KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Icibemba Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nias Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Tzeltal Umbundu Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Maan Nyanmiɛn kaci amun akunndan’n naan an kaci mlɔnmlɔn.”—RƆMFUƐ MUN 12:2.\nJUE: 61, 52\n?Kɛ be yo e batɛmun’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kaci e nzuɛn’n titi ɔ?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e mian e ɲin e wla e nzuɛn tɛ’n i ase ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e nzuɛn’n w’a yo kpa titi ɔ?\n1-3. (a) ?Nzuɛn benin wie mun yɛ be ase wlalɛ’n kwla yo kekle man e ɔ? (b) ?Sɛ e wun kɛ e nzuɛn tɛ wie i ase wlalɛ ti kekle’n, kosan benin mun yɛ e kwla fa usa e wun ɔn? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nBE FLƐ bian kun kɛ Kevɛn. Laa’n, ɔ to sika nun mma. Ɔ nɔn siklɛti nin drɔgi. Kpɛkun, ɔ ti nzanbɔɛfuɛ.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) Kɛ ɔ suannin Biblu’n nun like m’ɔ sili Zoova’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin i bé trá janvuɛ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ ɔ kaci i nzuɛn’n. Zoova i fanngan nun, ɔ nin like ng’ɔ suɛnnin Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun ti’n, ɔ kwla kacili.—Ebre Mun 4:12.\n2 Be yoli Kevɛn i batɛmun. Sanngɛ, ɔ fata kɛ ɔ kaci i nzuɛn’n titi naan w’a kwla yo Klistfuɛ kpa. (Efɛzfuɛ Mun 4:31, 32) I wie yɛle kɛ, ɔ fa ya ndɛndɛ. Kwlaa naan b’a yo i batɛmun’n, ɔ yacili sa tɛtɛ wie’m be yolɛ. Ya falɛ ndɛndɛfuɛ’n, i ase wlalɛ’n yoli kekle mɛnnin i. Sanngɛ, Biblu’n nun like m’ɔ suan’n, ɔ nin Zoova fanngan nun ti’n, ɔ kwla kacili.\n3 E kwlakwla e wlali nzuɛn wie’m be ase naan b’a kwla yo e batɛmun. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e wun i wlɛ kɛ e nin a wieman kaci. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin ekun naan e nzuɛn’n w’a fa Ɲanmiɛn nin Klist be liɛ’n. (Efɛzfuɛ Mun 5:1, 2; 1 Piɛr 2:21) Atrɛkpa’n, e ijɔ e konviabo. Annzɛ ndɛ ng’ɔ timan e ndɛ’n, e kan e sin. Annzɛ, e kan e wiengu’m be wun ndɛ tɛ. Annzɛ kusu e ti srongble. Yɛ e bu i kɛ like nga e yo’n, sran’m bé wá sé kɛ ɔ timan kpa. Y’a mian e ɲin afuɛ kpanngban kpa kɛ é wlá nzuɛn tɛ sɔ’n i ase. Sanngɛ, ɔ yoman ye. Ɔ maan, e usa e wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ n kwlá wlaman nzuɛn sɔ’n i ase ɔ? ?Ngue yɛ ń yó naan m’an nanti like nga Biblu’n kle’n su naan min nzuɛn’n w’a yo kpa ɔ?’\nZOOVA KLUN KWLA JƆ E WUN\n4. ?Ngue ti yɛ e kwlá yoman like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n sa’n kwlaa nun ɔn?\n4 E klo Zoova. Yɛ e kunndɛ kɛ é yó like kwlaa ng’ɔ jɔ i klun’n. Sanngɛ, e fɔn sa sunman nun. Afin, e ti sa tɛ yofuɛ. Ɔ maan, ndɛ nga akoto Pɔlu kannin’n, i wie yɛ e kan ɔn. Ɔ seli kɛ: ‘Sa kpa yolɛ’n wo min anwlɛn’n nun, sanngɛ n kwlɛ-mɛn i yo.’—Rɔmfuɛ Mun 7:18; Zak 3:2.\n5. (a) ?Ngue yɛ e yacili i yolɛ naan y’a kwla yo Klistfuɛ ɔ? (b) ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ kwla kle e yalɛ trilili ɔ?\n5 Sa nga Zoova kloman be’n, e yacili be yolɛ naan y’a kwla yo Klistfuɛ. (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10) Sanngɛ, fɔ’n te o e nun. (Kolɔsfuɛ Mun 3:9, 10) Ɔ maan, kannzɛ be yoli e batɛmun w’a cɛ kpa bɔbɔ’n, sanngɛ e fɔn sa sunman nun. Wie liɛ’n, e bu sa tɛ’n i yolɛ akunndan. Annzɛ sa wie mɔ e yo’n i ase wlalɛ’n ti kekle. Yɛ ɔ kle e yalɛ trilili.\n6, 7. (a) ?Kannzɛ e ti sa tɛ yofuɛ’n, ngue ti yɛ e kwla fa e wun mantan Zoova ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Zoova titi kɛ ɔ yaci sa tɛ nga e yo’n cɛ e ɔ?\n6 E ti sa tɛ yofuɛ sɔ. Sanngɛ, e kwla fa e wun mantan Zoova. Kpɛkun, e su i titi. Maan e wla kpɛn su titi kɛ nán e bɔbɔ e fanngan nun yɛ e kwla fali e wun e mantannin Zoova ɔ. Sanngɛ, Zoova bɔbɔ m’ɔ wunnin kɛ e timan tɛ mlɔnmlɔn’n, yɛ ɔ fa e mɛntɛnnin i wun ɔn. (Zan 6:44) Zoova si e nzuɛn’n. Yɛ ɔ si like ng’ɔ kle e yalɛ’n. Ɔ nin i sɔ ngba’n, ɔ kunndɛli kɛ e yo i janvuɛ.\n7 Zoova klo e dan. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli like cinnjin kpa kun. Yɛle kɛ, ɔ sunmannin i Wa Zezi asiɛ’n su wa naan ɔ fɛ i wun yi e ti tɛ. (Zan 3:16) Sɛ e yo sa tɛ’n, e kwla srɛ Zoova kɛ ɔ yaci cɛ e. E ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi fɛ i wun yili’n ti’n, maan e lafi su kɛ Zoova yáci sa tɛ nga e yoli’n cɛ́ e. Ɔ maan, é kwlá yó i janvuɛ titi. (Rɔmfuɛ Mun 7:24, 25; 1 Zan 2:1, 2) Maan e wla kpɛn su titi kɛ sa tɛ yofuɛ’m be dunman nun ti yɛ Zezi wuli ɔ. I sɔ’n ti, kannzɛ sa nga e yoli’n ɔ ti tɛ dan’n, maan e srɛ Zoova titi kɛ ɔ yaci cɛ e. Sran ng’ɔ yoman sɔ’n, ɔ ti kɛ sran mɔ i sa nun ti fiɛn mɔ sanngɛ, ɔ wunnzinman nun’n sa. Kannzɛ e yo sa tɛ’n, sanngɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, e nin Zoova e afiɛn’n kwla mantan titi. Kɛ e bu i sɔ’n i akunndan’n, ɔ yo e fɛ dan.—An kanngan 1 Timote 1:15 nun.\n8. ?Kɛ e yo sa tɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e ɲin kpa su ɔ?\n8 Kɛ e yo sa tɛ’n, ɔ fataman kɛ e ɲin kpa su. Yɛ nán e se kɛ nán e ɲinfu yɛ e yoli sɔ ɔ. Zoova kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yo i janvuɛ titi’n. (Jue Mun 15:1-5) Sɛ e waan é fá e wun é mántan Zoova’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin e fɛ i nzuɛn’n. Yɛ e niɛn i Wa’n i ayeliɛ’n su. Asa ekun’n, maan e nian e wun su titi. Sɛ e yo sɔ’n, é kwlá wlá nzuɛn tɛ’n i ase. Sɛ be yoli e batɛmun w’a cɛ annzɛ ɔ nin a cɛman o, maan e mian e ɲin titi naan e nzuɛn’n yo kpa.—2 Korɛntfuɛ Mun 13:11.\n9. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e kwla fa nzuɛn uflɛ m’ɔ fa Ɲanmiɛn liɛ’n niɔn?\n9 Akoto Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ: “An wla amun nzuɛn laa b’ɔ maan an yo sa ng’ɔ fata-man’n i ase. I ti yɛ amun nyin blo ninnge’m be su yɛ an laka amun wun lele an saci nin-ɔn. Maan Nyanmiɛn bo amun uflɛ yɛ ɔ kaci amun akunndan’n. Yɛ an fa nzuɛn uflɛ b’ɔ fa Nyanmiɛn liɛ’n b’ɔ maan amún yó kpa’n, amún yó i klun sa nanwlɛ bɔ an di’n ti.” (Efɛzfuɛ Mun 4:22-24) Ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan y’a “fa nzuɛn uflɛ” m’ɔ fa Ɲanmiɛn liɛ’n. Sɛ e su Zoova w’a cɛ annzɛ ɔ nin a cɛman o, ɔ fata kɛ e si Zoova i nzuɛn liɛ’n kpa. I sɔ’n ti, maan e suan Biblu’n nun like. I liɛ’n, é kwlá wlá nzuɛn tɛ’n i ase. Kpɛkun é fá Zoova i nzuɛn liɛ’n.\n?NGUE TI YƐ Ɔ TIMAN PƆPƆ Ɔ?\n10. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla wla nzuɛn tɛ’n i ase ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ e fa usa e wun ɔn?\n10 E kwlakwla e kunndɛ kɛ é nánti ndɛ nga Biblu’n kan’n su. Sɛ e waan é wlá nzuɛn tɛ’n i ase’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin titi. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e yo sɔ ɔ? ?Zoova kwlá yoman naan nzuɛn tɛ’n i ase wlalɛ’n w’a yo pɔpɔ e sa nun?\n11-13. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e mian e ɲin e wla e nzuɛn tɛ’n i ase ɔ?\n11 Kɛ e nian ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n, e wun kɛ Zoova kwla sa’n kwlaa yo. Maan e kan wia’n i ndɛ e nian. Wia’n i ta’n, ɔ leman wunsu. Ɔ jue kɛ sin sa. Like fi kwlá mɛntɛnmɛn i. I ta’n i kaan sa yɛ ɔ ju asiɛ’n su naan ninnge’m b’a kwla yo kpa ɔ. (Jue Mun 74:16; Ezai 40:26) Asa ekun’n, Zoova mɛn i sufuɛ’m be wunmiɛn naan b’a kwla su i titi. (Ezai 40:29) I kwlaa sɔ’n kle kɛ, Zoova kwla yo naan e nzuɛn tɛ’n i ase wlalɛ’n w’a yo pɔpɔ e sa nun. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ɔ yoman sɔ ɔ?\n12 Wafa nga Zoova yili e’n ti’n, e kwla fa e klunklo ajalɛ. Ɔ maan, sɛ é yó sa kpa annzɛ é yó sa tɛ’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa. Sanngɛ, kɛ e mian e ɲin e yo sa ng’ɔ ti kpa’n, e kle kɛ e klo Zoova. Naan e kunndɛ kɛ i klun jɔ e wun. Satan se kɛ Zoova leman atin sieman klɔ sran. Sanngɛ, kɛ e mian e ɲin e yo Zoova i klun sa’n, e kle kɛ e kunndɛ kɛ ɔ sie e. Ɔ maan, e Si Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti sran klofuɛ’n, i klun jɔ e wun. (Zɔb 2:3-5; Nyanndra Mun 27:11) Kɛ ɔ yo naan e wla e nzuɛn tɛ’n i ase’n, ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ, kɛ e mian e ɲin e yo sɔ’n, e kle kɛ e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman. Naan i yɛ ɔ ti e Siefuɛ ɔ.\n13 Zoova waan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan e nzuɛn’n fɛ i liɛ’n. (Kolɔsfuɛ Mun 3:12; an kanngan 2 Piɛr 1:5-7 nun.) Asa ekun’n, ɔ kunndɛ kɛ e nian e wun su naan y’a buman akunndan tɛ. (Rɔmfuɛ Mun 8:5; 12:9) Kɛ e yo sɔ’n, mɔ e kaci e nzuɛn’n, e bɔbɔ e klun jɔ dan.\nMAAN E NANTI ƝANMIƐN NDƐ’N SU TITI NAAN E NZUƐN’N YO KPA\n14, 15. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e nzuɛn’n w’a yo kpa ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i “Biblu’n nin Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti yɛ be kacili ɔ” i nun.)\n14 ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e nzuɛn’n w’a yo kpa ɔ? Sɛ e si e nzuɛn ng’ɔ fata kɛ e wlɛ i ase’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e nanti afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn man e’n su. Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 12 i mma 2 se kɛ: “Nán an yo kɛ sran mun bɔ be o lɛ ndɛ’n be sa, sanngɛ maan Nyanmiɛn kaci amun akunndan’n naan an kaci mlɔnmlɔn. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, amún wún Nyanmiɛn i klun sa’n i wlɛ, yɛ amún sí sa ng’ɔ ti kpa, b’ɔ jɔ i klun, b’ɔ maan amún yó kpa’n.” (Rɔmfuɛ Mun 12:2) Sɛ e kunndɛ kɛ é wún Zoova i klun sa’n i wlɛ’n, ɔ fata kɛ e kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla naan e bu su akunndan. Kpɛkun, maan e srɛ Zoova naan ɔ fɛ i wawɛ’n man e. (Lik 11:13; Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Sɛ e yo sɔ’n, é wún sa ng’ɔ jɔ Zoova klun’n i wlɛ. Yɛ é bú akunndan ng’ɔ bu’n wie. Ɔ maan, akunndan nga é bú’n nin ndɛ nga é kán’n, ɔ nin sa nga é yó be’n, bé jɔ́ Zoova klun. Kpɛkun, é sí e wun su nían. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, ɔ fata kɛ e mian e ɲin titi naan y’a kwla wla e nzuɛn tɛ’n i ase.—Nyanndra Mun 4:23.\nNdɛ akpasua nin Biblu’n nun ndɛ mma nga be o e fluwa’m be nun’n, be kwla yo e ye kpa. I sɔ’n ti, maan e sie be nzɔliɛ naan e kanngan be nun cɛn kunngun. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15 Sɛ e kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e kanngan fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n, be nun wie. I wie yɛle Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin fluwa nga be flɛ i kɛ Réveillez-vous ! Fluwa sɔ’m be nun ndɛ wie’m be kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo naan e nzuɛn’n w’a fa Zoova liɛ’n. Kpɛkun, be kle e like nga e kwla yo naan y’a wla e nzuɛn tɛ’n i ase’n. Nanwlɛ, ndɛ akpasua nin Biblu’n nun ndɛ mma nga be o fluwa sɔ’m be nun’n, be kwla yo e ye kpa. I sɔ’n ti, maan e sie be nzɔliɛ naan e kanngan be nun cɛn kunngun.\n16. ?Sɛ e wun kɛ e nzuɛn tɛ wie te kle e yalɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e sa sin bubu e ɔ?\n16 Nán cɛn kunngba yɛ e nzuɛn’n kwla fa Zoova liɛ’n niɔn. Ɔ maan, sɛ e wun kɛ nzuɛn tɛ wie te kle e yalɛ’n, nán e sa sin bubu e. Maan e mian e ɲin e nanti like nga e suɛn i Biblu’n nun’n su. I liɛ’n, é bú akunndan nga Zoova bu’n wie. Kpɛkun, sa kpa yolɛ’n su yoman kekle e sa nun kɛ laa’n sa.—Jue Mun 37:31; Nyanndra Mun 23:12; Galasifuɛ Mun 5:16, 17.\nMAAN E ƝIN TRAN LIKE NGA E WLA O SU KƐ É ƝƐ́N I’N SU TITI\n17. ?Sɛ e nin Zoova e nanti klanman titi’n, mmlusuɛ benin yɛ cɛn wie lele é kwlá ɲɛ́n i ɔ?\n17 Cɛn wie lele’n, fɔ’n su tranman e nun kun. Yɛ é sú Zoova tititi. E ɲin o blɛ sɔ’n i sin kpa. Afin blɛ sɔ’n nun’n, nzuɛn tɛ fi su kleman e yalɛ. Yɛ e su fɛman lele naan e nzuɛn’n w’a fa Zoova liɛ’n. Sanngɛ kɛ é sé yɛ’n, e ti kpɔlɛ tɛ’n ti, e kwla su Zoova. I sɔ’n ti, kannzɛ fɔ’n o e nun’n, maan e mian e ɲin e wla e nzuɛn tɛ’n i ase. Yɛ maan e nanti ndɛ nga Biblu’n kan’n su. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova klun jɔ́ e wun.\n18, 19. ?Sɛ e waan e nzuɛn’n yo kpa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n18 Kevɛn mɔ e kɛnnin i ndɛ like suanlɛ nga i bo bolɛ nun’n, ɔ kacili i nzuɛn’n. Ɔ maan, ɔ faman ya ndɛndɛ kun. Ɔ buli ndɛ ng’ɔ kɛnngɛn i Biblu’n nun’n i su akunndan. Kpɛkun, ɔ miɛnnin i ɲin nantili su. Asa ekun’n, ɔ fali afɔtuɛ nga aniaan’m be mɛnnin i’n su. Ɔ cɛli naan Kevɛn w’a wlɛ i nzuɛn tɛ’n i ase. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ wa yoli asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ. Kɛ é sé yɛ’n, ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn w’a di afuɛ 20. Sanngɛ, ɔ niɛn i wun su titi naan w’a kwla yo sa ng’ɔ ti kpa’n.\n19 Maan e nian Kevɛn i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan e mian e ɲin titi naan e nzuɛn’n yo kpa. Sɛ e yo sɔ’n, e nin Zoova e afiɛn’n mántan kpa. (Jue Mun 25:14) Sɛ e mian e ɲin e wla e nzuɛn tɛ’n i ase’n, Zoova yrá e su. I sɔ’n ti, maan e nanti ndɛ nga Biblu’n kan’n su naan e nzuɛn’n yo kpa.—Jue Mun 34:9.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 1) E kacili sran’n i dunman’n.\nBiblu’n nin Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti yɛ be kacili ɔ\nBe flɛ aniaan bian kun kɛ Rusɛli. Ɔ kɛn i niaan Klistfuɛ’m be wun ndɛ tɛ cɛn kwlaa. Afin like nga be yo’n, i wie fi timan kpa i ɲrun. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Maria Viktoria. I liɛ’n, ndɛ ng’ɔ timɛn i ndɛ’n yɛ ɔ kan sin ɔn. Be flɛ aniaan bla kun ekun kɛ Linda. Kɛ ɔ kɔ jasin fɛ’n i bolɛ’n, i wun ndɛ tɛ mɔ sran’m be kwla kan’n ti’n, srɛ kun i. Aniaan nsan sɔ’m be buli i kɛ be kwlá kaciman. Sanngɛ, be yoli sɔ. ?Ngue ti yɛ be kwla kacili ɔ?\nRusɛli: “N srɛli Zoova yɛ n kanngannin Biblu’n nun cɛn kwlakwla. M buli ndɛ ng’ɔ o 2 Piɛr 2:11 nun’n, i su akunndan kpa. Kpɛkun, afɔtuɛ nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be mannin min’n, n nantili su.”\nMaria Viktoria: “N srɛli Zoova n jrannin su kpa. N srɛli i kɛ ɔ uka min naan m’an ijɔman ngboko. Asa ekun’n, be nga be klo be wiengu’m be wun ndɛ tɛ kanlɛ’n, e nin be y’a sanman nun kun. N buli ndɛ ng’ɔ o Jue Mun 64:2-5 nun’n, i su akunndan. N wunnin kɛ, ɔ fataman kɛ min dunman nun ti’n, sran wie kpan flɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ de i. N wunnin i wlɛ ekun kɛ sɛ m’an yaciman ndɛ ng’ɔ timan min ndɛ’n i kan sinlɛ’n, ń klé min wiengu’m be ayeliɛ tɛ. Yɛ ń sáci Zoova dunman’n.”\nLinda: “N suannin wafa nga n kwla fa e fluwa nɲa mun m bo jasin fɛ’n. Kpɛkun, n fali min wun mantannin be nga be si jasin fɛ’n i bo kpa’n. I sɔ’n yoli min ye kpa. Yɛ n yaciman Zoova srɛlɛ.”\nE mian e ɲin e wla e nzuɛn tɛ’n i ase: Nzuɛn tɛ wie’m be ase wlalɛ ti kekle. Annzɛ be kle e yalɛ trilili. Wie liɛ’n, e kwlá traman e awlɛn, e fa ya ndɛndɛ. Annzɛ e kan e wiengu’m be wun ndɛ tɛ. Kɛ mɔ e kunndɛ kɛ Zoova klun jɔ e wun’n ti’n, e mian e ɲin e wla nzuɛn tɛ’n i ase.


