Wafa nga e kwla su Ɲanmiɛn yɛ e fa e wun e mɛntɛn i’n | Mantan\n1-3. (a) ?Ngue yɛ wafa nga siɛ nin niɛn’m be nin be mma nɔnman’m be yo’n, ɔ kle e klɔ sran’m be su ɔ? (b) ?Titi’n, kɛ sran kun klo e’n, ngue yɛ e kusu e yo ɔ? ?Yɛ kosan cinnjin benin yɛ e kwla fa usa e wun ɔn?\nKƐ SIƐ nin niɛn’m be wa nɔnman’n srí puɛɛ’n ɔ yo be fɛ. Wie liɛ’n, kɛ bé jú i’n, be fa be ɲrun’n mantan ba’n i liɛ’n i koko, be srisri. Kpɛkun bé nían ɔn, puɛɛ ba’n su sri. Srilɛ mɔ ba’n srili lɛ’n, ɔ ti kɛ ɔ su se i si nin i nin be kɛ i kusu ɔ klo be wie.\n2 Srilɛ mɔ ba nɔnman’n srili’n ɔ kle e kɛ e klɔ sran mun e liɛ’n, kɛ sran kun klo e’n, e kusu e klo i wie. Kɛ Ɲanmiɛn yili e sɔ ɔ. (Jue Mun 22:10) Kɛ é ɲín é kɔ́’n, nn é sí sran klolɛ’n i nglo yí kpa é kɔ́. Kɛ ɔ fin e bakan nun lele mɔ y’a fa ju yɛ’n, wafa nga e si nin e nin, ɔ nin e osufuɛ mun ɔ nin e janvuɛ mun be kleli kɛ be klo e’n, atrɛkpa e wla nin a fiman su. Sɛ sran klolɛ’n ti waka mma’n nn é sé kɛ be yoli maan ɔ trali ndin e awlɛn’n nun lɔ, ɔ fifili, yɛ ɔ ɲinnin lele suli mma. Ɔ maan klolɛ nga be kloli e’n ti’n, e kusu e wa kloli be wie. ?I kunngba’n yɛle e nin Ɲanmiɛn Zoova e liɛ’n?\n3 Biblu’n se kɛ: “E liɛ’n, e klo Nyanmiɛn, afin ɔ dun mmua kloli ye.” (1 Zan 4:19) Fluwa nga i akpasua 1 lele 3 nun’n, e wunnin kɛ e bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, Ɲanmiɛn Zoova yi i wunmiɛn’n nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n ɔ nin i ngwlɛlɛ’n be nglo klolɛ su. Kpɛkun akpasua 4 nun’n, e wunnin kɛ ɔ yoli ninnge cinnjin wie mun kleli kɛ ɔ klo klɔ sran mun, naan ɔ klo ɔ bɔbɔ wie. Siɛn’n kosan cinnjin kpa ng’ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun’n yɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ ń klé Zoova kɛ n klo i wie ɔ?’\n?Kɛ be se kɛ be klo Ɲanmiɛn’n i bo’n yɛle benin?\n4. ?Wafa sɛ yɛ sran kpanngban be kle kɛ be wunman like nga be flɛ i Ɲanmiɛn klolɛ’n i wlɛ ɔ?\n4 Zoova mɔ i yɛ ɔ dun mmua kloli e’n, ɔ si kpa kɛ sɛ be klo sran kun’n, i sɔ’n yó maan ɔ́ yí i nzuɛn kpa nglo. I sɔ’n ti’n, kannzɛ klɔ sran’m be te yo ɲin kekle i su’n, sanngɛ ɔ lafi su kɛ be nun wie’m bé kló i. I sɔ yɛ sran akpinngbin kpanngban be yoli ɔ. Sanngɛ mɛn tɛ kain nga nun Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be ti’n, sran’m be siman like nga be flɛ i kɛ Ɲanmiɛn klolɛ’n. Sran’m be dan lika be kɛn i be nuan nun ngbɛn kɛ be klo Ɲanmiɛn. Be yo kɛ ba nɔnman’n sa. I bo bolɛ nun’n, srilɛ ngbɛn yɛ ɔ sri fa kle kɛ ɔ klo i si nin i nin ɔn. Sanngɛ sran kaklaka’n i liɛ’n, wafa ng’ɔ yi i sran klolɛ’n i nglo’n ɔ tra ngalɛ’n.\n5. ?Kɛ be se kɛ be klo Ɲanmiɛn’n, Biblu’n nun’n i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n su e bo kɛ e yo ɔ?\n5 Zoova bɔbɔ kle wafa nga e kwla kle kɛ e klo i’n. I Ndɛ’n se kɛ: “Nyanmiɛn i klolɛ’n yɛlɛ kɛ e fɛ i ndɛ’n su.” Ɔ maan e ayeliɛ’n nun yɛ e kle kɛ e klo Ɲanmiɛn ɔn. Sran kpanngban be ɲrun’n, Ɲanmiɛn i ndɛ’n i su falɛ’n ti kekle. Sanngɛ Biblu’n nun ndɛ mma kunngba sɔ’n se kɛ: “[Ɲanmiɛn] i ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yo-man ya.” (1 Zan 5:3) E bɔbɔ e kpa yolɛ ti yɛ Ɲanmiɛn man e mmla ɔ. Nán e mianmianlɛ ti ɔ. (Ezai 48:17, 18) Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun mmla nga be uka e naan e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n w’a mantan’n, be diman be yalɛ. Maan e nian ninnge nsan mɔ be kwla uka e i sɔ yolɛ’n nun’n. Be yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, nin i sulɛ’n, ɔ nin i sɔnnzɔnlɛ’n.\nE nin Ɲanmiɛn e afiɛn yalɛ kokolɛ’n\n6-8. (a) ?Wafa sɛ e kwla sie e su Zoova i nuan bo ɔ? (b) ?Ngue yɛ e kwla yo naan Biblu’n nun ndɛ nga e su kanngan’n, w’a yo kɛ ɔ su yo e ɲin bo lɛ sa ɔ?\n6 Fluwa nga i ndɛ tre 1 i su fitilɛ nun’n, e usali wɔ kɛ: “?W’a bu i le kɛ a nin Ɲanmiɛn be kwla koko yalɛ?” E wunnin kɛ ɔ kwla yo sɔ sakpasakpa. Afin Moizi nin i be ijɔli. Ɔ maan kannzɛ Zoova sunmanman anzi mun kun naan be nin klɔ sran’m be ijɔ’n, sanngɛ ɔ le wafa nga ɔ kan ndɛ kle e andɛ ɔ. ?Wafa sɛ yɛ e kwla sie e su Zoova i nuan bo ɔ?\n7 “Nyanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli-ɔ.” Ɔ maan kɛ e kanngan Biblu’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun’n, nn e su sie e su Ɲanmiɛn i nuan bo. (2 Timote 3:16) I sɔ ti’n, Jue tofuɛ’n se Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kɛ be kanngan nun ‘kɔnguɛ nin wia su.’ (Jue Mun 1:1, 2) Ɔ fata kɛ e mian e ɲin kpa naan y’a kwla yo sɔ. E ɲin nga é mían é kánngan Biblu’n nun’n, ɔ su kaman ngbɛn. Fluwa nga i ndɛ tre 18 nun’n, e wunnin kɛ Biblu’n ti kɛ lɛtri cinnjin kpa kun mɔ e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n klɛli e’n sa. Ɔ maan ɔ fataman kɛ i nun kannganlɛ’n yo e ɲrun koun. Sanngɛ kɛ é kánngan Biblu’n nun’n, maan ɔ yo e kɛ ndɛ nga e su kanngan nun’n, ɔ su yo e ɲin bo lɛ sa. ?Ngue yɛ e kwla yo naan w’a yo e sɔ ɔ?\n8 Kɛ á kánngan Biblu’n nun’n, maan ɔ yo wɔ kɛ be nga Biblu’n su kan be ndɛ lɛ’n, be o ɔ ɲrun lɛ sa. Sran sɔ’m be finwlɛ’n, ɔ nin sa nga w’a tɔ be su lɛ’n ɔ nin sa nga ti yɛ be fa ajalɛ wie’n, kunndɛ i kwlaa naan wun i wlɛ. Kpɛkun bu ndɛ nga a su kanngan’n i su akunndan. Fa kosan kɛ nga sa mun usa ɔ wun: ‘?Ngue yɛ Biblu’n nun ndɛ’n sɔ’n kle min Zoova su ɔ? ?I nzuɛn benin yɛ be ɲin fite ndɛ sɔ’n nun ɔn? ?Mmla benin yɛ Zoova kunndɛ kɛ n wun i wlɛ ɔ, yɛ wafa sɛ yɛ n kwla fa su ɔ?’ Sɛ a kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun naan a bu su akunndan naan a nian i nun ndɛ’n su nanti’n, ɔ́ yó wɔ kɛ ndɛ nga a kanngan’n su yo ɔ ɲin bo lɛ sa.—Jue Mun 77:13; Zak 1:23-25.\n9. ?Wan yɛle “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n”? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e sie e su “sran” sɔ’n i ndɛ’n i bo kpa ɔ?\n9 Zoova sin “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” i lika ɔ kan ndɛ kle e wie. Zezi dun mmua boli su kɛ blɛ kasiɛn nga nun’n, lika’n wá sánngan, naan Klistfuɛ yasua nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be be nun kaan sa bé ‘mán e aliɛ blɛ ng’ɔ ti i nuan su’n i su.’ (Matie 24:45-47) Kɛ e kanngan fluwa mɔ be uka e naan y’a wun Biblu’n nun ndɛ’m be wlɛ’n be nun’n, mɔ e kɔ aɲia kanngan nin aɲia dandan’m be bo’n, ɔ ti kɛ sran kpa sɔ’n su man e aliɛ sa. Sran akpasua sɔ’n ti Klist i sran. I sɔ’n ti yɛ e fa Zezi i ndɛ yɛ’n su ɔ. I waan: “An sie amun su ndɛ nga be kan’n be su kpa.” (Lik 8:18) Kɛ mɔ e wun i wlɛ kɛ Zoova sin be lika kan ndɛ kle e’n, i ti yɛ e sie e su be ndɛ’n i bo kpa ɔ.\n10-12. (a) ?Ngue ti yɛ srɛlɛ mɔ Zoova man e atin kɛ e srɛ i’n ɔ ti e cenjele like ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla srɛ Zoova kɛ ɔ klo’n sa ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ ɔ bu e klun ndɛ nga e kan kle i’n i like dan ɔn?\n10 ?Sanngɛ e nin Ɲanmiɛn e kwla koko yalɛ? ?E kwla kan ndɛ kle Zoova? I sɔ yolɛ’n kwla kun e srɛ. ?Nɛ́n i ɔ? ?Sɛ a kunndɛ kɛ á kó wún ɔ nvle’n i su famiɛn’n i wun naan á bó ɔ klun ndɛ wie su klé i’n, bé mán wɔ atin? Lika wie’m be nun bɔbɔ’n, sran ng’ɔ kunndɛ i sɔ liɛ’n, be kun i! Ɛstɛli nin Mardose be blɛ su’n, sran kwlaa nga Pɛrsi famiɛn’n w’a flɛmɛn i m’ɔ wlu i awlo’n i klun lɔ’n, i sɔ sran liɛ’n be kun i. (Ɛstɛr 4:10, 11) Ɔ maan siɛn’n, bu Famiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n, m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n, mɔ asiɛ’n su sran’m ‘be ti kanngan kɛ lalo mun sa’ i ɲrun’n, i ɲrun jranlɛ’n i akunndan nian! (Ezai 40:22) ?Sanngɛ ɔ nin i fata kɛ i sɔ yolɛ’n kun e srɛ? Cɛcɛ.\n11 E kwlaa’n, Zoova mannin e like kun yolɛ wun atin. Like sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ’n. Ɲanmiɛn srɛlɛ’n timan kekle. Ba kanngan mun bɔbɔ be kwla lafi Zoova su be srɛ i Zezi dunman nun. (Zan 14:6; Ebre 11:6) Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, e kwla kan e klun ndɛ kwlaa e kle i. Sa nga ɔ yo e ya kpa mɔ e wunman ndɛ trele kun mɔ e kwla fa yiyi nun naan w’a ti’n, kɛ e srɛ i’n ɔ wun i wlɛ. (Rɔmfuɛ Mun 8:26) Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ timan kpa kɛ e kan ndɛ ngblingbli annzɛ ndɛ kpanngban Zoova i ɲrun e kle i kɛ e si ijɔ. (Matie 6:7, 8) Kusu kɛ é srɛ́ Zoova’n dɔ nga e kwla di’n, ɔ nin blɛ nga e kwla srɛ i’n, w’a siesieman. I Ndɛ’n se e kɛ: “An koko yalɛ kle Nyanmiɛn titi, nán an yaci.”—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17.\n12 Nán e wla fi su kɛ Zoova kunngba cɛ yɛ ‘sɛ be srɛ i’n, ɔ ti ɔ.’ Kɛ ɔ sie i su sran’m be nuan bo’n, ɔ si be aunnvuɛ. (Jue Mun 65:3) Kɛ i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be srɛ i’n, ɔ flɛnmɛn i. Sanngɛ ɔ yo i fɛ. I Ndɛ’n fa be srɛlɛ nga be srɛ’n sunnzun ansans mɔ kɛ be yrɛ i’n, ɔ bɔn fanninfannin fu nglo’n. (Jue Mun 141:2; Sa Nglo Yilɛ 5:8; 8:4) Kɛ e wun kɛ e klun ndɛ nga e kan kle Ɲanmiɛn m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n ɔ fu nglo naan ɔ jɔ i klun’n, i sɔ’n gua e awlɛn su nzue. ?Nɛ́n i ɔ? I sɔ’n ti’n, sɛ a kunndɛ kɛ á fá ɔ wun mántan Zoova’n, srɛ i aenvuɛ su cɛn kwlaa. Kan ɔ klun ndɛ’n kwlaa kle i. Nán fia wie fi su. (Jue Mun 62:9) Kan ɔ su ndɛ mun, ɔ nin aklunjuɛ nga a di’n kle ɔ Si m’ɔ wo ɲanmiɛn su lɔ’n. Lɛ i ase yɛ yi i ayɛ. Sɛ a yo sɔ’n, a nin i amun janvuɛ trá tankaan kpa kɔ́ i ɲrun.\n13, 14. ?Kɛ e su Zoova’n ngue yɛ e kle ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e su Zoova ɔ?\n13 E nin Ɲanmiɛn Zoova e yalɛ kokolɛ’n, ɔ timan yalɛ kokolɛ ngbɛn kɛ nga e nin e janvuɛ annzɛ e osufuɛ mun e kwla koko’n sa. Ɔ ti i sulɛ. Manmanlɛ m’ɔ nin i fata’n yɛ e su fa mɛn i ɔ. E mɛn dilɛ’n kwlaa taka Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n su. Kɛ e su Ɲanmiɛn’n, e yi i nglo kɛ e klo i naan e ti i liɛ mlɔnmlɔn. Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n maan Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n nin o, annzɛ be nga be o asiɛ’n su wa’n nin o, be kwlaa be bo ti kun. Aolia nun’n, akoto Zan tili anzi kun ngan, ɔ kpan se kɛ: “I b’ɔ yili nyanmiɛn su lɔ’n, nin asiɛ’n, nin jenvie’n, ɔ nin nzue ti mun’n, an koto i bo!”—Sa Nglo Yilɛ 14:7.\n14 ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e su Zoova ɔ? Zoova i nzuɛn nga e kannin be ndɛ fluwa nga nun’n, bu be akunndan nian. I wie yɛle kɛ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun, ɔ le wunmiɛn, ɔ trɛ i awlɛn yɛ ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ. Asa ekun’n, ɔ ti yakpafuɛ, ɔ yaci sa cɛ, ɔ si ngwlɛlɛ, yɛ ɔ kɛn i wun ase. Kpɛkun ɔ ti sran klofuɛ, ɔ si aunnvuɛ, ɔ ti nanwlɛfuɛ yɛ i klun ti ufue. Kɛ e fa wunnin i’n sa’n, i kwlaa ngalɛ’n nun’n, Zoova leman wunsu kaan sa. Kɛ e bu Zoova i sran’n i wafa kwlaa sɔ mun be akunndan’n, e wun kɛ Zoova ti kpli. I nzuɛn’n yo ɲɛnmɛn dan. Ɔ le ɲrun tra e leleele kpe nun! (Ezai 55:9) Nanwlɛ, Zoova yɛ ɔ le atin sie e ɔ, yɛ i yɛ ɔ nin sulɛ fata ɔ! Sran fi kwlá simɛn i sɔ’n su akplowa. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e su Zoova ɔ?\n15. ?Wafa sɛ yɛ e kwla su Zoova e “akunndan’n nun nanwlɛ nun” ɔn? ?Ngue yɛ e kwla yo i aɲia’m be bo lɔ ɔ?\n15 Zezi seli kɛ: “Nyanmiɛn ti aolia nun sran, ɔ maan be nga be waan bé kóto i bo bé mɛ́nmɛ́n i’n, maan be yo i sɔ be akunndan’n nun nanwlɛ nun.” (Zan 4:24) I bo’n yɛle kɛ, kɛ é sú Zoova’n, maan e fa e wla kwlaa e guɛ i su yɛ e klo i kpa. Maan e yaci i wawɛ’n nun maan ɔ sie e. Asa ekun’n, maan sulɛ nga e su i’n ɔ taka i Ndɛ m’ɔ ti nanwlɛ’n i su. Kɛ e nin e wiengu Klistfuɛ mun e o aɲia’m be bo’n, e su Zoova ‘akunndan nun nanwlɛ nun’ ekun. (Ebre Mun 10:24, 25) Afin kɛ e to jue e manman Zoova’n, mɔ e bo yo kun e srɛ i’n, ɔ nin kɛ e sie e su ndɛ nga be kan’n be bo’n, mɔ e tɛ kosan’m be su’n, i sɔ’n kle kɛ e klo i naan e su i kpa.\nAɲia’m be bo’n, e kwla manman Zoova.\n16. ?Mmla nga ɔ fata kɛ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be nanti su’n be nun dan kun yɛle benin? ?Yɛ ngue ti yɛ e tu e klun e nanti su ɔ?\n16 Kɛ e kan Zoova i ndɛ e kle sran mun’n, i sɔ’n ti i sulɛ wie. (Ebre Mun 13:15) Zoova i Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ’n ɔ ti mmla ng’ɔ fata kɛ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be nanti su’n, be nun dan kun. (Matie 24:14) E tu e klun e nanti mmla sɔ’n su afin e klo Zoova. Mmusu’m be si Satan m’ɔ ti ‘mɛn nga i min’n,’ ɔ tɔnnin Zoova i suɛn fa ‘sacili be nga be lafiman Ɲanmiɛn su’n be akunndan’n.’ ?Kɛ e bu i sɔ’n i akunndan’n, e kunndɛman kɛ é dí e Ɲanmiɛn’n i ti lalo naan é yíyí Satan i gblɛ’n i bo? (2 Korɛntfuɛ Mun 4:4; Ezai 43:10-12) ?Kɛ e bu Zoova i sran’n i wafa mɔ be yo ɲɛnmɛn’n be akunndan’n, e kunndɛman kɛ é kɛ́n i ndɛ é klé sran uflɛ? Nanwlɛ, kɛ e uka sran mun naan b’a si e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, naan b’a klo i kɛ e fa klo i’n sa’n, cenjele like uflɛ fi tomɛn i.