun i sa’n, e kunndɛ kɛ ɔ si e aunnvuɛ naan ɔ yaci cɛ e. Maan e kusu e yo sɔ wie.—Efɛzfuɛ Mun 4:32.\nLIKE NGA É YÓ NAAN Y’A FƆNMAN TITI’N\nFluwa kun se kɛ “sran nga be wunman sa wlɛ’n, annzɛ be nianman be wun su’n,” be fɔn titi. Maan e wun i wlɛ kɛ e kwlakwla e fɔn cɛn kunngun. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n man e afɔtuɛ wie mun. Sɛ e fa be su’n, e su fɔnman tititi.\nAfɔtuɛ sɔ’n kun o Nyanndra Mun 18:13 nun. Ɔ se kɛ: “Sran ng’ɔ sie-mɛn i su ti-man ndɛ naan w’a sɔ su’n, ɔ yi i sinnzin’n nglo, kpɛkuun ɔ guɛ i bɔbɔ nyin ase.” Nanwlɛ, maan e sie e su e ti ndɛ nga be kan’n i kpa. Yɛ maan e bu i sin kpa naan y’a tɛ su. Sɛ e yo sɔ’n, e su tɛman sran’n i su ya su. Sran ng’ɔ wun sa wlɛ’n, ɔ diman ndɛ kwlɛ, yɛ ɔ fɔnman ndɛndɛ.\nAfɔtuɛ sɔ’n kun ekun o Rɔmfuɛ Mun 12:18 nun. Ɔ se kɛ: “Like kwlaa nga amun kwla yo bɔ amun nin sran su kan-man ndɛ’n, amun yo.” Nanwlɛ, maan e mian e ɲin naan e nin sran kwlaa e tran fɔuun. Nán maan e like yolɛ yo ya. Kɛ e nin e wiengu mun é dí junman’n, maan e bu be sran. Kpɛkun, maan e yo be mo, yɛ e wla be fanngan. Sran ng’ɔ nin i wiengu’m be tran sɔ’n, be yaci sa ng’ɔ yo be’n be cɛ i ndɛndɛ. Sɛ sa ng’ɔ yoli’n ti tɛ dan bɔbɔ’n, be fa yoman ndɛ kekle. Be siesie i amanniɛn su.\nSɛ e kan ndɛ, annzɛ e yo sa wie mɔ timan su’n, maan e fa tu e wun fɔ naan e suan ngwlɛlɛ. Atrɛkpa’n, é wún kɛ ɔ fata kɛ e suan awlɛn tralɛ, e yo aklunye, annzɛ e nian e wun su. Annzɛ kusu’n, é wún i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ e yo wɛtɛɛfuɛ, e wla gua ase, yɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran. (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Asa ekun’n, é wún like ng’ɔ fata kɛ cɛn uflɛ e yo’n. Nán maan e bu e wun sran dan ngboko. Sa nga e yo m’ɔ timan su’n, maan e fa wie e yi aɲinsuɛ.\nWAFA NG’Ɔ FATA KƐ E BU E FƆNLƐ MUN’N\nSɛ e fɔn naan y’a buman akunndan tɛ’n, i sɔ’n yó e ye kpa. Yɛle kɛ, é yó like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a fɔnman sɔ ekun’n. É yó ngwlɛlɛfuɛ, yɛ e like yolɛ su yoman ya. E nin e wiengu mun é trán fɔuun. Asa ekun’n, e su bumɛn i kɛ e liɛ su yoman ye le. Maan e wun i wlɛ kɛ nán e ngunmin yɛ e fɔn-ɔn, naan sran uflɛ fɔn wie. Sɛ e wun i wlɛ sɔ’n, é fá e wun mántan e wiengu mun. Like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ, é fá Ɲanmiɛn i nzuɛn’n. Yɛle kɛ, é kló sran, yɛ é yáci sa nga be yo e’n é cɛ́.—Kolɔsfuɛ Mun 3:13.\nNdɛ’n i bo bolɛ nun’n, e kannin Mageriti i fɔnlɛ’n i ndɛ. I awlofuɛ’m b’a fa yoman ndɛ. Sanngɛ, be kwlakwla be fa yili aɲinsuɛ. Mageriti yɛ ɔ fali sa ng’ɔ yoli’n yili aɲinsuɛ kpa-ɔ. Kannzɛ w’a guaman fromazi’n nun makalonin’n, sanngɛ be dili i sɔ. Mageriti i anunman’m be wla w’a fiman sa sɔ m’ɔ juli’n su. Kɛ ɔ cɛli kpa’n, be kan kleli be mma liɛ mun. I kwlaa yoli o, fɔnlɛ yɛ Mageriti fɔnnin-ɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Be tɔn Makalonin’n, kpɛkun be yo fromazi’n i tro be fa gua su.\nLike ng'ɔ klɛ fluwa'n nun'n


Sɛ e waan é sí sran kun kpa’n, ɔ fata kɛ e si ninnge nga sran sɔ’n yoli be’n nin sa ng’ɔ jrannin be ɲrun kekle’n. I wafa kunngba’n, sɛ e waan é sí Ɲanmiɛn’n, ɔ fata kɛ e si ninnge ng’ɔ yoli be’n. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ kɛ e ɲan ninnge ng’ɔ yoli be laa’n be su ye andɛ. Kpɛkun cɛn wie lele’n, é ɲán be su ye ekun.\nƝANMIƐN YILI LIKE KWLAA NAAN E ƝAN SU YE\nƝanmiɛn Zoova yɛ ɔ yili like kwlakwla-ɔ. Biblu’n se kɛ: “Kɛ ɔ fin cɛn nga Ɲanmiɛn yili mɛn’n lele mɔ w’a fa ju andɛ’n, ninnge ng’ɔ yili be’n be ti’n, sran’m be wun kɛ i tinmin’n ti anannganman naan ɔ ti Ɲanmiɛn.” (Rɔmunfuɛ Mun 1:20) Biblu’n se ekun kɛ: ‘I kwlalɛ m’ɔ kwla’n ɔ maan ɔ yili asiɛ’n. I ngwlɛlɛ’n maan ɔ wlali mɛn’n i bo ase. I ngwlɛlɛ’n maan ɔ trɛli nglo lɔ’n nun kɛ tannin sa.’ (Zeremi 10:12) Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be’n, be kle kɛ e ndɛ lo i.\nWafa nga Zoova yili klɔ sran’n, ɔ ti i liɛ ngunmin. Afin ɔ yili klɔ sran kɛ “i bɔbɔ sa.” (Bo Bolɛ 1:27) I sɔ’n kle kɛ e kwla yi i nzuɛn’m be nglo. Asa ekun’n, ɔ yoli maan e kwla si akunndan ng’ɔ bu’n. Kpɛkun e kwla wun i mmla’m be wlɛ. Kɛ e niɛn i mmla’m be su e nanti’n, e di aklunjuɛ. Ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ ɔ yoli maan e kwla fa e wun e mɛntɛn i.\nNinnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be asiɛ’n su’n, be kle kɛ ɔ bu e wun akunndan kpa. Akoto Pɔlu seli kɛ: ‘Ɔ yoli ninnge kpakpa mun fa yili i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i nglo. Yɛle kɛ ɔ tɔ nzue man e, kpɛkun ɔ yo maan e fie’m be yo kpa, ɔ maan e ku yi, kpɛkun e klun jɔ dan.’ (Sa Nga Be Yoli’n 14:17) Nán ninnge nga sɛ e ɲan be’n e kwla tran nguan nun’n, be ngunmin yɛ Ɲanmiɛn fa mannin e-ɔ. Sanngɛ ɔ mannin e ninnge fanunfanun kpanngban naan e di su aklunjuɛ. Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn maan e le be’n, be ti ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mán e’n i bue kaan sa.\nZoova yili asiɛ’n naan sran’m be tran su tititi. Biblu’n se kɛ: ‘Ɔ fali asiɛ’n mannin sran mun.’ Ɔ se ekun kɛ: ‘W’a yiman [asiɛ’n] i ngbɛn, ɔ yili i kɛ be tran su.’ (Jue Mun 115:16; Ezai 45:18) ?Wan mun yɛ bé wá trán asiɛ’n su-ɔ? ?Bé trán su afuɛ nɲɛ? Biblu’n se kɛ: “Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.”—Jue Mun 37:29.\nI sɔ’n ti’n, kɛ ɔ boli Adan nin Ɛvu’n, ɔ fali be sieli i lika klanman kpa kun nun. Kpɛkun ɔ seli be kɛ be ‘di nun junman naan be nian su.’ (Bo Bolɛ 2:8, 15) Ɲanmiɛn mannin be junman cinnjin kpa kun. Ɔ seli be kɛ: “An trɛ, an sɔn kpa, an yi asiɛ’n, an sie i.” (Bo Bolɛ 1:28) Ɔ maan, Adan nin Ɛvu be kwla tran nguan nun tititi asiɛ’n su. Sanngɛ be yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su. Ɔ maan kɛ mɛn’n ɔ́ wá yó “sran kpa’m be” liɛ’n, be dunman su tɛman nun wie. Fluwa nga nun’n, é wá wún kɛ kannzɛ Adan nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, sanngɛ like nga Zoova sunnzunnin kɛ ɔ́ yó’n, saan ɔ́ yó i sakpa. Maan e dun mmua e fa e ɲin sie i like kun ekun mɔ Ɲanmiɛn yoli’n i su.\nƝANMIƐN MAAN BE KLƐLI I NUAN NDƐ’N\nBe flɛ Biblu’n i ekun kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n. ?Ngue ti yɛ Zoova fali Biblu’n mannin e-ɔ? I klikli’n, yɛle kɛ ɔ kunndɛ kɛ e si i. (Nyanndra Mun 2:1-5) Biblu’n tɛman kosan tɛkɛtɛkɛ kwlaa nga e kwla usɛ i Ɲanmiɛn su’n, be ngba su. Yɛ fluwa wie fi kwlá yoman sɔ. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Sanngɛ ndɛ kwlaa ng’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ kwla uka e naan y’a si Ɲanmiɛn. Wafa nga Ɲanmiɛn nin sran’m be nanti’n, ɔ yi sran wafa ng’ɔ ti’n i nglo. E si be ng’ɔ klo be’n nin be ng’ɔ kloman be’n. (Jue Mun 15:1-5) Biblu’n uka e maan e si wafa ng’ɔ klo kɛ e su i’n, nin wafa ng’ɔ kunndɛ kɛ e nanti’n, nin wafa ng’ɔ kunndɛ kɛ e bu aɲanbeun ninnge mun’n. Asa ekun’n, sɛ e kanngan Biblu’n nun naan e si ndɛ nga Zezi kannin’n nin ninnge ng’ɔ yoli be’n be kpa’n, é sí Zoova i nzuɛn’m be kpa.—Zan 14:9.\nLike kun ekun nga ti yɛ Zoova fali Biblu’n mannin e’n, yɛle kɛ ɔ klo kɛ e si like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a di aklunjuɛ’n. Biblu’n nun’n, Zoova kle e like nga é yó naan e nin e awlofuɛ mun y’a tran fɛfɛ’n. Ɔ kle e like nga é yó naan y’a yoman aɲinkpli’n. Kpɛkun ɔ kle e like nga e kwla yo naan y’a kokoman ngboko’n. Fluwa nga yiyi nun ekun kɛ Biblu’n tɛ kosan cinnjin nga klɔ sran’m be fa usa be wun’n be su. I wie yɛle kɛ: ‘?Ngue ti yɛ e wun ɲrɛnnɛn dan sɔ-ɔ? ?Cɛn wie lele’n e liɛ yó sɛ?’ Asa ekun’n, Biblu’n yiyi like nga Ɲanmiɛn wá yó naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n i nun.\nSa wie mun ekun be kle kɛ Biblu’n ti i liɛ ngunmin naan ɔ fin Ɲanmiɛn. Sran kɔe 40 yɛ be klɛli Biblu’n niɔn. Kɛ be boli i bo lele m’ɔ́ fá wíe’n, ɔ dili afuɛ 1.600 tra su Be ngba’n be fa e ɲin sie i ndɛ cinnjin kun su. I sɔ’n kle kɛ fluwa sɔ’n fin Ɲanmiɛn sakpa. (2 Timote 3:16) Lalafuɛ nun fluwa nga sran’m be klɛli be’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n be kpɛli be nun ndɛ’n i wun. Sanngɛ Biblu’n nun ndɛ liɛ’n w’a kaciman. Lalafuɛ fluwa wie mɔ sran’m be klɛli Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n. su mɔ be o lɛ andɛ nin andɛ’n, be kle sɔ weiin. Sran wie’m be yoli lele naan nán be kaci Biblu’n nun ndɛ’n aniɛnaniɛn’m be nun. Wie’m be yoli naan nán sran kpanngban be ɲan Biblu’n naan be kanngan nun. Sanngɛ i kwlaa sɔ’n yoli ngbɛn. Andɛ’n, fluwa nga sran’m be yi be kpanngban aniɛn fanunfanun nun’n, be wie fi toman Biblu’n. I sɔ’n kle kɛ “Nyanmiɛn’n i ndɛ’n ɔ tran lɛ tititi.”—Ezai 40:8.\nƝANMIƐN FALI AJALƐ WIE MUN NAAN I KLUN SA’N KPƐN SU\nLike kun mɔ Ɲanmiɛn yoli m’ɔ ti i liɛ ngunmin ekun’n, yɛle kɛ ɔ fali ajalɛ wie mun naan like ng’ɔ sunnzunnin i klɔ sran’m be lika’n w’a kpɛn su. Kɛ nga e dun mmua e wunnin i sa’n, Ɲanmiɛn klo kɛ klɔ sran’m be tran asiɛ’n su tititi. Sanngɛ kɛ Adan nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, be nin be mma’m b’a ɲanman nguan m’ɔ leman awieliɛ’n i kun. Biblu’n se kɛ: “Sran kunngba ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn’n nun-ɔn. Yɛ sa tɛ’n kusu ti yɛ wie’n bali-ɔ. Yɛ wie’n tɔli sran’m be kwlaa be su, afin be kwlaa be yoli sa tɛ.” (Rɔmunfuɛ Mun 5:12) Sa tɛ mɔ sran’m be yoli’n, sɛ é kwlá sé’n ɔ tanndannin Ɲanmiɛn i ja nun. ?Ngue yɛ ɔ́ yó naan like ng’ɔ sunnzunnin’n w’a kpɛn su-ɔ?\nZoova yo sa’n i nuan su titi. Zoova buli Adan nin Ɛvu be fɔ. Sanngɛ ɔ fali ajalɛ naan cɛn wie lele’n be mma’m be liɛ yo ye. Ngwlɛlɛ dan m’ɔ si i’n ti’n, ɔ buli wafa ng’ɔ kwla siesie sa sɔ’n i akunndan. Kpɛkun be ja nun lɛ’n, ɔ kannin ajalɛ ng’ɔ fali’n i ndɛ. (Bo Bolɛ 3:15) Yɛle kɛ ɔ́ fɛ́ i Wa Zezi Klisi yí sran’m be ti tɛ. I liɛ’n, sran’m be su yoman sa tɛ kun yɛ be su wuman kun.\nƝin kekle mɔ Adan yoli’n ti’n, sran’m be wun be ɲrun dan. Kɛ ɔ ko yo naan b’a ɲan be ti’n, Zoova sunmannin Zezi asiɛ’n su wa naan ɔ wa kle be wafa ng’ɔ fata kɛ be nanti’n, yɛ ‘ɔ fɛ i nguan’n man naan ɔ kpɔ sran kpanngban be ti.’ * (Matie 20:28; Zan 14:6) Fɔ nunman Zezi nun kɛ Adan sa. I sɔ’n ti’n, ɔ kwla fɛ i nguan’n kpɔ sran’m be ti. Zezi liɛ’n, w’a yoman ɲin kekle kɛ Adan sa. I ɲin yili Ɲanmiɛn lele be kunnin i. Zezi nin kunlɛ fataman. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ wuli’n Zoova cɛnnin i, kpɛkun ɔ ɔli ɲanmiɛn su. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, like nga Adan w’a kwlá yoman’n, Zezi yoli. Yɛle kɛ be nga be ɲin yi Ɲanmiɛn’n, be kwla ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Biblu’n se kɛ: “Sran kunngba i ɲin kekle’n ti’n, sran kpanngban be kacili sa tɛ yofuɛ. I kunngba’n, sran kunngba i aɲinyiɛ’n ti’n, bé bú sran kpanngban be sran kpa.” (Rɔmunfuɛ Mun 5:19) Zezi i wie’n ti’n, Ɲanmiɛn wá yó like ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó mán sran mun’n. Yɛle kɛ ɔ́ mán be nguan m’ɔ leman awieliɛ’n asiɛ’n su.\nKɛ Adan yoli sa tɛ’n, ajalɛ nga Zoova fali’n ɔ kle e like kpanngban. E wun kɛ, kɛ Zoova bo like kun i yolɛ bo’n, saan ɔ́ guɛ́ i bo. I bɔbɔ se kɛ: ‘Min ndɛ m’ɔ fin min nuan fite’n, sɛ ɔ ti sran’n, nn ń sé kɛ ɔ́ yó min klun sa.’ (Ezai 55:11) Asa ekun’n, e wun i wlɛ kɛ Zoova klo e dan. Biblu’n se kɛ: “Wafa nga Ɲanmiɛn kleli kɛ ɔ klo e’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn sunmɛnnin i Wa kunngba cɛ’n mɛn’n nun naan i dunman nun’n, e ɲan nguan. Klolɛ sɔ’n yɛle kɛ, nán kɛ e yɛ e kloli Ɲanmiɛn-ɔn, sanngɛ i yɛ ɔ kloli e-ɔ. Yɛ ɔ sunmɛnnin i Wa’n kɛ e sa tɛ’m be ti’n, ɔ fɛ i wun yi tɛ naan e nin i e afiɛn sɛ ekun.”—1 Zan 4:9, 10.\nƝanmiɛn “w’a yacimɛn i bɔbɔ i Wa’n i lɛ. E kwlaa e dunman nun’n, ɔ fɛ i mannin.” I sɔ’n ti’n, e lafi su kɛ ɔ́ fá ‘ninnge onga’m be kwlaa mán e klun ufue su.’ (Rɔmunfuɛ Mun 8:32) ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó mán e-ɔ? Sɛ a kanngan ndɛ akpasua nga i sin liɛ’n nun, á wún i wlɛ.\n?NGUE LIKE YƐ ƝANMIƐN YOLI-Ɔ? Zoova boli klɔ sran mun naan be tran asiɛ’n su tititi. Ɔ fali Biblu’n mannin e naan e si i. Ɔ fali Zezi Klisi yili e ti tɛ. I sɔ’n ti’n, e kwla lafi su kɛ like ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó, ɔ́ yó i sakpa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ndɛ wie mun ekun’n, nian fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? i ndɛ tre 5 nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili-ɔ. A kwla fa wie e ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/bci su.\nGod Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\nKɛ Ɲanmiɛn wá síe sran mun wafa nga lika wá yó’n, á sí i.


