Jasin bolɛ nin akoto’m be like klelɛ | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 9:35–10:15 MARKI 6:6-11 LIKI 9:1-5\nZEZI WLAN SINNIN GALILE MƐN’N NUN EKUN\nƆ SUNMƐNNIN I AKOTO MUN KƐ BE KO BO JASIN\nZezi boli jasin bolɛ bo i afuɛ nɲɔn yɛ. ?I sɔ’n ti’n, ɔ́ sé kɛ ɔ́ fá blɛ kan ló wunmiɛn? Cɛcɛ, w’a yomɛn i sɔ. I kpa’n bɔbɔ’n, ɔ wa dili junman’n trali laa’n. Yɛle kɛ ɔ ‘wlanwlannin [Galile mɛn’n nun] klɔ dandan nin klɔ kanngan’m be kwlaa be su sin yiali nun, ɔ kleli like be Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun, ɔ boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n, yɛ ɔ wieli sran’m be su tukpacɛ wafawafa’n kwlaa nin be wunnɛn ya wafawafa’n kwlaa.’ (Matie 9:35) Like ng’ɔ wunnin i klɔ’m be su’n yɛ ɔ kleli i kɛ ɔ fata kɛ ɔ di i junman’n i kpa tra laa’n niɔn. ?Sanngɛ ɔ́ yó sɛ naan w’a kwlɛ i sɔ’n i yo?\nKlɔ kwlaa nga Zezi juli su’n, ɔ wunnin kɛ sran wie’m be o lɛ m’ɔ fata kɛ be kle be Ɲanmiɛn ndɛ’n naan ndɛ sɔ’n fɔnvɔ be. Sran’m be kle sran sɔ’m be ɲrɛnnɛn yɛ be sanndi lika’n nun kɛ bua mɔ be leman tafuɛ’n sa. Be yoli Zezi i annvɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Nanwlɛ, fie’n i su ninnge’m be kpɛlɛ junman’n ti dan. Sanngɛ junman difuɛ’m b’a sɔnman. I sɔ’n ti’n, amun srɛ junman’n i su Kpɛn’n naan ɔ kunndɛ sran naan be ko di junman’n.”—Matie 9:37, 38.\nI sɔ’n tin, ɔ flɛli i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun, kpɛkun ɔ sunmannin be nɲɔnnɲɔn kɛ be ko bo jasin’n. I sin’n, ɔ kleli be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Ɔ seli be kɛ: “Nán amun wɔ be mɔ be timan Zuifu’n be sin, yɛ nán amun wlu Samari klɔ fi nun. Sanngɛ amun wɔ Izraɛli awlo’n nun bua mɔ b’a mlin’n be ngunmin be sin. Kɛ amún kɔ́’n, amun bo ndolo se kɛ: ‘Ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko.’”—Matie 10:5-7.\nZezi kannin Famiɛn dilɛ sɔ’n, i ndɛ laa. I nun m’ɔ́ klé sran’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ oka’n su lɔ’n, yɛ ɔ kɛnnin i ndɛ-ɔ. Kɛ ɔ seli kɛ ‘Ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko’n,’ i bo’n yɛle kɛ sran nga Ɲanmiɛn fɛli i kɛ ɔ di famiɛn’n, ɔ o lɛ. Sran sɔ’n yɛle Zezi Klisi bɔbɔ. ?Sanngɛ ngue yɛ ɔ́ yó naan sran’m b’a si kɛ i sɔnnzɔnfuɛ mun yɛ be ti Famiɛn dilɛ sɔ’n i janunfuɛ mun-ɔn? Zezi mannin be tinmin naan be yo tukpacifuɛ’m be juejue, yɛ be cɛn be nga be wuli mun bɔbɔ. Kɛ bé yó sɔ’n, ɔ fataman kɛ be de sran’m be like. ?Yɛ bé yó sɛ naan b’a ɲan ninnge nga be sa kwla miɛn i wun kɛ aliɛ nin tralɛ, ɔ nin lawlɛ’n be sa-ɔ?\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ, kɛ bé kɔ́ jasin’n i bolɛ’n, ɔ fataman kɛ be fa like sie be sa su. Yɛle kɛ nán be fa sika ɔkwlɛ, annzɛ jɛtɛ ufue, annzɛ aaba sika sie be bo. Asa ekun’n, ɔ seli be kɛ nán be fa pata naan be gua nun aliɛ annzɛ be fa ngbabua nin tralɛ uflɛ uka nga be le i’n su. ?Ngue ti yɛ i waan nán be fa ninnge sɔ mun-ɔn? Ɔ tɛli su kɛ: “Sɛ be man junman difuɛ’n i aliɛ’n, i sɔ’n nin i fata.” (Matie 10:10) Kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m bé bó jasin klé sran mun’n, be nga jasin sɔ’n yó be fɛ’n, bé mán be ninnge ng’ɔ́ mían be sa kɛ aliɛ sa’n. I sɔ’n ti’n, Zezi seli be kɛ: “Awlo kwlaa nga amun wlu nun’n, amun tran lɛ lele naan amun kɔlɛ blɛ’n ju.”—Marki 6:10.\nWafa ng’ɔ fata kɛ Zezi i akoto’m be bo Ɲanmiɛn Famiɛn dilɛ’n i jasin’n be kle sran mun’n, Zezi kleli be. I waan be se kɛ: “Kɛ amun wlu awlo’n nun’n, amun yo i nunfuɛ’m be like. Sɛ be nin amun ndɛ’n i tilɛ fata’n, maan muae mɔ amun bo man be kɛ be ɲan alaje’n, ɔ tran be su. Sanngɛ sɛ be nin amun ndɛ’n i tilɛ fataman’n, maan muae mɔ amun bo mannin be kɛ be ɲan alaje’n, ɔ sɛ i sin amun wun. Klɔ kwlaa annzɛ awlo kwlaa nga amun wlu nun’n, sɛ b’a sɔman amun nun, annzɛ b’a tieman amun ndɛ’n, kɛ amún fín awlo sɔ’n nun annzɛ klɔ sɔ’n nun fíte’n, amun kpukpu amun ja wun ndutre’n.”—Matie 10:12-14.\n?Sɛ klɔ wunmuan kun sufuɛ’m be sɔman ndɛ sɔ’n nun klanman’n, ngue yɛ ɔ́ jú be su-ɔ? Zezi waan bé wá tú be fɔ kekle kpa. Ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ Jɔlɛ dilɛ cɛn’n nun’n, jɔlɛ nga bé dí klɔ sɔ’n, Sodɔmun nin Gomɔru klɔ’m be liɛ’n, ɔ́ yó sɔsɔ trá klɔ sɔ’n i liɛ’n.”—Matie 10:15.\n?Blɛ benin nun yɛ Zezi wlanwlannin Galile mɛn’n nun ekun-ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ wunnin i klɔ sɔ’m be su-ɔ?\n?Zezi siesieli i akoto mun nɲɛnɲɛ naan w’a sunman be? ?Yɛ ndɛ benin yɛ ɔ kan kleli be-ɔ?\n?Kɛ be se kɛ ‘ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko’n,’ i bo’n yɛle benin?


Zezi fiteli i sɔnnzɔnfuɛ kpanngban be ɲrun | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 28:16-20 LIKI 24:50-52 SA NGA BE YOLI’N 1:1-12; 2:1-4\nZEZI FITELI I SƆNNZƆNFUƐ KPANNGBAN BE ƝRUN\nZEZI ƆLI ƝANMIƐN SU\nZEZI FALI ƝANMIƐN WAWƐ’N MƐNNIN I SƆNNZƆNFUƐ 120\nKɛ Zezi cɛnnin nguan’n, ɔ seli i akoto blu-nin-kun (11) mun kɛ be yia oka kun su Galile lɔ. I sɔnnzɔnfuɛ ya nnun (500) ekun be ɔli lɔ wie. I klikli nun’n, be nun wie’m be lafiman su kɛ Zezi w’a cɛn nguan. (Matie 28:17; 1 Korɛntifuɛ Mun 15:6) Sanngɛ ndɛ nga Zezi kan kleli be lɔ’n, ɔ ukali be naan b’a wun i wlɛ kpa kɛ w’a cɛn sakpa.\nZezi waan Ɲanmiɛn fali kwlalɛ’n kwlaa mɛnnin i naan ɔ sie ninnge nga be o ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n su wa’n be kwlaa. Ɔ seli be kɛ: “I sɔ’n ti’n, amun wɔ, amun yo maan nvlenvle’m be kwlaa be nunfuɛ’m be kaci min sɔnnzɔnfuɛ. Amun yo be batɛmun, Siɛ’n nin Ba’n nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be dunman nun. Like kwlaa nga n seli amun kɛ amun yo’n, amun kle be naan be kusu be nian su be yo wie.” (Matie 28:18-20) Zezi o nguan nun, yɛ ɔ te kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be bo jasin fɛ’n titi.\nZezi seli kɛ maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwlaa, i yasua-o, i bla-o, i bakan-o, be kle sran’m be like naan be kaci i sɔnnzɔnfuɛ. Sran wie’m be kwla tanndan be ɲrun naan be yaci jasin fɛ’n i bolɛ nin sran’m be like klelɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ wlɛli i sɔnnzɔnfuɛ’m be fanngan. Ɔ seli kɛ: “Ɲanmiɛn fali kwlalɛ’n kwlaa mannin min naan n sie ninnge nga be o ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n su wa’n be kwlaa.” ?Ndɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n, ɔ kwla ukɛ i sɔnnzɔnfuɛ mun? Ɔ seli be kɛ: “E nin amun e o nun cɛn kwlaa lele mɛn’n fá wíe!” Zezi w’a seman kɛ be kwlaa nga bé wá bó jasin fɛ’n bé yí atrɛ. Sanngɛ i waan Ɲanmiɛn wawɛ’n súan be bo.\nKɛ Zezi cɛnnin’n, ɔ fiteli i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲrun “cɛn ba ablanan (40).” I kwlaa sɔ nun’n, ɔ kacikaci, ɔ faman wunnɛn kunngba’n. “Ɔ yoli ninnge kpanngban kpa kleli be weiin kɛ ɔ o nguan nun.” Yɛ ɔ kannin “Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n” i ndɛ kleli be.—Sa Nga Be Yoli’n 1:3; 1 Korɛntifuɛ Mun 15:7.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zezi i akoto’m be o Galile. Zezi seli be kɛ be sa be sin Zerizalɛmun lɔ. I sin’n, ɔ nin be yiali lɔ, kpɛkun ɔ seli be kɛ: “Nán amun tu amun bo Zerizalɛmun wa. Sanngɛ amun minndɛ like nga Siɛ’n tali nda kɛ ɔ́ fá mán amun mɔ n boli su n kleli amun’n. Afin Zan liɛ’n, nzue nun yɛ ɔ yoli sran’m be batɛmun-ɔn. Sanngɛ amun liɛ’n, ɔ ka kan’n bé fá Ɲanmiɛn wawɛ’n bé yó amun batɛmun.”—Sa Nga Be Yoli’n 1:4, 5.\nI sin’n, ɔ nin i akoto’m be yiali ekun. “Ɔ nin be ɔli Betanin.” Klɔ sɔ’n wo Olivie oka’n i wia afiliɛ lɔ. (Liki 24:50) Zezi kannin i ɲanmiɛn su kɔlɛ’n i su ndɛ kpanngban kleli be. Ɔ nin i sɔ ngba’n, be te bu i kɛ asiɛ’n su wa yɛ ɔ́ wá dí famiɛn’n niɔn.—Liki 22:16, 18, 30; Zan 14:2, 3.\nI sɔ’n ti’n, akoto’m be usɛli i kɛ: “?E Min, dɔ nga su yɛ á táka famiɛn dilɛ’n mán Izraɛli nvle’n niɔn?” Ɔ tɛli be su kɛ: “Cɛn annzɛ blɛ nga Siɛ’n bɔbɔ siesieli’n, nán amun ndɛ su-ɔ.” I sin’n, ɔ fali be ɲin sieli junman ng’ɔ fata kɛ be di’n su ekun. Ɔ seli be kɛ: “Kɛ Ɲanmiɛn wá fɛ́ i wawɛ’n mán amun’n, amún wá ɲán wunmiɛn. Ɔ maan amún kán min ndɛ Zerizalɛmun wa, ɔ nin Zide nin Samari mɛn’n be nun, lele fá jú asiɛ’n i tiwa lɔ.”—Sa Nga Be Yoli’n 1:6-8.\nZezi nin i akoto’m be o Olivie oka’n su lɔ. Kpɛkun bé nían-ɔn, Zezi su fu kɔ ɲanmiɛn su. I sin’n, ɲanmiɛn ble kun katali be ɲin. Ɔ maan b’a wunmɛn i kun. Kɛ Ɲanmiɛn cɛnnin Zezi’n, Zezi fali klɔ sran wunnɛn. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ ɲanmiɛn su’n, ɔ kacili aolia nun sran. (1 Korɛntifuɛ Mun 15:44, 50; 1 Piɛli 3:18) Kɛ Zezi kɔ́ mɔ i akoto’m be te nian ɲanmiɛn su lɔ’n, bé nían-ɔn, “sran nɲɔn be jinjin be wun lɛ, be wun tralɛ’n ti ufue.” Anzi mun-ɔn. Be usali akoto’m be kɛ: “?Galilefuɛ mun, ngue ti yɛ amun jinjin lɛ bé nían ɲanmiɛn su lɔ sɔ-ɔ? Zezi sɔ mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i su amun afiɛn ɔli ɲanmiɛn su’n, ɔ́ wá bá kɛ nga amun wunnin kɛ ɔ fa ɔli’n sa.”—Sa Nga Be Yoli’n 1:10, 11.\nKɛ Zezi kɔ́ ɲanmiɛn su’n, sran fi w’a wunman nun. Saan i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be ngunmin cɛ. Kɛ ɔ́ wá sɛ́ sin’n, “ɔ́ wá bá kɛ nga [...] ɔ fa ɔli’n sa.” Yɛle kɛ i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be ngunmin yɛ bé wá wún i wlɛ kɛ ɔ o lɛ naan ɔ ti Famiɛn-ɔn.\nI sin’n, akoto’m be sali be sin Zerizalɛmun lɔ. Be nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie’m be yiali kpɛ sunman. “Zezi i nin Mari nin i niaan bian’m be o be nun wie.” (Sa Nga Be Yoli’n 1:14) Be kwlaa be srɛli Ɲanmiɛn kpa titi. Like nga ti yɛ be srɛli Ɲanmiɛn’n, i kun yɛle kɛ be kunndɛ kɛ bé fá sran uflɛ naan ɔ sin Zida Iskariɔti i osu. I liɛ’n, akoto’m bé yó blu-nin-nɲɔn (12) kɛ laa’n sa. (Matie 19:28) Akoto’m be kunndɛli sran kun m’ɔ suli Zezi su titi yɛ ɔ wunnin i cɛnlɛ’n nun’n. I sɔ’n ti’n, be tuli fɔtɔ naan Ɲanmiɛn kle be i klun sa’n. Fɔtɔ nga be tu naan b’a si Ɲanmiɛn i klun sa’n mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n i kasiɛn’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ. (Jue Mun 109:8; Nyanndra Mun 16:33) Fɔtɔ’n tɔli Matiasi su. Kɔlɛ’n, ɔ o Zezi i sɔnnzɔnfuɛ ableso (70) ng’ɔ sunmannin be kɛ be ko bo jasin’n be nun wie. Ɔ maan “be fɛ i ukali akoto blu-nin-kun (11) mun be su.”—Sa Nga Be Yoli’n 1:26.\nAfuɛ 33 nun’n, kɛ Zezi ɔli ɲanmiɛn su’n, mɔ cɛn ba blu sinnin’n, Zuifu’m be dili Pantekɔtu’n. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zezi i sɔnnzɔnfuɛ ya kun ablaɔn (120) b’a yia Zerizalɛmun lɔ nglo sua ba kun nun. Kpɛkun be tili like kun ngan sua wunmuan’n nun. Ɔ kpla kɛ aunmuan dan wie sa. Yɛ be wunnin ninnge wie mun. Be ti kɛ sin taaman sa. Ninnge sɔ’m be kpacikpacili be wun nun ko trantrannin be tinuntinun be ti su. Kpɛkun Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be boli aniɛn wafawafa’m be kanlɛ bo. Kɛ Ɲanmiɛn wawɛ nga Zezi seli kɛ ɔ́ fá mɛ́n i sɔnnzɔnfuɛ mun’n, ɔ jrali be su kɛ ngalɛ’n sa.—Zan 14:26.\n?Kɛ Zezi kán ndɛ Galile oka kun su’n, wan mun yɛ be wunnin nun-ɔn? ?Ndɛ benin yɛ ɔ kannin-ɔn?\n?Kɛ Zezi cɛnnin nguan’n, ɔ fiteli i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲrun cɛn ba nɲɛ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zezi bá-ɔ?\n?Sa benin yɛ ɔ juli afuɛ 33 nun Pantekɔtu nun-ɔn?


Sa Nglo Yilɛ 1 | Online Bible | New World Translation\nSa Nglo Yilɛ 1:1-20\nƝanmiɛn maan Zezi yili sa kun nglo (1-3)\nAsɔnun nso’m be nunfuɛ’m be like yolɛ (4-8)\n“N ti Alfa nin Omega” (8)\nƝanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun’n, be fali Zan ɔli e Min’n i cɛn’n nun (9-11)\nZan wunnin Zezi aolia nun.\n1 Ɲanmiɛn maan Zezi Klisi yili sa ng’ɔ cɛ kan bé wá jú’n, be nglo kleli i sran mun. Zezi sunmɛnnin i anzi’n Zan m’ɔ ti i sran’n i sin naan ɔ fa sa nga bé wá jú’n, ɔ kle i aolia nun. 2 Ndɛ nga Ɲanmiɛn nin Zezi Klisi be kannin’n, Zan kannin be ndɛ. Ɔ maan, ɔ kannin like kwlaa ng’ɔ wunnin i’n i ndɛ. 3 Sran ng’ɔ mɛn i nɛn’n su kanngan Ɲanmiɛn i ndɛ nga nun’n, ɔ nin be nga be sie be su’n, ɔ nin be nga be fɛ i nun ndɛ’n su’n, be liɛ su ti ye. Afin blɛ nga be kleli’n, w’a mantan koko kpa. 4 Min Zan, ń klɛ́ fluwa nga ń blɛ́ asɔnun nso’m be nunfuɛ nga be o Azi akpasua’n su’n: Maan “Sran m’ɔ o lɛ’n, mɔ kɛ ɔ fɛ i laa lele’n ɔ o lɛ’n, m’ɔ su ba’n” ɔ nin wawɛ nso nga be o i famiɛn bia’n i ɲrun lɛ’n, be yo amun ye, yɛ maan amun wun jɔ amun fɔuun. 5 Asa ekun’n, maan Zezi Klisi m’ɔ ti “Lalofuɛ nanwlɛfuɛ’n,” m’ɔ ti “Ɲanmiɛn i wa m’ɔ ti be nga be cɛnnin be’n be nun klikli’n”* mɔ kusu ɔ ti “asiɛ’n su famiɛn’m be kwlaa be Siefuɛ’n” ɔ yo amun ye, yɛ maan ɔ yo naan amun wun jɔ amun fɔuun. Ɔ klo e, yɛ ɔ fɛli i bɔbɔ i mmoja’n deli e. Ɔ maan e ɲannin e ti e sa tɛ’m be sa nun. 6 Ɔ yoli maan e kacili i famiɛn diwlɛ’n i nunfuɛ, kpɛkun e kacili i Si m’ɔ ti i Ɲanmiɛn’n i ɲrun jranfuɛ. Maan aɲrunɲan’n nin kwlalɛ’n be yo i liɛ titi. Maan ɔ yo sɔ. 7 An nian! Ɔ o ɲanmiɛn ble’n nun ɔ su ba. Sran’m be kwlaa bé wún i. Be nga be wɔli i cua’n, bé wún i wie. Yɛ i ti’n, asiɛ’n su sran’m be kwlaa be wla m’ɔ́ bó be wun’n ti’n, bé fínfín be wue’n nun. Sa sɔ’n, ɔ́ yó sɔ sakpa. Maan ɔ yo sɔ. 8 Ɲanmiɛn Zoova se kɛ: “N ti Alfa nin Omega. N ti Sran m’ɔ o lɛ’n, mɔ kɛ ɔ fɛ i laa lele’n ɔ o lɛ’n, m’ɔ su ba’n. N ti Ɲanmiɛn m’ɔ kwla sa’n kwlaa yo’n.” 9 Min Zan mɔ n ti amun niaan’n, Zezi mɔ e nin i e o nun’n ti’n, be kle min ɲrɛnnɛn kɛ amun sa. N ti Ɲanmiɛn i famiɛn diwlɛ’n i nunfuɛ wie kɛ amun sa, yɛ n jran kekle kɛ amun sa. Kɛ mɔ n kannin Ɲanmiɛn nin Zezi be ndɛ n kleli sran mun’n ti’n, n wo lika mɔ nzue bo sin yiɛ i’n, mɔ be flɛ i Patimɔsu’n i nun wa. 10 Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun’n, be fa min ɔli e Min’n i cɛn’n nun. Kpɛkun n tili sran kun nɛn min sin lɔ. Ɔ tɛ kekle kpa kɛ awɛ sa. 11 Ɔ seli kɛ: “Klɛ like kwlaa nga a wun i’n fluwa su naan fa ko man asɔnun nso nga be o Efɛzi nin Smirinin ɔ nin Pɛɛgamun nin Tiatii, ɔ nin Sadi nin Filadɛlfi nin Laodise’n.” 12 N kpɛli min ɲin naan ń nían sran ng’ɔ su kan ndɛ kle min’n. Kɛ n kpɛli min ɲin’n, n wunnin sika ɔkwlɛ kannin siewlɛ nso. 13 Yɛ sran kun m’ɔ fa sran wa’n, ɔ jin kannin siewlɛ’m be afiɛn. Tralɛ ng’ɔ wlɛ i wun’n, ɔ guɛ i ja ngbabua’n su. Kpɛkun like ng’ɔ ci i wue’n nun’n ti sika ɔkwlɛ. 14 Asa ekun’n, i timuɛn’n ti fuaii kɛ fɔkɔ sa, ɔ fɛn fitafita. Yɛ i ɲinma’m be ti kɛ sin taaman sa. 15 I ja’m be ti kɛ aaba m’ɔ su klo sin’n nun m’ɔ bo mianmian’n sa. I nɛn’n kusu tɛ kɛ nzue dan m’ɔ su sonji’n sa. 16 Nzraama nso be o i sa fama’n nun. Kpɛkun tokofi tɛnndɛn m’ɔ lɛ i ɲrun lɛ i sin’n, ɔ fin i nuan nun fite. I ɲrun’n ti kɛ wia m’ɔ kpaja kpa’n sa. 17 Kɛ n wunnin i’n, n tɔli i bo lɛ kɛ m’an wu sa. Ɔ fɛli i sa fama’n fuali min su, kpɛkun ɔ seli min kɛ: “Nán srɛ kun wɔ. Min yɛ n ti Klikli’n nin Kasiɛn’n niɔn. 18 N wo nguan nun. N wuli, sanngɛ siɛn’n, n wo nguan nun. Yɛ ń ká nguan nun tititi. Yɛ wie’n nin Ndia’n* be lakle’n wo min sa nun. 19 I sɔ’n ti’n, ninnge nga a wunnin be’n, ɔ nin ninnge nga be o lɛ dɔ nga su’n, klɛ be. Yɛ ninnge nga be su sin’n, ɔ nin ninnge nga bé wá bá’n, klɛ be wie. 20 Nzraama nso nga a wunnin be min sa fama’n nun’n ɔ nin sika ɔkwlɛ kannin siewlɛ nso’m be su ndɛ’n ti nvialiɛ nun ndɛ. Nzraama nso mun yɛle asɔnun nso’m be anzi mun. Kpɛkun kannin siewlɛ nso mun yɛle asɔnun nso mun.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “ba klikli.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “Adɛsi,” yɛle kɛ, ndia mɔ be sie klɔ sran kwlaa nun’n. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\nSa Nglo Yilɛ 1


