Zan 16 | Online Bible | New World Translation\nBe kwla kun Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun (1-4a)\nJunman nga Ɲanmiɛn wawɛ’n di’n (4b-16)\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be awlabɔɛ’n wá káci aklunjuɛ (17-24)\nZezi kwlali mɛn’n (25-33)\n16 “N kannin ndɛ sɔ mun n kleli amun naan amun a kpɔnzɔman.* 2 Sran’m bé kán amun bo Ɲanmiɛn i sua’m be nun. I kpa bɔbɔ’n, blɛ wie wá jú’n, sran kwlaa ng’ɔ kun amun’n, ɔ́ bú i kɛ w’a di Ɲanmiɛn junman. 3 Kɛ mɔ be siman Siɛ’n, mɔ be siman min wie’n, i ti yɛ bé yó sa sɔ mun-ɔn. 4 Sanngɛ n kannin sa sɔ’m be ndɛ n kleli amun. I liɛ’n, sɛ i blɛ’n ju’n, amun wla kpɛ́n su kɛ n kannin be ndɛ n kleli amun. “I bo bolɛ nun’n, m’an kan kleman amun. Afin blɛ sɔ’n nun’n, nn n wo amun wun wa. 5 Sanngɛ siɛn’n, n su kɔ Sran ng’ɔ sunmannin min’n i sin. Kusu amun nun wie fi usaman min kɛ: ‘?Ninfan yɛ a su kɔ-ɔ?’ 6 Afin ndɛ sɔ mɔ n kan kleli amun’n ti’n, amun wla w’a bo amun wun dan. 7 Sanngɛ maan n di i nanwlɛ n kle amun, amun ye yolɛ ti yɛ n su kɔ-ɔ. Afin sɛ m’an ɔman’n, ukafuɛ’n su baman amun wun wa. Sanngɛ sɛ n kɔ’n, ń súnmɛn i amun wun wa. 8 Sɛ ɔ ba’n, ɔ́ wá kán sa tɛ’n nin sa kpa yolɛ’n, ɔ nin jɔlɛ dilɛ’n be su ndɛ weiin klé sran’m be kwlaa. 9 Ɔ́ dún mmua kán sa tɛ yolɛ’n i ndɛ, afin be kleman kɛ be lafi min su. 10 I sin’n, ɔ́ kán sa kpa yolɛ’n i ndɛ, afin n su kɔ Siɛ’n i wun lɔ. Ɔ maan amun su wunman min kun. 11 Asa ekun’n, ɔ́ kán jɔlɛ dilɛ’n i ndɛ, afin be dili mɛn’n i siefuɛ’n i jɔlɛ. 12 “Ndɛ kpanngban o lɛ mɔ min waan ń kán klé amun-ɔn. Sanngɛ dɔ nga su’n, amun ti kwlá sɔnman be bo. 13 Sanngɛ sɛ Ɲanmiɛn wawɛ m’ɔ yi nanwlɛ’n i nglo’n ɔ ba’n, ɔ́ klé amun ndɛ nanwlɛ’n i kwlaa. Afin ɔ su kpɛmɛn i ti nun kanman ndɛ. Sanngɛ ndɛ ng’ɔ ti’n, yɛ ɔ́ kán-ɔn. Kpɛkun ɔ́ kán sa nga bé wá jú’n be ndɛ klé amun. 14 Ɔ́ wá yó maan ń ɲán ɲrun, afin ń kán ndɛ ń klé i, kpɛkun ɔ́ kán klé amun. 15 Like kwlaa nga Siɛ’n le i’n, ɔ ti min liɛ. I sɔ’n ti yɛ n seli kɛ ń kán ndɛ ń klé i naan i kusu ɔ kan kle amun’n niɔn. 16 Ɔ cɛ kan’n, amun su wunman min kun. Sanngɛ sɛ ɔ cɛ kan ekun’n, amún wún min.” 17 Kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun wie’m be tili ndɛ sɔ’n, be seli be wiengu kɛ: “?Kɛ ɔ se e kɛ ‘Ɔ cɛ kan’n, amun su wunman min kun’n, sanngɛ sɛ ɔ cɛ kan ekun’n, amún wún min’n,’ m’ɔ se ekun kɛ ‘afin n su kɔ Siɛ’n i wun lɔ’n,’ i bo’n yɛle onin?” 18 Ɔ maan be seli kɛ: “?Kɛ ɔ se kɛ ‘ɔ cɛ kan’n’ i bo’n yɛle onin? E wunman ndɛ ng’ɔ su kan’n i wlɛ.” 19 Zezi si kɛ be waan bé úsɛ i sa. Ɔ maan ɔ seli be kɛ: “?Kɛ n seli kɛ: ‘Ɔ cɛ kan’n, amun su wunman min kun’n, mɔ sanngɛ n seli ekun kɛ ɔ cɛ kan ekun’n, amún wún min’n, i ti yɛ amun su usa amun wiengu sa-ɔ?’ 20 Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ amún wá sún, yɛ amún wá bó awuyomo, sanngɛ mɛn’n nunfuɛ’m be klun jɔ́. Amun wla wá bó, sanngɛ amun awlabɔɛ’n wá káci aklunjuɛ. 21 Kɛ bla kun ko koto awuliɛ’n, ɔ fɛ.* Afin i ba wulɛ blɛ’n w’a ju. Sanngɛ kɛ ɔ ko wu ba’n, i wla kpɛnman afɛ dan ng’ɔ wunnin i’n su kun. Sanngɛ i klun jɔ, afin w’a wu sran kun mɛn’n nun. 22 Amun kusu dɔ nga su’n, amun wla w’a bo amun wun. Sanngɛ ń má wún amun ekun, kpɛkun amun klun wá jɔ́. Sran fi su kpɛman amun aklunjuɛ sɔ’n i sin. 23 Cɛn sɔ’n nun’n, amun su usaman min sa fi. Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ like kwlaa nga amun srɛ Siɛ’n, ɔ́ fá mán amun min dunman nun. 24 Lele dɔ nga su’n, amun nin-a srɛman like fi min dunman nun. Amun srɛ, yɛ amún ɲɛ́n i. I liɛ’n, amun klun jɔ́ dan kpa. 25 “N kannin ndɛ sɔ mun ɲanndra nun n kleli amun. Blɛ wie wá jú’n, n su kanman ndɛ ɲanndra nun n kleman amun kun, sanngɛ ń kán Siɛ’n i ndɛ ń klé amun weinwein. 26 Blɛ sɔ’n nun’n, amún srɛ́ Siɛ’n i like min dunman nun. Sanngɛ nán kɛ n su se kɛ ń má srɛ́ ń mán amun ti-ɔ. 27 Siɛ’n bɔbɔ klo amun, afin amun kloli min. Kpɛkun amun lafili su kɛ n ti Ɲanmiɛn i janunfuɛ. 28 N ti Siɛ’n i janunfuɛ, yɛ n bali mɛn’n nun. Siɛn’n, n su jaso mɛn’n nun ń kɔ́ Siɛ’n i wun lɔ.” 29 I sɔnnzɔnfuɛ’m be seli kɛ: “A su kan ndɛ’n i weinwein klé e siɛn’n, a kɛnmɛn i ɲanndra nun kun. 30 Siɛn’n, e si kɛ a si like kwlakwla. Ɔ nunman nun kɛ sran usa wɔ sa kun. I lɛ nun’n, e lafi su kɛ a fin Ɲanmiɛn wun lɔ.” 31 Zezi tɛli be su kɛ: “?Amun lafi su siɛn’n? 32 Amun nian! Blɛ wie wá jú’n, blɛ sɔ’n w’a ju bɔbɔ, amún bó sánndi kɔ́ amun awlo’m be nun, amún yáci min kunngba. Sanngɛ nán min kunngba yɛ n wo-ɔ, afin Siɛ’n nin min o nun. 33 N kannin ndɛ sɔ’n n kleli amun naan min dunman nun’n, amun wun jɔ amun kpa fɔuun. Mɛn’n nunfuɛ’m bé wá klé amun yalɛ. Sanngɛ amun jran kekle! N kwlali mɛn’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “amun ja w’a kplaman.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “i wla bo.”


Sa Nga Be Yoli’n 15 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28\nSa Nga Be Yoli’n 15:1-41\nKlɛn wlalɛ’n i su ndɛ tɔli Antiɔsu lɔ (1, 2)\nBe fali ndɛ’n ɔli Zerizalɛmun (3-5)\nKpɛnngbɛn mun nin akoto’m be yiali (6-21)\nKlisifuɛ’m be ɲrun dinfuɛ’m be fluwa nga be klɛli’n (22-29)\nMaan be ci mmoja (28, 29)\nFluwa’n i nun ndɛ’n wlali asɔnun’n i nunfuɛ’m be fanngan (30-35)\nPɔlu nin Baanabasi be titili nun (36-41)\n15 Sran wie’m be fin Zide be bali. Be wa seli aniaan’m be kɛ: “Sɛ b’a wlaman amun klɛn kɛ nga Moizi fa kleli’n sa’n, amun su fiteman nun.” 2 Ɔ maan akplowa tɔli sran sɔ mun nin Pɔlu nin Baanabasi be afiɛn. I sɔ’n ti’n, be nuan sɛli su kɛ Pɔlu nin Baanabasi nin sran wie mun ekun be fa ndɛ* sɔ’n be wɔ akoto mun nin kpɛnngbɛn’m be ja su Zerizalɛmun lɔ. 3 Asɔnun’n i nunfuɛ’m be ko guali be atin. Be sinnin Fenisi nin Samari klɔ’m be su. Be seli aniaan’m be kɛ be nga be timan Zuifu’m b’a kaci naan be lafi Zezi su siɛn’n. I sɔ’n ti’n, aniaan’m be klun jɔli dan kpa. 4 Kɛ be juli Zerizalɛmun lɔ’n, asɔnun’n i nunfuɛ mun nin akoto mun nin kpɛnngbɛn mun be sɔli be nun klanman. Be kusu be boli ninnge kpanngban nga Ɲanmiɛn maan be yoli’n su kleli be. 5 Sanngɛ Farizifuɛ nga siɛn’n be lafi Zezi i ndɛ’n su’n, be jasoli kpɛkun be seli kɛ: “Ɔ fata kɛ be wla be klɛn naan be fa Moizi i Mmla’n su.” 6 Ɔ maan akoto mun nin kpɛnngbɛn’m be yiali naan b’a fa be ɲin b’a sie i ndɛ sɔ’n su kpa. 7 Kɛ be kokoli ndɛ sɔ’n su yalɛ cɛli kpa’n,* Piɛli jaso seli be kɛ: “Nja mun, aniaan mun, amun si weiin kpa kɛ i bo bolɛ nun’n, Ɲanmiɛn niannin amun nun, kpɛkun ɔ fɛli i sa sieli min su kɛ n bo jasin fɛ’n n kle be nga be timan Zuifu’n naan be lafi su. 8 Yɛ Ɲanmiɛn m’ɔ si klɔ sran klun akunndan’n, ɔ kleli kɛ i klun jɔ be wun. Ɔ maan ɔ fɛli i wawɛ’n mannin be kɛ nga ɔ fa mannin e’n sa wie. 9 W’a kleman kɛ ngbaciɛ o e nin be e afiɛn. Sanngɛ i su mɔ be lafi’n ti’n, ɔ yoli be akunndan’n i sanwun. 10 ?Ɔ maan ngue ti yɛ amun su klɔklɔ Ɲanmiɛn i ya’n niɔn? ?Ngue ti yɛ amun waan Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be sua trɔ nga e nannan mun nin e bɔbɔ y’a kwlɛmɛn i sua’n niɔn? 11 E lafi su kɛ e Min Zezi i aklunye dan’n ti yɛ e fiteli nun-ɔn. Yɛ be kusu be fiteli nun kɛ e sa wie.” 12 Ɔ maan be kwlaa be guali bliin. Be fali be su sieli Baanabasi nin Pɔlu be nuan bo. Be kannin abonuan sa nin sa dandan nga Ɲanmiɛn fanngan nun’n, be yoli be’n be ndɛ. Be yoli sa sɔ mun be nga be timan Zuifu’n be nvle’m be nun. 13 Kɛ be nuan tɔli’n, Zaki seli kɛ: “Nja mun, aniaan mun, amun tie. 14 Simeɔn kɛnnin i weinwein kpa kɛ i bo bolɛ nun’n, Ɲanmiɛn kpɛli i ɲin be nga be timan Zuifu’n be su lɔ, naan ɔ́ kpá be nun wie mun naan i dunman’n tran be su. 15 Ndɛ sɔ’n wo Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be fluwa’n nun. Be klɛli i lɔ kɛ: 16 ‘Kɛ ninnge sɔ’m be ko wie’n, ń wá sá min sin ń mán Davidi i tannin sua* ng’ɔ bu guali’n su. Ń kplɛ́n i uflɛ, kpɛkun ń síesíe i ye. 17 I liɛ’n, sran nga be ka lɛ’n, be nin nvlenvle kwlaa be nunfuɛ mɔ min dunman o be su’n, be bo wá yó kun, kpɛkun bé tú be klun bé kúnndɛ Zoova. Zoova m’ɔ su yo ninnge sɔ mun’n, i yɛ ɔ se sɔ-ɔ. 18 N sunnzunnin kɛ ń yó sa sɔ mun w’a cɛ kpa.’ 19 I sɔ’n ti’n, ndɛ nga n kan’n yɛle kɛ nán maan e sanngan be nga be timan Zuifu mɔ be su fa be wun mantan Ɲanmiɛn’n be akunndan. 20 Sanngɛ maan e klɛ be fluwa kɛ be ci like kwlaa nga be fa sɔ amuin’n, be ci bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku nin i wunsu ɲannzuɛn sa* kwlaa’n, be ci nnɛn ng’ɔ wu i sa su’n,* yɛ be ci mmoja. 21 Afin kɛ ɔ fɛ i laa lele’n, sran wie’m be wlan sin klɔklɔ’m be su be kan Moizi i ndɛ. Be kɛnngɛn i su ndɛ Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun wunmiɛn-lolɛ-cɛn kwlaa nun.” 22 I sin’n, akoto mun nin kpɛnngbɛn mun be nin asɔnun’n i nunfuɛ’m be kwlaa be nuan sɛli su kɛ bé kpá yasua wie mun, naan bé súnman be Antiɔsu lɔ. Bé fá be úka Pɔlu nin Baanabasi be su. Ɔ maan be sunmannin Zida mɔ be flɛ i ekun kɛ Baasabasi’n ɔ nin Silasi. Sran sɔ’m be le ɲrun kpa aniaan’m be nun. 23 Ndɛ nga be klɛli mɔ be fa mannin be kɛ be fa ko man aniaan mun’n yɛ: “E mɔ e ti akoto nin kpɛnngbɛn’n, e yɛ e klɛli ndɛ nga-ɔ. Ndɛ sɔ’n ti amun mɔ amun ti e niaan mɔ amun timan Zuifu mɔ amun o Antiɔsu nin Siri nin Silisi lɔ’n, amun liɛ. Aniaan mun, é yó amun like! 24 E tili i kɛ sran wie’m be fin e wun wa be ko kleli amun yalɛ. Be kannin ndɛ wie mun naan amun wla bo amun wun, naan amun akunndan’n sanngan. Kusu nn nán e yɛ e sunmannin be-ɔ. 25 I sɔ’n ti’n, e nuan sɛli su kɛ é kpá yasua wie mun naan é fá úka e sran kpa Baanabasi nin Pɔlu be su naan be wɔ amun wun lɔ. 26 Be sran nɲɔn’n, e Min Zezi Klisi dunman nun’n, be fali be nguan’n mannin. 27 Ɔ maan e sunmannin Zida nin Silasi naan be kusu be ko kan ndɛ kunngba’n. 28 Afin Ɲanmiɛn wawɛ’n nin e bɔbɔ e fali ajalɛ kɛ e su faman trɔ nɔnninnɔnnin e jinman amun ti su, saan ninnge cinnjin nga be o yɛ mun: 29 Yɛle kɛ amun ci like nga be fa sɔli amuin’n, amun ci mmoja, amun ci nnɛn ng’ɔ wu i sa su’n,* yɛ amun ci bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku nin i wunsu ɲannzuɛn sa* kwlaa. Sɛ amun ci ninnge sɔ mun’n, sa nga amún yó’n, ɔ́ yó ye amun sa nun. E te o nun!” 30 Kɛ be mannin be atin’n, be ɔli Antiɔsu. Be yiali aniaan’m be kwlaa, kpɛkun be fali fluwa’n mannin be. 31 Kɛ be wieli fluwa’n nun kanngan’n, be klun jɔli dan kpa. Afin ndɛ’n wlali be fanngan. 32 Kɛ mɔ Zida nin Silasi be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ wie’n ti’n, be kannin ndɛ sunman be fa wlali aniaan’m be fanngan, yɛ be cicili be wla. 33 Be dili le nɲɔn kun lɛ. Kpɛkun aniaan’m be mannin be atin naan be sa be sin wɛtɛɛ su be wɔ be nga be sunmannin be’n be wun lɔ. 34 —— 35 Sanngɛ Pɔlu nin Baanabasi be kali Antiɔsu lɛ. Be kleli sran’m be like, yɛ be nin sran kpanngban wie mun ekun be boli jasin fɛ’n mɔ yɛle Zoova i ndɛ’n be kleli sran mun. 36 Kɛ cɛn ba nɲɔn kun sinnin’n, Pɔlu seli Baanabasi kɛ: “Siɛn’n,* maan e sa e sin klɔ kwlaa nga e kannin Zoova i ndɛ’n lɔ’n be su. Maan e ko nian aniaan’m be osu, sɛ be wun ti kpa-o.” 37 Baanabasi fuali kpa kɛ ɔ́ fá Zan, mɔ be flɛ i ekun kɛ Marki’n, naan ɔ nin i bé kɔ́. 38 Sanngɛ Pɔlu w’a kplinman su kɛ be fɛ i wɔ. Afin i nun nga be o Panfili lɔ’n, ɔ kpɔcili be. Ɔ nin be w’a ɔman junman’n i dilɛ. 39 I sɔ’n ti’n, akplowa dan kpa wa tɔli be afiɛn. Ɔ maan be titili nun. Baanabasi fali Marki, kpɛkun be fali mmeli’n be ɔli Sipri. 40 Pɔlu kusu fali Silasi, yɛ be ɔli-ɔ. Ka naan b’a ɔ’n, aniaan’m be srɛli Zoova kɛ ɔ yi i aklunye dan’n i nglo i lika. 41 Ɔ sinnin Siri nin Silisi klɔ’m be su. Ɔ wlali aniaan’m be fanngan.\n^ Be kwla se ekun kɛ “akplowa.”\n^ Be kwla se ekun kɛ be “sili akplowa kpa.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “kpata annzɛ sua.”\n^ Glɛki nun: pɔɔneia. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Be kwla se ekun kɛ “nnɛn nga be kunnin i mɔ b’a guɛmɛn i mmoja’n i ase’n.”\n^ Annzɛ “I kwlaa yoli-o.”\nSa Nga Be Yoli’n 15\nSa Nga Be Yoli’n


