Ɲanmiɛn yi i wun kle be nga be kunndɛ i’n | Like suanlɛ\n“Sran nga i waan ɔ́ fɛ́ i wun mántan Nyanmiɛn’n, maan ɔ lafi su kɛ ɔ o lɛ, yɛ be nga be kunndɛ i’n, ɔ́ yí i wun klé be.”—EBRE MUN 11:6.\nJUE: 85, 134\n?Ngue ti yɛ e si kɛ Zoova yi i wun kle i sufuɛ mun-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ lalafuɛ nun’n, Zoova yili i wun kleli i sufuɛ mun-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Zoova yi i wun kle e andɛ-ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ sran ng’ɔ klo Ɲanmiɛn’n, ɔ yo-ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su-ɔ?\nE KLO e Si Zoova. Afin “ɔ dun mmua kloli ye.” (1 Zan 4:19) Like ng’ɔ kle sɔ’n, yɛle kɛ ɔ seli kɛ ɔ́ yrɛ́ i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be su. Klolɛ mɔ e klo Zoova’n ti’n, e lafi i su. E si kɛ be nga be klo i’n, ɔ́ yí i wun klé be.—An kanngan Ebre Mun 11:6 nun.\n2 Zoova klo sran su yralɛ. Sɛ sran kun bumɛn i kɛ Ɲanmiɛn kwla yi i wun kle i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun’n, nn ɔ lafimɛn i su kpa. Afin, sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ ‘si weiin kpa kɛ w’a ɲan like nga i wla o su’n.’ (Ebre Mun 11:1) Ɔ lafi su kpa kɛ Ɲanmiɛn yrɛ i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be su. ?Kɛ e lafi su kɛ Ɲanmiɛn yrɛ i sufuɛ’m be su’n, ngue ti yɛ i sɔ’n ti kpa dan-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ lalafuɛ nun’n, Zoova yili i wun kleli i sufuɛ mun-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ ɔ yi i wun kle e wie andɛ-ɔ? Like suanlɛ nga wá tɛ́ kosan sɔ’m be su.\nZOOVA SELI KƐ Ɔ́ YRƐ́ I SUFUƐ’M BE SU\n3. ?Ngue yɛ Malasi 3:10 nun’n, Zoova seli kɛ ɔ́ yó ɔ?\n3 Ɲanmiɛn Zoova seli kɛ ɔ́ yí i wun klé i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun. Ɔ kunndɛ kɛ e tu e klun e su i, yɛ e lafi su kɛ ɔ́ yrá e su. Afin ɔ seli kɛ: “Amun sa min sɔ be nian. Sɛ m’an tike-man nyanmiɛn su lɔ anuan’n m’an man-man amun naan m’an man-man amun ninnge kpakpa lele w’a bobo-man amun su cɛ’n, wuun nán min-ɔn.” (Malasi 3:10) Kɛ e tu e klun e su Zoova’n, e kle kɛ e si ye.\n4. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 6:33 nun’n su-ɔ?\n4 Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ, sɛ be dun mmua fa be wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie be’n, Ɲanmiɛn nían be lika. (An kanngan Matie 6:33 nun.) Afin, i bɔbɔ si kɛ like nga Ɲanmiɛn se kɛ ɔ́ yó’n, ɔ yo i titi. (Ezai 55:11) E kusu e kwla lafi su kɛ like nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó’n, ɔ́ yó mán e. Afin, ɔ seli kɛ: “N su yaci-man wɔ, n su kpɔci-man wɔ mlɔnmlɔn.” (Ebre Mun 13:5) Ndɛ sɔ mɔ Zoova kannin’n ti’n, e lafi ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 6:33 nun’n su.\nZezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ, be klun mɔ be tu be su Zoova’n ti’n, Zoova yrá be su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 5 nun.)\n5. ?Ngue ti yɛ ndɛ nga Zezi kan kleli Piɛli’n, ɔ wla e kwlaa e fanngan-ɔn?\n5 Cɛn kun’n, akoto Piɛli usali Zezi kɛ: “Nian, y’a yaci e ninnge’n kwlaa y’a su ɔ su. ?Nguɛ yɛ é nyɛ́n i-ɔ?” (Matie 19:27) Kɛ Piɛli usali sɔ’n, Zezi w’a ijɔmɛn i. Sanngɛ, ndɛ ng’ɔ kannin’n, ɔ kan mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be kwlaa. Ɔ seli kɛ be ɲin mɔ be mian be su Ɲanmiɛn’n, ɔ su kaman ngbɛn. Cɛn wie lele Zezi nin i akoto mun nin Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ wie’m bé dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Sanngɛ dɔ nga su’n, Ɲanmiɛn wla fiman e su. Afin Zezi seli kɛ: “Sran kwlaa nga min ti ɔ yaci sɛ i awlo o, sɛ i niaan bian o, sɛ i niaan bla o, sɛ i si o, sɛ i nin o, sɛ i wa o, sɛ i asiɛ o, ɔ́ nyán be wunsu kpɛ ya, yɛ ɔ́ nyán anannganman nguan.” (Matie 19:29) Be nga e nin be e su Ɲanmiɛn dɔ nga su’n, wie’m be kaci e si annzɛ e nin, annzɛ e niaan, annzɛ e wa. Ninnge nga e niaan sɔ’m be yo man e’n, be ti kpa lele tra like kwlaa nga Ɲanmiɛn sulɛ’n ti’n, e yacili be’n.\n“LIKE NGA E WLA O SU SƆ’N TI KƐ MMELI I BLALƐ’N BƆ BE FA JRƐN I’N SA”\n6. ?Kɛ e si kɛ Zoova waan ɔ́ yrá e su’n ti’n, ngue yɛ e kwla yo-ɔ?\n6 Kɛ é sé yɛ’n, Ɲanmiɛn yra e su dan. Sanngɛ e lafi su kɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ yrá e su dan kpa ekun. (1 Timote 4:8) Zoova bɔbɔ seli kɛ ɔ́ yrɛ́ i sufuɛ’m be su. Kɛ e si sɔ’n ti’n, e ɲan wunmiɛn e jran sa’m be ɲrun kekle. Nanwlɛ, e lafi su kpa kɛ “be nga be kunndɛ [Ɲanmiɛn’n], ɔ́ yí i wun klé be.” I sɔ’n ti, e nanti seiin titi.—Ebre Mun 11:6.\n7. ?Ngue ti yɛ like nga e wla o su’n ti kɛ mmeli i blalɛ’n mɔ be fa jrɛn i’n sa-ɔ?\n7 Kɛ Zezi kán Ɲanmiɛn ndɛ oka’n su lɔ’n, ɔ seli kɛ: “Amun mo’n ɔ́ wá yó dan nyanmiɛn su lɔ. I sɔ’n ti, maan amun klun jɔ, maan amun wun blibli amun. Afin laa kɛ be kleli Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be yalɛ sɔ-ɔ, i sin naan b’a wu amun.” (Matie 5:12) Wafa nga Ɲanmiɛn yó i sufuɛ’m be mo’n, yɛle kɛ wie’m bé kɔ́ ɲanmiɛn su. Yɛ wie’m be ɲán anannganman nguan asiɛ’n su wa. I sɔ’n ti, maan e “klun jɔ.” Yɛ maan e “wun blibli” e. (Jue Mun 37:11; Lik 18:30) Sɛ e lafi su kɛ é kɔ́ ɲanmiɛn su o, annzɛ é ká asiɛ’n su wa o, like nga e wla o su’n “ti kɛ mmeli i blalɛ’n bɔ be fa jrɛn i’n sa, ɔ tra ye ase.” (Ebre Mun 6:17-20) Kɛ aunmuan fita dan kpa’n, mmeli’n i blalɛ’n trɛ i ase. Ɔ maan, mmeli’n utuman. I wafa kunngba’n, like nga e wla o su’n ti’n, kɛ sa’m be tɔ e su’n, e jran kekle.\nZoova seli kɛ ɔ́ yrɛ́ i sufuɛ’m be su. Kɛ e si sɔ’n ti, e ɲan wunmiɛn e jran sa’m be ɲrun kekle.\n8. ?Ngue ti yɛ like nga e wla o su’n ti’n, e kokoman dan-ɔn?\n8 Like nga e wla o su’n ti, e kokoman dan. Afin, ɔ cici e wla. Zoova seli kɛ e fa sa ng’ɔ o e su’n kwlaa wlɛ i sa nun, naan ɔ́ súan e bo. I sɔ’n fɔnvɔ e dan. (Jue Mun 55:23) Maan e lafi su kpa kɛ Zoova “kwla yo sa dan tra like nga e srɛ i kɛ ɔ yo’n i kwlaa.” (Efɛzfuɛ Mun 3:20) Nanwlɛ, Zoova úka e. Like nga ɔ́ yó mán e’n, “ɔ́ trá like nga e srɛ i kɛ ɔ yo’n i kwlaa.”\n9. ?Ngue yɛ é yó naan Zoova w’a yi i wun w’a kle e-ɔ?\n9 Maan e lafi Zoova su kpa. Yɛ e nanti like ng’ɔ kle e’n su. I liɛ’n, ɔ́ yí i wun klé e. Moizi seli Izraɛlifuɛ mun kɛ: “Anannganman amun Nyanmiɛn’n ɔ́ wá yó amun ye mɛn nga w’a fa man amun kɛ amun ko fa’n nun. Sanngɛ ɔ fata kɛ amun ti Anannganman amun Nyanmiɛn’n i aniɛn, naan amun fa mmla nga ḿ mán amun ndɛ yɛ’n be su. Sɛ Anannganman amun Nyanmiɛn’n ko yo amun ye kɛ ɔ kan kleli amun’n sa’n, amún bó nvle sunman be bosia.” (Mmla’n 15:4-6) Nanwlɛ, sɛ e nin Zoova e nanti klanman titi’n, maan e lafi su kɛ ɔ́ yrá e su.\nZOOVA YILI I WUN KLELI BE\n10, 11. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yili i wun kleli Zozɛfu-ɔ?\n10 E bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, Ɲanmiɛn maan be klɛli Biblu’n. Kɛ e kanngan nun’n, e wun wafa nga Ɲanmiɛn yili i wun kleli i sufuɛ wie mun’n. (Rɔmfuɛ Mun 15:4) Be nun kun yɛle Zozɛfu. I niaan’m be yoli i atɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, i min’n i yi’n ɔ tɔnnin i suɛn. I sɔ’n ti, be wlɛli i bisua Ezipti lɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zozɛfu nin Zoova be afiɛn’n mantannin titi. Biblu’n se kɛ: “Anannganman nin Zozɛf o nun. Ɔ yoli i kpa. [...] Ɔ yo maan like kwlaa ng’ɔ yo, ɔ yo ye.” (Bo Bolɛ 39:21-23) Zozɛfu wunnin ɲrɛnnɛn. Sanngɛ, ɔ fɛ i wun wlali Ɲanmiɛn sa nun titi.\n11 Kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n, Ezipti famiɛn’n yili Zozɛfu. Kpɛkun, Zozɛfu yoli Ezipti lɔ sran dan kun. I yɛ ɔ mantan Ezipti famiɛn’n niɔn. (Bo Bolɛ 41:1, 37-43) Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zozɛfu nin i yi’n, be wuli ba yasua nɲɔn. Ɔ “tɔnnin kpɛnngbɛn’n i dunman kɛ Manase. Afin ɔ seli kɛ: ‘Nyanmiɛn maan min wla w’a fi min afɛ’n kwlakwla nin nun tilɛ nga e nin min osufuɛ mun e tili nun’n be su.’” (Bo Bolɛ 41:51, 52) Zoova yili i wun kleli Zozɛfu i su m’ɔ lafi’n ti. Ɔ maan, kɛ awe’n kpɛnnin’n, ɔ kwla niannin Izraɛlifuɛ mun nin Eziptifuɛ’m be lika. Zozɛfu bɔbɔ wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn i fanngan nun ti yɛ ɔ kwla yoli sɔ-ɔ.—Bo Bolɛ 45:5-9.\nZezi si kɛ sɛ ɔ jran kekle’n, sran’m bé bó Ɲanmiɛn i dunman fɛ. I sɔ’n ti, i klun jɔli.\n12. ?Ngue ti yɛ Zezi kwla jrannin kekle-ɔ?\n12 Zezi Klist kusu wunnin i ɲrun. Sanngɛ, ɔ jrannin kekle. I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn yrɛli i su. ?Ngue ti yɛ Zezi kwla jrannin kekle-ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Kɛ ɔ bu i klun b’ɔ́ wá jɔ́’n i akunndan’n, ɔ kplinnin su maan be kunnin i waka’n su, w’a bu-mɛn i nyin ase gualɛ’n i like fi.” (Ebre Mun 12:2) Zezi si kɛ sɛ ɔ jran kekle’n, sran’m bé bó Ɲanmiɛn i dunman fɛ. I sɔ’n ti, i klun jɔli. Sa nga Zezi yoli’n, ɔ yoli Zoova fɛ. Ɔ maan, ɔ yrali Zezi su dan. Biblu’n se kɛ Zezi “w’a ko tran Nyanmiɛn i bia’n i fama su.” Ɔ se ekun kɛ: “I sɔ’n ti yɛ Nyanmiɛn fɛ i sieli like’n kwlaa su bɔ i dunman’n fu trali dunman’n kwlaa nin-ɔn.”—Filipfuɛ Mun 2:9.\nZOOVA WLA FIMAN LIKE NGA E YO MƐN I’N SU\n13, 14. ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu like nga e yo e mɛn i’n niɔn?\n13 Like kwlaa nga e tu klun e yo e man Zoova’n, maan e lafi su kɛ ɔ bu i like dan. Zoova si kɛ wie liɛ’n, e lafiman su kɛ e kwla yo like e mɛn i. Ɔ si kɛ junman ndɛ’n ti, annzɛ e awlofuɛ’m be lika nianlɛ’n ti, wie liɛ’n e koko. Ɔ si kɛ tukpacɛ annzɛ e wla m’ɔ bo e wun’n ti’n, e kwlá sumɛn i juejue su kɛ laa’n sa. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, maan e lafi su kpa kɛ Zoova i ɲin kpaman e ɲin mɔ e mian e su i’n su.—An kanngan Ebre Mun 6:10, 11 nun.\n14 Maan e wla kpɛn su titi kɛ, kɛ be srɛ Zoova’n, ɔ “ti.” I sɔ’n ti, sɛ e srɛ i’n, maan e lafi su kɛ ɔ́ tí. (Jue Mun 65:3) Ɲanmiɛn, “ti e Si, ɔ si aunnvuɛ, ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun.” I sɔ’n ti, like kwlaa ng’ɔ fata kɛ e ɲɛn i naan e nin i e afiɛn’n w’a mantan titi’n, ɔ́ fá mán e. Wie liɛ’n, ɔ sin e niaan Klistfuɛ’m be lika yɛ ɔ man e like sɔ’n niɔn. (2 Korɛntfuɛ Mun 1:3) Kɛ e si e wiengu’m be aunnvuɛ’n, i sɔ’n yo Zoova fɛ. Biblu’n se kɛ: “Like nga sran kun fa cɛ yalɛfuɛ’n, ɔ ti kɛ Anannganman yɛ w’a fa mɛn i sa. Ɔ maan Anannganman ɔ́ yó i mo.” (Nyanndra Mun 19:17; Matie 6:3, 4) Maan e yo e niaan’m be ye. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ ti kɛ Zoova yɛ y’a mɛn i like sa. Yɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ yó e mo.\nZOOVA YÍ I WUN KLÉ E TITITI\n15. ?Ngue yɛ a lafi su kɛ á ɲɛ́n i ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i lɛ’n.)\n15 Be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be lafi su kɛ Zezi wá mán be “like nga be fa yo sran ng’ɔ yo kpa’n i mo’n.” (2 Timote 4:7, 8) Sanngɛ, sɛ e nunman Klistfuɛ sɔ’m be nun wie’n, nán maan e bu i kɛ Ɲanmiɛn su yoman e mo wie. Sran miliɔn kpanngban kpa be ti Zezi i “bua’m be wie” mun. Yɛ be wun blibli be kɛ bé ɲán anannganman nguan asiɛ’n su wa. Blɛ sɔ nun’n, “be wun jɔ́ be kpa fɔuun.”—Zan 10:16; Jue Mun 37:11.\n16. ?Ndɛ benin yɛ ɔ o 1 Zan 3:19, 20 nun m’ɔ fɔnvɔ e-ɔ?\n16 Wie liɛ’n, e bu i kɛ like nga e yo man Zoova w’a sɔnman, annzɛ Zoova i klun jɔman su. Wie liɛ bɔbɔ’n, e bu i kɛ e nin mo yolɛ fi fataman. Sanngɛ, maan e wla kpɛn su titi kɛ “Nyanmiɛn ti dan tra e klun akunndan’n, yɛ ɔ si sa’n kwlaa-a.” (An kanngan 1 Zan 3:19, 20 nun.) E klo Zoova yɛ e lafi i su. I ti yɛ e su i-ɔ. I sɔ’n ti, maan e lafi su kɛ like nga e yo mɛn i’n, sɛ ɔ ti kaan sa bɔbɔ’n, i wla su fiman su.—Mark 12:41-44.\n17. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrɛ i sufuɛ’m be su andɛ-ɔ?\n17 Satan i mɛn’n i awieliɛ blɛ nga nun bɔbɔ’n, Zoova yrɛ i sufuɛ’m be su. Zoova kle e like kpanngban. I fanngan nun’n, e le niaan mɛn wunmuan’n nun. I sɔ’n ti, e di alaje. (Ezai 54:13) Kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, kɛ é sé yɛ’n, Zoova maan e nin i sufuɛ nga be o asiɛ wunmuan’n su’n, e tran kɛ awlobo kun nunfuɛ mun sa. (Mark 10:29, 30) Asa ekun’n, be nga be tu be klun be kunndɛ Ɲanmiɛn’n, be wun jɔ be fɔuun. Yɛ be klun jɔ.—Filipfuɛ Mun 4:4-7.\n18, 19. ?Kɛ Zoova yi i wun kle i sufuɛ mun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo be-ɔ?\n18 Zoova i sufuɛ nga be o asiɛ wunmuan’n su’n, be wun kɛ Zoova yi i wun kle be. I wie yɛle aniaan bla kun liɛ’n. Be flɛ i kɛ Bianka, ɔ tran Alemaɲin. Ɔ seli kɛ: “Sa’m be o min su. Sanngɛ, n wun kɛ Zoova suan min bo titi. N wunman like nga ń yó ń fá lɛ́ i ase’n. Mɛn’n w’a yo kekle dan. Sanngɛ, kɛ mɔ e nin Zoova e di junman’n ti’n, min wun usuman min. Like kwlaa nga n tu n klun n yo n mɛn i’n, ɔ yi man min kpɛ ya.”\n19 Be flɛ aniaan bla kun ekun kɛ Pola. Ɔ le afuɛ 70, yɛ ɔ tran Kanada. I wi’n yo i ya kpa. I sɔ’n ti, ɔ kwlaman nanti kpa. Sanngɛ, ɔ bo jasin fɛ’n titi. Ɔ seli kɛ: “N bo jasin fɛ’n i telefɔnun nun. Yɛ n bo n kle sran kwlaa nga n wun be’n. Biblu’n nun ndɛ mma nga be wla min fanngan’n, n klɛ n sie i fluwa kun nun. Yɛ n kanngan be nun cɛn kunngun. N flɛ fluwa sɔ’n kɛ ‘min fluwa m’ɔ de min’n.’ Kɛ e bu like nga Zoova se kɛ ɔ́ yó mán e’n i akunndan’n, e wla boman e wun lele. Sa’n kwlaa nun’n, Zoova suan e bo titi.” Atrɛkpa’n, sa ng’ɔ o e su’n, ɔ timan kɛ Bianka nin Pola be liɛ’n sa. Sanngɛ, wafa nga Zoova yi i wun kleli e bɔbɔ nin e niaan mun’n, maan e wla kpɛn su. Nanwlɛ, Zoova yra e su andɛ. Yɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ yrá e su kpa ekun. Sɛ e bu i kwlaa sɔ’n i su akunndan’n, é ɲán su ye dan.\n20. ?Sɛ e tu e klun e su Zoova titi’n, ngue yɛ é ɲɛ́n i-ɔ?\n20 Kɛ e tu e klun e srɛ Ɲanmiɛn’n, maan e wla kpɛn su kɛ “mo yolɛ dan kpa o su.” Maan e “yo Nyanmiɛn klun sa.” Sɛ e yo sɔ’n, é ‘ɲán like nga i waan ɔ́ fá mán’ e’n. (Ebre Mun 10:35, 36) I sɔ’n ti, maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa titi. Yɛ maan e yo like kwlaa nga e kwla yo naan y’a su i titi’n. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova yí i wun klé e.—An kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:23, 24 nun.\nE kunndɛ Zoova. E klo Zoova yɛ e lafi i su. I sɔ’n ti, e yo like kwlaa ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a su i’n. Zoova wla fiman like nga e mian e ɲin e yo e mɛn i’n su. Kɛ é sé yɛ’n, ɔ yra e su. Yɛ ɔ́ yrá e su tititi.


