Marki 6 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi i klɔfuɛ’m b’a sɔmɛn i nun (1-6)\nZezi kleli akoto 12 mun jasin bolɛ (7-13)\nZan Batɛmun yofuɛ’n i wie’n (14-29)\nZezi mannin sran 5.000 be aliɛ (30-44)\nZezi nantili nzue’n su (45-52)\nƆ yoli sran’m be juejue Zenezarɛti lɔ (53-56)\n6 Ɔ jasoli lɛ ɔli i bɔbɔ i klɔ’n su lɔ. I sɔnnzɔnfuɛ’m be suli i su. 2 Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, ɔ kleli like Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun. I ndɛ’n boli sran nga be tili’n, be nun sunman be nuan naan b’a usa kɛ: “?Ninfan yɛ bian nga ko suannin ninnge nga mun-ɔn? ?Ngue ti yɛ be mannin bian nga i ngwlɛlɛ sɔ’n niɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ kwla yo abonuan sa kɛ nga sa mun-ɔn? 3 ?Nán Mari i wa ng’ɔ ti waka sɛfuɛ’n niɔn? I niaan bian yɛle Zaki nin Zozɛfu nin Zida nin Simɔn. Yɛ i niaan bla’m be kusu be nin e o wa. ?Nɛ́n i-ɔ?” I sɔ’n ti’n, b’a lafimɛn i su.* 4 Sanngɛ Zezi seli be kɛ: “Be bu Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i sran lika kwlaa. Saan i bɔbɔ i klɔ’n su nin i osufuɛ’m be afiɛn, ɔ nin i bɔbɔ i awlo’n nun yɛ be bumɛn i sran-ɔn.” 5 Ɔ maan w’a kwlá yoman abonuan sa fi lɛ, saan tukpacifuɛ wie mun yɛ ɔ fɛli i sa fuafuali be su yoli be juejue-ɔ. 6 Nanwlɛ, i su mɔ be lafiman’n, ɔ boli i nuan. Ɔ maan ɔ ɔli klɔ kanngan nga be mantan lɛ’n be su ko kleli sran’m be like. 7 I sin’n, ɔ flɛli akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun. Ɔ sunmannin be nɲɔn-nɲɔn. Kpɛkun ɔ mannin be tinmin kɛ be kwla mmusu mun. 8 Asa ekun’n, ɔ seli be kɛ nán be fa like fi be wɔ, saan kpɔnman. I waan nán be fa kpanwun, nán be fa pata, yɛ nán be fa sika* tra nun. 9 I waan be wla ngbabua, sanngɛ nán be wla tralɛ nɲɔn.* 10 Ɔ seli be ekun kɛ: “Awlo kwlaa nga amun wlu nun’n, amun tran lɛ lele naan amun kɔlɛ blɛ’n ju. 11 Yɛ lika kwlaa nga b’a sɔman amun nun, annzɛ b’a tieman amun ndɛ’n, kɛ amún fín lika sɔ’n nun fíte’n, amun kpukpu amun ja wun ndutre’n naan ɔ yo amun lalofuɛ.” 12 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, be ɔli ko boli jasin. Be seli sran’m be kɛ be kaci be akunndan’n. 13 Be fuannin mmusu kpanngban, be guali tukpacifuɛ kpanngban be su ngo, kpɛkun be yoli be juejue. 14 Famiɛn Erɔdu tili sa sɔ’n. Afin sran’m be kan Zezi i ndɛ lika kwlaa. Be se kɛ: “Zan Batɛmun yofuɛ’n m’ɔ wuli’n, w’a cɛn. I ti yɛ ɔ yo abonuan sa mun-ɔn.” 15 Sanngɛ sran wie’m be seli kɛ: “Eli-ɔ.” Wie mun ekun be seli kɛ: “Ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kɛ laa Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun sa.” 16 Sanngɛ Erɔdu liɛ’n, kɛ ndɛ’n tɔli i su nun’n, ɔ seli kɛ: “Zan mɔ n kpɛli i ti’n, yɛ w’a cɛn nguan-ɔn.” 17 Afin Erɔdu bɔbɔ sunmannin sran maan be ko trali Zan. Be cili i, kpɛkun be wlɛli i bisua. I niaan bian Filipu i yi Erodiadi m’ɔ jɛli i’n, i ti yɛ ɔ yoli sɔ-ɔ. 18 Afin kpɛ sunman’n, Zan seli Erɔdu kɛ: “A leman atin jaman ɔ niaan bian i yi’n.” 19 I sɔ’n ti’n, Erodiadi fali Zan i wun ndɛ sieli i klun. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kún i. Sanngɛ ɔ kwlá kunmɛn i. 20 Afin Erɔdu sro Zan. Ɔ si kɛ ɔ ti sran kpa naan ɔ ti Ɲanmiɛn sran. Ɔ maan ɔ sɛsɛ i. Ɔ klo i nuan ndɛ’n i tielɛ. Kɛ ɔ wie i tie’n, ɔ wunman like ng’ɔ́ yó-ɔ. 21 Sanngɛ blɛ nga Erodiadi minndɛ’n, ɔ wa juli. Kɛ Erɔdu dí i awuliɛ cɛn’n, nnɔsua’n, ɔ yiɛli i sran dandan mun kɛ be wa di like. Ɔ yiɛli i sonja’m be su kpɛn mun, nin sonja akpi (1.000) su kpɛn mun, nin Galile mɛn’n nun sran dandan nga be le ɲrun kpa’n. 22 Erodiadi i wa talua’n bali wa sili able. Ɔ yoli Erɔdu nin be nga be nin i su di like’n* be fɛ. Ɔ maan famiɛn’n seli talua’n kɛ: “Like kwlaa nga a klo kɛ n fa man wɔ’n, se min naan n fa man wɔ.” 23 Ɔ tɛli i nda seli kɛ: “Like kwlaa nga a se min kɛ n fa man wɔ’n, ń fá mán wɔ. Kannzɛ ɔ waan n fa min famiɛn diwlɛ’n i bue kun bɔbɔ n man wɔ’n, ń fá mán wɔ.” 24 Ɔ maan talua’n fiteli naan w’a ko se i nin kɛ: “?Ngue yɛ ɔ fata kɛ n srɛ-ɔ?” Ɔ seli kɛ: “Srɛ Zan Batɛmun yofuɛ’n i ti’n.” 25 Ɔ sɛli i sin ndɛndɛ famiɛn’n i wun lɔ, naan w’a se kɛ: “N kunndɛ kɛ a fa Zan Batɛmun yofuɛ’n i ti’n blɛ min kpongbo vaa kun nun icra’n.” 26 Ndɛ sɔ’n boli famiɛn’n i wla dan kpa. Sanngɛ nda m’ɔ tali’n, ɔ nin sran ng’ɔ yiali be’n* be ti’n, w’a kunndɛman kɛ ɔ́ kpálo i ndɛ’n. 27 Ɔ maan be ja nun lɛ’n, famiɛn’n sunmɛnnin i sonja nga be niɛn i su’n be nun kun kɛ ɔ ko kpɛ Zan i ti’n blɛ i. Ɔ ɔli ko kpɛli Zan i ti’n bisua lɔ, 28 ɔ fa sieli i kpongbo vaa kun nun bali. Kpɛkun ɔ fa mannin talua’n naan talua’n w’a fa ko mɛn i nin. 29 Kɛ Zan i sɔnnzɔnfuɛ’m be tili ndɛ sɔ’n, be wa fɛli i fuɛn’n kpɛkun be ko sieli i. 30 Zezi i akoto’m be wa yiɛli i wun lɛ. Be kannin like kwlaa nga be yoli’n, ɔ nin like kwlaa nga be kleli sran mun’n be ndɛ kleli i. 31 Yɛ ɔ seli be kɛ: “An bla e wɔ lika diin kun nun naan amun lo wunmiɛn kan.” Afin kɛ mɔ sran kpanngban be kɔ be ba’n ti’n, be leman blɛ kaan sa naan b’a di like bɔbɔ. 32 Ɔ maan be fuli alie kun nun kɛ bé kɔ́ be ngunmin lika diin kun nun. 33 Sanngɛ sran’m be wunnin kɛ be su kɔ. Sran kpanngban wie mun ekun be sili sɔ. Ɔ maan be jasoli klɔ’m be kwlaa be su, naan b’a wanndi b’a dun mmua be ɲrun. 34 Kɛ ɔ fin alie’n nun jrali’n, ɔ wunnin sran kpanngban kpa. Yɛ be yoli i annvɔ. Afin be ti kɛ bua mɔ be leman sran taman be’n sa. Kpɛkun ɔ kleli be like kpanngban. 35 Kɛ lika’n ɔli mmua’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be bɛli i wun lɛ. Be seli kɛ: “Lika nga e o nun yɛ’n wo mmua, kusu aliɛ w’a dun mmua w’a san. 36 Se be naan be wɔ nanmue nin klɔ’m be su be ko to like be di.” 37 Ɔ tɛli be su kɛ: “Amun bɔbɔ amun man be like maan be di.” Kɛ be tili i sɔ’n, be seli i kɛ: “?Naan é kɔ́ é kó tó kpanwun denie ya nɲɔn (200) é mán sran mun naan be di?” 38 Ɔ usali be kɛ: “?Kpanwun nɲɛ yɛ ɔ wo amun sa nun-ɔn? An ko nian!” Be ko niannin, naan b’a se kɛ: “Kpanwun nnun nin jue nɲɔn.” 39 Ɔ seli sran’m be kwlaa kɛ be trantran ase akpasuaakpasua, ijre’n su lɛ. 40 Ɔ maan be trantrannin ase. Akpasua wie nun’n, be ti ya (100), wie nun kusu’n, be ti ablenun (50). 41 Ɔ fali kpanwun nnun mun nin jue nɲɔn mun. Ɔ niannin ɲanmiɛn su lɔ, kpɛkun ɔ lali Ɲanmiɛn ase. I sin’n, ɔ bubuli kpanwun’m be nun. Ɔ fa mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun naan be fa man sran mun. Kpɛkun ɔ bubuli jue nɲɔn’m be nun mannin be ngba. 42 Ɔ maan be kwlaa be dili, yɛ be ku yili. 43 Be isaisali i sinsin ng’ɔ kali’n, ɔ yili gbogbo blu-nin-nɲɔn (12). Sanngɛ jue buebue nga be isaisali’n, be nunman nun wie. 44 Sran nga be dili kpanwun’n, be ti yasua akpi nnun (5.000). 45 I sin’n w’a sisimɛn i bo, ɔ yoli maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be fuli alie’n nun be dunnin mmua i ɲrun nzue’n i bue kun lɔ. Bɛtsaida klɔ’n i wun lɔ. I liɛ’n, ɔ kali lɛ naan ɔ́ sé sran’m be kɛ be wɔ. 46 Kɛ ɔ kaleli be’n, ɔ ɔli oka kun su ko srɛli Ɲanmiɛn. 47 Kɛ aliɛ jɔ́’n, nn alie’n wo nzue’n i afiɛn lɔ, sanngɛ i kunngba kali lɛ. 48 Ɔ wunnin kɛ alie’n i kanlɛ’n ti kekle be sa nun. Afin aunmuan’n fin be ɲrun yɛ ɔ ba-ɔ. I sɔ’n ti’n, aliɛ njɛnniɛn su’n,* ɔ nantili nzue’n su ɔli be wun lɔ. Sanngɛ ɔ yoli kɛ ɔ́ sán be wun sa.* 49 Kɛ be wunnin kɛ ɔ su nanti jenvie’n su’n, be seli be wun kɛ: “Aolia nun like-ɔ!” Ɔ maan be kpannin kpa liɛ su. 50 Afin be kwlaa be wunnin i, kpɛkun be akunndan’n sanngannin. Sanngɛ ɔ kali lɛ seli be kɛ: “An gua amun wla ase! Min-ɔn. Nán srɛ kun amun.” 51 Yɛ ɔ fuli be sin alie’n nun-ɔn. Kpɛkun aunmuan’n yacili fitalɛ. I sɔ’n boli be nuan dan. 52 Afin abonuan sa ng’ɔ fali kpanwun mun yoli’n, b’a wunmɛn i cinnjin m’ɔ ti’n i wlɛ. Ninnge’m be wlɛ wunlɛ’n te yo kekle be sa nun. 53 Kɛ be kpɛli nzue’n, be bali Zenezarɛti. Be sili be alie’n ce’n su lɛ. 54 Sanngɛ kɛ be fin alie’n nun jrali cɛ’n, sran’m be wunnin i wlɛ. 55 Ɔ maan be ɔli mɛn sɔ’n i lika kwlaa nun. Kpɛkun be nga be wunnɛn yo be ya’n, be fali be bɛ su bali lika nga be tili i kɛ ɔ wo lɛ’n. 56 Maan ɔ yo klɔ kaan-o, annzɛ klɔ dan-o, annzɛ nanmue-o, lika kwlaa ng’ɔ ju lɛ’n, be sie tukpacifuɛ mun gua’m be bo. Be srɛ i kpa kɛ bé kɛ́n i tralɛ’n i nuan njɔlɛ’n ngunmin cɛ. Kpɛkun be kwlaa nga be kɛnnin i’n, be yoli juejue.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ be “be ja kplali.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “aaba.”\n^ Nian Mr 2:15 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be nga be lala tabli sin bé dí like’n.”\n^ Yɛle kɛ, kɛ aliɛ njɛnniɛn su dɔ 3 su’n wá jú’n lele mɔ nglɛmun nun dɔ 6 su’n wá jú’n, i sɔ blɛ liɛ’n i afiɛn’n nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ su wa san be wun.”


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 1\n'wɩnun nɛn o drɛ 'kʋ 'va 'gʋɛ, minnun "kaga -a man wɛɛ ɛn waa crɛn -tɛ. 2 Minnun nɛn 'wɩnun zɩɛ o drɛ o yiɛ man -a pou sianan "bɛ, -wɛɛ 'sinan 'pa 'kʋɛ. Ɛn 'o 'bɔ nɛn Bali o 'pla 'nan 'o 'yee 'wɩ 'nɔnnɔn fuila "man. 3 -Yee "wɛan, zɩ an cɛɛn 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a pou -wɛɛdɩ man 'e klɔji bɛ, 'an 'bɔ, "an 'yɩ "nyian 'kpa, ɛn 'an "yie crɛn -tɛ 'e "nɛn 'e "nɛn. 4 Maan drɛ zɩɛ 'nan -e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn minnun -a paa 'i ji bɛ, 'i -tɔ 'nan 'wɩ tɩglɩ nɛn.\n5 Tʋ nɛn mingɔnnɛn Erodi Zude 'lɛglɔn "paala bɛ, -a -nan nɛn 'wɩ 'gʋɛ 'e drɛ. Tʋ zɩɛ -a va bɛ, te min -tʋ a, waa laabo Zakari. E ya Bali -panzan -tʋ -a Abia nun va. Ɛn waa nan laabo Elizabɛtɩ. Bali -panzan -tʋ nɛn 'li, waa laabo Arɔn bɛ, -a kluda lɩ nɛn. 6 Min "fli zɩɛ o ya min tɩglɩ 'a Bali 'lɛ. Ɛn -wee 'wɩ drɛdɩ 'lee -wee 'ta wʋdɩ Minsan -le -pei da bɛ, -a -pɛ -tʋwli 'ka "va "wlidɩ "dɩ. 7 'Pian -wee 'nɛn "ka "dɩ, kɔɔ Elizabɛtɩ a lɩmɔn nɛn ya'a nɛn 'yaa dɩɛ -a, ɛn o "flinɔn drɛ "nyian ceje.\n8 Yi -tʋ da bɛ, ɛn Zakari -kʋ 'yee Bali -pan 'nyranman 'palɛ Bali -pan 'kuin. Kɔɔ Bali -pannɔn nɛn e cɩ o va zia bɛ o da nɛn e 'bɔ. 9 'Wɩ nɛn Bali -pannɔn -a dra -tidi bɛ, -a 'bɔ nɛn waa drɛ. Ɛn cɛɛgʋɛ, Zakari da nɛn e -tria. E wla Bali -pan 'kuin, ɛn e -kʋ fɛ -tʋ nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn bɛ, -a 'tɛ 'blɩlɛ Bali lɛ. 10 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te minnun "kaga "a 'o 'sɛndɩ 'kɔn 'lɛ "nɛn bei Bali trʋ 'banan.\n11 -A -nan nɛn Bali -le 'pasiazan nɛn laji bɛ, -a -tʋ 'e 'fli kɔɔn -yrɛ. E ya 'e 'tɔdɩ lou, fɛnan nɛn o fɛ zɩɛ -a 'tɛ 'ble bɛ -a -pɛ "yi "da. 12 Zɩ Zakari -a 'yɩ bɛ, nyɛn -a cɛɛn, ɛn "klan -a -tɛdɩ 'sia. 13 Ɛn Bali -le 'pasiazan 'e 'nan -yrɛ 'nan: «Zakari, te "klan 'e 'i 'tɛ dɩ! 'Wɩ nɛn yia laa 'bʋ Bali lɔ bɛ, e wɩɩ "man. 'I nan Elizabɛtɩ "ta -daa 'yie 'nɛn 'klɔnmɔn -yalɛ. 'I 'tɔ 'pa Zan. 14 E -kɔan 'yie ci "nran wɩ -dan tʋ -a, ɛn -a -yadɩ min "kaga 'ci "nranman. 15 E -kɔan min -dan tʋ -a Minsan 'lɛ. Ya'a 'wɛn mlian dɩ, ɛn -wɛn nɛn e min -tɛa "bɛ, ya'a mlian dɩ. -A -srandɩ man 'e "bʋ 'pɔn -ji bɛ, -e Bali lei 'saun 'e 'ta "da. 16 -Yɛɛ dra -e Izraɛl 'nɔn 'o -sɔɔnla "nyian Minsan nɛn -wee Bali -a bɛ -a -sru 'e 'pee. 17 Min nɛn Bali -a -trɔa Minsan 'lɛ bɛ, -nyrɛn. E dra Bali 'lewei vɩzan -a "le zɩ Eli cɩ 'li Bali 'lewei vɩzan -a bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ. 'Plɛblɛ 'lee Bali lei 'saun nɛn Eli -lɔ 'li bɛ, -yɛɛ -kɔan -yrɔ. E 'nɛn 'lee 'e "tɩ -sɛan 'e cin va. Minnun nɛn wa'a 'yra tɛa Bali man dɩɛ, yaa dra -e 'o -sɔɔnla -si tɩglɩ da. Ɛn "nyian bɛ, yaa dra -e min "kaga 'o 'man wʋʋ Minsan -pɛndɩ -a.»\n18 Zɩ Zakari 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e 'nan Bali -le 'pasiazan zɩɛ -yrɛ 'nan: «Maan dra 'kɔ -e 'an -tɔ 'nan 'wɩ 'kpa nɛn yia ve? Kɔɔ an drɛ ceje ɛn 'an nan drɛ "nyian ceje.»