Biblu’n nun ndɛ: Aaba wuo - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?LIKE nga ɔ blabla waka’n wun lɛ’n ɔ ti wuo jrɛiin sakpa? Cɛcɛ. Nán wuo kpa ɔ, aaba wuo ɔ. Zoova yɛ ɔ seli Moizi kɛ ɔ yo fa sie i nglo naan i liɛ’n, sɛ nvlefuɛ’m be niɛn i lɔ’n, be su wuman. Sanngɛ wuo nga be o asiɛ wun’n, be liɛ be ti wuo jrɛiin. B’a kaka Izraɛlifuɛ kpanngban kpa, i ti b’a tɔ i wun tukpaciɛ. ?Sanngɛ amun si like ti’n?\nIzraɛlifuɛ’m be kannin Ɲanmiɛn nin Moizi be wun ndɛ tɛtɛ ti ɔ. Be waan: ‘?Nzu ti yɛ amun ko fali e Ezipti lɔ kɛ e wa wu aawlɛ flɛnnɛn nga nun wa ɔ? Be ɲanman aliɛ wa, be ɲanman nzue wa. Yɛ mani’n w’a flan e.’\nSanngɛ kusu nán aliɛ tɛ yɛle mani’n. Zoova bɔbɔ yɛ ɔ yili atrɛ mannin be aliɛ sɔ’n niɔn. Nzue bɔbɔ nga be nɔn’n, atrɛ yɛ Zoova yili mannin be ɔ. Sanngɛ i ngba ngalɛ nun’n, nvlefuɛ’m b’a laman Zoova ase. W’a yoman be fɛ. I sɔ ti yɛ maan Zoova sunmannin wuo mɔ be le bɔyre tɛtɛ kpa’n kɛ be wa kaka be’n niɔn. Wuo’m be kakali Izraɛlifuɛ mun kpa, naan be nun sunman b’a wu.\nI sin naan nvlefuɛ’m b’a ko to Moizi. Be wa seli i kɛ: ‘E fɔnnin, afin e kannin Ɲanmiɛn nin wɔ amun wun ndɛ tɛtɛ. Yaci, kpata Ɲanmiɛn man e naan ɔ fuan wuo nga mun.’\nƆ maan Moizi srɛli nvlefuɛ’m be ti. Yɛ Zoova seli i kɛ ɔ yo aaba wuo nga ɔ. Ɔ seli i kɛ ɔ fa sie i waka kun su, naan sɛ wuo ka sran kun’n, ɔ nian aaba wuo sɔ’n. Moizi niannin ndɛ nga Zoova kannin’n su yoli. Kpɛkun sran kwlaa nga wuo kɛ i naan ɔ nian aaba wuo’n, ɔ yo juejue.\nNdɛ ngalɛ’n man e afɔtuɛ kun. Yɛle kɛ e ngba’n, e ti kɛ Izraɛlifuɛ nga wuo’m be kakali be’n sa. Wie’n wo e kwlaa e su. Sran kwlaa nga e nin be tran’n, be yo kpɛnngbɛn, be tɔ tukpaciɛ kpɛkun be wu. E nannan klikli Adam nin Ɛvu, be sin mɔ be kacili be sili Zoova’n, mɔ e kusu e ngba’n e ti be mma mun, i ti yɛ ɔ ti sɔ ɔ. Sanngɛ Zoova mannin e anannganman nguan’n i wun atin.\nZoova sunmannin i Wa Zezi Klist asiɛ’n su wa. Be kunnin i waka kun su, afin sran sunman be tɔnnin i suɛn kɛ ɔ ti sran tɛfuɛ. Sanngɛ Zoova fali Zezi mannin e kɛ ɔ de e ti. Sɛ e kpɛ e ɲin Zezi i wun lɔ’n, naan sɛ e fɛ i atin’n su’n, e kwla ɲan anannganman nguan. Sanngɛ kɛ é wá jú e ɲrun lɔ’n, é súan Zezi i su ndɛ kpanngban.\nKalɛ 21:4-9; Zan 3:14, 15.\n?Ngue like yɛlɛ nga ɔ blabla waka’n wun desɛn’n su lɛ’n? ?Yɛ ngue ti yɛ Zoova seli Moizi kɛ ɔ fa sie i lɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ nvlefuɛ’m b’a siman like kwlaa nga Ɲanmiɛn fa mannin be’n, i su ye ɔ?\n?Kɛ Zoova fali wuo nga be le bɔyre tɛtɛ kpa’n bali Izraɛlifuɛ’m be fɔ tulɛ’n, ngue ndɛ yɛ be kan kleli Moizi ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova seli Moizi kɛ ɔ yo aaba wuo’n niɔn?\n?Afɔtuɛ benin yɛ ndɛ ngalɛ’n man e ɔ?\nKanngan Kalɛ 21:4-9 nun.\n?Ninnge nga Zoova siesie fa man e’n be nun’n, wafa sɛ yɛ e kwla fa Izraɛlifuɛ’m be ijɔlɛ’n e tu e wun fɔ nun ɔn? (Kal. 21:5, 6; Rɔm. 2:4)\n?Laa blɛ liɛ nun’n, ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be fali aaba wuo’n be yoli ɔ? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ Famiɛn Ezekiasi fali ɔ? (Kal. 21:9; 2 Fam. 18:1-4)\nKanngan Zan 3:14, 15 nun.\n?Wafa sɛ yɛ aaba wuo nga be sieli i waka’n su’n, ɔ ti Zezi i waka’n su bobolɛ’n nzɔliɛ like ɔ? (Gal. 3:13; 1 Piɛ. 2:24)


Biblu’n nun ndɛ: Kaɛn nin Abɛli - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian Kaɛn nin Abɛli. Be nɲɔn b’a ɲin siɛn’n. Kaɛn yoli fie difuɛ. Ɔ gua awie yɛ ɔ ta waka nga be su mma mun ɔ nin ninnge kɛ gbɔlu annzɛ ninnge mma sa, ɔ nin ninnge wie mun ekun.\nAbɛli yoli nnɛn tafuɛ. Ɔ klo bua ba’m be lika nianlɛ kpa. Bua mun be yoli dandan, be trɛli lele kpɛkun siɛn’n, be yoli bua akpasua dan kun.\nCɛn kun’n, Kaɛn nin Abɛli be ɔli Ɲanmiɛn like manlɛ. Kaɛn fɛli i fie’n su ninnge wie mun yɛ ɔ ɔli ɔ. Abɛli kusu kunnin i bua’m be nun kpakpa mun fa ɔli. Zoova klun jɔli Abɛli wun, ɔ sɔli like nga ɔ fa mɛnnin i’n nun klanman. Sanngɛ w’a nianman Kaɛn ɲrun, w’a sɔmɛn i like nga ɔ fa mɛnnin i’n nun. ?Amun si like ti’n?\nNán kɛ Abɛli i like liɛ’n nga ɔ mannin’n i kpa tra Kaɛn liɛ’n ti ɔ. Sanngɛ Abɛli ti sran kpa ti ɔ. Ɔ klo Zoova yɛ ɔ klo i niaan bian. Sanngɛ Kaɛn liɛ’n, ɔ ti tɛ; ɔ klomɛn i niaan bian.\nƆ maan Ɲanmiɛn seli Kaɛn kɛ ɔ kaci i ayeliɛ’n. Sanngɛ Kaɛn w’a kplinman su. Kɛ mɔɔ Ɲanmiɛn kloli Abɛli sa’n ti’n, Kaɛn wa fali ya dan kpa. Ɔ maan ɔ seli Abɛli kɛ: ‘E wɔ bo’n nun lɔ.’ Kɛ be juli lɔ mɔ be ngunmin yɛ be o lɔ’n, kpɛkun yɛ ɔ tɔli i niaan bian Abɛli su, yɛ ɔ finnin i waka yaya kpa ɔ kunnin i ɔ. Nanwlɛ, tete sa dan kpa yɛ Kaɛn yoli i lɛ ɔ.\nKannzɛ bɔɔ Abɛli wuli o, sanngɛ Ɲanmiɛn i wla fimɛn i su le, ɔ te o i klun. Abɛli ti sran kpa, yɛ sran kɛ i sa’n, Zoova i wla fimɛn i le. Ɔ maan i ti’n, cɛn wie lele’n Ɲanmiɛn Zoova ɔ́ wá fɛ́ i sɛ́ i sin nguan nun ekun. I blɛ sɔ nun’n, i liɛ’n, Abɛli su wuman kun le. Ɔ́ kwlá trán asiɛ’n su wa tititi. ?Kɛ e nin sran kɛ Abɛli sa’n é sí e wun’n, amun wunman kɛ ɔ ti e cenjele like’n?\nSanngɛ Ɲanmiɛn klun jɔman sran kɛ Kaɛn sa’n, be wun. I sɔ ti’n, kɛ Kaɛn kunnin i niaan bian’n, Ɲanmiɛn tuli i fɔ. Ɔ nin i awlobofuɛ mun be afiɛn tili nun fuun. Kɛ Kaɛn kɔ asiɛ’n i lika uflɛ kó trán lɔ’n, ɔ nin i niaan bla kun yɛ be wɔli ɔ. Ɔ kacili i yi.\nI sin’n, Kaɛn nin i yi be wuli ba mun. Adam nin Ɛvu be mma wie’m be jali bian nin bla, yɛ be wuli ba mun ekun. I sin’n, sran’m be wa trɛli asiɛ’n su. Maan e suan be nun kunngun be su ninnge wie mun.\nBo Bolɛ 4:2-26; 1 Zan 3:11, 12; Zan 11:25.\n?Junman benin yɛ Kaɛn nin Abɛli be di ɔ?\n?Ngue like yɛ Kaɛn nin Abɛli be fa man Zoova ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova klun jɔ like nga Abɛli mannin’n su ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i klun jɔman Kaɛn liɛ’n su ɔ?\n?Sran’n i wafa benin yɛle Kaɛn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova waan ɔ tínngɛ i ɔ?\n?Ngue yɛ Kaɛn yoli ɔ, i nun m’ɔ nin i niaan bian be ngunmin be o fie’n nun lɔ’n?\nKɛ Kaɛn kunnin i niaan bian’n wieli’n, sa nga ɔ juli i su’n, amun kɛn i ndɛ.\nKanngan Bo Bolɛ 4:2-26 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zoova yiyili sa tɛ nga Kaɛn o nun’n, i nun ɔn? (Bob. 4:7)\n?Wafa sɛ yɛ Kaɛn yili i klun angunndan’n i nglo ɔ? (Bob. 4:9)\n?Wafa sɛ yɛ Zoova bu sran kpa’n i mmoja mɔ be guɛ i ase’n niɔn? (Bob. 4:10; Eza. 26:21)\nKanngan 1 Zan 3:11, 12 nun.\n?Ngue ti yɛ Kaɛn fali ya dan kpa ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fa i sɔ’n e tu wun fɔ nun andɛ ɔ? (Bob. 4:4, 5; Nya. 14:30; 28:22)\n?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ kannzɛ bɔɔ e awlobofuɛ’m be ngba be suman Zoova’n, sanngɛ e kwla nanti seiin titi ɔ? (Jue. 27:10; Mat. 10:21, 22)\nKanngan Zan 11:25 nun.\n?Ngue ndɛ mɔ be kwla lafi su’n yɛ Zoova kan kle be kwlaa nga sɛsɛ su nantilɛ’n ti’n be wu’n niɔn? (Zan 5:24)\nAbɛli—‘Ɔ wuli, sanngɛ ɔ te ijɔ’\nBiblu’n w’a kanman Abɛli i su ndɛ kpanngban. ?Sanngɛ ngue yɛ e kwla suɛn i i bɔbɔ nin i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n su ɔ?


SATAN m’ɔ ti e kpɔfuɛ’n, ɔ nin e kun. Nán e like yaya yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó-ɔ. Sanngɛ, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sáci e ti nun. Kɛ ɔ ko yo naan w’a ɲan e ti’n, ɔ kpɛ gblɛ.\nAkoto Pɔlu si kɛ Satan ti gblɛfuɛ dan. Sanngɛ Klistfuɛ wie’m be wunmɛn i wlɛ sɔ. I wie yɛle Klistfuɛ nga be o Korɛnti lɔ’n be nun wie’m be liɛ’n. Be buli i kɛ be si Ɲanmiɛn ndɛ’n i kpa, naan Satan kwlá lakaman be. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:12) I sɔ’n ti, Pɔlu seli be kɛ: ‘Srɛ kun min kɛ nán maan be wa saci amun ti nun m’ɔ maan an su faman amun wla’n kwlaa guɛmɛn i Klist su kun, ɔ́ yó kɛ kɛ wuo i gblɛ’n ti ɔ laka Ɛvu m’ɔ ɲɛnnin i’n sa.’—2 Korɛntfuɛ Mun 11:3.\nNdɛ sɔ mɔ Pɔlu kannin’n, ɔ kle kɛ ɔ fataman kɛ e lafi e wun su ngboko. Sɛ e kunndɛman kɛ Satan saci e ti nun’n, ɔ fata kɛ e wun i wlɛ kɛ ɔ yo wlɛ, yɛ maan e sasa e wun.\nLIKE NGA TI YƐ GBLƐ NDƐ’M BE TI TƐ DAN’N\nGblɛ ndɛ’n, yɛle ndɛ nga be kan be fa laka sran’n. Annzɛ ndɛ nga be kan be fa saci sran ti nun naan ɔ yo like wie m’ɔ timan su’n. Fluwa kun se kɛ gblɛ kpɛlɛ’n ti like tɛ kpa. Sran’m be se kɛ gblɛ kpɛlɛ’n nin “ato bualɛ’n, nin sran lakalɛ’n, nin ndɛ’n i wun kpɛlɛ’n, nin sran i ti nun sacilɛ’n,” i kwlaa ti kun.\nGblɛ kpɛlɛ’n ti like tɛ kpa. Afin, ɔ saci sran ti nun. Yɛ wie liɛ bɔbɔ’n, sran’n siman sɔ. Gblɛ ndɛ’n ti kɛ kpukpuwa tɛ wie m’ɔ kwla kun sran’n sa. E kwlá wunmɛn i. Yɛ e kwlá timɛn i nvan. Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Vansi Pakardi. Ɔ seli kɛ gblɛ ndɛ’n i su falɛ’n ti pɔpɔ. Fluwa sifuɛ kun ekun seli kɛ gblɛ ndɛ’m be ti’n, sran wie’m be yoli be wiengu’m be tɛtɛ dan. I wie yɛle kɛ be kunndɛli kɛ bé núnnún be wiengu nga be nin be kanman aniɛn kunngba’n. Wie liɛ’n, gblɛ ndɛ’m be ti’n, sran’m be kunnin alɛ. Yɛ wie liɛ’n, be kleli be nga be wunnɛn kplo’n nin be liɛ’n timan kun’n, annzɛ be nga be kɔ Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be nun’n be yalɛ dan.\nSɛ klɔ sran kwla laka e’n, Satan liɛ’n, ɔ kwla laka e kpɛ blu. Afin kɛ Ɲanmiɛn yí sran’n, ɔ wunnin nun. Yɛ ɔ si sran’n i nzuɛn’n i kpa. Asa ekun’n, kɛ é sé yɛ’n, ɔ sie “mɛn wunmuan’n.” Ɔ maan, sɛ é kwlá sé’n, ɔ kwla jran lika kwlaa ng’ɔ klo’n naan w’a fɛ i gblɛ ndɛ’n w’a tru i mɛn wunmuan’n nun. (1 Zan 5:19; Zan 8:44) Satan sacili sran kpanngban “be akunndan’n.” Yɛ ɔ “laka mɛn wunmuan nunfuɛ’m be kwlaa.” (2 Korɛntfuɛ Mun 4:4; Sa Nglo Yilɛ 12:9) ?Ngue yɛ é yó naan w’a lakaman e wie-ɔ?\nMAAN E SI ƝANMIƐN NDƐ’N I KPA NAAN E LAFI SU\nZezi kleli e like ng’ɔ fata kɛ e yo naan Satan w’a lakaman e wie’n. Ɔ seli kɛ: “Amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛ ndɛ nanwlɛ sɔ’n ti amún nyán amun ti.” (Zan 8:31, 32) Kɛ sonja kun kún alɛ’n, ɔ si kɛ be kwla lɛkɛ i. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ ɔ si be nga be kwla di i nanwlɛ’n. I sɔ wie yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ. Sran ng’ɔ kwla di e nanwlɛ’n yɛle Zoova. Ndɛ ng’ɔ kan’n, ɔ o Biblu’n nun. Sɛ e kanngan nun’n, é sí like ng’ɔ fata kɛ e yo naan Satan w’a lakaman e’n.—2 Timote 3:16, 17.\nSatan bɔbɔ si sɔ. I sɔ’n ti, ɔ fa mɛn’n nun ninnge mun fa tanndan e ɲrun naan y’a ɲanman e ti y’a kannganman Biblu’n nun. Nán e tran lɛ naan ‘Satan kpɛ e gblɛ.’ (Efɛzfuɛ Mun 6:11) Ɔ fataman kɛ e ka Ɲanmiɛn ndɛ’n i silɛ’n i bo bolɛ’n su. Sanngɛ, maan e suan Biblu’n nun like naan e wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ kpa. (Efɛzfuɛ Mun 3:18) Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Noamun Kɔmsiki. Ɔ seli kɛ “sran fi su faman ndɛ nanwlɛ’n wlaman e ti nun. Ɔ fata kɛ e bɔbɔ e kunndɛ naan e si i.” I sɔ’n ti, maan e nian “Nyanmiɛn ndɛ nga be klɛli’n” nun cɛn kwlaa, naan e si ndɛ nanwlɛ’n.—Sa Nga Be Yoli’n 17:11.\nSɛ e kunndɛman kɛ Satan saci e ti nun’n, ɔ fata kɛ e wun i wlɛ kɛ ɔ yo wlɛ, yɛ maan e sasa e wun.\nSatan kunndɛman kɛ e bu ndɛ nga e ti be’n be su akunndan. Kɛ sran’m be buman gblɛ ndɛ’m be “su akunndan weinwein’n, be kwla fa su ndɛndɛ.” (Media and Society in the Twentieth Century) I sɔ’n ti, sɛ e ti ndɛ kun’n, maan e bu su akunndan kwlaa naan sɛ é fá su’n, y’a fa. (Nyanndra Mun 14:15) Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo akunndanfuɛ nin ngwlɛlɛfuɛ, naan e lafi i su.—Nyanndra Mun 2:10-15; Rɔmfuɛ Mun 12:1, 2.\nMAAN E BO YO KUN TITI\nSonja nga be fa gblɛ ndɛ’m be su’n, srɛ kun be. Ɔ maan, be sa sin bubu be. Yɛ wie liɛ bɔbɔ’n, be nin be wiengu sonja’m be kwla kun. Annzɛ kusu be afiɛn kwla saci. Alemaɲin lɔ sonja’m be su kpɛnngbɛn kun seli kɛ like nga ti yɛ alɛ dan klikli’n nun’n be kpɔfuɛ’m be kwlali be’n, yɛle kɛ be sonja’m be fali gblɛ ndɛ’m be su. I waan kɛ Alemaɲin lɔfuɛ’m be fali gblɛ ndɛ’m be su’n, be yoli kɛ sran mɔ w’a jinmin’n sa. Satan yo sɔ wie andɛ naan Klistfuɛ’m be bo w’a yoman kun. I wie yɛle kɛ, ɔ saci aniaan’m be afiɛn. Annzɛ kusu ɔ laka be naan be bu i kɛ Zoova i anuannzɛ’n yoman sa’n i nuan su. Ɔ yo sɔ naan be jaso anuannzɛ’n nun.\nNán e tran lɛ naan Satan laka e. Maan e nanti Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n su. Yɛ maan e nin e niaan Klistfuɛ mun e bo yo kun titi. Biblu’n se kɛ “sɛ sran kun yo i wiengu sa’n, maan ɔ yaci cɛ i.” Sɛ ndɛ tɔ e afiɛn’n, maan e siesie i ndɛndɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 3:13, 14; Matie 5:23, 24) Biblu’n se ekun kɛ maan e fa e wun mantan e niaan mun. (Nyanndra Mun 18:1) Maan e tinuntinun e bu e klun lɔ e nian sɛ e kwla jran kekle naan Satan w’a lakaman e o. I lɛ nun’n, maan e usa e wun kosan nga: ‘?Kɛ min niaan’m be loli min ngasi le nɲɔn nga nun’n, ngue yɛ n yoli-ɔ? ?Like nga n yoli’n, ɔ yo Zoova fɛ annzɛ ɔ yo Satan fɛ?’—Galasifuɛ Mun 5:16-26; Efɛzfuɛ Mun 2:2, 3.\nMAAN E LAFI E SU KPƐNNGBƐN’M BE SU\nSonja nga i ɲin yimɛn i su kpɛn’n, ɔ su tumɛn i klun kunman alɛ. I sɔ’n ti’n, kɛ bé kún alɛ’n, sonja’m be saci be kpɔfuɛ’m be ti nun naan b’a lafiman be kpɛnngbɛn’m be su. Sɛ kpɛnngbɛn sɔ’m be fɔn’n, be kwla jran su be se kɛ: “Ɔ fataman kɛ amun lafi be su. Sɛ amun su be su’n, amún mlín.” Satan yo sɔ wie. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sáci e ti nun naan be nga Zoova sieli be kɛ be nian e su’n, y’a lafiman be su.\n?Ngue yɛ é yó naan Satan w’a ɲanman e-ɔ? Maan e fua kpa kɛ é ká Zoova i anuannzɛ’n nun titi. Kannzɛ be nga be ti e su kpɛn’n be fɔn’n, maan e ɲin yi be. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:12, 13) Be nga be nin Ɲanmiɛn b’a bu’n, be nin gblɛfuɛ wie’m be kwla kan anuannzɛ’n i wun ndɛ tɛtɛ. (Tit 1:10) Wie liɛ’n, e kwla bu i kɛ ndɛ nga be kan’n ti nanwlɛ. Sanngɛ, nán maan ‘ndɛ nga be kan’n ɔ sanngan e akunndan.’ (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:2) Maan e nanti afɔtuɛ nga Pɔlu mannin Timote’n su wie. Ɔ seli i kɛ: “Like nga be kleli wɔ bɔ a lafi su’n, nian su kpa. A si sran nga be kleli wɔ like sɔ’n.” (2 Timote 3:14, 15) Kɛ sran kpa nanwlɛfuɛ m’ɔ si ngwlɛlɛ’n boli sran’m be ndɛ nanwlɛ’n i klelɛ bo’n, w’a di afuɛ kɔe ya kun. Maan e bu like kwlaa ng’ɔ kle kɛ Zoova o sran kpa nanwlɛfuɛ’n i sin’n i akunndan. Sɛ e yo sɔ’n, é láfi i su.—Matie 24:45-47; Ebre Mun 13:7, 17.