Biblu’n nun ndɛ: Adam nin Ɛvu - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nWAN mun yɛle nga e wun be desɛn’n su siɛn’n yɛ’n? E wun yasua klikli’n nin bla klikli’n. ?Wan yɛ ɔ yili sran sɔ mun ɔn? Ɲanmiɛn ɔn. ?Amun si Ɲanmiɛn i dunman’n? I dunman’n yɛle Zoova. Be flɛ yasua’n kɛ Adam yɛ be flɛ bla’n kɛ Ɛvu.\nWafa nga Ɲanmiɛn Zoova yili Adam’n yɛ. Ɔ fali fa asiɛ wun naan w’a fa yi Adam. Kpɛkun ɔ fitali Adam i bue nun, yɛ Adam loli wunmiɛn, yɛ ɔ ɲannin nguan ɔn. Fɔ nunmɛn i nun.\nƝanmiɛn Zoova mannin Adam junman kun. Ɔ seli i kɛ ɔ tɔn nnɛn wafawafa kwlaa be dunman. Atrɛkpa, Adam niannin nnɛn mun lele naan w’a wun dunman kpa kun nga ɔ nin be nun kunngun fata’n naan w’a fa tɔn be. Kɛ Adam tɔn nnɛn’m be dunman kɔ’n, ɔ wa sieli like kun nzɔliɛ. ?Amun si like nga ɔ sieli i nzɔliɛ sɔ’n?\nYɛle kɛ nnɛn’m be kwlaa be ti nɲɔnnɲɔn, bla kun nin yasua kun. Sui nin asɔmɔli’m be nun’n, ɔ le siɛ, ɔ le niɛn. Sanngɛ Adam liɛ’n, i ngunmin cɛ yɛ ɔ o lɛ ɔ, ɔ leman i wiengu sran m’ɔ nin i bé trán ɔn. I sɔ’n ti’n, Zoova yoli maan Adam wa lafili kpa sa pɔɔ naan w’a yi i nvɛnma kun. I sin’n, ɔ fɛli i nvɛnma sɔ’n fa yili bla kun naan w’a fa man Adam. I yɛ ɔ yoli Adam i yi’n niɔn.\nE nian kɛ Adam i klun w’a jɔ siɛn’n niɔn! Kpɛkun e nian kɛ Ɛvu kusu, i klun jɔli fie klanman sɔ mɔ be fɛ i sieli nun’n i su ɔ! Siɛn’n, be kwla wu ba mun, naan be kwlaa b’a tran aklunjuɛ nun.\nZoova waan Adam nin Ɛvu be tran nguan nun tititi. Ɔ kunndɛli kɛ be di asiɛ’n wunmuan’n su junman naan ɔ yo klanman kɛ Edɛni fie’n sa. Kɛ Adam nin Ɛvu be tili i sɔ ndɛ’n, ɔ yoli be fɛ kpa! ?Sɛ ɔ ti kɛ amun dili junman sɔ’n wie’n, nn ɔ́ yó amun fɛ? Sanngɛ Adam nin Ɛvu be aklunjuɛ’n w’a cɛman. Amun maan e nian like ti’n.\nJue Mun 83:18, NW ; Bo Bolɛ 1:26-31; 2:7-25.\n?Ndɛ 3 i nun desɛn’n, ɔ nin ndɛ 2 i nun desɛn’n be ngbaciɛ’n yɛle benin?\n?Wan yɛ ɔ yili sran klikli’n niɔn? ?Yɛ be flɛ sran klikli sɔ’n sɛ?\n?Ngue junman yɛ Ɲanmiɛn fa mannin Adam kɛ ɔ di ɔ?\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yoli maan Adam lafili kpa sa pɔɔ’n niɔn?\n?Adam nin Ɛvu be kwla ka nguan nun lele afuɛ nɲɛ, yɛ ngue junman yɛ Zoova fa mannin be kɛ be di ɔ?\nBiblu’n se kɛ: “Maan be si kɛ wɔ mɔ ɔ dunman’n yɛle Zoova’n, ɔ kunngba cɛ yɛ like fi nunman ɔ sin asiɛ wunmuan’n su ɔ.” (Jue Mun 83:18, NW )\n?Be flɛ Ɲanmiɛn sɛ? ?Yɛ i kunngba cɛ ɔ ti i liɛ sɛ asiɛ’n su? (Zer. 16:21; Dan. 4:19)\nKanngan Bo Bolɛ 1:26-31 nun.\n?Like nanndoliɛ benin yɛ Ɲanmiɛn yili i cɛn ba nsiɛn’n su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ like sɔ’n, ɔ nin nnɛn’m be timan kun ɔn? (Bob. 1:26)\n?Ngue yɛ Zoova fa mannin sran nin nnɛn mun ɔn? (Bob. 1:30)\nKanngan Bo Bolɛ 2:7-25 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Adam kwla tɔnnin nnɛn’m be dunman ɔn? (Bob. 2:19)\n?Wafa sɛ yɛ Bo Bolɛ 2:24 uka e naan y’a wun wafa nga Ɲanmiɛn bu aja’n, ɔ nin be wun nun titilɛ’n, ɔ nin be wun yralɛ’n niɔn? (Mat. 19:4-6, 9)


Sran wie’m be wun ndɛ’n: Katoliki bla mɔ b’a kaci Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’n | Felisa nin Araceli Fɛrnándezi\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel (Central) Cambodgien Chitonga Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Javanese Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\nKatoliki bla mɔ b’a kaci Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’n\nSran mɔ be kan ndɛ’n Felisa, ɔ nin Araceli Fɛrnandɛzi\nCƐN kun’n, min sinma bla Araceli fali ya. Yɛ ɔ kpannin min su. Ɔ seli kɛ: “Yaci wɔ ndɛ sɔ’n i kanlɛ. Nán kan wɔ asɔnun’n i ndɛ kle min. Kɛ n ti’n, min wun yrayra min. Ɔ wun yo min tɛ.” I ndɛ sɔ’n yoli min ya dan. Kɛ é sé yɛ’n, n le afuɛ 91. Sanngɛ, n wla te kpɛn su. Sanngɛ, Akunndanfuɛ’n 7:8 se kɛ “like kwlaa i agualiɛ’n ɔ ti kpa trɛ i bo bolɛ’n.”—Felisa.\nFelisa: Ɛspaɲin lɔ yɛ n ɲinnin ɔn. Min si nin min nin’n be timan aɲanbeunfuɛ. E osu e ti Katoliki. Yɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n ti e cinnjin kpa. Ɔ maan, min osufuɛ 13 be ti plɛti, annzɛ be di junman dan Katoliki asɔnun’n nun. Be nun kun kle suklu Katoliki’m be suklu kun nun. Kɛ ɔ wuli’n, Katoliki’m be kpɛnngbɛn nga be flɛ i Zan Pɔlu II, ɔ kɛnnin i wun ndɛ kpa. Ɔ seli kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa mɔ be kwla niɛn i ajalɛ’n su ɔ. Min si’n ti ajuin difuɛ. Yɛ min nin’n di fie su junman. Be wuli e mɔcuɛ. Yɛ min yɛ n ti kpɛnngbɛn’n niɔn.\nAlɛ wa tɔli Ɛspaɲin lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n le afuɛ 12. Kɛ alɛ’n wieli’n, awa wlali min si’n i bisua. Afin, ɔ jranman be sin. Kɛ e nin’n ko yo naan w’a kwla ta e ngba’n, ɔ yoli kekle mɛnnin i. I sɔ’n ti, ɔ fali min sinma nsan’n, Araceli nin Lori, ɔ nin Ramonin ɔli Bilbao lɔ naan be ko tran Katoliki bla nga be flɛ be kɛ Sɛli’n be sa nun. I liɛ’n, bé ɲán aliɛ bé dí.\nAraceli: Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n le afuɛ 14. Lori le afuɛ 12, yɛ Ramonin le afuɛ 10. E wla loli e awlofuɛ mun dan. Kɛ e o Sɛli’m be sa nun lɔ’n, e yo be awlo’n nun yɛinyɛin. Kɛ e dili afuɛ nɲɔn be sa nun’n, be fa e ɔli Zaragoza lɔ lika liɛ’n nun lɔ naan e ko nian sran oke’m be lika. Lika sɔ’n nun lɔ’n, e yo lika nga be tɔn aliɛ’n i nun yɛinyɛin. Ɔ maan, e fɛli dan.\nFelisa: Min nin’n ɔ nin i niaan bian m’ɔ ti plɛti klɔ sɔ’n su’n, be sieli i nzɔliɛ kɛ gbanflɛn kun klo min. I sɔ’n ti, be fa min ɔli Zaragoza lɔ wie naan m’an wunman gbanflɛn sɔ’n kun. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn ndɛ ti min cinnjin’n ti’n, n kunndɛli kɛ ń cɛ́ lɔ. N ɔli asɔnun cɛn kwlakwla. N kunndɛli kɛ ń yó Katoliki ngaliɛ difuɛ kɛ min osufuɛ’m be nun kun sa, naan be fa min ɔ sran ble mɛn’n nun lɔ wie.\nƐspaɲin lɔ Sɛli bla’m be lika m’ɔ o Zaragoza lɔ’n (bɛ su), Biblu nga be flɛ i kɛ Nácar-Colunga.\nNinnge kpanngban nga n kunndɛli kɛ ń yó be’n, m’an kwlá yoman be. Sɛli’m b’a wlaman min fanngan kɛ n ko di Ɲanmiɛn junman nvle uflɛ nun kɛ nga n sunnzunnin’n sa. Ɔ maan kɛ n dili lɔ afuɛ kun’n, n sali min sin e awlo. Yɛ n niannin min nin’n i niaan bian m’ɔ ti plɛti’n i lika. N di junman i awlo’n nun lɔ. Kpɛkun, e srɛ Mali nnɔsua kwlakwla. N siesie flɛli mun asɔnun sua’n nun. Kpɛkun, Mali nin sran wie mun ekun mɔ be yoli be nzɔliɛ’n, n siesie be kpa. N kloli ninnge sɔ’m be yolɛ’n kpa.\nAraceli: I nun mɔ n o Zaragoza lɔ’n, n tali nda kɛ ń yó Sɛli bla. Sɛli’m be fa min ɔli Madridi, yɛ be fali Lori ɔli Valɛnsia. Kpɛkun, Ramonin kali Zaragoza lɔ. Kɛ n o Madridi lɔ’n, n tali nda ekun kɛ ń yó Sɛli bla. Lika nga n ɔli nun lɔ’n, sran kpanngban be ba lɔ. Wie’m be ti suklu ba. Yɛ wie’m be ti sran oke. Ɔ maan, lɔ junman’n sɔnnin. N dili be dɔɔtrɔ’n i nun junman.\nN kunndɛli titi kɛ ń yó Sɛli bla. Yɛ m buli i kɛ ń ɲán blɛ kpanngban ń kánngan Biblu’n nun naan ń súan nun like. Sanngɛ, w’a yoman sɔ. Afin, sran fi kannganman Biblu’n nun lɔ. Yɛ be kanman Ɲanmiɛn nin Zezi be ndɛ bɔbɔ. N suannin Latɛn’n i kanlɛ kan. Yɛ Katoliki nun sran nga be wuli mɔ be bu be sran kpa’n, n suannin be su ndɛ. Kpɛkun, n kotoli Mali bo m mɛnmɛnnin i. Blɛ sunman’n, n dili junman kekle mun.\nM buli i kɛ sɛ n ɲan sika naan n fa nian min osufuɛ’m be lika’n, ɔ ti kpa tra kɛ n di junman naan sran uflɛ’m be ɲan be wun. I sɔ’n ti, min akunndan’n wa sanngannin dan. N kan n kleli bla ng’ɔ ti e su kpɛnngbɛn’n. N seli i kɛ n tranman lɔ kun. Ɔ toli min su anuan. Ɔ buli i kɛ ɔ́ yó sɔ naan i liɛ’n, ń sé kɛ n kɔman kun.\nSɛli bla’m be fali min fiteli. Sanngɛ, kɛ be wunnin kɛ min waan saan fii ń kɔ́’n, be toli min su anuan ekun. Be yoli min sɔ kpɛ nsan. Kpɛkun, be seli min kɛ sɛ min waan ń kɔ́’n, n klɛ fluwa kun su kɛ: “N suman Ɲanmiɛn kun. Satan yɛ ń sú i ɔ. I ti yɛ n su kɔ ɔ.” Ɔ yoli min ya dan. N kunndɛli kɛ ń kɔ́. Sanngɛ, m’an klɛman ndɛ sɔ’n. N seli be kɛ ń kán klé plɛti’n. N kannin sa nga be yoli min’n n kleli i. Ɔ mannin kpɛnngbɛn kun i atin kɛ ɔ fa min sa min sin Zaragoza lɔ. Kɛ ɔ dili anglo nɲɔn kun’n, be mannin min atin. I osu m’ɔ́ cɛ́ kan’n, Lori nin Ramonin be jasoli be lika liɛ’n nun lɔ wie.\nFLUWA MƆ I TI YƐ E AFIƐN’N SACILI’N\nFelisa: Kɛ ɔ cɛli kan’n, n jali bian. E nin min wun’n e ko trannin Ɛspaɲin lɔ klɔ kaan kun mɔ be flɛ i kɛ Kantabria i su lɔ. M’an yaciman asɔnun kɔlɛ. Mɔnnɛn cɛn kun’n, plɛti bian’n fali ya dan kpa asɔnun lɔ. Ɔ mannin fluwa kun su. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Amun nian fluwa nga.” Be klɛli fluwa sɔ’n su kɛ La vérité qui conduit à la vie éternelle. I sin’n, ɔ seli kɛ: “Sɛ sran kun man amun kun’n, an fa blɛ min, annzɛ amun yi i blo.”\nN leman fluwa sɔ’n wie. Yɛ n kunndɛli kɛ ń ɲán wie. I osu w’a cɛman. Cɛn kun’n, bla nɲɔn be bali e awlo lɔ. Be ti Zoova i Lalofuɛ. Be mannin min fluwa sɔ’n kun. N kanngannin nun cɛn kunngba sɔ’n i kɔnguɛ’n nun. Kɛ bla sɔ’m be bali e awlo lɔ ekun’n, be kunndɛli kɛ bé klé min Biblu’n nun like. Yɛ n kplinnin su.\nN kunndɛli titi kɛ ń yó Ɲanmiɛn klun sa. N suannin ndɛ nanwlɛ’n. N sili Zoova, yɛ n kloli i kpa. N kunndɛli kɛ ń kɛ́n i ndɛ ń klé sran kwlakwla. Afuɛ 1973 nun’n, be yoli min batɛmun. Blɛ kwlaa nga n ɲɛnnin i wun atin’n, m miannin min ɲin n kannin ndɛ nanwlɛ’n n kleli min osufuɛ mun. Sanngɛ, be waan n su lafi ato ndɛ su. Min niaan bla Araceli yɛ ɔ kannin sɔ kpa ɔ.\nAraceli: Sɛli bla’m be yoli min tɛtɛ. I sɔ’n ti, asɔnun nga n o nun’n i wun yoli min tɛ. Sanngɛ, n ɔli asɔnun mɔnnɛn cɛn titi. Yɛ n srɛli Mali cɛn kwlakwla. N kunndɛli titi kɛ ń sí Biblu’n nun. Yɛ n srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ uka min. Blɛ sɔ’n nun yɛ Felisa kannin like ng’ɔ suan’n i ndɛ kleli min ɔn. Wafa ng’ɔ kɛnnin i ndɛ juejue su’n ti’n, m buli i kɛ ɔ su bo fia. Ndɛ ng’ɔ kannin’n, w’a yoman min liɛ’n su mlɔnmlɔn.\nKɛ ɔ cɛli kan’n, n sali min sin Madridi lɔ. N ɲannin junman. Kpɛkun, n jali bian. N sieli i nzɔliɛ kɛ be nga be kɔ asɔnun cɛn kwlakwla’n be nantiman like nga Zezi kleli’n su. I sɔ’n ti, n yacili asɔnun kɔlɛ. Be nga be wuli mɔ be bu be sran kpa’n, m’an lafiman be su kun. M’an lafiman su kun kɛ sin dan kun o lɛ sakpa. Yɛ m’an lafiman su kun kɛ plɛti mun yɛ be kwla yaci sran’m be wun sa mun cɛ be ɔ. N guali asɔnun’n i ninnge kwlaa kɛ waka sran sa’n, be blo. N siman kɛ like kpa yɛ n su yo ɔ. Min wla boli min wun. Sanngɛ, n srɛli Ɲanmiɛn titi. N seli i kɛ: “N kunndɛ kɛ ń sí wɔ. Uka min.” Min wla kpɛnnin su kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be bali min awlo lɔ titi naan sanngɛ, m’an sɔman be nun. M’an lafiman asɔnun wie fi su.\nAfuɛ 1980 nun’n, nn min niaan bla Lori o Aflansi lɔ. Yɛ Ramonin o Ɛspaɲin lɔ. Zoova i Lalofuɛ’m be kle be Biblu’n nun like. M buli i kɛ be su yo kɛ Felisa sa naan be wunmɛn i wlɛ kɛ like nga be su suan’n, ɔ ti ato. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, min mantanfuɛ’m be nun kun wa yoli min janvuɛ. Be flɛ i kɛ Anzelinin. Ɔ ti Zoova i Lalofuɛ wie. Anzelinin nin i wun’n, be seli min titi kɛ bé klé min Biblu’n nun like. N seli be titi kɛ asɔnun ndɛ timan min cinnjin. Sanngɛ, be wunnin i wlɛ kɛ n kunndɛ kɛ ń sí Biblu’n nun. I agualiɛ su’n, n seli be kɛ: “N tili. Sanngɛ, sɛ amún klé min like’n, amun fa min Biblu liɛ’n.” Biblu’n nga be flɛ i kɛ Nácar-Colunga yɛ n le i ɔ.\nBIBLU’N TI’N, E BO WA YOLI KUN\nFelisa: Afuɛ 1973 nun’n, be yoli min batɛmun. I blɛ sɔ’n nun’n, nn Zoova i Lalofuɛ ko ju 70 yɛ be o Santandɛr m’ɔ ti Kantabria i klɔ dan’n i su lɔ ɔ. E fali bisi e ɔli klɔ’m be su mmua kpa e ko boli jasin fɛ’n. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e fali loto.\nKɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, n kleli sran kpanngban be Biblu’n nun like. Be yoli be nun 11 be batɛmun. Sran sɔ’m be nun sunman be ti Katoliki. Kɛ mɔ n yoli Katoliki wie laa’n ti’n, n trali min awlɛn be wun. N si kɛ Zoova wawɛ’n nin ndɛ nga Biblu’n kan’n, be ti yɛ be kwla wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ naan b’a kaci mlɔnmlɔn ɔn. (Ebre Mun 4:12) Be flɛ min wun’n kɛ Biɛnvenindo. Ɔ ti polisie. Afuɛ 1979 nun’n, be yoli i batɛmun. Min nin’n boli Biblu’n nun like suanlɛ bo wie naan w’a wu.\nAraceli: Kɛ i bo bolɛ’n nun Zoova i Lalofuɛ’m bé klé min Biblu’n nun like’n, m’an buman be nanwlɛfuɛ. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, m’an buman be sɔ kun. Ndɛ nga Biblu’n kan’n yɛ be fa kle sran mun ɔn. Kpɛkun, be nanti like nga be kle’n su. N wa lafili Zoova su kpa, yɛ n lafili ndɛ nga Biblu’n kan’n i su kpa wie. Min mantanfuɛ sunman be sieli i nzɔliɛ kɛ m’an kaci. Be nun wie’m be seli min kɛ: “Araceli, like kpa yɛ a su yo ɔ. Nán yaci i yolɛ.”\nN la Zoova i ase titi. N se kɛ: “Zoova kwla o, w’a yiman min ase. Sanngɛ, a ukali min maan n ɲannin like nga n kunndɛli i titi’n. Yɛle kɛ, n si ndɛ nanwlɛ’n m’ɔ o Biblu’n nun’n.” N seli min niaan bla Felisa kɛ ɔ yaci i finfin mɔ n yoli’n, ɔ cɛ min. Kɛ e o likawlɛ’n, e siman akplowa kun. Biblu’n i su yalɛ yɛ e koko ɔ. Afuɛ 1989 nun’n, be yoli min batɛmun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n le afuɛ 61.\nFelisa: Kɛ é sé yɛ’n, n le afuɛ 91. Min wun’n sacili. Yɛ n kwlá yoman ninnge mun kɛ laa’n sa. Sanngɛ, n te kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla. N kɔ aɲia’m be bo. Kɛ n ɲan alaje’n, n kɔ jasin fɛ’n i bolɛ.\nAraceli: Plɛti nin Sɛli bla kwlaa nga n wun be’n, n kan Zoova i ndɛ n kle be. Sɛ Sɛli bla mɔ n yoli i laa’n i ti yɛ n klo i sɔ yolɛ’n nin o. E nin be nun wie mun e koko yalɛ fɛfɛ kpa. Yɛ be nun sunman be fa fluwa nga n fa man be’n. Plɛti kun liɛ’n, min wla te kpɛn i su. Kɛ e boli yalɛ kokolɛ bo cɛ’n, ɔ seli min kɛ n di nanwlɛ. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “?Kpɛnngbɛn nga m’an yo i yɛ’n, nin yɛ ń kɔ́ ekun ɔn? ?Min asɔnunfuɛ nin min osufuɛ’m bé bú min sɛ?” N seli i kɛ: “?Yɛ Ɲanmiɛn kusu bú wɔ sɛ?” Ɔ wunnin kɛ min ndɛ’n yo fɛ. W’a kwlá mɛnmɛn i ti’n su. Sanngɛ, n wunnin kɛ ɔ leman awlɛn kɛ ɔ́ káci.\nLe kun nga min wun’n seli min kɛ ɔ́ kɔ́ aɲia’m be bo wie’n, min wla te kpɛn su. Kɛ ɔ́ kɔ́ i aɲia klikli’n i bo’n, nn ɔ le afuɛ 80. I sin’n, w’a yaciman aɲia’m be bɔ kɔlɛ le. Be kleli i Biblu’n nun like, yɛ ɔ boli jasin fɛ’n i bolɛ bo. Kɛ é bó jasin fɛ’n, min wla te kpɛn sa fɛfɛ sunman mɔ e wunnin be’n be su. Kɛ ɔ ka anglo nɲɔn bé yó i batɛmun’n, yɛ ɔ wuli ɔ.\nFelisa: Kɛ m boli Zoova i sulɛ bo’n, min niaan bla nsan’n be yoli min finfin. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa nantili ndɛ nanwlɛ’n su wie. I sɔ’n yoli min fɛ dan. Kɛ e o likawlɛ’n, e koko yalɛ lele. E kan e Si Ɲanmiɛn Zoova i ndɛ. Yɛ e koko i nuan ndɛ’n i su yalɛ. E kwlakwla e su Zoova siɛn’n. *\n^ ndɛ kpɔlɛ 29 Araceli le afuɛ 87. Felisa le afuɛ 91. Yɛ Ramonin le afuɛ 83. Be te su Zoova kpa. Lori suli Zoova klanman lele naan w’a wu afuɛ 1990 nun.


Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n— Maan e ɲin yi like yɛ e yo sran ye\nLIKE NGA É YÓ NAAN E KLUN W’A JƆ’N\nSRAN SUNMAN BE SE KƐ AƝANBEUN NINNGE MUN YƐ MAAN SRAN KUN I KLUN KWLA JƆ-Ɔ. ATRƐKPA’N, W’A TI NDƐ SƆ’N LE. I sɔ’n ti, sran miliɔn kpanngban be di junman lele naan bé ɲán be wun. ?Sanngɛ, sika nin aɲanbeun ninnge’m be ti yɛ sran kun i klun kwla jɔ-ɔ? ?Ngue yɛ e sie i nzɔliɛ titi-ɔ?\nFluwa kun kannin kɛ, sɛ sran kun le lawlɛ’n, nin aliɛ’n nin tralɛ’n, i klun kwla jɔ. Nán sika m’ɔ le i’n ti yɛ i klun jɔ́, annzɛ i wun’n kpɛ́jɛ i-ɔ. Nán sika bɔbɔ’n yɛ ɔ ti ndɛ’n niɔn. Afin, fluwa kun ekun seli kɛ: “[Sika’n] i kunndɛlɛ ngboko’n ɔ manman aklunjuɛ.” Biblu’n nun ndɛ kun mɔ be klɛli’n i afuɛ kɔe 2.000 yɛ’n, ɔ kan sɔ wie. Ɔ se kɛ: “Sika klolɛ’n yɛ ɔ ti sa tɛtɛ’n kwlaa i bo nin-ɔn. Sran wie’m be fa be nyin bloli nun lele [...], ɔ maan awlaboɛ’n w’a kun be kpo.” (1 Timote 6:9, 10) ?Ngue ti yɛ awlabɔɛ’n kun be kpo-ɔ?\nAƝANBEUN NINNGE’M BE SASALƐ’N TI’N, BE KLUN TITI BE, YƐ BE LAFIMAN KPA. “Junman difuɛ ng’ɔ klo junman dilɛ’n, sɛ ɔ nyannin aliɛ kan dili o, sɛ ɔ nyannin aliɛ dan dili o, ɔ lafi klanman. Sanngɛ anyanbeunfuɛ’n i liɛ’n, i anyanbeun ninnge kpanngban’m be ti ɔ kwlá lafi-man.”—Akunndanfuɛ’n 5:11.\nKƐ BE WUN KƐ SIKA’N MANMAN AKLUNJUƐ’N BE SA SIN BUBU BE. Sran ng’ɔ klo sika’n, sika ng’ɔ ɲɛn i’n jumɛn i le. Biblu’n se kɛ: “Sran ng’ɔ klo sika dan’n, i nyin yi-man ng’ɔ lɛ i’n, sran ng’ɔ klo anyanbeun’n, ɔ nyɛn-mɛn i nun mmlusuɛ’n wie.” (Akunndanfuɛ’n 5:9) Asa ekun’n, sɛ sran kun klo aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n, ɔ su kwlá fɛmɛn i wun mɛntɛnmɛn i osufuɛ mun nin i janvuɛ mun. Yɛ ɔ su kwlá fɛmɛn i wun mantanman Ɲanmiɛn. Ɔ maan, i klun su jɔman.\nKƐ BE FA BE SIKA’N WLƐ I LIKE WIE NUN MƆ I BO GUAMAN KPA’N, BE WLA BO BE WUN. Biblu’n se kɛ: “Nán kle ɔ wun yalɛ ngboko kɛ á nyán ɔ wun. Nán bu i akunndan beblebe. Kɛ sika’n wo lɛ’n, ɔ ti kɛ anunman nyin b’ɔ tu kɔ nglo mmua’n sa. Ɔ lɛ ndɛwa yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Kɛ ɔ waan á nían’n, wuun w’a tu anunman lalaa.”—Nyanndra Mun 23:4, 5.\nLIKE NGA SƐ E YO’N E KLUN JƆ́’N\nMAAN E ƝIN YI LIKE. Biblu’n se kɛ: “Kɛ bé wú ye’n, e nin like fi a ba-man, ɔ maan kɛ é kɔ́’n, e kwlá fa-man like fi kɔ-man. I sɔ’n ti’n, sɛ e nyan like e di’n, yɛ sɛ e nyan tannin kla’n, maan ɔ ju ye.” (1 Timote 6:7, 8) Be nga be ɲin yi like, mɔ be ijɔman be konviabo’n, be ɲin bloman sran like su. Sɛ be kwlá toman like kun’n, be seman kɛ saan fii bé ɲán like sɔ’n. I sɔ’n ti, be kokoman ngboko.\nMAAN E YO SRAN YE. Biblu’n se kɛ: “Sɛ a cɛ sran like’n, ɔ ti kpa tra kɛ be cɛ wɔ like’n.” (Sa Nga Be Yoli’n 20:35) Be nga be klun ti ufue’n, be klun jɔ. Afin be wun kɛ ninnge kanngan nga be yo man be wiengu mun’n ti’n, be wiengu sɔ’m be klun jɔ. Blɛ sunman’n, mmlusuɛ nga be ɲɛn i’n, ɔ tra sika. I wie yɛle kɛ, sran’m be klo be, be ɲin yi be, be ɲan janvuɛ kpa. Yɛ be janvuɛ sɔ’m be yo be ye wie.—Lik 6:38.\nMAAN E KLO SRAN TRA SIKA. Biblu’n se kɛ: “Kɛ n ko tran kan klolɛ nun-man lɛ bɔ sanngɛ nannin nnɛn kpakpa’n yɛ be di i lɛ’n, ɔ flunman kɛ n ko tran kan nnya ngbɛn yɛ be di i lɛ bɔ sanngɛ klolɛ o lɛ’n.” (Nyanndra Mun 15:17) I sɔ’n kle kɛ, sɛ e fa e wun mantan sran’n, ɔ ti kpa tra aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n. Asa ekun’n, e wiengu klolɛ’n yɛ maan e klun kwla jɔ-ɔ.\nBe flɛ bla kun kɛ Sabina, yɛ ɔ tran Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i ja ngua lɔ lika’n nun. Sabina wunnin kɛ Biblu’n nun ndɛ’n ti kpa dan. Kɛ i wun’n yacili i’n, ɔ dili junman fanunfanun nɲɔn naan w’a kwla niɛn i bɔbɔ nin i wa bla nɲɔn’n be lika. Cɛn kwlakwla’n, ɔ jaso aliɛ njɛnniɛn dɔ 4 su. Sabina ɲɛnmɛn i ti. Sanngɛ, ɔ kunndɛli kɛ be kle i Biblu’n nun like. ?Wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ?\nSika ng’ɔ ɲɛn i’n, i su w’a ukaman. Sanngɛ, Ɲanmiɛn ndɛ’n m’ɔ si i’n ti’n, i klun ti jɔwa. (Matie 5:3) Ɔ trali be nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be janvuɛ. Asa ekun’n, kɛ ɔ kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle sran mun’n, ɔ wun kɛ i klun jɔ.\nBe nga be nanti Ɲanmiɛn i ndɛ’n su’n, be yo ngwlɛlɛfuɛ yɛ be ɲan su ye. (Matie 11:19) Sɛ e ɲin yi like, naan e yo e wiengu’m be ye, naan e klo sran tra sika’n, é wún kɛ i sɔ’n yɛ ɔ fata kɛ sran’m be yo-ɔ.\n‘Sika klolɛ’n yɛ ɔ ti sa tɛtɛ’n kwlaa i bo nin-ɔn. Sran wie’m be fa be nyin bloli nun lele [...], ɔ maan awlaboɛ’n w’a kun be kpo.’—1 Timote 6:10.\n“Sika klolɛ’n” ti’n, sran wie’m...\nBe koko, yɛ be lafiman kpa.\nBe sa sin bubu be.\nBe wla bo be wun.\nBe nga be klun jɔ’n...\nBe ɲin yi like nga be le i’n.\nBe yo sran ye.\nBe klo sran tra sika.\nJunman nin Sika Fɔundi nin aklunjuɛ\nLike nga é yó naan e klun w’a jɔ’n—Maan e ɲin yi like yɛ e yo sran ye


JW Klistfuɛ mun nin be junman’n aɲia siesielɛ Avrili 4-10, afuɛ 2016\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abui Abɛ Acoli Afrikaans Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Bété Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Guerze Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabye Kachin Kannada Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes brésilienne Langue des signes finnoise Langue des signes polonaise Lao Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mende Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Soli Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tankarana Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nKlistfuɛ mun nin be junman’n—Aɲia fluwa | Avrili 2016\nJue 79 yɛ srɛlɛ\n“Maan e nuan nun ndɛ’m be wla sran fanngan”: (Min. 10)\nZb 16:4, 5—Sran ng’ɔ man afɔtuɛ’n, ɔ fata kɛ i nuan nun ndɛ’m be wla sran fanngan. (w90-F 15/3 27 § 1-2)\nZb 19:2—Bildadi i ndɛ tɛtɛ ng’ɔ kannin be’n ti’n, Zɔbu i wla boli wun dan. (w06 1/4 31 § 5; w94-F 1/10 32)\nZb 19:25—Kɛ ɲrɛnnɛn’n yoli dan Zɔbu su’n, sran cɛnlɛ’n cicili i wla. (w06 1/4 31 § 4; it-2-F 726 § 6-7)\nZb 18:6—?Ngue ndɛ yɛ Bildadi waan ɔ́ kɛ́n i Biblu’n nun ndɛ mma nga nun ɔn? (it-2-F 109 § 6)\nZb 19:26—?Kɛ mɔ klɔ sran kwlá wunman Ɲanmiɛn’n, ngue ti yɛ Zɔbu seli kɛ ɔ “wun Nyanmiɛn” ɔn? (w94-F 15/11 19 § 17)\nBiblu’n nun kannganlɛ: Zb 19:1-23 (Min. 4)\nWafa nga anglo nga nun e kwla fa fluwa mun e man’n: (Min. 15) Ijɔlɛ nin nzrafuɛ’m be kosan usalɛ. Bo video nga be kle wafa nga e kwla fa fluwa mun e man’n. Kpɛkun amun koko be nun ndɛ cinnjin’m be su yalɛ. Wla jasin bofuɛ’m be fanngan naan be klɛ ajalɛ uflɛ mɔ be kwla fa naan b’a fa fluwa’m b’a man’n.\n“Ndɛ akpasua uflɛuflɛ mɔ e kwla fa bo yalɛ kokolɛ bo’n”: (Min. 10) Ijɔlɛ nin nzrafuɛ’m be kosan usalɛ. Wla Jasin bofuɛ’m be fanngan naan be fa ndɛ akpasua “?Ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn?” naan be nin sran’m be bo yalɛ kokolɛ bo, naan i sin be kle be Biblu’n nun like.\nFluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun: (Min. 5) Ijɔlɛ. Ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn kun liɛ. Ɔ taka afuɛ 2015 nun Zuie 1 Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 10, i ndɛ kpɔlɛ 4-6 su.\nAsɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ: ia ndɛ tre 12 § 13-25, i nun flanlɛ b. 107 (Min. 30)\nJue 65 yɛ srɛlɛ\nKlistfuɛ mun nin be junman’n afuɛ 2016, Avrili 4-10, aɲia’n i siesielɛ\nKLISTFUƐ MUN NIN BE JUNMAN’N—AƝIA FLUWA Avrili 2016