Zan 14 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi yɛ ɔ ti atin mɔ be sin nun be kɔ Siɛ’n i wun lɔ’n niɔn (1-14)\n“Min yɛ n ti atin’n nin nanwlɛ’n nin nguan’n niɔn” (6)\nZezi seli kɛ Ɲanmiɛn wá fɛ́ i wawɛ’n mán be (15-31)\n“Siɛ’n ti dan tra min” (28)\n14 “Nán amun wla bo amun wun. Amun kle kɛ amun lafi Ɲanmiɛn su, yɛ amun kle kɛ amun lafi min su wie. 2 Min Si i awlo lɔ’n, tranwlɛ’n sɔnnin.* Sɛ ɔ timan sɔ sakpa’n, nn n kan kleli amun. I sɔ’n ti’n, n su ko siesie amun tranwlɛ. 3 Kɛ n ko siesie amun tranwlɛ ko wie’n, ń bá ekun, kpɛkun ń sɔ́ amun nun min awlo lɔ. I liɛ’n, lika nga n wo’n, amun kusu amún trán lɛ. 4 Lika nga n su kɔ’n, amun si i atin’n.” 5 Toma seli i kɛ: “Min Min, e siman lika nga a su kɔ’n. ?Yɛ ɔ́ yó sɛ naan y’a si i atin’n?” 6 Zezi seli i kɛ: “Min yɛ n ti atin’n nin nanwlɛ’n nin nguan’n niɔn. Sran nga w’a sinman min nun’n, ɔ kwlá kɔman Siɛ’n i wun lɔ. 7 Sɛ ɔ ti kɛ amun sili min’n, nn amun sili min Si wie. Kɛ é sé yɛ’n, amun si i, yɛ amun a wun i.” 8 Filipu seli i kɛ: “Min Min, kle e Siɛ’n, i liɛ’n e klun jɔ́.” 9 Zezi seli i kɛ: “?Min nin amun e trannin lele, ɔ nin i sɔ ngba’n, Filipu, a nin-a siman min? Sran ng’ɔ wun min’n, nn w’a wun Siɛ’n wie. ?Yɛ ɔ yo sɛ yɛ a se kɛ, ‘Kle e Siɛ’n’ niɔn? 10 ?Amun lafiman su kɛ min nin min Si e o nun, naan min Si nin min o nun? Ndɛ nga n kan kleli amun’n, m’an kpɛman min bɔbɔ min ti nun, sanngɛ min Si m’ɔ nin min o nun’n, yɛ ɔ di i junman mun-ɔn. 11 Kɛ n se kɛ min nin min Si e o nun, naan min Si nin min o nun’n, maan amun lafi su. Sɛ amun lafiman su’n, ninnge nga n yoli be’n be ti’n, amun lafi su. 12 Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ sran kwlaa ng’ɔ kle kɛ ɔ lafi min su’n, ɔ́ yó ninnge nga n yo’n wie. Yɛ ninnge ng’ɔ́ yó be’n, bé yó dan trá min liɛ’n. Afin min liɛ’n, n su kɔ Siɛ’n i sin. 13 Asa ekun’n, like kwlaa nga min dunman nun amun srɛ’n, ń yó like sɔ’n. I liɛ’n Ba’n ti’n, Siɛ’n ɲán ɲrun. 14 Sɛ amun srɛ like kun min dunman nun’n, ń fá like sɔ’n ń mán amun. 15 “Sɛ amun klo min’n, amún nánti min mmla’m be su. 16 Ń má srɛ́ Siɛ’n naan ɔ man amun ukafuɛ* uflɛ, naan ɔ nin amun tran tititi. 17 Ukafuɛ sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn wawɛ m’ɔ yi ndɛ nanwlɛ’n i nglo’n. Mɛn’n nunfuɛ’m be kwlá ɲɛnmɛn i. Afin be wunmɛn i, yɛ be simɛn i. Amun liɛ’n, amun si i, afin ɔ nin amun tran, kpɛkun ɔ o amun nun. 18 N su yaciman amun aika. Ń má bá amun wun wa ekun. 19 Ɔ cɛ kan’n, mɛn’n nunfuɛ’m be su wunman min kun mlɔnmlɔn. Sanngɛ amun liɛ’n, amún wún min. Afin n wo nguan nun, yɛ amun kusu amún trán nguan nun. 20 Cɛn sɔ’n nun’n, amún sí kɛ min nin min Si e o nun naan amun nin min o nun, yɛ min nin amun e o nun. 21 Sran ng’ɔ sɔ min mmla’m be nun m’ɔ fa be su’n, sran sɔ’n yɛ ɔ klo min-ɔn. Asa ekun’n, sran ng’ɔ klo min’n, min Si kusu kló i wie. Ń kló i, kpɛkun ń yí min wun nglo ń klé i weiin.” 22 Zida (nán Iskariɔtifuɛ’n niɔn) usɛli i kɛ: “?Min Min, ɔ yo sɛ ti yɛ a kunndɛ kɛ á yí ɔ wun nglo klé e weiin, mɔ sanngɛ a kunndɛman kɛ á yó sɔ klé mɛn’n nunfuɛ mun-ɔn?” 23 Zezi tɛli i su kɛ: “Sɛ sran kun klo min’n, ɔ́ fá min ndɛ’n su. Kpɛkun min Si kló i, yɛ é kɔ́ sran sɔ’n i wun lɔ, kpɛkun e nin i é trán. 24 Sanngɛ sran ng’ɔ kloman min’n, ɔ faman min ndɛ’n su. Ndɛ nga amun su ti i yɛ’n, ɔ finman min, sanngɛ ɔ fin Siɛ m’ɔ sunmannin min’n. 25 “Blɛ mɔ e nin amun e o’n yɛ n kannin ndɛ sɔ mun n kleli amun-ɔn. 26 Sanngɛ ukafuɛ mɔ yɛle Ɲanmiɛn wawɛ’n, mɔ Siɛ’n wá súnmɛn i min dunman nun’n, i yɛ ɔ́ klé amun like kwlaa-ɔ. Kpɛkun ɔ́ fá ndɛ kwlaa nga n kan kleli amun’n ɔ́ kpɛ́n amun wla. 27 Alaje nga dɔ nga su e nin amun e su di i yɛ’n, ń má fá mán amun titi. N fa manman amun kɛ mɛn’n nunfuɛ’m be fa man’n sa. Nán amun wla bo. Nán srɛ kun amun. 28 Amun tili i kɛ n seli kɛ, ‘N su kɔ naan ń sá min sin ń bá amun wun wa ekun.’ Sɛ amun klo min’n, kɔlɛ mɔ n su kɔ Siɛ’n i wun lɔ’n, ɔ́ yó amun fɛ. Afin Siɛ’n ti dan tra min. 29 Ɔ maan kwlaa naan sa sɔ’n w’a ju’n, n boli su n kleli amun naan sɛ ɔ ju’n, amun a kwla lafi su. 30 E nin amun e su ijɔman kpanngban kun. Afin mɛn’n i siefuɛ’n su ba. Sanngɛ ɔ kwlá yoman min like fi.* 31 Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan mɛn’n nunfuɛ’m b’a si kɛ n klo Siɛ’n ti’n, like nga Siɛ’n seli min kɛ n yo’n, yɛ n nian su n yo-ɔ. Amun jaso maan e wɔ.\n^ Be kwla se ekun kɛ “sua’m be sɔnnin.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “fɔnvɔfuɛ.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ɔ kwlaman min.”


Marki 2 | Ɛntɛnɛti su Biblu |Mɛn Uflɛ Biblu’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aazantinin bobo aniɛn'n Aflikanin Afriki di Sidi bobo aniɛn'n Aimara Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Alabanin bobo aniɛn'n Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angle bobo aniɛn Arabu Asaninka Azeri Azeri (Siriliki) Basa (Kamerunun) Bataka (Karo) Bataka (Toba) Belize Kriɔli Beliziki lɔ blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Bengali Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Blɔfuɛ nun bobo aniɛn'n Dangme Danois Dreu Ebre Efiki Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Enbera (Casio) Enbera (Nglo lɔ liɛ'n) Eve Fiji Filipinin bobo aniɛn'n Flaman bobo aniɛn'n Fɛnlandi Fɛnlandi bobo aniɛn'n Ga Galician Garifuna Ghanaian Sign Language Gloelandi Glɛki Glɛki bobo aniɛn'n Guambiano Guaranin Guatemala bobo aniɛn'n Gujarati Gunnun Hindi (Roman) Iban Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Indian Sign Language Iri Motu Irlandi bobo aniɛn'n Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Izraɛli bobo aniɛn'n Jamaican Creole Jamaican Sign Language Javanese Kabie Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kebɛki bobo aniɛn'n Kecua (Ankasi) Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kecua (Kuzko) Kenyan Sign Language Kiba bobo aniɛn'n Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kipɛnde Kirgizi Kiribati Kirundi Kisi Klowati Klowati bobo aniɛn’n Kolɔnbi bobo aniɛn'n Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kosrae Krio Kuangali Kuaniama Kɔngo Kɔsta Rika bobo aniɛn'n Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes tchèque Lao Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Lomue Luganda Lunda Maasali Macushi Madagascar Sign Language Makua Malagasi Malawi bobo aniɛn'n Malayalamun Malaysian Sign Language Malti Malɛ Manbue-Lungu Mapudungun Marati Maseduanin Maya Melanesian Sign Language Miama Mistɛki (Gerero) More Motu Mozambican Sign Language Myanmar Sign Language Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Nɔɔ de Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zɛnbabue) Neo-Zelandi bobo aniɛn'n Nepali Nhengatu Nianeka Niasi Nigerian Sign Language Nikaragua bobo aniɛn'n Nyungwe Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Nɛɛlandi bobo aniɛn'n Oromo Osɛti Otɛtɛla Panama bobo aniɛn'n Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Parague bobo aniɛn'n Pendjabi Pennsylvania German Peruvi bobo aniɛ'n Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Ponape Portugais Punjabi (Roman) Páez Pɔɔtigali Pɔɔtigali bobo aniɛn'n Pɛɛsi Quechua (Huallaga Huánuco) Quechua (Huaylla Wanca) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rapa Nui Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Rumanin bobo aniɛn'n Salvadoran Sign Language Samoan Sangana (Mozanbiki) Sango Sateré-Mawé Savante Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sena Sepedi Sepulana Sesoto (Lesoto) Sili Bobo aniɛn'n Silozi Siluba Sinala Sinua bobo aniɛn'n Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Sitɔnga (Zɛnbabue) Siyao Slovak Sign Language Slovaki Slovenian Sign Language Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suaili (Kɔngo) Suati Sunda Suɛdi Suɛdi bobo aniɛn'n Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tai bobo aniɛn'n Taiti Taiwanin bobo aniɛn'n Tajiki Tamulu Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Ticuna Tiglɛnya Tilapanɛki Tiriki Tirkimenin Tisua Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tojolabali Torres Strait Creole Totonaki Tswana Tui Turkish Sign Language Tuvalu Tɔku Pisinin Tɔngan Ualisi Uarɛ-Uarɛ Uauunaiki Uiguu (Siriliki) Unbundu Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Venezuela bobo aniɛn'n Vietnamese Sign Language Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zanbi bobo aniɛn Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi Zɛnbabue bobo aniɛn'n sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔndura bobo aniɛn'n Ɔngli Ɔngli bobo aniɛn'n Ɛndi Ɛndonezi Ɛndonezi bobo aniɛn'n Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\nZezi yoli bubuwafuɛ kun i juejue (1-12)\nZezi flɛli Levi (13-17)\nSrɛ nun kpɛlɛ’n i su sa usalɛ (18-22)\nZezi ti “Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min” (23-28)\n2 Sanngɛ kɛ ɔ dili le nɲɔn kun’n, ɔ ɔli Kapɛɛnaɔmun lɔ ekun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, sran kpanngban kpa be tili i kɛ ɔ o awlo lɔ. 2 Ɔ maan sran kpanngban kpa be wa yiali lɛ. I sɔ’n ti’n, awlo wunmuan’n yili. Anuan’n i ɲrun lɛ lika’n bɔbɔ yili. Kpɛkun ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli be. 3 Be fali bubuwafuɛ kun be blɛli i. Sran nnan yɛ be suɛli i be bali-ɔ. 4 Sanngɛ sran’m be ti’n, b’a kwlá fɛmɛn i b’a ɔman Zezi wun lɔ trele. Ɔ maan be fɛ i fuli sua’n i ti su lɔ. Be kpɛli toklo kun lika nga Zezi o lɛ’n sɛsɛsɛ, kpɛkun be fali bɛ nga bubuwafuɛ’n la su’n, be sinnin nun naan b’a jrɛ i lɔ. 5 Kɛ Zezi wunnin kɛ be lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ seli bubuwafuɛ’n kɛ: “Min wa, ɔ sa tɛ’m b’a wie.” 6 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn mmla klɛfuɛ* wie’m be titi lɛ. Be se be klun lɔ kɛ: 7 “?Ɔ yo sɛ ti yɛ bian nga kwla kan ndɛ sɔ-ɔ? Ɔ su saci Ɲanmiɛn wun. ?Sɛ nán Ɲanmiɛn kunngba cɛ’n, wan yɛ ɔ kwla yo naan sran kun i sa tɛ’m b’a wie-ɔ?” 8 I sin’n, be kannin ndɛ sɔ’n be afiɛn lɔ. Zezi ka lɛ wunnin i sɔ liɛ’n i wlɛ. Ɔ maan ɔ usali be kɛ: “?Ngue ti yɛ amun kwla bu akunndan kɛ ngalɛ’n sa-ɔ? 9 ?Kɛ be se bubuwafuɛ’n kɛ ‘Ɔ sa tɛ’m b’a wie’n,’ ɔ nin kɛ be se kɛ ‘Jaso naan fa ɔ bɛ’n naan nanti’n,’ onin yɛ i kanlɛ’n ti pɔpɔ-ɔ? 10 Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan amun a si kɛ Sran wa’n le atin yaci sran’m be sa tɛ mun cɛ be asiɛ’n su wa’n...” ɔ seli bubuwafuɛ’n kɛ: 11 “Ń kán klé wɔ, jaso, fa ɔ bɛ’n naan kɔ wɔ awlo.” 12 Yɛ ɔ jasoli-ɔ. Be ja nun lɛ’n, ɔ fɛli i bɛ’n, kpɛkun ɔ nanti fiteli gua su lɔ sran’m be kwlaa be ɲrun lɛ. Sa sɔ’n boli be kwlaa be nuan. Ɔ maan be manmannin Ɲanmiɛn be seli kɛ: “E nin-a wunman sa kɛ nga sa le.” 13 Ɔ fite ɔli jenvie’n i nuan lɔ ekun. Sran’m be kwlaa be bɛli i sin. Kpɛkun ɔ kleli be like. 14 Kɛ ɔ́ sín lapo suwlɛ lɛ’n, ɔ wunnin Alfe i wa Levi, ɔ ti lɛ. Kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Bla! Su n su.” Yɛ ɔ jaso suli i su-ɔ. 15 I sin’n, Zezi ɔli Levi i awlo lɔ. Ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ mun nin lapo defuɛ mun nin sa tɛ yofuɛ kpanngban be su di like.* Afin be nun sunman be boli i su sulɛ bo. 16 Sanngɛ kɛ Farizifuɛ’m be mmla klɛfuɛ’m* be wunnin kɛ ɔ nin sa tɛ yofuɛ nin lapo defuɛ mun yɛ be di like’n, be usɛli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “?Ɔ nin lapo defuɛ nin sa tɛ yofuɛ mun yɛ be di like-ɔ?” 17 Kɛ Zezi tili ndɛ sɔ’n, ɔ seli be kɛ: “Be nga be ti juejue’n, be mianman ayre yofuɛ wun, sanngɛ be nga be kpinndinman’n, be yɛ be miɛn i wun-ɔn. M’an baman sɛsɛfuɛ’m be flɛlɛ. Sanngɛ sa tɛ yofuɛ mun yɛ n bali be flɛlɛ-ɔ.” 18 Zan i sɔnnzɔnfuɛ nin Farizifuɛ’m be kpɛ srɛ nun titi. I sɔ’n ti’n, be bali be wa seli i kɛ: “Zan i sɔnnzɔnfuɛ mun nin Farizifuɛ’m be sɔnnzɔnfuɛ’m be kpɛ srɛ nun. ?Ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ sɔnnzɔnfuɛ’m be kpɛman srɛ nun wie-ɔ?” 19 Yɛ Zezi seli be kɛ: “Sɛ yasua ng’ɔ su ja bla’n, ɔ nin i janvuɛ’m be te o likawlɛ’n, i janvuɛ’m be kpɛman srɛ nun. Kɛ mɔ yasua’n nin-a ɔman’n, ɔ fataman kɛ i janvuɛ’m be kpɛ srɛ nun. 20 Sanngɛ cɛn kun wá jú’n, bé wá dé yasua’n i janvuɛ’m be sa nun. Cɛn sɔ’n nun yɛ bé kpɛ́ srɛ nun-ɔn. 21 Sran fi faman tannin sin uflɛuflɛ taman tralɛ nvuɛn nun. Afin sɛ ɔ yo sɔ’n, tannin sin uflɛuflɛ’n ɔ́ cúɛncúɛn tralɛ nvuɛn’n. Kpɛkun tralɛ sɔ’n, ɔ́ títí trá laa’n. 22 Kusu’n, be faman duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n, be guaman kplo kotokun nvuɛn nun. Sɛ be yo sɔ’n, duvɛn’n kpúke kplo kotokun’n, yɛ duvɛn’n gúa, kpɛkun kplo kotokun’n w’a saci. Sanngɛ kplo kotokun m’ɔ ti uflɛuflɛ’n, i nun yɛ be fa duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n be gua-ɔ.” 23 Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, kɛ ɔ́ sín ble fie’m be nun’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be fianfiannin ble mma’n wie. 24 Ɔ maan Farizifuɛ’m be seli i kɛ: “Nian! ?Ngue ti yɛ be yo like ng’ɔ fataman kɛ be yo i Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n niɔn?” 25 Sanngɛ ɔ seli be kɛ: “?Kɛ Davidi i sa miannin mɔ awe kunnin i nin i sran mun’n, like ng’ɔ yoli’n, amun nin-a kɛnngɛnmɛn i su ndɛ le? 26 Abiataa m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n i su ndɛ’n nun’n, be seli kɛ Davidi wluli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Ɔ dili kpanwun nga be siesie be Ɲanmiɛn ɲrun’n, kpɛkun ɔ fali wie mɛnnin i sran mun. Kusu nn, sran fi leman atin diman, saan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be ngunmin.” 27 I sin’n, ɔ seli be kɛ: “Klɔ sran’m be ye yolɛ ti yɛ Ɲanmiɛn kpɛli Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i ba-ɔ. Nán Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i su dilɛ ti yɛ ɔ yili klɔ sran-ɔn. 28 Ɔ maan Sran wa’n bɔbɔ’n, ɔ ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “be lala tabli sin be su di like.”