\nNÁN SRƐ KUN E\nSatan yo ninnge wie mun trele naan ɔ́ láká e. Wie liɛ’n, ɔ wlanwlan e. Fluwa kun seli kɛ, kɛ ɔ fɛ i lalafuɛ nun lele’n, like nga be fa saci sran ti nun’n, i kun yɛle i wlanwlanlɛ. (Easily Led—A History of Propaganda) Be flɛ Angle lɔ fluwa klefuɛ kun kɛ Filipu Teilɔr. Ɔ seli kɛ laa’n, Asirifuɛ’m be wlanwlan be kpɔfuɛ mun, yɛ be laka be naan be yo be kanga. Satan kusu wlanwlan sran mun wie. Ɔ yo maan be yo srongble, annzɛ be sro wie’n naan be yaci Zoova sulɛ.—Ezai 8:12; Zeremi 42:11; Ebre Mun 2:15.\nNán e tran lɛ naan Satan laka e sɔ wie. Zezi seli kɛ: “Nán an sro be nga be kun sran, bɔ be kwlá yo-mɛn i sa fi kun’n.” (Lik 12:4) Zoova seli kɛ ɔ́ nían e lika. Yɛ i m’ɔ “kwla like kwlaa yo’n,” ɔ́ wlá e fanngan naan e jran Satan i ɲrun kekle. Maan e lafi su kɛ ɔ́ yó sɔ sakpa.—2 Korɛntfuɛ Mun 4:7-9; 1 Piɛr 3:14.\nƆ ju wie’n, srɛ kun e. Yɛ e kwlá yoman like fi. Sanngɛ, maan e wla kpɛn ndɛ nga Zoova kan kleli Zozie’n su. Ɔ seli i kɛ: “Jran kekle, yo yakpafuɛ, nán srɛ kun wɔ, nán ɔ klun titi wɔ, afin min Anannganman ɔ Nyanmiɛn’n lika kwlaa nga á kɔ́’n n jin ɔ sin.” (Zozie 1:9) Sɛ sa wie ti’n e koko’n, maan e kan sa sɔ’n i ndɛ e kle Zoova ndɛndɛ. Sɛ e yo sɔ’n, e wun ‘jɔ́ e fɔuun, e su wunman sa ti mɔ e wun jɔ e fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan e wla su boman, yɛ e akunndan su sannganman.’ Kpɛkun, é ɲán wunmiɛn é jrán kekle naan Satan w’a lakaman e.—Filipfuɛ Mun 4:6, 7, 13.\nMaan e wla kpɛn Asiri famiɛn’n i safunɲrɛn ng’ɔ sunmɛnnin i kɛ ɔ kan ndɛ kle Ɲanmiɛn i sufuɛ mun’n, i su. Ɔ wlanwlannin Ɲanmiɛn i sufuɛ mun naan be bu i kɛ i klɔ sran o, i Zoova o, be nun wie fi kwlá deman be Asirifuɛ’m be sa nun. Ɔ lakali be kɛ Zoova yɛ ɔ sunmannin be kɛ be wa nunnun Zerizalɛmun klɔ’n niɔn. ?Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ngue ndɛ yɛ Zoova kannin-ɔn? Zoova seli i sufuɛ’m be famiɛn’n kɛ: “Nzowa nga Asiri famiɛn’n i sran’m be kpɛli min mɔ a tili’n, nán maan ɔ kun wɔ srɛ.” (2 Famiɛn Mun 18:22-25; 19:6) Kpɛkun, Zoova sunmannin anzi kun ɔ wa kunnin asirifuɛ’m be sonja 185.000 kɔnguɛ.—2 Famiɛn Mun 19:35.\nMAAN E FA NDƐ NGA ZOOVA KAN’N SU TITI\nWienun-ɔn, e su nian flimun kun. Flimun sɔ nun’n, be su laka sran kun. Sanngɛ, ɔ siman sɔ. Kɛ é nían flimun sɔ’n, e se kɛ: ‘Nán fa su. Be su laka-ɔ.’ Like kunngba’n yɛ anzi’m be yo-ɔ. Kɛ be wun kɛ Satan su laka e’n, be se kɛ: “Nán tran lɛ naan Satan laka wɔ.”\nNanwlɛ, nán e fa Satan i gblɛ ndɛ’m be su. (Nyanndra Mun 26:24, 25) Maan e tie ndɛ nga Zoova kan’n, yɛ maan e lafi i su sa’n kwlaa nun. (Nyanndra Mun 3:5-7) Zoova klo e. I sɔ’n ti, ɔ se kɛ: “Min wa, fa akunndan nanti. Sɛ a fa akunndan nanti’n, n klun jɔ́.” (Nyanndra Mun 27:11) Sɛ e yo sɔ’n, Satan su saciman e ti nun le.


?Asiɛ’n sáci mlɔnmlɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Abukazi Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angle bobo aniɛn Angola bobo aniɛn Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Ba Aleman Baskii Basku Bataka (Toba) Belize Kriɔli Bengali Biaki Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Eve Fanti Fiji Frafra Féroïen Fɔn Fɛnlandi Fɛnlandi bobo aniɛn'n Ga Gali Galician Garifuna Gloelandi Glɛki Gunnun Hindi (Roman) Hmong (White) Huastec Hunsrik Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Irlandi bobo aniɛn'n Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Javanese Kabuverdianu Kacɛn Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kazaki (Arabu) Keci Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kisɔnge Kleɔlu Reiniɔn Klowati Kolɔnbi bobo aniɛn'n Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kuaniama Kuice Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji (Siriliki) Kɔngo Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Lari Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Luganda Lukɔnzo Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Mamun Manbue-Lungu Mapudungun Mari Maseduanin Maya Miama Mingrelian Mistɛki (Gerero) Mizo More Morisi Kleɔlu Mɔngoli Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Santrali) Nauatɔlu (Uasteka) Ndau Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Okpe Oromo Osɛti Otɛtɛla Pangasinan Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Peruvi bobo aniɛ'n Pidgin (West Africa) Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Quichua (Tena) Rarotɔngan Risi Risi bobo aniɛn'n Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Rumanin Rumanin Rutoro Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sepulana Sesoto (Afriki di Sidi) Sesoto (Lesoto) Sidama Sili Bobo aniɛn'n Silozi Sinala Sinnin (Aka) Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Siyao Slovaki Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suati Sunda Suvace Suɛdi Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Talian Tamulu Tandroy Taraskan Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tirkimenin Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tizɛltali Tojolabali Totonaki Tswana Tui Tuvalu Tɔngan Uarɛ-Uarɛ Unbundu Urobo Urundu Uzbek (Roman) Valencian Venezuela bobo aniɛn'n Viɛtinamun Volaitsa Vɛnda Wawle Yoruba Zande Zapotec (Lacigiri) Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi kakazi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔndura bobo aniɛn'n Ɔngli Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nCɛcɛ. Asiɛ’n su saciman mlɔnmlɔnmlɔn. Ɔ su yraman, yɛ like uflɛ su sinmɛn i osu. Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n kɛ sran’m be tran su tititi.\n“Mɛn’n [annzɛ asiɛ’n] ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.”—Jue Mun 37:29.\n“[Ɲanmiɛn] wlali asiɛ’n i bo ase kekleke kpa! Kɛ ɔ o lɛ’n yɛ ɔ wo-ɔ.”—Jue Mun 104:5.\n“Asiɛ’n wo i osu’n nun titi.”—Akunndanfuɛ’n 1:4.\n“Anannganman [...] siesieli asiɛ’n i wafa’n, kpɛkuun yɛ ɔ yili-ɔ, yɛ ɔ maan ɔ yoli cinnjinnjin-ɔn. W’a yimɛn i ngbɛn, ɔ yili kɛ be tran su.”—Ezai 45:18.\n?Sran’m bé sáci asiɛ’n mlɔnmlɔn?\nAlɛ dilɛ nin ninnge wie mun ekun mɔ sran’m be yo’n ti’n, be saci asiɛ’n. Sanngɛ, Ɲanmiɛn su yacimɛn i lɛ sa ngbɛn. Ɔ́ wá “núnnún be nga be saci asiɛ’n.” (Sa Nglo Yilɛ 11:18) ?Wafa sɛ yɛ ɔ́ yó i sɔ’n niɔn?\nMɛn’n nun famiɛn diwlɛ’m b’a kwlá nianman asiɛ’n i lika. Ɔ maan, Ɲanmiɛn wá tú famiɛn diwlɛ sɔ’m be bo, kpɛkun ɔ́ táka Famiɛn diwlɛ uflɛ kun ɲanmiɛn su lɔ. (Daniɛl 2:44; Matie 6:9, 10) Sran nga Ɲanmiɛn sieli i Famiɛn’n yɛle i Wa Zezi Klisi. (Ezai 9:6, 7) I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, ɔ kleli kɛ ninnge kɛ nzue nin aunmuan sa’n, ɔ kwla be. (Marki 4:35-41) Kɛ Zezi síe asiɛ’n, ɔ́ yó naan ninnge sɔ’m b’a yoman sran’m be tɛ. Ɔ́ káci ninnge kwlaa uflɛ, ɔ maan asiɛ’n i su tranlɛ’n yó kɛ laa Edɛnin fie nga Ɲanmiɛn dili’n sa.—Matie 19:28; Liki 23:43.\n?Biblu’n seman kɛ asiɛ’n wá yrá?\nCɛcɛ. Biblu’n seman sɔ. Sran wie’m be bu i kɛ ndɛ ng’ɔ o 2 Piɛli 3:7 nun’n kle kɛ asiɛ’n ɔ́ yrá. Ndɛ mma sɔ’n se kɛ: “Be sieli ɲanmiɛn su lɔ’n nin asiɛ’n mɔ be o lɛ andɛ’n kɛ sin di be.” Sanngɛ, like cinnjin nɲɔn be uka e naan y’a wun Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n i wlɛ kpa:\nWie liɛ’n, kɛ Biblu’n kan “ɲanmiɛn su lɔ’n” nin “asiɛ’n” be ndɛ’n, nán ɲanmiɛn su nin asiɛ’n bɔbɔ ba’n be ndɛ yɛ ɔ kan-ɔn. Zeremi 22:29 se kɛ: “Asiɛ, asiɛ, asiɛ, sie ɔ su tie Anannganman i nuan su ndɛ’n.” “Asiɛ” nga ndɛ mma sɔ’n kɛn i ndɛ’n, yɛle sran mun.\nKɛ e kanngan 2 Piɛli 3:5, 6 nun’n, e wun ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ nga i ndɛ mma 7 kɛn i ndɛ’n i wlɛ. Ndɛ mma 5 nin 6 be kan nzue dan ng’ɔ tɔli Nowe blɛ su’n i ndɛ. Blɛ sɔ’n nun mɛn liɛ’n nunnunnin. Sanngɛ andɛ nin andɛ asiɛ’n te o lɛ. Ɔ maan, blɛ sɔ’n nun mɛn’n annzɛ “asiɛ’n” mɔ nzue dan’n nunnunnin i’n yɛle “be nga be yo sa kekleekle mun’n.” (Bo Bolɛ 6:11) Asa kusu’n, “ɲanmiɛn su lɔ” m’ɔ o lɛ Nowe blɛ su’n, yɛle be nga be sie sran mun blɛ sɔ’n nun’n. Be kusu, nzue dan’n nunnunnin be wie. Ɔ maan, klunwifuɛ mun yɛ be nunnunnin-ɔn, nán asiɛ’n bɔbɔ ba’n niɔn. Nowe nin i awlofuɛ’m be liɛ’n, be fiteli nun. Yɛ be trɛli asiɛ’n su.—Bo Bolɛ 8:15-18.\nNowe blɛ su nzue dan ng’ɔ tɔli’n nunnunnin klunwifuɛ mun. I wafa kunngba’n, ɔ ka kan’n, 2 Piɛli 3:7 kle kɛ “sin” dí klunwifuɛ mun. Mɛn’n i awieliɛ’n jú be su. Yɛlɛ kɛ bé núnnún be mlɔnmlɔnmlɔn. Nán asiɛ’n bɔbɔ ba’n yɛ ɔ́ núnnún-ɔn. Ɲanmiɛn seli kɛ “ɔ́ yí ɲanmiɛn su uflɛ kun nin asiɛ uflɛ kun. Yɛ bé yó sa kpa be su.” (2 Piɛli 3:13) ‘Asiɛ uflɛ’n’ yɛle sran nga bé trán asiɛ’n su’n. Yɛ ‘ɲanmiɛn su uflɛ’n’ yɛle famiɛn diwlɛ nga Ɲanmiɛn tɛkɛli i ɲanmiɛn su lɔ’n annzɛ Ɲanmiɛn i Sielɛ’n. Famiɛn diwlɛ sɔ’n wá yó maan asiɛ’n káci mɛn klanman.—Sa Nglo Yilɛ 21:1-4.\nFa man sran Fa man sran ?Asiɛ’n sáci mlɔnmlɔn?


Zan 17 YRENT - Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, 'e - Bible Search\nZozi Bali trʋ 'ba 'e -srunɔn lɛ\n1Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, 'e yra -tɔ laji, ɛn e 'nan:\n«'An "tɩ, -a tʋ 'bɔ. 'An 'bɔ nɛn 'i 'pɩ -a bɛ, 'yian 'tɔ drɛ -dan, -e 'mɛin 'tɔ drɛ -dan "nyian. 2I 'plɛblɛ 'nɔn 'mɛn, ɛn yian 'pla fɛ pɛɛnɔn 'ta lou, -yee "wɛan minnun nɛn i o -nɔn 'mɛn bɛ, an 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a -nɔan -wlɛ. 3'Belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, -nyrɛn 'nan, min 'e 'i 'tɔ, 'nan 'i 'bɔ 'tʋwli yiɛ cɩ Bali tɩglɩ 'a, ɛn 'an 'bɔ Zozi Crizi nɛn yian 'pa 'sia bɛ min 'e 'an 'tɔ. 4Mɛin 'tɔ drɛ -dan 'trɛda, ɛn 'nyranman nɛn yia -nɔn 'mɛn 'nan 'an 'pa bɛ, maan 'lɛ sɔɔ. 5'Bɛ nɛn 'gʋɛ, 'an "tɩ, 'yian drɛ -dan 'i "srɔn "nun. Zɩ an cɩ -dan 'i "srɔn "nun 'e 'cɛn, te 'trɛ "ka tian dɩɛ, 'yian drɛ -a 'e "pa 'ji.\n6Zɩ i cɩ bɛ, maan -ci 'si minnun nɛn i o 'si "va 'trɛdanɔn yei ɛn i o -nɔn 'mɛn bɛ -wlɛ. O ya 'yie vɛ -a, ɛn i o -nɔn 'mɛn. O 'ta 'wʋla 'i wei da, 7ɛn waa -tɔ "mɛn 'nan, fɛ pɛɛnɔn nɛn yia -nɔn 'mɛn bɛ, e "sia 'i 'va 'kpagba. 8-Yɛɛ cɩ 'nan weinun nɛn yia -nɔn 'mɛn bɛ, maan 'vɩ -wlɛ ɛn waa 'sia "da. Waa -tɔ 'nan 'wɩ tɩglɩ an 'si 'i 'va, ɛn o yi -tɛra "da 'nan yiɛ 'an 'pa 'sia.\n9-Wee "wɛan nɛn an cɩ 'i trʋ 'banan. An 'ka 'i trʋ 'banan 'trɛdanɔn pɛɛnɔn 'le "wɛan dɩ. 'Pian minnun nɛn i o -nɔn 'mɛn bɛ, -wee "wɛan nɛn an cɩ 'i trʋ 'banan, kɔɔ o ya 'yie vɛ -a. 10Minnun pɛɛnɔn nɛn o cɩ 'mɛn vɛ -a bɛ, o ya 'yie vɛ -a. Ɛn minnun nɛn yie vɛ -a bɛ, o ya 'mɛn vɛ -a, -wee "wɛan nɛn 'an 'tɔ drɛ -dan. 11An "ta "sia 'trɛda -e 'an 'lʋ 'i 'va nun te "o "ya wo 'trɛda 'gʋ. 'An "tɩ "nɛn e ya 'saun bɛ, 'i 'tɔ nɛn yia -nɔn 'mɛn bɛ -yee 'plɛblɛ 'a, 'i yiɛ 'tɔ o va, 'dʋ -e -kaa fʋ waa -tʋwli "le zɩ 'kʋ cɩ 'yia min -tʋwli "a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 12Tʋ nɛn te an ya o va 'trɛda bɛ, 'an yiɛ 'tɔ o va, 'i 'tɔ nɛn yia -nɔn 'mɛn bɛ, -yee 'plɛblɛ 'a. Min -tʋwli 'ka 'sanlɛ dɩ, -te yaa 'silɛa min -wlidɩ "a dɩɛ. -Yɛɛ 'san 'nan -e Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ 'e 'lɛ sɔɔ.\n13'Bɛ nɛn 'gʋɛ an "ta "lo 'i 'va, ɛn 'wɩnun 'gʋɛ maan ve trɛda 'gʋ 'nan -e ci "nrandɩ nɛn 'an 'lɔ bɛ, 'e 'kɔn "nyian -wee 'lɔ 'e 'ciɩladɩ "da "fo. 14'I wei bɛ, maan 'vɩ -wlɛ, -yee "wɛan 'trɛdanɔn 'nandɩ 'sia o man. O 'nandɩ 'sia o man 'nan o 'ka "nyian 'wee vɛ -a dɩ, "le zɩ an 'ka -wee vɛ -a dɩɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 15An 'ka 'i trʋ 'banan 'nan 'i o 'si 'trɛdanɔn yei "dɩ. An ya 'i trʋ 'banan 'pian 'nan, 'i yiɛ 'tɔ o va Satan nɛn e 'wɩ 'wlidɩ "paa 'nyranman -a bɛ -yee "wɛan. 16O 'ka 'trɛdavɛ -a dɩ, "le zɩ an 'ka 'trɛdavɛ -a dɩɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 17'I 'wɩ tɩglɩ -kɔɔn -wlɛ -e 'o drɛ 'yie vɛ -a "fo. 'Wɩ tɩglɩ zɩɛ 'i wei nɛn. 18Zɩ yian 'pa 'sia 'trɛda bɛ, -a -tʋwli "nɛn "nyian an o 'pa 'sia 'trɛda. 19An 'fli -nɔan -e 'an 'ka -wee "wɛan, 'dʋ -e 'o drɛ 'yie vɛ -a "fo.\n20-Wee "wɛan nɛn an ya 'i trʋ 'banan, ɛn minnun nɛn o yi -tɛra 'an da o wei -le "wɛan bɛ, an ya 'i trʋ 'banan "nyian -wee 'wɩ man. 21An ya 'i trʋ 'banan 'nan -e 'o drɛ min -tʋwli "a. 'An "tɩ, 'o 'kɔn 'o lɛadɩ 'kʋ man, "le zɩ 'kʋ 'vale 'yia, kʋ ya min -tʋwli "a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'O drɛ min -tʋwli "a -e 'trɛdanɔn 'o -tɔ 'nan yiɛ 'an 'pa 'sia. 22An o drɛ -dan "le zɩ yian drɛ -dan bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. An o drɛ -dan 'nan -e 'o drɛ min -tʋwli "a, "le zɩ kʋ cɩ 'yia min -tʋwli "a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 23Kʋ ya waa min -tʋwli "a, ɛn kʋ ya 'yia min -tʋwli "a 'nan -e 'o drɛ min -tʋwli "a 'kpa tɩglɩ. 'E drɛ zɩɛ -e 'trɛdanɔn 'o -tɔ 'nan, yiɛ 'an 'pa 'sia, ɛn i o ye "yi "le zɩ yian ye "yi "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n24'An "tɩ, minnun pɛɛnɔn nɛn i o -nɔn 'mɛn bɛ, an ya "va 'nan 'kʋ 'kɔn waa fɛnan nɛn an -kɔan "bɛ -a -nan. An ya "va 'nan 'o 'mɛn -dan ci yɩ. Yian drɛ -dan, kɔɔ yian 'yɩ "yi, te yi'a tian 'trɛ drɛlɛ dɩ. 25'An "tɩ, i ya tɩglɩ. 'Trɛdanɔn 'ka 'i 'tɔa dɩ, 'pian 'an 'bɔ 'mɛin -tɔa. Ɛn 'an -srunɔn "o "tɔ "nyian 'nan yiɛ 'an 'pa 'sia. 26Zɩ i cɩ bɛ, maan kɔɔn -wlɛ, ɛn maan -kɔɔnman tian -wlɛ, 'nan -e 'o cin yɩ "yi "le zɩ yian ye "yi "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ, te kʋ ya waa min -tʋwli "a.»