(src)="16"> Be yɛle be nga be yo politiki’n , ɔ nin polisie mun , ɔ nin be nga be di awa junman’n .\n(src)="17"> Be wie ekun yɛle be nga be kpɛ mmla’n , ɔ nin jɔlɛ difuɛ mun .\n(src)="18"> Mɛn’n nun nganniɛn wie mun yɛ :\n(src)="24"> Kpɛkun , be buli sran sɔ’m be fɔ .\n(src)="25"> Afin be fali awa i sika’n be yoli politiki .\n(src)="26"> Bian kun m’ɔ le ɲrun dan kpa nvle sɔ’n nun lɔ’n , ɔ o sran sɔ mɔ be buli be fɔ’n be nun wie .\n(src)="28"> Yɛ i klɔ kun suan kɛ Seulu .\n(src)="29"> Afuɛ 1995 nun’n , sua fleiin kun bu guali lɔ .\n(src)="32"> Kɛ bé kplán sua’n , awa’n i janunfuɛ’m be sieli i sɔ’n i nzɔliɛ .\n(src)="9"> Ndɛ nga bian sɔ’n kɛnnin i lɛ’n , a bu i nanwlɛ ?\n(src)="10"> I yo , sɛ ndrunmun mɔ sran’m be di’n i ti yɛ awa i janunfuɛ’m be di wie’n , é sé kɛ klɔ sran’n kwlá siemɛn i wiengu . ?\n(src)="11"> Nɛ́n i ɔ ?\n(src)="12"> Biblu’n kan famiɛn diwlɛ kun i ndɛ .\n(src)="18"> Junman sɔ’n i kun yɛle kɛ , ɔ́ yó maan ndrunmun dilɛ’n su tranman lɛ kun .\n(src)="38"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Zezi Klist yɛ Ɲanmiɛn sieli i kɛ ɔ yo famiɛn ɔn .\n(src)="39"> Fɔ nunmɛn i nun .\n(src)="41"> I nun m’ɔ o asiɛ’n su wa’n , ɔ kleli sɔ weiin .\n(src)="42"> W’a sɔman adi ninnge nun le .\n(src)="44"> Sanngɛ , Zezi w’a sɔman adi like dan sɔ’n nun .\n(src)="45"> ( Matie 4 : 8 - 10 ; Zan 14 : 30 ) Asa ekun’n , kɛ be boboli Zezi waka’n su m’ɔ́ wún i ɲrun’n , be mɛnnin i nzan mɔ be fa like wiwi wie guali nun’n kɛ ɔ nɔn .\n(src)="46"> I liɛ’n , ɔ su wunman yaya m’ɔ o i su’n .\n(src)="47"> Sanngɛ , Zezi w’a kplinman su .\n(src)="48"> Afin ɔ si kɛ sɛ ɔ nɔn’n , ɔ su wunman sa wlɛ .\n(src)="49"> ( Matie 27 : 34 ) Zezi kleli kɛ ɔ kwla si famiɛn di .\n(src)="50"> Ɲanmiɛn cɛnnin i .\n(src)="51"> Kɛ é sé yɛ’n , ɔ o ɲanmiɛn su lɔ .  — Filipfuɛ Mun 2 : 8 - 11 .\n(src)="52"> I FAMIƐN DILƐ’N TRÁN LƐ TITITI\n(src)="53"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N WIEMAN’N : Nvle sunman nun’n , sran’m be yo vote naan b’a sie be kpɛnngbɛn mun .\n(src)="55"> Sanngɛ blɛ sɔ’n nun’n , be nga be kunndɛ kɛ bé dí kpɛnngbɛn’n , be man sran’m be adi ninnge mun .\n(src)="60"> Ɔ seli kɛ : “ Kɛ nvlefuɛ’m be wun kɛ nán sran nga be jrɛnnin i sin’n yɛ ɔ su di famiɛn’n , be ɲin yimɛn i .\n(src)="61"> Yɛ be lafimɛn i su . ”\n(src)="62"> Sran sunman be se kɛ be nga be di ndrunmun tɛ kpa’n , yɛle be nga be yo politiki’n .\n(src)="63"> Kɛ be kan sɔ’n , ɔ boman sran fi nuan .\n(src)="64"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Ɲanmiɛn i famiɛn liɛ’n , w’a sinman sran’m be su kɛ be vote i .\n(src)="65"> Kusu’n , w’a diman ndrunmun naan b’a sie i famiɛn .\n(src)="66"> Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ sieli i famiɛn ɔn .\n(src)="67"> ( Daniɛl 7 : 13 , 14 ) I sɔ’n ti’n , sran fi kwlá tumɛn i bo .\n(src)="68"> I famiɛn dilɛ’n trán lɛ tititi .\n(src)="69"> Yɛ ɔ́ yó sran’m be ye tititi .\n(src)="70"> I MMLA’M BE TI KPA\n(src)="72"> Fluwa sifuɛ wie’m be waan kɛ be fɛ i sɔ ajalɛ’n , yɛ ndrunmun dilɛ’n yo dan ɔn .\n(src)="73"> Asa ekun’n , ajalɛ nga be fa naan sran’m be yaci ndrunmun dilɛ’n , be kpi ase .\n(src)="74"> Afin ajalɛ sɔ’m be falɛ’n , ɔ di sika kpanngban .\n(src)="75"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Ɲanmiɛn i mmla’m be ti kpa lele tra sran’m be liɛ mun .\n(src)="76"> Zezi w’a kpɛman mmla tɛkɛtɛkɛ w’a manman sran mun .\n(src)="77"> Sanngɛ , ɔ seli kɛ : “ Like kwlaa nga an klo kɛ sran yo man amun’n , an yo i kunngba sɔ’n man be . ”\n(src)="78"> ( Matie 7 : 12 ) Ɲanmiɛn i mmla’n kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n , ɔ nin like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ’n .\n(src)="79"> Zezi seli kɛ : “ Klo ɔ wiengu kɛ a fa klo ɔ bɔbɔ wun’n sa . ”\n(src)="80"> ( Matie 22 : 39 ) Ɲanmiɛn nian sran’m be awlɛn’n nun .\n(src)="81"> Ɔ maan , sɛ sran kun nanti mmla sɔ’n su’n , ɔ kwla wun i wlɛ . — 1 Samiɛl 16 : 7 .\n(src)="82"> Ɔ KLE SRAN’M BE LIKE NAAN BE BU AKUNNDAN NG’Ɔ TI KPA’N\n(src)="83"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N WIEMAN’N : Sran sunman be ti aɲinkplifuɛ , yɛ be bu be ngunmin be wun akunndan .\n(src)="84"> Siefuɛ wie’m be fa nzuɛn tɛ sɔ’n i wie cɛn kunngun .\n(src)="85"> I ti yɛ ndrunmun dilɛ’n wieman’n niɔn .\n(src)="86"> Ndɛ akpasua ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n , e kannin nvle nga be flɛ i Kore di Sidi i su lɔ sua fleiin kun m’ɔ buli guali’n i ndɛ .\n(src)="87"> Like nga ti yɛ sua’n bu guali’n yɛle kɛ , sran’m be dili sika nga be fa mannin be kɛ be fa kplan’n .\n(src)="88"> Ɔ maan , b’a kplanman sua’n i kpa .\n(src)="89"> Awa i janunfuɛ’m be wunnin i sɔ’n nun .\n(src)="90"> Sanngɛ , b’a kanman ndɛ .\n(src)="91"> Afin be sɔli adi like nun .\n(src)="92"> Kɛ ɔ yo naan sran’m b’a yaci ndrunmun dilɛ’n , ɔ fata kɛ be kle be like naan be yaci aɲinkpli yolɛ’n , ɔ nin be ngunmin be wun akunndan bulɛ’n .\n(src)="93"> Sanngɛ siefuɛ’m be kunndɛman kɛ bé fɛ́ i sɔ ajalɛ’n .\n(src)="94"> Sɛ bɔbɔ be waan bé yó sɔ kusu’n , ɔ yoman ye .\n(src)="95"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Sran nga Ɲanmiɛn sieli i famiɛn’n , ɔ kle sran’m be like .\n(src)="97"> ( Efɛzfuɛ Mun 4 : 23 ) Yɛle kɛ , be yaci aɲinkpli yolɛ’n , yɛ be yaci be ngunmin be wun akunndan bulɛ’n .\n(src)="98"> Siɛn’n be ɲin yi like nga be le i’n , yɛ be wiengu’m be ndɛ lo be .  — Filipfuɛ Mun 2 : 4 ; 1 Timote 6 : 6 .\n(src)="99"> SRAN KPA MUN YƐ Ɔ́ SÍE BE Ɔ\n(src)="100"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N WIEMAN’N : Kannzɛ be kle sran’m be like naan be yaci ndrunmun dilɛ’n , sanngɛ be nun wie’m be su yacimɛn i le .\n(src)="101"> I sɔ’n ti’n , sran wie’m be se kɛ siefuɛ’m be kwlá yoman like fi naan ndrunmun dilɛ’n w’a tranman lɛ kun mlɔnmlɔn .\n(src)="103"> LIKE NGA TI YƐ NDRUNMUN DILƐ’N SU TRANMAN LƐ KUN’N : Like nga siefuɛ’m bé yó naan ndrunmun dilɛ’n w’a tranman lɛ kun’n , be bɔbɔ be yoli i wun aɲia .\n(src)="104"> Be seli kɛ , ɔ fata kɛ siefuɛ’m be wla sran’m be fanngan kɛ be “ nanti seiin , be di nanwlɛ , yɛ be tu be klun be di junman . ”\n(src)="105"> Sɛ siefuɛ’m be wla sran’m be fanngan kɛ be yo sɔ’n , ɔ ti kpa .\n(src)="106"> Ɲanmiɛn i famiɛn’n , ɔ wla sran’m be fanngan kɛ be yo sɔ wie .\n(src)="107"> Sanngɛ , ɔ kaman sran’m be fanngan wlalɛ’n i ngunmin su .\n(src)="108"> Be kwlaa nga be kunndɛ kɛ ɔ sie be wie’n , ɔ fata kɛ be fa nzuɛn sɔ mun .\n(src)="109"> Afin Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn su sieman “ sran bɔ be nyin yi - man like’n , ” ɔ nin “ be kwlaa nga be bua ato’n ” be mlɔnmlɔn . — 1 Korɛntfuɛ Mun 6 : 9 - 11 ; Sa Nglo Yilɛ 21 : 8 .\n(src)="110"> Klistfuɛ klikli’m be kleli kɛ sran’m be kwla fa nzuɛn kpa sɔ mun .\n(src)="111"> I wie yɛle Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kun mɔ be flɛ i Simɔn i liɛ’n .\n(src)="114"> Be seli Simɔn kɛ : “ Kaci wɔ akunndan sɔ’n , yɛ kpata e Min Nyanmiɛn’n ɔ klun akunndan tɛ sɔ’n ti . ”\n(src)="115"> Be ja nun lɛ’n , Simɔn bɔbɔ wunnin kɛ akunndan ng’ɔ buli’n , ɔ timan kpa .\n(src)="116"> Ɔ maan , ɔ seli Piɛli nin Zan kɛ be kpata Ɲanmiɛn be mɛn i .  — Sa Nga Be Yoli’n 8 : 18 - 24 .\n(src)="118"> NGUE YƐ Á YÓ NAAN ƝANMIƐN W’A SIE WƆ WIE Ɔ ?\n(src)="119"> Ɲanmiɛn kpaman sran nun .\n(src)="121"> ( Sa Nga Be Yoli’n 10 : 34 , 35 ) Kɛ é sé yɛ’n , asiɛ wunmuan’n su be kle like ng’ɔ fata kɛ sran’m be yo naan Ɲanmiɛn w’a sie be wie’n .


