“Min nin anuansɛ a ba-man, sanngɛ tokofi yɛ min nin i bali-ɔ”—Matthew 10:34 | Simplified\n“Nán an bu i kɛ anuansɛ yɛ n fa bali asiɛ’n su wa-a, min nin anuansɛ a ba-man, sanngɛ tokofi yɛ min nin i bali-ɔ.”—MATIE 10:34.\nJUE: 125, 135\n?Ngue ti yɛ Zezi seli kɛ “tokofi” yɛ ɔ nin i bali-ɔ?\n?Sɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, ngue yɛ é yó naan y’a su Zoova titi-ɔ?\n?Sɛ e osufuɛ kun yaci Zoova sulɛ’n, ngue yɛ é yó naan e wla w’a boman e wun dan-ɔn?\n1, 2. (a) ?Alaje benin yɛ e di i andɛ-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ dɔ nga su’n e wun kwlá jɔman e fɔuun kpa-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nE KWLAKWLA e kunndɛ kɛ é dí alaje. I sɔ’n ti, kɛ Zoova maan e wun jɔ e fɔun’n, ɔ yo e fɛ kpa. Aunjuɛ sɔ’n maan e klun titiman e, yɛ e wla gua ase. (Filipfuɛ Mun 4:6, 7) Kɛ mɔ e fali e wun e mannin Zoova ti’n, ‘e nin i e afiɛn a sɛ.’ Ɔ maan, e wun jɔ e fɔuun.—Rɔmfuɛ Mun 5:1.\n2 Blɛ nga Ɲanmiɛn wá yó naan sran’m be ngba be wun w’a jɔ be fɔuun asiɛ’n su’n, ɔ nin a juman. Dɔ nga su’n, e o mɛn’n i bue nuan. Ɔ maan sa kpanngban be bo e wla. Kpɛkun, sran kpanngban be yo nzaje sa. (2 Timote 3:1-4) Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e jran kekle naan Satan w’a lakaman e. (2 Korɛntfuɛ Mun 10:4, 5) Sanngɛ, like ng’ɔ kwla bo e wla dan’n, yɛle e osufuɛ mɔ be tanndan e ɲrun kɛ nán e su Zoova’n. Be nun wie’m be yo e finfin. Yɛ be tɔn e suɛn kɛ e nin awlo nunfuɛ mun e su bu, naan sɛ e waan saan fii é sú Zoova’n, be nin e kpɛ́ duo nun. ?Sɛ i sɔ sa ju’n, ngue yɛ é yó-ɔ? ?É yó sɛ naan e nin be y’a tran klanman titi?\nKƐ E OSUFUƐ’M BE KLE E YALƐ’N\n3, 4. (a) ?Kɛ sran kun nanti like nga Zezi kleli su’n, sa benin yɛ ɔ kwla ju-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, Zezi i su sulɛ ti kekle-ɔ?\n3 Zezi si kɛ nán sran’m be ngba yɛ bé sɔ́ i ndɛ’n nun klanman-ɔn. Asa ekun’n, ɔ si kɛ sran wie’m bé tɛ́nndɛn i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲrun. Be osufuɛ wie’m bé klé be yalɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ be jran kekle. Zezi seli kɛ: “Nán an bu i kɛ anuansɛ yɛ n fa bali asiɛ’n su wa-a, min nin anuansɛ a ba-man, sanngɛ tokofi yɛ min nin i bali-ɔ. Afin m bali ba yasua nin i si, nin ba bla nin i nin, ɔ nin sewi nin i sewi be afiɛn sacilɛ, yɛ sran kun bɔbɔ i awlofuɛ’m be yɛ bé wá yó i kpɔfuɛ-ɔ.”—Matie 10:34-36.\n4 Zezi seli kɛ ‘nán e bu i kɛ anuansɛ yɛ ɔ fa bali-ɔ.’ ?Ndɛ sɔ’n i bo yɛle benin? Zezi bali Ɲanmiɛn ndɛ’n i kanlɛ, w’a baman sran’m be afiɛn sacilɛ. (Zan 18:37) Sanngɛ, ɔ fata kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun i wlɛ kɛ sɛ be waan bé sú i su’n, ɔ́ yó kekle mán be. I li sɛ be janvuɛ nin be osufuɛ’m be kloman ndɛ nanwlɛ’n, yɛ ɔ́ yó kekle kpa’n niɔn.\n5. ?Sa benin yɛ ɔ juli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie’m be su-ɔ?\n5 Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ sɛ be osufuɛ’m be kle be yalɛ’n, maan be jran kekle. (Matie 10:38) Be nun wie’m be osufuɛ’m be kleli be yalɛ sakpa. Wie’m be liɛ bɔbɔ’n, be yili be blo. Sanngɛ, be jrannin kekle. Afin, be kunndɛli kɛ Zezi klun jɔ be wun. I agualiɛ su’n, be ɲannin ninnge nga be yacili be’n, be wunsu kpɛ blu.—An kanngan Mark 10:29, 30 nun.\n6. ?Sɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi su-ɔ?\n6 Kannzɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, sanngɛ e liɛ’n, e klo be. E si kɛ, ɔ fata kɛ e klo Zoova nin Zezi Klist e tra sran kwlaa. (Matie 10:37) Sanngɛ sɛ y’a nianman e wun kpa’n, Satan kwla yo maan e klo e osufuɛ mun tra Zoova. Ɔ maan, e nin Zoova e afiɛn kwla saci. I sɔ’n ti’n, é wá kán sa wie mɔ be kwla ju e su’n, be ndɛ. Kpɛkun, é wún wafa nga e kwla jran kekle’n.