\n19 Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «'An 'tɔ nɛn Gabriɛl, mɛɛn cɩ Bali 'lɛ. Bali 'an 'pa 'sia, 'nan -e 'an 'wɩ tin 'ba 'yiɛ, -e 'an 'wɩ "yi zɩɛ -a vɩ 'yiɛ. 20 'Wɩ nɛn maan 'vɩ 'yiɛ 'gʋɛ e dra te -a tʋ 'bɔ. Ɛn yi'a yi -tɛlɛa 'an wei da dɩ. -Yee "wɛan i dra bobo -a. Yi'a 'we 'lɔɔ -e -a drɛ yi 'e bɔ dɩ.»\n21 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ te minnun "kaga "a Zakari -pɛnnan tian. Ɛn 'wɩ o 'kan 'nan e ya 'mɔnnan Bali -pan 'kuin "bʋʋ. 22 Zɩ e 'bɔla bɛ, ya'a -kɔlalɛ 'wɩ tin 'badɩ -a -wlɛ "dɩ. Tɔɔn 'o 'ci nrɔn 'nan Bali 'e 'fli kɔɔn Zakari lɛ Bali -pan 'kuin. -A -nan nɛn e 'wɩ tin 'badɩ 'sia 'e 'pɛ -a, te ya'a 'we dɩ.\n23 Zɩ -yee 'nyranman 'pa yi -nyan bɛ, ɛn e -kʋ 'yee "kɔnnɛn.\n24 "Bɛ -sru -a -nan 'ka 'mɔnlɛ dɩ, ɛn -a nan Elizabɛtɩ 'e 'pɔn 'si. E -fʋ 'e yɔɔdɩ "kɔnnɛn mlɛn 'soolu, te yaa ve 'nan: 25 «Minsan 'pa 'an 'va. Ɛn 'wɩ nɛn e 'yra "sia 'an yiɛ man minnun yei "bɛ yaa drɛ 'mɛn.»\n26 Zɩ Elizabɛtɩ -pɔn mlɛn 'shɛɛdʋ 'bɔ bɛ, ɛn Bali 'yee 'pasiazan Gabriɛl 'pa 'sia Galile 'fla 'tʋ nɛn waa laabo Nazarɛtɩ bɛ -a da. 27 Yaa 'pa 'sia nɔnbɛ 'nɛn 'tʋ -va. Nɔnbɛ zɩɛ, -a 'tɔ nɛn Mari, ɛn ya'a tian 'kɔnnɛn -tɔlɛ "fo "dɩ. 'Pian e ya Zozɛfʋ 'tɔ da 'nan -e 'e 'pa. Zozɛfʋ zɩɛ, David kluda min nɛn. 28 Bali -le 'pasiazan wlala "va, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «Mɛin 'tɔ bo. Bali "yi drɛ 'yiɛ, ɛn Minsan yiɛ a 'i 'va.»\n29 'Wɩ zɩɛ e Mari cɛɛn nyɛn -a, ɛn yaa laabʋ 'e 'fli -lɔ 'nan, 'tɔ bʋdɩ "cɛn 'bɛ cɩ zɩɛ?\n30 Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Mari, te "klan 'e 'i 'tɛ dɩ! Bali "yi drɛ 'yiɛ. 31 I "ta -daa 'i 'pɔn 'silɛ, -e 'i 'nɛn 'klɔnmɔn -ya. 'Nɛn zɩɛ 'i 'tɔ 'pa Zozi! 32 E -kɔan "min -dan tʋ -a, ɛn waa laabo Bali nɛn min ta lou "bɛ -a -pɩ. Minsan Bali -a -nyɛanla mingɔnnɛn pɛin nɛn -a tra David -nyran "da "bɛ -a da. 33 E mingɔnnɛn -ble Zago kludanɔn da 'li 'trilii, ɛn -yee mingɔnnɛn -blɩdɩ 'le 'ka 'tɔa dɩ.»\n34 Ɛn Mari "e 'nan Bali -le 'pasiazan zɩɛ -yrɛ 'nan: «'Wɩ zɩɛ 'bɛ dra 'kɔ -e 'bɛ drɛ? Kɔɔ ma'an 'kɔnnɛn tɔa dɩ.»\n35 Ɛn Bali -le 'pasiazan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Bali lei 'saun 'bɛ dra. Bali nɛn min ta lou "bɛ, -yee 'plɛblɛ -taa 'i 'va "le fulɔ -le 'wɩ 'zʋ. -Yee "wɛan 'nɛn nɛn i "ta -daa -a -yalɛ bɛ, waa laabo Bali -pɩ. E ya Bali -le vɛ -a. 36 Ɛn "nyian bɛ, 'i drɩ lɩmɔn Elizabɛtɩ "e 'pɔn 'si 'e ceje da. E "ta -daa 'nɛn 'klɔnmɔn -yalɛ. Lɩmɔn nɛn minnun -a ve "nɛn 'nan, ya'a 'nɛn 'yaa dɩɛ, -a -pɔn mlɛn 'shɛɛdʋ nɛn 'gʋ. 37 Kɔɔ 'wɩ 'tʋ 'ka 'kɔlaman Bali 'klɩdɩ -a dɩ.»\n38 Ɛn Mari "e 'nan: «An ya Bali 'suzan 'a, 'wɩ nɛn e cɩ "va "bɛ -nyrɛn 'e drɛ 'mɛn.» -A -nan nɛn Bali -le 'pasiazan 'si -a "srɔn.\n39 "Bɛ -sru ɛn Mari -kʋ "nyiandʋ Zude 'lɛglɔn 'ji 'fla 'tʋ nɛn e ya pɔn da bɛ -a da. 40 E wla Zakari -le 'kuin, ɛn e Elizabɛtɩ 'tɔ 'bʋ. 41 Zɩ Elizabɛtɩ Mari -le 'tɔ bʋdɩ 'man bɛ, ɛn 'nɛn nyɔɔn -a -pɔn -ji. -A -nan nɛn Bali lei 'saun 'ta Elizabɛtɩ da. 42 Ɛn e paan wei 'plɛblɛ 'a 'nan: «Bali -fɛa 'vɩ 'i man lɩmɔn nun va. Ɛn 'nɛn nɛn 'i 'pɔn -ji bɛ, Bali -fɛa 'vɩ "man. 43 -Tɩ nɛn 'maan ɛn 'mɛn Minsan "bʋ -taa 'an 'va? 'Wɩ zɩɛ yaan 'ci "nranman -dan. 44 Zɩ an 'yie 'tɔ bʋdɩ 'man bɛ, 'nɛn "le 'ci nran "nyian, ɛn e nyɔɔn 'an 'pɔn -ji. 45 Bali -le -fɛa a 'i man, kɔɔ 'wɩ nɛn Bali -le 'pasiazan -a 'vɩ 'yiɛ bɛ, i yi -tɛra "da 'nan e 'lɛ sɔɔman.»\n46 Ɛn Mari "e 'nan:\n47 Bali nɛn yaan 'si 'wɩ 'ji bɛ,\n48 Kɔɔ 'an 'bɔ nɛn\n49 Kɔɔ 'plɛblɛ pɛɛnɔn 'san Bali 'wɩ -dandan drɛ 'mɛn.\n50 Ɛn e ya "yi 'li 'trilii\n51 E -pɛ 'plɛblɛ 'ci kɔɔn\n52 E mingɔnnɛnnun 'sia 'wee mingɔnnɛn pɛin -da.\n53 Minnun nɛn dra o -tɛa "bɛ,\n54 E -ta 'palɛ Izraɛl nɛn yaa 'si "va\n55 'Wɩ zɩɛ yaa 'vɩ 'e 'cɛn -kaa tranun lɛ.\n56 Mari -fʋ Elizabɛtɩ -va mlɛn yaaga, "bɛ -sru ɛn e 'li 'e da 'e fla.\n57 Zɩ Elizabɛtɩ pɔn plala bɛ, ɛn e 'nɛn 'klɔnmɔn -ya. 58 -A "srɔnnɔn 'lee -a drɩnun -a 'man 'nan Minsan "yi drɛ Elizabɛtɩ lɛ, ɛn o ci nran 'o 'vale waa.\n59 Ɛn -a yi 'sɔrazan da bɛ, o -ta 'nɛn zɩɛ -a -fɔlɛ -klɔnmɔn -va. O ya "vale 'o laabʋ 'e "tɩ 'tɔ 'a Zakari. 60 'Pian -a "bʋ 'ka 'wɩlɛ "man "dɩ. E 'nan: «'O laabʋ Zan.»\n61 Ɛn minnun zɩɛ o 'nan -yrɛ 'nan: «Wa'a 'i drɩ 'tʋ laabo 'tɔ zɩɛ -a dɩ. -Mɛ "le "wɛan nɛn yie 'nan 'o laabʋ Zan?»\n62 -A -nan nɛn o 'wɩ laabʋdɩ 'sia -a "tɩ 'lɔ 'o 'pɛ -a. Waa laabʋ 'nan: «'Nɛn 'bɔ 'tɔ nɛn 'nɔn?» 63 Ɛn Zakari yiba 'fʋɩnɛn 'tʋ -nan laabʋ 'nan -e 'e 'crɛn -tɛ. Yaa crɛn -tɛ "da 'nan: «-A 'tɔ nɛn Zan.» Ɛn 'wɩ o pɛɛnɔn 'kan. 64 'Nun tɔɔn -a nrɛn flu ɛn e 'wɩdɩ 'sia te e Bali 'tɔ bɔa.\n65 Minnun pɛɛnɔn nɛn o -nyɛanla fɛ zɩɛ -a -nan -kogo bɛ, nyɛn o cɛɛn. 'Wɩ zɩɛ -a -nan sɛɛ nɛn waa wo Zude pɔnnun pɛɛnɔn da. 66 Min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ zɩɛ -a maan "bɛ, 'o 'ci "nrɔndɩ "siala 'nan: «-Mɛ "a nɛn 'nɛn zɩɛ e -taa "drɛlɛ?» Kɔɔ waa -tɔa 'wein 'nan Bali -pɛ -trɔɔ a 'e 'padɩ 'nɛn 'bɔ da.\n67 Zakari nɛn 'nɛn zɩɛ -a "tɩ "a bɛ, Bali lei 'saun 'ta "da, ɛn e Bali 'lewei vɩdɩ 'sia. E 'nan:\n68 «Minnun pɛɛnɔn 'o Minsan 'tɔ bɔ!\n69 Bali -ta min 'plɛblɛ nɛn\n70 'Wɩ zɩɛ yaa 'pa 'e 'lewei vɩnɔn 'saun 'le 'e 'cɛn,\n71 E -kaa "sia -kaa 'nanmannɔn 'le nɔanba -ji,\n72 'Bɛ nɛn 'gʋɛ,\n73 'Wɩ zɩɛ e -tɔ 'e wei da -a -kaa tra Abraam lɛ.\n74 E -kaa "sia -kaa 'nanmannɔn 'le 'plɛblɛ 'wlu,\n75 Ɛn "nyian\n76 'Mɛn 'nɛn, minnun -taa 'i laabʋlɛ Bali nɛn\n77 Yiɛ ve -yee minnun lɛ 'nan,\n78 Kɔɔ -cee Bali ci a "yi,\n79 Yaa drɛ zɩɛ 'nan\n80 Zɩ Zan drɛ ceje bɛ, ɛn -yee 'wɩ 'tɔdɩ 'pa "da. "Bɛ -sru ɛn e -kʋ "bui "da, e -fʋ -nan nun -trilii, ɛn yi nɛn e bɔala 'ji Izraɛl 'nɔn 'lɛ bɛ, e 'bɔ.


?Kɛ be se kɛ sran annzɛ like kun ti sanwun’n i bo’n yɛle benin?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Baskii Bataka (Toba) Bisilama Blɔfuɛ Dangme Danois Ebre Eve Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Gloelandi Glɛki Gunnun Hmong (White) Iban Igbo Ikrɛnin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Kanada Kanbɔji aniɛn'n Katalan Kazaki Kazaki (Arabu) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji (Siriliki) Kyangonde Lingala Lio Litianin Livale Luganda Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Manbue-Lungu Miama More Mɔngoli Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Osɛti Pangasinan Pennsylvania German Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Risi Rumanin Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sidama Sinala Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tswana Tui Urobo Urundu Uzbek (Roman) Valencian Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\n?Kɛ be se kɛ sran annzɛ like kun ti sanwun Ɲanmiɛn ɲrun’n i bo’n yɛle benin?\nLike ng’ɔ ti sanwun’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i wun. Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i kɛ “sanwun’n” i bo’n yɛle kɛ “ɔ ti i liɛ ngunmin.” Ɔ maan, kɛ like kun ti sanwun’n, be fa sie i ngunmin, afin fiɛn nunmɛn i wun.\nƝanmiɛn ti sanwun. Biblu’n se kɛ: “Klɔ sran i nzuɛn’n nin Anannganman i liɛ’n ti-man kun.” * (1 Samiɛl 2:2) Ɔ maan, Ɲanmiɛn yɛ ɔ kwla kle like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yo sanwun i ɲrun-ɔn.\nWie liɛ’n kɛ be kan like ng’ɔ ti ‘sanwun’n’ i ndɛ’n, be se kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo annzɛ ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ. I li sɛ ɔ ti i sulɛ like’n yɛ be tɛ i sɔ kan-ɔn. I wie yɛle:\nƝanmiɛn i lika: I nun mɔ Moizi o susrɛ mɔ sin taaman o nun’n i wun lɛ’n, Ɲanmiɛn seli i kɛ: “Lika nga a o nun yɛ’n ti min Nyanmiɛn min lika.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 3:2-5.\nƝanmiɛn i cɛn dandan mun: Lalafuɛ nun’n, Izraɛlifuɛ’m be le cɛn dilɛ blɛ. Cɛn sɔ’m be nun’n, be yia be su Ɲanmiɛn.—Saun Yolɛ 23:37.\nƝanmiɛn i ninnge mun: Ninnge nga laa be o Ɲanmiɛn i sua’n nun Zerizalɛmun lɔ mɔ be fa su i’n, be ti Ɲanmiɛn “i ninnge mun.” (1 Famiɛn Mun 8:4) I sɔ’n ti, ɔ fataman kɛ be yo be finfin. Sanngɛ, be sɔman be. *\n?Klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n, ɔ kwla yo sanwun Ɲanmiɛn ɲrun?\nƐɛn. Ɲanmiɛn se Klisifuɛ mun kɛ: “Amun yo sanwun, afin n ti sanwun.” (1 Piɛli 1:16) I yo, ɔ ti su kɛ e su kwlá yoman sanwun kɛ Ɲanmiɛn sa cɛ. Afin e ti sa tɛ yofuɛ. Sanngɛ, be nga be nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n, Ɲanmiɛn ɲrun’n ‘fiɛn kaan sa nunman be wun,’ yɛ i klun jɔ be wun. (Rɔmunfuɛ Mun 12:1) Sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó sanwun Ɲanmiɛn ɲrun’n, ɔ niɛn i wun su naan ndɛ ng’ɔ kan’n nin i ayeliɛ’n be yo kpa. I wie yɛle kɛ, ɔ fa Biblu’n nun afɔtuɛ nga su: “Amun yo sanwun yɛ amun ci bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n nin i wunsu ɲannzuɛn sa kwlaa.” Sa’n kwlaa nun’n, be kle kɛ ‘be nzuɛn’n ti sanwun.’—1 Tesalonikifuɛ Mun 4:3; 1 Piɛli 1:15.\n?Sran ng’ɔ ti sanwun Ɲanmiɛn ɲrun laa’n, ɔ kwla yo fiɛn i ɲrun?\nƐɛn. Kɛ sran kun yaci Ɲanmiɛn i mmla’m be su nantilɛ’n, Ɲanmiɛn ɲrun’n, sran sɔ’n timan sanwun kun. Ebre fluwa nun’n, be seli Klisifuɛ mun kɛ maan be nian be wun su, naan nán maan be nun wie i awlɛn’n yo tɛ naan ɔ yaci Ɲanmiɛn su lafilɛ naan ɔ kpɔci Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n.’—Ebre Mun 3:1, 12.\nSanwun yolɛ’n i su ndɛ nga sran’m be kan m’ɔ timan su’n\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Ɔ fata kɛ “e yo e wun like yaya” naan y’a kwla yo sanwun Ɲanmiɛn ɲrun.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Biblu’n kle kɛ be nga ‘be yo be wun like yaya’n i sɔ’n kwlá ukaman be naan b’a wla be konvi tɛ’n i ase.’ (Kolɔsufuɛ Mun 2:23) Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e di fɛ. Biblu’n se kɛ: “Blɛ mɔ sran kun di like b’ɔ nɔn nzan’n b’ɔ di i sa ti junman’n i nuan like’n, Nyanmiɛn yɛ ɔ fɛ i sɔ’n mɛn i-ɔ.”—Akunndanfuɛ’n 3:13.\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Sran ng’ɔ jaman bla annzɛ bian’n, ɔ ti sanwun kpa Ɲanmiɛn ɲrun.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Klisifuɛ kun kwla se kɛ ɔ jaman bla annzɛ bian. Sanngɛ nɛ́n i sɔ’n ti yɛ Ɲanmiɛn bu i kɛ ɔ ti sanwun-ɔn. Be nga be jaman bla annzɛ bian’n, be ɲin kwla tran Ɲanmiɛn i sulɛ’n su kpa. (1 Korɛntifuɛ Mun 7:32-34) Sanngɛ, Biblu’n kle kɛ be nga b’a ja bla annzɛ bian’n be kusu be kwla yo sanwun Ɲanmiɛn ɲrun. Zezi i akoto’m be nun wie mun bɔbɔ be jali bla. Be nun kun yɛle akoto Piɛli.—Matie 8:14; 1 Korɛntifuɛ Mun 9:5.\nWie liɛ’n, blɔfuɛ nun’n be flɛ Biblu’n kɛ “Biblu m’ɔ ti Sanwun”(La Sainte Bible) ?Ngue ti-ɔ?\nBe flɛ Biblu’n i sɔ w’a cɛ kpa. Sa nga’m be ti-ɔ:\nI finwlɛ’n. ‘Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ fɛli i ndɛ’n wlali sran wie’m be nuan yɛ be kannin-ɔn. Kɛ bé yó sɔ’n, nn Ɲanmiɛn wawɛ’n wo be su.’—2 Piɛli 1:21.\nI nun ndɛ’n. ‘Nyanmiɛn i mmla’m be ti weiin, be yo maan sran wun sa wlɛ. Be nyin b’ɔ yi Anannganman’n ɔ ti like kpa. Ɔ sinman le.’—Jue Mun 19:9, 10.\nBiblu’n nin fluwa onga’m be timan kun. Afin, i nun ndɛ’m be ti kpa, yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i sulɛ like.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Ɲanmiɛn i dunman bɔbɔ ba’n yɛle Zoova. Biblu’n nun’n, kpɛ sunman kɛ bé kán Ɲanmiɛn i ndɛ annzɛ bé bó i dunman’n be se kɛ “ɔ ti sanwun” annzɛ “i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Biblu’n tannin e amuin sɔlɛ’n.—1 Korɛntifuɛ Mun 10:14.\nƝanmiɛn sulafilɛ’n nin i sulɛ Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\nFa man sran Fa man sran ?Kɛ be se kɛ sran annzɛ like kun ti sanwun Ɲanmiɛn ɲrun’n i bo’n yɛle benin?