Matie 3 | Online Bible | New World Translation\nZan Batɛmun yofuɛ’n boli jasin (1-12)\nZezi i batɛmun yolɛ (13-17)\n3 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Zan Batɛmun yofuɛ’n bali. Ɔ boli jasin Zide mɛn’n i aawlɛ flɛnnɛn’n nun. 2 Ɔ se kɛ: “An kaci amun akunndan’n, afin ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko.” 3 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin Zan sɔ’n i ndɛ seli kɛ: “Sran kun kpan aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ. Ɔ se kɛ: ‘Amun siesie atin’n be man Zoova! Amun yo akpɔ’m be seiin be mɛn i.’” 4 Zan wla ɲɔnngɔnmɛn ndrɛ tralɛ, kpɛkun kplo kun ci i bo. I aliɛ yɛle lalo nin blo awɛma nzue. 5 Zerizalɛmun lɔfuɛ mun nin be kwlaa nga be o Zide mɛn wunmuan’n nun’n, ɔ nin lika nga be mantanmantan Zurdɛn’n be kwlaa be su sran’m be kɔ i wun lɔ. 6 Kpɛkun ɔ yo be batɛmun* Zurdɛn nzue ba’n nun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn bé dí be sa tɛ’m be nanwlɛ weiin sran’m be ɲrun. 7 Kɛ ɔ wunnin Farizifuɛ nin Sadisefuɛ kpanngban mɔ be su ba lika ng’ɔ yo sran’m be batɛmun lɛ’n, ɔ seli be kɛ: “?Ɔnda mma mun, wan yɛ ɔ seli amun kɛ amun kwla wanndi Ɲanmiɛn i ya m’ɔ su ba’n i ɲrun-ɔn? 8 Ɔ maan an yo sa* ng’ɔ kle kɛ amun a kaci amun akunndan’n. 9 Nán an se amun wun kɛ: ‘E si yɛle Abraamun.’ Afin ń kán klé amun kɛ Ɲanmiɛn kwla fa yɔbuɛ nga mun kaci ba man Abraamun. 10 Kɛ é sé yɛ’n, kpɛliɛ’n la waka’m be bo wun lɛ. Ɔ maan waka kwlaa ng’ɔ suman mma kpa’n, ɔ fata kɛ be kpɛ i bo, kpɛkun be to yi i sin nun. 11 Min liɛ’n, nzue yɛ n fa yo amun batɛmun-ɔn, afin amun a kaci amun akunndan’n. Sanngɛ sran kun o siɛn, ɔ su ba. Ɔ le kwlalɛ tra min, min nin i ngbabua’n i yilɛ fataman bɔbɔ. Sran sɔ’n fá Ɲanmiɛn wawɛ’n nin sin yɛ ɔ́ fá yó amun batɛmun-ɔn.* 12 I peli m’ɔ fa kpaja like’n, ɔ o i sa nun. Ɔ́ wá yó i ble bowlɛ’n i weinwein kpa, kpɛkun ɔ́ ísaísa i ble’n gúa i tanngannin’n nun. Sanngɛ ble’n i wla’n i liɛ’n, ɔ́ fá sin mɔ be kwlá nuɛnmɛn i’n, ɔ́ fá wɔ́ nun.” 13 Zezi fin Galile mɛn’n nun bali Zan wun lɛ, Zurdɛn’n i nuan lɛ naan ɔ yo i batɛmun. 14 Sanngɛ Zan waan ɔ kplinman su. Ɔ seli i kɛ: “?Nán min li yɛ ɔ fata kɛ a yo min batɛmun-ɔn, kpɛkun wɔ yɛ a su ba min sin-ɔn?” 15 Zezi tɛli i su kɛ: “Ɔ li yo, afin i sɔ yɛ ɔ nin i fata kɛ e yo naan y’a yo like kwlaa ng’ɔ ti i nuan su’n niɔn.” Ɔ maan ɔ kplinnin su. 16 Kɛ ɔ yoli Zezi i batɛmun’n, Zezi ka lɛ fin nzue’n nun fiteli. Kpɛkun ɲanmiɛn su lɔ tikeli. Ɔ wunnin Ɲanmiɛn i wawɛ’n, ɔ jra kɛ auble wie sa, ɔ bɛ i su. 17 Kpɛkun nɛn kun tɛli ɲanmiɛn su lɔ seli kɛ: “Min Wa’n yɛ, min awlɛn su ba mɔ min klun jɔ i wun’n niɔn.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “an su mma.”\n^ Yɛle kɛ, ɔ́ fá Ɲanmiɛn wawɛ’n kpá amun naan amun di junman ngunmin kun, kpɛkun ɔ́ fá sin núnnún amun.


?Ngue ti yɛ b’a kwlá nunnunman Biblu’n i osu ɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Grec Groenlandais Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lamba Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mizo Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nBe kunndɛli kɛ Biblu’n i osu nunnun\nLIKE NG’Ɔ TI TƐ’N: Nvle siefuɛ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be su kpɛnngbɛn’m b’a kunndɛman kɛ sran’m be si Biblu’n nun ndɛ’n. Be seli kɛ nán sran’m be ɲan Biblu’n, annzɛ be yi Biblu’n, annzɛ be kaci i nun ndɛ’n aniɛn’m be nun. Maan e kan sa nɲɔn be ndɛ:\nAfuɛ 167 ka naan y’a ju Klistfuɛ’m be blɛ su’n: Be flɛ famiɛn kun kɛ Antiosis Epifanin. Ɔ kunndɛli kɛ Zuifu’m be sɔ Glɛki’m be amuɛn mun. I sɔ’n ti, ɔ seli i sran dandan mun kɛ be wɔ Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli i Ebre nun’n, be kwlaa be nun. Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ Aininriki Glɛsi. Ɔ seli kɛ famiɛn’n i sran’m be “titili Mmla fluwa nga be wunnin be’n, be nun, yɛ be wɔli be nun. Sɛ be wun kɛ sran kun su kanngan nun’n, be kun i.”\nAfuɛ 476 nun lele afuɛ 1500 nun: Katolikifuɛ’m be kpɛnngbɛn wie’m be wunnin kɛ be asɔnunfuɛ wie’m be kle be wiengu’m be Biblu’n nun like. Be kleman be like nga Katolikifuɛ’m be lafi su’n. I sɔ’n ti, Katoliki kpɛnngbɛn sɔ’m be fali ya. Yɛ be kpɛli mmla kun. Be seli kɛ Jue mun fluwa nga be klɛli i Latɛn nun’n, i ngunmin yɛ ɔ fata kɛ sran’m be ɲan wie ɔ. Naan sran ng’ɔ le Biblu’n nun fluwa uflɛ’n, nn i sɔfuɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn b’a bu. Katoliki kpɛnngbɛn’m be yoli aɲia dan kun. Yɛ be fali ajalɛ kun. Be seli kɛ, maan sran wie’m be ‘wlanwlan awlo nin sua’m be nun be kunndɛ be nga be le Biblu’n. Afin, i sɔfuɛ’m be nin Ɲanmiɛn b’a bu. Sɛ be ju awlo kun nun naan be wun i sɔfuɛ’n, maan be wɔ awlo sɔ’n nun.’\nSɛ ɔ ti kɛ sran’m be kwla nunnunnin Biblu’n i osu’n, nn andɛ e siman Biblu’n i nun ndɛ’n.\nBe seli kɛ nán sran’m be kanngan Biblu nga Tɛndali yili i Angle nun’n, i nun. Be wɔli wie nun. Afuɛ 1536 nun’n, be kunnin Tɛndali. Sanngɛ, Biblu’n ng’ɔ yili’n kali lɛ.\nLIKE NGA TI YƐ BIBLU’N I OSU W’A NUNNUNMAN’N: Famiɛn Antiosis kleli Zuifu nga be o Izraɛli lɔ’n be yalɛ dan. Sanngɛ, Zuifu kpanngban be tran nvle uflɛ nun. Fluwa sifuɛ’m be waan Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, sɛ be fa Zuifu ya’n, be nun 60 be tranman Izraɛli lɔ. Zuifu’m be fali Mmla fluwa mun sieli i Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’m be nun. Sran’m be kanngannin fluwa sɔ’m be nun titi. Klistfuɛ klikli’m be kanngannin be nun wie.—Sa Nga Be Yoli’n 15:21.\nSran wie mɔ be klo Biblu’n, be yoli yakpafuɛ. Be kacili Biblu’n i nun ndɛ’n aniɛn uflɛ nun. Yɛ be klɛli Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n i fluwa kpanngban be su. Kɛ afuɛ 1450 fá jú’n, nn sran’m b’a kaci Biblu’n i nun fluwa wie’m be nun ndɛ’n aniɛn kɔe 33 nun. Blɛ sɔ’n nun’n, nn be nin a yiman fluwa yilɛ mannzin’n. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa yili Biblu’n aniɛn kpanngban kpa be nun trali laa liɛ’n.\nANDƐ’N: Famiɛn nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be su kpɛnngbɛn’m b’a kunndɛman kɛ sran’m be ɲan Biblu’n. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Biblu w’a tru asiɛ wunmuan’n su. Be yi i aniɛn kpanngban nun tra fluwa’n kwlaa. Asa ekun’n, ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n i su yɛ nvle wie’m be niannin naan b’a kpɛ be mmla mun ɔn. Biblu’n nun yɛ be niannin naan b’a si ndɛ wie’m be bo kpa ɔ. Yɛ Biblu’n i nun ndɛ’n ti’n, sran miliɔn kpanngban kpa be kacili be nzuɛn’n.\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuie 2016 | Biblu’n i su ndɛ’n


Be nian asɔnun’n nunfuɛ’m be lika. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kle asɔnun’n nunfuɛ’m be atin, kpɛkun be uka be naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan titi. Kɛ mɔ be si kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ sieli be junman cinnjin sɔ’n su’n ti’n, be tinman asɔnun’n i nunfuɛ’m be su. Sanngɛ be yo maan be wun fa be feke. (2 Korɛntfuɛ Mun 1:24) Bua tafuɛ’n ɔ niɛn i bua’m be tinuntinun be lika. I kunngba’n niɔn. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kusu be mian be ɲin be si asɔnun’n nunfuɛ kwlaa be tinuntinun.—Nyanndra Mun 27:23.\nBe wla asɔnun’n i nunfuɛ’m be tinuntinun be fanngan. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla ko nian asɔnun’n nunfuɛ’m be osu be awlo lɔ. I sɔ yɛ be yo naan b’a nian be tinuntinun be lika ɔ. Annzɛ be nin sran’n kwla koko yalɛ Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n nun lɔ. Blɛ sɔ nun’n, be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n wlɛ i fanngan.—Zak 5:14, 15.\nNán asɔnun’n nun lɔ junman ngunmin yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be di ɔ. Sanngɛ be di be sa ti junman wie kpɛkun be nian be awlobo’n i lika ekun. I sɔ’n ti’n, maan asɔnun’n nunfuɛ’m be kwlaa be bu asɔnun kpɛnngbɛn sɔ mɔ be di junman dan’n, be sran.—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:12, 13.\n?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian asɔnun’n nunfuɛ’m be tinuntinun be lika ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Anzi kun wa wunnin Mali wun - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nTALUA klanman nga suan Mali. Ɔ ti Izraɛli bla yɛ ɔ tran Nazarɛti. Ɲanmiɛn si kɛ ɔ ti sran kpa. I ti yɛ ɔ sunmɛnnin i anzi Gabliɛli kɛ ɔ ko kan ndɛ kle i ɔ. ?Amun si ndɛ nga anzi Gabliɛli ko kan kleli Mali’n? Amun e nian ndɛ sɔ’n.\nAnzi Gabliɛli yoli i like yɛ ɔ seli i kɛ: ‘Ɔ liɛ su ti ye! Maan e Min Zoova jran ɔ sin!’ Sran sɔ’n, Mali nin a wunmɛn i le. Ɔ maan i angunndan’n sanngannin, afin ndɛ nga anzi’n kannin’n, ɔ wunmɛn i wlɛ. Sanngɛ srɛ m’ɔ kun i ti’n, anzi Gabliɛli guɛli i awlɛn su nzue.\nƆ seli i kɛ: ‘Mali, nán srɛ kun wɔ, afin Ɲanmiɛn Zoova a bu wɔ sran. I ti yɛ ɔ su wa yo abonuan sa kun mán wɔ ɔ. Á wá wú ba yasua kun, yɛ á tɔ́n i dunman Zezi.’\nAnzi Gabliɛli yiyili nun ekun seli kɛ: ‘Ba sɔ’n yó sran dan, bé flɛ́ i kɛ Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n i Wa. Zoova síe i famiɛn kɛ Davidi sa. Sanngɛ Zezi ká famiɛn tititi, yɛ i Sielɛ Blɛ’n ɔ leman awieliɛ!’\nMali usɛli i kɛ: ‘?Kɛ mɔ n siman yasua’n, ɔ́ yó sɛ yɛ sa sɔ’n kwla yo ɔ?’\nAnzi Gabliɛli tɛli i su kɛ: ‘Ɲanmiɛn wawɛ’n ɔ́ bá ɔ wun. I sɔ’n ti’n, ba’n mɔ á wú i’n, bé flɛ́ i Ɲanmiɛn Wa.’ Kpɛkun, ɔ seli Mali ekun kɛ: ‘Nian, Elizabɛti m’ɔ ti ɔ osufuɛ’n, w’a wunnzɛ i kpɛnngbɛn ba; bla sɔ’n mɔ be flɛ i klun kpanfuɛ’n, w’a wunnzɛ. Afin, sa kwlaa nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó’n, ɔ kwlɛ i yo.’\nƆ maan ndɛndɛ Mali seli kɛ: ‘Min yɛ, n ti Zoova i afanniɛn, Ɲanmiɛn nin ɔ nuan fɛ.’ Kpɛkun, yɛ anzi yacili i lɛ ɔli ɔ.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman yɛ Mali wɔli Elizabɛti wun wunlɛ ɔ. Kɛ Elizabɛti tili Mali i nɛn’n, aklunjuɛ ti’n ba m’ɔ o i klun’n jaojaoli. Ɲanmiɛn wawɛ’n wluli Elizabɛti nun yɛ ɔ seli Mali kɛ: ‘Eee, mmla’m be nun’n, Ɲanmiɛn a bu wɔ sran.’ Mali dili anglo ko ju nsan Elizabɛti i wun lɔ, i sin naan w’a sɛ i sin Nazarɛti.\nBian nga ɔ fata kɛ Mali jɛ i’n, yɛle Zozɛfu. Sanngɛ, kɛ Zozɛfu tili kɛ Mali a wunnzɛ’n, i waan ɔ jɛmɛn i kun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ɲanmiɛn i anzi kun seli Zozɛfu kɛ: ‘Nán srɛ kun wɔ, fa ɔ yi Mali kɔ ɔ bo, afin ba’n mɔ w’a wunnzɛ i’n ɔ fin Ɲanmiɛn.’ I sɔ’n ti’n, Zozɛfu nin Mali be jali be wun. Siɛn’n nga be minndɛ i’n, yɛle Zezi i awuliɛ.\nLik 1:26-56; Matie 1:18-25.\n?Wan yɛle bla nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n?\n?Ngue ndɛ yɛ Gabliɛli kan kleli Mali ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Gabliɛli yiyili nun kleli Mali kɛ sɛ bɔɔ ɔ nin a siman bian’n, sanngɛ ɔ́ wá wú ba ɔ?\n?Kɛ Mali ɔli i osufuɛ Elizabɛti wun lɔ’n, ngue sa yɛ ɔ juli lɔ ɔ?\n?Kɛ Zozɛfu tili i kɛ Mali ti wunnzɛfuɛ’n, ngue angunndan yɛ ɔ buli ɔ, sanngɛ siɛn’n ngue ti yɛ ɔ wa kacili i angunndan’n niɔn?\nKanngan Lik 1:26 nun.\n?Lik 1:35 waan Zezi i nguan sanwun mɔ Ɲanmiɛn fa wlɛli i Mali mɔ fɔ o i nun’n, i ku sɛ nun’n, ɔ kle sɛ? (Aze 2:11-13; Zan 6:69; Ebr. 7:26; 10:5)\n?Kɛ be nin a wuman Zezi’n, wafa sɛ yɛ be mɛnmɛnnin i ɔ? (Lik 1:41-43)\n?Be nga andɛ Ɲanmiɛn ninnge’m be nun’n, be ɲan junman ngunmin kun’n, ajalɛ kpa benin yɛ Mali kle be ɔ? (Lik 1:38, 46-49; 17:10; Nya. 11:2)\nKanngan Matie 1:18-25 nun.\n?Sɛ bɔbɔ b’a faman sran dunman Emaniɛli b’a tɔnman Zezi’n, sanngɛ wafa sɛ yɛ i junman nga ɔ dili i asiɛ’n su wa’n, ɔ yi dunman sɔ’n i bo’n i nglo ɔ? (Mat. 1:22, 23; Zan 14:8-10; Ebr. 1:1-3)