Rɔmunfuɛ Mun 8 | Online Bible | New World Translation\nRɔmunfuɛ Mun 8:1-39\nƝanmiɛn wawɛ’n man nguan, yɛ ɔ yo maan e ɲan e ti (1-11)\nƝanmiɛn wawɛ’n kle weiin kɛ e ti Ɲanmiɛn wa (12-17)\nNinnge nga Ɲanmiɛn yili be’n be su minndɛ blɛ nga Ɲanmiɛn maan bé ɲán be ti’n (18-25)\n‘Ɲanmiɛn wawɛ’n srɛ man e’ (26, 27)\nBe nga Ɲanmiɛn buli be akunndan laa’n (28-30)\nƝanmiɛn i klolɛ’n ti’n e ti kwlafuɛ (31-39)\n8 I sɔ’n ti’n, be nga be nin Klisi Zezi be o nun’n, sran fi kwlá buman be fɔ. 2 Afin Ɲanmiɛn wawɛ’n i mmla’n man nguan Klisi Zezi i dunman nun. I sɔ’n ti’n, amun a ɲan amun ti sa tɛ’n nin wie’n be mmla liɛ’n i sa nun. 3 Kɛ mɔ fɔ o klɔ sran’m be nun’n ti’n, like nga Mmla’n w’a kwlá yoman’n, Ɲanmiɛn kwla yoli. Yɛle kɛ ɔ sunmɛnnin i Wa’n kɛ ɔ yo i wun kɛ klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n sa naan ɔ nunnun sa tɛ’n. Ɔ maan Ɲanmiɛn buli sa tɛ’n i fɔ. 4 I liɛ’n, e kwla yo sa kpa nga Mmla’n kɛn i ndɛ’n. Ɔ maan e su yoman like nga klɔ sran konvi sɔ i’n, sanngɛ é yó like nga Ɲanmiɛn wawɛ’n klo i’n. 5 Be nga be yo ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n, be bu ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n be akunndan. Sanngɛ be nga be yo ninnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n klo be’n, ninnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n klo be’n, be akunndan yɛ be bu-ɔ. 6 Ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n be akunndan bulɛ’n, i agualiɛ’n yɛle wie’n. Sanngɛ ninnge nga Ɲanmiɛn wawɛ’n klo be’n be akunndan bulɛ’n, i agualiɛ’n yɛle nguan’n nin alaje’n. 7 Be nga be bu ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n be akunndan’n, be kaci Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ. Afin be faman Ɲanmiɛn i mmla’n su. I kpa bɔbɔ’n, be kwlá faman su. 8 Ɔ maan be nga be yo ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n, Ɲanmiɛn i klun kwlá jɔman be wun. 9 Sɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n sie amun’n, amun su yoman like nga klɔ sran konvi sɔ i’n, sanngɛ amún yó like nga Ɲanmiɛn wawɛ’n klo i’n. Sɛ Klisi i wawɛ’n nunman sran kun su’n, sran sɔ’n timɛn i liɛ. 10 Sɛ Klisi nin amun o nun’n, amun wunnɛn’n w’a wu, sa tɛ’n ti. Sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan amun a ɲan nguan, sa kpa yolɛ’n ti. 11 Sɛ sran ng’ɔ cɛnnin Zezi’n, i wawɛ’n wo amun su’n, nn sran sɔ m’ɔ cɛnnin Klisi Zezi’n, ɔ́ yó maan amun wunnɛn’n m’ɔ ti wie’n i liɛ’n ɔ́ ɲán nguan, i wawɛ m’ɔ o amun su’n ti. 12 Ɔ maan aniaan mun, e ti mianfuɛ. Sanngɛ nɛ́n i sɔ’n ti yɛ é yó like nga klɔ sran konvi sɔ i’n niɔn. 13 Afin sɛ amun yo like nga klɔ sran konvi sɔ i’n, ɔ lemɛn i yowlɛ, amún wú. Sanngɛ sɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun’n, amun wla ninnge nga klɔ sran konvi sɔ be’n be ase’n, amún ɲán nguan. 14 Afin be kwlaa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n sie be’n, be ti Ɲanmiɛn wa. 15 Afin Ɲanmiɛn w’a fɛmɛn i wawɛ’n w’a manman amun kɛ amun yo kanga naan srɛ kun amun ekun. Sanngɛ ɔ fa mannin amun naan amun kaci i wa, naan i wawɛ sɔ’n ti’n, e kpan se kɛ: “Aba,* Siɛ!” 16 Ɲanmiɛn wawɛ’n i bɔbɔ nin e klun akunndan’n* be kle e weiin kɛ e ti Ɲanmiɛn wa. 17 Sɛ e ti i wa’n, nn e ti aja difuɛ. Yɛle kɛ é dí Ɲanmiɛn i aja, yɛ e nin Klisi yɛ é dí aja’n niɔn. Sanngɛ ɔ fata kɛ e nin i e fɛ likawlɛ, naan e ɲan ɲrun likawlɛ. 18 N si kɛ fɛlɛ nga e su fɛ dɔ nga su’n, ɔ juman aɲrunɲan mɔ cɛn wie lele ɔ́ wá fíte nglo’n, i nun kaan sa. 19 Afin ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n be ɲin o blɛ nga Ɲanmiɛn i mma’m bé ɲán ɲrun’n i sin kpa. 20 Afin ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be fɛ ngbɛn. Nán be bɔbɔ be klunklo su-ɔ, sanngɛ sran kun yoli sa sɔ’n naan e fa e wla e guɛ i like kun su. 21 Yɛle kɛ ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be su yoman be wunnɛn m’ɔ saci’n i kanga kun, kpɛkun bé ɲán be ti mlɔnmlɔn kɛ Ɲanmiɛn i mma mun sa. 22 Afin e si kɛ lele nin andɛ’n, ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be kwlaa be fɛfɛ, yɛ be kwlaa be wun ɲrɛnnɛn. 23 Sanngɛ nán ngalɛ’n ngunmin-ɔn, e mɔ Ɲanmiɛn dun mmua fali e aja’n i bue* mɔ yɛle i wawɛ’n mannin e’n, e kplin wie. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn é mínndɛ kpa kɛ Ɲanmiɛn fa e kaci i wa, naan e ti mɔ be kpɔli’n ti’n, e kpɔci e wunnɛn nga. 24 Like sɔ mɔ e wla o su’n, i ti yɛ be deli e-ɔ. Sanngɛ kɛ be ko wun like nga be wla o su’n, be wla nunman like sɔ’n su kun. ?Afin sɛ sran kun i wla o su kɛ ɔ́ ɲán like kun naan ɔ ɲɛn i’n, i wla trán like sɔ’n su ekun? 25 Sanngɛ sɛ e nin-a wunman like nga e wla o su’n, e tra e awlɛn kpa e minndɛ like sɔ’n. 26 Kɛ e leman wunmiɛn’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n uka e. Afin ng’ɔ ti kekle’n, yɛle kɛ like ng’ɔ fata kɛ e srɛ i Ɲanmiɛn sa nun’n, e simɛn i, kpɛkun e kplin. Blɛ sɔ’n nun’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n bɔbɔ srɛ man e. 27 Sanngɛ sran ng’ɔ niannian e awlɛn’n nun’n, ɔ si ndɛ nga Ɲanmiɛn wawɛ’n waan ɔ́ kán’n. Afin kɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n srɛ man be nga be ti Ɲanmiɛn liɛ’n, i sɔ’n jɔ Ɲanmiɛn klun. 28 E si kɛ Ɲanmiɛn yo maan ninnge ng’ɔ yo be’n be kwlaa be di junman likawlɛ naan be nga be klo Ɲanmiɛn’n be ɲan ye. Like nga Ɲanmiɛn bɔbɔ sunnzunnin’n, i ti yɛ ɔ flɛli be-ɔ. 29 Afin be ng’ɔ buli be akunndan laa’n, ɔ siesieli i kɛ be yo kɛ i Wa’n sa. I liɛ’n, i Wa’n yó ba klikli’n aniaan kpanngban be afiɛn. 30 Asa ekun’n, be ng’ɔ buli be akunndan’n, ɔ flɛli be. Yɛ be ng’ɔ flɛli be’n, ɔ buli be sran kpa. I agualiɛ su’n, be ng’ɔ buli be sran kpa’n, ɔ mannin be aɲrunɲan. 31 ?Siɛn’n, ndɛ benin yɛ e kwla kɛn i sa sɔ’m be su-ɔ? ?Sɛ Ɲanmiɛn jin e sin’n, wan yɛ ɔ kwla yo e sa-ɔ? 32 Ɲanmiɛn w’a yacimɛn i bɔbɔ i Wa’n i lɛ. E kwlaa e dunman nun’n, ɔ fɛ i mannin. ?Kɛ m’ɔ yoli sɔ’n ti’n, ɔ nin i Wa’n be su faman ninnge onga’m be kwlaa be fa manman e klun ufue su? 33 ?Wan yɛ ɔ kwla sanman be nga Ɲanmiɛn kpali be’n niɔn? Ɲanmiɛn bɔbɔ yɛ ɔ bu be sran kpa-ɔ. 34 ?Wan yɛ ɔ kwla bu be fɔ-ɔ? Klisi Zezi yɛ ɔ wuli-ɔ. I kpa bɔbɔ’n, i yɛ ɔ cɛnnin nguan-ɔn. Ɔ o Ɲanmiɛn i sa fama su, kpɛkun i yɛ ɔ kpata Ɲanmiɛn man e-ɔ. 35 ?Ngue yɛ ɔ kwla yo naan Klisi w’a kloman e kun-ɔn? ?Ɲrɛnnɛn’n niɔn? ?Annzɛ sa yaya’n niɔn? ?Annzɛ yalɛ klelɛ’n niɔn? ?Annzɛ awe’n niɔn? ?Annzɛ e wun kplɛn’n niɔn? ?Annzɛ wie nuan jranlɛ’n niɔn? ?Annzɛ tokofi’n niɔn? 36 Be klɛli i Ɲanmiɛn ndɛ’n nun kɛ: “Ɔ dunman nun ti’n, be kun e cɛn kwlaa. Kpɛkun be bu e kɛ bua m’ɔ nin kunlɛ fata’n sa.” 37 Sanngɛ e kwla sa sɔ’m be kwlaa kpan, sran ng’ɔ kloli e’n i dunman nun. 38 Afin n lafi su kpa kɛ wie’n, annzɛ nguan’n, annzɛ anzi mun, annzɛ awa mun, annzɛ andɛ sa mun, annzɛ ainman sa mun, annzɛ be nga be le tinmin’n, 39 annzɛ nglo lɔ like, annzɛ asiɛ’n bo lɔ like, annzɛ like uflɛ fi su kwlá yoman naan Ɲanmiɛn w’a kloman e kun. E Min Klisi Zezi yili klolɛ sɔ’n i nglo wie.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “mma klikli.”\nRɔmunfuɛ Mun 8


Fluwa anannganman nguan’n i atin’n i su fitilɛ\nAnannganman nguan’n i atin’n—?Amun a wun i?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Acoli Afrikaans Amharique Anglais Ateso Attié Aukan Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Boulou Bété Chichewa Chitonga Créole Portugais Créole d’Haïti Damara Douala Edo Espagnol Français Ga Icibemba Igbo Indonésien Italien Jula Kiluba Kinyarwanda Kisonge Kwanyama Lhukonzo Lingala Luganda Luo Medumba Ngangela Nyungwe Nzema Oromo Portugais Rutooro Shona Sidama Swahili Tigrinya Tiv Twi Urhobo Venda Wawle Wolaitsa Xhosa Yoruba\nNGLO nin asiɛ’n be ti Ɲanmiɛn Kpli liɛ. Sɛ é ká nguan nun andɛ nin ainman’n, ɔ fin i. Kwlalɛ’n wo i sa nun, ɔ kwla yo sran ye, yɛ ɔ kwla tu i fɔ. Ɔ kwla man sran nguan yɛ ɔ kwla kpɛ i nguan ɲanman’n i sin. Sɛ i klun jɔ e wun’n, lika’n yó kpa, yɛ sɛ i klun jɔman e wun’n, lika’n yó tɛ mán e. I lɛ’n kle kɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ Ɲanmiɛn i klun jɔ wafa nga e su i’n, i su!\nSran’m be Ɲanmiɛn sulɛ’n ti wafawafa. ?Sɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa sɔ’m be ti kɛ atin’n sa’n, e kwla se kɛ Ɲanmiɛn i klun jɔ atin sɔ’m be ngba su? Ɔ si’ɛ. Zezi m’ɔ ti Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n, ɔ kleli kɛ atin’m be ti fa nɲɔn cɛ. Ɔ seli kɛ: “Sɛ be sin anuan tɛtrɛ’n nun’n, be kpɛn atin dan’n bɔ i awieliɛ ti nyrɛnnɛn’n nun, yɛ be nga be fa atin sɔ’n su’n, be sɔnnin. Sanngɛ anuan nin atin nga be sin nun-ɔn be nyan nguan’n be ti kaan, yɛ be nga be kunndɛ be wun i’n, b’a sɔn-man.”—Matie 7:13, 14.\nƝanmiɛn sulɛ nun’n atin’n ti nɲɔn cɛ: Kun i awieliɛ’n yɛle nguan’n, kun kusu i awieliɛ’n yɛle ɲrɛnnɛn’n. Kɛ ɔ ko yo naan y’a uka sran mun naan b’a wun anannganman nguan’n i atin’n, i ti yɛ be yili fluwa nga-ɔ.\nAKPASUA 1 ?Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa kwlaa be di nanwlɛ?\nAKPASUA 2 ?Wafa sɛ yɛ e kwla si Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n niɔn?\nAKPASUA 3 ?Wan mun yɛ be tran aolia nun lika’n nun lɔ-ɔ?\nAKPASUA 4 ?E nannan nga be wuli’n be o nin?\nAKPASUA 5 Duwlɛ’n, amuɛn flɔlɔ’n, bae dilɛ’n: Be su ndɛ nanwlɛ’n\nAKPASUA 6 ?Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su?\nAKPASUA 7 ?Wan mun yɛ be su Ɲanmiɛn nanwlɛ su-ɔ?\nAKPASUA 8 Amun yaci ninnge’m be sulɛ naan an su Ɲanmiɛn\nAKPASUA 9 Be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n, bé ɲɛ́n i su mmlusuɛ tititi!\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n Anannganman nguan’n i atin’n—?Amun a wun i?\nNga be tie'n Nga be tie'n i falɛ wafa'n Anannganman nguan’n i atin’n—?Amun a wun i?