Sunnzun ase falɛ | Kannganlɛ nin Like klelɛ\nSunnzun ase falɛ\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ A YO’N: Fa sunnzun ase mɔ be wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ’n, naan ndɛ cinnjin’m be ɲin fite kpa.\nMaan ɔ sunnzun ase’m be wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ. Kɛ Zezi sa’n, fa sunnzun ase nga be wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ’n fá yíyí ndɛ nga be wlɛ wunlɛ ti kekle’n be nun. Nán maan sunnzun ase’n i nun ninnge’m be yo tɛkɛtɛkɛ. Maan sunnzun ase nga á fá’n, ɔ nin ndɛ nga a su kan’n, be wɔ likawlɛ. I liɛ’n ɔ ndɛ tiefuɛ’m be akunndan’n su sannganman.\nNian ninnge nga be bo sin yia wɔ’n nin e fluwa’m be nun. Asa ekun’n, nian be nga be si like kle kpa’n be ajalɛ’n su. Sunnzun ase nga be kwla uka wɔ naan w’a si like kle’n klɛ be sie.\nBu ɔ ndɛ tiefuɛ’m be akunndan. Ninnge nga ɔ ndɛ tiefuɛ’m be si be’n yɛ ɔ fata kɛ a kan be ndɛ-ɔ. Nian ɔ wun su naan ɔ sunnzun ase’n w’a loman sran wie ngasi, annzɛ w’a yomɛn i kɛnsrɛn.\nFa sran’m be ɲin sie i ndɛ cinnjin’m be su. Nán ndɛ ngba su yɛ ɔ fata kɛ a fa sunnzun ase-ɔ. Sanngɛ kɛ á yíyí ndɛ cinnjin’m be nun’n yɛ a kwla fa sunnzun ase-ɔ. Nán sunnzun ase’n i ngunmin yɛ ɔ fata kɛ ɔ ka ɔ ndɛ tiefuɛ’m be klun-ɔn. Sanngɛ ndɛ bɔbɔ ba nga ti yɛ a fali sunnzun ase’n, maan ɔ ka be klun wie.\nKannganlɛ nin like klelɛ—Sunnzun ase falɛ


Biblu’n nun ndɛ: Pɔlu o Rɔmu lɔ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian Pɔlu i sa jrɔkɔ’n, yɛ amun nian Rɔmu sonja nga ɔ niɛn i su’n. Pɔlu ti bisuafuɛ Rɔmu lɔ. Ɔ su minndɛ kɛ Rɔmufuɛ Sezali kan sa nga bé yó i’n. Ɔ ti bisuafuɛ sɔ, sanngɛ sran’m be kwla ko wun i wun.\nKɛ be juli Rɔmu lɔ’n, i le nsan su’n, Pɔlu sunmannin sran kɛ ɔ ko yia Zuifu kpɛnngbɛn mun kɛ be wa wun i wun. Zuifu kpɛnngbɛn’m be nun sunman lika nga be o Rɔmu lɔ’n be bali. Pɔlu boli Zezi nin Ɲanmiɛn i Sielɛ Blɛ jasin’n fɛ’n kleli be. Wie’m be fali ndɛ’n su be kacili Klistfuɛ, yɛ wie’m be kusu b’a faman su.\nKusu sonja kwlakwla nga be fali be kɛ be nian Pɔlu su’n, ɔ boli jasin fɛ’n kleli be. Afuɛ nɲɔn nga Pɔlu dili i bisua’n nun lɔ’n, be kwlaa nga ɔ kwla bo jasin fɛ’n kle be’n, ɔ boli kleli be. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Sezali bɔɔ i awlobofuɛ’m be tili Sielɛ Blɛ jasin fɛ’n, ɔ maan be wie’m be kacili Klistfuɛ.\n?Sanngɛ wan yɛle aofuɛ nga ɔ o tabli’n sin klɛ like lɛ’n? ?Amun wun sran sɔ’n i wlɛ? Ɛɛn, Timote ɔ. Jasin fɛ’n bolɛ’n ti be wlali Timote kusu bisua wie, sanngɛ be yili i. Siɛn’n, ɔ bali Pɔlu ukalɛ wa. ?Amun si like nga Timote su klɛ i lɛ’n? Maan e nian.\n?Kɛ e kanngannin ndɛ ya kun ndɛ blu (110) nun’n, amun wla te kpɛn klɔ nga be flɛ be kɛ Filipu nin Efɛzi’n, be su? Pɔlu ukali be maan be takali Klistfuɛ asɔnun’n klɔ sɔ’m be su. Siɛn’n, m’ɔ o bisua’n, Pɔlu klɛli Klistfuɛ nga be o asɔnun sɔ’m be nun’n be fluwa. Fluwa sɔ’m be o Biblu’n nun, be flɛ be kɛ Efɛzfuɛ Mun, yɛ Filipfuɛ Mun. Pɔlu su kan ndɛ nga ɔ fata kɛ Timote klɛ ko man aniaan Klistfuɛ nga be o Filipu lɔ’n.\nFilipfuɛ’m be yoli Pɔlu i ye kpa. Be fali like wie’m be blɛli Pɔlu bisua wa, ɔ maan siɛn’n, Pɔlu su klɛ fluwa kó lá be ase. Epafroditi yɛ ɔ fɛli i sɔ ninnge mun bali ɔ. Sanngɛ i wunnɛn wa yoli i ya kpa, ɔ ka kaan nn w’a wu. Siɛn’n w’a yo juejue, ɔ maan ɔ kwla sɛ i sin i klɔ lɔ. Kɛ ɔ́ wá sɛ́ i sin’n, ɔ wa fali fluwa nga Pɔlu nin Timote be klɛli’n ɔ fa ɔli Filipu.\nKɛ ɔ te o bisua lɔ’n, Pɔlu klɛli fluwa nɲɔn ekun, fluwa sɔ’m be o Biblu’n nun. Be nun kun yɛle fluwa nga ɔ klɛ ko mannin Klistfuɛ nga be o Kolɔsu lɔ’n. ?Amun si fluwa sɔ’n i dunman? Be flɛ i Kolɔsfuɛ Mun. Fluwa sɔ’m be nun kun yɛle nga ɔ klɛli ko mannin i janvuɛ kpa Filemɔn m’ɔ tran Kolɔsu’n. Fluwa sɔ’n kan Onezimu m’ɔ ti Filemɔn i kanga’n, i ndɛ.\nOnezimu wanndili Filemɔn bali Rɔmu. Ɔ tili i kɛ Pɔlu o bisua Rɔmu lɛ. Ɔ bali Pɔlu wun wunlɛ, yɛ Pɔlu boli jasin fɛ’n kleli i ɔ. W’a cɛman yɛ Onezimu kusu kacili Klistfuɛ ɔ. Siɛn’n, Onezimu i wanndilɛ m’ɔ wanndili’n w’a yo i nsisɔ. ?Ɔ maan amun si ndɛ nga Pɔlu klɛli ko mannin Filemɔn?\nPɔlu klɛli Filemɔn kɛ ɔ yaci Onezimu i sa tɛ’n cɛ i. Pɔlu klɛli kɛ: ‘Ń fɛ́ i blɛ́ ɔ, nán kɛ ɔ kanga kunngba yɛ ɔ ti ɔ. Ɔ ti e niaan Klistfuɛ kpa kun.’ Kɛ Onezimu sɛ́ i sin Kolɔsu lɔ’n, ɔ fali fluwa nɲɔn sɔ’n yɛ ɔ fa ɔli ɔ. Klistfuɛ nga be o Kolɔsu lɔ’n be liɛ kun, yɛ Filemɔn liɛ kun. Kɛ Filemɔn tili kɛ i kanga Onezimu w’a kaci Klistfuɛ’n, ɔ dili aklunjuɛ dan!\nKɛ Pɔlu klɛ Klistfuɛ nga be o Filipu lɔ’n, ɔ nin Filemɔn be fluwa’n, ɔ le jasin fɛ kpa kan kle be ti ɔ. Pɔlu seli Klistfuɛ nga be o Filipu lɔ’n be kɛ: ‘M’an sunman Timote amun wun lɔ.’ Sanngɛ ɔ ukali su kɛ: ‘Ɔ cɛ kan, n bɔbɔ ń wá bá amun wun lɔ.’ Kpɛkun ɔ seli Filemɔn kɛ: ‘Siesie sua ba kun nun kpa fa sie min.’\nKɛ be yacili Pɔlu nun’n, ɔ ko niannin aniaan bian nin aniaan bla Klistfuɛ’m be osu klɔ sunman su. Sanngɛ i sin’n, be wlali Pɔlu bisua ekun Rɔmu lɔ. I blɛ sɔ nun’n, ɔ si kɛ bé wá kún i. Ɔ maan ɔ klɛli Timote i fluwa kɛ ɔ bla trɛlɛlɛ. Ɔ klɛli i se kɛ: ‘N jrannin kekle lafili Ɲanmiɛn su, siɛn’n like nga be fa yo sran ng’ɔ yo kpa i mo’n, Ɲanmiɛn ɔ́ wá fá mán min.’ Kɛ be kunnin Pɔlu i osu m’ɔ cɛ kan’n, yɛ be wa sacili Zerizalɛmu klɔ’n ekun ɔn, sanngɛ i lifuɛ’n Rɔmufuɛ mun yɛ be sacili i ɔ.\nSanngɛ ndɛ’n wie ekun o Biblu’n nun kpa. Ɲanmiɛn Zoova maan akoto Zan klɛli Biblu’n nun fluwa kasiɛn mun, Sa Nglo Yilɛ fluwa’n o fluwa nga ɔ klɛli’n be nun wie. Sa Nglo Yilɛ fluwa sɔ’n kan be ɲrun lɔ sa’m be ndɛ. Siɛn’n, amun e suan e ɲrun lɔ sa’m be ndɛ sɔ’n.\nSa Nga Be Yoli’n 28:16-31; Filipfuɛ Mun 1:13; 2:19-30; 4:18-23; Ebre Mun 13:23; Filemɔn 1-25; Kolɔsfuɛ Mun 4:7-9; 2 Timote 4:7-9.\n?Kɛ Pɔlu o bisua Rɔmu lɔ’n, wan mun yɛ ɔ boli jasin fɛ’n kleli be ɔ?\n?Desɛn’n su’n, wan yɛle aofuɛ nga ɔ ti tabli’n sin lɛ’n, yɛ ngue yɛ ɔ su yo man Pɔlu ɔ?\n?Wan yɛle Epafroditi, yɛ kɛ ɔ sɛ i sin Filipu’n ngue yɛ ɔ fa ɔli ɔ?\n?Ngue ti yɛ Pɔlu klɛli fluwa ko mɛnnin i janvuɛ kpa Filemɔn ɔn?\n?Kɛ be yacili Pɔlu nun’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ? ?Yɛ i sin’n, ngue yɛ be yoli i ekun ɔn?\n?Wan yɛ Zoova fɛli i kɛ ɔ klɛ Biblu’n nun fluwa kasiɛn mun ɔn, yɛ ngue ndɛ yɛ Sa Nglo Yilɛ fluwa’n kan ɔn?\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 28:16-31 ɔ nin Filipfuɛ Mun 1:13 nun.\n?Wafa sɛ yɛ kɛ Pɔlu o bisua’n, ɔ siesieli i blɛ’n niɔn, yɛ ngue like yɛ i Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n mannin Klistfuɛ asɔnun’n niɔn? (Yol. 28:23, 31; Fil. 1:14)\nKanngan Filipfuɛ Mun 2:19-30 nun.\n?Klolɛ ndɛ benin yɛ Pɔlu kɛnnin i Timote nin Epafroditi be lika ɔ, yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fa Pɔlu i ajalɛ’n su wie ɔ? (Fil. 2:20, 22, 25, 29, 30; 1 Kor. 16:18; 1 Tɛs. 5:12, 13)\nKanngan Filemɔn 1-25 nun.\n?Ngue su yɛ Pɔlu jrannin wlali Filemɔn fanngan kɛ ɔ yo like nga ɔ ti kpa’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ andɛ Klistfuɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla fɛ i sɔ ajalɛ’n su be nanti ɔ? (Flm. 9; 2 Kor. 8:8; Gal. 5:13)\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga e wun i Filemɔn 13, 14 nun’n, ɔ kle kɛ Pɔlu i ɲin yi Klistfuɛ nga be o asɔnun nun be ninnge yolɛ’n niɔn? (1 Kor. 8:7, 13; 10:31-33)\nKanngan 2 Timote 4:7-9 nun.\n?Kɛ Pɔlu sa’n, wafa sɛ yɛ e kwla lafi su kɛ sɛ e lafi Ɲanmiɛn su lele guɛ i ti nin i bo’n, Zoova kwla yo e mo ɔ? (Mat. 24:13; Ebr. 6:10)


Ɲanmiɛn klo kɛ ɔ́ ‘yáci e wun sa cɛ e’ | Mantan\n1-3. (a) ?Trɔ nɔnnin kpa benin yɛ ɔ tili Davidi ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ fɔnvɔli i ɔ? (b) ?Kɛ e fɔn dan’n, trɔ benin yɛ ɔ kwla tin e su wie ɔ? ?Yɛ Zoova i ndɛ benin yɛ ɔ gua e awlɛn su nzue ɔ?\nJUE tofuɛ Davidi klɛli kɛ: “Sɛ ń kwlá sé’n, sa tɛtɛ nga n yoli’n, b’a kata min su kɛ nzue sa. B’a ti min kɛ trɔ b’ɔ yo nɔnnin kpa’n sa. N kwla-man nun.” (Jue Mun 38:5, 9) Davidi si kɛ sran kun i akunndan ng’ɔ bu i fɔ kekle’n, ɔ ti kɛ trɔ nɔnnin kpa kun m’ɔ jin i ti su’n sa. Sanngɛ Davidi ɲannin fɔnvɔlɛ. Ɔ wunnin i wlɛ kɛ sa tɛ’n yɛ Zoova kpɔ i ɔ, naan sɛ sran i sa tɛ’n yo i nsisɔ’n naan ɔ kaci i nzuɛn’n, Zoova kpɔmɛn i sɔ sran liɛ’n. Davidi lafi su kpa kɛ Zoova kwla yaci sran kɛ ngalɛ sa’n i wun sa cɛ i. I sɔ’n ti’n ɔ seli kɛ: “Min Min [...] a yaci sran wun sa cɛ i.”—Jue Mun 86:5.\n2 E kusu kɛ e fɔn’n mɔ e akunndan’n bu e fɔ’n, sa tɛ nga e yoli’n kwla ti e kɛ trɔ nɔnnin kpa kun sa. Sɛ e wun yo e sɔ sakpa’n, ɔ ti kpa. Afin i sɔ’n kwla su e bo naan y’a kaci e sa. Sanngɛ sɛ e klun akunndan’n bu e fɔ lele tra su’n, i liɛ’n ɔ timan kpa kaan sa. Afin e kwla bu i kɛ kannzɛ maan e kaci e sa sɛ, Zoova su yaci cɛman e le. Asa ekun sɛ ‘awlabɔɛ’n kun e’ dan’n, Satan kwla fɛ i sa wla nun. Ɔ́ yó naan e bu i kɛ Zoova w’a dun mmua w’a bu e fɔ w’a wie, naan ɔ fataman kɛ e su i kun.—2 Korɛntfuɛ Mun 2:5-11.\n3 ?Sanngɛ kɛ Zoova bu e fɔ sɔ ɔ? Cɛcɛ. Zoova i sran klolɛ dan’n ti’n ɔ yaci sran i wun sa cɛ i. I Ndɛ’n nun’n, ɔ se e kɛ sɛ sran kun yaci sa tɛ yolɛ sakpa’n, i kusu yaci i wun sa cɛ i. Ndɛ sɔ’n gua e awlɛn su nzue dan. (Nyanndra Mun 28:13) ?Yɛ ngue ti yɛ Zoova yaci e wun sa cɛ e ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yaci e wun sa cɛ e ɔ? Kɛ ɔ ko yo naan y’a bumɛn i kɛ Zoova kwlá yaciman e wun sa cɛman e’n ti’n, maan e tɛ kosan nɲɔn sɔ’m be su.\n?Ngue ti yɛ Zoova “yaci sran i wun sa cɛ i ɔ?\n4. ?Ngue yɛ Zoova i wla fiman su ɔ? ?Kɛ ɔ nin e nánti’n, ngue yɛ ɔ bu i akunndan ɔn?\n4 Zoova si jrɛiin kɛ nán like ngba yɛ e kwlɛ i yo ɔ. Jue Mun 103:14 se kɛ: “Afin ɔ si like ng’ɔ fa yili ye’n. Ɔ o i klun, ɔ si kɛ fa yɛ ɔ fa yili ye-ɔ.” I wla fiman su le kɛ sran mɔ fa yɛ ɔ fa yili be’n, be ti fakafaka. Afin fɔ’n o be nun. Biblu’n fa Zoova sunnzun sɛ ufuɛ kun, kpɛkun e liɛ’n ɔ fa e sunnzun ufa’n. Ɔ maan kɛ Biblu’n se kɛ Zoova si “like ng’ɔ fa yili e’n,” e wla kpɛn i sɔ liɛ’n su. * (Zeremi 18:2-6) Kɛ Sɛ Ufuɛ Dan’n nin e nánti’n, ɔ si kɛ fɔ o e nun. Kpɛkun sɛ e kplin su kɛ ɔ sie e, annzɛ e kplinman su’n, ɔ bu i kwlaa ngalɛ i akunndan yɛ ɔ nin e nanti ɔ.\n5. ?Sa tɛ’n i su ndɛ benin yɛ Rɔmfuɛ Mun fluwa’n kan ɔn?