‘Ɲanmiɛn maan amun wun jɔ́ amun fɔuun’—Filipfuɛ Mun 4:7 | Like suanlɛ liɛ\n“[Ɲanmiɛn] maan amun wun jɔ́ amun fɔuun, amun su wun-man sa ti bɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan amun wla su bo-man.”—FILIPFUƐ MUN 4:7.\nJUE: 76, 141\n?Ngue yɛ sa ng’ɔ juli akoto Pɔlu su Filipu lɔ’n, ɔ kle e-ɔ?\n?Sa benin wie mun yɛ Biblu’n kan be ndɛ mɔ be kle kɛ Zoova kwla yo like nga e sunnzunman’n, ɔ man e-ɔ?\n?Kannzɛ afɛ o e su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan e wun w’a ‘jɔ e fɔuun’ titi-ɔ?\n1, 2. ?Sa benin yɛ ɔ juli Pɔlu nin Silasi be su Filipu lɔ-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nI NUN mɔ Pɔlu nin Silasi be o Filipu lɔ’n, sran’m be fali be wun ya. Kpɛkun, be fali be ɔli gua’n su lɔ klɔ kpɛnngbɛn’m be ja su. Kpɛnngbɛn sɔ’m be seli kɛ maan be bo be. Ɔ maan, be yili be wun tralɛ’n. Yɛ be boli be tɛ kpa nin ngble. (Sa Nga Be Yoli’n 16:16-22) I sin’n, be wlali be bisua. Bisua sunianfuɛ’n fa be sieli i bisua’n i longo kpa’n nun lɔ. Lɔ’n dun tritritri. Bisua sunianfuɛ’n boli be kpawun. Ɔ maan, be kwlá yoman like fi. Yɛ bolɛ mɔ be boli be dan’n ti, be wiasin’n yo be ya. (Sa Nga Be Yoli’n 16:23, 24) I lɛ nun’n, be buli Pɔlu i lufle dan. Ɔ fataman kɛ be yo i sɔ. Afin, ɔ ti Rɔmunfuɛ. *—An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.\n2 Kɛ Pɔlu o bisua lɔ’n, atrɛkpa’n, ɔ buli sa nga be juli cɛn sɔ nun’n, ɔ nin Filipu lɔfuɛ’m be akunndan. Klɔ ng’ɔ sinnin be su’n, be dan lika be le Ɲanmiɛn sulɛ nin i srɛlɛ sua. Sanngɛ, i wie nunman Filipu lɔ. I sɔ’n ti, klɔ’n i sin lɔ nzue ba kun nuan yɛ Zuifu nga be o lɔ’n, be yia be su Ɲanmiɛn-ɔn. (Sa Nga Be Yoli’n 16:13, 14) Sɛ Zuifu nga be o klɔ kun su’n be yasua’m be juman sran blu’n, be kwlá ɲanman Ɲanmiɛn sulɛ sua. Atrɛkpa’n, i sɔ’n ti yɛ Zuifu nga be o Filipu lɔ’n be leman wie-ɔ. Filipufuɛ’m be ti Rɔmunfuɛ. Yɛ be fɛ i sɔ’n be di be nuan. (Sa Nga Be Yoli’n 16:21) ?I sɔ’n ti yɛ be buli i kɛ Pɔlu nin Silasi mɔ be ti Zuifu’n, be kwlá yoman Rɔmunfuɛ-ɔ? E kwlá dimɛn i nanwlɛ. Like nga e si i’n yɛle kɛ, be wlali be bisua ngbɛn.\n3. (a) ?Kɛ Pɔlu o bisua lɔ’n, akunndan benin yɛ atrɛkpa’n ɔ buli-ɔ? (b) ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\n3 Atrɛkpa’n, Pɔlu buli like nga ti yɛ ɔ wɔli Filipu lɔ’n i akunndan wie. I nun m’ɔ o Azi mɛn’n nun lɔ’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kó bó jasin fɛ’n lika wie’m be nun. Sanngɛ, Ɲanmiɛn wawɛ’n w’a mɛnmɛn i atin. Ɲanmiɛn kunndɛli kɛ ɔ wɔ lika uflɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 16:6, 7) ?Nin yɛ ɔ fata kɛ Pɔlu wɔ-ɔ? Kɛ ɔ wɔli Troasi lɔ’n, aolia nun’n sran kun seli i kɛ: “Sin Maseduani wa.” Lika nga Zoova kunndɛ kɛ Pɔlu wɔ’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ. I sɔ’n ti, Pɔlu ɔli Maseduanin ndɛndɛ kpa. (An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 16:8-10 nun.) Kɛ ɔ juli lɔ’n w’a cɛman, kpɛkun, b’a wlɛ i bisua. ?Ngue ti yɛ Zoova kplinnin su kɛ sa sɔ’n ju Pɔlu su-ɔ? ?Afuɛ nɲɛ yɛ ɔ́ dí i bisua lɔ-ɔ? Atrɛkpa’n, Pɔlu usɛli i wun kosan sɔ mun. Sanngɛ i kwlaa yoli o, ɔ lafili Ɲanmiɛn su kpa, yɛ i klun jɔli titi. Kɛ ɔ nin Silasi be o bisua lɔ’n, “be nin Nyanmiɛn be kokokli yalɛ, be toli Nyanmiɛn manmanlɛ jue.” (Sa Nga Be Yoli’n 16:25) Ɲanmiɛn kusu yoli maan be wla w’a boman be wun, yɛ be akunndan w’a sannganman.\n4, 5. (a) ?Sa benin yɛ ɔ kwla ju e su-ɔ? (b) ?Kɛ be wlali Pɔlu i bisua’n, i sin’n, sa benin yɛ ɔ juli-ɔ?\n4 Atrɛkpa’n, blɛ wie nun’n, e kunndɛli kɛ é fá ajalɛ kun. Ɔ maan, e srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. Kpɛkun, e fali atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kleli e’n su. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, sa fanunfanun be tɔ e su. Ɔ maan, e wun e ɲrun. (Akunndanfuɛ’n 9:11) Kɛ ɔ yo sɔ’n, e usa e wun kɛ ngue ti yɛ Zoova kplin su mɔ sa kɛ nga sa’m be tɔ e su-ɔ. ?Blɛ sɔ nun’n, ngue yɛ e kwla yo naan y’a tra e awlɛn, naan y’a lafi Zoova su kpa-ɔ? Kɛ be wlali Pɔlu nin Silasi be bisua’n, sa ng’ɔ juli’n kwla tike e ɲin.\n5 Kɛ Pɔlu nin Silasi bé tó Ɲanmiɛn manmanlɛ jue’n, sa fanunfanun mɔ b’a sunnzunman’n, be juli. Asiɛ’n kejeli dan kpa, ɔ maan bisua’n kejeli, yɛ anuan’m be tikeli. Like nga be fa cili bisuafuɛ mun’n, be kwlaa be flo guali. I sɔ’n ti, bisua su kpɛn’n kunndɛli kɛ ɔ́ kún i wun. Sanngɛ, Pɔlu seli i kɛ nán maan ɔ yo sɔ. I sin’n, be yoli bisua su kpɛn’n nin i awlofuɛ’m be kwlaa be batɛmun. Ɔ maan, be kacili Klistfuɛ. Kɛ aliɛ cɛnnin’n, jɔlɛ difuɛ’m be sunmannin sonja mun kɛ be ko se bisua su kpɛn’n kɛ ɔ yaci Pɔlu nin Silasi be nun naan be wɔ. Kɛ jɔlɛ difuɛ’m be tili i kɛ Pɔlu nin Silasi be ti Rɔmunfuɛ’n, srɛ kunnin be. Afin, sa nga be fa yoli be’n, ɔ timan su. I sɔ’n ti, be bɔbɔ be ko sunmannin Pɔlu nin Silasi. Sanngɛ, kwlaa naan Pɔlu nin Silasi b’a wɔ’n, be ɔli Lidi mɔ be yoli i batɛmun ɔ nin a cɛman’n i lika lɔ. Be wunnin aniaan mun, yɛ be mannin be afɔtuɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 16:26-40) Nanwlɛ, b’a bumɛn i kɛ be afɛ’n i bo gúa kɛ ngalɛ’n sa mlɔnmlɔn.\n“AMUN SU WUN-MAN SA TI BƆ AMUN WUN JƆ AMUN FƆUUN SƆ’N I BO MLƆNMLƆN”\n6. ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ like suanlɛ nga nun-ɔn?\n6 ?Ngue yɛ sa nga be juli Pɔlu nin Silasi be su’n, be kle e-ɔ? Yɛle kɛ, sɛ e su wun ɲrɛnnɛn’n, ɔ fataman kɛ e koko dan. Afin, Zoova kwla yo sa nga e sunnzunman’n, ɔ man e. Ndɛ nga Pɔlu klɛ ko mɛnnin i niaan nga be o Filipu lɔ’n, ɔ kle kɛ i bɔbɔ wunnin i wlɛ sɔ. Ɔ seli be kɛ nán be koko sa fi su, naan Ɲanmiɛn kwla yo maan be wun jɔ́ be fɔuun. Ndɛ sɔ mɔ Pɔlu kannin’n, ɔ o Filipfuɛ Mun 4:6, 7 nun. (An kanngan nun.) É wá yíyí ndɛ sɔ’n nun like suanlɛ nga nun. I sin’n, é kán sran wie mɔ like nga b’a sunnzunman’n yɛ Ɲanmiɛn yo mannin be’n, be ndɛ. Kɛ sa’m be o e su’n, Ɲanmiɛn kwla yo ‘maan e wun jɔ́ e fɔuun’ naan y’a tra e awlɛn y’a su i. Wafa nga Ɲanmiɛn yo sɔ’n, é wá wún i wie.\nSɛ e su wun ɲrɛnnɛn’n, ɔ fataman kɛ e koko dan.\n7. (a) ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mannin i niaan nga be o Filipu lɔ’n mun-ɔn? (b) ?Ngue yɛ ndɛ ng’ɔ kan kleli be’n, ɔ kle e-ɔ?\n7 ?Kɛ aniaan nga be o Filipu lɔ’n, be kanngannin be fluwa nga Pɔlu klɛli’n nun’n, akunndan benin yɛ be buli-ɔ? Atrɛkpa’n, be wla kpɛnnin sa ng’ɔ juli Pɔlu nin Silasi su’n, ɔ nin wafa nga Zoova deli be’n su. ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mannin be-ɔ? Yɛle kɛ, nán be koko. Maan be srɛ Ɲanmiɛn. Sɛ be yo sɔ’n, Ɲanmiɛn yó maan be wun jɔ́ be fɔuun. Pɔlu seli be kɛ: “Amun su wun-man sa ti bɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn.” ?Ndɛ sɔ’n i bo yɛle benin? Biblu wie’m be nun’n, be klɛli ndɛ sɔ’n kɛ “ɔ tra nga amun sunnzunnin’n su.” Annzɛ “ɔ tra amun akunndan’n su.” Ɔ maan, Pɔlu su se kɛ wafa nga Ɲanmiɛn yo mɔ ‘e wun jɔ e fɔuun’n,’ ɔ tra e akunndan’n su. Kɛ sa tɔ e su’n, wie liɛ’n, e wunmɛn i trawlɛ. Sanngɛ, Zoova wun i trawlɛ. Yɛ ɔ kwla yo like nga e sunnzunman’n, ɔ man e.—An kanngan 2 Piɛr 2:9 nun.\n8, 9. (a) ?Kannzɛ Pɔlu nin Silasi be wunnin ɲrɛnnɛn Filipu lɔ’n, wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ aniaan nga be o Filipu lɔ’n, be kwla lafi ndɛ nga Pɔlu kan kleli be’n su-ɔ?\n8 Fluwa nga Pɔlu klɛli ko mannin aniaan nga be o Filipu lɔ’n, ɔ wlali be fanngan dan. Afin atrɛkpa’n, be buli like nga Zoova yo mannin be afuɛ 10 nga be sinnin lɛ nun’n, be akunndan. Yɛle kɛ, kɛ Zoova yacili Pɔlu nin Silasi be lɛ mɔ sran’m be kleli be ɲrɛnnɛn’n, i bo’n guali kpa. Afin, Pɔlu ɔli Filipu lɔ siefuɛ’m be ja su. Yɛ ɔ ‘jrannin jasin fɛ’n su maan ɔ takali kpa.’ (Filipfuɛ Mun 1:7) I sɔ’n ti, kɛ sran wie’m be wa kacili Klistfuɛ Filipu lɔ’n, lɔ siefuɛ’m b’a kleman be yalɛ. Pɔlu nin Silasi be jasoli Filipu lɔ. Sanngɛ atrɛkpa’n, kɛ mɔ Pɔlu seli kɛ ɔ ti Rɔmunfuɛ’n ti’n, Liki kwla kali lɔ. Kpɛkun, ɔ niannin Klistfuɛ nga be o lɔ’n be lika.\n9 Aniaan nga be o Filipu lɔ’n be si kɛ ndɛ nga Pɔlu klɛli ko mannin be’n, w’a kpɛmɛn i ti nun yɛ ɔ klɛli-ɔ. Sa kekle wie’m be tɔli i su. I nun mɔ Pɔlu klɛ́ be fluwa sɔ’n bɔbɔ’n, nn ɔ ti bisuafuɛ i bɔbɔ i sua’n nun Rɔmun lɔ. Sanngɛ, Pɔlu kleli kɛ Ɲanmiɛn fanngan nun’n, ‘i wun jɔ i fɔuun.’—Filipfuɛ Mun 1:12-14; 4:7, 11, 22.\n“NÁN AMUN KOKO SA FI SU”\n10, 11. (a) ?Sɛ sa wie ti e koko’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? (b) ?Sɛ e yo sɔ’n, ngue yɛ Zoova yó mán e-ɔ?\n10 ?Kɛ sa o e su’n, ngue yɛ é yó naan y’a kokoman dan, naan e wun w’a jɔ e fɔuun-ɔn? Ndɛ nga Pɔlu kan kleli Filipufuɛ mun’n, ɔ kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. Yɛle kɛ, maan e srɛ Ɲanmiɛn. (An kanngan 1 Piɛr 5:6, 7 nun.) Kɛ e yo sɔ’n, maan e wun i wlɛ kɛ e ndɛ lo i. Yɛ ninnge kwlaa nga Zoova man e’n ti’n, maan e lɛ i ase titi. Nán e wla fi su le kɛ ɔ “kwla yo sa dan tra like nga e srɛ i kɛ ɔ yo’n i kwlaa.”—Efɛzfuɛ Mun 3:20.\n11 Kɛ Pɔlu nin Silasi be liɛ’n sa’n, like nga Zoova yó mán e’n, ɔ kwla bo e nuan. Nán atrɛ yɛ Zoova yí-ɔ. Sanngɛ, like ng’ɔ́ yó’n ti’n, é fíte nun. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:13) I sɔ’n kleman kɛ, ɔ fata kɛ e tran lɛ sa ngbɛn, naan e minndɛ kɛ Zoova ti e wun ɲanman nun. Like nga e srɛ i’n, maan e yo i su sa. (Rɔmfuɛ Mun 12:11) Sɛ e yo sɔ’n, é klé Zoova kɛ like sɔ’n ti e cinnjin sakpa. Ɔ maan, ɔ́ yó man e. Nán e wla fi su kɛ like nga Zoova yó mán e’n, i dan kwla tra nga e srɛ i’n. Ɔ ju wie’n, like ng’ɔ yo man e’n, ɔ bo e nuan bɔbɔ. Laa’n, Zoova yoli sa nga i sufuɛ wie’m b’a sunnzunman’n mannin be. Maan e kan be ndɛ. I liɛ’n, é láfi su kpa kɛ ɔ kwla yo sɔ man e wie.\nABONUAN SA WIE MƆ ZOOVA YOLI BE’N\n12. (a) ?Kɛ Sankeribu ɔli Zerizalɛmun klɔ’n i falɛ’n, ngue yɛ Famiɛn Ezekiasi yoli-ɔ? (b) ?Ngue yɛ like nga Zoova yoli’n, ɔ kle e-ɔ?\n12 Biblu’n kle kɛ like nga Zoova i sufuɛ wie’m b’a sunnzunman’n, ɔ yo mannin be. I wie yɛle Ezekiasi m’ɔ ti Zida famiɛn’n i liɛ’n. I blɛ su’n, Sankeribu m’ɔ ti Asiri famiɛn’n fali alɛ wluli Zida klɔ nga be sisili be wun’n be kwlaa be nun, naan w’a fa be. Zerizalɛmun klɔ’n kunngba yɛ ɔ kali-ɔ. (2 Famiɛn Mun 18:1-3, 13) I sin’n, Sankeribu ɔli Zerizalɛmun klɔ’n i falɛ. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ezekiasi srɛli Zoova kɛ ɔ de be. Kpɛkun, ɔ usali Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Izai i ngwlɛlɛ afɛ. (2 Famiɛn Mun 19:5, 15-20) I sin’n, Ezekiasi kleli kɛ ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ. Yɛle kɛ, sika nga Sankeribu waan ɔ mɛn i’n, ɔ fa mɛnnin i. (2 Famiɛn Mun 18:14, 15) Kasiɛn su’n, Ezekiasi fali ajalɛ wie mun naan klɔ’n i falɛ’n w’a yoman pɔpɔ Asirifuɛ’m be sa nun. (2 Be Nyoliɛ 32:2-4) ?Kɛ ɔ yoli sɔ’n, wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ? Le kun kɔnguɛ’n, Zoova sunmɛnnin i anzi kun, ɔ ko kunnin Sankeribu i sonja 185.000. Ezekiasi w’a sunnzunman kɛ sa kɛ ngalɛ’n sa jú.—2 Famiɛn Mun 19:35.\n?Ngue yɛ sa nga Zoova yo mannin Zozɛfu’n, ɔ kle e-ɔ?—Bo Bolɛ 41:42. (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nun.)\n13. (a) ?Ngue yɛ sa ng’ɔ juli Zozɛfu su’n, ɔ kle e-ɔ? (b) ?Sa benin yɛ ɔ boli Sara nuan dan-ɔn?\n13 Zozɛfu liɛ’n, be wlɛli i bisua Ezipti lɔ. Kɛ ɔ o lɔ’n, w’a bumɛn i le kɛ cɛn kun’n, Ezipti famiɛn’n sé i kɛ ɔ niɛn i mɛn’n su. Yɛ w’a bumɛn i le kɛ i dunman nun ti’n, i awlofuɛ’m bé ɲán aliɛ bé dí. (Bo Bolɛ 40:15; 41:39-43; 50:20) Nanwlɛ, Zozɛfu w’a bumɛn i le kɛ Zoova jrɛ́n i sin kɛ ngalɛ’n sa. Zozɛfu i nannan bla Sara kusu, like nga Zoova yo mɛnnin i’n, ɔ boli i nuan dan. Yɛle kɛ, Sara w’a yo oke. Ɔ maan atrɛkpa’n, ɔ buli i kɛ i afanniɛn bla’n yɛ ɔ́ wú ba mɛ́n i-ɔ. Sanngɛ Zoova fanngan nun’n, ɔ wuli Izaaki. Sara w’a bumɛn i kɛ ɔ́ kwlá wú ba cɛn kun le.—Bo Bolɛ 21:1-3, 6, 7.\n14. ?Ngue yɛ e lafi su kɛ Zoova kwla yo-ɔ?\n14 E si kɛ mɛn uflɛ’n nun lɔ yɛ Zoova yó maan e su sa’m bé wíe-ɔ. E srɛman Zoova kɛ ɔ yi atrɛ fa de e. Sanngɛ e si kɛ laa’n, ɔ yoli abonuan sa fa deli i sufuɛ wie mun. Zoova w’a kaciman. (An kanngan Ezai 43:10-13 nun.) I sɔ’n ti yɛ e fa e wla guɛ i su-ɔ. Maan e lafi su kɛ Zoova bɔbɔ fanngan nun’n, e kwla yo i klun sa’n. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7-9) ?Ngue yɛ Ezekiasi nin Zozɛfu, ɔ nin Sara be wun ndɛ’n kle e-ɔ? Yɛle kɛ, maan e nin Zoova e nanti klanman titi. I liɛ’n, kannzɛ sa ng’ɔ o e su’n ti kekle sɛ’n, ɔ́ súan e bo.\nMaan e nin Zoova e nanti klanman titi.\n15. (a) ?Kɛ sa o e su’n, ngue yɛ é yó naan e wun w’a jɔ e fɔuun-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla fa e wun mantan Zoova-ɔ?\n15 ?Kɛ sa o e su’n, ngue yɛ é yó naan e wun w’a jɔ e fɔuun-ɔn? Ɔ fata kɛ e fa e wun mantan Zoova kpa. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti yɛ e kwla yo sɔ-ɔ. Like cinnjin nga Zoova yo mannin e’n, be nun kun yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, Zoova kwla yaci sa tɛ nga e yo’n cɛ e. Ɔ maan, e klun titiman e. Yɛ e kwla fa e wun mɛntɛn i.—Zan 14:6; Zak 4:8; 1 Piɛr 3:21.\nAUNJUƐ SƆ’N MAAN E WLA SU BO-MAN,YƐ E AKUNNDAN SU SANNGANMAN\n16. ?Kɛ Ɲanmiɛn yo ‘maan e wun jɔ e fɔuun’n,’ wafa sɛ yɛ i bo gua-ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n16 Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn yó ‘maan e wun jɔ́ e fɔuun, e wunman sa ti mɔ e wun jɔ e fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn.’ Ɔ maan, ‘e wla boman, yɛ e akunndan sannganman.’ (Filipfuɛ Mun 4:7) Glɛki nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “amun wla su bo-man, yɛ amun akunndan su sanngan-man,” be fa kan sonja akpasua mɔ be sasa klɔ kun’n, be ndɛ. Filipu lɔ’n, sonja wie’m be sasa klɔ’n. Ɔ maan, kɛ sran’m be la kɔnguɛ’n srɛ kunman be. I wafa kunngba’n, e si kɛ Zoova nian e lika, naan ɔ kunndɛ kɛ e liɛ yo ye. (1 Piɛr 5:10) Ɔ maan, ‘e wun jɔ e fɔuun,’ e wla boman, yɛ e akunndan’n sannganman. Nanwlɛ, e kokoman dan. Yɛ e sa sin bubuman e.\n17. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ ɲrɛnnɛn dan’n ti, e koko-ɔ?\n17 Ɔ ka kan’n, ɲrɛnnɛn dan’n bó i bo. (Matie 24:21, 22) Sa ng’ɔ́ jú e tinuntinun e su blɛ sɔ nun’n, e simɛn i. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ i sɔ’n ti, e koko dan. E siman sa kwlaa nga Zoova wá yó i blɛ sɔ nun’n, sanngɛ e si Zoova bɔbɔ. E si like ng’ɔ yo mɛnnin i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun laa’n. Ɔ maan, kannzɛ sa nga be ju’n be ti sɛ o, e si kɛ ɔ́ yó maan i klun sa’n kpɛ́n su. Wie liɛ’n, like nga e sunnzunman kɛ ɔ́ yó’n yɛ ɔ yo-ɔ. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ‘e wun jɔ e fɔuun.’ Yɛ ‘e wunman sa ti mɔ e wun jɔ e fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn.’\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Atrɛkpa’n, Silasi ti Rɔmunfuɛ wie.—Sa Nga Be Yoli’n 16:37.