\nKƐ E YI’N ANNZƐ E WUN’N SUMAN ZOOVA’N\n7. ?Sɛ aniaan kun i yi’n annzɛ i wun’n suman Zoova’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ ɔ nin i be tran-ɔn?\n7 Biblu’n se kɛ be nga be ja bla nin bian’n “bé wún be nyinsu.” (1 Korɛntfuɛ Mun 7:28) Sanngɛ, kɛ aniaan kun i yi’n annzɛ i wun’n suman Zoova’n, ɔ kwla wun i ɲrun dan. Sanngɛ i kwlaa yoli o, ɔ fata kɛ ɔ bu aja’n i su akunndan nga Zoova bu’n wie. Yɛle kɛ, sɛ i yi’n annzɛ i wun’n suman Zoova’n, ɔ fataman kɛ ɔ se kɛ ɔ́ yrɛ́ i annzɛ ɔ́ jáso i bo. (1 Korɛntfuɛ Mun 7:12-16) Sɛ bla kun i wun’n suman Zoova’n, ɔ fata kɛ i ɲin yi i. Afin yasua’n yɛ ɔ sie awlo’n niɔn. Yɛ sɛ yasua kun i yi’n suman Zoova’n, ɔ fata kɛ ɔ klo i yi’n, yɛ ɔ niɛn i lika.—Efɛzfuɛ Mun 5:22, 23, 28, 29.\n8. ?Sɛ e yi’n annzɛ e wun’n tanndan e ɲrun’n, kosan benin mun yɛ e kwla fa usa e wun-ɔn?\n8 ?Sɛ aniaan kun i yi’n annzɛ i wun’n kunndɛman kɛ ɔ tu i klun su Zoova’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo-ɔ? Aniaan bla kun i wun’n kleli i cɛn trele ng’ɔ kwla fa bo jasin fɛ’n. Sɛ e yi’n annzɛ e wun’n se e sɔ wie’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?Min yi’n annzɛ min wun’n kunndɛman kɛ n su Zoova mlɔnmlɔn? ?Like ng’ɔ se n kɛ n yo’n, n kwla yo?’ Sɛ e yo akunndanfuɛ’n, ndɛ kekle su tɔman e nin e yi’n annzɛ e wun’n e afiɛn.—Filipfuɛ Mun 4:5.\n9. ?Sɛ Klistfuɛ kun i yi’n annzɛ i wun’n suman Zoova’n, ngue yɛ ɔ kwla yo naan ba’m b’a bu i yi’n annzɛ i wun’n i sran-ɔn?\n9 Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ:“Maan amun nyin yi amun si nin amun nin.” (Efɛzfuɛ Mun 6:1-3) Ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be kle be mma’m be like naan be nanti mmla sɔ’n su. Sɛ e yi’n annzɛ e wun’n suman Ɲanmiɛn’n, ba’m be talɛ’n kwla yo kekle. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ é yó-ɔ? Maan e kle kɛ e bu e yi’n annzɛ e wun’n i sran naan ba’m be nian e ayeliɛ’n su. Like ng’ɔ yo m’ɔ ti kpa’n, maan e fa e ɲin e sie su. Yɛ e yi i ayɛ. Nán maan e kɛn i wun ndɛ tɛ ba’m be ɲrun. Sanngɛ, maan e yiyi nun e kle be kɛ be mianman sran kun kɛ ɔ su Zoova. Maan e kle e mma’m be like naan be ɲin yi be si annzɛ be nin m’ɔ sunman Zoova’n. I liɛ’n, ɔ kwla kunndɛ kɛ ɔ́ sú Zoova wie.\nAn mian amun ɲin be kle amun mma’m be Biblu’n nun like.\n(An nian ndɛ kpɔlɛ 10 nun.)\n10. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ kun kwla kle i mma’m be like naan b’a klo Zoova wie-ɔ?\n10 Kɛ yasua annzɛ bla nga be suman Zoova’n bé dí be cɛn mun’n, wie liɛ’n, be kunndɛ kɛ be mma’m be di wie. Annzɛ like nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be kle m’ɔ timan su’n, be fa kle be mma mun wie. Aniaan bla wie’m be wun’m be kwla se be kɛ nán be kan Ɲanmiɛn i ndɛ be kle be mma mun. Sanngɛ, ɔ fata kɛ aniaan bla’n yo i liɛ ng’ɔ kwla yo’n naan ba’m be si ndɛ nanwlɛ’n. (Sa Nga Be Yoli’n 16:1; 2 Timote 3:14, 15) Wie liɛ’n, be wun’m be kwla se be kɛ nán be kle ba’m be Biblu’n nun like, yɛ nán be fa be wɔ aɲia’m be bo. I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ aniaan bla’m be kle kɛ be ɲin yi be wun mun. Sanngɛ, sɛ be ɲɛn i wun atin kan’n, maan be kan Ɲanmiɛn su mɔ be lafi’n i ndɛ be kle be mma mun. I liɛ’n, ba’m be kwla si Zoova nin i mmla mun. (Sa Nga Be Yoli’n 4:19, 20) I kwla yoli o, ba’m be bɔbɔ yɛ bé fá ajalɛ kɛ bé sú Zoova annzɛ be sumɛn i-ɔ. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)—Mmla’n 30:19, 20.\nKƐ E OSUFUƐ’M BE SUNMAN ZOOVA’N\n11. ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, e nin e osufuɛ nga be suman Zoova’n, e afiɛn saci-ɔ?