\n5 Zoova wun i wlɛ kɛ sa tɛ yolɛ’n le ta dan e su. I Ndɛ’n yiyi nun kɛ sa tɛ’n ti kɛ like kun m’ɔ jin sran su cɔcɔcɔ kɛ ɔ́ kún i’n sa’n. ?E kpɔci e wun ɔn, ɔ yo ye? Akoto Pɔlu tɛ su Rɔmfuɛ Mun 3:9 nun kɛ: “Sa tɛ’n w’a ka sran’m be kwlaa be nun.” Sa tɛtɛ’n w’a “yo” sran’m be nzuɛn lele. Sɛ ɔ ti sran’n, nn é sé kɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ síe be tititi. (Rɔmfuɛ Mun 5:21) Sa tɛ’n “ti” e nzuɛn sakpa. (Rɔmfuɛ Mun 7:17, 20) ‘Nzuɛn’ sɔ’n m’ɔ o e nun’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ di e wun junman sa trilili. (Rɔmfuɛ Mun 7:23, 25) Nanwlɛ sa tɛ’n fali e bɔbɔ ba wunmuan’n.—Rɔmfuɛ Mun 7:21, 24.\n6, 7. (a) ?Sɛ sran kun i sa tɛ’n yo i nsisɔ’n, ngue yɛ Zoova yo ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ aunnvuɛ mɔ Ɲanmiɛn si e ti’n, ɔ fataman kɛ e ɲinfu e yo sa tɛ ɔ?\n6 I kwlaa sɔ’n ti’n, Zoova si kɛ e kwlá nantiman seiin e guɛmɛn i ti nin i bo. Ɔ se e klun ufue su kɛ, sɛ e kan e wun ase, naan e kunndɛ kɛ ɔ yaci e wun sa cɛ e’n, ɔ́ yáci cɛ́ e sakpa. Jue Mun 34:19 se kɛ: “[Zoova] mantan be nga be akunndan’n w’a sanngan’n. Yɛ ɔ de be nga be wla’n w’a bo’n.” Be nga, sa tɛ dan mɔ be yoli ti’n, “be wla’n w’a bo’n,” Zoova su kacimɛn i sin siman be le.\n7 ?Sanngɛ é nían kɛ fɔ’n o e nun naan Ɲanmiɛn si e aunnvuɛ ti’n, e ɲinfu é yó sa tɛ? Nán e yo sɔ kaan sa! Sran yo Zoova i annvɔ, sanngɛ i aunnvuɛ silɛ’n le awɛ. Be nga be ɲinfu be yo sa tɛ’n mɔ be ayeliɛ’n yoman be nsisɔ kaan sa’n, Zoova su siman be aunnvuɛ. (Ebre Mun 10:26) Sanngɛ sɛ sran kun i sa tɛ’n yo i nsisɔ’n, ɔ yaci cɛ i. Sran aunnvuɛ silɛ’n ti Zoova i nzuɛn kun m’ɔ yo ɲɛnmɛn dan ɔn. Maan e nian wafa nga Biblu’n kan Zoova i nzuɛn sɔ’n m’ɔ kle kɛ ɔ klo sran’n, i ndɛ’n.\nWafa nga Zoova yaci sa cɛ mlɔnmlɔn’n\n8. ?Sɛ é kwlá sé’n, kɛ Zoova yaci sran kun i wun sa cɛ i’n, ngue yɛ ɔ yo ɔ? ?Yɛ ngue yɛ e kwla lafi su wie ɔ?\n8 Kɛ Davidi yoli sa tɛ’n m’ɔ kacili i sa’n, ɔ seli kɛ: “Yɛ n kannin n fɔnlɛ bɔ n fɔnnin’n n kleli wɔ-ɔ, m’an fia-man su. Kpɛkuun ɔ kusu, min wun sa sɔ’n b’ɔ ti kɛ trɔ sa b’ɔ jin min ti su’n, a sike jinnin.” (Jue Mun 32:5) ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin? Yɛle kɛ sa tɛ nga Davidi yoli’n m’ɔ ti kɛ i ti su trɔ sa’n, Zoova sike jinnin, kpɛkun ɔ fa ko sieli mmuammua kpa. Kɛ ɔ yoli sɔ’n Davidi i wla’n w’a guali ase. (Jue Mun 32:3) ?Yɛ be nga be yo sa tɛ’n, mɔ be kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn si be aunnvuɛ wie nin? E kwla lafi su kɛ, sɛ be jran e ti kpɔlɛ tɛ nga Zezi yili’n su be kpata Ɲanmiɛn’n, ɔ́ yáci be wun sa cɛ́ be wɛiin.—Matie 20:28.\n9. ?Kɛ Zoova yaci e wun sa cɛ e’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ fa sa tɛ sɔ’n ko yi i ninfan?\n9 Davidi kannin ndɛ kun ekun fa kleli kɛ Zoova yaci sran i wun sa cɛ i sakpa. I waan: “Ɔ yo maan e nin e sa tɛ mun ye afiɛn’n ti nun kɛ wia afiliɛ’n nin wia atɔliɛ’n be afiɛn’n ti nun ju’n sa.” ?Be kwla sunnzun wia afiliɛ’n nin wia atɔliɛ’n be afiɛn’n? Be sunnzun ɔn, ɔ yoman ye. Be nɲɔn’n be kwlá yiaman nun le. Fluwa sifuɛ dan kun liɛ’n i waan wia afiliɛ’n nin wia atɔliɛ’n “be afiɛn’n ti nun dan, sɛ e waan e bu akunndan lele naan e si kan be afiɛn’n ti nun ju’n, fɛlɛ yɛ é fɛ́ ngbɛn ɔn.” Ɔ maan, ndɛ nga Ɲanmiɛn maan Davidi kannin’n kle e kɛ, kɛ Zoova yaci e wun sa cɛ e’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ fa e sa tɛ’n ko yi i mmuammua kpa.\n‘Amun sa tɛ’n fɛ́n fitafita.’\n10. ?Kɛ Zoova yaci e wun sa cɛ e’n, ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ e bu i kɛ e sa tɛ sɔ’n, ɔ kali e wun ɔn?\n10 ?Amun a kunndɛ le kɛ amún yí fiɛn wie m’ɔ tɔli amun tralɛ’n nun’n? Wie liɛ bɔbɔ kannzɛ amún yó sɛ o, fiɛn sɔ’n kwlá tuman tralɛ’n nun le. Sanngɛ, amun nian wafa nga Zoova waan ɔ kwla yaci e sa tɛ’n cɛ e’n. I waan: ‘Sɛ amun sa tɛ mɔ amun yo’n be ti kɛ like ɔkwlɛ youun wie sa bɔbɔ’n, bé fɛ́n fitafita kɛ jese fɔkɔ sa. Sɛ be ti kɛ like ble tikitiki wie sa bɔbɔ’n, bé yó ufue fuai kɛ bua ndrɛ sa.’ (Ezai 1:18) * “Like ble tikitiki’n,” ɔ ti tannin wlalɛ ayre nga be tra tannin kpa’n, be nun kun. E bɔbɔ e tiaun like fi kwlá yiman e wun fɔ’n. Sanngɛ Zoova liɛ’n, kannzɛ bɔbɔ e sa tɛ’n ti kɛ like ɔkwlɛ youun, annzɛ like ble tikitiki sa’n, ɔ kwla yo maan ɔ yo fitafita kɛ jese fɔkɔ sa, annzɛ kɛ bua ndrɛ sa. Ɔ maan kɛ Zoova yaci e wun sa cɛ e’n, nán maan srɛ kun e kun. Nán e bu i kɛ sa tɛ sɔ’n kali e wun.\n11. ?Kɛ be se kɛ Zoova to e sa tɛ mun gua be blo e sin lɔ’n, i bo’n yɛle benin?\n11 Kɛ Ezekiasi tɔli tukpaciɛ m’ɔ́ wá le wú’n, m’ɔ jasoli’n, ɔ toli jue fa lali Zoova i ase. Ɔ seli i kɛ: “W’a to min sa tɛ’m be kwlaa a gua be blo ɔ sin lɔ.” (Ezai 38:17) Ɔ ti kɛ nn Zoova kuku e sa tɛ m’ɔ yaci cɛli e’n, kpɛkun ɔ to be yi be blo i sin lɔ sa. Ɔ maan, ɔ wunman be kun, annzɛ ɔ boman be su diman jɔlɛ kun. Fluwa kun waan, be kwla kaci ndɛ mma sɔ’n kɛ: “W’a yo maan [min sa tɛ’n] nunman lɛ kun.” ?I sɔ’n ciciman e wla?\n12. ?Wafa sɛ yɛ Mise kleli kɛ, kɛ Zoova ko yaci e wun sa ko cɛ e’n, nn w’a yaci w’a cɛ e mlɔnmlɔn ɔn?\n12 Kɛ Zoova tali nda kɛ Izraɛlifuɛ’m be mɛn’n sín i osu nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Mise kannin ndɛ kun. I ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ lafili su kɛ Zoova yáci i nvle’n i wun sa cɛ́ i sakpa. Ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ: “Like wie fi nin wɔ sɛman. Ɔ mɛn’n nun sran nga b’a wuman’n, [...] sa tɛ nga be yoli’n, a yaci cɛli be. [...] Á tó e sa tɛ mun á gúɛ i jenvie’n nun.” (Mise 7:18, 19) Wafa nga Izraɛlifuɛ’m be wunnin ndɛ sɔ’n i wlɛ’n, maan e bu i sin e nian. ?Like nga be to guɛ i “jenvie nun’n,” wan yɛ ɔ kwla wun i ekun ɔn? Mise i ndɛ’n kle kɛ, kɛ Zoova ko yaci e wun sa ko cɛ e’n, nn w’a yaci w’a cɛ e mlɔnmlɔn.\n13. ?Kɛ Zezi kan kɛ: “Yaci sa nga e yo wɔ’n cɛ e,” i bo’n yɛle benin?\n13 Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun i wlɛ kɛ Zoova yaci sran’m be wun sa cɛ be’n, Zezi fali sunnzun ase kun. Ɔ fali Zoova sunnzunnin sran kun mɔ i kalɛ o e su’n. (Matie 18:23-35) Zezi seli kɛ, kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, maan e se i kɛ: “Yaci sa nga e yo wɔ’n cɛ e.” (Matie 6:12) I lɛ nun’n Zezi kle kɛ, kɛ e yo sa tɛ’n, ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn i kalɛ w’a tran e su sa. Sanngɛ kɛ Zoova ko yaci e sa tɛ’n ko cɛ e’n, ɔ ti kɛ nn w’a nunnun i sa. Ɔ boman su diman jɔlɛ kun. Ndɛ sɔ’n kwla gua be nga be sa tɛ’n yo be nsisɔ’n mɔ be kaci be sa’n, be awlɛn su nzue. Zoova su laman be kalɛ kun mlɔnmlɔn. Afin w’a nunnun be sa tɛ’n i osu’n sekeseke.—Jue Mun 32:1, 2.\n14. ?Ngue yɛ e kwla fa wafa nga Zoova ‘yaci e wun sa cɛ e’n,’ e sunnzun i ɔ?\n14 Sa Nga Be Yoli’n 3:19 kan wafa nga Zoova yaci sran i sa tɛ’n cɛ i’n, i ndɛ. Ɔ se kɛ: “An kaci amun nzuɛn’n, yɛ an sa amun sin Nyanmiɛn wun maan ɔ yaci sa nga an yoli i’n cɛ amun mlɔnmlɔnmlɔn’n.” Glɛki nun’n, ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ ‘ɔ yaci cɛ mlɔnmlɔn’n,’ i bo’n yɛle kɛ sa tɛ nga e yoli’n, ɔ “nunnun i mlɔnmlɔn.” Fluwa sifuɛ wie’m be fɛ i sɔ liɛ’n fa sunnzunnin fluwa nga be klɛ’n, mɔ i sin be nunnun i’n. ?Wafa sɛ yɛ ɔ kwla yo sɔ ɔ? Lalafuɛ nun Izraɛli lɔ’n, be sanngan ayre ble nin nzue, yɛ be fa klɛ be fluwa mun ɔn. Kɛ sran kun wie like klɛ’n, naan i osu nin a cɛman ngboko’n, ɔ kwla fa mlan nunnun i. I sɔ kunngba’n yɛ Zoova m’ɔ ti aunnvuɛ sifuɛ’n, ɔ yo ɔ. Kɛ ɔ yaci e sa tɛ’n cɛ e’n, ɔ ti kɛ w’a fa mlan w’a nunnun i mlɔnmlɔn sa.\nZoova kunndɛ kɛ e si kɛ ɔ “yaci sran wun sa cɛ i” sakpa.\n15. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ e fa sie e ti nun ɔn?\n15 Kɛ e bu sunnzun ase kwlaa ngalɛ’m be akunndan’n, e wun i wlɛ weinwein kɛ Zoova kunndɛ kɛ e fa like kun e sie e ti nun. Yɛle kɛ sɛ e wla e nzuɛn tɛ’n i ase’n, ɔ́ yáci e wun sa cɛ́ e sakpa. Ɔ maan srɛ kunman e kɛ cɛn wie lele’n, Zoova wá jrán sa tɛ nga e yoli’n su ɔ́ bú e fɔ ekun. Zoova i sran aunnvuɛ silɛ’n i su like kun ekun o lɛ mɔ Biblu’n yi i nglo ɔ. Yɛle kɛ, kɛ Zoova ko yaci sa kun ko cɛ’n, i wla fi sa sɔ’n su mlɔnmlɔn.\n‘N su boman be sa tɛ’n su diman jɔlɛ kun’\n16, 17. ?Kɛ Biblu’n se kɛ Zoova i wla fi e sa tɛ’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue ti yɛ e tɛ su sɔ ɔ?\n16 Zoova tali be ng’ɔ nin be trali aenguɛ uflɛ’n be nda kɛ: “Sa nga be yoli min’n, ń yáci ń cɛ́ bé. N su bo-man be sa tɛ’n su di-man jɔlɛ kun.” (Zeremi 31:34) ?Sanngɛ i sɔ’n kle kɛ, kɛ Zoova ko yaci sa kun ko cɛ’n, i wla kwlá kpɛnman sa sɔ’n su kun mlɔnmlɔn? Nɛ́n i sɔ kaan sa ɔ. Afin Zoova yacili sran kpanngban be sa tɛ mun cɛli be. Davidi o be nun wie. Sanngɛ Biblu’n wa kannin be sa tɛ sɔ’m be ndɛ ekun. (2 Samiɛl 11:1-17; 12:13) Zoova te si kɛ be yoli sa tɛ. E kpa yolɛ ti’n, sa tɛ nga be yoli’n ɔ nin be nzuɛn nga be kacili’n, ɔ nin yacilɛ mɔ Ɲanmiɛn yaci cɛli be’n, be klɛli i kwlaa sieli i Biblu’n nun. (Rɔmfuɛ Mun 15:4) ?Ɔ maan kɛ Biblu’n se kɛ Zoova ‘boman be sa tɛ’n su diman jɔlɛ kun’n’ i bo’n yɛle benin?\n17 Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ ‘n su boman su kun’n,’ ɔ kleman kɛ Ɲanmiɛn i wla kwlá kpɛnman su kun. Fluwa kun m’ɔ yiyi Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n se kɛ ndɛ mma sɔ’n, “i bo’n i wie yɛle kɛ ajalɛ ng’ɔ nin i fata’n i falɛ.” Ɔ maan sɛ sa tɛtɛ yofuɛ’m be wun yɛ ɔ fa ajalɛ’n, i lɛ nun’n, ɔ ‘su buman nnya guaman be sa tɛ’n su’ kun. (Oze 9:9) Sɛ kusu be nga be kaci be nzuɛn’n be wun yɛ Ɲanmiɛn fa ajalɛ’n, ɔ “su bo-man be sa tɛ’n su di-man jɔlɛ kun.” I sɔ’n kle kɛ, kɛ ɔ yaci be sa tɛ’n cɛ be’n, ɔ su jranman sa tɛ sɔ’n su ekun diman be jɔlɛ cɛn wie lele. (Ezekiɛl 18:21, 22) Zoova i wla fi be sa tɛ’n su. Yɛle kɛ ɔ su jranman su buman be fɔ kun naan se kɛ ɲrɛnnɛn yɛ ɔ́ klé be ɔ. Nanwlɛ, kɛ e si kɛ Ɲanmiɛn yaci sran’m be wun sa cɛ be sakpasakpa’n, naan i wla fi su bɔbɔ’n, i sɔ’n gua e awlɛn su nzue dan.\nSa tɛ’n i bo nzuɛn’n\n18. ?Kɛ be se kɛ Zoova yaci sa cɛ ti’n, sa tɛ yofuɛ’n su isɛmɛn i sa tɛ’n i bo nzuɛn’n?\n18 ?Kɛ be se kɛ Zoova yaci sa cɛ’n ti’n, sa tɛ yofuɛ’n su isɛmɛn i sa tɛ’n i bo nzuɛn’n? Ɔ lemɛn i yowlɛ, saan ɔ́ ísɛ i bo nzuɛn’n wie. Pɔlu klɛli kɛ: “Like nga sran kun lua’n yɛ ɔ ti-ɔ.” (Galasifuɛ Mun 6:7) Sanngɛ nán e bu i kɛ, kɛ Zoova yaci sa tɛ’n ko cɛ’n, kpɛkun i kunngba’n yɛ ɔ fa ɲrɛnnɛn yi sa tɛ yofuɛ’n su ɔ. Kɛ ɲrɛnnɛn tɔ Klistfuɛ kun su’n, nán maan ɔ bu i kɛ ‘atrɛkpa’n sa tɛ ng’ɔ yoli i laa ti’n, Zoova su kle i ɲrɛnnɛn.’ (Zak 1:13) Asa kusu Zoova su kpaloman i sa tɛ’n i bo nzuɛn’n. Sa tɛ’m be bo nzuɛn’n wie yɛle bla nin bian be wun yralɛ, ɔ nin kuɛ falɛ ngbɛnngbɛn, ɔ nin tukpaciɛ wie kɛ loliɛ annzɛ babazru nin Sida’n sa. Sa tɛ yofuɛ’n yo i wun wannzo, sran’m be lafimɛn i su kun. Nán maan e wla fi sa ng’ɔ ɲannin Davidi’n, i su. Kɛ ɔ kunndɛli Iri i yi Bat-Seba m’ɔ kunnin bian’n ukali su’n, ɲrɛnnɛn nga be tɔli i su kasiɛn’n, Zoova w’a kpaloman be.—2 Samiɛl 12:9-12.\n19-21. (a) ?Kɛ sran kun yo i wiengu tɛ’n, wafa sɛ yɛ mmla ng’ɔ o Saun Yolɛ 5:20-26 nun’n, ɔ yo be sran nɲɔn’n be ye ɔ? (b) ?Sɛ e loli e wiengu ngasi’n, é yó sɛ naan Zoova i klun w’a jɔ e wun?\n19 Sɛ sran wie yɛ e yoli i tɛ’n, sa tɛ sɔ’n i bo nzuɛn wie ekun be o lɛ. Maan e fa sa kun m’ɔ o Saun Yolɛ fluwa’n i ndɛ tre 5 nun’n, e fa yiyi nun. Moizi Mmla’n kan sran m’ɔ kwla kpɛ i wiengu gblɛ, annzɛ ɔ kwla wuɛ i like, annzɛ ɔ kwla di i lufle’n, i ndɛ. I klikli nun’n, sran sɔ’n dimɛn i nanwlɛ kpɛkun ɔ blu su ta ato nda. Ɔ ti kɛ i ndɛ’n nin sran ng’ɔ fɛli i like liɛ’n be sansan be wun sa. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, i akunndan m’ɔ bu i fɔ ti’n ɔ tran ɔn, ɔ tranman kun. Ɔ maan ɔ wa dili sa tɛ ng’ɔ yoli’n i nanwlɛ siɛn’n. Sɛ sran sɔ’n kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn yaci i sa tɛ’n cɛ i’n, ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ nsan. I klikli’n yɛle kɛ ɔ́ yí like kwlakwla ng’ɔ fali’n mán. I nɲɔn su’n, ɔ́ fá like sú i bo. Sɛ kotokun kun yɛ ɔ fali’n, ɔ́ fá pɔnun mɔcuɛ sú i bo. Kpɛkun i nsan su’n, ɔ́ fá bua nene kun yí tɛ. Moizi Mmla’n se kɛ: ‘[Zoova] i ɲrun jranfuɛ’n yo i yowlɛ nga be yo i titi’n i ɲrun lɛ naan ɔ yaci sran sɔ’n i sa cɛ i.’—Saun Yolɛ 5:20-26.\n20 Mmla sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn si aunnvuɛ. Ɔ yo sran nga be fɛli i like’n i ye. Afin kɛ sran’n di nanwlɛ kle i’n, m’ɔ yi like’n ko sie i osu’n, i klun tɔ nun fɔun. Asa kusu’n, sran nga i akunndan’n bu i fɔ’n ɔ ɲan mmla sɔ’n i su ye wie. Afin ɔ wa dili nanwlɛ, kpɛkun ɔ yili sran’n i like’n sieli i osu. Sɛ w’a yoman sɔ’n, Ɲanmiɛn kusu su yacimɛn i sa tɛ’n cɛmɛn i.\n21 Kannzɛ e diman Moizi Mmla’n su kun’n, sanngɛ mmla sɔ’n uka e maan e si Zoova i klun akunndan’n. Like nga e ko yo naan w’a yaci e sa tɛ’n w’a cɛ e’n, e wun i wlɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 2:13, 14) Kɛ e lo e wiengu ngasi mɔ e kplin e ɲin e siesie e afiɛn’n, i sɔ’n jɔ Ɲanmiɛn klun. (Matie 5:23, 24) Like ng’ɔ fata kɛ e yo’n, i wie yɛle kɛ e di e sa tɛ’n i nanwlɛ, yɛ e kpata e wiengu. Kpɛkun maan e jran e ti kpɔlɛ tɛ nga Zezi yili’n su e srɛ Zoova. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn yacili e sa tɛ’n cɛli e sakpa.—Ebre Mun 10:21, 22.\n22. ?Kɛ Zoova yaci sran kun i sa tɛ cɛ i’n, ngue yɛ ɔ yo sran sɔ’n wie ɔ?\n22 Zoova ti kɛ siɛ kpa kun m’ɔ klo i mma mun’n sa. Kɛ ɔ yaci sran i wun sa cɛ i’n, ɔ tu i fɔ wie. (Nyanndra Mun 3:11, 12) Klistfuɛ ng’ɔ yoli sa tɛ m’ɔ kacili i sa’n, sɛ ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn o, annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ o, annzɛ blɛ kwlaa nun jasin bofuɛ o, ɔ yaci junman sɔ’n i dilɛ. Junman cinnjin sɔ m’ɔ́ yáci i dilɛ blɛ sɔ’n nun’n, ɔ kwla yo i ya. Sanngɛ nán kɛ Zoova w’a yacimɛn i sa tɛ’n w’a cɛmɛn i ti yɛ be tuli i fɔ ɔ. Nán e wla fi su kɛ klolɛ mɔ Zoova klo e’n, i ti yɛ ɔ tu e fɔ ɔ. Sɛ e kplin fɔ ng’ɔ tu e’n su naan e nian su e nanti’n, é ɲán su ye dan.—Ebre Mun 12:5-11.\n23. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e se e wun kɛ, e liɛ’n, Zoova su siman e aunnvuɛ le ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yaci e wiengu’m be sa tɛ’n cɛ be kɛ Zoova fa yo’n sa ɔ?\n23 Kɛ e si kɛ e Ɲanmiɛn ‘yaci sran wun sa cɛ i’n,’ i sɔ’n fɔnvɔ e dan. Kannzɛ sa nga e yoli’n ɔ ti tɛ sɛ, sanngɛ nán maan e se e wun kɛ, e liɛ’n, Zoova su siman e aunnvuɛ le. Sɛ sakpasakpa naan sa tɛ nga e yoli’n, ɔ yo e nsisɔ naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti su’n, naan e jran e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi yili’n su e srɛ Zoova’n, e kwla lafi su kpa kɛ ɔ́ yáci cɛ́ e weiin. (1 Zan 1:9) Asa kusu maan e nian Zoova i sran aunnvuɛ silɛ’n su e yo sɔ wie. ?Afin sɛ Zoova bɔbɔ m’ɔ fɔnman le’n, ɔ yaci e wun sa cɛ e’n, ɔ fataman kɛ e mɔ e fɔn’n, e yaci e wiengu’m be sa tɛ’n cɛ be wie?\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “like ng’ɔ fa yili e’n,” Ebre nun’n, be fa ndɛ mma sɔ’n be kan ufa nga sɛ ufuɛ’n fa di i junman’n, i ndɛ wie.—Ezai 29:16.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Fluwa sifuɛ kun seli kɛ “tannin wlalɛ ayre ɔkwlɛ youun sɔ’n tra tannin kpa tankaan. Ɔ maan, kannzɛ bé kpú tannin sɔ’n sɛ’n, ɔ tuman le.”\n2 Be Nyoliɛ 33:1-13 ?Ngue ti yɛ Zoova yacili Manase i sa tɛ’n cɛli i ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e Zoova i sran aunnvuɛ silɛ’n su ɔ?\nMatie 6:12, 14, 15 ?Ngue ti yɛ sɛ i sɔ’n nin i fata’n, maan e yaci e wiengu’m be sa tɛ’n cɛ be ɔ?\nLik 15:11-32 ?Zoova i sran wun sa yaci cɛlɛ’n i su like benin yɛ Zezi i ɲanndra’n kle e ɔ? ?Yɛ i sɔ’n yo ɔ sɛ?\n2 Korɛntfuɛ Mun 7:8-11 ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan Ɲanmiɛn w’a yaci e sa tɛ’n w’a cɛ e ɔ?


Drɛwɩ (Actes) 23 YRENT - Pɔl tin 'banɔn pɛɛnɔn 'nanjɛn - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 22 Drɛwɩ (Actes) 24\nDrɛwɩ (Actes) 23\n1Pɔl tin 'banɔn pɛɛnɔn 'nanjɛn tɛin, ɛn e 'nan: «'An "bʋɩnun, Bali -le 'nyranman nɛn maan 'pa 'trilii -e 'e 'bɔ cɛɛgʋ yi -a bɛ, maan -tɔa 'an 'fli -lɔ 'nan, -a -tʋwli 'ka "va te e ya -wlidɩ "fo "dɩ.»\n2Ɛn Bali -pannɔn 'tazan Anania "e 'nan minnun nɛn 'o 'tɔdɩ Pɔl "srɔn "bɛ -wlɛ 'nan, 'o Pɔl 'lɛbo "wi "da. 3Ɛn Pɔl "e -yrɛ 'nan: «Bali 'bɛ -taa "yie "sɔn wʋlɛ, i ya "le 'kɔnba ceje nɛn waa man 'wʋ 'fuvu bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. I ya 'i -nyrandɩ 'mɛn 'wɩ -sru 'nan -e 'i 'mɛn 'wɩ tin 'ba "le zɩ -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ, ɛn i -pei -tɔ wɩ 'bɔ srɛman -a vɩdɩ -a minnun lɛ 'nan, 'waan 'sɔn.»\n4Minnun nɛn Pɔl "srɔn "kogo bɛ, ɛn o 'nan Pɔl lɛ 'nan: «I ya Bali -pannɔn 'tazan -dan bɛ -a "srɔnnan?»\n5Ɛn Pɔl "e -wlɛ 'nan: «"Bʋɩnun, ma'an -ci -tɔlɛ 'nan Bali -pannɔn 'tazan nɛn dɩ. 'Pian maan -tɔa 'nan Bali wei a 'e 'crɛn 'tɛdɩ 'nan: ‹Te 'i 'wɩ 'wlidɩ "vɩ 'yie minnun tazan lɛ dɩ.› »\n6Zɩ Pɔl -a -ci -tɔ "le 'nan minnun nɛn 'o cin 'yɩ bɛ o -mienun a Saduze 'nɔn 'a, ɛn o plɔɛnnun a Farizɛn 'nɔn 'a bɛ, -a -nan nɛn yaa 'vɩ 'plɛblɛ tin 'banɔn yei 'nan: «'An "bʋɩnun, Farizɛn min nɛn maan, ɛn Farizɛn min 'bɛ 'an 'ya. Cɛɛgʋ -te o -ta maan tin 'banɔn 'lɛ bɛ, -yɛɛ cɩ 'nan 'an yi -tɛra "da 'nan, minnun nɛn o kaa bɛ o wuanla -kanɔn 'va.»\n7Zɩ Pɔl 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, ɛn -sa -fɔla Farizɛn 'nɔn 'lee Saduze 'nɔn yei, -a -nan nɛn o "kaga cɛɛn 'e cin man. 8-Yɛɛ cɩ 'nan, Saduze 'nɔn "o 'vɩ 'nan, minnun nɛn o -kaa "bɛ, wa'a 'fua dɩ, ɛn Bali -le 'pasianɔn "ka "dɩ, ɛn Bali lei 'saun "ka "dɩ, te Farizɛn 'nɔn "o "ve 'nan, 'wɩ 'kpa nɛn 'wɩ zɩɛ -a.\n9Minnun -le -paandɩ a ciɩlanan "da, -a -nan nɛn Farizɛn 'nɔn va 'fluba 'ci vɩnɔn wluan lou, ɛn o -sa -fɔdɩ 'sia 'plɛblɛ, te waa ve 'nan: «Kʋ'a 'wɩ 'wlidɩ -tʋwli 'ye min 'gʋɛ -a man dɩ. -Te Bali lei 'bɛ 'wɩ "paaman "ji? Ɛn -te 'bɛ "cɛɛ dɩ Bali -le 'pasiazan 'bɛ 'wɩ "paaman "ji? -Ka'a tɔa dɩ.»\n10-Sa -fɔdɩ 'bɔ 'fɔla "va 'plɛblɛ "bʋʋ "le "wɛan, nyɛn 'sounjanun tazan cɛɛn 'nan, te 'o Pɔl srɛ -ji dɩ. Ɛn e 'nan 'yee minnun lɛ 'nan, 'o -sɔɔnla -e 'o Pɔl 'kun o yei, -e 'o -kʋ -a 'sounjanun -le 'kuin.\n11-Pei -man bɛ, Minsan pli Pɔl man, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «'I -pɔan 'kun! -Yɛɛ cɩ 'nan, zɩ i -tɔ 'an -sru 'mɛn 'wɩ vɩdɩ -a Zeruzalɛm bɛ, -a -tʋwli "nɛn "nyian 'i drɛ Rɔm!»\nZuif 'nɔn 'o 'ci 'pa Pɔl man\n12Zɩ tʋ cɛɛn bɛ, ɛn Zuif 'nɔn 'o 'ci 'pa, ɛn o -tɔ 'o wei -da 'nan, -te wa'a tian Pɔl -tɛlɛ dɩɛ, wa'a fɛ ble dɩ, ɛn wa'a 'yi 'mlian dɩ. 13Minnun nɛn o 'wɩ zɩɛ -a 'pla "da "bɛ, o -fuba sinjɛn -cia. 14Minnun zɩɛ, o -kʋ Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee min cejenun va, ɛn o 'nan -wlɛ 'nan: «Kʋa 'pla "da, ɛn kʋ -tɔ 'kʋ wei -da 'nan, -te kʋ'a tian Pɔl -tɛlɛ dɩɛ, -blɩfɛ -tʋwli 'ka 'ko 'kʋ 'le dɩ. 15-Yee "wɛan, 'ka vɩ 'sounjanun tazan -dan lɛ 'nan, 'e 'ta Pɔl -a 'cɛɛ, -e 'wɩ nɛn kɔ ka drɛ -yrɛ "bɛ 'ka vɩ. -Te "yɛɛ vɩ 'nan 'e -pli 'ka man bɛ, te "kʋe man a 'e wʋʋdɩ -e 'kʋ -tɛ.»\n16-Wee san nɛn waa nrɛn bɛ, Pɔl "blu -le 'nɛn -a 'wɩ vɩdɩ 'man, ɛn e -kʋ 'sounjanun -le 'kuin -a -nan sɛɛ wʋlɛ Pɔl lɛ.\n17-A -nan nɛn Pɔl 'sounjanun tazan -tʋ laabʋ, ɛn e -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'nɛn 'gʋɛ -a 'sounjanun tazan -dan 'va. 'Wɩ 'tʋ a "ji -e 'e tin 'ba -yrɛ.»\n18'Sounjanun tazan -trɔa 'nɛn zɩɛ -a 'lɛ, ɛn o -kʋ 'sounjanun tazan -dan 'va, ɛn e -yrɛ 'nan: «Pɔl nɛn -pʋ 'kuin bɛ, yaan laabʋ, ɛn e 'mɛn 'nan, 'an 'ta 'nɛn 'gʋɛ -a 'yiɛ 'nan, 'wɩ 'tʋ a "ji -e 'e vɩ 'yiɛ.»\n19'Sounjanun tazan -dan a 'kun 'e 'pɛ -man, ɛn 'o 'man tɛɛn -a -nan nɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ nɛn yie 'nan 'i ve 'mɛn?»\n20'Nɛn zɩɛ e -yrɛ 'nan: «Zuif 'nɔn 'o 'ci 'pa 'nan -e 'o vɩ 'yiɛ 'nan "trɛ "bɛ, 'i 'kʋ Pɔl -a tin 'banɔn 'lɛ "le "mɛn o "ta -ko 'wɩ nɛn kɔ 'o drɛ -yrɛ "bɛ -a vɩlɛ -yrɛ. 21Te 'i 'wɩ zɩɛ -a 'sia 'wɩ 'kpa -a dɩ. -Yɛɛ cɩ 'nan, minnun nɛn o san nrɛn -yrɛ "bɛ o -fuba sinjɛn -cia. Waa 'pla "da, ɛn o -tɔ o wei -da 'nan, -te wa'a tian Pɔl -tɛlɛ dɩɛ, wa'a fɛ ble dɩ, ɛn wa'a 'yi 'mlian dɩ. O man a 'e wʋʋdɩ 'va, ɛn o ya -a man -pɛnnan 'nan 'i 'wɩ tɩglɩ 'si "va 'wlɛ.»\n22'Sounjanun tazan -dan "e 'nan 'nɛn zɩɛ -yrɛ 'nan: «Te 'i 'wɩ zɩɛ -a vɩ "nyian min pee lɛ dɩ.» -A -nan nɛn e 'si "man, ɛn e -kʋ.\n'Sounjanun -kʋ Pɔl -a Sezare\n23"Bɛ -sru, ɛn e 'sounjanun tanɔn "fli laabʋ, e -wlɛ 'nan: «'Ka 'sounja -yaa "fli 'pla 'ka 'pɛ -a, 'lee 'sounjanun nɛn -sʋ da bɛ o -fuba 'sɔravli, 'lee 'sounjanun nɛn -tin a -wlɔ "bɛ o -yaa "fli, -e 'ka 'kʋ Sezare, te minnun nyinla. 24'Ka 'sʋ -mie 'sia Pɔl -fɔ "davɛ -a, -e 'ka 'kʋ -a -kɔnmandan Felizi lɛ. 