O séé bé ke: Tyen so'n nin ble so'n bo é Si bobo siéli'n, o ti'a amun nde su.\nKe amuan nyan amun ti'n, nanh an tran le ngben, anh yô liké ng'o yô sa yé'n, afin ble nga é ô nun ye'n ti te.\nSa so'n bo i waan oh yôh'n, ke i tyen'n dyu'n, oh yôh. Sa so'n yele ke oh kanh swran'n kwlaa nin asie'n su liké'n kwlaa nin nyanmien su lo lie'n kwlaa bô nun, ye oh fah Christ sié bé su.\n Jésus sé i ke: Min ye n ti atin nin nanwle nin nguan nion. Swran nga wa si'an min nun'n, o dyu'a é Si wun lo. Se an si min'n, wuun amuan si n Si'n. Ke o fin nde'n, amuan wuin, amuan sii. Philippe sé i ke: Nannan, se a klé é é Si'n, é su kunnde'a liké ufle kun. Jésus sé i ke: ?Philippe, lalaa bo min nin amun ô wa'n, a nian si'a min? Swran ng'o wun min'n, wuun wa wun é Si'n. ?O yô se ye a sé n ke n klé amun é Si nion? ?A lafi'a su ke min nin é Si'n é ti swran wunmuan? Nde nga n kan klé amun'n, n kpe'a n ti nun ye n kaan. É Si b'o nin min ti kun titi'n, i bobo ye o di i dyunman nion. Ke n sé ke min nin é Si'n é ti kun'n, anh lafi su. Se an lafi'e i so'n su'n, anh lafi su liké nga n yô bé'n bé ti. Nanwle, swran ng'o lafi n su'n, liké nga n yô bé'n, oh yôh wié, i lie'n trah n lie'n bobo, afin n su ko é Si'n sin. Liké kwlaa nga an fa n dunman sre'n, nh yôh nan m bo n ti é Si i Wa'n m men i komin su. Se an fa n dunman sre liké wié'n, nh yôh. Se an klô min'n amunh fah min nde'n su. Nh kôh sre é Si'n, oh bleh amun swran ufle b'o uka amun, yele Nyanmien Wawe'n b'o ti nanwlefue'n, o nin amunh tranh titi. Men nunfue'm bé kwla nyenmen, yele ke bé wunmen ye bé simen, sannge amun lie'n, an sii, afin o nin amun ye o traan, ye o wa tran amun awlen'n nun. *** N yatyi'a amun aika, mh bah amun wun wa ékun. O tye kan'n, men nunfue'm bé su wu'an n kun, sannge amun lie'n, amunh wunh min. N wunman, o man amun kusu amunh kah le tititi. I tyen so'n nun, amunh wunh i wle ke min nin n Si é ti swran wunmuan, ye min nin amun kusu ya katyi swran wunmuan. Swran ng'o ti min nde'n b'o fa su'n, swran so'n ye o klô mion. Swran ng'o klô min'n, n Si wa klôé, n kusu m ma klôé, ye nh yih min wun kléé. Jude use i ke: ?Nannan, oh yôh se ye ah yih o wun klé é bo men nunfue'm bé lie su tra'an nuon? Nanh Judas Iscariotfue'n ye o séé soo. Jésus sé i ke: Swran ng'o klô min'n, oh fah min nde'n su, ye n Si wa klôé, éh beh i wun, é nin i éh tranh. Swran ng'o klô'a min'n, o fa'a min nde'n su. Nde nga amun ti'n, n kpe'a n ti nun ye n kaan, sannge n Si b'o sunmaan min'n, ye man n kaan. Ke n te ô wa'n, man n kan nde so'n klé amun. Sannge swran ng'o wa uka amun'n yele é Si i Wawe'n b'o wa sunmen n dunman nun'n, i ye o wa klé sa'n kwla, ye oh kpenh amun wla nde kwlaa nga n kan kléé amun'n suo. M man amun wun dyoh amun fouun, ye amunh dih aladyé ke min sa. Aladyé nga men nunfue'm bé yra bé nuan ke swran di'n, o nin n lie'n ti'a kun. Nanh amun wla bô, nanh sre kun amun. An tii i ke n séli amun ke: N su ko, sannge mh bah amun wun wa ékun. Se an klô min'n, wuun ke n su ko é Si si'n, amun klun dyoh, afin é Si'n le nyrun tra min.


Like nga é fá cɛ́ sran naan w’a yo i fɛ’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N | ?LIKE KPA DANFUƐ MƆ BE MANNIN E’N YƐLE ONIN?\nLike ng’ɔ ti sran kun i cinnjin’n, ɔ timan sran uflɛ i cinnjin wie. Ɔ maan, kɛ e kunndɛ kɛ é cɛ́ sran kun i like’n, wie liɛ’n, e wunnman like nga é fá cɛ́ i m’ɔ́ yó i fɛ’n.\nBa kanngan’m be klo kɛ be cɛ be ngowa kanlɛ ninnge mun. Sran kaklaka wie’m be liɛ’n, kɛ be cɛ be like kun m’ɔ ti be osu like’n, ɔ yo be fɛ kpa. Lika wie’m be nun’n, gbanflɛn nin talua nin sran kpɛnngbɛn’m be klo kɛ be man be sika. I liɛ’n, be kwla fa to like nga be klo i’n.\nLike nga be kwla fa man sran kun naan w’a yo i fɛ’n, i kunndɛlɛ timan pɔpɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, sran sunman be kunndɛ kɛ bé mán be wiengu’m be like kpa kun m’ɔ́ yó be fɛ kpa’n. Sannge sɛ e bu ninnge wie’m be akunndan’n, e kwla yo sɔ. I sɔ’n ti’n, é wá fá e ɲin síe i ninnge sɔ’m be nun nnan be su.\nLike nga sran’n kunndɛ kɛ ɔ́ ɲɛ́n i’n. Bian kun tran Irlandi i nglo lɔ klɔ kun mɔ be flɛ i kɛ Bɛlfasi’n i su. I nun m’ɔ le afuɛ kɔe 10 annzɛ 11, be mɛnnin i kpanngɔ kun. Ɔ seli kɛ ɔ yoli i fɛ dan. Afin ɔ kunndɛli kpa kɛ ɔ́ ɲán wie. I sɔ’n kle kɛ, kɛ sran kun i ɲin o like kun sin lele m’ɔ ɲan like sɔ’n, ɔ bu i like kpa dan. Like nga sran kun klo i’n, ɔ ti i cinnjin. I sɔ’n ti, sɛ e kunndɛ kɛ é mán sran kun i like’n, maan e wun like ng’ɔ kwla yo i cinnjin kpa’n i wlɛ. I wie yɛle nannan’m be liɛ’n.F E si kɛ be anunman’m be ndɛ ti be cinnjin kpa, naan be kunndɛ kɛ bé wún be titi. Sɛ e kunndɛ kɛ é yó like ng’ɔ kwla yo be fɛ kpa’n, maan e nin ba mun e ko nian be osu.\nLike kun ekun nga é yó naan y’a si like nga sran kun kunndɛ kpa kɛ ɔ́ ɲán wie’n, yɛle kɛ maan e sie e su i nuan bo. Biblu’n se kɛ: “Maan sran’m be kwlakwla be sie be su be tie ndɛ nga be kan’n kpa, nán maan sran fi kan ndɛ ndɛndɛ.” (Zak 1:19) Kɛ e nin e janvuɛ annzɛ e osufuɛ mun é kókó yalɛ titi’n, maan e sie e su kpa be nuan bo. Sɛ e yo sɔ’n, é sí like nga be klo i’n, ɔ nin nga be klomɛn i’n. Ɔ maan, e kwla cɛ be like nga be klo i’n.\nLike nga sran’n i sa miɛn i wun’n. Wie liɛ’n, like nga sran’n i sa miɛn i wun’n, ɔ ti like kaan sa, annzɛ ɔ ti like m’ɔ leman gua dan-ɔn. ?Ngue yɛ é yó naan y’a si like nga sran kun i sa miɛn i wun’n niɔn?\nLike nga sran wie’m be yo’n yɛle kɛ, be usa sran’n naan ɔ kle like nga i sa miɛn i wun’n. Sanngɛ, sran sunman be yoman sɔ. Afin be kunndɛ kɛ bé fá like’n bé fá fú sran’n i nun naan w’a yo i fɛ. Blɛ sunman’n, sran’m be kan like nga be klo i’n, annzɛ be klomɛn i’n i ndɛ. Sanngɛ, be kanman like nga be sa miɛn i wun’n i ndɛ.\n?Sran nga e kunndɛ kɛ é mɛ́n i like’n, ɔ ti gbanflɛn annzɛ talua, annzɛ oke? ?W’a ja bla annzɛ bian, annnzɛ ɔ nin a jaman wie? ?Ɔ nin i wun’n annzɛ i yi’n b’a yra, annzɛ ɔ ti angbeti? ?Ɔ di junman, annzɛ w’a fɛ i andrɛti’n? Maan e bu i kwlaa sɔ’n i akunndan. I liɛ’n, é sí like ng’ɔ fata kɛ e fa mɛn i naan w’a yo i ye’n.\nSɛ e waan é mán sran like’n, maan e yo akunndanfuɛ. Yɛle kɛ, sɛ sa o sran kun su naan e kunndɛ kɛ é tí i wun ɲanman nun’n, maan e usa be nga i sɔ sa w’a ɲan be le’n be ngwlɛlɛ afɛ. Be kwla kle e like nga be sa miɛn i wun kpa mɔ blɛ sunman e wunmɛn i wlɛ’n. Ɔ maan, e kwla man sran’n i like nga i sa miɛn i wun kpa mɔ sran uflɛ su fa mɛnmɛn i’n.\nBlɛ ng’ɔ ti su’n i su. Biblu’n se kɛ: “Ndɛ ng’ɔ ju i kanwlɛ cɛ kpɛkuun b’a kan’n, i fɛ b’ɔ yo’n, be kan-man.” (Nyanndra Mun 15:23) Kɛ e kan ndɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, ɔ yo sran ng’ɔ ti’n i ye dan. I kunngba’n yɛle sa ng’ɔ ju i yowlɛ su mɔ be yo’n. I sɔ’n ti’n, sɛ e waan é cɛ́ sran like’n, maan e fa cɛ i blɛ ng’ɔ ti su’n i su. I liɛ’n, ɔ́ yó i fɛ dan.\n?E janvuɛ kun su wa ja bla annzɛ bian? ?E si suklu ba kun m’ɔ dili junman kpa-ɔ? ?E si yasua kun mɔ i yi’n su wa wu ba-ɔ? Blɛ nga e kwla cɛ sran like naan w’a yo i fɛ’n be nun wie yɛ ɔ o lɛ-ɔ. I sɔ’n ti’n, sran wie’m be dun mmua sie blɛ sɔ’m be nzɔliɛ. Kpɛkun, be bu like nga bé fá cɛ́ sran’n i akunndan be sie. *\nSɛ e cɛ sran like blɛ trele kun nun’n, ɔ timan tɛ. Sanngɛ, e kwla cɛ sran like blɛ kwlaa nun. Kɛ é yó sɔ kusu’n, maan e nian e wun su. Afin wie liɛ’n, ɔ cɛman naan sran nga e cɛ i like’n, w’a bu akunndan uflɛ. Yɛle kɛ, sɛ yasua cɛ bla kun i like’n, bla’n kwla bu i kɛ yasua’n kunndɛ kɛ ɔ nin i bé sán nun. Sɛ yasua’n w’a bumɛn i sɔ akunndan’n, ɔ kwla kaci be afiɛn ndɛnngan. I sɔ’n ti, sɛ e waan é cɛ́ sran like’n, maan e wun like nga ti yɛ e kunndɛ kɛ é yó sɔ’n i wlɛ kpa.\nLike nga ti yɛ sran’n kunndɛ kɛ ɔ́ mɛ́n i wiengu kun i like’n. E wunnin kɛ wie liɛ’n, sran nga be cɛ i like’n kwla bu sran ng’ɔ cɛli i like’n i wun akunndan uflɛ. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ sran ng’ɔ́ cɛ́ i wiengu kun like’n, ɔ bu i klun lɔ kpa nian. Sran wie’m be wiengu’m be kpa yolɛ ti yɛ be cɛ be like-ɔ. Sanngɛ, sran wie’m be liɛ’n, be bu i kɛ be lemɛn i yowlɛ naan ɔ fata kɛ be cɛ be wiengu kun’n i like. Wie’m be kusu’n, be cɛ sran like naan cɛn wie lele sran’n cɛ be wie, annzɛ ɔ ti be wun ɲanman nun.\n?Ngue yɛ é yó m’ɔ́ klé kɛ y’a cɛ sran’n i like klun ufue su-ɔ? Biblu’n se kɛ: “Like kwlaa nga amún yó’n, an bu amun wiengu akunndan.” (1 Korɛntfuɛ Mun 16:14) Sɛ sran’n wun kɛ e klo sran, annzɛ e buli i akunndan ti yɛ e cɛ i like’n, ɔ́ yó i fɛ kpa. Kpɛkun, ɔ́ yó e fɛ wie. Kɛ e tu e klun e cɛ sran like’n, ɔ yo e Si Ɲanmiɛn i fɛ. Laa Klistfuɛ nga be o Korɛnti lɔ’n, be ko mannin be niaan nga be o Zide mɛn nun’n, be like klun ufue su. I sɔ’n ti, Pɔlu yili be ayɛ. Ɔ seli be kɛ: “Sran ng’ɔ man [...] like i klun-ufue su’n, [Ɲanmiɛn] klun jɔ i wun.”—2 Korɛntfuɛ Mun 9:7.\nSɛ e waan é cɛ́ sran like naan e bu like nnan nga y’a kan be ndɛ’n be akunndan’n, sran nga e cɛ i like’n i klun jɔ́. Ɲanmiɛn buli ninnge sɔ mun, ɔ nin sa wie mun ekun be akunndan wie. Ɔ maan, ɔ kwla mannin sran’m be like kpa danfuɛ’n. ?Like sɔ’n yɛle benin? É wá wún i ndɛ akpasua ng’ɔ bɛ i sin’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 13 Kɛ sran’m bé dí be awuliɛ cɛn, annzɛ cɛn uflɛ wie mun’n, sran sunman be cɛ be wiengu like blɛ sɔ’m be nun. Sanngɛ sa nga be yo be cɛn sɔ’m be nun’n, blɛ sunman Biblu’n bu be fɔ. An nian kuku nga be flɛ i kɛ “?Ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be di Nowɛli?” i nun.