Fluwa Zezi ti atin’n nin nanwlɛ’n nin nguan’n | Wafa nga Zezi nantili’n\nSa nga be juli Zezi su mɔ be klɛli be Biblu’n nun’n yɛ be o fluwa nga nun-ɔn. Kanngan sa sɔ’m be nun.\nTINNGƐ I KWLAA NUN KAN I KWLAA BO NUN\nƆ ti atin’n nin nanwlɛ’n nin nguan’n\nLike nga Zezi kleli sran mun nin ninnge ng’ɔ yoli be’n, mɔ be o Zezi i su jasin fɛ’n nun’n be kwla yo ɔ ye.\nSa nga be juli ka naan Zezi w’a bo i junman’n i dilɛ bo’n\nNdɛ nɲɔn mɔ be fin Ɲanmiɛn’n\nAnzi Gabliɛli kannin ndɛ wie mɔ be su falɛ’n yoli kekle-ɔ.\nBe manmannin Zezi ka naan b’a wu i\n?Wafa sɛ yɛ Elizabɛti nin ba m’ɔ o i ku sɛ’n nun’n be manmannin Zezi-ɔ?\nB’a wu sran ng’ɔ fata kɛ ɔ siesie atin’n\nKɛ Zakari i nuan tikeli cɛ’n, ɔ kannin Ɲanmiɛn i nuan ndɛ cinnjin kpa kun.\nMari nin-a jaman bian sanngɛ w’a wunnzɛ\n?Kɛ Mari seli Zozɛfu kɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ yoli maan ɔ wunnzɛli naan nán bian wie yɛ ɔ wunnzɛli i’n, Zozɛfu fali su?\n?Nin yɛ be wuli Zezi-ɔ? ?Blɛ benin nun yɛ be wuli i-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ b’a wuman Zezi Desanblu i le 25 su-ɔ?\nBa mɔ be seli kɛ ɔ́ bá’n\nKɛ Zozɛfu nin Mari be fali Zezi be ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, Izraɛlifuɛ kpɛnngbɛn nɲɔn be kannin Zezi i ɲrun lɔ ndɛ.\n?Ngue ti yɛ nzraama nga be wunnin i wia afiliɛ lɔ’n ɔ dun mmua fa be ɔli Famiɛn Erɔdu m’ɔ ti sran kunfuɛ’n i wun lɔ-ɔ? ?Ngue ti yɛ w’a faman be w’a ɔman Zezi wun lɔ trele-ɔ?\nBe wanndili famiɛn klunwifuɛ kun\nMesi i su ndɛ nsan mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin’n be kpɛnnin su Zezi i kaan nun.\nZezi ɲinnin Nazarɛti lɔ\n?Zezi i niaan’m be ti nɲɛ?\nZezi nin i osufuɛ’m be ɔli Zerizalɛmun\nZozɛfu nin Mari be kunndɛli Zezi lele b’a wunmɛn i. Be wla boli be wun. I sɔ’n boli Zezi nuan. Afin w’a wunman like nga ti yɛ b’a siman lika ng’ɔ o’n.\nZan Batɛmun yofuɛ’n siesieli atin’n\nKɛ Farizifuɛ nin Sadisefuɛ wie’m be bali’n, Zan buli be fɔ. ?Ngue ti-ɔ?\nZezi w’a bo i junman’n i dilɛ bo\nZan yoli Zezi i batɛmun\n?Ngue ti yɛ Zezi seli kɛ be yo i batɛmun kusu nn w’a yoman sa tɛ-ɔ?\n?Ngue yɛ wafa nga Zezi jrannin kekle Satan i ɲrun’n kle e-ɔ?\nSatan i Zezi sa nianlɛ’n kle e like nɲɔn Satan su.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ klikli mun\n?Ngue ti yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ nsiɛn klikli’m be wunnin i wlɛ kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn?\nAbonuan sa klikli nga Zezi yoli’n\nZezi kleli i nin kɛ i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n yɛ ɔ fata kɛ siɛn’n ɔ kle i like ng’ɔ yo’n niɔn.\nZezi kleli kɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n ti i cinnjin kpa\nƝanmiɛn Mmla’n waan sran’m be kwla to nnɛn mun Zerizalɛmun lɔ be fa yi tɛ. ?Sanngɛ ngue ti yɛ Zezi fali aata difuɛ’m be wun ya-ɔ?\nZezi kleli Nikodɛmun like kɔnguɛ\n?Kɛ be se kɛ be ‘wu sran kun ekun’n’ i bo’n yɛle benin?\nZan Batɛmun yofuɛ’n i sɔnnzɔnfuɛ’m be klun timan jɔwa. Sanngɛ i liɛ’n i klun ti jɔwa.\nZezi kleli Samari bla kun i like\nNdɛ nga Zezi kan kleli bla’n, ɔ nin-a kɛnmɛn i sɔ nin-a kleman sran uflɛ le.\nJunman dan nga Zezi dili i Galile lɔ’n\nNDƐ TRE 20\nAbonuan sa nɲɔn su nga Zezi yoli i Kana lɔ’n\nZezi yoli ba kun i juejue. Lika nga Zezi wo’n ɔ nin lika nga ba sɔ’n wo’n, be afiɛn ti nun kilo kɔe 26.\nNDƐ TRE 21\nSa ng’ɔ juli Nazarɛti Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun lɔ’n\n?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin mɔ i ti’n, i klɔfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé kún i-ɔ?\nNDƐ TRE 22\nZezi flɛli sran nnan kɛ be kaci i sɔnnzɔnfuɛ\nƆ seli be kɛ be yaci jue tralɛ naan be bo junman uflɛ m’ɔ ti kɛ jue tralɛ sa’n i dilɛ bo.\nNDƐ TRE 23\nZezi yoli abonuan sa wie mun Kapɛɛnaɔmun lɔ\nKɛ Zezi yoli maan mmusu’m be jasoli sran’m be nun’n, w’a manman be atin kɛ be se kɛ i yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n niɔn. ?Ngue ti yɛ ɔ yoli sɔ-ɔ?\nNDƐ TRE 24\nZezi kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n Galile mɛn’n i bue uflɛ su\nSran’m be ko toli Zezi naan ɔ yo be juejue, sanngɛ Zezi seli kɛ junman cinnjin kpa kun i dilɛ ti yɛ ɔ bali-ɔ.\nNDƐ TRE 25\nZezi sili kokowefuɛ kun i aunnvuɛ naan w’a yo i juejue\nNdɛ nga Zezi kan kleli be nga ɔ yoli be juejue’n, ɔ kle kɛ sran sɔ’m be ndɛ lo i.\nZezi kleli kɛ sa tɛ’n ti yɛ e tɔ tukpacɛ’n niɔn.\nNDƐ TRE 27\nZezi yiali Matie kɛ ɔ su i su\n?Ngue ti yɛ Zezi nin sa tɛ yofuɛ’m be dili like-ɔ?\nNDƐ TRE 28\n?Ngue ti yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a kpɛman srɛ nun-ɔn?\nZezi kannin duvɛn mɔ b’a yi uflɛuflɛ’n i ndɛ tɛli be su.\nNDƐ TRE 29\n?Sɛ be yo sa kpa Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, ɔ ti su?\n?Kɛ Zezi yoli bian ng’ɔ tɔli tukpacɛ w’a di afuɛ 38 i juejue’n, ngue ti yɛ Zuifu’m be kleli i yalɛ-ɔ?\nNDƐ TRE 30\nZezi ti Ɲanmiɛn Wa\nZuifu’m be waan Zezi seli kɛ ɔ nin Ɲanmiɛn be sɛ. Kusu nn Zezi kɛnnin i weiin kɛ Ɲanmiɛn le ɲrun trɛ i.\nNDƐ TRE 31\nBe fianfiannin ble mma Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun\n?Ngue ti yɛ Zezi waan ɔ ti ‘Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min’n’ niɔn?\nSadisefuɛ mun nin Farizifuɛ’m be nuan sɛman. Sanngɛ be bo yoli kun naan bé kún Zezi.\nNDƐ TRE 33\nZezi yiali ndɛ nga Ezai kannin’n i nuan\n?Ngue ti yɛ Zezi seli tukpacifuɛ’m be kɛ nán be se kɛ i yɛ ɔ yoli be juejue annzɛ be kan like ng’ɔ yoli’n i ndɛ kle sran uflɛ-ɔ?\nNDƐ TRE 34\nZezi kpali akoto blu-nin-nɲɔn\n?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o akoto’n nin sɔnnzɔnfuɛ’n be afiɛn-ɔn?\nNDƐ TRE 35\nƝanmiɛn ndɛ nga Zezi kɛnnin i oka’n su lɔ’n\nNdɛ tre nga nun’n, be yiyili ndɛ nga Zezi kannin’n nun\nNDƐ TRE 36\nSonja ya su kpɛn kun kleli kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa\n?Ngue yɛ sonja ya su kpɛn sɔ’n yoli m’ɔ boli Zezi nuan-ɔn?\nNDƐ TRE 37\nZezi cɛnnin angbeti bla kun i wa’n\nBe nga be wunnin abonuan sa nga Zezi yoli’n be buli su akunndan kpa.\nNDƐ TRE 38\nZan kunndɛ kɛ ɔ́ tí Zezi i su ndɛ\n?Ngue ti yɛ Zan sunmannin sran naan be ko usa Zezi sɛ i yɛ ɔ ti Mesi’n annzɛ nɛ́n i’n niɔn? ?I sa sin w’a bubu i ti-ɔ?\nNDƐ TRE 39\nZezi buli i blɛ su sran’m be fɔ afin b’a kaciman be nzuɛn’n\nZezi seli kɛ Jɔlɛ dilɛ cɛn’n nun’n, jɔlɛ nga bé dí Sodɔmun klɔ’n ɔ́ yó sɔsɔ trá Kapɛɛnaɔmun, mɔ lɔ yɛ ɔ dili Ɲanmiɛn junman’n i dan lika’n, i liɛ’n.\nNDƐ TRE 40\nSa yaci cɛlɛ’n i su sunnzun ase\nZezi seli bla kun m’ɔ ti tekle bla laa’n kɛ i sa tɛ’m b’a wie. ?Ndɛ nga Zezi kannin’n kle kɛ sɛ sran kun fɔn Ɲanmiɛn i mmla’n, ɔ timan tɛ?\nNDƐ TRE 41\n?Wan fanngan nun yɛ Zezi yoli abonuan sa mun-ɔn?\nZezi i niaan’m be waan i ti w’a saci.\nNDƐ TRE 42\nZezi ijɔli Farizifuɛ mun\n?Ngue yɛle Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zonasi i nzɔliɛ like’n?\nNDƐ TRE 43\nZezi buli Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i wun ɲanndra wie mun\nZezi kannin ɲanndra nun ndɛ mɔcuɛ fa yiyili ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn diwlɛ’n nun.\nNDƐ TRE 44\nZezi jrannin seke kun jenvie’n su\nZezi jrannin jenvie’n i bolɛ’n ɔ nin aunmuan ng’ɔ fitali’n. I sɔ’n kle kɛ, kɛ ɔ́ wá dí famiɛn’n, mɛn’n nun tranlɛ’n wá yó fɛ kpa.\nNDƐ TRE 45\nZezi kwla mmusu mun\n?Mmusu kpanngban be kwla wlu sran kunngba nun?\nNDƐ TRE 46\nƆ kannin Zezi i tralɛ’n kpɛkun, ɔ yoli juejue\nBlɛ sɔ’n nun’n, Zezi kleli kɛ ɔ le tinmin, naan ɔ si sran’m be aunnvuɛ.\nNDƐ TRE 47\nBa bla kun w’a cɛn nguan!\nZezi seli kɛ ba bla’n w’a wuman naan ɔ su lafi. Kɛ sran’m be tili ndɛ ng’ɔ kannin’n, be srili i. ?Like ng’ɔ si i, mɔ be liɛ’n be simɛn i’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 48\nZezi yoli abonuan sa wie mun, sanngɛ b’a sɔmɛn i nun Nazarɛti lɔ\nNazarɛtifuɛ’m b’a sɔman Zezi nun. Sanngɛ nán like ng’ɔ kle’n nin abonuan sa’m be ti-ɔ. Sa uflɛ ti-ɔ.\nNDƐ TRE 49\nGalile lɔ jasin bolɛ nin akoto’m be like klelɛ\n?Kɛ be se kɛ ‘ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko’n,’ ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ sɛ be kle be yalɛ’n maan be wanndi wɔ klɔ uflɛ su, yɛ nán be sro sran ng’ɔ kwla kun be’n. ?Ngue ti-ɔ?\nNDƐ TRE 51\nBe kunnin sran awuliɛ cɛn dilɛ kun bo\nKɛ Salome sili able’n, i fɛ m’ɔ yoli Erɔdu’n ti’n, ɔ tali nda kɛ ɔ́ mɛ́n i like kwlaa ng’ɔ srɛ i’n. ?Like tɛ dan nga Salome srɛli i’n, yɛle benin?\nNDƐ TRE 52\nZezi yoli abonuan sa kun mannin sran kpanngban be aliɛ\nAbonuan sa nga Zezi yoli’n ti cinnjin kpa ti’n, i sɔnnzɔnfuɛ nnan nga be klɛli i jasin fɛ fluwa mun’n be boli su.\nNDƐ TRE 53\nFamiɛn kun m’ɔ kwla jran nzue’n nin aunmuan’n\nZezi nantili nzue’n su yɛ ɔ yoli maan aunmuan’n yacili kpalɛ. ?Ngue yɛ i sɔ’n kleli akoto mun-ɔn?\nNDƐ TRE 54\nZezi ti “kpanwun m’ɔ man nguan’n”\n?Ngue ti yɛ kɛ sran’m be miannin be ɲin be ko toli Zezi’n, ɔ ijɔli be-ɔ?\nNDƐ TRE 55\nZezi i ndɛ’m be loli sran kpanngban be ngasi\nZezi i ndɛ’m be loli i sɔnnzɔnfuɛ’m be ngasi. Ɔ maan be nun kpanngban b’a sunmɛn i su kun.\nNDƐ TRE 56\n?Ngue yɛ ɔ yo maan sran kun yo fiɛn-ɔn?\n?Like ng’ɔ wlu sran kun i nuan nun’n yɛ maan ɔ yo fiɛn-ɔn, annzɛ like ng’ɔ fin i nuan fite’n niɔn?\nNDƐ TRE 57\nZezi yoli ba bla kun nin sutrefuɛ kun be juejue\nZezi fali bla kun i nvle nunfuɛ mun sunnzunnin alua ba. ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n w’a loman bla’n i ngasi-ɔ?\nNDƐ TRE 58\nZezi yili kpanwun kaka, yɛ ɔ mannin kpanwun ayre’n i su afɔtuɛ\nKasiɛn su’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin kpanwun ayre nga ɔ su kɛn i ndɛ’n i wlɛ.\nNDƐ TRE 59\n?Wan yɛle Sran wa’n?\n?Ngue yɛle Famiɛn diwlɛ’n i lakle mun? ?Wan yɛ bé fá mɛ́n i-ɔ? ?Ngue yɛ ɔ́ fá be yó-ɔ?\nNDƐ TRE 60\nZezi i kacilɛ’n kle kɛ ɔ́ wá ɲán ɲrun kpa\n?Ngue yɛ Zezi i akoto’m be wunnin i aolia nun-ɔn? ?I bo’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 61\nZezi yoli ba mɔ mmusu wo i su’n i juejue\nZezi seli kɛ Ɲanmiɛn su lafilɛ’n m’ɔ timan dan’n ti yɛ mmusu’n w’a kwlá jasoman ba’n su-ɔ. ?Wan Ɲanmiɛn su lafilɛ’n liɛ’n yɛ Zezi su kɛn i ndɛ-ɔ? ?Ba’n niɔn? ?Ba’n i si’n niɔn? ?Annzɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\nZezi mannin be wun ase kanlɛ’n i su afɔtuɛ\nBakan kun kleli sran kaklaka’m be like cinnjin kun\nNDƐ TRE 63\nZezi mɛnnin i akoto mun afɔtuɛ cinnjin kpa wie mun ekun\nƆ kleli ajalɛ nsan m’ɔ fata kɛ e nian su e fa siesie e afiɛn ndɛ kekle mun’n.\nNDƐ TRE 64\nSa yaci cɛlɛ’n ti cinnjin kpa\nZezi kannin kanga m’ɔ siman aunnvuɛ’n i ndɛ. Ɔ yoli sɔ kleli kɛ, kɛ e mian e ɲin e yaci sran’m be wun sa cɛ be’n, ɔ yo Ɲanmiɛn fɛ kpa.\nNDƐ TRE 65\nZezi kleli sran’m be like Zerizalɛmun atin’n su\nYalɛ nga Zezi nin sran nsan be kokoli’n ti’n, ɔ wunnin like ng’ɔ kwla yo naan sran kun w’a sumɛn i su’n.\nƝanmiɛn junman nga Zezi dili i Zide’n\n?Ngue ti yɛ be nga be su tie Zezi i nuan ndɛ’n be buli i kɛ mmusu kun kle i yalɛ-ɔ?\nNDƐ TRE 67\n“Sran fi nin-a ijɔman kɛ ngalɛ’n sa le”\nZuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m be kwlaa be kpɔ Zezi. Sanngɛ be nun kun jrɛnnin i sin yakpa su.\nNDƐ TRE 68\nƝanmiɛn Wa’n yɛ ɔ “ti mɛn’n nun kannin’n niɔn”\nZezi seli kɛ: “Ndɛ nanwlɛ’n ti’n amún ɲán amun ti.” ?É ɲán e ti ngue sa nun?\nNDƐ TRE 69\n?Zuifu’m be si’n yɛle Abraamun annzɛ Satan?\nZezi kannin sran ng’ɔ ti Abraamun i wa sakpa’n ɔ nin i bɔbɔ i Si liɛ’n be ndɛ.\nNDƐ TRE 70\nZezi yoli maan aɲinsifuɛ kun wunnin ase\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunman like ti yɛ bian’n ti aɲinsifuɛ’n i wlɛ. ?Ɔ yoli sa tɛ ti-ɔ? ?I si nin i nin be yɛ be yoli sa tɛ-ɔ? Kɛ Zezi yoli i juejue’n, w’a yoman sran ngba fɛ.\nNDƐ TRE 71\nFarizifuɛ’m be usali aɲinsifuɛ mɔ Zezi tikeli i ɲinma’n i ndɛ\nNanwlɛ mɔ bian nga laa ɔ ti aɲinsifuɛ’n dili’n ti’n, Farizifuɛ’m be fali ya. Ɔ maan be kɛnnin i bo Ɲanmiɛn i sua’n nun. Sa nga i si nin i nin b’a kunndɛman kɛ ɔ ju’n yɛ ɔ juli-ɔ.\nNDƐ TRE 72\nZezi sunmɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ 70 kɛ be ko bo jasin\nZezi sunmɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ 70 Zide lɔ. Ɔ sieli be nɲɔnnɲɔn. Ɔ seli be kɛ be ko bo Ɲanmiɛn i famiɛn diwlɛ’n i jasin’n kle sran mun. ?Nin yɛ be ko kunndɛli sran mun-ɔn? ?Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun annzɛ awloawlo’m be nun?\nNDƐ TRE 73\nNDƐ TRE 74\nZezi kle e sran nun sɔlɛ nin Ɲanmiɛn srɛlɛ\nZezi ko niannin Mari nin Mati be osu. ?Ndɛ benin yɛ ɔ kɛnnin sran nun sɔlɛ’n su-ɔ? ?Ndɛ benin yɛ ɔ kɛnnin Ɲanmiɛn srɛlɛ’n su ɔ fa kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\nNDƐ TRE 75\nZezi kleli like ng’ɔ fata kɛ sran’m be yo naan be liɛ w’a yo ye’n\nZezi kannin Ɲanmiɛn wawɛ’n nin i Famiɛn dilɛ’n m’ɔ́ wá fú i kpɔfuɛ’m be nun’n i ndɛ. Ɔ kleli like ng’ɔ fata kɛ sran’m be yo naan be liɛ w’a yo ye’n wie.\nNDƐ TRE 76\nZezi nin Farizifuɛ kun be dili like\nZezi yiyili Farizifuɛ nin mmla klɛfuɛ’m be bo. I waan be klo dunman. ?Trɔ nɔnninnɔnnin benin yɛ be waan nvlefuɛ’m be suɛ i kekle nun-ɔn?\nNDƐ TRE 77\nZezi mannin aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n i su afɔtuɛ\nZezi kannin aɲanbeunfuɛ kun m’ɔ kplannin tanngannin dandan mun’n i ndɛ. ?Ndɛ benin yɛ ɔ kɛnnin i ninnge kpanngban kunndɛlɛ’n su-ɔ?\nNDƐ TRE 78\nLike sunianfuɛ nanwlɛfuɛ, maan ɔ ɲin tran su!\nWafa nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nin Zoova bé nánti’n, ɔ loli Zezi kpa. ?Junman benin yɛ like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n ɔ́ wá dí-ɔ? ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e ɲin tran su-ɔ?\nNDƐ TRE 79\nSa nga ti yɛ bé wá núnnún Zuifu’m be nvle’n\nZezi seli kɛ sɛ be ng’ɔ wlɛli i wun ase kleli be like’n b’a kaciman’n, bé núnnún be. I waan be mian be ɲin be yo naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mantan kpa. ?Bé yó sɔ sakpa?\nNDƐ TRE 80\nBua tafuɛ kpafuɛ’n nin bua tuin mun\nSran ng’ɔ ta bua’n, i bua’m be ndɛ lo i. Zezi kusu i sɔnnzɔnfuɛ’m be ndɛ lo i. ?Bé wún i wlɛ kɛ ndɛ ng’ɔ kan’n ti nanwlɛ? ?Yɛ bé sú i su?