?Ngue yɛle blɔlɔ nin Sheol nin Hades?—Be bo nga Biblu’n tu’n | Biblu’n Kle\n?Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 2\n?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó i asiɛ’n su ɔ?\nNDƐ TRE 4\nE ti kpɔlɛ tɛ’n: Like danfuɛ’n mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n\nE awlɛn su sran nga be wuli’n be su like kpa mɔ e wla o su’n\nNDƐ TRE 8\n?Ngue yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n?\nWafa nga aolia nun sran’m be ɲan ta e su’n\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yaci sran’m be lɛ maan be wun ɲrɛnnɛn ɔn?\nMaan e mɛn dilɛ wafa’n jɔ Ɲanmiɛn klun\nMaan e bu nguan’n kɛ Ɲanmiɛn fa bu i’n sa\nWafa nga awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ’n\nBatɛmun yolɛ’n yɛ a nin Ɲanmiɛn be janvuɛ tralɛ’n\nNDƐ TRE 19\nYo sa nga mɔ maan Ɲanmiɛn kló ɔ titi’n\nƝanmiɛn i dunman’n i fa flɛlɛ’n ɔ nin i bo’n\nMɛsi’n mɔ be seli kɛ ɔ́ bá’n yɛle Zezi Klist\nSiɛ’n nin Ba’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be su ndɛ nanwlɛ’n\nLike nga ti yɛ Klistfuɛ kpa’m be faman waka nda be suman Ɲanmiɛn’n\nE Min’n i Aliɛ’n i Cɛn dilɛ’n yi Ɲanmiɛn i ayɛ\n?Like kun o sran nun m’ɔ wuman sakpa ɔ?\n?Ngue yɛle blɔlɔ nga be kɛn i ndɛ Biblu’n nun’n?\n?Ngue yɛle Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n?\nAfuɛ 1914: Biblu’n kle kɛ ɔ ti afuɛ cinnjin kpa kun\n?Wan yɛle anzi kpɛnngbɛn Misɛli?\n?Ngue yɛle “Babilɔni klɔ dan’n”?\n?Be wuli Zezi Desamblu anglo’n nun?\n?Ɔ fata kɛ e di cɛn mun?\nI KLIKLI nun nga bé klɛ́ Biblu’n, Ebre aniɛn nun ndɛ mma sheol nin Glɛki aniɛn’n nun ndɛ mma Hades, be fa be kannin ndɛ ndɛ kpɛ 70 tra su. Ndɛ mma nɲɔn sɔ’m be nin wie’n be kɔ likawlɛ. Biblu’n wie’m be nun’n, be kacili be kɛ “asieliɛ” annzɛ “sin fɛtɛ,” annzɛ “ndia” annzɛ “blɔlɔ.” Sanngɛ, aniɛn kpanngban nun’n, ɔ leman ndɛ mma kun sa m’ɔ kwla yi ndɛ mma sɔ’m be bo’n i nglo kpa ɔ. ?Ɔ maan ndɛ mma sɔ’m be bo kpa’n yɛle benin bɔbɔ? Nian wafa nga be bo be su Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be nun’n.\nAkunndanfuɛ’n 9:10 se kɛ: ‘Like kwlaa nga á yó’n, fa ɔ wunmiɛn’n gua su yo. Afin kɛ á wá wú á kɔ́ blɔlɔ [Sheol nun] lɔ lɛ’n, i junman dilɛ o, i sa nun yiyilɛ o, i sa silɛ o, i ngwlɛlɛ o, be wie fi nunman lɔ kun.’ ?Ndɛ sɔ’n kle kɛ ndɛ mma Sheol ɔ kan lika jrɛiin kun sa annzɛ ndia kun mɔ e sieli e awlɛn su sran kun lɛ’n, i ndɛ? Cɛcɛ. Kɛ Biblu’n kán lika jrɛiin kun mɔ be sie sran’n i lɛ’n annzɛ ndia’n i ndɛ’n, ɔ fa Ebre aniɛn’n nin Glɛki aniɛn’n nun ndɛ mma uflɛ. Ɔ faman ndɛ mma sheol nin hades. (Bo Bolɛ 23:7-9; Matie 28:1) Asa ekun’n, Biblu’n faman ndɛ mma Sheol kanman lika nga be sie sran kpanngban likawlɛ’n, kɛ awlobo kun i asieliɛ’n annzɛ sran kpanngban mɔ be sie be kunman kunngba’n nun sa’n, i ndɛ.—Bo Bolɛ 49:30, 31.\n?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, lika wafa benin yɛ ndɛ mma “Sheol” kɛn i ndɛ ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ “Sheol” annzɛ “Hades,” ɔ kan like kun m’ɔ tra asieliɛ dan kpa kun’n, i ndɛ. I wie yɛle kɛ Ezai 5:14 kle kɛ wie’n annzɛ [Sheol] ‘w’a trɛ i nuan’n nun, w’a trɛ nun dan kpa.’ Sɛ é kwlá sé’n, é sé kɛ blɔlɔ’n [Sheol] w’a mɛn sran kpanngban, sanngɛ i konvi te sɔ sran kpanngban ekun. (Nyanndra Mun 30:15, 16) Lika nga be sie sran mun jrɛiin sa’n, ɔ le sran nga be kwla sie be lika sɔ’n nun’n i nuan’n. Sanngɛ, ‘blɔlɔ’n [annzɛ Sheol ] i ku yiman le.’ (Nyanndra Mun 27:20) Blɔlɔ’n [Sheol], ɔ su yiman le, kpɛkun ɔ leman awɛ. Ɔ maan, blɔlɔ [Sheol nin Hades] nga be kɛn i ndɛ Biblu’n nun’n ɔ timan e ɲin jrɛiin su lika kun sa mɔ be kwla kle i trele sa ɔ. Sanngɛ, ɔ ti nzɔliɛ lika. Kɛ sran sunman lika be wu’n ɔ ti kɛ be wlu nzɔliɛ lika sɔ’n nun lɔ sa.\nLike nga Biblu’n kle e sran cɛnlɛ’n su’n, ɔ uka e maan e wun ndɛ mma “Sheol” nin “Hades” be bo’n, i wlɛ kpa. Be nga be wuli mɔ be kwla cɛn be’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa blɔlɔ’n [Sheol nin Hades] fa kan be wie’n i ndɛ. * (Zɔb 14:13; Sa Nga Be Yoli’n 2:31; Sa Nglo Yilɛ 20:13) Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle ekun kɛ be nga be o blɔlɔ’n [Sheol annzɛ Hades], yɛle be nga be suli Zoova nin be nga b’a sumɛn i’n. (Bo Bolɛ 37:35; Jue Mun 55:16) I sɔ’n ti’n, Biblu’n kle kɛ ‘sran kpa mun o, sran tɛ mun o, bé cɛ́n.’—Sa Nga Be Yoli’n 24:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Be nga be wuli mɔ be su cɛnman be’n, Biblu’n waan be nunman Sheol annzɛ Hades nun, sanngɛ be o ‘ɲrɛnnɛn lika [“Zeɛni, NW”] nun.’ (Matie 5:30; 10:28; 23:33) Kɛ nga Sheol nin Hades be timan e ɲin jrɛiin su lika’n sa’n, Zeɛni’n kusu timan e ɲin jrɛiin su lika wie.


Maan e nanti seiin titi! | Sasafuɛ Tranwlɛ’n, like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Aja Akha Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Amis Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Gitonga Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes sud-africaine Langue des signes taïwanaise Langue des signes tchèque Langue des signes thaïe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Motu Mozambican Sign Language Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Roumain Runyankore Russe Rutooro Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Uzbek (Roman) Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yoruba Zambian Sign Language Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“N su yaciman kɛ: ‘M’an yoman sa’n’ i selɛ le naan m’an fa wu.”—ZƆB 27:5.\nJUE 34 Ń nánti seiin titi\n1. ?Wafa sɛ yɛ Zoova i sufuɛ nga e kannin be ndɛ lɛ’n, be kle kɛ be nin i nanti klanman-ɔn?\nMAAN e bu sa nsan nga’m be akunndan. (1) Talua kun ti Zoova i Lalofuɛ. Cɛn kun’n, be like klefuɛ’n seli be kɛ be di cɛn. Talua sɔ’n si kɛ cɛn sɔ’n i dilɛ’n jɔman Zoova klun. I sɔ’n ti’n, ɔ kan kleli be like klefuɛ’n amanniɛn su kɛ ɔ su diman cɛn’n wie. (2) Gbanflɛn kun m’ɔ sa ɲan’n, ɔ su bo jasin fɛ’n awloawlo’m be nun. Ɔ si kɛ awlo nga be su wa wlu nun lɛ’n, i wiengu suklu ba kun m’ɔ yo Zoova i Lalofuɛ’m be fiaan’n, ɔ tran lɔ. Sanngɛ, gbanflɛn’n ko boboli be anuan’n. (3) Bian kun miɛn i ɲin di junman kekle naan w’a kwla niɛn i awlofuɛ’m be lika. Cɛn kun’n, be junman su kpɛn’n seli i kɛ ɔ yo like kun m’ɔ timan su-ɔ. Ɔ si kɛ sɛ w’a kplinman su’n, i junman’n kwla fi i sa. Sanngɛ ɔ seli i junman su kpɛn’n kɛ ɔ su kwlá diman ndrunmun. Afin Ɲanmiɛn klo kɛ i sufuɛ’m be nanti mmla nga awa kpɛ be’n, be su.—Rɔm. 13:1-4; Ebr. 13:18.\n2. (1) ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su like suanlɛ nga nun-ɔn? (2) ?Ngue ti-ɔ?\n2 ?Nzuɛn benin yɛ aniaan nsan nga e kannin be ndɛ’n be yili i nglo-ɔ? E kwla kan nzuɛn kpanngban ndɛ. I wie yɛle kɛ be ti yakpafuɛ kpɛkun be ti nanwlɛfuɛ. Sanngɛ be kwlakwla be yili nzuɛn cinnjin kpa kun i nglo. Nzuɛn sɔ’n yɛle seiin nantilɛ’n. Be tinuntinun be kleli kɛ be nin Zoova nanti klanman. Be nun wie fi w’a kplinman su kɛ ɔ́ fɔ́n Zoova i mmla’n. Afin be kunndɛ titi kɛ bé nánti seiin. Kɛ Zoova wun kɛ be nanti seiin’n, i klun jɔ be wun dan. E kusu e kunndɛ kɛ é yó naan e Si Ɲanmiɛn i klun jɔ e wun wie. ?Sanngɛ, kɛ be se kɛ sran kun nanti seiin’n, i bo yɛle benin? ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e nanti seiin-ɔn? ?Blɛ kekle nga nun’n, é yó sɛ naan y’a kwla nanti seiin titi?\n?KƐ BE SE KƐ SRAN KUN NANTI SEIIN’N, I BO YƐLE BENIN?\n3. (1) ?Kɛ be se kɛ Zoova i sufuɛ kun nanti seiin’n, i bo yɛle benin? (2) ?Sunnzun ase benin yɛ ɔ kwla uka e naan y’a wun i wlɛ-ɔ?\n3 Kɛ be se kɛ Zoova i sufuɛ kun nanti seiin’n, yɛle kɛ ɔ klo Zoova tankaan kpa. Kpɛkun ɔ fɛ i sulɛ’n sie i like kwlaa ɲrun. Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ seiin nantilɛ’n, be kwla fa kan like kun mɔ fiɛn annzɛ lɛ kaan sa nunmɛn i wun’n, i ndɛ. I nun mɔ Izraɛlifuɛ’m be yi tɛ be man Zoova’n, Mmla’n se kɛ maan be fa nnɛn nga lɛ kaan sa nunmɛn i wun’n. (Sau. 22:21, 22) Ɔ fataman kɛ be fa nnɛn nga i ɲin w’a si’n, annzɛ nga i ja annzɛ i sa ti sin’n, annzɛ nga tukpacɛ wie o i kplo’n su’n. Afin sɛ be fɛ i sɔ nnɛn’n, Zoova su sɔman nun. (Mal. 1:6-9) Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun sa nga ti yɛ i sɔ’n ti cinnjin Zoova ɲrun’n, maan e fa sunnzun ase kun. Wienun-ɔn, y’a wɔ amanngo annzɛ like uflɛ wie tolɛ. ?Sɛ é nían naan like sɔ’n i bue kun timan kpa’n, é tó? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. Saan nga i wunmuan’n ti kpa mɔ i lika fi w’a saciman’n, yɛ é tó-ɔ. I wafa kunngba’n, yɛle Zoova liɛ’n. Ɔ kunndɛman kɛ sulɛ nga e su i’n, ɔ yo kun nin bue. Ɔ kunndɛ kɛ e klo i kpa, yɛ e nin i e nanti klanman titi.\n4. (1) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ sran nga fɔ o i nun’n, ɔ kwla nanti seiin titi-ɔ? (2) ?Kɛ nga Jue Mun 103:12-14 fa kan sa’n, ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ e yo-ɔ?\n4 ?Sran mɔ fɔ o i nun’n, ɔ kwla nanti seiin titi? Ɛɛn. Kannzɛ fɔ o e nun’n, sanngɛ e kwla nanti seiin titi. Sa nɲɔn ti yɛ e se sɔ-ɔ. I klikli’n yɛle kɛ Zoova fɛmɛn i ɲin siemɛn i fɔ m’ɔ o e nun’n i su. Biblu’n se kɛ: “?Anannganman, sɛ ɔ waan á nían tɛ nga e yo’n, wan cɛ yɛ ɔ ka lɛ-ɔ ɔ́ yó ye-ɔ?” (Jue. 130:3) Ɔ yaci sa tɛ nga e yo be’n cɛ e. (Jue. 86:5) Sa i nɲɔn su’n yɛle kɛ Zoova si like nga e kwla yo’n, nin nga e kwlá yoman’n. Yɛ ɔ su seman e le kɛ e yo like nga e kwlá yoman’n. (An kanngan Jue Mun 103:12-14 nun.) ?Ɔ maan, wafa sɛ yɛ e kwla nanti seiin Zoova ɲrun-ɔn?\n5. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e klo Zoova naan y’a kwla nanti seiin-ɔn?\n5 Sɛ Zoova i sufuɛ kun waan ɔ́ nánti seiin titi’n, ɔ fata kɛ ɔ klo Zoova. Sɛ e klo Zoova kpa’n, e nin i é nánti klanman titi yɛ sulɛ nga e su i’n, ɔ su yoman kun nin bue. Yɛ kɛ blɛ kekle nun bɔbɔ’n klolɛ mɔ e klo i’n ɔ kpɔnzɔman’n, i lɛ nun yɛ e kwla se kɛ e nanti seiin-ɔn. (1 Nyo. 28:9; Mat. 22:37) Maan e fa e ɲin e sie i Zoova i sufuɛ nsan nga e kannin be ndɛ’n, be su ekun. ?Ngue ti yɛ talua kan’n w’a kplinman su kɛ ɔ́ dí cɛn’n wie-ɔ? ?Ɔ kloman kɛ ɔ́ yíyí i ɲin su ti-ɔ? ?Gbanflɛn kan’n klo kɛ i wiengu suklu ba’n yo i fiaan ti yɛ ɔ ko boboli i anuan-ɔn? ?Yɛ awlobo kpɛn’n nin? ?Sɛ be tu i junman nun’n, ɔ́ yó i fɛ ti yɛ w’a yoman like nga i junman su kpɛn’n seli i kɛ ɔ yo’n niɔn? Cɛcɛ. Aniaan sɔ’m be si kɛ Zoova i mmla’m be ti kpa dan. I sɔ’n ti’n, like nga be ko yo naan e Si Ɲanmiɛn i klun w’a jɔ be wun’n, yɛ ɔ yoli be cinnjin-ɔn. Klolɛ mɔ be klo i’n ti’n, be kunndɛli kɛ bé dún mmua yó i klun sa’n. I lɛ nun’n, be yili i nglo kɛ be nanti seiin.\n?NGUE TI YƐ Ɔ TI CINNJIN KƐ E NANTI SEIIN-ƆN?\n6. (1) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e nanti seiin-ɔn? (2) ?Ngue ti yɛ Adan nin Ɛvu b’a kwlá nantiman seiin kun-ɔn?