Be sa nun wunzinlɛ’n | Like suanlɛ liɛ\n?Ngue ti yɛ Zezi i kpɔfuɛ’m be fali be sa nun wunzinlɛ’n yoli ndɛ ɔ?\nZezi i kpɔfuɛ’m be seli Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be wunnzinman be sa nun naan b’a di like. Moizi Mmla’n kle like ng’ɔ kwla wla sran kun fiɛn nun’n. I wie yɛle loliɛ, nin bla i wun mmoja m’ɔ gua’n, nin kokowe, ɔ nin sran fuɛn annzɛ nnɛn fuɛn. Kpɛkun, ɔ kle like ng’ɔ fata kɛ sran sɔ’n yo’n. I wie yɛle kɛ, ɔ fata kɛ ɔ yi tɛ, annzɛ ɔ wunnzin, annzɛ be fa nzue ng’ɔ tu fiɛn’n be guɛ i wun.—Saun Yolɛ ndɛ tre 11–15; Kalɛ ndɛ tre 19.\nZuifu’m be like klefuɛ’m be kpɛli mmla uflɛ be guali Ɲanmiɛn mmla sɔ’m be su. Fluwa kun se kɛ be kleli ninnge tɛkɛtɛkɛ wie mɔ be kwla wla sran fiɛn nun’n. Kpɛkun, wafa nga sran kun kwla wlɛ i wiengu kun fiɛn nun’n, be kleli be wie. Kpongbo, nin talie nin klowa nga be kwla yo fiɛn annzɛ be kwlá yoman fiɛn’n, be kpɛli i su mmla mun. Asa ekun’n, like ng’ɔ fata kɛ sran kun yo naan w’a jaso fiɛn’n nun’n, be kpɛli i su mmla wie mun.\nFarizifuɛ’m be usali Zezi kɛ: “?Nzu ti yɛ ɔ sɔnnzɔnfuɛ’m be fa-man lalafuɛ kpɛnngbɛn’m be nzuɛn’n su bɔ be fa be sa fiɛn di like-ɔ?” (Mark 7:5) Kwlaa naan sran kun w’a di like’n, ɔ wunnzin i sa nun. Sanngɛ, Farizifuɛ’m be liɛ’n, sɛ sran kun wá dí like’n, ɔ fata kɛ sran uflɛ yɛ ɔ fa nzue’n guɛ i sa’n su ɔ. Sɛ w’a yoman sɔ’n, nn w’a fɔn mmla. Fluwa nga e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: ‘Like nga bé fá sá nzue’n nin nga i nun yɛ bé wúnnzin be sa nun’n, ɔ nin nzue ng’ɔ fata kɛ be fa wunnzin be sa nun’n, ɔ nin sran ng’ɔ fata kɛ ɔ fa nzue’n gua sran’n i sa’n su’n, ɔ nin be sa’n i lika ng’ɔ fata kɛ be wunnzin ju’n, be kpɛli be su mmla fanunfanun.’\n?Wafa sɛ yɛ Zezi buli mmla tɛkɛtɛkɛ sɔ mun ɔn? Ɔ seli Farizifuɛ mun kɛ: “Dunman klofuɛ mun, amun wun ndɛ bɔ Ezai klɛli’n ti nanwlɛ, afin ɔ klɛli i kɛ: ‘Sran nga’m be kɛn i be nuan bui su kɛ be bu n sran, sanngɛ be anwlɛn’n nun-man n su, be manman min ngbɛn, yɛ be kle like nga sran’m be kan’n kɛ ɔ ti Nyanmiɛn mmla’n.’ [...] An yaci Nyanmiɛn mmla’n an jran lalafuɛ’m be nzuɛn’n su.”—Mark 7:6-8.\nFluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun—Afuɛ 2016, Utu


?Wan yɛ e kunndɛ kɛ ɔ si e-ɔ? | Like suanlɛ liɛ\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zuie 2018\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Akha Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Changana (Mozambique) Chin (Hakha) Chokwe Chopi Chuabo Chuuk Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Gallois Gitonga Groenlandais Hmong (White) Iban Ibinda Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (arabe) Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n?Wan yɛ e kunndɛ kɛ ɔ si e-ɔ?\n‘Ɲanmiɛn yoman sa m’ɔ timɛn i su’n, i wla fiman junman nga an dili nin klolɛ nga an fa klo i’n su.’—EBRE MUN 6:10.\nJUE: 39, 30\n?Wan yɛ sɛ ɔ si e’n, i kpa liɛ’n leman wunsu-ɔ?\n?Ngue yɛ é yó naan y’a kunndɛ kpa kɛ Zoova bo e dunman titi-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ ɔ si Mali nin Zezi-ɔ?\n1. ?Ngue yɛ sran kwlakwla kunndɛ-ɔ?\nWIENUN-ƆN, a si sran kun, yɛ ɔ ɲin yi i kpa. Sanngɛ, sran sɔ’n i wla w’a fi ɔ dunman’n su. Yɛ i kpa bɔbɔ’n, ɔ wunman ɔ wlɛ kun. ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n yó wɔ-ɔ? Nanwlɛ, i sɔ’n kwla yo ya dan. Afin, sran kwlakwla kunndɛ kɛ i wiengu’m be klo i sa. I kpa bɔbɔ’n, e kunndɛ kɛ be si sran wafa nga e ti’n. Yɛ sɛ e yoli like kpa wie’n, e kunndɛ kɛ be wla kpɛn su.—Kalɛ 11:16; Zɔb 31:6.\n2, 3. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nian e wun kpa-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n2 Satan i mɛn nunfuɛ’m be kwla laka e naan e kunndɛ dunman dan. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e nian e wun kpa. Afin sɛ y’a nianman e wun’n, e su yoman naan sran’m b’a bo e Si Ɲanmiɛn Zoova i dunman kpa, naan b’a su i kɛ ɔ nin i fata’n sa.—Sa Nglo Yilɛ 4:11.\n3 Zezi blɛ su’n, Zuifu’m be like klefuɛ wie’m be klo kɛ sran’m be bo be dunman titi. I sɔ’n ti, Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “An sasa amun wun mmla klefuɛ’m be lika, be klo tralɛ tɛnndɛn wla wlan sinlɛ, be klo kɛ be yo be like nzra nun, be klo Nyanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua nun bia kpakpa su tranlɛ, yɛ kɛ bé dí like nzra nun’n, be klo sran dandan’m be tranwlɛ’n nun tranlɛ. [...] Be fɔ tulɛ liɛ’n, ɔ́ wá yó tɛ kpa.” (Lik 20:46, 47) Sanngɛ, Zezi yili angbeti bla kun m’ɔ ti yalɛfuɛ’n i ayɛ. Bla sɔ’n fɛli i sa nun sika mma kanngan nɲɔn’n guɛli i sika guawlɛ’n nun. Atrɛkpa’n, sran’m b’a siemɛn i sɔ liɛ’n i nzɔliɛ. (Lik 21:1-4) Nanwlɛ, akunndan nga Zezi bu’n ɔ nin sran’m be liɛ’n timan kun. ?Kɛ e yo like wie’n, wan yɛ e kunndɛ kɛ ɔ sie i nzɔliɛ, annzɛ ɔ bo e dunman kpa-ɔ? Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún i sɔ liɛ’n i su akunndan nga Zoova bu’n. Kpɛkun, é wún akunndan nga Zoova kunndɛ kɛ e bu’n i wlɛ.\nSRAN CINNJIN KPAFUƐ NG’Ɔ FATA KƐ Ɔ SI E’N\n4. (1) ?Wan yɛ sɛ ɔ si e’n, i kpa liɛ’n leman wunsu-ɔ? (2) ?Ngue ti-ɔ?\n4 Sran kpanngban be di suklu dan, annzɛ be kunndɛ sika kpanngban, annzɛ be yo mɛn’n nun ninnge wie mun naan sran’m be si be. Sanngɛ sran kun o lɛ’n, sɛ ɔ si e’n, i kpa liɛ’n leman wunsu. Pɔlu kannin sran sɔ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: ‘?Siɛn’n, kɛ amu’an si Ɲanmiɛn’n, annzɛ mɔ Ɲanmiɛn bɔbɔ a si amun’n, ngue ti yɛ an klo kɛ amún sá amun sin kɔ́ ninnge ngbɛnngbɛn mɔ be kwlá yoman like fi’n be sin ekun kɛ amún kó yó be akua-ɔ?’ (Galasifuɛ Mun 4:9) Nanwlɛ, sran nga ‘Ɲanmiɛn bɔbɔ si i’n,’ i liɛ su ti ye. Afin, Zoova yɛ ɔ sie ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n niɔn. Zoova si e, ɔ klo e, yɛ ɔ kunndɛ kɛ e fa e wun mɛntɛn i. Zoova yili e naan e nin i e tra janvuɛ.—Akunndanfuɛ’n 12:13, 14.\n5. ?Ngue yɛ é yó naan Zoova w’a sie e-ɔ?\n5 Moizi yoli Zoova i janvuɛ. Cɛn kun’n, ɔ seli Zoova kɛ: “Yi wɔ akunndan’m be nglo kle min.” Zoova tɛli i su kɛ: “Like nga a srɛli’n, ń yó i su sɛsɛ yɛle kɛ n waan ń yó wɔ ye, yɛ n si wɔ dunman’n.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 33:12-17) Zoova kwla si e wie. ?Sanngɛ ngue yɛ é yó naan y’a kaci Zoova i janvuɛ-ɔ? Ɔ fata kɛ e klo i, yɛ e fa e wun e mɛn i.—An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 8:3 nun.\n6, 7. ?Ngue yɛ ɔ kwla saci e nin Zoova e afiɛn-ɔn?\n6 Kɛ e ko kaci e Si Ɲanmiɛn i janvuɛ’n, ɔ fata kɛ e kplin e ɲin naan e afiɛn’n mantan kpa titi. I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ e nanti afɔtuɛ nga Pɔlu mannin Klistfuɛ klikli nga be o Galasi lɔ’n su. Ɔ seli be kɛ, nán be sa be sin wɔ mɛn’n nun “ninnge ngbɛn-ngbɛn bɔ be kwlá yo-man like fi’n” be sin kun. Ninnge sɔ’m be wie yɛle aɲanbeun ninnge mun nin dunman kunndɛlɛ’n. (Galasifuɛ Mun 4:9) Klistfuɛ nga be o Galasi lɔ’n, be si Ɲanmiɛn. Yɛ Ɲanmiɛn kusu si be. Sanngɛ Pɔlu seli kɛ Klistfuɛ sɔ’m be ‘su sa be sin’ kɔ ninnge ngbɛnngbɛn’m be sin ekun. Sɛ é kwlá sé’n, Pɔlu su usa be kɛ: ‘?Ngue ti yɛ amun su sa amun sin finfin ninnge mɔ be kwlá yoman sa fi ye’n, be sin naan amún káci kɛ be kanga sa ekun-ɔn?’\n7 ?E kwla yo kɛ Klistfuɛ sɔ mun sa wie? Ɛɛn. Atrɛkpa’n, laa’n ninnge nga e yoli be’n annzɛ junman nga e dili’n ti’n, e dunman’n fuli. Sanngɛ, kɛ e wa sili Ɲanmiɛn ndɛ’n, e niannin Pɔlu i ajalɛ’n su. Yɛle kɛ, e kpɔcili Satan i mɛn’n nun ninnge sɔ mun. (An kanngan Filipfuɛ Mun 3:7, 8 nun.) Atrɛkpa’n, sɛ e klo’n nn e dili suklu dan, annzɛ e ɲannin junman nga i nun akatua ti dan’n, annzɛ e ɲannin sika kpanngban. Atrɛkpa kusu’n, sɛ e klo’n nn jue mɔ e si i to’n ti’n, annzɛ balɔn mɔ e si i bo’n ti’n, e dunman’n fuli. Sanngɛ, e kpɔcili i kwlaa sɔ’n. (Ebre Mun 11:24-27) ?Wafa sɛ yɛ e bu ajalɛ sɔ mɔ e fali be’n niɔn? ?Be yo e nsisɔ? ?E bu i kɛ sɛ y’a kpɔciman ninnge sɔ mun’n, nn andɛ’n e ti sran dan? Sɛ e bu i sɔ akunndan’n, ɔ cɛman naan y’a sa e sin ninnge nga e bɔbɔ e wunnin kɛ, be ti “ninnge ngbɛn-ngbɛn bɔ be kwlá yo-man like fi’n,” * be sin ekun.—An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.\nMAAN E KUNNDƐ KPA KƐ ZOOVA SI E\n8. ?Ngue yɛ é yó naan Zoova w’a bo e dunman titi-ɔ?\n8 Sɛ Zoova si e’n, ɔ flunman tra kɛ klɔ sran’m be si e. I sɔ’n ti’n, maan e kunndɛ titi kɛ Zoova bo e dunman kpa. ?Sanngɛ, ngue yɛ é yó naan i sɔ liɛ’n w’a yo ye-ɔ? Yɛle kɛ, maan e bu ndɛ cinnjin nɲɔn be akunndan titi. I klikli’n yɛle kɛ, Zoova i wla fimɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be su le, yɛ ɔ bo be dunman kpa titi. (An kanngan Ebre Mun 6:10 nun; 11:6.) Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be kwlaa be ti i sran nanndoliɛ. I sɔ’n ti, ɔ se kɛ sɛ i wla fi be nun kun su’n, nn ɔ ti kɛ ɔ “yo-man sa b’ɔ ti-mɛn i su’n” sa. Zoova si “be nga be ti i liɛ’n.” (2 Timote 2:19) Ɔ si “sran ng’ɔ bu be sran kpa’n be atin nga be fa’n.” Yɛ ɔ si wafa ng’ɔ kwla de be’n.—Jue Mun 1:6; 2 Piɛr 2:9.\n9. An kan sa wie mɔ Zoova yoli be mɔ sran’m be wunnin i wlɛ weiin kɛ ɔ jin i sufuɛ’m be sin’n, be ndɛ.\n9 Zoova yoli abonuan sa wie mun naan sran’m be wun i wlɛ weiin kɛ ɔ jin i sufuɛ’m be sin. (2 Be Nyoliɛ 20:20, 29) I wie yɛle kɛ, kɛ Ezipti famiɛn’n nin i sonja’m bé fúan Izraɛlifuɛ mun mɔ be juli Jenvie ɔkwlɛ’n i nuan’n, Zoova deli be. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:21-30; Jue Mun 106:9-11) Sa sɔ’n boli sran’m be nuan dan. Ɔ maan, kɛ afuɛ 40 sín bɔbɔ’n, be te kɛn i ndɛ lika sɔ’n nun lɔ. (Zozie 2:9-11) Sɛ e bu wafa nga laa’n Zoova kleli kɛ ɔ klo i sufuɛ mun’n, ɔ nin wafa ng’ɔ deli be’n i akunndan’n, i sɔ’n wlá e fanngan. Afin ɔ cɛ kan’n, Gɔgu m’ɔ fin Magɔgu’n wá fá alɛ wlá e sin. (Ezekiɛl 38:8-12) Sɛ mɛn nunfuɛ’m be kloman e sa naan Ɲanmiɛn klo e’n, kɛ blɛ sɔ’n wá jú’n, e klun jɔ́ dan.\nƆ ju wie’n, like nga Zoova i sufuɛ’m be sunnzunman’n, yɛ ɔ yo man be-ɔ.\n10. ?Like nɲɔn su m’ɔ fata kɛ e bu i akunndan’n, yɛle benin?\n10 Like nɲɔn su m’ɔ fata kɛ e bu i akunndan’n, yɛle kɛ Zoova kwla yo sa wie mun naan e wun i wlɛ kɛ ɔ si e. Yɛ wie liɛ’n, like nga e sunnzunman’n yɛ ɔ yo-ɔ. Be nga be yo be wiengu’m be ye naan sran’m be yi be ayɛ’n, Zoova su yoman be mo le. Afin, Zezi seli kɛ mo nga Ɲanmiɛn ko yo be’n, yɛ sran’m be yoli be lɛ-ɔ. (An kanngan Matie 6:1-5 nun.) Sanngɛ, be nga be yo be wiengu’m be ye mɔ be kunndɛman kɛ sran’m be bo be dunman’n, Zoova ‘wun nvialiɛ nun sa’ nga be yo’n. Yɛ ɔ yra be su. Ɔ ju wie’n, like nga i sufuɛ’m be sunnzunman’n, yɛ ɔ yo man be-ɔ. Maan e kan wafa ng’ɔ yrɛli i sufuɛ wie’m be su’n i ndɛ.\nZOOVA KLELI KƐ Ɔ SI BLA WUN ASE KANFUƐ KUN\n11. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ ɔ si Mali-ɔ?\n11 Zoova kpali bla kun mɔ be flɛ i kɛ Mali’n naan ɔ wu i Wa Zezi. Bla sɔ’n ti wun ase kanfuɛ dan. Yɛ ɔ tran klɔ kaan kun mɔ be flɛ i kɛ Nazarɛti’n su. Klɔ sɔ’n nin Zerizalɛmun mɔ i su yɛ Ɲanmiɛn i sua klanman’n o’n, be afiɛn’n wali kpa. (An kanngan Lik 1:26-33 nun.) ?Ngue ti yɛ Mali yɛ Zoova fɛli i-ɔ? Anzi Gabliɛli seli Mali kɛ: “Nyanmiɛn a bu wɔ sran.” Ndɛ nga Mali kan kleli i osufuɛ kun mɔ be flɛ i kɛ Elizabɛti’n, ɔ kle kɛ ɔ nin Zoova be afiɛn’n mantan kpa. (Lik 1:46-55) Zoova wunnin kɛ Mali nin i nanti klanman. Yɛ like nga Mali w’a sunnzunman’n, ɔ yo mɛnnin i.\n12, 13. (1) ?Kɛ be wuli Zezi’n, wafa sɛ yɛ be yili i ayɛ-ɔ? (2) ?Kɛ Mali fali Zezi ɔli Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n, wafa sɛ yɛ be yili Zezi i ayɛ-ɔ?\n12 ?Kɛ be wuli Zezi’n, wan mun yɛ Zoova bo su kleli be-ɔ? W’a boman su w’a kleman sran dandan nga be o Zerizalɛmun nin Bɛtleɛmun lɔ’n. Sanngɛ, ɔ sunmannin anzi wie mun naan be kɛn i sɔ ndɛ’n kle bua sunianfuɛ wie mun. Kɛ ɔ́ yó sɔ kusu’n, nn bua sunianfuɛ sɔ’m be o blo, be nunman Bɛtleɛmun klɔ’n su lɛ. (Lik 2:8-14) Bua sunianfuɛ sɔ’m be ko niannin ba nɔnman’n. (Lik 2:15-17) Atrɛkpa’n, kɛ Zozɛfu nin Mali be wunnin sran nga Zoova boli Zezi i awuliɛ’n su kleli be’n, i sɔ’n boli be nuan. Wafa nga Zoova yo ninnge mun’n, ɔ nin Satan liɛ’n timan kun kaan sa. Kɛ Satan sunmannin wunnzue yifuɛ mun Zezi sin’n, be kwlaa nga be o Zerizalɛmun lɔ’n, be tili i kɛ b’a wu Zezi. Yɛ be akunndan’n sanngannin. (Matie 2:3) Kpɛkun, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa kunnin ba kanngan kpanngban kpa.—Matie 2:16.\n13 Zoova mmla’n se kɛ, sɛ Izraɛli lɔ bla kun wu ba yasua naan ɔ di cɛn ba 40, ɔ fata kɛ ɔ ko yi tɛ man Zoova. I sɔ’n ti, Mali nin Zozɛfu be fali Zezi ɔli Ɲanmiɛn sua’n nun Zerizalɛmun lɔ. Be nantili kilo kɔe ngwlan. (Lik 2:22-24) Kɛ bé kɔ́’n, atrɛkpa’n, Mali usɛli i wun sɛ Ɲanmiɛn i ɲrun jranfuɛ’n, ɔ́ yó sa wie fá yí Zezi i ayɛ o. Sran wie’m be yili Zezi i ayɛ. Sanngɛ, wafa nga be yili i ayɛ’n, atrɛkpa’n Mali w’a bumɛn i akunndan laa. Be flɛ bian kun kɛ Simeɔn. Bian sɔ’n “ti sran nanwlɛfuɛ, ɔ sro Nyanmiɛn kpa.” Yɛ be flɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ bla kun kɛ Ani. Bla sɔ’n ti angbeti, yɛ ɔ le afuɛ 84. Zoova maan Simeɔn nin Ani be kan kleli sran mun kɛ Zezi yɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ yó Mesi’n, annzɛ Klisi’n niɔn.