'Ka bɔla 'a -nan nun "cɛ, te 'wɩ 'tʋ 'e drɛ -yrɛ "dɩ.»\n25-A -nan nɛn e 'fluba 'gʋɛ -a crɛn -tɛ, yaa 'pa "va. Yaa crɛn -tɛ 'nan:\n26«'An 'bɔ Klodu Lisias 'bɛ 'fluba 'gʋɛ -a crɛn -tɛ -kɔnmandan Felizi lɛ. 'An "we 'i 'va!\n27Min nɛn maan 'pa 'sia 'yiɛ bɛ, Zuif 'nɔn -a 'kun 'nan -e 'o -tɛ. Ɛn zɩ maan 'man 'nan, Rɔm min nɛn bɛ, -a -nan nɛn maan 'vɩ 'mɛn minnun lɛ, ɛn waa 'si -wlɔ. 28Fɛ nɛn e drɛ 'lɔɔ, ɛn o 'wɩ 'tɔ "man "bɛ, an ya "vale "an -tɔa, ɛn an -kʋ -a -wee tin 'banɔn 'lɛ. 29Ɛn maan 'yɩ 'nan, o 'wɩ 'tɔ Pɔl man 'nan, e ya 'wee -pei -tɔ wɩnun srɛnan. 'Pian 'wɩ 'wlidɩ "tʋ nɛn -e min 'e 'ka 'bɛ man, ɛn -te 'bɛ "cɛɛ dɩ -e 'o min -fɔ -pʋ 'kuin 'bɛ man bɛ, ya'a 'bɛ drɛlɛ dɩ. 30O 'ci 'pa min zɩɛ -a man, ɛn maan 'wɩ 'man, -yee "wɛan maan 'pa 'sia 'yiɛ "nyiandʋ, ɛn maan 'vɩ minnun nɛn o 'wɩ 'tɔ "man "bɛ -wlɛ 'nan 'o 'lʋ 'wɩ 'tɔ "man 'i 'va nun.»\n31'Wɩ nɛn waa 'vɩ 'sounjanun lɛ bɛ, o 'ta 'wʋla "da. O Pɔl 'sia -pei 'bɔ 'lein zɩɛ -a man, ɛn o -kʋ -a Antipatri. 32"Bɛ -sru "tʋ nɛn e cɛɛn bɛ, 'sounjanun nɛn o 'cɛin -ji bɛ, o 'li 'o da 'sounjanun -le 'kuin, o 'si -sʋ da 'nɔn -sru. Ɛn -sʋ da 'nɔn 'lee Pɔl nun -kʋ. 33Zɩ o 'bɔla Sezare bɛ, ɛn -sʋ da 'sounjanun Pɔl -nɔn -kɔnmandan lɛ, ɛn o 'fluba bɛ -a 'pa "va. 34-Kɔnmandan 'fluba zɩɛ -a ta 'vɩ, ɛn yaa laabʋ Pɔl -lɔ 'nan, e "sia 'lɛglɔn "cɛn "ji. Zɩ yaa 'man 'nan, Pɔl "sia Silisi bɛ, ɛn e 'nan: 35«"Mɛn 'i wei man bɛ, te minnun nɛn o 'wɩ 'tɔ 'i man bɛ, o 'bɔla 'gʋ.» -A -nan nɛn e -si -nɔn 'nan 'o 'kʋ Pɔl 'pa -e 'o yiɛ 'tɔ "va Erodi -le mingɔnnɛn 'kuin.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Aja Akha Albanais Allemand Amharique Amis Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabuverdianu Kabye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (arabe) Kekchi Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kirundi Kisi Kongo Krio Kwangali Kwanyama Kyangonde Langue des signes sud-africaine Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Mazateco (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yoruba Zandé Zoulou\nKɛ bé wún An-Gedi lɔ fluwa ɲɔnɲɔnwa’n, nn w’a yra. I sɔ’n ti’n, be kwlá kannganman nun. Sanngɛ kɛ be fa wlɛli i mannzin kun nun’n, be wunnin kɛ Saun Yolɛ fluwa’n i bo bolɛ nun ndɛ mma wie mun yɛ be o nun-ɔn. Kpɛkun Ɲanmiɛn i dunman’n o nun wie.\nAFUƐ 1970 nun’n, be nga be fufu asiɛ’n be kunndɛ laa ninnge mun’n be wunnin fluwa ɲɔnɲɔnwa kun. Be wunnin i Izraɛli nvle’n nun lɔ lika kun nun. Be flɛ lika sɔ’n kɛ An-Gedi. Ɔ jenvie m’ɔ ti njin nzue klakla’n i wun koko lɛ. Be wunnin fluwa sɔ’n Zifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ sua kun m’ɔ yrali’n nun. Klɔ nga Zifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ sua sɔ’n o su’n, ɔ yrali afuɛ 500 nin 550 be afiɛn’n nun Klisifuɛ’m be blɛ su. Kɛ mɔ fluwa yrali’n ti’n, be kwlá ɲanjiman nun naan se kɛ bé kánngan nun. Afin sɛ be waan bé ɲánji nun’n, ɔ́ fúfú. I sɔ’n ti’n be fa wlɛli i mannzin kun nun. Sɛ é kwlá sé’n, mannzin sɔ’n trɛli fluwa’n nun naan b’a kwla kanngan nun.\n?Kɛ be yoli sɔ’n ngue yɛ be wunnin i-ɔ? Be wunnin kɛ Biblu’n nun ndɛ mma wie mun yɛ be klɛ su-ɔ. Saun Yolɛ fluwa’n i bo bolɛ nun ndɛ mma wie mun-ɔn. Ɲanmiɛn i dunman nga be klɛli i Ebre nun’n, ɔ o nun. Be klɛli fluwa sɔ’n afuɛ 50 nin 400 be afiɛn’n nun Klisifuɛ’m be blɛ su. Kɛ be wunnin fluwa nga be wunnin be jenvie m’ɔ ti njin nzue klakla’n i wun lɛ’n, be wa wunnin fluwa uflɛ wie mun ekun. Sanngɛ fluwa nga be wunnin i An-Gedi lɔ’n, ɔ ti kpɛnngbɛn tra fluwa kasiɛn nga be wa wunnin be’n. Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Gili Zoaa. Ɔ seli kɛ: “Kɛ be klɛli fluwa nga be wunnin be jenvie m’ɔ ti njin nzue klakla’n i wun lɛ’n lele mɔ bé klɛ́ fluwa nga be wunnin i Alɛpu lɔ’n, ɔ dili afuɛ kɔe 1000.” Fluwa sifuɛ’m be nuan sɛli su kɛ fluwa ɲɔnɲɔnwa nga be wunnin i An-Gedi lɔ’n, ɔ kle weiin kɛ be nga be niannin Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun fluwa klikli nnun’m be su be klɛli be fluwa su’n, be miannin be ɲin be dili junman kpa.Kannzɛ kɛ bé klɛ́’n be dili fɔ’n, sanngɛ fluwa nnun sɔ’m be nun ndɛ’n w’a kaciman.


Mark 5 YRENT - Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Galile 'yi - Bible Search\nZozi min -tʋ nɛn -yʋ -wlidɩ "cɩ -a -sru "bɛ -a beli\n1Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Galile 'yi -sru Geraze 'nɔn 'le 'lɛglɔn 'ji. 2Zɩ Zozi sɔɔnla -klʋ -ji bɛ, min -tʋ 'si min wʋnan zia, ɛn e -ta -a 'lɛ. -Yʋ -wlidɩ "a min zɩɛ -a -sru. 3Min wʋnan nɛn e -nyɛanla. Min -tʋ 'ka 'kɔlaman -a -yrɩdɩ -a dɩ. -Te -bulalɛ baa nɛn oo, wa'a 'kɔlaman dɩ. 4Waa cɛinnun 'lee -a -pɛnun yrɩ -bulalɛ baa 'e 'pa -a "kaga, te yaa "cɛɛnman 'e man. Min -tʋ 'plɛblɛ 'ka 'cia "da 'lɔɔ -e -a -pɛ 'e 'sɔ -a pladɩ -a dɩ. 5Bodrun funnin, e -cia "min wʋnan 'lee pɔnnun da -paandɩ -a 'plɛblɛ, te 'e 'man 'kɔlɛ bʋʋman -kɔlɛ -a.\n6Zɩ e Zozi 'yɩ 'kɔɔbli bɛ, e -ta flan -a, ɛn 'e "po sɔɔnla "wlu. 7-A -nan nɛn e paan 'plɛblɛ, ɛn yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Zozi, 'yie -mɛ "wɩ nɛn 'an man? Bali nɛn min ta lou "bɛ, -a -pɩ nɛn yia. Bali 'tɔ 'ji bɛ, te 'i 'tɛ 'pa 'an da dɩ!» 8Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan, 'e 'si min zɩɛ -a -sru, -yee "wɛan nɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ. 9Ɛn Zozi -a laabʋ -yrɔ 'nan: «'I 'tɔ nɛn 'nɔn?»\nE 'nan Zozi lɛ 'nan: «'An 'tɔ nɛn -kuli 'pa 'tʋ, kɔɔ kʋ ya min 'gʋɛ -a -sru "kaga.» 10Ɛn e toba -fɔdɩ 'sia Zozi lɛ 'nan, te 'e 'o 'pin 'lɛglɔn zɩɛ -a -ji dɩ.\n11Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te 'sru 'pa 'tʋ a 'e 'blɩnan o "srɔn "pɔn -tʋ da. 12Ɛn -yʋnun -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'I yra 'si! 'I 'kʋ 'pa 'sia 'srunun 'labɛ o va -e 'kʋ 'fɔ o -sru!» 13Zozi 'si -nɔn -wlɛ. -A -nan nɛn -yʋ -wlidɩnun 'si min zɩɛ -a -sru, ɛn o -kʋ -fɔlɛ 'srunun -sru. O flan 'sia pɔn 'sɛan man zia, te o -sɛan 'yia, ɛn o pɛɛnɔn kaa. O ya 'sru -kpi "fli.\n14Zɩ 'sru -sru "pinnɔn 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, o -tɛ -ji flan -a, ɛn o -kʋ 'fla 'lee fei -paannun da. 'Wɩ nɛn e drɛ bɛ, waa -nan 'sinan 'pa. Minnun -kʋ 'wɩ zɩɛ -a -nan yɩlɛ. 15Zɩ o 'bɔ Zozi man bɛ, ɛn o min nɛn blɔgɔ -yʋ "kaga "cɩ -a -sru "bɛ, -a 'yɩ. E ya 'e -nyrandɩ 'e 'ta le sɔ -a, te -a ta 'si. 'Wɩ zɩɛ e o cɛɛn nyɛn -a. 16Minnun nɛn o cɩ -nan ɛn Zozi min zɩɛ -a beli bɛ, 'wɩ nɛn e drɛ bɛ waa -nan 'sinan 'pa -wlɛ. Ɛn 'wɩ nɛn e 'bɔ 'srunun man bɛ, waa -nan 'sinan 'pa "nyian. 17-A -nan nɛn o toba -fɔdɩ 'sia Zozi lɛ 'nan, 'e 'si 'wee 'lɛglɔn 'ji.\n18Zɩ Zozi "ta -fɔa "klʋ -ji bɛ, ɛn min nɛn yaa beli bɛ, e 'nan Zozi lɛ 'nan: «'I yra si, 'kʋɛ 'ko 'yia!» 19Zozi 'ka 'wɩlɛ "man "dɩ. 'Pian "e 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'yie "kɔnnɛn 'i 'mangulinun va! 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn Minsan -a drɛ 'yiɛ bɛ, 'i 'sinan 'pa -wlɛ! Ɛn 'i nyrinda nɛn e -sɛn Minsan da bɛ, 'i 'sinan 'pa -wlɛ!» 20Min zɩɛ e -kʋ, ɛn 'wɩ pɛɛnɔn nɛn Zozi -a drɛ -yrɛ "bɛ, yaa -nan 'sinan 'padɩ 'sia 'lɛglɔn nɛn, waa laabʋ 'Fla 'fu bɛ -a -ji. Minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, o 'lɛbo "fɔ.\nZozi Zairus 'lu 'lee lɩ -tʋ beli\n21Zozi 'fɔ -klʋ -ji, ɛn e 'li 'e da Galile 'e "pa 'ji. Minnun 'o cin 'yɩ "man "kaga, te e ya tian 'yi 'plo da. 22-A -nan nɛn cin yɩ 'kɔn 'tazan -tʋ nɛn waa laabo Zairus bɛ, e -ta. Zɩ e Zozi 'yɩ bɛ, e -tria "wlu, 23ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «'I yra 'si! 'I 'pa 'an 'va "nyiandʋ! 'An 'lu cɛɛn 'e yiɛ 'lɛ wʋdɩ man. 'I yra 'si, 'i 'ta 'i 'pɛ 'pla "da, -e 'e 'beli!»\n24Ɛn Zozi sɔɔnla -a -sru, te min -a -mɛan "man -pɛ pɛɛnɔn da.\n25Min "kaga zɩɛ o yei "bɛ, lɩ -tʋ a -nan, -cɛ a "man. -Cɛ zɩɛ e nyɛn -sɛanla "man, -a -nan lɛ -fuda "fli 'bɔ. 26'E yra 'yɩ -kʋdɩ -dɔdrɔ "kaga 'va 'le "wɛan, ɛn e 'yee "lala pɛɛnɔn srɛ. 'Pian -yee -cɛ fa 'ka drɛlɛ "yi "dɩ, te e -ko 'padɩ -a "da. 27E Zozi 'le 'wɩ 'man, -yee "wɛan e wla min "kaga zɩɛ o yei. E pli Zozi man 'e koda zia, ɛn e klɛ -yee sɔ man. 28Yaa nrɔn 'e 'ji 'nan, -te 'e 'pɛ klɛ 'e "tun -yee sɔ man bɛ, 'e "belia. 29'Nun tɔɔn nyɛn -srandɩ "man 'le 'tɔ, ɛn yaa -kɔnnɛn 'yɩ 'nan 'e beli.\n30Zozi -a -tɔ 'nan, 'plɛblɛ 'tʋ 'bɔla 'e 'ji. -A -nan nɛn 'e 'man lila minnun da, ɛn yaa laabʋ 'nan: «-Tɩɛ klɛ 'an 'man sɔ man?»\n31-A -srunɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «"Wuo! Minnun 'i -mɛan "man -pɛ pɛɛnɔn da bɛ, -e 'i laabʋ 'nan, -tɩɛ klɛ 'i man?»\n32Zozi 'e yiɛ 'tɔdɩ 'sia 'e man 'nan -e 'e min nɛn e klɛ 'e man bɛ -a yɩ. 33-A -nan nɛn lɩ zɩɛ, e -ta nyɔɔndɩ -a. Nyɛn a cɛɛn, kɔɔ 'wɩ nɛn e drɛ -yrɛ "bɛ yaa -tɔa 'e 'bɔ 'a. E "po sɔɔn Zozi 'wlu, ɛn e 'wɩ pɛɛnɔn 'vɩ -yrɛ. 34Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «An 'lu, i yi -tɛra 'an da, -yee "wɛan nɛn i beli. 'I 'kʋ -trɔɔ! 'Yie -cɛ 'si 'i man.»\n35Zozi 'fʋ 'wɩ zɩɛ -a tin 'banan, ɛn Zairus -le "kɔnnɛn 'pa 'sianɔn 'ta -a vɩlɛ Zairus lɛ 'nan: «'I 'lu 'ka 'va. Te 'i Bali -le 'wɩ "paazan "koe "nyan "nyian dɩ!»\n36Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man. E 'nan Zairus lɛ 'nan: «Te 'i "klan dɩ! 'I yi -tɛra 'an da!»\n37-Te ya'a 'silɛa Piɛri 'lee Zaji 'lee 'e "bʋɩ Zan -a dɩɛ, Zozi 'ka 'wɩlɛ "man -e min pee 'e -sɔɔnla 'o -sru "dɩ. 38Zɩ o 'bɔla Zairus -le "kɔnnɛn "bɛ, Zozi min "kaga 'yɩ 'baba 'fɔ o man, te o -wua. 39E wla 'kuin, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn 'baba 'fɔ 'ka man, te ka -wua? 'Nɛn 'labɛ ya'a 'kalɛ dɩ, 'pian e ya yi -tɛnan.» 40-A -nan nɛn minnun Zozi sɛɛ wʋdɩ 'sia.\nƐn e minnun pɛɛnɔn 'bɔla bei. E 'nɛn "tɩ 'lee -a "bʋ 'lee 'e -srunɔn yaaga 'sia, ɛn o wla 'kɔn "bʋ "nɛn 'nɛn 'bɔ cɩ -ji bɛ -a -ji. 41Yaa 'kun 'e 'pɛ -man, ɛn yaa 'vɩ 'e wei -ji 'nan: «Talita kumu!» -A -ci nɛn 'nan, lɩmɔn 'nɛn, maan 'nan 'yiɛ 'nan, 'i 'wluan lou. 42'Nun tɔɔn lɩmɔn 'nɛn zɩɛ e wluan, ɛn e 'ta wʋdɩ 'sia. -A lɛ a -fuda "fli. Zɩ o 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, o 'lɛbo "fɔ. 43'Pian Zozi 'wɩ pla -wlɛ o "trɔɛn nyuɔndɩ -a. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, te 'o -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ dɩ! Ɛn e 'nan: «'Ka fɛ -nɔn -yrɛ!»