\n11 Kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be boli e Biblu’n nun like klelɛ bo’n, atrɛkpa’n, y’a kan kleman e osufuɛ mun e ja nun lɛ. Sanngɛ kɔ ɔ́ kɔ́ i ɲrun mɔ e kunndɛli kɛ é sú Zoova’n, e wunnin kɛ ɔ fata kɛ e bo su e kle be. (Mark 8:38) Zoova mɔ e su i ti’n, atrɛkpa’n, e nin e osufuɛ mun e afiɛn sɛman kpa kɛ laa’n sa. ?Ngue yɛ é yó naan e nin be y’a tran klanman, naan e kunngba’n y’a su Zoova titi-ɔ?\nSɛ e si like nga ti yɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, é wún wafa nga e kwla kle be ndɛ nanwlɛ’n.\n12. (a) ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, e osufuɛ’m be kle e yalɛ-ɔ? (b) ?Ngue yɛ é yó naan y’a si like nga ti yɛ be koko e’n niɔn?\n12 Maan e wun like nga ti yɛ be kle e yalɛ’n i wlɛ. Kɛ e si ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ yo e fɛ kpa. Sanngɛ, e osufuɛ’m be kwla bu i kɛ b’a laka e, annzɛ y’a fa e wun y’a wlɛ i asɔnun tɛ wie nun. Kɛ bé dí cɛn mɔ e diman wie kun ti’n, be kwla bu i kɛ e nin be y’a bu. Asa ekun’n, be kwla bu i kɛ sɛ e wu’n, é kɔ́ sin fɛtɛ wie nun. I sɔ’n ti’n, kɛ bé kán ndɛ’n, maan e sie e su be nuan bo naan e wun like nga ti yɛ be koko e’n i wlɛ. (Nyanndra Mun 20:5) Akoto Pɔlu kunndɛli kɛ ɔ́ wún akunndan nga “sran wafa’n kwlaa” bu’n i wlɛ, naan ɔ́ bó jasin fɛ’n klé be. Maan e kusu e wun like nga ti yɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n i wlɛ’n. I liɛ’n, é wún wafa nga e kwla kle be ndɛ nanwlɛ’n.—1 Korɛntfuɛ Mun 9:19-23\n13. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e kan ndɛ e kle e osufuɛ mun-ɔn?\n13 Maan e kan ndɛ e kle be wɛtɛɛ su. Biblu’n se kɛ: “Maan amun ijɔlɛ wafa’n yo sran’m be fɛ.” (Kolɔsfuɛ Mun 4:6) Nán blɛ kwlaa nun yɛ i sɔ yolɛ’n ti pɔpɔ. I sɔ’n ti, maan e srɛ Zoova naan ɔ fɛ i wawɛ man e. I liɛ’n, é kwlá kán ndɛ wɛtɛɛ su é klé e osufuɛ mun. Nán e nin be e si ato ndɛ kwlaa nga be lafi su’n, be su akplowa. Sɛ be kan e ndɛ tɛ, annzɛ be yo e sa wie m’ɔ timan su’n, maan e nian akoto’m be ayeliɛ’n su. Pɔlu seli kɛ: “Be kpɛ e nzowa-a e yi man-man be nga be kpɛ e nzowa sɔ’n, muae yɛ e bo man be-ɔ. Be kle e yalɛ-ɔ ɔ sɔn e nun. Be saci e dunman-an e tɛ-man su.”—1 Korɛntfuɛ Mun 4:12, 13.\n14. ?Kɛ e nzuɛn’n ti kpa’n, wafa sɛ yɛ i bo gua-ɔ?\n14 Maan e nzuɛn’n yo kpa titi. Kɛ e nin e osufuɛ mun e koko yalɛ wɛtɛɛ su’n, ndɛnngan tɔman e afiɛn. Sanngɛ like ng’ɔ ti kpa dan ekun’n, yɛle kɛ maan e nzuɛn’n yo kpa titi. (An kanngan 1 Piɛr 3:1, 2, 16 nun.) Sɛ y’a ja bla annzɛ bian naan e le ba’n, maan e nanti Ɲanmiɛn mmla’n su. Yɛle kɛ, maan e nian e mma’m be lika kpa. Yɛ maan e nin e yi annzɛ e wun’n e tran klanman. I liɛ’n, e osufuɛ’m bé wún kɛ Zoova sulɛ’n ti like kpa. Kannzɛ e osufuɛ’m be su suman Zoova wie’n, sanngɛ maan e nzuɛn’n yo kpa. I liɛ’n, Zoova klun jɔ́. Yɛ e klun jɔ́ wie.\n15. ?Ngue yɛ é yó naan e nin e osufuɛ mun y’a kanman ndɛ-ɔ?\n15 Maan e bu ndɛ nga é kán’n i akunndan e sie. Like nga é yó naan e nin e osufuɛ mun y’a kanman ndɛ’n, maan e bu i akunndan e sie. (Nyanndra Mun 12:16, 23) I sɔ yɛ aniaan bla kun m’ɔ tran Ɔstrali’n, ɔ yoli-ɔ. I sia yasua’n kloman ndɛ nanwlɛ’n mlɔnmlɔn. Ɔ maan ɔ ju wie’n, ɔ kan ndɛ tɛ kle be. I sɔ’n ti’n, sɛ ɔ nin i wun’n be waan bé flɛ́ i’n, be dun mmua srɛ Zoova. I liɛ’n, sɛ ɔ kan be ndɛ tɛ’n, be su tɛmɛn i su ya su. Be dun mmua bu ndɛ fɛfɛ nga be kwla kan kle i’n, i akunndan sie. Kɛ ɔ ko yo naan be nin i b’a siman Ɲanmiɛn sulɛ’n i su akplowa ti’n, be nin i be koko yalɛ kpe kan.\nSɛ e klo Zoova tra e osufuɛ mun’n, ɔ flunman.\n16. ?Sɛ e nin e osufuɛ mun e nuan sɛman’n, ngue yɛ é yó naan e wla w’a boman e wun-ɔn?\n16 Kannzɛ e yo sɛ o, ndɛ kwla tɔ e nin e osufuɛ nga be suman Zoova’n e afiɛn. Kɛ ɔ yo sɔ’n, e wla bo e wun. Afin e klo be, yɛ e kunndɛman kɛ e nin be é kán ndɛ. Sanngɛ, maan e wun i wlɛ kɛ sɛ e klo Zoova tra e osufuɛ mun’n, ɔ flunman. Afin, bé wún i wlɛ kɛ Zoova sulɛ’n ti e cinnjin. E kwlá mianman sran mun kɛ be su Zoova. Sanngɛ e kwla kle be kɛ Zoova i mmla’m be su nantilɛ’n yoli e ye, naan sɛ be nanti su’n, be liɛ yó ye wie.