\nNDƐ TRE 81\n?Wafa sɛ yɛ Zezi nin Siɛ’n be ti kun-ɔn?\nZuifu’m wie’m be tɔnnin Zezi suɛn kɛ i waan ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli be weiin kɛ be ndɛ’n timan nanwlɛ-ɔ?\nƝanmiɛn junman nga Zezi dili i Zurdɛn’n i wia afiliɛ lɔ lika’n nun’n\nNDƐ TRE 82\nƝanmiɛn junman nga Zezi dili i Pere mɛn’n nun’n\nLike ng’ɔ fata kɛ sran’m be yo naan b’a ɲan be ti’n, Zezi yiyili nun kleli be. I sɔ’n yoli be ye kpa. ?Ɔ kwla yo e ye wie andɛ?\nNDƐ TRE 83\nBe nga bé wá yía be kɛ be ko di like’n\nFarizifuɛ kun yiali Zezi kɛ ɔ wa di like. Blɛ sɔ’n nun’n, Zezi kannin ndɛ kun ɲanndra nun. Afɔtuɛ ng’ɔ mannin’n, ɔ ti Ɲanmiɛn sufuɛ’m be kwlaa be liɛ. ?Afɔtuɛ sɔ’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 84\nLike ng’ɔ fata kɛ sran ng’ɔ ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n yo’n\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ kacilɛ’n timan pɔpɔ. Zezi kannin like ng’ɔ fata kɛ i sɔfuɛ’n yo’n i ndɛ weiin. I sɔ’n w’a yoman sran wie’m be fɛ.\nNDƐ TRE 85\nKɛ sa tɛ yofuɛ kun kaci i nzuɛn’n, aklunjuɛ’n ti dan\nSran’m be fali be wun mantannin Zezi. Ɔ yoli Farizifuɛ nin Mmla klɛfuɛ’m be ya. Zezi kannin ndɛ nɲɔn kleli wafa nga Ɲanmiɛn bu sa tɛ yofuɛ mun’n.\nNDƐ TRE 86\nNDƐ TRE 87\nNgwlɛlɛfuɛ’n ɔ dun mmua bu like ng’ɔ́ yó’n i akunndan\nZezi kannin junman sunianfuɛ gblɛfuɛ kun’n i ndɛ. Ɔ fa tuli i sɔnnzɔnfuɛ’m be fɔ.\nAɲanbeunfuɛ’n nin Lazaa\nSran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wún ndɛ nga Zezi kɛnnin i ɲanndra nun’n i wlɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ wun sran cinnjin nɲɔn ng’ɔ kannin be ndɛ’n be wlɛ.\nNDƐ TRE 89\nKɛ Zezi sín kɔ́ Zide’n, ɔ kleli sran’m be like Pere lɛ\nZezi kannin like ng’ɔ fata kɛ e yo naan sɛ sran yo e sa kpɛ sunman’n, y’a yaci y’a cɛ i’n, i ndɛ.\nNDƐ TRE 90\n“Min yɛ n cɛn sran-ɔn. Yɛ min yɛ n man sran nguan-ɔn”\nZezi seli kɛ sran ng’ɔ lafi i su’n, “ɔ su wuman le.” ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 91\nZezi cɛnnin Lazaa\nNinnge nɲɔn ti’n, Zezi i kpɔfuɛ’m be kwlá seman kɛ w’a yoman abonuan sa.\nNDƐ TRE 92\nKokowefuɛ kun sili ye\nKokowefuɛ ng’ɔ sɛli i sin’n, ɔ yoli Zezi i kwla. Kpɛkun ɔ yoli sran uflɛ kwla ekun.\nNDƐ TRE 94\nƝanmiɛn srɛlɛ’n nin wun ase kanlɛ’n be ti cinnjin kpa\nZezi kannin jɔlɛ difuɛ ng’ɔ yoman sa i nuan su’n nin angbeti bla’n be ndɛ naan e wun i kɛ like kun yolɛ’n ti cinnjin.\nNDƐ TRE 95\nBla yralɛ’n nin ba kanngan’m be klolɛ’n be su ndɛ’n\nWafa nga Zezi bu ba kanngan mun’n, ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be liɛ’n timan kun kaan sa. ?Ngue ti-ɔ?\nNDƐ TRE 96\nZezi tɛli Zuifu’m be kpɛnngbɛn kun m’ɔ ti aɲanbeunfuɛ’n i su\n?Ngue ti yɛ Zezi seli kɛ ɲɔnngɔnmɛn kun i dɔluwa buɛ nun sinlɛ’n ti pɔpɔ tra kɛ aɲanbeunfuɛ kun wlu Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun-ɔn?\nNDƐ TRE 97\nViɲin fie’n nun junman difuɛ’m be su ndɛ’n\n?Wafa sɛ yɛ be nga be dunnin mmua’n, be kali siɛn-ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ be nga kali siɛn’n, be wa dunnin mmua-ɔ?\nNDƐ TRE 98\nAkoto’m be kunndɛli ekun kɛ bé yó sran dan\nZaki nin Zan be srɛli Zezi kɛ ɔ man be tranwlɛ kpa Ɲanmiɛn i famiɛn diwlɛ’n nun. Sanngɛ nán be kunngba yɛ be kunndɛli i sɔ’n niɔn.\nNDƐ TRE 99\nZezi yoli aɲinsifuɛ wie’m be juejue yɛ ɔ ukali Zase\nZezi i aninsifuɛ’m be juejue yolɛ’n i su ndɛ nga biblu’n kan’n be ti fanunfanun. ?Sanngɛ ngue yɛ ɔ kle kɛ ndɛ sɔ’m be ti kun-ɔn?\nNDƐ TRE 100\nMinin blu’n be su ndɛ’n\nZezi seli kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ le like’n, bé mɛ́n i wie ekun úka laa liɛ’n su. Sanngɛ sran ng’ɔ leman like’n, like kaan ng’ɔ le i bɔbɔ’n, bé dé i sa nun” ?Ndɛ ng’ɔ kannin’n, i bo’n yɛle benin?”\nJunman kasiɛn nga Zezi dili’n\nNDƐ TRE 101\nZezi dili like Simɔn i awlo, Betanin lɔ\nLazaa i niaan bla Mari yoli like kun mɔ w’a yoman sran ngba fɛ-ɔ. Sanngɛ Zezi jrɛnnin i sin.\nNDƐ TRE 102\nFamiɛn’n fuli aflunmun ba kun su wluli Zerizalɛmun klɔ’n nun\nƆ yiali ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun kannin i osu w’a cɛ kpa’n i nuan.\nNDƐ TRE 103\nZezi yoli Ɲanmiɛn i sua’n i sanwun ekun\nBe nga be di aata Zerizalɛmun lɔ’n be se be wun kɛ be yoman like tɛ. ?Sanngɛ ngue ti yɛ Zezi seli kɛ be ti awiefuɛ-ɔ?\nNDƐ TRE 104\n?Kɛ Zuifu’m be tili Ɲanmiɛn i nɛn’n be lafili i Wa’n su?\n?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o sran ng’ɔ se ngbɛn kɛ ɔ lafi Zezi su ɔ nin sran ng’ɔ yi i nglo’n be afiɛn-ɔn?\nNDƐ TRE 105\nFigie waka’n i su ndɛ’n man e afɔtuɛ cinnjin kpa kun\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti cinnjin. Asa ekun’n, ɔ kannin like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yili Izraɛlifuɛ’m be blo’n, i ndɛ.\nNDƐ TRE 106\nZezi kannin viɲin fie i ndɛ kpɛ nɲɔn\nFa ɔ ɲin sie i bian ng’ɔ seli i wa nɲɔn’m be kɛ be ko di junman i viɲin fie’n nun’n ɔ nin bian ng’ɔ fɛli i viɲin fie’n mannin junman difuɛ tɛ’n be su ndɛ’n su.\nAja’n i ti cɛn dilɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n, kɛ blɛ wie sinnin’n, ɔ kpɛnnin su.\nNDƐ TRE 108\nBe suali Zezi i wun aya, sanngɛ b’a kwlá trɛmɛn i\nZezi tɛli sran akpasua nsan be su. Kɛ ɔ tɛli be su sɔ’n, b’a kwlá usɛmɛn i sa kun. Sran akpasua klikli’n yɛle Farizifuɛ mun. I nɲɔn su’n yɛle Sadisefuɛ mun yɛ i nsan su’n yɛle i kpɔfuɛ mɔ be boli yoli kun be usɛli i ndɛ’n.\nNDƐ TRE 109\nZezi buli i kpɔfuɛ’m be fɔ\n?Ngue ti yɛ Zezi seli kɛ like nga Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be kle’n ti ato-ɔ?\nNDƐ TRE 110\nCɛn kasiɛn nga Zezi ɔli ɲanmiɛn sua’n nun’n\nƆ kannin angbeti bla’n i ndɛ fa kleli like.\nNDƐ TRE 111\nNDƐ TRE 112\nTalua blu’n be su ndɛ\n?Zezi seli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun wie’m be ti sinnglinfuɛ naan wie’m be ti ngwlɛlɛfuɛ?\nNDƐ TRE 113\nTalan’m be su ndɛ\nZezi waan: “Sran kwlaa ng’ɔ le like’n, bé mɛ́n i wie ekun úka laa liɛ’n su, yɛ ɔ́ ɲán like kpanngban.” Ɔ kannin ndɛ kun ɲanndra nun fa yiyili ndɛ sɔ’n nun.\nZezi kannin like nga bé jrán su sé kɛ sran kun ti bua annzɛ ɔ ti boli’n i ndɛ. Ɔ kɛnnin i sɔ ɲanndra nun.\nNDƐ TRE 115\nDelɛ cɛn kasiɛn nga Zezi ko di’n, w’a mantan koko\nNán ngbɛn ti yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be mannin Zida jɛtɛ uflɛ ablasan (30) naan ɔ fa Zezi man-ɔn. ?Ngue ti yɛ sɛ e se sɔ’n ɔ ti su-ɔ?\nNDƐ TRE 116\nZezi wunnzinnin i akoto’m be ja wun\nLike nga Zezi yoli’n boli i akoto’m be nuan. Afin awlo’n nun kanga mun yɛ be yo i sɔ like liɛ’n niɔn.\nNDƐ TRE 117\nE Min’n i aliɛ’n\nZezi kpɛli e Wla kpɛnlɛ cɛn’n i ba. Ɔ fata kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be di cɛn sɔ’n afuɛ nuan kwlakwla Nizan i le blu-nin-nnan’n (14) su.\nNDƐ TRE 118\nAkplowa dan kpa tɔli akoto’m be afiɛn\nZezi i akoto’m be wla fili afɔtuɛ ng’ɔ mannin be’n su. Zezi kleli be kɛ afɔtuɛ sɔ’n ti cinnjin.\nNDƐ TRE 119\nZezi kannin wafa nga e kwla fa e wun mantan Ɲanmiɛn’n i ndɛ.\nNDƐ TRE 120\nƆ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be su mma\n?Wafa sɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be ‘su mma-ɔ’?\nNDƐ TRE 121\n“Amun jran kekle! N kwlali mɛn’n”\nMɛn nunfuɛ’m be kunnin Zezi. Sanngɛ Zezi kwlali mɛn’n. ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla yoli ye-ɔ?\nNDƐ TRE 122\nƝanmiɛn srɛlɛ kasiɛn nga Zezi srɛli i nglo sua’n nun lɔ’n\nZezi kleli weiin kɛ like ng’ɔ yoli’n ti dan tra klɔ sran’m be ti ɲanlɛ leleele.\nNDƐ TRE 123\nZezi i wla m’ɔ boli dan’n ti’n, ɔ srɛli Ɲanmiɛn\n?Ngue ti yɛ ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ ɔ ‘yi klowa’n’ i ɲrun lɛ-ɔ? ?Ɔ kunndɛman kɛ ɔ wu naan ɔ́ fɛ́ i wun yí sran’m be ti tɛ ti-ɔ?\nNDƐ TRE 124\nZida fali Zezi mannin sran mun\nKannzɛ lika’n w’a lu kpa bɔbɔ’n, Zida kwla wunnin Zezi i wlɛ.\nNDƐ TRE 125\nNDƐ TRE 126\nPiɛli seli Kaifu lɔ kɛ ɔ siman Zezi\n?Ɔ yo sɛ yɛ Piɛli bɔbɔ m’ɔ seli kɛ i liɛ’n ɔ su kpɔcimɛn i Min’n le’n, ɔ kwla seli kɛ ɔ simɛn i-ɔ?\nNDƐ TRE 128\nPilati nin Erɔdu be wunnin kɛ Zezi w’a yoman sa tɛ\n?Ngue ti yɛ Pilati fali Zezi ko mannin Erɔdu naan ɔ di i jɔlɛ-ɔ? ?Pilati leman atin diman Zezi i jɔlɛ ti-ɔ?\nNDƐ TRE 129\nPilati seli kɛ: “An nian! Bian’n yɛ!”\nPilati bɔbɔ wunnin kɛ Zezi trɛli i awlɛn naan i wla w’a bomɛn i wun.\nNDƐ TRE 130\nBe fali Zezi mannin Zuifu mun naan be ko kun i\nZezi seli bla nga be su sun i’n be kɛ be su be bɔbɔ nin be mma mun. ?Ngue ti yɛ ɔ seli be sɔ-ɔ?\nNDƐ TRE 131\nNDƐ TRE 132\n“Nanwlɛ, bian sɔ’n ti Ɲanmiɛn i Wa sakpa”\nKɛ Zezi wú’n, lika’n luli, kpɛkun asiɛ’n kejeli. Yɛ tannin dan ng’ɔ o Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n i nun kpacili. I kwlaa sɔ’n kle kɛ Zezi ti Ɲanmiɛn i Wa sakpa.\nNDƐ TRE 133\nBe sieli Zezi i fuɛn’n ndia’n nun\n?Ngue ti yɛ ɔ yoli cinnjin kɛ be sie Zezi ka naan wia’n w’a tɔ-ɔ?\nNDƐ TRE 134\nZezi w’a cɛn nguan!\nKɛ Zezi cɛnnin nguan’n, w’a fiteman i akoto’m be ɲrun ka, sanngɛ ɔ dun mmua fiteli i sɔnnzɔnfuɛ bla kun i ɲrun.\nNDƐ TRE 135\nZezi fiteli sran kpanngban be ɲrun\n?Ngue yɛ Zezi yoli naan i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a wun i wlɛ kɛ ɔ cɛnnin nguan-ɔn?\nNDƐ TRE 136\nNDƐ TRE 137\nZezi fiteli i sɔnnzɔnfuɛ kpanngban be ɲrun naan Pantekɔtu’n w’a ju\nKpɛ sunman’n, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ ɔ́ mán be like kun. Asa ekun’n, ɔ kleli be like nga bé fá yó’n. Kɛ be cɛnnin i nguan’n, ɔ boli i sɔ kanlɛ bo lele fa juli blɛ ng’ɔ ɔli ɲanmiɛn su’n su.\nNDƐ TRE 138\nKlisi o Ɲanmiɛn i sa fama su\n?Kwlaa naan Zezi w’a nunnun i kpɔfuɛ mun’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\nNDƐ TRE 139\nZezi wá yó naan asiɛ’n kaci mɛn klanman\nKa naan w’a fa famiɛn dilɛ’n w’a wlɛ i Si Ɲanmiɛn i sa nun’n, ɔ dili junman kpanngban kpa.\nZezi yili nzuɛn mɔcuɛ nglo kpɛ sunman.\nSɛ a kunndɛ kɛ á sí kan be yiyili Matie nin Marki nin Liki nin Zan be fluwa’m be nun’n, nian akpasua nga nun.\nNdɛ tre nga be yiyili ndɛ nga Zezi kɛnnin i ɲanndra nun’n nun’n, ɔ klɛ i wun lɛ.\nBiblu’n nun ndɛ mma nga be kpɛnnin su mɔ be kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n be o fluwa nga nun.\nLika’m be jajalɛ nga kle klɔ nga Zezi trannin be su’n nin ng’ɔ sinsinnin be su dili i junman’n.


Zezi boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n | Bakanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 78\nZezi boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n\nKɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, w’a cɛman yɛ ɔ boli jasin fɛ’n i bolɛ bo-ɔ. Ɔ se sran mun kɛ: ‘Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko.’ Kɛ ɔ́ kɔ́ Galile nin Zide’n, i sɔnnzɔnfuɛ mun be su i su. Kɛ Zezi sɛli i sin Nazarɛti m’ɔ ti i klɔ’n i su lɔ’n, ɔ ɔli Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun lɔ. Ɔ tikeli Ezai fluwa’n su, kpɛkun ɔ mɛnnin i nɛn’n su kanngannin ndɛ nga be klɛli’n nun. Be klɛli i kɛ: ‘Zoova fɛli i wawɛ’n mannin min naan n bo jasin fɛ’n.’ Sran mun be kunndɛ kɛ Zezi yo abonuan sa mun. Sanngɛ ndɛ nga Zezi kanngannin’n kle kɛ like cinnjin nga ti yɛ Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mɛnnin i’n, yɛle jasin fɛ’n i bolɛ’n. Kɛ ɔ wieli ndɛ’n nun kanngan’n, ɔ seli kɛ: ‘Andɛ’n, ndɛ nga w’a kpɛn su.’\nI sin’n, Zezi ɔli Galile Jenvie’n i nuan lɔ. Ɔ wunnin jue trafuɛ nnan mɔ i sin’n, be wa kacili i sɔnnzɔnfuɛ’n. Be yɛle Piɛli, Andre, Zaki, yɛ Zan. Kɛ ɔ wunnin be’n, ɔ seli be kɛ: ‘Amun su min su. Ń má yó maan amún trá sran mun kɛ be fa tra jue’n sa.’ Be kali lɛ be yacili be junman’n, kpɛkun be suli i su. Be wlanwlannin Galile mɛn’n nun be boli Zoova i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n. Be kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n gua mun be bo, Ɲanmiɛn sulɛ sua mun be nun, ɔ nin akpɔ mun be su. Lika kwlaa nga be kɔ’n, sran kpanngban kpa be su be su. Zezi i su ndɛ’n truli lele juli Siri mɛn’n nun lɔ.\nZezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ wie mun be tinmin naan be yo sran mun be juejue, yɛ be fuan mmusu mun. Kɛ ɔ́ bó jasin fɛ’n klɔ kanngan nin klɔ dandan mun be su’n, ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ wie mun yɛ be kɔ-ɔ. Bla wie mɔ be lafi Ɲanmiɛn su’n, be niannin Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ mun be lika. Bla sɔ mun be nun wie yɛle Mari m’ɔ fin Magdala’n, ɔ nin Zanin, yɛ Sizanin, ɔ nin bla wie mun ekun.\nZezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun jasin fɛ’n i bolɛ. I sin’n, ɔ sunmannin be kɛ be ko bo jasin fɛ’n. Be wlanwlannin Galile mɛn’n nun. Ɔ maan sran kpanngban kpa be kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ, yɛ be yoli be batɛmun. Kɛ mɔ sran kpanngban be kunndɛ kɛ bé káci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n ti’n, Zezi fa be sunnzunnin fie kun mɔ i su ninnge mun be kpɛlɛ’n w’a ju’n. I sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ: ‘Amun srɛ Zoova kɛ ɔ fa sran kpanngban bla naan be di junman’n.’ I sin’n, ɔ fɛli i sɔnnzɔnfuɛ ableso (70), kpɛkun ɔ sunmannin be nɲɔnnɲɔn naan be ko bo jasin fɛ’n Zide mɛn’n nun. Be kannin Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i ndɛ kleli sran wafawafa kwlaa. Kɛ be sali be sin’n, be kannin be junman’n i su ndɛ kleli Zezi. Nanwlɛ, be klun jɔli dan. Satan kwlá jranman jasin fɛ bolɛ junman’n.\nZezi yoli like kwlaa nga ɔ kwla yo’n naan sɛ ɔ kɔ ɲanmiɛn su’n, i sɔnnzɔnfuɛ mun b’a kwla di junman cinnjin sɔ’n titi. Ɔ seli be kɛ: ‘Amun bo jasin fɛ’n asiɛ wunmuan’n su. Amun kle sran mun Ɲanmiɛn Ndɛ’n, yɛ amun yo be batɛmun.’\n“Ɔ fata kɛ n wɔ klɔ uflɛ su naan n ko bo Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n. Afin i sɔ’n ti yɛ be sunmannin min-ɔn.”—Liki 4:43.\nKosan: ?Junman benin yɛ Zezi fa wlɛli i sɔnnzɔnfuɛ mun be sa nun-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun be buli junman sɔ’n niɔn?\nMatie 4:17-25; 9:35-38; 28:19, 20; Marki 1:14-20; Liki 4:14-21; 8:1-3; 10:1-22.