\n17. ?Wafa sɛ yɛ sulɛ mɔ e su Zoova’n, ɔ le ta e mɛn dilɛ wafa’n su ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nanti seiin Zoova i ɲrun ɔn?\n17 Sulɛ mɔ e su Zoova’n, ɔ le ta e mɛn dilɛ wafa’n su wie. (Kolɔsfuɛ Mun 3:23) Sɛ Zoova m’ɔ ti Famiɛn m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n yɛ ɔ ti e Ɲanmiɛn sakpa’n, like kwlaa nga é yó i e awlobo’n nun’n, ɔ nin e junman su lɔ’n, ɔ nin e wiengu mun e nantilɛ’n nun’n, yɛ e ɲin su yiyilɛ nun’n, é kúnndɛ kɛ é yó i klun sa. É kúnndɛ kɛ ‘e awlɛn’n yo [Zoova] liɛ tititi’ yɛ é sú i nanwlɛ su. (1 Famiɛn Mun 8:61) Sɛ e waan é sú Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ’n sa’n, ɔ fataman kɛ e awlɛn’n yo nɲɔnnɲɔn annzɛ e di e sa nɲɔn nun. Ɔ maan e su yoman e wun kɛ e su Zoova sa kusu nn é yó sa tɛ nvialiɛ nun. Sɛ e nanti seiin Zoova ɲrun’n, naan e klo i’n, é kpálo gblɛ ayeliɛ’n. Asa ekun’n, sɛ e ɲin yi Zoova’n, i sɔ’n úka e wie. Biblu’n kle kɛ e ɲin m’ɔ yi Zoova’n nin e afiɛn m’ɔ nin i mantan kpa titi’n be kɔ likawlɛ.—Jue Mun 25:14.\nZoova i sɔnnzɔnlɛ’n\n18, 19. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n be kwla sɔnnzɔn Ɲanmiɛn Zoova ɔ?\n18 Fluwa nga i akpasua’m be ndɛ tre kasiɛn’m be kleli e kɛ ‘e mɔ e ti Nyanmiɛn i anwlɛn su ba’n, e kwla nian like ng’ɔ yo’n su yo.’ (Efɛzfuɛ Mun 5:1) Ɔ ti cinnjin kɛ nán e wla fi kɛ sɛ i li bɔbɔ fɔ o e nun’n, sanngɛ e kwla sɔnnzɔn wafa nga Zoova yi i wunmiɛn’n nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ’n yɛ i sran klolɛ’n be nglo’n. ?Wafa sɛ yɛ e si kɛ e kwla sɔnnzɔn Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n niɔn? Nán e wla fi kɛ Zoova i dunman’n i bo’n kle e kɛ ɔ kaci sran’n i wafa ng’ɔ klo kɛ ɔ́ káci’n naan i klun sa’n w’a kpɛn su. I sɔ’n kwla yo e sro. ?Sanngɛ i sɔ ti yɛ e kwlá sɔnnzɔnmɛn i ɔ? Cɛcɛ.\n19 Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa cɛ. (Bo Bolɛ 1:26) Ɔ maan klɔ sran’m be timan kɛ ninnge onga nga Ɲanmiɛn yili be asiɛ’n su wa’n be sa. Afin Zoova mannin be like dan kun. Yɛle kɛ be kwla fa be klunklo ajalɛ. I lɛ nun’n, be timan kɛ nnɛn mun sa. Kannzɛ fɔ o e nun’n, sanngɛ sɛ e klo’n, e kwla kaci sran’n i wafa nga e klo kɛ é káci’n. ?A kunndɛ kɛ á káci sran m’ɔ klo sran, m’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ, m’ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ, m’ɔ fa kwlalɛ m’ɔ le i’n yo sa kpa ɔ? Zoova kwla fɛ i wawɛ’n uka wɔ naan w’a kaci i sɔ sran. I lɛ nun’n, sa kpa nga á kwlá yó’n, bu i akunndan nian.\n20. ?Kɛ e sɔnnzɔn Zoova’n, sa kpa benin yɛ e yo ɔ?\n20 Sa kpa sɔ’n, i wie yɛle kɛ ɔ wun yó ɔ Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i fɛ, yɛ i klun jɔ́. (Nyanndra Mun 27:11) Kɛ mɔ Zoova si kɛ nán like ngba yɛ a kwla yo’n ti’n, ‘sa nga á yó’n, i kwlaa jɔ́ i klun.’ (Kolɔsfuɛ Mun 1:9, 10) Kpɛkun, kɛ á sɔ́nnzɔn ɔ Si kpa sɔ’n, mɔ á yí nzuɛn klanman nglo’n, ɔ́ yrá ɔ su dan. Mɛn yɛ mɔ i nun sran’m be siman Ɲanmiɛn’n i nun’n, á kpája kɛ kannin sa. (Matie 5:1, 2, 14) Á yó maan sran’m bé wún Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i wlɛ. ?Nán ɔ cenjele nun ɔn?\n21, 22. ?Ngue yɛ be nga be klo Zoova’n be su wiemɛn i yo le ɔ?\n21 Ajalɛ nga Zak 4:8 waan e fa’n, ɔ timan le nɲɔn like. E kwla fa sunnzun lika kɔlɛ. Sɛ e nanti seiin titi’n, e su yaciman e ɲrun kɔlɛ le. Yɛle kɛ e su kwlá seman le kɛ e nin Zoova e afiɛn w’a mantan w’a wie naan e kɔ e ɲrun ɔ kɔman kun. Afin Zoova i su like suanlɛ’n su wieman le. Nán e bu i kɛ fluwa nga kleli e Zoova i su like ngba. I kpa bɔbɔ’n, blɛ li yɛ y’a fiti ndɛ nga Biblu’n kɛn i Ɲanmiɛn su’n i su ɔ. Biblu’n bɔbɔ kleman e Zoova i su like kwlaa. Akoto Zan seli kɛ sɛ be waan bé klɛ́ ninnge nga Zezi yoli i Ɲanmiɛn junman dilɛ nun asiɛ’n su wa’n be kunngunngun’n, “be wun fluwa’m be su sɔn-man mɛn’n nun.” (Zan 21:25) ?Sɛ be kan Ba’n i ndɛ kɛ ngalɛ sa’n, yɛ Siɛ’n nin?\n22 Sɛ e ɲan anannganman nguan bɔbɔ’n, e su kwlá wieman Zoova i su like suan le. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Ɔ maan ninnge nga be o e ɲrun lɔ’n, bu be akunndan nian. Kɛ afuɛ ya, afuɛ akpi kpanngban, afuɛ akpi ngbinngbin bé sín mɔ e te o nguan nun’n, Ɲanmiɛn Zoova i su ninnge kpanngban nga é sí be’n, bé trá nga e si be andɛ yɛ mun leleele. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, é wún kɛ ninnge ɲɛnmɛn kpanngban kpa wie’m be te o lɛ mɔ e kwla suan be su like ekun ɔn. E wun blíblí e kɛ é sí i sɔ ninnge liɛ mun. Afin kɛ jue tofuɛ’n sa’n, é wún kɛ ‘Ɲanmiɛn i tranlɛ mɔ e nin i tran’n ɔ ti e aɲanbeun like.’ (Jue Mun 73:28) Anannganman nguan nun tranlɛ’n yó fɛ lelele, yɛ e ɲrun su yoman e koun kaan sa. Mmlusuɛ’n i nun danfuɛ nga é ɲɛ́n i nun’n, yɛle e wun mɔ é fá mántan Zoova tititi’n.\n23. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ a yo ɔ?\n23 Zoova klo wɔ. Ɔ kusu kle kɛ a klo i wie. Maan ɔ akunndan’n kwlaa trɛn i su, fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, yɛ fa ɔ wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ a klo i’n. (Mark 12:29, 30) Klo i nanwlɛ su tititi. Ajalɛ kwlaa nga á fá’n, sɛ ɔ ti kaan o, sɛ ɔ ti dan o, bu ɔ si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i akunndan. Ajalɛ nga a ko fa naan a nin i amun afiɛn’n w’a mantan kpa’n, yɛ fa ɔ. Fa ɔ wun mantan Zoova titi. Sɛ a yo sɔ’n i kusu ɔ́ fɛ́ i wun mántan wɔ tititi!\nJue Mun 25:1-22 ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa e wun mantan Zoova ɔ? ?Yɛ sɛ e yo sɔ’n, e kwla lafi su kɛ i bo’n gúa sɛ mán e?\nOze 6:3 ?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga kle kɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan y’a kwla si Zoova ɔ, naan mmlusuɛ kpanngban o i sɔ yolɛ’n i sin ɔn?\nMatie 16:21-27 ?Sɛ e waan é sɔ́nnzɔn Zoova’n, wan i ajalɛ’n su yɛ ɔ fata kɛ e nian ɔn? ?Yɛ nzuɛn benin yɛ ɔ fata kɛ e yi i nglo ɔ?\nSa Nglo Yilɛ 21:3, 4 ?Kɛ á bú wafa nga Zoova wá yrá e su’n i akunndan’n, ngue yɛ i sɔ’n su ɔ bo kɛ a yo ɔ?\nFa ɔ wun mantan Zoova tititi.\nƝanmiɛn Zoova klo ɔ sakpa. ?Wafa sɛ yɛ a kwla kle kɛ a klo kɛ i klun jɔ ɔ wun aliɛ ba kwlaa nun ɔn?


1 Tesalonikifuɛ Mun 3 | Online Bible | New World Translation\n1 Tesalonikifuɛ Mun 3:1-13\nKɛ Pɔlu o Atɛnin lɔ’n, ɔ tran-ɔn, ɔ kwlá tranman kun (1-5)\nNdɛ nga Timote wa kannin’n, ɔ wla fanngan (6-10)\nBe srɛli Ɲanmiɛn mannin Tesalonikifuɛ mun (11-13)\n3 Kɛ e trannin lele mɔ y’a kwlá tranman kun’n, e wunnin kɛ sɛ e ngunmin e ka Atɛnin lɔ’n, ɔ ti kpa. 2 Ɔ maan e sunmannin e niaan bian Timote m’ɔ ti Ɲanmiɛn i junman difuɛ’n,* m’ɔ bo Klisi’n i jasin fɛ’n, kɛ ɔ ko wla amun yakpa naan ɔ fɔnvɔ amun naan amun lafi e Min’n su kpa. 3 I liɛ’n, amun nun kun sa i sa sin su bubumɛn i* ɲrɛnnɛn sɔ’m be ti. Amun bɔbɔ amun si kɛ ɲrɛnnɛn kɛ ngalɛ sa’m be su to fuanman e.* 4 I nun nga e o amun wun lɔ’n, e seli amun titi kɛ é wún ɲrɛnnɛn. Kɛ amun fa wun i sa’n, i sɔ’n kusu yɛ ɔ juli-ɔ. 5 I sɔ’n ti yɛ kɛ n tran ɔ tranman kun’n, n sunmannin sran kɛ ɔ ko nian sɛ amun te nanti ndɛnman su-o. Atrɛkpa’n, Lakafuɛ’n w’a laka amun. Sɛ ɔ yoli sɔ sakpa’n, nn junman nga e dili’n, ɔ yoli ngbɛn. 6 Timote fin amun wun lɔ w’a ju wa icra’n. Ɔ boli amun lɔ jasin fɛ’n kleli e. I waan amun nin e Min’n te nanti nanwlɛ su, naan amun te klo i. Ɔ seli ekun kɛ amun wla nin-a fiman e su naan amun te bu e akunndan kpa, naan amun wla lo e kpa kɛ e kusu e wla lo amun’n sa. 7 I sɔ’n ti’n, aniaan mun, sɛ e sa mian-o, sɛ ɲrɛnnɛn tɔ e su-o, e wla gua ase. Afin amun kle kɛ amun nin e Min’n amun nanti nanwlɛ su. 8 Kɛ mɔ amun ti e Min’n i sɔnnzɔnfuɛ mɔ amun jran kekle’n ti’n, e ɲan wunmiɛn.* 9 Amun ti’n, e klun jɔ dan e Ɲanmiɛn’n i ɲrun. ?I sɔ’n ti’n, ngue yɛ é fá é lɛ́ i ase-ɔ? 10 Wia nun-o, kɔnguɛ-o, e srɛ Ɲanmiɛn tankaan kpa kɛ ɔ yo naan e wun amun wun* naan like ng’ɔ mian amun sa’n, e fa man amun naan an lafi e Min’n i su kpa. 11 Maan e Si Ɲanmiɛn bɔbɔ nin e Min Zezi be man e atin naan e ko nian amun osu. 12 Asa ekun’n, maan e Min’n yo maan amun sɔn, yɛ maan ɔ yo maan amun klo amun wiengu nin sran kwlaa kpa kɛ e kusu e fa klo amun’n sa. 13 Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, ɔ́ yó maan amún jrán kekle. I liɛ’n, kɛ e Min Zezi nin i sran’m bé bá’n, e Si Ɲanmiɛn su wunman sa fi amun wun.\n^ Annzɛ “m’ɔ nin Ɲanmiɛn be di junman’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “su kejeman.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “i sɔ liɛ’n ti yɛ be kpali e-ɔ.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “e o nguan nun.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “amun ɲrun.”\n1 Tesalonikifuɛ Mun 3\n1 Tesalonikifuɛ Mun


?Ninnge nga mun yɛ Ɲanmiɛn sunnzunnin ɔn? | Biblu’n Kle\nSƐ E kanngan zronali wie nun annzɛ e nian televiziɔn annzɛ e tie aladio nun ndɛ’n, sran kunlɛ, nin alɛ, ɔ nin kakawlonga sa mun, be ndɛ yɛ be kan ɔn. Bu ɔ bɔbɔ ɔ su sa’m be su akunndan nian. Atrɛkpa’n, ɔ awlɛn su sran wie w’a tɔ tukpaciɛ annzɛ w’a wu. I sɔ’n bo ɔ wla. Ɔ maan, ɔ wun yo ɔ kɛ Zɔbu m’ɔ ti sran kpa’n i sa. I waan: ‘Ɲrɛnnɛn ng’ɔ o min su’n, be flɛmɛn i ɲrɛnnɛn.’—Zɔb 10:15.\nUsa ɔ wun kɛ:\n?Ninnge sɔ mun yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó fá mán min ɔ nin sran’m be onga mun ɔn?\n?Nin yɛ ń ɲán ukalɛ naan m’an wun sa nga be o min su’n, be trawlɛ ɔ?\n?Sran’m bé kwlá dí fɔundi asiɛ’n su wa le?\nBiblu’n tɛ kosan sɔ’m be su klanman.\nBIBLU’N KLE KƐ ƝANMIƐN WÁ YÓ NINNGE NGA MUN BE ASIƐ’N SU\n‘Ɔ́ núnnún be ɲinmuɛn’n kwlaa, wie’n su tranman lɛ kun. Be su yoman sɛ kun, be su sunman kun, be su wunman ɲrɛnnɛn kun, afin laa ninnge sɔ’m be su tranman lɛ kun.’—Sa Nglo Yilɛ 21:4.\n‘Cɛcɛwafuɛ’m bé tú kpɛ́n kɛ flete mun sa.’—Ezai 35:6.\n‘Aɲinsifuɛ’m bé wún ase.’—Ezai 35:5.\n‘Be kwlaa nga be o ndia nun’n, bé fín ndia’n nun fíte.’—Zan 5:28, 29.\n‘Sran wie fi su seman kɛ: “N kpinndinman.”’—Ezai 33:24.\n‘Ble’n ɔ́ sú lele ɔ́ bú mɛn’n nun.’—Jue Mun 72:16.\nMAAN LIKE NGA BIBLU’N KLE’N Ɔ UKA Ɔ\nNán kpalo ninnge nga a wunnin be icra lɛ’n kɛ lafilɛ nun ndɛ ngbɛn wie sa. Ɲanmiɛn tali nda kɛ ɔ́ yó ninnge sɔ mun, kpɛkun Biblu’n yiyi wafa nga Ɲanmiɛn yó be’n, i nun.\nSanngɛ like nga Biblu’n yo’n, ɔ tra ngalɛ’n. Biblu’n yɛ ɔ kwla uka ɔ naan kɛ é sé yɛ bɔbɔ’n w’a di mɛn’n i kpafuɛ’n niɔn. Ninnge nga a koko be su’n, ɔ nin nga be sanngan ɔ akunndan’n, bu be akunndan kan nian. Ɔ kwla yo sika ndɛ, annzɛ awlo ndɛ, annzɛ kusu aunkpinndiɛ ndɛ, annzɛ ɔ awlɛn su sran kun mɔ w’a wu’n i ndɛ. Biblu’n kwla uka ɔ naan w’a wun sa nga be ju ɔ su andɛ’n be trawlɛ. Kpɛkun, wafa nga ɔ tɛ kosan kɛ nga bé bá yɛ sa’n be su’n, ɔ kwla cici ɔ wla:\n?Ngue ti yɛ e wun ɲrɛnnɛn ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla wun sa nga be ju e su’n be trawlɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ tra laa liɛ’n niɔn?\n?E awlɛn su sran nga be wuli’n, é kwlá wún be ekun?\n?É yó sɛ naan y’a lafi su kpa kɛ Ɲanmiɛn wá yó ninnge nga ɔ tali nda kɛ ɔ́ yó be’n?\nKɛ mɔ a su kanngan fluwa nga nun’n ti’n, e si kɛ a kunndɛ kɛ á sí like nga Biblu’n kle’n. Fluwa nga wá úka wɔ. I nun ndɛ kpɔlɛ’m be le be su kosan. Zoova i Lalofuɛ’m be Biblu’n nun like klelɛ nun’n, be usa sran’m be kosan kpɛkun sran’m be tɛ su. Sran ko ju akpinngbin kpanngban kpa be kloli i sɔ’n. E lafi su kɛ ɔ kusu á kló i wie. Kɛ mɔ a su suan like nga Biblu’n kle i sakpasakpa’n ti’n, maan Ɲanmiɛn yra ɔ su naan a di su aklunjuɛ!\nSI Ɔ BIBLU’N KPA\nBIBLU’N nun fluwa kanngan’m be ti 66. Kɛ ɔ ko yo naan be nun like kunndɛlɛ’n w’a yo pɔpɔ’n ti’n, be le ndɛ tre mun nin ndɛ mma mun. Kɛ a wun Biblu’n nun ndɛ mma wie Biblu’n i akua kun nun’n, nimielo klikli nga ɔ su Biblu’n nun fluwa’n i flɛlɛ’n su’n, ɔ ti ndɛ tre nga be kɛn i ndɛ’n i liɛ. Kpɔkun nimielo nga ɔ su kliklifuɛ’n i su’n, ɔ ti ndɛ mma’n i liɛ. Yɛle kɛ, sɛ be se kɛ “2 Timote 3:16” i bo’n yɛle kɛ fluwa nɲɔn su nga be klɛli Timote’n, i ndɛ tre 3, i mma 16.\nSɛ á kúnndɛ Biblu’n nun ndɛ mma nga be boli be fluwa nga nun’n, á sí ɔ Biblu’n kpa. Asa ekun’n, sɛ a siesie ɔ wun naan a kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla’n, ɔ ti kpa. Sɛ a kanngan ndɛ tre nsan lele nnun cɛn kwlakwla’n, á kwlá kánngan Biblu’n i wunmuan’n nun afuɛ nuan kun nun.\n?Wafa sɛ yɛ e kle sran’m be Biblu’n nun like ɔ?\nAsiɛ wunmuan’n su’n sran’m be si kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be nin sran’m be suan Biblu’n nun like naan be demɛn i ti sika.Nian wafa be yo i sɔ’n.


