Liki 13 | Online Bible | New World Translation\nSɛ amun kaciman amun akunndan’n, amún wú (1-5)\nFigie waka mɔ w’a suman’n i wun ɲanndra (6-9)\nBla mɔ i nun ti buwa’n yoli juejue Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun (10-17)\nMutadi mma’n nin kpanwun ayre’n be wun ɲanndra (18-21)\nAmun mian amun ɲin kpa naan amun a kwla sin anuan fii’n nun (22-30)\nErɔdu, “gblɛfuɛ tɛ sɔ’n” (31-33)\nZezi kokoli Zerizalɛmunfuɛ’m be ti (34, 35)\n13 Blɛ sɔ’n nun’n, sran nga be o lɛ’n be kannin Galilefuɛ wie’m be ndɛ kleli i. Be waan kɛ Galilefuɛ sɔ’m bé yí tɛ’n, Pilati kunnin be. 2 Ɔ tɛli be su kɛ: “?Amun bu i kɛ Galilefuɛ sɔ mun, be ti sa tɛ yofuɛ dan tra Galilefuɛ onga’m be kwlaa ti yɛ be wunnin ɲrɛnnɛn sɔ’n niɔn? 3 Maan n se amun kɛ nɛ́n i sɔ-ɔ. Sanngɛ sɛ amun a kaciman amun akunndan’n, amún wú kɛ be sa wie. 4 ?Yɛ sran blu-nin-mɔcuɛ (18) nga sua fleiin’n tɔli be su kunnin be Siloamun lɔ’n nin? ?Amun bu i kɛ be yoli sa tɛ dan trali sran onga nga be tran Zerizalɛmun lɔ’n be kwlaa? 5 Maan n se amun kɛ nɛ́n i sɔ-ɔ. Sanngɛ sɛ amun a kaciman amun akunndan’n, amún wú kɛ be sa wie.” 6 I sin’n, ɔ kannin ndɛ kun ɲanndra nun kleli be. Ɔ seli kɛ: “Figie waka kun o bian kun i viɲin fie’n nun. Ɔ bali kɛ ɔ́ kúnndɛ i su mma. Sanngɛ w’a ɲanman wie. 7 Yɛ ɔ seli sran ng’ɔ di junman viɲin fie’n nun’n kɛ, ‘I afuɛ nsan yɛ, n ba figie mma kunndɛlɛ figie waka nga su. Sanngɛ n ɲɛnmɛn i su mma. I sɔ’n ti’n, kpɛ i bo! ?Ngue ti yɛ ɔ́ sáci asiɛ’n i ngbɛn-ɔn?’ 8 Yɛ ɔ tɛli i su kɛ, ‘Min min, yaci i lɛ afuɛ kun ekun. Ń fú buɛ ń bó sín yíɛ i, kpɛkun ń gúa nun nnɛn waka su. 9 Nja, sɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun naan ɔ su’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ sɛ w’a suman’n, a ko kpɛ i bo.’” 10 Kɛ ɔ́ klé sran’m be like Ɲanmiɛn sulɛ sua kun nun Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, 11 bla kun o lɛ wie, mmusu kun kle i yalɛ. Mmusu sɔ’n maan ɔ tɔli tukpacɛ* afuɛ blu-nin-mɔcuɛ (18). I nun ti buwa nɲɔn. Ɔ maan ɔ kwlá tinngɛmɛn i wun nun mlɔnmlɔn. 12 Kɛ Zezi wunnin bla’n, ɔ seli i kɛ: “Mmo, w’a ɲan ɔ ti tukpacɛ sɔ’n i sa nun.” 13 Ɔ fɛli i sa fuali bla’n su. Kpɛkun be ja nun lɛ’n, bla’n tinngɛli i wun nun naan w’a manman Ɲanmiɛn. 14 Sanngɛ i sɔ’n w’a yoman Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ sua’n i su kpɛn’n i fɛ mlɔnmlɔn. Afin Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun yɛ Zezi yoli bla’n i juejue-ɔ. Ɔ maan ɔ seli sran nga be o lɛ’n be kɛ: “Cɛn ba nsiɛn yɛ ɔ fata kɛ sran di junman-ɔn. I sɔ’n ti’n amun bla cɛn sɔ’m be nun naan be yo amun juejue. Nán amun bla Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun.” 15 Sanngɛ e Min’n tɛli i su kɛ: “?Gblɛfuɛ mun, amun nun onin yɛ Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, ɔ kɔman nnɛn’m be tuin’n nun lɔ ko ɲannjimɛn i nannin’n annzɛ i aflunmun’n ɔ ko mɛnmɛn i nzue-ɔ? 16 ?Yɛ bla nga li m’ɔ ti Abraamun wa’n, mɔ Satan cili i w’a di afuɛ blu-nin-mɔcuɛ’n (18), yɛ ɔ fataman kɛ be ɲannji i Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun-ɔn?” 17 Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ mun’n, ɲannzuɛn kunnin i kpɔfuɛ mun. Sanngɛ sran nga be o lɛ’n be liɛ’n, ninnge ɲɛnmɛn ng’ɔ yoli be’n ti’n, be kwlaa be dili aklunjuɛ. 18 Yɛ ɔ kɛnnin i ekun kɛ: “?Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n, ɔ fa ngue like? ?Ngue yɛ n kwla fa sunnzun i-ɔ? 19 Ɔ ti kɛ mutadi mma mɔ sran kun luɛli i i fie’n nun’n sa. Ɔ ɲinnin, ɔ kacili waka, yɛ anunman nga be tu sin nglo lɔ’n, be wa yoli be sua i sama’m be su.” 20 Ɔ kɛnnin i ekun kɛ: “?Ngue yɛ n kwla fa Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n n sunnzun i-ɔ? 21 Ɔ ti kɛ kpanwun ayre mɔ bla kun fa sanngannin sanmlɛn suliɛ dandan* nsan nun lele i tɔlɛ wunmuan’n wlali’n sa.” 22 Kɛ ɔ́ kɔ́ Zerizalɛmun’n, ɔ sinnin klɔ dandan nin klɔ kanngan’m be su. Ɔ kleli sran’m be like. 23 Bian kun usɛli i kɛ: “?E Min, sakpa naan be nga bé fíte nun’n, b’a sɔnman?” Ɔ seli be kɛ: 24 “Amun mian amun ɲin kpa sin anuan fii’n nun. Afin ń kán klé amun kɛ sran kpanngban bé wá kúnndɛ kɛ bé sín nun, sanngɛ be su kwlá sinman nun. 25 Kɛ awlo’n i fuɛ’n wá jáso tó anuan’n nun’n, amún ká gua su lɔ amún bóbó anuan’n. Yɛ amún sé kɛ, ‘E Min, tike e anuan.’ Sanngɛ ɔ́ tɛ́ amun su kɛ: ‘N siman amun.’ 26 Kpɛkun amún sé kɛ, ‘E nin wɔ e dili like, e nɔnnin nzan, kpɛkun a kleli sran’m be like e akpɔ dandan’m be su.’ 27 Sanngɛ ɔ́ sé amun kɛ, ‘An jaso min wun lɛ, amun mɔ amun yo sa ng’ɔ timan su’n. N siman amun finwlɛ!’ 28 Kɛ amún wá wún Abraamun nin Izaaki nin Zakɔbu, ɔ nin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kwlaa Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun lɔ’n, mɔ sanngɛ amun liɛ’n, b’a kan amun bo’n, amún sún, amún dí amun je. 29 Asa kusu’n, sran’m bé fín wia afiliɛ nin wia atɔliɛ lɔ, ɔ nin mɛn’n i nglo lɔ lika’n nin i ngua lɔ lika’n nun bé bá. Bé wá trán* tabli sin Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun lɔ. 30 Amun tie! Be nga be ka siɛn’n, bé dún mmua, yɛ be nga be dun mmua’n, bé ká siɛn.” 31 Dɔ kunngba sɔ’n su’n, Farizifuɛ’m be bali be wa seli i kɛ: “Jaso wa kɔ. Afin Erɔdu kunndɛ kɛ ɔ́ kún wɔ.” 32 Ɔ seli be kɛ: “Amun ko se gblɛfuɛ tɛ sɔ’n kɛ, ‘Nian, n su fuan mmusu mun, yɛ ń yó sran’m be juejue andɛ nin ainman. Kpɛkun i le nsan su’n, ń wíe min junman’n i dí.’ 33 Sanngɛ ɔ fata kɛ n tu ajalɛ n wɔ min ɲrun andɛ nin ainman yɛ ainman sin. Afin ɔ timan su kɛ be kun Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun lika uflɛ, saan Zerizalɛmun lɔ. 34 Ɔo, Zerizalɛmunfuɛ mun, Zerizalɛmunfuɛ mun! Amun kun Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun yɛ amun finfin be nga be sunman be amun sin’n be yɔbuɛ. Blɛ sunman nun’n, n kloli kpa kɛ ń yíayía amun kɛ akɔ ta kun yiɛyiɛ i mma kanngan mun i ndɛwa’m be bo’n sa! Sanngɛ amun a kplinman su. 35 Amun nian! Amun sua’n w’a ka amun sa nun. Ń kán klé amun kɛ amun su wunman min kun mlɔnmlɔn, lele saan amun a se kɛ: ‘Maan Zoova yra sran ng’ɔ bɛ i dunman nun’n i su!’”\n^ Be kwla se ekun kɛ “mmusu kun mɔ kɛ ɔ o sran kun su’n, sran’n kwlá yoman like fi kun’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “sea suliɛ.” Sea kun ti litri 7,33.


Marki 9 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16\nZezi kacili (1-13)\nBa yasua nga mmusu’n kle i yalɛ’n yoli juejue (14-29)\nSran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ kwla yo like kwlaa (23)\nZezi i wie’n i su bolɛ ekun (30-32)\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé sí be nun sran ng’ɔ ti dan’n (33-37)\nSran ng’ɔ tanndanman e ɲrun’n, ɔ wo e sin (38-41)\nNinnge nga be kwla yo naan sran ja kpla’n (42-48)\n“Maan amun kusu an yo kɛ njin sa” (49, 50)\n9 Ɔ seli be ekun kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ be nga be jinjin wa yɛ’n, be nun wie’m bé dún mmua wún kɛ Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n w’a taka ka naan b’a wu.” 2 Kɛ cɛn ba nsiɛn sinnin’n, Zezi fali Piɛli nin Zaki nin Zan, yɛ ɔ nin be fuli oka fleiin kpa kun su. Kpɛkun ɔ kacili be ɲrun lɛ. 3 I wun tralɛ’m be yoli ɲanɲanɲan. Be kacili ufue fitafita. Asiɛ’n su wa’n, sran fi kwlá kpuman tralɛ naan w’a fɛn kɛ i liɛ’m be sa. 4 Kpɛkun Eli nin Moizi b’a fite be ɲrun, be nin Zezi be su koko yalɛ. 5 Yɛ Piɛli seli Zezi kɛ: “Rabi,* kɛ e o wa yɛ’n, ɔ ti kpa dan. I sɔ’n ti’n, maan e kplan tannin sua nsan. Ɔ liɛ kun, Moizi liɛ kun, kpɛkun Eli liɛ kun.” 6 Srɛ m’ɔ kunnin be dan’n ti’n, Piɛli w’a wunman like kun ng’ɔ́ yó-ɔ. 7 Ɲanmiɛn ufue kun katali be su. Nɛn kun tɛli ɲanmiɛn ufue’n nun seli kɛ: “Min Wa’n yɛ, min awlɛn su ba’n niɔn. Amun tie ndɛ ng’ɔ kan’n.” 8 Kpɛkun bé nían-ɔn, sran fi nin be nunman lɛ kun, saan Zezi kunngba cɛ. 9 Kɛ bé fín oka’n su lɔ bé jrá’n, ɔ wlali be su nun kpa kɛ nán be kan like nga be wunnin i’n i ndɛ be kle sran fi lele saan Sran wa’n w’a cɛn nguan. 10 Be fali ndɛ sɔ’n be sieli be klun.* Sanngɛ nguan cɛnlɛ sɔ m’ɔ kɛnnin i ndɛ’n, be kokoli su yalɛ be afiɛn. 11 Kpɛkun be usɛli i kɛ: “?Ngue ti yɛ mmla klɛfuɛ’m* be waan Eli dún mmua bá ka-ɔ?” 12 Ɔ tɛli be su kɛ: “Sakpa, Eli dún mmua bá, kpɛkun ɔ́ wá yó maan like kwlaa sín i osu. ?Sanngɛ ngue ti yɛ be klɛli Sran wa’n i su ndɛ kɛ ɔ fata kɛ ɔ wun ɲrɛnnɛn kpanngban naan be yo i finfin-ɔn? 13 Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ Eli bali sakpa, yɛ like nga be klo kɛ bé fá yó i’n be fa yoli i, kɛ nga be fa klɛli’n sa.” 14 Kɛ be juli i sɔnnzɔnfuɛ onga’m be wun lɛ’n, be wunnin kɛ sran kpanngban kpa b’a sin b’a yia be. Kpɛkun mmla klɛfuɛ* wie’m be o lɛ, be nin be su kan ndɛnngan. 15 Kɛ sran’m be wunnin i cɛ’n, ɔ boli be nuan naan b’a wanndi b’a ko yo i like. 16 Ɔ usali be kɛ: “?Ngue ndɛ yɛ amun nin be su kan-ɔn?” 17 Yɛ sran nga be o lɛ’n, be nun kun tɛli i su kɛ: “Like klefuɛ, n fali min wa’n n blɛli wɔ, afin mmusu kun wo i su. Ɔ maan ɔ kwlá ijɔman. 18 Lika kwlaa ng’ɔ tɔ i su’n, ɔ tɛ i ase, i nuan nzue’n bo nglo, ɔ di i je, kpɛkun i wunmiɛn kwlaa wie i nun. N srɛli ɔ sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be fuɛn i, sanngɛ b’a kwlá fuɛnmɛn i.” 19 Ɔ seli be kɛ: “Ɔo, blɛ nga nunfuɛ mun, amun lafiman Ɲanmiɛn su. ?E nin amun é trán lele jú cɛn onin? ?Yɛ ń trá min awlɛn amun wun lele jú cɛn onin? Amun fɛ i blɛ min.” 20 Yɛ be fali ba’n be blɛli i-ɔ. Kɛ mmusu’n wunnin Zezi cɛ’n, ɔ yoli maan ba’n usuli. Ɔ tɔli, kpɛkun ɔ kondoli. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn i nuan nzue’n bó nglo. 21 Zezi usali ba’n i si’n kɛ: “?Ɔ yo i sɔ w’a di afuɛ nɲɛ?” Ɔ tɛli su kɛ: “Kɛ ɔ fin i bakan nun’n, yɛ ɔ yo i sɔ-ɔ. 22 Cɛn wie’n, ɔ fɛ i yi i sin nun, yɛ cɛn wie’n ɔ fɛ i yi i nzue nun naan ɔ́ kún i. Sɛ a kwla yo like wie’n, si e aunnvuɛ naan uka e.” 23 Zezi seli i kɛ: “?Ngue ti yɛ a se kɛ ‘Sɛ a kwla yo’n’ niɔn? Afin sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ kwla yo like kwlaa.” 24 Ba’n i si’n ka lɛ kpannin seli kɛ: “N lafi Ɲanmiɛn su! Uka min maan n lafi Ɲanmiɛn su kpa ekun.” 25 Zezi wunnin kɛ sran’m be su tu kpuu be ba be wun lɛ. Ɔ maan ɔ ijɔli mmusu’n. Ɔ seli i kɛ: “Wɔ, mmusu mɔ a yo maan sran yo bobo nin sutrefuɛ’n, n se wɔ kɛ jaso i su! Yɛ nán sa ɔ sin trɛn i su kun!” 26 Yɛ ba’n kpannin-ɔn. Ɔ usuli kpa. Kpɛkun mmusu’n jasoli i su. Ba’n la lɛ kɛ w’a wu sa. Ɔ maan sran’m be nun sunman be seli kɛ: “W’a wu!” 27 Sanngɛ Zezi trali ba’n i sa’n, ɔ mɛnnin i su yɛ ba’n jrannin nglo-ɔ. 28 I sin’n, ɔ wluli sua kun nun. I sɔnnzɔnfuɛ’m be ngunmin be toli i lɔ naan b’a usɛ i kɛ: “?Ngue ti yɛ y’a kwlá fuɛnmɛn i-ɔ?” 29 Ɔ seli be kɛ: “Saan Ɲanmiɛn srɛlɛ’n yɛ maan be kwla fuan mmusu wafa sɔ’n niɔn.” 30 Be jasoli lɛ be ɔli Galile mɛn’n nun. Sanngɛ w’a kunndɛman kɛ sran si sɔ. 31 Ɔ kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be like. Ɔ seli be kɛ: “Bé wá yí Sran wa’n mán sran mun, yɛ bé kún i. Sɛ be kun i kusu’n, i cɛn nsan su’n, ɔ́ cɛ́n nguan.” 32 Sanngɛ b’a wunmɛn i ndɛ’n i wlɛ. Kusu b’a usɛmɛn i ndɛ sɔ’n i bo, afin srɛ kun be. 33 I sin’n, be bali Kapɛɛnaɔmun klɔ’n su lɛ. Kɛ ɔ o sua’n i klun lɔ’n, ɔ usali be kɛ: “?Ngue ndɛ yɛ amun kɛnnin i atin’n nun lɔ’n niɔn?” 34 B’a ukeman be nuan. Afin atin’n nun lɔ’n, be sili akplowa. Be kunndɛli kɛ bé sí be nun sran ng’ɔ ti dan’n. 35 Ɔ maan ɔ ko trannin ase. Ɔ flɛli akoto blu-nin-nɲɔn (12) mun, kpɛkun ɔ seli be kɛ: “Sɛ sran kun waan ɔ́ yó amun nun dan’n, ɔ fata kɛ ɔ yo i wun kaan amun kwlaa amun afiɛn. Yɛ maan ɔ su amun kwlaa.” 36 Kpɛkun ɔ fali ba kaan kun jrannin be afiɛn lɛ. Ɔ toli i sa’n blɛli i, yɛ ɔ seli be kɛ: 37 “Sran ng’ɔ sɔ ba kanngan kɛ nga sa’m be nun kun nun min dunman nun’n, nn w’a sɔ min nun wie. Yɛ sran ng’ɔ sɔ min nun’n, nán min ngunmin yɛ ɔ sɔ min nun-ɔn. Sanngɛ ɔ sɔ Sran ng’ɔ sunmannin min’n, i nun wie.” 38 Zan seli i kɛ: “Like klefuɛ, e wunnin sran kun, ɔ su fa ɔ dunman’n fuan mmusu mun. E waan nán maan ɔ yo sɔ kun, afin ɔ suman e su wie.” 39 Sanngɛ Zezi seli kɛ: “Nán amun se kɛ amún tɛ́nndɛn i ɲrun. Afin sɛ sran kun yo abonuan sa min dunman nun’n, i kunngba’n su kaman lɛ kanman min wun ndɛ tɛ. 40 Afin sran ng’ɔ tanndanman e ɲrun’n, ɔ wo e sin. 41 Klisi liɛ mɔ amun ti’n ti’n, sɛ sran kun man amun nzue klowa kun’n, nanwlɛ ń kán klé amun kɛ bé wá yó i mo sakpa. 42 Sanngɛ sran ng’ɔ yo naan ba kanngan nga be lafi min su yɛ’n be nun kun w’a lafiman min su kun’n,* ɔ flunman kɛ be fa yɔbuɛ dan mɔ be fa tin like mɔ aflunmun kun kpɛ i wun’n, be minndɛ i kɔmin naan be to i be yi jenvie’n nun. 43 “Sɛ ɔ sa’n yo maan a yo sa tɛ’n,* kpɛ. Afin sɛ ɔ sa ti sin naan a ɲan nguan’n, ɔ ti kpa tra kɛ ɔ sa nɲɔn’m be tran lɛ naan a ɔ Zeɛnin’n* m’ɔ ti sin mɔ be kwlá nuɛnmɛn i’n nun. 44 —— 45 Sɛ ɔ ja’n yo maan a yo sa tɛ’n,* kpɛ. Afin sɛ ɔ ja ti sin naan a ɲan nguan’n, ɔ ti kpa tra kɛ ɔ ja nɲɔn’m be tran lɛ naan be to wɔ yi Zeɛnin’n* nun. 46 —— 47 Sɛ ɔ ɲinma’n yo maan a yo sa tɛ’n,* tu yi i blo mmua lɔ. Afin sɛ ɔ ɲinma ti kunngba naan a wlu Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun’n, ɔ ti kpa tra kɛ ɔ ɲinma nɲɔn’m be tran lɛ naan be to wɔ be yi i Zeɛnin’n* nun. 48 Lɔ’n, sɔnniɛn’m be wuman, kpɛkun sin’n nuanman. 49 “Afin ɔ fata kɛ be fa sin be guɛ i sran kwlakwla su, kɛ be fa njin be guɛ i tro nun’n sa. 50 Njin ti like kpa. ?Sanngɛ sɛ i ta’n kpɔ’n, ngue yɛ bé yó naan w’a yo klakla ekun-ɔn? Maan amun kusu an yo kɛ njin sa. Maan amun nuan sɛ.”\n^ I bo’n yɛle “Like klefuɛ.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “B’a boman su b’a kleman sran uflɛ.”\n^ Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “i ja kpla’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “ɔ ja kpla’n.”