Ɔ ti cinnjin kɛ be yo Klistfuɛ’m be batɛmun | Like suanlɛ liɛ\n“Batɛm b’ɔ maan amu’an nyan amun ti ndɛ’n.”—1 PIƐR 3:21.\nJUE: 52, 41\n?BATƐMUN’N I SU NDƐ BENIN YƐ BIBLU’N NUN NDƐ MMA NGA’M BE KAN-ƆN?\n1 Piɛr 3:20, 21.\nMatie 28:19, 20.\nSa Nga Be Yoli’n 22:16.\n1, 2. (a) ?Kɛ siɛ nin niɛn wie’m be wun kɛ be wa’n kunndɛ kɛ be yo i batɛmun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo be-ɔ? (b) Be nga be kunndɛ kɛ be yo be batɛmun’n, be usa be sɛ be fali be wun mannin Zoova o. ?Ngue ti yɛ be usa be sɔ-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nBE FLƐ talua kun kɛ Maria. Aɲia dan kun bo’n, ɔ nin sran wie mɔ be su wa yo be batɛmun’n, be jasoli nglo. Aniaan ng’ɔ yiyili batɛmun yolɛ’n i su ndɛ’n nun’n, ɔ usali be kosan nɲɔn. Be tɛli su kekle kpa. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Maria i si nin i nin be ti lɛ, be niɛn i siin. I sin’n, be yoli Maria i batɛmun.\n2 Nanwlɛ, kɛ Maria fɛli i wun mannin Zoova mɔ be yoli i batɛmun’n, ɔ yoli i si nin i nin be fɛ dan. Sanngɛ, kwlaa naan b’a yo i batɛmun’n, i nin’n kokoli kan. Ɔ usɛli i wun kɛ: ‘?Maria w’a ju kɛ be yo i batɛmun? ?Ɔ timan bakan ngboko? ?Ɔ wun i wlɛ kɛ ajalɛ cinnjin yɛ ɔ su fa-ɔ? ?Ɔ fata kɛ ɔ minndɛ kan naan b’a yo i batɛmun?’ Kɛ siɛ nin niɛn sunman be wun kɛ be mma’m be kunndɛ kɛ be yo be batɛmun’n, be koko kɛ ngalɛ’n sa wie. (Akunndanfuɛ’n 5:4) Afin, ajalɛ cinnjin kpafuɛ nga sran kun kwla fa’n, yɛle kɛ ɔ fɛ i wun man Zoova naan be yo i batɛmun.—An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ ?A fali ɔ wun mannin Zoova?” i nun.\n3, 4. (a) ?Wafa sɛ yɛ akoto Piɛli kleli kɛ batɛmun yolɛ’n ti cinnjin dan-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Piɛli seli kɛ mmeli mɔ Nowe boboli’n ti batɛmun’n i nzɔliɛ-ɔ?\n3 Akoto Piɛli kleli kɛ batɛmun nga be yo sran kun’n, ɔ ti kɛ mmeli nga Nowe boboli’n sa. Ɔ seli kɛ: “Like sɔ’n ti batɛmun m’ɔ maan amu’an ɲan amun ti andɛ’n i nzɔliɛ.” “Like sɔ’n” mɔ Piɛli kɛnnin i ndɛ’n yɛle mmeli nga Nowe boboli’n. (An kanngan 1 Piɛr 3:20, 21 * nun.) (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Kɛ sran’m be wunnin kɛ Nowe su bobo mmeli’n, be wunnin i wlɛ kɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó Ɲanmiɛn i klun sa. Junman nga Zoova fa mɛnnin i’n, ɔ niannin nun dili i sɛsɛsɛ. Nowe lafili Zoova su. I sɔ’n ti, kɛ anannganman su nzue’n tɔ́’n, Zoova deli i nin i awlofuɛ mun. ?Ngue yɛ ndɛ nga Piɛli kannin’n, ɔ kle e-ɔ?\n4 Kɛ sran’m be wunnin mmeli’n, be wunnin i wlɛ kɛ Nowe lafi Ɲanmiɛn su sakpa. I wafa kunngba’n, kɛ be yo sran kun i batɛmun’n, i wiengu’m be wun kɛ ɔ fɛli i wun mannin Ɲanmiɛn naan ɔ lafi Klist su. Be nga be yo be batɛmun’n, be ɲin yi Ɲanmiɛn, yɛ be yo like kwlaa ng’ɔ se be kɛ be yo’n. Kɛ anannganman su nzue’n tɔ́’n, Zoova deli Nowe. I wafa kunngba’n, kɛ Zoova wá núnnún klunwifuɛ mun’n, ɔ́ dé i sufuɛ nga be yoli be batɛmun mɔ be nin i nanti klanman’n. (Mark 13:10; Sa Nglo Yilɛ 7:9, 10) I sɔ’n ti, ɔ ti cinnjin kɛ e fa e wun man Zoova naan be yo e batɛmun. Sɛ sran kun w’a ju kɛ be yo i batɛmun naan ɔ tu sie’n, ɔ cɛman naan w’a ɲanman anannganman nguan.\n5. ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su like suanlɛ nga nun-ɔn?\n5 Y’a wun i wlɛ kɛ batɛmun yolɛ’n ti cinnjin dan. I sɔ’n ti, like suanlɛ nga nun’n, é wá tɛ́ kosan yɛ’m be su: ?Batɛmun’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ sran kun yo naan b’a yo i batɛmun-ɔn? ?Kɛ é klé e mma mun nin sran uflɛ be Biblu’n nun like’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su titi kɛ batɛmun yolɛ’n ti cinnjin-ɔn?\nBATƐMUN’N I SU NDƐ NGA BIBLU’N KAN’N\n6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ Zan yoli sran’m be batɛmun-ɔn? (b) ?Wan yɛ i batɛmun mɔ be yoli’n ti i liɛ ngunmin-ɔn? (c) ?Ngue ti-ɔ?\n6 Sran klikli nga Biblu’n kɛn i ndɛ kɛ ɔ yoli sran’m be batɛmun’n, yɛle Zan m’ɔ ti batɛmun yofuɛ’n. (Matie 3:1-6) ?Ngue ti yɛ sran’m be bali Zan sin naan ɔ yo be batɛmun-ɔn? Sran sɔ’m be wunnin i wlɛ kɛ b’a nantiman Moizi Mmla’n su, yɛ i sɔ’n yoli be nsisɔ. Sran kun ekun mɔ Zan yoli i batɛmun’n, yɛle Ɲanmiɛn i Wa Zezi mɔ fɔ nunmɛn i nun’n. Zezi i batɛmun mɔ be yoli’n ti i liɛ ngunmin. (Matie 3:13-17) Afin, w’a yoman sa tɛ le. Ɔ maan, ɔ nunman nun kɛ ɔ kaci i nzuɛn’n. (1 Piɛr 2:22) ?Yɛ ngue ti yɛ be yoli Zezi i batɛmun-ɔn? Yɛle kɛ, Zezi waan ɔ́ yí i nglo kɛ ɔ bali Ɲanmiɛn i klun sa yolɛ.—Ebre Mun 10:7.\n7 Kɛ Zezi boli Ɲanmiɛn ndɛ’n i kanlɛ bo’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be yoli sran wie’m be batɛmun. (Zan 3:22; 4:1, 2) Sran sɔ’m be wunnin i wlɛ kɛ b’a nantiman Moizi Mmla’n su. Yɛ be kacili be nzuɛn’n. I sɔ’n ti yɛ be yoli be batɛmun-ɔn. Sanngɛ kɛ Zezi wuli mɔ Ɲanmiɛn cɛnnin i’n, sa uflɛ ti yɛ be yo be nga be kunndɛ kɛ bé káci i sɔnnzɔnfuɛ’n be batɛmun-ɔn.\n8. (a) ?Kɛ Zezi cɛnnin nguan’n, junman cinnjin benin yɛ ɔ mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ be yo Klistfuɛ’m be batɛmun-ɔn?\n8 Kɛ afuɛ 33 nun Zezi cɛnnin nguan’n, ɔ ko kannin ndɛ kleli sran 500 tra su. Atrɛkpa’n, bakanngan’m be o be nun wie. Yɛ atrɛkpa’n, cɛn sɔ nun yɛ ɔ kannin ndɛ nga kleli be-ɔ. Ɔ seli be kɛ: “An wɔ ko kle nvle-nvle’n kwlaa be like maan be kaci n sɔnnzɔnfuɛ, yɛ an yo be batɛm e Si Nyanmiɛn, nin i Wa’n, ɔ nin i Wawɛ’n be dunman nun. Yɛ like kwlaa nga n kleli amun’n, amun kusu an kle be maan be fa su.” (Matie 28:19, 20; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:6) Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be kle sran’m be like naan be kaci i sɔnnzɔnfuɛ wie. Sran kwlaa ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ fɛ́ i ti wlɛ́ i “kɔmin su waka’n” i bo’n, yɛle kɛ ɔ́ káci i sɔnnzɔnfuɛ’n, ɔ fata kɛ be yo i batɛmun. (Matie 11:29, 30) Sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sú Ɲanmiɛn kɛ ɔ nin i fata’n sa naan Ɲanmiɛn klun jɔ i wun’n, ɔ fata kɛ ɔ wun i wlɛ weiin kɛ Ɲanmiɛn kpali Zezi kɛ ɔ yo i klun sa. I liɛ’n, be kwla yo i batɛmun. Batɛmun sɔ’n yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ’n su-ɔ. Biblu’n nun ndɛ sunman be kle kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ klikli’m be wunnin i wlɛ kɛ batɛmun yolɛ’n ti cinnjin. I sɔ’n ti, b’a seman kɛ bé mínndɛ lele naan b’a yo be batɛmun.—Sa Nga Be Yoli’n 2:41; 9:18, 19; 16:14, 15, 32, 33.\nNÁN AN SE KƐ AMÚN MÍNNDƐ LELE\n9, 10. ?Ngue yɛ Etiopi bian’n nin Sɔlu be batɛmun mɔ be yoli’n, ɔ kle e-ɔ?\n9 An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 8:35, 36 nun. Cɛn kun’n, Etiopi bian kun ɔli Ɲanmiɛn sulɛ Zerizalɛmun. Kɛ ɔ́ sɛ́ i sin kɔ́ i klɔ’n, Zoova i anzi’n sunmannin Filipu kɛ ɔ ko bo jasin fɛ’n kle i. Filipu ko kannin “Jésus i jasin fɛ’n” kleli i. Etiopi bian’n wunnin i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ ɔ lafi e Min Zezi su. Asa ekun’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ Zoova kunndɛ kɛ be yo be nga be waan bé káci Klistfuɛ’n be batɛmun. I sɔ’n ti, w’a sisimɛn i bo, be yoli i batɛmun.\n10 Sran kun ekun m’ɔ wunnin i wlɛ kɛ batɛmun’n ti like cinnjin’n, yɛle Zuifu bian kun mɔ be flɛ i kɛ Sɔlu’n. Zuifu’m be fali be wun mannin Zoova. Sanngɛ b’a yoman Zoova i klun sa. I sɔ’n ti, Zoova yili i sa be nvle’n su. Sanngɛ, Sɔlu buli i titi kɛ wafa nga Zuifu’m be su Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ ti kpa-ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ kleli Klistfuɛ’m be yalɛ dan. Cɛn kun’n, Zezi mɔ Ɲanmiɛn cɛnnin i’n, ɔ kan ndɛ ɲanmiɛn su lɔ kleli Sɔlu. I sin’n, kɛ Klistfuɛ kun mɔ be flɛ i kɛ Ananiasi’n ɔli i ye yolɛ’n, ɔ sɔli i nun klanman. Biblu’n se kɛ: “Ɔ jaoli naan b’a yo i batɛm.” (Sa Nga Be Yoli’n 9:17,19; Galasifuɛ Mun 1:14) Kɛ Sɔlu wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn kpali Zezi kɛ ɔ yo i klun sa’n, be osu kunngba nun lɛ’n, be yoli i batɛmun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa flɛli i kɛ akoto Pɔlu.—An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 22:12-16 nun.\nKɛ be ko suan Biblu’n nun like mɔ be wun kɛ ɔ ti nanwlɛ’n, be fa be wun man Zoova, yɛ be yo be batɛmun.\n11. (a) ?Ngue ti yɛ andɛ’n, be nga e kle be Biblu’n nun like’n be kunndɛ kɛ be yo be batɛmun-ɔn? (b) ?Kɛ be yo sran kun i batɛmun’n, i sɔ’n yo e sɛ?\n11 Andɛ’n, be nga be suan Biblu’n nun like’n, sɛ be ti oke o, sɛ be ti gbanflɛn annzɛ talua o, like kunngba’n yɛ be yo-ɔ. Kɛ be ko suan Biblu’n nun like mɔ be wun kɛ ɔ ti nanwlɛ’n, be fa be wun man Zoova, yɛ be yo be batɛmun. I kpa bɔbɔ’n, kɛ é yó e aɲia dandan mun’n, like nga aniaan’m be ɲin o i sin kpa’n, yɛle nzra nun ijɔlɛ ng’ɔ kan batɛmun yolɛ’n i ndɛ’n. Kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be fa Ɲanmiɛn ndɛ’n su mɔ be yo be batɛmun’n, i sɔ’n yo Zoova i Lalofuɛ’m be fɛ dan. Siɛ nin niɛn’m be kusu, kɛ be mma’m be fa ajalɛ cinnjin sɔ’n, ɔ yo be fɛ wie. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 2016, Sɛptanblu nun lele mɔ afuɛ 2017 nun Utu anglo’n fá wíe’n, be yoli sran 284.000 tra su be batɛmun. (Sa Nga Be Yoli’n 13:48) Sran sɔ’m be wunnin i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kɛ be yo Klistfuɛ’m be batɛmun. ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ fata kɛ sran kun yo naan b’a yo i batɛmun-ɔn?\n12. ?Kwlaa naan b’a yo sran kun i batɛmun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo-ɔ?\n12 Kwlaa naan b’a yo sran kun i batɛmun’n, ɔ fata kɛ ɔ si Ɲanmiɛn. Like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yili klɔ sran nin asiɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ si i wie. Yɛ like nga Ɲanmiɛn yoli naan cɛn wie lele sran’m b’a fite nun’n, ɔ fata kɛ ɔ wun i wlɛ. (1 Timote 2:3-6) I sin’n, ɔ fata kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su. I liɛ’n, ɔ́ yáci sa tɛ’n i yolɛ. Kpɛkun, ɔ́ nánti i mmla’m be su. (Sa Nga Be Yoli’n 3:19) I sɔ’n ti cinnjin. Afin, sɛ sran kun fɛ i wun man Ɲanmiɛn naan ɔ yaciman sa tɛ’n i yolɛ’n, Ɲanmiɛn klun su jɔmɛn i wun. (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10) Asa ekun’n, be nga be kunndɛ kɛ bé fá be wun mán Ɲanmiɛn’n, ɔ fata kɛ be tran aɲia’m be bo, be bo jasin fɛ’n titi, yɛ be kle sran’m be like. I sɔ yɛ ɔ fata kɛ sran kwlaa ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sú Zezi su’n, ɔ yo-ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 1:8) Ɔ fata kɛ be nga be suan Biblu’n nun like’n, be yo i kwlaa sɔ’n ka naan b’a yo be batɛmun.\nMAAN E KLE BE KƐ BATƐMUN YOLƐ’N TI CINNJIN\n?Kɛ é klé sran’m be like’n, e yiyi nun e kle be kɛ batɛmun’n ti like cinnjin? (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nun.)\n13. ?Kɛ é klé sran kun i like’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi batɛmun yolɛ’n i ndɛ’n su-ɔ?\n13 Wienun-ɔn, e su uka e wa kun, annzɛ Biblu’n nun like suanfuɛ kun naan ɔ yo ninnge nga e boboli be su lɛ’n. I lɛ nun’n, nán e wla fi su kɛ be nga be kunndɛ kɛ bé yó Zezi i sɔnnzɔnfuɛ sakpa’n, ɔ fata kɛ be yo be batɛmun. I liɛ’n, sɛ ɔ ju kɛ e yiyi nun e kle i weiin kɛ ɔ ti cinnjin kɛ ɔ fɛ i wun man Zoova naan be yo be batɛmun’n, ɔ su yoman kekle e sa nun. Afin, e kunndɛ kɛ e mma mun nin be nga e kle be Biblu’n nun like’n, be su Ɲanmiɛn be wɔ be ɲrun naan be yo be batɛmun.\n14. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e mian sran kun kɛ ɔ fɛ i wun man Ɲanmiɛn naan be yo i batɛmun-ɔn?\n14 Zoova mianman sran fi kɛ ɔ su i. (1 Zan 4:8) I sɔ’n ti, ɔ fataman kɛ sran kun miɛn i wa’n, annzɛ Biblu’n nun like suanfuɛ kun kɛ ɔ fɛ i wun man Ɲanmiɛn naan be yo i batɛmun. Kɛ é klé sran kun i Biblu’n nun like’n, maan e yiyi nun e kle i kɛ ɔ ti cinnjin kɛ ɔ fɛ i wun mantan Zoova. I liɛ’n, sɛ ɔ klo Ɲanmiɛn ndɛ’n sakpa, naan ɔ klo kɛ ɔ́ yó like nga Klistfuɛ’m be yo’n wie’n, ɔ́ fɛ́ i wun mán Ɲanmiɛn naan be yo i batɛmun.—2 Korɛntfuɛ Mun 5:14, 15.\n15, 16. (a) ?Sran kun i afuɛ’n yɛ be nian naan b’a se kɛ w’a ju batɛmun yolɛ-ɔ?An yiyi nun. (b) ?Kannzɛ be yoli sran kun i batɛmun Ɲanmiɛn sulɛ wafa kun nun laa’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ be yo i batɛmun uflɛ naan w’a kaci Zoova i Lalofuɛ-ɔ?\n15 Nán sran kun i afuɛ’n yɛ be nian naan b’a se kɛ w’a ju batɛmun yolɛ-ɔ. Afin, sran ngba timan kun. Biblu’n nun like suanfuɛ wie’m be nanti Ɲanmiɛn ndɛ’n su ndɛndɛ tra wie mun. Be nga be yo be batɛmun’n, be nun kpanngban be ti gbanflɛn kan annzɛ talua kan. Kpɛkun, be su Zoova lele be fa yo oke. Sanngɛ sran wie’m be liɛ’n, kɛ bé súan Biblu’n nun like mɔ bé yó be batɛmun’n, nn be ti oke. Sran sɔ’m be nun wie mun bɔbɔ be le afuɛ 100 tra su.\n16 Be yoli bla kun m’ɔ suan Biblu’n nun like’n, i batɛmun Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be nun laa. I sɔ’n ti, ɔ usali sɛ ɔ ti cinnjin kɛ be yo i batɛmun ekun o. Aniaan ng’ɔ kle i like’n fɛli i ɲin sieli i Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be su. Kɛ bla’n wunnin like nga Biblu’n kle’n i wlɛ’n, be yoli i batɛmun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ su wa ɲan afuɛ 80. ?Ngue yɛ i sɔ’n kle e-ɔ? Yɛle kɛ, sɛ sran kun kunndɛ kɛ Zoova klun jɔ i wun’n, ɔ fata kɛ ɔ si ndɛ nanwlɛ’n naan b’a yo i batɛmun. Ɔ maan, kannzɛ be yoli sran kun i batɛmun Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n nun laa’n, ɔ fata kɛ be yo i batɛmun uflɛ naan w’a kaci Zoova i Lalofuɛ.—An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 19:3-5 nun.\n17. ?Sran kun i batɛmun yolɛ cɛn nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ bu su akunndan-ɔn?\n17 Kɛ be yo sran kun i batɛmun’n, i klun jɔ. Sanngɛ cɛn sɔ nun’n, ɔ fata kɛ ɔ bu batɛmun nin i wun m’ɔ fa mannin Zoova’n, i su akunndan kpa. Afin, sran ng’ɔ kaci Klistfuɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ miɛn i ɲin kpa naan w’a kwla yo Zoova i klun sa. Ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun i wlɛ kɛ ‘olɛ nga be o lɛ’n, nán be bɔbɔ be olɛ yɛ be wo-ɔ, sanngɛ sran ng’ɔ wuli b’ɔ cɛnnin’n ti’n, i dunman nun yɛ be wo-ɔ.’—2 Korɛntfuɛ Mun 5:15; Matie 16:24.\n18. ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su like suanlɛ ng’ɔ bɛ i sin’n nun-ɔn?\n18 Like suanlɛ nga kleli e kɛ, kɛ sran kun fa ajalɛ kɛ ɔ́ káci Klistfuɛ’n, ɔ timan aɔwi ndɛ. I sɔ’n ti yɛ Maria i nin’n usɛli i wun kosan nga e boli be su ndɛ kpɔlɛ klikli nun’n niɔn. Sɛ e ti siɛ annzɛ niɛn’n, e kwla usa e wun kɛ: ‘?Min wa’n w’a ju kɛ be yo i batɛmun? ?Min wa’n si Zoova kpa, ɔ maan ɔ kwla fɛ i wun mɛn i kɛ ɔ́ yó i klun sa? ?Ɔ fata kɛ min wa’n di suklu dan, yɛ ɔ ɲan junman naan b’a yo i batɛmun? ?Sɛ be yo i batɛmun naan i sin’n ɔ yo sa tɛ nin?’ Like suanlɛ ng’ɔ bɛ i sin’n nun’n, é wá tɛ́ kosan sɔ’m be su. Kpɛkun, wafa ng’ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be bu batɛmun’n é wá kɛ́n i ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 1 Piɛr 3:21 (NW) se kɛ: “Like sɔ’n ti batɛmun m’ɔ maan amu’an ɲan amun ti andɛ’n i nzɔliɛ. Nán kɛ ɔ wunnzin amun wunnɛn’n su fiɛn-ɔn, sanngɛ ɔ maan e srɛ Ɲanmiɛn kɛ nán maan e klun titi e kun. Zezi Klist i cɛnlɛ’n ti yɛ e ɲannin e ti-ɔ.”\nKɛ be se kɛ sran kun fɛ i wun man Zoova’n, yɛle kɛ nvialiɛ nun’n, ɔ ta Zoova i nda kɛ ɔ́ tú i klun sú i, yɛ ɔ́ yó i klun sa. Ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be tinuntinun be fa be wun man Zoova naan be yo be batɛmun.\n?A fali ɔ wun mannin Zoova?\nKwlaa naan b’a yo Biblu’n nun like suanfuɛ’m be batɛmun naan b’a kaci Zoova i Lalofuɛ’n, aniaan ng’ɔ ijɔ nzra nun’n, ɔ usa be kosan nɲɔn naan be tɛ su nzrafuɛ’m be ɲrun. Kosan klikli ng’ɔ usa’n yɛ: “?E ti tɛ mɔ Zezi Klist fɛli i wun yili’n ti’n, amun wlali amun sa tɛ yolɛ’n i ase yɛ amun fali amun wun mannin Zoova kɛ amún yó i klun sa?”\n?Ngue ti yɛ e si kɛ be nga be su wa yo be batɛmun’n, be dun mmua fali be wun mannin Zoova-ɔ? Zezi seli i akoto mun nin i sɔnnzɔnfuɛ onga mun kɛ: “Sran nga i waan ɔ́ sú n su’n, maan ɔ klɛn i wun man min, yɛ ɔ́ súɛ i waka’n naan ɔ su n su.” (Matie 16:24) Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n mɔ afuɛ kun sinnin’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be kle sran’m be like naan be kusu be kaci i sɔnnzɔnfuɛ wie, yɛ be yo be batɛmun.—Matie 28:19, 20.\nI nun mɔ Zezi o asiɛ’n su’n, like ng’ɔ yoli i cinnjin’n, yɛle Zoova i klun sa yolɛ. I sɔ’n ti, Biblu’n nun like suanfuɛ nga be kunndɛ kɛ bé fá like kwlaa nga Zezi kleli’n su’n, ɔ fata kɛ be fa be wun man Zoova mlɔnmlɔn. Kɛ Zezi sa’n, ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i klun sa yolɛ’n, ɔ yo be cinnjin tra like kwlaa. (Matie 26:39) Kɛ be yo sran kun i batɛmun’n, ɔ yi i nglo kɛ ɔ klɛnnin i wun mannin Ɲanmiɛn, naan w’a fua kpa kɛ ɔ́ tú i klun sú i. (Rɔmfuɛ Mun 12:1) I sɔ’n ti, kɛ aniaan ng’ɔ ijɔ nzra nun’n usa be nga be su wa yo be batɛmun sɛ be fali be wun mannin Zoova naan bé yó i klun sa’n, be tɛ su kɛ “ɛɛn.”