Nguan’n nin wie’n be su ndɛ nga Biblu’n kan’n\n?Be wu be o lɔ?\nNguan’n nin wie’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N | ?NGUAN NIN WIE’N BE SU NDƐ BENIN YƐ BIBLU’N KAN-ƆN?\nBiblu’n nun fluwa nga be flɛ i kɛ Mɛn’n i Bo Bolɛ’n, ɔ kan klɔ sran klikli nga Ɲanmiɛn yili i’n i ndɛ. Be flɛ sran sɔ’n kɛ Adam. I waan Ɲanmiɛn seli Adam kɛ: “Fie’n nun waka mun yɛ be o lɛ-ɔ, be mma kwlaa nga ɔ waan á dí’n, di. Sanngɛ sa kpa’n nin sa tɛ’n be silɛ waka’n i mma liɛ’n, nán di i li. Sɛ a di’n, saan wulɛ cɛ yɛ á wú-ɔ.” (Bo Bolɛ 2:16, 17) Sɛ ɔ ti kɛ Adam nantili ndɛ sɔ’n su’n, nn kɛ é sé yɛ’n, ɔ te o Edɛnin fie’n nun.\nAdam w’a nantiman Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n su. Kɛ i yi Ɛvu dili waka’n i mma’n, ɔ dili wie. Ɔ maan, ɔ wuli. (Bo Bolɛ 3:1-6) Ɲin kekle sɔ mɔ be yoli’n ti’n, lele nin andɛ e o afɛ nun. Akoto Pɔlu yiyili i sɔ liɛ’n nun weiin. Ɔ seli kɛ: “Sran kun ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn nun-ɔn, yɛ sa tɛ sɔ’n ti yɛ maan wie’n bali-ɔ. Yɛ i ti yɛ maan wie’n wo sran’m be kwlaa be su-ɔ, afin be kwlaa be yo sa tɛ.” (Rɔmfuɛ Mun 5:12) “Sran kun” sɔ’n yɛle Adam. ?Yɛ ngue yɛ Pɔlu flɛ i sa tɛ’n niɔn? ?Ngue ti yɛ ɔ se kɛ sa tɛ sɔ’n ti yɛ maan wie’n bali-ɔ?\nAdam i ɲinfu tɔnnin Ɲanmiɛn mmla’n. Yɛle kɛ i ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn. I sɔ’n yɛ ɔ ti sa tɛ’n niɔn. (1 Zan 3:4) Sa tɛ’n kusu i akatua’n yɛle wie’n. Afin Ɲanmiɛn seli Adam kɛ sɛ i ɲin w’a yimɛn i’n, wulɛ cɛ yɛ ɔ́ wú-ɔ. Ɔ maan, sɛ Adam nin i mma’m be ɲin yi Ɲanmiɛn’n, be su wuman. Ɲanmiɛn w’a yiman sran mun naan cɛn wie lele be wu. Sanngɛ, ɔ kunndɛ kɛ be ɲan nguan. I kpa bɔbɔ’n, ɔ kunndɛ kɛ be ɲan anannganman nguan.\nBiblu’n se kɛ “wie’n wo sran’m be kwlaa be su.” Sran kwlakwla wun i sɔ weiin. ?Sanngɛ, be wu be o lɔ? Sran sunman be se kɛ like kun o sran’n nun naan ɔ wuman wie, naan be wu be o lɔ. Sɛ ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ’n, nn wie’n timan sa tɛ’n i akatua kɛ nga Ɲanmiɛn fa kannin’n sa. Ɔ maan, é sé kɛ Ɲanmiɛn buali Adam i ato. Biblu’n kusu se kɛ Ɲanmiɛn “bua-man ato.” (Ebre Mun 6:18) Satan yɛ ɔ bua ato-ɔ. Afin ɔ seli Ɛvu kɛ: “Amun su wu-man.”—Bo Bolɛ 3:4.\n?Sɛ be wu be nunman lɔ’n, kɛ sran wu’n i liɛ yo sɛ?\nBIBLU’N KƐN I WEIIN\nMɛn’n i Bo Bolɛ fluwa’n se kɛ: “Anannganman Nyanmiɛn fali fa naan w’a fa yi sran kun, yɛ ɔ fitali sran’n i bue’n nun yɛ sran’n deli wunmiɛn-ɔn, yɛ ɔ nyannin nguan-an.” Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle’n nun kɛ ‘nguan’n,’ yɛle ne’phesh. ‘Like kwlaa nga be de wunmiɛn’n’ yɛ Ebre nun be flɛ be sɔ-ɔ.—Bo Bolɛ 2:7.\nBiblu’n se kɛ sran’n “nyannin nguan.” Ɔ kleman kɛ, kɛ Ɲanmiɛn yili sran’n, ɔ fali like kun wlɛli i nun naan sɛ sran wu’n, ɔ su wuman wie. Sran kwlaa ng’ɔ kanngan Biblu’n nun lele guɛ i ti nin i bo’n, ɔ su wumɛn i sɔ ndɛ’n le.\n?Sɛ Biblu’n kleman kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman’n, ngue ti yɛ sran sunman be kle i sɔ like’n niɔn? Sɛ e kunndɛ i kpa’n, é wún kɛ laa Ezipti mɛn’n nun lɔ yɛ be boli i sɔ like klelɛ’n i bo-ɔ.\nSRAN WIE’M BE KLELI ATO NDƐ’N\nBe flɛ laa fluwa sifuɛ dan kun kɛ Erodotusi, ɔ ti Glɛki. Ɔ seli kɛ Eziptifuɛ mun yɛ ‘be dun mmua jrannin su cinnjin kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman-ɔn.’ Babilɔninfuɛ’m be buli i sɔ wie. Glɛki bian kun o lɛ be flɛ i kɛ Alɛkzandri. Kɛ afuɛ 332 nun ka naan Klistfuɛ klikli’m be blɛ’n w’a ju’n ɔ yoli Azi mɛn’n i su famiɛn’n, Glɛki lɔ fluwa sifuɛ dandan’m be wa boli wie’n i su ato ndɛ’n i klelɛ bo wie. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ndɛ sɔ’n truli Alɛkzandri i famiɛn diwlɛ wunmuan’n nun.\nBiblu’n i lika fi kleman kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman.\nKlistfuɛ Klikli’m be blɛ su’n, Farizifuɛ mun nin Zuifu wie’m be kleli kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman. Fluwa kun m’ɔ kan Zuifu’m be ndɛ’n (The Jewish Encyclopedia) se kɛ: ‘Kɛ Zuifu’m be fali be ɲin sieli i Glɛki’m be like nga be kle’n su’n, yɛ be lafili su wie kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman-ɔn. Sran ng’ɔ kleli i sɔ kpa’n yɛle fluwa sifuɛ dan nga be flɛ i kɛ Platɔn’n.’ Be flɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su Zuifu kun kɛ Zozɛfu. Ɔ ti fluwa sifuɛ dan kun. Ɔ seli kɛ nán Ɲanmiɛn Ndɛ’n yɛ ɔ se kɛ like kun o sran nun naan ɔ wuman-ɔn. Sanngɛ, “Glɛki mun yɛ be lafi i sɔ ndɛ’n su-ɔ.” Zozɛfu bu i kɛ be ngua dilɛ ndɛ’m be nun yɛ be fɛli i sɔ ndɛ’n kleli sran mun-ɔn.\nKɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́ mɔ Glɛki’m bé fá be like klelɛ’n trú i mɛn’n nun’n, Klistfuɛ wie’m be wa fali wie’n i su ato ndɛ nga sran’m be kle’n i su wie. Be flɛ fluwa sifuɛ dan kun kɛ Yona Lɛnderingi. Ɔ seli kɛ: ‘Platɔn seli kɛ like kun o e nun naan laa’n, ɔ o lika kpa kun nun. Sanngɛ siɛn’n, ɔ o mɛn kun m’ɔ w’a saci’n nun. I sɔ’n ti, sran’m b’a sisiman be bo naan b’a fa Platɔn i like ng’ɔ kle’n b’a sanngan Klist liɛ’n nun.’ Yɛ lele nin andɛ’n, be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n, be like nga be lafi su cinnjin kpa’n i kun yɛle kɛ be wu be o lɔ.\n‘NDƐ NANWLƐ’N TI AMÚN ƝÁN AMUN TI’\nAkoto Pɔlu seli kɛ: “Nyanmiɛn Wawɛ’n kɛn i weiin kɛ, cɛn wie lele kɛ mɛn’n kɔ́ i bue nuan’n, sran wie’m be su lafi-man Nyanmiɛn su kun, bé fá like nga mmusu bɔ be laka sran’n be kle’n su.” (1 Timote 4:1) Ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ weiin. Like nga “mmusu bɔ be laka sran’n be kle’n,” i kun yɛle kɛ be wu be o lɔ. Biblu’n kleman sɔ kaan sa. I sɔ ndɛ’n fin amuɛn sɔfuɛ mun nin be sa sifuɛ mun.\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ: “Amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛ ndɛ nanwlɛ sɔ’n ti amún nyán amun ti.” (Zan 8:32) E si ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n. I sɔ’n ti, y’a ɲan e ti. E faman ato ndɛ nga sran sunman be kan’n su. Yɛ e nianman be ayeliɛ’n su. Asa ekun’n, e faman wie’n i su ndɛ ng’ɔ ti ngua dilɛ m’ɔ fin lalafuɛ’m be nzuɛn’n su.—An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ ?Be nga b’a wu’n be o nin?” nun.\nƝanmiɛn w’a yiman e kɛ e di afuɛ 70 annzɛ afuɛ 80 naan e wu, naan e ko tran lika uflɛ trilili. Sanngɛ, ɔ yili e naan e nanti i mmla’m be su naan e ɲan anannganman nguan asiɛ’n su. I lɛ nun’n, Ɲanmiɛn kle kɛ ɔ ti sran klofuɛ. Like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yili sran’n w’a kaciman. (Malasi 3:6) Ɔ yoli maan i jue tofuɛ kun seli kɛ: “Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.”—Jue Mun 37:29.\n?Klɔ sran kwla ɲan anannganman nguan?\nKoko nun wa’n, fluwa sifuɛ dandan wie’m be fiteli jenvie’n i bo lɔ ijre wie’m be su. Be waan ijre sɔ’m b’a di afuɛ akpiakpi kpanngban kpa naan atrɛkpa’n, asiɛ’n i su like uflɛ fi nin a cɛman sɔ. Ijre sɔ’m be ta jenvie nga be flɛ i kɛ Mediterane’n i bo lɔ. Yɛ ɔ o Ɛsipaɲin nin Sipri be afiɛn’n nun.\n?Sɛ ijre’m be kwla di afuɛ kpanngban kɛ ngalɛ’n sa’n, klɔ sran’n kwla cɛ sɔ wie? Fluwa sifuɛ dandan wie’m be lafi su kɛ be kwla yo maan klɔ sran’n i nguan ɲanman yo tɛnndɛn. Be waan be su klɛ junman nga fluwa sifuɛ dandan’m be di naan i sɔ liɛ’n w’a yo ye’n i su ndɛ be sie i fluwa kun nun. Sanngɛ, kɛ é sé yɛ’n, sran fi nin a wunman kɛ be kwla yo sɔ sakpa.\nKlɔ sran kwla ɲan anannganman nguan. Sanngɛ, nán fluwa sifuɛ dandan’m be ti yɛ i sɔ’n kwla yo ye-ɔ. Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti e Yifuɛ’n, i yɛ ɔ kwla di junman sɔ’n niɔn. Afin, “nguan’n i bo’n, [i] wun lɔ yɛ ɔ wo ɔ.” (Jue Mun 36:10) Kɛ cɛn kun Zezi srɛ́ i’n, ɔ seli kɛ: “Kɛ be se kɛ bé nyán anannganman nguan’n, i bo’n yɛlɛ kɛ bé sí wɔ bɔ ɔ kunngba cɛ yɛ a ti Nyanmiɛn’n nin Jésus-Krist bɔ a sunmɛnnin i’n.” (Zan 17:3) Ɔ maan, e ɲin mɔ e mian e si Ɲanmiɛn Zoova nin i Wa Zezi Klist, mɔ e yo be klun sa’n, ɔ su kaman ngbɛn. Bé mán e anannganman nguan.\nFluwa sifuɛ dandan’m be waan jenvie’n i bo lɔ ijre wie’m b’a di afuɛ akpiakpi kpanngban.\n?BE NGA B’A WU’N BE O NIN?\nBiblu’n se kɛ be nga b’a wu’n be o ndia’n nun, naan Ɲanmiɛn wá cɛ́n be. (Zan 5:28, 29) Kɛ be o lɔ’n, be wunman afɛ nin ɲrɛnnɛn fi. Nanwlɛ, “be wun-man sa fi wlɛ.” (Akunndanfuɛ’n 9:4-5) Zezi kleli kɛ sran nga w’a wu’n, ɔ ti kɛ ɔ su lafi sa. (Zan 11:11-14) Ɔ maan, ɔ fataman kɛ e sro be nga b’a wu’n. Yɛ ɔ fataman kɛ e yi tɛ e fa kpata be. Be kwlá timan e wun ɲanman nun. Yɛ be kwlá yoman e abɔlɛ kusu. Afin kɛ be o “lɔ lɛ’n, i junman dilɛ o, i sa nun yiyilɛ o, i sa silɛ o, i ngwlɛlɛ o, be wie fi nun-man lɔ kun.” (Akunndanfuɛ’n 9:10) Kɛ Ɲanmiɛn ko cɛn sran nga b’a wu’n, wie’n su tranman lɛ kun mlɔnmlɔn.—1 Korɛntfuɛ Mun 15:26, 55; Sa Nglo Yilɛ 21:4.\nLike nga ti yɛ e kwla lafi ndɛ nga Biblu’n kan’n su’n\nE kwla lafi ndɛ nga Biblu’n kan’n i su kpa weiin. Afin:\nSran kunngba i nuan ndɛ yɛ ɔ o nun-ɔn: Biblu’n i klɛfuɛ’m be ju sran kɔe 40. Be klɛli fluwa 66. Be boli i klɛlɛ’n i bo afuɛ 1513 nun ka naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju, yɛ be wieli i klɛ afuɛ 98 nun. Ɔ maan, ɔ dili afuɛ 1.600 naan b’a wie i klɛ. Sanngɛ, ndɛ nga be klɛli’n i ngba sasa su sɛsɛsɛ. I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ kwla sa’n kwlaa yo’n i nuan ndɛ yɛ ɔ o Biblu’n nun-ɔn. I bɔbɔ yɛ ɔ fa mannin sran mun yɛ be klɛli-ɔ.\nSa nga be juli laa’n: Sa nga be juli laa mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n, be kle kɛ Biblu’n di nanwlɛ. Fluwa kun se kɛ: “Fluwa wie’m be nun’n, kɛ sran’m bé kán laa sa’m be ndɛ’n, be se kɛ ɔ juli lika mmuammua kpa wie nun be simɛn i afuɛ. Sanngɛ Biblu’n nun liɛ’n, be kan lika nga sa kun juli’n, ɔ nin blɛ nga sa sɔ’n juli’n be ndɛ trelele.”\nSa nga fluwa sifuɛ dandan’m be kan be ndɛ’n, be kle kɛ Biblu’n di nanwlɛ. I wie yɛle kɛ, Nyanmiɛn nyrun Saun yolɛ fluwa’n i ndɛ tre 13 nin 14 be nun’n, Ɲanmiɛn kleli like ng’ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be yo naan b’a yo saun’n. Ɔ cɛli kpa naan sran’m b’a si tukpacɛ nga be sa ndɛndɛ’m be su ndɛ. Biblu’n kle ekun kɛ asiɛ sende lɛ sa ngbɛn. Ɔ cɛli kpa naan fluwa sifuɛ dandan’m b’a wun i wlɛ kɛ asiɛ’n sende lɛ sa ngbɛn.—Zɔb 26:7.\nSa kan nga y’a kan be ndɛ lɛ’n be kle kɛ: “Nyanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli-ɔ. Be fa kle like, be fa kle sran mun lele be wun nanwlɛ’n, be fa tu be fɔ, be fa kle be sa nga be yo-ɔ ɔ ti kpa’n.”—2 Timote 3:16.


I so'n ti, nh kanh klé amun ke, Nyanmien dunman satyile kwlaa o nin sa kwlaa nga swran yôé'n, oh yatyih tyee. Sannge Nyanmien Wawe'n i dunman satyile lie'n o su yatyi tyeman lé. Swran kwlaa ng'o kan m bo n katyii Swran'n min wun nde'n oh yatyih tyee. Sannge swran ng'o kan Nyanmien Wawe'n i wun nde'n o su yatyi tyemen ble nga nun, annze ble ng'o ba lo'n nun. Man bé sé ke waka ng'o ti kpa'n o su mma kpakpa, annze man bé sé ke waka ng'o ti'a kpa'n o su'a mma kpakpa, afin ke waka kun ti'n, ye i mma'n tio.\n Ye o man bé wuun Nyanmien Nde nga bé kleli'n i wleo. Nan wa sé bé ke: Nde so'n bé klelii ke: Christ wunh nyrennen ye i lé nsan su oh tyenh. Ye i dunman nun béh kanh klé nvlénvlé'n kwlaa ke bé katyi bé nzuen'n, nan Nyanmien yatyi sa nga bé yôlii'n tye bé. Béh bôh i kanle'n bô Jérusalem wa. Amun ye an ti sa so'm bé kanfueo. Anh nian, liké nga n Si sé ke oh bleh amun'n m bobo m man liké so'n oh bah. O man amun kusu anh tran klo'n su wa lélé man Nyanmien tin amun ka.\n Swran nga klo swran wui'n, o ti klo swran, ye nga Nyanmien Wawe'n wui'n, o ti i lie. Ke n séé o ke: San béh wuh amun ékun'n, nenh i so'n bô o nuan. Aunngban'n fita kan o klô'n, a ti i ngan, sannge a si'e i finwle nin i kowle. Swran kwlaa nga Nyanmien Wawe'n wui'n, ke o ti soo.\n Afin Nyanmien Wawe'n klé sa ufle b'o man bé bo bé nin Christ-Jésus ba katyi swran wunmuan'n béh nyanh nguan. O man man nyan n ti sa te'n nin wié'n bé sa nun. Liké nga Moïse mmla'n kwle'e i yô'n klo swran i nzuen'n ti'n, Nyanmien bobo yôli. Ke o man i bobo Wa'n katyi ke klo swran b'o yô sa te'n sa, b'o sunmenniin ke o yô te nnen'n, o klé ke sa te b'o ti klo swran nzuen'n ti te, o man se o wié'n, o ti su. Nyanmien yôé so nan é bo é fa'a swran'm bé nzuen'n su kun'n, bo é yô sa nga Nyanmien Wawe'n klé é ke é yô'n, é yô sa kpa nga bé klee mmla'n nun ke é yô'n. Afin bé nga klo swran nzuen'n te yô bé fe'n, klo swran ninngé'n ye o lô béo, sannge bé nga bé ti Nyanmien Wawe'n lie'n, i ninngé'n ye o lô béo. Bé nga klo swran ninngé'n lô bé'n, béh wuh, sannge bé nga Nyanmien Wawe'n ninngé'n lô bé'n, béh nyanh nguan nin aladyé.\n2 Corinthefue 5:16-18\n O man ke o fin nde'n, é bu'a swran'm bé akunndan ke swran'm bé fa bu akunndan'n sa kun. Se laa é bu Christ so bobo'n, sien'n é bu'e so kun. Se swran kun nin Christ bé katyi swran wunmuan'n wuun Nyanmien wa bôé ufle, i akunndan'n nin i nzuen laa'n wa wié, i akunndan'n nin i nzuen'n kwlaa a katyi. I kwlaa so'n fin Nyanmien b'o fa Christ siésiéé é nin i é afien'n, b'o fa swran nin i bé afien siésiéle dyunman'n maan yé'n.\nSa nga bé yôli'n 2:1-5\n Ke Pentecôte'n (*f32*) dyuli'n, bé kwlaa bé yiali lika kun. Ke bé ti le'n, kpekuun bé ti liké kun ngan, o fin nyanmien su lo o kpla ke aunngban sa, o wluu sua nga bé ô nun'n, i nun. Béh niaanh… liké wié bo bé ti ke sin taaman sa'n bé ye, bé kpatyikpatyii nun bé trantran bé kwlaa bé ti su. Nyanmien Wawe'n too bé su, o fa bé katyi i lie mlonmlon, kpekuun bé su kan anien ufle wié bo Wawe'n fa wla bé nuan ke bé kan'n. I nun so'n nun, Juif'm bo bé srô Nyanmien'n bo bé fin menmen'n kwlaa bo bé ô asie'n su wa'n bé nun'n, bé ô Jérusalem le.\n Ye o man bé wuun Nyanmien Nde nga bé kleli'n i wleo. Nan wa sé bé ke: Nde so'n bé klelii ke: Christ wunh nyrennen ye i lé nsan su oh tyenh. Ye i dunman nun béh kanh klé nvlénvlé'n kwlaa ke bé katyi bé nzuen'n, nan Nyanmien yatyi sa nga bé yôlii'n tye bé. Béh bôh i kanle'n bô Jérusalem wa.\n1 Jean 2:19-27\n Swran so'n, ke bo bé ti'a éfue sakpa'n, i so'n ti ye bé yatyi é oli nion. Se bé ti éfue'n, wuun bé kaa é wun wa. Sannge bé yii bé wun so, nan swran'm bé si wéiin ke bé nun wié fi ti'a éfue. Amun lie'n, Nyanmien fe i Wawe'n maan amun, o man amun kwlaa an wun sa wle. Nanh ke an si'a nde nanwle'n ti ye n kle fluwa so'n ble amuon, sannge i sile bo an sii'n tio, ye an si ke atô'n nin nanwle'n bé sa'an nun. ?Wan ye o ti atôfue nion? ?Nanh swran nga i waan, Jésus ti'a Christ (*f1*) nion? Swran so'n ye o ti Christ kpofue nion, afin o bu'a é Si'n nin i Wa'n bé liké fi. Swran ng'o so'a Nyanmien Wa'n nun'n, wuun wa so'e i bobo nun. Swran ng'o so i nun'n, wuun wa so i Si'n nun. I so'n ti, nde nga ke o fin i bôbôle nun'n an tili'n, anh fa sié amun klun kpa. Se o tran amun klun kpa'n, wuun amun nin é Si'n nin i Wa'n an ti kun tititi. Anh nian liké nga Christ waan oh fah man yé'n, yele anannganman nguan'n. Bé nga bé klô ke béh lakah amun'n bé wun nde ye n kle blee amuon. Amun lie'n, Christ fe i Wawe'n maan amun. Ke i Wawe so'n nin amun te ô le'n, an bô'a ye kunnde'a swran ke o klé amun liké. Afin o klé amun liké'n kwlaa, liké ng'o klé amun'n ti nanwle, o ti'a atô. I so'n ti, amunh nin i tran titi ke o kan kléé amun'n sa.


Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n—Maan e si like nga ti yɛ e o asiɛ’n su’n\nAn Tinnge! | No. 1 2018\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bichlamar Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chopi Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Gallois Goun Grec Groenlandais Géorgien Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Italien Japonais Kannada Kazakh Kikaonde Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes hongroise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes québécoise Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Letton Lifu Lingala Lituanien Luganda Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mambwe-Lungu Mbunda Mongol Myama Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Nyanja Néerlandais Népali Otètèla Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Bolivie) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Roumain Russe Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Télougou Ukrainien Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zoulou\nLIKE NGA É YÓ NAAN E KLUN WA JƆ\nMaan e si like nga ti yɛ e o asiɛ’n su’n\nKLƆ SRAN LEMAN WUNSU. E KWLA KLƐ FLUWA. E KWLA YI DESƐN YƐ E KAN NINNGE WIE’M BE AYRE. E KWLA YI NINNGE WIE MUN. YƐ E KWLA BU KOSAN CINNJIN WIE’M BE SU AKUNNDAN. I wie yɛle kɛ: ?Ngue ti yɛ ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n be o lɛ-ɔ? ?Ɔ yo sɛ yɛ e o asiɛ’n su-ɔ? ?Ngue ti yɛ e o asiɛ’n su-ɔ? ?Cɛn wie lele’n e liɛ’n yó sɛ?\nSran wie’m be kunndɛman kɛ bé bú kosan sɔ’m be su akunndan. Afin be bu i kɛ e kwlá wunman be su tɛlɛ’n. Sran wie’m be kan kɛ ninnge’m be boli nun sa ngbɛn, naan ɔ timan cinnjin kɛ e usa kosan sɔ mun. Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Wiliamun Provainin. Ɔ seli kɛ: ‘Ɲanmiɛn fi nunman lɛ. Nán sa trele kun ti yɛ e o asiɛ’n su-ɔ. Nán sran kun ti yɛ e si sa ng’ɔ ti kpa’n nin ng’ɔ ti tɛ’n niɔn.’\nSanngɛ sran wie’m be liɛ’n, be bu i kɛ ninnge kwlaa nga be o nglo lɔ’n nin asiɛ’n su wa’n, b’a boman nun sa ngbɛn. Be sie i nzɔliɛ kɛ ninnge sɔ’m be ti siesiewa sɛsɛsɛ, naan sɛ é kwlá sé’n, be kwlaa be nanti mmla trele wie’m be su. Yɛ be wun kɛ ninnge nga be o nglo lɔ’n nin asiɛ’n su’n, be yo ɲɛnmɛn. Ninnge sɔ’m be su yɛ klɔ sran’m be nian be yi be ninnge wie mun-ɔn. Asa ekun’n, be wun i wlɛ kɛ sran kun m’ɔ si ngwlɛlɛ kpa’n yɛ ɔ yili ninnge kwlaa sɔ mun-ɔn.\nFluwa sifuɛ wie’m be bu i laa kɛ ninnge’m be boli nun sa ngbɛn. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, b’a bumɛn i sɔ kun. Maan e kan sran sɔ’m be nun nɲɔn be ndɛ.\nDƆƆTRƆ BIAN KUN SUAN ALƐKISI MARNƆVU. Ɔ seli kɛ: “Suklu lɔ’n, be kleli min kɛ Ɲanmiɛn nunman lɛ, naan ninnge’m be boli nun sa ngbɛn. Be bu i kɛ be kwlaa nga be lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ’n, be siman sa.” Sanngɛ, kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1990 nun’n, w’a bumɛn i sɔ kun.\nAlɛkisi Marnɔvu seli ekun kɛ: “N kunndɛli titi kɛ ń sí ninnge wie’m be kpa. I wie yɛle klɔ sran’n i ti nun miɛn’n. Sran wie’m be wunnin i wlɛ kɛ e ti nun miɛn’n i nun ninnge’m be ti tɛkɛtɛkɛ tra ninnge ngba nga e si be’n. E ti nun miɛn’n ti’n, e kwla si ninnge kpanngban, yɛ e kwla yo ninnge fanunfanun mun. Sanngɛ, kɛ e wu’n, e ti nun miɛn’n saci. ?E ɲɛnnin i sɔ like’n naan ɔ saci sa ngbɛn? Ɔ kwlá yoman sɔ mlɔnmlɔn. I sɔ’n ti, n ma usali min wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ e o asiɛ’n su-ɔ?’ Kɛ n buli akunndan lele’n, n seli min klun lɔ kɛ sran kun yɛ ɔ yili e-ɔ.”\nAlɛkisi kunndɛli kɛ ɔ́ wún like nga ti yɛ e o asiɛ’n su’n i wlɛ. I sɔ’n ti, ɔ suannin Biblu’n nun like. I sin’n, i yi m’ɔ di junman dɔɔtrɔ’n, ɔ wa suannin Biblu’n nun like wie. Ɔ yoli sɔ naan ɔ́ klé i wun’n kɛ w’a mlin. Afin, bla sɔ’n lafiman su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. Sanngɛ siɛn’n, be nɲɔn’n be lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. Yɛ be si like nga ti yɛ Ɲanmiɛn yili klɔ sran’n.\nBE FLƐ FLUWA SIFUƐ KUN KƐ UABI YININ. Ɔ suannin wia’n i su like afuɛ kpanngban kpa.\nUabi seli kɛ: “Kɛ e suan ninnge nga be o nglo lɔ nin asiɛ’n su wa’n be su like’n, titi’n e wun kɛ be ti siesiewa sɛsɛsɛ. I sɔ’n kle kɛ be nanti mmla su. ?Wan ti yɛ ninnge sɔ’m be nanti mmla su-ɔ? ?Sɛ sin’n bɔbɔ nga e fa tɔn like’n, ɔ fata kɛ e nian su kpa’n, yɛ wia’n nin? ?Wan yɛ ɔ nian su mɔ i ti yɛ ɔ yoman e abɔlɛ-ɔ? N ma wunnin i wlɛ kɛ Bo Bolɛ 1:1 yɛ ɔ tɛ kosan sɔ’n su-ɔ. Ɔ se kɛ: ‘Kɛ mɛn’n bó i bo’n, Nyanmiɛn yili nglo nin asiɛ’n.’”\nFluwa sifuɛ’m be ti’n, e si kosan wie’m be su tɛlɛ’n. Kosan sɔ’m be wie yɛ: ?Junman benin yɛ e ti nun miɛn’n di-ɔ? ?Ngue ti yɛ wia’n jue ɲanɲan-ɔn? Sanngɛ, Biblu’n yɛ maan e kwla wun kosan cinnjin nga e fa usa e wun’n be su tɛlɛ’n niɔn. Kosan sɔ’m be wie yɛ: ?Ngue ti yɛ ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n be o lɛ-ɔ? ?Ngue ti yɛ sɛ é kwlá sé’n ninnge kwlaa be nanti mmla su-ɔ? ?Ngue ti yɛ e o asiɛ’n su-ɔ? Alɛkisi nin Uabi be wunnin kɛ Biblu’n tɛ kosan cinnjin sɔ’m be su sakpa.\nBiblu’n se kɛ: “[Ɲanmiɛn] w’a yimɛn i [asiɛ’n] ngbɛn, ɔ yili [i] kɛ be tran su.” (Ezai 45:18) Nanwlɛ, like kun ti yɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n niɔn. Ndɛ akpasua ng’ɔ bɛ i sin’n nun’n, é wá wún kɛ cɛn wie lele’n sran’m be liɛ’n yó ye.\nNDƐ CINNJIN MUN\n‘Ɲanmiɛn w’a yiman asiɛ’n i ngbɛn, ɔ yili i kɛ be tran su.’—Ezai 45:18.\n“Maan e fa e wla e guɛ i like kpa kun su.”\nBe flɛ inivɛsite lɔ fluwa klefuɛ kun kɛ Maikɔlu Duglasi. Ɔ seli kɛ: “Maan e fa e wla e guɛ i like kpa kun su. I liɛ’n, é cɛ́ yɛ e akunndan’n su sannganman.” Be flɛ fluwa klefuɛ kun ekun kɛ Karɔlu Rifu. Ɔ kannin ndɛ sɔ’n wie. Ɔ seli kɛ be nga ‘be fa be wla guɛ i like kpa kun su’n, be ɲan su mmlusuɛ dan. Be wla boman be wun dan. Be taman tukpacɛ kɛ tansiɔn nin diabɛti sa’n be ɲan. Sɛ tukpacɛ wie ti’n be sa nin be ja’n wu’n, be kwla yo juejue. Yɛ be cɛ kan.’\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n niɔn?\nNinnge nglanmannglanman’m b’a yi asiɛ’n i piɛ. Ɲanmiɛn sieli i kan ɔ nin i fata’n sɛsɛsɛ. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn niannin nun yoli i sɔ liɛ’n niɔn?\nLike nga é yó’n\nMaan e ɲin yi like yɛ e yo sran ye\nAwunkpinndiɛ nin awlɛn tralɛ\nMaan e klo sran\nMaan e yaci sa e cɛ\nMaan e fa e wla guɛ i like kpa kun su\nLike nga é yó naan e klun w’a jɔ’n, i su ndɛ wie mun ekun\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n AN TINNGE! No. 1 2018 | Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n\nNo. 1 2018 | Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n\nAN TINNGE! No. 1 2018 | Like nga é yó naan e klun w’a jɔ’n


Famiɛn diwlɛ kun wá síe asiɛ wunmuan’n | Amun kle amun mma’m be like\n?A si famiɛn diwlɛ sɔ’n?— Ɲanmiɛn Sielɛ’n niɔn. Ɲanmiɛn Sielɛ sɔ’n yɛ ɔ́ wá yó maan asiɛ’n káci mɛn klanman ɔn. ?A kunndɛ kɛ á sí Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su like kpa ekun?—\nFamiɛn diwlɛ kwlaa le i su famiɛn kun. Famiɛn’n yɛ ɔ nian i mɛn’n nun sran mun be su ɔ. ?A si Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su Famiɛn’n?— Zezi Klist ɔ. Ɔ tran ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ ka kan’n, ɔ́ wá síe asiɛ’n i sufuɛ’m be kwlaa. ?A bu i kɛ, kɛ Zezi wá síe sran mun asiɛ wunmuan’n su’n, é dí aklunjuɛ?—\n?Ngue yɛ a kunndɛ kɛ á yó i mɛn klanman’n nun ɔn?\nÉ wá dí aklunjuɛ dan! Mɛn klanman’n nun lɔ’n, sran’m be su tuman utre kun, yɛ be su kunman alɛ kun. Sran’m be kwlaa bé kló be wiengu. Sran fi su tɔman tukpacɛ, yɛ sran fi su wuman. Aɲinsifuɛ mun bé wún ase, yɛ sutrefuɛ mun bé tí sa. Be nga be kwlá nantiman’n, bé kwlá wánndi yɛ bé tú kpɛ́n. Sran kwlaa ɲán aliɛ kaka. Nnɛn’m be kwlaa bé kán ngowa likawlɛ, yɛ e nin be é kán ngowa wie. Sran nga be wuli’n, bé ɲán nguan ekun. Sran nga e kannin be ndɛ fluwa nga nun’n, be nun kaka bé ɲán nguan ekun! Be nun wie yɛle Rebeka, Raabu, Davidi nin Eli. ?Kɛ sran sɔ mun bé wá ba ekun’n, a kunndɛ kɛ á wún be?—\nZoova klo wɔ. Yɛ ɔ kunndɛ kɛ a di aklunjuɛ. Sɛ a suan i su like titi’n, naan ɔ ɲin yi i’n, ɔ kusu á ɲán anannganman nguan lika klanman kun nun! ?I sɔ yɛ a kunndɛ ɔ?—\nEzai 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6\n?Wan yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su Famiɛn’n niɔn?\n?Wan mun yɛ Zezi wá síe be ɔ?\n?Kɛ Zezi wá síe sran mun’n, asiɛ’n i su tranlɛ’n yó sɛ?\n?Sɛ a kunndɛ kɛ á ɲán anannganman nguan mɛn klanman’n nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ a yo ɔ?


Zezi sɛli i sin ɲanmiɛn su lɔ (Zezi i ɲanmiɛn su kɔlɛ) | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 93\nZezi sɛli i sin ɲanmiɛn su lɔ\nZezi nin i sɔnnzɔnfuɛ mun be yiali Galile lɔ. Ɔ mannin be junman cinnjin kpa kun. Ɔ seli be kɛ: ‘An wɔ ko kle sran mun be like naan be kaci n sɔnnzɔnfuɛ. An kle be like nga n kleli amun’n, yɛ an yo be batɛmun.’ Kpɛkun ɔ kan guali su kɛ: ‘Min nin amun e o nun cɛn kwlaa.’\nKɛ Ɲanmiɛn cɛnnin Zezi’n, ɔ dili cɛn ba ablanan (40) asiɛ’n su wa ekun. Blɛ sɔ’n nun’n, ɔ fiteli i sɔnnzɔnfuɛ kpanngban be ɲrun Galile nin Zerizalɛmun lɔ. Ɔ kan ndɛ cinnjin wie mun kleli be, kpɛkun ɔ yoli abonuan sa kpanngban. I agualiɛ su’n, ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ mun be yiali Olivie oka’n su lɔ. Ɔ seli be kɛ: ‘Nán amun jaso Zerizalɛmun wa. Amun minndɛ like nga Siɛ’n seli kɛ ɔ́ fá mán amun’n.’\nI akoto mun b’a wunmɛn i ndɛ’n i wlɛ. Be usɛli i kɛ: ‘Blɛ nga nun yɛ á wá síe Izraɛli nvle’n niɔn?’ Zezi seli be kɛ: ‘Blɛ nga Zoova sieli i kɛ n di Famiɛn’n ɔ nin-a juman. Ɔ cɛ kan’n, Ɲanmiɛn i wawɛ’n wá tín amun, kpɛkun amún wá kán min ndɛ klé sran mun. Maan amun bo jasin fɛ’n Zerizalɛmun, nin Zide, nin Samari lele fa ju asiɛ’n i tiwa lɔ.’\nI sin’n, Ɲanmiɛn mannin Zezi su, kpɛkun ɲanmiɛn ble kun kɛtɛli i su. I sɔnnzɔnfuɛ mun be niannin nglo lɔ lele, sanngɛ b’a wunmɛn i kun.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ mun be jasoli Olivie oka’n su be ɔli Zerizalɛmun. Titi’n be yia nglo sua kun nun be srɛ Ɲanmiɛn. Be su minndɛ kɛ Zezi kle be ajalɛ ng’ɔ fata kɛ be fa’n.\nKosan: ?Ngue yɛ Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be yo-ɔ? ?Sa benin yɛ ɔ juli Olivie oka’n su lɔ-ɔ?\nMatie 28:16-20; Liki 24:49-53; Zan 20:30, 31; Sa Nga Be Yoli’n 1:2-14; 1 Korɛntifuɛ Mun 15:3-6.\n“Bé wá bó Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n nga mɛn wunmuan’n nun, naan nvlenvle’m be kwlaa be nunfuɛ’m be ti. I sin yɛ mɛn’n wíe-ɔ.”—Matie 24:14.