Nowe i su ndɛ’n ti laa sa kun m’ɔ man afɔtuɛ-ɔ\nLaa sa kun ti e afɔtuɛ like\nZoova su manman atin kɛ sa tɛ yofuɛ’m be saci Mɛn klanman’n. Saan i janvuɛ mun cɛ yɛ bé trán nun ɔn. ?Ngue yɛ ɔ́ ɲán sran tɛfuɛ mun-ɔn? Sɛ amun waan amún sí i’n, amun bu Nowe i ndɛ’n i akunndan. Nowe dili i blɛ liɛ’n i afuɛ akpiakpi yɛ ɔ o yɛ. Ɔ yoli sran kpa m’ɔ miɛnnin i ɲin yoli Zoova i klun sa titi-ɔ. Sanngɛ i blɛ sufuɛ’m be yoli ninnge tɛtɛ mun. I ti’n, Zoova seli Nowe kɛ ɔ́ wá tɔ́ nzue fá núnnún klunwifuɛ sɔ’m be ngba. Ɔ seli Nowe kɛ ɔ bobo mmeli kun naan kɛ nzue’n wá yí dí lika’n, ɔ nin i awlofuɛ’m b’a wuman.—Bo Bolɛ 6:9-18.\nNowe nin i awlofuɛ’m be boboli mmeli kun. Nowe boli nzue dan’n i tɔlɛ’n i jɔ kleli sran mun, sanngɛ b’a tieman. Ninnge tɛtɛ mun yɛ be yo be sa titi-ɔ. Kɛ be wieli mmeli’n bobo’n, Nowe fali nnɛn mun wluli nun, yɛ ɔ nin i awlofuɛ’m be wluli nun wie. Zoova maan nzue tɔli dan kpa. Nzue’n tɔli cɛn ba klonglo 40, kɔnguɛ nin wia nun. Nzue’n dili asiɛ wunmuan’n.—Bo Bolɛ 7:7-12.\nKlunwifuɛ’m be wuli, sanngɛ Nowe nin i awlofuɛ’m be ɲannin be ti. Zoova maan nzue’n w’a diman be. Be fiteli nun yɛ be trannin asiɛ mɔ klunwifuɛ nunman su kun’n, i su. (Bo Bolɛ 7:22, 23) Biblu’n se kɛ blɛ kun wá jú’n, be nga be waan be yoman sa kpa’n Zoova wá núnnún be ekun. Sran kpa’m be su wuman. Bé ɲán anannganman nguan Mɛn klanman’n nun asiɛ’n su.—2 Piɛr 2:5, 6, 9.\nAndɛ sran kpanngban be yo ninnge tɛtɛ mun. Mɛn wunmuan’n w’a tɔ nvati. Zoova te sunman i Lalofuɛ mun kɛ be ko bo ndɛ’n i jɔ be kle sran mun. Sanngɛ sran’m be nun sunman lika be kloman kɛ bé tíe Zoova i ndɛ’n. Be waan be kaciman be ayeliɛ’n. Like nga Ɲanmiɛn waan ɔ ti tɛ’n annzɛ ɔ ti kpa’n, be waan be fɛmɛn i lifuɛ’n su. ?Ngue sa yɛ ɔ́ ɲán i sɔ sran mun-ɔn? ?Cɛn wie lele bé káci? Be nun sunman lika be su kaciman le. Cɛn nga klunwifuɛ’m bé núnnún mɔ be su ɲanman nguan kun’n, ɔ su ba.—Jue Mun 92:8.\nAsiɛ’n su nunnunman, ɔ́ káci Mɛn klanman. Be nga be kaci Ɲanmiɛn i janvuɛ’n, bé ɲán anannganman nguan Mɛn klanman’n nun asiɛ’n su.—Jue Mun 37:29.


Kle wafa nga be kwla nanti ndɛ’n su’n | Kannganlɛ nin like klelɛ\nKle wafa nga be kwla nanti ndɛ’n su’n\nNyanndra Mun 3:21\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ A YO’N: Like nga ti yɛ ndɛ nga a su kan’n, ɔ ti cinnjin man ɔ ndɛ tiefuɛ mun’n, uka be naan be wun i wlɛ. Kpɛkun kle be wafa nga be kwla nanti su’n.\nBu ɔ ndɛ tiefuɛ’m be akunndan. Ndɛ nga á wá yíyí nun’n, like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin man ɔ ndɛ tiefuɛ mun’n, bu i akunndan. Kpɛkun bu wafa nga ndɛ sɔ’n kwla uka be’n, i akunndan wie.\nKɛ á yíyí ndɛ’n nun’n, kle ɔ ndɛ tiefuɛ mun like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Kɛ á bó ɔ ndɛ’n i kanlɛ bo’n, maan ɔ ndɛ tiefuɛ’m be kwlaa be wun i wlɛ kɛ ndɛ’n ti be ngba be liɛ. Ndɛ cinnjin kwlaa nga á yíyí nun’n, kle wafa trele kun nga be kwla nanti su’n. Nán kan ndɛ mun sa ngbɛn guɛ i lɛ.\nKɛ á kán wafa nga ndɛ tiefuɛ’m be kwla nanti Biblu’n nun ndɛ mma kun su’n i ndɛ’n, kle kɛ be ndɛ lo wɔ. Nán yo naan be akunndan’n bu be fɔ. Sanngɛ wla be fanngan naan be klo Zoova, be lafi i su, yɛ be yo sa ng’ɔ ti kpa’n.\nKɛ á síesíe ɔ wun’n, bu ndɛ nga be kwla yo ɔ jasin bowlɛ nunfuɛ’m be cinnjin’n, be akunndan. Ɔ kwla yo zronali nun ndɛ wie, annzɛ ndɛ uflɛ. Kan ndɛ ng’ɔ ti sran’m be cinnjin dɔ nga su’n i ndɛ. Usa kosan nga be kwla uka ɔ ndɛ tiefuɛ’n naan w’a kɛn i klun ndɛ’n. Kɛ ɔ́ kán ndɛ’n, sie ɔ su i nuan bo. Kpɛkun ndɛ nga a kwla kan gua su naan w’a ukɛ i’n kan.\nKannganlɛ nin like klelɛ—Kle wafa nga be kwla nanti ndɛ’n su’n


1 Piɛli 1 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\n1 Piɛli 1:1-25\nƆ wuli e uflɛ naan e fa e wla e gua like m’ɔ́ ká lɛ titi’n su (3-12)\nKɛ mɔ amun ti Ɲanmiɛn i mma mun siɛn’n mɔ amun ɲin yi i’n ti’n, maan amun yo sanwun (13-25)\n1 Min Piɛli mɔ n ti Zezi Klisi i akoto’n, ń klɛ́ fluwa nga ń blɛ́ amun mɔ amun ti wlanwlanfuɛ mɔ Ɲanmiɛn fali amun’n, mɔ amun a bo b’a sanndi Pɔn nin Galasi nin Kapadɔsu nin Azi nin Bitinin mɛn’n nun’n. 2 Like nga e Si Ɲanmiɛn m’ɔ o nglo lɔ’n ɔ dun mmua siesieli’n i ti yɛ ɔ fali amun-ɔn. Ɔ fɛli i wawɛ’n mannin amun naan amun yo i liɛ klonglo. Ɔ yoli sɔ naan amun ɲin yi i, naan kusu Zezi Klisi i mmoja’n ti’n, amun yo sanwun. Maan Ɲanmiɛn yi i aklunye dan’n i nglo amun lika, yɛ maan ɔ yo naan amun wun jɔ amun fɔuun. 3 Maan manmanlɛ’n yo e Min Zezi Klisi i Si Ɲanmiɛn liɛ. Afin aunnvuɛ dan m’ɔ sili e’n ti’n, ɔ wuli e uflɛ naan Zezi Klisi m’ɔ cɛnnin i’n ti’n, e fa e wla e gua like m’ɔ́ ká lɛ titi’n su. 4 Ɔ yoli maan be wuli e uflɛ naan e ɲan nguan. Nguan sɔ’n ti’n, é ɲán like kpa nga i waan ɔ́ fá mán e’n. Like sɔ’n saciman le, fiɛn kaan sa nunmɛn i wun, ɔ ti ɲanɲanɲan titi. Ɔ fali like sɔ’n sieli amun ɲanmiɛn su lɔ. 5 Ɔ ti amun m’ɔ fɛ i tinmin’n nian amun su mɔ amun a ɲan amun ti’n amun liɛ. Blɛ kasiɛn’n nun yɛ amun ti mɔ amun a ɲɛn i’n, i ɲin wá fíte weiin kpa-ɔ. 6 I sɔ’n ti’n, kannzɛ bɔbɔ sa fanunfanun tɔ amun su naan ɔ fata kɛ amun wun ɲrɛnnɛn blɛ kaan sa’n, amun di aklunjuɛ kpa. 7 I liɛ’n, kɛ mɔ be sali amun niannin mɔ be wunnin kɛ amun lafi Ɲanmiɛn su’n ti’n, cɛn nga Zezi Klisi wá yí i wun nglo’n, bé mánmán amun, bé yí amun ayɛ, yɛ bé yó amun mo. Afin amun Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n, i kpa tra sika ɔkwlɛ mɔ kannzɛ be tɔnnin’n* ɔ saci’n. 8 Kannzɛ amun nin-a wunmɛn i le’n, sanngɛ amun klo i. Kannzɛ amun wunmɛn i dɔ nga su’n, sanngɛ amun lafi i su, yɛ amun klun ti jɔwa dan kpa. 9 Yɛ amún ɲán like nga ti yɛ amun lafi Ɲanmiɛn su’n. Like sɔ’n yɛle amun ti ɲanlɛ’n. 10 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ nga be kannin ye dan mɔ Ɲanmiɛn yoli amun’n i ndɛ’n, be kunndɛkunndɛli amun ti ɲanlɛ sɔ’n i su ndɛ kpa, yɛ be usausali nun kpa. 11 B’a yaciman sa ng’ɔ́ wá jú Klisi su’n nin blɛ nga sa sɔ’n wá jú’n, be kunndɛlɛ. Afin laa’n, Ɲanmiɛn wawɛ m’ɔ o be su’n kleli be kɛ Klisi wá wún ɲrɛnnɛn, naan i sin’n, ɔ́ ɲán ɲrun. 12 Ɲanmiɛn maan be wa wunnin i wlɛ kɛ ndɛ nga be bɔbɔ mɔ be ti i sufuɛ’n be kannin’n, ɔ timan be bɔbɔ be liɛ, sanngɛ ɔ ti amun liɛ. Yɛ ndɛ nga be kannin’n i kunngba’n yɛ be nga be boli jasin fɛ’n be kleli amun’n, be kannin-ɔn. Ɲanmiɛn wawɛ’n m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n i fanngan nun yɛ be yoli sɔ-ɔ. Anzi’m be bɔbɔ be kunndɛ kpa kɛ bé sí ndɛ sɔ’m be nun. 13 I sɔ’n ti’n, maan amun siesie amun wun naan amun akunndan’n kwlaa tran junman kekle mɔ amún wá dí’n su kpa. An yo ngwlɛlɛfuɛ, yɛ maan amun wla tran ye dan mɔ kɛ Zezi Klisi wá yí i wun nglo’n bé wá yó amun’n, i su. 14 Kɛ mɔ amun ti Ɲanmiɛn i mma mun siɛn’n mɔ amun ɲin yi i’n ti’n, maan amun yaci ninnge nga amun konvi sɔ be laa’n be yolɛ. Ninnge sɔ mun yɛ i nun nga amun nin-a simɛn i’n, an yo be’n niɔn. 15 Sanngɛ sa’n kwlaa nun’n, maan amun nzuɛn’n yo sanwun kɛ nga Sran ng’ɔ flɛli amun’n ti sanwun’n sa. 16 Afin be klɛli i kɛ: “Amun yo sanwun, afin n ti sanwun.” 17 Kɛ amún flɛ́ e Si m’ɔ nian like nga sran kun yo’n su sɛsɛsɛ ɔ fɛ i nuan like mɛn i’n, maan amun nzuɛn’n kle kɛ amun sro i blɛ mɔ amun te yo aofuɛ mɛn nga nun’n. 18 Afin amun si kɛ nán jɛtɛ ufue annzɛ sika ɔkwlɛ mɔ be saci’n yɛ be fa deli* amun ninnge ngbɛnngbɛn’m be nun-ɔn. Amun nannan’m be yoli ninnge sɔ mun laa, yɛ be kleli amun ninnge sɔ’m be yolɛ. 19 Sanngɛ Klisi m’ɔ ti kɛ bua ba mɔ lɛ nin fɔ kaan sa nunmɛn i wun sa’n, i mmoja m’ɔ ti kpa dan’n yɛ be fa deli amun-ɔn. 20 Kwlaa naan mɛn’n w’a bo i bo’n,* Ɲanmiɛn kpali Klisi sieli. Sanngɛ amun ti’n, be wa yili i nglo blɛ kasiɛn’n nun. 21 I dunman nun ti’n, amun lafi Ɲanmiɛn su. Afin i yɛ ɔ cɛnnin i nguan-ɔn, kpɛkun ɔ mɛnnin i aɲrunɲan naan amun lafi Ɲanmiɛn su yɛ amun fa amun wla guɛ i su. 22 Ndɛ nanwlɛ mɔ amun fa su’n ti’n, amun a yo sanwun siɛn’n, kpɛkun amun kloman amun niaan mun gblɛ nun. I sɔ’n ti’n, nán an klo amun wun amun nuan bui su. 23 Ɲanmiɛn m’ɔ o lɛ titi’n i ndɛ’n ti yɛ be wuli amun uflɛ-ɔ, nán like m’ɔ saci’n ti-ɔ. Sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ m’ɔ kwlá saciman’n, i ti yɛ be wuli amun uflɛ-ɔ. 24 Afin “klɔ sran’m be kwlaa be ti kɛ ijre sa. Yɛ ɲrun nga be le i’n, ɔ ti kɛ ijre nɲrɛ sa. Ijre’n ɔ wu kee, yɛ i nɲrɛ’n ɔ kpɔ gua, 25 sanngɛ ndɛ nga Zoova kan’n, ɔ́ ká lɛ tititi.” “Ndɛ” sɔ’n yɛle jasin fɛ nga be bo kleli amun’n.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be yili i nun fiɛn’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be fa kpɔli amun ti.”\n1 Piɛli 1


Anh wla bla nin bian kunndele'n i asé. Sa te kwlaa bo swran yô'n o ti'a bé kplô nun nde, sannge swran ng'o kunnde bla annze bian'n, o yô i so sa lie'n gue i bobo kplô'n nun. ?An si'a ke amun wunnen'n ti Nyanmien i Wawe'n b'o fa maan amun b'o ô amun nun'n i sua, o man an di'a amun tiaun? Afin o tôô amun gua kpan, i so'n ti, liké kwlaa nga amunh yôh'n anh yô man o be i nyrunnyan.\nBé kle dunman kun i trale'n nin i sowa'n su ke: Famien'm bé Famien nin swran'm bé min mun bé Min.\n É kwla sa'n kwlaa yô, sannge liké ngba yô'a é wun sa yé, é kwla sa'n kwlaa yô, sannge nenh i ngba ye man swran yô swraan. Nanh man swran fi bu i bobo wun akunndan, sannge mon o bui i wiéngu akunndan. Liké kwlaa nga bé yô i ate guabô lo'n, an di, nanh an wusa nun, nan amun klun a titi'a amun, afin é Min'n lie yele asie'n nin i su ninngé'n kwlaa. Se swran b'o ti'a Christfue'n fle amun ke an kô di liké'n, se an ko'n, liké kwlaa ng'o fa dyin amun bô'n, anh di, nanh an wusa nun, nan amun klun a titi'a amun. Sannge se swran wié sé amun ke: Bé fa nnen so'n soo amuen'n, séle bo swran so'n sé amun ke bé fa so amuen'n, nin i klun b'o wa titii'n ti, nanh an di. Nde nga n ken ye'n, nanh ke amun bobo amun klun titile tio, swran so'n lie tio. Swran wié usah ke: ?Nzu ti ye n liké lie nga n kwle i yô'n, swran wié'm bé klun titile'n ti, n kwla yô'e kuon? ?Se liké nga n di bo n si ke o fin Nyanmien'n, bo i ti n le i asé'n, nzu ti ye bé satyi n dunmaan? I so'n ti, se amunh dih liké ô, amunh nonh nzué annze nzan ô, se amunh yôh liké wié ô, anh yô i kwlaa so'n i nuan su man Nyanmien nyan nyrun.\nAnh mian amun nyin anh yôh sa ng'o yô é Min'n i fe'n.


1 Timote 1 | Online Bible | New World Translation\nTimote i like yolɛ (1, 2)\nMaan Timote niɛn i wun su ato like klefuɛ’m be lika (3-11)\nE Min’n yili i aklunye’n i nglo Pɔlu i lika (12-16)\nFamiɛn m’ɔ o lɛ titi’n, m’ɔ su wuman le’n (17)\n“Kun alɛ kpafuɛ’n” (18-20)\n1 Min Pɔlu, ndɛ nga Ɲanmiɛn m’ɔ ti e Defuɛ’n ɔ nin Klisi Zezi mɔ e fa e wla e guɛ i su’n be kannin’n, i ti yɛ n ti Klisi Zezi i akoto-ɔ. 2 Ń klɛ́ fluwa nga ń blɛ́ wɔ Timote,* mɔ a ti ba kpa mɔ a di e Min’n i junman’n: Maan e Si Ɲanmiɛn nin e Min Klisi Zezi be yo wɔ ye, yɛ be si wɔ aunnvuɛ, yɛ maan be yo naan a di alaje. 3 I nun nga ń kɔ́ Maseduanin’n, n wlali ɔ fanngan kɛ a ka Efɛzi lɔ. Ń kɛ́n i kunngba’n ń klé wɔ andɛ. Ka lɔ naan se sran wie’m be kɛ nán be kle sran’m be like uflɛ. 4 Se be ekun kɛ nán be fa be su sie ato ndɛ’m be bo. Asa ekun’n, nán be akunndan tran be nannan’m be osu’n i finwlɛ’n i su. Ninnge sɔ’m be yoman sa fi ye, sanngɛ be yo maan sran’m be kan ndɛ ngbɛnngbɛn mun, kusu nn ndɛ sɔ’m be wie fi kwlá ukaman sran naan w’a lafi Ɲanmiɛn su. 5 Like nga ti yɛ n se wɔ sɔ’n,* yɛle kɛ n kunndɛ kɛ, kɛ é yí e sran klolɛ’n i nglo’n, nán fiɛn kaan sa tran e awlɛn’n nun, nán e akunndan’n bu e fɔ, yɛ nán e yo gblɛfuɛ e Min’n i su mɔ e lafi’n nun. 6 Sran wie’m be kacili be sin sili ninnge sɔ mun. I sɔ’n ti’n, be fali be wun wlali ndɛ ngbɛnngbɛn’m be kanlɛ’n nun. 7 Be waan bé yó mmla klefuɛ, sanngɛ ndɛ nga be kan’n, ɔ nin sa nga be jin su tɔkii kɛ ɔ ti nanwlɛ’n, be bɔbɔ be wunman be wlɛ. 8 E si kɛ sɛ sran kun fa Mmla’n su kɛ ɔ nin i fata’n sa’n,* ɔ wun i wlɛ kɛ Mmla’n ti like kpa. 9 Asa ekun’n, nán sran kpa’m be ti yɛ be kpɛ mmla-ɔ. Sanngɛ be nga be ti yɛ be kpɛ mmla’n, yɛle be nga be diman mmla su’n, ɔ nin ɲin keklefuɛ mun nin be nga be sroman Ɲanmiɛn’n nin sa tɛ yofuɛ mun, ɔ nin be nga be nin be wiengu nantiman klanman’n* nin be nga be yo Ɲanmiɛn i ninnge’m be finfin’n, ɔ nin be nga be kun be si’n nin be nga be kun be nin’n, yɛ sran kunfuɛ mun, 10 ɔ nin be nga be kunndɛ bla nin bian sukusuku mɔ be yo i wunsu ɲannzuɛn sa mun’n* ɔ nin yasua nga be nin be wiengu yasua be la’n, ɔ nin be nga be wua sran mun’n, ɔ nin ato buafuɛ mun nin be nga be ta nda mɔ be diman su’n, ɔ nin be nga be yo like uflɛ m’ɔ nin like kpa* nga e kleli amun’n be kɔman’n likawlɛ’n. 11 Like kpa sɔ mɔ e kleli’n, ɔ fin Ɲanmiɛn m’ɔ di aklunjuɛ’n i jasin fɛ m’ɔ fa wlali min sa nun’n. 12 Ń lá e Min Klisi Zezi m’ɔ mannin min wunmiɛn’n i ase. Afin ɔ buli min nanwlɛfuɛ ti’n, ɔ fali junman kun wlali min sa nun, 13 kusu nn laa’n, n kannin Ɲanmiɛn i wun ndɛ tɛ, n kleli i sufuɛ’m be yalɛ, yɛ n tuli min wun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, ɔ sili min aunnvuɛ. Afin ɔ si kɛ n wunman sa wlɛ, yɛ n lafimɛn i su ti yɛ n yoli sa sɔ mun-ɔn. 14 Sanngɛ aklunye nga e Min’n yili i nglo min lika’n, ɔ yoli dan trali su. Yɛ ɔ ukali min kpa naan n lafi i su, kpɛkun n klo i afin n ti Klisi Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. 15 Ndɛ ng’ɔ o yɛ’n ti nanwlɛ, yɛ be kwla fa su. Yɛle kɛ Klisi Zezi bali mɛn’n nun kɛ ɔ́ dé sa tɛ yofuɛ mun. Min yɛ n ti sran sɔ’m be nun klikli’n niɔn. 16 Ɔ sili min aunnvuɛ naan min mɔ n ti sa tɛ yofuɛ’m be nun dan’n, Klisi Zezi sin min lika kle kɛ ɔ trɛ i awlɛn sran’m be wun. Ɔ maan ɔ fali min sieli be nga bé fá be wla gúɛ i su’n mɔ bé ɲán nguan m’ɔ leman awieliɛ’n be ɲrun naan be si kɛ ɔ trɛ i awlɛn sran’m be wun. 17 I sɔ’n ti’n, maan be yi Famiɛn m’ɔ o lɛ titi’n, m’ɔ su wuman le’n, mɔ be kwlá wunmɛn i’n, mɔ i kunngba yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn kpli’n i ayɛ, yɛ be mɛnmɛn i tititi. Maan ɔ yo sɔ. 18 Timote min wa, ndɛ nga ń fá wlá ɔ sa nun yɛ’n, ɔ nin ɔ su ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin’n, be ti kun. Ń kán ndɛ sɔ mun ń klé wɔ naan be ti’n w’a kwla kun alɛ kpafuɛ’n, 19 naan kusu w’a kwla lafi e Min’n i su, naan ɔ akunndan’n w’a sannganman. Ninnge sɔ’m b’a yoman sran wie’m be cinnjin kun, ɔ maan sɛ e Min’n i su mɔ be lafi’n ti kɛ mmeli sa’n, nn é sé kɛ w’a saci mlɔnmlɔn. 20 Imene nin Alɛzandri be o sran sɔ’m be nun wie. N fali be n wlali Satan sa nun naan fɔ nga bé fá tú be’n ɔ yo naan b’a kanman Ɲanmiɛn i wun ndɛ tɛ.\n^ I bo’n yɛle “Sran m’ɔ bu Ɲanmiɛn i sran’n.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “like nga n se wɔ kɛ a yo’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “kɛ mmla’n kle’n sa’n.”\n^ Ɔ kan be nga be nin Ɲanmiɛn be nunman nun kun mɔ be sumɛn i kun’n, be ndɛ wie.\n^ Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ “pɔɔneia.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ ti kpa man sran annzɛ ɔ yo sran ye.”