Biblu’n nun ndɛ: Izraɛli lɔ awiefuɛ kun - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN wun ninnge nga bian nga su wla be ase i tannin sua’n nun lɛ’n? Tralɛ klanman kpa kun nin sika ɔkwlɛ kpɔlɛ kun nin jɛtɛ ufuɛ mma mun ɔn. Ɔ fali ninnge sɔ mun Zeriko lɔ. ?Sanngɛ like nga ɔ fata kɛ be yo ninnge sɔ mun’n, amun wla te o su?\nƆ fata kɛ be saci ninnge sɔ’m be ngba’n. Saan kɛ sika ɔkwlɛ nin jɛtɛ ufue mun yɛ ɔ nin i fata kɛ be fa be guɛ i bɔlɛ nga ɔ o Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ’n nun ɔn. Sanngɛ nvlefuɛ’m b’a timan Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n, wualɛ li yɛ be wuɛli i ɔ. Awiefuɛ’n i dunman’n yɛle Akan. I awlobofuɛ mun yɛle nga be nin i be o lɛ’n. E nian kɛ sa sɔ’n fa yoli’n.\nKɛ Akan wuali ninnge sɔ mun’n, i sin naan Zozie w’a sunman sran mun kɛ be nin Aifuɛ’m be ko kun. Sanngɛ Aifuɛ’m be kwlali be. Be kunnin Izraɛlifuɛ’m be nun wie mun kpa bɔbɔ, ɔ maan be wanndili be bo. Zozie i wla wa boli i wun kpa. Ɔ utuli i ɲin ase Zoova ɲrun, ɔ srɛli i kɛ: ‘?Yɛ ɔ yoli sɛ ti yɛ a yaci sa nga m’ɔ tɔ e su sɔ ɔ?’\nZoova tɛli i su kɛ: ‘Jaso! Izraɛli w’a fɔn. Be fali ninnge nga n seli kɛ be saci be’n annzɛ kusu be fa be guɛ i min bɔlɛ’n nun min tannin sua’n nun lɔ’n. Be wuali tralɛ klanman kun kpɛkun be fiali su. Saan kɛ amun a saci i sɔ ninnge mun ɔ nin sran nga ɔ fali be’n yɛ ń jrán amun sin ekun ɔn.’ Zoova waan i bɔbɔ wá yí sran tɛfuɛ sɔ’n i nglo klé Zozie.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, yɛ Zozie yiali nvlefuɛ’m be ngba, naan Zoova w’a kle Akan klunwifuɛ’n. Yɛ Akan waan: ‘Nanwlɛ n fɔnnin sɔ. Kɛ n wunnin tralɛ klanman kun nin sika ɔkwlɛ kpɔlɛ nin jɛtɛ ufue mun’n, n kloli be dan, i ti’n n fali be. Án wún be min tannin sua’n nun lɔ kunman wie mɔ n fuli’n i nun.’\nBe ko fali ninnge sɔ mun blɛli Zozie. Yɛ Zozie usali Akan kɛ: ‘?Ɔ yo sɛ yɛ a kleli e ɲrɛnnɛn sɔ ɔ? Anannganman kusu wá klé wɔ ɲrɛnnɛn ndɛ.’ Yɛ nvlefuɛ’m be kwlaa be finfinnin Akan nin i awlobofuɛ kwlaa be yɛbuɛ be kunnin be ɔ. ?Afɔtuɛ benin yɛ sa sɔ’n man e ɔ? Yɛle kɛ ɔ fataman kɛ e fa like nga ɔ timan e liɛ’n.\nI sin’n, Izraɛlifuɛ’m be nin Aifuɛ’m be ko kunnin ekun. I lɛfuɛ’n, Zoova jrannin i nvlefuɛ’m be sin, ɔ maan be kwlali Aifuɛ mun.\nZozie 7:1-26; 8:1-29.\n?Wan yɛle nga desɛn’n su ɔ su wla aɲanbeun ninnge nga ɔ fɛli i Zeriko lɔ’n i ase lɛ’n? ?Yɛ wan mun yɛle be nga be su ukɛ i lɛ’n?\n?Ngue ti yɛ Akan nin i awlobofuɛ’m be like nga be yoli’n timan like kaan ɔn?\n?Kɛ Zozie usali Zoova like ti mɔ Aifuɛ’m be kwlali Izraɛlifuɛ mun’n, ngue ndɛ yɛ Zoova kannin ɔn?\n?Kɛ be fali Akan nin i osufuɛ’m be blɛli Zozie’n, be yoli be sɛ?\n?Afɔtuɛ cinnjin kpa benin yɛ Akan i jɔlɛ dilɛ’n man e ɔ?\nKanngan Zozie 7:1-26 nun.\n?Zozie nin i Yifuɛ’n be afiɛn ndɛ benin yɛ i Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, ɔ yi i nglo ɔ? (Zoz. 7:7-9; Jue. 119:145; 1 Zan 5:14)\n?Ngue yɛ Akan i ajalɛ’n kle ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fa tu e wun fɔ nun ɔn? (Zoz. 7:11, 14, 15; Nya. 15:3; 1 Tim. 5:24; Ebr. 4:13)\nKanngan Zozie 8:1-29 nun.\n?Ngue trɔ yɛ andɛ ɔ jin e ti su Klistfuɛ asɔnun’n i lika ɔ? (Zoz. 7:13; Sau. 5:1; Nya. 28:13)


?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kanngan Biblu’n nun-ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lamba Letton Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mbunda Mizo Mongol Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N | BIBLU’N NUN KANNGANLƐ’N KWLA YO WƆ FƐ\n“N buli i kɛ Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ ti kekle.”—Jovi\n“N buli i kɛ i nun kannganlɛ yoman fɛ.”—Kuinin\n“Kɛ n wunnin Biblu’n i dan m’ɔ ti’n, i nun kannganlɛ w’a yoman min fɛ.”—Ezekiɛli\nAtrɛkpa’n, a kunndɛli kɛ á kánngan Biblu’n nun. Sanngɛ, i nun kannganlɛ w’a yoman ɔ fɛ wie. Sran kpanngban be bu i kɛ Biblu’n nun kannganlɛ’n ti afɛ ngbɛn. ?Sanngɛ, sɛ be se wɔ kɛ Biblu’n nun ndɛ’n kwla yo wɔ ye naan ɔ kwla man wɔ aklunjuɛ’n nin? ?Asa ekun’n, sɛ be kle wɔ wafa ng’ɔ fata kɛ a kanngan Biblu’n nun naan w’a yo ɔ fɛ’n nin? ?Ngue yɛ á yó-ɔ? ?A su kpɛmɛn i bo nianman?\nKɛ sran wie’m be boli Biblu’n i nun kannganlɛ bo’n, be wunnin kɛ ɔ yoli be ye. Ndɛ nga be kannin’n i wie yɛ:\nBe flɛ gbanflɛn kun kɛ Ezekiɛli. Ɔ le afue 20 tra su kan. Ɔ seli kɛ: “Laa’n, n ti kɛ sran m’ɔ wlan daan m’ɔ siman lika trele kun ng’ɔ su kɔ’n sa. Sanngɛ, Biblu’n i nun kannganlɛ’n yoli min ye kpa. Afɔtuɛ kpakpa nga be o nun’n, n kwla nanti be su cɛn kwlakwla.”\nBe flɛ talua kun kɛ Flida. Ɔ le afuɛ 20 tra su wie. Ɔ seli kɛ: “Laa’n min ɲin su ti kekle. Sanngɛ Biblu’n nun kannganlɛ ti’n, min ɲin w’a kan ase. E nin min wiengu mun e nuan sɛ. Ɔ maan siɛn’n, n le janvuɛ kpanngban.”\nBe flɛ bla kun kɛ Eninsi. Ɔ le afuɛ 50 tra su. Ɔ seli kɛ: “[Biblu’n] ti’n, min nzuɛn’n w’a yo kpa.”\nKɛ sran sɔ mun nin sran miliɔn kpanngban ekun be kanngannin Biblu’n nun’n, be liɛ yoli ye. Sɛ a kanngan nun’n, ɔ liɛ yó ye wie. (Ezai 48:17, 18) I wie yɛle kɛ (1) a kwla fa ajalɛ nga be ti kpa’n. (2) A kwla ɲan janvuɛ kpa. (3) Ɔ wla’n gúa ase. (4) Kpɛkun ng’ɔ yo ɲɛnmɛn dan’n, yɛle kɛ á sí Ɲanmiɛn kpa. Afɔtuɛ nga be o Biblu’n nun’n, be fin Ɲanmiɛn. Sɛ a nanti be su’n, ɔ su yoman wɔ nsisɔ le. Afin, afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn man’n, be ngba be ti kpa.\nNán sisi ɔ bo kun naan w’a kanngan Biblu’n nun. ?Sanngɛ, á yó sɛ naan w’a bo i bo?


?Wafa sɛ yɛ amun awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ ɔ? | Jasin fɛ kun\n1. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ yasua kun jɛ i yi’n awa ɲrun naan be awlobo tranlɛ’n w’a yo fɛ ɔ?\nJasin fɛ’n fin Ɲanmiɛn Zoova, m’ɔ di aklunjuɛ’n. Ɔ klo kɛ awlobo’m be di aklunjuɛ wie. I yɛ ɔ kpɛli aja’n i ba ɔ. Ɔ fata kɛ yasua nin bla’n be ja awa ɲrun, naan awlobo tranlɛ’n w’a kwla yo fɛ. Ɔ maan i ba o, i siɛ nin niɛn o, be wun fá be feke yɛ bé kwlá dí aklunjuɛ. Sran kwlaa nga i waan ɔ ti Klistfuɛ’n, sɛ ɔ́ já bla’n, ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ nga awa’n kle’n su.—Kanngan Lik 2:1, 4, 5 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn bu aja’n niɔn? Kɛ yasua kun nin bla kun be ko ja’n, nn b’a ja. Zoova kunndɛman kɛ yasua kun nin i yi be yo sa tɛ be wiengu bo. (Ebre Mun 13:4) Ɔ kloman bla annzɛ bian yralɛ’n. (Malasi 2:16) Sanngɛ sɛ Klistfuɛ kun i yi kunndɛ bian i bo’n, annzɛ i wun kunndɛ bla i bo’n, Ɲanmiɛn mɛn i atin kɛ ɔ kwla yrɛ i naan w’a ja sran uflɛ.—Kanngan Matie 19:3-6, 9 nun.\n2. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ yasua’n nin bla’n be tran ɔn?\nZoova yili yasua nin bla naan be ukauka be wiengu. (Bo Bolɛ 2:18) Yasua’n yɛ ɔ sie awlobo’n niɔn, ɔ maan i yɛ ɔ fata kɛ ɔ niɛn i fuɛ’m be lika naan ɔ kle be Ɲanmiɛn Ndɛ’n niɔn. Ɔ fata kɛ ɔ tu i klun klo i yi. Yɛ maan bla’n kusu klo i wun’n, yɛ be bu be wiengu sran. Kɛ mɔ be nɲɔn’n be fɔn’n ti’n, ɔ fata kɛ be suan sa yaci cɛlɛ. I sɔ’n ti cinnjin naan be aja’n nun tranlɛ’n w’a yo fɛ.—Kanngan Efɛzfuɛ Mun 4:31, 32 nin 5:22-25, 33 ɔ nin 1 Piɛr 3:7 be nun.\n3. ?Sɛ yasua’n annzɛ bla’n wunmɛn i wun fɛ aja’n nun’n, ɔ fata kɛ be ti nun?\nSɛ sa tɔ aja’n nun’n, ɔ fata kɛ klolɛ su, yasua’n nin bla’n be mian be ɲin be yo be wiengu cɛcɛ. (1 Korɛntfuɛ Mun 13: 4, 5) Ɲanmiɛn Ndɛ’n w’a seman kɛ sɛ sa tɔ aja’n nun’n, i kpo’n yɛle nun tilɛ.—Kanngan Mark 10:9 nun.\n4. ?Ba mun, ngue yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ amun yo ɔ?\nZoova kunndɛ kɛ amun di aklunjuɛ. Wafa nga amun kwla di aklunjuɛ amun gbanflɛn nin talua blɛ nun’n, i su afɔtuɛ kpafuɛ’n yɛ ɔ man amun ɔn. Ɔ kunndɛ kɛ amun fa ngwlɛlɛ nga amun si nin amun nin’n be kle amun’n i su. (Kolɔsfuɛ Mun 3:20) Zoova m’ɔ ti e Yifuɛ’n, ɔ kunndɛ kɛ amun yo i bɔbɔ ɔ nin i Wa’n be klun sa. I liɛ’n amún dí su aklunjuɛ.—Kanngan Akunndanfuɛ’n 11:9—12:1 nin Matie 19:13-15 ɔ nin 21:15, 16 be nun.\n5. ?Siɛ nin niɛn mun, ngue yɛ ɔ fata kɛ amun yo naan ba’m b’a wun be wun fɛ ɔ?\nƆ fata kɛ amun di junman kekle, naan amun a ɲan like b’a nian ba’m be lika. (1 Timote 5:8) Sanngɛ sɛ amun kle ba’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n, naan be si Ɲanmiɛn’n, naan be klo i’n, yɛ be wun kwlá fá be feke kpa ɔ. (Efɛzfuɛ Mun 6:4) Wafa nga amun bɔbɔ amun klo Ɲanmiɛn’n ɔ kwla ɲan ta ba’m be su kpa. Sɛ like nga amun kle ba mun’n ɔ taka Ɲanmiɛn Ndɛ’n su’n, ɔ kwla uka be naan be akunndan bulɛ’n w’a yo kpa.—Kanngan Mmla’n 6:4-7 nin Nyanndra Mun 22:6 be nun.\nKɛ amun wla ba’m be fanngan mɔ amun yo be mo’n, be yo kpa. Sanngɛ ɔ fata kɛ amun tu be fɔ wie. Kɛ be ta ba mun kɛ ngalɛ sa’n, ɔ sasa be sa tɛ nga ɔ kwla fa be yi i awlabɔɛ nun’n, i lika. (Nyanndra Mun 22:15) Sanngɛ, ba’m be fɔ tulɛ’n, ɔ timan be kpokokpoko annzɛ be like yaya yolɛ.—Kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:21 nun.\nSiɛ nin niɛn nin ba’m be ukalɛ ti’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yili fluwa kpanngban. Fluwa sɔ’m be nun ndɛ’n taka Biblu’n su.—Kanngan Jue Mun 19:8, 12 nun.\nKosan kanngan nɲɔn be kwla uka amun naan amun aja’n w’a taka kpa.\nWafa ng’ɔ fata kɛ amun siesie awlo’n nun ndɛ mun’n\nNdɛ’m be siesielɛ wafa’n kwla uka e naan y’a wun ngbaciɛ ng’ɔ o awlobo nga i nunfuɛ’m be di aklunjuɛ nin awlobo nga i nunfuɛ’m be wun be ɲrun’n.