—Ezai 48:17, 18.\nKƐ E OSUFUƐ KUN YACI ZOOVA SULƐ’N\n17, 18. ?Sɛ e osufuɛ kun yaci Zoova sulɛ’n, ngue yɛ é yó naan e wla w’a boman e wun dan-ɔn?\n17 Kɛ be tu e osufuɛ kun asɔnun’n nun, annzɛ kɛ i bɔbɔ jaso asɔnun’n nun’n, ɔ yo e ya dan. I ya m’ɔ yo e’n, ɔ ti kɛ kue yɛ b’a fa wɔ e sa. ?Ngue yɛ é yó naan y’a jran kekle-ɔ?\n18 Maan e akunndan tran Zoova i sulɛ’n su titi. Kɛ sa kɛ ngalɛ sa’n bo e wla’n, ɔ fata kɛ e lafi Zoova su kpa. I sɔ’n ti’n, maan e kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla, maan e siesie e wun e wɔ aɲia’m be bo, maan e bo jasin fɛ’n titi, yɛ maan e srɛ Zoova. I liɛ’n, é ɲán wunmiɛn é jrán kekle. (Zid 20, 21) ?Sɛ e yo i kwlaa sɔ’n naan e wla te bo e wun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo i ekun-ɔn? Nán e sa sin bubu e. Sanngɛ maan e ɲin tran Zoova sulɛ’n su titi. I liɛ’n, e akunndan’n su yoman nɲɔnnɲɔn. Yɛ e wla guá ase. Blɛ wie nun’n, sran ng’ɔ klɛli Jue Mun 73, i akunndan yoli nɲɔnnɲɔn. Sanngɛ kɛ ɔ ɔli Zoova sulɛ’n, ɔ yacili akunndan tɛ bulɛ’n. (Jue Mun 73:16, 17) E kusu e kwla yo sɔ wie.\n19. ?Sɛ Zoova tu sran kun i fɔ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi Zoova-ɔ?\n19 Sɛ Zoova tu sran kun fɔ’n, maan e kle kɛ e ɲin yi Zoova. Kɛ Zoova tu sran kun fɔ’n, sran kwlakwla ɲan su ye. I wie yɛle sran nga be tu i asɔnun’n nun’n i liɛ’n. Kɛ i sɔ sa’n ju’n, ɔ yo e ya. Sanngɛ, fɔ sɔ mɔ be tuli i ti’n, cɛn wie lele ɔ kwla fɛ i wun mantan Zoova ekun. (An kanngan Ebre Mun 12:11 nun.) I sɔ’n ti, wafa nga Zoova kunndɛ kɛ e nin sran nga b’a tu i asɔnun’n nun’n e tran’n, maan e nanti su. Yɛle kɛ “nán [e] nin i san nun.” (1 Korɛntfuɛ Mun 5:11-13) I sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e nanti mmla sɔ’n su. I wie yɛle kɛ, nán e nin sran sɔ’n e koko yalɛ telefɔnun nun, annzɛ ɛntɛnɛti su, annzɛ e klɛ i fluwa.\nE lafi su kɛ e osufuɛ’n kwla sɛ i sin Zoova wun ekun.\n20. ?Akunndan benin yɛ ɔ fataman kɛ e bu-ɔ?\n20 Nán e bu i kɛ sran’n i liɛ w’a wie mlɔnmlɔn. Sran m’ɔ klo sran’n, “sa’n kwlaa nun ɔ lafi Nyanmiɛn su.” I sɔ’n ti’n, maan e lafi su kɛ e osufuɛ’n kwla fɛ i wun mantan Zoova ekun. (1 Korɛntfuɛ Mun 13:7) Zoova seli kɛ: “Amun sa amun sin [...] min wun wa.” Sɛ e wun kɛ e osufuɛ’n su kaci i nzuɛn’n, maan e srɛ Zoova naan ɔ ɲan wunmiɛn su i ekun.—Ezai 44:22.\n21. ?Sɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, ngue yɛ é yó?\n21 Zezi seli kɛ maan e klo i tra sran kwlakwla. Ɔ si kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be osufuɛ’m bé klé be yalɛ. Sanngɛ, be su yacimɛn i su sulɛ. I sɔ’n ti’n, sɛ e osufuɛ’m be kle e yalɛ’n, maan e lafi Zoova su. Maan e srɛ i naan ɔ fɛ i wawɛ man e naan e jran kekle. (Ezai 41:10, 13) Kɛ Zoova nin Zezi be wun kɛ e tra e awlɛn’n, ɔ yo be fɛ. Yɛ cɛn wie lele’n, bé yrá e su. I sɔ’n ti, maan e klun jɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Afɔtuɛ wie’m be o afuɛ 2002, Utu 15, blɔfuɛ nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun ndɛ Questions des lecteurs nun’n. Sɛ Klistfuɛ nga be yi’n annzɛ be wun’m be sunman Zoova be nanti afɔtuɛ sɔ’m be su’n, bé kwlá tá be mma’m be kpa.