Zoova i wla fiman i sufuɛ’m be su le\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aboua Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Basque Bassa (Cameroun) Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Douala Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Ga Galician Gokana Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes australienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Lenje Letton Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mambwe-Lungu Marathi Marshall Maya Mixe Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Okpe Oromo Ossète Otètèla Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Roumain Russe Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Valencian Venda Vietnamien Wallis Wawle Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nE niaan kpa:\nA si kɛ Biblu’n i dan lika nun’n, be kan yasua nin bla wie’m be ndɛ. Be nun kpanngban be suli Ɲanmiɛn nanwlɛ su. Be blɛ su sa mɔ be ti kɛ e blɛ su liɛ mun sa’n, be jrannin be ɲrun kekle. Sran sɔ’m be ti “kɛ e sa.” (Zak 5:17) Wie’m be wla boli be wun, yɛ be akunndan’n sanngannin. Wie mun ekun be liɛ’n, be awlofuɛ mun annzɛ be wiengu Ɲanmiɛn sufuɛ wie loli be ngasi. Annzɛ kusu sa tɛ wie mɔ be yoli’n ti’n, be akunndan’n buli be fɔ.\n?Ɔ nin i sɔ ngba’n, be yacili Zoova i sulɛ mlɔnmlɔn? Cɛcɛ. Sɛ é kwlá sé’n, be kannin ndɛ kunngba nga Jue Mun 119:176 i klɛfuɛ’n kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “N ti kɛ bua b’ɔ wlan daan sa. Kunndɛ min bɔ n ti ɔ sufuɛ’n, afin n wla fiman ɔ mmla’m be su.” ?Ɔ wun w’a yo ɔ sɔ wie le?\nZoova i anuannzɛ’n ti kɛ tuin sa. I sufuɛ nga be nunman tuin sɔ’n nun kun’n, i wla fiman be su le. Ɔ kunndɛ be. Wie liɛ’n, ɔ sin i sufuɛ’m be lika yo i sɔ liɛ’n. I wie yɛle Zɔbu liɛ’n. Sa kekle kpanngban be tɔli i su. Yɛle kɛ ɔ dili yalɛ. I awlɛn su sran wie’m be wuli. Ɔ tɔli tukpacɛ kekle kpa. Kpɛkun be ng’ɔ fata kɛ be suɛn i bo bɔbɔ’n, be kɛnnin i ndɛ tɛtɛ. Ɔ ti su kɛ blɛ wie nun’n, Zɔbu w’a buman akunndan kpa. Sanngɛ w’a kpɔciman Zoova le. (Zɔb 1:22; 2:10) ?Wafa sɛ yɛ Zoova ukali Zɔbu naan w’a fite nun ɔn?\nZoova sinnin Elii m’ɔ ti i sufuɛ wie’n i lika ukali Zɔbu. Kɛ Zɔbu íjɔ’n, Elii sieli i su kpa. Ɔ yoli i kɛ ɔ ijɔ. ?Sanngɛ ndɛ benin yɛ ɔ́ kán ɔn? ?Ɔ́ kán ndɛ wie naan Zɔbu wun ɲannzuɛn, annzɛ i akunndan’n bu i fɔ? ?Ɔ́ yó i wun dandan Zɔbu su? W’a yoman sɔ mlɔnmlɔn. Ɲanmiɛn wawɛ’n maan Elii seli Zɔbu kɛ: “Nyanmiɛn nyrun e nin wɔ e sɛ. Fa yɛ be fa yili min wie kɛ wɔ sa-a.” Kpɛkun ɔ guali Zɔbu i awlɛn su nzue kɛ: “Nán srɛ kun wɔ min wun. N yoman sro naan se kɛ min ta’n ɔ́ tín wɔ su.” (Zɔb 33:6, 7) Klolɛ su’n, Elii mannin Zɔbu afɔtuɛ kpakpa mun, kpɛkun ɔ wlɛli i fanngan. W’a ukaman Zɔbu i awlabɔɛ’n su ekun.\nLike kunngba sɔ’n wie yɛ e waan é yó ti yɛ e yili fluwa nga ɔ. E dun mmua e sieli e su kpa aniaan nga be nin Ɲanmiɛn be afiɛn tili nun’n, be nun kaka be nuan bo. (Nyanndra Mun 18:13) I sin’n, e niannin Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun. Wafa nga Ɲanmiɛn ukali i sufuɛ wie mɔ sa kunngba’n wie ɲannin be laa’n, e fali e ɲin e sieli su. Kɛ é yó sɔ’n, e srɛli Ɲanmiɛn kpa. Kpɛkun e kannin Biblu’n nun ndɛ sɔ mun nin e blɛ su liɛ wie mun e boli nun fluwa nga nun. É wlá wɔ fanngan kpa kɛ a kanngan nun. Maan ɔ tran ɔ klun titi kɛ e klo wɔ kpa.


Biblu’n nun ndɛ: Wafa nga Moizi ɲannin nguan’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian ba nɔnman kan nga ɔ su sun m’ɔ tra talua’n i sama’n lɛ’n. Moizi ɔ. ?Amun si talua klanman sɔ’n? Ezipti famiɛn Faraɔn i wa ɔ.\nMoizi i nin’n fɛli i fiali lele anglo klonglo nsan, afin ɔ kloman kɛ Eziptifuɛ’m be kun i. Sanngɛ ɔ si kɛ bé wún Moizi bɔɔ le, i ti like nga ɔ yoli naan w’a ɲan nguan’n yɛ ɔ o yɛ.\nƆ fali gbogbo kun, yɛ kɛ ɔ ko yo naan nzue w’a wluman nun’n ti’n, ɔ wɛsɛli i wun. I sin naan w’a fa Moizi w’a la nun, yɛ ɔ sieli i ndɛ’m be afiɛn Nili nzue’n i nuan lɔ ɔ. Be seli Moizi i niaan bla Miriamu kɛ ɔ jran mmua lɔ naan ɔ wun sa nga ɔ́ jú bakan’n su’n.\nI sin m’ɔ́ cúɛn nun kan’n, kpɛkun Faraɔn i wa bla’n w’a ba wunnzinlɛ Nili nzue’n nun. É blí e ɲin ɔn, talua’n w’a wun gbogbo’n m’ɔ o ndɛ’m be afiɛn lɔ’n. Yɛ ɔ seli i afɔnniɛn bla’m be nun kun kɛ: ‘Ko fa gbogbo’n blɛ min.’ Kɛ famiɛn’n i wa bla’n tikeli gbogbo’n su’n, nian, ba nɔnman klanman kun yɛ ɔ la nun yɛ ɔ sun yɛ! Ɔ maan ɔ yoli famiɛn’n i wa bla’n i annvɔ. I ti w’a kloman kɛ be kun i.\nKpɛkun yɛ Miriamu bali ɔ. Amun nian, i yɛ ɔ o desɛn’n su lɛ. Miriamu usali Faraɔn i wa bla’n kɛ: ‘?A klo kɛ n ko kunndɛ bla ta kun Izraɛlifuɛ’m be nun lɔ, naan ɔ wa man ba’n i ɲɔnflɛn man wɔ?’\nFamiɛn’n i wa bla’n tɛli i su kɛ: “Ɛɛn, ko kunndɛ.”\nYɛ Miriamu wanndili ndɛndɛ ko flɛli i nin ɔn. Kɛ Moizi i nin’n bali’n, famiɛn’n i wa bla’n seli i kɛ: ‘Fa bakan naan ko mɛn i ɲɔnflɛn, ń túa wɔ kalɛ.’\nƆ maan bla’n fali i bɔbɔ i klun ba’n naan w’a ɔ i ɲɔnflɛn manlɛ. Kɛ Moizi yoli kaklaka’n, i nin fɛli i ko mannin Faraɔn i wa bla’n. Ɔ kacili kɛ i klun ba sa. Like nga ti yɛ Moizi ɲinnin Faraɔn i awlo lɔ’n, yɛ ɔ o lɛ.\nEzipt Lɔ Tulɛ 2:1-10.\n?Wan yɛle ba nɔnman nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n? ?Yɛ wan sama liɛ yɛle nga ɔ le nun lɛ’n?\n?Ngue yɛ Moizi i nin’n yoli naan b’a kunman ba’n niɔn?\n?Wan yɛle ba bla kan nga ɔ o lɛ’n? ?Yɛ ngue yɛ ɔ su yo ɔ?\n?Kɛ Faraɔn i wa bla’n wunnin ba nɔnman’n, ndɛ benin yɛ Miriamu kan kleli i ɔ?\n?Ngue ndɛ yɛ Faraɔn i wa bla’n kan kleli Moizi i nin’n niɔn?\nKanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 2:1\n?Atin benin yɛ Moizi i nin’n ɲɛnnin i naan w’a kle Moizi i like i bakan nun ɔn? ?Yɛ andɛ’n, ajalɛ kpa benin yɛ i sɔ’n kle siɛ nin niɛn mun ɔn? (Tul. 2:9, 10; Mml. 6:6-9; Nya. 22:6; Efɛ. 6:4; 2 Tim. 3:15)