?Srɛ nun kpɛlɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? ?Biblu’n se kɛ ɔ fata kɛ Klisifuɛ’m be kpɛ srɛ nun?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Abukazi Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Baskii Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Dangme Danois Ebre Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Glɛki Gunnun Hmong (White) Igbo Ikrɛnin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Izbɛki Kanada Katalan Kazaki Kazaki (Arabu) Kecua (Bolivi) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kisɔnge Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Lingala Lio Litianin Luganda Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Manbue-Lungu Miama More Mɔngoli Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Oromo Osɛti Pangasinan Pendjabi Pennsylvania German Polɔɲin Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sidama Sinala Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tivu Tizɔtzili Tswana Tui Unbundu Urobo Urundu Uzbek (Roman) Valencian Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\n?Srɛ nun kpɛlɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nLalafuɛ nun’n, Ɲanmiɛn klun jɔli sran wie’m be kpɛli srɛ nun’n be wun. Sanngɛ, kɛ akunndan ng’ɔ o sran kun i klun mɔ i ti yɛ ɔ kpɛ srɛ nun’n ɔ timan kpa’n, Ɲanmiɛn i klun jɔmɛn i wun. Andɛ’n, Biblu’n seman kɛ san fii e kpɛ srɛ nun. Be nga be kpɛ srɛ nun kusu’n, Biblu’n buman be fɔ.\n?Ngue ti yɛ sran wie mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, be kpɛli srɛ nun-ɔn?\nBe kunndɛli kɛ Ɲanmiɛn uka be annzɛ ɔ kle be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Kɛ Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m bé sá be sin Zerizalɛmun’n, be srɛli Ɲanmiɛn naan ɔ sasa be atin’n nun. Yɛ be kpɛli srɛ nun fa kleli kɛ ndɛ sɔ’n ti be cinnjin kpa. (Ɛsdras 8:21-23) Ɔ ju wie’n, kɛ Pɔlu nin Baanabasi bé síe asɔnun kpɛnngbɛn mun asɔnun’m be nun’n, be kpɛli srɛ nun.—Sa Nga Be Yoli’n 14:23.\nKɛ bé búabúa be wun naan b’a kwla Ɲanmiɛn i klun sa’n. Kɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, Zezi kpɛli srɛ nun cɛn ba 40, naan ɔ́ búɛbúɛ i wun naan w’a kwla di Ɲanmiɛn i junman’n.—Liki 4:1, 2.\nBe fa kle Ɲanmiɛn kɛ be sa tɛ’m be yo be nsisɔ’n. Ɲanmiɛn maan i nuan ijɔfuɛ Zoɛli seli Izraɛlifuɛ nga be nanti i mmla’m be su’n kɛ: “An sa amun sin bla min sin. Kɛ ɔ o yɛ’n, i blɛ nian sinman. Amun tu amun klun bla, an ci nglɛmun, an sun, yɛ an kpata min.”—Zoɛl 2:12-15.\nSa tɛ’n i ti srɛlɛ cɛn’n nun. Mmla nga Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ mun’n i nun’n, ɔ seli kɛ Sa tɛ’n i ti srɛlɛ cɛn’n nun’n * be kpɛ srɛ nun. (Saun Yolɛ 16:29-31) Sɛ be kpɛ srɛ nun cɛn sɔ’n nun’n, ɔ ti su. Afin, ɔ yo maan be wla kpɛn su kɛ be ti sa tɛ yofuɛ naan ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn yaci sa tɛ nga be yo’n cɛ be.\n?Sa benin wie mun ti yɛ sɛ sran kun kpɛ srɛ nun’n, Ɲanmiɛn klun su jɔmɛn i wun-ɔn?\nSɛ sran’n kpɛ srɛ nun naan ɔ́ fɛ́ i wun klé’n. Zezi seli kɛ, srɛ nun kpɛlɛ’n ɔ ti sran ng’ɔ kpɛ srɛ nun’n nin Ɲanmiɛn be afiɛn ndɛ.—Matie 6:16-18.\nSɛ ɔ yo sɔ naan be bu i sran kpa’n. Nán kɛ sran kun kpɛ srɛ nun’n, i ti yɛ ɔ su Ɲanmiɛn kpa-ɔ.—Liki 18:9-14.\nSɛ i ɲinfu yo sa tɛ’n naan ɔ yo sɔ naan Ɲanmiɛn yaci cɛ i’n. (Ezai 58:3, 4) Sran ng’ɔ kpɛ srɛ nun’n, ɔ fata kɛ ɔ kaci i nzuɛn’n yɛ ɔ yo Ɲanmiɛn i klun sa. I liɛ’n, Ɲanmiɛn yáci cɛ́ i.\nSɛ ɔ bu i kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn sulɛ like ngbɛn sa ti yɛ ɔ yo sɔ’n. (Ezai 58:5-7) I lɛ’n nun’n Ɲanmiɛn yo kɛ siɛ kun mɔ i mma’m be yo like be mɛn i mianlɛ su’n sa. I klun kwlá jɔman i sɔ’n su.\n?Ɔ fata kɛ san fii Klisifuɛ’m be kpɛ srɛ nun?\nCɛcɛ. Laa’n, Ɲanmiɛn seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ Sa tɛ’n i ti srɛlɛ cɛn’n nun’n, maan be kpɛ srɛ nun. Sanngɛ, kɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili e ti tɛ’n ti’n, Ɲanmiɛn seman e kɛ e kpɛ srɛ nun kun. Afin tɛ sɔ mɔ Zezi fɛ i wun yili’n ti’n, Ɲanmiɛn yaci e sa tɛ mun cɛ e mlɔnmlɔnmlɔn. (Ebre Mun 9:24-26; 1 Piɛli 3:18) Asa ekun’n, Klisifuɛ’m be diman Moizi Mmla’n su kun. Moizi Mmla’n nun kusu yɛ be kan Sa tɛ’n i ti srɛlɛ cɛn’n ndɛ-ɔ. (Rɔmunfuɛ Mun 10:4; Kolɔsufuɛ Mun 2:13, 14) Ɔ maan, sɛ Klisifuɛ kun fa ajalɛ kɛ ɔ́ kpɛ́ srɛ nun’n, annzɛ ɔ su yoman sɔ’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa.—Rɔmunfuɛ Mun 14:1-4.\nKlisifuɛ’m be wun i wlɛ kɛ, nán srɛ nun kpɛlɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo be cinnjin-ɔn. Biblu’n kleman le kɛ srɛ nun kpɛlɛ’n man aklunjuɛ. Sanngɛ Klisifuɛ nanwlɛfuɛ’m be liɛ’n, kɛ bé sú Ɲanmiɛn’n, be klun jɔ. Afin, be yi Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ‘di aklunjuɛ’n’ i nzuɛn’n i nglo.—1 Timote 1:11; Akunndanfuɛ’n 3:12, 13; Galasifuɛ Mun 5:22.\nSrɛ nun kpɛlɛ’n i su ndɛ nga sran’m be kan m’ɔ timan su’n\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Kɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, ɔ ɔli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ, yɛ ɔ kpɛli srɛ nun cɛn ba lele 40. I sɔ’n ti, afuɛ kwlaa nun’n, kɛ blɛ nga Zezi yoli sɔ’n ko ju’n, ɔ fata kɛ Klisifuɛ’m be kusu, be kpɛ srɛ nun cɛn ba 40.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Zezi w’a seman le kɛ e kpɛ srɛ nun kɛ ɔ fa yoli’n sa. Biblu’n kusu seman kɛ Klisifuɛ klikli’m be yoli sɔ. *\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Kɛ cɛn nga Klisifuɛ’m be wla kpɛ́n Zezi i wie’n su’n ko ju’n, ɔ fata kɛ be kpɛ srɛ nun.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Zezi w’a semɛn i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ, kɛ bé wlá kpɛ́n i wie’n su’n, maan be kpɛ srɛ nun. (Liki 22:14-18) Zezi seli kɛ kɛ ɔ́ wá wú’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m bé kpɛ́ srɛ nun. Sanngɛ nán kɛ mmla yɛ ɔ su kpɛ man be-ɔ. Sa ng’ɔ́ wá jú’n, i ndɛ yɛ ɔ kannin-ɔn. (Matie 9:15) Biblu’n nun’n, be seli Klisifuɛ’m be kɛ, ka naan b’a yia kɛ be wla kpɛ́n Zezi i wie’n su’n, maan be di like be awlo lɔ.—1 Korɛntifuɛ Mun 11:33, 34.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Ɲanmiɛn seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ: “Amun kwlakwla, amun ci nglɛmun.” (Saun Yolɛ 16:29, 31) Srɛ nun kpɛlɛ’n i ndɛ yɛ ndɛ mma sɔ’n kan-ɔn. (Ezai 58:3) Biblu kun kacili ndɛ sɔ’n kɛ: “Nán amun di aliɛ, amun kle kɛ sa tɛ nga amun yo’n ti’n, amun wo ngokɔɛ’n nun.”—Contemporary English Version.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 Fluwa kun (New Catholic Encyclopedia) kannin Katoliki’m be srɛ nun kpɛlɛ blɛ m’ɔ di cɛn ba ablanan’n (karɛmun) i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ɔ fɛ i Klisifuɛ klikli’m be blɛ su lele m’ɔ́ fá jú afuɛ 300 nun’n, kwlaa naan b’a di Delɛ cɛn’n, be kpɛ srɛ nun. Sanngɛ ɔ traman le mɔcuɛ kun. Titi ɔ di cɛn ba nɲɔn annzɛ cɛn ba kun. [...] Katoliki be su kpɛnngbɛn’m be aɲia nga be yoli Nise lɔ’n (afuɛ 325 nun) i bo lɔ yɛ be kpɛli cɛn ba 40 srɛ nun kpɛlɛ’n su mmla’n niɔn. Fluwa sifuɛ wie’m be waan nán karɛmun nga Katoliki’m be di’n i ndɛ yɛ mmla sɔ’n kan-ɔn, sanngɛ be bɔbɔ be kwlá dimɛn i nanwlɛ.”—Deuxième édition, Volume 8, page 468.\nFa man sran Fa man sran ?Srɛ nun kpɛlɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?


Maan e koko sa kwlaa ng’ɔ o e su’n e kle Zoova—1 Piɛr 5:17 | Like suanlɛ liɛ\n“An koko sa ng’ɔ o amun su’n i kwlaa kle [Zoova], afin i yɛ ɔ nian amun lika-a.”—1 PIƐR 5:7.\nJUE: 60, 23\n?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla uka e naan e wun w’a jɔ e fɔuun-ɔn?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e wun w’a ‘jɔ e fɔuun’ ɔn?\n?Ngue yɛ e niaan Klistfuɛ’m be kwla yo naan y’a kokoman dan-ɔn?\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ e koko-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i lɛ’n.) (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá kɛ́n i ndɛ-ɔ?\nSATAN ti kɛ “asɔmɔli b’ɔ wlan-wlan ɔ kpan kunndɛ nnɛn’n sa.” (1 Piɛr 5:8; Sa Nglo Yilɛ 12:17) I sɔ’n ti, andɛ mɛn’n w’a yo kekle. Yɛ sran’m be koko. Ɲanmiɛn i sufuɛ mun bɔbɔ be koko wie. Lalafuɛ nun’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kokoli wie. Be nun kun yɛle Famiɛn Davidi. (Jue Mun 13:3) Akoto Pɔlu kusu seli kɛ sa ng’ɔ ‘miɛnnin i sa cinnjin titi’n yɛlɛ asɔnun’n kwlaa be lika nianlɛ.’ (2 Korɛntfuɛ Mun 11:28) ?Sɛ sa wie tin e su naan e koko’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n2 Kɛ sa’m be tɔli laa Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su mɔ bé kókó’n, e Si Ɲanmiɛn bɔbɔ suannin be bo. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ súan e bo wie andɛ. Afin, Biblu’n se kɛ: “An koko sa ng’ɔ o amun su’n i kwlaa kle i, afin i yɛ ɔ nian amun lika-a.” (1 Piɛr 5:7) I lɛ nun’n, like suanlɛ nga wá kán like nnan mɔ e kwla yo’n be ndɛ. (1) Maan e srɛ Ɲanmiɛn. (2) Maan e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun naan e bu su akunndan. (3) Maan e fa atin nga Ɲanmiɛn i wawɛ’n kle e’n su. (4) Maan e kan sa ng’ɔ o e su’n e kle sran nga e lafi i su’n. Kɛ é yíyí ndɛ sɔ’m be nun’n, maan e bu wafa nga e kwla nanti be su kpa tra laa’n i akunndan.\n“FA SA NG’Ɔ O Ɔ SU’N KWLAA WLƐ I ANANNGANMAN SA NUN”\n3. ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ngue yɛ fata kɛ e yo-ɔ?\n3 Kɛ sa’m be tɔ e su’n, like klikli ng’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle kɛ maan e srɛ Zoova. Zoova ti e Si, yɛ ɔ kunndɛ kɛ e kan e klun ndɛ e kle i. Kɛ Davidi srɛ́ i’n, ɔ seli kɛ: “Ee Nyanmiɛn, sie wɔ su.” Ɔ seli ekun kɛ: “Fa sa ng’ɔ o ɔ su’n kwlaa wlɛ i Anannganman sa nun, ɔ́ súan ɔ bo.” (Jue Mun 55:2, 23) Kɛ sa’m be tɔ e su’n, maan e kunndɛ like nga e kwla yo naan y’a fite nun’n. Sɛ e wunmɛn i yowlɛ’n, maan e fa wlɛ i Zoova sa nun. Kpɛkun, nán e koko kun. ?Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, wafa sɛ yɛ ɔ tɛ e su naan e wla w’a gua ase-ɔ?—Jue Mun 94:18, 19.\n4. ?Kɛ sa’m be tɔ e su’n, ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e srɛ Ɲanmiɛn-ɔn?\n4 An kanngan Filipfuɛ Mun 4:6, 7 nun. Kɛ e srɛ Zoova mɔ e jran su kpa’n, e akunndan’n sannganman. Sanngɛ, e wun jɔ e fɔuun. E niaan kpanngban be wunnin kɛ, kɛ be srɛli Ɲanmiɛn’n, be wun jɔli be fɔuun. Ɲanmiɛn kwla ‘yo maan e wun jɔ́ e fɔuun’ wie. Kɛ ɔ yo sɔ’n, e wun sa kwlaa ng’ɔ tɔ e su’n i trawlɛ. Maan e lafi like nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó mán e’n su. Ɔ seli kɛ: “Nán srɛ kun amun afin n jin amun sin. Nán amun klun titi amun bɔ amún nían wa nían wa-a, afin n ti amun Nyanmiɛn. Ń mán amun fanngan, ń úka amun.”—Ezai 41:10.\nƝANMIƐN NDƐ’N MAAN E WUN JƆ E FƆUUN\n5. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla yo maan e wun jɔ e fɔuun-ɔn?\n5 Like nɲɔn su m’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e kanngan Biblu’n nun yɛ e bu su akunndan. ?Ngue ti yɛ i sɔ yolɛ’n ti cinnjin-ɔn? Yɛle kɛ, Ɲanmiɛn nuan ndɛ yɛ ɔ o Biblu’n nun-ɔn. Afɔtuɛ kpakpa’m be o nun. I sɔ’n ti, sa kwlaa ng’ɔ tɔ e su’n, maan e kanngan Biblu’n nun. Yɛ sa sɔ’n i su afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn man’n, maan e bu i su akunndan. I liɛ’n, é wún sa sɔ’n i trawlɛ. Ɔ maan, e su kokoman dan kun. Zoova bɔbɔ kle weiin kɛ be nga be kɛnngɛn i nuan ndɛ’n nun’n, be “jran kekle,” be “yo yakpafuɛ.” Yɛ ‘srɛ kunman be, be klun titiman be.’—Zozie 1:7-9.\nSɛ sa tɔ e su’n, maan e lafi su kɛ Zoova nían e lika.\n6. ?Ngue ti yɛ ndɛ nga Zezi kannin be’n, be kwla yo e ye wie-ɔ?\n6 Kɛ e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, e wun wafa nga Zezi kannin ndɛ kleli sran mun’n. Ɔ kannin fɔnvɔlɛ ndɛ mun. Ɔ maan, sran’m be kunndɛli kɛ ɔ kan ndɛ kle be titi. I li be nga afɛ’n o be su’n, yɛ be kunndɛli sɔ kpa-ɔ. (An kanngan nun Matie 11:28-30) Sran’m be ndɛ loli Zezi kpa. (Mark 6:30-32) Ɔ seli i akoto mun kɛ ɔ́ úka be titi. Andɛ’n, Zezi nunman asiɛ’n su wa. Kɛ é sé yɛ’n, ɔ ti Famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Sanngɛ, e ndɛ lo i. I sɔ’n ti, sɛ sa tɔ e su’n, maan e lafi su kɛ ɔ́ tí e wun ɲanman nun blɛ ng’ɔ ti su’n i su. Zezi wla e yakpa. I sɔ’n ti, e kokoman dan.—Ebre Mun 2:17, 18; 4:16.\nSA NGA ƝANMIƐN WAWƐ’N MAAN SRAN YO’N\n7. ?Sɛ Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n man e’n, ngue yɛ é kwlá yó-ɔ?\n7 Like nsan su m’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e srɛ e Si Ɲanmiɛn kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e. Zezi seli kɛ, sɛ e yo sɔ’n, Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mán e. (Lik 11:10-13) Sran nga Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n mɛn i’n, i nzuɛn’n fa Ɲanmiɛn Kpli bɔbɔ liɛ’n. (Kolɔsfuɛ Mun 3:10) Nzuɛn sɔ’n, Biblu’n flɛ i kɛ “sa nga Nyanmiɛn Wawɛ’n maan sran yo’n.” (An kanngan Galasifuɛ Mun 5:22, 23 nun.)  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) Sɛ e fa Ɲanmiɛn i nzuɛn’n, e nin e wiengu mun e afiɛn’n sɛ́ kpa. Kpɛkun, e su kpɛman saɛ ba naan y’a koko. Maan e kan sa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n, i ndɛ e nian. I liɛ’n, é wún like nga ti yɛ ɔ ti kpa’n.\n8-12. ?Ngue ti yɛ sa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n, ɔ ti kpa dan-ɔn?\n8 “Be klo Nyanmiɛn nin sran, be klun jɔ, be wla gua ase.” Kɛ e bu e wiengu’m be sran’n, e wun kɛ e wla gua ase. Sran nga e klo i’n, e bu i sran. E kunndɛman kɛ e afiɛn saci. Ɔ maan, e nin i e tran kɛ sran nin i niaan sa.—Rɔmfuɛ Mun 12:10.\nKɛ e fa Ɲanmiɛn i nzuɛn’n, e nin e wiengu mun e tran klanman.\n9 “Be tra be anwlɛn, be yo sran ye, be yo aklunye.” Biblu’n se kɛ: “An yo amun wun ye, an si amun wun aunnvuɛ, sa nga amun wiengu yo amun’n, an yaci cɛ i.” (Efɛzfuɛ Mun 4:32) Kɛ e nanti afɔtuɛ sɔ’n su’n, e nin e wiengu mun e tran klanman. Yɛ e yoman sa mɔ maan é kókó’n. Asa ekun’n, kɛ ndɛ tɔ e afiɛn’n, e si i siesie.\n10 “Be lafi Ɲanmiɛn su.” Sika nin ninnge mɔ e leman be’n ti’n, wie liɛ’n e koko. (Nyanndra Mun 18:11) ?Ngue yɛ é yó naan y’a yaci kokolɛ-ɔ? Maan e nanti afɔtuɛ nga akoto Pɔlu mannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Maan amun nyin yi like nga an lɛ i’n.” Sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn níɛn i lika. Afin, Ɲanmiɛn bɔbɔ seli kɛ: “N su yaci-man wɔ, n su kpɔci-man wɔ mlɔnmlɔn.” I sɔ’n ti, e kwla kan ndɛ nga akoto Pɔlu kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “E Min Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti n ukafuɛ-ɔ, srɛ kun-man min. ?Nzu yɛ sran kwla yo min-ɔn?”—Ebre Mun 13:5, 6.\n11 “Be yo wɛtɛɛ, yɛ be yo sa i nuan su.” Nzuɛn sɔ’m be ti kpa dan. Afin, sran ng’ɔ ti wɛtɛɛ m’ɔ yo sa i nuan su’n, ɔ kanman ndɛ annzɛ ɔ yoman sa wie mɔ i ti’n, ɔ́ kókó’n. Ɔ nanti Biblu’n nun ndɛ nga su. Ɔ se kɛ: “An wla klunwi’n, nin anwlɛn fufu’n, nin ya falɛ’n, nin ndɛnngan’n, nin sran wun sacilɛ’n, ɔ nin sran kpɔlɛ’n be kwlaa be ase.”—Efɛzfuɛ Mun 4:31.\n12 Be nga be ti wun ase kanfuɛ’n, be fa be wun wla “Nyanmiɛn b’ɔ kwla sa kwlaa yo’n” i sa nun. Kpɛkun, be ‘koko sa ng’ɔ o be su’n i kwlaa kle i.’ (1 Piɛr 5:6, 7) Sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, Zoova nían e lika. Sɛ e wun i wlɛ kɛ e kwlá yoman ninnge ngba’n, e su lafiman e bɔbɔ e wun su. Sanngɛ, é fá e wun wlá Zoova sa nun. Ɔ maan, e su kokoman dan.—Mise 6:8.\n“NÁN AN KOKO”\n13. Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ ‘nán be koko.’ ?Ngue ti yɛ ɔ seli sɔ-ɔ?\n13 Matie ndɛ tre 6 i mma 34 nun’n, Zezi mannin afɔtuɛ kpa kun. (An kanngan nun.) Ɔ seli kɛ: “Nán an koko.” Kɛ e niɛn i sa’n, afɔtuɛ sɔ’n i su nantilɛ kwla yo kekle. Sanngɛ, maan e wun ndɛ sɔ mɔ Zezi kannin’n i wlɛ kpa. E wunnin kɛ sa wie’m be ti’n, Davidi nin Pɔlu be kokoli. Ɔ maan, afɔtuɛ nga Zezi mannin’n, ɔ kleman kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su kokoman le. Sanngɛ, Zezi kannin sɔ naan i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun i wlɛ kɛ kokolɛ dan’n, ɔ yoman sa fi ye. Ɔ le cɛn ba kun nin i nun afɛ. I sɔ’n ti, ɔ fataman kɛ Klistfuɛ’m be koko sa ng’ɔ sinnin’n, annzɛ sa ng’ɔ nin a juman’n be ti. Sɛ e nanti afɔtuɛ nga Zezi mannin’n su’n, e su kokoman dan. ?Ngue ti-ɔ?\n14. ?Sɛ e koko dan’n, ajalɛ kpa benin yɛ Davidi kle e-ɔ?\n14 Wie liɛ’n, sa tɛ nga sran wie’m be yoli i laa’n ti’n, be koko. Wie liɛ bɔbɔ’n, be yoli sa sɔ’n i osu w’a cɛ kpa. Sanngɛ, be yacimɛn i ti kokolɛ. I wie yɛle Famiɛn Davidi liɛ’n. Sa tɛ ng’ɔ yoli i laa’n ti’n, ɔ kokoli trilili. Ɔ seli kɛ: “Min anwlɛn’n ɔ si kpukpukpu, wuun ń kplín.” (Jue Mun 38:4, 5, 9, 19) Sanngɛ blɛ sɔ’n nun’n, Davidi yoli like kpa kun. Yɛle kɛ, ɔ lafili su kɛ Zoova sí i aunvuɛ, naan ɔ́ yáci sa tɛ ng’ɔ yoli’n cɛ́ i. I sɔ kusu yɛ Zoova yoli-ɔ. Ɔ maan, Davidi i klun jɔli dan.—An kanngan Jue Mun 32:1-3, 5 nun.\n15. (a) ?Ajalɛ kpa benin yɛ Davidi kle e ekun-ɔn? (b) ?Ngue yɛ e kwla yo naan y’a kokoman dan-ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Ninnge wie mɔ e kwla yo be naan y’a kokoman dan’n” i nun.)\n15 Wie liɛ’n, sa ng’ɔ o e su’n, i ti yɛ e koko-ɔ. I wie yɛle Davidi liɛ’n. Kɛ ɔ́ kán ndɛ ng’ɔ o Jue Mun 55 nun’n, nn srɛ kun i dan. Afin, sran wie’m be kunndɛ kɛ bé kún i. (Jue Mun 55:3-6) Sanngɛ, Davidi w’a yaciman Zoova i su lafilɛ. Ɔ srɛli Zoova titi kɛ ɔ jrɛn i sin. Kpɛkun, w’a tranman lɛ sa ngbɛn. (2 Samiɛl 15:30-34) Maan e nian Davidi i ayeliɛ’n su. Sɛ sa wie tɔ e su’n, nán e tran lɛ e koko sa ngbɛn. Sanngɛ, maan e yo like nga e kwla yo naan y’a fite nun’n. Kpɛkun, maan e lafi su kɛ Zoova nían e lika.\nNinnge wie mɔ e kwla yo be naan y’a kokoman dan’n\nMaan e wun ninnge nga be ti cinnjin’m be wlɛ.\nFILIPFUƐ MUN 1:10, 11\nMaan e yo akunndanfuɛ.\nMaan e lo wunmiɛn.\nMaan e klo ninnge nga Zoova yili be’n be nianlɛ.\nJUE MUN 104:24, 25\nMaan e yi aɲinsuɛ cɛn kunngun.\nNYANNDRA MUN 17:22\nMaan e kpinngbin e wun titi.\nMaan e lafi kpa.\n16. ?Kɛ e bu Ɲanmiɛn i dunman’n i akunndan’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e koko dan-ɔn?\n16 Wie liɛ’n, sa nga e bu i kɛ be kwla ju e su’n, i ti yɛ e koko-ɔ. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e koko sa sɔ’m be ti. Afin blɛ sunman’n, sa nga be ju e su’n, be timan tɛ kɛ nga e fa buli i’n sa. Asa ekun’n, maan e wla kpɛn su titi kɛ, Zoova kwla sa’n kwlaa yo. Afin, i dunman’n i bo’n yɛle kɛ, “Ɔ yo maan ɔ kpɛn su.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 3:14, NW) Nanwlɛ, nán e koko aiman liɛ’n ti. Afin, Zoova i dunman’n kle kɛ like kwlaa ng’ɔ seli kɛ ɔ́ yó mán sran mun’n, ɔ́ yó be. Sɛ sa nga i sufuɛ nanwlɛfuɛ kun yoli i laa’n, annzɛ sa ng’ɔ o i su’n, annzɛ sa ng’ɔ bu i kɛ be kwla ju i su’n ti, ɔ koko’n, maan ɔ lafi su kɛ Zoova kwla jrɛn i sin. I liɛ’n, ɔ su kokoman dan.\nMAAN E KAN KLE SRAN NGA E LAFI I SU’N\n17, 18. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle sran-ɔn?\n17 Like’n i nnan su m’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle sran nga e lafi i su’n. I lɛ nun’n, e wun’n annzɛ e yi’n, annzɛ e janvuɛ kpa’n, annzɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be o lɛ. Be kwla uka e naan y’a wun sa ng’ɔ o e su’n i trawlɛ. Biblu’n se kɛ: “Ngokoɛ’n ɔ yi sran ase. Ndɛ fɛ’n ɔ wla sran fanngan.” (Nyanndra Mun 12:25) Ɔ se ekun kɛ: “Like nga bé yó-ɔ be usa-man ngwlɛlɛ afɛ’n, ɔ kpɛn-man su. Sanngɛ nga bé yó-ɔ, afɔtuɛ manfuɛ’m be ti yiɛ i wun kpanngban’n, ɔ yo ye.”—Nyanndra Mun 15:22.\n18 Aɲia’m be bo kɔlɛ’n ti kpa wie. Afin kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, e niaan Klistfuɛ mɔ be klo e’n, be wla e fanngan. (Ebre Mun 10:24, 25) Kɛ “e wla e wun fanngan” ti’n, e ɲan wunmiɛn. Ɔ maan, e kokoman dan.—Rɔmfuɛ Mun 1:12.\n19. ?Ngue ti yɛ kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n mantan’n, ɔ ti kpa dan-ɔn?\n19 Biblu’n se kɛ maan e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle Zoova. Kanada lɔ asɔnun kpɛnngbɛn kun wunnin kɛ i sɔ yolɛ’n ti kpa dan. Asɔnun kpɛnngbɛn sɔ’n, ɔ kle suklu. Yɛ ɔ ti suklu lɔ afɔtuɛ manfuɛ wie. Asa ekun’n, ɔ ti tukpacifuɛ. I sɔ’n ti, ɔ koko cɛn kwlakwla. ?Ngue ti yɛ i wla w’a bomɛn i wun dan-ɔn? Yɛle kɛ, ɔ yoli like ng’ɔ kwla yo’n naan ɔ nin Zoova be afiɛn’n mantan kpa titi. Asa ekun’n, i janvuɛ’m be wlɛli i fanngan. Kpɛkun, ɔ kɛnnin i klun ndɛ kleli i yi’n. Asɔnun kpɛnngbɛn mun nin akpasua sunianfuɛ’n, be wlɛli i fanngan naan ɔ bu sa ng’ɔ o i su’n, kɛ nga Zoova fa bu i’n sa. Dɔɔtrɔ bian ng’ɔ yo i ayre’n, ɔ mɛnnin i afɔtuɛ wie mun. Ɔ maan, aniaan bian’n yacili ninnge wie’m be yolɛ. Siɛn’n, ɔ ɲan blɛ lo wunmiɛn, ɔ yiyi i ɲin su. Yɛ ɔ kpinngbin i wun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ wunnin sa ng’ɔ o i su’n i trawlɛ. W’a kokoman dan kun. Siɛn’n, sɛ sa wie ju i su naan ɔ wunmɛn i yowlɛ’n, ɔ fa wlɛ i Zoova sa nun naan ɔ ukɛ i.\n20. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle Ɲanmiɛn-ɔn? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá klé e-ɔ?\n20 Like suanlɛ nga kleli e kɛ maan e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle Ɲanmiɛn. Yɛle kɛ, maan e srɛ i, e kanngan Biblu’n nun, yɛ e bu su akunndan. Asa ekun’n, maan e fa atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle e’n su. Maan e koko sa ng’ɔ o e su’n e kle sran nga e lafi i su’n. Yɛ maan e wɔ aɲia’m be bo. Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá klé e kɛ be nga be lafi Zoova su’n, ɔ yi i wun kle be.—Ebre Mun 11:6.\n^  (Ndɛ kpɔlɛ 7) Glɛki nun ndɛ mma nga Wawle’n kacili i Galasifuɛ Mun 5:22, 23 nun kɛ ‘be di nanwlɛ’n,’ i bo’n yɛle kɛ ‘be lafi Ɲanmiɛn su.’\nSika ndɛ, annzɛ tukpacɛ, annzɛ awlobo ndɛ, annzɛ sa uflɛ wie ti’n, sran wie’m be koko. Sran wie’m be liɛ’n, sa tɛ nga be yoli i laa’n annzɛ sa nga be bu i kɛ be kwla ju be su’n ti’n, be koko. Ngokɔɛ wie o lɛ’n, ɔ fata kɛ sran’n wɔ dɔɔtrɔ.