Abraamu, be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si’n | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nNDƐ TRE NSAN\nBe kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si’n\n1, 2. ?Kɛ Nowe i blɛ liɛ’n sinnin’n, wafa sɛ yɛ mɛn’n wa kacili ɔ? ?Yɛ i sɔ’n ti’n, Abramu i wun yoli i sɛ?\nABRAMU ɲin ta amuɛn sɔwlɛ mlomlo m’ɔ o i sua’n i sin Iri lɔ’n. * Sran’m be talo lɔ sa woo, kpɛkun sin wɛnsrɛn fite lɔ. Amuɛn’m be ɲrun jranfuɛ’m be su sɔ anglo ba’n ekun. Abramu kaci i sin, ɔ kejekeje i ti’n, yɛ ɔ fɛ i sa sie i nuan’n su naan w’a se kɛ: “Fiao!” Kɛ ɔ́ wlú sran’m be afiɛn’n ɔ́ sín kɔ́ i awlo’n, atrɛkpa’n, amuɛn sɔlɛ mɔ w’a saci Iri klɔ’n tɛtɛ kpa’n, ɔ buli i akunndan. Nanwlɛ, kɛ ɔ fin Nowe i blɛ su lele fa juli Abramu i liɛ’n su’n, Ɲanmiɛn sulɛ m’ɔ timan su’n wa truli mɛn’n nun dan!\n2 Kɛ Nowe wuli’n, m’ɔ dili afuɛ nɲɔn cɛ’n, yɛ be wuli Abramu ɔ. Kɛ anannganman su nzue’n kpɛli mɔ Nowe nin i awlobofuɛ’m be fin mmeli’n nun fiteli’n, ɔ yili tɛ mannin Ɲanmiɛn Zoova. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zoova maan ɲanngondin kun fiteli ɲanmiɛn ble’n nun. (Bob. 8:20; 9:12-14) Blɛ sɔ nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i ngunmin yɛ ɔ o asiɛ’n su ɔ. Siɛn’n mɔ Nowe i anunman siansian’m b’a tru asiɛ’n su kpokpaa’n, Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n su mlin, kpɛkun amuɛn mun yɛ sran’m be sɔ be lika kwlaa ɔ. Abramu i si Teraki bɔbɔ’n, ɔ o be nun wie. Kɔlɛ ɔ yi amuɛn ba mun.—Zoz. 24:2.\n?Wafa sɛ yɛ Abramu kleli e ajalɛ kpa Ɲanmiɛn sulafilɛ nun ɔn?\n3. ?Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Abramu i nzuɛn benin yɛ i ɲin’n fiteli ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e ɔ?\n3 Abramu timan kɛ i blɛ sufuɛ’m be sa. I liɛ’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, nn i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i ɲin’n fíte kpa kɔ́. I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n maan akoto Pɔlu wa flɛli i ‘be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si.’ (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 4:11 nun.) Maan e nian like nga ti yɛ Abramu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yoli dan’n. I sɔ’n yó maan e kusu é kwlá sí like nga e ko yo naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a yo dan’n.\n?Kɛ anannganman su nzue’n kpɛli’n, wafa sɛ yɛ be suli Zoova ɔ?\n4, 5. ?Wan bo wun yɛ atrɛkpa Abramu suannin Zoova su like ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ e kwla se sɔ ɔ?\n4 ?Wafa sɛ yɛ Abramu sili Ɲanmiɛn Zoova i su like ɔ? E si kɛ blɛ sɔ’m be nun’n, Zoova le i sufuɛ kpa wie mun asiɛ’n su. Be nun kun yɛle Sɛmu. Nɛ́n i yɛ ɔ ti Nowe i wa nsan’n be nun kpɛn’n niɔn, sanngɛ i yɛ be dun mmua bo i dunman ɔn. Kɛ m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su dan kpa’n ti ɔ. * Kɛ anannganman su nzue’n sinnin’n, blɛ wie nun’n, Nowe flɛli Zoova kɛ “Sɛm i Nyanmiɛn.” (Bob. 9:26) Sɛmu i ɲin yili Zoova yɛ ɔ kleli kɛ ɔ bu Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n i like dan.\n5 ?Abramu sili Sɛmu? Ɔ kwla yo sɔ. Maan ɔ yo e kɛ e wunnin Abramu i bakan nun’n sa. Kɛ ɔ sili kɛ i nannannannan kun te o nguan nun naan w’a di afuɛ 400 tra su’n, ɔ yoli i fɛ dan! Sɛmu wunnin klunwifuɛ nga anannganman su nzue’n nunnunnin be’n asiɛ’n su’n. Kɛ klɔ sran’m bé kpɛ́ nvle klikli’m be ba mɔ bé trɛ́ asiɛ’n su’n, ɔ wunnin nun wie. Yɛ kɛ Nimurɔdu i blɛ su’n, sran’m bé kplán Babɛli lɔ sua mlomlo’n, ɔ wunnin nun ekun. Sɛmu m’ɔ suli Ɲanmiɛn nanwlɛ su’n w’a fɛmɛn i wun w’a wlaman sran sɔ’m be nun. Ɔ maan kɛ Zoova sanngannin be aniɛn’n, Sɛmu nin i awlobofuɛ’m be liɛ’n, aniɛn klikli nga i bobolɛ nun’n sran’m be kannin’n, m’ɔ ti Nowe i aniɛn’n, yɛ be kɛnnin i titi ɔ. Awlobo sɔ’n nun yɛ Abramu fin ɔn. E kwla lafi su kɛ Abramu buli Sɛmu i sran lele fa ɲinnin. Abramu i nguan ɲanman’n yoli tɛnndɛn, sanngɛ Sɛmu wunnin i dan lika. Ɔ maan kɔlɛ Sɛmu i bo wun yɛ ɔ suannin Zoova su like ɔ.\nAbramu su tu Iri m’ɔ ti amuɛn sɔlɛ klɔ’n su.\n6. (a) ?Wafa sɛ yɛ Abramu kleli kɛ ɔ fali anannganman su nzue’n i su sa’n tuli i wun fɔ nun ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Abramu nin Sarai be dili be mɛn’n likawlɛ ɔ?\n6 I kwlaa yoli o, Abramu fali anannganman su nzue’n i su sa’n tuli i wun fɔ nun. Ɔ maan ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin Ɲanmiɛn bé nánti kɛ Nowe fa yoli’n sa. I sɔ’n ti yɛ Abramu kpaloli amuɛn sɔlɛ’n, mɔ w’a faman Irifuɛ’m be ayeliɛ’n su wie’n niɔn. Atrɛkpa bɔbɔ’n, w’a yoman kɛ i bɔbɔ i awlobofuɛ mun sa wie. Abramu wa ɲannin bla kpa. Bla sɔ’n m’ɔ jɛli i’n, yɛle Sarai. Sarai i klanman dan m’ɔ ti’n, ɔ nin i Zoova sulafilɛ dan’n, be leman wunsu. * Kannzɛ bɔbɔ Abramu nin Sarai be leman ba’n, sanngɛ Zoova mɔ be suli i likawlɛ’n ti’n, be kwla dili aklunjuɛ. Asa ekun’n, be tali Abramu i aosua Lɔtu m’ɔ ti aika ba’n.\n7. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yo kɛ Abramu sa ɔ?\n7 Abramu w’a yaciman Zoova w’a suman Iri lɔ amuɛn mun le. Kɛ ɔ nin Sarai be liɛ’n, be nunman amuɛn sɔfuɛ’m be nun wie’n ti’n, i sɔ’n yoli be fɛ kpa. Sɛ e kunndɛ kɛ é láfi Ɲanmiɛn su kpa’n, ɔ fata kɛ e yo kɛ be sa. Kɛ e kusu e yoman kɛ sran onga’m be sa’n, ɔ fata kɛ i sɔ’n yo e fɛ kpa wie. Zezi seli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be su yoman “mɛn nga nunfuɛ,” naan i sɔ’n ti’n mɛn nga nunfuɛ’m bé kpɔ́ be. (An kanngan Zan 15:19 nun.) Sɛ Zoova mɔ amun waan amún sú i’n ti’n, amun osufuɛ mun annzɛ amun tranfuɛ’m be yi amun blo naan i sɔ’n kle amun yalɛ’n, nán amun wla fi su kɛ nán amun kunngba yɛ amun wo ɔ. Amun nin Ɲanmiɛn be su nanti nanwlɛ su kɛ Abramu nin Sarai be dun mmua yoli’n sa’n.\n8, 9. (a) ?Sa benin yɛ Abramu i wla su fiman su le ɔ? (b) ?Ndɛ benin yɛ Zoova kan kleli Abramu ɔ?\n8 Abramu i wla su fiman sa nga su le. Yɛle kɛ le kun’n, Ɲanmiɛn Zoova kannin ndɛ kun kleli i! Wafa nga Ɲanmiɛn kannin ndɛ’n kleli i’n, Biblu’n w’a yiyiman nun. Sanngɛ Biblu’n seli kɛ “Nyanmiɛn” yili i wun kleli bian nanwlɛfuɛ sɔ’n. (An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 7:2, 3 nun.) Kɔlɛ Ɲanmiɛn m’ɔ sie like kwlaa’n, ɔ sinnin anzi kun ja nun yili i wun nglo kaan sa kleli Abramu. Ɲanmiɛn Kpli m’ɔ lafiman’n, ɔ nin amuɛn mɔ be kwlá yoman like fi’n, mɔ Abramu i blɛ sufuɛ’m be sɔ be’n, ngbaciɛ ng’ɔ o be afiɛn’n, kɛ Abramu wunnin i’n, wafa nga ɔ yoli i fɛ lele kpeli nun’n, amun bu i akunndan nian.\n9 ?Ndɛ benin yɛ Zoova kan kleli Abramu ɔ? Ɔ seli i kɛ: “Jao ɔ mɛn’n nun wa, tu ɔ osufuɛ’m be wun lɛ, kɔ mɛn nga ń wá klé wɔ’n nun.” Mɛn kun nga Zoova kɛn i ndɛ’n, w’a boman su. Sanngɛ i waan ɔ́ wá klé Abramu mɛn sɔ’n. Nga ɔ fata kɛ Abramu dun mmua yo’n, yɛle kɛ ɔ tu i mɛn’n nin i osufuɛ’m be nun. Lalafuɛ mɛn sɔ’n nun lɔ’n, sran kun sa’n, i osufuɛ’m be ti i cinnjin kpa. Afin kɛ sran kun ɔ́ tú i osufuɛ’m be wun lɛ kó trán lika mmuammua’n, ɔ ti like tɛ kpa. Sran wie’m be liɛ’n, be waan wie’n bɔbɔ flunman.\n10. ?Ngue ti yɛ w’a yoman pɔpɔ w’a manman Abramu nin Sarai kɛ be jaso Iri lɔ ɔ?\n10 Kɛ Abramu jáso i mɛn’n nun lɔ’n, ɔ su yoman pɔpɔ mɛnmɛn i. Sran’m be kleli kɛ junman o Iri lɔ dan, naan ɔ ti aboje klɔ. (An nian kuku nga be flɛ i “ Klɔ nga Abramu nin Sarai be jasoli su’n,” i nun.) Kɛ be fufuli Iri klɔ laa’n i asiɛ’n i bo lɔ’n, be wunnin i kɛ sua kpakpa mun be o lɔ laa. Be nun wie’m be nun sua ba’m be ju be liɛ blu nin nɲɔn tra su bɔbɔ. Be ti awlobo kun nunfuɛ mun nin be afanniɛn’m be liɛ. Sua ba sɔ’m be bo sin yia awlo’n i klun’n. Be tali awlo klun sɔ’n nun laso. Be kpɛli nzue bla kaka Iri klɔ sɔ’n nun lɔ. Kpɛkun be kplannin abialiɛ, ɔ nin atrun kɔwlɛ kpanngban kɛ blɔfuɛ klɔ liɛ’n sa, yɛ be kplannin wla nin nzue fiɛn guawlɛ mun lɔ wie. Nán maan e wla fi wie kɛ Abramu nin Sarai be timan gbanflɛn nin talua kun. Blɛ sɔ’n nun’n, nn Abramu le afuɛ 70 yɛ Sarai le afuɛ 60. Kɛ bian kpa kwlaa fa kunndɛ’n sa’n, Abramu kunndɛ kɛ Sarai i wun fɛ i feke naan ɔ ɲan ninnge ng’ɔ nin i fata’n. Ndɛ nga Ɲanmiɛn kan kleli Abramu’n i su yalɛ nga be kokoli’n, ɔ nin kosan nga be fa usa be wiengu’n, ɔ nin sa’m be su kokolɛ mɔ be koko’n, amun bu be akunndan be nian. Kɛ Sarai kplinnin su kɛ ɔ́ súan Abramu bo’n, ɔ yoli i fɛ kpa! Kɛ Abramu sa’n, Sarai kusu tuli i klun kpɔcili aɲanbeun ninnge sɔ’m be kwlaa.\n11, 12. (a) ?Ka naan b’a jaso Iri lɔ b’a wɔ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ be yo ɔ? (b) Amun kan be kɔlɛ blɛ’n i ndɛ.\n11 Ajalɛ nga be fɛli i lɛ’n i sin junman’n ti dan kpa. Trɔ’m be wlalɛ’n, ɔ nin be wun fafalɛ’n be wo lɛ. Ninnge nga bé fá kɔ́’n, ɔ nin nga be su fa kɔman’n, be bu su akunndan. Sanngɛ ng’ɔ ti be cinnjin’n, yɛle be awlofuɛ mun. ?Wan yɛ ɔ́ kɔ́ wie ɔ, yɛ wan yɛ ɔ́ ká lɛ ɔ? I li Abramu i si Terakifuɛ’n i liɛ’n bɔbɔ yɛ ɔ lo be kpa’n niɔn. Be nuan sɛli su kɛ bé fɛ́ i kɔ́ naan bé niɛ́n i lika lele jú i wie cɛn. Kɔlɛ Teraki bɔbɔ yɛ ɔ kplinnin su kɛ be fɛ i wɔ ɔ, afin Biblu’n wa kannin kɛ i yɛ ɔ fɛli i awlobofuɛ mun jasoli Iri lɔ ɔ. Ɔ yo kɛ Teraki yacili amuɛn sɔlɛ’n sa. Asa ekun’n, be nin Abramu i aosua Lɔtu bé kɔ́ wie.—Bob. 11:31.\n12 Kɔlɛ cɛn’n wa juli. Be ko boli be nuan Iri klɔ’n i talɛ mun nin nzue mmuɛ nga be bo sin yiɛ i’n be sin lɔ. Be siesieli be ɲɔnngɔnmɛn mun nin be aflunmun mun. Be boli be nnɛn’m be nuan. Be boboli awlobo mun nin be afanniɛn mun be nuan kunngunngun. Siɛn’n, kɔlɛ’n yɛ be kwlaa be minndɛ i ɔ. * Atrɛkpa be kwlaa be ɲin ta Abramu. Be su minndɛ kɛ ɔ se be kɛ be wɔ. Kɔlɛ blɛ’n w’a ju siɛn’n, be su jaso Iri lɔ be kɔ mlɔnmlɔnmlɔn.\n13. ?Wafa sɛ yɛ andɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ sunman be yo kɛ Abramu nin Sarai sa ɔ?\n13 Andɛ’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ kpanngban be fa ajalɛ kɛ bé kɔ́ lika nga be le jasin bofuɛ’m be awuliɛ lɔ’n. Wie’m be kusu be suan aniɛn uflɛ naan be jasin bolɛ’n w’a ba nvlɛ, annzɛ be suan jasin fɛ bolɛ’n i wafa uflɛ nga be sa nin a tɔman nun’n. Ɲanmiɛn i sufuɛ sɔ’m be klɛnnin be wun, yɛ be kacili be sin sili aɲanbeun ninnge wie mun naan b’a kwla fɛ i sɔ ajalɛ’n. Nanwlɛ, be nin mo yolɛ fata, afin be nian Abramu nin Sarai be ajalɛ’n su! Sɛ e yi e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo sɔ wie’n, e kwla lafi su kɛ like nga Zoova mán e blɛ kwlaa nun’n, ɔ́ trá nga e fa mɛnnin i’n. Ɲanmiɛn Kpli sokpɛmɛn i gbanflɛn difuɛ le. (Ebr. 6:10; 11:6) ?I sɔ yɛ ɔ nin Abramu be nantili ɔ?\nBe kpɛli Efrati nzue ba’n\n14, 15. Amun kan Abramu i Aran lɔ kɔlɛ’n i ndɛ. ?Atrɛkpa’n, ngue ti yɛ Abramu sikeli Aran lɛ kan ɔn?\n14 Abramu nin i awlofuɛ mun nin be nnɛn’m be o atin’n nun w’a cɛ. Ɔ ju wie’n, Abramu nin Sarai be fu aflunmun’m be su, ɔ ju wie kusu be jra be nanti. Kɛ bé kókó yalɛ’n, nn nnɛn’m be wun gleinglein mun bé tɛ́ be liɛ bue kun. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, be sa wa tɔli nanmue kplanlɛ nin i tutulɛ’n nun kpa. Asa ekun’n, be ukali Teraki mɔ w’a yo oke’n naan w’a si ɲɔnngɔnmɛn annzɛ aflunmun su tran kpa. Be toli be ti wia atɔliɛ’n i nglo lɔ lika liɛ’n nun. Be sannin Efrati nzue ba’n. Kɛ cɛn’m bé sín kɔ́’n, nn bé kɔ́ be ɲrun.\n15 Atin nga b’a yaci i be sin lɔ’n, ɔ kwla ju i liɛ kilo 960. Be wa juli Aran lɔ sua nga be ti kɛ tanngannin sa’n be wun lɛ. Aran ti aboje klɔ. Lɛ yɛ aata difuɛ nga be fin wia afiliɛ lɔ’n be sin be kɔ wia atɔliɛ lɔ ɔ. Abramu nin i awlofuɛ’m be trannin klɔ sɔ’n su lɛ kan. Kɔlɛ kɛ mɔ Teraki leman wunmiɛn tuman ajalɛ kɔman mmua kun’n, i ti yɛ be sikeli lɛ ɔ.\n16, 17. (a) ?Aenguɛ benin yɛ Zoova nin Abramu be trali m’ɔ wlɛli i fanngan ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrali Abramu su Aran lɔ ɔ?\n16 I sin’n, Teraki wuli. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn ɔ le afuɛ 205. (Bob. 11:32) Blɛ kekle sɔ’n nun’n, Zoova nin Abramu be wa ijɔli ekun. I sɔ’n fɔnvɔli Abramu kpa. Zoova flannin ndɛ ng’ɔ kan kleli i Iri lɔ’n i nun. Yɛ ɔ tɛli i nda ekun. Ɔ seli i kɛ “ɔ́ yó nvle dan kun,” naan i dunman nun ti’n, ɔ́ yó nvlenvle’m be kwlaa be ye. (An kanngan Bo Bolɛ 12:2, 3 nun.) Aenguɛ sɔ’n mɔ Ɲanmiɛn nin Abramu be trali’n, ɔ wlali Abramu i fanngan. Ɔ maan ɔ wa fali atin’n ekun.