Ɲanmiɛn Zoova kɛn i klun ndɛ kle sran mun | Like suanlɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Albanais Allemand Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Français Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Krio Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes vénézuélienne Letton Lhukonzo Lituanien Luganda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Waray-Waray Wawle Wolaitsa Yoruba Zapotec (de l’isthme)\n“Sie ɔ su maan n kan wie.”—ZƆB 42:4.\nJUE: 113, 114\n?Kɛ Ɲanmiɛn kán ndɛ klé sran mun’n, ngue yɛ ɔ yo ɔ?\n?Kannzɛ sran’m be kan aniɛn wafawafa’n, ngue ti yɛ i sɔ’n kleman Zoova i yalɛ kaan sa ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova i Anuannzɛ’n yili Biblu Traduction du monde nouveau niɔn?\n1-3. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn i akunndan’n nin i aniɛn’n, ɔ nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun ɔn? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá klé e ɔ?\nƝANMIƐN yili anzi mun nin sran mun naan aklunjuɛ ng’ɔ di’n, be di wie. (Jue. 36:10; Jue. 104:31) Akoto Zan flɛli Ɲanmiɛn i sa nuan like klikli’n kɛ “Ndɛ’n.” (Zan 1:1; Nya. 8:22) Ɲanmiɛn Zoova kɛnnin i klun ndɛ kleli Zezi m’ɔ ti i Wa kpɛn’n. (Zan 1:14, 17; Kol. 1:15) Akoto Pɔlu seli kɛ anzi’m be kan be aniɛn liɛ.—1 Kor. 13:1.\n2 Ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, i anzi mun o, i sran mun o, ɔ si be kwlakwla. Ɲanmiɛn nin anzi’m be koko yalɛ ɲanmiɛn su lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, sɛ dɔ kunngba’n su’n, sran kpanngban be srɛ i aniɛn fanunfanun nun’n, ɔ kwla ti i wunmuan’n. Kpɛkun ɔ kwla tɛ be su. Kɛ mɔ i akunndan’n nin i aniɛn’n, ɔ nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun’n, i ti yɛ ɔ kwla yo i kwlaa sɔ’n niɔn. (An kanngan Ezai 55:8, 9 nun.) Kɛ Zoova kán ndɛ klé sran mun’n, wafa ng’ɔ kwla kan naan sran’m b’a wun i wlɛ’n yɛ ɔ kan ɔn.\n3 Like suanlɛ nga wá klé e wafa nga Zoova kɛnnin i klun ndɛ kleli sran mun’n. Asa ekun’n, é wún kɛ, kɛ blɛ’n fa ti’n i su yɛ Zoova nian naan w’a kan ndɛ w’a kle sran mun ɔn.\nƝANMIƐN KAN NDƐ KLE SRAN MUN\n4. (a) ?Aniɛn benin nun yɛ Zoova kan ndɛ kleli Moizi, nin Samiɛli nin Davidi ɔ? (b) ?Ndɛ benin mun yɛ be o Biblu’n nun ɔn?\n4 Sran klikli nga Ɲanmiɛn yili i asiɛ’n su wa’n yɛle Adam. Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé Adam Edɛni fie’n nun lɔ’n, aniɛn nga Adam ti’n i nun yɛ ɔ kan kleli i ɔ. Atrɛkpa’n, Ebre nga be kɛnnin i laa kpa’n, yɛ Adam ti ɔ. I sin’n, Zoova kɛnnin i klun ndɛ kleli Moizi, nin Samiɛli, nin Davidi, ɔ nin i sufuɛ wie mun ekun mɔ be kan Ebre’n. Ndɛ nga Ɲanmiɛn kan kleli be’n, be klɛli. Asa ekun’n, be klɛli wafa nga Ɲanmiɛn nin i sufuɛ’m be trannin’n, i su ndɛ. Be kannin sran wie mɔ be kloli Ɲanmiɛn mɔ be lafili i su kpa’n, be ndɛ. Kpɛkun, sa tɛtɛ nga sran wie’m be yoli’n, be kannin be ndɛ wie. Ndɛ kwlaa sɔ mɔ be klɛli be’n, be yo e ye kpa andɛ.—Rɔm. 15:4.\n5. ?Ebre nun ngunmin yɛ Zoova kan ndɛ kleli sran mun titi ɔ? An yiyi nun.\n5 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Ɲanmiɛn kannin ndɛ kleli i sufuɛ mun aniɛn uflɛ wie’m be nun wie. I wie yɛle kɛ blɛ wie nun’n, Babilɔnifuɛ’m be trali Izraɛlifuɛ’m be lomuɛn. Ɔ maan, Izraɛlifuɛ’m be kannin Aramu m’ɔ ti Babilɔnifuɛ’m be aniɛn’n. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be sali be sin be mɛn’n nun’n, be nun wie’m b’a yaciman aniɛn sɔ’n i kanlɛ. I sɔ’n ti yɛ atrɛkpa’n, fluwa nga Ɲanmiɛn maan Daniɛli nin Zeremi nin Ɛsdrasi be klɛli be’n, be klɛli ndɛ wie mun Aramu aniɛn’n nun’n niɔn. *\n6. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n w’a kaman Ebre nun ngunmin ɔn?\n6 Be flɛ Glɛki famiɛn kun kɛ Alɛkzandri. Famiɛn sɔ’n, ɔ sieli nvle kpanngban. Ɔ maan, nvle sunman be nunfuɛ’m be suannin Glɛki’n i kanlɛ. Zuifu sunman be kannin aniɛn’n sɔ’n wie. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n, Zuifu 72 be wa kacili i Glɛki nun. Be flɛli Ɲanmiɛn Ndɛ sɔ’n kɛ Sɛptanti. Junman dan kpa yɛ sran sɔ’m be dili ɔ. * Kɛ sran sɔ’m bé káci ndɛ’n, be nun wie’m be niannin Ebre nun ndɛ mma kunngunngun’m be su yɛ be kacili be Glɛki’n nun ɔn. Be nun wie’m be liɛ’n, be fali ajalɛ uflɛ. Ɔ maan, ndɛ’n i kanlɛ’n yoli fanunfanun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zuifu nga be ti Glɛki aniɛn’n, ɔ nin Klistfuɛ mun bɔbɔ be lafili su kɛ Sɛptanti’n, ɔ ti Ɲanmiɛn Ndɛ’n.\n7. ?Aniɛn benin nun yɛ Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be like ɔ?\n7 I nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, atrɛkpa’n, Ebre yɛ ɔ kannin ɔn. (Zan 19:20; 20:16; Yol. 26:14) Yɛ atrɛkpa’n, ɔ kannin ndɛ wie mun Aramu aniɛn’n nun cɛn kunngun. Asa ekun’n, Ebre nga i nun yɛ Moizi nin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n, Zezi sili i kan wie. Afin le mɔcuɛ kwlaa’n, be kanngan Ɲanmiɛn ndɛ sɔ mɔ be klɛli’n nun Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’m be nun. (Lik 4:17-19; 24:44, 45; Yol. 15:21) Zezi blɛ su’n, Zuifu’m be kannin Glɛki’n, ɔ nin Rɔmufuɛ’m be aniɛn mɔ be flɛ i kɛ Latɛn’n. Sanngɛ, Biblu’n kleman kɛ Zezi kannin aniɛn sɔ mun, annzɛ w’a kanman wie.\n8, 9. (a) ?Ngue ti yɛ Klistfuɛ kpanngban be kannin Glɛki ɔ? (b) ?Ngue yɛ i sɔ’n kle e Zoova su ɔ?\n8 Zezi i sɔnnzɔnfuɛ klikli’m be kannin Ebre. Sanngɛ, kɛ Zezi wuli’n, be wa kannin aniɛn uflɛ wie mun. (An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 6:1 nun.) Sran kpanngban nga be wa kacili Klistfuɛ’n, be nun sunman be kanman Ebre’n. Glɛki’n yɛ be kan ɔn. I sɔ’n ti’n, Zezi Klist i jasin fɛ’n nga Matie, nin Marki, nin Liki, nin Zan be klɛli’n, be klɛli be Glɛki’n nun. * Asa ekun’n, fluwa nga Ɲanmiɛn maan akoto Pɔlu nin i wiengu’m be klɛli be’n, be klɛli be Glɛki’n nun.\n9 Be nga be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i Glɛki nun’n, wie liɛ’n be boli ndɛ wie m’ɔ o Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli i Ebre nun’n be su. Kɛ bé yó sɔ’n, be nian wafa nga be kacili ndɛ’n i Sɛptanti’n nun’n i su. Ɔ ju wie’n, wafa nga be kacili ndɛ’n i Sɛptanti’n nun’n, ɔ nin Ebre nun liɛ’n timan kun sɛsɛsɛ. Sanngɛ, Ɲanmiɛn maan ndɛ sɔ mɔ be kacili be Glɛki’n nun’n, be o i nuan ndɛ’n nun. Yɛ andɛ e kanngan nun. I sɔ’n kle e kɛ Zoova buman aniɛn wie kpa traman wie.—An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 10:34 nun.\n10. ?Ngue yɛ e wunnin i wlɛ ɔ?\n10 E wunnin kɛ, kɛ blɛ’n fa ti’n i su yɛ Zoova nian naan w’a kan ndɛ w’a kle sran mun ɔn. Ɔ seman kɛ saan fii sran kwlakwla be suan aniɛn kun naan b’a si i, annzɛ kusu naan b’a si i klun sa’n. (An kanngan Zakari 8:23, ɔ nin Sa Nglo Yilɛ 7:9, 10 be nun.) Zoova fɛli i ndɛ’n mannin sran mun yɛ be klɛli ɔ. Sanngɛ, w’a mianmianman be. Wafa nga be kwla klɛ ndɛ’n naan sran’m b’a wun i wlɛ’n, yɛ be klɛli ɔ.\nƝANMIƐN I NDƐ’N W’A MLINMAN\n11. ?Kannzɛ sran’m be kan aniɛn wafawafa’n, ngue yɛ ɔ kle kɛ i sɔ’n kleman Zoova i yalɛ kaan sa ɔ?\n11 Sran’m be kan aniɛn wafawafa. Sanngɛ, i sɔ’n kleman Zoova i yalɛ kaan sa. Afin, ndɛ nga Zezi kannin be Ebre nun annzɛ Aramu aniɛn’n nun’n, be nun kunngun yɛ be o Biblu’n nun ɔn. (Mat. 27:46; Mar. 5:41; 7:34; 14:36) Sanngɛ, Zoova maan be klɛli Zezi i jasin fɛ’n i Glɛki’n nun. Kpɛkun, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be kacili ndɛ mun aniɛn uflɛ wie’m be nun. Asa ekun’n, Zuifu mun nin Klistfuɛ wie’m be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i fluwa kpanngban kpa be su. Ɔ maan, Ɲanmiɛn Ndɛ’n w’a mlinman. Fluwa sɔ mun’n, sran wie’m be kacili be nun ndɛ’n i aniɛn kpanngban kpa be nun. Kɛ Zezi wuli m’ɔ dili afuɛ 400, bian kun o lɛ be flɛ i kɛ Krizɔstɔmu. Ɔ seli kɛ Zezi i Ɲanmiɛn ndɛ m’ɔ kannin’n, be kacili i Eziptifuɛ mun, nin Sirifuɛ mun, nin Ɛndifuɛ mun, nin Etiopifuɛ mun, ɔ nin nvle kpanngban kpa be aniɛn’m be nun.\n12. ?Ngue yɛ sran wie’m be yoli naan Ɲanmiɛn Ndɛ’n mlin mlɔnmlɔn ɔn?\n12 Sran wie’m be yoli like kwlaa nga be kwla yo naan Ɲanmiɛn Ndɛ’n mlin mlɔnmlɔn. I wie yɛle kɛ, kɛ Zezi wuli m’ɔ dili afuɛ 300 tra su’n, bian kun o lɛ be flɛ i kɛ Diokletiɛn. Ɔ ti Rɔmufuɛ’m be siefuɛ kun. Bian sɔ’n seli kɛ be wɔ Biblu’n kwlakwla be nun. Kɛ afuɛ 1.200 sinnin’n, bian kun o lɛ be flɛ i kɛ Wiliamu Tɛndali. Ɔ boli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i kacilɛ bo Angle’n nun. Ɔ seli fluwa sifuɛ dandan’m be nun kun kɛ: “Sɛ Ɲanmiɛn sasa min naan b’a kunman min’n, ń yó maan bakan ng’ɔ kɔ fie su ko su saru bo’n, ɔ́ sí Ɲanmiɛn Ndɛ’n trá ɔ.” Sran’m be kunndɛli kɛ bé kún i. I sɔ’n ti’n, ɔ wanndili ko fiali Abloki lɔ klɔ wie su naan w’a guɛ i junman’n i bo. I sin’n, ɔ yoli maan be yili Biblu’n Angle’n nun naan sran’m be kanngan nun. Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be kpɛnngbɛn’m be isali Biblu’n nga Tɛndali yili’n, yɛ be wɔli be nun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, sran kpanngban kpa be kwla ɲannin Biblu’n sɔ’n wie. I sin’n, be trali Tɛndali, be kunnin i. Kpɛkun, be wɔli i nun. Sanngɛ, Ɲanmiɛn Ndɛ m’ɔ kacili i Angle nun’n, ɔ kali lɛ, w’a mlinman. Junman nga Tɛndali dili’n, sran wie’m be niannin su be yili Biblu kun. Be flɛli i kɛ Bible du roi Jacques.—An kanngan 2 Timote 2:9 nun.\n13. ?Ngue yɛ fluwa sifuɛ dandan’m be sieli i nzɔliɛ ɔ?\n13 Ndɛ nga Ɲanmiɛn maan i nuan ijɔfuɛ’m be klɛli’n, sran wie’m be wa klɛli i fluwa wie’m be su ekun. Kɛ be nun wie’m bé klɛ́’n, b’a nianman ndɛ wunmuan’n su sɛsɛsɛ. Be kpɛli ndɛ wie’m be wun kan. Fluwa sifuɛ dandan’m be niannin fluwa fanunfanun sɔ mun, ɔ nin Ɲanmiɛn ndɛ nga laa sran wie’m be kacili be aniɛn’m be nun’n, be nun. Be sieli i nzɔliɛ kɛ ndɛ kanngan wie mun yɛ be sansan be wun ɔn. Naan ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n w’a kaciman. Ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ndɛ.—Eza. 40:8. *\n14. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sran kpanngban be kwla ɲan Biblu’n niɔn?\n14 Sran wie’m be kunndɛli kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n mlin. Sanngɛ, w’a kwlá yoman ye. Andɛ’n, sran’m b’a yi Biblu’n aniɛn 2.800 tra su nun. Awlanmannun’n, be nin a yiman fluwa fi kɛ ngalɛ’n sa le. Sran kpanngban be lafiman Ɲanmiɛn su. Ɔ nin i sɔ ngba’n, be yi Ɲanmiɛn Ndɛ’n yɛ be fa man sran mun titi asiɛ’n wunmuan’n su. Biblu’n wie’m be nun kannganlɛ’n, ɔ timan pɔpɔ yɛ be kpɛli ndɛ wie’m be wun. Sanngɛ, ndɛ ng’ɔ fata kɛ e lafi su naan y’a ɲan anannganman nguan’n, ɔ o Biblu’n kwlakwla nun.\nLIKE NGA TI YƐ Ɔ FATA KƐ BE YI BIBLU’N I UFLƐ KUN’N\n15. (a) ?Andɛ’n, fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n naan y’a wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ’n be fite aniɛn nɲɛ nun? (b) ?Ngue ti yɛ e fluwa’m be dun mmua fite Angle nun ɔn?\n15 Afuɛ 1919 nun’n, Ɲanmiɛn kpali Biblu’n nun like suanfuɛ akpasua kan kun naan ɔ niɛn i sufuɛ’m be lika. Sran akpasua kan sɔ’n yɛ ɔ ti “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” niɔn. Blɛ sɔ’n nun’n, Angle nun yɛ sran akpasua sɔ’n kle Ɲanmiɛn “i sran’m” be Ɲanmiɛn ndɛ’n niɔn. (Mat. 24:45) Sanngɛ andɛ’n, fluwa nga be yi be’n naan y’a wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ’n, be fite aniɛn 700 tra su nun. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, Glɛki’n yɛ sran kpanngban be kannin ɔn. Be kɛnnin i aata diwlɛ nin suklu’m be nun. Andɛ sran sunman be ti Angle’n. I sɔ’n ti, e fluwa’m be dun mmua fite Angle’n nun naan b’a kaci be nun ndɛ’n i aniɛn uflɛ nun.\n16, 17. (a) ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be ɲɛn i ɔ? (b) ?Ngue yɛ Anuannzɛ’n yoli naan y’a kwla ɲan like sɔ’n niɔn? (c) ?Ngue yɛ aniaan bian Natan Nɔr lafili su ɔ?\n16 Fluwa kwlaa nga Anuannzɛ’n yi be’n, be taka Biblu’n su. I bo bolɛ’n nun’n, Biblu’n nga be flɛ i kɛ Bible du roi Jacques i Angle nun’n, yɛ Anuannzɛ’n fa dili junman ɔn. Biblu’n sɔ’n fiteli afuɛ 1611 nun. Angle nga sran’m be kɛn i laa’n i nun yɛ be klɛli ndɛ’n niɔn. Ɔ maan, i nun kannganlɛ ti kekle. Yɛ be wunmɛn i nun ndɛ’n i wlɛ. Be nga Ɲanmiɛn maan be klɛli i nuan ndɛ’n laa’n, be klɛli Ɲanmiɛn dunman’n i kpɛ kɔe 7.000. Sanngɛ Bible du roi Jacques nun’n, Ɲanmiɛn dunman’n nunman nun kpanngban. Asa ekun’n, Biblu’n sɔ’n i nun ndɛ wie’m be timan su, yɛ be kpɛli ndɛ wie mun ekun guali nun. Biblu wie mun ekun mɔ be yili be Angle nun’n, be ti sɔ wie.\n17 Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be ɲan Biblu uflɛ kun. Biblu sɔ’n ɔ fata kɛ i nun ndɛ’n, ɔ nin nga sran’m be klɛli i laa’n ɔ yo kun sɛsɛsɛ. Asa ekun, ɔ fata kɛ i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ. I sɔ’n ti, Anuannzɛ’n kpali aniaan wie mun naan be kaci Ɲanmiɛn Ndɛ’n i weinwein Angle’n nun. Kɛ ɔ ko yo naan b’a di be junman’n i kpa’n ti’n, be kpɛkpɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n i wunmuan’n nun akpasua nsiɛn. Be boli be junman’n i dilɛ’n i bo afuɛ 1950 nun. Afuɛ 1960 nun yɛ be wieli be junman’n i di ɔ. Biblu nga be yili’n yɛle Traduction du monde nouveau i Angle’n nun. Be wieli i akpasua klikli’n i nun ndɛ’n i kaci afuɛ 1950 nun. Kpɛkun be yili i nglo afuɛ 1950, Utu i le 2 su’n, aɲia dan kun i bo. Cɛn sɔ’n nun’n, aniaan bian Natan Nɔr seli kɛ: “Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kunndɛ kpa kɛ bé ɲán Biblu kun mɔ andɛ sran’m be kwla wun i nun ndɛ’n i wlɛ’n. Yɛ ɔ fata kɛ Biblu’n sɔ’n i nun ndɛ ɔ nin nga Ɲanmiɛn maan sran’m be klɛli i laa’n, ɔ yo kun sɛsɛsɛ. Naan sran’m be wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ kpa. Ɔ fata kɛ Biblu’n sɔ’n i nun ndɛ’n nin nga Klist i sɔnnzɔnfuɛ’m be klɛli’n, ɔ yo kun. Naan i nun ndɛ’n i kannganlɛ’n nin i wlɛ wunlɛ’n yo pɔpɔ sran ngba sa nun.” Aniaan bian Natan Nɔr lafili su kɛ Biblu’n sɔ’n wá tíke sran kpanngban be ɲin naan bé sí Zoova.\n18. ?Ajalɛ benin mun yɛ Anuannzɛ’n fali be naan Biblu Traduction du monde nouveau w’a fite aniɛn kpanngban nun ɔn?\n18 Afuɛ 1963 nun’n, aniaan bian Natan Nɔr i ndɛ’n kpɛnnin su. Yɛle kɛ be wa yili Biblu’n Les Écritures grecques chrétiennes — Traduction du monde nouveau i Alemaɲi nun, nin blɔfuɛ’n nun, nin Itali nun, nin Pɔrtigɛ, ɔ nin Ɛsipaɲɔlu nun. Afuɛ 1989 nun’n, be takali biolo kun Anuannzɛ’n i bo bia’n su lɔ naan ɔ uka aniaan nga be kaci Ɲanmiɛn Ndɛ’n i aniɛn’m be nun’n. Afuɛ 2005 nun’n, Anuannzɛ’n fali ajalɛ naan aniaan nga be ɲan Sasafuɛ Tranwlɛ’n be aniɛn’n nun’n, be ɲan Biblu Traduction du monde nouveau be aniɛn’n nun wie. Ɔ maan, andɛ’n b’a yi Biblu sɔ’n aniɛn 130 tra su nun.\n19. (a) ?Afuɛ 2013 nun’n, sa benin yɛ ɔ juli ɔ? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá kɛ́n i ndɛ ɔ?\n19 Wafa nga afuɛ 1950 nun be kan ndɛ wie mun Angle’n nun’n, be kanman be sɔ kun andɛ. Anuannzɛ’n wunnin i wlɛ kɛ wafa nga be kan Angle’n i andɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ nian su yi Biblu uflɛ kun. Afuɛ 2013, Ɔktɔblu i le 5 nin 6 su’n, Anuannzɛ’n yoli i afuɛ nuan aɲia’n. Sran miliɔn kun tra su mɔ be tran nvle 31 nun’n, be kwla tieli ndɛ nga be kɛnnin i aɲia sɔ’n i bo’n. Aɲia sɔ’n i bo lɔ’n, Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be nun kun yili Biblu Traduction du monde nouveau i uflɛ nga w’a fite Angle nun’n i nglo. Be kwlaa nga be trannin aɲia sɔ’n i bo’n, be ɲannin be tinuntinun be liɛ. Sran wie’m be liɛ’n, i fɛ m’ɔ yoli be’n ti’n, be ɲinmuɛn’n guali. Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’n kanngannin Biblu sɔ’n i nun ndɛ wie’m be nun. Nzrafuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ i nun kannganlɛ’n timan kekle. Yɛ i nun ndɛ’n i wlɛ wunlɛ ti pɔpɔ. Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá kán Biblu uflɛ sɔ’n i ndɛ kpa. Kpɛkun, ɔ́ klé e ajalɛ nga Anuannzɛ’n w’a fa naan b’a kaci i nun ndɛ’n aniɛn uflɛ’m be nun’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Be klɛli Ɛsdras 4:7–6:18; 7:12-26, nin Zeremi 10:11, ɔ nin Daniɛl 2:4–7:28 Aramu aniɛn’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Ndɛ mma Sɛptanti’n i bo’n yɛle kɛ “Ablenso.” Afuɛ 300 ka naan b’a wu Zezi’n, yɛ Zuifu nga be tran Ezipti lɔ’n, be boli i klɛlɛ’n i bo ɔ. Afuɛ 150 yɛ be fa dili junman sɔ’n niɔn. Ɲanmiɛn Ndɛ sɔ’n, ɔ ti andɛ fluwa sifuɛ dandan’m be cinnjin kpa. Afin, kɛ bé kánngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n i Ebre nun’n, sɛ be wunman ndɛ kun i wlɛ’n, be nian fluwa sɔ’n nun naan b’a wun i wlɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Sran wie’m be waan Matie klɛli Zezi Klist i jasin fɛ’n Ebre nun. Naan i sin yɛ atrɛkpa’n, Matie bɔbɔ kacili ndɛ’n i Glɛki’n nun ɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 13 An nian fluwa nga be flɛ i kɛ Un livre pour tous i bue 7-9 nun.


Nyanmien sule b'o ti kpa bo fien fi nu'en i wun é Si Nyanmien mien nyrun'n, yele aika nin angbôti mmla'm bo bé wun nyrennen'n, bé lika nianle, nin bé wun su nianle men nun sa tete yôle'm bé nun.\nSa nga bé yôli'n ၆:၁\nBle so'n nun ke Jésus sonnzonfue'm béh treh'n, Juif'm bo bé idyo Grec'n bé kan bé bo bé idyo Hébreu'n bé nde, yele ke tyen kwlaa ke béh tyeh alie'n, bé bu'a bé angbôti mmla'm bé akunndan.\n Bu bla nga bé wun wuli bo bé le'a swran'n bé swran, nian bé lika. Sannge ng'o le ba annze anunman'n, man ba so'm bé si ke bé Nyanmien sule'n nun sa nga bé dun mmua yô'n yele bé awlô'n i lika nianle. Ke béh yôh so'n, wuun liké nga bé si nin bé nin nin bé nannan'm bé yô maan bé'n, i wunsu ye bé su yô man béo. I so'n yô Nyanmien fe. Bla nga i wun wuli b'o le'a swran nien i lika mlonmlon'n, o fe i wla'n gua Nyanmien su, wia nun ô, kongue ô, o nin i kôkô yale, o sre i ke o nien i su. Sannge angbôti nga men dile'n yô i fe'n, kannze i nyin ô su'n, o ti ke wa wu sa. Ken i so klé bé, nan ba kwla ka'an bé wun nde. Swran ng'o nie'en ifue'm bé lika'n o ti te, nga b'o i te'n tra su'n yele swran ng'o nie'en i bobo i awlô'n i lika'n, o ti'a Nyanmien sufue, i te lie'n tra swran ng'o lafi'a Christ su'n. Bla nga i wun wuli bo bé waan béh kleh i dunman angbôti mmla'm bé fluwa'n nun'n, man o yô bo wa di afue ablésien, bo wa dya bian kpe kunngba. Man bé wun ke o yô swran'm bé yé, o nien i mma'm bé su kpa, o ti aklunyéfue, o wunnzin Nyanmien swran'm bé dya, o uka yalefue mun, o yô sa kpakpa'n kwlaa. Sannge nanh kle angbôti bla nga bé te yô talua'n bé dunman angbôti mmla'm bé fluwa'n nun, afin se tyen wié bé kônvi wa so bian dyale'n, kpekuun béh yatyih Christ, ye liké nga bé sé bé ke béh yôh bo ba yôman'n ti, béh katyih sa te yôfue. Ke o kô yô so'n, bé yô'a liké fi, bé wlanwlan awlô'm bé nun, ye ng'o ti te tra su'n, bé idyo fiaii, nde ng'o ti'a bé nde'n nin nde ng'o fataman'n ye bé kaan. I so'n ti, man bé nga bé te yô talua'n bé dya bian, bé wu ba, bé nian bé awlô'n su, nan é kpofue'm bé kwla satyi a é wun. Afin bé wié'm ba yatyi atin kpafue'n ba kô su Satan (*f6*) su. Se Christfue bla wié le angbôti bla i awlô'n nun'n, men i bobo nian bé lika, nan asonun'n wa kwla nian bé nga bé le'a swran'n bé lika, nanh man o yatyi bé asonun'n sa nun.\nBla nga i wun wuli bo bé waan béh kleh i dunman angbôti mmla'm bé fluwa'n nun'n, man o yô bo wa di afue ablésien, bo wa dya bian kpe kunngba.\nBu bla nga bé wun wuli bo bé le'a swran'n bé swran, nian bé lika.\nSe Christfue bla wié le angbôti bla i awlô'n nun'n, men i bobo nian bé lika, nan asonun'n wa kwla nian bé nga bé le'a swran'n bé lika, nanh man o yatyi bé asonun'n sa nun.\nSa nga bé yôli'n 9:39\nPierre a sisi'e i bô, o nin bé oli. Ke o dyuu lo'n, bé fe oo nglô sua'n nun lo. Angbôti mmla'm bé kwlaa bé bee i wun le, bé fa trale nin trale dandan nga Dorcas wuu bé ke i nyin te ô su'n, klélii, wuun bé sun.\nSa nga bé yôli'n 6:1-6\n Ble so'n nun ke Jésus sonnzonfue'm béh treh'n, Juif'm bo bé idyo Grec'n bé kan bé bo bé idyo Hébreu'n bé nde, yele ke tyen kwlaa ke béh tyeh alie'n, bé bu'a bé angbôti mmla'm bé akunndan. Swran blu-nin-nnyon bo Jésus sunmaan bé'n bé yiee i sonnzonfue nga mun kwlaa, nan ba sé ke: Ke é yatyi Nyanmien nde kanle'n é kô tye alie'n, o ti'e i nuan su. I so'n ti, nnya mun, anh kpa amun nun swran nsô bo bé bô bé dunman kpa, bo Nyanmien Wawe'n sié bé, bo bé si ngwlele kpa'n, man é fa dyunman so'n man bé. É lie'n, é nin Nyanmien éh kôkôh yale, ye éh kenh i nde'n tititi. Nde so'n yôô swran'n kwlaa bé fe. Bé kpaa Étienne b'o lafi Jésus su kpa bo Nyanmien Wawe'n siéé'n, nin Philippe, nin Prochore, nin Nicanor, nin Timon, nin Parménas, ye Nicolas b'o fin Antioche b'o katyii Juif'n. Bé fa bé kléé bé bo Jésus sunmaan bé'n. Ke bé sree Nyanmien ke o dyran bé sin'n, bé fa bé sa fuaa bé su.\n1 Timothée 5:11-14\n Sannge nanh kle angbôti bla nga bé te yô talua'n bé dunman angbôti mmla'm bé fluwa'n nun, afin se tyen wié bé kônvi wa so bian dyale'n, kpekuun béh yatyih Christ, ye liké nga bé sé bé ke béh yôh bo ba yôman'n ti, béh katyih sa te yôfue. Ke o kô yô so'n, bé yô'a liké fi, bé wlanwlan awlô'm bé nun, ye ng'o ti te tra su'n, bé idyo fiaii, nde ng'o ti'a bé nde'n nin nde ng'o fataman'n ye bé kaan. I so'n ti, man bé nga bé te yô talua'n bé dya bian, bé wu ba, bé nian bé awlô'n su, nan é kpofue'm bé kwla satyi a é wun.\nwa dya'a bian kun. Wa di afue ablaotyue-nin-nnan, o tu'e i bô Nyanmien sua dan'n nun, o su Nyanmien kongue nin wia nun, o kpe sre nun sre Nyanmien.\nSannge ng'o le ba annze anunman'n, man ba so'm bé si ke bé Nyanmien sule'n nun sa nga bé dun mmua yô'n yele bé awlô'n i lika nianle. Ke béh yôh so'n, wuun liké nga bé si nin bé nin nin bé nannan'm bé yô maan bé'n, i wunsu ye bé su yô man béo. I so'n yô Nyanmien fe.\nMan bé wun ke o yô swran'm bé yé, o nien i mma'm bé su kpa, o ti aklunyéfue, o wunnzin Nyanmien swran'm bé dya, o uka yalefue mun, o yô sa kpakpa'n kwlaa.\n Angbôti bla yalefue kun kusu fa dyete mma kanngan nnyon b'o dyu ke bablu kun sa'n o fa guaa nun. Ye Jésus flee i sonnzonfue mun, o sé bé ke: Nanwle, angbôti bla yalefue nga i sika lie'n b'o yili'n o tra bé nga'm bé lie nga bé yi guaa sika guawle'n nun'n,\nBla nga i wun wuli b'o le'a swran nien i lika mlonmlon'n, o fe i wla'n gua Nyanmien su, wia nun ô, kongue ô, o nin i kôkô yale, o sre i ke o nien i su.