“Anannganman e Nyanmiɛn’n i kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn”—Mmla’n 6:4\n“Izraɛlfuɛ mun, amun tie. Anannganman e Nyanmiɛn’n i kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.”—MMLA’N 6:4.\nJUE: 138, 112\nMoizi seli kɛ Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ Zoova “kunngba cɛ” yɛ e su i ɔ?\n?Ngue yɛ é yó naan e bo’n w’a yo kun titi ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ ndɛ ng’ɔ o Mmla’n 6:4 nun’n, Zuifu kpanngban be si i kpa ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Moizi kannin ndɛ sɔ’n niɔn?\nNDƐ ng’ɔ o Mmla’n 6:4 nun’n, Zuifu’m be nun kpanngban be si i kpa. Afin kɛ bé srɛ́ Ɲanmiɛn nglɛmun nin nnɔsua’n, be kan ndɛ sɔ’n be flan nun. Be flɛ be srɛlɛ sɔ’n kɛ Shema. Yɛ be srɛ sɔ be fa kle kɛ Ɲanmiɛn kunngba cɛ yɛ be su i ɔ.\n2 Afuɛ 1473 nun ka naan y’a ju Zezi blɛ su’n, Izraɛlifuɛ’m be juli Moabu lɔ lika kpɛtɛkplɛɛ kun nun. Ɔ ka kan bé kpɛ́ Zurdɛn’n naan bé kó trán mɛn nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán be’n nun. Blɛ sɔ’n nun yɛ Moizi kannin ndɛ ng’ɔ o Mmla’n 6:4 nun’n niɔn. Ndɛ kasiɛn nga Moizi kan kleli Izraɛlifuɛ mun’n, i kun yɛ ɔ o lɛ ɔ. (Mmla’n 6:1) Moizi dunnin Izraɛlifuɛ’m be ɲrun lele afuɛ 40. Yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wlá be fanngan naan be jran be ɲrun lɔ sa’m be ɲrun kekle. Ɔ kunndɛ ekun kɛ be lafi Zoova su naan be nin i nanti klanman. I sɔ’n ti’n, ɔ kanngannin mmla blu’n nun kleli be. I sin yɛ ɔ kannin ndɛ ng’ɔ o Mmla’n 6:4, 5 nun’n, ɔ wlali be fanngan ɔn. (An kanngan nun.)\n3. ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su ɔ?\n3 Izraɛlifuɛ’m be si kɛ Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” Be wunnin i wlɛ kɛ Zoova ti be nannan’m be Ɲanmiɛn. Yɛ be suli i kunngba cɛ. ?Yɛ ngue ti yɛ Moizi kpɛnnin be wla kɛ be Ɲanmiɛn Zoova “i kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn”? ?Ngue ti yɛ sran ng’ɔ wun ndɛ sɔ’n i wlɛ’n, ɔ klo Ɲanmiɛn, ɔ fɛ i wla’n kwlaa guɛ i su, yɛ i akunndan’n kwlaa trɛn i su ɔ? ?Wafa sɛ yɛ e kwla nanti ndɛ ng’ɔ o Mmla’n 6:4, 5 nun’n, i su andɛ ɔ?\n“I KUNNGBA CƐ YƐ Ɔ TI ANANNGANMAN NIN-ƆN”\n4, 5. (a) Moizi seli kɛ Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” ?I ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin? (b) ?Ngue ti yɛ Zoova timan kɛ amuɛn mun sa ɔ?\n4 I kunngba cɛ. Moizi seli kɛ Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” I ndɛ sɔ’n kle kɛ Zoova leman wunsu. Like fi nin i sɛman. Ɔ ti su kɛ Zoova timan atre nsan. Sanngɛ nɛ́n i sɔ ndɛ’n yɛ Moizi waan ɔ́ yíyí nun ɔn. Zoova yɛ ɔ yili nglo nin asiɛ’n niɔn. Ɔ sie like kwlaa. I yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli’n niɔn. Ɲanmiɛn fi nunman lɛ, saan i kunngba. (2 Samiɛl 7:22) Ɔ maan, Moizi kpɛnnin Izraɛlifuɛ’m be wla kɛ be su Zoova kunngba cɛ. Ɔ fataman kɛ be nian nvle nga be mantan be’n, be ayeliɛ’n su. Nvle sɔ’m be sɔ amuɛn. Yɛ be bu i kɛ be amuɛn’m be ti yɛ nzue tɔ, annzɛ be ninnge’m be yo ye ɔ.\n5 I wie yɛle Eziptifuɛ’m be liɛ’n. Be sɔ wia’n, nin ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n, ɔ nin asiɛ’n, ɔ nin be nzue dan’n, ɔ nin nnɛn mun. Kɛ Zoova fali ɲrɛnnɛn blu’n guali be su’n, ɔ kleli be kɛ be amuɛn’m be timan like fi. Kanaanfuɛ’m be liɛ’n, be amuɛn dan kpa’n yɛle Baali. Yɛ be bu i kɛ be amuɛn sɔ’n yɛ ɔ yili like kwlaa ɔ. Be bu i ekun kɛ Baali ti yɛ nzue’n tɔ, annzɛ aunmuan’n fita ɔ. Sran kpanngban be sɔ baali naan ɔ sasa be. (Kalɛ 25:3) I kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ Moizi kpɛn Izraɛlifuɛ’m be wla kɛ be Ɲanmiɛn’n i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.”—Mmla’n 4:35, 39.\n6, 7. (a) ?Kɛ Moizi seli kɛ Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ” yɛ ɔ ti Anannganman’n, ngue ekun yɛ i sɔ’n kle ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ “i kunngba cɛ” yɛ ɔ ti Anannganman’n niɔn?\n6 Ɔ ti nanwlɛfuɛ, yɛ ɔ kaciman. Kɛ Moizi seli kɛ Zoova i “kunngba cɛ” yɛ ɔ ti Anannganman’n, i sɔ’n kle ekun kɛ e kwla lafi i su. Ninnge nga Ɲanmiɛn Zoova se kɛ ɔ́ yó be’n, ɔ yo be. Sa ng’ɔ yo be’n, be ti kpa dan. Zoova kaciman. Ɔ ti nanwlɛfuɛ. Ndɛ ng’ɔ kan’n, nn w’a kan. Ɔ maan, e kwla lafi i su. I wie yɛle kɛ, ɔ seli Abraamun kɛ i anunman’m bé trán mɛn klanman kun nun. Zoova yoli sa dandan mun naan i ndɛ sɔ’n w’a kpɛn su. Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n, ɔ dili afuɛ 430. Sanngɛ, ɔ kpɛnnin su.—Bo Bolɛ 12:1, 2, 7; Ezipt Lɔ Tulɛ 12:40, 41.\nƝanmiɛn Zoova kaciman.Ɔ ti nanwlɛfuɛ. Yɛ e kwla lafi i su.\n7 Kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n, Zoova seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be ti i lalofuɛ. Kpɛkun, ɔ seli be kɛ: “Like fi nunman min ɲrun, like fi nunman n sin.” Asa ekun’n, ɔ seli be kɛ like nga i waan ɔ́ yó’n, w’a kaciman. Yɛ ɔ kan guali su kɛ: “N ti sɔ laa lele yɛ w’a ju yɛ.” (Ezai 43:10, 13; 44:6; 48:12) Izraɛlifuɛ’m be liɛ su ti ye. Afin be Ɲanmiɛn’n kaciman. Be kwla lafi i su titi. Ɲanmiɛn sɔ mɔ e su i’n ti’n, e liɛ su ti ye wie.—Malasi 3:6; Zak 1:17.\n8, 9. (a) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be yo ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ndɛ nga Moizi kannin’n, ɔ ti cinnjin dan ɔn?\n8 Moizi kpɛnnin Izraɛlifuɛ’m be wla kɛ Zoova kló be titi, yɛ ɔ́ nían be lika titi. Zoova kunndɛ kɛ be kusu be su i kunngba cɛ, be fa be wla’n kwlaa guɛ i su. Yɛ be fa be wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ be klo i’n. Ɔ fata kɛ blɛ kwlaa nun’n, be kle be mma’m be like naan be si Zoova. Naan be su i kunngba cɛ wie.—Mmla’n 6:6-9.\n9 Like nga Zoova se kɛ ɔ́ yó’n, w’a kaciman. Yɛ wafa ng’ɔ fata kɛ i sufuɛ’m be su i’n, w’a kaciman wie. Sɛ e kunndɛ kɛ Zoova i klun jɔ e wun’n, ɔ fata kɛ e su i kunngba cɛ. Ɔ fata kɛ e fa e wla’n kwlaa guɛ i su. Ɔ fata kɛ e akunndan’n kwlaa trɛn i su. Yɛ ɔ fata kɛ e yo like ng’ɔ kle kɛ e klo i’n. Zezi seli kɛ mmla’n i nun dan’n niɔn. (An kanngan Mark 12:28-31 nun.) Maan e nian wafa nga e kwla kle kɛ Zoova “kunngba cɛ yɛ ɔ ti” e Ɲanmiɛn’n.\nMAAN E SU ZOOVA KUNNGBA CƐ\n10, 11. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kle kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ ti e Ɲanmiɛn’n niɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ebre gbanflɛn nnan’m be kleli kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ be su i ɔ?\n10 Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ ti e Ɲanmiɛn’n niɔn. I kunngba cɛ yɛ e su i ɔ. E kwlá kotoman like uflɛ fi bo. Yɛ e kwlá suman Zoova naan e kunngba’n y’a lafi ato ndɛ su. Zoova timan amuɛn dan wie mɔ e lafi i su ɔ. Sanngɛ, ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. I kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ e su i ɔ.—An kanngan Sa Nglo Yilɛ 4:11 nun.\n11 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli i fluwa’n, ɔ kan Ebre gbanflɛn nnan be ndɛ. Be yɛle Daniɛli bɔbɔ, nin Anania, nin Mikaɛli, ɔ nin Azaria. Be kleli kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ be su i ɔ. B’a diman aliɛ ng’ɔ fataman kɛ Zoova i sufuɛ’m be di’n. Asa ekun’n, b’a kotoman Nɛbikadnɛzali i sika ɔkwlɛ sran ng’ɔ takali’n i bo. Zoova sulɛ’n yoli be cinnjin trali like kwlaa. Nanwlɛ, be nin Zoova be nantili klanman lele guɛli i ti’n nin i bo.—Daniɛl 1:1–3:30.\nZoova i sulɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin tra like kwlaa ɔ.\n12. ?Kɛ é sú Zoova kunngba cɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nian e wun su ɔ?\n12 Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin tra like kwlaa ɔ. Sɛ e kunndɛ kɛ é sú i’n, i kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ e su i ɔ. Kɛ Zoova mán Izraɛlifuɛ’m be mmla blu’n, ɔ seli be kɛ nán be sɔ amuɛn fi. Yɛ nán be koto like fi bo be mɛnmɛn i. (Mmla’n 5:6-10) Andɛ’n, like nga sran’m be koto be bo be manman be’n, be sɔnnin. Be nun wie’m be o lɛ’n, sɛ y’a bumɛn i sin kpa’n, e kwlá wunmɛn i wlɛ kɛ i sɔ like’m be ti amuɛn. Sanngɛ, Zoova mɔ i ‘kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman’n,’ i ndɛ’n w’a kaciman. ?Ngue yɛ é yó naan y’a kotoman like fi bo ɔ?\n13. ?Ngue yɛ e kwla klo be tra Zoova ɔ?\n13 An kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:5 nun. Ndɛ mma sɔ’n kan nzuɛn wie m’ɔ fata kɛ e wla be ase naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a saciman’n, be ndɛ. Ɔ se kɛ be ɲin m’ɔ yiman like’n, ɔ nin amuɛn sɔlɛ’n ti kun. ?Ngue ti ɔ? Afin, sran nga i ɲin yiman like’n, i ɲin blo like su dan. Ɔ kwla yo sika, annzɛ mɛn’n nun ninnge wie mun. Sran sɔ’n i akunndan’n kwlaa tran like sɔ’n su. Ɔ maan, like sɔ’n kaci kɛ i amuɛn sa. Sa tɛ kwlaa nga Kolɔsfuɛ Mun 3:5 kan be ndɛ’n, be fin be ɲin m’ɔ yiman like’n. Ɔ maan, sɛ e ɲin blo ninnge sɔ’m be su’n, e kwla klo be tra Ɲanmiɛn. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, Zoova timan e Ɲanmiɛn “kunngba cɛ” kun. Maan e mian e ɲin naan y’a yoman sɔ.\n14. ?Kɛ ɔ ko yo naan y’a klo Ɲanmiɛn kunngba cɛ’n, afɔtuɛ benin yɛ akoto Zan man e ɔ?\n14 Akoto Zan kannin ndɛ kunngba sɔ’n wie. I waan nán e klo ninnge nga be o mɛn’n nun’n. Afin “sran ng’ɔ klo mɛn dilɛ’n, wuun ɔ klo-man e Si’n. Like nga be yo be mɛn’n nun’n i kwlaa’n: be nyin b’ɔ blo ninnge’m be su’n, nin akunndan nga be bu fa gua ninnge nga be wun be’n be su’n, ɔ nin be wun tulɛ’n, i kwlaa sɔ’n i wie fi fin-man e Si’n.” (1 Zan 2:15, 16) Ɔ fata kɛ e bu e klun lɔ e nian sɛ e klo ninnge nga be o mɛn’n nun nin o. Sɛ e yo sɔ’n, atrɛkpa’n é wún kɛ e su klo be ɲin su yiyilɛ wafa wie mun, annzɛ sran wafa wie mun, annzɛ be wun wlawlalɛ wafa wie mun. Annzɛ kusu e kwla kunndɛ kɛ é dí suklu dandan naan cɛn wie lele é trán “pɔɔ nun.” (Zeremi 45:4, 5) Ɔ ka kan Ɲanmiɛn wá mán e mɛn uflɛ kun. I sɔ’n ti, maan e wla kpɛn ndɛ nga Moizi kannin’n su titi. I waan e Ɲanmiɛn Zoova “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” Sɛ e wun ndɛ sɔ’n i wlɛ kpa naan e lafi su’n, é sú Zoova kunngba cɛ naan i klun jɔ e wun.—Ebre Mun 12:28, 29.\n15. ?Ngue ti yɛ Pɔlu kpɛnnin Klistfuɛ’m be wla kɛ be Ɲanmiɛn’n ti kunngba cɛ ɔ?\n15 Moizi seli kɛ Zoova ti “kunngba cɛ.” I sɔ’n kle e kɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be bo’n yo kun, naan like kunngba’n yɛ i yolɛ’n yo be cinnjin ɔn. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, Zuifu nin Glɛki, nin Rɔmunfuɛ mun, ɔ nin nvle uflɛ nunfuɛ’m be o asɔnun’n nun. Be finwlɛ’n ti fanunfanun, yɛ be ninnge yolɛ’n ti fanunfanun. I sɔ’n ti, ajalɛ uflɛ nga be kle be’n be su falɛ’n yoli kekle mannin be nun wie mun. Yɛ be nzuɛn laa’n i ase wlalɛ’n, w’a yoman pɔpɔ. I sɔ’n ti, akoto Pɔlu kpɛnnin be wla kɛ Klistfuɛ’m be Ɲanmiɛn Zoova’n, ɔ ti kunngba cɛ.—An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 8:5, 6 nun.\nZoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be bo yo kun, naan like kunngba’n yɛ i yolɛ’n yo be cinnjin ɔn.\n16, 17. (a) ?Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai i ndɛ benin yɛ ɔ kpɛn su andɛ ɔ? (b) ?Wan mun yɛ e nin be e su Zoova ɔ? (c) ?Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, ngue ti yɛ e nin e niaan mun e afiɛn’n kwla saci ɔ?\n16 ?Yɛ e mɔ e ti Klistfuɛ andɛ’n, e li? Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ mɛn’n i awieliɛ blɛ’n nun’n, sran kpanngban kpa bé bá Zoova sulɛ. Sran sɔ mɔ be fin nvlenvle’m be nun’n, bé sé kɛ: “[Ɲanmiɛn] klé e i atin mun, yɛ é nánti i akpɔ’m be su.” (Ezai 2:2, 3) Kɛ e wun kɛ ndɛ sɔ’n kpɛn su’n, ɔ yo e fɛ dan. E niaan’m be finwlɛ’n ti fanunfanun. Yɛ be aniɛn’n, nin be ninnge yolɛ’n timan kun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, e bo’n ti kun e su Zoova. Sanngɛ cɛn kunngun’n, ndɛnngan tɔ e afiɛn.\n?Amun yo like kwlaa nga amun kwla yo naan asɔnun’n nunfuɛ’m be nuan w’a sɛ titi’n? (An nian ndɛ kpɔlɛ 16 lele 19 be nun.)\n17 ?Wafa sɛ yɛ e bu e niaan nga be finwlɛ’n nin be ninnge yolɛ’n, ɔ nin e liɛ’n timan kun’n mun ɔn? Atrɛkpa’n, be aniɛn’n, nin be tralɛ nga be wla’n, nin be ninnge yolɛ’n, ɔ nin e liɛ’n timan kun. ?I sɔ’n ti, e faman e wun mantanman be? ?Be nga be ninnge yolɛ’n nin e liɛ’n ti kun’n, be ngunmin yɛ e fa e wun mantan be ɔ? ?Kɛ e ti kpɛnngbɛn tra asɔnun kpɛnngbɛn kun, annzɛ e nin i e finwlɛ’n timan kun’n, wafa sɛ yɛ e bu i ɔ? Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, ninnge sɔ’m be ti’n, e nin e niaan mun e afiɛn’n kwla saci.\n18, 19. (a) ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu man e Efɛzfuɛ Mun 4:1-3 nun ɔn? (b) ?Ngue yɛ é yó naan e bo’n w’a yo kun asɔnun’n nun ɔn?\n18 ?Ngue yɛ é yó naan e nin e niaan mun e afiɛn’n w’a saciman ɔn? Pɔlu klɛli fluwa ko mannin Klistfuɛ nga be o Efɛzi lɔ’n. Klistfuɛ sɔ’m be finwlɛ’n ti fanunfanun. (An kanngan Efɛzfuɛ Mun 4:1-3 nun.) Pɔlu seli be kɛ maan be yo wun ase kanfuɛ, be yo wɛtɛɛfuɛ, be tra be awlɛn, yɛ be klo Ɲanmiɛn nin sran. I liɛ’n, bé káci kɛ sua’n i kuatrɛn sa. Asa ekun’n, Pɔlu seli be kɛ maan be bo’n ‘yo kun.’\n19 E kwlakwla mɔ e o asɔnun’n nun’n, ɔ fata kɛ e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan e nuan sɛ. I sɔ’n ti, maan e nanti ndɛ nga Pɔlu kannin’n su. Yɛle kɛ maan e yo wun ase kanfuɛ, e yo wɛtɛɛfuɛ, e tra e awlɛn, yɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran. Asa ekun’n, maan e di “anuansɛ.” Kɛ ndɛnngan tɔ’n, bo kun yolɛ’n kwla yo kekle. I sɔ’n ti, maan e kplin e ɲin e siesie e afiɛn ndɛ mun. I liɛ’n, e bo’n yó kun titi. Yɛ é dí alaje.\n20. Moizi seli kɛ e Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e wun ndɛ sɔ’n i wlɛ ɔ?\n20 Moizi seli kɛ e Ɲanmiɛn Zoova i “kunngba cɛ yɛ ɔ ti Anannganman nin-ɔn.” Ndɛ cinnjin kpa yɛ ɔ kɛnnin i lɛ ɔ. Ndɛ sɔ’n wlali Izraɛlifuɛ’m be fanngan dan. Ɔ maan, kɛ sa kekle wie’m be juli be su’n, be kwla trali be awlɛn lele be ko trannin mɛn nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán be’n nun. Ndɛ kunngba sɔ’n kwla wla e fanngan wie. Ɔ maan, kɛ ɲrɛnnɛn’n wá yó dan’n, é kwlá jrán kekle lele é trán mɛn klanman’n nun. I sɔ’n ti, maan e su Zoova kunngba cɛ titi. Maan e fa e wla’n kwlaa guɛ i su. Maan e akunndan’n kwlaa trɛn i su. Maan e fa e wunmiɛn’n e yo like kwlaa ng’ɔ kle kɛ e klo i’n. Yɛ maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan e nin e niaan mun e bo’n yo kun. Sɛ e yo i kwlaa sɔ’n titi’n, kɛ Zezi wá dí sran’m be jɔlɛ’n, ɔ́ bú e kɛ i bua mun sa. Yɛ e liɛ yó ye. Afin, ɔ́ sé e kɛ: “Amun mɔ n Si yoli amun ye’n, an bla be wa di famiɛn diwlɛ’n i aja’n mɔ kɛ bé bó mɛn’n i bo’n be sie mannin amun’n.”—Matie 25:34, NW.\nMaan e su Zoova kunngba cɛ. Yɛle kɛ, maan i ndɛ lo e tra like kwlaa. Maan e fa e wla’n guɛ i like kwlaa su. Maan e akunndan’n kwlaa trɛn i su. Yɛ maan e fa e wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ e klo i’n.