\n17 Sanngɛ trɔ nga Abramu wlá naan w’a ɔ’n, ɔ timan aɔwi afin Zoova yrali Abramu su Aran lɛ kpa. Biblu’n kan “be bo ninnge mun, ɔ nin be sa nun sran nga be toli be Aran lɛ’n,” be ndɛ. (Bob. 12:5) Kwlaa naan Abramu w’a yo nvle dan’n, ɔ nin i fata kɛ ɔ ɲan ninnge kpanngban, yɛ i sa nun sran’m be sɔn kpa. Zoova mɛnmɛn i sufuɛ’m be aɲanbeun ninnge cɛn kwlaa. Sanngɛ like kwlaa ng’ɔ kwla uka be naan b’a yo i klun sa’n, ɔ fa man be. I sɔ’n mɔ Zoova yoli’n wlali Abramu i fanngan ɔ maan ɔ fali atin’n ekun. Lika nga ɔ su kɔ lɔ’n, ɔ siman lɔ bɔbɔ.\nIri lɔ tulɛ’n w’a yoman pɔpɔ w’a manman Abramu nin Sara\n18. (a) ?Cɛn benin yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i nvle’n i cɛn cinnjin kun ɔn? (b) ?Kɛ ɔ juli i ɲrun’n, sa cinnjin benin wie mun yɛ be juli Nisan anglo’n i cɛn ba 14 nun ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i “Biblu’n nun cɛn cinnjin kpa kun” i nun.)\n18 Kɛ a fɛ i Aran lɛ á kɔ́’n, a to Karkemisi. Lɛ yɛ lika kɔfuɛ mun nin be nnɛn’m be kpɛ Efrati nzue ba’n niɔn. Cɛn nga Abramu juli lika sɔ’n nun lɛ’n, ɔ ti Ɲanmiɛn i nvle’n i cɛn cinnjin kpa kun. Afuɛ 1943 nun’n, ka naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n, Nisan anglo’n i cɛn ba 14 su yɛ Abramu nin i sa nun sran mun ɔ nin i nnɛn’m be kpɛli Efrati nzue ba’n niɔn. (Tul. 12:40-43) Efrati nzue ba’n i ja ngua lɔ lika’n nun yɛ mɛn nga Zoova tali nda kɛ ɔ́ fá mán Abramu’n ɔ wo ɔ. Cɛn kunngba sɔ’n nun yɛ aenguɛ nga Ɲanmiɛn nin Abramu be trali’n ɔ boli i bo ɔ.\n19. ?Kɛ Zoova tá Abramu i nda’n, ɔ seli i sɛ? ?Yɛ atrɛkpa ngue yɛ Abramu i wla kpɛnnin su ɔ?\n19 Abramu toli i ti mɛn’n i ja ngua lɔ lika liɛ’n nun. Be ɔli lele be juli Sisɛmu, be toli waka dandan nga be o Mɔre lɔ’n. Be jrannin lɛ. Kpɛkun Zoova nin i be ijɔli ekun. I nda ng’ɔ tali Abramu’n i nun’n, ɔ kannin Abramu i “osu’n” i ndɛ. Ɔ seli i kɛ ɔ́ fá mɛ́n ng’ɔ o nun lɛ’n mɛ́n i osu’n. Ndɛ nga Zoova kɛnnin i Edɛni fie’n nun lɔ kɛ “osu” kun wá dé klɔ sran mun’n, atrɛkpa Abramu i wla kpɛnnin su. (Bob. 3:15; 12:7) Kɔlɛ Abramu su wun i wlɛ kɛ Zoova su sin i lika ɔ́ yía i klun sa’n i nuan.\n20. ?Wafa sɛ yɛ Abramu kleli kɛ ɔ bu nɛnnɛn nga Zoova dili i’n i like dan ɔn?\n20 Abramu bu nɛnnɛn nga Zoova dili i’n i like dan kpa. Kɛ ɔ́ wlán sín mɛn sɔ’n nun’n, kɔlɛ ɔ niɛn i wun su kpa, afin Kanaanfuɛ’m be te tran lɛ. Abramu jrannin waka dandan nga be o Mɔre’n be wun lɛ kan, yɛ ɔ kplannin Ɲanmiɛn suwlɛ kun lɛ. Kpɛkun i sin’n, ɔ ko kplannin kun ekun Betɛli bue liɛ’n su lɔ. Ɔ bo flɛli Zoova i dunman’n, ɔ srɛli i. Ninnge nga i waan ɔ́ yó mɛ́n i osu’n ti’n, ɔ lɛli i ase. Atrɛkpa’n, ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ kleli Kanaanfuɛ mun wie. (An kanngan Bo Bolɛ 12:7, 8 nun.) Sa kekleekle wie’m be tɔli Abramu su, sanngɛ w’a buman i sua’n m’ɔ yacili i Iri lɔ’n ɔ nin fɛ ng’ɔ dili i lɔ’n be akunndan. Nanwlɛ, ngwlɛlɛ ayeliɛ yɛle i sɔ’n. Ɔ fɛli i akunndan’n kwlaa sieli like nga Zoova seli kɛ ɔ́ mɛ́n i’n, i su. Ebre Mun 11:10 se kɛ: “Ɔ minndɛ klɔ kpa nga be wlɛli i sua’m be bo ase kpa’n, bɔ Nyanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ jajali yɛ ɔ kplannin’n.”\n21. ?Ɲanmiɛn i Sielɛ’n i su like benin yɛ e wun i wlɛ tra Abramu ɔ? ?Yɛ ngue yɛ amun a fua kɛ amún yó ɔ?\n21 E mɔ e su Zoova andɛ’n, e si klɔ nga Ebre 11:10 kɛn i ndɛ’n e tra Abramu. Klɔ sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn i Sielɛ Blɛ’n. E si kɛ Ɲanmiɛn i Sielɛ’n ɔ o nglo lɔ naan ɔ ka kaan’n, ɔ́ núnnún mɛ́n tɛ nga. Asa ekun’n, e si kɛ, kɛ e se yɛ’n, Zezi Klist m’ɔ ti Osu nga Zoova kɛnnin i ndɛ kleli Abramu’n, ɔ ti Ɲanmiɛn i Sielɛ sɔ’n i su Famiɛn. Kɛ Abraamu wá cɛ́n’n, ɔ́ wá wún wafa nga Zoova i klun sa’n kpɛnnin su’n. Nanwlɛ, kɛ é wá wún Abraamu’n ɔ́ yó e fɛ dan. ?Amun kunndɛ kɛ nda nga Zoova tali’n, be kwlaa be kpɛn su amun ɲrun? Sɛ ɔ ti sɔ’n, ɔ ti cinnjin kɛ amun yo kɛ Abramu sa titi. Maan amun klɛn amun wun man Zoova, yɛ amun fɛ i ndɛ’n su. Kpɛkun nɛnnɛn nga ɔ di amun’n ti’n, amun lɛ i ase. Sɛ amun lafi Ɲanmiɛn su kɛ Abramu m’ɔ ti be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n ‘be si’n sa’n,’ ɔ́ yó amun si wie.\nKlɔ nga Abramu nin Sarai be jasoli su’n\nPƐRSI jenvie’n ɔ nin klɔ nga be flɛ i Bagdadi’n be afiɛn nun lɔ lika liɛ’n nun’n, klofuɛn kun o lɛ. I su bliki nvuɛnnvuɛn mun yɛ b’a ka ɔ. Klofuɛn sɔ’n i ngunmin yɛ ɔ o lika kee sɔ’n nun ɔn. Aunmuan’n w’a tu ndutre’n w’a gua bliki nvuɛn sɔ’m be su lelele. Wia’n kusu boman aɔwi. Sɛ w’a yoman kɛ nnɛn kun w’a kpan kɔnguɛ sa’n, lika’n ti sa srololo. Kɛ awieliɛ’n ɔ wieli laa aboje klɔ dan nga be flɛ i Iri’n kɛ ngalɛ’n sa.\nSanngɛ maan e kan blɛ mɔ klɔ’n te jin i ba su’n i afuɛ 4000 yɛ’n, i ndɛ. Be kplannin Iri klɔ’n Efrati nzue ba’n i wia afiliɛ lɔ. Be diman klɔ sɔ’n i su aɲanbeun ninnge’m be yalɛ! Sua’m be talɛ’m be fɛn fuai. Ninnge atɛ yowlɛ’m be lɔngɔ akpɔ’m be nuan tɛɛn. Aata difuɛ’m be di be ninnge’m be gua kle like tofuɛ mun. Nglɛmun o, nnɔsua o, sran wie’m be fa nnɛn wun ndrɛ ufue’n be wɔ jese tre. Kanga’m be kusu, ninnge kpakpa nga mmeli’m be fa ba’n yɛ be sua be jra ɔ.\nLɔ kusu amuɛn sɔwlɛ sua dan kun o lɔ. Lika kwlaa nga a wo’n, ɔ ɲin kwla tɛ i. Sua sɔ’n nun yɛ sran’m be ko sɔ be amuɛn nga be flɛ i Nana annzɛ Sini’n niɔn. Amuɛn sɔ’n yɛle anglo ba’n mɔ be sɔ i’n. Sran’m be bu i kɛ amuɛn sɔ’n i dunman nun ti yɛ b’a ɲan be wun ɔn.\nSanngɛ sran kun o lɛ i liɛ’n, be tɛ nga be yi be amuɛn sua mlomlo sɔ’n nun’n, b’a flɛn i. Be flɛ sran sɔ’n kɛ Abramu.\nBiblu’n nun cɛn cinnjin kpa kun\nCɛn nga Abramu kpɛli Efrati nzue ba’n, ɔ ti Biblu’n nun cɛn cinnjin kun. Kɛ ɔ cɛli kpa’n, sa cinnjin kpa wie’m be wa juli cɛn kunngba sɔ’n nun. Kɛ ɔ dili afuɛ 430, afuɛ 1513 nun’n, Nisan anglo’n i le 14 su ka naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n, Zoova deli Izraɛlifuɛ mun lomuɛn nun Ezipti lɔ. Ɔ yoli sɔ naan be wɔ klɔ nga ɔ tali nda kɛ ɔ́ fá mán Abramu’n i su lɔ. (Tul. 12:40, 41; Gal. 3:17) Klistfuɛ’m be blɛ su kusu’n, afuɛ 33 nun’n, cɛn kunngba sɔ’n nun’n, Zezi yiɛli i akoto mun. Yɛ ɔ nin be trali aenguɛ kɛ be nin i bé dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ, naan bé yí klɔ sran’m be su afɛ’n. (Lik 22:29) Kɛ ɔ fɛ i lɛ lele nin andɛ’n, afuɛ kwlaa nun’n, Zuifu’m be anglo nga be flɛ i Nisan’n, i le 14 su’n, Zoova i Lalofuɛ’m be tran E Min’n i Aliɛ Cɛn dilɛ’n i bo.—Lik 22:19.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Ɲanmiɛn wa kacili Abramu i dunman’n kɛ Abraamu. I bo’n yɛle “nvle-nvle kpanngban be nannan.”—Bob. 17:5.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 I kunngba’n, Teraki i mma’m be nun’n, Abramu yɛ be dun mmua boli i dunman ɔn, sanngɛ kusu nn nɛ́n i yɛ ɔ ti ba kpɛnngbɛn’n niɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Ɲanmiɛn wa kacili Sarai i dunman’n kɛ Sara. I bo’n yɛle “famiɛn osu nunfuɛ.”—Bob. 17:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Fluwa sifuɛ wie’m be lafiman su kɛ Abramu i blɛ su’n, sran’m be ta ɲɔnngɔnmɛn. Sanngɛ sa nga ti mɔ be se sɔ’n be bɔbɔ be kwlá yiyiman nun. Biblu’n i liɛ’n, ɔ kle kpɛ sunman kɛ ɲɔnngɔnmɛn o Abramu i sa nun wie.—Bob. 12:16; 24:35.\n?Wafa sɛ yɛ Abramu yili i nglo kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan ɔ sɔman amuɛn ɔn?\n?Ngue yɛ ɔ yo amun ɲɛnmɛn Abramu i Iri lɔ jasolɛ nun ɔn?\n?Suyralɛ nin mmlusuɛ benin mun yɛ Abramu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n mɛnnin i ɔ?\n?Ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ Abramu sa ɔ?\nAbraamu—Be kwlaa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be si’n


?Ngue yɛle Biblu’n nun like mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be nin sran’m be suan’n? Be tuaman like suanlɛ’n i ti kalɛ.\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aazantinin bobo aniɛn'n Aflikanin Aimara Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Aleman bobo aniɛn'n Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angle bobo aniɛn Angola bobo aniɛn Arabu Arabu (Liban) Asamɛ Ausa Azeri Azeri (Siriliki) Ba Aleman Basa (Kamerunun) Baskii Basku Bataka (Toba) Beliziki lɔ blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Bengali Biaki Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Bulu Bɔsnian Damara Dangme Danois Digɔɔ Dreu Ebre Edo Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Esan Eve Fanti Fiji Frafra Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Galician Garifuna Gitonga Gloelandi Glɛki Guadeloupean Creole Guaranin Guatemala bobo aniɛn'n Gujarati Gunnun Hindi (Roman) Iban Ibanag Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Iri Motu Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Itsekiri Izbɛki Javanese Kabaadino Cɛɛkese Kabie Kabili Kabuverdianu Kacɛn Kalanga Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kazaki (Arabu) Keci Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kecua (Kuzko) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kisi Kisɔnge Klowati Kolɔnbi bobo aniɛn'n Konkanin (Rɔmun) Kore aniɛn'n Kosa Krio Kuangali Kuaniama Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji Kuude Kuumanji (Siriliki) Kyangonde Kɔngo Lanba Langue des signes australienne Langue des signes brésilienne Langue des signes tchèque Lao Lau Letɔn Lingala Lio Litianin Luganda Luxembourgeois Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Mamun Manbue-Lungu Mapudungun Marati Mari Martiniquan Creole Maseduanin Masi Maya Mazateco (Uautla) Miama Mingrelian Mistɛki (Gerero) Mixe Mizo More Morisi Kleɔlu Myanmar Sign Language Mɔngoli Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Guerero) Nauatɔlu (Nɔɔ de Puebla) Nauatɔlu (Santrali) Nauatɔlu (Uasteka) Ndebele Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Ngabere Ngangela Niasi Nikaragua bobo aniɛn'n Niue Nyungwe Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Oromo Osɛti Otomi Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Papiamɛnto (Aruba) Parague bobo aniɛn'n Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Peruvi bobo aniɛ'n Pidgin (West Africa) Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Pomeranian Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Rarotɔngan Risi Risi bobo aniɛn'n Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Romania) Rumanin Rumanin Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sesoto (Lesoto) Sidama Sili Bobo aniɛn'n Silozi Siluba Sinala Sinianja Sinnin (Aka) Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Siyao Slovaki Slovenin Sona Suaili Suaili (Kɔngo) Suati Sunda Suvace Suɛdi Sãotomense Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Tajiki Tamulu Tandroy Tankarana Taraskan Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tilapanɛki Tiriki Tirkimenin Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tizɛltali Tojolabali Totonaki Tswana Tui Tuvinian Tɔku Pisinin Tɔngan Ualisi Uarɛ-Uarɛ Uauunaiki Uiguu (Arabu) Uiguu (Siriliki) Uisi Unbundu Urobo Uruguayan Sign Language Urundu Uzbek (Roman) Valencian Venezuela bobo aniɛn'n Vezo Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapotec (Lacigiri) Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi kakazi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɔngli bobo aniɛn'n Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\n?Ngue yɛle Biblu’n nun like mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be nin sran’m be suan’n?\nZoova i Lalofuɛ’m be uka sran mun naan b’a wun like nga Biblu’n kle i wlɛ. Biblu’n nun like suanlɛ kwla uka ɔ naan:\nW’a di aklunjɔɛ\nW’a kaci Ɲanmiɛn i janvuɛ\nW’a si e ɲrun lɔ sa be su ndɛ nga Biblu’n kan’n\nNdɛ nga nun’n, e tɛ kosan nga’m be su:\n?Wafa sɛ yɛ amun kle sran’m be Biblu’n nun like-ɔ?\n?Ɔ fata kɛ n tua like suanlɛ’n i ti sika?\n?Like suanlɛ’n di dɔ nɲɛ?\n?Wafa sɛ yɛ n kwla bo i bo-ɔ?\n?N kwla bo i ta n nian?\n?Sɛ n kplin su kɛ be kle min Biblu’n nun like’n, bé mían min kɛ n kaci Zoova i Lalofuɛ wie?\n?N kwla fa min bɔbɔ min Biblu liɛ’n?\n?N kwla se sran uflɛ naan ɔ wa trɛn i bo wie?\n?Sɛ Zoova i Lalofuɛ’m be kleli min Biblu’n nun like laa’n nin, be kwla kle min like ekun?\n?Sɛ n kloman kɛ sran kun yɛ ɔ kle min like’n ngue yɛ ɔ fata kɛ n yo-ɔ?\nSran úka ɔ naan a si like nga Biblu’n kle’n. Amún kókó ndɛ cinnjin’m be su yalɛ kunngunngun. Amún súan fluwa A kwla di aklunjɔɛ tititi! i nun like yɛ ɔ́ úka naan blɛblɛblɛ wá wún like nga Biblu’n kle’n ɔ nin wafa ng’ɔ kwla uka wɔ’n be wlɛ. Sɛ a kunndɛ kɛ á sí nun kpa ekun’n nian video nga.