Famiɛn Zoziasi klo Ɲanmiɛn Mmla’n | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 56\nZoziasi klo Ɲanmiɛn Mmla’n\nKɛ Zoziasi yó Zida famiɛn’n, nn ɔ le afuɛ mɔcuɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, nvlefuɛ mun be sɔ amuin, yɛ be yi atrɛ. Kɛ Zoziasi ɲannin afuɛ blu-nin-nsiɛn’n (16) ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sí wafa nga be kwla su Zoova kpa’n. Kɛ ɔ ɲannin afuɛ ablaɔn’n (20) ɔ bubuli amuin mun, ɔ nin be sɔwlɛ mun be kwlaa i nvle’n nun. Asa ekun’n, kɛ ɔ ɲannin afuɛ ablaɔn-nin-nsiɛn’n (26) ɔ yoli maan be siesieli Zoova i sua’n i ye.\nƝanmiɛn ɲrun jranfuɛ Ilkiza wunnin Zoova i Mmla fluwa’n Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Atrɛkpa’n, fluwa nga Moizi bɔbɔ klɛli’n niɔn. Famiɛn Zoziasi i fluwa klɛfuɛ Safan fali Mmla fluwa’n bali, kpɛkun ɔ kanngannin nun Zoziasi i ɲrun lɛ. Kɛ Zoziasi tili fluwa’n i nun ndɛ’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ nvlefuɛ mun be yacili mmla’n i su nantilɛ w’a di afuɛ kpanngban. Famiɛn Zoziasi seli Ilkiza kɛ: ‘Zoova w’a fa e wun ya dan kpa. Kɔ naan a nin i be ko ijɔ. I liɛ’n, ɔ́ klé e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n.’ Zoova seli i nuan ijɔfuɛ bla Ilda kɛ: ‘Zidafuɛ mun be suman min kun. Ń má tú be fɔ. Sanngɛ n su tuman be fɔ famiɛn Zoziasi blɛ su. Afin ɔ kɛnnin i wun ase dan.’\nKɛ Famiɛn Zoziasi tili ndɛ sɔ’n, ɔ ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Kpɛkun ɔ yiali Zidafuɛ mun. Ɔ kanngannin Ɲanmiɛn Mmla’n nun kleli be kwlaa. Zoziasi nin nvlefuɛ mun be seli kɛ bé nánti Zoova i mmla mun be su.\nZidafuɛ mun be yacili Delɛ cɛn’n i dilɛ w’a di afuɛ kpanngban. Sanngɛ kɛ Zoziasi kanngannin Mmla’n nun m’ɔ wunnin kɛ ɔ fata kɛ be di Delɛ cɛn’n afuɛ kwlakwla’n, ɔ seli nvlefuɛ mun be kɛ: ‘Ɔ fata kɛ e di Delɛ cɛn e man Zoova.’ Zoziasi yili tɛ kpanngban mannin Zoova, kpɛkun ɔ kpali jue tofuɛ wie mun sieli be Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Nvlefuɛ mun be dili Delɛ cɛn’n, ɔ nin Kpanwun mɔ b’a guaman nun kpanwun ayre’n i cɛn’n wie. Be dili cɛn sɔ mun cɛn ba nso. Kɛ ɔ fɛ i Samiɛli blɛ su lele’n, be nin-a diman Delɛ cɛn kɛ ngalɛ’n sa le. Nanwlɛ, Zoziasi kleli kɛ ɔ klo Zoova i Mmla’n sakpa. ?A klo Zoova i su like suanlɛ?\n“Ɔ ndɛ’n ɔ ti kɛ kannin sa, ɔ kpaja min bo. Ɔ kpaja min nyrun atin’n su weiin.” —Jue Mun 119:105.\nKosan: ?Kɛ be kanngannin Ɲanmiɛn Mmla’n nun kleli Famiɛn Zoziasi’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ Zoova buli Zoziasi-ɔ?\n2 Famiɛn Mun 21:26; 22:1–23:30; 2 Be Nyoliɛ 34:1–35:25.\nBiblu’n se e kɛ sa ng’ɔ ti kpa’n i yolɛ yoli kekle kpa mannin Zoziasi. Kunndɛ wafa nga i janvuɛ’m be ukɛli i’n.


Marki 15 | Ɛntɛnɛti su Biblu |Mɛn Uflɛ Biblu’n\nZezi o Pilati ɲrun (1-15)\nBe yoli i finfin sran kpanngban be ɲrun (16-20)\nBe boboli i waka’n su Gɔlgota lɔ (21-32)\nZezi i wie’n (33-41)\nZezi i sielɛ (42-47)\n15 Kɛ aliɛ cɛnnin cɛ’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin kpɛnngbɛn mun, yɛ mmla klɛfuɛ* mun, be flɛ i kɛ Zuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m be kwlaa bɔbɔ be yiali be kokoli be wun. Be cili Zezi, kpɛkun be fɛ i ko mannin Pilati. 2 Pilati usɛli i kɛ: “?Wɔ yɛ a ti Zuifu’m be Famiɛn’n niɔn?” Ɔ tɛli i su kɛ: “Yɛ ɔ bɔbɔ ɔ nuan o su lɛ-ɔ.” 3 Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be kannin ndɛ kpanngban be fa tɔnnin i suɛn. 4 Ɔ maan Pilati usɛli i ekun kɛ: “?A tɛman su? Nian kɛ be su kan ndɛ kpanngban bé gúa ɔ su-ɔ.” 5 Sanngɛ Zezi w’a tɛmɛn i su kun. I sɔ’n boli Pilati nuan. 6 Titi’n, delɛ cɛn dilɛ’n nun’n, bisuafuɛ nga sran’m be klo kɛ Pilati yaci i nun’n, ɔ yaci i nun. 7 Blɛ sɔ’n nun’n, nn bian nga be flɛ i Barabasi’n, ɔ nin be nga be jasoli mɛn siefuɛ’m be wun’n be o bisua. Kɛ be jasoli mɛn siefuɛ’m be wun sɔ’n, be kunnin sran. 8 Sran’m be bali be wa srɛli Pilati kɛ ɔ yo like ng’ɔ yo man be titi’n. 9 Ɔ tɛli be su kɛ: “?Amun klo kɛ n yaci Zuifu’m be Famiɛn’n i nun n man amun?” 10 Afin Pilati si kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be ɲin ci Zezi ti yɛ be trɛli i ko wlɛli i sa nun-ɔn. 11 Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be wlawlali sran mun kɛ be se i kɛ Barabasi yɛ ɔ yaci i nun-ɔn. 12 Pilati usali be ekun kɛ: “?Yɛ sran nga amun flɛ i kɛ Zuifu’m be Famiɛn’n nin? ?N yo i sɛ?” 13 Be kpannin kpa ekun seli kɛ: “Bobo i waka’n su!” 14 Sanngɛ Pilati usali be kɛ: “?Ngue ti-ɔ? ?Sa tɛ onin yɛ ɔ yoli-ɔ?” Sanngɛ be kpannin kekle kpa ekun seli kɛ: “Bobo i waka’n su!” 15 Kɛ Pilati tili i sɔ’n, ɔ yacili Barabasi nun mannin be, afin ɔ kunndɛ kɛ sran’m be klun jɔ. Kpɛkun ɔ yoli maan be boli Zezi nin ngble. I sin’n, ɔ fɛ i mannin be naan be bobo i waka’n su. 16 Sonja’m be fɛ i ɔli Pilati i sua’n i awlo klun lɔ. Kpɛkun be flɛli sonja’m be kwlaa. 17 Be fali tralɛ ɔkwlɛ kankankan be wlɛli i wun. Kpɛkun be fali owieowie wɔli famiɛn kle be fa wlɛli i ti. 18 Yɛ be seli i kɛ: “Zuifu’m be Famiɛn, é yó ɔ like-o!” 19 Asa ekun’n, be fali ndɛma kun be finfinnin i ti’n su, be tili be nuan nzue tɛli i wun, kpɛkun be kotoli i bo. 20 Kɛ be yoli i finfin wieli’n, be yili i wun tralɛ ɔkwlɛ kankankan’n, kpɛkun be fɛli i tralɛ’n be wlɛli i wun. I sin’n, be fɛ i ɔli kɛ bé kó bóbó i waka’n su. 21 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn bian kun mɔ be flɛ i Simɔn’n, ɔ fin blo ɔ su sin lɛ. Ɔ ti Sirɛninfuɛ. Alɛzandri nin Rifisi be si-ɔ. Be miɛnnin i kɛ ɔ sua Zezi i ɲrɛnnɛn waka’n.* 22 Be fa Zezi ɔli lika nga be flɛ i kɛ Gɔlgota’n, mɔ i bo’n yɛle “Ti kongloman lika’n” nun lɔ. 23 Kɛ be juli lɔ’n, be fali drɔgi nga be flɛ i miri’n be guɛli i duvɛn nun, kpɛkun be fa mɛnnin i kɛ ɔ nɔn. Sanngɛ i waan ɔ nɔnman. 24 Be boboli i waka’n su. Kpɛkun be tuli i tralɛ’m be wun fɔtɔ naan bé sí sran kun liɛ ng’ɔ́ ɲɛ́n i’n. I sin’n, be cɛcɛli nun. 25 Dɔ nsan su’n* su yɛ be boboli i waka’n su-ɔ. 26 Be klɛli sa ti mɔ be buli i fɔ’n. Be klɛli i kɛ: “Zuifu’m be Famiɛn.” 27 Asa ekun’n, be fali awiefuɛ nɲɔn be sieli be waka su i wun lɛ. Kun o i sa fama su, yɛ kun o i sa bɛ su. 28 —— 29 Be nga bé sín lɛ’n, be kɛn i ndɛ tɛtɛ. Be keje be ti’n, yɛ be se kɛ: “Wɔ mɔ ɔ waan á búbú Ɲanmiɛn i sua’n, naan á fá cɛn ba nsan á kplán’n, 30 de ɔ bɔbɔ wun-e! Fin ɲrɛnnɛn waka’n* su jra!” 31 Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin mmla klɛfuɛ’m* be yoli i finfin wie. Be seli kɛ: “Ɔ deli sran uflɛ, sanngɛ ɔ kwlá demɛn i bɔbɔ wun! 32 Maan Klisi’n m’ɔ ti Izraɛli Famiɛn’n, ɔ fin ɲrɛnnɛn waka’n* su jra. Sɛ ɔ yo sɔ naan e wun i’n, é láfi i su.” Be nga be fa be sieli be waka su i wun lɛ bɔbɔ’n, be yoli i finfin wie. 33 Kɛ dɔ nsiɛn* su’n juli’n, lika’n luli tuun nvle wunmuan’n su lele fa juli dɔ ngwlan su’n* su. 34 Kpɛkun dɔ ngwlan su’n, Zezi kpannin kekle kpa seli kɛ: “?Eli, Eli, lama sabaktani?” I bo’n yɛle kɛ: “?Min Ɲanmiɛn, min Ɲanmiɛn, ngue ti yɛ a yili min ase-ɔ?” 35 Kɛ be nga be jinjin koko lɛ’n, be nun wie’m be tili i sɔ’n, be seli kɛ: “Amun nian! Ɔ su kpan flɛ Eli.” 36 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, sran kun wanndili ko fali like kun m’ɔ ti kɛ fɔkɔ sa’n, ɔ fa boli i duvɛn klakla wie nun. Ɔ fa sieli i ndɛma kun su, kpɛkun ɔ fa mɛnnin i kɛ ɔ nɔn. Ɔ seli kɛ: “Yaci i lɛ ke! É wá nían, sɛ Eli wá bá naan ɔ́ fɛ́ i jrá-o.” 37 Zezi kpannin kekle kpa, yɛ ɔ wuli-ɔ.* 38 Kpɛkun tannin ng’ɔ o Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, i nun kpacili nɲɔn. Ɔ fɛli i nglo lele juli i ja ngua. 39 Sonja ya su kpɛn’n m’ɔ jin i ɲrun lɛ’n, ɔ wunnin sa kwlaa nga be juli’n. Kpɛkun ɔ wunnin kɛ w’a wu. I kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, bian sɔ’n ti Ɲanmiɛn i Wa sakpa.” 40 Bla wie’m be o mmua lɔ be su nian. Mari Magdala* nin Mari m’ɔ ti Zaki Kan* nin Zozɛsi be nin’n, ɔ nin Salome be o be nun. 41 Be yɛ be suli i su, yɛ be niɛnnin i lika Galile mɛn’n nun lɔ’n niɔn. Bla kpanngban mɔ be nin i be bali Zerizalɛmun’n, be o be nun wie. 42 Cɛn sɔ’n ti Zuifu’m Be wun buabualɛ cɛn. Afin i aliɛ ng’ɔ́ cɛ́n’n ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn. Ɔ maan ka naan wia’n w’a tɔ’n, 43 Zozɛfu m’ɔ fin Arimate’n, ɔ bali. Ɔ ti Zuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m be nun sran dan kpa kun. I bɔbɔ su minndɛ Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n wie. Ɔ trɛli i awlɛn, ɔ ko wunnin Pilati wun, kpɛkun ɔ srɛli Zezi i fuɛn’n. 44 Sanngɛ sɛ Zezi w’a wu-o, sɛ ɔ nin-a wuman-o, Pilati siman nun. I sɔ’n ti’n, ɔ flɛli sonja ya su kpɛn’n, naan w’a usɛ i sɛ Zezi w’a wu-o. 45 Kɛ sonja ya su kpɛn’n seli i kɛ ɔ wuli’n, ɔ fali fuɛn’n mannin Zozɛfu. 46 Zozɛfu toli lɛn kpa kun. Kpɛkun ɔ ko yili Zezi i fuɛn’n waka’n su naan w’a fa lɛn sɔ’n w’a cici i wun. Kpɛkun ɔ fɛli i ko sieli i ndia kun mɔ be kpɛli i yɔbuɛ nun’n, i nun. I sin’n, ɔ kondoli yɔbuɛ kun sieli i ndia’n i nuan’n su. 47 Sanngɛ Mari m’ɔ fin Magdala’n nin Zozɛsi i nin Mari be ɲin ta lika nga be sieli i lɔ’n, be yaciman lɔ nianlɛ.\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ loli i wunmiɛn kasiɛn’n.”\n^ Nian Mt 27:56 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “Tika.”