?Aniɛn wafawafa’m be kanlɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Azeri Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Eve Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Gali Gitonga Glɛki Gunnun Igbo Ikrɛnin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Kanada Katalan Kikamba Kikaonde Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kleɔlu Reiniɔn Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Kyangonde Lingala Lio Litianin Livale Luganda Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Manyawa Miama More Ndau Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Okpe Oromo Osɛti Pangasinan Pendjabi Pennsylvania German Polɔɲin Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Rumanin Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sidama Sinala Sinnin (Aka) Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Siyao Slovaki Slovenin Sona Suabo Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tisua Tisɔnga Tizɔtzili Tswana Tui Urobo Urundu Valencian Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\nKɛ Klisifuɛ klikli’m be nun wie’m bé sú Ɲanmiɛn’n be kannin “aniɛn uflɛ,” kusu nn b’a suanman aniɛn sɔ’n laa. (Sa Nga Be Yoli’n 10:46) Kɛ Klisifuɛ kun kán aniɛn uflɛ kun’n, be nga be ti aniɛn sɔ’n, be wun ndɛ ng’ɔ su kan’n i wlɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 2:4-8) Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n fa mannin Klisifuɛ klikli wie mun naan be yo abonuan sa fanunfanun. Be nun wie’m be liɛ’n, abonuan sa nga be yoli’n, yɛle aniɛn wafawafa kanlɛ’n.—1 Korɛntifuɛ Mun 12:4, 30.\n?Ninfan yɛ blɛ benin nun yɛ aniɛn wafawafa kanlɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n boli i bo-ɔ?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yoli maan be kwla kannin aniɛn wafawafa sɔ-ɔ?\n?Ɲanmiɛn sunnzunnin kɛ i sufuɛ’m be kan aniɛn wafawafa i sulɛ’n nun tititi?\n?Blɛ benin nun yɛ aniɛn wafawafa’m be kanlɛ sɔ’n wieli-ɔ?\n?Andɛ’n, Klisifuɛ’m be te kan aniɛn wafawafa sɔ wie?\n?Ngue yɛ be fa sie Klisifuɛ kpa’m be nzɔliɛ-ɔ?\nAfuɛ 33 nun, yɛ aniɛn wafawafa’m be kanlɛ’n boli i bo-ɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn Zuifu’m be su di be cɛn nga be flɛ i kɛ Pantekɔtu’n, Zerizalɛmun lɔ. Cɛn sɔ’n nun’n, nglɛmun nun, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kɔe 120 be yiali. Kpɛkun, “Ɲanmiɛn wawɛ’n wluli be nun, naan b’a kan aniɛn wafawafa.” (Sa Nga Be Yoli’n 1:15; 2:1-4) Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ‘sran kpanngban kpa mɔ be fin asiɛ’n i bue kwlaa su’n,’ be wa yiali lɛ. “Be tili ndɛ nga be kan’n be klɔ aniɛn’n nun.”—Sa Nga Be Yoli’n 2:5, 6.\nƝanmiɛn kunndɛli kɛ sran’m be wun kɛ ɔ nin Klisifuɛ’m be o nun. Lalafuɛ nun’n, Ɲanmiɛn tinnin i sufuɛ wie mun naan be yi atrɛ. Ɔ yoli sɔ naan sran’m be wun kɛ ɔ jin i sufuɛ sɔ’m be sin sakpa. Be nun kun yɛle Moizi. (Ezipt Lɔ Tulɛ 4:1-9, 29-31; Kalɛ 17:10) I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn kunndɛli kɛ sran’m be wun kɛ ɔ jin Klisifuɛ klikli’m be sin. I sɔ’n ti yɛ ɔ yoli maan be kannin aniɛn wie mun-ɔn. Asa kusu’n, blɛ sɔ nun’n, nn blɛ li yɛ b’a taka Klisifuɛ’m be asɔnun’n uflɛuflɛ-ɔ. Ɔ maan, aniɛn’m be kanlɛ’n ti’n, sran’m bé kwlá wún kɛ Klisifuɛ’m be ti Ɲanmiɛn i sran mun sakpa. Akoto Pɔlu seli kɛ: “Nán be nga be lafi Zezi su’n be liɛ ti yɛ e kan aniɛn wafawafa mun-ɔn. Sanngɛ be nga be lafiman Zezi su’n be liɛ ti-ɔ.”—1 Korɛntifuɛ Mun 14:22.\nƝanmiɛn yoli sɔ naan Klisifuɛ’m be kwla bo jasin fɛ’n kle sran kpanngban kpa. Be nga be tieli ndɛ nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛnnin i Pantekɔtu cɛn’n nun’n, be seli kɛ: “E ngba e ti ninnge ɲɛnmɛn nga Ɲanmiɛn yo be’n mɔ be kan be ndɛ’n, e klɔ aniɛn’m be nun.” (Sa Nga Be Yoli’n 2:11) Aniɛn wafawafa’m be kanlɛ’n ti’n, Klisifuɛ’m be kwla ‘bo jasin kleli sran mun kpa.’ Yɛ be kwla ‘yo maan nvlenvle’m be kwlaa be nunfuɛ’m be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’ kɛ nga Zezi seli be kɛ be yo’n sa. (Sa Nga Be Yoli’n 10:42; Matie 28:19) Be nga be wunnin abonuan sa nga Ɲanmiɛn yoli i Pantekɔtu cɛn’n nun’n, be nun sran ko ju akpi nsan (3.000) be sɔli Klisifuɛ’m be ndɛ’n nun. Be ka lɛ yoli be batɛmun.—Sa Nga Be Yoli’n 2:41.\nCɛcɛ. Ɲanmiɛn w’a seman kɛ Klisifuɛ’m bé yó abonuan sa mun tititi. I wie yɛle aniɛn wafawafa’m be kanlɛ’n. Biblu’n nun’n, be klɛli i kɛ: “Ɲanmiɛn nuan ijɔlɛ-o, aniɛn wafawafa’m be kanlɛ-o, sa silɛ-o, be kwlaa bé wíe.”—1 Korɛntifuɛ Mun 13:8.\nAkoto mun yɛ be yoli maan Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n man sran kun-ɔn. Kpɛ sunman’n, be fa be sa fuɛ i sran’n su, kpɛkun Ɲanmiɛn wawɛ’n w’a jrɛ i su. (Sa Nga Be Yoli’n 8:18; 10:44-46) Klisifuɛ onga’m bé kwlá yoman naan Ɲanmiɛn wawɛ’n jra sran kun su, saan akoto’m be kunngba cɛ yɛ be kwla yoli sɔ-ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 8:5-7, 14-17) Maan e fa sunnzun ase kun. Titi’n, awa i janunfuɛ mun yɛ be man sran kun i pɛlimin-ɔn. Sanngɛ, sran nga be mɛnnin i pɛlimin’n ɔ kwlá manman sran uflɛ i pɛlimin wie. Afin, awa janunfuɛ’m be ngunmin cɛ yɛ be le i sɔ yolɛ’n i wun atin-ɔn. I wie yɛle akoto’m be liɛ’n. Be ngunmin cɛ yɛ be kwla yo maan sran kun ɲan Ɲanmiɛn i wawɛ’n wie-ɔ. Ɔ maan, kɛ akoto mun nin be nga Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin be mɔ be kan aniɛn wafawafa’n be kwlaa be wuli’n, aniɛn wafawafa’m be kanlɛ’n kusu wieli.\nAtrɛkpa’n, afuɛ nga be flɛ i 100 i awieliɛ lɔ yɛ aniɛn wafawafa’m be kanlɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n ɔ wieli-ɔ. Andɛ’n, Ɲanmiɛn fɛmɛn i wawɛ’n manman sran wie fi kɛ ɔ kan aniɛn wafawafa. *\nZezi seli kɛ like nga bé fá síe i sɔnnzɔnfuɛ’m be nzɔliɛ’n, yɛle be wiengu klolɛ’n. (Zan 13:34, 35) Akoto Pɔlu kusu seli kɛ, klolɛ mɔ Klisifuɛ’m be fa klo be wiengu’n ɔ su wieman le. (1 Korɛntifuɛ Mun 13:1, 8) Ɔ seli kɛ Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mán Klisifuɛ mun naan be yi nzuɛn wie’m be nglo. Nzuɛn sɔ’m be nun klikli’n yɛle Ɲanmiɛn nin sran klolɛ’n.—Galasifuɛ Mun 5:22, 23.\n^ ndɛ kpɔlɛ 20 Nian ndɛ “?Aniɛnaniɛn’m be kanlɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n fin Ɲanmiɛn?” nun.\nƝanmiɛn sulafilɛ’n nin i sulɛ Ɲanmiɛn Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\n?Amun kwla lafi abonuan sa nga be kan be ndɛ Biblu’n nun’n be su?\nFa man sran Fa man sran ?Aniɛn wafawafa’m be kanlɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?