—Lik 2:25-38.\n14. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrali Mali su-ɔ?\n14 ?Kɛ mɔ Mali niannin Zezi i lika lele ɔ fa ɲinnin’n ti’n, Zoova kleli ekun kɛ ɔ si i? Ɛɛn, ɔ kleli sɔ. Ɲanmiɛn yoli maan be klɛli ninnge wie mɔ Mali yoli be’n, ɔ nin ndɛ wie m’ɔ kannin be’n, be sieli i Biblu’n nun. Biblu’n kleman kɛ, kɛ Zezi bó jasin fɛ’n afuɛ nsan nin sin klɔklɔ’m be su’n, Mali suli i su. Atrɛkpa’n, blɛ sɔ’n nun’n, nn ɔ ti angbeti. Yɛ ɔ fata kɛ ɔ ka Nazarɛti lɛ. I sɔ’n ti, ninnge nga Zezi yoli be’n, w’a kwlá wunman be nun sunman nun. Sanngɛ, kɛ Zezi wú’n, ɔ wunnin nun. (Zan 19:26) Asa ekun’n, kwlaa naan Pantekɔtu’n w’a ju’n, Mali nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yiali Zerizalɛmun lɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 1:13, 14) I sin’n, Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n mannin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun. Atrɛkpa’n, Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n mannin Mali wie blɛ sɔ’n nun. Sɛ ɔ yoli sɔ sakpa’n, nn Mali o be nga be nin Zezi bé trán ɲanmiɛn su lɔ tititi’n be nun wie. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn yrali Mali i su dan.\nZOOVA KLELI KƐ Ɔ SI I WA’N\n15. ?I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ i klun jɔ i wun-ɔn?\n15 Zezi w’a kunndɛman kɛ Zuifu’m be kpɛnngbɛn’m be yi i ayɛ. Sanngɛ, Zoova kannin ndɛ kpɛ nsan ɲanmiɛn su lɔ kleli i, naan ɔ wun i wlɛ kɛ ɔ klo i. I sɔ’n wlali Zezi i fanngan dan. Kɛ be yoli Zezi i batɛmun Zurdɛn’n nun’n, Zoova seli kɛ: “Min anwlɛn su ba’n yɛ, i su yɛ m’an fa n wla kwlaa m’an gua-a.” (Matie 3:17) Atrɛkpa’n, Zezi nin Zan m’ɔ ti Batɛmun yofuɛ’n be ngunmin yɛ be tili ndɛ sɔ’n niɔn. I sin’n, i akoto’m be nun nsan be tili Zezi i su ndɛ kun mɔ Zoova kannin’n. Ɔ seli kɛ: “Min anwlɛn su ba yɛ, i su yɛ n wla’n kwlaa wo-ɔ, an tie ndɛ ng’ɔ kan’n.” (Matie 17:5) Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n afuɛ kun w’a juman, yɛ be kunnin Zezi-ɔ. Kpɛkun, kɛ ɔ ka kan bé kún Zezi’n, Zoova kannin ndɛ ɲanmiɛn su lɔ kleli i ekun.—Zan 12:28.\nZoova kleli kɛ ɔ si i Wa’n. ?Ngue yɛ i sɔ’n kle wɔ-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 15-17 nun.)\n16, 17. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrali Zezi su-ɔ?\n16 Zezi si kɛ sran’m bé sé kɛ ɔ saci Ɲanmiɛn wun, yɛ bé klé i ɲrɛnnɛn lele bé kún i. Ɔ nin i sɔ ngba’n, ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ maan i klun sa’n kpɛn su. (Matie 26:39, 42) Zezi w’a kunndɛman kɛ mɛn’n nunfuɛ’m be bo i dunman kpa. Sanngɛ, ɔ kunndɛli kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ bo i dunman kpa-ɔ. I sɔ’n ti “ɔ kplinnin su maan be kunnin i waka’n su, w’a bu-mɛn i nyin ase gualɛ’n i like fi.” (Ebre Mun 12:2) ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrali Zezi su-ɔ?\n17 I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, ɔ srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɲrun nga ɔ le i i wun lɔ laa’n, ɔ yo maan ɔ ɲan ɲrun kunngba sɔ’n ekun. (Zan 17:5) Biblu’n seman kɛ Zezi buli i kɛ ɔ́ ɲán ɲrun trá laa liɛ’n. W’a bumɛn i kɛ Zoova i klun sa m’ɔ yoli i asiɛ’n su wa’n ti’n, Zoova mɛ́n i sasu trá laa’n. ?Sanngɛ, ngue yɛ Zoova yoli-ɔ? Like nga Zezi w’a sunnzunman’n, yɛ ɔ yo mɛnnin i-ɔ. Yɛle kɛ, kɛ ɔ cɛnnin Zezi i nguan’n, ɔ mɛnnin i kɔmin su trali laa’n. Asa ekun’n, Zezi kacili aolia nun sran, yɛ ɔ kwlá wuman kun. Be nga bé ɲán nguan sɔ’n wie’n, Zezi yɛ ɔ ti be nun klikli’n niɔn. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) (Filipfuɛ Mun 2:9; 1 Timote 6:16) Nanwlɛ, Zezi i klun m’ɔ tuli ɔ suli Ɲanmiɛn’n, w’a kaman ngbɛn. Afin, Zoova yrɛli i su dan.\n18. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e ɲin tran su titi-ɔ?\n18 Zoova si i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun, yɛ ɔ yra be su tititi. Wie liɛ bɔbɔ’n, like nga b’a sunnzunman’n yɛ ɔ yo man be-ɔ. Maan e ɲin trɛn i sɔ’n su titi. I liɛ’n, e su kunndɛman dunman mɛn nga nun. Sanngɛ, é kúnndɛ kɛ Zoova i klun jɔ e wun. E kwlá siman ninnge nga Zoova wá yó be mán e cɛn wie lele’n be ngba. Sanngɛ dɔ nga su’n, kɛ sa’m be tɔ e su’n, maan e wla kpɛn su kɛ mɛn tɛ nga su kaman lɛ sa trilili. I sɔ’n ti, sran ng’ɔ kunndɛ dunman mɛn nga nun’n, ɔ su kle i wun yalɛ ngbɛn. (1 Zan 2:17) Sanngɛ, e Si Zoova liɛ’n, i wla fiman junman nga e di’n nin klolɛ nga e fa klo i’n su. Afin, ɔ “yo-man sa b’ɔ ti-mɛn i su’n.” (Ebre Mun 6:10) Cɛn wie lele’n, ɔ́ klé kɛ i klun jɔ e wun. Atrɛkpa’n, like nga y’a sunnzunman’n yɛ ɔ́ yó mán e-ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Biblu wie’m be nun’n, be klɛli i kɛ “ninnge nga be leman ɲrun’n,” annzɛ “finfin ninnge mun.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Atrɛkpa’n, Zezi w’a sunnzunman kɛ ɔ́ ɲɛ́n i sɔ like’n. Afin, Biblu’n i bue nga i klikli nun be klɛli i Ebre nun’n, ɔ kleman kɛ sran wie’m bé káci aolia nun sran naan be su kwlá wuman le.\nZoova si e: Yɛle kɛ, i klun jɔ e wun. Yɛ ɔ fa e yo i janvuɛ. Kɛ Zoova si e’n, ɔ yra e su annzɛ ɔ de e.\n?Wan ɲrun yɛ e ɲin ta-ɔ?\n“Be kwlaa nga be ti Anannganman liɛ’n, maan be bla min sin”\nE ti Zoova liɛ\nMaan e si “sran’m be kwlaa” be aunnvuɛ\nLike nga á yó naan Biblu’n nun like suanlɛ’n w’a yo ɔ fɛ, naan w’a ɲan su ye’n\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuie 2018\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuie 2018


Zezi kleli Samari bla kun i like | Wafa nga Zezi nantili’n\nZEZI KLELI SAMARI BLA KUN NIN SRAN WIE MUN EKUN BE LIKE\nƝANMIƐN SULƐ’N I KPAFUƐ’N\nZezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be fin Zide be su kɔ Galile. Galile mɛn’n wo Izraɛli nvle’n i nglo lɔ lika’n nun. Kɛ bé kɔ́’n, be sinnin Samari mɛn’n nun. Kɛ mɔ lika’n wali’n, ti’n, be fɛli kpa. Ɔ maan kɛ be juli klɔ nga be flɛ i Sikaa i wun koko lɛ’n, be loli wunmiɛn kan. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn amindi su wa ju annzɛ w’a ju w’a tra su kan. Be trannin ase kan nzue gbo kun wun lɛ. Gbo sɔ’n o lɛ i osu w’a cɛ kpa. Kɔlɛ’n, Zakɔbu yɛ ɔ kpɛli-ɔ, annzɛ ɔ mannin sran wie’m be sika naan be kpɛ be mɛn i. Dɔ nga su’n, gbo sɔ’n wo klɔ nga be flɛ i Napluzu’n i wun lɛ.\nZezi kali gbo’n wun lɛ, yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɔli aliɛ tolɛ klɔ’n nun lɔ. Kɛ be ɔli’n, Samari bla kun bali nzue salɛ. Zezi seli i kɛ: “Man min nzue maan n nɔn.”—Zan 4:7.\nZuifu mun nin Samarifuɛ’m be bu be wiengu wun akunndan tɛ. I sɔ’n ti’n, be diman. I sɔ’n ti’n, kɛ bla’n wunnin kɛ Zezi nin i su ijɔ’n, ɔ boli i nuan, naan w’a usɛ i kɛ: “?Ɔ yo sɛ ti yɛ wɔ mɔ a ti Zuifu’n, a se min mɔ n ti Samari bla’n kɛ n man wɔ nzue naan a nɔn-ɔn?” Zezi tɛli i su kɛ: “Sɛ ɔ ti kɛ a si like nga Ɲanmiɛn man’n, ɔ nin sran ng’ɔ se wɔ kɛ ‘Man min nzue maan n nɔn’n,’ nn wɔ yɛ a srɛli i-ɔ, yɛ nn ɔ mannin wɔ nzue m’ɔ man nguan’n.” Yɛ bla’n seli i kɛ: “Baba, a leman like naan w’a fa sa nzue. Gbo’n kusu i bo’n ti kploun. ?Nin yɛ á ɲán nzue sɔ m’ɔ man nguan’n niɔn? E nannan Zakɔbu yɛ ɔ kpɛli gbo nga mannin e-ɔ. Ɔ nin i mma mun nin i nnɛn mun be nɔnnin i nun nzue’n wie. ?Ɔ kpa trɛ i?”—Zan 4:9-12.\nYɛ Zezi tɛli i su kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ nɔn nzue nga’n, nzuewe kún i ekun. Sanngɛ sran ng’ɔ nɔn nzue nga ń fá mɛ́n i’n, nzuewe su kunmɛn i kun mlɔnmlɔn. Sanngɛ nzue nga ń fá mán sran sɔ’n, ɔ́ káci i nun kɛ nzue ti sa, ɔ́ ɲrɛ́n piaa, kpɛkun ɔ́ mɛ́n i nguan m’ɔ leman awieliɛ’n.” (Zan 4:13, 14) Yalɛ nga Zezi nin bla’n be su koko’n, ɔ kle kɛ kannzɛ bɔbɔ Zezi w’a fɛ’n, sanngɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kán Ɲanmiɛn ndɛ m’ɔ man nguan’n klé Samari bla’n.\nBla’n seli ekun kɛ: “Baba, man min nzue sɔ’n wie. I liɛ’n, nzuewe su kunman min kun, kpɛkun n su baman nzue salɛ wa kun.” Zezi kunndɛli kɛ ɔ́ fá bla’n i ɲin síe i ndɛ uflɛ su. Ɔ maan ɔ seli i kɛ: “Ko flɛ ɔ wun naan amun bla.” Bla’n tɛli i su kɛ: “N leman bian!” Ndɛ nga Zezi kannin fa tɛli bla’n su’n, ɔ boli bla’n i nuan. Afin ɔ wunnin kɛ Zezi si i su sa kpanngban. Zezi tɛli i su kɛ: “Kɛ a se kɛ a leman bian’n, ɔ ti nanwlɛ. Afin a jali bian nnun, yɛ bian nga a nin i be o nun dɔ nga su’n, ɔ timan ɔ wun. I lɛ nun’n, a dili nanwlɛ.”—Zan 4:15-18.\nBla’n wunnin i wlɛ kɛ Zezi nin sran onga’m be timan kun. Kɛ mɔ ndɛ ng’ɔ tili’n wluwluli i wun ti’n, ɔ seli kɛ: “Baba, n wun kɛ a ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ.” I sin’n, bla’n kannin ndɛ m’ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n ti i cinnjin kpa. Ɔ seli kɛ: “E nannan’m be suli Ɲanmiɛn oka nga su [Oka sɔ’n yɛle Garizimun Oka’n. Ɔ o Sikaa i wun lɛ]. Sanngɛ amun liɛ’n [yɛle kɛ Zuifu mun], amun waan Zerizalɛmun lɔ yɛ ɔ fata kɛ sran’m be ko su Ɲanmiɛn-ɔn.”—Zan 4:19, 20.\nSanngɛ Zezi yiyili nun kleli i kɛ nán lika nga be su Ɲanmiɛn’n, yɛ ɔ ti cinnjin-ɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ seli bla’n kɛ: “Blɛ wie wá jú’n, nán oka nga su wa nin Zerizalɛmun lɔ bɔbɔ yɛ amún wá sú Siɛ’n niɔn.” Ɔ seli i ekun kɛ: “Blɛ wie wá jú’n, blɛ sɔ’n w’a ju bɔbɔ, Siɛ’n i sufuɛ kpa mun bé wá sú i kɛ nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle be’n sa, yɛ bé sú i nanwlɛ nun. Afin Siɛ’n su kunndɛ sran kɛ ngalɛ sa mun naan be su i.”—Zan 4:21, 23, 24.\nNg’ɔ ti Siɛ’n i cinnjin’n, nɛ́n i yɛle lika nga sran’m be su i’n, sanngɛ ng’ɔ ti i cinnjin’n yɛle wafa nga be su i’n. Kɛ mɔ ndɛ’n wluwluli bla’n i wun dan’n ti’n, ɔ seli Zezi kɛ: “N si kɛ Mesi mɔ be flɛ i kɛ Klisi’n ɔ́ wá bá. Sɛ ɔ ba’n, ɔ́ kán ndɛ kwlaa weinwein klé e.”—Zan 4:25.\nZezi seli bla’n kɛ: “Sran sɔ’n, yɛle min mɔ n su kan ndɛ n kle wɔ yɛ’n.” (Zan 4:26) Ndɛ cinnjin kpa yɛ Zezi su kan kle bla’n lɛ-ɔ. Nanwlɛ, Zezi buli bla sɔ’n i sran dan! Afin ɔ bɔbɔ nian: I mɔ ti bla’n, m’ɔ bali nzue salɛ wia sɔ’n bo’n, Zezi seli i kɛ i bɔbɔ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn. Atrɛkpa’n, Zezi nin-a seman sran uflɛ le kɛ i yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn.\nSAMARIFUƐ KPANNGBAN BE LAFILI ZEZI SU\nSiɛn’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be fin Sikaa lɔ b’a ba. Kɛ bé bá’n, aliɛ o be sa nun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zezi te ti Zakɔbu i nzue gbo’n su lɛ. Ɔ nin Samari bla kun be te koko yalɛ. Kɛ be juli be wun lɛ’n, bla’n yacili i nzue sɛ’n lɛ naan w’a ɔ klɔ’n nun lɔ.\nKɛ bla’n juli Sikaa lɔ’n, ɔ yiyili ndɛ nga Zezi kan kleli i’n nun kleli klɔfuɛ mun. Ɔ jrannin su kpa seli be kɛ: “An bla be wa nian bian kun. Ɔ kannin like kwlaa nga n yoli’n kleli min.” Kɛ m’ɔ kunndɛ kɛ be fɛ i ndɛ’n su’n ti’n, ɔ kan guali su kɛ: “?Nɛ́n i yɛ ɔ ti Klisi’n niɔn?” (Zan 4:29) Nanwlɛ, kɛ ɔ fɛ i Moizi blɛ su lele m’ɔ́ fá jú be blɛ su’n, Klisi’n i su ndɛ’n ti sran’m be ngba be ti cinnjin kpa. (Mmla’n 18:18) Ndɛ nga bla’n kannin’n yoli klɔfuɛ’m be fɛ dan. Ɔ maan be kusu, be kunndɛli kɛ bé kó wún Zezi wie.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be jin i wun kɛ ɔ di like nga be fa bali’n. Sanngɛ ɔ seli be kɛ: “N le aliɛ kun mɔ amun simɛn i-ɔ.” Ndɛ sɔ’n boli be nuan, naan b’a usa be wiengu kɛ: “Sran fi w’a blɛmɛn i like kɛ ɔ di. ?Nɛ́n i-ɔ?” Zezi yiyili i ndɛ’n nun weinwein kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ seli kɛ:“Min aliɛ’n yɛle sran ng’ɔ sunmannin min’n i klun sa’n i yolɛ, ɔ nin i junman’n i bo gualɛ.”—Zan 4:32-34.\nJunman nga Zezi su kɛn i ndɛ lɛ’n, nán fie su ninnge’m be kpɛlɛ junman m’ɔ ka anglo nnan bé kpɛ́ be’n, i ndɛ yɛ ɔ su kan-ɔn. Sanngɛ ɔ su kan sran’m be ukalɛ mɔ be uka be naan be kaci i sɔnnzɔnfuɛ’n, i ndɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ seli ekun kɛ: “An man amun ɲin su be nian fie mun. Be su ninnge’m b’a blo, be kpɛlɛ blɛ’n w’a ju. Kɛ é sé yɛ’n, sran ng’ɔ kpɛ like’n su ɲɛn i akatua’n, kpɛkun ɔ su tiantian like ng’ɔ kpɛli’n i nuan. Like sɔ’n yɛle be nga bé wá ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Ɔ maan sran ng’ɔ lua like’n nin sran ng’ɔ kpɛ like’n be di aklunjuɛ likawlɛ.”—Zan 4:35, 36.\nZezi wunnin kɛ yalɛ ng’ɔ nin Samari bla’n be kokoli’n, w’a yoman ngbɛn. Afin ndɛ nga bla’n kannin’n ti’n, sran kpanngban kpa mɔ be fin Sikaa’n, be lafili i su. Bla’n seli sran mun kɛ: “Ɔ kannin like kwlaa nga n yoli’n kleli min.” (Zan 4:39) I sɔ’n ti’n, be kusu be ko toli Zezi nzue gbo’n su lɔ wie, yɛ be srɛli i kɛ ɔ ka be wun lɛ naan ɔ kle be like ekun. Zezi kplinnin su naan w’a di cɛn ba nɲɔn Samari lɛ.\nZezi kleli Samarifuɛ’m be like. I nuan ndɛ nga be tili’n ti’n, be nun kpanngban kpa ekun be wa lafili i su. Yɛ be seli bla’n kɛ: “Nán ndɛ nga a kannin’n i ngunmin ti yɛ e lafi i su-ɔ. Afin e bɔbɔ e tili i nuan ndɛ’n. Ɔ maan e si kɛ bian nga ti mɛn’n i defuɛ sakpa.” (Zan 4:42) Like nga Samari bla’n yoli’n, ɔ kle e ajalɛ kpa. Yɛle kɛ, kɛ é kán Klisi i su ndɛ é klé sran mun’n, maan e yo naan ndɛ’n wluwlu be wun naan be kunndɛ kɛ bé sí nun kpa ekun.