\n6 Like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e tinuntinun e yi i nglo kɛ e nanti seiin’n, yɛle kɛ Satan tɔnnin Zoova nin klɔ sran’m be kwlaa be suɛn. Satan i dunman’n, i bo yɛle kɛ “Ɲrun tanndanfuɛ.” Kɛ ɔ yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su Edɛnin fie’n nun lɔ’n, yɛ be flɛli i sɔ-ɔ. Ɔ sacili Zoova i dunman. I waan i klun yo wi, ɔ bu i ngunmin i wun akunndan yɛ ɔ siman sran’m be sie. Adan nin Ɛvu be jrannin Satan sin. Kpɛkun, be yoli ɲin kekle Zoova su. (Bob. 3:1-6) Sɛ ɔ ti kɛ be buli ninnge kpanngban nga Zoova fa mannin be Edɛnin fie’n nun lɔ’n i akunndan’n, nn be kloli Zoova tankaan kpa. Sanngɛ i nun mɔ Satan láka be’n, nn klolɛ mɔ be klo Zoova’n, ɔ timan tankaan kpa. Ɔ maan e kwla usa e wun kɛ: ?Klɔ sran kun sa’n, ɔ kwla nanti seiin lele guɛ i ti nin i bo? Zɔbu i su ndɛ’n wá úka e naan y’a wun kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n.\n7. (1) ?Kɛ Zoova wun kɛ Zɔbu nanti seiin’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo i-ɔ? (2) ?Yɛ Satan li?\n7 I nun mɔ Zɔbu sú Zoova’n, nn Izraɛlifuɛ’m be o Ezipti lɔ. Blɛ sɔ nun’n, sran fi nantiman seiin kɛ i sa. Fɔ o Zɔbu nun kɛ e sa. Ɔ maan, ɔ yoli sa wie m’ɔ timan su-ɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zoova klo i sa. Atrɛkpa’n, Satan w’a dun mmua w’a se Zoova kɛ sran fi su nantiman seiin. I sɔ’n ti’n, Zoova kannin Zɔbu i ndɛ kleli Satan. Afin, Zɔbu i ayeliɛ’n kle weiin kɛ Satan ti gblɛfuɛ. Satan seli Zoova kɛ ɔ mɛn i atin naan ɔ́ sá Zɔbu nían, sɛ ɔ nanti seiin sakpa o. Kɛ mɔ Zoova lafi i janvuɛ Zɔbu su ti’n, ɔ kplinnin su.—An kanngan Zɔb 1:8-11 nun.\n8. ?Wafa sɛ yɛ Satan kleli Zɔbu i yalɛ-ɔ?\n8 Satan i klun yo wi, yɛ ɔ ti sran kunfuɛ. Ɔ sacili Zɔbu i sa nun ninnge’n kwlaa. Ɔ kunnin i sufuɛ mun yɛ ɔ yoli maan i dunman’n sacili. Ɔ sacili i awlobo’n, ɔ kunnin i mma blu mun. Ɔ fali tukpacɛ tɛ wie guɛli i wunnɛn’n su. Tukpacɛ sɔ’n ɔ yoli i ja’n bo lele fa juli i ti’n su. Zɔbu i yi’n i wla boli i wun dan. I ti’n, ɔ seli Zɔbu kɛ ɔ kpɛ Ɲanmiɛn i nzowa naan ɔ wu. Zɔbu bɔbɔ sun flɛli wie’n. Sanngɛ, ɔ nantili seiin titi. Kɛ mɔ ninnge klikli nga Satan yoli’n, ɔ kpili ase’n ti’n, ɔ wa fali ajalɛ uflɛ. Yɛle kɛ ɔ sinnin Zɔbu i janvuɛ nsan be lika naan be bubu i sa sin. Be sran nsan sɔ’m be cɛli Zɔbu i wun lɛ kpa, sanngɛ b’a kwlá fɔnvɔmɛn i. I kpa bɔbɔ’n, ndɛ tɛtɛ yɛ be kan kleli i-ɔ. Be waan Ɲanmiɛn yɛ ɔ fali ɲrɛnnɛn dan sɔ’n yili i Zɔbu su-ɔ, naan sɛ Zɔbu nanti seiin o, ɔ nantiman seiin o, Ɲanmiɛn i ndɛ nunman nun. Be seli ekun kɛ Zɔbu i klun yo wi naan sa tɛtɛ ng’ɔ yo be’n, i ti yɛ ɔ su fɛ-ɔ.—Zɔb 1:13-22; 2:7-11; 15:4, 5; 22:3-6; 25:4-6.\n9. ?Kɛ ɲrɛnnɛn’n yoli dan Zɔbu su bɔbɔ’n, ngue yɛ w’a yoman-ɔn?\n9 ?Kɛ Zɔbu wún ɲrɛnnɛn’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ? Ɔ kannin ndɛ ya su kleli i janvuɛ nga be tɔnnin be wun suɛn kɛ be bɛli i fɔnvɔlɛ’n. Kpɛkun, ɔ kannin ndɛ wie mun mɔ kasiɛn su’n, be wa yoli i nsisɔ-ɔ. Ɔ kannin ndɛ wie mɔ be kle kɛ ɔ bu i wun sɛsɛfuɛ dan-ɔn. Ɔ maan, w’a kleman kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yo sa i nuan su-ɔ. (Zɔb 6:3; 13:4, 5; 32:2; 34:5) Sanngɛ, kɛ i ɲin bloli kpa bɔbɔ’n, w’a kacimɛn i sin w’a siman Zoova. I kunngba’n, w’a fɛmɛn i janvuɛ’m be ato ndɛ nga be kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “N su seman kɛ amun ndɛ yo fɛ le. N su yaciman kɛ: ‘M’an yoman sa’n’ i selɛ le naan m’an fa wu.” (Zɔb 27:5) Ɲrɛnnɛn ng’ɔ o Zɔbu su’n timan aɔwi. Sanngɛ ndɛ ng’ɔ kannin’n kle kɛ ɔ fuali kpa kɛ ɔ́ nánti seiin titi. Zɔbu nin Ɲanmiɛn be nantili klanman. E kusu, e kwla yo sɔ wie.\n10. ?Ngue ti yɛ ndɛ nga Satan kan wɔli Zɔbu’n, ɔ ti klɔ sran’m be kwlakwla be liɛ wie-ɔ?\n10 Ndɛ nga Satan kan wɔli Zɔbu’n, ɔ ti klɔ sran’m be kwlakwla be liɛ wie. Satan tɔnnin e tinuntinun e suɛn kɛ e kloman Ɲanmiɛn sakpa, naan sɛ sa kekle wie tɔ e su’n, e su nantiman seiin kun. Kpɛkun, é yáci Ɲanmiɛn i sulɛ. (Zɔb 2:4, 5; Ngl. 12:10) ?Kɛ e ti i sɔ ndɛ liɛ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo e-ɔ? Nanwlɛ, i sɔ’n yo e ya dan. Kɛ mɔ Zoova lafi e su ti’n, ɔ man e atin kɛ e kle kɛ Satan ti ato buafuɛ. I wie yɛle kɛ, ɔ yaci Satan nun naan ɔ sa e nian. Sanngɛ, ɔ yaciman e lɛ sa ngbɛn. Ɔ uka e naan y’a kwla nanti seiin titi. (Ebr. 13:6) Kɛ e si kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n lafi e su’n, ɔ yo e fɛ dan. Ɔ ti cinnjin kɛ e nanti seiin. Afin, kɛ e yo sɔ’n e kle kɛ Satan ti ato buafuɛ. Asa ekun’n, e yo maan be bo Ɲanmiɛn i dunman fɛ kpɛkun e kle kɛ e suɛn i famiɛn dilɛ’n, i bo. ?Ngue yɛ é yó naan y’a nanti seiin titi-ɔ?\n?WAFA SƐ YƐ E KWLA NANTI SEIIN DƆ NGA SU-Ɔ?\n11. ?Ngue yɛ Zɔbu i su ndɛ’n kle e-ɔ?\n11 “Mɛn’n i awieliɛ blɛ” nga nun’n, Satan wlɛ i wun ase kpa kle Ɲanmiɛn sufuɛ’m be yalɛ. (2 Tim. 3:1) ?É yó sɛ naan y’a nanti seiin titi? Zɔbu i su ndɛ’n kle e like nga e kwla yo’n. Kwlaa naan ɲrɛnnɛn w’a tɔ Zɔbu su’n, ɔ nin Zoova be nantili klanman titi. Maan e fa e ɲin sie i ninnge nsan mɔ Zɔbu yoli be naan w’a kwla nanti seiin titi’n, be su.\n?Ninnge benin mun yɛ be kwla uka e naan y’a nanti seiin titi-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 12 nun.) *\n12. (1) ?Kɛ nga Zɔb 26:7, 8, 14 fa kan sa’n, ngue ti yɛ Zɔbu i ɲin yili Zoova titi-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ e kusu e kwla yo naan e ɲin w’a yi Ɲanmiɛn-ɔn?\n12 Zɔbu i ɲin yili Ɲanmiɛn, yɛ ɔ kloli i kpa. Blɛ sunman’n, Zɔbu fɛli i ɲin sieli i ninnge nga Zoova yili be’n, be su kpa. (An kanngan Zɔb 26:7, 8, 14 nun.) Ninnge sɔ’m be nun wie yɛle asiɛ’n, nin ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n, yɛ angblannan’n. Kɛ ɔ buli ninnge sɔ’m be akunndan’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be bue kaan sa yɛ ɔ si i-ɔ. Ndɛ nga Zoova kan be’n, be yoli Zɔbu i cinnjin wie. Ɔ maan, ɔ seli kɛ: “[Ɲanmiɛn] i nuan nun ndɛ’m be yoli cinnjin min sa nun.” (Zɔb 23:12) Zɔbu i ɲin yili Zoova dan. Afin ninnge nga Zoova yo be’n, be ti abonuan. Ɔ kloli Zoova kpa, yɛ ɔ kunndɛli kɛ i klun jɔ i wun. I agualiɛ su’n, ɔ fuali kpa kɛ ɔ́ nánti seiin titi. Maan e yo kɛ Zɔbu sa. Andɛ’n, e si ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be su like kpanngban tra Zɔbu. Asa ekun’n, Biblu’n mɔ e le i ti’n, e kwla si Zoova kpa. Ninnge nga e si i Zoova su ti’n, e ɲin yi i. Yɛ e klo i kpa. Yɛ e kunndɛ kɛ é yó like kwlaa nga e kwla yo naan y’a nanti seiin titi’n.—Zɔb 28:28.\nSɛ e waan é nánti seiin titi’n, ɔ fataman kɛ e nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nun.) *\n13-14. (1) ?Kɛ nga Zɔb 31:1 fa kan sa’n, wafa sɛ yɛ Zɔbu kleli kɛ i ɲin yi Ɲanmiɛn-ɔn? (2) ?Wafa sɛ yɛ e kwla niɛn i ajalɛ’n su-ɔ?\n13 Zɔbu i ɲin yili Zoova. I sɔ’n ti’n, ɔ kwla nantili seiin. Zɔbu wunnin i wlɛ kɛ sɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ nánti seiin’n, ɔ fata kɛ i ɲin yi Zoova. Sɛ sa’n kwlaa nun e ɲin yi Zoova’n, i sɔ’n úka e naan y’a nanti seiin titi. Kɛ ɔ ko yo naan Zɔbu i ɲin w’a yi Zoova’n, ɔ miɛnnin i ɲin kpa. I wie yɛle kɛ ɔ niɛnnin i wun su naan ɔ nin bla wie b’a traman ndalie. (An kanngan Zɔb 31:1 nun.) Zɔbu w’a fɛmɛn i ɲin w’a siemɛn i bla uflɛ su le. Andɛ’n, ninnge nga be kwla fa sran’m be ɲin sie i bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku su’n, be diman be yalɛ. ?Sɛ e le bla annzɛ bian, annzɛ kusu e leman wie o, e mian e ɲin e nian Zɔbu i ayeliɛ’n su? ?E mian e ɲin naan y’a nianman bla annzɛ bian kunndɛlɛ nga be fa fite nzra nun’n? (Mat. 5:28) Sɛ e nian e wun su cɛn kwlakwla’n, e kwla nanti seiin titi.\nSɛ e waan é nánti seiin titi’n, Maan e bu aɲanbeun ninnge mun kɛ nga Zoova fa bu be’n sa. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.) *\n14 Zɔbu buli aɲanbeun ninnge mun kɛ nga Zoova fa bu be’n sa. I lɛ nun’n, i ɲin yili Zoova. Zɔbu wunnin i wlɛ kɛ sɛ ɔ fɛ i wla’n guɛ i aɲanbeun ninnge’m be su’n, nn w’a yo sa tɛ dan kpa kun. Ɔ maan, jɔlɛ difuɛ’m bé tú i fɔ. (Zɔb 31:24, 25, 28) Andɛ’n, sran’m be klo aɲanbeun ninnge’m be dan. Biblu’n se kɛ nán e fa aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n e fa cici e ti. Sɛ e mian e ɲin e nanti ndɛ sɔ’n su’n, é nánti seiin titi.—Nya. 30:8, 9; Mat. 6:19-21.\nSɛ e waan é nánti seiin titi’n, maan e fa e wla e guɛ i ninnge nga é wá ɲán be cɛn wie lele’n, be su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.) *\n15. (1) ?Ngue su yɛ Zɔbu fɛli i ɲin sieli mɔ i ti yɛ ɔ nantili seiin-ɔn? (2) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi su le kɛ Zoova yrá e su-ɔ?\n15 Zɔbu lafili su kɛ Ɲanmiɛn wá yrɛ́ i su. I sɔ’n yoli maan ɔ nantili seiin. Zɔbu si kɛ Ɲanmiɛn klo kɛ ɔ nanti seiin. (Zɔb 31:6) Kannzɛ sa kekle o i su’n, sanngɛ ɔ lafili su kɛ i agualiɛ su’n Zoova yrɛ́ i su. I sɔ’n ti’n, ɔ kwla trɛli i awlɛn suli Zoova. Zoova i klun jɔli Zɔbu i wun dan. I ti’n, ɔ yrɛli i su sakpa. (Zɔb 42:12-17; Zak. 5:11) E si kɛ cɛn wie lele’n, Zoova wá yrá Zɔbu su trá laa liɛ’n. ?E lafi su kpa kɛ sɛ e nanti seiin’n, Zoova yrá e su wie? Ɲanmiɛn w’a kaciman. (Mal. 3:6) Nán e wla fi su le kɛ, kɛ e nanti seiin’n, Zoova bu i sɔ liɛ’n i like cinnjin. I liɛ’n, e kwla lafi su kɛ, kɛ Ɲanmiɛn wá yrá sran’m be su’n, ɔ́ yrá e su wie.—1 Tɛs. 5: 8, 9.\n16. ?Ngue yɛ w’a fua kpa kɛ á yó-ɔ?\n16 Maan e fua kpa kɛ é nánti seiin titi. Ɔ ju wie’n, ɔ kwla yo e kɛ e ngunmin yɛ e mian e ɲin e nanti seiin-ɔn. Sanngɛ nán e bu i sɔ. Afin mɛn wunmuan nun’n, sran miliɔn kpanngban be mian be ɲin be nanti seiin titi kɛ e sa. Asa ekun’n, Biblu’n kan sran wie mɔ be nantili seiin’n, be ndɛ. Sran sɔ’m be nun wie mun bɔbɔ’n, be kpɔfuɛ’m be kunnin be. (Ebr. 11:36-38; 12:1) Zɔbu fuali kpa kɛ ɔ́ nánti seiin titi. Maan e tinuntinun e fua kpa sɔ wie. Sɛ e nanti seiin titi’n, Zoova ɲán ɲrun tititi.\n?Ngue ti yɛ Zoova klo kɛ i sufuɛ’m be nanti seiin-ɔn?\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e tinuntinun e nanti seiin-ɔn?\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 ?Kɛ be se kɛ sran kun nanti seiin’n, i bo yɛle benin? ?Ngue ti yɛ Zoova klo kɛ i sufuɛ’m be nanti seiin-ɔn? ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e tinuntinun e nanti seiin-ɔn? Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún wafa nga Biblu’n tɛ kosan sɔ’m be su’n. Asa ekun’n, ɔ́ wá úka e naan y’a si like nga e kwla yo naan y’a nanti seiin titi’n. Sɛ e yo sɔ’n, é ɲán su mmlusuɛ kpanngban.\n^ ndɛ kpɔlɛ 49 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Zɔbu su kan ninnge nga Zoova yili be’n, be ndɛ kle i mma wie mun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn ɔ nin a yoman oke.\n^ ndɛ kpɔlɛ 51 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Aniaan bian kun i wiengu junman difuɛ’m be su nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n. Kpɛkun be se aniaan kɛ ɔ wa nian wie. Sanngɛ w’a kpliman su.\n^ ndɛ kpɔlɛ 53 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Like atɛ yofuɛ kun su se aniaan bian’n kɛ ɔ to televiziɔn danfuɛ’n. Sanngɛ, aniaan liɛ’n i waan saan kaanfuɛ’n yɛ ɔ́ tó-ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 55 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Aniaan bian’n su bu mɛn klanman’n i nun tranlɛ’n i akunndan.