Afin Nyanmien'n ti kun, ye kpatafue ng'o dyran swran'm bé nuan kpata Nyanmien'n ti kun kusu, yele Christ-Jésus, o ti swran.\nSa nga bé yôli'n 17:28\nI ye o man é nguaan, i ti ye é ô le bo é kwla kan é wuon. Nde so'n ye amun dyué kpefue wié'm bé kannin nion, bé sé ke: É kusu é ti i wa wié.\nAfin ke é wun Christ b'o katyii swran'n, é wun wafa kwlaa nga Nyanmien ti'n.\nAfin ke Jonas dii lé nsan dyué dan'n i klun'n, i kunngba nion, m bo n katyii Swran'n n kusu nh dih lé nsan asie'n bô.\nN Jean nh kleh fluwa nga ble amun asonun nsô bo an wô Asie men'n nun'n. Man Nyanmien b'o ô le, b'o ô le lalaa, b'oh kah le'n, nin i Wawe nsô bo bé ô i bia'n i nyrun le'n, nin Jésus-Christ b'o kan nde nanwle, b'o ti Nyanmien i Wa Kpen bo i ye o yii tyenle'n, b'o sié asie'n su famien mun'n, bé man an nyan yé, ye man amun wun dyo amun fouun! Jésus-Christ so'n klô é, o fe i wun yii é ti te,\nCrètefue'm bé bobo bé liké kléfue kun séé ke: Crètefue'm bé bua atô titi, bé ti nnen wlefue, bé ti nveefue alie safue.\n1 Jean 5:7-9\n Lalôfue'm bé ti nsan, Nyanmien Wawe'n, nin nzué'n, nin mmôdya'n. Bé nsan'n bé nde'n ti kun. Se é fa nde swran'm bé wun nun bo bé kan'n su'n, Nyanmien lie ng'o kan'n i nanwle'n tra bé lie'n, afin nde nga Nyanmien kan'n yele i Wa'n i nde'n.\n Afin Nyanmien klôô men'n lélé o fe i Wa kunngba tye'n mannin nan swran kwlaa ng'o lafi i su'n, wa mlinman, sannge o nyan anannganman nguan. Afin Nyanmien wa sunme'en i Wa'n men'n nun ke o wa di dyole, sannge o sunmeen ke o bla nan menfue'm bé nyan bé ti. Swran ng'o lafi i su'n bé bu'e i fo, sannge swran nga wa lafi'e i su'n, Nyanmien a dun mmua bu i fo, afin wa lafi'e i a kunngba tye'n su.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee 2 Timote 2\nTe 'i 'pɛ -sru 'e tɔa Crizi -le 'wɩ 'ji dɩ!\n1 'Mɛn 'nɛn, 'i 'tɔ 'plɛblɛ! "Yi "nɛn Zozi Crizi -a -nɔn -cɛɛ bɛ, -a va nɛn 'i -wɛɛ 'nan 'yie 'plɛblɛ 'e 'si. 2 Ɛn 'wɩ nɛn yia 'man 'an da min "kaga yiɛ man bɛ, 'i "paa min -mienun ji. Minnun zɩɛ 'o 'kɔn minnun nɛn min yi -tɛala o da, ɛn o -pɛ "sɔa -a "paadɩ -a min peenun "le ji bɛ waa.\n3 'I 'wɩ "man, -e 'i yra yɩ "le 'mɛn 'wɩ 'zʋ. 'Wɩ nɛn Zozi Crizi -le 'sounja 'kpa -a dra bɛ -nyrɛn zɩɛ. 4 'Sounja nɛn e ya "vale 'nan 'yee 'wɩ 'e 'sɔ 'e 'tazan lɛ bɛ, 'e "trɔɛn "sia 'e -sru "wɩnun pɛɛnɔn 'va. 5 Ɛn "nyian -te min a fɛ -tʋ -sa kɔɔnan bɛ, 'wɩ pɛɛnɔn nɛn waa 'pla "da "bɛ, -a da nɛn yaa drala, 'dʋ -e 'e 'yee -kopa yɩ. 6 Ɛn "nyian fei 'pazan nɛn 'e yiɛ -trɔa 'yee 'nyranman da bɛ, -yɛɛ fɛ 'wlɛ tɛdɛ -ble. 7 'Wɩ nɛn an "sia -a vɩnan 'yiɛ zɩɛ, 'i 'ci "nrɔn "da 'kpa. Minsan 'bɛ 'wɩ 'tɔdɩ -nɔan 'yiɛ, -e 'i 'wɩ pɛɛnɔn 'ci man.\n8 'I 'ci "nrɔn Zozi Crizi da. E ya David kluda min a, ɛn -a 'bɔ nɛn Bali -a wluan -kanɔn 'va. Zozi -le 'wɩ 'nɔnnɔn nɛn maan ve minnun lɛ bɛ -nyrɛn zɩɛ. 9 Zozi 'le 'wɩ 'nɔnnɔn 'bɔ zɩɛ, -yee "wɛan nɛn an cɩ 'an yra yɩnan, ɛn an ya -pʋ 'kuin "le plɔanzan -le 'wɩ 'zʋ 'gʋ. O -bulalɛ baa -fɔ 'an man, 'pian Bali wei bɛ, baa 'ka 'e 'fɔdɩ 'bɛ "le "man dɩ. 10 -Yee "wɛan 'tɛ pɛɛnɔn nɛn waa "paa 'an da bɛ, 'an 'wulo -tɔa "wlu minnun nɛn Bali o 'si "va "bɛ o 'tɔ 'ji. Maan dra zɩɛ 'nan -e Zozi Crizi 'e -wee 'si wʋ "nyian 'wɩ 'ji, -e Bali 'tɔ -dan nɛn -a 'leda "ka "dɩɛ, 'e drɛ -wee vɛ -a.\n11 'Wɩ 'gʋɛ e ya 'wɩ tɩglɩ 'a. -Te -kaa 'vale Crizi -a -cɛɛ -ka bɛ, -kaa wuanla "nyian "le -yee 'wɩ 'zʋ, -e -kaa yiɛ 'e 'fʋ "man 'li 'trilii "fo. 12 -Te -kaa -pɔan 'sɔ 'wɩ 'tɔndɔn pɛɛnɔn 'ji -trilii bɛ, -kaa -taa "mingɔnnɛn -blɩlɛ -kaa 'vale waa. 'Pian -te -kaa 'vɩ 'nan -kaa tɔa dɩɛ, e -taa "nyian "e "vɩlɛ 'nan ya'a -kaa 'tɔa dɩ. 13 Ɛn -te -kaa 'li -kaa da -kaa 'si Crizi -sru "bɛ, -a 'bɔ 'ka 'e wei fuimlan 'nan dɩ, kɔɔ 'wɩ nɛn e -tɔ "da 'nan 'e dra bɛ, yaa dra -kpɔ.\n'I drɛ "yi min -mienun va, o Bali -le 'wɩ "paaman 'wlu 'a!\n14 'Wɩnun zɩɛ -nyrɛn 'i 'cin -trɔa Zozinɔn 'ji! Ɛn 'i vɩ -wlɛ Bali 'lɛ 'nan, -sanun -fɔdɩ nɛn e ya 'wɩ 'blɩdɩ -a Bali -le 'wɩ -mie da bɛ, 'wɛɛ 'tʋɩ! Kɔɔ ya'a 'wɩ paa "va "minnun nɛn waa maan "bɛ -wlɛ "dɩ, 'pian e o -nan -nyaan. 15 'I man -wɛɛ 'nan 'nyranman nɛn yia "paa bɛ 'e 'sɔ Bali lɛ, -e 'yra 'e vɩlɛ 'yei 'tɛ dɩ. 'I man -wɛɛ 'nan 'i -kɔan "min nɛn e Bali wei ve 'e -si tɩglɩ da bɛ -a. 16 'Pian -sanun -fɔdɩ nɛn ya'a 'wɩ 'paa "va "min lɛ dɩɛ, ɛn e 'tɔ "paa Bali -le 'wɩ man bɛ, te 'i 'fli wʋ "va "dɩ! Kɔɔ minnun nɛn o -sanun zɩɛ -a -fɔa "bɛ, o -ko 'o 'fli 'sidɩ -a Bali man -kɔɔbli. 17 -Wee 'wɩ "paadɩ bɛ, e -ko fuiladɩ -a "man "le 'nan mlɔn "nɛn e ya 'lɛ 'sinan bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ime 'lee Filɛt bɛ o sɔɔnla minnun zɩɛ o "pa "da. 18 'O 'fli 'si Bali -le 'wɩ tɩglɩ man -kɔɔbli -a vɩdɩ -a 'nan tʋ nɛn Bali minnun wuanla -kanɔn 'va bɛ e ciɩ 'va. Ɛn 'wɩ zɩɛ e min -mienun -le yi -tɛradɩ Zozi da 'le 'tɔ.\n19 'Pian 'kɔn nɛn Bali -a -pʋ -fɔ 'plɛblɛ 'e 'bɔ 'a bɛ, wa'a -kɔlalɛ 'bɛ 'widɩ -a "fo "dɩ. 'Wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'kɔn zɩɛ -a man bɛ, -nyrɛn 'gʋ: «Minsan 'yee minnun -tɔa.» Ɛn "nyian: «Min oo min nɛn e Minsan 'tɔ ve bɛ, -a san 'e 'si 'wɩ 'wlidɩ -sru!»\n20 Timote, -a -cin 'e 'kɔn 'i 'ji 'nan, 'kɔn -dan ji bɛ, -pɔ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn -kɔan "nan. -A -mie -kɔan 'e drɛdɩ -siga -a, ɛn -a -mie -kɔan 'e drɛdɩ yiba "a, ɛn -a -mie -kɔan 'e drɛdɩ -pɔ 'trɛ 'a. -Pɔnun zɩɛ, -a -mienun a bɛ, wɛɛ bɔala 'ji min "fli yaa cin yɩnan. Ɛn -a -mienun a bɛ, o ya fɛ "tri "sɛn -ji vɛ -a.\n21 Maan ve 'yiɛ 'nan, -pɔnun zɩɛ -wɛɛ cɩ "le minnun nɛn maan 'vɩ 'labɛ -wee 'wɩ 'zʋ. 'Pian min nɛn e cɛɛn o man bɛ, -a san -kɔan "le 'nan -pɔ nɛn waa bɔala 'ji min "fli yaa cin yɩnan bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. E -kɔan 'e 'pladɩ 'e 'tazan -le vɛ -a, ɛn -a 'pa 'nyranman -kɔan 'e 'tazan lɛ, ɛn 'wɩ "yi 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn yaa dra.\n22 Timote, 'wɩ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn e -kɔlaman e -wulo -ji "nrɔndɩ -wlidɩ -nɔan -gobo lɛ bɛ, te 'i -pli -a -tʋ man "fo "dɩ! 'I -wɛɛ 'nan 'i 'wɩ nɛn 'e 'sʋdɩ "ji "bɛ -a dra! 'I -wɛɛ 'nan 'i yi -tɛala Zozi da! 'I -wɛɛ 'nan 'i Bali ye "yi, ɛn 'i min ye "yi! Ɛn 'i -wɛɛ 'nan 'ka yei 'e 'kɔn -trɔɔ 'ka 'vale min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o Minsan laabo 'o 'ci 'fɩdaa 'a bɛ waa! 23 'Wɩnun nɛn e -taala -sanun -fɔdɩ -a, te ya'a 'wɩ 'paa "va "min lɛ dɩɛ, te 'yiɛ -si -nɔn min lɛ "fo "dɩ. Kɔɔ yia -tɔa 'nan 'wɩnun zɩɛ -a 'le 'srannan "bɛ, 'wɩ 'blɩdɩ nɛn -nan. 24 Ɛn Minsan 'suzan bɛ, ya'a 'wɩ 'ble dɩ. 'Pian e -kɔan "trɔɔ min pɛɛnɔn 'va, -a -pɛ "sɔa Bali -le 'wɩ "paadɩ -a, ɛn -a -pɔan "sɔa 'wɩ 'ji. 25 Ɛn "nyian minnun nɛn o -sa -fɔa "va "bɛ, e 'wɩ "paala -wlɛ -pɔan "trɔɔ -a, te -a 'bli a "da 'nan, Bali "paa o va -e 'o 'si 'wɩ zɩɛ -a -sru, -e 'o Bali -le 'wɩ tɩglɩ 'tɔ. 26 -Si nɛn o cɩ "da "bɛ -e 'o -kɔnnɛn "yɩ 'o 'bɔ 'a, tɔɔn te o 'sʋ Satan -lɔ. Kɔɔ Satan 'bɛ o man 'yɩ. E o drɛ 'yee nɔannun -a, ɛn o 'ta wʋla -a wei da.