SEO Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nAutoSEO. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nFullSEO. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nSemalt Web Analytics. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nDéveloppement web. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nVideo Production. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France\nPlateforme de promotion automatisée pour votre activité. Mirecourt, Vosges, Grand Est, France


?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yaci sran’m be lɛ maan be wun ɲrɛnnɛn ɔn?—Like ti yɛ ɲrɛnnɛn’n boli i bo’n | Biblu’n Kle\n9 Kɛ mɔ e si kɛ Ɲanmiɛn faman ɲrɛnnɛn yiman sran’m be su’n ti’n, e wla gua ase. Alɛ kunlɛ’n annzɛ sran kunlɛ’n, annzɛ kusu sran mianmianlɛ’n, annzɛ awe m’ɔ kpɛn’n nin nzue m’ɔ di lika’n, ɔ nin asiɛ m’ɔ keje’n mɔ be wla sran mun ɲrɛnnɛn nun’n, be kwlaa sɔ’n be fiman Ɲanmiɛn. ?Sanngɛ yoo, ngue ti yɛ Zoova yaci sran’m be lɛ maan be wun ɲrɛnnɛn ɔn? Sɛ i yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n, nn ɔ le tinmin naan w’a jran sa sɔ’n. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ɔ yomɛn i sɔ ɔ? Sɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti sran klofuɛ’n, mɔ e fali e wun mɛntɛnnin i’n, ɔ yo sɔ’n, nán ngbɛn ti ɔ.— Zan 4:8.\n12 Maan e fa sunnzun ase kun e nian. Wie nun ɔn, suklu klefuɛ kun su yiyi ndɛ kekle wie nun klé i suklu mma mun. Kpɛkun suklu ba ngwlɛlɛfuɛ kun mɔ i kunngba ti ɲin keklefuɛ’n, ɔ se kɛ wafa nga suklu klefuɛ’n yiyi ndɛ sɔ’n nun’n, ɔ timan su. Ɔ maan, ɔ su se kɛ suklu klefuɛ sɔ’n siman like kle. Ɲin keklefuɛ sɔ’n se ekun kɛ ɔ si ndɛ’n i nun yiyilɛ wafa uflɛ mɔ i kpa tra like klefuɛ’n i liɛ’n lele ɔ. Suklu mma wie’m be bu i kɛ i ndɛ yo fɛ. I sɔ ti be kusu be kaci ɲin keklefuɛ wie. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ like klefuɛ’n yo ɔ? ?Sɛ ɔ kan ɲin keklefuɛ’m be bo suklu sua nun’n, suklu mma onga’m bé bú i sɔ’n sɛ? ?Be su bumɛn i kɛ be wiengu suklu ba’n ɔ nin be nga be jrɛnnin i sin’n be ndɛ yo fɛ? Atrɛkpa’n suklu mma onga’m be kwlaa be ɲin su yiman like klefuɛ’n kun, afin bé bú i kɛ ɔ kunndɛman kɛ be yi i nglo kɛ i ndɛ yoman fɛ. ?Sanngɛ, yɛ sɛ like klefuɛ’n se ɲin keklefuɛ’n kɛ atin nga ɔ́ fá su klé like’n, ɔ yiyi nun kle i wiengu suklu mma mun nin?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 7\n1 Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ tin 'badɩ man minnun lɛ bɛ, ɛn e -kʋ Kapanamo. 2 'Sounjanun tazan -le nɔan -tʋ man "yaaman 'fla zɩɛ -a da. -A -kadɩ -fɔla tʋ, ɛn -a tazan 'bɔ -a ye "yi 'kpa tɩglɩ. 3 Zɩ e Zozi 'le 'wɩ 'man bɛ, ɛn e Zuif min ceje -mienun 'pa 'sia "va, 'nan 'e 'ta 'yee nɔan 'beli. 4 Minnun zɩɛ o -kʋ, ɛn o 'bɔ Zozi man. O kɔala "man -a trʋ 'badɩ -a. Waa 'vɩ -yrɛ 'nan: «'Sounjanun tazan 'labɛ, e ya "le 'i 'wɩ zɩɛ -a drɛ -yrɛ. 5 E -cee 'lɛglɔn ye "yi, ɛn -yɛɛ 'kʋe cin yɩ 'kɔn 'tɔ.» 6 Ɛn Zozi 'kʋdɩ 'sia 'o 'vale waa.\n"Yɛɛ -pli 'sounjanun tazan zɩɛ -yee vɛ -nan "srɔn "bɛ, ɛn min zɩɛ e beenun 'pa 'sia 'nan 'o vɩ -yrɛ 'nan: «Minsan, te 'i 'fli "koe "nyan dɩ! An 'ka min nɛn i -wlamlan -yee 'kuin bɛ -a dɩ, kɔɔ Zuif min "cɛɛ 'maan dɩ. 7 'Wɩ zɩɛ -yee "wɛan nɛn ma'an 'fli yɩlɛ tɩglɩ -e 'an 'lʋ 'i 'va 'an 'bɔ 'a dɩ. 'Pian an ya "vale 'i 'wɩ 'tʋ vɩ -e 'mɛn nɔan 'e 'beli. 8 Kɔɔ 'an 'bɔ 'gʋɛ, 'an 'tanɔn 'bɛ 'an "paala, ɛn 'mɛn 'sounjanun bɛ mɛɛn o "paala. -Te maan 'vɩ -a -tʋ lɛ 'nan: ‹'I 'kʋ›, -e 'e 'kʋ. -Te maan 'vɩ -a pee lɛ 'nan: ‹'I 'ta›, -e 'e 'ta. -Te maan 'vɩ 'mɛn nɔan lɛ 'nan: ‹'I 'wɩ 'gʋɛ -a drɛ bɛ›, yaa dra.»\n9 'Sounjanun tazan -le 'wɩ nɛn yaa 'pa 'e beenun 'le bɛ, zɩ Zozi -a 'man bɛ, yaa 'kan. -A -nan nɛn 'e man lila minnun "kaga nɛn o -kʋla -a -sru "bɛ o da, ɛn e 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'nan, Izraɛl 'nɔn 'va bɛ, ma'an min -tʋ yɩlɛ te e yi -tɛala Bali da tɩglɩ zɩɛ dɩ.»\n10 Minnun nɛn 'sounjanun tazan o 'pa 'sia bɛ, "wɛɛ li 'o da "kɔnnɛn "bɛ, te -cɛ 'si nɔan zɩɛ -a man "fo.\n11 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ 'fla 'tʋ nɛn waa laabo Naɛn bɛ -a da. -Wɛɛ kʋ 'o 'vale 'e -srunɔn 'lee minnun "kaga "a. 12 Zozi "ɛ vɩnan 'e -pli 'fla zɩɛ -a man -klɔn -kpɛin "srɔn "bɛ, te o "ta -ko min -kadɩ -tʋ -a -yrɛ da. -Cale lɩmɔn -tʋ -le 'nɛn -tʋwli "nɛn yaa -ya bɛ, -nyrɛn. 'Flanɔn "kaga 'lee -cale 'bɔ 'bɛ cɩ -kʋnan. 13 Zɩ Minsan lɩ zɩɛ -a 'yɩ bɛ, -a nyrinda -sɛn "da, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «Te 'i 'wuɔ dɩ!»\n14 -A -nan nɛn Zozi pli 'e 'lɛ, e klɛ -planɛn man. Ɛn minnun nɛn -planɛn 'bɔ cɩ o -win -ji bɛ, o -tɔ. Ɛn Zozi "e 'nan: «-Gobonɛn, 'an 'bɔ "e 'yiɛ 'nan, 'i 'wluan lou!» 15 Min -kadɩ zɩɛ e wluan lou, ɛn e 'wɩdɩ 'sia. Ɛn Zozi "e 'nan -a "bʋ "lɛ 'nan: «'Yie 'nɛn nɛn 'gʋ.»\n16 Nyɛn minnun pɛɛnɔn cɛɛn, ɛn o Bali 'tɔ bɔdɩ 'sia 'nan: «Bali 'lewei vɩzan -dan 'bɔla -kaa 'va, ɛn "nyian, Bali -ta 'palɛ 'yee minnun va.» 17 'Wɩ nɛn Zozi -a drɛ zɩɛ, e fuila "man Zude 'lɛglɔn 'lee 'e "srɔn 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji.\n18 Ɛn Zan -srunɔn 'kʋ 'wɩ zɩɛ -a 'sinan 'palɛ Zan lɛ. 'E -srunɔn "fli laabʋ, 19 ɛn e o 'pa 'sia Minsan -va. E 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka laabʋ -yrɔ 'nan, -yɛɛ cɩ min nɛn kʋa 'man 'nan e -taa "bɛ -a, -baa 'kʋ min pee man -pɛn tian?»\n20 Zɩ o 'bɔ Zozi man bɛ, ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «Min -batize drɛzan 'kʋ 'pa 'sia 'i 'va, 'nan -e 'kʋ laabʋ 'i 'lɔ 'nan, min nɛn kʋa 'man 'nan e -taa "bɛ, -nyrɛn 'yia, -baa 'kʋ min pee -pɛn?»\n21 Tʋ 'bɔ zɩɛ -a wlu bɛ, te Zozi man "yaa 'nɔn "kaga beli, ɛn e -cɛ -tɛnɔn "kaga beli, ɛn e -yʋ -wlidɩ "pin min "kaga -sru, ɛn e yiɛ 'winɔn "kaga yiɛ 'lɛ 'sʋ. 22 Zozi "e 'nan Zan -le 'pasianɔn zɩɛ -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn -kaa -nan 'yɩ 'lee 'wɩ nɛn -kaa 'man bɛ, ka 'kʋ -a 'sinan 'pa Zan lɛ. 'Ka vɩ -yrɛ 'nan: Yiɛ 'winɔn yiɛ 'lɛ 'sʋ, "tun "bʋnɔn 'ta 'wʋ, -kogobe 'si -kogobe 'tɛnɔn man, "trɔɛn "winɔn "trɔɛn 'lɛ 'sʋ, ɛn minnun nɛn o kaa bɛ o fuʋ, ɛn 'yalɛ -tɛnɔn Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'man. 23 Ɛn "nyian bɛ, min nɛn e yi -tɛra an da ɛn -a -pɛ -sru 'ka tɔalɛ 'mlɔnmlɔn dɩɛ, Bali -le -fɛa a -a san man.»\n24 Zɩ Zan -le 'pasianɔn 'kʋ bɛ, ɛn Zozi Zan 'bɔ 'le 'wɩ vɩdɩ 'sia minnun lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka -kʋ Zan -nanjɛnlɛ "bui "da? -Cɛan nɛn fulɔ cɩ -a nyɔɔnnan bɛ, -a -nanjɛnnan "cɛɛ ka -kʋ dɩ. 25 Ɛn -mɛ "le "wɛan nɛn ka -kʋ "mɛn? Min nɛn e sɔ fɛnyian 'wʋ 'e da bɛ, -a -nanjɛnnan "cɛɛ ka -kʋ dɩ. Kɔɔ kaa -tɔa 'nan minnun nɛn o sɔ fɛnyian wo 'o da, te 'o 'ci 'sɔ wɩnun dra "lala -a bɛ, o -nyɛanla mingɔnnɛn -le 'kuin. 26 'Ka 'ci nrɔn 'nan Bali 'lewei vɩzan nɛn -yee "wɛan nɛn ka -kʋ. 'Wɩ 'kpa nɛn! 'Pian maan ve 'cɛɛ 'nan, Zan -dan "mlian Bali 'lewei vɩzan da. 27 Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan:\nMin nɛn Bali -a 'vɩ bɛ Zan nɛn. 28 Maan ve 'cɛɛ 'nan, 'trɛda blamin -tʋ -dan 'ka 'mlian Zan da dɩ. 'Pian minnun nɛn o ya Bali -le mingɔnnɛn trɛdavɛ -a bɛ, o va min "wɛnnɛn -dan "mlian Zan da.\n29 Minnun pɛɛnɔn Zan wei 'man "yi. Ɛn 'sukɔlɛ 'sinɔn "nyian "o wei 'man "yi. O pɛɛnɔn zɩɛ, waa -tɔ 'o 'fli -a 'nan, Bali -le tin a 'nɔnnɔn, ɛn Zan o -batize drɛ. 30 'Pian Farizɛn 'nɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'ka 'wɩlɛ 'wɩ nɛn Bali -a "vale 'e dra -wlɛ "bɛ -a man dɩ. -Yee "wɛan wa'a 'wɩlɛ "man -e Zan 'e o -batize drɛ dɩ.»\n31 Ɛn Zozi "e 'nan "nyian 'nan: «-Tɩ man nɛn an -naagʋnɔn -kɔɔnman, ɛn -tɩ nɛn waa 'sia? 32 O ya "le 'nan nannannun nɛn o ya srɔan -tɛnan -guada bɛ, -wee 'wɩ 'zʋ. -A -mienun -a ve 'o bɔɛnun lɛ 'nan: ‹Kʋ -pʋ -tɛ 'cɛɛ, 'pian ka'a 'tanlɛ dɩ. "Drenun nɛn o min -wulo -man -taa "bɛ kʋa -fɔ 'cɛɛ, 'pian ka'a 'wuɔlɛ dɩ.› 33 Fɛ nɛn maan 'vɩ zɩɛ -yɛɛ cɩ 'nan zɩ min -batize drɛzan Zan -ta bɛ, e fɛ 'sɔn, ɛn ya'a -wɛn mlinlɛ dɩ, ɛn kaa 'vɩ "man 'nan: ‹-Yʋ -wlidɩ "a -a -sru.› 34 'Bɛ nɛn 'gʋɛ 'an 'bɔ Blamin -pɩ -ta, "an "fɛ -ble, "an "wɛn -mlian, ɛn ka 'vɩ 'an man 'nan: ‹Fɛ -blɩ -lagu nɛn 'maan, ɛn -wɛn -tɛzan nɛn 'maan, ɛn 'sukɔlɛ 'sinɔn 'lee 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn bee nɛn 'maan.› 35 'Pian minnun nɛn o drɛ Bali -le 'nɛnnun -a bɛ, -wɛɛ Bali -le 'wɩ 'tɔdɩ -ci -kɔɔnman.»\n36 Farizɛn min -tʋ nɛn waa laabo Simɔn bɛ, e Zozi trʋ 'ba 'nan 'e 'kʋ fɛnun -blɩ 'e 'va. Zozi wla Farizɛn min zɩɛ -yee 'kuin ɛn e -nyran fɛnun -sru. 37 Lɩmɔn -tʋ nɛn e -kɔnnɛn -wɛɛman 'fla zɩɛ -a da bɛ, yaa 'man 'nan Zozi a fɛnun -blɩnan Farizɛn min zɩɛ -yee 'kuin. -A -nan nɛn e -ta -kɔlɛ -tʋ nɛn waa -ci 'bʋ "le -pɔ -zʋ bɛ -a. E ya 'e fadɩ 'nyrɔn nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn, ɛn waa wo min man bɛ -a. 38 E -tɔ Zozi 'cɛin "srɔn, ɛn e -wuɔdɩ 'sia te -a yiɛ yi -sɛan Zozi 'cɛin -da. E -sɛan "da te yaa bʋʋman 'e 'wulo "jɛ "a, te yaa cɛin 'bɔ lɛaman 'e man. "Bɛ -sru ɛn e 'nyrɔn 'bɔ 'sɛn -a cɛin -da.\n39 Zɩ Farizɛn min Simɔn 'bɔ 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn 'e 'ci "nrɔndɩ 'sia 'nan: «"Te min 'labɛ Bali 'lewei vɩzan nɛn bɛ, "te lɩ nɛn e klɛ "man 'labɛ yaa -tɔa 'nan 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan nɛn.»\n40 Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Simɔn, an ya "vale 'an 'wɩ 'tʋ ve 'yiɛ.»\n41 -A -nan nɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Min -tʋ 'bɛ "lala 'fɛ min "fli "lɛ. Min -tʋ "e 'si -kpi yaa tʋ, ɛn min -tʋ "e 'si -kpi fu. 42 Zɩ fɛ -tʋ 'ka -wlɔ -e 'o -yee "lala bɔla dɩɛ, ɛn e "lala zɩɛ -a 'cɛ o "flinɔn lɛ. Min "fli zɩɛ o yei "bɛ, -tɩɛ min nɛn e "lala 'fɛ -wlɛ "bɛ -a ye "yi "bʋʋ? 'I vɩ 'mɛn.»\n43 Ɛn Simɔn "e 'nan -yrɛ 'nan: «"Mɛɛn 'ji "le 'nan, min nɛn e "lala "kaga 'cɛ -yrɛ "bɛ -a san nɛn.»\n44 -A -nan nɛn Zozi 'e 'man lila lɩ zɩɛ -a da. E 'nan Simɔn lɛ 'nan: «Lɩ 'gʋɛ yia ye? An wla 'yie 'kuin, yi'an cɛin -man "foe yi -nɔnlɛ dɩ. 'Pian "yaan cɛin -man foe 'e yiɛ 'yi 'a, ɛn yaa man bʋʋ 'e 'wulo "jɛ "a. 45 Yi'a -atu -tɛlɛ 'an man dɩ. 'Pian -yee vɛ bɛ, zɩ an wla paan 'i 'va 'gʋɛ, ya'a tian 'flinlɛ 'an 'cɛin lɛadɩ -a 'e man dɩ. 46 Yi'a 'nyrɔn 'sɛnlɛ 'an 'win -ji dɩ. 'Pian "e 'nyrɔn nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn bɛ -a -sɛn 'an 'cɛin -da. 47 -Yee "wɛan maan ve 'yiɛ 'nan, Bali -yee 'wɩ 'wlidɩ fui. Ɛn lɩ 'bɔ -a -ci kɔɔn 'an yɩdɩ "yi -dan zɩɛ -a. Min nɛn Bali -yee 'wɩ 'wlidɩ "wɛnnɛn fui bɛ, min zɩɛ ya'a yɩdɩ "yi -dan ci kɔɔnman Bali lɛ dɩ.»\n48 Ɛn Zozi "e 'nan lɩ zɩɛ -yrɛ 'nan: «Bali 'yie 'wɩ 'wlidɩ fui.»\n49 Minnun nɛn o cɩra waa fɛnun -sru "bɛ, 'o 'ci "nrɔndɩ 'sia 'nan: «Min 'labɛ, -tɩ nɛn? Ɛn 'bɛ -kɔlaman blamin -le 'wɩ 'wlidɩ "fuidɩ -a?»\n50 Ɛn Zozi 'a 'vɩ "nyian lɩ zɩɛ -yrɛ 'nan: «'Yie yi -tɛradɩ Bali da 'i 'si 'wɩ 'ji. 'I 'fʋ -trɔɔ.»


1 Korɛntifuɛ Mun 12 | Online Bible | New World Translation\n1 Korɛntifuɛ Mun 12:1-31\nNinnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n (1-11)\nWunnɛn’n ti kun, wunnɛn’n i likalika’m be sɔnnin (12-31)\n12 Siɛn’n aniaan mun, n kunndɛ kɛ amun si ninnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n i su ndɛ’n kpa. 2 Amun si kɛ i nun mɔ amun ti mɛn’n nunfuɛ’n,* amun sɔli amuin. Yɛ like nga amuin sɔ mɔ be ijɔman’n be klo’n, amun yoli. Kpɛkun atin kwlaa nga be kleli amun’n, amun fali su. 3 Ɔ maan siɛn’n, n kunndɛ kɛ amun si kɛ sran nga Ɲanmiɛn wawɛ’n wo i su’n, ɔ kwlá seman kɛ: “Be boli Zezi i sannzan!” Yɛ sɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n sieman sran kun’n, ɔ kwlá seman kɛ: “Zezi ti e Min!” 4 Ninnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n be ti wafawafa, sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n ti kunngba cɛ. 5 Asa ekun’n, junman nga e di man Ɲanmiɛn’n be ti wafawafa, sanngɛ e Min’n ti kun. 6 Ninnge nga Ɲanmiɛn maan sran yo’n be ti wafawafa, sanngɛ Ɲanmiɛn kunngba’n yɛ ɔ fa sran mun yo i kwlaa sɔ mun-ɔn. 7 Ɲanmiɛn wawɛ’n yi i wun nglo sɔ sran’m be tinuntinun be nun, kɛ ɔ ko yo naan b’a uka be wiengu’n ti. 8 Yɛle kɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n ti’n, sran kun kwla kan ndɛ ngwlɛlɛ su. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn wawɛ kunngba sɔ’n ti’n, sran kun kwla kan sa nga i wiengu’m be simɛn i’n, i ndɛ. 9 Asa ekun’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n ti’n, sran kun kwla lafi Ɲanmiɛn su, yɛ Ɲanmiɛn wawɛ kunngba sɔ’n ti’n sran kun kwla yo i wiengu juejue. 10 Asa kusu’n, sran kun kwla yo abonuan sa mun. Wie kwla ijɔ Ɲanmiɛn nuan, wie kwla wun sa wlɛ, ɔ maan sɛ ndɛ kun fin Ɲanmiɛn annzɛ ɔ finman Ɲanmiɛn’n, ɔ si i. Wie kwla kan aniɛn fanunfanun. Wie kusu kwla kaci ndɛ mun aniɛn’m be nun. 11 Ɲanmiɛn wawɛ kunngba’n i ti yɛ sran’m be kwla yo ninnge kwlaa sɔ mun-ɔn. Like nga i bɔbɔ klo’n, yɛ ɔ fa man sran kun-ɔn. 12 Sran wunnɛn’n i likalika’m be sɔnnin. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ ɔ ti wunmuan kun. Klisi kusu ti sɔ wie. 13 Afin i Zuifu-o, i Glɛki-o, i kanga-o, i diewa-o, be yoli e kwlaa e batɛmun. Wafa kunngba nga kɛ be yo sran kun i batɛmun’n, nzue’n kɛtɛ i su’n, i sɔ yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n katali e su wie-ɔ. Ɔ maan e ti sran wunmuan kun. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin e kwlaa. 14 Afin sran wunnɛn’n i likalika’m be sɔnnin, ɔ timan kunngba cɛ. 15 Sɛ be ja’n se kɛ: “Kɛ mɔ n timan be sa’n ti’n, n timan be wunnɛn’n i lika’m be nun kun’n,” nɛ́n i sɔ ti yɛ ɔ timan be wunnɛn’n i lika wie-ɔ. 16 Yɛ sɛ be su’n se kɛ: “Kɛ mɔ n timan be ɲinma’n ti’n, n timan be wunnɛn’n i lika’m be nun kun’n,” nɛ́n i sɔ ti yɛ ɔ timan be wunnɛn’n i lika wie-ɔ. 17 ?Sɛ be wunnɛn wunmuan’n ti be ɲinma’n, ɔ́ yó sɛ naan y’a ti sa? ?Yɛ sɛ ɔ ti be su ngunmin’n, ɔ́ yó sɛ naan y’a ti nvan? 18 Sanngɛ Ɲanmiɛn siesieli e wunnɛn’n i likalika mun sɛsɛsɛ kɛ i bɔbɔ fa klo’n sa. 19 ?Sɛ e wunnɛn’n i likalika’m be kwlaa be ti kun’n, e wunnɛn’n yó wafa sɛ? 20 E wunnɛn’n i likalika’m be sɔnnin, sanngɛ i kwlaa sɔ’n yɛ be flɛ i sran’n niɔn. 21 E ɲinma’n kwlá seman e sa’n kɛ: “N mianman ɔ wun,” annzɛ e ti’n kwlá seman e ja’m be kɛ: “N mianman amun wun.” 22 I kpa bɔbɔ’n, e wunnɛn’n i likalika nga e bu i kɛ be o lɛ ngbɛn’n, be ti cinnjin. 23 Yɛ e wunnɛn’n i likalika nga e bu i kɛ be timan klanman’n, e kata be su kpa. Ɔ maan e wunnɛn’n i likalika nga be nin nzra nun fataman’n, e nian be lika kpa, 24 kusu nn nga be ti klanman’n, e yoman be sɔ. Kɛ Ɲanmiɛn yili e wunnɛn’n i sɔ-ɔ. Yɛle kɛ e wunnɛn’n i likalika nga be timan klanman’n, Ɲanmiɛn maan be yo cinnjin. 25 I liɛ’n, e wunnɛn’n i likalika’m be su bubuman be wun nun. Sanngɛ bé úka be wun. 26 Sɛ e wunnɛn’n i lika kun yo e ya’n, e wunnɛn’n i likalika onga’m be nin i be fɛ. Yɛ sɛ be kannvu e wunnɛn’n i lika kun’n, e wunnɛn’n i likalika onga’m be nin i be di aklunjuɛ. 27 Amun ti Klisi i wunnɛn, kpɛkun amun tinuntinun amun ti i wunnɛn’n i lika kun. 28 Yɛ asɔnun’n nun’n, Ɲanmiɛn dun mmua sieli akoto mun, i nɲɔn su’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun, i nsan su’n, like klefuɛ mun. I sin’n, be nga be yo abonuan sa mun’n, kpɛkun be nga be yo sran’m be juejue’n nin be nga be uka be wiengu’n, ɔ nin be nga be kle be wiengu’m be atin’n, yɛ be nga be kan aniɛn fanunfanun mun’n. 29 Be kwlaa be timan akoto. ?Nɛ́n i-ɔ? Be kwlaa be timan Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. ?Nɛ́n i-ɔ? Be kwlaa be timan like klefuɛ ?Nɛ́n i-ɔ? Be kwlaa be yoman abonuan sa. ?Nɛ́n i-ɔ? 30 Be kwlaa be kwlá yoman sran’m be juejue. ?Nɛ́n i-ɔ? Be kwlaa be kanman aniɛn fanunfanun. ?Nɛ́n i-ɔ? Be kwlaa be kaciman ndɛ mun aniɛn’m be nun. ?Nɛ́n i-ɔ? 31 Sanngɛ maan amun mian amun ɲin kpa amun kunndɛ ninnge nga Ɲanmiɛn fa man sran mun’n, be nun kpakpafuɛ mun. Yɛ kusu ń má klé amun like kun m’ɔ ti kpa trɛ i ngba’n.\n^ Yɛle kɛ, be lafiman Ɲanmiɛn su.\n1 Korɛntifuɛ Mun 12