Jue 57—E bo jasin fɛ’n e kle sran kwlakwla | Klistfuɛ Jue\nTo jue aklunjuɛ su manman Zoova\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Acoli Afrikaans Akha Albanais Allemand Altaï Amharique Anglais Arabe Arménien Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinois (Cantonais) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Fulfulde (Cameroun) Féroïen Ga Gallois Garifuna Gokana Goun Grec Groenlandais Guarani Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Ivorian Sign Language Japonais Javanese Kabuverdianu Kabye Kachin Kana Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kosrae Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Langue des signes américaine Langue des signes russe Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macushi Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Palau Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pennsylvania German Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Macedonia) Cyrillic Ronga Roumain Runyankore Russe Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovène Somali Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yemba Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nE bo jasin fɛ’n e kle sran kwlakwla\nKle nga be tie'n kun\n(1 Timote 2:4)\n1. E kunndɛ kpa kɛ é sɔ́nnzɔn Ɲanmiɛn,\nÉ kló sran kwlakwla, kɛ i bɔbɔ sa.\nƝanmiɛn kunndɛ kɛ ɔ́ dé sran kwlakwla,\nBe kwlaa nga be klo i’n, ɔ sɔ be nun.\n(I SU SƆLƐ)\nSran kwlakwla nga e to i’n\nE nianman lika ng’ɔ fin’n,\nE kan Ɲanmiɛn ndɛ nanwlɛ’n e kle i.\nSran’m be ngba be ndɛ lo e,\nI ti e se be ngba kɛ:\n“Sran kwlakwla kwla kaci Ɲanmiɛn janvuɛ.”\n2. Lika nga sran nga e to be’n be tran’n\nƆ nin be sran waka’n timan cinnjin.\nSran’m be awlɛn’n yɛ ɔ ti cinnjin ɔn,\nBe awlɛn’n nun yɛ Zoova nian ɔn.\n3. Be kwlaa nga be yaci Satan i mɛn’n\nZoova sɔ be nun i klunklo su.\nE klo kɛ é bó su é klé sran mun,\nI ti’n e bo jasin fɛ’n kle sran kwlaa.\n(Nian Zan 12:32; Yol. 10:34; 1 Tim. 4:10; Tit 2:11 nun wie.)\nYaci, like nga be fa bo'n w'a yoman kpa.\nFa video nga wie\nE bo jasin fɛ’n e kle sran kwlakwla (Jue 57)\nKunndɛ Tin nimielo'n annzɛ i flɛlɛ'n su 1. Sran wafa nga Zoova ti’n 2. Ɔ dunman’n yɛle Zoova 3. Ɔ su yɛ e fa e wla gua-ɔ 4. “N ti kɛ bua sa, Zoova yɛ ɔ nian min su-ɔ” 5. Ɲanmiɛn i abonuan sa mun 6. Nglo lɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn le ɲrun 7. Zoova yɛ ɔ man e wunmiɛn-ɔn 8. Zoova ti e fiawlɛ 9. Zoova ti e famiɛn! 10. Maan e manman e Ɲanmiɛn Zoova! 11. Ninnge nga Zoova yili be’n be mɛnmɛn i 12. Ɲanmiɛn Kpli Zoova 13. Klist ti e Ajalɛ Klefuɛ 14. E manman asiɛ’n i Siefuɛ uflɛuflɛ’n 15. Manman Zoova i Wa Kpɛn’n! 16. Zoova i Wa’n ti’n e mɛnmɛn i 17. “M’an ti” 18. E si e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye 19. E Min’n i nnɔsua nun aliɛ’n 20. A fali ɔ awlɛn su Ba’n mannin 21. Dun mmua fa ɔ wun man Ɲanmiɛn 22. Ɲanmiɛn Sielɛ’n wo lɛ 23. Zoova w’a bo i sielɛ’n i bo 24. An bla Zoova i oka’n su 25. Be ti Ɲanmiɛn liɛ mlɔnmlɔn 26. An yo mannin min 27. Ɲanmiɛn wá yí i mma’m be nglo 28. Zoova i janvuɛ tralɛ 29. Nán e yo Ɲanmiɛn dunman’n i finfin 30. Min Si, min Ɲanmiɛn nin min janvuɛ 31. A nin Ɲanmiɛn be nanti! 32. Jran Zoova sin! 33. Fa ɔ su sa’n ngba man Zoova 34. Ń nánti seiin titi 35. Maan ‘e wun ninnge cinnjin kpafuɛ’m be wlɛ’ 36. E nian e klun akunndan’n su 37. Maan e tu e klun e su Zoova 38. Ɔ́ wlá ɔ fanngan 39. E yo naan Ɲanmiɛn bo e dunman kpa 40. ?E ti wan liɛ? 41. Yaci, tie min srɛlɛ’n 42. Ɲanmiɛn i sufuɛ’n i srɛlɛ’n 43. Ɲanmiɛn i asenna 44. Afɛfuɛ’n i Ɲanmiɛn srɛlɛ 45. Min klun lɔ akunndan’n 46. Zoova, nja kwla 47. Srɛ Ɲanmiɛn cɛn kwlaa 48. Maan e nin Zoova e nanti cɛn kwlaa 49. E yo maan Zoova i klun jɔ 50. Min wun fa manlɛ srɛlɛ’n 51. E fali e wun mannin Ɲanmiɛn! 52. Klistfuɛ’m be wun Ɲanmiɛn fa manlɛ 53. E siesie e wun naan e ko bo jasin fɛ’n 54. “Atin’n yɛ ɔ o yɛ” 55. Nán an sro be! 56. Maan nanwlɛ’n lo wɔ 57. E bo jasin fɛ’n e kle sran kwlakwla 58. Wɛtɛɛfuɛ’m be kunndɛlɛ 59. Bla e manman Zoova 60. Ɔ ti be delɛ 61. Ɲanmiɛn i Lalofuɛ mun, an wɔ amun ɲrun! 62. Jue uflɛuflɛ’n 63. E ti Zoova i Lalofuɛ! 64. Maan e di junman’n wie aklunjuɛ su 65. E wɔ e ɲrun titi! 66. Bo jasin fɛ’n 67. ‘Kan Ɲanmiɛn ndɛ’n’ 68. Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n bolɛ 69. Maan e bo Sielɛ’n i jasin’n e wɔ e ɲrun! 70. Sran kpa’m be kunndɛlɛ 71. E ti Zoova i sonja! 72. E yo naan be si Ɲanmiɛn Sielɛ’n su nanwlɛ’n 73. Wla e yakpa 74. An to Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su jue’n wie! 75. “Min-ɔn, sunman min!” 76. ?I sɔ’n yo wɔ sɛ? 77. Kannin kun kpaja mɛn’n nun 78. Maan e kle be Ɲanmiɛn Ndɛ’n 79. Uka be maan be jran kekle 80. ‘Amun nian kɛ Zoova ti kpa dan’n!’ 81. Atin bofuɛ’n i junman’n 82. ‘An yo kɛ kannin sa sran’m be ɲrun’ 83. “Awlo’m be nun” 84. Maan e di Ɲanmiɛn i junman’n 85. An sɔ amun wiengu nun klanman 86. Ɔ fata kɛ be kle e like 87. Amun bla! Amun lo wunmiɛn 88. Kle min wɔ atin’n 89. Tie, fa su, ɔ liɛ yo ye 90. Maan e wla e wiengu’m be fanngan 91. Ɔ klolɛ’n i nuan like 92. Lika kun mɔ ɔ dunman’n o su’n 93. Yra e aɲia’m be su 94. E si Ɲanmiɛn Ndɛ’n su ye 95. Lika’n i kpajalɛ’n w’a uka su 96. Ɲanmiɛn i fluwa’n ti like kpa dan 97. Ɲanmiɛn Ndɛ’n man nguan 98. Biblu’n fin Ɲanmiɛn 99. E niaan kpanngban kpa mun 100. Maan e sike be 101. Maan e bo yo kun e di junman 102. “An uka be mɔ be leman wunmiɛn’n” 103. Sran nga be mannin be like kɛ be yo’n 104. Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n man e 105. ‘Ɲanmiɛn yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn’ 106. Maan e suan sran klolɛ 107. Sran klolɛ nga Ɲanmiɛn kleli e’n 108. Ɲanmiɛn i sran klolɛ’n 109. Maan e tu e klun e klo sran 110. Aklunjuɛ ng’ɔ fin Zoova’n 111. E aklunjuɛ’n i bo’n 112. Zoova, aunjuɛ Ɲanmiɛn 113. Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m be fɔundi’n 114. Maan e tra e awlɛn 115. E si Ɲanmiɛn i awlɛn tralɛ’n i su ye 116. Like nga sran ye yolɛ’n kwla yo’n 117. Aklunye yolɛ’n 118. ‘Man e awlɛn maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa’ 119. Ɔ fata kɛ e lafi Ɲanmiɛn su 120. Maan e sɔnnzɔn Klist i wɛtɛɛ yolɛ’n 121. Maan e si e wun su nian 122. An jran kekle, nán amun wun usu amun! 123. Maan e ɲin yi Ɲanmiɛn i ninnge siesielɛ’n 124. Maan e yo ndɛnmanfuɛ titi 125. “Be nga be si aunnvuɛ’n be liɛ su ti ye!” 126. An nian amun wun kpa, an jran kekle 127. ?Like benin yɛ sɛ n yo-ɔ ɔ ti su-ɔ? 128. E tra e awlɛn lele e guɛ i bo 129. É trá e awlɛn titi 130. An yaci sran wun sa cɛ i 131. ‘Like nga Ɲanmiɛn kan be bo nun’n’ 132. Y’a kaci sran wunmuan siɛn’n 133. Blɛ mɔ a te yo gbanflɛn’n su Zoova 134. Be klun ba’n ti Ɲanmiɛn i aja like 135. Zoova waan: “Min wa, fa akunndan nanti” 136. Maan Zoova “yo ɔ liɛ ye” 137. E niaan bla Klistfuɛ kpa mun 138. Be ti je’n ti like klanman 139. Mɛn uflɛ’n i nun tranlɛ’n 140. Nguan’n su wieman le! 141. Nguan’n ti abonuan like 142. E kplin e ɲin e ɲan like nga e wla o su’n 143. Maan e ɲin tran Zoova i cɛn’n i sin 144. Maan e ɲin tran akatua’n su! 145. Mɛn klanman nga Ɲanmiɛn mán e’n 146. Like’n kwlaa uflɛ kacilɛ 147. Ɲanmiɛn mán e anannganman nguan 148. Zoova ti sran defuɛ 149. Kwlalɛ jue 150. An mantan Ɲanmiɛn maan ɔ de amun 151. Ɔ́ flɛ́ be\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n To jue aklunjuɛ su manman Zoova\nTo jue aklunjuɛ su manman Zoova (Aɲia mun)\nNga be tie'n Nga be tie'n i falɛ wafa'n To jue aklunjuɛ su manman Zoova (Aɲia mun)\nVideo Video i wie falɛ wafa To jue aklunjuɛ su manman Zoova (Aɲia mun)


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee 1 Tesalonik 1\n1 'An 'bɔ Pɔl 'lee Sila 'lee Timote 'bɛ 'fluba 'gʋɛ -a crɛn -tɛ. Kʋa crɛn -tɛ -leglizi nɛn Tesalonik bɛ -a -ji 'nɔn lɛ. Ka ya -kaa "tɩ Bali 'lee Minsan Zozi Crizi -le vɛ -a.\nBali 'e 'yee "yi 'lee 'yee -fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ.\nPɔl Tesalonik 'nɔn 'le yi -tɛradɩ Zozi da 'wɩ 'vɩ\n2 Kʋ Bali muo -fɔa yi pɛɛnɔn man 'cee "wɛan, ɛn kʋ Bali trʋ "baa 'cee 'wɩ man. 3 'Cee 'nyranman nɛn kaa "paa yi -tɛradɩ Zozi da -a, 'lee 'nyranman 'plɛblɛ nɛn kaa "paa -a yɩdɩ "yi "a, 'lee 'ka yiɛ nɛn e cɩra -kaa 'san Zozi Crizi lɛ bɛ, -a -cin a 'kʋ 'ji yi -tʋdʋ pɛɛnɔn man -kaa "tɩ Bali trʋ 'banan.\n4 'Kʋ "bʋɩ Zozinɔn, Bali 'ka ye "yi. Ɛn kʋa -tɔa 'nan, e 'ka 'si "va 'yee vɛ -a. 5 Kɔɔ zɩ kʋ 'lʋ Zozi Crizi -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩlɛ 'cɛɛ bɛ, kʋ'a vɩlɛ 'kʋ 'le 'saza "tun "dɩ. 'Pian Bali lei 'saun 'yee 'plɛblɛ 'ci kɔɔn, ɛn e 'kʋ "koe "tɔ 'kʋ da 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ -a. 'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ kaa -tɔa 'ka 'bɔ 'a, kɔɔ 'nyranman nɛn kʋa 'pa 'cɛɛ bɛ, kaa -nan 'yɩ.\n6 'Wɩ 'kpa, Bali 'ka 'si "va 'yee vɛ -a. Kʋa -tɔa zɩ, kɔɔ ka sɔɔnla 'kʋ "pa "da ɛn ka drɛ Minsan si drɛnɔn 'a. Minnun 'tɛ 'pa 'ka da 'wɩ zɩɛ -a man "kaga, 'pian 'ka wɩɩ Bali -le 'wɩ man ci "nrandɩ -a. Bali lei 'saun 'bɛ ci "nrandɩ zɩɛ -a -nɔn 'cɛɛ. 7 'Bɛ nɛn 'gʋɛ, minnun pɛɛnɔn nɛn o yi -tɛra Zozi da Masedɔa 'lee Akai 'lɛglɔn 'ji bɛ, ka drɛ -wee 'wɩ -kɔɔn "man 'nɔn 'a. 8 Kɔɔ 'ka 'va nɛn Minsan -le 'wɩ 'e pei 'trɔa, ɛn e fuila "man Masedɔa 'lee Akai 'lɛglɔn 'ji. Ɛn "nyian bɛ, minnun 'cee yi -tɛradɩ Bali da 'wɩ ve fɛ pɛɛnɔn 'nan. Kʋɛ "cɛɛ 'wɩ zɩɛ 'bɛ ve "nyian minnun lɛ dɩ. 9 Minnun pɛɛnɔn -a ve 'ka man 'nan, kʋ 'lʋ 'ka 'va bɛ, ka 'kʋ 'kun fɛnyian. Ɛn "nyian 'nan, ka 'si yiba "minnun nɛn ka o -paan "bɛ o -sru. Kaa drɛ zɩɛ 'nan -e 'ka 'fli -nɔn Bali lɛ te kaa "sua. -Yɛɛ cɩ Bali nɛn -a yiɛ cɩ "man "bɛ -a. Ɛn -yɛɛ cɩ Bali tɩglɩ 'a. 10 'Bɛ nɛn 'gʋɛ, ka ya -a -pɩ nɛn e -taa 'silɛ laji -e 'e 'ta bɛ -a -pɛnnan. -A -pɩ zɩɛ Zozi nɛn Bali -a wluan -kanɔn 'va bɛ, -nyrɛn. -Yɛɛ -kaa "sia Bali -le nyran -blɩdɩ nɛn e cɩ -tanan bɛ -a wlu.