“Atin’n yɛ ɔ yo yɛ, amun fa su.”—EZAI 30:21.\nJUE: 65, 48\n?Nowe blɛ su’n, ɔ nin Moizi blɛ su’n, wafa sɛ yɛ Zoova kleli i sufuɛ’m be atin ɔn?\n?Mmla benin mun yɛ Ɲanmiɛn mannin Klistfuɛ mun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn kle e atin titi ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ alie kunman sran kpanngban Amlɛnkɛn’m be lɔ ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yo naan i sufuɛ’m be ɲan nguan ɔn?\nAMLƐNKƐN’M be mɛn’n i nglo lɔ’n, akpɔ nin alieja’m be anngɔnda’m be su’n, be klɛ lɛ kɛ “jran, nian, sie ɔ su.” Be klɛli ndɛ mma sɔ mun tali be lɛ i afuɛ 100 tra su yɛ. Be klɛli naan loto mun nin alie’m b’a yiaman nun. Kɛ mɔ sran’m be nanti ndɛ sɔ’n su’n ti’n, alie kunman be.\n2 Zoova kle i sufuɛ’m be atin naan sa tɛ w’a ɲanman be. Naan be ɲan anannganman nguan. Zoova yo kɛ bua tafuɛ kpa’n sa. Yɛle kɛ i sufuɛ mɔ be ti kɛ i bua mun sa’n, ɔ kle be atin naan like yaya w’a yoman be’n.—An kanngan Ezai 30:20, 21 nun.\nZOOVA KLELI I SUFUƐ’M BE ATIN TITI\n3. ?Ngue ti yɛ sa tɛ nin wie’n be bali mɛn’n nun ɔn?\n3 Kɛ ɔ fɛ i mɛn’n i bo bolɛ nun lele andɛ’n, Ɲanmiɛn kle i sufuɛ’m be atin. I wie yɛle Adam nin Ɛvu be liɛ’n. Kɛ Ɲanmiɛn sieli be Edɛni fie’n nun lɔ’n, ɔ kleli be like ng’ɔ fata kɛ be yo naan sran’m b’a ɲan aunjuɛ nin nguan titi. (Bo Bolɛ 2:15-17) Sanngɛ, Adam nin Ɛvu b’a nantiman like nga be Si m’ɔ ti sran klofuɛ’n, ɔ kleli be’n su. Ɛvu sieli i su sran kun m’ɔ sinnin wuo kun i lika kannin ndɛ keli i’n, i nuan bo. Adam kusu tili i yi’n i ndɛ liɛ’n. I sɔ’n ti’n, be wunnin ɲrɛnnɛn. Kpɛkun be wuli. Be ayeliɛ sɔ’n ti yɛ sa tɛ’n nin wie’n be bali mɛn’n nun ɔn.\n4. (a) ?Ngue ti yɛ kɛ anannganman su nzue’n kpɛli’n, Zoova seli kɛ nán sran’m be di mmoja ɔ? (b) ?Ngue yɛ mmla ng’ɔ o Bo Bolɛ 9:1-6 nun’n, ɔ kle e ɔ?\n4 Ɲanmiɛn kunndɛman kɛ be yo sran nin nnɛn’m be abɔlɛ. I sɔ’n ti, kɛ anannganman su nzue’n kpɛli’n, ɔ mannin Nowe i mmla wie mun. Ɔ seli i kɛ nán maan be di mmoja. Like nga ti yɛ ɔ mannin be mmla sɔ’n yɛle kɛ, sran’m bé wá dí nnɛn mun siɛn’n. Ɔ seli kɛ: “Nán an di nnɛn nin i mmoja’n afin i nun yɛ i nguan’n wo-ɔ.” (Bo Bolɛ 9:1-4) Mmla sɔ’n kle e kɛ Ɲanmiɛn bu nguan’n i like cinnjin. Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili like kwlakwla nga nguan o be nun’n niɔn. Ɔ maan, ɔ le atin kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yoman be abɔlɛ’n. I wie yɛle kɛ, ɔ seli kɛ nán e kun sran. Mmoja mɔ i nun yɛ nguan’n o’n, Ɲanmiɛn bu i like cinnjin kpa. Sran ng’ɔ bumɛn i sɔ wie’n, Ɲanmiɛn nin i be le i.—Bo Bolɛ 9:5, 6.\n5. (a) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe su ɔ? (b) ?Yɛ ngue ti ɔ?\n5 Kɛ Nowe wuli’n, Ɲanmiɛn mɛnnin i sufuɛ’m be mmla wie mun ekun. Like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe i wafa nga Ɲanmiɛn kleli i sufuɛ’m be atin titi’n, i su. Ɔ maan, é wún i wlɛ kɛ atin nga Ɲanmiɛn kle e’n, ɔ fata kɛ e nanti su. Sɛ e yo sɔ’n, é kwlá trán mɛn uflɛ’n nun lɔ wie.\nƝANMIƐN MANNIN IZRAƐLIFUƐ’M BE MMLA\n6. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ Izraɛlifuɛ’m be nanti mmla nga Ɲanmiɛn mannin be’n su ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ be yo naan be liɛ w’a yo ye ɔ?\n6 Moizi blɛ su’n, Ɲanmiɛn mɛnnin i sufuɛ’m be mmla. ?Ngue ti yɛ ɔ? Yɛle kɛ Izraɛlifuɛ’m be trannin afuɛ ya nɲɔn (200) tra su Ezipti mɛn’n nun. Eziptifuɛ’m be sɔ amuɛn nin wunmiɛn mun, yɛ be yo sa tɛtɛ wie mun ekun. Kɛ Ɲanmiɛn ko fali Izraɛlifuɛ mun Ezipti lɔ fiteli’n, ɔ fata kɛ ɔ man be mmla naan be kaci be nzuɛn’n, naan be su i kɛ ɔ nin i fata’n sa. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn fa be yoli i nvle’n ti’n, i mmla’m be su yɛ ɔ fata kɛ be nanti ɔ. Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “mmla’n,” fluwa sifuɛ wie’m be waan i bo’n i wie yɛle kɛ “atin klelɛ, annzɛ like klelɛ.” Mmla nga Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ mun ti’n, ɔ fataman kɛ be nian nvle nga be mantan be lɛ’n, be ayeliɛ tɛtɛ’n su. Yɛ ɔ fataman kɛ be sɔ amuɛn. Kɛ be nanti Ɲanmiɛn mmla’n su’n, be liɛ yo ye. Sanngɛ, kɛ be nantiman su’n, be wun ɲrɛnnɛn fanunfanun.