Ɲanmiɛn yɛ maan aklunjuɛ kwla tran aja’n nun ɔn | Awlobo m’ɔ di aklunjuɛ’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abui Acoli Afrikaans Ahanta Ajië Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arabic (Tunisia) Arménien Assamais Ateso Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Balinese Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Goun Grec Groenlandais Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurde Sorani Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes russe Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Macédonien Madagascar Sign Language Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mandjak Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Maré Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nambya Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Xârâcùù Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“Kɛ Nyanmiɛn yí sran’n, ɔ yili yasua nin bla.”—Matie 19:4\nZoova * yɛ ɔ kpɛli aja’n i ba ɔ. Biblu’n se e kɛ ɔ yili bla klikli’n naan “w’a fɛ i w’a ɔ yasua’n wun lɔ.” Aklunjuɛ m’ɔ kunnin Adam kpo’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Ɛn-ɛɛn! Nga li ti kɛ m bɔbɔ min sa. Min nin i e wunnɛn’n ti kun.” (Bo Bolɛ 2:22, 23) Zoova te klo kɛ be nga be o aja’n nun’n be di aklunjuɛ. Fluwa nga nun’n, awa i ja su aja liɛ’n i ndɛ yɛ e kan ɔn.\nKɛ amun ko ja’n, amun kwla bu i kɛ amún dí aklunjuɛ blɛ kwlaa nun. Sanngɛ maan amun si kɛ yasua ng’ɔ nin i yi be klo be wun kpa bɔbɔ’n ɔ ju wie’n ndɛ tɔ be afiɛn. (1 Korɛntfuɛ Mun 7: 28) Fluwa nga nun’n, amún wá wún Biblu’n nun mmla wie mun. Sɛ amun fa be su’n, amún dí aklunjuɛ amun aja’n nun.—Jue Mun 19:9-12.\n1 AMUN SƆ JUNMAN NGA ZOOVA MANNIN AMUN’N NUN\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Yasua’n yɛ ɔ ti awlobo kpɛn’n niɔn.—Efɛzfuɛ Mun 5:23.\nYasua mun, Zoova kunndɛ kɛ amun nian amun yi’m be lika klolɛ su. (1 Piɛr 3:7) Zoova yili be kɛ be uka amun. I sɔ ti’n, ɔ klo kɛ amun yo be cɛcɛ naan amun klo be kpa. (Bo Bolɛ 2:18) Klolɛ mɔ amun klo amun yi mun’n ti’n, ɔ fata kɛ like ng’ɔ lo be’n ɔ yo amun cinnjin tra amun liɛ’n.—Efɛzfuɛ Mun 5: 25-29.\nBla mun, Zoova kunndɛ kɛ amun bu amun wun’m be sran naan amun uka be naan be sie awlo’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3; Efɛzfuɛ Mun 5:33) Maan amun suan ajalɛ nga be fa be’n be bo, yɛ amun nin be yo like likawlɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 3:18) I sɔ’n nun yɛ amun klanman’n i ɲin fíte amun wun mun ɔ nin Zoova be ɲrun ɔn.—1 Piɛr 3:1-6.\nLike nga amun kwla yo naan amun a yo bian annzɛ bla kpa’n, amun usa amun yi annzɛ amun wun naan ɔ kle amun. Kɛ ɔ́ kán like sɔ’n i ndɛ’n, amun sie amun su kpa. Kpɛkun amun yo like nga amun kwla yo’n naan amun kaci amun sa.\nAmun tra amun awlɛn. Afin ɔ́ cɛ́ naan amun a si like nga amun ko yo naan amun wiengu klun w’a jɔ’n.\n2 MAAN AMUN WIENGU KUN’N I NDƐ LO AMUN KPA\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Ɔ fata kɛ ninnge nga be lo amun yi’n annzɛ amun wun’n be yo amun cinnjin. (Filipfuɛ Mun 2:3, 4) Amun yo amun yi annzɛ amun wun i cɛcɛ. Kpɛkun nán amun wla fi su kɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be “yo sran’m be kwlaa be kpa.” (2 Timote 2:24) “Sran ng’ɔ́ kán ndɛ-ɔ ɔ bu-mɛn i sin’n, i nuan nun ndɛ’n ɔ yra fiaan kɛ kue yɛ b’a fa wɔ sran sa. Akunndanfuɛ’m be kusu kɛ be kan ndɛ sa’n, ɔ klun tɔ nun sa fɔuun!” I sɔ’n ti’n, amun bu ndɛ nga amún kán’n i sin kpa. (Nyanndra Mun 12:18) Zoova i wawɛ’n úka amun naan amun a kan ndɛ wɛtɛɛ su nin klolɛ su.—Galasifuɛ Mun 5:22, 23; Kolɔsfuɛ Mun 4:6.\nKwlaa naan amun nin amun yi annzɛ amun wun b’a koko ndɛ cinnjin wie’m be su yalɛ’n, amun srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ uka amun naan amun wla gua ase, naan amun kan ndɛ’n wɛtɛɛ su.\nMaan amun bu ndɛ nga amún kán’n i sin kpa naan amun a kan, yɛ amun bu wafa nga amún kán’n i akunndan wie.\n3 AMUN YO NINNGE MUN LIKAWLƐ\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Kɛ amun ko ja’n, nn amun a kaci “sran wunmuan.” (Matie 19:5) Sanngɛ amun timan kun, kpɛkun wie liɛ’n sa kun su akunndan nga amun bu’n ti fanunfanun. Ɔ maan ɔ fata kɛ amun suan amun wun aniɛn tilɛ. (Filipfuɛ Mun 2:2) Kɛ amún fá ajalɛ mun’n, ɔ ti cinnjin kɛ amun nuan sɛ. Biblu’n se kɛ: “Like nga be waan bé yó’n, be fa akunndan sran sa nun yɛ be yo-ɔ ɔ yo kpa-a.” (Nyanndra Mun 20:18) Ajalɛ cinnjin’m be falɛ nun’n, maan Biblu’n tinngɛ amun.—Nyanndra Mun 8:32, 33.\nNán ndɛ annzɛ akunndan nga amun bu’n i ngunmin yɛ ɔ fata kɛ amun kan kle amun wiengu ɔ. Wafa nga amun wun yo amun’n, amun kan kle i wie.\nAmun usa ngwlɛlɛ afɛ amun wun annzɛ amun yi i sa nun ka naan amun a fa ajalɛ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 I klikli nun nga bé klɛ́ Biblu’n, Ɲanmiɛn i dunman ng’ɔ o nun’n yɛle Zoova.\nMAAN AMUN AKUNNDAN’N YO SƐSƐ YƐ NÁN AN SA SIN BUBU AMUN\nNán amun bu i kɛ amun bɔbɔ annzɛ amun wiengu kun’n su fɔnman le. (Jue Mun 103:14; Zak 3:2) Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, amun fa amun ɲin sie i amun wiengu kun’n i nzuɛn kpa’m be su. Amun lafi su kɛ Biblu’n nun mmla’m bé kwlá úka amun. Kpɛkun amun tra amun awlɛn. (2 Timote 3:16) Sɛ amun mian amun ɲin fa Zoova i afɔtuɛ’m be su’n, ɔ́ yrá amun su, ɔ maan kɛ afuɛ’m bé sín’n, nn amun wun klolɛ’n úka su.—Galasifuɛ Mun 6:9.\n?Min wun annzɛ min yi wun i kɛ i ninnge liɛ’m be ti min cinnjin tra min liɛ mun?\n?Andɛ cɛn ba liɛ’n nun’n, ngue yɛ n yoli m’ɔ kle kɛ min ɲin yi i naan n klo i ɔ?


Maan e klun klo e di Zoova i junman naan be lɛ i ase | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Maan e la Anannganman’n i ase. [...] Sran’m be bali be klun klo kɛ bé kó kún alɛ.”—JƆLƐ DIFUƐ MUN 5:2.\nJUE: 150, 10\n?NGUE TI YƐ E SI KƐ...\nkɛ e tuman e klun e diman Zoova i junman’n, i klun jɔman e wun-ɔn?\nZoova sie junman nga i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be di’n i nzɔliɛ, kpɛkun ɔ yra be su-ɔ?\nkɛ e klun klo e di Zoova i junman’n, i klun jɔ e wun-ɔn?\n1, 2. (a) ?Ndɛ benin yɛ Elifazi nin Bildadi be kannin-ɔn? (b) ?Ndɛ benin yɛ Zoova kan kleli be-ɔ?\nSRAN nsan be ko wunnin Zɔbu m’ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’n i wun. Be flɛ be nun kun kɛ Elifazi, ɔ fin Teman. Ɔ seli Zɔbu kɛ: “?Sran kwla yo like kpa kun man Nyanmiɛn? Cɛcɛ, sɛ sran si ngwlɛlɛ naan ɔ yo sa kpa’n, ɔ yo mɛn i bɔbɔ wun. ?Ɔ sɛsɛ bɔ a ti’n, ɔ kwla uka Nyanmiɛn? ?Ɔ jrɛin nga a ti’n, ngue yɛ ɔ nyɛn i nun-ɔn?” (Zɔb 22:1-3) Elifazi bu i kɛ klɔ sran kwlá yoman like kpa fi manman Ɲanmiɛn. Sran ng’ɔ kannin ndɛ kleli Zɔbu wie’n, yɛle Bildadi m’ɔ fin Siaki’n. I liɛ’n, ɔ seli kɛ klɔ sran kwlá yoman kpa Ɲanmiɛn ɲrun.—An kanngan Zɔb 25:4 nun.\nZoova i fanngan nun ti yɛ e kwla yo ninnge mun-ɔn. Yɛ ɔ sie like nga e yo’n i nzɔliɛ.\n2 Elifazi nin Bildadi be kunndɛ kɛ Zɔbu bu i kɛ ɔ miɛn i ɲin su Zoova ngbɛn. Be kunndɛ kɛ ɔ bu i kɛ klɔ sran timan like fi Ɲanmiɛn ɲrun, naan ɔ ti i ɲrun kɛ kakaa wie sa. (Zɔb 4:19; 25:6) ?Elifazi nin Bildadi be ti wun ase kanfuɛ ti yɛ be seli sɔ-ɔ? (Zɔb 22:29) Ɔ ti su kɛ, e kwlá faman e wun sunnzunman Ɲanmiɛn kaan sa. Ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. Sɛ e fu oka kun su annzɛ e o alapla kun nun naan e nian asiɛ’n su wa’n, é wún kɛ sran’m be ti kannganngan. Ɔ maan, e wunman junman nga be su di’n. Ɲanmiɛn liɛ’n, ɔ wun junman nga e di e mɛn i’n. Yɛ ɔ bu i like dan. Zoova seli Elifazi nin Bildadi nin Zɔfar be kɛ, b’a kɛnmɛn i wun ndɛ kpa. Sanngɛ Zɔbu liɛ’n, i klun jɔli i wun. I sɔ’n ti, ɔ flɛli i kɛ “min sufuɛ.” (Zɔb 42:7, 8) I sɔ’n kle kɛ klɔ sran kwla yo “like kpa kun man Nyanmiɛn.”\n“?NGUƐ YƐ Ɔ NYƐN I NUN-ƆN?”\n3. (a) ?Ndɛ benin yɛ Elii kannin-ɔn? (b) ?Ndɛ sɔ’n i bo yɛle benin?\n3 Kɛ Zɔbu nin i janvuɛ nsan’m bé kókó yalɛ’n, gbanflɛn kun o lɛ, be flɛ i kɛ Elii. Ɔ sieli i su be nuan bo. Ɔ usali Zɔbu kɛ: “?Sɛ a ti sɛsɛ’n, nguɛ yɛ ɔ nyɛn i nun-ɔn? ?Nguɛ cɛ yɛ a yo mɛn i-ɔ?” (Zɔb 35:7) ?Elii su se kɛ e mian e ɲin e su Ɲanmiɛn ngbɛn, kɛ nga Zɔbu i janvuɛ nsan’m be fa kannin’n sa? Cɛcɛ. Afin, Zoova w’a fɛmɛn i wun ya wie. Ndɛ nga Elii su kan’n yɛle kɛ, Zoova mianman e wun kɛ e su i. Ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. Nán like nga e yo e mɛn i’n, i ti yɛ ɔ kwla yo aɲanbeunfuɛ-ɔ. Annzɛ ɔ kwla ɲan wunmiɛn-ɔn. I kpa bɔbɔ’n, i fanngan nun ti yɛ e kwla yo ninnge mun-ɔn. Yɛ ɔ sie like nga e yo’n i nzɔliɛ.\n4. ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu like nga e yo e man e wiengu mun’n niɔn?\n4 Kɛ e yo e niaan Klistfuɛ’m be ye’n, Zoova i ɲrun’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ yɛ y’a yo i ye sa. Nyanndra Mun 19:17 se kɛ: “Like nga sran kun fa cɛ yalɛfuɛ’n, ɔ ti kɛ Anannganman yɛ w’a fa mɛn i sa. Ɔ maan Anannganman ɔ́ yó i mo.” Like kwlaa nga e yo e man e wiengu’n, Zoova sie i nzɔliɛ. Zoova yɛ ɔ yili nglo nin asiɛ’n niɔn. Sanngɛ, ɔ bu ninnge nga e yo e man e wiengu mun kɛ i yɛ e yo e mɛn i sa. Ɔ maan, ɔ yra e su dan. I sɔ yɛ Ɲanmiɛn i Wa Zezi, ɔ kannin-ɔn.—An kanngan Lik 14:13, 14 nun.\n5 Kɛ Zoova seli i sufuɛ Ezai kɛ ɔ yo i nuan ijɔfuɛ’n, Ezai kplinnin su. Ɔ seli kɛ: “Min-ɔn, sunman min.” (Ezai 6:8-10) Andɛ kusu, Zoova i sufuɛ kpanngban be nian Ezai i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, junman kwlaa nga Ɲanmiɛn man be’n, be kplin su. Wie liɛ’n, ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ, be mian be ɲin be di. Lika kwlaa nga be sunman be’n, be kɔ. Sanngɛ, aniaan kun kwla se i wun kɛ: ‘N klo Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ. ?Sanngɛ junman nga n di’n, ɔ ti cinnjin li? ?Sɛ m’an diman junman sɔ’n, i ti yɛ Zoova i junman’n su kɔmɛn i ɲrun-ɔn?’ Atrɛkpa’n, y’a bu i sɔ wie le. Like suanlɛ nga wá kán sa wie mɔ laa Ɲanmiɛn i sufuɛ nɲɔn be yoli’n, i ndɛ. Be yɛle Debora nin Baraki. I liɛ’n, sɛ junman nga e di’n ɔ ti cinnjin annzɛ ɔ timan cinnjin’n, é wún i wlɛ.\nƝANMIƐN MAAN SRƐ W’A KUNMAN BE KUN\n6. ?Ngue ti yɛ e kwla bu i kɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlá jranman Zabɛn nin i sonja’m be ɲrun-ɔn?\n6 Baraki ti Izraɛli lɔ safuɲrɛn. Yɛ Debora ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. Be blɛ su’n, Zabɛn m’ɔ ti Kanaan famiɛn’n, “ɔ kleli Izraɛlfuɛ’m be nun” afuɛ ablaɔn. Zabɛn i sonja’m be yo sran’m be tɛtɛ kpa. I sɔ’n ti, Izraɛlifuɛ’m be sro be. Srɛ m’ɔ kun be’n ti, be nun wie’m be tɔ blo. Zabɛn le blalɛ kakaklolo ya ngwlan. Sanngɛ, Izraɛlifuɛ’m be leman alɛ kunlɛ ninnge wie fi naan b’a fa sasa be wun.—Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:1-3, 13; 5:6-8. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)\n7, 8. (a) ?Ngue yɛ Zoova seli Baraki kɛ ɔ yo-ɔ? (b) ?Ɔ yoli sɛ yɛ maan Izraɛlifuɛ’m be kwlali Zabɛn i alɛ kunfuɛ mun-ɔn? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n7 Kɛ e bu Zabɛn i sonja’m be akunndan’n, Izraɛlifuɛ’m be kwlá jranman be ɲrun. Sanngɛ, ndɛ nga Zoova seli i nuan ijɔfuɛ Debora kɛ ɔ kan kle Baraki’n yɛ: “Kɔ Tabɔr oka’n wun lɔ naan fa Nɛftali nin Zabilɔn akpasua’n be su sran akpi blu (10.000). Ń wá cúɛn Zabɛn i alɛ kunfuɛ’m be su kpɛnngbɛn Sizɛra, nin i kakaklolo mun, ɔ nin i alɛ kunfuɛ mun, ń fá be ḿ bá ɔ wun lɛ Kizɔn nzue ba’n i nuan lɛ. Yɛ ń fá be ḿ mán wɔ.”—Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:4-7.\n8 Kɛ be boli ndɛ sɔ’n i ndolo’n, sran 10.000 be yiali Tabɔru oka’n su lɔ ndɛndɛ kpa. Baraki nin sran sɔ’m be fin oka’n su lɔ be jrali. Kpɛkun, be ɔli Tanaki lɔ, be nin Kanaanfuɛ’m be kunnin. (An kanngan Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:14-16 nun.) Zoova jrannin Izraɛlifuɛ’m be sin. Yɛle kɛ, nzue’n tɔli dan kpa. I sɔ’n ti, lika’n kacili nnɔtiɛ. Baraki suli Sizɛra i alɛ kunfuɛ’m be su lele kilo 24. Be juli Arɔsɛti. Sizɛra i kakaklolo’n mlɔnnin nnɔtiɛ’n nun. I sɔ’n ti, ɔ wanndili i ja nun lele juli Zananimun. Atrɛkpa’n, lika sɔ’n mantan Kedɛsi klɔ’n. Kɛ ɔ juli lɔ’n, ɔ ko fiali bla kun i tannin sua’n i bo lɔ. Be flɛ bla sɔ’n kɛ Zaɛli. Kɛ mɔ Sizɛra w’a fɛ’n ti, ɔ lafili. Kɛ ɔ́ láfi’n, yakpa su, Zaɛli kunnin i. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:17-21) Nanwlɛ, Zoova jrannin Izraɛlifuɛ’m be sin. Ɔ maan, be kwlali be kpɔfuɛ mun. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)\nB’A FAMAN AJALƐ KUNNGBA’N\n9. ?Ndɛ benin yɛ Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:20, 21 kan-ɔn?\n9 Jɔlɛ Difuɛ Mun ndɛ tre 5 yiyi sa sɔ’n nun kpa ekun. Jɔlɛ Difuɛ Mun ndɛ tre 5 i mma 20 nin 21 se kɛ: “Nzraama’m be fin Nyanmiɛn su lɔ be nin Sizɛra be wa kunnin. Kizɔn nzue ba’n bɔ nán andɛ sa yɛ ɔ sonji’n, ɔ fali be ɔli.” ?Ndɛ sɔ’n kle kɛ anzi’m be ukali Izraɛlifuɛ mun naan b’a kun alɛ’n? ?Annzɛ kusu nglo lɔ ninnge mɔ be ti kɛ yɛbuɛ dandan mun sa’n yɛ be guali-ɔ? Biblu’n yiyiman nun. Sanngɛ, Zoova yoli maan kɛ bé kún alɛ’n, nzue tɔli dan kpa lika sɔ’n nun. Ɔ maan, Zabɛn i kakaklolo ya ngwlan’m b’a kwlá wanndiman kpa kun. Jɔlɛ Difuɛ Mun ndɛ tre 4 i mma 14 nin 15 kɛn i kpɛ nsan kɛ Zoova ti yɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlali be kpɔfuɛ mun-ɔn. Izraɛlifuɛ 10.000 be nun wie fi kwlá seman kɛ be fanngan nun ti yɛ be kwlali be kpɔfuɛ mun-ɔn.