Ɔ yo awlobo’m be ye—An kle be sa kpa\nKɛ amun kle amun wa’n i sa kpa yolɛ’n, ɔ ti kɛ amun su kle i atin ng’ɔ fata kɛ ɔ fa’n sa.\nSIƐ NIN NIƐN’M BE LIƐ\nNzuɛn wie’m be o lɛ mɔ amun mian amun ɲin be fa be-ɔ. Atrɛkpa’n, amun mian amun ɲin di nanwlɛ sa kwlaa nun. Ɔ maan, amun kunndɛ kɛ amún úka amun mma mun naan be yo sɔ wie.\nAnnzɛ kusu’n amun kunndɛ kɛ be wun i wlɛ kɛ be klun mɔ be tu di junman’n, ɔ nin sa nuan su yolɛ’n, nin be wiengu sran bulɛ’n be ti cinnjin. Kɛ ba’m be te yo kaan’n, yɛ ɔ fata kɛ be kle be i sɔ yolɛ-ɔ.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Atin b’ɔ ti klanman bɔ bakan’n ko fa su’n, kle i i bakan nun. I liɛ’n, kɛ ɔ́ fá yó kpɛnngbɛn’n, ɔ su yaci ko fa-man uflɛ.”—Nyanndra Mun 22:6.\nAjulisu mannzin mɔ b’a sɔn’n ti’n, amun kle be sa kpa yolɛ. Be flɛ niɛn kun kɛ Karɛnin. Ɔ seli kɛ: “Ba’m be kwla fa ninnge tɛtɛ wie mun sie be pɔɔtablu’n annzɛ be tablɛti’n be nun. Kɛ be ti e wun koko lɛ bɔbɔ’n, be kwla niɛn i sɔ ninnge mun.”\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: ‘Be nga b’a yo sran’n be kunndɛ sa ng’ɔ ti kpa’n nin tɛ’n be ngbaciɛ lele be si i kpa.’—Ebre Mun 5:14.\nƆ ti cinnjin kɛ be wiengu’m be ndɛ lo be. Andɛ sran’m be buman be wiengu akunndan. Ajulisu mannzin mun yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. I sɔ’n ti, amun kle be kɛ maan be yo aɲinyiɛfuɛ. Yɛ be yo sran kwla.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Like nga an klo kɛ sran yo man amun’n, an yo i wunsu man be.”—Lik 6:31.\nAn kan mmla nga amun di su’n, i ndɛ kle be. Sran’m be sieli i nzɔliɛ kɛ, kɛ be kle gbanflɛn nin talua mun kɛ bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n ti tɛ’n, be kwla fa ajalɛ kɛ be yomɛn i sɔ sa’n wie.\nAMUN YO NGA NIAN: Amun bo sa kun m’ɔ juli’n, i su kle amun wa’n naan amun koko su yalɛ. Wienun-ɔn, be su kan sran wie mɔ be kunnin i’n i ndɛ televiziɔn’n nun. Amun kwla usɛ i kɛ: ‘Wafa nga sran wie’m be kpɔ be wiengu mɔ be yo be tɛ’n, ɔ yo sro. ?Kɛ a niɛn sa’n, ngue ti yɛ be yo sɔ-ɔ?’\n“Sɛ ba’m be siman sa ng’ɔ ti kpa’n nin sa ng’ɔ ti tɛ’n, be su kwlá faman ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n.”—Brandɔnun.\nAn kle be kɛ maan be wiengu ndɛ lo be. Ba kanngan mun bɔbɔ’n, be kwla suan aɲinyiɛ nin sran i kwla yolɛ. Fluwa kun seli kɛ: “Sɛ ba’m be awlofuɛ mun, nin be wiengu suklu ba mun, ɔ nin be mantanfuɛ’m be ndɛ lo be’n, kɛ bé yó like’n, be su buman be ngunmin be wun akunndan. Sanngɛ, bé yó be wiengu’m be ye.”\nAMUN YO NGA NIAN: Awlo lɔ’n, amun man ba’m be junman wie mɔ be kwla di mɔ be wiengu’m be kwla ɲan su ye’n.\n“Sɛ dɔ nga su e kle ba mun awlo nun junman dilɛ’n, kɛ be ngunmin bé wá trán’n, i sɔ yolɛ su yoman kekle be sa nun.”—Tara.\nBa talɛ Gbanflɛn nin talua’m be talɛ Aja’n nin Awlobo


ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಬೈಬಲ್ ಶ್ಲೋಕಗಳು: Abortion -> Sins\nAfin liké nga swran'm bé bu'a bé liké'n, bé ye Nyanmien fa gua ngwlelefue'm bé nyin aséo. Liké nga swran'm bé bu i ke bé kwla fa yô'a liké fi'n, bé ye Nyanmien fa gua kékléfue'm bé nyin aséo.\nSannge Nyanmien dun mmua fa min nan min nin a gua min asé, ye i klun-ufué'n ti o flee min.\n Ke bé ô le'n, i ba wule'n dyuli, nan wa wu i talua ba'n i yasua sakpa. O tyityi i wun lee nnen'm bé liké diwle'n nun, yele ke ba nya'an sikéwle hôtel lo.\n É Min Jésus-Christ i Si Nyanmien Kpli i kwla ô! Ke é nin Jésus-Christ é katyii swran wunmuan'n, o fa nyanmien su lo ninngé kpakpa'n kwlaa b'o kwla yô é wun sa yé'n maan é. O dun mmua faa é ke é nin Christ é katyi swran wunmuan, é yô i lie, ke nanh mon o wun sa kaan sa é wun, nan wa bô men'n i bô.\n Ke Élisabeth tii liké bo Marie yôlii'n, i ku'n dyaédyaé, Nyanmien Wawe'n too i su, o kpan kéklé kpa ke: Ééé, mmla'm bé nun Nyanmien a bu o swran, ye ba'n bo ô o klun lo'n, i kusu, Nyanmien bu i swran. ?Wan yele min bo min Min'n i nin'n ba min wun waa? Afin ke n tii liké bo a yôô min'n tye'n, ba'n b'o ô n klun lo'n, i klun dyo, o man n ku'n dyaédyaé.


Bible Verses On The Topic: Worship -> Church\n Ye Jésus sé i ke: Mmô, lafi n su, tyen wié lélé nanh ôka nga su wa nin Jérusalem ye amunh kôtôh é Si'n bô amunh menmenh io. Amun Samariefue mun, an si'a swran nga an kôtô i bô an menmen'n, sannge é lie'n, é si swran nga é kôtô i bô é menmen'n, afin swran'm bé ti nyanle'n fin Juif mun. Sannge tyen wié lélé — tyen so'n wa dyu bobo — bé bo bé kôtô é Si'n bô bé menmen sakpa'n, béh kôtôh i bô béh menmenh bé akunndan'n nun nanwle su, afin bé nga bé manman é Si'n so'n, bé sofue mun ye o kunnde béo. Nyanmien ti aôlia nun swran, o man bé nga bé waan béh kôtôh i bô béh menmenh'n, man bé yô i so bé akunndan'n nun nanwle su.\nSa nglô yile 4:8-11\n Liké nnan so'n bé le ndewa nsiensien, ye nyinma ô bé wunnen'n kwlaa su. Wia nun nin kongue bé tô dyué sé ke: «O ti kpli ô, o ti kpli ô, o ti kpli ô, é Min Nyanmien'n o ti kpli, o ô le, o ô le lalaa, oh kah le!» Bé yatyi'e i tôle mlonmlon. Ke liké nnan so'n béh yih swran ng'o ti bia'n su b'o ô le tititi'n i aye, bo béh menmenh, béh leh i asé'n, kpenngben ablaon-nin-nnan'n bé kusu bé kôtô swran ng'o ti bia'n su so'n i bô, bé manman swran so'n b'o ô le tititi'n. Ke bé tu bé sika klé'n bé tô gue bia'n i wun le'n, bé sé ke: É Min Nyanmien, ke bé yi o aye, bé manman o, bé sé ke a ti kpli'n, o ti i su, afin wo ye a yii liké'n kwlaaa, a klô ke ah yih bé ti ye a yii béo, ye o ti ye bé ô leo.\n I so'n ti, man é yô Nyanmien mô, afin éh nyanh men b'o kédyéman'n. Man é su Nyanmien i wafa ng'o dyo i klun'n, srôle bo é srôé'n nin swran bo é bui'n ti, afin é Nyanmien'n ti ke sin sa, o yra.\nSa nglô yile 14:7\nO kpan sé ke: Man amun nyin yi Nyanmien, anh menmen, afin swran'm bé nde bule ble'n wa dyu. Anh kôtô i b'o yii nyanmien su lo'n, nin asie'n, nin dyénvié'n, nin nzué ti mun'n i bô!


Biblu’n nun ndɛ: Be lafi Ɲanmiɛn su - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Anglais Arabe Arménien Arménien (occidental) Assamais Ateso Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bambara Bas Allemand Bichlamar Bikol Bulgare Cakchiquel Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Féroïen Ga Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabardino-tcherkesse Kabye Kabyle Kachin Kannada Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisi Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes australienne Langue des signes colombienne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes estonienne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes hongroise Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lugbara Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mende Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Ouïghour (Arabe) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quiché Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swati Tagalog Tajiki Tamoul Tankarana Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Wolof Xhosa Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nSRAN ko ju akpiakpi ablenun (50.000) yɛ be tuli Babilɔni lɔ be bali Zerizalɛmu ɔ. Sanngɛ, kɛ be juli lɛ’n be wunnin kɛ Zerizalɛmu klɔ’n ti bubuwa. Ɔ maan ɔ fata kɛ be kplan klɔ’n i uflɛ.\nLike nga be dun mmua kplannin’n, yɛle Ɲanmiɛn i tɛ yiwlɛ lika. Lɛ yɛ be kun nnɛn’m be man Zoova annzɛ kusu be fa like be fa cɛ i ɔ. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be boli Ɲanmiɛn i sua’n i kplanlɛ i bo’n, w’a cɛman yɛ be kpɔfuɛ’m be wa tanndannin be ɲrun ɔn. Be waan bé wá wlá be srɛ naan be jran be junman’n. Ɔ maan kɛ ɔ wa yoli sɔ’n, be kpɔfuɛ sɔ’m, be seli Pɛrsifuɛ’m be famiɛn uflɛ’n kɛ ɔ kpɛ mmla kun fa jran Izraɛlifuɛ’m be junman’n.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n nn afuɛ’m bé sín. Siɛn’n, Izraɛlifuɛ’m be jasoli lomuɛn nun Babilɔni lɔ be bali’n, be afuɛ 17 yɛ. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zoova sunmannin i nuan ijɔfuɛ Aze nin Zakari kɛ be wa se Izraɛlifuɛ’m be kɛ be kplan Ɲanmiɛn i sua’n ekun. Nvle nunfuɛ’m be lafili Ɲanmiɛn su, ɔ maan be fɛli i nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n su. Yɛ be boli junman’n i dilɛ’n bo ekun ɔn, sanngɛ kusu nn mmla nga famiɛn uflɛ’n kpɛli’n waan nán maan be kplan.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, Pɛrsifuɛ’m be sran dan kun mɔ be flɛ i Tatnai ɔ wa usali Izraɛlifuɛ mun kɛ wan yɛ ɔ mannin be atin kɛ be kplan Ɲanmiɛn i sua’n niɔn. Yɛ Izraɛlifuɛ’m be tɛli i su kɛ, kɛ be o lomuɛn nun Babilɔni lɔ’n, Famiɛn Sirisi seli be kɛ: ‘Amun, amun wɔ siɛn’n, be ko kplan amun Ɲanmiɛn Zoova i sua’n Zerizalɛmu lɔ.’\nI sɔ’n ti’n, Tatnai klɛli fluwa ɔli Babilɔni, naan w’a ko usa sɛ Sirisi m’ɔ wuli’n, ɔ seli sɔ sakpa o. W’a cɛman yɛ Pɛrsifuɛ’m be famiɛn uflɛ’n, ɔ klɛli fluwa tɛli su ɔ. Ɔ tɛli su kɛ Sirisi seli sɔ sakpa, naan w’a klɛ w’a uka su kɛ: ‘Amun yaci Izraɛlifuɛ’m be nun maan be kplan be Ɲanmiɛn sua’n. Yɛ n se amun kɛ amun uka be.’ Ɔ maan ɔ dili afuɛ ko ju nnan naan b’a wie Ɲanmiɛn i sua’n i kplan; ɔ yoli Izraɛlifuɛ’m be fɛ dan kpa.\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn afuɛ’m bé sín. Be wieli Ɲanmiɛn i sua’n i kplan i afuɛ ablanan nin mɔcuɛ (48) yɛ. Zerizalɛmufuɛ’m be ti yalɛfuɛ, yɛ Ɲanmiɛn i klɔ’n nin i sua’n, ɔ yoman ɲɛnmɛn mlɔnmlɔn. Ɛsdrasi m’ɔ ti Izraɛlifuɛ’n m’ɔ o Babilɔni lɔ’n, ɔ tili i kɛ be sa w’a mian ninnge wie mɔ bé fá yó Ɲanmiɛn i sua’n i klanman’n be wun. ?Amun si like nga ɔ yoli’n?\nƐsdrasi ko wunnin Artaksɛrksɛsi, m’ɔ ti Pɛrsifuɛ’m be famiɛn’n i wun, yɛ famiɛn kpa sɔ’n, ɔ mannin Ɛsdrasi i like kpanngban kɛ ɔ fa wɔ Zerizalɛmu. Kpɛkun, Ɛsdrasi seli Izraɛlifuɛ nga be o Babilɔni lɔ mun kɛ be ukɛ i naan be fa ninnge sɔ mun wɔ Zerizalɛmu. Sran ko ju akpi nsiɛn (6.000) yɛ be ɔli i sunman lɛ ɔ. I ukafuɛ sɔ’m be sa nun jɛtɛ ufue kpanngban, nin sika ɔkwlɛ kpanngban, ɔ nin ninnge kpanngban wie mun ekun.\nBe kɔlɛ nun’n Ɛsdrasi wa kokoli, afin sran tɛ’m be o atin’n su be kwla wua jɛtɛ ufue nin sika ɔkwlɛ’n, kpɛkun be kwla kun be bɔbɔ. I sɔ’n ti’n, kɛ nga e fa e wun i desɛn’n su lɛ’n sa’n, Ɛsdrasi yiali nvlefuɛ’m be wunmuan’n. Yɛ be srɛli Zoova kɛ ɔ sasa be, afin atin nga bé wá fá bé sá be sin Zerizalɛmu’n, ɔ wuali kpa.\nZoova niannin be su. Ɔ maan kɛ be tuli ajalɛ’n, be dili anglo nnan kwlaa naan b’a ju Zerizalɛmu lɔ wɛtɛɛ su. ?I sɔ’n kleman kɛ be nga be lafi Zoova su kɛ ɔ uka be’n, ɔ kwla sasa be?\nEzai 44:28; 45:1-4; Ɛsdras 1:1-11.\n?Sran nɲɛ yɛ be fali atin tɛnndɛn’n nga ɔ fɛ i Babilɔni lɔ lele fa ju Zerizalɛmu’n niɔn? ?Sanngɛ kɛ be juli Zerizalɛmu’n ngue yɛ be wunnin i ɔ?\n?Kɛ Izraɛlifuɛ’m be juli lɔ’n, ngue yɛ be boli i kplanlɛ bo ɔ? ?Yɛ ngue yɛ be kpɔfuɛ’m be yoli ɔ?\n?Wan yɛle Aze nin Zakari? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ be kan kleli nvlefuɛ mun ɔn?\n?Ngue ti yɛ Tatnai klɛli fluwa ɔli Babilɔni ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ be tɛli i su ɔ?\n?Kɛ Ɛsdrasi tili kɛ be sa w’a mian ninnge wie be wun naan b’a fa yo Ɲanmiɛn i sua’n i klanman’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Kɛ nga e fa wun i desɛn’n su lɛ’n, like benin ti yɛ Ɛsdrasi su srɛ Ɲanmiɛn ɔn? ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn tɛli i srɛlɛ’n su ɔ, yɛ afɔtuɛ benin yɛ i sɔ’n man e ɔ?\nKanngan Ɛsdras 3:1-13 nun.\n?Sɛ e o lika kun naan Zoova i Lalofuɛ’m be nunman lika sɔ nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo i titi ɔ? (Ɛsd. 3:3, 6; Yol. 17:16, 17; Ebr. 13:15)\nKanngan Ɛsdras 4:1-7 nun.\n?Be nga be nunman Zoova i nvle’n nun wie’n, ngue ajalɛ yɛ Zorobabɛli kle e be lika ɔ? (Tul. 34:12; 1 Kor. 15:33; 2 Kor. 6:14-17)\nKanngan Ɛsdras 5:1-5, 17 nin Ɛsdras 6:1-22.\n?Ngue ti yɛ Izraɛlifuɛ’m be kpɔfuɛ’m b’a kwlá jranman Ɲanmiɛn i sua kplanlɛ junman’n niɔn? (Ɛsd. 5:5; Eza. 54:17)\n?Wafa sɛ yɛ Zuifu kpɛnngbɛn’m be ayeliɛ’n ɔ uka Klistfuɛ Asɔnun kpɛnngbɛn mun naan sɛ be kle be yalɛ’n b’a kunndɛ ngwlɛlɛ Zoova i sa nun ɔn? (Ɛsd. 6:14; Jue. 32:8; Rɔm. 8:31; Zak. 1:5)\nKanngan Ɛsdras 8:21-23, 28-36 nun.\n?Ka naan y’a fa e wun y’a wlɛ i like wie yolɛ nun’n, Ɛsdrasi i ajalɛ kpa benin yɛ ɔ fata kɛ e nian su ɔ? (Ɛsd. 8:23; Jue.127:1; Nya.10:22; Zak. 4:13-15)