\nCɛcɛ. Kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be nian ndɛ nga Zezi kan kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun’n su. Ɔ seli be kɛ: “N fɛ i sɔ yolɛ’n n cɛli amun, amun kusu nán amun de like fi.” (Matie 10:8) Asa ekun’n, a su toman fluwa nga á súan nun like’n. I wie yɛle Biblu’n nin fluwa A kwla di aklunjɔɛ tititi!\nFluwa’n i nun like suanlɛ’m be ti ablesiɛn (60). Blɛ nga sran kun le i’n i su yɛ ɔ nian suan like-ɔ. Sanngɛ like suanfuɛ sunman be koko fluwa’n i nun like suanlɛ wunmuan kun su yalɛ lemɔcuɛ kwlaa nun.\n1. Klɛ ɔ dunman ɛntɛnɛti su. É fá ɔ su ndɛ nga a klɛ’n é mán Zoova i Lalofuɛ kun naan ɔ nian ɔ osu.\n2. Zoova i Lalofuɛ kun flɛ́ wɔ. Ɔ́ klé ɔ wafa nga e kle sran’m be Biblu’n nun like’n, yɛ sɛ a le kosan wie mun’n ɔ́ tɛ́ be su.\n3. A nin like klefuɛ’n amun nuan sɛ wafa nga amún súan like’n su. Ɔ kwla ko kle ɔ like ɔ awlo lɔ, annzɛ ɔ kwla flɛ a telefɔnun nun, annzɛ kusu ɛntɛnɛti su. Asa ekun’n, ɔ kwla klɛ ɔ fluwa. Blɛ sunman nun’n, like suanlɛ’n di dɔ kɔe kun sanngɛ sɛ a leman blɛ’n ɔ kwla yo kpe kan.\nƐɛn. Klɛ ɔ dunman ɛntɛnɛti su. Sɛ sran ng’ɔ́ klé ɔ like’n flɛ wɔ’n se i kɛ a klo kɛ ɔ kle ɔ like naan á nían sɛ ɔ́ yó ɔ fɛ-o. Sran’n fá fluwa pɛplɛpɛ A kwla di aklunjɔɛ tititi! mɔ like suanlɛ nsan cɛ yɛ ɔ o nun’n klé amun like. I liɛ’n a kwla nian sɛ yo ɔ fɛ-o.\nCɛcɛ. Zoova i Lalofuɛ’m be klo sran’m be Biblu’n nun like klelɛ, sanngɛ be mianman sran fi kɛ ɔ kaci Zoova i Lalofuɛ. E yiyi like nga Biblu’n kle’n nun amanniɛn su e kle sran mun. Sanngɛ e wla fiman su kɛ sran kun le atin lafi like ng’ɔ klo’n su.—1 Piɛli 3:15.\nƐɛn. A kwla fa Biblu’n wafa kwlaa nga a klo’n. Kannzɛ Zoova i Lalofuɛ’m be klo La Bible. Traduction du monde nouveau annzɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n—Matie-Sa Nglo Yilɛ afin i nun ndɛ’n i wlɛ wun ti pɔpɔ’n sanngɛ be si kɛ sran kaka be klo be bɔbɔ be Biblu liɛ’n i nun kannganlɛ.\nƐɛn. A kwla se ɔ awlofuɛ’m be ngba annzɛ ɔ janvuɛ mun naan be tran like suanlɛ’n i bo wie.\nƐɛn. Atrɛkpa’n, wafa nga be kle like siɛn’n ɔ́ yó ɔ fɛ trá laa’n. Afin be siesieli wafa nga be kle sran’m be like’n i uflɛ naan ɔ nin be su sa’m be wɔ likawlɛ. Video nin ndɛ nga be tie’n kaka o nun yɛ sran’n kwla kɛn i klun ndɛ kpa.\nSran sunman be liɛ’n kɛ sran kun kle be Biblu’n nun like’n be wun i wlɛ ndɛndɛ, sanngɛ sran wie’m be liɛ’n i bo bolɛ’n nun’n be klo kɛ be ngunmin bé súan like’n. E ɛntɛnɛti adrɛsi’n i bue ng’ɔ kan e Like Klelɛ Ninnge’m be ndɛn’n i su’n, a kwla ɲan Biblu’n nun like suanlɛ ninnge mun. Be nun wie mun yɛ:\nBiblu’n su video mun. Video kpekpe sɔ’m be tɛ Biblu’n su kosan cinnjin’m be su.\nKosan mɔ biblu’n tɛ be su’n. Ndɛ sɔ’m be nun’n be tɛ Biblu’n i su kosan kpanngban be su.\nLike nga Biblu’n kle’n. Ndɛ nga be o i bue sɔ’n su’n be kle Biblu’n nun mmla wie mɔ be kwla uka e cɛn kwlakwla’n be ndɛ.\nA kwla di aklunjɔɛ tititi!—Biblu’n i nun like suanlɛ’n i bo bolɛ\nFluwa pɛplɛpɛ nga kwla uka wɔ naan ɔ bɔbɔ w’a bo Biblu’n nun like suanlɛ bo. Ɔ o e Biblu’n nun like suanlɛ mɔ be demɛn i ti sika’n nun wie.\nA nin Zoova i Lalofuɛ mun amun koko Biblu’n nun ndɛ kun su yalɛ, annzɛ kunndɛ kɛ á sí be su ndɛ kpa.\nBe kwla uka ɔ naan w’a wun Biblu’n i nun ndɛ’n i wlɛ\n?Kannzɛ be kwla wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ’n, sanngɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ be uka wɔ ɔ?\nFa man sran Fa man sran ?Ngue yɛle Biblu’n nun like mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be nin sran’m be suan’n?\nijwfq ndɛ tre 15


?Alɛ kunlɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Batak (Toba) Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Coréen Croate Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Ga Grec Groenlandais Guarani Géorgien Hiligaynon Hongrois Hébreu Iban Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Italien Japonais Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Luo Luvale Macédonien Malgache Maltais Mam Maya Mazateco (Huautla) Mizo Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyaneka Nzema Néerlandais Ossète Otètèla Ourdou Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pidgin (Cameroon) Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tahitien Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzotzil Ukrainien Umbundu Venda Vietnamien Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n niɔn?\nSran sunman be waan Ɲanmiɛn klo alɛ kunlɛ’n. Afin laa’n, Ɲanmiɛn seli i sufuɛ’m be kɛ be kun alɛ. Biblu’n kle sɔ weiin. Sanngɛ sran wie’m be liɛ’n, be waan Ɲanmiɛn kpɔ alɛ kunlɛ’n. Afin, kɛ i Wa Zezi bali asiɛ’n su wa’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be klo be kpɔfuɛ mun. (Matie 5:43, 44) Ɔ maan, sran sɔ’m be bu i kɛ laa yɛ Ɲanmiɛn kloli alɛ kunlɛ ɔ. Naan siɛn’n, ɔ timan sɔ kun.\n?Yɛ ɔ li? ?A bu i kɛ Ɲanmiɛn klo alɛ kunlɛ’n? ?Kɛ sran’m bé kún alɛ andɛ’n, wan sin yɛ Ɲanmiɛn jran ɔn? Kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n kwla tike ɔ ɲin. Wienun ɔn, sran wie’m be su kun alɛ. Sɛ a si kɛ be nga a jran be sin’n, Ɲanmiɛn jran be sin wie’n, ɔ́ yó ɔ fɛ. ?Nɛ́n i ɔ? Afin, a lafi su kɛ bé kwlá be kpɔfuɛ mun. ?Yɛ sɛ bue kun fuɛ mun yɛ Ɲanmiɛn jran be sin’n nin, ɔ́ yó ɔ sɛ? Atrɛkpa’n, ɔ le akunndan uflɛ mɔ á bú ɔ.\nWafa nga Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n, ɔ fata kɛ e wun i wlɛ. Afin, sɛ e wun i wlɛ’n, Ɲanmiɛn i wun akunndan nga e bu’n, ɔ kwla kaci. Alɛ kunlɛ’n ti’n, sran kpanngban be wun ɲrɛnnɛn. Sran wie’m be waan Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ sran’m be kun alɛ. Naan kɛ bé wún ɲrɛnnɛn’n, i ndɛ nunman nun. ?A bu i sɔ wie?\nSɛ a kanngan Biblu’n nun’n, á wún kɛ ndɛ ng’ɔ kan’n, ɔ nin sran’m be liɛ’n ɔ timan kun mlɔnmlɔn. I kpa bɔbɔ’n, kɛ ɔ fɛ i laa lele andɛ’n, wafa nga Ɲanmiɛn bu alɛ kunlɛ’n w’a kaciman. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn buli alɛ kunlɛ’n laa Izraɛlifuɛ’m be blɛ su ɔ? ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn buli alɛ kunlɛ’n Klistfuɛ klikli’m be blɛ su ɔ? É wá fá Biblu’n tɛ́ kosan sɔ’m be su. I liɛ’n, é wún wafa nga Ɲanmiɛn bu alɛ nga sran’m be kun be andɛ’n i wlɛ. Kpɛkun, sɛ cɛn wie lele sran’m bé yáci alɛ kunlɛ’n, é wún i wlɛ wie.


Matie 23 YRENT - "Bɛ -sru ɛn Zozi 'wɩ tin 'badɩ 'sia 'e - Bible Search\nTe 'ka 'wɩ drɛ "le Farizɛn 'nɔn 'le 'wɩ 'zʋ dɩ!\n(Mk 12.38-40; Lk 20.45-46)\n1"Bɛ -sru ɛn Zozi 'wɩ tin 'badɩ 'sia 'e -srunɔn 'lee minnun pɛɛnɔn lɛ. 2Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn 'bɛ Moizi -le -pei -tɔ wɩnun "paaman 'ka 'ji. 3-Yee "wɛan 'wɩ pɛɛnɔn nɛn waa ve 'cɛɛ bɛ, 'ka 'ta wʋla "da! 'Pian te 'ka 'ta wʋla o drɛ wɩnun da dɩ! Kɔɔ 'wɩnun nɛn waa "paaman 'ka 'ji bɛ, -a da "cɛɛ 'o 'bɔ "o 'ta wʋla dɩ.\n4'Wɩnun nɛn o ya 'plɛblɛ bɛ, -a 'bɔ nɛn waa -tɛa 'e cin da -e 'o vɩ minnun lɛ 'nan 'o 'ta wʋla "da. 'Pian o 'ka "vale o "paa o va -a drɛnan dɩ. 5-Wee 'wɩ pɛɛnɔn drɛdɩ bɛ, e ya min yiɛ 'lɛ. 'Fluba nɛn waa crɛn -tɛa, -e 'o 'pa o nyrɛnbɔn da bɛ, 'lee -nyrɛn waa crɛn -tɛa -e 'o 'pa 'o 'pɛ -da bɛ, 'lee sɔ 'lɛbo "nɛn 'e -plimlan bɛ, -wee vɛ "mlianla "da. 6-Te e ya "fɛdi da -a oo, ɛn -te e ya cin yɩ 'kuin -a oo, -nyran "nan 'kpagba nɛn waa 'sidɩ ye "yi. 7Waa ye "yi "le 'nan min 'e 'o 'tɔ bʋ -guada, ɛn waa ye "yi "le 'nan min 'e 'o laabʋ 'fluba "paazan.\n8'Pian 'cee ve bɛ, te 'ka -wɛɛ 'nan min -tʋ 'e 'ka laabʋ 'fluba "paazan dɩ! Kɔɔ 'ka pɛɛnɔn ka drɛ "bʋɩnun -a, ɛn Bali -tʋwli 'bɛ cɩ 'wɩ "paazan -a 'ka 'ji. 9Ɛn "nyian bɛ, 'trɛ 'gʋɛ -a da bɛ, te 'ka min -tʋ bɔ -a laabʋdɩ -a 'nan 'ka "tɩ "dɩ, kɔɔ 'ka "tɩ "a laji lou, Bali nɛn. 10Te 'ka -wɛɛ 'nan min -tʋ 'e 'ka laabʋ 'e 'tazan dɩ! Kɔɔ Crizi -tʋwli 'bɛ cɩ 'ka 'tazan -a. 11'Ka 'va min -dan 'e drɛ 'ka pɛɛnɔn 'suzan 'a. 12Min nɛn 'e 'fli drɛ -dan bɛ, Bali -a dra "wɛnnɔn. Ɛn min nɛn 'e 'fli drɛ "wɛnnɔn bɛ, Bali -a dra -dan.»\nZozi 'wɩ 'pla 'fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn lɛ\n(Mk 12.40; Lk 20.47; 11.39-52)\n13«'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka -si -tɔ minnun lɔ 'nan te 'o 'kʋ Bali va dɩ. 'Ka 'bɔ, ka 'ka "vale 'ka -wla "wo Bali -le mingɔnnɛn trɛda dɩ, ɛn minnun nɛn o ya "vale "o -wlamlan 'nan bɛ, ka -si 'lɛ 'wʋ -wlɔ.\n14['Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka -calenun -le fɛnun "sia 'o 'lɔ -dawli -a. "Bɛ -sru -e 'ka Bali trʋ 'ba -plɔun 'nan -e minnun 'o 'ka "sia min tɩglɩ 'a. 'Wɩnun zɩɛ -yee "wɛan Bali -wee tin "paa 'plɛblɛ.]\n15'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka -ko min -wɛɛlɛ 'trɛda fɛ -kɔɔbli 'nan, 'nan -e 'o 'ta wʋla 'cee -pei -tɔ wɩnun da. Ɛn -te ka min 'yɩ bɛ, 'cee 'wɩ "paadɩ a limlan min -wlidɩ "a "fo. -Yee -kɔndɩ -wlidɩ -ciala 'cee vɛ da 'e 'pa -a "fli.\n16'Ka yiɛ a 'e 'widɩ, ɛn ka ya "vale 'ka -si -kɔɔnman minnun lɛ. -Yee "wɛan 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kaa paa minnun ji 'nan, -te min 'e 'pɛ wluan Bali -pan 'kɔn da bɛ, ya'a fɛ -tʋ dra min lɛ dɩ. 'Pian -te min 'e 'pɛ wluan -siga nɛn Bali -pan 'kuin bɛ -a da bɛ, -yɛɛ cɩ 'wɩ -dan a. -A san -a 'ta ta wo -kpɔ. 17-Blʋnɔn nɛn kaa, ɛn 'ka yiɛ a 'e 'widɩ! -Siga bɛ e ya fɛ -tʋ -a, 'pian Bali -pan 'kuin nɛn e dra 'saun Bali 'lɛ. Ka'a tɔa zɩɛ dʋʋ?\n18Ɛn ka paa minnun ji "nyian 'nan, -te min 'e 'pɛ wluan Bali -pan "davɛ da bɛ, ya'a fɛ 'tʋ dra min lɛ dɩ. 'Pian -te min 'e 'pɛ wluan 'sraga bʋvɛ nɛn Bali -pan "davɛ da bɛ, -a da bɛ, e ya 'wɩ -dan a. -A san -a 'ta ta wo -kpɔ. 19Yiɛ 'winɔn! 'Sraga bʋvɛ bɛ e ya fɛ -tʋ -a, 'pian Bali -pan "davɛ da nɛn e dra 'saun Bali 'lɛ. Ka'a tɔa zɩɛ dʋʋ? 20Min nɛn 'e 'pɛ wluan Bali -pan "davɛ da bɛ, te 'e 'pɛ wluan Bali -pan "davɛ 'lee 'sraga bʋvɛ pɛɛnɔn nɛn "da "bɛ -a da. 21Min nɛn 'e 'pɛ wluan Bali -pan 'kɔn da bɛ, te 'e 'pɛ wluan Bali nɛn e -nyɛanla 'ji bɛ -a da. 22Ɛn min nɛn 'e 'pɛ wluan labli man bɛ, te 'e 'pɛ wluan Bali -le mingɔnnɛn pɛin man, ɛn "nyian te 'e 'pɛ wluan Bali da kɔɔ -yɛɛ cɩ 'e -nyrandɩ pɛin zɩɛ -a da.\n23'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Ka fɛ pɛɛnɔn 'fuzan -nɔan Bali lɛ. Ɛn "nyian fɛ 'finvinnun pɛɛnɔn bɛ, kaa -fuzan -nɔan Bali lɛ, -nyrɛn "le sinwlɛnun nɛn waa laabo manti 'lee anɛti 'lee -cimɛn bɛ -wee 'wɩ 'zʋ. 'Pian -pei -tɔ wɩnun nɛn o cɩ -dan "le 'cɛɛ drɛ bɛ cɛɛ "tʋe. 'Wɩ tɩglɩ drɛdɩ a -tʋ, ɛn min nyrinda 'sidɩ a -tʋ, ɛn yi -tɛradɩ Bali da a -tʋ, 'wɩnun zɩɛ -nyrɛn kaa dra 'e tɛdɛ paan 'vaa -e 'ka pee drɛ "bɛ -sru! 24'Ka yiɛ a 'e 'widɩ, ɛn ka ya "vale 'ka -si -kɔɔnman minnun lɛ. -Te 'nyrɔndrʋ "wɛnnɛn 'fɔ 'ka 'blɩfɛ va bɛ, kaa "sia "va. 'Pian -wi -dandan nɛn waa laabo shamo bɛ, cɛɛ "mɛan te ka'a -kɔnnɛn 'ye dɩ.\n25'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka 'kulenɛn 'lee -pɔ man "foeman fɛnyian, 'pian fɛnun nɛn kaa -ble -ji bɛ, crinnan fɛnun 'lee fɛnun nɛn kaa "sia minnun lɔ 'ka 'bɔ 'ci 'sɔ wɩnun da bɛ -nyrɛn. 26Farizɛn 'nɔn, 'ka yiɛ a 'e 'widɩ! 'Ka -wɛɛ 'nan 'ka 'ci 'e drɛ tɩglɩ 'vaa -e 'ka 'kulenɛn 'lee -pɔ man "foe.\n27'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka ya "le min -yrɛnun nɛn o trɔɛ 'wʋ "man "bɛ -wee 'wɩ 'zʋ. O man bei "a fɛnyian, 'pian te o ci a 'e fadɩ min 'wlɛ 'lee fɛ fʋlɩdɩ pɛɛnɔn 'a. 28'Ka 'bɔ "nyian, minnun 'ka ye min tɩglɩnun -a, 'pian te ka 'ka 'bɛ 'a dɩ. Ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ, ɛn 'ka 'ci a 'e fadɩ 'wɩ 'wlidɩ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'a.\n29'Fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn, ka 'wɩ dra min yiɛ 'lɛ! 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ Bali 'lewei vɩnɔn nɛn -kaa tranun o tɛɛ bɛ, ka 'kɔn drɛ o -yrɛ da. Ɛn "nyian ka min tɩglɩnun -yrɛ da drɛ fɛnyian fɛnyian. 30"Cɛɛ vɩ 'nan kaa 'kɔn 'wɩnun zɩɛ -a drɛnan bɛ, te kaa ve 'nan: ‹"Te tʋ nɛn 'kʋ tranun yiɛ a "man, kʋ ya -nan bɛ, "te kʋ'a 'palɛ o va -e 'kʋ Bali 'lewei vɩnɔn -tɛɛ "dɩ.› 31Ɛn 'wɩnun zɩɛ -a vɩdɩ -a -kɔɔnman 'nan kaa 'vɩ 'ka 'fli -a 'nan 'ka tranun 'bɛ Bali 'lewei vɩnɔn tɛɛ. 32'Wɩnun nɛn 'ka tranun -a drɛ 'li bɛ, -te ka ya "va, "ka "drɛ 'e 'ciɩla -wee vɛ da!\n33Ka ya min -wlidɩnun -a! Bali -le tin -tɛa 'ka da -kpɔ. Te -a -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, 'tɛ nɛn ya'a 'driman dɩɛ e 'ka "bluman dɩ! 34-Yee "wɛan 'ka "trɔɛn "tɔ 'wɩ 'gʋɛ -yrɛ 'kpa! 'An "ta -daa Bali 'lewei vɩnɔn 'lee 'wɩ 'tɔnɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn 'palɛ -sia 'cɛɛ. Ka o -mie -tɛa "va, ɛn ka o -mie -tɛa "o -pɛindɩ -a yiba "plan da, ɛn ka o -mie -sɔan -ngble -a 'cee cin yɩ 'kɔnnun -ji. Ka 'tɛ "paa o -mienun da 'flanun da, te wa'a 'o 'wulo da ye 'ka 'lɔ dɩ. 35'Wɩnun zɩɛ -a drɛdɩ 'bɛ -maan -e minnun nɛn wa'a 'wɩ 'wlidɩ "drɛlɛ dɩ, ɛn 'ka tranun o tɛɛ bɛ, o -ka wɩ 'e 'pa 'ka da zia. Abɛl nɛn min tɩglɩ 'a bɛ, -a da nɛn 'ka tranun -a 'sia -trilii, ɛn e 'bɔ Barashi -pɩ Zakari nɛn kaa -tɛ Bali -pan 'kɔn 'lee Bali -pan "davɛ yei "bɛ -a da. 36Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -yee "wɛan bɛ, Bali -le tin -tɛa 'ka -naagʋnɔn da.»\n37«Zeruzalɛm 'nɔn, 'cee 'wɩ "naan 'an man -wlidɩ! Ka Bali 'lewei vɩnɔn tɛɛ, ɛn minnun nɛn Bali o 'pa 'sia 'cɛɛ bɛ, ka o tɛɛ -kɔlɛnun -a. Maan man -wɛɛ 'e 'pa -a "kaga 'nan 'an 'ka treman 'e cin man "le zɩ mɛin "bʋ 'yee 'nɛnnun treman 'e -pɛba wlu bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'Pian ka'a 'wɩlɛ "man "dɩ. 38-Yee "wɛan an "ta 'an 'pɛ "sia 'ka -sru, -e 'cee Bali -pan 'kɔn 'e 'fʋ 'e "tun. 39Maan ve 'cɛɛ 'nan, ka'a "nyian 'an yɩ pee wo dɩ, -trilii -e 'ka vɩ 'nan: ‹Bali -le -fɛa 'e 'kɔn min nɛn e -taa Minsan 'tɔ da bɛ -a man.› »