Ɔ wlali be yakpa kɛ be bo jasin blɛ kekle nun | Wafa nga Zezi nantili’n\nNDƐ TRE 50\nZezi wlali be yakpa naan be bo jasin titi blɛ kekle nun\nMATIE 10:16–11:1 MARKI 6:12, 13 LIKI 9:6\nZEZI KLELI I AKOTO’M BE LIKE, KPƐKUN Ɔ SUNMANNIN BE\nZezi kleli i akoto mun wafa ng’ɔ fata kɛ be bo jasin’n. I sin’n, ɔ sunmannin be nɲɔnnɲɔn. Asa ekun’n, ɔ seli be kɛ sran’m bé wá klé be yalɛ. I waan: “Amun nian! N su sunman amun, yɛ amún yó kɛ bua mɔ be o blo alua wlɛfuɛ’m be afiɛn’n sa. [...] Amun sasa amun wun sran’m be lika, afin bé trá amun mán jɔlɛ difuɛ mun, yɛ bé bó amun nin ngble be Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun. Yɛ min dunman nun ti’n, bé fá amun kɔ́ mɛn siefuɛ nin famiɛn’m be ja su.”—Matie 10:16-18.\nI sɔ’n kle kɛ sran’m bé wá klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be yalɛ. Sanngɛ Zezi guali be awlɛn su nzue. Ɔ seli be kɛ: “Sanngɛ kɛ be ko fa amun ko man’n, ndɛ nga amún kán’n, ɔ nin wafa nga amún kán ndɛ sɔ’n, nán amun koko be ti. Afin dɔ kunngba sɔ’n su’n, Ɲanmiɛn maan amún wá sí ndɛ nga amun ko kan’n.” I sin’n, ɔ kan guali su kɛ: “Sran kun fɛ́ i niaan mán kɛ be kun i, yɛ siɛ kun wá fɛ́ i wa mán sɔ wie. Ba’m bé jáso be si nin be nin’m be wun, yɛ bé fá be mán kɛ be kun be. Kpɛkun min dunman’n ti’n, sran’m be kwlaa bé kpɔ́ amun, sanngɛ sran ng’ɔ jran kekle lele ju i awieliɛ’n, ɔ́ fíte nun.”—Matie 10:19-22.\nKɛ mɔ jasin bolɛ’n ti cinnjin’n ti’n, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be nian be wun su kpa. I liɛ’n, bé kwlá bó i titi. I waan: “Sɛ be kle amun yalɛ klɔ kun su’n, amun wanndi wɔ klɔ uflɛ su. Afin nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ amun su wieman Izraɛli klɔ’m be su sinsin mlɔnmlɔn naan Sran wa’n w’a ba.”—Matie 10:23.\nNanwlɛ, Zezi kleli i akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun be like kpa. Kpɛkun ɔ wlali be fanngan dan. Sanngɛ ndɛ nga Zezi kɛnnin i lɛ’n ti be nga kɛ ɔ́ wá wú’n bé wá káci i sɔnnzɔnfuɛ’n, be liɛ wie. I sɔ’n ti yɛ ɔ seli kɛ “sran’m be kwlaa bé kpɔ́” i sɔnnzɔnfuɛ mun’n niɔn. I sɔ’n kle kɛ nɛ́n i akoto’m be ngunmin yɛ sran’m bé kpɔ́ be-ɔ. Asa kusu’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n seman kɛ i nun nga akoto’m bé bó jasin’n Galile mɛn’n nun’n, sran’m be sanmannin be mɛn siefuɛ mun nin famiɛn’m be ja su. Asa kusu’n, ɔ seman kɛ akoto’m be osufuɛ’m be yili be mannin kɛ be kun be.\nƆ maan sa nga cɛn wie lele’n bé wá jú’n, be yɛ Zezi su kan be ndɛ-ɔ. Afin ɔ seli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be su wieman Ɲanmiɛn Famiɛn dilɛ’n i ndɛ kan “naan Sran wa’n w’a ba.” I lɛ’n nun’n, Zezi su kan blɛ mɔ, i m’ɔ ti famiɛn mɔ le ɲrun’n ɔ́ bá ɔ́ wá dí sran’m be jɔlɛ’n, i ndɛ.\nI sɔ’n ti’n, kɛ akoto’m bé bó jasin’n, sɛ be kle be yalɛ’n, ɔ fataman kɛ ɔ bo be nuan. Afin Zezi waan: “Sran m’ɔ suan like’n, i kpa trɛmɛn i like klefuɛ’n, yɛ kanga’n i kpa trɛmɛn i min’n.” Ɔ maan kɛ mɔ be kleli Zezi bɔbɔ i yalɛ’n, saan bé klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be yalɛ wie. Sanngɛ Zezi wlali be fanngan. Ɔ seli kɛ: “Nán amun sro be nga be kwla kun amun mɔ sanngɛ be kwlá yoman naan cɛn wie lele’n amun a ɲanman nguan’n. Sanngɛ amun sro sran ng’ɔ kwla nunnun amun Zeɛnin nun’n.”—Matie 10:24, 28.\nZezi kleli i sɔnnsɔnfuɛ’m be ajalɛ kpa. W’a kacimɛn i sin w’a siman Zoova m’ɔ kwla sa’n kwlaa yo’n. Sanngɛ ɔ suli i lele ɔ fa wuli. Afin sɛ cɛn wie lele’n sran kun ɲán nguan annzɛ ɔ su ɲɛnmɛn i kun’n, i kwlaa’n wo Ɲanmiɛn i sa nun. Nanwlɛ, ndɛ sɔ’n wlɛli i akoto’m be fanngan kpa!\nZezi fali sunnzun ase kun kleli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ndɛ lo Ɲanmiɛn kpa. I waan: “Be yo ndrofia nɲɔn atɛ jɛtɛ mma kaan kun. ?Nɛ́n i-ɔ? Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, sɛ be nun kun tɔ asiɛ wun’n, saan amun Si’n sí nun. [...] Ɔ maan nán srɛ kun amun. Amun ti kpa tra ndrofia kpanngban.”—Matie 10:29, 31.\nJasin fɛ nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m bé wá bó’n ti’n, awlobofuɛ’m bé búbú be wun nun. Afin wie’m bé sɔ́ nun klanman, sanngɛ wie’m be su sɔman nun mlɔnmlɔn. Zezi seli kɛ: “Nán amun bu i kɛ anuansɛ yɛ n fa bali asiɛ’n su-ɔ. M’an faman anuansɛ m’an baman, sanngɛ tokofi yɛ n fa bali-ɔ.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ sran nga i waan ɔ́ fá Ɲanmiɛn ndɛ’n su’n, ɔ fata kɛ ɔ yo yakpafuɛ. Zezi kan guali su kɛ: “Sran ng’ɔ klo i si annzɛ i nin tra min’n, ɔ kwlá yoman min sɔnnzɔnfuɛ. Yɛ sran ng’ɔ klo i wa yasua annzɛ i wa bla tra min’n, ɔ kwlá yoman min sɔnnzɔnfuɛ.”—Matie 10:34, 37.\nSanngɛ sran wie’m bé wá sɔ́ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun klanman. I sɔ’n ti’n, Zezi seli kɛ: “Sran ng’ɔ nian kɛ ba kanngan nga’m be ti min sɔnnzɔnfuɛ ti’n, ɔ man be nun kun nzue flɔlɔ klowa kunngba bɔbɔ kɛ ɔ nɔn’n, nanwlɛ ń kán klé amun kɛ saan ɔ́ ɲɛ́n i nuan like.”—Matie 10:42.\nZezi i akoto’m be fɛli i ndɛ’n be sieli be klun kpa. Ɔ maan “be ɔli klɔ kanngan’m be su. Be ko boli jasin fɛ’n kleli sran mun, kpɛkun be yoli sran’m be juejue.”—Liki 9:6.\n?Ngue yɛ Zezi waan bé wá yó i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\n?Ndɛ benin yɛ ɔ kannin fa wlali be fanngan-ɔn?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ ndɛ nga Zezi kannin’n ti e liɛ wie-ɔ?


E ti Zoova liɛ | Like suanlɛ liɛ\n“Be nga Anannganman ti be Nyanmiɛn’n, be liɛ su ti ye! Sran nga Anannganman ko fa be kɛ ɔ́ fá be yó i liɛ’n, be liɛ su ti ye!”—JUE MUN 33:12.\nJUE: 40, 50\n?Kɛ e fa e wun man Zoova mɔ be yo e batɛmun’n, ngue yɛ i sɔ’n kle-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e wiengu’m be wun kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ e su i-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e sɔ e niaan’m be nun klanman, e yo be ye, yɛ e yaci sa nga be yo e’n e cɛ be-ɔ?\n1. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ like kwlaa ti Zoova liɛ-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nLIKE kwlaa ti Zoova liɛ. I liɛ yɛle “nglo lɔ lika wunmuan’n nin asiɛ’n nin i su ninnge’n ngba.” (Mmla’n 10:14; Sa Nglo Yilɛ 4:11) Klɔ sran’m be kwlaa be ti i liɛ. Afin, i yɛ ɔ yili be-ɔ. (Jue Mun 100:3) Sanngɛ, kɛ ɔ fɛ i laa lele andɛ’n Ɲanmiɛn kpa klɔ sran’m be nun wie mun kɛ be yo i sran.\n2. ?Wan mun yɛ Ɲanmiɛn fa be yoli i sran-ɔn?\n2 Jue Mun 135 kle kɛ Zoova fali Izraɛlifuɛ nga be su i nanwlɛ su’n kɛ “be yo i bɔbɔ i liɛ.” (Jue Mun 135: 4) Asa ekun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Oze seli kɛ Zoova fá sran wie mɔ be timan Izraɛlifuɛ’n yó i sran. (Oze 2:25) Kɛ Ɲanmiɛn boli sran wie mɔ be timan Izraɛlifuɛ’n be kpalɛ bo naan cɛn wie lele be nin Klist be di famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n, yɛ ndɛ sɔ’n kpɛnnin su-ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 10:45; Rɔmfuɛ Mun 9:23-26) Sran sɔ mɔ Ɲanmiɛn’n fɛ i wawɛ’n kpali be sieli be ngunmin’n, be ti “i liɛ mlɔnmlɔn.” Biblu’n flɛ be kɛ “Nyanmiɛn i nvle’n nun sran mun.” (1 Piɛr 2:9, 10) ?Yɛ Klistfuɛ nga be lafi su kɛ bé ɲán anannganman nguan asiɛ’n su’n be li? Zoova se kɛ be ti i ‘nvle nunfuɛ,’ nin i ‘sran kpa’ wie.—Ezai 65:22.\n3. (1) ?Andɛ’n, wan mun yɛ Zoova fa be yoli i sran-ɔn? (2) ?Kosan benin yɛ é wá tɛ́ su like suanlɛ nga nun-ɔn?\n3 Andɛ’n, be nga be lafi su kɛ bé kɔ́ ɲanmiɛn su’n, be nin be nga be lafi su kɛ bé ɲán nguan asiɛ’n su wa’n, be bo’n yo kun be su Zoova. (Lik 12:32; Zan 10:16) Kɛ e si kɛ Zoova fa e yoli i sran’n, i sɔ’n yo e fɛ dan. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ e kwla kle Zoova kɛ e si ye-ɔ? Like suanlɛ nga nun’n, é wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\nE FALI E WUN MANNIN ZOOVA\n4. (1) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle Zoova kɛ e si ye-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Zezi yoli-ɔ?\n4 Like kun mɔ e kwla yo e kle kɛ e si ye’n, yɛle kɛ maan e fa e wun man Zoova naan be yo e batɛmun. I liɛ’n, sran ngba sí kɛ e ti Zoova liɛ naan e kunndɛ kɛ é nánti i mmla’m be su. (Ebre Mun 12:9) I sɔ wie yɛ Zezi yoli-ɔ. Izraɛlifuɛ’m be kwlakwla be ti Zoova liɛ. Zezi ti Izraɛlifuɛ wie. Sanngɛ, ɔ fɛ i wun mannin Zoova, yɛ be yoli i batɛmun. Sɛ é kwlá sé’n, ɔ seli Zoova kɛ: “Min Nyanmiɛn, min waan ń yó ɔ klun sa.”—Jue Mun 40:8, 9.\n5, 6. (1) ?Kɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, ndɛ benin yɛ Zoova kannin-ɔn? (2) ?Kɛ e fa e wun man Zoova’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo i-ɔ? An fa sunnzun ase kun yiyi nun.\n5 ?Kɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli Zoova-ɔ? Biblu’n se kɛ: “Kɛ [Zan] ɔ yoli Jésus batɛm b’ɔ fin nzue’n nun fiteli cɛ’n, kpɛkuun nyanmiɛn su lɔ’n i su tikeli muaan, Jésus wunnin Nyanmiɛn Wawɛ’n, ɔ jra ba kɛ auble sa, ɔ wa trɛnnin i su. Kpɛkuun be tili sran kun nɛn nyanmiɛn su lɔ, ɔ seli kɛ: ‘Min anwlɛn su ba’n yɛ, i su yɛ m’an fa n wla kwlaa m’an gua-a.’” (Matie 3:16, 17) Kɛ be nin a yoman Zezi i batɛmun bɔbɔ’n, ɔ ti Zoova liɛ. Sanngɛ, kɛ Zoova wunnin kɛ Zezi kunndɛ kɛ ɔ́ tú i klun sú i kunngba cɛ’n, i sɔ’n yoli i fɛ dan. Kɛ e kusu e fa e wun man Zoova mɔ be yo e batɛmun’n, ɔ yo i fɛ dan. Ɔ maan, ɔ yra e su.—Jue Mun 149:4.\n6 Like kwlakwla ti Zoova liɛ. ?Ɔ maan, ngue cɛ yɛ e kwla fa mɛn i-ɔ? Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun i wlɛ’n, maan e fa sunnzun ase kun. Bian kun le flɛli nglanmannglanman kpa i awlo’n nun. Cɛn kun’n, i wa bla kan’n ko tili flɛli sɔ’n kun fa mɛnnin i. Kannzɛ bɔbɔ bian’n i liɛ yɛle flɛli mun’n, sanngɛ ɔ yoli i fɛ dan. Afin, ɔ wunnin i wlɛ kɛ i wa’n klo i. Ɔ bu flɛli sɔ mɔ i wa’n tili’n, i like dan tra flɛli onga nga be o i awlo’n nun’n. I wafa kunngba’n, kɛ e fa e wun man Zoova’n, ɔ yo i fɛ dan.—Ezipt Lɔ Tulɛ 34:14.\n7. ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu be nga be tu be klun be su i’n mun-ɔn? An fa ndɛ nga Malasi kannin’n tɛ su.\n7 An kanngan Malasi 3:16 nun. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e fa e wun e man Zoova naan be yo e batɛmun-ɔn? Kɛ bé wú e bɔbɔ’n, e ti Zoova liɛ. Afin, i yɛ ɔ yili e-ɔ. Sanngɛ, kɛ e fa e wun mɛn i kɛ ɔ sie e’n, i fɛ ng’ɔ yo i’n be flɛman. (Nyanndra Mun 23:15) Zoova si be nga be tu be klun be su i’n. Biblu’n se kɛ ɔ klɛ “be dunman” sie.\n8, 9. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ be ng’ɔ klɛ be dunman nguan fluwa’n nun’n, be yo-ɔ?\n8 Sɛ e kunndɛ kɛ Zoova klɛ e dunman wie’n, ɔ fata kɛ e yo like kun. Malasi seli kɛ, maan e ɲin yi Zoova. Sɛ e su like uflɛ’n, Zoova yí e dunman’n i fluwa’n nun.—Ezipt Lɔ Tulɛ 32:33; Jue Mun 69:29.\nƆ fata kɛ cɛn kwlakwla’n, e kle kɛ e ɲin yi Zoova.\n9 I sɔ’n ti, sɛ e ta Zoova i nda kɛ é yó i klun sa’n, naan be yo e batɛmun’n, nán e bu i kɛ y’a fite nun. Kɛ be ko yo e batɛmun’n, ɔ fata kɛ e su Zoova tititi. Ɔ fata kɛ cɛn kwlakwla’n, e kle kɛ e ɲin yi i.—1 Piɛr 4:1, 2.\nE KPALO NINNGE NGA MƐN’N NUNFUƐ’M BE KONVI SƆ BE’N\n10. ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ fata kɛ be wun i sran ng’ɔ su Ɲanmiɛn nin sran ng’ɔ sumɛn i’n, be afiɛn-ɔn?\n10 Like suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ nun’n, e wunnin kɛ Kaɛn nin Salomɔn nin Izraɛlifuɛ’m be seli be wun kɛ be su Zoova. Sanngɛ be nin i b’a nantiman klanman. Sran sɔ’m be su ndɛ’n kle e kɛ nán e kɛn i e nuan bui su kɛ e su Zoova. Ɔ fata kɛ e kpɔ sa tɛ’n, yɛ e klo sa ng’ɔ ti kpa’n. (Rɔmfuɛ Mun 12:9) Biblu’n se kɛ bé wún “ngbaciɛ ng’ɔ o sran kpa nin sran ng’ɔ bu-man Nyanmiɛn nin i nuan ndɛ’n be like fi’n be afiɛn’n, ɔ nin ngbaciɛ ng’ɔ o sran ng’ɔ su Nyanmiɛn nin sran ng’ɔ su-man Nyanmiɛn’n be afiɛn’n.”—Malasi 3:18.\n11. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ sran ngba wun kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ e su i-ɔ?\n11 Zoova fa e yoli i sran. I sɔ’n yo e fɛ dan. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ sran ngba wun kɛ e ti Zoova liɛ. (Matie 5:16; 1 Timote 4:15) I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Min wiengu’m be wun kɛ e nin Zoova e nanti klanman? ?Kɛ ɔ yo naan n kan kle sran mun kɛ n ti Zoova i Lalofuɛ’n, ɔ yo min ɲannzuɛn?’ Sɛ Zoova wun kɛ e sisi e bo naan y’a kan kle sran mun kɛ e ti i liɛ’n, ɔ su yomɛn i fɛ.—Jue Mun 119:46; An kanngan Mark 8:38 nun.\n?Ninnge nga a yo be’n, be kle weiin kɛ a ti Zoova i Lalofuɛ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 12, 13 nun.)\n12, 13. ?Ngue yɛ aniaan wie’m be yo mɔ i ti’n, sran’m be wunmɛn i wlɛ kɛ be ti Zoova i Lalofuɛ-ɔ?\n12 “Mɛn nunfuɛ’m be akunndan’n” yɛ aniaan wie’m be bu-ɔ. I sɔ’n ti, e wunman kɛ ngbaciɛ o be nin be nga be suman Zoova’n be afiɛn. (1 Korɛntfuɛ Mun 2:12) Like nga mɛn nunfuɛ’m be konvi sɔ i’n, yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. (Efɛzfuɛ Mun 2:3) I wie yɛle wafa nga be wlawla be wun’n. Tralɛ nga be wla’n, ɔ mian be fii, yɛ ɔ fa be wunnɛn’n kle. Kɛ bé kɔ́ e aɲia’m be bo bɔbɔ’n, be wlɛ i sɔ tralɛ mun. Wie liɛ bɔbɔ’n, tre nga be yo’n, annzɛ wafa nga be yi be ti’n, ɔ yo sro. (1 Timote 2:9, 10) Ɔ maan, kɛ sran’m be wun be’n, be kwlá siman kɛ be ti Zoova i Lalofuɛ wie.—Zak 4:4.\n13 Zoova i Lalofuɛ wie’m be yo sa wie mun ekun mɔ i ti’n, e wunman kɛ ngbaciɛ o be nin mɛn nunfuɛ’m be afiɛn-ɔn. Yɛle kɛ, kɛ bé yíyí be ɲin su’n, able nga be si’n ɔ nin ninnge wie mɔ be yo be’n, be nin Klistfuɛ fataman. Wie’m be fa be foto’m be sie i ɛntɛnɛti su, kpɛkun ndɛ nga be klɛ be sie su’n, ɔ kle kɛ mɛn nunfuɛ’m be akunndan’n yɛ be bu-ɔ. Atrɛkpa’n, be nin a yoman sa tɛ dan naan se kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé tú be fɔ kekle kpa. Sanngɛ, be ayeliɛ tɛ’n kwla saci aniaan nga be kplin be ɲin naan ngbaciɛ w’a tran be nin mɛn nunfuɛ’m be afiɛn’n.—An kanngan 1 Piɛr 2:11, 12 nun.\nNán e nian be nga be kleman weiin kɛ be ti Zoova liɛ’n, be ayeliɛ’n su.\n14. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e nin Zoova e afiɛn w’a saciman-ɔn?\n14 Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, “ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n nin ninnge nga sran’m be klo be nianlɛ’n, ɔ nin klɔ sran’m be sa nun ninnge mɔ be fa tu be wun’n,” bé yó e cinnjin dan. (1 Zan 2:16, NW) E ti Zoova liɛ. I sɔ’n ti, nán maan e yo kɛ Satan i mɛn’n nunfuɛ’m be sa. Sanngɛ, maan e “kpalo ninnge nga Ɲanmiɛn kloman be’n, ɔ nin ninnge nga mɛn’n nunfuɛ’m be konvi sɔ be’n, naan e yo akunndanfuɛ, e yo sa kpa, e fa e wun man Ɲanmiɛn mɛn nga nun.” (Tit 2:12, NW) Sɛ ɔ wie e ijɔlɛ nun o, annzɛ like dilɛ nun o, annzɛ nzan nɔnlɛ nun o, annzɛ tralɛ wlalɛ’n nun o, annzɛ junman dilɛ’n nun o, maan sran kwlaa wun i wlɛ weiin kɛ e ti Zoova liɛ.—An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 10:31, 32 nun.\n‘E KLO E WUN’ TANKAAN KPA\n15. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e klo e niaan mun, yɛ e yo be ye-ɔ?\n15 E niaan’m be ti Zoova liɛ wie. Sɛ e wla kpɛn i sɔ’n su’n, é kló be, yɛ é yó be ye titi. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:15) I sɔ’n ti cinnjin. Afin Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Sɛ an klo amun wiengu’n, i sɔ’n nun yɛ sran’m be kwlaa bé sí kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ-ɔ.”—Zan 13:35.\n16. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n kle kɛ Zoova klo i sufuɛ mun-ɔn?\n16 Ndɛ kun m’ɔ o Moizi Mmla’n nun’n, ɔ kwla uka e naan y’a wun wafa ng’ɔ fata kɛ e nin e niaan mun e tran’n, i wlɛ. Yɛle kɛ, Zoova i sua’n nun ninnge wie’m be o lɛ’n, be ti i sulɛ liɛ. Mmla’n kle weiin kɛ ɔ fataman kɛ Levifuɛ’m be yo ninnge sɔ’m be finfin. Sɛ sran kun w’a nantiman mmla sɔ’n su’n, ɔ fata kɛ be kun i. (Kalɛ 1:50, 51) I sɔ’n kle kɛ Zoova kunndɛ kɛ sran’m be wun i wlɛ kɛ ninnge nga be fa su i’n, be ti i cinnjin. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, sran nga be fali be wun mɛnnin i, mɔ be nin i nanti klanman’n be li? Zoova kunndɛ kɛ e nin be tran klanman. Afin ɔ seli kɛ: “Sran ng’ɔ kan amun’n, wuun w’a fɛ i sa w’a wɔ min nyin su.”—Zakari 2:12.\nSɛ e sɔ e niaan’m be nun klanman, e yo be ye, yɛ e yaci sa nga be yo e’n e cɛ be’n, Zoova sie i nzɔliɛ.\n17. ?Ngue yɛ Zoova fɛ i ɲin sie su-ɔ?\n17 Malasi kleli kɛ Zoova fɛ i ɲin sie i wafa nga i sufuɛ’m be tran’n su. (Malasi 3:16) Zoova “si be nga be ti i liɛ’n.” (2 Timote 2:19) Ndɛ kwlaa nga e kan’n nin like kwlaa nga e yo’n, ɔ fɛ i ɲin sie su. (Ebre Mun 4:13) Sɛ e nin e niaan mun e tranman klanman’n, Zoova sie i nzɔliɛ. Sɛ kusu e sɔ be nun klanman, e yo be ye, yɛ e yaci sa nga be yo e’n e cɛ be’n, ɔ sie i nzɔliɛ wie.—Ebre Mun 13:16; 1 Piɛr 4:8, 9.\nZOOVA “YI-MƐN I SRAN’M BE BLO LE”\n18. ?Kɛ mɔ Zoova fa e yoli i sran’n ti’n, wafa sɛ yɛ e kwla lɛ i ase-ɔ?\n18 Kɛ mɔ Zoova fa e yoli i sran’n ti’n, e kunndɛ kɛ é lɛ́ i ase. Yɛ like cinnjin kpafuɛ nga e kwla yo’n, yɛle kɛ maan e fa e wun e mɛn i. Kannzɛ bɔbɔ e tran “blɛ nga nun sran tɛtɛ mɔ be yoman sa i nuan su’n be afiɛn’n,” sanngɛ e kwla yo naan “fiɛn kaan sa w’a tranman e wun.’ Ɔ maan ‘be su kwlá saciman e dunman.’ Asa ekun’n, e kwla kpaja kɛ “kannin sa mɛn nga nun.” (Filipfuɛ Mun 2:15, NW) I sɔ’n ti, maan e kpalo ninnge kwlaa nga Zoova kpɔ be’n. (Zak 4:7) Maan e klo e niaan mun, yɛ e bu be sran. Afin, Zoova fa be yoli i sran wie.—Rɔmfuɛ Mun 12:10.\n19. ?Ngue yɛ Zoova yo man be nga be ti i liɛ mun-ɔn?\n19 Biblu’n se kɛ: “Anannganman yi-mɛn i sran’m be blo le.” (Jue Mun 94:14) Ɔ ti kɛ nda yɛ Zoova w’a ta e sa. Ɔ maan, i kwlaa yoli o, Zoova su yiman e ase le. Sɛ e wu bɔbɔ’n, i wla su fiman e su. (Rɔmfuɛ Mun 8:38, 39) Biblu’n se kɛ: “Sɛ e o nguan nun’n, Zoova dunman nun yɛ e o nguan nun-ɔn. Yɛ sɛ e wu’n, e wu Zoova dunman nun. Ɔ maan sɛ e o nguan nun-o, sɛ é wú-o, e ti Zoova liɛ.” (Rɔmfuɛ Mun 14:8) E ɲin o blɛ mɔ Zoova wá cɛ́n i janvuɛ nga be wuli’n i sin. (Matie 22:32) Kɛ é sé yɛ bɔbɔ’n, e Si Ɲanmiɛn man e ninnge kpakpa wie mun. I sɔ’n yo e fɛ dan. Biblu’n se kɛ: “Be nga Anannganman ti be Nyanmiɛn’n, be liɛ su ti ye! Sran nga Anannganman ko fa be kɛ ɔ́ fá be yó i liɛ’n, be liɛ su ti ye!”—Jue Mun 33:12.\nE ti Zoova liɛ: Zoova yɛ ɔ yili e-ɔ. Ɔ maan, kɛ bé wú e’n, e ti i liɛ. Sanngɛ kɛ e fa e wun e mɛn i mɔ be yo e batɛmun’n, mɔ e su i titi’n, ɔ fa e yo i liɛ mlɔnmlɔn