?Kɛ be nin be niaan Klistfuɛ’m be san nun’n, mmlusuɛ benin yɛ be le i ɔ?\nLike suanlɛ 6\nKannzɛ bɔɔ ɔ nin i fata kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be sin bo ble wie nun o, annzɛ be nanti wia’n annzɛ nzue’n bo o, be kɔ be asɔnun aɲia’m be bo titi. Kannzɛ bɔɔ kekle’n o Zoova i Lalofuɛ’m be su annzɛ be fin junman naan b’a fɛ o, be kɔ aɲia’m be bo. ?Ngue ti yɛ be nin be wiengu Klistfuɛ’m be mian be ɲin be yo sɔ ɔ?\nƆ yo maan be wun kpaja be. Kɛ akoto Pɔlu seli kɛ ‘maan e bu e wiengu’m be akunndan’n,’ be nga e nin be e kɔ aɲia bo’n be ndɛ yɛ ɔ kan ɔn. (Ebre Mun 10:24) Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be si be wun. Ɔ maan akoto Pɔlu i ndɛ’n wla be fanngan kɛ be bu be wiengu akunndan. Sɛ be fa be wun be mantan be wiengu Klistfuɛ mun’n, bé wún kɛ sa kunngba nga be o be su’n, be nun wie’m be kwla jrannin be ɲrun kekle. Ɔ maan i sɔ’n kwla uka be kpa wie kusu.\nƆ uka be maan be tra janvuɛ kpa mun. Aniaan nga be nin be yia aɲia’m be bo lɔ’n, be timan sran ngbɛn sa, be janvuɛ kpa mun ɔn. Blɛ wie nun be yia be yiyi be ɲin su. ?Mmlusuɛ benin yɛ be ɲɛn i i sɔ yolɛ’n nun ɔn? Be suan be wiengu’m be klolɛ, ɔ maan be afiɛn’n mantan kpa. Ɔ maan kɛ sa ɲan be niaan wie mun’n, be uka be ndɛndɛ kpa afin be klo be dan. (Nyanndra Mun 17:17) Kɛ be nin be niaan’m be kwlaa’n be yia’n, be kle kɛ be ‘kwlaa be uka be wun.’—1 Korɛntfuɛ Mun 12:25, 26.\nÉ wlá ɔ fanngan kɛ be nga be yo Ɲanmiɛn klun sa’n yɛ a tra be janvuɛ ɔ. A kwla wun sran sɔ mun Zoova i Lalofuɛ’m be nun. Nán man like wie fi atin naan ɔ tanndan ɔ ɲrun i sɔ yolɛ’n nun.\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin man Zoova i Lalofuɛ’m be kɛ be nin be niaan mun be yia ɔ?\n?Yɛ cɛn benin yɛ ɔ kusu á kɔ́ be aɲia’m be bo wie ɔ?


sa te'n yô'e i fe, nanwle dile'n ye o yô i fi.\nÉ si ke é ti Nyanmien lie, ye Klunwifue'n sié men wunmuan'n.\nSwran kwlaa ng'o ti sa te yôfue'n, o klô'a a wia'n mlonmlon, o fité'a wéiin nun, afin o klô'a ke bé wun i nyôlie tete'n.\nI so'n ti, amun bo an wu'n, nanh an fa sa te'n tyityi amun ti kun, ye nanh an yô sa tete nga amun kônvi so bé'n.\n ?Onda mma mun, amun bo an ti swran te kpa'n, o yô se ye nde kpa kwla fin amun nuan fitéo? Afin nde kwlaa ng'o ô swran awlen'n nun'n ye o fité i nuaan. Swran kpa'n o yi liké kpa i ninngé kpakpa'm bé nun, ye swran te'n o yi liké te i ninngé tete'm bé nun.\n Bé nuan'n kusu ti ke sin sa, o man bé kwla yô sa te dan. O ti é wunnen'n i bué, i ye o satyi é wun sa nion. O ti ke sin sa, bo ke bé wuu yé'n o satyi é wun sa lélé fa dyu é wié tyen, sin so'n fin nyrennen lika'n nun lo. Se swran waan oh lôh blô nnen wafa'n kwlaa, nin anunman, nin wuô, nin nzué nun ninnge mun'n, o kwla yô. Ba lô bé bobo. Sannge bé nuan'n, se o ti nnen'n, wuun swran fi kwla lômen, o ti te, bé kwla siémen. O ti ke duwle sa!\n sannge Juif kpa'n yele swran ng'o ti so i awlen'n nun'n, ye klen wlale kpa'n yele nga Nyanmien Wawe'n wle swran i awlen'n nun b'o fi'an mmla nga bé kleli'n nun'n. Nanh swran mun ye bé yi Juif kpa so'n i ayeo, Nyanmien bobo ye o yi i ayeo. ?Se o ti so'n, ke bé sé ke bé ti Juif'n, nzu liké ye bé nyen b'o tra swran wié'm bé lie nion? ?Ye nzu liké ye bé nyen klen wlale'n nuon? Liké'n kwlaa nun nga bé nyen'n tra swran wié'm bé lie'n. Afin bé ye Nyanmien fe i nde'n maan béo. ?O man é sé se? ?Se swran wié'm bé lafi'a Nyanmien su'n, i su bo bé lafiman'n ti, o man i nanwlefue b'o ti'n o katyi?\n Bé nga kusu bo bé bu bé bobo bé wun akunndan, bo bé bu'a swran ufle akunndan, bo bé fa'a nanwle nde'n su, bo sa te'n ye bé klôé'n, oh fah bé wun ya dan i awlen bo bé fite'n ti. Bé kwlaa nga bé yô sa tete'n, yale kléle'n toh bé su, béh wunh nyrennen dan, Juif mun ye bé ti kliklio, i sin bé nga mun. Sannge bé kwlaa nga bé yô kpa'n, Nyanmien man béh nyanh nyrun, béh buh bé swran, ye béh dih aladyé, Juif mun ye bé ti kliklio, i sin bé nga mun. Afin Nyanmien lie'n, o kpa'a swran nun. Bé kwlaa nga bé si'a Moïse mmla'n bo bé yô sa te'n, béh mlinh, sannge bé su dyra'an mmla'n su ye béh dih bé dyole nion. Sannge bé kwlaa nga bé si mmla'n bo bé yô sa te'n, béh dyranh mmla'n su ye béh dih bé dyole nion.\n Afin nanh é nin klo swran ye é kuon, sannge é nin mmusu mun, nin aôsin tuun nga é ô nun ye'n i min'n i kpenngben mun, ye mmusu tete'm bo bé ô nglô lo'n ye é kuon. I so'n ti, anh fa Nyanmien i ale ninngé'n kwlaa, nanh se lika'n yô te'n, amuan kwla kpli amun ti, ye ke an kwla bé kwlaa'n, amunh dyranh kéklé. O man anh tanndan amun wun anh dyran kéklé. Anh fa nanwle'n yô ke kplô sa, anh fa tyi amun bô. Anh yô sa ng'o ti i nuan su'n, mon o yô ke liké kôklôkô bo an fa kata amun wué'n su'n sa. Man amun awlen bo an tre kan dyasin fe'n yô ke amun ngbabua sa. Sa kwlaa ng'o to amun su'n, man Christ su bo an lafi'n o yô ke amun nyren sa, nan Klunwifue'n i ta'n b'o so i nuan tô'n, i kwlaa'n wié su.\n Sa kpa nga n klô ke nh yôh'n, n yôman, sannge sa nga n klô'a ke n yô'n, ye n yôo. I so'n ti, se n yô liké nga n klô'a ke n yô'n, nanh min nyin fuo, sannge sa te b'o ti min nzuen'n ye man n yôo. O man man sié i nzolie ke, tyen kwlaa ke n klô ke nh yôh sa kpa'n, kpekuun sa te'n dyin m bué. Nyanmien mmla'n i sufale'n yô n fe min awlen'n nun, sannge n wun ke sa ufle ô le. Min nzuen b'o man n yô sa te'n, o nin akunndan nga b'o man n klô ke n yô sa kpa'n, bé ti ke swran nnyon bo bé si akplôwa sa, lélé n fa tefue'n su, o man n katyi sa te yôfue mlonmlon. Ééé, n ti nyrennenfue dan! ?Wan ye oh tuh min nzuen nga b'o man nh wuh'n, i suo? Nyanmien Kpli kwla ô! afin i ye man é Min Jésus-Christ dé yéo. Ke n nian'n, n wun i bué kun ke min akunndan'n nun n fa Nyanmien mmla'n su, sannge i bué kun kusu n wun ke klo swran bo n ti'n ti, n yô sa te.\n Ke o yôô so'n, nan wa yatyi swran so'm bé le a wlu awlô lo. I sonnzonfue'm bé wunngéé i wun le, bé sé i ke: Klé é nyanndra nga a bu i awié idyré b'o ô awié fié'n nun'n su'n i bô. O sé bé ke: Awié'n i guafue'n yele m bo n katyii Swran'n. Awié fié'n yele men'n, awié'n yele Nyanmien mma mun, ye awié idyré'n yele Klunwifue'n i mma mun. N kpofue ng'o guali awié idyré'n yele mmusu'm be si Satan, awié i kpele ble'n yele men'n i awiélie, awié i kpefue mun yele ange mun. Ke bé kpe awié idyré'n bo bé wo nun'n, ke men'n i awiélie'n o wa yô so kusuo. M bo n katyii Swran'n nh sunmanh min ange mun ke bé wa yi bé kwlaa nga bé satyi swran'm bé ti nun'n nin bé bo bé bô tété'n min men'n nun, bé gua bé sin dan kpa'n nun, lo ye béh sunh béh dih bé dyé nion. Sannge swran nanwlefue'm bé wa yô ke wia'n sa béh kpadyah bé Si i men'n nun. Man swran ng'o si fa sié'n, o fa sié.\n Ye bé nga kusu bo bé min'n ti Christfue'n, ke bé ti niaan'n ti, nanh man bé fa bé nyin wlawla bé, sannge ke bé min'm bo bé su bé'n bé ti Christfue bo bé ti bé swran kpa'n ti, man bé tu bé klun su bé kpa. Klé bé liké so mun, kan klé bé ke bé fa su. Se swran wié klé liké ufle, b'o fa'a é Min Jésus-Christ i nde nanwle'n o nin Nyanmien i sule wafa nga o klé é ke é sui'n su'n, o tu i wun, o si'a liké fi. Nde'm bé akplôwa sile'n o nin liké'm bé su utré dile'n o katyi i wun ke tukpatye sa. I kwlaa so'n ye man swran'm bé nyin tyi swran, bé di utré, bé kpe bé wun nzôwa, bé bu swran'n wié sa te yôfue nion. O man swran nga bé wu'an sa wle, bo bé si'a nanwle'n kun'n, bé si akplôwa o le'a bô buwle. Bé bu ke Nyanmien sule'n man bé nyan bé wun. Nanwle, se swran nyin yi liké ng'o le'n, Nyanmien sule'n o ti anyanbéun liké dan. Afin ke béh wuh yé'n, é nin liké fi a baman, o man ke éh koh'n, é kwla fa'a liké fi koman I so'n ti se é nyan liké é di, é nyan tannin kla'n, o dyu é. Sannge bé nga bé klô ke béh nyanh bé wun'n, lakafue'n laka bé. Ninngé ngbenngben bo bé kônvi so bé'n nin bé nyin b'o blô ninngé tete kpanngban b'o satyi swran b'o man bé agualie'n gua'a bé kpa'n, bé su'n, o katyi ke aya sa, bé to nun o tra bé. Afin sika klôle'n ye o ti sa tete'n kwlaa i bo nion. Swran wié'm bé fa bé nyin blôô nun lélé bé lafi'a Nyanmien su kun, o man awlabôe'n wa kun bé kpô.