Sa Nga Be Yoli’n 1 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nSa Nga Be Yoli’n 1:1-26\nNdɛ nga be kan kleli Teofili’n (1-5)\nBé kán ndɛ lele fá jú asiɛ’n i tiwa lɔ (6-8)\nZezi ɔli ɲanmiɛn su (9-11)\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a yia. Be bo ti kun (12-14)\nBe fali Matiasi sieli i Zida osu (15-26)\n1 Teofili, fluwa klikli’n nun’n, n klɛli ninnge nga Zezi yoli be’n, ɔ nin like ng’ɔ kleli be’n be kwlaa 2 lele fa juli cɛn mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i su ɔli ɲanmiɛn su’n. Ka naan w’a ɔ’n, ninnge ng’ɔ fata kɛ akoto m’ɔ kpali be’n be yo’n, ɔ sinnin Ɲanmiɛn wawɛ’n i lika kleli be. 3 Kɛ ɔ wunnin ɲrɛnnɛn lele m’ɔ wuli’n, i sin’n ɔ yoli ninnge kpanngban kpa kleli be weiin kɛ ɔ o nguan nun. Be wunnin i cɛn ba ablanan (40). Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ́ kán Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i ndɛ klé be. 4 Kɛ ɔ nin be yiali’n, ɔ seli be kɛ: “Nán amun tu amun bo Zerizalɛmun wa. Sanngɛ amun minndɛ like nga Siɛ’n tali nda kɛ ɔ́ fá mán amun mɔ n boli su n kleli amun’n. 5 Afin Zan liɛ’n, nzue nun yɛ ɔ yoli sran’m be batɛmun-ɔn. Sanngɛ amun liɛ’n, ɔ ka kan’n bé fá Ɲanmiɛn wawɛ’n bé yó amun batɛmun.” 6 Ɔ maan kɛ be yiali’n, be usɛli i kɛ: “?E Min, dɔ nga su yɛ á táka famiɛn diwlɛ’n mán Izraɛli nvle’n niɔn?” 7 Ɔ seli be kɛ: “Cɛn annzɛ blɛ nga Siɛ’n bɔbɔ siesieli’n, nán amun ndɛ su-ɔ. 8 Sanngɛ kɛ Ɲanmiɛn wá fɛ́ i wawɛ’n mán amun’n, amún wá ɲán wunmiɛn. Ɔ maan amún kán min ndɛ Zerizalɛmun wa, ɔ nin Zide nin Samari mɛn’n be nun, lele fá jú asiɛ’n i tiwa lɔ.” 9 Kɛ ɔ wieli ndɛ sɔ’m be kan mɔ be te niɛn i’n, Ɲanmiɛn mɛnnin i su, kpɛkun ɲanmiɛn ble’n kɛtɛli i su, ɔ maan b’a wunmɛn i kun. 10 Kɛ ɔ́ kɔ́ mɔ be te nian ɲanmiɛn su lɔ’n, bé nían-ɔn, sran nɲɔn be jinjin be wun lɛ, be wun tralɛ’n ti ufue. 11 Be seli kɛ: “?Galilefuɛ mun, ngue ti yɛ amun jinjin lɛ bé nían ɲanmiɛn su lɔ sɔ-ɔ? Zezi sɔ mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i su amun afiɛn ɔli ɲanmiɛn su’n, ɔ́ wá bá kɛ nga amun wunnin kɛ ɔ fa ɔli’n sa.” 12 Ɔ maan be fin Olivie oka’n su be sali be sin Zerizalɛmun. Oka sɔ’n mantan Zerizalɛmun klɔ’n. Be afiɛn’n kwla ju kilo kun.* 13 Kɛ be juli lɔ’n, be wluli nglo sua ba nga be sikeli nun’n nun. Be nga be wluli lɔ’n, be yɛ: Piɛli, Zan, Zaki, Andre, Filipu, Toma, Batelemin, Matie, Alfe i wa Zaki, Simɔn m’ɔ ti wakawakafuɛ’n, yɛ Zida m’ɔ ti Zaki i wa’n. 14 Be kwlaa be bo yoli kun, be srɛli Ɲanmiɛn kpa titi. Bla wie mun nin Zezi i nin Mari nin i niaan bian’m be o be nun wie. 15 Blɛ sɔ’n nun’n, Piɛli jaso jrannin aniaan’m be afiɛn (sran nga be yiali lɛ’n be kwla ju sran ya kun ablaɔn ), kpɛkun ɔ seli kɛ: 16 “Nja mun, aniaan mun, ɔ fata kɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan Davidi kɛnnin i Zida su’n, ɔ kpɛn su. I yɛ ɔ kleli sran’m be atin yɛ be wa trali Zezi-ɔ. 17 Afin laa’n, ɔ o e nun wie. Kpɛkun ɔ dili Ɲanmiɛn i junman kunngba nga e di i yɛ’n wie. 18 (Bian sɔ’n fali sika ng’ɔ ɲɛnnin i sa tɛ yolɛ nun’n fa toli fie kun. Yɛ kɛ ɔ́ tɔ́’n, i ti’n dunnin mmua, kpɛkun i ku’n kpukeli,* ɔ maan i klun lɔ ninnge’m be kwlaa be fiteli. 19 Zerizalɛmunfuɛ’m be kwlaa be tili ndɛ sɔ’n. I sɔ’n ti’n, be flɛli fie sɔ’n be aniɛn’n nun kɛ Akɛldama. I bo’n yɛle “Mmoja fie.”) 20 Afin be klɛli i Jue fluwa’n nun kɛ, ‘Maan i lika’n tɔ srolo, nán maan sran fi tran nun.’ Be klɛli i ekun kɛ ‘Sran su nianlɛ junman ng’ɔ di’n, maan sran uflɛ di.’ 21 I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ yasua nga be suli e su blɛ kwlaa nga e Min Zezi dili i junman’n e afiɛn wa’n, be nun kun kaci i. 22 Maan ɔ yo sran mɔ kɛ Zan yoli Zezi i batɛmun lele m’ɔ́ fá jú cɛn mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i su ɔli ɲanmiɛn su’n, ɔ suli e su’n. Maan ɔ yo sran mɔ kɛ e sa’n, ɔ wunnin i cɛnlɛ’n nun’n.” 23 Ɔ maan be kleli sran nɲɔn. Kun yɛle Zozɛfu mɔ be flɛ i kɛ Baasabasi’n, mɔ be flɛ i ekun kɛ Zistisi’n, ɔ nin Matiasi. 24 Yɛ be srɛli Ɲanmiɛn seli kɛ: “Zoova, wɔ mɔ a si sran’m be kwlaa be awlɛn’n, kle sran nga a fɛli i yasua nɲɔn nga’m be nun’n, 25 naan ɔ di sran su nianlɛ junman nin akoto junman mɔ Zida yaci ɔli i kɔwlɛ’n.” 26 Be tuli be ti fɔtɔ, kpɛkun fɔtɔ’n tɔli Matiasi su. Ɔ maan be fɛ i ukali akoto blu-nin-kun (11) mun be su.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “Wunmiɛn-lolɛ-cɛn kun nun lika kɔlɛ.” Wunmiɛn-lolɛ-cɛn kun nun’n, lika nga Zuifu kun kwla tu ajalɛ ju’n.\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ kpukeli i afiɛn lika.”\nSa Nga Be Yoli’n 1


Lemɔcuɛ afiɛn aɲia’n su ajalɛ mun\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Acoli Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Ateso Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Bété Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Douala Edo Efik Espagnol Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Ga Galician Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Iban Ibanag Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kabuverdianu Kabye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Langue des signes allemande Langue des signes brésilienne Letton Lhukonzo Lingala Lituanien Lolo Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Manyawa Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Odia Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Bolivie) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Rarotongan Romany (Serbia) Ronga Roumain Russe Samoan Sango Sena Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Urhobo Uruund Valencian Venda Vezo Vietnamien Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yacouba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nKlisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i su ajalɛ mun\nNdɛ nga be o fluwa’n nun’n\nAɲia’n i su fitilɛ\nNdɛ nga bé kán fá gúa aɲia’n i bo’n\nKɛ akpasua sunianfuɛ’n ba’n\nLemɔcuɛ nga e yo akpasua kun annzɛ nvle kun aɲia’n\nE Wla kpɛnlɛ cɛn’n i lemɔcuɛ’n\nKlistfuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i sunianfuɛ’n\nKlistfuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n\nAsɔnun kpɛnngbɛn’m be lika siesiefuɛ’n\nAfɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n\nSuklu mma akpasuaakpasua mun\n1. Ajalɛ nga be o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa nun’n, ɔ nin nga be o fluwa nga nun’n, be su yɛ é nían é yó Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n niɔn. Maan be wla jasin bofuɛ’m be kwlaa be fanngan naan be kunndɛ kɛ bé dí junman aɲia’n i bo. Sɛ be nga be ba aɲia’m be bo titi’n be lafi Biblu’n nun like nga be kle be’n be su naan be fa Klisifuɛ nzuɛn’n, be kwla di junman aɲia’n i bo wie.—be-F b. 282.\n2. Aɲia’n i su fitilɛ: Nán ɔ tra miniti 3. Lemɔcuɛ kwlaa nun’n, kɛ be ko to jue ko fiti aɲia’n su’n mɔ be ko srɛ Ɲanmiɛn’n, Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n, ɔ́ yó naan nzrafuɛ’m be konvi sɔ aɲia’n i bo ndɛ’m be tielɛ. I wie yɛle kɛ, kosan ng’ɔ o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo ndɛ wie’m be nun flanlɛ fluwa’n nun mɔ bé wá tɛ́ be su aɲia’n i bo’n ɔ́ bó su.\n3. Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun ninnge kpakpa wie mun:\nIjɔlɛ: Miniti 10. Ijɔlɛ’n i flɛlɛ’n nin ndɛ cinnjin nɲɔn annzɛ nsan m’ɔ fata kɛ aniaan’n yiyi nun’n, be o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa nun. Ijɔlɛ sɔ’n ti asɔnun kpɛnngbɛn kun annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ kun m’ɔ kwla si junman’n i di’n, i liɛ. Sɛ Biblu’n nun fluwa uflɛ kun yɛ be su bo i nun kannganlɛ bo lemɔcuɛ sɔ’n nun’n, bé bó fluwa sɔ’n i su fitilɛ video. Ijɔfuɛ’n kwla kan wafa nga i ijɔlɛ’n i flɛlɛ’n nin video’n i nun ndɛ’m be kɔ likawlɛ’n i ndɛ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ ɔ yiyi ndɛ cinnjin nga i junman’n taka su’n mɔ be o aɲia fluwa nun’n, be nun. Asa ekun’n, sɛ ɔ le blɛ’n, maan ɔ fa desɛn nin foto mun, ɔ nin Biblu’n nun ndɛ mma nga be o nun’n di i junman’n.\nKunndɛ ninnge kpakpa mɔ be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n: Miniti 8. Kosan usalɛ nin i su tɛlɛ-ɔ. Ɔ fataman kɛ be fiti su, annzɛ be kan ndɛ wie guɛ i bo. Asɔnun kpɛnngbɛn kun annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ kun m’ɔ kwla si junman’n i di’n yɛ ɔ́ dí junman’n sɔ’n niɔn. Wafa nga ndɛ nnan mun be kwla yo asɔnun’n nunfuɛ’m be ye’n, i su yɛ ɔ́ nían naan w’a siesie miniti nga bé fá bé tɛ́ kosan’m be su’n niɔn. I kwlaa yoli-o, ɔ fata kɛ ɔ fa kosan’m be kwlaa usa nzrafuɛ mun. Sɛ bé kánngan Biblu’n nun ndɛ nga be o kosan nɲɔn klikli’m be wun lɛ’n be kwlaa be nun annzɛ be su kannganman be kwlaa be nun’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Be nga bé tɛ́ kosan’m be su’n, nán ndɛ nga bé kán’n ɔ tra segɔndu 30.\nBiblu’n nun kannganlɛ: Nán ɔ tra miniti 4. Aniaan bian kun yɛ ɔ fata kɛ ɔ di junman sɔ’n niɔn. Nán maan suklu ba sɔ’n kan ndɛ fa fiti Biblu’n i bue ng’ɔ́ wá kánngan nun’n su. Kɛ ɔ wie nun kanngan’n, nán maan ɔ kan ndɛ fa guɛ i bo. Like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo aɲia’n i tinngɛfuɛ’n i cinnjin kpa’n yɛle kɛ maan ɔ uka suklu mma mun naan be si ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n i kanngan kɛ nga be fa klɛli’n sa. Maan wafa nga bé kánngan’n, ɔ kle kɛ be wunnin ndɛ nga be klɛli’n i wlɛ. Kɛ bé kánngan’n, maan ndɛ’m be lɔngɔ su klanman, nán be sikposikpo. Maan be tin ndɛ cinnjin’m be su. Maan be kacikaci be nɛn’n. Lika ng’ɔ fata kɛ be jran kwlaa naan b’a kanngan ndɛ’n b’a ɔ be ɲrun ekun’n, maan be jran kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa. Kpɛkun, maan be kɛnngɛn i kɛ nga be fa ijɔ titi’n sa.\n4. Mian ɔ ɲin naan si jasin fɛ’n i bo kpa: Nán ɔ tra miniti 15. Aɲia’n i bue nga úka aniaan’m be kwlaa naan be suan jasin fɛ’n i bolɛ. Yɛ ɔ́ úka be naan be si jasin fɛ’n i bo, yɛ be si sran’m be like kle kpa tra laa’n. Aniaan nga be fali kpɛ klikli nga a to sran’n i junman’n nin sran i osu nianlɛ junman’n wlali be sa nun’n, ɔ fata kɛ be nian ajalɛ ng’ɔ o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa’n i bue 1 su be di be junman’n. Sɛ be klo’n be kwla fa video annzɛ fluwa nga be o e Like klelɛ ninnge’m be nun’n be di be junman’n. Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa’n nun’n, be kle dɔ ng’ɔ fata kɛ be fa di junman’n, yɛ ɔ ju wie’n be kle ajalɛ uflɛ mɔ be kwla nian su di be junman’n. Nán maan be dɔ’n i ngba dilɛ ti’n, be ko kunndɛ ndɛ uflɛ lika uflɛ be fa uka nga be mannin be kɛ be fa di junman’n su. Aniaan wie’m be siesie be wun kpa, ɔ maan kɛ bé gúa be junman’n i bo’n, nn dɔ nga be mannin be’n nin a wieman. Ɔ ju wie’n naan ɔ nin i fata’n, be kwla fɛ i sɔ junman’n be man asɔnun kpɛnngbɛn mun wie.\nJasin fɛ bolɛ ajalɛ’m be su video mun: Anglo kwlaa nun’n, bé bó jasin fɛ bolɛ’n i wun ajalɛ video lemɔcuɛ kpanngban lɔngɔ su. Kpɛ klikli nga a to sran’n nin sran’n i osu nianlɛ klikli’n, ɔ nin sran’n i osu nianlɛ nɲɔn su’n be ndɛ yɛ video sɔ’m bé kán-ɔn. Junman sɔ’n ti Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n i liɛ.