Afuɛ kwlaa nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yi Biblu’n akpinngbin kpanngban, ɔ nin fluwa uflɛ wie mun, be fa cɛcɛ sran mun. Be yoman be atɛ. Asa’n, be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua nin Betɛli mun, yɛ be nian be lika wie. Asa ekun’n, be nian Betɛli lɔ junman difuɛ nin ngaliɛ difuɛ’m be lika, kpɛkun kɛ ɲrɛnnɛn sa’m be tɔ sran’m be su’n, be di be nɛnnɛn wie. Atrɛkpa’n, a usa ɔ wun kɛ: ‘?Nin yɛ be ɲan sika be yo i kwlaa ngalɛ’n niɔn?’\nBe yiman blusu, be srɛman sika, yɛ be deman gbogbo nun sika. Kannzɛ bɔbɔ Zoova i Lalofuɛ’m be bo jasin fɛ’n bolɛ junman’n i wun kalɛ dan’n, sanngɛ be srɛman sran sika naan b’a fa suan be junman’n i bo. I afuɛ ya tra su yɛ, fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nɲɔn su’n nun’n, be seli kɛ be lafi su kɛ Zoova jin be sin. Naan i ti’n, be su “srɛman klɔ sran kɛ ɔ suan be bo.” Sakpasakpa, b’a srɛman sran sika le!—Matie 10:8.\nBe klunklo sika nga be man’n yɛ be fa di junman ɔn. Biblu’n nun like mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be kle’n, ɔ jɔ sran wie’m be klun. Ɔ maan be klunklo su’n, be man be sika kan be fa suan be junman sɔ’n i bo. Asa ekun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be bɔbɔ be fa be blɛ’n, ɔ nin be wunmiɛn’n ɔ nin be sika’n, ɔ nin be ninnge kpakpa nga be le be’n, be fa di Ɲanmiɛn i junman’n asiɛ wunmuan’n su aklunjuɛ su. (1 Be Nyoliɛ 29:9) Aɔtɔ wie’m be o Ɲanmiɛn Sielɛ Sua nin aɲia dandan’m be yowlɛ’m be nun, be nga be kunndɛ kɛ bé mán be klunklo like kan’n, be fa gua nun. Annzɛ be kwla sin e ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org i lika be yo sɔ. Blɛ sunman’n, be nga be gua sika aɔtɔ’m be nun’n, be dan lika timan aɲanbeunfuɛ. Be ti kɛ angbeti bla yalɛfuɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n sa. I waan bla sɔ’n fali jɛtɛ mma kanngan nɲɔn guɛli i Ɲanmiɛn sua nun lɔ sika guawlɛ’n nun. (Lik 21:1-4) Ɔ maan cɛn kwlaa, sran ngba kwla ‘yi sika nga i sa ju su’n sie’ naan ‘i like ng’ɔ bu i akunndan kɛ sɛ ɔ man-an ɔ ti kpa’n, w’a fa man.’—1 Korɛntfuɛ Mun 16:2; 2 Korɛntfuɛ Mun 9:7.\nZoova i Lalofuɛ’m be si kɛ, kɛ ɔ ko yo naan Zoova i klun sa’n w’a kwla kpɛn su’n ti’n, be nga be kunndɛ kɛ bé ‘fá be sa nun ninnge kpakpa’n wie bé lɛ́’ i ase’n, ɔ́ kán be awlɛn’n titi naan b’a suɛn i Sielɛ junman’n i bo.—Nyanndra Mun 3:9.\n?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Zoova i Lalofuɛ mun ɔ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa onga’m be afiɛn ɔn?\n?Sika nga sran’m be klunklo su be man’n, junman benin yɛ be fa di ɔ?


?Sran i fuɛn yralɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Abukazi Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Azeri Baskii Bataka (Toba) Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Eve Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Glɛki Gunnun Hindi (Roman) Hmong (White) Igbo Ikrɛnin Iligainɔn Iloko Isilandi Isoko Itali Kanada Karen (S'gaw) Katalan Kikamba Kikaonde Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Kyangonde Lingala Lio Litianin Luganda Malagasi Malayalamun Malɛ Manbue-Lungu Miama Mɔngoli Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Osɛti Pangasinan Pendjabi Pennsylvania German Peruvi bobo aniɛ'n Polɔɲin Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sinala Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tchèque Telugu Tiglɛnya Tiriki Tisɔnga Tizɔtzili Tswana Tui Urobo Urundu Valencian Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndi Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nBiblu’n kanman sran fuɛn yralɛ’n i su ndɛ trele sa. Biblu’n mmla fi seman kɛ sɛ sran wu’n, maan be sie i annzɛ be yrɛ i.\nSanngɛ, Biblu’n kan Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa wie mɔ be sieli be sran ng’ɔ wuli’n be ndɛ. Be nun kun yɛle Abraamun. Kɛ i yi Sara wuli’n, ɔ miɛnnin i ɲin kpa kunndɛli lika kun sieli i.—Bo Bolɛ 23:2-20; 49:29-32.\nBiblu’n kan Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa wie mɔ be wɔli be sran nga be wuli’n be fuɛn’m be nun’n, be ndɛ wie. Kɛ Famiɛn Saili nin i wa yasua nsan’m be ɔli alɛ kunlɛ mɔ be kunnin be’n, be kpɔfuɛ’m be yoli be fuɛn’m be finfin. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be tili sa sɔ’n nun’n, be nun sran nga be ti Ɲanmiɛn sufuɛ nanwlɛfuɛ’n, be ɔli be ko fali Saili nin i mma’m be fuɛn’n naan b’a yra be. (1 Samiɛl 31:8-13) Biblu’n nun kusu, b’a seman kɛ i sɔ mɔ be yoli’n ti tɛ.—2 Samiɛl 2:4-6.\nSran fuɛn yralɛ’n, i su ndɛ nga sran’m be kan m’ɔ timan su’n\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Ɔ ti sran’n i fuɛn’n i finfin yolɛ.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Biblu’n se kɛ be nga b’a wu’n, be sa be sin be kaci fa. Kɛ sran kun wu’n, i fuɛn’n kplɔ, kpɛkun kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ kaci fa. (Bo Bolɛ 3:19) I wafa kunngba’n, kɛ be wɔ sran kun i fuɛn’n nun, ɔ kaci nzuɛn annzɛ fa wie. Ɔ cɛman lele naan w’a kaci fa.\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Lalafuɛ nun’n, be nga b’a yoman Ɲanmiɛn i klun sa’n sran’m be yrali be fuɛn’n niɔn.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, be yrali sa tɛ yofuɛ wie’m be fuɛn’n. Kɛ Akan nin i awlofuɛ’m be liɛ’n yoli sɔ-ɔ. (Zozie 7:25) Sanngɛ, nɛ́n i sɔ yɛ be yoli i titi-ɔ. (Mmla’n 21:22, 23) Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa wie mun bɔbɔ’n, be yrali be fuɛn’n. Be nun kun yɛle Famiɛn Saili i wa Zonatan.\nNdɛ nga sran’m be kan’n: Sɛ be yra sran kun i fuɛn’n Ɲanmiɛn su kwlá cɛnmɛn i.\nNdɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n: Kɛ sran kun ko wu’n, sɛ be sieli i-o, sɛ be yrɛli i fuɛn’n nin-o, sɛ jenvie’n yɛ ɔ dili i-o, sɛ kusu nnɛn wlɛ wie yɛ ɔ dili i-o, Ɲanmiɛn kwla cɛn i sɔfuɛ’n. (Sa Nglo Yilɛ 20:13) Ɲanmiɛn kwla sa kwlaa yo. Ɔ kwla bo sran’n sɔ’n i uflɛ.—1 Korɛntifuɛ Mun 15:35, 38.\nSran’n i sielɛ annzɛ i fuɛn’n i yralɛ: ?Beninfuɛ’n yɛ amún fá-ɔ?\nKwlaa naan amun a fa ajalɛ kun’n, maan amun bu ndɛ nga’m be akunndan:\nLike nga sran’n kunndɛli kɛ amun yo’n. Biblu’n kan sran wie mɔ kwlaa naan b’a wu’n, be kleli like nga be kunndɛli kɛ be osufuɛ’m be yo’n i ndɛ. Kɛ be wuli’n, be osufuɛ’m be yoli i kɛ nga be fa kannin’n sa.—Bo Bolɛ 50:4, 5; Ezipt Lɔ Tulɛ 13:19.\nWafa nga amun tranwlɛ’n nun lɔ’n sran’m be yo ninnge mun’n. Lika wie’m be nun’n, kɛ sran wu’n, ɔ le wafa nga sran’m be yo i fuɛn’n niɔn. (Zan 19:40) I wie yɛle kɛ, Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, kɛ sran wu’n, be sie i. (Bo Bolɛ 49:31; 1 Samiɛl 28:3) Andɛ kusu’n, sran kun kwla se kɛ, sɛ wafa nga i tranwlɛ lɔ sran’m be yo be fuɛn mun’n, ɔ fɔnman Ɲanmiɛn i mmla mun’n, ɔ́ nían su.\nAwa’n i mmla’n. Biblu’n se kɛ maan e ɲin yi siefuɛ mun. (Rɔmunfuɛ Mun 13:1) Nvle wie’m be nun’n, awa’n mannin like ng’ɔ fata kɛ be fa yo sran’m be fuɛn’n i su mmla. I wie yɛle kɛ, klɔ wie’m be su’n, awa’n manman atin kɛ be fa sran’n i saka mɔ be yrɛli i’n, i nzuɛn’n be guɛ i lika wie’m be nun.\nWafa nga i sɔ yolɛ’n kwla yo sran uflɛ mun’n. Biblu’n wla e fanngan kɛ nán e bu e ngunmin e wun akunndan. (Filipufuɛ Mun 2:4) Kwlaa naan amun a fa ajalɛ kun’n, maan amun usa amun wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ min osufuɛ’m be bu sran fuɛn yralɛ’n annzɛ i sielɛ’n niɔn? ?Wafa sɛ yɛ lika nga n tran lɛ’n, sran’m be bu i sɔ yolɛ’n niɔn?’\nNguan nin Wie’n Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\nFa man sran Fa man sran ?Sran i fuɛn yralɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?


Akpasua 14 i su fitilɛ | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nKlisifuɛ klikli mun be boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n lele be juli asiɛ’n i lika mmuammua mun be nun. Zezi kleli be lika ng’ɔ fata kɛ be bo jasin’n, ɔ yoli maan be kwla kannin ndɛ’n kleli sran mun be aniɛn mun be nun. Zoova mannin be wunmiɛn naan b’a kwla jran kekle.\nZezi fali Zoova i aɲrunɲan’n kleli Zan aolia nun. Asa ekun’n, Zan wunnin kɛ Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ kwlali Satan. Ɔ maan Satan su ɲanman kwlalɛ kun mlɔnmlɔn. Zan wunnin kɛ Zezi w’a kaci Famiɛn, yɛ sran akpiakpi ya akpiakpi ablanan-nin-nnan (144.000) m’ɔ nin be yɛ be di famiɛn’n, be o i wun lɛ. Zan wunnin kɛ asiɛ’n w’a kaci mɛn klanman. Sran mun be kwlaa be su Zoova, be di alaje, yɛ be bo ti kun.\nSɛ e di junman nga Zoova fa wlali e sa nun’n, i sɔ’n yó maan ɔ́ ɲán ɲrun.\nFa ɔ wun man Zoova. Yɛ kle kɛ a kunndɛ kɛ i Famiɛn’n yɛ ɔ sie wɔ-ɔ.\nFa Zoova yo ɔ janvuɛ kpa.\n?Ngue yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n ti’n be kwla yoli-ɔ?\nLIKE SANLƐ 95\nLike fi kwlá jranman be\nZuifu kpɛnngbɛn mɔ be kunnin Zezi’n, be waan bé yó naan i sɔnnzɔnfuɛ mun be yaci i ndɛ kanlɛ. Sanngɛ ɔ yoman ye.\nLIKE SUANLƐ 96\nZezi fali Sɔlu yoli i sɔnnzɔnfuɛ\nSɔlu kle Klisifuɛ mun be yalɛ kpa. Sanngɛ w’a kaman sɔ titi.\nLIKE SUANLƐ 97\nƝanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin Kɔɔnɛyi\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn seli Piɛli kɛ ɔ wɔ sran sɔ m’ɔ timan Zuifu’n i awlo lɔ-ɔ?\nLIKE SUANLƐ 98\nZezi i ndɛ’n truli nvle kpanngban nun\nAkoto Pɔlu nin aniaan wie mun be boli jasin fɛ’n lika mmuammua’m be nun.\nLIKE SUANLƐ 99\nBisua sunianfuɛ kun tili ndɛ nanwlɛ’n\nAbonuan sa benin yɛ ɔ juli. ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli sran kun ye-ɔ?\nBe nɲɔn’n be ti janvuɛ, yɛ be suli Ɲanmiɛn likawlɛ afuɛ kpanngban.\nLIKE SUANLƐ 101\nBe fali Pɔlu ɔli Rɔmun\nSa kekle kpanngban juli atin’n su, sanngɛ akoto mun be jrannin kekle.\nZezi fali sa nga bé wá jú’n, ɔ kleli i aolia nun.\nNinnge nga Zoova fa kleli Zan aolia nun’n, ɔ kle kɛ Zoova wá yó maan asiɛ’n wá káci.