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 10\n1 "Bɛ -sru Zozi 'si Galile, ɛn e -kʋ Zude 'lɛglɔn 'fʋɩ nɛn Zudan 'yi -sru "bɛ -a -ji. Ɛn minnun o cin 'yɩ "man "nyian "kaga, -a -nan nɛn e 'wɩ "paadɩ 'sia o ji "le zɩ yaa dra 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n2 Farizɛn 'nɔn -mie pli "man. O 'wɩ laabʋ -yrɔ -a wei 'kundɩ -le "wɛan. Waa laabʋ -yrɔ 'nan: «-Cee -pei -tɔ wɩ -a -si -nɔn 'nan min 'e nan bɔla?»\n3 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ nɛn Moizi -a crɛn -tɛ -pei 'fluba 'ji 'nan 'ka drɛ?»\n4 Waa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Moizi -a -si -nɔn 'kʋɛ 'nan, -te min "ta 'e nan bɔala bɛ, 'e lɩ bɔla 'fluba drɛ -e 'e 'nɔn -yrɛ 'vaa -e 'e bɔla.»\n5 Zozi "e -wlɛ 'nan: «'Ka "trɔɛn "a "yuyu, -yee "wɛan nɛn Moizi -pei zɩɛ -a -tɔ 'cɛɛ. 6 'Pian zɩ Bali fɛ pɛɛnɔn drɛ bɛ, ɛn e -klɔnmɔn drɛ 'o 'vale lɩmɔn -a. 7 -Yee "wɛan -klɔnmɔn "sia 'e "tɩ 'lee 'e "bʋ "srɔn, -e 'e lɛa 'e nan man. 8 -A -nan nɛn o "flinɔn dra min -tʋwli "a. Wa'a 'kɔan "nyian min "fli "a dɩ, 'pian o drɛ min -tʋwli "a. 9 -Yee "wɛan -si 'ka 'e 'nɔndɩ blamin lɛ 'nan fɛ nɛn Bali -a 'pa 'e cin man bɛ, 'e 'cɛn 'e cin man dɩ.»\n10 Zɩ o 'bɔla "kɔnnɛn "bɛ, ɛn -a -srunɔn "nyian "o 'wɩ laabʋ -yrɔ 'wɩ zɩɛ -a da. 11 Ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Min oo min nɛn 'e nan 'bɔla, ɛn e lɩ pee 'pa bɛ, te e 'wɩ 'wlidɩ drɛ 'e nan 'tʋɩdɩ -a ɛn e lɩ pee wɛɛ. 12 -A -tʋwli "nɛn "nyian, -te lɩmɔn 'si 'e 'sran wlu, ɛn e -kɔnnɛn pee 'pa bɛ, te e 'wɩ 'wlidɩ drɛ 'e 'sran 'tʋɩdɩ -a ɛn e -kɔnnɛn pee wɛɛ.»\n13 Minnun -ta nannannun -a Zozi lɛ 'nan -e 'e klɛ o man. 'Pian Zozi -srunɔn 'si -tɔ -wlɔ. 14 Zɩ Zozi 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, e 'nan "man, ɛn yaa 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «'Ka nannannun 'tʋɩ 'o 'ta 'an 'va! Te 'ka 'si -tɔ -wlɔ "dɩ! Kɔɔ minnun nɛn "le -wee 'wɩ 'zʋ bɛ, Bali -le mingɔnnɛn trɛ a -wee vɛ -a. 15 Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, minnun nɛn wa'a 'wɩlɛ "man "le zɩ nannannun -le 'wɩ 'zʋ -e Bali 'e mingɔnnɛn -blɩ o da dɩɛ, wa'a 'wlamlan -yee mingɔnnɛn trɛda dɩ.» 16 -A -nan nɛn e o 'si, ɛn e -fɔ 'e man. 'E 'pɛ 'pla o da -tʋdʋ, te e -fɛa ve o man.\n17 Zɩ Zozi 'si 'sia bɛ, tɔɔn min -tʋ -ta -a 'lɛ flan -a, ɛn 'e "po sɔɔn "wlu. Yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan tɩglɩ, maan dra 'kɔ, -e 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, "an "yɩ?»\n18 Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, yian laabo min tɩglɩ? -Te ya'a 'silɛa Bali -tʋwli "a dɩɛ, min -tʋ 'ka tɩglɩ dɩ. 19 I Bali -le -pei -tɔ wɩnun -tɔa. Te 'i drɛ min -tɛzan -a dɩ! Te 'i min nan -wɛɛ "dɩ! Te 'i crin wʋ dɩ! Te 'i 'wlu 'sɛn min man dɩ! Te 'i min ta -blɩ dɩ! 'I yiɛ 'e 'nan 'i "tɩ 'lee 'i "bʋ "man!»\n20 E Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, -pei pɛɛnɔn zɩɛ, an 'ta wʋladɩ 'sia "da 'an "wɛnnɛn da.»\n21 Zozi -a -nanjɛɛn tɛin, yaa 'yɩ "yi, ɛn e -yrɛ 'nan: «'Yie 'wɩ 'fʋ -tʋwli -yɛɛ klɩ 'i man. 'I 'kʋ, fɛnun nɛn 'i 'lɔ bɛ, 'i 'tan, -e 'i man "lala -pli 'yalɛ -tɛnɔn man! -Te yia drɛ zɩɛ, 'i yɩfɛ -taa "kɔlɛ laji. "Bɛ -sru ɛn 'i -sɔɔnla 'an -sru!»\n22 'Pian zɩ e 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, e -si 'sia, te -a ta a -trɔdrɔ, kɔɔ -a yɩfɛ a "kaga.\n23 -A -nan nɛn Zozi 'e -srunɔn 'nanjɛɛn 'e "srɔn, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Minnun nɛn, 'trɛda fɛnun cɩ -wlɔ "bɛ, e ya 'plɛblɛ -e 'o drɛ Bali -le mingɔnnɛn trɛdavɛ -a.»\n24 'Wɩ zɩɛ yaa -srunɔn 'ci baa 'ji, ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ "nyian 'nan: «'Mɛn 'nɛnnun, e ya 'plɛblɛ -e min 'e drɛ Bali -le mingɔnnɛn trɛdavɛ -a. 25 Min nɛn e ya fɛzan -a bɛ, -e 'e drɛ Bali -le mingɔnnɛn trɛdavɛ -a bɛ, e ya "man 'plɛblɛ 'wlidɩ. Kɔɔ 'vaa -e 'wɩ zɩɛ 'e drɛ bɛ, te -wi -dan nɛn waa laabo shamo bɛ, e ciɩ 'mɛnzrɛn -yrɛ ji.»\n26 -A -nan nɛn -a -srunɔn 'ci baa 'ji "mɛn 'e ciɩla "da, ɛn waa vɩdɩ 'sia 'o cin lɛ 'nan: «-Te 'bɛ a zɩɛ, -tɩɛ -kɔlaman 'sidɩ -a 'wɩ 'ji "mɛn?»\n27 Zozi o -nanjɛɛn tɛin, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Min 'ka 'kɔlaman -e 'e 'fli 'si 'wɩ 'ji dɩ, 'pian Bali 'bɛ -kɔlaman -a drɛdɩ -a. Kɔɔ Bali -kɔlaman 'wɩ pɛɛnɔn drɛdɩ -a.»\n28 Ɛn Piɛri -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Kʋʋ "nun? Kʋ 'si fɛ pɛɛnɔn -sru, ɛn kʋ sɔɔnla 'i -sru.»\n29 Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min oo min nɛn e 'si 'yee 'kɔn, 'lee 'e "bʋɩnun, 'lee 'e "blunun, 'lee 'e "bʋ, 'lee 'e "tɩ, 'lee 'yee 'nɛnnun, 'lee 'yee feinun -sru 'mɛn "wɛan 'lee Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'le "wɛan bɛ, 30 min zɩɛ, e fɛ pɛɛnɔn zɩɛ -a ye 'e 'pa -a -yaa tʋ 'trɛda. Yaa ye 'kɔnnun -a, ɛn yaa ye "bʋɩnun -a, ɛn yaa ye "blunun -a, ɛn yaa ye "bʋnun -a, ɛn yaa ye 'nɛnnun -a, ɛn yaa ye feinun -a. Minnun -tɛ "paa "da, 'pian yaa ye. "Bɛ -sru tʋ -fɔla "da ji bɛ, 'belidɩ nɛn, ya'a 'nyaan dɩɛ, e dra -yee vɛ -a. 31 Minnun nɛn o -trɔa 'si 'lɛ bɛ, o "kaga -taa "fɔlɛa "da, ɛn minnun nɛn o -fɔla "da "bɛ, o "kaga -taa "drɛlɛ -si 'lɛnɔn 'a.»\n32 Zozi 'lee 'e -srunɔn a -kʋnan Zeruzalɛm, ɛn Zozi nɛn 'si 'lɛ. -Kʋdɩ Zeruzalɛm "klan -a -srunɔn 'fuda "fli 'bɔ 'tɛdɩ 'sia, ɛn minnun nɛn o -sru "bɛ, nyɛn a "nyian -wee 'ji. Zozi 'e -srunɔn 'fuda "fli laabʋ 'o 'saza, ɛn 'wɩ nɛn e "ta -daa "bɔlɛ "man "bɛ yaa vɩdɩ 'sia -wlɛ. E 'nan: 33 «-Kaa "ta -ko Zeruzalɛm. -Te -kaa 'bɔla 'nan nun bɛ, minnun Blamin -pɩ -nɔan Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn lɛ. O tin -tɛa "da 'nan 'e 'ka. Waa -nɔan "minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ -wlɛ. 34 Minnun zɩɛ, waa sɛɛ wo, 'o 'le 'yi -sɛan -a yra, waa -sɔan -ngble -a, ɛn waa -tɛa. 'Pian -a yi yaagazan da bɛ, -e 'e 'wluan -kanɔn 'va.»\n35 Zebede -pɩ Zaji 'lee 'e "bʋɩ Zan pli Zozi man. O -yrɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, kʋ ya "vale 'wɩ nɛn kʋ "ta -a laabo 'i 'lɔ 'gʋɛ, 'i drɛ 'kʋɛ.»\n36 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ 'va nɛn, ka cɩ?»\n37 O 'nan -yrɛ 'nan: «-Te i mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia bɛ, 'i 'wɩ "man -e 'kʋ -nyran 'i "srɔn! Min -tʋ -kɔan 'i 'pɛ "yi "da, -e min -tʋ 'e 'kɔn 'i 'pɛ bʋ da.»\n38 Zozi "e -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn ka cɩ -a laabʋnan bɛ, ka'a 'ci tɔa dɩ. 'Wɩ yɩdɩ nɛn e "ta -daa "bɔlɛ 'an man bɛ, 'ka 'wulo "sɔa "wlu? Ɛn 'tɛ nɛn o "ta -daa -a 'palɛ 'an da bɛ, 'ka 'wulo "sɔa "wlu?»\n39 O -yrɛ 'nan: «-Inyan, 'kʋ 'wulo "sɔa "wlu.»\nƐn Zozi "e -wlɛ 'nan: «'Wɩ tɩglɩ nɛn, 'wɩ yɩdɩ nɛn e "ta -daa "bɔlɛ 'an man bɛ, e bɔa "nyian "cee "man. Ɛn 'tɛ nɛn minnun "ta -daa -a 'palɛ 'an da bɛ, waa "paa "nyian "cee "da. 40 'Pian -nyrandɩ 'an 'pɛ "yi 'lee 'an 'pɛ bʋ da bɛ, 'an 'bɔ "cɛɛ -si -nɔan "min lɛ dɩ. Minnun nɛn Bali -a pla o 'tɔ man bɛ -wee vɛ 'bɛ cɩ -a.»\n41 Zozi -srunɔn 'fu nɛn o -fʋ bɛ, zɩ o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn 'bli 'fɔ o ji Zaji 'lee Zan man. 42 -A -nan nɛn Zozi o pɛɛnɔn laabʋ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Kaa -tɔa 'nan, min tanɔn 'le min pladɩ 'bɛ cɩ -sa wɩ -a. Ɛn minnun nɛn o cɩ min -dandannun -a bɛ, -wɛɛ -va -ble minnun da. 43 'Pian te 'wɩ zɩɛ -nyrɛn 'e 'kɔn 'ka yei "dɩ. Min oo min nɛn e ya "vale 'e dra min -dan a 'ka yei "bɛ, 'e 'fli 'pla min pɛɛnɔn 'wlu o 'sudɩ -a! 44 Ɛn min oo min nɛn e ya "vale 'e dra 'ka 'tazan -a bɛ, 'e 'fli drɛ 'ka pɛɛnɔn 'le nɔan -a! 45 'Wɩ 'tʋwli zɩɛ -a 'bɔ nɛn Blamin -pɩ -a drɛ. Ya'a 'talɛ 'nan -e minnun 'o 'su dɩ, 'pian e -ta 'nan -e 'e minnun 'su. Ɛn e -ta 'nan -e 'e 'ka -e min "kaga 'o 'sʋ Satan -le 'plɛblɛ 'lɔ.»\n46 Zozi 'lee 'e -srunɔn ciɩla Zeriko, te o "ta -ko Zeruzalɛm. "Wɛɛ 'si Zeriko bɛ, minnun "kaga sɔɔnla o -sru. Time -pɩ Batime yra 'e -nyrandɩ -si man, te e fɛnun trʋ "baa -a yiɛ a 'e 'widɩ -le "wɛan. 47 Zɩ yaa 'man 'nan, Zozi nɛn 'e "sia Nazarɛtɩ bɛ, e ya ciɩnan bɛ, ɛn e -paandɩ 'sia 'nan: «Minsan, David kluda min, 'yian nyrinda 'si!»\n48 Ɛn minnun paan "da 'nan 'e 'lɛbo 'pla da. 'Pian e paan "nyian 'kpa 'plɛblɛ 'nan: «Minsan, David kluda min, 'yian nyrinda 'si!»\n49 -A -nan nɛn Zozi 'tɔ, ɛn e 'nan: «'Ka vɩ -yrɛ 'nan, 'e 'ta 'gʋ!»\nWaa 'vɩ Batime lɛ 'nan: «'I -pɔan 'kun! E 'nan, 'i 'lʋ!» 50 Tɔɔn e 'yee sɔ 'si 'e da, e wluan lou -blu, ɛn e -kʋ Zozi 'va.\n51 Zozi "e -yrɛ 'nan: «-Mɛ "nɛn i ya "vale 'nan 'an drɛ 'yiɛ?»\n52 Ɛn Zozi "e -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ! 'Yie yi -tɛradɩ 'an da 'i beli.» 'Nun tɔɔn Batime yiɛ 'lɛ 'sʋ, ɛn e -sɔɔnla Zozi -sru.