—An kanngan Mmla’n 28:1, 2, 15 nun.\n7. (a) ?Ngue ekun ti yɛ Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ’m be mmla ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ mmla’n yoli kɛ sran kun m’ɔ kle Izraɛlifuɛ’m be atin sa ɔ?\n7 Mmla’n ti’n, Izraɛlifuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ be ti sa tɛ yofuɛ, naan ɔ fata kɛ sran kpa kun fɛ i wun yi be ti tɛ. I liɛ’n, bé kwlá ɲán be ti mlɔnmlɔn. Sran sɔ’n yɛle Zezi Klist m’ɔ ti Mɛsi’n. Kɛ ɔ ko yo naan Izraɛlifuɛ’m b’a sɔ i nun klanman’n, i wie ti yɛ Ɲanmiɛn mannin be mmla ɔ. (Galasifuɛ Mun 3:19; Ebre Mun 10:1-10) Asa ekun’n, Moizi Mmla’n ti’n, awlobo nga i nun yɛ bé wú Mɛsi’n, w’a saciman. Ɔ maan kɛ Mɛsi bali’n, Izraɛlifuɛ’m be kwla wunnin i wlɛ weiin. Nanwlɛ, mmla’n yoli kɛ “sran kun” sa. Ɔ kleli Izraɛlifuɛ’m be atin lele Klist bali.—Galasifuɛ Mun 3:23, 24.\n8. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e Moizi Mmla’n yo e cinnjin ɔn?\n8 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, Moizi Mmla’n kwla yo e ye wie kpa. Sɛ e kanngan nun naan e bu su akunndan’n, é wún like nga ti yɛ Ɲanmiɛn mannin mmla sɔ’n. Ɔ ti su kɛ e diman Moizi Mmla’n su. Sanngɛ, Mmla sɔ’n i nun ndɛ kpanngban kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e nanti’n, ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ e su Ɲanmiɛn’n. Ɲanmiɛn maan be klɛli be sieli i Biblu’n nun naan e wun like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. Zezi tuli mmla sɔ’n i nun ndɛ cinnjin kpa kun i ɲin kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ seli be kɛ: “Amun tili i kɛ be seli kɛ: ‘Nán kunndɛ bla ɔ yi bo annzɛ bian ɔ wun bo.’ Sanngɛ n liɛ’n, ń kán klé amun kɛ, sran kwlaa ng’ɔ wun bla kun b’ɔ bu i kunndɛlɛ akunndan i anwlɛn nun’n, nn w’a kunndɛ bla sɔ’n.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ sɛ sran kun kunndɛ bian i wun bo, annzɛ bla i yi bo’n, nn w’a yo sa tɛ. Sɛ ɔ bu i sɔ’n yolɛ’n i akunndan bɔbɔ’n, nn w’a yo sa tɛ wie.—Matie 5:27, 28.\n9. ?Ngue ti yɛ Zoova yiyili i klun sa’n i nun kpa ekun kleli sran mun ɔn?\n9 Kɛ be yoli Zezi i batɛmun’n, Zoova yiyili i klun sa’n i nun kpa ekun kleli sran mun. Like nga ti yɛ ɔ yoli sɔ’n, yɛle kɛ afuɛ 33 nun’n, ɔ yili Izraɛli nvle’n i blo. Kpɛkun, ɔ fali Klistfuɛ mun yoli i nvle.\nZOOVA MANNIN IZRAƐLIFUƐ NGA BE TI I LIƐ SAKPA’N BE MMLA\n10. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn mannin Klistfuɛ ng’ɔ kpa be sieli be ngunmin’n, be mmla uflɛ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ mmla sɔ’n nin Izraɛlifuɛ’m be liɛ’n, ɔ timan kun ɔn?\n10 Zoova mannin Izraɛlifuɛ’m be mmla naan be su i kɛ ɔ nin i fata’n sa, naan be nin be wiengu tran klanman. Kɛ afuɛ ya kpanngban sinnin’n, Zoova fali sran uflɛ mun yoli i nvle. Sran sɔ mun yɛle Klistfuɛ nga Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin’n. Be fin nvle fanunfanun be nun. Yɛ be osu’n ti fanunfanun. Zoova nin be trali aenguɛ uflɛ. Ɔ maan, ɔ flɛ be kɛ Izraɛlifuɛ nga be ti i liɛ sakpa’n. Piɛli seli kɛ: “Nyanmiɛn liɛ’n, ɔ kpa-man sran nun, sanngɛ nvle kwlaa nun’n, sran ng’ɔ sro i b’ɔ yo i klun sa’n, i klun jɔ i wun.” (Sa Nga Be Yoli’n 10:34, 35) Ɲanmiɛn mannin Klistfuɛ sɔ’m be mmla uflɛ naan be nin be wiengu’m be tran klanman, yɛ be su i kɛ ɔ nin i fata’n sa. Mmla nga Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ mun’n, ɔ klɛli be yɔbuɛ su. Sanngɛ Klistfuɛ’m be liɛ’n, ɔ klɛ be awlɛn’n nun. Mmla sɔ’n yɛle “Krist mmla’n.” Kan kwlaa nga Klistfuɛ’m be o’n, be nanti mmla sɔ’n su yɛ be ɲan su ye.—Galasifuɛ Mun 6:2.\n11. ?Mmla cinnjin nɲɔn benin yɛ Zezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔn?\n11 Zoova sieli Zezi kɛ ɔ kle Izraɛlifuɛ nga be ti i liɛ sakpa’n, be atin. Kwlaa naan Ɲanmiɛn nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m b’a tra aenguɛ uflɛ’n, Zezi mannin be mmla cinnjin nɲɔn. I klikli’n yɛle kɛ, maan be bo jasin fɛ’n. Yɛ i nɲɔn su’n yɛle kɛ, maan be nin be wiengu’m be tran klanman. Mmla cinnjin nɲɔn sɔ’n, Klistfuɛ nga be lafi su kɛ bé kɔ́ ɲanmiɛn su’n, ɔ nin nga bé trán asiɛ’n su wa’n, be kwlaa be nanti su.\n12. ?Ngue yɛ mmla ng’ɔ o Matie 28:19, 20 nun’n, ɔ kle e ɔ?\n12 Laa’n, be nga be timan Izraɛlifuɛ’n, be kɔ Izraɛli lɔ be ko su Ɲanmiɛn. (1 Famiɛn Mun 8:41-43) Sanngɛ, kɛ Zezi bali asiɛ’n su’n, ɔ mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be mmla kun. Mmla sɔ’n o Matie 28:19, 20 nun. (An kanngan nun.) Zezi seli be kɛ be ‘wɔ’ ko kle nvlenvle kwlaa be like. Afuɛ 33 nun Pantekɔtu nun’n, Zoova kleli kɛ ɔ kunndɛ kɛ be bo jasin fɛ’n asiɛ wunmuan’n su. Yɛle kɛ cɛn sɔ’n nun’n, ɔ fɛli i wawɛ’n mannin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ 120. Kpɛkun, be kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli Zuifu nin be nga be timan Zuifu’n, be aniɛn’m be nun. (Sa Nga Be Yoli’n 2:4-11) Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be boli jasin fɛ’n lele be juli Samari. Afuɛ 36 nun’n, be boli jasin fɛ’n kleli be nga be timan Zuifu’n. I sɔ’n kle kɛ, ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be bo jasin fɛ’n asiɛ wunman’n su.\n13, 14. (a) ?“Mmla kun ekun” nga Zezi mannin’n yɛle benin? (b) ?Ngue yɛ Zezi yoli m’ɔ kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be nian su ɔ?\n13 “Mmla kun ekun” nga Zezi mannin’n, yɛle kɛ maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be tran aniaan tranlɛ naan be klo be wun. (An kanngan Zan 13:34, 35 nun.) Kpɛkun, sɛ ɔ jran cinnjin kpa’n, be niaan’m be ti’n, maan be fa be wun man. Mmla sɔ’n, ɔ nunman mmla nga Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ mun laa’n i nun.—Matie 22:39; 1 Zan 3:16.\n14 Klolɛ mɔ Zezi klo i sɔnnzɔnfuɛ mun dan ti’n, ɔ fɛli i wun mannin. I lɛ’n nun’n, sran fi tomɛn i. Zezi kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be niɛn i ayeliɛ sɔ’n su. Yɛle kɛ be niaan’m be ti’n sɛ ɔ fata kɛ be fɛ, annzɛ be wu’n, maan be kplin su.—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:8.\nZOOVA KLE E LIKE ANDƐ, YƐ Ɔ́ KLÉ E LIKE TITI\n15, 16. (a) ?Sa benin wie mun yɛ b’a ju annzɛ be su wa ju ɔ? (b) ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yo naan w’a kle i sufuɛ’m be like andɛ ɔ?\n15 Zezi sieli “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” naan ɔ mɛn i sɔnnzɔnfuɛ’m be “aliɛ blɛ ng’ɔ ti i nuan su’n” i su. (Matie 24:45-47) I wie yɛle kɛ, kɛ sa wie’m bé jú’n, sran kpa nanwlɛfuɛ m’ɔ si ngwlɛlɛ’n kle e ajalɛ ng’ɔ fata kɛ e nanti su’n. ?Sa sɔ’m be nun wie yɛle benin?\n16 E o mɛn’n i “bue nuan.” Yɛ ɔ cɛ kan’n, ɲrɛnnɛn nga sran’m bé wá wún i’n, i wunsu nin a juman le. (2 Timote 3:1; Mark 13:19) Asa ekun’n, be kannin Satan nin i mmusu’m be bo ɲanmiɛn su lɔ guali be asiɛ’n su wa. I sɔ’n ti, sran’m be wun be ɲrun dan. (Sa Nglo Yilɛ 12:9, 12) Sanngɛ, kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, e bo jasin fɛ’n mɛn wunmuan’n nun. Ɔ maan, sran kpanngban be ti Ɲanmiɛn ndɛ’n aniɛn kpanngban nun tra laa’n.\n17, 18. ?Kɛ Anuannzɛ’n kle e ajalɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n17 Ɲanmiɛn i Anuannzɛ’n man e ninnge kpanngban naan y’a kwla bo jasin fɛ’n. Kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, be kle e wafa nga e kwla fa ninnge sɔ mun e di junman’n. ?E wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn yɛ maan e ɲan ninnge sɔ mun ɔn? ?Yɛ e fa ninnge sɔ mun e bo jasin fɛ’n?