Wafa nga siɛ nin niɛn nga be ti aofuɛ’n be kwla nian be mma’m be lika’n | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Digor Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Sa fi jɔ-man n klun kɛ kɛ n ti i kɛ m mma’m be fa ndɛ nanwlɛ’n su titi’n sa.”—3 ZAN 4, NW.\nJUE: 88, 41\n?Ajalɛ kpa benin yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla kle be mma mun-ɔn?\n?Sɛ ɔ fata kɛ awlobo kun yo aɲia mun aniɛn kun nun’n, ngue yɛ siɛ’n kwla yo naan w’a fa ajalɛ kpa-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ aniaan’m be kwla uka siɛ nin niɛn nga be ti aofuɛ’n nin be mma mun-ɔn?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle aniaan nga be ti aofuɛ’n be mma’m be yalɛ-ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ é wá wún be su tɛlɛ’n like suanlɛ nga nun-ɔn?\nBE FLƐ bian kun kɛ Zozie. Ɔ nin i si nin i nin be ko trannin nvle uflɛ nun. Ɔ seli kɛ: “Min bakan nun’n, aniɛn nga min si nin min nin be kan’n, yɛ n kɛn i awlo lɔ nin asɔnun’n nun lɔ-ɔ. Sanngɛ, kɛ be wlali min suklu’n, aniɛn nga be kɛn i lika nga e ko trannin lɔ’n, yɛ n kloli i kanlɛ-ɔ. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, aniɛn sɔ’n i ngunmin yɛ n kan-ɔn. Ɔ maan, kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, n timan ndɛ nga be kan’n. Yɛ wafa nga min si nin min nin’n be yo ninnge mun’n, m’an kwlá nianman su kun.” Sran kpanngban be ti kɛ Zozie sa.\n2 Andɛ’n, sran miliɔn 240 tra su be tran nvle uflɛ nun. ?Sɛ a ti siɛ annzɛ niɛn naan a o sran sɔ’m be nun wie’n, ngue yɛ á yó naan ɔ mma’m b’a klo Zoova, naan b’a nanti “ndɛ nanwlɛ’n” su titi-ɔ? (3 Zan 4, NW) ?Wafa sɛ yɛ aniaan’m be kwla nian be lika wie-ɔ?\nSIƐ NIN NIƐN MUN, AN KLE AMUN MMA’M BE AJALƐ KPA\n3, 4. (a) ?Ajalɛ kpa benin yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla kle be mma mun-ɔn? (b) ?Akunndan benin yɛ ɔ fataman kɛ siɛ nin niɛn’m be bu-ɔ?\n3 Sɛ amun kunndɛ kɛ amun mma’m be fa be wun mantan Zoova naan be ɲan anannganman nguan’n, ɔ ti cinnjin kɛ amun kle be ajalɛ kpa. Amun “dun mmua fa amun wun man Nyanmiɛn maan ɔ sie amun.” I liɛ’n, bé fá be wun wlá Zoova sa nun wie cɛn kwlakwla. (Matie 6:33, 34) Maan Zoova i sulɛ’n yo amun cinnjin tra aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n. Nán amun kunndɛ like kpanngban. Yɛ nán amun fa kalɛ. Amun kunndɛ ɲanmiɛn su lɔ “ninnge kpakpa” mun. Yɛle kɛ amun kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ amun wun. Yɛ nán amun “klo dunman.”—An kanngan Mark 10:21, 22 nun; Zan 12:43.\n4 Nán ninnge tɛkɛtɛkɛ’m be yolɛ ti’n, amun ɲin kpa amun mma’m be su. Kɛ be tu be klun be su Zoova, annzɛ be kunndɛman dunman, annzɛ be kunndɛman sika kpanngban’n, amun kan kle be kɛ amun klun jɔ be wun. Sran kpanngban be bu i kɛ ba mun yɛ ɔ fata kɛ be kunndɛ sika be fa man be si nin be nin mun, naan be tran pɔɔ nun-ɔn. Nán amun bu i sɔ wie. Biblu’n se kɛ: “Nán ba kanngan mun yɛ be kunndɛ like man be si nin be nin mun-ɔn, sanngɛ be si nin be nin mun yɛ be kunndɛ like man be-ɔ.”—2 Korɛntfuɛ Mun 12:14.\nKƐ AMUN MMA’M BE TIMAN AMUN ANIƐN’N I KPA’N\n5. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be fa Zoova i nuan ndɛ’n kle be mma mun titi-ɔ?\n5 Kɛ Biblu’n fa kannin’n sa’n, andɛ sran kpanngban mɔ “be aniɛn’n ti ngunminngunmin’n,” be ba Zoova sulɛ. (Zakari 8:23) Siɛ nin niɛn mun, sran ng’ɔ fata kɛ be Biblu’n nun like klelɛ’n yo amun cinnjin kpa’n, yɛle amun mma mun. Sɛ be si Zoova’n, bé ɲán anannganman nguan. (Zan 17:3) Sanngɛ sɛ be timan amun aniɛn’n i kpa’n, amun su kwlá kleman be Ɲanmiɛn ndɛ’n. Kɛ ɔ ko yo naan amun mma’m b’a si Zoova i nuan ndɛ’n, ɔ fata kɛ “amun fa kle” be titi.—An kanngan Mmla’n 6:6, 7 nun.\nBe ng’ɔ fata kɛ be Biblu’n nun like klelɛ’n yo amun cinnjin kpa’n, yɛle amun mma mun.\n6. ?Kɛ amun kle amun mma mun amun aniɛn’n i kanlɛ’n, ngue ti yɛ i sɔ’n ti kpa-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n6 Sɛ amun mma’m be kɔ suklu’n, bé klé be aniɛn nga be kɛn i amun tranwlɛ lɔ’n. Annzɛ kusu sran uflɛ klé be. I sɔ’n ti’n, amun nin be koko yalɛ titi amun aniɛn’n nun naan be si i kan. Sɛ amun mma’m be ti amun aniɛn’n, ɔ ti kpa dan. Afin, be kwla kan be klun ndɛ kle amun. Asa ekun’n, bé yó akunndanfuɛ. Yɛ bé kwlá bó jasin fɛ’n i kpa klé sran kpanngban. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Karolina. I si nin i nin be ko trannin nvle uflɛ nun. Ɔ seli kɛ: ‘Nán e aniɛn’n yɛ be kɛn i asɔnun nga e o nun’n nun-ɔn. Sanngɛ i sɔ’n yoli min fɛ dan. Afin, e kwla ko bo jasin fɛ’n lika nga be mian jasin bofuɛ’m be wun lɔ’n.’\n7. ?Sɛ amun mma’m be timan amun aniɛn’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ amun yo-ɔ?\n7 Kɛ aofuɛ wie’m be mma’m be ko si be tranwlɛ lɔfuɛ’m be nzuɛn’n, mɔ be ko ti be aniɛn’n, kpɛkun be siman be si nin be nin’m be aniɛn’n i kan kun. Ɔ maan, be nin be kwlá kokoman yalɛ kpa kun. Siɛ nin niɛn mun, sɛ amun mma’m be ti sɔ wie’n, ɔ fata kɛ amun suan amun tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n i kanlɛ wie. I liɛ’n, án kwlá nían amun mma’m be lika kpa. Sɛ be nin be wiengu’m be su koko yalɛ’n, amún kwlá tíe ndɛ nga be kan’n. Amún sí ninnge nga be fa yiyi be ɲin su’n. Sɛ be di junman kpa suklu lɔ’n, amún wún i wlɛ. Kpɛkun, amun nin be like klefuɛ’m bé kwlá kókó yalɛ. Aniɛn uflɛ kanlɛ timan pɔpɔ. Sanngɛ, sɛ amun ti wun ase kanfuɛ naan amun mian amun ɲin’n, ɔ́ yó ye. Maan e fa sunnzun ase kun e nian. ?Sɛ amun wa kun ti sutrefuɛ’n, amún sé kɛ amun nin i be su kokoman yalɛ? I sɔ’n ti, aniɛn nga amun mma’m be ti i kpa’n, amun suan naan amun nin be b’a kwla koko yalɛ.\n8. ?Sɛ amun siman amun tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n i kan kpa’n, ngue yɛ amún yó naan amun mma’m b’a si Zoova-ɔ?\n8 Siɛ nin niɛn wie’m be siman be tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n i kan kɛ be mma mun sa. I sɔ’n ti, kɛ ɔ yo naan be fa “Nyanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n” be kle be mma mun’n, ɔ timan pɔpɔ. (2 Timote 3:15) Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, amun kwla kle be like naan be klo Zoova. Be flɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun kɛ Sanin. Ɔ seli kɛ: “E manmin siman aniɛn nga e ti’n i kan kpa. Yɛ e nin min niaan bla mun e kusu e simɛn i aniɛn’n i kan kpa. Sanngɛ, ɔ suan Biblu’n nun like, ɔ srɛ Ɲanmiɛn, yɛ ɔ e nin e su Ɲanmiɛn awlo lɔ lemɔcuɛ kwlakwla. Kɛ e wun i sɔ liɛ’n, e wun i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kɛ e si Zoova.”\n9. ?Sɛ ɔ fata kɛ be kle ba’m be like aniɛn nɲɔn nun’n, ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo-ɔ?\n9 Ba wie’m be liɛ’n, ɔ fata kɛ be kle be like aniɛn nɲɔn nun naan b’a si Zoova. Afin, ɔ le aniɛn nga be kɛn i suklu lɔ’n. Yɛ ɔ le aniɛn nga be kɛn i awlo lɔ’n. I sɔ’n ti, siɛ nin niɛn wie’m be fa fluwa, nin kasɛti, nin video nga be fite aniɛn nɲɔn sɔ’m be nun’n, be fa kle be mma’m be like. I sɔ’n kle weiin kɛ, ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn nga be tran nvle uflɛ nun’n, be mian be ɲin be kle be mma’m be like naan be fa be wun mantan Zoova.\n?ANIƐN BENIN NUN YƐ AMÚN YÓ AƝIA MUN-ƆN?\n10. (a) ?Sɛ ɔ fata kɛ be yo aɲia mun aniɛn kun nun’n, wan yɛ ɔ́ fɛ́ i sɔ ajalɛ’n niɔn? (b) ?Ngue yɛ siɛ’n kwla yo naan w’a fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n niɔn?\n10 Aniaan nga be ti aofuɛ’n, wie liɛ’n, asɔnun fi yoman aɲia mun be aniɛn’n nun. I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ be yo aɲia mun aniɛn nga be kɛn i be tranwlɛ lɔ’n nun. (Jue Mun 146:9) ?Yɛ sɛ be yo aɲia mun be aniɛn’n nun wie be wun koko lɛ’n nin? I lɛ nun’n, siɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ kun-ɔn. Sanngɛ kwlaa naan w’a fa ajalɛ kun’n, ɔ fata kɛ ɔ bu akunndan, yɛ ɔ srɛ Zoova. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ ɔ usɛ i yi nin i mma’m be ngwlɛlɛ afɛ. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3) ?Yɛ ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ bu i akunndan-ɔn? ?Biblu’n nun afɔtuɛ benin yɛ ɔ kwla nanti su-ɔ?\nSiɛ’n yɛ ɔ kle aniɛn nga i nun yɛ ɔ fata kɛ i awlobo’n yo aɲia mun’n niɔn.\n11, 12. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be bu i sin be nian-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ ba wie’m be kloman kɛ bé súan aniɛn nga be si nin be nin’m be kan’n niɔn?\n11 Kɛ ba’m be tran aɲia nga e yo be lemɔcuɛ kwlaa nun’n be bo’n, be suan ndɛ nanwlɛ’n. Sanngɛ, be kwla wunman like nga be suan’n i wlɛ kpa blɛ kpe kan sɔ’n nun. I sɔ’n ti, siɛ nin niɛn mun, maan amun mma’m be ndɛ lo amun. Amun bu ndɛ nga sin be nian. Yɛle kɛ, kɛ ba’m be tran aɲia nga be yo i aniɛn nga be ti i kpa’n be bo’n, be wun ndɛ’m be wlɛ kpa. Sanngɛ sɛ be timan aniɛn’n i kpa’n, be su kwlá wunman ndɛ’n i wlɛ. (An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 14:9, 11 nun.) Nán aniɛn nga siɛ nin niɛn’m be kan’n, yɛ ɔ ti ba wie’m be cinnjin-ɔn. Ɔ maan wie liɛ’n, kɛ be kle be like aniɛn sɔ’n nun’n, ɔ wluwluman be wun kpa. I kpa bɔbɔ’n, ba wie’m be kwla tɛ kosan’m be su amun aniɛn’n nun aɲia’m be bo lɔ. Be kwla di junman nga suklu ba’m be di’n wie. Yɛ be kwla ijɔ nzra nun bɔbɔ aniɛn sɔ’n nun. Sanngɛ ndɛ nga be kan’n, ɔ finman be klun lɔ.\n12 Asa ekun’n, Zozie mɔ e dun mmua kɛnnin i ndɛ’n i wun ndɛ’n kleli kɛ like uflɛ ti cinnjin tra aniɛn kanlɛ’n. I niaan bla Ɛstɛli seli kɛ: “Ba kanngan’m be liɛ’n, be si nin be nin’m be aniɛn’n, nin be ninnge yolɛ wafa’n, ɔ nin wafa nga be su Ɲanmiɛn’n, ngbaciɛ nunman be afiɛn.” Ɔ maan, sɛ be kloman wafa nga be si nin be nin’m be yo ninnge mun’n, be su suanman be aniɛn’n. Yɛ be su suman Ɲanmiɛn kɛ be sa. ?I sɔ’n ti, ngue yɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be yo-ɔ?\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ aniaan kun nin i yi nin be mma’m be ɔli aɲia nga be yo be be tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n nun’n, be bo-ɔ? (b) ?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’n be bɔbɔ be yoli naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan kpa titi-ɔ?\n13 Siɛ nin niɛn nga be ti Klistfuɛ’n, be kle kɛ be mma’m be ndɛ lo be dan. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:24) Zozie nin Ɛstɛli be si’n suan Samiɛli. Ɔ seli kɛ: “E nin min yi’n, e niannin e mma’m be kpa naan é wún aniɛn ng’ɔ fata kɛ e yo aɲia’m be nun naan Ɲanmiɛn ndɛ’n w’a wluwlu be wun’n. Yɛ e srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle e ajalɛ ng’ɔ fata kɛ e fa’n. Ajalɛ nga e fali’n, ɔ timan e liɛ’n su. Sanngɛ, e wunnin kɛ kɛ ba’m be tran aɲia nga be yo be e aniɛn’n nun’n be bo’n, be ɲanman su ye kpa. I sɔ’n ti, aɲia nga be yo i be tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n nun’n, be bo yɛ e ɔli titi-ɔ. Yɛ e ngba e nin aniaan nga be kan aniɛn sɔ’n e boli jasin fɛ’n. Cɛn kunngun’n, e yia aniaan sɔ mun naan e wla asa, annzɛ e ko yiyi e ɲin su. I kwlaa sɔ’n ti’n, be fali be wun mantannin aniaan mun. Yɛ be fali be wun mantannin Zoova wie kɛ sran kun nin i si annzɛ i janvuɛ sa. E wunnin kɛ i sɔ’n ti cinnjin tra e aniɛn’n i tilɛ’n.”\n14 Samiɛli seli ekun kɛ: “Sanngɛ e nin min yi’n e ɔli aɲia nga be yo i e aniɛn’n nun’n, be bo wie. E yoli sɔ naan y’a kwla fa e wun y’a mantan Ɲanmiɛn kpa titi. E ɲanman e ti. Yɛ afɛ’n o e su. Sanngɛ, e wun kɛ Zoova yrali e su. E mma nsan’m be ngba be di Zoova junman blɛ kwlaa nun. I sɔ’n ti, é lɛ́ i ase.”