Abɛli, ‘Ɔ wuli, sanngɛ ɔ te ijɔ’ | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Féroïen Ga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes italienne Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Lhukonzo Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Myama Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Norvégien Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Roumain Russe Samoan Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Venda Vietnamien Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n‘Ɔ wuli, sanngɛ ɔ te ijɔ’\n1. ?Ngue ti yɛ Adam nin Ɛvu nin be mma’m be kwlá wluman Edɛni fie’n nun lɔ ɔ? ?Yɛ ngue yɛ Abɛli i ɲin o i sin kpa ɔ?\nABƐLI i bua’m be su didi kpɔlɛ wie mɔ i asiɛ’n ti kpa’n i wun lɛ. Ɔ o lɛ nían be su. Ɔ́ nían mmua lɔ’n, kpɛkun w’a wun lika kpajawa kaan kun. Ɔ si kɛ lɔ’n, kue sunman sin taaman’n te kpɛ i wun te sasa Edɛni fie’n i atin’n. Blɛ kun nun’n, i si nin i nin’n, Adam nin Ɛvu be trannin fie sɔ’n nun laa. Sanngɛ siɛn’n, be bɔbɔ nin be mma mun, be nun wie fi kwlá wluman lɔ. Nnɔsua nun aunmuan nga ɔ fita’n ɔ sanngan Abɛli i ti mmuɛn’n, kpɛkun ɔ mɛn i ti’n su nian nglo lɔ. Ɔ su bu i Yifuɛ’n i akunndan. Abɛli usɛ i wun kɛ ce nga ɔ wa trannin klɔ sran nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n, cɛn wie lele ɔ́ kwlá tú lɛ. Ɔ lafi su kɛ cɛn wie lele’n ɔ́ yó sɔ.\n2-4. ?Wafa sɛ yɛ Abɛli te ijɔ andɛ ɔ?\n2 Abɛli su kan ndɛ kle amun andɛ. ?Amun ti i ngan? ?Be ti i ngan sɛ yɛ ɔ yo ye ɔ? Sran m’ɔ wuli be simɛn i afuɛ’n niɔn, m’ɔ kacili ndutre i afuɛ kɔe 6000 yɛ bé tí i ngan ɔn. Biblu’n se kɛ be nga b’a wu’n “be wun-man sa fi wlɛ.” (Aku. 9:4-5, 10) Asa ekun’n, e kwlá wunman ndɛ wie fi mɔ Abɛli kannin m’ɔ o Biblu’n nun ɔn. ?Ɔ maan wafa sɛ yɛ ɔ kwla kan ndɛ kle e yɛ?\n3 Ɲanmiɛn maan akoto Pɔlu klɛli i kɛ: “Ɔ wuli, sanngɛ Nyanmiɛn su b’ɔ lafi’n ti’n, ɔ tɛ ijɔ.” (An kanngan Ebre Mun 11:4 nun.) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Abɛli te ijɔ ɔ? Ɲanmiɛn su m’ɔ lafili’n ti ɔ. Abɛli yɛ ɔ yoli klɔ sran klikli nga ɔ yili nzuɛn ɲɛnmɛn sɔ’n i nglo’n niɔn. Ajalɛ klanman sɔ’n m’ɔ kleli’n, i osu’n w’a nunnunman le. Ɔ maan andɛ nin andɛ e kwla nanti su. Sɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Abɛli sa’n, ɔ ti kɛ ɔ su kan ndɛ kle e sa.\n4 ?Kɛ mɔ Biblu’n kanman Abɛli nin i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n be ndɛ kpanngban’n niɔn, wafa sɛ yɛ e kwla suan be su like ɔ? Maan e nian.\nAbɛli trannin nguan nun ‘mɛn’n i bobolɛ nun’\n5. ?Kɛ Zezi seli kɛ Abɛli trannin nguan nun “mɛn’n i bobolɛ nun’n,” i bo’n yɛle benin? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)\n5 Kɛ be yili klɔ sran klikli mun’n, i osu w’a cɛman yɛ be wuli Abɛli ɔ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zezi flɛli blɛ mɔ Abɛli trannin nguan nun’n kɛ ‘mɛn’n i bobolɛ nun.’ (An kanngan Lik 11:50, 51 nun.) Mɛn nga Zezi kɛ́n i ndɛ lɛ’n, klɔ sran nga be kwla lafi su kɛ bé ɲán be ti sa tɛ’n i sa nun’n, be ndɛ yɛ ɔ kan ɔn. Sran nga be trannin asiɛ’n su’n, be nnan su’n yɛle Abɛli. Sanngɛ be nun klikli nga Ɲanmiɛn wunnin kɛ be kwla de i’n, yɛle Abɛli. * Nanwlɛ, sran nga Abɛli ɲinnin be afiɛn’n, b’a mɛnmɛn i ajalɛ kpa m’ɔ kwla nian su ɔ.\n6. ?Siɛ nin niɛn’n i wafa benin yɛ Abɛli ɲɛnnin i ɔ?\n6 Sa kekle kpa kun wa tɔli sran’m be su, sanngɛ nn be o asiɛ’n su ɔ nin a cɛman. Adam nin Ɛvu be ti gbanflɛn nin talua sɔ, sanngɛ be bɔbɔ be si kɛ be yoli sa tɛ dan kpa kun Ɲanmiɛn ɲrun. Laa’n, fɔ nunman be nun. Ɔ maan anannganman nguan’n o be ɲrun lɛ. Sanngɛ be wa yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn Zoova su, yɛ ɔ fuannin be tranwlɛ klanman m’ɔ o Edɛni fie’n nun’n i nun. Kɛ mɔ be bɔbɔ be klunklo like liɛ’n yɛ be fa sieli i like kwlaa nin be mma’m be kpa yolɛ’n be ɲrun’n ti’n, nguan nga fɔ nunman nun’n, ɔ nin anannganman nguan’n be fili be sa.—Bob. 2:15—3:24.\n7, 8. ?Kɛ Ɛvu wuli Kaɛn’n, ngue ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn? ?Atrɛkpa’n, akunndan benin yɛ ɔ o i klun ti ɔ?\n7 Kɛ be fuannin Adam nin Ɛvu Edɛni fie’n nun lɔ’n, be mɛn dilɛ’n wa yoli kekle siɛn’n. Sanngɛ kɛ be wuli be wa klikli’n mɔ be flɛ i Kaɛn’n, Ɛvu seli kɛ: “[Zoova] ukali min maan m’an nyan sran kun.” Zoova boli kasiɛ kun Edɛni fie’n nun lɔ, ɔ kannin bla wie ‘i osu’n’ i ndɛ. I waan osu sɔ’n núnnún sran nga ɔ mlinnin Adam nin Ɛvu’n. Kɛ Ɛvu kán ndɛ sɔ’n, atrɛkpa kasiɛ sɔ’n su yɛ i akunndan’n ɔli ɔ. (Bob. 3:15; 4:1) ?Ɔ maan ɔ yoli Ɛvu kɛ i yɛ ɔ ti bla sɔ mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kɛnnin i ndɛ’n niɔn, naan ‘osu’n’ yɛle Kaɛn?\n8 Sɛ i sɔ akunndan yɛ ɔ buli’n, nn i sa kpili ase dan. Asa ekun’n, sɛ i sɔ akunndan’n su yɛ be jrannin be tali be wa Kaɛn’n, nn tutre dilɛ’n i nun yɛ be fɛ i yili ɔ. I sin’n, Ɛvu wa wuli ba kun ekun. Sanngɛ ngalɛ liɛ’n, ndɛ w’a fitefiteman be nuan kɛ ba sɔ’n yɛ ɔ ti osu’n niɔn. Be flɛli i Abɛli. I bo’n yɛle kɛ “nán like fi ɔ.” (Bob. 4:2) ?Dunman sɔ’n kle kɛ be lafi Kaɛn su tra Abɛli ti ɔ? Ɔ́ kwlá yó sɔ.\n9. ?Wafa sɛ yɛ andɛ siɛ nin niɛn’m be kwla fa Adam nin Ɛvu be ajalɛ’n be tu be wun fɔ nun ɔn?\n9 Andɛ siɛ nin niɛn’m be kwla fa Adam nin Ɛvu be su ndɛ nga be tu be wun fɔ nun. ?Amun ayeliɛ’n nin ndɛ nga amun kan’n be ti’n, amun mma’m be tu be wun, be ɲin yiman like yɛ be bɔbɔ be ngunmin be wun akunndan yɛ be bu ɔ? ?Annzɛ kusu amun kle be kɛ be klo Ɲanmiɛn Zoova naan be nin i be afiɛn’n mantan kpa? I lɛ ngalɛ nun’n, Adam nin Ɛvu b’a kleman be mma’m be ajalɛ kpa. Sanngɛ be afinliɛ nunfuɛ’m be liɛ’n, cɛn wie lele be wun sa kwla yo ye.\n?Ngue yɛ ɔ ukali Abɛli m’ɔ lafili Ɲanmiɛn su ɔ?\n10, 11. ?Junman benin yɛ Kaɛn nin Abɛli be dili ɔ? ?Kpɛkun nzuɛn benin yɛ Abɛli yili i nglo ɔ?\n10 Kɛ Adam i mma nɲɔn’n bé ɲín bé kɔ́’n, ɔ kleli be junman dilɛ naan b’a kwla nian awlobofuɛ’m be lika. Kaɛn yoli fie difuɛ, yɛ Abɛli yoli bua tafuɛ.\n11 Sanngɛ Abɛli yoli sa cinnjin kpa kun ekun. Kɛ afuɛ’m bé sin bé kɔ́’n, ɔ yili nzuɛn ɲɛnmɛn kun mɔ Pɔlu kɛnnin i ndɛ’n i nglo. Yɛle kɛ ɔ lafili Ɲanmiɛn su. Amun bɔbɔ amun nian e! Klɔ sran uflɛ fi nunman lɛ m’ɔ́ kwlá klé Abɛli i ajalɛ kpa ɔ. ?Wafa sɛ yɛ ɔ kwla lafili Ɲanmiɛn Zoova su ɔ? Maan e fa e ɲin e sie i like nsan mɔ be kwla ukali Abɛli’n be su.\n12, 13. ?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Zoova yili be’n, be su akunndan bulɛ’n kwla ukali Abɛli naan i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n w’a wla ase kpa ɔ?\n12 Ninnge nga Zoova yili be’n. Ɔ ti su kɛ Zoova boli asiɛ’n i sannzan. Ɔ maan owieowie mun nin flɔn mun yɛ be fu asiɛ’n su ɔ. I sɔ’n yoli maan fie dilɛ’n yoli kekle. Sanngɛ kusu Abɛli i fie’n su ninnge’m be yoli kpa dan, ɔ maan ɔ kwla niɛnnin i awlobo’n i lika. Asa ekun’n, i nnɛn mun o, i oka mun o, i nzue ba mun o, i jenvie mun o, i ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin wia’n nin o, i anglo ba’n nin nzraama mun o, b’a boman be nun wie fi be sannzan. Lika kwlaa nga Abɛli níannían’n, ɔ wunnin kɛ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti ninnge kwlaa be yifuɛ’n, i sran klolɛ’n, nin i ngwlɛlɛ’n, nin i aklunye’n be ti dan. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 1:20 nun.) Kɛ Abɛli bú ninnge sɔ mun nin Ɲanmiɛn i nzuɛn’m be su akunndan’n, yɛ ɔ ukɛli i maan i Ɲanmiɛn sulɛ’n i bo’n wlali ase kpa ɔ.\nNinnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be ukali Abɛli maan ɔ wunnin kɛ Ɲanmiɛn ti sran klofuɛ.\n13 Abɛli fali blɛ buli Zoova i su akunndan. Amun bu wafa nga ɔ nian i bua’m be lika’n i akunndan be nian. Ɔ nanti lele fɛ i nnɛn mun kɔ kpɔlɛ’m be su nin kongo’m be nun, ɔ nin nzue ba’m be nuan. Ɔ yaciman be didiwlɛ nin be nzue nɔnwlɛ nin be wunmiɛn lowlɛ kpa’m be kunndɛlɛ le. Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be’n be nun’n, bua’m be liɛ’n be kwlá kpliman be bɔbɔ be ti, saan sran yɛ ɔ́ úka be yɛ ɔ́ sásá be ɔ. ?Abɛli wunnin i wlɛ kɛ ɔ nin i fata kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ’n mɔ i tinmin’n ti dan tra klɔ sran’n, yɛ ɔ kle i atin naan ɔ sɛsɛ i wie ɔ? Atrɛkpa ɔ́ kwlá yó sɔ. Ɔ maan kɛ ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn’n, i sɔ ndɛ yɛ ɔ kan kle i ɔ. I sɔ’n ti’n, i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n wla ase kpa ɔli i ɲrun.\n14, 15. ?Zoova i ndɛ’n i nun ninnge sunman benin yɛ Abɛli kwla buli be su akunndan ɔn?\n14 Ndɛ nga Zoova kannin be’n. Sa nga ti yɛ be fuannin Adam nin Ɛvu Edɛni fie’n nun lɔ’n, atrɛkpa be kan kleli be mma mun. Ɔ maan be diman ninnge nga Abɛli kwla bu be su akunndan’n be yalɛ.\n15 Zoova seli kɛ asiɛ’n sáci. Abɛli kwla wunnin i weiin kɛ owieowie mun nin flɔn mun yɛ be fuli asiɛ’n su ɔ. Ɔ maan ndɛ sɔ’n i nuan yiali. Zoova seli ekun kɛ Ɛvu i wunnzɛlɛ nun afɛ’n wá yó dan, naan kɛ ɔ́ wú ba’n, ɔ́ wún ɲrɛnnɛn kpa. I lɛ ngalɛ’n nun kusu’n, Abɛli wunnin i kɛ Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n kpɛnnin su. Zoova dun mmua wunnin i kɛ bla’n i awlɛn’n ɔ́ wá trán i wun su, naan sanngɛ bian’n yɛ ɔ́ síe i ɔ. I kwlaa ngalɛ’n kusu, Abɛli wunnin i wie. Sa kwlaa nun’n, Abɛli wunnin kɛ Zoova i ndɛ’n kpɛn su sɛsɛsɛ. I sɔ’n ti’n, kasiɛ nga Ɲanmiɛn boli i kɛ cɛn wie lele’n “osu” kun ɔ́ wá síesíe ninnge nga be boli sacilɛ bo Edɛni fie’n nun lɔ’n be ye’n, ɔ kwla lafi su kpa siɛn’n.—Bob. 3:15-19.\n16, 17. ?Ngue yɛ Abɛli suɛnnin i Zoova i anzi’m be lika ɔ?\n16 Zoova i sufuɛ mun. Abɛli w’a ɲanman klɔ sran kun sa m’ɔ́ kwlá kle i ajalɛ kpa ɔ. Sanngɛ blɛ sɔ nun’n, nán klɔ sran’m be ngunmin yɛ be o asiɛ’n su ɔ. Kɛ Zoova fuannin Adam nin Ɛvu Edɛni fie’n nun lɔ’n, ɔ fali ajalɛ naan be bɔbɔ o, be afinliɛ nunfuɛ mun o, be wie fi b’a kwlá wluman fie klanman sɔ’n nun lɔ ekun. I sɔ’n ti’n, Zoova fali anzi nga be niɛn i ninnge’m be su mun sieli be Edɛni fie’n i atin’n su. Kue sunman sin taaman m’ɔ kpɛ i wun titi’n, ɔ o be sa nun yɛ be fa sasa fie’n niɔn.—An kanngan Bo Bolɛ 3:24 nun.\n17 I nun mɔ Abɛli te yo bakan’n, ɔ niannin anzi sɔ mɔ be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n. Kɛ mɔ be fali klɔ sran wunnɛn’n ti’n, Abɛli kwla wunnin be jrɛiin sa. Ɔ wunnin kɛ be yo sro. Kpɛkun “kue” sunman sin taaman m’ɔ kpɛ i wun titi’n, ɔ kunnin i srɛ wie. ?Kɛ Abɛli ɲín kɔ́’n, ɔ wunnin kɛ anzi sɔ’m be fɛli naan i ti’n, be jasoli be junman’n su? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. Nglɛmun o, wia nun o, nnɔsua o, kɔnguɛ o, anzi ngwlɛlɛfuɛ sɔ’m be o be osu kunngba’n nun lɛ bé dí be junman’n. Abɛli wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn Zoova le i sufuɛ nanwlɛfuɛ mɔ be kpɔcimɛn i ɔ. Nzuɛn nga Abɛli wunnin i anzi sɔ’m be lika’n, w’a wunmɛn i sɔ i awlobo nunfuɛ’m be lika wie. Anzi sɔ’m be ajalɛ’n ɔ wlali Abɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo ase kpa.\nAbɛli i nguan cɛn wunmuan’n nun’n, ɔ kwla wunnin kɛ anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n be ti nanwlɛfuɛ naan be kpɔcimɛn i.\n18. ?Ngue su yɛ e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n kwla taka andɛ ɔ?\n18 Ninnge nga Zoova yili be’n, ɔ nin i nuan ndɛ’n, ɔ nin i sufuɛ’m be ajalɛ’n, ɔ sin be lika yɛ ɔ yi sran’n i wafa nga ɔ ti’n i nglo ɔ. Kɛ Abɛli buli i kwlaa sɔ’n i su akunndan’n, ɔ wlali i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo ase kpa. Nanwlɛ, e kwla se kɛ Abɛli i ajalɛ’n kan ndɛ kle e. ?Gbanflɛn nin talua mun, kɛ amun wun kɛ kannzɛ amun awlobofuɛ’m be kleman ajalɛ kpa’n, naan sanngɛ amun bɔbɔ amun kwla lafi Ɲanmiɛn su kpa’n, i sɔ’n guaman amun awlɛn su nzue yɛ ɔ o lɛ ɔ? Ninnge ɲɛnmɛn nga Ɲanmiɛn yili be’n, ɔ nin Biblu’n wunmuan’n i nun ndɛ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn sufuɛ nanwlɛfuɛ kpa mɔ be bo sin yia e’n, be kwla uka e naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a taka kpa andɛ.\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn sɔli Abɛli i tɛ’n nun klanman ɔn?\n19. ?Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, like nanndoliɛ benin yɛ Abɛli wa wunnin i wlɛ ɔ?\n19 Kɛ Abɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó dan kɔ́’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yí i nglo. ?Ngue yɛ klɔ sran ngbɛn sa’n ɔ́ kwlá fá mán nglo nin asiɛ’n be yifuɛ’n niɔn? Nanwlɛ, Ɲanmiɛn w’a mianman e sa nun like wun, naan se kɛ ukalɛ yɛ é úkɛ i ɔ. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, like nanndoliɛ nga Abɛli wa wunnin i wlɛ’n yɛ: Sɛ ɔ tu i klun fa i sa nun ninnge’m be nun kpafuɛ’n, ɔ fa man i Si Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti sran klofuɛ’n, ɔ́ yó Zoova fɛ.\nAbɛli lafili Ɲanmiɛn su yɛ ɔ fali i like liɛ’n mɛnnin i ɔ, sanngɛ Kaɛn w’a yoman sɔ.\n20, 21. ?Ngue yɛ Kaɛn nin Abɛli be tinuntinun be mannin Zoova ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ sɔli nun ɔn?\n20 Abɛli fali ajalɛ kɛ ɔ́ kún i nnɛn’m be nun wie mun ɔ́ mán Zoova. Ɔ kunnin i bua’m be nun ba klikli mun, ɔ fali be luilui lika mun mannin Zoova. Kaɛn kusu, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ ɲán kɔmin Zoova ɲrun wie. Ɔ maan ɔ fɛli i fie’n su ninnge mun ko mannin Zoova. Sanngɛ i akunndan’n timan kpa kɛ Abɛli liɛ’n sa. Kɛ be fali be sa nun ninnge’n ko mannin Zoova’n, yɛ Kaɛn i nzuɛn sɔ’n i ɲin wa fiteli kpa ɔ.\n21 Atrɛkpa’n, Adam i mma nɲɔn sɔ’m be yoli be tinuntinun be tɛ yiwlɛ lika. Anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n be wunnin be, afin blɛ sɔ nun’n, be yɛ be ti Zoova i janunfuɛ asiɛ’n su wa ɔ. Zoova yili i wun nglo. Biblu’n waan: “[Zoova] klun jɔli Abɛl wun, ɔ sɔli i like ng’ɔ fa mɛnnin i’n nun klanman.” (Bob. 4:4) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn kleli kɛ ɔ sɔli nun klanman ɔn? Biblu’n w’a yiyiman nun.\n22, 23. ?Ngue ti yɛ Zoova sɔli Abɛli i tɛ’n nun klanman ɔn?