\n10, 11. ?Ngue ti yɛ be boli Merɔzu klɔ’n i sannzan-ɔn?\n10 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlali be kpɔfuɛ mun’n, Debora nin Baraki be toli jue be manmannin Zoova. Be seli kɛ: “Anannganman i Anz waan: ‘Amun bo Merɔz klɔ’n i sannzan. Sannzan bɔ amun bo Merɔz i su sran mun’n yɛle kɛ b’a ba-man Anannganman ukalɛ. B’a ba-man Anannganman i safunyrɛn’m be ukalɛ.’”—Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:23.\n11 Andɛ’n, e wunman Merɔzu i osu. I sannzan mɔ be boli’n ti’n, i osu nunnunnin. Atrɛkpa’n, Merɔzu i su sran’m b’a ɔman Baraki i ukalɛ naan ɔ kun alɛ’n. Kɛ bé kúnndɛ sran naan be nin Kanaanfuɛ’m be ko kun’n, Merɔzu i su sran’m be kwlá seman kɛ b’a timan. Afin, sran 10.000 be bali. Kɛ Sizɛra wánndi Baraki bo’n, atrɛkpa Merɔzu lɔ yɛ ɔ sinnin-ɔn. Yɛ i su sran’m be kwla tra Sizɛra be man Baraki. Sanngɛ b’a yoman sɔ. Be yacili i lɛ, ɔ wanndi sinnin be klɔ’n nun. B’a yoman Zoova i klun sa. Sɛ ɔ ti kɛ be yoli sɔ’n, nn ɔ yrali be su. Sanngɛ, b’a yoman like fi b’a mɛnmɛn i. Nanwlɛ, Merɔzu i su sran’m b’a yoman kɛ Zaɛli m’ɔ yoli yakpafuɛ’n sa.—Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:24-27.\nƆ fata kɛ e bu e klun lɔ e nian, sɛ e klo Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ o.\n12. (a) ?Sran benin mun yɛ Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:9, 10 kan be ndɛ-ɔ? (b) ?Be nun onin mun yɛ e kunndɛ kɛ é nían be ayeliɛ’n su-ɔ?\n12 Ndɛ ng’ɔ o Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:9, 10 nun’n, ɔ kle kɛ sran wie’m b’a yoman kɛ sran 10.000 nga be ɔli alɛ’n i kunlɛ’n be sa. Debora nin Baraki be yili “kpɛnngbɛn mun ɔ nin be nga be ɔli alɛ kunlɛ be klun klo’n” be ayɛ. Sran sɔ’m be fuli Tabɔr oka’n su. Kpɛkun, be jrali Kizɔn nzue ba’n nun be nin Baraki be ɔli alɛ kunlɛ. B’a yoman kɛ be nga “be fu aflunmun ufue’m be su’n,” mɔ be “kɔ atin sin’n” be sa. Sran sɔ’m be yo be wun kpakpa. Be klo pɔɔ nun tranlɛ kɛ be mɔ be “tran tapi nglanman’m be su’n” sa. B’a yoman like ng’ɔ fata kɛ be yo be man Zoova’n. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ be bu akunndan naan be wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ “be manman Anannganman.” Andɛ’n, ɔ fata kɛ e kusu e bu e klun lɔ e nian, sɛ e klo Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ o.\n13. ?Ngue yɛ Ribɛnin nin Dan nin Asɛr akpasua’m be nun sran mun be yoli, mɔ Zabilɔn nin Nɛftali akpasua’m be nun sran’m b’a yoman wie-ɔ?\n13 Sran 10.000 nga be ko kunnin alɛ’n, be wunnin kɛ Zoova yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Ɔ maan, be kwla kan “ye ng’ɔ yoli” be’n i ndɛ kle be wiengu mun. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:11) Ribɛnin, nin Dan ɔ nin Asɛr akpasua’m be liɛ’n, Zoova junman dilɛ w’a yoman be cinnjin. Be kali be nnɛn mun, nin be mmeli’m be jranwlɛ’m be wun lɔ. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:15-17) Sanngɛ, Izraɛli akpasua’m be ngba b’a yoman sɔ. Be nun wie yɛle Zabilɔn nin Nɛftali akpasua’n be su sran mun. Be liɛ’n, “b’a kanman be nguan’n i sasalɛ ndɛ.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:18) ?Ngue yɛ ajalɛ nga Izraɛli akpasua’m be tinuntinun be fali’n, ɔ kle e-ɔ?\n“MAAN E LA ANANNGANMAN I ASE”\n14. ?Junman benin yɛ e kwla di e man Zoova m’ɔ ti e Siefuɛ’n niɔn?\n14 Andɛ’n, e kunman Zoova i ti alɛ. Sanngɛ, e bo jasin fɛ’n i juejue su. Zoova i anuannzɛ’n kunndɛ sran mɔ be kwla di Zoova i junman’n. Aniaan kpanngban kpa, i gbanflɛn o, i talua o, be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ. Be nun wie’m be ti atin bofuɛ. Wie’m be di junman Betɛli’m be nun. Wie mun ekun be kplan Ɲanmiɛn sulɛ sua mun. Yɛ wie’m be di junman aɲia dandan’m be bo. Asɔnun kpɛnngbɛn wie’m be wun dɔɔtrɔ’m be wun naan be yo aniaan’m be ayre kɛ ɔ nin i fata’n sa. Yɛ wie’m be siesie aɲia dandan mun. Maan e wun i wlɛ kɛ junman kwlaa nga e di e man Zoova’n, i klun jɔ su. Yɛ i wla su fiman su.—Ebre Mun 6:10.\nKwlaa naan y’a fa ajalɛ kun’n, maan e bu e awlofuɛ mun nin e niaan Klistfuɛ’m be akunndan. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Kosan benin mun yɛ e kwla fa usa e wun-ɔn?\n15 Maan e bu e klun lɔ e nian, sɛ e klo Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ o. I lɛ nun’n, maan e tinuntinun e fa kosan nga mun e usa e wun: ‘?N kunndɛ kɛ min wiengu mun yɛ be di junman’n i dan lika-ɔ? ?Aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n ti min cinnjin tra Zoova junman’n i dilɛ’n? ?N nian Baraki nin Debora nin Zaɛli, ɔ nin sran 10.000 mɔ be tuli be klun be dili Zoova i junman’n, be ayeliɛ’n su? ?N kunndɛ kɛ ń kó dí junman klɔ, annzɛ nvle uflɛ nun naan ń ɲán sika kpanngban? ?Sɛ n fɛ i sɔ ajalɛ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yó min awlofuɛ mun nin min niaan Klistfuɛ mun-ɔn? ?N kannin ajalɛ sɔ mɔ min waan ń fá’n, i ndɛ n kleli Zoova?’ * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)\n16. ?Like cinnjin kpa nga e kwla yo e man Zoova’n, yɛle benin?\n16 Zoova di e nɛnnɛn dan. Yɛle kɛ, ɔ man e atin kɛ e kle sran’m be like naan be wun i wlɛ kɛ i yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Kɛ ɔ fɛ i Adam nin Ɛvu be blɛ su lele andɛ’n, Mmusu’m be si Satan kunndɛ kɛ sran’m be kaci be sin be si Zoova. Sanngɛ e liɛ’n, e kle Satan kɛ e jran Zoova sin. E lafi Zoova su, yɛ e klo i. I sɔ’n ti, e di i junman e klun klo su. Ɔ maan, i klun jɔ. (Nyanndra Mun 23:15, 16) E ɲin yi Ɲanmiɛn. I sɔ’n ti, kɛ Satan klɔklɔ i’n, ɔ kwla tɛ i su. (Nyanndra Mun 27:11) Like cinnjin kpa nga e kwla yo e man Zoova’n, yɛle kɛ maan e ɲin yi i. Kɛ e yo sɔ’n, i klun jɔ.\n17. ?Ngue yɛ ndɛ ng’ɔ o Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:31 nun’n, ɔ kle e-ɔ?\n17 Ɔ cɛ kan’n, asiɛ’n i sufuɛ’m be kwlaa bé wún kɛ Zoova yɛ ɔ fata kɛ ɔ sie sran mun-ɔn. E kunndɛ kɛ blɛ sɔ’n ju ndɛndɛ. Ndɛ nga Debora nin Baraki be kannin’n, ɔ ti e liɛ’n su wie. Be seli kɛ: “Anannganman, maan ɔ kpɔfuɛ’m be wu sa tititi! Sanngɛ maan be nga be klo wɔ’n be yo kɛ wia bɔ w’a man su m’ɔ su bo kpa’n sa.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:31) Kɛ Zoova wá núnnún Satan i mɛn’n, yɛ ndɛ sɔ’n kpɛ́n su-ɔ. Zoova su seman e kɛ e kun Armagedɔn alɛ’n wie. É ‘ká e osu nun lɛ, yɛ é wún delɛ nga Zoova dé e’n.’ (2 Be Nyoliɛ 20:17) Sanngɛ kɛ é sé yɛ’n, maan e di Zoova i junman’n i yakpa su naan e kle kɛ i yɛ ɔ fata kɛ ɔ sie sran mun-ɔn.\n18. ?Kɛ e klun klo e di Ɲanmiɛn i junman’n, ngue yɛ e wiengu’m be yo-ɔ?\n18 Nán klɔ sran manmanlɛ ti yɛ Debora nin Baraki be toli jue-ɔ. Zoova manmanlɛ ti yɛ be toli-ɔ. Kɛ bé bó i tolɛ bo’n, be seli kɛ: “Maan e la Anannganman’n i ase. [...] Sran’m be bali be klun klo kɛ bé kó kún alɛ.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 5:1, 2) I wafa kunngba’n, kɛ e di Ɲanmiɛn i junman kwlaa nga be fa man e’n, e wiengu’m be ɲan su mmlusuɛ wie. I sɔ’n ti, be “la Anannganman’n i ase.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Be siesieli kakaklolo sɔ’m be wun ninnge wie mun. Be ti kɛ wlɔsɔ sa. Be ti tɛnndɛnndɛn kpa, yɛ be la kpa. Ɔ maan, kɛ kakaklolo’m bé wánndi mɔ blalɛ sɔ’m bé kpɛ́ be wun’n, ɔ kwla kun sran.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí sa sɔ’n nun kpa’n, nian afuɛ 2015, Utu 1, blɔfuɛ’n nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 12-15 nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 An nian ndɛ akpasua nga be flɛ i kɛ “Sika mɔ e ɲɛnmɛn i’n i ti kokolɛ’n” nun. Ɔ o afuɛ 2015, Zuie 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun.


Rɔmunfuɛ Mun 10 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nRɔmunfuɛ Mun 10:1-21\nLike nga sran kun yó naan Ɲanmiɛn w’a bu i sran kpa’n (1-15)\nE kan Ɲanmiɛn sulafilɛ ndɛ’n e kle sran mun (10)\nBe nga be bo flɛ Zoova’n, bé fíte nun (13)\nBe nga be bo jasin fɛ’n, be ja’m be ti nglanman (15)\nSran’m b’a sɔman jasin fɛ’n nun (16-21)\n10 Aniaan mun, like nga min awlɛn o su mɔ n srɛ i kpa Ɲanmiɛn sa nun’n, yɛle kɛ maan Izraɛlifuɛ’m be fite nun. 2 Afin n kwla se kɛ be kunndɛ kpa kɛ bé sú Ɲanmiɛn, sanngɛ be simɛn i kpa. 3 Like nga Ɲanmiɛn jran su bu sran kun i sran kpa’n, be simɛn i. I sɔ’n ti’n, be bɔbɔ be kunndɛ kɛ bé klé kɛ be ti sran kpa, ɔ maan be nantiman Ɲanmiɛn i mmla mɔ be ti seiin’n be su. 4 Klisi ti’n, Mmla’n i su dilɛ’n wieli. Ɔ maan sran kwlaa ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, Ɲanmiɛn bu i sran kpa. 5 Moizi klɛli sran nga Mmla’n waan ɔ ti sran kpa’n i su ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Sran ng’ɔ yo ninnge sɔ mun’n, be ti’n ɔ́ ɲán nguan.” 6 Sanngɛ sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su mɔ i ti’n, Ɲanmiɛn bu i sran kpa’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kɛn i ndɛ se kɛ: “Nán se ɔ klun lɔ kɛ: ‘?Wan yɛ ɔ́ fú ɲanmiɛn su lɔ-ɔ?’ ?Yɛle kɛ wan yɛ ɔ́ kó fá Klisi jrá wa-ɔ? 7 annzɛ ‘?Wan yɛ ɔ́ kɔ́ asiɛ’n i bo lɔ-ɔ?’ ?Yɛle kɛ wan yɛ ɔ́ kó fá Klisi be nga be wuli’n be nun fíte-ɔ?” 8 ?Sanngɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n se sɛ? Ɔ se kɛ: “Ndɛ’n wo ɔ wun koko lɛ. Ɔ o ɔ nuan’n nun, yɛ ɔ o ɔ awlɛn’n nun.” Ndɛ sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn i su lafilɛ “ndɛ” mɔ e kan kle sran mun’n. 9 Afin sɛ a kɛn i sran’m be ɲrun kɛ Zezi ti e Min naan ɔ awlɛn’n nun lɔ’n, a lafi su kpa kɛ Ɲanmiɛn cɛnnin i’n, á fíte nun. 10 Afin kɛ sran kun kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su i klun lɔ’n yɛ Ɲanmiɛn bu i sran kpa-ɔ. Sanngɛ sɛ sran kun kan i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i ndɛ kle sran mun’n yɛ ɔ́ fíte nun-ɔn. 11 Ɲanmiɛn ndɛ’n se kɛ: “Sran ng’ɔ lafi i su’n, i ɲin su guaman ase.” 12 Afin ngbaciɛ nunman Zuifu nin Glɛki’m be afiɛn. Be kwlaa be Min’n ti kun. Be kwlaa nga be se i kɛ ɔ uka be’n, ɔ yo be ye. 13 Afin “sran kwlaa ng’ɔ bo Zoova i dunman’n, ɔ́ fíte nun.” 14 ?Sanngɛ sɛ be lafimɛn i su’n, ɔ́ yó sɛ naan b’a bo i dunman? ?Yɛ sɛ be nin-a timɛn i su ndɛ le’n, ɔ́ yó sɛ naan b’a lafi i su? ?Yɛ kusu sɛ sran w’a boman jasin’n, ɔ́ yó sɛ naan b’a ti i su ndɛ? 15 ?Yɛ sɛ b’a sunmanman be’n, ɔ́ yó sɛ naan b’a bo jasin’n? Afin be klɛli i kɛ: “Be nga be bo ninnge kpakpa’m be jasin fɛ’n, be ja’m be ti nglanman-o!” 16 Ɔ nin i sɔ ngba’n, be kwlaa b’a sɔman jasin fɛ’n nun. Ezai kɛnnin i sɔ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “?Zoova, wan yɛ ɔ lafili ndɛ nga e kannin’n su-ɔ?” 17 Ɔ maan Ɲanmiɛn sulafilɛ’n fin ndɛ nga be ti’n. Yɛ ndɛ nga be ti’n, ɔ fin Klisi i su ndɛ mɔ be kan’n. 18 Sanngɛ n usa kɛ: ?B’a timan ndɛ’n ti-ɔ? Afin “ndɛ’n truli asiɛ wunmuan’n su, yɛ sran’m be tili i asiɛ’n i tiwa lɔ.” 19 Sanngɛ n usa kɛ: ?Izraɛlifuɛ’m b’a wunman ndɛ’n i wlɛ ti-ɔ? Moizi dun mmua seli kɛ: “Ń má yó maan amun ɲin wá bló nvle nga amun bumɛn i wie’n, i wun. Ń má yó maan amún fá ya dan nvle mɔ i nunfuɛ’m be wunman sa wlɛ’n, be ti.” 20 Sanngɛ Ezai ijɔli yakpa su seli kɛ: “Be nga b’a kunndɛman min’n, be yɛ be wunnin min-ɔn. Yɛ be nga b’a usaman min osu’n, n yili min wun nglo n kleli be.” 21 Sanngɛ ɔ kannin Izraɛlifuɛ’m be ndɛ seli kɛ: “Kɛ ɔ fɛ i nglɛmun lele nnɔsua’n, n trɛli min sa’n nun n kleli nvle kun mɔ i nunfuɛ’m be ɲin ti kekle’n, mɔ b’a kete’n.”\nRɔmunfuɛ Mun 10