\nƆ ka anglo nnan, fie su ninnge’m be kpɛlɛ blɛ’n jú. Ɔ́ tɔ́ Marsi annzɛ Avrili anglo’n nun. Kɔlɛ’n, ɔrzu yɛ be kpɛ i blɛ sɔ’n nun-ɔn. Ɔ maan e kwla se kɛ blɛ sɔ’n nun’n, nn e o Novanblu annzɛ Desanblu anglo’n nun. I sɔ’n kle kɛ, kɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be wieli afuɛ 30 i nun Delɛ cɛn’n i di’n, be dili anglo kɔe mɔcuɛ ekun Zide lɔ. Be kleli sran’m be like yɛ be yoli be batɛmun. Siɛn’n, b’a fa atin’n be su kɔ Galile mɛn’n nun lɔ. Galile mɛn’n wo Izraɛli nvle’n i nglo lɔ lika’n nun. Lɔ yɛ be wuli be-ɔ. ?Ngue yɛ bé wá yó i lɔ-ɔ?\n?WAN MUN YƐLE SAMARIFUƐ MUN?\nZezi blɛ su’n, Samari mɛn’n wo Zide mɛn’n nin Galile mɛn’n be afiɛn. Zide mɛn’n wo i ja ngua, yɛ Galile mɛn’n wo i ti su nglo lɔ.\nKɛ Famiɛn Salomɔn wuli’n, Izraɛli nvle’n i nun buli nɲɔn. Akpasua blu mɔ be o Izraɛli nvle’n i nglo lɔ lika’n nun’n be cuɛnnin be wun. Be wa flɛli lɔfuɛ mun kɛ Samarifuɛ. Yɛ akpasua nɲɔn onga mɔ yɛle Zida nin Bɛnzamɛn’n, be kali Izraɛli nvle’n i ja ngua. Samarifuɛ’m be wa kacili amuɛn sɔfuɛ. Be amuɛn’n yɛle nannin ba. Ɔ maan afuɛ 740 ka naan Klisifuɛ klikli’m be blɛ’n w’a ju’n, i nun’n Zoova kplinnin su kɛ Asirifuɛ’m be utu be klɔ’n. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Asirifuɛ’m be trali Samarifuɛ kpanngban kpa be lomuɛn be ɔli. Yɛ be fali Asiri mɛn’n i nun sran wie mun bali Samari lɛ. Aofuɛ sɔ’m be ti amuɛn sɔfuɛ. Be jali Izraɛlifuɛ nga be kali lɛ’n. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be fali amuɛn sɔlɛ’n be sanngannin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Ɔ maan be dili Moizi Mmla’n i nun ndɛ wie’m be su. I nun kun yɛle klɛn wlalɛ’n. Sanngɛ ninnge nga be yo’n, ɔ kle kɛ nán Ɲanmiɛn yɛ be su i-ɔ.—2 Famiɛn Mun 17:9-33; Ezai 9:8.\nZezi blɛ su’n, Samarifuɛ’m be fa fluwa nga Moizi klɛli’n i nun ndɛ’n su. Sanngɛ be kɔman Ɲanmiɛn i sua ng’ɔ o Zerizalɛmun lɔ’n nun. Afin be kplannin be Ɲanmiɛn sulɛ sua liɛ Garizimun Oka’n su lɔ. Lɛ’n nin Sikaa klɔ’n nunman mmua. Be suli Ɲanmiɛn oka sɔ’n su lɔ afuɛ kpanngban. Kannzɛ bɔbɔ sran’m be wa bubuli sua sɔ’n, sanngɛ Samarifuɛ’m b’a yaciman lɔ kɔlɛ. I nun nga Zezi dí Ɲanmiɛn junman’n, Zuifu mun nin Samarifuɛ mun be kpɔ be wiengu tɛ kpa.—Zan 8:48.\n?Kɛ Samari bla’n wunnin kɛ Zezi nin i su ijɔ’n, ngue ti yɛ i sɔ’n boli i nuan-ɔn?\nZezi kannin nzue m’ɔ man nguan’n ɔ nin Ɲanmiɛn sulɛ’n i ndɛ kleli bla’n. ?Ndɛ ng’ɔ kannin’n i bo’n yɛle benin?\n?Ngue yɛ Zezi yili i nglo kleli bla’n niɔn? ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ fata kɛ be su Ɲanmiɛn-ɔn?\n?Kɛ Samari bla’n nin Zezi be wieli yalɛ koko’n, ngue yɛ bla’n yoli-ɔ? ?Yɛ ngue ti-ɔ?\n?Kɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be dili afuɛ 30 i nun Delɛ cɛn’n wieli’n, ngue yɛ be yoli-ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Kɛ be deli be Ezipti lɔ lele Izraɛli famiɛn klikli’n i blɛ’n su - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nMoizi deli Izraɛlifuɛ mun kanga nun Ezipti lɔ lele ɔ fa be juli Sinai oka’n bo lɔ. Lɛ’n yɛ Ɲanmiɛn fɛli i mmla mun mannin be ɔ. I sin’n, Moizi sunmannin sran yasua blu nin nɲɔn (12) kɛ be ko kpla Kanaan mɛn’n be nian. Sanngɛ like nga be ɔli i yolɛ’n, be nun blu (10) b’a kɛnmɛn i su ndɛ kpa. Be yoli maan sran’m be kunndɛli kɛ bé sá be sin Ezipti mɛn’n nun lɔ. Kɛ mɔ b’a lafiman Ɲanmiɛn su’n ti’n, Ɲanmiɛn tuli be fɔ, ɔ maan be wlannin aawlɛ flɛnnɛn nun sa daan lele afuɛ ablanan (40).\nI agualiɛ su’n, Zozie yɛ Ɲanmiɛn sieli i kɛ ɔ fa Izraɛlifuɛ mun wlu Kanaan mɛn’n nun lɔ ɔ. Kɛ ɔ kɔ yo naan b’a de mɛn’n, Zoova yili abonuan sa mun. Ɔ yoli maan Zurdɛn nzue’n ɔ kpɛli, Zeriko i talɛ’n bubuli, yɛ wia’n kali su cɛn ba klonglo kun. Ɔ dili afuɛ nsiɛn (6) naan b’a de mɛn’n Kanaanfuɛ’m be sa nun.\nKɛ ɔ fin Zozie blɛ su’n, jɔlɛ difuɛ mun yɛ be sieli Izraɛlifuɛ mun afuɛ lele ya nsan afuɛ ablenun nin nsiɛn (356) ɔn. Ndɛ nga bé bɛ́ i sin lɔ’n, bé kán jɔlɛ difuɛ Baraki, Zedeɔn, ɔ nin Zɛfte, nin Samsɔn yɛ Samiɛli be ndɛ. Bé wá kán bla wie mun kɛ Raabu, nin Debora, nin Zaɛli, nin Riti nin Naomi yɛ Delila sa be ndɛ. Sa nga be kan be ndɛ AKPASUA NSAN’N nun’n, kɛ be bo be bo lele mɔ bé jú be agualiɛ su’n, ɔ dili afuɛ ya nsan afuɛ ablangwlan nin nsiɛn (396).


Maan e klo e “wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi”—Ebre Mun 13:1\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mende Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\n“An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi.”—EBRE MUN 13:1.\nJUE: 72, 119\n?Kɛ be se kɛ be klo sran kun kɛ be niaan sa’n, i bo’n yɛle benin?\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i niaan sa ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ Pɔlu klɛli i niaan Ebre’m be fluwa ɔ?\nAFUƐ nga be flɛ i 61 nun’n, Izraɛli mɛn wunmuan’n nun’n, asɔnunfuɛ’m be ɲannin alaje. I blɛ sɔ’n nun’n, nn Timote fin bisua w’a fite. Yɛ Pɔlu te o bisua Rɔmu lɔ. Sanngɛ, ɔ lafi su kɛ ɔ ka kan bé yáci i nun wie, naan ɔ nin Timote bé kó nían aniaan nga be o Zide akpasua’n su’n be osu. (Ebre Mun 13:23) Afuɛ 66 nun’n, Klistfuɛ nga be o Zide mɛn’n nun’n be wa tuli be klɔ’m be su. I li be nga be o Zerizalɛmun lɔ’n, yɛ be yoli sɔ ndɛndɛ kpa ɔ. Afin kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, sonja’m be bo sin yiali Zerizalɛmun. Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ sɛ be wun i sɔ sa’n, maan be jao klɔ’n su.—Lik 21:20-24.\n2 Kɛ Zezi kannin ndɛ sɔ’n, ɔ dili afuɛ 28 naan w’a kpɛn su. Blɛ kwlaa sɔ’n nun’n, sran’m be kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be yalɛ nin ɲrɛnnɛn fanunfanun. (Ebre Mun 10:32-34) Sanngɛ, Pɔlu si kɛ sa kekle wie’m be kwla tɔ be su ekun. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ wlá be fanngan naan be lafi Ɲanmiɛn su kpa titi. (Matie 24:20, 21; Ebre Mun 12:4) Sɛ be waan bé fíte nun’n, ɔ fata kɛ be tra be awlɛn, yɛ be lafi Ɲanmiɛn su kpa. (An kanngan Ebre Mun 10:36-39 nun.) I sɔ’n ti’n, Zoova maan Pɔlu klɛli i niaan Ebre’m be fluwa naan ɔ́ wlá be fanngan.\n3. ?Ngue ti yɛ fluwa nga Pɔlu klɛ ko mannin Ebre mun’n, ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin kpa ɔ?\n3 E mɔ andɛ e ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’n, ɔ fata kɛ fluwa nga Pɔlu klɛ ko mannin Ebre mun’n, ɔ yo e cinnjin kpa. Afin sa ng’ɔ juli Klistfuɛ nga be tran Zide mɛn’n nun’n be su’n, be wunsu sa’m be ju e su wie. Yɛle kɛ, lika’n w’a yo “kekle.” Yɛ be kle e nun sunman e yalɛ annzɛ ɲrɛnnɛn. (2 Timote 3:1, 12) Lika wie’m be nun’n, e niaan’m be tran fɔuun be kleman be yalɛ. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, ɔ fata kɛ e nian e wun su tititi. Afin ɔ cɛ kaan sa’n, sa kekle wie’m bé wá jú e su. Ɔ maan sɛ y’a jranman kekle’n, é yáci Ɲanmiɛn su lafilɛ.—An kanngan Lik 21:34-36 nun.\n4. (a) ?Afuɛ 2016 nun Biblu’n nun ndɛ mma’n yɛle benin? (b) ?Ngue ti yɛ ndɛ mma sɔ’n ti kpa dan ɔn?\n4 ?Ngue yɛ é yó naan kɛ sa kekle sɔ’m bé wá jú e su’n, y’a yaciman Ɲanmiɛn sulafilɛ ɔ? Fluwa mɔ Pɔlu klɛ ko mannin Ebre mun’n i nun’n, Pɔlu kannin ninnge cinnjin wie m’ɔ fata kɛ e yo’n, be ndɛ. Be nun kun o Ebre Mun 13:1 nun. Pɔlu seli kɛ: “An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi.” Afuɛ 2016 nun Biblu’n nun ndɛ mma’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ.\nAfuɛ 2016 nun’n, Biblu’n nun ndɛ mma’n yɛ: “An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi.”—Ebre Mun 13:1\nSRAN NGA BE KLO I KƐ BE NIAAN SA’N\n5. ?Kɛ be se kɛ be klo sran kun kɛ be niaan sa’n, i bo’n yɛle benin?\n5 ?Kɛ be se kɛ be klo sran kun kɛ be niaan sa’n, i bo’n yɛle benin? Sran nga be klo i kɛ be niaan sa’n, be klo i klolɛ kpa. Be nin i be tran fɛfɛ kɛ nga awlo kun nunfuɛ mun, annzɛ janvuɛ kpa’m be fa tran’n sa. (Zan 11:36) E mɔ e ti Klistfuɛ’n, ɔ fataman kɛ e se kɛ e ti niaan e nuan bui su. (Matie 23:8) Pɔlu seli kɛ: “An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa, an bu amun wiengu sran.” (Rɔmfuɛ Mun 12:10) Kɛ e mɔ e ti Klistfuɛ’n e klo e wun kɛ sran nin i niaan sa’n, e afiɛn’n mantan kpa. Nanwlɛ, e bo’n ti kun.\n6. ?Wan yɛ Klistfuɛ’m be klo i kpa kɛ be niaan sa ɔ?\n6 Kɛ be se kɛ maan e ‘klo e wun kɛ sran nin i niaan sa’n,’ fluwa nga Klist i sɔnnzɔnfuɛ’m be klɛli be’n, be nun yɛ e ta ndɛ sɔ’n i wun ɔn. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, kɛ Zuifu kun wun i wiengu Zuifu’n, sɛ ɔ ti i osufuɛ annzɛ ɔ timɛn i osufuɛ o, ɔ flɛ i kɛ i “niaan.” Sran ng’ɔ timan Zuifu’n, ɔ flɛmɛn i sɔ wie. E mɔ e ti Klistfuɛ’n, e nianman e wiengu Klistfuɛ’m be finwlɛ’n. Afin e kwlakwla e ti “niaan.” (Rɔmfuɛ Mun 10:12) Zoova kleli e kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i niaan sa. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:9) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e klo e wun sɔ ɔ?\nƆ TI CINNJIN KƐ E KLO E WUN KPA KƐ SRAN NIN I NIAAN SA TITITI\n7. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e klo e wun kɛ sran nin i niaan sa tititi ɔ? (b) ?Ngue ekun ti yɛ ɔ fata kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i niaan sa ɔ?\n7 Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e klo e wun kɛ sran nin i niaan sa. Afin Zoova kunndɛ kɛ e klo e wun sɔ. Klistfuɛ ng’ɔ klomɛn i niaan’n, ɔ kwlá seman kɛ ɔ klo Zoova. (1 Zan 4:7, 20, 21) Sran’n i fanngan yɛle i wiengu. Kɛ lika’n yo kekle e su’n, yɛ e wun kɛ ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ ɔ. Pɔlu si kɛ sa kekle nga be su wa ju’n ti’n, i niaan Klistfuɛ Ebre wie’m bé wá tú be awlo’m be nun, yɛ bé yáci be bo ninnge mun. Wafa nga lika’n wá yó kekle’n, Zezi bɔbɔ kɛnnin i ndɛ. (Mark 13:14-18; Lik 21:21-23) I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ Klistfuɛ sɔ’m be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa. I liɛ’n, bé kwlá jrán kekle blɛ sɔ’n nun.—Rɔmfuɛ Mun 12:9.\n8. ?Blɛ mɔ ɲrɛnnɛn dan’n nin a juman’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n8 Ɲrɛnnɛn ng’ɔ ka kaan ɔ́ wá tɔ́ sran’m be su’n, i wunsu nin a juman le. (Mark 13:19; Sa Nglo Yilɛ 7:1-3) Sɛ blɛ sɔ’n nun e waan é fíte nun’n, ɔ fata kɛ e nanti Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n nga su. Ɔ seli kɛ: “Min nvle’n nunfuɛ mun, amun ko wlu amun sua ba’m be nun, amun ɲin amun sin anuan. Amun fia lele maan Anannganman i ya’n ɔ jɔ ka naan amun’an fite.” (Ezai 26:20) Atrɛkpa’n, ‘sua ba’ sɔ mun yɛle lika nga e yia e su Zoova lɛ’n. Sanngɛ, nán yialɛ ngunmin yɛ ɔ fata kɛ e nin e niaan mun e yia titi ɔ. Pɔlu seli i niaan Ebre mun kɛ be wla be wun fanngan naan be klo be wun, yɛ be yo sran ye. (Ebre Mun 10:24, 25) I sɔ wie yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ. I liɛ’n, kɛ sa’m bé wá jú e su kekle kpa’n, é kwlá trá e awlɛn.\n9. (a) ?Sa kekle benin mun yɛ be ju andɛ ɔ? (b) Wafa nga Zoova i sufuɛ’m be kleli kɛ be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa’n, an kan be ndɛ.\n9 Ɲrɛnnɛn dan’n nin a juman. Sanngɛ, sa kekle nga be ju andɛ’n be sɔnnin. I wie yɛle kɛ lika wie’m be nun’n, asiɛ’n keje. Aunmuan’n tu dan saci ninnge mun, nzue’n tɔ dan ɔ di lika’n, jenvie’n bo dan ɔ di klɔ mun. Kɛ sa sɔ’m be ju’n, e niaan’m be wun be ɲrun wie. Kɛ ɔ yo sɔ’n, e kwla yo ninnge sunman e suan be bo naan be wun kɛ e klo be kpa kɛ sran nin i niaan sa. E niaan wie’m be liɛ’n, be kle be ɲrɛnnɛn ngbɛn. (Matie 24:6-9) E o mɛn tɛ’n nun. Ɔ maan kɛ aliɛ’n cɛ́n m’ɔ́ sán’n, nn sika ndɛ’n yó kekle sran ngba be su. (Sa Nglo Yilɛ 6:5, 6) Sanngɛ, like nga e kwla yo naan y’a kle kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i nian sa tititi’n, maan e yo. (Matie 24:12)  —An nian “ndɛ wie mun ekun” i nun.\nWAFA NGA E KWLA KLE TITI KƐ E KLO E WUN KPA KƐ SRAN NIN I NIAAN SA’N\n10. ?Ngue su yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe ɔ?\n10 Lika’n w’a yo kekle sran ngba su. Sanngɛ, kɛ nga Pɔlu fa kannin’n sa’n, ɔ fata kɛ e klo e “wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi.” Like nga e kwla yo e fa kle sɔ’n, Pɔlu kannin be ndɛ wie. Like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe ninnge sɔ’m be nun nsiɛn be su.\n11, 12. ?Wafa sɛ yɛ e kwla sike e wiengu ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n11 “Sran ng’ɔ to amun’n, an sike i.” (An kanngan Ebre Mun 13:2 nun.) Glɛki nun ndɛ mma nga Pɔlu fa kannin ndɛ mɔ Wawle’n se kɛ “an sike” i’n, i bo’n yɛle kɛ “aofuɛ’m be kpa yolɛ.” I lɛ’n nun’n, e wla kpɛn Abraamu nin Lɔtu be su. Sran wie’m be toli be. Kannzɛ be siman sran sɔ mun’n, sanngɛ be sikeli be. Kasiɛn su’n, be wa wunnin i wlɛ kɛ anzi mun ɔn. (Bo Bolɛ 18:2-5; 19:1-3) Pɔlu boli sa sɔ’m be su naan i niaan Klistfuɛ nga be ti Ebre’n, be wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be sike be wiengu. I liɛ’n, bé klé kɛ be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa.\n12 Wafa nga e kwla sike e wiengu’n, ɔ sɔnnin. I wie yɛle kɛ, e kwla flɛ e wiengu mun e awlo lɔ naan e nin be e wla asa, annzɛ e nin be e koko yalɛ e wla e wun fanngan. Wie liɛ’n, e siman akpasua sunianfuɛ’n ɔ nin i yi’n be kpa. Sanngɛ, sɛ be ba e asɔnun’n i osu nianlɛ’n, maan e sɔ be nun e awlo lɔ. (3 Zan 5-8) Kɛ é yó sɔ’n, b’a seman kɛ e tɔn aliɛ kpanngban annzɛ e bo kalɛ naan e niaan’m be wun kɛ e le wie. Like nga e kunndɛ’n, yɛle kɛ blɛ sɔ’n nun’n, é wlá e wun fanngan. Kɛ é flɛ́ e niaan mun e awlo lɔ kusu’n, nán e flɛ be nga be kwla flɛ e wie’n be ngunmin. (Lik 10:42; 14:12-14) Afɛ’n o sran kwlakwla su. Yɛ e ɲanman e ti. Sanngɛ, maan e “sike” e wiengu mun titi.\n13, 14. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e “bu bisuafuɛ’m be akunndan” ɔn?\n13 “An bu bisuafuɛ’m be akunndan.” (An kanngan Ebre Mun 13:3 nun.) Ɲanmiɛn su mɔ sran wie’m be lafi’n ti’n, be wlali be bisua. I sɔfuɛ mun yɛ Pɔlu kan be ndɛ ɔ. Kɛ Pɔlu klɛ́ ndɛ sɔ’n kó mɛ́n i niaan Ebre mun’n, nn i bɔbɔ o bisua Rɔmu lɔ. (Filipfuɛ Mun 1:12-14) I blɛ sɔ’n nun’n, i niaan nga be tran koko lɛ’n, be niɛnnin i lika. I sɔ’n ti’n, ɔ lali be ase. (Ebre Mun 10:34) ?Yɛ ngue yɛ i niaan nga be tran mmua kpa’n, be yoli ɔ? Be srɛli Ɲanmiɛn be mɛnnin i tititi.—Ebre Mun 13:18, 19.\n14 Ɲanmiɛn su mɔ e lafi’n ti’n, e niaan kpanngban be o bisua. Kpɛnngbɛn o be nun, yɛ wie’m be ti ba kanngan. Kɛ ɔ yo sɔ’n, e niaan nga be tran aniaan sɔ’m be wun koko’n, be mian be ɲin be ko nian be lika. Be nga be tran lika mmua kpa’n, be like liɛ nga be kwla yo’n yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ. I wie yɛle sran ble mɛn’n nun nvle nga be flɛ i kɛ Elitre’n i su lɔ’n. Aniaan bian Paolɔsu Eyasu, Izaaki Mogɔsu, nin Negede Teklemariamu be o bisua w’a di afuɛ 20 tra su. Maan e srɛ Ɲanmiɛn e man be titi. I liɛ’n, é klé kɛ e klo be kpa kɛ sran nin i niaan sa.\n15. ?Wafa sɛ yɛ e kwlakwla e kwla kle kɛ e bu aja’n i like dan ɔn?\n15 “Maan sran’m be kwlaa be bu aja’n i like dan.” (An kanngan Ebre Mun 13:4 nun.) Wafa nga e kwla kle kɛ e klo e wun kpa kɛ sran nin i niaan sa’n, i wie yɛle kɛ nán e yo sa sukusuku. (1 Timote 5:1, 2) Sɛ e niaan Klistfuɛ kun timan e yi’n, annzɛ e wun naan e nin i e si sua’n, nn y’a saci e niaan sɔ’n. Yɛ e nin i osufuɛ mun e afiɛn’n kwla saci. Asa ekun’n, aniaan’m be su lafiman e su kun. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:3-8) Wienun ɔn, aniaan bla kun w’a wun kɛ i wun’n, ɔ nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n. ?I lɛ’n nun’n, akunndan benin yɛ aniaan bla’n kwla bu ɔ? Nanwlɛ, ɔ kwla bu i kɛ i wun’n klomɛn i naan ɔ buman be aja’n i like dan.—Matie 5:28.\n16. ?Kɛ e ɲin yi like nga e le i’n, wafa sɛ yɛ e nin e wiengu mun e tran ɔn?\n16 “Maan amun nyin yi like nga an lɛ i’n.” (An kanngan Ebre Mun 13:5 nun.) Sɛ e lafi Zoova su’n, e ɲin yí like nga e le i’n. Kɛ e yo sɔ’n, e kle e wiengu mun kɛ e klo be kpa kɛ sran nin i niaan sa. Asa ekun’n, e kle kɛ e niaan’m be ti e cinnjin tra sika, annzɛ like nga e le i’n. (1 Timote 6:6-8) Sran nga i ɲin yi like ng’ɔ le i’n, ɔ ijɔmɛn i konvia bo. I ɲin bloman sran like wun. Sanngɛ, ɔ cɛ sran like.—1 Timote 6:17-19.\n17. ?Ngue ti yɛ kɛ ‘e tra e awlɛn’n,’ i sɔ’n kle kɛ e klo e wiengu kpa kɛ sran nin i niaan sa ɔ?\n17 Maan “e tra e anwlɛn.” (An kanngan Ebre Mun 13:6 nun.) Kɛ sa’m be tɔ e su’n, Zoova su mɔ e lafi’n ti’n, e tra e awlɛn. E ijɔman e konvia bo. Kɛ e yo sɔ’n, e kle kɛ e klo e wiengu kpa kɛ sran nin i niaan sa. Afin e ayeliɛ’n, ɔ wla be fanngan wie. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:14, 15) Kɛ ɲrɛnnɛn dan’n wá jú’n, é kwlá jrán kekle. Afin, e si kɛ e su wa ɲan e ti.—Lik 21:25-28.\n18. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle asɔnun kpɛnngbɛn mun kɛ e klo be kpa kɛ sran nin i niaan sa ɔ?\n18 “An bu amun kpɛnngbɛn bɔ laa be kan Nyanmiɛn ndɛ kleli amun’n be akunndan.” (An kanngan Ebre Mun 13:7, 17 nun.) Junman nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be di i asɔnun’n nun’n, e kwlá tuaman be kalɛ. Like nga e kwla yo naan y’a wla be fanngan’n, yɛle kɛ maan e klo be kpa kɛ sran nin niaan sa. Asa ekun’n, ɔ fataman kɛ e yo sa nga mɔ maan be klun su jɔman’n, annzɛ bé óto’n. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e bu be sran kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa kan’n sa. I waan: “Be junman bɔ be di’n ti, an yo maan be wun kɛ an klo be an bu be sran.”—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:13.\nJunman nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be di i asɔnun’n nun ti’n, maan e bu be sran. (An nian ndɛ kpɔlɛ 18 nun.)\nMAAN E YO I SƆ TRA LAA’N\n19, 20. ?Ngue yɛ é yó naan wafa nga e klo e wun’n, w’a tra laa’n niɔn?\n19 Andɛ’n, sran kwlakwla be si kɛ Zoova i sufuɛ’m be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa. Pɔlu i blɛ su’n, i niaan Klistfuɛ’m be kloli be wun sɔ wie. Yɛ Pɔlu wlali be fanngan kɛ be klo be wun sɔ titi. I kpa bɔbɔ’n, ɔ seli kɛ: “An yo i sɔ tra laa’n.” (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:9, 10) E kusu’n, e kwla yo sɔ wie titi.\n20 Afuɛ 2016 nun’n, kɛ e wun Biblu’n nun ndɛ mma nga be klɛ sieli i Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n nun’n, maan e usa e wun kɛ: ?Wafa sɛ yɛ n kwla sike min wiengu tra laa’n niɔn? ?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ m bu e niaan nga be o bisua’n be akunndan ɔn? ?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ m bu aja’n i like dan ɔn? ?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ min ɲin yi like nga n le i’n niɔn? ?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ n lafi Zoova su kpa ɔ? ?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ m bu asɔnun kpɛnngbɛn’m be sran ɔn? Like suanlɛ nga fali e ɲin sieli like nsiɛn be su. Sɛ e mian e ɲin e yo be’n, é klé kɛ afuɛ 2016 nga nun Biblu’n nun ndɛ mma’n, ɔ yoli e ye. Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n se kɛ: “An klo amun wun kpa kɛ sran nin i niaan sa tititi.”—Ebre Mun 13:1.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 9) Blɛ kekle’n nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kle kɛ be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa. An nian afuɛ 2002, Zuie 15, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 8 nin 9 blɔfuɛ nun liɛ’n, ɔ nin fluwa nga be flɛ i kɛ Les Témoins de Jéhovah : Prédicateurs du Royaume de Dieu i ndɛ tre 19 be nun.\nSran nga be klo i kpa kɛ be niaan sa’n: Sran nga be klo i kɛ be niaan sa’n, be klo i klolɛ kpa. Be nin i be tran fɛfɛ kɛ nga awlo kun nunfuɛ’m be fa tran’n sa. E mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, ɔ fataman kɛ e se kɛ e ti niaan e nuan bui su.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Filipʋ 4\n1 -Yee "wɛan 'an "bʋɩ Zozinɔn, 'ka 'nan wɩ a 'an man "le 'an 'ka yɩ, ɛn 'cee "wɛan 'an 'ci "nranman e -ciala "da. Ɛn "nyian bɛ cɛɛ 'an 'blɔ -tɔa "da. 'Wɩ nɛn kɔ 'ka drɛ 'lɔɔ -e 'ka 'fʋ Minsan -sru 'ta wʋnɔn -a bɛ, -nyrɛn 'gʋ:\n2 Evodi 'lee Sɛntik, an toba -fɔa 'cɛɛ 'nan 'ka 'wulo -ji wɩ 'e 'kɔn -tʋwli, kɔɔ ka ya Minsan -le vɛ -a. 3 Ɛn 'i 'bɔ "nyian, i ya 'an 'pa "vazan tɩglɩ 'a. Maan laabo 'i 'lɔ 'nan, 'i 'pa lɩmɔnnun zɩɛ o va. Kɔɔ kʋɛ 'nyranman 'pa waa Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ -a. Ɛn o 'nyranman 'pa "nyian o 'vale Kleman 'lee 'kʋe 'nyranman 'panɔn -mienun -a. Bali o pɛɛnɔn 'tɔ crɛn -tɛ 'yee 'fluba 'ji. 'Yee 'fluba zɩɛ minnun nɛn 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ e ya -wlɔ "bɛ -a -ji nɛn o 'tɔ cɩ.\n4 'Ka 'ci 'e 'kɔn tʋ pɛɛnɔn man 'e "nrandɩ 'nan 'ka drɛ Minsan -le vɛ -a! Maan ve "nyian 'cɛɛ 'nan, 'ka 'ci 'e "nran! 5 'Ka drɛ wɩ 'e 'kɔn -trɔɔ min pɛɛnɔn 'va. Minsan -tadɩ 'bɔ 'kogo.\n6 Te 'ka 'ci "nrɔn 'wɩ 'tʋ da -e 'ka 'wulo -ji 'e 'kʋ 'koun dɩ. 'Pian 'wɩ pɛɛnɔn 'ji bɛ, fɛ nɛn e klɩ 'ka man bɛ 'ka laabʋ Bali lɔ, te ka ya Bali trʋ 'banan. 'Ka laabʋ -yrɔ, te kaa muo -fɔa. 7 'Ka drɛ zɩɛ -e Bali -le -fʋdɩ -trɔɔ nɛn wa'a kɔɔnman min -le 'wɩ 'tɔdɩ man dɩɛ, 'e yiɛ 'tɔ 'ka 'va, te 'ka 'ci yra "tra, te 'ka 'wulo -ji wɩ a -trɔɔ, ka ya Zozi Crizi -le vɛ -a -le "wɛan.\n8 'An "bʋɩ Zozinɔn, maan -fɔala "nyian "va 'cɛɛ 'nan, 'ka 'ci "nrɔn 'wɩ nɛn e cɩ 'e 'sʋdɩ "ji "bɛ -a da. Ɛn 'wɩ nɛn yaa -maan min yiɛ "naan min man bɛ, 'ka 'ci "nrɔn "da. Ɛn 'wɩ nɛn e cɩ tɩglɩ bɛ, 'ka 'ci "nrɔn "da. Ɛn 'wɩ nɛn e cɩ 'saun Bali 'lɛ bɛ, 'ka 'ci "nrɔn "da. Ɛn 'wɩnun nɛn min a ye "yi ɛn min "we man "yi "bɛ, 'ka 'ci "nrɔn "da. Ɛn -te 'wɩ 'tʋ a, waa -nan ye min lɔ, te e "sɔa min lɛ ɛn e min 'bɔ 'tɔ dra -dan bɛ, 'ka 'ci "nrɔn "da. 9 'Wɩ nɛn maan paa 'ka 'ji 'lee 'wɩ nɛn kaa tranla bɛ, 'ka 'ta wʋla "da. Ɛn 'wɩ nɛn kaa man 'an da 'lee 'wɩ nɛn kaa -nan 'yɩ 'an 'lɔ bɛ, 'ka 'ta wʋla "da. -Te kaa drɛ zɩɛ, Bali nɛn e -fʋdɩ -trɔɔ -nɔan "min lɛ bɛ, 'e -kɔan 'ka 'va.\nPɔl Filipʋ 'nɔn muo "fɔ\n10 'Pa nɛn ka -ta "nyian -a wʋlɛ 'an 'va bɛ, yaan 'ci nran e -ciala "da. Ɛn 'wɩ nɛn kaa drɛ zɩɛ -yee "wɛan an Minsan muo -fɔa -dan. Maan -tɔa 'nan, kaa man -wɛɛman tʋ pɛɛnɔn man, 'nan 'ka -taa 'palɛ 'an 'va, 'pian -si nɛn kɔ 'ka 'sia bɛ ka'a -kɔlalɛ -a yɩdɩ -a dɩ. 11 Wa'a vɩlɛ 'nan fɛ -tʋ 'wɩ a 'an man, -yee "wɛan nɛn 'wɩ zɩɛ an cɩ -a vɩnan dɩ. 'Pian zɩ kɔ 'an drɛ 'lɔɔ -e te an 'ka 'an 'ladɩ min lɔ fɛ da dɩɛ maan -tɔa. 12 Fɛ nɛn maan ve zɩɛ, -yɛɛ cɩ 'nan -te e ya 'yalɛ -tɛdɩ -a oo, an 'bɛ 'ji ta wo sidɔ. Ɛn -te e ya fɛ yɩdɩ -a oo, an 'bɛ 'ji ta wo sidɔ. 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn e bɔa "min man bɛ, ma'an koda tɔa -a -tʋ -lɔ "fo "dɩ. -Te e ya -blɩfɛ "kaga yɩdɩ -a oo, ɛn -te e ya dra -tɛdɩ -a oo, ɛn -te e ya fɛ "kaga "yɩdɩ -a oo, ɛn -te e ya fɛ 'ka min lɔ dɩ -a oo, 13 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ, maan "kuan 'an 'pɛ "fli "a Zozi Crizi nɛn 'an 'tɔ -kli -a bɛ -yee "wɛan.\n14 'Pian 'cee 'pa nɛn kaa 'wʋ 'an 'va 'mɛn yra yɩdɩ -ji bɛ, kaa drɛ "yi. 15 Filipʋ flanɔn, kaa -tɔa 'ka 'bɔa 'nan, tʋ nɛn an Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ pou 'sia, ɛn an 'si 'cee 'lɛglɔn 'ji Masedɔa bɛ, -leglizi -tʋwli "nɛn e 'pa 'an 'va bɛ, 'ka 'bɔ nɛn. Ɛn -cɛɛ tɔ -kaa cin wlu 'wɩnun drɛnan. 16 Kɔɔ tʋ nɛn an ya Tesalonik fla bɛ, cɛɛ 'pa 'an 'va 'e 'pa -a "fli yaa fɛ nɛn -a 'wɩ cɩ 'an man bɛ -a. 17 Wa'a vɩlɛ 'nan an ya -a -wɛɛnan 'nan minnun 'o "yi "drɛ 'mɛn dɩ. 'Pian 'wɩ nɛn maan -wɛɛman "bʋʋ "bɛ, -nyrɛn 'nan, 'cee "yi "nɛn kaa drɛ 'mɛn bɛ, 'ka "nɛn "blɩ 'e 'ciɩla "da.\n18 'Bɛ nɛn 'gʋɛ, fɛ nɛn kaa -nɔn Epaprodi lɛ 'nan 'e 'ta -a 'mɛn bɛ, maan 'yɩ 'e pɛɛnɔn. E 'bɔ maan 'e 'ciɩla "da. 'Cee "yi "nɛn kaa drɛ 'mɛn bɛ, e ya "le 'nan Bali -panvɛ nɛn kaa -nɔn, ɛn -a -koei 'nɔnnɔn 'ko laji -e 'e Bali ci 'sɔ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n19 Fɛ pɛɛnɔn nɛn e klɩ 'ka man bɛ, Bali nɛn maan "sua bɛ e -taa -a -nɔnlɛ 'cɛɛ. -A yɩfɛ nɛn -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩɛ, Bali -ciala Zozi Crizi -va -e 'e 'nɔn 'cɛɛ.\n20 -Kaa "tɩ Bali 'tɔ 'e drɛ -dan 'li 'trilii. Amɛn!\nPɔl 'wɩ 'le 'sran o 'tɔ bʋdɩ -a\n21 Minnun pɛɛnɔn nɛn Zozi Crizi -le "wɛan o ya Bali -le vɛ -a bɛ, an 'o 'tɔ bo. -Kaa "bʋɩ Zozinɔn nɛn kʋ cɩ waa 'gʋɛ o 'ka 'tɔ bo. 22 Minnun pɛɛnɔn nɛn o drɛ Bali -le vɛ -a bɛ, o 'ka 'tɔ bo. Mingɔnnɛnnun tazan nɛn Rɔm bɛ, -yee "kɔnnɛn 'nɔn nɛn Bali -le vɛ -a bɛ, o 'ka 'tɔ bo 'tandan.\n23 Minsan Zozi Crizi -le "yi 'e 'kɔn 'ka pɛɛnɔn 'va.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nSran kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n i dunman o sɛ kun mɔ w’a di afuɛ 3.000 su. Yɛ be klɛli i Kanaanfuɛ’m be aniɛn’n nun.\nAfuɛ 2012 nun’n, fluwa sifuɛ dandan nga be fufu asiɛ’n be kunndɛ laa ninnge mun’n, be fiteli sɛ kun i buebue’m be su. Sɛ sɔ’n w’a di afuɛ 3.000. Kɛ be wunnin i’n, ɔ yoli be fɛ kpa. Afin, be wunnin kɛ ndɛ kun klɛ be su.\nKɛ be fali sɛ buebue sɔ’m be sasali su’n, be kwla kanngannin ndɛ sɔ’n. Be klɛli i Kanaanfuɛ’m be aniɛn’n nun. Be klɛli i kɛ: “Eshba’al Ben Beda.” I bo’n yɛle kɛ: “Beda i wa Ɛsbaal.” I kpɛ klikli nga bé wún dunman sɔ’n i lalafuɛ like kun su’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ.\nDunman sɔ’n, ɔ o Biblu’n nun wie. Famiɛn Saili i wa’m be nun kun yɛ be flɛ i sɔ-ɔ. (1 Be Nyoliɛ 8:33; 9:39) Be flɛ bian kun kɛ Yosɛfu Gafinkɛli. Ɔ o be nga be wunnin sɛ buebue sɔ’m be nun wie. Ɔ seli kɛ: “Dunman Ɛsbaal ɔ o Biblu’n nun. Kpɛkun, y’a wun kɛ ɔ klɛ lalafuɛ like kun su. Sran nga be flɛ i sɔ’n, ɔ ti famiɛn Davidi i blɛ sufuɛ.” Ndɛ nga Biblu’n kan mɔ fluwa sifuɛ’m be wun kɛ ɔ ti nanwlɛ’n, i kun yɛ ɔ o lɛ-ɔ.\nBiblu’n nun’n, Saili i wa yasua nga be flɛ i kɛ Ɛsbaal, be flɛ i ekun kɛ “Is-Bosɛt.” (2 Samiɛl 2:10) ?Ngue ti yɛ Samiɛli fluwa i nɲɔn su nun’n, b’a flɛmɛn i kɛ “Ɛsbaal” mɔ be se kɛ Is-Bosɛti-ɔ? Sran wie’m be waan atrɛkpa’n, sran ng’ɔ klɛli Samiɛli fluwa i nɲɔn su’n, w’a kunndɛman kɛ ɔ́ klɛ́ dunman Ɛsbaal. Afin, Kanaanfuɛ’m be amuɛn dunman yɛle Baali. Yɛ w’a kunndɛman kɛ ɔ́ fá kpɛ́n Izraɛlifuɛ’m be wla. Sanngɛ, dunman Ɛsbaal o Be Nyoliɛ fluwa klikli’n nun.