\n22 ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn sɔli like nga Abɛli fa mɛnnin i’n nun klanman mɔ w’a sɔman Kaɛn liɛ’n nun ɔn? ?Like bɔbɔ ba nga ɔ mannin’n ti ɔ? Abɛli kunnin i nnɛn’m be nun kpafuɛ’n fa mannin Zoova. Ɔ guɛli i mmoja’n m’ɔ ti nanndoliɛ like’n i ase. ?Abɛli wunnin i wlɛ kɛ tɛ nga ɔ su yi i lɛ’n ti like cinnjin kpa? Abɛli i blɛ’n sinnin, ɔ cɛli lɔuun kpa. Kɛ ɔ́ jú i ɲrun’n, Ɲanmiɛn fali bua nga w’a kpɛ cro’n mɔ be fa yi tɛ’n, ɔ sunnzunnin i Wa’n i tɛ m’ɔ́ wá fɛ́ i wun yí’n. Ba sɔ’n mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, yɛ ɔ ti “Nyanmiɛn Bua Gbanflɛn’n,” niɔn. Ɔ maan bé gúɛ i mmoja’n i ase. (Zan 1:29; Tul. 12:5-7) Sanngɛ atrɛkpa Abɛli w’a wunman ndɛ sɔ’n be wlɛ kɛ nga e fa wun i wlɛ andɛ’n sa, afin blɛ sɔ’n nun’n, ndɛ’m be trɛ i kpɛn.\n23 Nga e kwla kɛn i trele’n, yɛle kɛ like nga Abɛli le i’n, i nun kpafuɛ’n yɛ ɔ fa mannin Zoova ɔ. Yɛ i kusu sɔli nun klanman, kpɛkun ɔ niannin Abɛli bɔbɔ ba’n i ɲrun wie. Klolɛ mɔ Abɛli kloli Zoova ɔ nin i su m’ɔ lafili’n, i ti yɛ ɔ fali ajalɛ sɔ’n niɔn.\n24. (a) ?Ngue ti yɛ e se kɛ nán like’n i bɔbɔ ba nga Kaɛn mannin’n yɛ ɔ ti tɛ’n niɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Kaɛn nin andɛ sran sunman be ti kun ɔn?\n24 Kaɛn w’a yoman kɛ Abɛli sa. Bo Bolɛ 4:5 se kɛ: “Sanngɛ w’a nian-man Kaɛn nyrun, w’a sɔ-mɛn i like liɛ’n ng’ɔ fa mɛnnin i’n nun.” Nán like’n i bɔbɔ ba nga Kaɛn mannin’n yɛ ɔ ti tɛ ɔ. Afin kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Moizi Mmla’n mannin atin kɛ be kwla fa fie su ninnge mun be man Zoova. (Sau. 6:7, 8) Sanngɛ Kaɛn liɛ’n, Biblu’n se kɛ “sa nga i bɔbɔ yo be’n be kɔ-man atin su.” (An kanngan 1 Zan 3:12 nun.) Kaɛn yoli kɛ andɛ sran sunman wie mun mɔ be su Ɲanmiɛn be nuan bui’n su’n sa. Be bu i kɛ i ngba ɔ. Kaɛn i nzuɛn’n kleli ndɛndɛ kpa kɛ ɔ lafiman Zoova su mlɔnmlɔn, yɛ ɔ klomɛn i.\n25, 26. ?Afɔtuɛ benin yɛ Zoova mannin Kaɛn ɔn? ?Sanngɛ ɔ sɔli nun sɛ?\n25 ?Kɛ Kaɛn wunnin kɛ Zoova w’a niɛnmɛn i ɲrun’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ fá Abɛli i ajalɛ’n su? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. I sɔ’n ti’n, Kaɛn fali ya dan kpa. Zoova wunnin Kaɛn i klun lɔ akunndan’n, ɔ maan ɔ trɛli i awlɛn ukali Kaɛn naan ɔ bu akunndan kpa. Ɔ seli i kɛ ɔ su nanti sa tɛ’n i atin’n su, naan sɛ ɔ nanti kɛ ɔ nin i fata’n sa’n, ɔ́ ɲán kɔmin cɛn wie.—Bob. 4:6, 7.\n26 Kaɛn kpaloli Ɲanmiɛn i afɔtuɛ’n. Ɔ seli i sin mma kan’n m’ɔ siman i wun ndɛ’n ng’ɔ o i niaan’n i klun’n, kɛ be wɔ bo’n nun lɔ. Kɛ be juli lɔ’n yɛ ɔ tɔli i su kunnin i ɔ. (Bob. 4:8) Sɛ é kwlá sé’n, sran klikli nga Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti’n, be kunnin i’n, yɛle Abɛli. Kannzɛ bɔbɔ Abɛli wuli’n, sanngɛ Zoova i wla w’a fimɛn i su.\n27. (a) ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ Abɛli sɛ́ i sin nguan nun ekun ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ e nin Abɛli é yía cɛn kun ɔn?\n27 Sɛ é kwlá sé’n, Abɛli i mmoja’n ti kɛ sran yɛ ɔ su kpan flɛ Ɲanmiɛn Zoova kɛ ɔ tu i klunngbɔ sa. Ɲanmiɛn kusu tuli klunngbɔ sɔ’n, ɔ maan ɔ boli Kaɛn i sannzan. (Bob. 4:9-12) Sɛ Abɛli i su ndɛ’n ti sran’n, nn é sé kɛ ɔ kan ndɛ kle e. Sɛ e fa Abɛli e sunnzun be nga be trannin nguan nun blɛ kunngba sɔ’n nun’n, Abɛli w’a cɛman nguan nun afin i blɛ’n su’n, sran’m be tran nguan nun cɛ kpa. Sanngɛ blɛ kwlaa sɔ’n nun’n, Ɲanmiɛn i klun jɔli i wun. Kɛ Abɛli fá wú kɔ́ lɛ’n, i bɔbɔ’n lafili su kpa kɛ i Si Ɲanmiɛn Zoova i klun jɔli i wun sɔ. (Ebr. 11:4) E kwla lafi su kpa kɛ ɔ o Zoova i akunndan’n nun lɔ, naan sɛ i blɛ’n ju’n, ɔ́ sɛ́ i sin nguan nun ekun, ɔ́ wá trán mɛn klanman nun asiɛ’n su wa. (Zan 5:28, 29) ?Amun nin i yía mɛn klanman’n nun lɔ? Kɛ Abɛli íjɔ’n, sɛ amun tu amun klun amun tie’n, naan amun lafi Ɲanmiɛn su kɛ i sa’n, ɔ́ kwlá yó sɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Kɛ be se kɛ “mɛn’n i bobolɛ nun’n,” i sɔ’n fa e ɲin sie i like lualɛ annzɛ ba wulɛ’n su. Ndɛ sɔ’n wɔ ba klikli nga be wuli i asiɛ’n su’n. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ngue ti yɛ Zezi fali ndɛ sɔ’n wɔli Abɛli mɔ w’a fa wɔman Kaɛn m’ɔ ti Adam i wa klikli’n niɔn? Yɛle kɛ Kaɛn liɛ’n, i ɲinfu ɔ jasoli Ɲanmiɛn Zoova wun. Ɔ maan sɛ e bu i kɛ, wafa kunngba nga be su cɛnman Adam nin Ɛvu be nguan’n, Kaɛn su sɛmɛn i sin nguan nun wie’n, ɔ ti su sakpa.\n?Wafa sɛ yɛ Abɛli ijɔ andɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla fa Adam nin Ɛvu be ajalɛ’n be tu be wun fɔ nun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Zoova yili be’n, ɔ nin i nuan ndɛ’n, ɔ nin i anzi nga be niɛn i ninnge’m be su’n be ukali Abɛli naan i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n w’a wla ase kpa ɔ?\n?Like benin yɛ Abɛli yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Zoova su kɛ i sa wie ɔ?\nAbɛli—‘Ɔ wuli, sanngɛ ɔ te ijɔ’


Drɛwɩ (Actes) 13 YRENT - Bali 'lewei vɩnɔn 'lee Bali - Bible Search\nDrɛwɩ (Actes) 12 Drɛwɩ (Actes) 14\nDrɛwɩ (Actes) 13\n1Bali 'lewei vɩnɔn 'lee Bali -le 'fluba "paanɔn a -leglizi nɛn Antiɔs bɛ -a -ji. O 'tɔ nɛn Barnaba 'lee Simeɔn nɛn waa laabo min tiidii "bɛ 'lee Sirene min Lusiyu 'lee Manaɛl nɛn o 'vale Galile 'lɛglɔn plazan Erodi -a o o 'lɛbʋ 'e cin va bɛ 'lee Saul. 2Yi -tʋ da, te o Minsan trʋ 'ba, te o ya fɛ 'sɔnnan, -a -nan nɛn Bali lei 'saun "e -wlɛ 'nan: «'Ka Barnaba 'lee Saul 'si "va -e o 'nyranman nɛn an o laabʋ 'nan 'o 'pa bɛ -a 'pa.» 3-A -nan nɛn zɩ o cɛɛn Bali trʋ 'badɩ 'lee fɛ 'sɔndɩ man bɛ, ɛn 'o 'pɛ 'pla o da, ɛn o 'si o man, o -kʋ.\nBarnaba 'lee Saul -kʋ Sipri\n4Barnaba 'lee Saul nɛn Bali lei 'saun o 'pa 'sia bɛ, o -kʋ Selusi 'fla jemie man, ɛn o -fɔ -klʋ -dan ji, ɛn o -kʋ Sipri 'trɛda 'yi yei. 5Zɩ o 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Salami bɛ -a da bɛ, ɛn o Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'sia minnun lɛ Zuif 'nɔn 'le cin yɩ 'kuin. Zan nɛn waa laabo "nyian Mark bɛ, e ya o va, te e "paa o va.\n6O cɛɛn 'yi yei 'trɛ zɩɛ -a 'cɛndɩ man -ji, tɔɔn ɛn o 'bɔla 'fla nɛn waa laabo Pafo bɛ -a da, ɛn o -dravia drɛzan -tʋ 'yɩ. Waa laabo Barzozi, Zuif min nɛn, 'e 'fli "siala Bali 'lewei vɩzan -a, te e 'ka 'a dɩ. 7E ya -kɔnmandan Sɛrji Polo bee -a. -Kɔnmandan zɩɛ, e 'wɩ -tɔa 'kpa tɩglɩ. -A -nan nɛn e Barnaba 'lee Saul laabʋ 'e 'va, kɔɔ e ya "vale 'e Bali wei maan. 8'Pian te -dravia drɛzan -tʋwli "nɛn waa laabo "nyian Elima Grɛk wei -ji bɛ e 'ka "vale 'o 'ta dɩ, te yaa -wɛɛ "man 'nan, te -kɔnmandan 'e yi -tɛra Barnaba 'lee Saul da dɩ.\n9-A -nan nɛn Saul nɛn waa laabo "nyian Pɔl bɛ, e ya 'e fadɩ Bali lei 'saun 'a, ɛn e -dravia drɛzan zɩɛ -a -nanjɛɛn tɛin, 10ɛn e 'nan: «Bii 'gʋɛ, i ya 'i fadɩ -dawli wɩnun 'lee 'wɩ 'wlidɩ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'a. I ya Bali 'nanmanzan 'le 'nɛn 'a, 'wɩ "yi pɛɛnɔn 'nanmanzan nɛn 'yia. 'I 'flin Minsan -le -si tɩglɩ ta srɛdɩ -a. 11'Bɛ nɛn 'gʋɛ, "i 'yiɔ, Minsan "ta 'wɩ "nɛn -kɔɔnman 'yiɛ -e 'i 'flin yidɛ 'san yɩdɩ -a fɔɔnɔn.»\n'Nun tɔɔn ɛn Elima yiɛ 'wi, e -fʋ klun va, te 'e 'man limlan -pɛ pɛɛnɔn da min -wɛɛdɩ -a 'nan -e 'e 'kun 'e 'pɛ -man. 12Zɩ -kɔnmandan 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn e -fɔ Zozi 'va. Minsan -le 'wɩ nɛn yaa 'man, ɛn yaa -nan 'yɩ bɛ, yaa 'kan 'e 'ciɩla "da.\nPɔl 'lee Barnaba -kʋ Antiɔs 'fla Pisidi 'lɛglɔn 'ji\n13Pɔl 'lee 'e beenun -fɔ -klʋ -ji Pafo, ɛn o -kʋ Pergi 'fla Panfili 'lɛglɔn 'ji. Zan nɛn waa laabo Mark bɛ, e 'si o -sru, ɛn e 'li 'e da Zeruzalɛm. 14O 'si Pergi, ɛn o -kʋ Antiɔs 'fla Pisidi 'lɛglɔn 'ji. 'Flinla "yi da, o wla Zuif 'nɔn 'le cin yɩ 'kuin, ɛn o -nyran. 15Zɩ o cɛɛn Bali -le 'wɩ mandɩ man -pei 'fluba 'ji 'lee Bali 'lewei vɩnɔn 'le 'fluba 'ji bɛ, ɛn Zuif 'nɔn 'le cin yɩ 'kɔn 'tazan min 'pa 'sia Pɔl 'lee Barnaba -va 'nan 'o laabʋ -wlɔ 'nan: «"Bʋɩnun, -te 'wɩ -mie a 'ka 'ji -e 'ka 'kʋ "koe "tɔ 'kʋ da bɛ, 'ka vɩ "mɛn!»\n16Ɛn Pɔl wluan 'e 'pɛ nyɔɔn 'nan, te 'o sɔɔ -tɔ "nyian dɩ, ɛn e 'nan: «'Ka Izraɛl 'nɔn, 'lee kaa nɛn ka Izraɛl 'nɔn 'le Bali bɔa "bɛ, 'ka "trɔɛn "tɔ 'mɛn. 17Izraɛl 'nɔn 'le Bali -kaa tranun 'si "va, ɛn o 'pa Izraɛl 'nɔn 'va, ɛn o 'bɔ "kaga te o ya Ezipti 'lɛglɔn 'ji. "Bɛ -sru, ɛn Bali o 'si Ezipti 'yee 'plɛblɛ 'a. 18Bali 'e yiɛ 'tɔ 'yee 'nɛnnun va "bui "da lɛ -fuba sinjɛn wlu. 19Bali 'lɛglɔn 'sɔravli srɛ Kanan 'lɛglɔn 'ji, ɛn e -wee 'trɛ 'nɔn 'yee minnun lɛ. 20-A pɛɛnɔn zɩɛ e drɛ lɛ yaa sinjɛn -fuba 'soolu 'wlu.\n"Bɛ -sru, ɛn e -kaa tranun -le tin 'banɔn 'nɔn 'trilii, ɛn e 'bɔ Bali 'lewei vɩzan Sanmian da. 21-A -nan nɛn -kaa tranun -a laabʋ 'nan Sanmian 'e mingɔnnɛn -tɔ 'o da. Ɛn Bali Kis -pɩ Saul -tɔ o da, Bɛnzamɛn -le 'lɛglɔn 'ji min nɛn. Zɩ e mingɔnnɛn blɩ o da lɛ -fuba sinjɛn wlu bɛ, 22"bɛ -sru Bali -a -nyran, ɛn yaa ta fɔɔ David -a. David zɩɛ Bali 'bɔ -a 'vɩ "man 'nan:\n‹An Jese -pɩ David 'yɩ,\n'an 'ci 'sɔ "ji "min nɛn,\ne -taa 'an 'ci 'sɔ wɩ pɛɛnɔn drɛlɛ bɛ -a.›\n23David zɩɛ, -a kluda nɛn, Bali 'bɔ Zozi 'bɔla min 'sizan 'wɩ 'ji -a, "le zɩ yaa 'vɩ 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 24Te Zozi 'ka tian Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'silɛa dɩɛ, Zan -a 'vɩ Izraɛl 'nɔn lɛ 'nan, 'o 'si 'o drɛ wɩ -wlidɩ "man, 'o 'fli -nɔn Bali lɛ, -e 'o 'ta 'o -batize drɛ. 25Te Zan -le 'nyranman 'padɩ "ta -nyan "bɛ, yaa 'vɩ 'nan: ‹Min nɛn 'ka 'ci "nrɔnman "da "bɛ, ma'an "cɛɛ dɩ, 'pian e -taa "mɛn -sru. 'An 'bɔ an 'ka -a cɛin -man -manwua "tun "da baa "fluzan -a dɩ.›\n26"Bʋɩnun, kaa nɛn ka cɩ Abraam kludanɔn 'a bɛ, 'lee minnun nɛn 'ka yei te o 'yra -tɛa Bali man bɛ, -kaa lɛ nɛn Bali cɩ 'yee 'wɩ nɛn e min "sia 'wɩ 'ji bɛ -a vɩnan. 27-Yɛɛ cɩ 'nan, Zeruzalɛm minnun tanɔn 'lee Zeruzalɛm 'nɔn 'ka -a -tɔlɛ 'nan Zozi 'bɛ cɩ min 'sizan 'wɩ 'ji -a dɩ, ɛn wa'a Bali 'lewei vɩnɔn wei nɛn waa ta 'vɩ -wlɛ 'flinla "yi -tʋdʋ pɛɛnɔn da bɛ -a -ci manlɛ dɩ. 'Pian 'wɩ nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ bɛ, waa 'lɛ sɔɔ Zozi 'tɛdɩ -a. 28Wa'a 'wɩ 'tʋ yɩlɛ Zozi man -e min 'e 'ka -a 'wɩ 'ji dɩ, 'pian waa 'vɩ Pilati lɛ 'nan, 'e -nɔn minnun lɛ -e 'o -tɛ. 29'Wɩ pɛɛnɔn nɛn e cɩ 'e 'crɛn -tɛdɩ Zozi 'le 'wɩ 'a bɛ, zɩ 'e 'lɛ sɔɔ bɛ, waa 'si yiba "plan da, ɛn o -kʋ -a wʋlɛ. 30'Pian Bali -a wluan -kanɔn 'va, 31ɛn 'e 'fli kɔɔn yi "kaga 'wlu minnun nɛn o 'si waa Galile, ɛn o -kʋ Zeruzalɛm bɛ -wlɛ. Ɛn 'bɛ 'gʋɛ -wɛɛ drɛ -yee 'wɩ 'nan yɩnɔn 'a, te o -yee 'wɩ ve Izraɛl 'nɔn lɛ.\n32Ɛn 'kʋ 'bɔ 'gʋ, kʋ -ta 'wɩ 'nɔnnɔn nɛn Bali -tɔ 'e wei da -kaa tranun lɛ 'nan 'e dra bɛ -a vɩlɛ 'cɛɛ. 33'Wɩ zɩɛ, yaa 'lɛ sɔɔ -kaa nɛn -kaa cɩ o kluda 'nɔn 'a bɛ -cɛɛ: E Zozi wluan -kanɔn 'va. E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ "dre 'fluba 'la "fli "ji 'e 'cɛn 'nan:\n‹Yiɛ cɩ 'mɛn 'nɛn 'a,\n-e 'e 'sia cɛɛgʋ man bɛ,\nan drɛ 'i "tɩ "a.›\n34'Wɩ nɛn Bali -a 'vɩ 'e 'cɛn 'nan, 'e Zozi wuanla -kanɔn 'va, 'dʋ -e 'e vɩlɛ 'e 'fʋ -a -nan nɛn min fʋlɩman bɛ -a -nan dɩɛ -nyrɛn 'gʋ:\n‹-Fɛa tɩglɩ nɛn\nan -tɔ 'an wei da 'nan\n'an ve David man bɛ,\nya'a 'nyaan dɩ,\nɛn e ya tian 'cee vɛ -a.›\n35-Yee "wɛan nɛn Bali -a 'vɩ David -le "dre 'fluba pee ji 'nan:\n‹Yi'a 'yie 'nɛn 'saun 'tʋe\n-e 'e fʋlɩ -yrɛ -ji dɩ.›\n36David -le vɛ bɛ, "e Bali 'su "le zɩ Bali -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ɛn -a -kadɩ 'bɔ, waa 'wʋ 'e tranun "srɔn, ɛn e fʋlɩ 'yrɛ -ji. 37'Pian Zozi 'ka fʋlɩlɛ -yrɛ -ji dɩ, Bali -a wluan -kanɔn 'va.\n38-Yee "wɛan, "bʋɩnun, 'ka -tɔ 'nan Zozi 'tɔ 'ji nɛn waa ve 'cɛɛ cɛɛgʋ 'nan, Bali 'cee 'wɩ 'wlidɩ fui. 'Ta wʋladɩ Moizi -le -pei -tɔ wɩnun da 'ka -kɔlalɛ 'cee 'wɩ 'wlidɩ "fuidɩ -a dɩ. 39'Pian minnun pɛɛnɔn nɛn o yi -tɛra Zozi da bɛ, Bali o "siala min tɩglɩ 'a.\n40-Yee "wɛan, 'wɩ nɛn 'e vɩdɩ Bali 'lewei vɩnɔn 'le 'fluba 'ji bɛ, 'ka drɛ "yi, te 'e bɔ 'ka man dɩ. 41E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n‹Min sɛɛ wʋnɔn "ka 'yiɔ,\n'wɩ 'e 'ka 'kan -e 'ka 'san "fo.\n-Yɛɛ cɩ 'nan 'ka yiɛ -kɔan "man\n-e 'an 'wɩ 'tʋ nɛn\ne -ciala min da bɛ -a drɛ.\n-Te waa -nan -sɛɛ "wʋ 'cɛɛ\n-e 'ka vɩlɛ 'ka yi -tɛra "da "dɩ.› »\n42Zɩ Pɔl 'lee Barnaba "ta bɔala -wee cin yɩ 'kuin bɛ, ɛn o 'nan -wlɛ 'nan, 'o 'ta 'flinla "yi pee -a -e 'o 'wɩ 'lein zɩɛ -a vɩ "nyian. 43Zɩ cin yɩdɩ -nyan bɛ, o "ta fuimlan "man, ɛn Zuif 'nɔn "kaga 'lee minnun nɛn o Izraɛl 'nɔn 'le Bali bɔa "bɛ, o sɔɔnla Pɔl 'lee Barnaba -sru. Pɔl 'lee Barnaba 'bɔ 'bɛ 'wɩ tin 'ba -wlɛ, ɛn o o "koe "tɔ 'o da 'nan 'o 'fʋ Bali -le "yi 'wlu 'li 'trilii.\n44'Flinla "yi pee nɛn e 'bɔ bɛ, 'fla 'bɔ da 'nɔn pɛɛnɔn 'bɛ cin 'yɩ 'nan -e 'o Bali wei man. 45Zɩ Zuif 'nɔn min "kaga zɩɛ o 'yɩ bɛ, ɛn man bʋdɩ wla o ji, te 'wɩ nɛn Pɔl -a ve bɛ, waa fuimlan 'nan 'wɩ 'pee -a, te waa "srɔn man.\n46-A -nan nɛn Pɔl 'lee Barnaba -a -ci 'vɩ -wlɛ 'wein 'nan: «'Ka Zuif 'nɔn, 'ka lɛ nɛn paan 'kʋ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn ve 'e 'flin, 'pian kaa -tua 'ka 'pɛla koda. "Cɛɛ drɛ zɩɛ, kaa -kɔɔnman 'nan, ka'a 'ka 'fli ye 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a yɩnɔn 'a dɩ. -Yee "wɛan kʋ -ko 'siɛn minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ o va. 47-Yɛɛ cɩ 'nan 'wɩ nɛn Minsan "e 'nan 'kʋ drɛ bɛ -nyrɛn 'nan:\n‹Mɛin drɛ 'tɛ 'san nɛn\ne 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji dra 'wein bɛ -a.\n'I vɩ minnun lɛ 'trɛ pɛɛnɔn da 'nan\nBali 'o "sia 'wɩ 'ji.› »\n48Zɩ minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, o ci nran, ɛn o 'nan, Minsan wei a 'nɔnnɔn. -A -nan nɛn minnun pɛɛnɔn nɛn Bali o 'si "va 'nan -e 'o 'kɔn 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a yɩnɔn 'a bɛ, o yi -tɛradɩ 'sia Zozi da.\n49Tɔɔn ɛn Minsan -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'kʋ fuiladɩ -a "man 'lɛglɔn zɩɛ -a da "fo. 50'Pian Antiɔs 'fla 'bɔ da bɛ lɩmɔnnun nɛn o Izraɛl 'nɔn 'le Bali bɔa, te o mangulinun a fɛnɔn 'a bɛ, o ya -nan. Zuif 'nɔn o 'pa 'o 'va 'lee 'fla 'bɔ da min cejenun, ɛn o 'tɛ 'padɩ 'sia Pɔl 'lee Barnaba da, ɛn o Pɔl 'lee Barnaba -pin 'o fla. 51Tɔɔn 'o 'cɛin -man fuɔn -koei plu o da, -a -kɔɔndɩ -a -wlɛ 'nan 'o 'pɛ 'si -wee 'wɩ 'ji, ɛn o -kʋ 'fla nɛn waa laabo Ikomiɛn bɛ -a da. 52'Pian Zozinɔn nɛn Antiɔs bɛ o -fʋ ci "nran -a, ɛn o -fʋ 'o fadɩ Bali lei 'saun 'a.