\nLIKE NGA BA’M BE KWLA YO’N\n15. ?Ngue ti yɛ aniaan bla Klistina wa yoli aɲia mun aniɛn nga be tranwlɛ lɔfuɛ’m be kan’n, i nun-ɔn?\n15 Kɛ ba’m be yo kaklaka’n, wie liɛ’n, be kunndɛ kɛ bé yó aɲia mun aniɛn nga be ti i kpa’n i nun. I liɛ’n, bé sú Zoova kpa. Sɛ ba’m be yo sɔ’n, nán maan siɛ nin niɛn’m be bu i kɛ be su yo ɲin kekle be su. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Klistina. Ɔ seli kɛ: “Aniɛn nga min si nin min nin be kan’n, n ti i kanngan. Sanngɛ, kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, n wunman ndɛ nga be kan’n i wlɛ kpa. Kɛ n ɲannin afuɛ 12, n ɔli aɲia kun bo. Aniɛn nga e kɛn i suklu lɔ’n, i nun yɛ be yoli aɲia sɔ’n niɔn. Cɛn sɔ’n nun yɛ n wunnin kɛ ndɛ nga be su kan’n ti nanwlɛ-ɔ. Kpɛkun, kɛ n boli Ɲanmiɛn srɛlɛ bo aniɛn nga e kɛn i suklu lɔ’n nun’n, i sɔ’n yoli min ye dan ekun. N kwla kannin min klun ndɛ kleli Zoova.” (Sa Nga Be Yoli’n 2:11, 41) Kɛ Klistina ɲannin afuɛ 18, ɔ boli sa sɔ’n su kleli i si nin i nin. Yɛ ɔ fali ajalɛ kɛ ɔ́ yó aɲia nga be yo be be tranfuɛ’m be aniɛn’n nun’n wie. I waan: “Zoova i su ndɛ nga n tili i aniɛn nga e kɛn i suklu lɔ’n nun’n ti’n, n fali ajalɛ kun.” W’a cɛman, Klistina yoli titi atin bofuɛ. Yɛ i klun jɔ dan.\n16. ?Ngue ti yɛ kɛ Nadia w’a kwlá ɔman aɲia nga be yo i be tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn nun’n be bo’n, ɔ yoli i fɛ-ɔ?\n16 ?Gbanflɛn nin talua mun, amun kunndɛ kɛ amún trán aɲia nga be yo be amun tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n nun’n, be bo? ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, ngue ti-ɔ? ?Amun bu i kɛ sɛ amun tran aɲia sɔ’m be bo’n yɛ amún fá amun wun mántan Zoova kpa-ɔ? (Zak 4:8) ?Annzɛ amun kunndɛman kɛ amun si nin amun nin be nian amun su cɛn kwlakwla ti-ɔ? ?Annzɛ kusu amun kunndɛman kɛ amún tú amun klun sú Ɲanmiɛn ti-ɔ? Be flɛ aniaan bla kun kɛ Nadia. Kɛ é sé yɛ’n, ɔ di junman Betɛli lɔ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ e nin min niaan mun e ɲinnin kan’n, e kunndɛli kɛ é kɔ́ aɲia nga be yo i e tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n nun’n be bo.” Sanngɛ, be si nin be nin be si kɛ sɛ be kɔ lɔ’n, be su faman be wun mantanman Zoova kpa. Nadia waan: “Siɛn’n, e wun kɛ e si nin e nin be kplinnin be ɲin be kleli e be aniɛn’n, yɛ aɲia nga be yomɛn i lɔfuɛ’m be aniɛn’n nun’n, be bo yɛ e ɔli titi-ɔ. I sɔ’n yoli e ye dan. Yɛ e kwla kleli e wiengu’m be like naan be si Zoova.”\nWAFA NGA E KWLA UKA SIƐ NIN NIƐN MUN’N\n17. (a) ?Wan mun yɛ Zoova kunndɛ kɛ be ta ba mun-ɔn? (b) ?Ngue yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan b’a ta be mma mun e Min’n liɛ’n su-ɔ?\n17 Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be kle be mma’m be like naan be si i. W’a seman kɛ ba’m be nannan mun annzɛ sran uflɛ yɛ ɔ di i sɔ junman’n niɔn. (An kanngan Nyanndra Mun 1:8; 31:10, 27, 28 nun.) Sanngɛ, sɛ siɛ nin niɛn’m be timan be tranwlɛ lɔfuɛ’m be aniɛn’n, e kwla uka be naan b’a kle be mma’m be like. I sɔ’n ti, sɛ be se e kɛ e uka be’n, nán e bu i kɛ be su klɛn be mma mun mán e. Maan e wun i wlɛ kɛ be kunndɛ kɛ bé tá “be kpa e Min’n liɛ’n” su’n, i ti yɛ be fɛ i sɔ ajalɛ’n niɔn. (Efɛzfuɛ Mun 6:4) I lɛ nun’n, be kwla usa asɔnun kpɛnngbɛn’m be ngwlɛlɛ afɛ naan be kle be wafa ng’ɔ fata kɛ be nin be mma’m be su Ɲanmiɛn awlo lɔ’n. Annzɛ like nga bé yó naan be mma’m b’a ɲan janvuɛ kpa’n.\nKɛ siɛ nin niɛn nin be mma’m be fa be wun mantan aniaan mun’n, be ngba be ɲan su ye. (An nian ndɛ kpɔlɛ 18 nin 19 be nun.)\n18, 19. (a) ?Wafa sɛ yɛ aniaan’m be kwla uka gbanflɛn nin talua mun-ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be yo i titi-ɔ?\n18 Cɛn kunngun’n, siɛ nin niɛn’m be kwla yia awlobo wie mun naan be nin be su Ɲanmiɛn awlo lɔ. Asa ekun’n, kɛ ba’m be nin aniaan’m be bo jasin fɛ likawlɛ’n, annzɛ be yo ninnge wie mun likawlɛ’n, i sɔ’n uka be kpa. (Nyanndra Mun 27:17) Sanin mɔ e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: “N wla te kpɛn aniaan nga be niannin min lika’n be su.” Ɔ se ekun kɛ: “Kɛ be man min junman nga suklu ba’m be di i aɲia’n i bo lɔ’n, be ukali min. Be kleli min ninnge kpanngban titi. Asa ekun’n, e yiyili e ɲin su likawlɛ. I sɔ’n yoli min fɛ dan.”\n19 Sɛ siɛ nin niɛn’m be se e kɛ e kle be mma’m be like’n, maan e wla ba sɔ’m be fanngan kɛ be ɲin yi be. I lɛ nun’n, maan e kan be si nin be nin’m be wun ndɛ kpa e kle be. Yɛ nán e yo e wun kɛ e yɛ e ta ba sɔ mun-ɔn. Asa ekun’n, maan e nian e wun su naan aniaan mun, annzɛ sran wie’m b’a bumɛn i kɛ e su kunndɛ ba sɔ mun. (1 Piɛr 2:12) Kannzɛ siɛ nin niɛn’m be kwla se sran uflɛ kɛ ɔ uka be’n, sanngɛ maan be wun i wlɛ kɛ be yɛ ɔ fata kɛ be kle be mma’m be like naan be si Ɲanmiɛn-ɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ be ɲin kpa sran ng’ɔ uka be mma mun’n i junman ng’ɔ nin ba’m be di’n su.\n20. ?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla yo naan be mma’m b’a su Zoova kpa-ɔ?\n20 Siɛ nin niɛn mun, an srɛ Zoova naan ɔ uka amun. Yɛ an yo amun liɛ nga an kwla yo’n. (An kanngan 2 Be Nyoliɛ 15:7 nun.) Like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo amun cinnjin kpa’n, yɛle kɛ maan amun mma’m be nin Zoova be afiɛn mantan kpa. Maan i sɔ liɛ’n yo amun cinnjin tra amun ninnge liɛ’m be yolɛ. An yo like nga an kwla yo’n naan Ɲanmiɛn ndɛ’n wluwlu amun mma’m be wun. Nán amun bu i le kɛ amun mma’m be su suman Zoova. Sɛ amun mma’m be nanti Ɲanmiɛn ndɛ’n su’n, naan be nian amun ajalɛ’n su’n, amún kán ndɛ kunngba nga akoto Zan kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “Sa fi jɔ-man n klun kɛ kɛ n ti i kɛ m mma’m be fa ndɛ nanwlɛ’n su titi’n sa.”—3 Zan 4, NW.


Biblu’n nun ndɛ: E ɲrun lɔ mɛn klanman kun - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nMƐN klanman nga Ɲanmiɛn fa kleli i nuan ijɔfuɛ Ezai’n, i wafa su yɛ. Kɛ Zonasi wuli’n, w’a cɛman yɛ be wuli Ezai ɔ.\nMɛn klanman’n i bo’n yɛle “fie.” ?Kɛ amun wun desɛn nga’n, ngue yɛ amun wla kpɛn su mɔ y’a dun mmua y’a wun i fluwa nga nun ɔn? Kɛ a wun i sa cɛ’n, ɔ waan fie klanman nga Zoova fa mannin Adam nin Ɛvu’n niɔn. ?Sanngɛ yoo, asiɛ wunmuan’n kwla kaci mɛn klanman kun?\nZoova seli i nuan ijɔfuɛ Ezai kɛ ɔ klɛ mɛn klanman nga ɔ́ wá bá’n, i su ndɛ man i nvlefuɛ mun. Ɔ seli kɛ: ‘Gboklo nin bua’m bé trán likawlɛ diin. Nannin ba mun nin asɔmɔli ba’m bé dídí likawlɛ, yɛ ba kaan kun yɛ ɔ́ kánkán be ɔ. Sɛ ba kaan bɔbɔ kan ngowa ɔnda i wun koko’n, ɔ su yomɛn i like.’\nSran wie kwla se kɛ: ‘Ɔ su kwlá yoman sɔ le. Ɲrɛnnɛn o asiɛ’n su titi, yɛ ɲrɛnnɛn su wieman asiɛ’n su le.’ Sanngɛ amun bu i sin be nian: ?Kɛ Ɲanmiɛn boli Adam nin Ɛvu’n, tranwlɛ i wafa benin yɛ ɔ fa mannin be ɔ?\nƝanmiɛn sieli Adam nin Ɛvu fie klanman kun nun. Be ɲin mɔ w’a yiman Ɲanmiɛn’n, i ti yɛ maan be tranwlɛ klanman’n fili be sa ɔ. I sɔ ti yɛ maan be yoli oke mɔ be wuli’n niɔn. Ɲanmiɛn waan be nga be klo i’n, ninnge nga ɔ fili Adam nin Ɛvu be sa’n, ɔ́ fá mán be.\nMɛn klanman nga ɔ́ bá lɛ nun’n, like wie fi su kleman sran ɲrɛnnɛn kun. Fɔundi ngunmin yɛ é ɲɛ́n i ɔ. Sran’m be kwlaa bé ɲán aunkpinndiɛ kpɛkun bé dí aklunjuɛ. Lika ngba yó kɛ nga Ɲanmiɛn sunnzunnin kɛ ɔ yo i bo bolɛ nun’n sa cɛ. E ɲrun lɔ’n, é wá wún wafa nga Ɲanmiɛn fá yó’n.\nEzai 11:6-9; Sa Nglo Yilɛ 21:3, 4.\n?Wan yɛle Ezai, blɛ onin nun yɛ ɔ trannin ɔn, yɛ ngue yɛ Zoova fa kleli i ɔ?\n?Kɛ be se kɛ “mɛn klanman’n” i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ɔ yo maan ngue su yɛ amun wla kpɛn ɔn?\n?Mɛn klanman’n i su ndɛ benin yɛ Zoova seli Ezai kɛ ɔ klɛ ɔ?\n?Ngue ti yɛ Adam nin Ɛvu be mɛn klanman liɛ’n fili be sa ɔ?\n?Kasiɛ benin yɛ Zoova boli kleli be nga be klo i’n niɔn?\nKanngan Ezai 11:6-9 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan alaje nga ɔ́ wá trán nnɛn nin klɔ sran’m be afiɛn’n i ndɛ ɔ? (Jue. 148:10, 13; Eza. 65:25; Eze. 34:25)\n?Wafa sɛ yɛ andɛ Ɲanmiɛn ninnge’m be nun’n, Ezai i ndɛ’n kpɛn su Zoova i sufuɛ’m be lika ɔ? (Rɔm. 12:2; Efɛ. 4:23, 24)\n?Wan yɛ dɔ nga su, ɔ nin mɛn uflɛ nun lɔ’n ɔ́ kwlá káci klɔ sran’m be nzuɛn’n niɔn? (Eza. 48:17, 18; Gal. 5:22, 23; Fil. 4:8)\n?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ, kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn nin klɔ sran’m be tran’n, nán kɛ be wun Ɲanmiɛn i jrɛiin sa ɔ? (Sau. 26:11, 12; 2 Nyo. 6:18; Eza. 66:1; Ngl. 21:2, 3, 22-24)\n?Ɲinmuɛn nin ɲrɛnnɛn benin yɛ ɔ su tranman lɛ kun ɔn? (Lik 8:49-52; Rɔm. 8:21, 22; Ngl. 21:4)


Maan e bo jasin fɛ’n aklunjuɛ su\nKɛ e tran diin e minndɛ Zoova’n, i sɔ’n uka e naan y’a jran kekle\nƝanmiɛn i ndɛ’n i kanlɛ’n yoli Ezekiɛli i fɛ\n?Bé síe ɔ nzɔliɛ kɛ á fíte nun?\n?Jasin fɛ’n i bolɛ’n w’a yo kekle amun sa nun le? E nun sunman é tɛ́ sú kɛ ɛɛn. ?Ngue ti-ɔ? Atrɛkpa’n, blɛ sunman nun’n, e ndɛ’n loman e jasin fɛ bowlɛ’n nunfuɛ mun, annzɛ be kle e yalɛ, annzɛ kusu ɔ ti kekle man e kɛ e kan ndɛ e kle sran mɔ e simɛn i’n. Nanwlɛ, sa sɔ’m be kwla kpɛ e aklunjuɛ’n i sin. Kusu nn e su “Ɲanmiɛn kun m’ɔ di aklunjuɛ” ɔ. Yɛ ɔ klo kɛ e su i aklunjuɛ su. (1Ti 1:11, NW; Ju 100:2) ?Like nsan benin ti yɛ ɔ fata kɛ e bo jasin fɛ’n aklunjuɛ su-ɔ?\nI klikli’n yɛle kɛ, “jasin fɛ’n” mɔ e bo’n ti’n, sran’m be kwla fa be wla gua like kpa kun su. (Eza 52:7) Afin, andɛ’n, sran’m be leman like kpa kun sa m’ɔ kwla cici be wla-ɔ. Sanngɛ e liɛ’n, Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ nga e bo’n, kwla yo maan e di aklunjuɛ. Kwlaa naan y’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ’n, maan e bu ninnge kpakpa nga Ɲanmiɛn Sielɛ’n wá yó be asiɛ’n su’n, be su akunndan.\nI nɲɔn su’n yɛle kɛ, jasin fɛ nga e bo’n sasa sran’m be nguan’n. Afin be mian be ɲin be kaci be aeliɛ tɛtɛ mun kpɛkun be lafi su kɛ bé ɲán anannganman nguan. (Eza 48:17, 18; Rɔ 1:16) Maan ɔ yo e kɛ e su kunndɛ sran wie mɔ b’a mlin’n naan é dé be sa. Kannzɛ wie’m be kplinman su kɛ e de be’n, sanngɛ e su yaciman be nga be klo kɛ bé fíte nun’n, be kunndɛlɛ.—Mt 10:11-14.\nI nsan su’n m’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ, kɛ e bo jasin fɛ’n, i sɔ’n manman Zoova. Zoova bu jasin fɛ bolɛ junman nga e di’n i cinnjin kpa. (Eza 43:10; Eb 6:10) Kusu klun ufue su’n, ɔ fɛ i wawɛ’n man e naan y’a kwla di junman sɔ’n. I sɔ’n ti, maan e srɛ Zoova naan ɔ yo maan e di aklunjuɛ. Afin aklunjuɛ’n ti sa nga i wawɛ’n maan sran yo’n, be nun kun. (Ga 5:22) Ɲanmiɛn wawɛ’n kwla yo maan e jran sa nga be kun e srɛ’n be ɲrun kekle kpɛkun e bo jasin fɛ’n yakpa su. (Yo 4:31) Ɔ maan, kannzɛ e jasin fɛ bowlɛ nunfuɛ’m be sɔ e nun o, annzɛ be sɔman e nun o, sanngɛ é dí aklunjuɛ.—Eze 3:3.\n?Kɛ amún bó jasin fɛ’n, wafa sɛ yɛ amun klo kɛ amun ɲrun’n, ɔ yo-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ a kwla kle kɛ ɔ klun ti jɔwa-ɔ?\nAMUN NIAN SUAN BIBLU’N NUN LIKE YƐ BU I SU AKUNNDAN NAAN W’A DI AKLUNJUƐ KƐ LAA’N SA. I SIN’N, AN TƐ KOSAN NGA’M BE SU:\n?Kannzɛ anglo kwlaa nun e fa dɔ kaka e bo jasin fɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Biblu’n nun like suanlɛ titi’n, yɛ ɔ dun mmua yo e cinnjin-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ n kwla nian Mali i ajalɛ’n su-ɔ?\n?Blɛ benin nun yɛ amun fa blɛ be bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n i su akunndan-ɔn?\n?Kɛ amún bó jasin fɛ’n, ninnge benin ti yɛ amun di aklunjuɛ-ɔ?