?Ngue yɛ é yó é fá klé kɛ e klo Zoova naan e lafi i su ɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Chiyao Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Français Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kannada Kazakh Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Krio Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes finnoise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes péruvienne Letton Lhukonzo Lifu Lituanien Luganda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wolaitsa Yoruba Zapotec (de l’isthme)\n“E klo Nyanmiɛn, afin ɔ dun mmua kloli ye.”—1 ZAN 4:19.\nJUE: 56, 138\n?Kɛ e wun kɛ Zoova nian e lika’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n?Kɛ e wun kɛ Zoova kle e like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n?Kɛ e wun kɛ Zoova tu e fɔ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n1, 2. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yoli naan e nian su e yo ɔ?\nTITI’N, siɛ’m be yo like ng’ɔ ti kpa’n naan be mma’m be nian su be yo. Kɛ ba’m be wun kɛ be si nin be nin’m be klo be’n, be klo be wie. Akoto Zan seli kɛ: “E klo Nyanmiɛn, afin ɔ dun mmua kloli ye.” (1 Zan 4:19) E Si Ɲanmiɛn kloli e naan e nian su e klo i wie.\n2 ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yoli m’ɔ kle kɛ “ɔ dun mmua kloli ye” ɔ? Akoto Pɔlu seli kɛ: “Nyanmiɛn kle ye kɛ ɔ klo e, afin kɛ e ti sa tɛ yofuɛ’n, e ti ɔ maan Krist wuli.” (Rɔm. 5:8) E Si Ɲanmiɛn fɛli i Wa’n yili e ti tɛ naan cɛn wie lele’n, e ɲan e ti. I lɛ’n nun yɛ ɔ dun mmua kloli ye ɔ. I sɔ mɔ Ɲanmiɛn yoli’n ti’n, e kwla fa e wun e mɛntɛn i. E kwla kle kɛ e klo i wie. Ɲanmiɛn kleli e ajalɛ kpa. Ɔ kleli e kɛ e klo i naan e yo aklunyefuɛ.—1 Zan 4:10.\n3, 4. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e klo Ɲanmiɛn ɔn?\n3 Sran klolɛ’n ti Ɲanmiɛn Zoova i nzuɛn. I sɔ’n ti’n, Zezi kleli kɛ mmla’m be nun danfuɛ’n yɛle kɛ maan e klo Ɲanmiɛn. Ɔ seli kɛ: “Amun klo amun Nyanmiɛn’n kpa, amun fa amun wla’n kwlaa guɛ i su, maan amun akunndan’n kwlaa trɛn i su, yɛ amun fa amun wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ amun klo i’n.” (Mar. 12:30) Zoova kunndɛ kɛ e klo i naan e fa e wla’n kwlaa e guɛ i su. Sɛ e fa e wla’n kwlaa gua like uflɛ su’n, ɔ su yomɛn i fɛ. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e fa e wla’n kwlaa gua Ɲanmiɛn su, e akunndan’n kwlaa trɛn i su, yɛ e fa e wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ e klo i’n. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Mise waan i sɔ yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo ɔ.—An kanngan Mise 6:8 nun.\n4 Kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, ɔ fata kɛ e fa e wla’n kwlaa gua Ɲanmiɛn su, maan e akunndan’n kwlaa trɛn i su, yɛ e fa e wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ e klo i’n. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e klo Zoova lele e guɛ i ti nin i bo. Like suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n, e wunnin like nnan mɔ Zoova yo fa kle kɛ ɔ klo e dan’n. Like suanlɛ nga wá kán like nga é yó naan y’a klo Zoova kpa’n, ɔ nin wafa nga e kwla kle kɛ e klo i wie’n, be ndɛ.\nMAAN E KLE ZOOVA KƐ E SI YE\n5. ?Kɛ e bu ninnge nga Zoova yo man e’n be akunndan’n, ngue yɛ e kunndɛ kɛ é yó ɔ?\n5 Kɛ sran kun cɛ e like’n, e lɛ i ase. Kpɛkun, e yoman like sɔ’n i finfin. Zaki seli kɛ: “Like kpa kwlaa nga be fa man sran’n, ɔ nin like kpa kwlaa nga be nyɛn i’n, be fin e Si b’ɔ o nglo lɔ b’ɔ yili anglo’n, nin nzraama, ɔ nin wia’n bɔ be kpaja’n. I liɛ’n ɔ kaci-man mlɔnmlɔn, yɛ ɔ kpɛ-mɛn i wun kɛ lolɛ b’ɔ kpɛ i wun’n sa.” (Zak 1:17) Zoova kunndɛ kɛ e klun jɔ. I sɔ’n ti, ɔ man e like nga e sa miɛn i wun’n. Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, e kunndɛ kɛ é klé i kɛ e klo i wie. ?Nɛ́n i ɔ?\n6. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be yo naan Zoova w’a nian be lika titi ɔ?\n6 Zoova yoli Izraɛlifuɛ’m be kpa dan. Yɛle kɛ, ɔ mannin be mmla. Kpɛkun, ɔ mannin be ninnge kwlaa nga be sa mian be wun’n. Ɔ niannin be lika sɔ afuɛ kpanngban kpa. (Mml. 4:7, 8) Like ng’ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be yo naan b’a kle kɛ be si ye’n, yɛle kɛ be nanti Zoova i mmla’m be su. I wie yɛle kɛ, sɛ be waan bé mán Zoova i like’n, be fie’m be su ninnge’m “be mma klikli’n” yɛ ɔ fata kɛ be fa man ɔn. (Tul. 23:19) Izraɛlifuɛ’m be si kɛ sɛ be ɲin yi Zoova’n, ɔ́ nían be lika titi.—An kanngan Mmla’n 8:7-11 nun.\n7. ?E “sa nun ninnge kpakpa’n” nga e kwla fa la Zoova i ase’n, i wie yɛle benin?\n7 E kusu e kwla fa e “sa nun ninnge kpakpa’n” wie e la Zoova i ase, e kle kɛ e klo i. (Nya. 3:9) Wafa nga e kwla yo sɔ’n i wie yɛle kɛ, maan e man sika e fa suan jasin fɛ’n bolɛ’n i bo. Sɛ sika ng’ɔ o e sa nun’n sɔnnin annzɛ w’a sɔnman o, maan e fa man. Kɛ e yo sɔ’n, e kle kɛ e klo Zoova. (2 Kor. 8:12) Ninnge wie mun ekun be o lɛ mɔ e kwla yo e fa kle kɛ e klo Zoova ɔ.\n8, 9. ?Ngue yɛ e kwla yo e fa kle kɛ e klo Zoova ɔ? An fa su kun yiyi nun.\n8 Zezi seli kɛ e dun mmua e fa e wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie e. Yɛ nán e koko ninnge m’ɔ e leman be’n be ti. Afin, e Si Ɲanmiɛn si kɛ e sa mian ninnge sɔ’m be wun. Ninnge sɔ’m be wie yɛle aliɛ nin tralɛ. (Mat. 6:31-33) Sran nga e klo i’n, e lafi i su. I wafa kunngba’n, klolɛ mɔ e klo Zoova ti’n, e lafi i su. E lafi su kɛ ɔ́ fá ninnge nga e sa mian be wun’n mán e. (Jue. 143:8) Maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Ninnge nga min awlɛn o su kɛ ń yó be’n, be kle kɛ n klo Zoova sakpa? ?Min ayeliɛ’n kle kɛ n lafi su kɛ Zoova kwla nian min lika?’\n9 Be flɛ aniaan bian kun kɛ Maiki. I gbanflɛn nun’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kó bó jasin fɛ’n nvle nga be sa mian jasin bofuɛ’m be wun lɔ’n. Kɛ ɔ jali bla’n, be wuli ba nɲɔn. Sanngɛ, like nga i gbanflɛn’n nun ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó’n, i awlɛn trannin su titi. Maiki nin i yi nin i mma’m be kanngannin e fluwa wie’m be nun. Fluwa sɔ’m be kan aniaan nga be ko boli jasin fɛ’n nvle uflɛ nun’n, be ndɛ. Kɛ be yoli sɔ’n, be kunndɛli kɛ bé nían aniaan sɔ’m be ajalɛ’n su. I sɔ’n ti’n, b’a kunndɛman ninnge kpanngban. Be yoli be sua’n i atɛ. Kpɛkun, be ko trannin sua kaan kun nun. Maiki le i bɔbɔ i junman difuɛ mun. Junman nga be di’n yɛle kɛ be nian sran’m be sua’m be lika. Kɛ ɔ ko yo naan w’a kwla di Zoova i junman’n ti’n, ɔ yacili ninnge wie’m be yolɛ. Ɔ wunnin kɛ sɛ ɔ kɔ nvle uflɛ nun’n, ɔ kwla fa ɛntɛnɛti nian i junman difuɛ’m be su titi. I sɔ’n ti, ɔ nin i awlobo’n be ɔli nvle uflɛ nun jasin fɛ bolɛ. Kɛ be ɔli’n, be klun jɔli dan. Maiki seli kɛ: “E wunnin kɛ ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 6:33 nun’n, ɔ ti nanwlɛ!” Maiki nin i yi nin i mma’m be kleli kɛ be klo Ɲanmiɛn naan be lafi i su.\nMAAN E BU LIKE NGA ZOOVA KLE E’N I SU AKUNNDAN\n10. ?Ngue ti yɛ sɛ e bu ninnge nga Zoova yo be’n be su akunndan’n, ɔ ti kpa ɔ?\n10 Famiɛn Davidi seli kɛ: “Kɛ a nian nyanmiɛn’n b’ɔ la nglo lɔ plaii’n, a wun Nyanmiɛn Kpli’n i nyrun b’ɔ lɛ i’n. Kɛ a nian nyanmiɛn’n b’ɔ la nglo lɔ plaii’n, a wun ninnge nga Nyanmiɛn yili be’n. Anannganman i mmla’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i wun. Kɛ sran’n i wunmiɛn’n wie’n, ɔ mɛn i uflɛ. Anannganman i like ng’ɔ kle’n be ti nanwlɛ. Be kle sran ng’ɔ siman sa’n i ngwlɛlɛ. Anannganman, wɔ bɔ a ti kɛ yɔbuɛ sa bɔ n talo wɔ’n, wɔ bɔ a ti min defuɛ’n, ndɛ ng’ɔ fin min nuan fite’n, ɔ nin akunndan nga m bu be min klun lɔ’n, maan be jɔ ɔ klun.” Famiɛn Davidi wunnin kɛ ninnge nga Zoova yili be’n, be yo ɲɛnmɛn. Asa ekun’n, ɔ wunnin kɛ Zoova i mmla mun’n, fiɛn kaan sa nunman be wun. I sɔ’n ti, ɔ kloli Zoova yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ fɛ́ i wun mɛ́ntɛn i.—Jue. 19:2, 8, 15.\n11. ?Kɛ Zoova kle e like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kle kɛ e klo i wie ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n11 Zoova kle e ninnge kpanngban. I wie yɛle kɛ, ɔ kɛn i bɔbɔ i wun ndɛ kle e. Ɔ kan ninnge ng’ɔ yili be’n, ɔ nin ng’ɔ́ wá yó be’n, be ndɛ kle e. Andɛ’n, sran’m be waan suklu dan dilɛ’n yɛ ɔ ti kpa ɔ. Sanngɛ, be nga be di suklu sɔ mun’n, blɛ sunman be yaci Ɲanmiɛn su lafilɛ. Ɲanmiɛn liɛ’n, ɔ kle e like naan e yo ngwlɛlɛfuɛ nin akunndanfuɛ. E bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, ɔ kunndɛ kɛ e nanti like ng’ɔ kle e’n su naan e fa kle e wiengu’m be wie. (Nya. 4:5-7) Ɲanmiɛn “klo kɛ ɔ́ dé sran’m be kwlaa naan be wun sa ng’ɔ ti nanwlɛ’n i wlɛ kpa.” (1 Tim. 2:4) I sɔ’n ti’n, maan e bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n e kle sran kwlakwla naan be si Ɲanmiɛn klun sa’n. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran.—An kanngan Jue Mun 66:16, 17 nun.\n12. ?Kɛ Sanɔn buli like nga Zoova man e’n be akunndan’n, ndɛ benin yɛ ɔ kannin ɔn?\n12 Kɛ gbanflɛn nin talua’m be bu ninnge nga Zoova yo naan b’a kwla su i’n be akunndan’n, be klo i wie. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Sanɔn. I waan cɛn kun’n, ɔ nin i si nin i mmo, ɔ nin i sin mma bla’n be ɔli aɲia dan kun bo. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ le afuɛ 11, yɛ i niaan bla le afuɛ 10. Be yoli aɲia sɔ’n afuɛ 1989 nun. Kɛ bé yó aɲia’n, be seli gbanflɛn nin talua nin bakanngan mun kɛ be ko tran lika kun mɔ be siesieli mannin be’n i nun. I sɔ’n w’a yoman Sanɔn i fɛ. Sanngɛ, ɔ ɔli ko trannin lɔ wie. I sin’n, be fali fluwa kun m’ɔ ti gbanflɛn nin talua’m be liɛ’n (Les jeunes s’interrogent — Réponses pratiques), be mannin be kwlaa be tinuntinun. I sɔ’n yoli i fɛ dan. Ɔ seli kɛ: “I lɛ nun yɛ n wunnin i wlɛ kɛ Zoova o lɛ sakpa naan ɔ klo min kpa ɔ. Kɛ Ɲanmiɛn Kpli Zoova man e ninnge kpakpa kɛ ngalɛ’n sa’n, i sɔ’n yo e fɛ dan!”\nMAAN E KPLIN FƆ NGA ƝANMIƐN TU E’N SU\n13, 14. ?Kɛ Zoova tu e fɔ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan w’a wun i wlɛ kɛ e klo i ɔ?\n13 Biblu’n se kɛ: “Sran nga bɔ Anannganman klo i’n, yɛ ɔ tu i fɔ-ɔ. Siɛ b’ɔ klo i wa’n kɛ ɔ yo i sɔ-ɔ.” (Nya. 3:12) Kɛ Zoova tu e fɔ mɔ e kplin su’n, e yo sa ng’ɔ ti kpa’n. Kpɛkun, e wun jɔ e fɔun. Sanngɛ, Pɔlu seli kɛ: “Fɔ tulɛ’n kwlaa, kɛ bé tú ye’n, i klikli’n nun ɔ yo e ya, ɔ yo-man e fɛ.” Pɔlu i ndɛ sɔ’n, ɔ kleman kɛ fɔ tulɛ’n ti like tɛ. Afin, ɔ kan guali su kɛ: “Be nga be fa su bɔ be kaci’n, ɔ maan be yo kpa, yɛ be di alaje.” (Ebr. 12:11) Sɛ Zoova tu e fɔ’n, nán e fa ya. Sanngɛ, maan e kplin su. Kpɛkun, like nga ti yɛ ɔ tuli e fɔ’n, maan e yaci i yolɛ. I liɛ’n, é klé kɛ e klo i.\n14 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Malasi blɛ su’n, Zuifu sunman be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn. Nnɛn ng’ɔ timɛn i klun su’n, yɛ be fa yi tɛ be mɛn i ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ tuli be fɔ kekle. (An kanngan Malasi 1:12, 13 nun.) Zoova tuli Izraɛlifuɛ’m be fɔ kpɛ sunman. Sanngɛ, b’a kaciman be ayeliɛ’n. I sɔ’n ti, ɔ seli be kɛ: “Ḿ bó amun sannzan. Muae nga n ko man amun’n, ń fá nyrɛnnɛn ń káci i, yɛlɛ kɛ sa fi lo-man amun.” (Mal. 2:1, 2) Ndɛ sɔ’n kle weiin kɛ, sɛ Zoova tu e fɔ naan e kplinman su’n, e nin i e afiɛn’n sáci.\nMaan e nanti afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn man e’n be su. Nán e nian sran’m be ayeliɛ’n su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Ayeliɛ benin yɛ ɔ fataman kɛ e nian su ɔ?\n15 Satan i mɛn nga nun’n, sran’m be tu be wun. Yɛ be bu be ngunmin be wun akunndan. Be kloman kɛ be tu be fɔ. Wie liɛ’n, sɛ be se be kɛ be yo like wie’n, be yomɛn i klun ufue su. Sanngɛ, e mɔ e ti Klistfuɛ’n, e nanti afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n man e’n su. Ɔ se e kɛ: “Nán an yo kɛ sran mun bɔ be o lɛ ndɛ’n be sa.” Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e wun “Nyanmiɛn i klun sa’n i wlɛ” naan e fa su. (Rɔm. 12:2) Zoova maan i anuannzɛ’n man e afɔtuɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su. I wie yɛle kɛ, ɔ kpɛn e wla titi kɛ e nian e wun su naan y’a kunndɛman bla annzɛ bian. E nian e wun su naan e nin sran tɛ y’a sanman nun. Yɛ sɛ e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su’n, maan e bu Zoova i mmla’m be akunndan. Afɔtuɛ kwlaa sɔ mɔ Zoova man e’n, maan e fa be su. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e klo i naan e si ye.—Zan 14:31; Rɔm. 6:17.\nMAAN E TALO ZOOVA NAAN Ɔ SASA E TITI\n16, 17. (a) ?Sɛ e waan é fá ajalɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e fa e wun e wla Zoova sa nun ɔn? (b) ?Ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be yoli m’ɔ kle kɛ be kloman Zoova naan be lafimɛn i su ɔ?\n16 Kɛ srɛ kun ba kanngan mun’n, be ko talo be si annzɛ be nin mun. Afin, be lafi be su. Kɛ be yo kaklaka bɔbɔ’n, be si kɛ be kwla fa ajalɛ. Sanngɛ wie liɛ’n, be usa be si nin be nin’m be ngwlɛlɛ afɛ. E si kɛ e kwla fa ajalɛ mun. Sanngɛ kɛ mɔ e klo Zoova, mɔ e lafi i su’n ti’n, e kunndɛ kɛ é fɛ́ i atin liɛ’n su titi. Sɛ e fa e wun e wla Zoova sa nun’n, ɔ́ fɛ́ i wawɛ’n mán e. Ɔ maan, é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n.—Fil. 2:13.\n17 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Samiɛli blɛ su’n, cɛn kun’n, Filistifuɛ’m be kwlali Izraɛlifuɛ mun. Kɛ ɔ yo naan Izraɛlifuɛ’m be lafi Ɲanmiɛn su naan b’a ɔ alɛ’n i kunlɛ ekun’n, b’a yoman sɔ. Be seli kɛ: “E ko fa Anannganman i alaka’n e bla. Sɛ ɔ o wa’n, ɔ́ dé e e kpɔfuɛ’m be sa nun.” ?Kɛ be ɔli’n, wafa sɛ yɛ i bo’n guali ɔ? Filistifuɛ’m “be kwlali Izraɛlfuɛ’m be tɛtɛ kpa. Izraɛlfuɛ’m be nun sran akpi-akpi ablasan (30.000) tɔli. Filistifuɛ’m be fali Nyanmiɛn i alaka’n.” (1 Sam. 4:2-4, 10, 11) Izraɛlifuɛ’m be buli i kɛ, Ɲanmiɛn i alaka’n ti’n, bé kwlá be kpɔfuɛ mun. Ɔ maan, b’a cisaman Zoova su naan ɔ kle be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Be lafili be bɔbɔ be klun akunndan liɛ’n su. Yɛ i bo’n guali tɛ kpa mannin be.—An kanngan Nyanndra Mun 14:12 nun.\n18. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan Zoova w’a bo e ɲrun atin ɔn?\n18 Famiɛn Davidi kleli kɛ ɔ klo Zoova naan ɔ lafi i su. Ɔ seli kɛ: “Ɔ fata kɛ n fa min wla’n n guɛ i Nyanmiɛn su yɛ m mɛnmɛn i, afin ɔ ti min defuɛ, i kunngba’n ɔ ti min Nyanmiɛn. [...] Min wla’n ɔ bo min wun, i sɔ’n ti yɛ min wla kpɛn wɔ su nin ɔn.” (Jue Mun 42:6, 7) Maan e klo Zoova sɔ wie. Maan e lafi i su kpa tra laa’n. Yɛ maan e fa e wun e mɛntɛn i kpa. Biblu’n se kɛ: “Nán lafi ɔ bɔbɔ wɔ akunndan liɛ’n su. Anannganman i su yɛ lafi-ɔ. Sɛ á fín ase o á jáo o, Anannganman i dunman, yɛ bo-ɔ. Sɛ a bo i dunman’n, ɔ́ bó ɔ nyrun atin’n.”—Nya. 3:5, 6.\n19. ?Ngue yɛ e kwla yo naan Zoova w’a wun kɛ e klo i wie ɔ?\n19 Zoova dun mmua kloli e. Ɔ yoli sɔ naan e nian su e klo i wie. Ninnge nga Zoova yo mannin e mɔ be kle kɛ ɔ klo e’n, maan e bu be akunndan titi. Maan e fa e wla’n kwlaa guɛ i su, maan e akunndan’n kwlaa trɛn i su. Yɛ maan e fa e wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ e klo i’n.—Mar. 12:30.