Ani i srɛlɛ’n kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nƆ kɛnnin i su sa’n kwlaa kleli Ɲanmiɛn\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ Ani i akunndan’n ti sannganwa ɔ? (b) ?Ngue yɛ Ani i su ndɛ’n ɔ́ wá klé e ɔ?\nAFUƐ nuan kwlaa’n, Ɛlkana nin i awlobofuɛ’m be ko su Ɲanmiɛn i tannin sua ng’ɔ o Silo lɔ’n, i nun. Aklunjuɛ blɛ sɔ’n w’a ju, ɔ maan Ani su siesie i wun. I wun siesielɛ sɔ’n ti’n, i wla fi i su sa mun kan. Zoova kunndɛ kɛ, kɛ bé dí cɛn sɔ’n, be yi be aklunjuɛ’n i nglo. (An kanngan Mmla’n 16:15 nun.) Kɛ ɔ fin Ani i bakan nun lele’n, ɔ di aklunjuɛ kpa cɛn sɔ’m be nun. Sanngɛ le nɲɔn nga nun’n, ɔ timan sɔ, afin sa o i su.\n2 E kwla se kɛ Ani le muae, afin i wun Ɛlkana klo i kpa. Sanngɛ nán Ani ngunmin yɛ Ɛlkana jɛli i ɔ. Ɔ jali Pɛnina wie. Pɛnina yaciman Ani i ndɛnngan kaan sa. Afuɛ nuan kwlaa kɛ bé kɔ́ cɛn dilɛ Silo lɔ’n, yɛ Pɛnina kle Ani nun kpa’n niɔn. Wafa nga Pɛnina kleli Ani i yalɛ’n, ɔ nin wafa nga Ɲanmiɛn su mɔ Ani lafi’n ti’n, ɔ wunnin sa kekle sɔ’n i trawlɛ’n, yɛ Ani i su ndɛ’n ɔ́ wá klé e ɔ. Yɛ sɛ sa wie ti’n amun wla guaman ase’n, Ani i su ndɛ’n wá cící amun wla kpa.\n‘?Ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ klun jɔman’n niɔn?’\n3, 4. ?Sa nɲɔn nga be o Ani su’n yɛle benin? ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ nán ndɛ kaan yɛ ɔ o i su ɔ?\n3 Biblu’n kle kɛ sa nɲɔn o Ani su. Sa sɔ’m be ti kekle, ɔ maan Ani kwlá yoman like fi. Sa klikli’n yɛle kɛ ɔ le wla. Yɛ i wla sɔ’n klomɛn i sa. I nɲɔn su’n yɛle kɛ Ani liɛ’n, i klun ti kpan. I yo, sɛ bla kun kunndɛ ba naan sanngɛ i klun ti kpan’n, i wla bó i wun. Ani i blɛ su’n, i sɔ bla liɛ’n, i awlabɔɛ’n tra. Yɛle kɛ blɛ sɔ’n nun’n, sɛ bla kun wuman ba’n, ɔ ti tete nin ɲannzuɛn sa. Afin ɔ ti cinnjin kpa kɛ yasua’m be nin be yi’m be wu ba naan be osu’n w’a nunnunman.\n4 Sɛ ɔ ti kɛ Pɛnina kleman Ani i yalɛ’n, nn sa sɔ’n kwla sɔnnin i nun. I kwlaa yoli o, yasua nga ɔ le bla kaka’n, i awlo’n nun jɔman. Afin kwla silɛ’n nin ndɛnnganndɛnngan’n be wieman nun le. Kɛ ɔ ko yo sɔ kusu’n, klunngbɔ’n kwlá tuman lɛ le. Wafa nga Ɛlkana i yi nɲɔn’m be trannin’n, ɔ kle sɔ weiin. I kwlaa sɔ’n ti yɛ Biblu’n bu bla nda jalɛ’n i fɔ’n niɔn. Nanwlɛ, ajalɛ sɔ mɔ klɔ sran’m be wa fɛli i kasiɛn’n, ɔ nin nga Ɲanmiɛn fɛli i Edɛni fie’n nun lɔ’n, be sansan be wun. Yɛle kɛ Ɲanmiɛn jali bla kunngba lekeleke mannin yasua’n.—Bob. 2:24.\n5. ?Ngue ti yɛ Pɛnina yoli naan Ani i awlɛn’n kpɛ i klun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yoli sɔ ɔ?\n5 Ɛlkana klo Ani tra Pɛnina. Zuifu’m be fluwa kun waan Ɛlkana yi kpɛnngbɛn’n yɛle Ani, yɛ kasiɛnfuɛ’n yɛle Pɛnina. Nja, sɛ sakpa o, e siman i nun ndɛ. Nga e si i’n yɛle kɛ Pɛnina fɛ i ɲin cili Ani tɛtɛ kpa. Ɔ maan ninnge nga ɔ ko yo naan Ani i awlɛn’n w’a kpɛ i klun’n yɛ ɔ yo ɔ. Yɛle kɛ, kɛ mɔ i liɛ’n ɔ wu ba’n ti’n, ɔ yo i wun kpakpa Ani su. Nanwlɛ, ɔ kleman Ani i yalɛ ngowa. I bɔbɔ ɲinfu yɛ ɔ yo sɔ ɔ. Biblu’n se kɛ Pɛnina ‘di [Ani] i asanse, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ gúɛ i nyin ase.’ (1 Sam. 1:6) Kɛ ɔ ko yo naan Ani w’a wunmɛn i wun fɛ kaan sa’n, i ti yɛ Pɛnina yoli i kwlaa sɔ’n niɔn.\nKɛ mɔ Ani i klun ti kpan’n ti’n, i wla’n guaman ase. Pɛnina kusu yoli Ani i fiaan naan i awlɛn’n kpɛ i klun.\n6, 7. (a) ?Kɛ Pɛnina yó Ani i fiaan’n, ngue ti yɛ w’a boman su w’a kleman Ɛlkana ɔ? (b) ?Kɛ mɔ Zoova i klun jɔman Ani i wun’n, i ti yɛ Ani kwlá wuman ba ɔ? An yiyi nun. (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n.)\n6 Titi’n, kɛ Ɛlkana nin i awlobofuɛ’m bé kó sú [Zoova] Silo lɔ’n, yɛ Pɛnina kle Ani i nun kpa’n niɔn. Afuɛ kun liɛ’n, kɛ Ɛlkana yili tɛ mannin Zoova’n, ɔ kpɛli nnɛn’n wie mannin Pɛnina i “mma yasua nin i mma mmla mun be kwlaa.” Sanngɛ Ani liɛ’n, kɛ m’ɔ leman ba’n ti’n, i ngunmin liɛ’n cɛ yɛ ɔ fa mɛnnin i ɔ. Kɛ Pɛnina wunnin i sɔ’n, ɔ wa kputuli Ani ekun. Ɔ fɛli i klun kpan’n seli i nun. Yɛ ploploplo Ani sunnin ɔn. Aliɛ dilɛ bɔbɔ sa’n w’a yomɛn i fɛ. Ɛlkana sieli i nzɔliɛ kɛ i yi’n i wla’n w’a bo i wun naan ɔ diman like. Yɛ ɔ́ kúnndɛ fɔnvɔlɛ i wun atin ɔn. Ɔ usɛli i kɛ: “?Nguɛ ti yɛ a sun bɔ a di-man like yɛ? ?Ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ klun jɔ-man nin-ɔn? ?Sɛ kannzɛ á wú ba yasua blu bɔbɔ-ɔ, ɔ nin min sɛ?”—1 Sam. 1:4-8.\n7 Ɛlkana i ndɛ sɔ’n kle kɛ ɔ si kɛ ba mɔ Ani wuman’n ti yɛ i klun timan jɔwa ɔ. Nanwlɛ, ndɛ klanman sɔ m’ɔ kannin’n ɔ yoli Ani i fɛ dan. * Sanngɛ Ɛlkana w’a boman yalɛ nga Pɛnina kle Ani’n i su. E wunmɛn i Biblu’n nun kusu kɛ Ani kɛnnin i sɔ’n kleli i. Kɔlɛ Ani seli i wun kɛ sɛ ɔ kɛn i ndɛ kle bian’n, ɔ cɛman naan Pɛnina w’a yo i finfin w’a tra laa’n. Afin sɛ Ɛlkana waan ɔ́ síesíe ndɛ’n, ɔ́ míɛn i sa. Kpɛkun awlo’n nun tranlɛ wá yó kekle mɛ́n i trá laa’n, afin Pɛnina wá kpɔ́ i kpɔlɛ kpa. Kpɛkun’n, i mma nin i afɔnniɛn’m bé fá be liɛ’n bé úka su. Ɔ maan ɔ cɛman naan Ani w’a bu i wun aofuɛ i bɔbɔ i awlo’n nun.\nKɛ Pɛnina yoli Ani i finfin’n, Ani kpɛli i ɲin Zoova wun lɔ.\n8. ?Kɛ mɔ e si kɛ Ɲanmiɛn diman ndɛ kwlɛ’n, i sɔ’n yo e sɛ?\n8 Kannzɛ Ɛlkana sili ɲrɛnnɛn nga Pɛnina kleli Ani i nun annzɛ w’a siman nun o, sanngɛ Ɲanmiɛn Zoova liɛ’n, ɔ si i kwlaa sɔ’n nun. Afin i Ndɛ’n kle sɔ. Ɔ maan be kwlaa nga be fa be ɲin ci be wiengu mɔ be kpɔ i’n, nán be wla fi kɛ Zoova wun like kwlaa nga be yo’n. Sanngɛ be nga be ti kɛ Ani sa’n mɔ be o lɛ diin’n, maan be si kɛ Ɲanmiɛn diman ndɛ kwlɛ, naan sɛ i blɛ’n ju’n, ɔ́ dí be ndɛ’n i klanman mán be. (An kanngan Mmla’n 32:4 nun.) Ani si sɔ, i ti yɛ ɔ kpɛli i ɲin Zoova wun lɔ’n niɔn.\n‘I ɲrun m’ɔ ti mlanwa’n ɔ titili’\n9. ?Afɔtuɛ benin yɛ Ani i ajalɛ’n man e ɔ?\n9 Ɛlkana nin i yi mun nin i mma mun be kwlaa be su siesie be wun. Afin, be su wa kɔ Silo. Kan Ɛlkana nin i awlobofuɛ’m be tran lɛ’n, ɔ nin Silo’n be afiɛn’n ti nun kilo 30. * Klɔ sɔ’n wo Efraimu akpasua’n i lika’n nun. Lɔ’n ti kpɔlɛkpɔlɛ lika. Ɛlkana nin i awlobofuɛ’m be nantili cɛn ba kun annzɛ nɲɔn naan b’a ju lɔ. Ani si kɛ i wla’n wá kó yó i finfin lɔ ekun. Sanngɛ w’a niɛnmɛn i sɔ’n ti w’a kaman awlo lɔ. I sɔ’n kle e ajalɛ klanman kpa. Yɛle kɛ sɛ aniaan wie lo e ngasi’n, nán maan i ti’n, e kpɔnzɔ Zoova i sulɛ nun. Sɛ ɔ yo sɔ’n, e su kwlá jranman sa nga be o e su’n be ɲrun kekle.\n10, 11. (a) ?Ngue ti yɛ Ani jaso ɔli Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ani kɛn i klun ndɛ’n kle i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n niɔn?\n10 Ɛlkana nin i awlobofuɛ’m b’a nanti lelee be su wa ju Silo. Lika’n ti okaoka, yɛ aunmuan’n fitaman aɔwi. Silo klɔ’n wo kpɔlɛ su, yɛ kpɔlɛ wie’m be bo sin yiɛ i. Kɛ bé mántan klɔ’n i koko’n, nn Ani bú ndɛ nga ɔ́ wá kán klé Zoova’n i akunndan. Kɛ be juli lɔ cɛ’n, be kunndɛli like be dili. I sin’n, Ani jaso ɔli Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ ko srɛli Ɲanmiɛn. Afin ɔ si kɛ ndɛ kwlaa nga ɔ́ kán klé i Si Ɲanmiɛn’n ɔ́ tíe, naan kannzɛ bɔbɔ klɔ sran’m be wunman i su afɛ’n, sanngɛ i Si m’ɔ o nglo lɔ’n ɔ wun i. Kɛ ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn’n, nn ɔ́ sún. I awlɛn’n mɔ w’a kpɔtɔ i klun dan’n ti’n, w’a siemɛn i nzɔliɛ kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ Eli ti anuan’n nun lɛ.\n11 Kɛ Ani sún’n nn ɔ́ úsu. Ɔ srɛ Ɲanmiɛn i klun lɔ, be timan ndɛ nga ɔ kan’n, sanngɛ i nuan bui’n yɛ ɔ keje ɔ. Ɔ srɛ Ɲanmiɛn cɛli kpa. Ɔ kɛnnin i klun ndɛ’n kwlaa kleli i. Ɔ seli i kɛ ɔ mɛn i ba. Sanngɛ nɛ́n i sɔ ngunmin yɛ ɔ kan kleli Zoova ɔ. Ɔ seli Zoova wie kɛ sɛ Zoova i wla kpɛn i su’n, ɔ́ mɛ́n i like. I sɔ’n ti’n, ɔ tali Zoova i nda kɛ sɛ ɔ mɛn i ba yasua kun’n, ɔ́ fá ba sɔ’n mɛ́n i, naan ɔ yo i liɛ mlɔnmlɔn.—1 Sam. 1:9-11.\n12. ?Ajalɛ benin yɛ Ani i srɛlɛ’n, ɔ kle e ɔ?\n12 E mɔ e ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’n, ajalɛ nga Ani i srɛlɛ’n kle e’n, yɛle kɛ e kan sa kwlaa nga ɔ o e su’n e kle Zoova, kɛ nga sran kun kɛn i klun ndɛ kle i janvuɛ wie sa. Nga Zoova kunndɛ’n bɔbɔ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. (An kanngan Jue Mun 62:9, ɔ nin 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17 nun.) I sɔ’n ti’n, Zoova maan akoto Piɛli klɛli Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su ndɛ kun wla e fanngan . Ɔ klɛli i kɛ: “An koko sa ng’ɔ o amun su’n i kwlaa kle i, afin i yɛ ɔ nian amun lika-a.”—1 Piɛ. 5:7.\n13, 14. (a) ?Kɛ Eli niannin Ani’n, ɔ buli i sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ buli i sɔ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ani tɛli Eli su ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e ɔ?\n13 Kɛ Ani srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ tili sran kun nɛn. Ɔ́ nían o, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n Eli yɛ ɔ jin yɛ. Kɛ ɔ niannin Ani siin, m’ɔ wunnin kɛ ɔ su sun’n, m’ɔ́ úsu’n, mɔ i nuan bui’n kéje’n, ɔ buli i kɛ nzan yɛ w’a kun i kpo ɔ. I ti ɔ seli i kɛ: “?Cɛn onin ko yɛ nzan’n titi ɔ nyin su-ɔ? Fa ɔ nzanbɔɛ sɔ’n kɔ ɔ nyrun.” Nanwlɛ, klɔ sran’m be siman aunnvuɛ, be timan kɛ Zoova sa. I wie yɛle Eli liɛ’n. Kɛ ɔ yo naan ɔ koko Ani’n, ɔ ka lɛ tɔnnin i suɛn kɛ w’a nɔn nzan w’a bo.—1 Sam. 1:12-14.\n14 Kɔlɛ ndɛ nga Eli kannin’n yoli Ani i ya kpa liɛ su. Afin i awlɛn’n w’a kpɔtɔ i klun laa, kpɛkun sran wie wa tɔnnin i suɛn ekun uka su. Asa’n, Eli bɔbɔ m’ɔ le ɲrun kpa’n yɛ ɔ yoli sa sɔ’n niɔn. Sanngɛ Ani w’a jranman su w’a yaciman Ɲanmiɛn sulɛ. I lɛ nun ekun’n, ɔ wa yili i nglo kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su. Yɛle kɛ, ɔ tɛli Eli su amanniɛn su. Sa nga ti mɔ i wla’n w’a bo i wun’n, ɔ yiyili nun kleli i. Kɛ Eli wunnin kɛ i ndɛ yoman fɛ’n, ɔ kannin ndɛ’n amanniɛn su kleli Ani. Ɔ seli i kɛ: “Gua ɔ wla ase naan kɔ! Maan Izraɛl Nyanmiɛn’n ɔ man wɔ like nga a srɛli i’n.”—1 Sam. 1:15-17.\n15, 16. (a) ?Kɛ Ani ko suli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, m’ɔ kokoli i su sa’n kwlaa kleli i’n, wafa sɛ yɛ i wun yoli i ɔ? (b) ?Sɛ sa nga be o e su’n ti’n, e wla’n bo e wun’n, wafa sɛ yɛ e kwla yo kɛ Ani sa ɔ?\n15 ?Kɛ Ani ko suli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, m’ɔ kokoli i su sa’n kwlaa kleli i’n, wafa sɛ yɛ i wun wa yoli i ɔ? Biblu’n se kɛ: “Kɛ bla sɔ’n wɔli’n, ɔ ko dili like siɛn’n, yɛ i nyrun b’ɔ ti mlanwa’n ɔ titili.” (1 Sam. 1:18) Ndɛ’n sɔ’n kle kɛ, Ani i wla’n wa guali ase. Afin ɔ fali sa ng’ɔ o i su’n kwlaa wlɛli i Si m’ɔ o nglo lɔ’n i sa nun. Sɛ sa ng’ɔ o i su’n ti kɛ trɔ nɔnnin wie sa’n, nn é sé kɛ ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ sua trɔ sɔ’n mɛn i. Afin i yɛ ɔ kwla nun ɔn. (An kanngan Jue Mun 55:23 nun.) Like nga Ani yoli’n ti su. Afin Zoova i tinmin’n ti dan. I sɔ’n ti’n, maan sa’n yo sɛ yo sɛ’n, Zoova kwla siesie.\n16 Kɛ sa’m be tin e su’n, mɔ e wunman e wun kpɔciwlɛ’n, maan e yo kɛ Ani sa. Yɛle kɛ maan e kan sa ng’ɔ o e su’n i kwlaa e kle Ɲanmiɛn. Nán e fia wie su. Afin Biblu’n bɔbɔ se kɛ, ‘kɛ be srɛ i’n, ɔ ti.’ (Jue. 65:3) Asa’n, sɛ e srɛ i naan e lafi su kɛ ɔ́ fá like nga e srɛli i’n mán e’n, e akunndan’n su sannganman kun, ‘e wun jɔ́ e fɔuun, e su wun-man sa ti bɔ e wun jɔ e fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn.’—Fil. 4:6, 7.\n‘Like uflɛ nunman lɛ m’ɔ kwla sasa ye ɔ’\n17, 18. (a) ?Ngue yɛ Ɛlkana yoli m’ɔ kle kɛ nda nga Ani tali’n, ɔ ti i klun su ɔ? (b) ?Ngue yɛ Pɛnina wa sieli i nzɔliɛ ɔ?\n17 Kɛ i aliɛ cɛnnin’n, Ani nin i wun Ɛlkana be ɔli Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ ekun. Like nga Ani srɛli Ɲanmiɛn’n, ɔ nin nda ng’ɔ tali i’n, atrɛkpa’n ɔ kannin be kleli i wun’n. Afin Moizi Mmla’n se kɛ sɛ bla kun m’ɔ le bian’n ta nda’n naan i wun’n ti nun’n, bian’n kwla nunnun su. Ɔ maan bla’n su kwlá yiaman nda’n i nuan. Sanngɛ nán nda sɔ’n i su nunnunlɛ ti yɛ Ɛlkana nin i be ɔli Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ ɔ. (Kal. 30:11-16) Ɲanmiɛn i bo kotolɛ ti yɛ be sali be sin lɔ ɔ. I sin’n, be ɔli be klɔ.\n18 ?Blɛ benin nun yɛ Pɛnina wa sieli i nzɔliɛ kɛ, siɛn’n kɛ ɔ klɔklɔ Ani’n, ɔ yoman Ani i like fi kun ɔn?. Biblu’n w’a boman su. Sanngɛ nga e si i’n, yɛle kɛ, Ani ‘i ɲrun m’ɔ ti mlanwa’n ɔ titili.’ I sɔ’n kle kɛ, Ani w’a kokoman kun. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, Biblu’n w’a kanman Pɛnina i ndɛ kun.\n19. ?Muae benin yɛ Ani ɲɛnnin i ɔ? ?Ngue yɛ ɔ yoli m’ɔ kle kɛ i wla w’a fiman sran nga ɔ mɛnnin i muae sɔ’n i su ɔ?\n19 Kɛ ɔ juli i ɲrun’n, aklunjuɛ’n wa boboli Ani su. Yɛle kɛ ɔ wa wunnzɛli. Kannzɛ i klun jɔli kpa blɛ sɔ nun’n, sanngɛ i wla w’a fiman sran nga ɔ mɛnnin i muae sɔ’n i su. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ wuli i wa yasua’n, ɔ tɔnnin i dunman Samiɛli. I bo’n yɛle “Ɲanmiɛn i dunman.” Dunman sɔ’n i bo’n kle kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n i bolɛ’n ti cinnjin kɛ ng’ɔ fa yoli Ani i cinnjin’n sa. Afuɛ nga ɔ wuli ba’n nun’n, ɔ nin i awlobofuɛ onga mun b’a ɔman Silo lɔ wie. I kpa’n, ɔ kali awlo lɔ afuɛ lele nsan, ɔ mannin ba’n i ɲɔnflɛn. Kɛ ɔ kpɛli Samiɛli i ɲɔnflɛn wieli’n, ɔ siesieli i wun naan w’a fa ba’n w’a ɔ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Nanwlɛ, i sɔ’n su yoman pɔpɔ manman bla ta sɔ’n.\n20. ?Ngue yɛ Ani nin Ɛlkana be yoli m’ɔ kle kɛ be yiali nda nga be tali Zoova’n i nuan ɔn?\n20 Ɔ su yoman pɔpɔ manman Ani kɛ ɔ yaci i wa’n Silo lɔ. Kɛ mɔ bla wie’m be su Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ’n, kɔlɛ be yɛ bé wá níɛn i lika ɔ. Ɔ maan ɔ si kɛ bé yó ba’n i cɛcɛ. Sanngɛ, i klun titi i kan, afin Samiɛli te yo kaan kpa. Asa’n, niɛn mun be kunndɛman kɛ bé kpɔ́ci be mma mun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Ani nin Ɛlkana be trali be awlɛn, b’a ijɔman be konviabo, be fali ba’n be ɔli Silo. Be yili tɛ be mannin Zoova, kpɛkun be fali ba’n kleli Eli. Be seli i kɛ ba nga Ani wa srɛli i Zoova i sa nun i bɔbɔ Eli i ɲrun lɛ’n, yɛ ɔ o be sa nun lɛ ɔ. Be waan Ani tali nda kɛ ɔ́ fá ba sɔ’n mán Zoova, i ti yɛ be fɛli i bali ɔ.\nSamiɛli i nin’n ti kpa o!\n21. ?Ani i srɛlɛ’n nun’n, ndɛ benin yɛ ɔ kannin m’ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su tankaan kpa ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i “ Ɲanmiɛn srɛlɛ mɔ be ti be liɛ ngunmin’n” i nun wie.)