Wafa nga amun yó naan amun awlobo’n w’a su Zoova’n | Awlobo aklunjuɛ\nWafa nga amun yó naan amun awlobo’n w’a su Zoova’n\n‘I b’ɔ yili nyanmiɛn su lɔ’n, nin asiɛ’n, an koto i bo.’—Sa Nglo Yilɛ 14:7.\nKɛ nga amun fa wunnin i fluwa nga nun’n sa’n, Biblu’n nun mmla nga be kwla uka amun nin amun awlobofuɛ mun’n be diman be yalɛ. Zoova kunndɛ kɛ amun di aklunjuɛ. Ɔ tali nda kɛ sɛ amun fɛ i klun sa yolɛ’n sie i like kwlaa ɲrun’n, ɔ́ fá ninnge onga mun “úka su mán amun.” (Matie 6:33) Ɔ kunndɛ kpa kɛ amun nin i be tra janvuɛ. Ɔ maan amun yo like kwlaa nga amun kwla yo’n naan amun nin i be tra janvuɛ titi. Cenjele like danfuɛ nga sran kun kwla ɲɛn i’n, yɛle ngalɛ’n.—Matie 22:37, 38.\n1 MAAN AMUN NIN ZOOVA AMUN AFIƐN MANTAN KPA\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “‘Ń yó amun si, yɛ amun kusu amún yó min wa yasua nin min wa bla.’ Kɛ e Min Nyanmiɛn b’ɔ kwla like’n kwlaa yo’n ɔ se sɔ-ɔ.” (2 Korɛntfuɛ Mun 6:18) Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ amun nin i be afiɛn mantan kpa. Wafa nga amun kwla yo i sɔ’n, i kun yɛle i srɛlɛ. Zoova waan amun ‘koko yalɛ kle i titi, nán an yaci.’ (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17) Ɔ kunndɛ kpa kɛ amun kan amun klun ndɛ nin sa nga be o amun su’n kle i. (Filipfuɛ Mun 4:6) Sɛ amun nin amun awlobo’n nunfuɛ’m be srɛ Ɲanmiɛn likawlɛ’n, bé wún kɛ amun lafi i su sakpa.\nLike kun ekun yɛle Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n i tielɛ. Wafa nga amun kwla yo i sɔ’n, yɛle i Ndɛ’n nun kannganlɛ nin Biblu’n i akua’m be nun like suanlɛ. (Jue Mun 1:1, 2) Like nga amun suan’n, amun bu su akunndan kpa. (Jue Mun 77:12, 13) Like kun ekun mɔ amun kwla yo naan amun a tie Ɲanmiɛn ndɛ’n yɛle asɔnun aɲia’m be kwlaa be bo tranlɛ.—Jue Mun 122:1-4.\nSɛ amun klo kɛ amun nin Zoova amun afiɛn sɛ kpa ekun’n, amun kɛn i ndɛ kle amun wiengu mun. Sɛ amun yo sɔ kpa’n, amun nin i be afiɛn mántan kpa.—Matie 28:19, 20.\nCɛn kwlakwla’n, amun fa blɛ be kanngan Biblu’n nun, kpɛkun amun srɛ Ɲanmiɛn.\nMaan Ɲanmiɛn sulɛ’n yo amun awlobo’n i cinnjin tra amun ɲin su yiyilɛ’n.\n2 AMUN SU ƝANMIƐN AKLUNJUƐ SU AWLO LƆ\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “An fa amun wun mantan Nyanmiɛn, yɛ i kusu fɛ́ i wun mántan amun-ɔn.” (Zak 4:8) Amun kle amun awlobo’n i Ɲanmiɛn sulɛ blɛ’n naan amun jran su titi. (Bo Bolɛ 18:19) Sanngɛ nɛ́n i ngba ɔ. Amun ninnge kwlaa yolɛ nun’n, amun kle kɛ amun lafi Ɲanmiɛn su. Amun kan Ɲanmiɛn ndɛ kle awlo’n nunfuɛ mun naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn mantan kpa. “Sɛ amun ti amun awlo lɔ, amun kan, sɛ amun wo atin su amun su kɔ lika o, amun kan, sɛ amun wa la o, sɛ amun tinnge o, amun kan.” (Mmla’n 6:6, 7) Amun fua kɛ Zozie fa fuali’n sa. Ɔ seli kɛ: “N liɛ’n, e nin min osufuɛ mun, é sú Anannganman.”—Zozie 24:15.\nAmun sie blɛ kun naan amun nin amun awlo’n nunfuɛ’m be jran su titi suan like. Blɛ sɔ’n nun’n, amun uka amun awlo’n nunfuɛ’m be tinuntinun naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn sɛ kpa.\nZOOVA I SUFUƐ’M BE DI AKLUNJUƐ\nNanwlɛ, like fi timan kpa traman Ɲanmiɛn Zoova i sulɛ’n. Kɛ ɔ wun kɛ amun nin amun awlobo’n amun tu amun klun be su i’n, ɔ yo i fɛ kpa. Sɛ amun su i titi kɛ ngalɛ’n sa’n, amún kló i yɛ amún sɔ́nnzɔn i kpa ekun. (Mark 12:30; Efɛzfuɛ Mun 5:1) Sɛ amun bu Ɲanmiɛn i akunndan amun aja’n nun’n, amun afiɛn sɛ́ kpa. (Akunndanfuɛ’n 4:12; Ezai 48:17) Amun nin amun awlobo’n amún dí aklunjuɛ tititi, afin Zoova amun Ɲanmiɛn’n ɔ́ yrá amun su.—Mmla’n 12:7.\n?Min nin min yi annzɛ min wun e srɛli Ɲanmiɛn likawlɛ w’a do le nɲɛ?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ min nin min awlobo’n e suan su like naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo w’a wla ase kpa ɔ?\nAWLOBO KPƐN’M BE LIƐ\nNán amun man like fi atin naan ɔ tanndan amun awlo lɔ Ɲanmiɛn sulɛ’n i ɲrun.\nAmun dun mmua bo like nga amun wá súan su like’n kle awlo’n nunfuɛ mun. I liɛ’n, be kwla siesie be wun.\nAmun yo naan awlo’n nunfuɛ’m be kwlaa be tran like suanlɛ’n i bo.\nAmun yo naan awlo’n nunfuɛ’m be kwlaa be wun be wun fɛ.


Bé tii lika'n kwlaa ke amuan fa bla nin bian kunndele'n amuan tyityi amun ti, lélé o man amun nun kun a dé i si yi'n. Bla kunndele wafa so'n, bé bo bé ti'a Christfue'n bobo bé yôman.\nsannge ke o yô nan amuan kunnde'a bla i sukusuku'n, man yasua kun dya bla kun, ye bla kun dya bian kun.\nSannge se é di sa nga é yôli'n i nanwle klé Nyanmien'n, é kwla fa é wla gue i su, afin o yô sa i nuan su, oh yatyih tye é, o man é wun sa'n wiéh.\nI so'n ti, anh wla amun asie'n su wa nzuen'n bé asé, bla nin bian kunndele, sa tete yôle, bé kônvi b'o so nyannzuen sa mun'n, bé nyin b'o blô liké'm bé su'n, bé nyin b'o yi'a liké'n b'o nin amuen sole'n ti kun'n.\nAn ti Nyanmien i swran, i so'n ti, nanh man bé ti bla nin bian kunndele, nin sa tete yôle, nin bé nyin b'o yi'a liké'n, bé nde fi amun nuan nun.\n Liké nga amun si'n yô'n, i wié ye an yôo. Bé sé i ke: Nanh téklé ba yele é. É si ti kunngba tye, é si so'n yele Nyanmien. Jésus sé bé ke: Se Nyanmien ti amun Si sakpa'n, wuun amunh klôh n sa, afin n fin Nyanmien wun lo, i dunman nun ye n wô waa. Nanh n tiaun ye m balio, i ye o sunmaan mion.\n1 Thessaloniquefue ٤:٣-٤\n Sa ng'o yô Nyanmien fe'n yele ke an katyi i lie mlonmlon ye nanh an kunnde bla nin bian. Man swran kun si i bobo i wun su nian, o fe i wun man Nyanmien mlonmlon, ye nanh man o yô i wun finfin.\n ?An si'a ke sa tete yôfue'm bé su yô'a men nga Nyanmien siéé'n i nunfue mlonmlon? Nanh an laka amun wun, afin bla annze bian kunndefue, nin amuen sofue, nin yasua b'o kunnde bla i yi bô annze bla b'o kunnde bian i wun bô'n, nin yasua b'o kunnde i wiéngu yasua'n, nin awiéfue, nin swran bo i nyin yi'a liké'n, nin nzanbôefue, nin nzôwa kpefue, nin swran b'o dé swran liké wué kéklé su'n, i so swran lie'n su yô'a men nga Nyanmien siéé'n i nunfue mlonmlon. Ke laa amun nun swran wié'm bé ti soo. Sannge sien'n, Nyanmien a wunnzin amun, wa fa amun a katyi i lie mlonmlon, wa bu amun swran kpa é Min Jésus-Christ dunman nun, nin i Wawe'n i fanngan nun. N kwla sa'n kwlaa yô, sannge liké ngba yô'a min wun sa yé, n kwla sa'n kwlaa yô, sannge n klô'a ke n fa min wun man liké fi mlonmlon. Alie'n ti bé klun ôwié, ye bé klun'n kusu te alie'n i di guawle, sannge Nyanmien o wa satyi liké nnyon so'n. Bé wunnen'n kusu ti'a liké bo bé fa katyi bla kunndele nin bian kunndele likéo, sannge o ti é Min'n i lie, ye é Min'n kusu ti bé wunnen so'n i lie. Nyanmien bo i fanngan nun ye é Min'n tyennin'n, o man éh tyenh wié. ?An si'a ke an ti Christ i wunnen'n i lika'n wié? ?N kwla fa Christ i wunnen so'n i bué fa katyi téklé bla kun lie? N kpla é! ?An si'a ke swran b'o nin téklé bla kun bé san nun'n, wuun ba katyi swran wunmuan? Afin bé klee ke «bé nnyon'n béh katyih swran wunmuan.» I kunngba nion, swran b'o nin é Min'n katyi kun'n, bé wawe'n se. Anh wla bla nin bian kunndele'n i asé. Sa te kwlaa bo swran yô'n o ti'a bé kplô nun nde, sannge swran ng'o kunnde bla annze bian'n, o yô i so sa lie'n gue i bobo kplô'n nun. ?An si'a ke amun wunnen'n ti Nyanmien i Wawe'n b'o fa maan amun b'o ô amun nun'n i sua, o man an di'a amun tiaun? Afin o tôô amun gua kpan, i so'n ti, liké kwlaa nga amunh yôh'n anh yô man o be i nyrunnyan.\n Ye o sé ke: Liké ng'o ô swran klun lo'n, i ye o satyi io. Afin swran klun lo i awlen'n nun ye akunndan te'n wôo, bla nin bian kunndele, awié, swran kunle, bla nin bian bé yi annze bé wun i bô kunndele, bé nyin b'o yi'a liké'n, klunwi, gble, sa sukusuku yôle, ainblôe, swran wun nde kanle, wun tule nin sinnzin yôle. Liké kainkain so'n kwlaa bé ô swran i klun lo, bé ye bé satyi io.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Assamais Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Bulgarian Sign Language Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Digor Douala Dusun Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes thaïe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Ponape Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Russe Rutooro Salvadoran Sign Language Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Senoufo (Cebaara) Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thai (Northeastern) Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nLIKE SUANLƐ 11\n?A wun sran nga be o foto’m be su mɔ be di aklunjuɛ lɛ’n? Be o Zoova i Lalofuɛ’m be aɲia dan kun bo. Laa’n, Ɲanmiɛn seli i sufuɛ’m be kɛ afuɛ kwlaa’n, be yia kpɛ nsan. Ajalɛ kunngba’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fɛ i andɛ ɔ. Be ɲin o blɛ nga bé yó aɲia dandan mun’n i sin wie. (Mmla’n 16:16) Afuɛ kwlaa nun’n, be yo aɲia dandan nsan. Be yo Akpasua kun aɲia’n m’ɔ di cɛn ba kun’n i kpɛ nɲɔn. Kpɛkun be yo Nvle kun aɲia’n m’ɔ di cɛn ba nsan’n. ?Wafa sɛ yɛ aɲia sɔ’m be yo Zoova i Lalofuɛ’m be ye ɔ?\nBe yo maan be nin be niaan Klistfuɛ’m be afiɛn’n mantan kpa ekun. Wafa kunngba nga Izraɛlifuɛ’m be manmannin Zoova aklunjuɛ su “anyia’m be nun’n,” i sɔ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo i blɛ ngunmin kun sɔ’m be nun wie ɔ. (Jue Mun 26:12; 111:1) Aɲia sɔ mun maan be nin be wiengu Zoova i Lalofuɛ mɔ be fin asɔnun uflɛ annzɛ nvle uflɛ nun bɔbɔ’n, be yia likawlɛ. Amindi su’n, be di like aɲia’n i lika nun lɔ. I sɔ’n yo maan be tran aniaan tranlɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 2:42) Aɲia dandan sɔ’m be bo lɔ’n, bo kun yolɛ m’ɔ fin klolɛ mɔ be klo be ‘niaan Kristfuɛ mun’n,’ i ɲin fite weiin.—1 Piɛr 2:17.\nBe uka be maan be kɔ be ɲrun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Kɛ mɔ Izraɛlifuɛ’m “be wunnin ndɛ nga be tuli i bo kleli be’n i wlɛ kpa” ti’n, be dili su ye. (Neemi 8:8, 12) Zoova i Lalofuɛ’m be kusu be klo Biblu’n nun like nga be kle be be aɲia’m be bo lɔ’n. Like kwlaa nga be kle be lɔ’n taka Biblu’n su. Ijɔlɛ fɛfɛ nga be tie be’n, ɔ nin ninnge’m be nglo yilɛ’n, be kle be wafa nga be mɛn dilɛ nun’n, be kwla yo Ɲanmiɛn i klun sa’n. Be nga blɛ kekle nga nun’n, be nanti kɛ Klistfuɛ sa’n, kɛ be tie be su ndɛ’n, ɔ wla be fanngan. Nvle kun aɲia’m be bo lɔ’n, be yi Biblu’n nun ndɛ wie’m be su anɔ. I sɔ’n kle be ajalɛ kpa wie mun. Aɲia dandan kwlaa bo’n, be nga be kunndɛ kɛ bé yí i nglo kɛ be fa be wun mannin Ɲanmiɛn’n, be yo be batɛmu.\n?Ngue ti yɛ aɲia dandan’m be ti aklunjuɛ blɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ aɲia’m be bo tranlɛ’n kwla yo ɔ ye ɔ?\nSɛ a kunndɛ kɛ á wún wafa nga Zoova i Lalofuɛ’m be tran aniaan tranlɛ’n, a kwla kɔ be aɲia dan nga bé wá yó i koko nga nun’n i bo. Kɛ ɔ ko yo naan w’a si aɲia dandan sɔ’m be bo lɔ ninnge mun’n, ɔ like klefuɛ’n kwla fa aɲia kun i siesielɛ fluwa’n kle wɔ. Aɲia dan nga bé wá yó i koko nga nun wa’n, klɛ i cɛn’n nin lika’n sie i ɔ kananndrie’n su. Kpɛkun, sɛ a kwla kɔ i bo’n, kɔ.