\nKpɛ klikli nga a to sran’n: Be kwla fa junman sɔ’n man aniaan bian kun annzɛ aniaan bla kun. Sran nga be mɛnnin i junman’n, i wiengu yasua, annzɛ i wiengu bla, annzɛ i osufuɛ kun yɛ ɔ́ yó i ukafuɛ-ɔ. Be kwla jran nglo annzɛ be kwla tran ase. Wafa nga sran’m be yo be wun like amun asa liɛ’n su lɔ’n, i su yɛ be nian be yo be wun like-ɔ. Ajalɛ ng’ɔ o i bue klikli’n su’n i su yɛ ɔ fata kɛ be jran be di be junman’n niɔn.\nSran’n i osu nianlɛ klikli’n: Be kwla fa junman sɔ’n man aniaan bian kun annzɛ aniaan bla kun. Sran nga be mɛnnin i junman’n, i wiengu yasua, annzɛ i wiengu bla yɛ ɔ́ yó i ukafuɛ-ɔ. (km-F 5/97 b. 2) Be kwla jran nglo annzɛ be kwla tran ase. Kɛ e sa e sin e ko nian sran kun mɔ ndɛ’n yoli i fɛ’n i osu’n, ndɛ ng’ɔ fata kɛ e kan’n, yɛ ɔ fata kɛ aniaan’n yi i nglo-ɔ. Ajalɛ ng’ɔ o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa i bue klikli’n su’n i su yɛ ɔ fata kɛ be jran be di be junman’n niɔn.\nSran’n i osu nianlɛ nɲɔn su’n: Be kwla fa junman sɔ’n man aniaan bian kun annzɛ aniaan bla kun. Sran nga be mɛnnin i junman’n, i wiengu yasua, annzɛ i wiengu bla yɛ ɔ́ yó i ukafuɛ-ɔ. (km-F 5/97 b. 2) Be kwla jran nglo annzɛ be kwla tran ase. Kɛ e sa e sin e ko nian sran kun mɔ ndɛ’n yoli i fɛ’n i kpɛ nɲɔn su’n i osu’n, ndɛ ng’ɔ fata kɛ e kan’n, yɛ ɔ fata kɛ aniaan’n yi i nglo-ɔ. Ajalɛ ng’ɔ o i bue klikli’n su’n i su yɛ ɔ fata kɛ be jran be di be junman’n niɔn.\nBiblu’n nun like klelɛ: Be kwla fa junman sɔ’n man aniaan bian kun annzɛ aniaan bla kun. Sran nga be mɛnnin i junman’n, i wiengu yasua, annzɛ i wiengu bla yɛ ɔ́ yó i ukafuɛ-ɔ. (km-F 5/97 b. 2) Be kwla jran nglo annzɛ be kwla tran ase. Aniaan’n yi wafa nga e kwla kle sran kun i Biblu’n nun like’n i nglo. Like suanlɛ w’a dun mmua w’a bo i bo. Sɛ b’a semɛn i kɛ ɔ di ndɛ ng’ɔ́ kán fá fítí like suanlɛ’n su annzɛ ɔ́ fá gúɛ i bo’n su junman’n, ɔ fataman kɛ ɔ kan ndɛ fa fiti su annzɛ ɔ fa guɛ i bo. Kannzɛ be kwla kanngan ndɛ kpɔlɛ’m be kwlaa be nun’n, sanngɛ ɔ nunman nun kɛ be kanngan be kwlaa be nun. Wafa nga be kle sran like kpa’n, yɛ ɔ fata kɛ aniaan’n yi i nglo-ɔ.\nIjɔlɛ: Junman sɔ’n ti aniaan bian’m be liɛ. Maan ɔ yo i kɛ nzra nun ijɔlɛ sa.\n5. Like nga Klisifuɛ’m be yo’n: Kɛ be ko to jue’n, bé fá miniti 15 ng’ɔ su i su’n bé dí junman kun annzɛ nɲɔn. Be siesieli junman sɔ mun kɛ bé fá úka nzrafuɛ mun naan be nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n su be nanti. Sɛ w’a yoman kɛ b’a kle junman’n i wun ajalɛ uflɛ sa’n, asɔnun kpɛnngbɛn mun annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ nga be kwla si junman’n i di’n yɛ ɔ fata kɛ be di junman sɔ’n niɔn. Sanngɛ junman ng’ɔ suan “Ninnge ng’ɔ fata kɛ asɔnun’n fɛ i ɲin sie su’n” i liɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn kun yɛ ɔ fata kɛ ɔ di-ɔ.\nAsɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ: Miniti 30. Asɔnun kpɛnngbɛn kun m’ɔ kwla si junman’n i di’n yɛ ɔ fata kɛ be fa mɛn i-ɔ. (Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a sɔnman’n, be kwla fa man asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ nga be kwla si junman sɔ’n i di’n.) Ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kpa aniaan nga be kwla si Asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ’n i tinngɛ’n. Be nga bé kpá be’n, maan be tinngɛ like suanlɛ’n i kpa naan ɔ wie dɔ su. Maan be yo naan Biblu’n nun ndɛ mma cinnjin’m be ɲin fite, yɛ maan be yo naan nzrafuɛ’m be wun i wlɛ kɛ like nga be suan’n kwla yo be ye kpa. Sasafuɛ Tranwlɛ’n i tinngɛlɛ’n i su afɔtuɛ’m be kwla uka be wie. Sɛ ɔ nin i fata’n, maan like suanlɛ’n i tinngɛfuɛ’n nin fluwa’n i kannganfuɛ’n be kacikaci lemɔcuɛ kwlaa. Sɛ Klisifuɛ mun nin be junman aɲia’n i tinngɛfuɛ’n kunndɛ kɛ be kpɛ dɔ nga bé fá súan like su’n, maan like suanlɛ’n i tinngɛfuɛ’n kunndɛ wafa nga ɔ kwla yo sɔ’n. Wie liɛ’n, ɔ kwla se kɛ nán be kanngan ndɛ kpɔlɛ wie’m be nun.\n6. Ndɛ nga bé kán fá gúa aɲia’n i bo’n: Nán ɔ tra miniti 3. Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n ɔ́ flán aɲia’n i bo ndɛ cinnjin kpa wie’m be nun. Kpɛkun, ɔ́ kán ninnge nga bé wá wún be lemɔcuɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin’n nun’n, be ndɛ. Kosan nin i su tɛlɛ nga be o Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo ndɛ wie’m be nun flanlɛ (lma) fluwa’n nun’n, ɔ fata kɛ ɔ kanngan nun. Maan ɔ bo ndɛ nga bé yíyí nun lemɔcuɛ ng’ɔ́ bá lɔ’n nun’n su, ɔ kwla kanngan kosan kun mɔ bé wá tɛ́ su’n nun. Sɛ ɔ ɲɛn i wun blɛ’n, ɔ kwla bo aniaan nga bé wá dí junman lemɔcuɛ ng’ɔ́ bá lɔ’n nun’n be dunman. Sɛ w’a yoman kɛ b’a kle ajalɛ uflɛ sa’n, aɲia’n i tinngɛfuɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ bo jasin’m be kwlaa yɛ ɔ kanngan fluwa cinnjin nga be klɛli asɔnun’n, be nun-ɔn. Jasin fɛ bolɛ’n i siesielɛ nin lika’n i nun yɛinyɛin yolɛ’n be su jasin liɛ’n, nán maan be bo su cenje’n su lɔ, sanngɛ maan be tɛ i tɛbua’n su lɔ. Sɛ blɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ fa bo jasin mun annzɛ ɔ fa kanngan fluwa’m be kwlaa be nun’n w’a sɔnman, ɔ kwla se aniaan nga bé dí junman aɲia’n i bue ng’ɔ suan “Like nga Klisifuɛ’m be yo’n” i bo’n be kɛ be kpɛ be junman liɛ’m be blɛ’n su. (Nian ndɛ kpɔlɛ 5 nin 9 nun.) Jue tolɛ nin Ɲanmiɛn srɛlɛ yɛ bé fá gúa aɲia’n i bo-ɔ.\n7. Mian ɔ ɲin naan si kanngan yɛ si like kle: Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 2019, Zanvie i le 7 su’n, maan Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n nian fluwa Like klelɛ’n i nun afɔtuɛ’m be su yo aniaan’m be mo annzɛ ɔ man be afɔtuɛ. Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa nun’n junman fanunfanun ng’ɔ fata kɛ aniaan’m be di’n be wun lɛ’n afɔtuɛ’n i nimielo’n wo lɛ. Maan be nga be mannin be junman’n be nian afɔtuɛ’n sɔ’n su be di be junman’n. Anglo kwlaa i lemɔcuɛ klikli’n nun’n, Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n ɔ nin nzrafuɛ mun bé kókó fluwa Like klelɛ’n i nun afɔtuɛ kun su yalɛ. Fluwa’n i bue nga be flɛ i “Klɛ ɔ junman’n i su ndɛ” ɔ ti aniaan’m be bɔbɔ be liɛ’n, ɔ fataman kɛ aɲia’n i tinngɛfuɛ’n klɛ nun.\n8. Afɔtuɛ manlɛ: Kɛ aniaan kun ko wie i junman’n i di’n, Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n le miniti kɔe kun fa yo i mo, kpɛkun ɔ mɛn i afɔtuɛ. Maan ndɛ ng’ɔ kan’n taka fluwa Like klelɛ’n su. Kɛ aɲia’n i tinngɛfuɛ flɛ́ aniaan kun’n, nán ɔ bo afɔtuɛ nga junman’n taka su’n su. Sanngɛ, kɛ aniaan’n ko wie i junman’n i di’n, mɔ w’a wie i mo yo’n, ɔ kwla bo su. Kpɛkun sa nga ti yɛ aniaan’n i junman’n dili kpa’n, annzɛ sa nga ti yɛ ɔ ti kpa kɛ ɔ fɛ i ɲin sie afɔtuɛ sɔ’n su kpa ekun’n, maan ɔ kɛn i amanniɛn su. Sɛ aɲia’n i tinngɛfuɛ’n nian naan junman’n i su ndɛ uflɛ kwla uka aniaan’n annzɛ nzrafuɛ mun’n ɔ kwla kan. Sɛ ɔ ti m’ɔ man aniaan kun i afɔtuɛ uflɛ m’ɔ́ úkɛ i naan w’a wɔ i ɲrun’n, kɛ aɲia’n ko wie’n annzɛ blɛ uflɛ nun’n, ɔ kwla flɛ i aamiɛn mɛn i afɔtuɛ sɔ mun. Maan afɔtuɛ’n taka fluwa Like klelɛ’n annzɛ École du ministère su. Ɔ kwla yo junman ng’ɔ dili’n i su afɔtuɛ trele annzɛ fluwa’m be nun afɔtuɛ uflɛ m’ɔ kwla ukɛ i’n.—A kwla wun Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i sunianfuɛ’n nin afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n be junman’n i su ndɛ, ndɛ kpɔlɛ 13 nin 16 be nun.\n9. Dɔ’n: Ɔ fataman kɛ be nga bé dí junman’n, be nun kun sa tra dɔ nga be mɛnnin i’n su. Nán maan afɔtuɛ nga Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n mán’n, ɔ tra dɔ’n su wie. Sɛ suklu ba kun i junman dilɛ dɔ’n wie naan ɔ nin a wiemɛn i junman’n i di’n, maan be jrɛn i junman’n amanniɛn su. Sɛ aɲia’n i bo junman uflɛ tra dɔ ng’ɔ fata kɛ ɔ di’n su’n, ɔ fata kɛ afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n, ɔ man sran ng’ɔ dili junman sɔ’n i afɔtuɛ aamiɛn. Aɲia’n dí dɔ 1 miniti 45. I jue tolɛ-o, i srɛlɛ-o, i kwlaa o nun.\n10. Kɛ akpasua sunianfuɛ’n ba’n: Kɛ akpasua sunianfuɛ’n ko ba’n, wafa nga be jajali aɲia’n Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa nun’n, i su yɛ bé nían bé yó aɲia’n niɔn. Ninnge nga bé káci’n be yɛ: Asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ’n m’ɔ o aɲia’n i bue ng’ɔ suan Like nga Klisifuɛ’m be yo’n nun’n, e su yoman. Akpasua sunianfuɛ’n fá miniti 30 sɔ’n yíyí ndɛ kun nun. Kwlaa naan Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n w’a flɛ akpasua sunianfuɛ’n, ɔ́ dún mmua flán aɲia’n i bo ndɛ cinnjin’m be nun. Kpɛkun ɔ́ bó ninnge nga bé wá kán be ndɛ be lemɔcuɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin’n nun’n, be su. Asa ekun’n, ɔ́ bó jasin cinnjin mun, yɛ ɔ́ kánngan lɛtri nga be klɛ blɛli asɔnun’n be nun. Kɛ akpasua sunianfuɛ’n ko wie ijɔ’n, i bɔbɔ klé jue nga bé fá gúa aɲia’n i bo’n. Blɛ sɔ’n nun’n, be su manman aniaan’m be junman aɲia yowlɛ’n i sua ba’m be nun. Aniaan nga be o asɔnun kunngba’n nun mɔ be yo aɲia aniɛn uflɛ nun’n, be kwla yo be aɲia liɛ kɛ be fa yo i titi’n sa. Sanngɛ kɛ akpasua sunianfuɛ’n wá íjɔ’n, ɔ fata kɛ aniaan sɔ’m be ko tie wie.\n11. Lemɔcuɛ nga e yo akpasua kun annzɛ nvle kun aɲia’n: Lemɔcuɛ nga i nun yɛ e yo akpasua kun annzɛ nvle kun aɲia’n, e yoman aɲia nga e yo be titi asɔnun’m be nun’n. Ninnge ng’ɔ fata kɛ e suan be asɔnun aɲia sɔ’m be bo’n, ɔ fata kɛ e ngunmin annzɛ e nin e awlobo’n e suan.\n12. E Wla kpɛnlɛ cɛn’n i lemɔcuɛ’n: Sɛ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n tɔ lemɔcuɛ’n i afiɛn’n e yoman Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n. Sanngɛ maan be yo aɲia nga be yo ka naan b’a ko bo jasin’n e Wla kpɛnlɛ cɛn’n nun.\n13. Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i sunianfuɛ’n: Asɔnun kpɛnngbɛn’m bé fá asɔnun kpɛnngbɛn kun kɛ ɔ yo Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i sunianfuɛ. I yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo naan aniaan’m be nanti afɔtuɛ nga’m be su naan aɲia’n w’a yoman sukusuku-ɔ. Ɔ fata kɛ ɔ nin afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n be ti be wun aniɛn. Kɛ anglo kun nun Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia fluwa ko fite cɛ’n, aɲia’n i sunianfuɛ’n fá aniaan’m be junman mun mán be. (Nian ndɛ kpɔlɛ 4 nun.) Fluwa Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo lɔ junman’n (S-89) i su yɛ bé klɛ́ aniaan’m be junman’n nin afɔtuɛ nga bé nían su dí junman’n niɔn. Ɔ fata kɛ be fa man be ndɛ nun. Sɛ b’a fa manman be ndɛ nun’n, yɛle lemɔcuɛ nsan kwlaa naan be junman’n i dilɛ cɛn’n w’a ju.\n14. Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i tinngɛfuɛ’n: Lemɔcuɛ kwlaa nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn kun yɛ ɔ́ tínngɛ Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n niɔn. (Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a sɔnman’n, asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ nga be sa w’a tɔ junman nun kpa’n be kwla di junman sɔ’n wie.) I yɛ ɔ́ síesíe aɲia’n i su fitilɛ’n nin i atabo ndɛ mun-ɔn. Asa ekun’n, i yɛ ɔ nin nzrafuɛ mun be koko video nga be kle jasin fɛ bolɛ ajalɛ’n ɔ nin nga be kan fluwa Like klelɛ i afɔtuɛ’m be ndɛ’n be su yalɛ-ɔ. Junman kwlaa nga aniaan’m bé wá dí’n, ɔ nin sran ng’ɔ́ dí junman sɔ’n, i yɛ ɔ bo su-ɔ. Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m b’a sɔnman’n, ɔ kwla di aɲia’n i bo junman onga mun wie. Ɔ fataman kɛ ɔ ijɔ ngboko naan w’a flɛ aniaan kun kɛ ɔ wa di i junman’n. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwlaa bé yía yɛ bé kpá asɔnun kpɛnngbɛn nga be kwla tinngɛ aɲia’n niɔn. Asɔnun kpɛnngbɛn nga be fali be’n, bé kácikáci be wun. Wafa nga amun asɔnun’n fa ti’n ti’n, be kwla se Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i sunianfuɛ’n kɛ ɔ tinngɛ aɲia’n i kpɛ sunman trá asɔnun kpɛnngbɛn onga nga be kpali be’n. Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun kwla tinngɛ Asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ aɲia’n, nn ɔ kwla tinngɛ Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n wie. Maan ɔ tran amun klun kɛ ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn ng’ɔ́ tínngɛ aɲia’n, ɔ yo suklu mma’m be mo yɛ ɔ man be afɔtuɛ amanniɛn su. Aɲia’n i tinngɛfuɛ’n yɛ ɔ́ nían nun kpa naan aɲia’n w’a wie dɔ su-ɔ. (Nian ndɛ kpɔlɛ 6 nin 9 nun.) Sɛ aɲia’n i tinngɛfuɛ’n klo’n, yɛ sɛ cenje’n su lɔ ti gbaun’n, be kwla sie miklo nga be le ja’n i kun ekun cenje’n su lɛ. I liɛ’n, kɛ ɔ́ bó aniaan bian ng’ɔ fata kɛ ɔ di junman’n i dunman’n, nn aniaan sɔ’n jin miklo nɲɔn su’n i ɲrun lɛ. I wafa kunngba’n, sɛ aɲia’n i tinngɛfuɛ’n klo’n, kɛ aniaan’n kánngan Biblu’n nun’n, yɛ kɛ aniaan’m bé dí Mian ɔ ɲin naan si jasin fɛ’n i bo kpa i bo junman’n, ɔ kwla tran tabli kun sin cenje’n su lɛ. I sɔ’n kwla yo naan blɛ’n w’a sinman ngbɛn.\n15. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be lika siesiefuɛ’n: Asɔnun kpɛnngbɛn’m be lika siesiefuɛ’n yɛ ɔ́ fá aɲia’m be bo junman mun mán aniaan mun-ɔn. Nɛ́n i yɛ ɔ́ fá suklu mma’m be junman mun mán be-ɔ. Sanngɛ i yɛ ɔ́ klé aɲia’n i tinngɛfuɛ’n niɔn. Ɔ́ nían asɔnun kpɛnngbɛn nga be nuan sɛli su kɛ be kwla tinngɛ aɲia’n lemɔcuɛ kwlaa nun’n be nun yɛ ɔ́ yó sɔ-ɔ. Ɔ fata kɛ ɔ nin aɲia’n i sunianfuɛ’n be di junman likawlɛ, yɛ maan ɔ nian nun naan be fa Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo lɔ junman kwlaa nga be jajali’n, be tɛ i tɛbua su.\n16. Afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n: Sɛ amun yo i sɔ-ɔ, ɔ yo ye’n, amun fa asɔnun kpɛnngbɛn kun mɔ i sa w’a tɔ nzra nun ijɔlɛ’n nun kpa’n naan ɔ di junman sɔ’n. Junman kwlaa nga be fa man asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun mɔ kɛ bé dí’n, be ijɔ nzrafuɛ’m be ɲrun’n, sɛ ɔ fata kɛ be man be afɔtuɛ aamiɛn’n, afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n yɛ ɔ́ mán be afɔtuɛ-ɔ. Junman sɔ’n i wie yɛle Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo lɔ junman mun, nzra nun ijɔlɛ, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun kannganlɛ nin i nun like suanlɛ’n i tinngɛlɛ, Asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ’n i tinngɛlɛ. (Nian ndɛ kpɔlɛ 9 nun.) Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn nga be si ijɔ mɔ be si like kle’n be sɔnnin’n, afuɛ kwlaa nun’n, be kwla kaci afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n. Ɔ timan cinnjin kɛ blɛ kwlaa nga aniaan kun wie i junman’n i di’n, afɔtuɛ manfuɛ nɲɔn su’n mɛn i afɔtuɛ.\n17. Suklu mma akpasuaakpasua mun: Sɛ suklu mma’m be sɔnnin’n, be kwla man be junman asɔnun sua’n i sua ba’m be nun wie. Maan suklu ba akpasua kun ɲɛn i afɔtuɛ manfuɛ. Sɛ afɔtuɛ manfuɛ sɔ’n ti asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ ti kpa. Sɛ ɔ tɔ cinnjin’n, asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ nga i sa w’a tɔ junman nun kpa liɛ su’n, ɔ kwla di i sɔ junman’n. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwlaa yɛ bé klé aniaan ng’ɔ́ dí junman’n sɔ’n niɔn. Yɛ sɛ ɔ nin sran uflɛ bé kácikáci be wun’n, maan be nuan sɛ su. Ɔ fata kɛ afɔtuɛ manfuɛ’n nian ajalɛ ng’ɔ o ndɛ kpɔlɛ 8 nun’n i su di i junman’n. Kɛ junman ng’ɔ suan “Kunndɛ ninnge kpakpa mɔ be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n” m’ɔ o aɲia’n i bue ng’ɔ suan “Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun ninnge kpakpa wie mun” i nun’n, ɔ ko wie’n, maan be se suklu mma’m be kɛ be wɔ be suklu diwlɛ liɛ’n nun lɔ. Kɛ aɲia’n i bue ng’ɔ suan “Mian ɔ ɲin naan si jasin fɛ’n i bo kpa” ko wie’n, maan suklu mma’m be sa be sin be tranwlɛ’m be nun. Sɛ be su bo jasin fɛ bolɛ ajalɛ’n i su video wie’n, maan be nga be o asɔnun sua’n i sua ba nun lɔ’n, be ka lɔ naan be nian video’n, annzɛ be sie be su i su yalɛ kokolɛ’n i bo. Sɛ ɔ su yoman ye’n, maan afɔtuɛ manfuɛ’n fa video’n sie i mannzin kun su naan ɔ fa kle aniaan mun naan ɔ nin be koko su yalɛ.\n18. Video mun: Bé nían video wie mun aɲia’n i bo lɔ. Video nga é nían be lemɔcuɛ afiɛn aɲia’n i bo lɔ’n, bé fá síe i JW Library su. Be nga be le telefɔnun nin tablɛti nin ɔrdinatɛli’n be kwla ɲɛn i sɔ video’n wie. Ɔ ju wie’n, video nga be kle wafa nga e kwla bo jasin fɛ’n, mɔ b’a dun mmua b’a bo be Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i bo lɔ’n, be kwla bo be jasin fɛ’n bolɛ aɲia’m be bo lɔ wie.\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n Klisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i wun ajalɛ mun\nKlisifuɛ mun nin be junman’n aɲia’n i wun ajalɛ mun


Kɛ be wun min’n, ɔ yo kɛ min sa mianman like fi wun sa—Miziki, dunman fulɛ, sika\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Abukazi Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Basa (Kamerunun) Baskii Belize Kriɔli Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Bulu Dangme Danois Ebre Edo Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Eve Fiji Féroïen Fɛnlandi Ga Gali Glɛki Gunnun Hindi (Roman) Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isoko Itali Izbɛki Kabuverdianu Kanada Kanbɔji aniɛn'n Katalan Kazaki Kecua (Ankasi) Kecua (Kuzko) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Langue des signes brésilienne Letɔn Lingala Litianin Luganda Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Manbue-Lungu Maseduanin Maya Miama Mingrelian More Mɔngoli Nauatɔlu (Nɔɔ de Puebla) Ndebele (Zɛnbabue) Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Okpe Oromo Osɛti Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Papiamɛnto (Aruba) Pidgin (West Africa) Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Rarotɔngan Risi Romany (Macedonia) Cyrillic Rumanin Rumanin Sango Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sesoto (Lesoto) Sidama Sinala Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Sunda Suɛdi Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Tamulu Taraskan Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tswana Tui Uarɛ-Uarɛ Uiguu (Siriliki) Urobo Uzbek (Roman) Valencian Viɛtinamun Wawle Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɛndi Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\n“Kɛ be wun min’n, ɔ yo kɛ min sa mianman like fi wun sa”\nSran ng’ɔ kan ndɛ’n: Stefanin Walasi Tiikɔti.\nBE WULI I: AFUƐ 1962 NUN\nƆ FIN: KANADA\nI SU NDƐ’N: Laa ɔ yo sa sukusuku\nBe wuli min Kanada lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Mɔnreali’n su. Sanngɛ, klɔ nga be flɛ i kɛ Rosemɔnti’n su lɔ yɛ min nin min niaan nsan mun e ɲinnin-ɔn. E si nin e nin be klo e kpa. Awlo lɔ’n, e afiɛn mantan kpa yɛ e tran fɛfɛ.\nMin bakan nun’n, n kloli Biblu’n nun kannganlɛ. Min wla kpɛn su kɛ i nun mɔ n le afuɛ 12, n kanngannin Biblu’n i bue ng’ɔ kan Zezi i ndɛ’n nun. I nun ndɛ’n yoli min fɛ kpa. N wunnin kɛ Zezi klo sran yɛ ɔ si sran’m be aunnvuɛ. N kusu n kunndɛli kɛ ń yó kɛ i sa. Sanngɛ, kɛ n ma ɲinnin kan’n, min ɲin ɔli like uflɛ su. Afin, n ma trali janvuɛ tɛ. Ɔ maan, be nzuɛn tɛ’n sali min.\nMin si’n, ɔ ti miziki bofuɛ. Ɔ bo saksofɔnun. Ɔ fɛli i liɛ’n mannin min. Yɛ n ma kloli Miziki bolɛ kpa. N sɔ’n su yɛ min ɲin wa trannin-ɔn. N suannin Gita bolɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, n nin min janvuɛ wie mun e wa boli miziki likawlɛ. Be flɛli e kpɛ sunman kɛ e ko bo miziki lika wie’m be nun. Jue yifuɛ wie mɔ sran’m be si be kpa’n, be sieli min nzɔliɛ. Yɛ be seli min kɛ be kunndɛ bé yó naan min dunman’n fu. N kplinnin su. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, sran’m be sili min kpa Kebɛki lɔ. Blɛ kwlaa nun, be bo min miziki mun aladio’n nun.\nKɛ be wun min’n, ɔ yo kɛ like fi mianman min sa. Afin, n te yo gbanflɛn, sran’m be si min. Asa ekun’n, n ɲan sika kpanngban. Like nga n klo i yolɛ’n, yɛ n yo-ɔ. Cɛn kwlakwla n kɔ be wun kpinngbinlɛ lika’m be nun. Zronali klɛfuɛ’m be usa min kosan mun, kɛ sran’m be wun min’n be fa fluwa annzɛ like uflɛ man min naan n fa min sa ti nzɔliɛ n sie su, be wun min televiziɔn nun. Kɔnguɛ, n bo miziki yɛ n kɔ be ɲin su yiyilɛ lika’m be nun. Kɛ mɔ be nga be ba balo’n i bo’n be sɔnnin’n ti’n, n nɔnnin nzan yɛ i sin’n n nɔnnin drɔgi naan min klun w’a titiman min. Asa ekun’n, min ɲin kanman ase. Yɛ bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku’n yɛ ɔ kacili min junman-ɔn.\nSran wie’m be konvi sɔli min mɛn dilɛ wafa’n, afin be bu i kɛ aklunjuɛ’n w’a kun min kpo. Sanngɛ, min klun lɔ’n, i li kɛ n ngunmin n wo’n, ɔ yo min kɛ n wo mɛn’n nun ngbɛn sa. Min wla’n wa boli wun. Sida kunnin be nga be yi min jue mun’n, be nun nɲɔn. Nanwlɛ, i sɔ’n boli min wla dan! N klo miziki bolɛ, sanngɛ n ma wunnin sa nga e yo be’n, be wa yoli min kain.\nN ɲannin ɲrun kpa. Sanngɛ kɛ n wun sa nga be ju mɛn’n nun’n, n usa min wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ sa tɛtɛ yolɛ’n w’a sɔn dan sɔ-ɔ?’ N wunman like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yoman like fi’n. Ɔ ju wie’n, n srɛ Ɲanmiɛn naan ń sí kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n. Blɛ kun nun mɔ é bó miziki é sín lika’m be nun’n mɔ e loli wunmiɛn kan’n, n boli Biblu’n nun kannganlɛ bo ekun. Kannzɛ m’an wunmɛn i nun ndɛ sunman wlɛ’n, sanngɛ n seli min klun lɔ kɛ mɛn’n i awieliɛ’n w’a mantan koko.\nCɛn kun liɛ’n, n kɛnngɛnnnin i Biblu’n nun kɛ, blɛ kun nun’n, Zezi w’a diman like cɛn ba lele 40. (Matie 4:1, 2) N seli min wun kɛ sɛ n yo sɔ wie’n, Ɲanmiɛn yí i wun nglo klé min. I sɔ’n ti’n, n sieli cɛn kun, naan sɛ cɛn sɔ’n ju’n ń bó i bo. Kɛ ɔ ka lemɔcuɛ nɲɔn naan cɛn’n w’a ju’n, Zoova i Lalofuɛ nɲɔn be boboli min anuan. Ɔ ti kɛ flɛlɛ nin srolɛ yɛ b’a yia nun sa. Be nun kun suan Zaki. N niɛnnin i siin. Kpɛkun n usɛli i kɛ: “?Ngue yɛ ɔ kle kɛ mɛn’n i awieliɛ’n w’a mantan koko-ɔ?” Ɔ tikeli i Biblu’n su. Kpɛkun ɔ kanngannin 2 Timote 3:1-5 nun. N usali be kosan kpanngban kpa. Be yiyili ndɛ’m be nun weinwein kpa. Sanngɛ, like ng’ɔ yoli min ɲɛnmɛn kpa’n yɛle kɛ, ndɛ nga be kan’n i kwlaa taka Biblu’n su. Kɛ be niannin min osu le nɲɔn kun’n, n wunnin i wlɛ kɛ ɔ timan cinnjin kɛ n kpɛ srɛ nun.\nZoova i Lalofuɛ’m be wa kleli min Biblu’n nun like titi. Min timuɛn’n guagua min wun. Ɔ maan n ma kpɛkpɛli su. N ma boli aɲia’m be bo kɔlɛ bo. Kɛ n kɔ aɲia’m be bo Ɲanmiɛn Sielɛ Sua nun lɔ’n, be sɔ min klanman kpa. Ɔ maan, n wunnin i wlɛ be yɛ be su Ɲanmiɛn kpa-ɔ.\nI yo, sɛ min waan ń nían like nga n suɛn i Biblu’n nun’n su ń nánti’n, ɔ fata kɛ n yaci ninnge wie’m be yolɛ. I wie yɛle drɔgi nɔnlɛ nin sa sukusuku’m be yolɛ. Asa ekun’n, n wunnin kɛ ɔ fata kɛ n yaci min ngunmin min wun akunndan bulɛ, naan n mian min n nian min mma nɲɔn’m be lika. I sɔ’n ti’n, n yacili miziki bolɛ. N ɲannin junman uflɛ. Sanngɛ, sika nga n ɲɛn i’n, w’a sɔnman.\nW’a yoman pɔpɔ w’a manman min. Drɔgi nɔnlɛ’n i ase wlalɛ’n w’a yoman blɛblɛ. Blɛ wie nun’n n sali n sin n nɔnnin i ekun sɔ lele naan m’an kwla wlɛ i ase mlɔnmlɔn. (Rɔmunfuɛ Mun 7:19, 21-24) Bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku’n kusu i ase wlalɛ’n yoli kekle kpa wie. Asa kusu, junman nga n ɲɛnnin’n i’n kusu i dilɛ ti kekle kpa, yɛ kusu kalɛ nga be tua min’n ɔ juman lika fi. Laa mɔ n bo miziki’n, kɛ n bo balo dɔ nɲɔn cɛ’n, sika nga be fa man min’n, siɛn’n n di junman lele anglo nsan naan naan m’an ɲɛn i sɔ sika’n.\nƝanmiɛn srɛlɛ’n ɔ ukali min kpa naan m’an kwla yo i kwlaa sɔ’n. Asa ekun’n, n wunnin kɛ Biblu’n nun kannganlɛ’n ti cinnjin kpa. Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be wlali min fanngan kpa. Be nun kun yɛ 2 Korɛntifuɛ Mun 7:1. Ɔ se kɛ: “Maan e wla ninnge nga be saci sran i wunnɛn’n nin i akunndan’n be kwlaa be ase.” Kun ekun m’ɔ ukali min naan m’an wun i wlɛ kɛ n kwla wla min nzuɛn tɛtɛ’m be ase’n yɛle Filipufuɛ Mun 4:13. Ɔ se kɛ: “Sa kwlaa nun’n, sran ng’ɔ man min tinmin’n ti’n, n le wunmiɛn.” Ɲanmiɛn Zoova tɛli min srɛlɛ’m be su. Ɔ suannin min bo. Ɔ maan, n wunnin Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ kpa. Yɛ n kwla nantili su. I sɔ’n ti, n kunndɛli kɛ ń fá min wun mán Ɲanmiɛn. (1 Piɛli 4:1, 2) Afuɛ 1997 nun’n, be yoli min batɛmun yɛ n kacili Zoova i Lalofuɛ.\nI SU MMLUSUƐ NGA N ƝƐNNIN I’N\nN si kpa kɛ sɛ ɔ ti kɛ m’an kaciman min nzuɛn’n, nn wuli w’a cɛ. Siɛn’n, min klun jɔ sakpa! Asa kusu, Ɲanmiɛn maan n jali bla kpa kun. Be flɛ i kɛ Ɛlvi. E nɲɔn’n, e di Ɲanmiɛn junman blɛ kwlaa nun. E tu e klun e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n e kle sran mun. Junman sɔ’n i dilɛ man min aklunjuɛ kpa. Nanwlɛ, n la Zoova i ase. Afin, ɔ yoli maan n bɛli i sin.—Zan 644.\nFa man sran Fa man sran “Kɛ be wun min’n, ɔ yo kɛ min sa mianman like fi wun sa”\nijwcl ndɛ tre 3