\n21 I sin’n, Ani wa srɛli Ɲanmiɛn. Zoova maan be klɛli ndɛ ng’ɔ kannin’n i Ndɛ’n nun. Afin ndɛ ng’ɔ kannin’n be ti cinnjin kpa. Ndɛ sɔ’n wo 1 Samiɛl 2:1-10 nun. Sɛ amun kanngan nun’n, amún wún kɛ bla sɔ’n lafi Ɲanmiɛn su kpa. I srɛlɛ’n sɔ nun’n, ɔ manmannin Ɲanmiɛn afin wafa ng’ɔ yi i tinmin’n i nglo’n, ɔ yo ɲɛnmɛn. Yɛle kɛ be nga be yo be wun dandan’n, ɔ kan be ase, yɛ ɔ yo ɲrɛnnɛnfuɛ’n i ye. Asa’n, ɔ yo maan sran wu, yɛ i kunngba’n maan sran ɲan nguan. Asa ekun’n, Ani yili Ɲanmiɛn i ayɛ, afin i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun, ɔ ti sɛsɛfuɛ yɛ ɔ kpɔcimɛn i sufuɛ mun. I kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ: “[‘Zoova ti kɛ yɛbuɛ sa,’ NW] like uflɛ nun-man lɛ b’ɔ kwla sasa ye-ɔ.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ, e fa e wla’n e gua Zoova su ɔ, ɔ yo ye. Asa’n, ɔ su kaciman le. Yɛ sɛ ɲrɛnnɛnfuɛ mun nin be nga be buman be wie’n be talo i’n, bé ɲán manndran.\n22, 23. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Samiɛli w’a bumɛn i le kɛ i si nin i nin be wla w’a fi i su ɔ? (b) Wafa sɛ yɛ Zoova yrali Ani su ɔ?\n22 Samiɛli le muae, afin i nin’n ti bla kun m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ. Kɛ ɔ o Silo lɔ’n, ɔ ti su kɛ ɔ ju wie’n, i wla loli i nin’n kpa. Sanngɛ w’a bumɛn i le kɛ i nin’n i wla w’a fi i su. Afin afuɛ kwlaa, kɛ Ani kɔ́ Silo’n ɔ wu tralɛ ko man Samiɛli. Nanwlɛ, Ani klo i wa sɔ’n dan. (An kanngan 1 Samiɛl 2:19 nun.) Atrɛkpa’n kɛ Ani ju lɔ’n ɔ fa tralɛ nga ɔ wuli’n ɔ wla Samiɛli i wun, ɔ siesie i ye klanman cɛ, yɛ ɔ wlɛ i fanngan. Nanwlɛ, Samiɛli ɲannin niɛn kpa o! I kusu, ɔ yoli ba kpa, ɔ maan i si nin i nin be klun jɔli i wun, yɛ i wun yoli Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be fɛ.\n23 Ɲanmiɛn wa yrali Ani su, ɔ mɛnnin i ba nnun ekun. (1 Sam. 2:21) Sanngɛ nán muae ng’ɔ ɲɛnnin i’n i ngba yɛ ɔ o lɛ ɔ. Afin ɔ nin i Si Zoova be afiɛn’n mantannin kpa wie. Kpɛkun kɛ afuɛ’m bé sín bé kɔ́’n, nn be afiɛn’n mántan kɔ́. Maan amun kusu, amun lafi Ɲanmiɛn su kɛ Ani sa, naan amun nin Zoova amun afiɛn’n mantan titi.\nƝanmiɛn srɛlɛ mɔ be ti be liɛ ngunmin’n\nAni i Ɲanmiɛn srɛlɛ nɲɔn nga be o 1 Samiɛl 1:11 ɔ nin 2:1-10 nun’n, be nun ndɛ’m be yo ɲɛnmɛn dan. Maan e fa ɲin e sie be nun wie’m be su.\nAni i Ɲanmiɛn srɛlɛ klikli’n nun’n ɔ flɛli Ɲanmiɛn “[Zoova] b’ɔ sie mɛn wunmuan’n.” Biblu’n nun’n, Ani yɛ ɔ dun mmua boli Ɲanmiɛn i tɔnndɔnlɛ dunman sɔ’n su ɔ. Be boli Ɲanmiɛn i manmanlɛ dunman sɔ’n kpɛ kɔe 285 Biblu’n nun’n. Yɛ ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn ti anzi nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n mɔ be siman be nuan’n, be su kpɛn.\nMaan e sie i nzɔliɛ kɛ nán kɛ Ani wuli ba’n, yɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn i kpɛ nɲɔn su’n niɔn. Sanngɛ kɛ ɔ nin i wun Ɛlkana be fali be wa yasua’n ɔli Silo’n, yɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn sɔ ɔ. Ɔ maan ye nga Zoova yoli i’n ti yɛ i srɛlɛ nun’n, ɔ bo sroli’n niɔn. Nán kɛ i waan ɔ́ gúɛ i wla’n i ɲin ase ti ɔ.\nKɛ Ani srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ seli kɛ: “[Zoova] maan m’an kwla man min ti’n su.” Ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “m’an man min ti’n su’n,” Ebre nun’n, yɛle kɛ “m’an man min wɛ’n su.” I lɛ nun’n, ɔ yo kɛ nannin tola’n i wɛ’n m’ɔ fa yo sran annzɛ nnɛn wie like’n, i su yɛ Ani i ɲin wo ɔ. Ɔ maan ɔ ti kɛ Ani su se kɛ: ‘Zoova, wɔ maan m’an ɲan wunmiɛn.’—1 Sam. 2:1.\nAni i Ɲanmiɛn srɛlɛ i nɲɔn su nun’n, ɔ kannin Ɲanmiɛn i “sran ng’ɔ kpɛli i’n” i ndɛ. Ndɛ mma nga be kacili i kɛ “sran ng’ɔ kpɛli i’n,” be kaci i wie kɛ “Mɛsi.” Biblu’n nun’n, Ani yɛ ɔ dun mmua fa ndɛ mma sɔ’n wɔli sran nga cɛn wie lele Ɲanmiɛn wá síe i famiɛn bia’n su’n niɔn.—1 Sam. 2:10.\nKɛ ɔ dili afuɛ kɔe akpi’n, Zezi i nin Mali manmannin Zoova wie. Ndɛ nga Ani kannin’n, i wie yɛ ɔ kannin ɔn.—Lik 1:46-55. (An nian fluwa nga i ndɛ tre 17 nun.)\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Biblu’n waan Zoova ‘maan [Ani] w’a wu-man ba.’ Nán kɛ Ɲanmiɛn i klun w’a jɔman bla sɔ’n m’ɔ ti aenvuɛfuɛ m’ɔ lafi i su kpa’n i wun ti ɔ. (1 Sam. 1:5) Yɛle kɛ ɔ ju wie’n, kɛ Biblu’n nun be kan kɛ Ɲanmiɛn bɔbɔ yoli sa wie mun’n, nán kɛ ɔ yoli be jrɛiin sa ti ɔ, sanngɛ kɛ sa sɔ’m bé yó’n, ɔ buaman nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Kɛ mɔ atrɛkpa’n, Ɛlkana i klɔ Rama’n yɛ Zezi blɛ su’n be wa flɛli i Arimate’n, i ti yɛ e se kɛ klɔ sɔ’n ɔ nin Silo be afiɛn’n ti nun kilo 30 niɔn.\n?Kɛ Pɛnina kleli Ani i nun’n, wafa sɛ yɛ Ani yili i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo ɔ?\n?Kɛ Ani srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ndɛ benin yɛ ɔ kannin m’ɔ kle kɛ ɔ lafi i su ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova klo i sufuɛ nga be yo kɛ Ani sa’n niɔn?\n?Like benin yɛ Ani yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Zoova su kɛ i sa wie ɔ?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 11\n1 Yi -tʋ da bɛ, Zozi Bali trʋ 'badɩ 'sia fɛ -tʋ -nan. Zɩ e cɛɛn "man "bɛ, ɛn -a -sruzan 'tʋ "e -yrɛ 'nan: «Minsan, 'i Bali trʋ 'badɩ "paa 'kʋ 'ji "le zɩ Zan -a paa 'e -srunɔn 'ji bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ.»\n2 Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «"Cɛɛ vɩ 'nan ka Bali trʋ 'ba bɛ, 'ka vɩ 'nan:\n3 Yi -tʋdʋ pɛɛnɔn da bɛ,\n4 'Wɩnun nɛn kʋa dra 'yiɛ -wlidɩ "bɛ, 'i 'cɛ 'kʋɛ!\n5 "Bɛ -sru ɛn Zozi -kɔnnɛn "tʋ -fɔ -wlɛ. E 'nan: «Min -tʋ a 'ka yei, ɛn -a bee -tʋ -a. Bada -tɔ, ɛn e -kʋ 'e bee zɩɛ -a -va. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: ‹'An bee, 'i yra 'si, 'i "mɛn 'kpɔun yaaga 'fɛ! 6 Min -tʋ "sia 'ta wʋnan, e 'bɔla 'an 'va. Ɛn fɛ -tʋ 'ka 'an 'lɔ -e 'an -nɔn -yrɛ "dɩ.›\n7 Tɔɔn -a bee zɩɛ, -e 'e vɩ -yrɛ 'nan: ‹'Yian 'tʋɩ flɩɩ! 'An 'kɔn 'fɔ -ji 'va. 'Kʋ 'vale 'mɛn 'nɛnnun -a kʋ ya yi -tɛnan. Ma'an 'wuanla -e 'an 'kpɔun -nɔn 'yiɛ dɩ.›\n8 -Te min zɩɛ e 'ka "vale 'e wuanla 'e bee -le "wɛan dɩɛ, maan ve 'cɛɛ 'nan, e wuanla 'nan 'e bee a 'e man drɛnan -wluwlu -le "wɛan.\n9 -Yee "wɛan maan ve 'cɛɛ 'nan: 'Ka fɛ trʋ 'ba, waa -nɔan 'cɛɛ! 'Ka fɛ -wɛɛ, kaa ye! 'Ka 'kɔn 'tɛ, waa 'lɛ "so 'cɛɛ! 10 Kɔɔ min nɛn e fɛ trʋ "baa bɛ, waa -nɔan -yrɛ. Ɛn min nɛn e fɛ -wɛɛman bɛ, yaa ye. Ɛn min nɛn e 'kɔn -tɛa "bɛ, waa 'lɛ "so -yrɛ.\n11 Min "tɩ "tʋ 'ka 'ka yei, -te 'yee 'nɛn pɔ trʋ 'ba -yrɔ "bɛ -e 'e -mlɛn -nɔn -yrɛ -a "pa 'ji dɩ. 12 Ɛn "nyian bɛ, min "tɩ "tʋ 'ka 'ka yei, -te 'yee 'nɛn mannyrɛn trʋ 'ba -yrɔ "bɛ -e 'e -sanjre -nɔn -yrɛ -a "pa 'ji dɩ. 13 Ka ya min -wlidɩ "a, 'pian ka fɛ "yi -tɔa -e 'ka -nɔn 'cee 'nɛnnun lɛ. 'Ka "tɩ "nɛn laji bɛ, -a ci "yi "mlian 'ka da, -yee "wɛan 'ka -tɔ 'nan, e lei 'saun -nɔan minnun nɛn waa laabo -yrɔ "bɛ -wlɛ.»\n14 Yi -tʋ da bɛ, ɛn Zozi bobo -tʋ beli. -Yʋ nɛn e min zɩɛ -a drɛ bobo -a bɛ, Zozi -a -pin -a -sru. Zɩ -yʋ zɩɛ e 'si bobo -sru "bɛ, ɛn min 'bɔ 'wɩdɩ 'sia. Tɔɔn minnun pɛɛnɔn nɛn -nan bɛ, 'wɩ o 'plo 'fɔ.\n15 'Pian min -mienun "o 'vɩ 'nan: «-Yʋnun tazan nɛn waa laabo Bɛlzebul bɛ, -yɛɛ 'plɛblɛ 'nɔn Zozi lɛ, ɛn e -yʋ -wlidɩnun -pian "minnun -sru.» 16 Ɛn "nyian bɛ min -mienun -a laabʋ Zozi 'lɔ 'nan, 'e 'lɛbo "fɔ wɩ -tʋ drɛ, -e 'o 'tɔ 'nan e "sia laji.\n17 Zɩ 'wɩ nɛn -a -cin cɩ o ji bɛ, Zozi 'a -kɔnnɛn 'yɩ bɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Te 'lɛglɔn 'tʋ -ji minnun cɛɛn 'e cin man, ɛn o ya -kuli -tannan 'o cin man bɛ, 'lɛglɔn zɩɛ e -wia. 'Kɔnnun -wiiman 'o cin da. 18 -A -tʋwli "nɛn "nyian Satan 'lee -yee -yʋnun -le vɛ -a. "Te -wɛɛ cɛɛn 'e cin man, ɛn o ya -kuli -tannan 'o cin yei "bɛ, "te -yee mingɔnnɛn trɛ -wi -a -nan 'mɔn. -Yee "wɛan -te 'ka ve 'an man 'nan Bɛlzebul 'bɛ 'plɛblɛ -nɔan 'mɛn, ɛn 'an -yʋ -wlidɩnun -pian "minnun -sru "bɛ, 'cee tin 'ka 'nɔnnɔn dɩ. 19 Ɛn -te 'wɩ nɛn ka 'vɩ zɩɛ e ya 'wɩ 'kpa 'a bɛ, 'lɔɔ 'cee minnun bɛ, -tɩ -le 'plɛblɛ 'a nɛn "o "yʋ -wlidɩnun -pian? 'Ka 'bɔ 'le minnun 'bɛ -kɔɔnman 'nan 'cee tin 'ka 'nɔnnɔn dɩ. 20 'Ka -tɔ 'nan, Bali -le 'plɛblɛ 'a nɛn an -yʋ -wlidɩnun -pian "minnun -sru. Ɛn 'wɩ zɩɛ -a drɛdɩ 'bɛ -kɔɔnman 'nan, Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'bɔ 'ka 'va.\n21 Min 'plɛblɛ nɛn -kuli -tan fɛnun cɩ -yrɔ, ɛn -a yiɛ a 'yee 'kɔn 'va bɛ, -a yɩfɛnun pɛɛnɔn 'man yra flɩɩ. 22 'Pian min nɛn -a 'plɛblɛ -cia "da "bɛ, -te e -ta, ɛn yaa klɩ bɛ, e -yee -kuli -tan fɛnun nɛn e yi -tɛra "da "bɛ -a "kooman -yrɔ -e 'e -a yɩfɛnun -pli.\n23 -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, min nɛn e 'ka 'an 'va dɩɛ, te -a pei a 'e 'padɩ 'an man. Ɛn min nɛn ya'a 'paa 'an 'va -e 'kʋ fɛ tre 'e cin man dɩɛ, yaa fuimlan "man.»\n24 «-Te -yʋ -wlidɩ 'si min -sru "bɛ, e -cia "wʋdɩ -a fɛnan -kadɩnun -nan. E -cia "fɛnan -wɛɛdɩ -a 'nan -e 'e -nyran -nan. 'Pian -te ya'a yɩlɛ dɩɛ, -e 'e vɩ 'nan: ‹An lia 'an da 'mɛn 'kɔn nɛn an cɩ "nɛn "ji bɛ, -a -ji.› 25 -Te e -ta, te -a -nan a 'e "koodɩ, te -a -nan fɛ pɛɛnɔn yra "cɛjɛ, 26 tɔɔn -e 'e 'kʋ 'e -sru, -e 'e -yʋ -wlidɩ 'sɔravli "nɛn o -wlidɩ "mlian "da "bɛ o 'pa 'e 'va, -e 'o 'ta -nyran 'kɔn zɩɛ -a -ji. "Yɛɛ 'le 'sran bɛ, min zɩɛ -yee -kɔndɩ -wlidɩ "mlian -a tɛdɛ vɛ da.»\n27 Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩnun zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, tɔɔn ɛn lɩmɔn -tʋ wei wɩɩ minnun yei. Yaa 'vɩ 'nan: «Bali -fɛa 'vɩ lɩmɔn nɛn yei 'ya ɛn e 'nyɔn 'nɔn 'yiɛ bɛ -a man.»\n28 'Pian Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «Min nɛn e Bali wei maan te e 'ta wʋla "da "bɛ, -a san man nɛn Bali -le -fɛa cɩ.»\n29 Zɩ minnun a trenan "kaga "bɛ, tɔɔn Zozi "e 'nan: «-Naagʋnɔn, ka ya min -wlidɩnun -a. Ka ya "va 'nan, 'an 'wɩ 'tʋ drɛ -e 'e -kɔɔn 'nan 'an "sia Bali va. 'Pian maan ve 'cɛɛ 'nan, Bali 'ka "nyian 'wɩ 'nɔan -kɔɔn "vɛ pee dra 'ka 'va 'gʋ dɩ, -te ya'a 'silɛa 'wɩ nɛn Bali 'lewei vɩzan Zonazi -a drɛ bɛ -a dɩɛ. 30 Kɔɔ Blamin -pɩ -taa "drɛlɛ 'wɩ 'nɔan -kɔɔn "vɛ -a -naagʋnɔn lɛ, "le zɩ Zonazi -a drɛ 'li Ninivi 'nɔn lɛ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n31 Ɛn lɩmɔn -tʋ nɛn 'li e ya mingɔnnɛn -a 'trɛda "tre 'zia bɛ, yi nɛn Bali minnun -le tin "baa bɛ, -yɛɛ 'wɩ -tɔa -naagʋnɔn man. Kɔɔ e 'si 'trɛda fɛnan -kɔɔbli 'nan, 'nan -e 'e Salomɔn -le 'wɩ 'tɔdɩ yɩ. Maan ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn -a -dan "mlian Salomɔn da bɛ, e ya 'gʋ. 32 Ɛn "nyian bɛ, yi nɛn Bali minnun -le tin "baa bɛ, Ninivi 'nɔn 'wɩ -tɔa -naagʋnɔn man. Kɔɔ zɩ Zonazi Bali -le 'wɩ 'vɩ -wlɛ "bɛ, o 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man, ɛn o -sɔɔnla Bali -sru. Maan ve 'cɛɛ 'nan, min nɛn -a -dan "mlian Zonazi da bɛ, e ya 'gʋ.»\n33 Ɛn Zozi -a 'le 'sran 'nan: «Min 'ka -kannɛn 'fɔa "nɛn -e 'e yɔɔ dɩ, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, -e 'e wʋ -pɔ wlu dɩ. 'Pian yaa -tɔala fɛnan 'wein da, -e minnun "ɛ -wla 'kuin bɛ, te waa -san ye.\n34 Min yiɛ 'bɛ -maan min fɛnan ye. -Te 'i yiɛ a "ji 'kpa bɛ, 'tɛ 'san -sɛan 'i da, yia -tɔa. 'Pian -te 'i yiɛ 'ka fɛnan ye dɩɛ, 'tɛ 'san -sɛan 'i da, yi'a tɔa dɩ. I ya tʋ pɛɛnɔn man klun va. 35 -Yee "wɛan 'ka drɛ "yi, te fɛ -tʋ 'e 'si -tɔ 'tɛ 'san -lɔ, -e 'ka 'fʋ klun va dɩ. 36 Kɔɔ -te 'tɛ 'san a 'e -sɛndɩ 'i fɛ pɛɛnɔn 'nan, ɛn 'i fɛ -tʋ -nan 'ka 'fʋlɛ klun va dɩɛ, 'i man -kɔan 'wein "fo "le zɩ -kannɛn 'i 'man dra 'wein bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ.»\n37 Zozi 'fʋ 'wɩ tin 'banan, ɛn Farizɛn min -tʋ -ta -a trʋ 'balɛ. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan, 'e 'kʋ fɛnun -blɩ 'yee "kɔnnɛn. Zozi wɩɩ "man. Zɩ e -kʋ, e wla -yee 'kuin bɛ, 'nun tɔɔn ɛn e -nyran fɛnun -sru. 38 'Wɩ zɩɛ e Farizɛn min 'plo 'fɔ. Kɔɔ Zozi 'ka 'e 'pɛ -man "foelɛ "le zɩ 'o tranun -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩ.\n39 -A -nan nɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «'Ka Farizɛn 'nɔn bɛ, ka 'kulenɛn 'lee -pɔ man bei "foeman fɛnyian. 'Pian 'ka 'pɔn -ji a 'e fadɩ crin -pɔan 'lee nyannɛn -pɔan "a. 40 Ka ya -blʋ -a! Bali nɛn e fɛ man bei drɛ bɛ, -yɛɛ fɛ -ji drɛ. 41 -Yee "wɛan fɛ nɛn e cɩ 'cee 'kulenɛn 'lee 'cee -pɔ -ji bɛ, -nyrɛn 'ka -nɔn 'yalɛ -tɛnɔn lɛ, -e 'ka 'kɔn 'saun Bali 'lɛ.\n42 Farizɛn 'nɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ sinwlɛnun nɛn waa laabo manti 'lee ru bɛ, 'lee 'cee sinwlɛ pɛɛnɔn bɛ, kaa -fuzan -nɔan Bali lɛ. 'Pian ka'a Bali ye "yi "dɩ, ɛn ka'a va wɩ dra "yi "dɩ. Te 'wɩ zɩɛ -yɛɛ cɩ "le blamin 'e drɛ 'vaa -e 'e fɛ -fuzan -nɔn Bali lɛ.\n43 Farizɛn 'nɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ -te ka ya cin yɩ 'kuin bɛ, ka -nyran "nan 'kpagba 'sidɩ ye "yi. Ɛn -te ka ya -guada bɛ, ka ya "vale min yiɛ 'e 'nan 'ka man -e 'e 'ka 'tɔ bʋ.\n44 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ ka ya "le min -yrɛ nɛn -a ta a 'e 'sandɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. -Te min 'tran "da bɛ, -e fɛ nɛn "ji "bɛ 'e min "tri "tɔ Bali 'lɛ.»\n45 Zɩ Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, -a -nan nɛn 'fluba 'ci vɩzan -tʋ -a 'si "da. Yaa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, -te yia vɩ zɩɛ, te i ya "nyian "kʋe "srɔn wʋnan.»\n46 Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «'Fluba 'ci vɩnɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ "nyian "cee "man! Kɔɔ 'wɩ 'plɛblɛ nɛn kaa ve minnun lɛ 'nan 'o drɛ, te ka'a 'paa o va -a drɛnan dɩ.\n47 'Wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ Bali 'lewei vɩnɔn nɛn 'ka tranun o tɛɛ bɛ, ka 'kɔn drɛ o -yrɛ da. 48 'Wɩ nɛn 'ka tranun -a drɛ bɛ, e ya 'ka 'ji 'wɩ "yi "a, -yee "wɛan nɛn ka 'kɔn drɛ Bali 'lewei vɩnɔn zɩɛ o -yrɛ da. 49 Bali nɛn 'wɩ 'tɔdɩ pɛɛnɔn a -yrɔ "bɛ, e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ 'e 'cɛn. Yaa 'vɩ 'nan: ‹An -taa 'an 'lewei vɩnɔn 'lee 'mɛn 'pasianɔn 'a -wlɛ, 'pian o o -mie -tɛa, ɛn o 'tɛ "paa o -mie da.› 50 -Yee "wɛan Bali 'lewei vɩnɔn nɛn minnun o tɛɛ 'trɛda pou sianan "bɛ, -naagʋnɔn da nɛn Bali -a nyran -sɛan. 51 E 'sia Abɛl da -trilii, ɛn e 'bɔ Zakari nɛn waa -tɛ Bali -pan 'kɔn 'lee Bali -pan "davɛ yei "bɛ -a da. Maan ve 'cɛɛ 'nan, -naagʋnɔn da nɛn Bali -a nyran -sɛan.\n52 'Fluba 'ci vɩnɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ -si nɛn minnun -a "siala -e 'o 'kʋ Bali va bɛ kaa 'lɛ 'wʋ. 'Ka 'bɔ 'ka -si 'bɔ zɩɛ -a da dɩ, ɛn "nyian bɛ minnun nɛn o ya "vale 'nan 'o 'si zɩɛ -a "siala bɛ, ka -si -tɔ -wlɔ!»\n53 Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn e 'bɔla Farizɛn min zɩɛ -yee 'kuin. 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn Zozi 'a 'vɩ bɛ, e 'bli 'fɔ 'fluba 'ci vɩnɔn 'lee Farizɛn 'nɔn 'ji "fo. -Yee "wɛan -e 'e 'sia tʋ zɩɛ -a man bɛ, o 'wɩ laabʋ 'siɛn -yrɔ "kaga. 54 Waa dra zɩɛ 'nan -e 'o wei 'kun -e 'o 'kɔla 'wɩ 'tɔdɩ -a man.