Blɛ kekle nun’n Samiɛli w’a kpɔnzɔman | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nNDƐ TRE MƆCUƐ\nBlɛ kekle nun’n w’a kpɔnzɔman\n1. ?Ngue sa ti yɛ sran’m be su sun Silo lɔ ɔ?\nIZRAƐLIFUƐ nin Filistifuɛ’m be ko kunnin. Filistifuɛ’m be kwlali be. Izraɛlifuɛ’m be sonja nga be wuli cɛn sɔ’n nun’n be ti 30.000. Sanngɛ nn Filistifuɛ’m b’a dun mmua b’a kun be nun sonja 4.000 ɔ nin a cɛman. I sɔ ti’n, awlabɔɛ wo Silo klɔ wunmuan’n su. Bla mun nin bakanngan’m be su sun be sran nga be wuli’n. Sa sɔ’m be yo Samiɛli i ya dan.—1 Sam. 4:1, 2, 10.\n2, 3. ?Sa benin mun ti yɛ Silo klɔ’n w’a ɲanman ɲrun kun ɔn?\n2 Awlabɔɛ ng’ɔ tɔli Silo klɔ’n su’n, nɛ́n i ngba yɛ ɔ o lɛ ɔ. Afin Filistifuɛ’m be deli Ɲanmiɛn i alaka’n wie. Ɲanmiɛn i alaka sɔ’n wo tannin sua m’ɔ o Silo lɔ’n nun. Ɔ o sua sɔ’n i lika ng’ɔ ti kpa tra su’n i nun lɔ. Ɲanmiɛn i alaka’n kle kɛ Ɲanmiɛn bɔbɔ o i nvle’n i afiɛn. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn Eli, i wa yasua nɲɔn mun, Ɔfni nin Fine be ko fa fiteli. Afin Izraɛlifuɛ’m be bu i kɛ ɔ́ dé be kɛ amuɛn wie sa naan bé kwlá Filistifuɛ mun. I sɔ ti’n, be sua ɔli alɛ kunwlɛ lɔ. Sanngɛ Filistifuɛ’m be deli Ɲanmiɛn i alaka’n be sa nun kpɛkun be kunnin Ɔfni nin Fine, yasua klunwifuɛ nɲɔn sɔ mun.—1 Sam. 4:3-11.\n3 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn i alaka’n cɛli kpa Ɲanmiɛn i tannin sua nga ɔ o Silo lɔ nun’n ti’n, Ɲanmiɛn i sua sɔ’n ɲannin ɲrun. Sanngɛ siɛn’n ɔ nunman lɛ kun. Kɛ Eli tili alaka’n i ndɛ sɔ’n, ɔ fin i bia’n su tɔli i kɔmin sin naan w’a wu. Blɛ sɔ nun nn ɔ le afuɛ 98. I wa Fine i angbeti’n kusu wú ba cɛn sɔ nun’n, ɔ kali nun. Ka naan w’a wu’n, ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i anyrunnyan ng’ɔ fa mannin Izraɛl nvle’n, w’a jaso be afiɛn.” Kɛ ɔ fin lɛ’n Silo klɔ’n w’a ɲanman ɲrun kun.—1 Sam. 4:12-22.\n4. ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ ɔ?\n4 ?Sa sɔ’m be yoli Samiɛli sɛ? ?Ɔ́ yó sɛ naan w’a kpɔnzɔman naan w’a kwla uka Izraɛlifuɛ mɔ Zoova yili i sa be su’n? E kusu, andɛ’n, sa kekle mun be kle e kwlakwla e yalɛ maan e kwla kpɔnzɔ. I sɔ ti’n, wafa nga Samiɛli i su ndɛ’n kwla uka e’n, é wá kɛ́n i ndɛ.\nƆ ‘yoli sa ng’ɔ ti i nuan su’n’\n5, 6. ?Kɛ ɔ fin cɛn mɔ Filistifuɛ’m be fali Ɲanmiɛn i alaka’n, ngue su yɛ Biblu’n fali e ɲin sieli ɔ? ?Yɛ blɛ sɔ’n nun’n, ngue yɛ Samiɛli yoli ɔ?\n5 Kɛ ɔ fin cɛn mɔ Filistifuɛ’m be deli Ɲanmiɛn i alaka’n ɔli’n, Biblu’n w’a kanman Samiɛli i ndɛ kun. Filistifuɛ’m be ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn. Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn i alaka mɔ be fali’n ti’n be wunnin ɲrɛnnɛn kpa. Ɔ yoli sɔ lele afuɛ 20, i sin naan b’a fa alaka’n b’a sa be sin. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n yɛ Biblu’n wa kannin Samiɛli i ndɛ ekun ɔn. (1 Sam. 7:2) Sanngɛ nán kɛ afuɛ 20 sɔ’n nun’n, Samiɛli w’a diman junman kun ti ɔ. Ɔ dili junman. Maan e kan junman nga ɔ dili’n i ndɛ kan.\n?Ngue yɛ Samiɛli yoli ukɛli i niaan Izraɛlifuɛ mun naan b’a kwla jran sa nga be tɔli be su’n be ɲrun ɔn?\n6 Ka naan afuɛ 20 sɔ’n w’a bo i bo’n, Biblu’n seli kɛ: “Samiɛl [te] kan ndɛ nga [Zoova] kan kle i’n kwlaa kle Izraɛlfuɛ mun kwlakwla.” (1 Sam. 4:1) Yɛ kɛ afuɛ 20 sɔ’n wieli’n, Biblu’n seli ekun kɛ afuɛ nuan kwlaa Samiɛli kɔ Izraɛli lɔ klɔ nsan su ko di jɔlɛ siesie be ndɛ mun. I sin’n ɔ sɛ i sin Rama, i tranwlɛ lɔ. (1 Sam. 7:15-17) I sɔ’n kle weiin kɛ afuɛ 20 sɔ nun’n Samiɛli w’a yaciman Zoova i junman’n i dilɛ le.\nBiblu’n w’a kanman Samiɛli i ndɛ kun lele afuɛ 20. Sanngɛ e lafi su kɛ blɛ sɔ nun’n, w’a yaciman Zoova sulɛ le.\n7, 8. (a) ?Samiɛli seli Izraɛlifuɛ’m be sɛ? (b) ?Izraɛlifuɛ’m be sɔli Samiɛli i ndɛ sɔ’n nun kpa?\n7 Eli i wa yasua’m be ayeliɛ tɛtɛ’m be ti’n, Izraɛlifuɛ’m be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n wa kannin ase. I sɔ ti’n, be nun kpanngban be wa sɔli amuɛn. Samiɛli ukali be lele afuɛ 20. Sanngɛ b’a faman be ti a deman. I ti’n, ɔ wa seli be kɛ: “Sɛ amun klo kɛ amún sá amun sin amún sú [Zoova] sakpa’n, amun gua amuɛn nga amun ko tuli be nvle wie be nun bɔ i wie yɛlɛ Astarte be blo. Amun fa amun wun mantan [Zoova] yɛ amun su i kunngba, kpɛkuun ɔ́ wá dé amun Filistifuɛ’m be sa nun.”—1 Sam. 7:3.\n8 ‘Filistifuɛ’m be sa’n’ tili Izraɛlifuɛ mun kpa. Yɛle kɛ, kɛ ɔ fin cɛn mɔ be kwlali Izraɛli lɔ sonja mun’n, be kleli be yalɛ sa trilili. Afin sran fi nunman lɛ m’ɔ kwla de be be sa nun ɔn. Sanngɛ Samiɛli seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ sɛ be sa be sin su Zoova’n, ɔ́ dé be. ?Izraɛlifuɛ’m be fali Samiɛli i ndɛ sɔ’n su? Ɛɛn, be fali su andɛ liɛ’n. Yɛle kɛ be guali be amuɛn’m be blo naan “b’a su [Zoova] i kunngba.” I sɔ’n yoli Samiɛli i fɛ kpa. Ɔ maan ɔ yiali be Mizpa lɔ. Klɔ sɔ’n o Zerizalɛmu i ti su nglo lɔ okaoka lika’n i nun lɔ. Be dili cɛn, yɛ be cili nglɛmun. Kpɛkun amuɛn nga be sɔli be’n ti’n, be kpatali Ɲanmiɛn.—An kanngan 1 Samiɛl 7:4-6 nun.\nKɛ Izraɛlifuɛ’m be yiali Gilgali lɔ’n, Filistifuɛ’m be buli i kɛ be nunkunlɛ blɛ w’a ju.\n9 ?Ngue yɛ Filistifuɛ’m be kunndɛli kɛ bé kó yó Izraɛlifuɛ mun ɔn? ?Yɛ kɛ Izraɛlifuɛ’m be tili i sɔ’n, ngue yɛ be yoli ɔ?\n9 Kɛ Filistifuɛ’m be tili kɛ Izraɛlifuɛ’m b’a yia Mizpa lɔ’n, be kunndɛli kɛ bé kó tɔ́ be su núnkun be kpɛ kun. Ɔ maan, be sunmannin be sonja mun kɛ be ko nunkun Zoova i sufuɛ sɔ mun. Nanwlɛ, kɛ Izraɛlifuɛ’m be tili ndɛ sɔ’n, be klun ka lɛ kanndannin be. Be seli Samiɛli kɛ ɔ srɛ Ɲanmiɛn man be. Yɛ Samiɛli srɛli ɔ. Kpɛkun ɔ yili tɛ ukali su. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn Filistifuɛ’m be sonja’m b’a ju Mizpa lɛ lalaa kpa. Zoova tili ndɛ nga Samiɛli kan kleli i’n, yɛ ɔ tɛli i su. Zoova fali ya Filistifuɛ’m be wun kpa. Ɔ maan ɔ yoli maan “nyanmiɛn kplali kekle kpa Filistifuɛ’m be su nun,” kpɛkuun Filistifuɛ’m b’a wun-man kɛ be yo be wun-ɔn. Be le wanndilɛ Izraɛlfuɛ’m be nyrun.—1 Sam. 7:7-10.\n10, 11. (a) ?Ngue ti yɛ wafa nga ɲanmiɛn kplali Filistifuɛ’m be sonja’m be su nun’n, ɔ ti i liɛ ngunmin ɔn? (b) ?Mizpa lɔ alɛ’n i bo guali sɛ?\n10 Sran kwlaa si kɛ Filistifuɛ’m be sonja’m be ti yakpa kpa. Sanngɛ cɛn sɔ’n nun’n, be wanndili. I sɔ’n kle kɛ sa nga be wunnin i Mizpa lɔ’n yoli be sro kpa. Sɛ wafa nga ɲanmiɛn ‘kplali kekle kpa’n,’ i ti yɛ srɛ kunnin be’n nin o. Annzɛ sɛ lika’n m’ɔ timan mlanwa sanngɛ kusu nn ɲanmiɛn’n kplali kekle kpa’n, i ti o. Annzɛ kusu sɛ ɲanmiɛn m’ɔ kplali mɔ oka nga be bo sin yia lika’n be sɔli su’n, i ti o. I lɛ’n e siman nun. Sanngɛ i kwlaa yoli o, srɛ m’ɔ kunnin be dan’n ti’n, b’a wunman kɛ be yo be wun ɔn. Ɔ maan be bali Izraɛlifuɛ’m be nunkunlɛ’n, be yɛ be su wanndi siɛn’n yɛ. Izraɛlifuɛ’m be fin Mizpa be fiteli. Be suli Filistifuɛ’m be su lele juli lika wie nun, Zerizalɛmu klɔ’n i ja ngua lɔ. Bé kɔ́ nn bé kún be.—1 Sam. 7:11.\n11 Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, Filistifuɛ’m b’a kleman Izraɛlifuɛ’m be yalɛ kun. Klɔ nga be deli be Izraɛlifuɛ’m be sa nun’n, be wa yoli Izraɛlifuɛ’m be liɛ ekun.—1 Sam. 7:13, 14.\n12. ?Ngue ti yɛ akoto Pɔlu kannin Samiɛli i ndɛ kɛ ‘ɔ yoli sa nga ɔ ti i nuan su’n’ niɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ i junman’n dili kpa ɔ?\n12 Laa Izraɛli lɔ jɔlɛ difuɛ nin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kpa nga “be yo sa ng’ɔ ti i nuan su’n,” kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n mɔ akoto Pɔlu bóbó be dunman’n, Samiɛli i dunman tɛli nun wie. (Ebr. 11:32, 33) Afin Samiɛli yoli sa nga mɔ Ɲanmiɛn ɲrun be ti kpa’n, kpɛkun ɔ ukali i wiengu mun naan be yo sɔ wie. Yɛ kannzɛ bɔbɔ i nvle nunfuɛ wie’m b’a faman Ɲanmiɛn ndɛ ng’ɔ kan kleli be’n su’n, sanngɛ i liɛ’n, ɔ fɛli i wla guali Zoova su, yɛ blɛ kekle nun’n, w’a yaciman i junman’n i dilɛ le. Ɔ maan i kwlaa sɔ’n ti’n, i junman’n dili kpa. Asa’n, ɔ kleli kɛ ɔ si Ɲanmiɛn i ye. Yɛle kɛ, kɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlali Filistifuɛ mun Mizpa lɔ’n, Samiɛli fali yɛbuɛ kun sieli i lɛ. Ɔ yoli sɔ naan be wla w’a fiman ukalɛ mɔ Zoova ukali be’n su.—1 Sam. 7:12.\n13. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ amun yo naan amun a yo kɛ Samiɛli sa ɔ? (b) ?Blɛ benin nun yɛ ɔ fata kɛ sran kun suan awlɛn tralɛ nin be wun aenvuɛ yolɛ ɔ nin ye silɛ’n niɔn?\n13 Sɛ amun kunndɛ kɛ ‘amún yó sa ng’ɔ ti i nuan su’n’ wie’n, maan amun yo kɛ Samiɛli sa. Yɛle kɛ wafa nga ɔ trɛli i awlɛn sa’m be ɲrun’n, m’ɔ yoli i wun aenvuɛfuɛ’n mɔ kusu ɔ sili Ɲanmiɛn i ye’n, maan amun nian su yo wie. (An kanngan 1 Piɛr 5:6 nun.) Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e kwlakwla e yo sɔ. Samiɛli i kaan nun yɛ ɔ suannin i awlɛn tralɛ nin i wun aenvuɛ yolɛ ɔ nin ye silɛ’n niɔn. Kpɛkun i sɔ yolɛ’n wa kacili i nzuɛn. Ɔ yoli sɔ kusu ɔ, ɔ ti kpa afin kɛ i oke blɛ nun’n, sa kekleekle wie’m be wa tɔli i su’n, ayeliɛ sɔ’m be ukɛli i kpa.\n‘Ɔ mma’m be nantiman kpa kɛ wɔ sa’\n14, 15. (a) ?Kɛ Samiɛli ‘yoli oke’n,’ i mma’m be wun sa benin yɛ be boli su kleli i ɔ? (b) ?Samiɛli yoli siɛ tɛ kɛ Eli sa? An yiyi nun.\n14 Kɛ Biblu’n kán Samiɛli i ndɛ ekun’n nn w’a ‘yo oke’ yɛ ɔ le ba yasua nɲɔn. Kun suan Zoɛli yɛ kun kusu suan Abiza. Samiɛli fa be sieli nvle’n su kɛ be ukɛ i di nvle’n i jɔlɛ. Sanngɛ ba sɔ’m be guɛli i ɲin ase. B’a yoman sa i nuan su kɛ i sa. Afin sika klolɛ’n dili be buɛ’n mlɔnmlɔn. Ɔ maan be nga be man be like’n, be yɛ be bu be ndɛ klanman ɔn.—1 Sam. 8:1-3.\n15 Cɛn kun’n, Izraɛli kpɛnngbɛn’m be wa toli Samiɛli yɛ be seli i kɛ: “Ɔ mma’m be [...] nanti-man kpa kɛ wɔ sa.” (1 Sam. 8:4, 5) ?Samiɛli sili kɛ i mma’m be nantiman kpa? Sɛ ɔ sili sɔ o, annzɛ sɛ w’a siman sɔ o, Biblu’n w’a kɛnmɛn i ndɛ trele sa. I kwlaa yoli o, Samiɛli w’a yoman siɛ tɛ kɛ Eli sa. Eli liɛ’n, Zoova ijɔli i kpɛkun ɔ tuli i fɔ, afin kɛ i mma yasua’m be yoli sa tɛ’n, w’a tuman be fɔ. Yɛ ɔ buli i mma’m be sran trali Ɲanmiɛn. (1 Sam. 2:27-29) Zoova w’a wunman Eli i ayeliɛ tɛ sɔ mun Samiɛli i wun wie le.\n?Ngue yɛ Samiɛli yoli naan i mma’m be ayeliɛ tɛ’n w’a bubumɛn i sa sin ɔn?\n16. ?Kɛ siɛ nin niɛn’m be mma’m be ɲin yiman be’n, ɔ yo be sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Samiɛli i ajalɛ’n kwla uka siɛ nin niɛn mun ɔn?\n16 Kɛ Samiɛli tili i mma’m be ayeliɛ tɛ’n i su ndɛ’n, sɛ ɲannzuɛn kunnin i tratrali su o, annzɛ sɛ i wla boli i wun kpeli nun o, annzɛ kusu sɛ i sa sin bubuli i o, Biblu’n w’a kanman. Sanngɛ siɛ nin niɛn kpanngban be kwla si wafa nga Samiɛli i wun yoli i’n. Afin mɛn nga w’a saci tɛ kpa yɛ nun’n, ba’m be ɲin yiman be si nin be nin mun. Yɛ kusu ba’m be ayeliɛ tɛ sɔ’n w’a tru andɛ kpa. (An kanngan 2 Timote 3:1-5 nun.) Siɛ nin niɛn nga be mma’m be wla be klunngbɔ sɔ’n, Samiɛli i ajalɛ’n kwla fɔnvɔ be. Kannzɛ bɔbɔ Samiɛli i mma’m b’a lafiman Ɲanmiɛn su’n, sanngɛ i liɛ’n ɔ lafili Ɲanmiɛn su titi. Sɛ i li siɛ annzɛ niɛn kun i mma’m be fɛmɛn i afɔtuɛ’m be su’n, sanngɛ i ajalɛ kpa’n kwla kan be awlɛn’n. Ɔ maan blɛ kwlaa nun’n, kɛ Samiɛli yoli’n sa’n, siɛ nin niɛn’m be kwla jɔ be bɔbɔ be Si Ɲanmiɛn Zoova i klun.\n“Kunndɛ famiɛn kun man ye”\n17. ?Ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be seli Samiɛli kɛ ɔ yo man be ɔ? ?Yɛ ndɛ sɔ’n yoli i sɛ?\n17 Samiɛli i mma’m be aɲinkpli’n ti’n, Izraɛli kpɛnngbɛn’m be wa seli i kɛ: “Kunndɛ famiɛn kun man ye, maan ɔ sie ye kɛ nvle kun nga’m be liɛ’n sa.” Ɔ yoli Samiɛli kɛ i yɛ Izraɛlifuɛ’m be su kpalo i sa ɔ. Afin i yɛ Zoova dunman nun’n, ɔ yoli be jɔlɛ difuɛ lele yɛ w’a fa ju yɛ. Sanngɛ be kunndɛman kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ ngbɛn kɛ i sa’n, ɔ di be jɔlɛ kun. Siɛn’n, famiɛn kun yɛ be kunndɛ kɛ ɔ di be jɔlɛ ɔ. Afin nvle nga be bo sin yia be’n, be le be famiɛn sɛsɛsɛ m’ɔ sie be ɔ. ?Izraɛli kpɛnngbɛn’m be ndɛ’n yoli Samiɛli i sɛ? Biblu’n se kɛ: “W’a yo-mɛn i fɛ.”—1 Sam. 8:5, 6.\n18. ?Wafa sɛ Zoova fɔnvɔli Samiɛli ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ sa nga Izraɛlifuɛ’m be yoli’n ti tɛ dan ɔn?\n18 Samiɛli srɛli sa sɔ’n i ti Ɲanmiɛn. Zoova tɛli i su kɛ: “Tie ndɛ nga be kan’n, nian i kwlakwla’n su yo, afin nán wɔ yɛ be yi wɔ blo-ɔ, min yɛ be yi min blo-ɔ. Afin be klo-man kɛ n yo be famiɛn kun.” Wafa nga Zoova tɛli Samiɛli su’n fɔnvɔli i. Asa’n, Zoova i ndɛ’n kle kɛ Izraɛlifuɛ’m be wɔli i m’ɔ ti Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n, i safle dan. Ɔ maan Zoova seli i nuan ijɔfuɛ Samiɛli kɛ ɔ se Izraɛlifuɛ’m be kɛ be famiɛn nga bé kúnndɛ i lɛ’n, ɔ́ yó be nzisɔ. Sanngɛ kɛ Samiɛli boli Ɲanmiɛn i ndɛ sɔ’n su kleli be sa’n, ɔ waan blɛli yɛ w’a tin kannin’n su ɔ. Ɔ maan Izraɛlifuɛ’m be sisili be wue’n nun seli kɛ: “E ndɛ nun-man nun! Man e famiɛn maan ɔ sie ye.” Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Samiɛli tieli i Ɲanmiɛn i ndɛ’n. Yɛle kɛ, sran nga Zoova kpɛli i’n, ɔ ko sieli i famiɛn mannin be.—1 Sam. 8:7-19.\n19, 20. (a) ?Ya su yɛ Samiɛli ko sieli Saili famiɛn ɔn? An yiyi nun. (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Samiɛli w’a yaciman Zoova i nvle’n i ukalɛ ɔ?\n19 ?Ya su yɛ Samiɛli ko sieli Saili famiɛn ɔn? Cɛcɛ. Asa’n, w’a yaciman aklunfian’n nun naan ɔ kun i kɛ sran kpanngban fa yo’n sa. Sanngɛ kɛ ɔ sieli Saili famiɛn wieli’n, ɔ kleli kɛ ɔ lafi su kɛ Zoova yɛ ɔ sieli i famiɛn ɔn. Yɛle kɛ ɔ tɔli i nun. I sɔ’n kle wie kɛ ɔ sɔli famiɛn’n i nun, naan ɔ suɛn i bo. Kpɛkun ɔ seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ: “Amun nian, sran nga [Zoova] fɛli i’n yɛ. Izraɛlfuɛ fi nin i sɛ-man.”—1 Sam. 10:1, 24.\n20 Samiɛli w’a fɛmɛn i ɲin w’a siemɛn i fɔ ng’ɔ o Saili nun’n i su. Sanngɛ ɔ fɛli i ɲin sieli i nzuɛn kpa’n i su. Asa’n, nán akunndan’n nga Izraɛlifuɛ’m be bu’n yɛ ɔ yoli i cinnjin ɔn. Afin be akunndan’n ti nɲɔnnɲɔn. Sanngɛ nga ɔ yoli i cinnjin’n yɛle wafa nga ɔ nin Ɲanmiɛn bé nánti klanman’n. (1 Sam. 12:1-4) Kpɛkun ɔ niɛnnin i junman nun dili i kpa lele guɛli i ti nin i bo. Yɛle kɛ sa ng’ɔ kwla saci Izraɛlifuɛ mun nin Zoova be afiɛn’n, ɔ boli i kwlaa su kleli be. I sin’n, ɔ wlali be fanngan kɛ be lafi Zoova su titi. I ndɛ’n kannin be awlɛn’n. Ɔ maan be kpɛtɛli i kɛ ɔ srɛ be ti Ɲanmiɛn. Yɛ ɔ tɛli be su klanman kɛ: “N kwlá se-man kɛ n srɛ-man Nyanmiɛn m man-man amun kun. Sɛ n se sɔ-ɔ, wuun m’an fɔn [Zoova] wun. Ń srɛ́ ḿ mán amun, ń klé amun atin ng’ɔ ti kpa’n, b’ɔ ti seiin’n.”—1 Sam. 12:21-24.\nSamiɛli i ajalɛ’n wla e fanngan kɛ sɛ asɔnun’n nun’n, b’a manman e junman naan aniaan uflɛ yɛ be mɛnnin i junman’n, nán maan i sɔ’n wla e klunngbɔ.\n21. ?Sɛ asɔnun’n nun’n, b’a manman e junman naan aniaan uflɛ yɛ be fa mɛnnin i’n, wafa sɛ yɛ Samiɛli i ajalɛ’n kwla uka e ɔ?\n21 ?Sɛ asɔnun’n nun’n, b’a manman e junman naan aniaan uflɛ yɛ be fa mɛnnin i’n, ɔ yo e ya? Samiɛli i ajalɛ’n wla e fanngan kɛ sɛ b’a manman e junman naan aniaan uflɛ yɛ be fa mɛnnin i’n, nán maan i sɔ’n wla e klunngbɔ. (An kanngan Nyanndra Mun 14:30 nun.) Afin wafa nga Ɲanmiɛn yrɛ i sufuɛ’m be su’n, ɔ ti fanunfanun. Yɛle kɛ ɔ man be tinuntinun be junman nga ɔ kwla man be aklunjuɛ’n.\n‘?Saili ti a su yaciman kokolɛ’n?’\n22. ?Ngue ti yɛ i klikli nun’n, Saili i nzuɛn kpa’n i su yɛ Samiɛli fɛli i ɲin sieli ɔ?\n22 Sɛ Samiɛli fɛli i ɲin sieli i Saili i nzuɛn kpa’n i su’n, nán ngbɛn ti ɔ. Afin Saili lemɛn i wunsu Izraɛli lɔ. Ɔ ti yakpafuɛ, kpɛkun ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ yɛ ɔ kɛn i wun ase. Ɔ ti tɛnndɛn ekun, yɛ kɛ ɔ jin sa’n, ɔ tra sran kwlaa su. (1 Sam. 10:22, 23, 27) Asa’n, i bɔbɔ kwla fɛ i tiaun ajalɛ. (Mml. 30:19) ?I sɔ’n ti’n niɔn, ɔ́ fá ajalɛ kpa annzɛ ɔ́ fá ajalɛ tɛ?\n23. ?Like cinnjin benin yɛ ɔ dun mmua fili Saili i sa ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yili i wun tulɛ’n i nglo ɔ?\n23 Sanngɛ kwlalɛ’n, ɔ kwla saci sran. I wie yɛle Saili liɛ’n. Ɔ wa yacili i wun ase kanlɛ. I sɔ’n ti’n, i ɲinfu w’a faman Zoova i ndɛ nga ɔ sinnin Samiɛli ja su kan kleli i’n su. Ɔ maan cɛn kun’n, Saili w’a trɛmɛn i awlɛn. Ɔ kplili yili tɛ mannin Ɲanmiɛn. Kusu nn Samiɛli su ba tɛ sɔ’n i yilɛ. I sɔ’n ti’n, Samiɛli tuli i fɔ kpa naan w’a se i kɛ i osufuɛ’m be su tranman Izraɛli nvle’n su kun. Sanngɛ Saili w’a faman ndɛ sɔ’n w’a tumɛn i wun fɔ nun. Blɛ li yɛ ɔ wa yoli sa tɛtɛ kpli kpa mun ɔn.—1 Sam. 13:8, 9, 13, 14.\n24. (a) ?Wafa sɛ yɛ Saili fɔnnin Zoova mmla’n niɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Saili sɔli Zoova i afɔtuɛ’n nun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ Zoova yoli ɔ?\n24 Zoova sinnin Samiɛli i ja su seli Saili kɛ ɔ nin Amalɛkifuɛ’m be ko kun. Zoova seli i wie kɛ ɔ kun Amalɛkifuɛ’m be famiɛn Agag mɔ i klun yo wi’n naan ɔ nunnun be bo ninnge kwlaa. Sanngɛ Saili w’a kunman Agag. Asa’n, w’a nunnunman Amalɛkifuɛ’m be bo ninnge kpakpa mun. Kɛ Samiɛli wa tuli i fɔ’n, wafa nga Saili fa yoli’n kle kɛ i sran wafa’n w’a kaci w’a yo tɛ kpa siɛn’n. Afin kɛ ɔ yo naan ɔ sɔ fɔ mɔ Samiɛli tuli i’n i nun kpa’n, w’a yoman sɔ. Sanngɛ ɔ bluli i sa tɛ sɔ’n su, kpɛkun ɔ sili akplowa fa kplili i bɔbɔ i ti. Yɛ ɔ fali ndɛ’n yili i sonja’m be su. Yɛle kɛ ɔ seli kɛ tɛ yilɛ ti yɛ b’a kunman nnɛn kpakpa mun ɔn. Ɔ maan Samiɛli seli i kɛ: ‘Nian, aɲinyiɛ’n flunman tra tɛ yilɛ’n.’ Yɛ yakpa su, Samiɛli ijɔli i naan w’a se i kɛ Ɲanmiɛn wá dé famiɛn dilɛ’n i sa nun, ɔ́ fá mán i wiengu uflɛ mɔ i kpa trɛ i’n. *—1 Sam. 15:1-33.\n25, 26. (a) ?Ngue ti yɛ Saili ti’n Samiɛli kokoli ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova tuli i fɔ amanniɛn su ɔ? (b) ?Kɛ Samiɛli wunnin Yese i wa kpɛn’n, Zoova seli Samiɛli sɛ?\n25 Sa tɛtɛ nga Saili yoli be’n ti’n, Samiɛli i wla boli i wun dan. Ɔ maan ɔ kpan srɛli Ɲanmiɛn kɔnguɛ lele aliɛ fa cɛnnin. Nanwlɛ, kɛ ɔ́ sí Saili’n nn nán kɛ ɔ ti kɛ nga sa. Saili w’a kaci tɛ dan. Yɛle kɛ w’a kaci i sin w’a si Zoova. Ɔ maan Samiɛli i wla nga ɔ fa guali Saili su’n w’a yo ngbɛn. Samiɛli seli kɛ ɔ su wunman Saili wun kun. Kɛ ɔ yoli sɔ cɛli kan’n, Zoova wa tuli Samiɛli i fɔ amanniɛn su. Ɔ seli kɛ: “?Sail ti a su yaci-man kokolɛ’n? N yili i ase wieli. Ɔ su yo-man Izraɛl famiɛn kun. Fa ɔ nnɛn wɛ’n, gua nun ngo naan kɔ Izai ng’ɔ o Bɛtleɛm i wun lɔ. I wa’m be nun kun yɛ m’an fɛ i kɛ ɔ wa yo famiɛn nin-ɔn.”—1 Sam. 15:34, 35; 16:1.\n26 Zoova i klun sa’n i nuan yialɛ’n, ɔ finman klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n. Ɔ maan sɛ Zoova fa sran kun di i junman’n naan sran sɔ’n kaci i sin si i’n, ɔ fa sran uflɛ kaci i. I ti’n, Samiɛli yacili kokolɛ’n. Zoova maan Samiɛli ɔli Bɛtleɛmu, Yese mɔ be flɛ i ekun kɛ Izai’n i awlo lɔ. Ɔ ko yiali Yese i mma mun. Be nun wie’m be ti yasua sran kpa. Kɛ Samiɛli wunnin ba kpɛnngbɛn’n, Zoova seli i kɛ nán ɔ niɛn i ɲrun waka’n ti, ɔ nin i tɛnndɛn m’ɔ ti’n ti. (An kanngan 1 Samiɛl 16:7 nun.) I agualiɛ su’n, Samiɛli wunnin ba kasiɛn’n. Ɔ suan Davidi. I yɛ Zoova fɛli i kacili Saili ɔ.\nSamiɛli wunnin kɛ sa wie fi nunman lɛ m’ɔ tra Zoova kpɛn ɔn.\n27. (a) ?Ngue ti yɛ Samiɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a kanman ase ɔ? (b) ?Amun bu Samiɛli i ajalɛ’n sɛ?\n27 Saili wa yoli aɲinblɔɛfuɛ yɛ ɔ wa kacili i sin sili Zoova. Sanngɛ Davidi liɛ’n, ɔ yili i nzuɛn kpa’n i nglo titi. Yɛle kɛ ɔ yoli yakpafuɛ yɛ ɔ lafili Zoova su kpa kpɛkun w’a kacimɛn i sin w’a simɛn i. Ɔ maan kɛ Samiɛli i wie cɛn’n mántan koko’n, ɔ wa wunnin i wlɛ kɛ, kɛ Zoova fali Davidi kacili Saili’n, ɔ yoli sa kpa. Asa’n, Samiɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a kanman ase. Afin ɔ wunnin kɛ sa wie fi nunman lɛ m’ɔ tra Zoova kpɛn ɔn. Samiɛli wa wuli. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn ɔ le afuɛ kɔe 100. Ɔ yoli sran kpa. I ti yɛ maan kɛ ɔ wuli’n, Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be sunnin i’n niɔn. Sɛ e kusu e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Samiɛli sa’n, ɔ ti kpa. ?Nɛ́n i ɔ?\n^ ndɛ kpɔlɛ 24 Samiɛli bɔbɔ kunnin Agag. Afin ɔ fataman kɛ be si famiɛn klunwifuɛ sɔ’n nin i awlobofuɛ’m be aunnvuɛ. Agag sɔ’n i anunman’m be nun kun yɛle Aman mɔ Biblu’n waan ɔ ti “Agag osu nunfuɛ’n” niɔn. Bian sɔ’n yɛ blɛ kun nun’n ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ núnnún Ɲanmiɛn i nvle’n niɔn.—Ɛst. 8:3; an nian fluwa nga i ndɛ tre 15 nin 16 nun.\n?Kɛ kekle’n tɔli Silo lɔfuɛ’m be su’n, wafa sɛ yɛ Samiɛli i wun yoli i ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ ukali Samiɛli naan i mma’m be sa tɛ’n w’a bubumɛn i sa sin ɔn?\n?Ngue yɛ ɔ ukali Samiɛli naan w’a yaci famiɛn Saili i ti kokolɛ ɔ?\n?Like benin yɛ Samiɛli yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Zoova su kɛ i sa wie ɔ?\nBlɛ kekle nun’n Samiɛli w’a kpɔnzɔman


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 9\n'Bei 'sooluzan wɩɩ ɛn 'wɩ yɩdɩ 'e pou 'sia\n1 Bali -le 'pasiazan 'sooluzan 'yee 'bei fɛɛn, ɛn an mlɛn crɛn -tʋ 'yɩ 'sinan laji, e -tria. -Klu nɛn -a 'leda "ka "dɩɛ, Bali -a -lagle 'wlɛ 'nɔn mlɛn crɛn zɩɛ -yrɛ. 2 Yaa 'lɛ 'sʋ, ɛn 'tɛ -goei wluandɩ 'sia -klu zɩɛ -a ji. E ya "le 'nan -yrɛ bli -dan nɛn waa 'tɛ 'wʋ. 'Tɛ -goei zɩɛ e yidɛ drɛ tiidii, ɛn e fulɔ drɛ tiidii. 3 'Flɛvlɛnun bɔɔladɩ 'sia "va, ɛn o fuila "man 'trɛda. Bali 'plɛblɛ 'nɔn -wlɛ, -wee 'shɛ wʋdɩ "yaaman "le zɩ 'trɛda -sanjre 'shɛ "yaaman bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 4 Ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, te 'o klɛ 'trɛda lu -tʋwli "man dɩ, ɛn te 'o klɛ yiba "tʋwli "man dɩ. 'Pian minnun nɛn o 'ka 'o -kɔnnɛn pladɩ fɛ -tʋ -a 'o yra dɩɛ, o man nɛn 'o 'shɛ wʋ. 5 Ya'a -si -nɔnlɛ -wlɛ 'nan 'o minnun zɩɛ o -tɛɛ "dɩ. 'Pian yaa 'vɩ -wlɛ 'nan 'o 'wɩ "nɛn -kɔɔn -wlɛ mlɛn 'soolu 'wlu. -Wee 'shɛ wʋdɩ "yaaman "le 'nan -te -sanjre 'shɛ 'wʋ min man e "yaaman bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 6 Tʋ zɩɛ -a man bɛ, minnun 'bɔ -a -wɛɛman 'nan 'o 'fli -tɛa, 'pian wa'a 'kaa dɩ. O -kadɩ -wɛɛman 'o 'bɔ 'a, 'pian wa'a ye "fo "dɩ.\n7 'Flɛvlɛnun zɩɛ 'o "nɛn 'pa "le 'nan -sʋnun nɛn o -sɛn o "ta -ko -kuli man bɛ -wee 'wɩ 'zʋ. Fɛ -tʋ a o -win -ji 'e pladɩ "le -siga kle "le 'wɩ 'zʋ, ɛn o yra a "le blamin -le vɛ -zʋ. 8 Ɛn o -wulo "jɛ "a "le lɩmɔn -wulo "jɛ 'zʋ, ɛn o 'shɛ a "le -jra 'shɛ 'zʋ. 9 O 'kɔlɛ da yɔɔvɛ -kuli -lɔ bɛ, e ya -bulalɛ -a. Ɛn o -pɛ "jɛnun 'o 'cin "we 'plɛblɛ "le 'nan odronun nɛn -sʋ -a -klanman bɛ, o "kaga 'bɛ cɩ flan 'blinan -kʋdɩ -a -kuli man. 10 O wei "a, ɛn -a "nɛn "a 'e bʋdɩ "le -sanjre -le vɛ -zʋ. O wei 'bɔ zɩɛ, fɛ -tʋ nɛn e "yaaman bɛ e ya "ji. -Yɛɛ -maan o -taa 'wɩ "nɛn -kɔɔnlɛ minnun lɛ mlɛn 'soolu 'wlu. 11 Satan -le 'pasiazan nɛn 'e yiɛ -tɔa -klu nɛn -a 'leda "ka "dɩɛ -a va bɛ, -yɛɛ cɩ 'flɛvlɛnun zɩɛ o da mingɔnnɛn -a. Satan -le 'pasiazan 'bɔ zɩɛ waa laabo Ebre wei -ji «Abadɔn», ɛn waa ve Grɛk wei -ji «Apoliyɔn». 'Tɔ "fli zɩɛ -a -ci nɛn fɛ klu 'sʋzan.\n12 'Wɩ yɩdɩ tɛdɛ "sia -nyannan, ɛn 'wɩ yɩdɩ "fli nɛn -a tɛdɛ -sru "bɛ -nyrɛn 'gʋ.\n'Bei 'shɛɛdʋzan wɩɩ ɛn 'wɩ yɩdɩ 'pa "da\n13 Bali -le 'pasiazan 'shɛɛdʋzan "e 'yee 'bei fɛɛn, ɛn an wei -tʋ 'man Bali -pan "davɛ nɛn o -siga 'yi 'wʋ "man "bɛ, -a -gan sinjɛn ji. Bali -pan "davɛ zɩɛ, e ya 'e -trɔadɩ Bali 'lɛ. 14 Wei zɩɛ yaa 'vɩ Bali -le 'pasiazan 'shɛɛdʋzan nɛn 'bei a -yrɔ "bɛ -yrɛ 'nan: «Bali -le 'pasianɔn sinjɛn nɛn 'o -yrɩdɩ 'yi nɛn waa laabo Efra bɛ -a "srɔn bɛ, 'i o "flu.» 15 -A -nan nɛn e o flu. E o flu 'nan -e 'o 'trɛdanɔn pɛɛnɔn nɛn Bali o cɛɛn 'e cin man yaaga bɛ, o 'fʋɩ 'tʋ -tɛɛ. Kɔɔ 'wɩ zɩɛ -a man -pɛnnan nɛn o cɩ 'e 'cɛn, ɛn tʋ 'gʋɛ e 'bɔ o man. Bali -a lɛ 'pla 'e 'cɛn, ɛn yaa mlɛn 'pla 'e 'cɛn, ɛn yaa yi 'pla 'e 'cɛn. 16 -Wee minnun a -sʋ da. An o "nɛn 'man. O ya min -kpi yaa -tʋdʋ -trilii -mlinyɔn -yaa 'fiili (200.000.000).\n17 -A -nan nɛn an -sʋnun 'lee 'o 'ta minnun 'bɔ 'yɩ. Minnun zɩɛ o 'kɔlɛ da yɔɔvɛ -kuli -lɔ bɛ, -a crɛn -mie a 'tɛndɛn "le 'tɛ 'le 'wɩ 'zʋ, ɛn -a crɛn -mie a tiidii "le 'tɛ -goei "le 'wɩ 'zʋ, ɛn -a crɛn -mie min -tɛa "klan "a. -Sʋnun zɩɛ o -wulo a "le -jra -wulo -zʋ, ɛn 'tɛ bɔala o 'le, te 'tɛ -goei bɔala o 'le, te -kɔlɛ 'tɛ bɔala o 'le. 18 'Tɛ a -tʋ, ɛn 'tɛ -goei "a -tʋ, ɛn -kɔlɛ 'tɛ a -tʋ, fɛ yaaga zɩɛ, -wɛɛ 'trɛda minnun pɛɛnɔn nɛn Bali o cɛɛn 'e cin man yaaga bɛ, o 'fʋɩ 'tʋ tɛɛ "fo. 19 Kɔɔ -sʋnun zɩɛ, 'wee 'plɛblɛ a 'o 'le, ɛn e ya o wei 'ji. O wei "a "le -mlɛn -le 'wɩ 'zʋ, -a -wulo a "da. -A 'bɔ 'a nɛn o 'wɩ 'wlidɩ "dra minnun lɛ.\n20 'Wɩ yɩdɩ -dan zɩɛ, ya'a minnun pɛɛnɔn -tɛɛlɛ dɩ. 'Pian minnun nɛn o yiɛ 'fʋ "man "bɛ, wa'a 'silɛ 'o drɛ wɩ -wlidɩnun man dɩ, ɛn wa'a 'silɛ -yʋnun -pandɩ man dɩ, ɛn wa'a 'silɛ fɛnun -pandɩ man dɩ. -Te e ya -siga a oo, ɛn -te e ya -bulalɛ a oo, ɛn -te e ya -kɔlɛ a oo, ɛn -te e ya yiba "a oo, wa'a 'silɛ -a -tʋ -pandɩ man "fo "dɩ. Fɛnun zɩɛ wa'a fɛnan ye dɩ, ɛn wa'a 'wɩ maan dɩ, ɛn wa'a 'ta 'wo dɩ. 21 Wa'a 'silɛ min -tɛdɩ man dɩ, ɛn wa'a 'silɛ 'bui 'fɔdɩ man dɩ, ɛn wa'a 'silɛ nyinnandɩ lɩ 'lee 'kɔnnɛn -a te wa'a 'o cin 'palɛ dɩɛ -a man dɩ, ɛn wa'a 'silɛ crin wʋdɩ man dɩ.