?Siɛ’n nin Ba’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be ti sran kunngba? | Biblu’n Kle\nSRAN nga be lafi Atre nsan’n i su like klelɛ’n su’n, be waan sran nsan yɛ be ti Ɲanmiɛn’n niɔn, naan sran sɔ mun yɛle Siɛ’n, nin Ba’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n. Be waan be kwlaa be sɛ naan like fi nunman be sin, naan be leman bo bolɛ. Atre nsan’n i su like klelɛ’n waan Siɛ’n ti Ɲanmiɛn, kpɛkun Ba’n ti Ɲanmiɛn, yɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n kusu ti Ɲanmiɛn wie, naan sanngɛ be kwlaa be ti Ɲanmiɛn kunngba cɛ.\nSran kpanngban mɔ be lafi Atre nsan’n su’n, be di i nanwlɛ kɛ be kwlá yiyiman like klelɛ sɔ’n nun. Atrɛkpa be bu i kɛ like klelɛ sɔ’n taka Biblu’n su. Sanngɛ nn ɔ ti weiin kɛ ndɛ mma “Atre nsan’n” ɔ nunman Biblu’n nun mlɔnmlɔn. ?Sanngɛ yoo, Atre nsan’n i akunndan o Biblu’n nun? Kɛ ɔ ko yo naan y’a tɛ kosan sɔ’n su’n, maan e nian Biblu’n nun ndɛ mma kun mɔ be nga be suan Atre nsan’n i su like klelɛ’n i bo’n, be bo su’n.\n‘NDƐ SƆ’N TI ƝANMIƐN’\nZan 1:1 se kɛ: ‘Ndɛ’n wo lɛ lalaa i sin naan Ɲanmiɛn a bo ninnge’m be yilɛ bo, Ndɛ’n nin Ɲanmiɛn be o lɛ, Ndɛ sɔ’n ti Ɲanmiɛn.’ I sin’n, ndɛ tre kunngba sɔ’n nun’n, akoto Zan kleli weiin kɛ “Ndɛ’n” yɛle Zezi. (Zan 1:14) Sanngɛ, kɛ mɔ be se kɛ Ndɛ’n ti Ɲanmiɛn’n ti’n, sran wie’m be waan ‘saan fii Ba’n ti Ɲanmiɛn i bue, naan Siɛ’n kusu ti Ɲanmiɛn i bue wie.’\nNán ɔ wla fi su kɛ i nun nga bé klɛ́ Biblu’n i klikli’n nun’n, be klɛli i akpasua sɔ’n Glɛki aniɛn’n nun. I sin’n, yɛ sran’m be wa kacili i aniɛn uflɛ’m be nun ɔn. Sanngɛ, Biblu’n i kacifuɛ kpanngban b’a seman kɛ “Ndɛ’n ti Ɲanmiɛn.” ?Ngue ti ɔ? Kɛ Biblu’n i kacifuɛ sɔ’m be niannin ninnge nga be si i Glɛki nga be fa klɛli Biblu’n i nun’n, be wunnin i kɛ ɔ fata kɛ be kaci ndɛ mma “Ndɛ’n ti Ɲanmiɛn” i wafa uflɛ. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ be kaci i ɔ? Be nun wie mun yɛ: “Logos [Ndɛ’n] i wafa’n ti kɛ Ɲanmiɛn sa.” (A New Translation of the Bible) “Ndɛ’n le kwlalɛ.” (The New Testament in an Improved Version) “Ndɛ’n nin Ɲanmiɛn yɛ be wo ɔ, yɛ i wafa nga ɔ ti’n, ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn liɛ’n sa.” (The Translator’s New Testament) Wafa nga sran sɔ’m be fa kacili ndɛ mma sɔ’n, ɔ kle kɛ Ndɛ’n timan Ɲanmiɛn Kpli. * Sanngɛ, ɲrun dan nga ɔ le i ninnge mɔ Ɲanmiɛn yili be’n be nun’n, i ti yɛ be se kɛ “Ndɛ’n le kwlalɛ” ɔ. Lɛ’n, ndɛ mma “Ndɛ’n le kwlalɛ’n,” ɔ kle kɛ “ɔ le tinmin.”\nNDƐ’N NUN YIYILƐ\nSran’m be sunman lika be siman Glɛki nga be fa klɛli Biblu’n i su mmla mun. ?I sɔ ti’n, é yó sɛ naan y’a wun ndɛ nga akoto Zan kɛnnin i lɛ’n, i wlɛ sakpa? Nian sunnzun ase nga: Suklu klefuɛ kun yiyi ndɛ kun nun kle i suklu mma mun. I sin’n, wafa nga suklu mma’m be wun ndɛ sɔ’n i wlɛ’n ɔ ti fanunfanun. ?Wafa sɛ yɛ suklu mma’m be kwla kpɛ ndɛ’n nun ɔn? Be kwla se suklu klefuɛ’n kɛ ɔ yiyi ndɛ sɔ’n nun kpa ekun man be. Nanwlɛ, sɛ be yiyi ndɛ sɔ’n nun ekun kle be’n, bé wún i wlɛ trá laa liɛ’n. I kunngba’n, kɛ ɔ ko yo naan w’a wun Zan 1:1 i wlɛ kpa’n, a kwla nian Zezi Klist i jasin fɛ’n mɔ Zan klɛli’n i nun naan w’a wun akunndan nga Zezi bu’n, i nun yiyilɛ ndɛ uflɛ ekun. Nanwlɛ, sɛ a wun ndɛ’n i nun yiyilɛ ndɛ wie mun ekun’n, i sɔ’n úka ɔ naan w’a wun i wlɛ kpa.\nMaan e nian ndɛ nga Zan kɛnnin i ndɛ tre 1 i mma 18 nun’n. I waan: ‘Sran fi nin a wunman Ɲanmiɛn [Kpli] le.’ Sanngɛ, sran’m be wunnin Zezi m’ɔ ti Ba’n, afin Zan se kɛ: ‘Ndɛ sɔ’n [Zezi] kacili i wun sran, ɔ nin e wa trannin. E niɛnnin i aɲrunɲan’n.’ (Zan 1:14) ?I sɔ’n ti’n, wafa sɛ yɛ Ba’n nin Ɲanmiɛn Kpli be kwla yo Ɲanmiɛn kunngba’n i bue ɔ? Zan seli ekun kɛ Ndɛ’n ‘nin Ɲanmiɛn be o lɛ.’ ?Sanngɛ yoo, wafa sɛ yɛ sran kun nin sran uflɛ be kwla tran lika kun naan i kunngba’n w’a yo sran uflɛ sɔ’n niɔn? Asa ekun’n, Zan 17:3 nun’n, Zezi kle weiin kɛ ngbaciɛ o i bɔbɔ ba’n ɔ nin i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n be afiɛn. Ɔ se kɛ i Si’n i ‘kunngba cɛ yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn’n niɔn.’ (Zan 17:3) Kpɛkun kɛ Zan wá jú Zezi i jasin fɛ’n m’ɔ klɛli’n i atabo nun’n, ɔ boli i kpɔlɛ seli kɛ: ‘Kɛ ɔ́ yó naan amun a lafi su kɛ Zezi ti Klist naan ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n, i ti yɛ be klɛli nga ɔ.’ (Zan 20:31) Sie i nzɔliɛ kɛ b’a seman kɛ Zezi ti Ɲanmiɛn, sanngɛ be seli kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa. Ndɛ uflɛ sɔ m’ɔ o Zezi i jasin fɛ’n mɔ Zan klɛli’n nun’n, ɔ kle wafa nga ɔ fata kɛ be wun Zan 1:1 i wlɛ’n. Zezi mɔ i yɛle Ndɛ’n, “ɔ le kwlalɛ” afin ɔ le ɲrun dan, sanngɛ ɔ nin Ɲanmiɛn Kpli be sɛman.\nNDƐ’N I NUN KPƐLƐ\nBu suklu klefuɛ’n nin suklu mma’m be akunndan ekun nian. Wie liɛ’n, suklu klefuɛ’n kwla yiyi ndɛ’n nun ekun sanngɛ suklu mma wie’m be lafiman ndɛ nga ɔ kan’n su. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, bé yó i sɛ? Be kwla ko wun suklu klefuɛ uflɛ wun naan ɔ yiyi ndɛ kunngba sɔ’n nun kle be. Sɛ wafa nga suklu klefuɛ nɲɔn su’n ɔ yiyi ndɛ’n nun’n, ɔ nin suklu klefuɛ klikli’n i liɛ’n be ti kunngba’n, suklu mma’m be sunman lika bé fá su. I kunngba’n, sɛ a wunman Zezi nin Ɲanmiɛn Kpli be afiɛn ndɛ nga Biblu’n klɛfuɛ Zan kɛn i sakpa’n i wlɛ’n, a kwla nian ndɛ nga Biblu’n klɛfuɛ uflɛ ekun ɔ klɛli’n i nun. Maan e nian ndɛ nga Matie klɛli’n. Mɛn’n i awieliɛ’n i su ndɛ nga Zezi kannin mɔ Matie klɛli’n i nun’n, Zezi waan: ‘Cɛn sɔ’n nin i dɔ’n, sran fi simɛn i, saan min Si kunngba cɛ yɛ ɔ si i ɔ. M mɔ n ti i Wa’n bɔbɔ n simɛn i, yɛ ɲanmiɛn su lɔ anzi’m be kusu be simɛn i.’ (Matie 24:36) ?Wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n kle kɛ Zezi timan Ɲanmiɛn Kpli ɔ?\nZezi seli kɛ like nga Siɛ’n si i’n, ɔ tra Ba’n i liɛ’n su. Sɛ ɔ ti kɛ Zezi nin Ɲanmiɛn m’ɔ like fi nunmɛn i sin’n be ti Ɲanmiɛn kunngba’n i bue kunngun’n, nn Zezi sí like ngba nga Siɛ’n si i’n. Ɔ maan, i sɔ’n kle kɛ Ba’n nin Siɛ’n be kwlá sɛman. Sanngɛ, sran wie’m be kwla se kɛ: ‘Zezi i wafa’n ti nɲɔn. Lɛ ngalɛ’n, i nun m’ɔ kacili sran’n, yɛ ɔ seli sɔ ɔ.’ ?Sanngɛ kannzɛ ɔ ti sɔ bɔbɔ’n niɔn, yɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n nin? ?Sɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n ɔ nin Siɛ’n be ti Ɲanmiɛn kunngba’n i bue’n niɔn, ngue ti yɛ Zezi w’a seman kɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n si like nga Siɛ’n si i’n niɔn?\nKɛ á súan Biblu’n nun like á kɔ́ ɔ ɲrun’n, á wá wún Biblu’n nun ndɛ mma wie mun ekun mɔ be kan like kunngba sɔ’n i ndɛ’n. Be kpɛ Siɛ’n nin Ba’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be su nanwlɛ ndɛ’n nun.—Jue Mun 90:2; Sa Nga Be Yoli’n 7:55; Kolɔsfuɛ Mun 1:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Sɛ a kunndɛ kɛ á wún Zan 1:1 i wlɛ ekun’n, nian afuɛ 2008, Novamblu 1 i Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun ndɛ “La Parole était-elle “ Dieu ” ou bien “ un dieu ” ?” . Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.