Sran wie’m be wun ndɛ’n: N ti sutrefuɛ, sanngɛ n kle sran’m be like | Waltɛr Markinin\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Digor Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nN ti sutrefuɛ, sanngɛ n kle sran’m be like\nSran ng’ɔ kan ndɛ’n Waltɛr Markinin\nBe yoli min batɛmun afuɛ 1941 nun. Blɛ sɔ nun’n, nn n le afuɛ 12. Sanngɛ, afuɛ 1946 nun yɛ n wunnin Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ kpa-ɔ. ?Ngue ti-ɔ? Maan n kan min wun ndɛ n kle amun naan amun a wun i wlɛ.\nKƐ AFUƐ 1910 sinnin’n, min si nin min nin be jasoli nvle nga be flɛ i kɛ Zɔrzi’n i su lɔ be ɔli Kanada. Be ko trannin klɔ nga be flɛ i kɛ Peli’n i wun koko lɛ nanmue kun nun. Be wuli min afuɛ 1928 nun. E ti ba nsiɛn. Min yɛ n ti be nun kasiɛn’n niɔn. Kɛ min si wuli’n, i anglo nsiɛn su yɛ be wuli min-ɔn. I sin’n, min nin’n wa wuli. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n te yo bakan kpa. W’a cɛman, min niaan bla mɔ be flɛ i kɛ Lusi’n, ɔ wa wuli. I yɛ ɔ ti e nun kpɛnngbɛn’n niɔn. Kɛ ɔ́ wú’n, nn ɔ le afuɛ 17. I sin’n, e manmin i niaan kun mɔ be flɛ i kɛ Ninki’n, yɛ ɔ niannin e lika-ɔ.\nCɛn kun’n, n cuɛnnin e nnɛn kpanngɔ kun i lua’n. Kɛ min osufuɛ’m be wunnin like nga n su yo’n, srɛ kunnin be. Be kpannin min su kɛ n yaci i yolɛ. Afin, nnɛn’n kwla tu i ja’n si min. Sanngɛ, be o min sin lɔ. Yɛ m’an timan be nɛn’n. Ɲanmiɛn sa kusu, nnɛn kpanngɔ’n w’a yoman min like. Cɛn sɔ’n nun yɛ min osufuɛ’m be sili kɛ n ti sutrefuɛ-ɔ.\nE sifuɛ kun seli kɛ sɛ n di sutrefuɛ’m be suklu’n wie’n, ɔ́ yó kpa mán min. I sɔ’n ti, baba Ninki fa min ɔli sutrefuɛ’m be suklu ng’ɔ o Saskatunun lɔ’n nun. Suklu sɔ’n nin e tranwlɛ’n i afiɛn ti nun dan. Blɛ sɔ nun’n, n le afuɛ nnun cɛ. I sɔ’n ti, srɛ kunnin min dan. Kɛ be yaci e nun’n, yɛ n kwla ko wun min osufuɛ’m be wun-ɔn. N suannin bobo’m be aniɛn’n. Yɛ e nin min wiengu mun e kannin ngowa likawlɛ.\nBE KLELI MIN BIBLU’N NUN LIKE\nAfuɛ 1939 nun’n, Lusi i sinma mɔ be flɛ i kɛ Maliɔn’n, ɔ jali bian. Be flɛ i kɛ Bili Daninsɛki. Be yɛ be wa niannin e nin min niaan bla Flansi e lika-ɔ. E osu nun’n, be yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be boli be Biblu’n nun like klelɛ bo-ɔ. Kɛ be yaci e nun wawa nun mɔ n kɔ be wun lɔ’n, be mian be ɲin be kle min Biblu’n nun like nga be suannin’n. W’a yoman pɔpɔ w’a manman be. Afin be timan bobo’m be aniɛn’n. Sanngɛ, be wunnin kɛ Zoova i su like nga be kle min’n, ɔ yo min fɛ. N kusu, n wunnin i wlɛ kɛ Biblu’n i nun ndɛ’n yɛ be su kle min-ɔn. I sɔ’n ti, kɛ bé kɔ́ jasin fɛ bolɛ’n, n su be su. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman, n kunndɛli kɛ be yo min batɛmun. Afuɛ 1941, Sɛptanblu i le 5 su’n, Bili yoli min Batɛmun baliko dan kun nun. Gbo nun nzue yɛ be fa guali baliko sɔ’n nun-ɔn. Yɛ nzue sɔ’n jɔ kpa.\nAfuɛ 1946 nun’n, e nin Bobo wie mun y’a ɔ aɲia dan kun bo Klevɛlandi lɔ.\nAfuɛ 1946 nun’n, kɛ be yacili e nun wawa nun’n, n ɔli awlo. Kpɛkun, e ɔli aɲia dan kun bo Etazinin lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Klevɛlandi’n i su lɔ. I cɛn klikli’n nun’n, ndɛ nga aniaan’m be yiyi nun cenje su lɔ’n, min niaan bla’m be klɛli i fluwa su be mannin min. I cɛn nɲɔn su nun’n, n wunnin kɛ bobo’m be tran lika kun. Kpɛkun, sran kun yiyi ndɛ’m be nun Bobo aniɛn’n nun kle be. N ko trannin lɔ wie. Ɔ maan, n wunnin ndɛ nga be su kan’n i wlɛ kpa. Nanwlɛ, kɛ a wun like nga Biblu’n kle’n i wlɛ’n, i sɔ’n leman wunsu.\nN KLELI SRAN’M BE BIBLU’N NUN LIKE\nBlɛ sɔ nun’n, nn Alɛ dan nɲɔn su’n wieli ɔ nin a cɛman. Yɛ sran’m be kunndɛ kɛ bé klé kɛ be klo be nvle’n i dan. Sanngɛ, kɛ e wieli aɲia’n i yo mɔ n sali min sin suklu lɔ’n, n fuali kpa kɛ e nin Zoova é nánti klanman titi. I sɔ’n ti, kɛ bé dí cɛn wie mun mɔ bé mánmán flanga’n, m’an ɔmɛn i bo wie kun. Asa ekun’n, kɛ min wiengu’m bé kɔ́ be asɔnun’n, m’an ɔman wie kun. I sɔ’n w’a yoman be nga be nian e su suklu lɔ’n be fɛ. Be kunndɛli kɛ bé bó min. Yɛ be kannin ato ndɛ wie mun naan n wɔ be asɔnun’n nun. Min wiengu suklu ba’m be wunnin sa sɔ’n nun. I sɔ’n ti, n kwla boli jasin fɛ’n n kleli be nun kpanngban. Be nun wie’m be kacili Zoova i sufuɛ. Be wie yɛle Lari Androsɔfu, nin Nɔrmanin Ditriki, ɔ nin Emili Sinaidɛli. Kɛ é sé yɛ’n, be te su Zoova.\nKɛ n kɔ klɔ wie’m be su’n, n mian min ɲin n bo jasin fɛ’n n kle bobo mun titi. I wie yɛle kɛ, kɛ n ɔli Mɔnreali lɔ’n, n ɔli lika kun mɔ bobo’m be yiali lɔ’n. N boli jasin fɛ’n n kleli gbanflɛn kun. Be flɛ i kɛ Edi Tagɛli. Ɔ ti ɲin keklefuɛ dan. Ɔ yoli Kebɛki lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Lavali’n i su lɔ bobo’m be asɔnun’n i nunfuɛ. Afuɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n i nun yɛ ɔ wuli-ɔ. N wunnin gbanflɛn kun ekun. Be flɛ i kɛ Zuannin Ardanɛzi. I nzuɛn’n ti kpa kɛ laa Bere lɔfuɛ mun sa. Yɛle kɛ, ɔ fali like nga n kle i’n sunnzunnin ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun niannin naan sɛ ɔ ti kun o. (Sa Nga Be Yoli’n 17:10, 11) I kusu kacili Zoova i sufuɛ wie. Yɛ ɔ yoli asɔnun kpɛnngbɛn klɔ nga be flɛ i kɛ Otawa’n su lɔ lele naan w’a wu.\nE su bo jasin fɛ’n akpɔ nuan afuɛ 1950 nun.\nAfuɛ 1950 nun’n, n ɔli Vankuvɛli. Kɛ n bo jasin fɛ’n n kle bobo mun’n, ɔ yo min fɛ. Sanngɛ, n boli jasin fɛ’n n kleli bla kun akpɔ nuan. Bla sɔ’n ti sa, yɛ n wla su fimɛn i su le. Be flɛ i kɛ Klisi Spaisɛli. Bla sɔ’n kunndɛli kɛ e blɛ i fluwa titi. Yɛ ɔ seli min kɛ n ko wun i wun’n i wun. Be flɛ i kɛ Gali. N ɔli be awlo lɔ. E nin be e kokoli yalɛ lele. Ndɛ nga ń kán klé be’n, n klɛ i fluwa su. Be kusu, be klɛ be liɛ’n i fluwa su. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, m’an wunman be kun. Ɔ cɛli kan. Kpɛkun, cɛn kun mɔ e ɔli aɲia kun bo Torɔnto lɔ’n, be bali min like yolɛ. Be yoli Gali i batɛmun cɛn sɔ’n nun. I sɔ’n kleli min kɛ ɔ ti cinnjin kɛ e bo jasin fɛ’n i titi. Afin, e kwlá siman sran nga cɛn wie lele ɔ́ sú Zoova wie’n.\nKɛ ɔ cɛli kan’n, n sali min sin Saskatunun lɔ. Lɔ bla kun seli min kɛ n kle i wa bla nɲɔn mɔ be ti sutrefuɛ’n, be Biblu’n nun like. Be ti nda. Be flɛ kun kɛ Jinin. Yɛ kun suan Zoanin. Bobo’m be suklu nga n ɔli nun’n, i nun yɛ be kɔ-ɔ. Talua nɲɔn sɔ’m be kannin like nga n kle be’n i ndɛ kleli be wiengu suklu ba mun. Suklu ba sɔ’m be nun nnun be kacili Zoova i Lalofuɛ wie. Be flɛ kun kɛ Enisi Kolinin. Kɛ ń sí Enisi’n, nn n su wa wie suklu di. Blɛ sɔ nun’n, ɔ mannin min bɔnbɔn. Kpɛkun, ɔ kunndɛli kɛ e tra janvuɛ. Kɛ ɔ cɛli’n, ɔ wa yoli min sran nanndoliɛ. Afin, n jɛli i.\nE nin Enisi afuɛ 1960 nun, yɛ afuɛ 1989 nun.\nKɛ Enisi i nin’n wunnin kɛ i wa’n su suan Biblu’n nun like’n, ɔ ko seli suklu sunianfuɛ’n kɛ ɔ tu i fɔ. Suklu sunianfuɛ’n kunndɛli kɛ ɔ́ fá fluwa nga Enisi fa suan Biblu’n nun like’n fía. Sanngɛ, Enisi fuali kpa kɛ ɔ́ sú Zoova. Kɛ Enisi kunndɛli kɛ be yo i batɛmun’n, i si nin i nin be seli i kɛ: “Sɛ a kaci Zoova i Lalofuɛ’n, á jáso e awlo’n nun.” Kɛ Enisi ɲannin afuɛ 17, ɔ jasoli be awlo lɔ. Kpɛkun, ɔ ko trannin Zoova i sufuɛ’m be wun. Ɔ suannin Biblu’n nun like titi. Yɛ be yoli i batɛmun. Kɛ afuɛ 1960 nun ń jɛ́ i’n, i si nin i nin b’a baman. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun mɔ be wunnin e nzuɛn’n, ɔ nin wafa nga e ta e mma mun’n, be ɲin wa yili e.\nZOOVA NIANNIN MIN LIKA\nMin wa Nikola nin i yi Debora be di junman Betɛli ng’ɔ o Angle lɔ’n nun.\nKɛ mɔ e ti sutrefuɛ’n ti’n, e mma’m be talɛ w’a yoman pɔpɔ. Afin, be ti sa. E kleli be bobo’m be aniɛn’n naan e nin be y’a kwla koko yalɛ. Yɛ e kleli be Ɲanmiɛn ndɛ’n. E niaan Klistfuɛ’m be ukali e wie kpa. Cɛn kun’n, siɛ kun klɛli e fluwa kaan kun. Ɔ seli kɛ e mma’m be nun kun kan ndɛ tɛtɛ Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, e tuli e wa’n i fɔ ndɛndɛ. Kɛ é sé yɛ’n, e mma’m be nun nnan be ti asɔnun kpɛnngbɛn. Be flɛ kun kɛ Jɛmsi. Kun suan Nikola. Be flɛ kun ekun kɛ Jeri. Yɛ kun suan Stivɛnin. Be nin be yi nin be mma’m be su Zoova kpa titi. Nikola nin i yi Debora be di junman Betɛli ng’ɔ o Angle lɔ’n nun. Be kaci ndɛ mun bobo’m be aniɛn’n nun. Stivɛnin nin i yi Sananin be di junman kunngba sɔ’n wie Betɛli ng’ɔ o Etazinin lɔ’n nun.\nMin wa Jɛmsi, nin Jeri, nin Stivɛnin be nin be yi’m be bo jasin fɛ’n bobo’m be aniɛn’n nun.\nKɛ e jali mɔ wá lé dí afuɛ 40, Enisi wuli. Kansɛli yɛ ɔ kunnin i-ɔ. Kɛ tukpacɛ tɛ sɔ’n yoli i’n, i sa sin w’a bubumɛn i. Afin, ɔ lafi su kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n be nga be wuli’n be nguan. N kunndɛ kɛ cɛn sɔ’n ju ndɛndɛ naan n wun i ekun.\nFaye nin Jɛmsi Markinin; Jeri nin Evelinin Markinin; Sanan nin Stivɛnin Markinin\nAfuɛ 2012, Fevrie nun’n, n tɔli. Yɛ min wi’n buli. N wunnin kɛ, ɔ fata kɛ be uka min. I sɔ’n ti, n ko trannin min wa kun nin i yi’n be wun lɔ. E o Bobo’m be asɔnun ng’ɔ o Kalgari lɔ’n nun siɛn’n. Yɛ n ti asɔnun kpɛnngbɛn. Kɛ n bo Zoova sulɛ bo lele’n, blɛ li yɛ m’an wɔ bobo’m be asɔnun’n nun-ɔn. Laa’n, e nin aniaan nga be kan Angle’n yɛ e yo aɲia mun-ɔn. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ n kwla suli Zoova kpa titi blɛ kwlaa sɔ’n nun-ɔn? Zoova bɔbɔ yɛ ɔ ukali min-ɔn. Nda ng’ɔ tɛli i kɛ ɔ́ nían aika’m be lika’n, ɔ yiɛli i nuan. (Jue Mun 10:14) Aniaan’m be ukali min wie. Wie’m be klɛli ndɛ nga be kan be aɲia’m be bo lɔ’n fluwa su be mannin min. Wie’m be suannin bobo’m be aniɛn’n. Yɛ wie mun ekun be yiyili ndɛ’m be nun kleli min bobo’m be aniɛn’n nun. Ń lá be kwlaa sɔ’m be ase lele.\nKɛ n ɲannin afuɛ 79, n ɔli atin bofuɛ’m be suklu nga be yo i Bobo’m be aniɛn nun’n i bo.\nCɛn wie’n, n wunman ndɛ nga be kan’n i wlɛ. Wie liɛ’n, n buli i kɛ sran fi kwlá ukaman sutrefuɛ mun. Kɛ ɔ yo sɔ mɔ min sa sin bubu min’n, n bu ndɛ nga Piɛli kan kleli Zezi’n i akunndan. Ɔ seli i kɛ: “?Wan sin yɛ é kɔ́-ɔ? Ɔ ndɛ’n yɛ maan e nyan anannganman nguan-an.” (Zan 6:66-68) Aniaan nga be ti sutrefuɛ mɔ be nun kpanngban be su Zoova w’a cɛ’n, be tra be awlɛn kpa. I sɔ yɛ n yo-ɔ. N fali min wla’n guali Zoova su. Yɛ n fali atin nga anuannzɛ’n kle e’n su titi. I sɔ’n yoli min ye dan. Andɛ’n, e le fluwa kpanngban kpa Bobo’m be aniɛn’n nun. Asa ekun’n, kɛ n kɔ aɲia kanngan nin dandan kwlaa nga be yo be Bobo’m be aniɛn’n nun be bo’n, min klun jɔ dan. Nanwlɛ, kɛ n su e Ɲanmiɛn Kpli Zoova’n, n ɲan su ye dan. Ɔ maan n klun jɔ.