“Anannganman kan i klun ndɛ kle be bɔ be nyin yi i’n, afin be ti i janvuɛ.”—JUE MUN 25:14.\nJUE: 106, 118\n?Ngue yɛ Ɲanmiɛn nin Riti be janvuɛ tralɛ’n, ɔ kle e ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova fali Famiɛn Ezekiasi yoli i janvuɛ ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova fali Mali yoli i janvuɛ ɔ?\n1-3. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e kwla yo Ɲanmiɛn i janvuɛ ɔ? (b) ?Sran benin mun yɛ like suanlɛ nga wá kán be ndɛ ɔ?\nBIBLU’N kɛn i kpɛ nsan kɛ Abraamun ti Ɲanmiɛn i janvuɛ. (2 Be Nyoliɛ 20:7; Ezai 41:8; Zak 2:23) Abraamun kunngba cɛ, yɛ Biblu’n kɛn i ndɛ trele kɛ ngalɛ’n sa ɔ. Sanngɛ, i sɔ’n kleman kɛ sran uflɛ kwlá yoman Ɲanmiɛn i janvuɛ. I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ e kwlakwla e kwla yo Ɲanmiɛn i janvuɛ.\n2 Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan yasua nin bla kpanngban kpa mɔ be ɲin yili Ɲanmiɛn’n be ndɛ. Sran sɔ’m be lafili Ɲanmiɛn su. Kpɛkun, Ɲanmiɛn fa be yoli i janvuɛ. (An kanngan Jue Mun 25:14 nun.) Pɔlu kannin kɛ ‘sran kpanngban kpa mɔ be kan Ɲanmiɛn sulafilɛ ndɛ’n be sin yia e kukuku.’ Ɲanmiɛn fali sran kwlaa sɔ mun yoli i janvuɛ.—Ebre Mun 12:1.\n3 Sran nga Ɲanmiɛn fa be yoli i janvuɛ’n, é wá kán be nun nsan be ndɛ: (1) Angboti bla nga be flɛ i kɛ Riti, m’ɔ fin Moabu’n. (2) Ezekiasi m’ɔ yoli Zida famiɛn’n. (3) Mali m’ɔ wuli Zezi’n. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn fali sran sɔ mun yoli i janvuɛ ɔ? Like suanlɛ nga wá klé e.\nƆ KLOLI ƝANMIƐN NIN SRAN\n4, 5. (a) ?Ajalɛ benin yɛ i falɛ’n kwla yoli kekle mannin Riti ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ kwla yoli kekle mɛnnin i ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n4 Cɛn kun’n, Naomi nin i sewi nɲɔn’n, be jasoli Moabu lɔ naan bé kɔ́ Izraɛli mɛn’n nun. I sewi’n kun suan Riti. Yɛ kun suan Ɔrpa. Kɛ be juli atin afiɛn’n, Ɔrpa sɛli i sin Moabu lɔ. ?Yɛ Riti li? ?Ngue yɛ ɔ́ yó ɔ? ?Ɔ́ sɛ́ i sin wie? ?Annzɛ kusu, ɔ́ sú i sewi’n su naan bé kó trán Bɛtleɛmun lɔ?—Rit 1:1-8, 14.\n5 Riti i osufuɛ’m be o Moabu lɔ. Ɔ maan, ɔ kwla se kɛ ɔ́ sɛ́ i sin Moabu lɔ naan ɔ nin bé kó trán. Asa ekun’n, ɔ siman Bɛtleɛmun lɔfuɛ’m be nzuɛn’n. Naomi kusu’n, ɔ lafiman su kɛ sɛ be ju Bɛtleɛmun lɔ’n, i sewi’m bé ɲán bian uflɛ. I sɔ’n ti, ɔ seli be kɛ be sa be sin. Kɛ ɔ kannin sɔ’n, Ɔrpa ‘sɛli i sin i fuɛ mun nin i amuɛn’m be sin.’ (Rit 1:9-15) Sanngɛ, Riti w’a sɛmɛn i sin wie.\n6. (a) ?Ajalɛ kpa benin yɛ Riti fali ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Boazi yili Riti i ayɛ ɔ?\n6 Riti tili Zoova i wun ndɛ. Atrɛkpa’n, i wun’n annzɛ i sewi Naomi yɛ ɔ kannin Zoova i ndɛ kleli i ɔ. Riti wunnin kɛ Zoova timan kɛ Moabu lɔ amuɛn mun sa. I sɔ’n ti, ɔ kloli Zoova. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sú i wie. Riti fali ajalɛ kpa. Ɔ seli Naomi kɛ: “Ɔ nvle’n ti min nvle. Ɔ Nyanmiɛn’n ti min Nyanmiɛn.” (Rit 1:16) Kɛ e bu ndɛ sɔ’n mɔ Riti kannin’n i akunndan’n, e wun kɛ ɔ kloli Naomi. Sanngɛ like ng’ɔ yo ɲɛnmɛn’n, yɛle kɛ ɔ kloli Zoova. Kɛ mɔ Riti fɛli i wun mannin Zoova ti’n, Boazi yili i ayɛ. (An kanngan Rit 2:12 nun.) Like nga Riti yoli’n, ɔ maan e wla kpɛn anunman ba’m be su. Anunman ba’m be kunndɛ fiawlɛ be nin’m be ndɛwa’n bo. (Jue Mun 36:8; 91:1-4) Sɛ é kwlá sé’n, Riti kunndɛli fiawlɛ Zoova i ndɛwa’n bo. Ajalɛ sɔ mɔ Riti fali’n, w’a yomɛn i nsisɔ le. Afin, Zoova sɛsɛli i.\n7. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ be nga be sisi be bo naan b’a su Zoova wie’n, be yo ɔ?\n7 Sran kpanngban be si Zoova i wun ndɛ. Sanngɛ, be faman be wun mɛnmɛn i kɛ ɔ sasa be. Kɛ ɔ yo naan be fa be wun mɛn i naan be yo be batɛmu’n, be sisi be bo. ?Sɛ amun o i sɔfuɛ’m be nun’n, ngue yɛ amun kwla yo ɔ? Ɔ fata kɛ amun bu like nga ti yɛ amun sisi amun bo’n, i akunndan be nian. Afin, sɛ Ɲanmiɛn yɛ amún sú i’n, ɔ fata kɛ amun yi i nglo. (Zozie 24:15) Sran ng’ɔ su Ɲanmiɛn’n, i liɛ’n su ti ye. Afin, Ɲanmiɛn sɛsɛ i sɔfuɛ’n, yɛ ɔ suɛn i bo sa’n kwlaa nun. I sɔ yɛ Ɲanmiɛn nin Riti be trannin ɔn.\n“Ɔ MANTANNIN” ZOOVA\n8. An kan Ezekiasi nin i osufuɛ’m be ndɛ.\n8 Be flɛ gbanflɛn kun kɛ Ezekiasi. Ɔ ti Izraɛlifuɛ. I blɛ su’n, Izraɛlifuɛ sunman be nin Zoova b’a nantiman klanman. I si’n o sran sɔ’m be nun wie. Be flɛ i si’n kɛ Akazi. Yɛ ɔ yoli Izraɛli famiɛn. Akazi yoli sa nga be yoman Zoova fɛ’n. Yɛle kɛ, ɔ sɔli amuɛn. Kpɛkun, nvlefuɛ’m be niɛnnin i ayeliɛ’n su. I tɛ bɔbɔ’n, Akazi fɛli i mma wie mun sɔli amuɛn. Nanwlɛ, Ezekiasi i bakan nun’n, ɔ wunnin sa sroesroe mun.—2 Famiɛn Mun 16:2-4, 10-17; 2 Be Nyoliɛ 28:1-3.\n9, 10. (a) ?Ngue yɛ Ezekiasi wunnin i mɔ i sɔ’n ti’n, ɔ kwla se kɛ ɔ́ fɛ́ i ya’n gúa Zoova su ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e fa e ya’n gua Zoova su ɔ? (c) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e se kɛ sa nga e yo be’n, be fin e si nin e nin mun ɔn?\n9 Sa tɛtɛ nga Ezekiasi i si Akazi yoli be’n ti’n, ɔ kwla se kɛ ɔ́ fɛ́ i ya’n gúa Zoova su. Sanngɛ, w’a yoman sɔ. Kɛ andɛ be kle sran wie’m be ɲrɛnnɛn’n, annzɛ be wun sa tɛtɛ mun’n, ‘Anannganman su yɛ be fa be ya’n gua ɔ.’ (Nyanndra Mun 19:3) Wie’m be liɛ’n, be se kɛ sa tɛ nga be si nin be nin’m be yoli’n ti yɛ be fɛ ɔ, annzɛ i ti yɛ be yo sa tɛ’n wie ɔ. (Ezekiɛl 18:2, 3) ?Sanngɛ, ndɛ sɔ’n mɔ be kan’n, ɔ ti su?\n10 Ezekiasi i wun ndɛ’n kle kɛ be ndɛ sɔ’n timan su. Sɛ e wun ɲrɛnnɛn’n, annzɛ e wun kɛ sran’m be yo sa tɛ’n, ɔ fataman kɛ e fa e ya’n e guɛ i Zoova su. Afin, klunwi yolɛ’n timan Zoova i nzuɛn. (Zɔb 34:10) Siɛ nin niɛn wie’m be kle be mma’m be ajalɛ kpa. Wie kusu’n, be kle be ajalɛ tɛ. (Nyanndra Mun 22:6; Kolɔsfuɛ Mun 3:21) Sanngɛ, nɛ́n i sɔ’n ti yɛ saan fii be mma’m bé nían be ayeliɛ’n su ɔ. Afin, wafa nga Zoova yili e’n ti’n, e kwla se kɛ é yó sa tɛ, annzɛ é yó sa kpa. (Mmla’n 30:19) ?Ezekiasi liɛ’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\nKlistfuɛ sunman be si nin be nin’m be yoli be tɛtɛ. Sanngɛ, be su Zoova. (An nian ndɛ kpɔlɛ 9 nin 10 be nun.)\n11. ?Ngue ti yɛ Ezekiasi yoli famiɛn kpa ɔ?\n11 Ezekiasi i si’n w’a yoman famiɛn kpa. Sanngɛ, Ezekiasi w’a niɛnmɛn i ayeliɛ’n su. (An kanngan 2 Famiɛn Mun 18:5, 6 nun.) Ɔ nantili Zoova i nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su. Zoova i nuan ijɔfuɛ sɔ’m be nun wie yɛle Ezai, nin Mise, ɔ nin Oze. Ezekiasi fali afɔtuɛ nga be mɛnnin i’n be su. I sɔ’n ti’n, sa tɛ nga i si yoli be’n, w’a yoman wie. Ninnge ng’ɔ fataman kɛ be fa be sie i Ɲanmiɛn sua’n nun’n, Ezekiasi yili be. Ɔ bubuli amuɛn sɔwlɛ mun. Kpɛkun, ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ yaci sa tɛ nga i nvle’n nunfuɛ’m be yoli’n cɛ be. (2 Be Nyoliɛ 29:1-11, 18-24; 31:1) Cɛn kun’n, Sankeribu m’ɔ ti Asiri famiɛn’n, ɔ bali Zerizalɛmun klɔ’n i utulɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, Ezekiasi kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ naan ɔ lafi Ɲanmiɛn su. Ɲanmiɛn su m’ɔ lafi’n ti, ɔ wlɛli i nvle’n nunfuɛ’m be fanngan. (2 Be Nyoliɛ 32:7, 8) Sanngɛ cɛn kun’n, Ezekiasi dili tutre. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zoova tuli i fɔ. Sanngɛ, ɔ sɔli fɔ tulɛ’n nun klanman. Yɛ ɔ kacili i nzuɛn’n. (2 Be Nyoliɛ 32:24-26) Nanwlɛ, Ezekiasi kle e ajalɛ kpa. W’a nianman i osufuɛ’m be ayeliɛ tɛ’n su. Ɔ kleli kɛ ɔ ti Zoova i janvuɛ sakpa.\n12. ?Ngue yɛ Ezekiasi yoli mɔ andɛ sran sunman be nian su ɔ?\n12 Andɛ’n, sran’m be yo wlɛ, be kloman be wiengu. Siɛ nin niɛn wie’m be yo be mma’m be tɛtɛ. (2 Timote 3:1-5) Klistfuɛ sunman be si nin be nin’m be yoli be sɔ wie. Sanngɛ, be nianman be si nin be nin’m be ayeliɛ tɛ’n su. Be su Zoova kɛ nga Ezekiasi fa yoli’n sa. Nanwlɛ, wafa nga Ɲanmiɛn yili e’n ti’n, e kwla se kɛ é sú i annzɛ e sumɛn i.\n“MIN YƐ, N TI E MIN NYANMIƐN’N I AFANNIƐN”\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ like nga Ɲanmiɛn i anzi kun seli Mali kɛ ɔ́ wá yó’n, ɔ timan like kaan ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Mali tɛli anzi Gabliɛli su ɔ?\n13 Kɛ Ezekiasi wuli mɔ afuɛ kpanngban sinnin’n, talua kun o lɛ’n be flɛ i kɛ Mali. Ɔ ti wun ase kanfuɛ. Yɛ ɔ nin Ɲanmiɛn be nanti klanman. I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn i anzi kun wa seli i kɛ, ɔ́ wá wúnnzɛ naan ɔ́ wú ba yasua kun. Naan ba sɔ’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n, ɔ fata kɛ ɔ niɛn i lika. I sɔ’n kle kɛ, Zoova lafi Mali su naan ɔ bu i sran. ?Kɛ Mali tili ndɛ sɔ’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n“Min yɛ, n ti e min Nyanmiɛn’n i afanniɛn.” (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nin 14 be nun.)\n14 Titi’n, e kan ye dan nga Ɲanmiɛn yoli Mali’n i ndɛ. Sanngɛ, e kanman srɛ m’ɔ kwla kunnin i’n i ndɛ. Mali nin a siman bian. Kpɛkun, anzi Gabliɛli wa seli i kɛ ɔ́ wá wúnnzɛ. Gabliɛli w’a kanman sa sɔ’n i ndɛ w’a kleman Mali i osufuɛ nin i mantanfuɛ wie fi. ?Kɛ bé wá wún kɛ Mali w’a wunnzɛ’n, wafa sɛ yɛ bé bú i ɔ? ?Ngue yɛ Mali yó naan Zozɛfu w’a bumɛn i kɛ w’a kunndɛ bian i bo ɔ? Asa ekun’n, ɔ́ wá nían Ɲanmiɛn bɔbɔ i Wa’n i lika. Kosan kwlaa nga Mali kwla fa usɛ i wun’n, Biblu’n boman su. Sanngɛ, kɛ Gabliɛli kan ndɛ’n kleli i’n, ɔ tɛli i su kɛ: “Min yɛ, n ti e Min Nyanmiɛn’n i afanniɛn, Nyanmiɛn nin ɔ nuan fɛ.”—Lik 1:26-38.\n15. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Mali lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n15 Mali lafi Ɲanmiɛn su dan. Ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn níɛn i lika naan ɔ́ sɛ́sɛ́ i. Ɔ maan, like kwlaa nga Ɲanmiɛn seli i kɛ ɔ yo’n, ɔ buli i wun afanniɛn naan ɔ́ yó. ?Ngue ti yɛ Mali lafili Ɲanmiɛn su dan sɔ ɔ? Sɛ sran kun lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ nin i sɔ’n finmɛn i nin klun. Kɛ e fa e wun mantan Ɲanmiɛn mɔ e wun kɛ ɔ yra e su’n, yɛ e lafi i su ɔ. (Galasifuɛ Mun 5:22; Efɛzfuɛ Mun 2:8) I sɔ yɛ Mali yoli ɔ. Wafa ng’ɔ sieli i su tieli ndɛ nga be kan kleli i’n, ɔ nin ndɛ nga i bɔbɔ kannin’n, be kle sɔ weiin.\n16. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Mali sie i su tieli ndɛ nga be kan kle i’n niɔn?\n16 Mali sieli i su kpa. Biblu’n se kɛ maan e sie e su e “tie ndɛ nga be kan’n kpa, nán maan sran fi kan ndɛ ndɛndɛ.” (Zak 1:19) I sɔ yɛ Mali yoli ɔ. Biblu’n kle kɛ ɔ fɛ i su sieli ndɛ nga be kan kleli i’n, i bo kpa. I li kɛ be kan Ɲanmiɛn ndɛ be kle i’n, yɛ ɔ sie i su kpa ɔ. Kpɛkun i sin’n, ɔ bu su akunndan. Kɛ Mali wuli Zezi’n, anzi kun fiteli nnɛn kankanfuɛ wie’m be ɲrun. Ndɛ nga anzi’n kan kleli be’n, be wa kan kleli Mali. Kɛ Zezi ɲannin afuɛ 12, ɔ kannin ndɛ kun m’ɔ boli Mali nuan ɔn. Mali fali ndɛ kwlaa sɔ mun sieli i klun, yɛ ɔ buli be su akunndan.—An kanngan Lik 2:16-19, 49, 51 nun.\n17. ?Ngue yɛ ndɛ nga Mali kannin be’n, be kle ɔ?\n17 Ndɛ nga Mali kannin’n. Ndɛ nga Mali kannin be’n, Biblu’n bomɛn i ngba su. I ndɛ ng’ɔ kannin be’n, be nun tɛnndɛn’n ɔ o Lik 1:46-55 nun. Ndɛ sɔ’n mɔ Mali kannin’n, ɔ kle kɛ ɔ si Ɲanmiɛn Ndɛ nga laa be klɛli i Ebre nun’n i kpa. Afin, kɛ Samiɛli i nin Ani srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ndɛ ng’ɔ kannin’n, i wie yɛ Mali kannin ɔn. (1 Samiɛl 2:1-10) Sran wie’m be waan Mali boli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun ndɛ kɔe 20 be su. I sɔ’n kle kɛ Mali si Ɲanmiɛn ndɛ’n naan Zoova i ndɛ kanlɛ’n yoli i fɛ.\n18. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Mali sa ɔ?\n18 Ɔ ju wie’n, Zoova man e junman wie mun kɛ e di. Yɛ e kwla bu i kɛ junman sɔ’m be dilɛ’n ti kekle. I lɛ’n nun’n, maan e nian Mali i ayeliɛ’n su. Like nga Zoova se e kɛ e yo’n, maan e yo. Maan e lafi su kɛ ɔ́ súan e bo. Ndɛ nga Zoova kan kle e’n, maan e sie e su tie kpa. Yɛ e bu be su akunndan. Asa ekun’n, maan e kan kle e wiengu mun. Sɛ e yo i kwlaa sɔ’n, é klé kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Mali sa.—Jue Mun 77:12, 13; Lik 8:18; Rɔmfuɛ Mun 10:15.\n19. ?Sɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ laa Ɲanmiɛn i sufuɛ wie mun sa’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n19 Riti nin Ezekiasi, ɔ nin Mali be kleli kɛ be ti Ɲanmiɛn i janvuɛ kɛ Abraamun sa. Be o ‘sran kpanngban kpa mɔ be kan Ɲanmiɛn sulafilɛ ndɛ’n mɔ be sin yia e’n,’ be nun wie. Sran sɔ’m be kleli kɛ be ti Ɲanmiɛn janvuɛ. Maan e lafi Ɲanmiɛn su titi kɛ be sa. (Ebre Mun 6:11, 12) Sɛ e yo sɔ’n, e kwla lafi su kɛ Ɲanmiɛn fá e yó i janvuɛ.\nRiti—“Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ”\nMali—‘Min yɛ, n ti Zoova i afanniɛn’