\n18 Ajalɛ kwlaa nga Anuannzɛ’n kle’n, ɔ fata kɛ ikisa’n e nanti be su. I liɛ’n, Ɲanmiɛn yrá e su. Kpɛkun, kɛ Ɲanmiɛn wá núnnún Satan i mɛn’n mɔ ‘ɲrɛnnɛn’n ɔ́ yó dan’n,’ ajalɛ nga bé wá klé e’n, be su nantilɛ’n su yoman kekle e sa nun. (Matie 24:21) I sin’n, kɛ é wá trán mɛn uflɛ’n nun lɔ’n, ɔ fata kɛ e nanti ninnge uflɛ nga bé wá klé e’n be su.\nMɛn uflɛ’n nun lɔ’n, Ɲanmiɛn wá mán e fluwa uflɛ wie mun naan e wun wafa ng’ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e tran’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 19 nin 20 be nun.)\n19, 20. (a) ?Mɛn uflɛ’n nun lɔ’n, fluwa benin mun yɛ Ɲanmiɛn wá mán e ɔ? (b) ?Mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n19 Moizi blɛ su’n, Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ’m be mmla naan be si wafa ng’ɔ fata kɛ be nanti’n. Kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n, Ɲanmiɛn mannin Klistfuɛ’m be mmla kun. Mmla sɔ’n yɛle “Krist mmla’n.” Biblu’n kle kɛ mɛn uflɛ’n nun lɔ’n, Ɲanmiɛn wá mán e fluwa uflɛ wie mun. (An kanngan Sa Nglo Yilɛ 20:12 nun.) Atrɛkpa’n, like nga Zoova kunndɛ kɛ sran’m be yo i blɛ sɔ’n nun’n, yɛ be o fluwa sɔ’m be nun ɔn. Be nga Ɲanmiɛn wá cɛ́n be’n, bé súan fluwa sɔ’m be nun like wie. Ɔ maan, sran’m be ngba bé sí like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ be yo’n. É wún Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ kpa. Yɛ é sí Ɲanmiɛn bɔbɔ i akunndan’n kpa. Ɔ maan, be kwlaa nga bé trán mɛn klanman’n nun lɔ’n, bé kló be wiengu, yɛ bé bú be wiengu sran. (Ezai 26:9) Blɛ sɔ’n nun mɔ Zezi Klist wá síe sran mun’n, é wá sí ninnge kpanngban. Kpɛkun é klé e wiengu’m be like wie.\n20 Kɛ Zezi ko sie sran mun afuɛ akpi’n, Satan wá lákaláka sran’m be kwlaa. Be nga bé nánti “fluwa” uflɛ sɔ’m be nun ndɛ’n su’n, Ɲanmiɛn klɛ́ be dunman’n ‘nguan fluwa’n’ nun. Yɛle kɛ, bé ɲán anannganman nguan. I sɔ’n ti, maan e kanngan Biblu’n nun, yɛ e bu su akunndan. Kpɛkun, maan e nanti ndɛ nga Ɲanmiɛn kan’n su. Sɛ e yo sɔ’n, é fín ɲrɛnnɛn dan’n nun é fíte. Yɛ é súan Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti sran klofuɛ nin ngwlɛlɛfuɛ’n i su like tititi.—Akunndanfuɛ’n 3:11; Rɔmfuɛ Mun 11:33.\n“Krist mmla’n”: Yɛle like kwlaa nga Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be yo’n. I wie yɛle kɛ, maan be klo be niaan Klistfuɛ mun, yɛ maan be bo jasin fɛ’n mɛn wunman’n nun. Mmla sɔ’n klɛ e awlɛn’n nun, yɛ kan kwlaa nga e o’n, e nanti su. Sɛ e nanti Klist mmla’n su’n, Zoova mán e anannganman nguan.


Ɔ ti cinnjin kɛ e bo jasin fɛ’n, yɛ e kle sran’m be like naan b’a kwla kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ\nKlisifuɛ mun nin be junman’n—Aɲia fluwa | Avrili 2018\nZezi sunmɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be ko uka sran mun naan be kaci i sɔnnzɔnfuɛ. (Mt 28:19) I sɔ yolɛ nun’n, ɔ fata kɛ be bo jasin fɛ’n kpɛkun be kle sran’m be like. Ɔ maan ɔ ju wie’n, ɔ fata kɛ e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Ninnge cinnjin nɲɔn sɔ’n m’ɔ fata kɛ e yo naan sran’m b’a kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n, ń yó sɛ naan m’an si be yo m’an tra laa?’\nJASIN FƐ’N BOLƐ\nKɛ ɔ yo naan e tran lɛ e minndɛ sran mun’n, maan e bɔbɔ e wla e wun ase e kunndɛ sran “kpa” mun. (Mt 10:11) Kɛ é bó jasin fɛ’n, nán e sisi e bo naan y’a bo jasin fɛ’n y’a kle ‘be mɔ e nin be e yia’ atin’n nun’n. (Yo 17:17) I sɔ yɛ akoto Pɔlu yoli-ɔ. I ti’n, Lidi kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ.—Yo 16:13-15.\n‘Lua ɔ ninnge mun nglɛmun nun lele fa ju nnɔsua nun, nán lo wunmiɛn.’ (Ak 11:6)\nAN NIAN VIDEO NÁN E ‘YACI’ JASIN FƐ’N I BOLƐ: JASIN FƐ’N BOLƐ NGA ASƆNUN’N W’A SIESIEMAN’N, Ɔ NIN AWLOAWLO’M BE NUN. I SIN’N, AN TƐ KOSAN NGA’M BE SU:\n?Wafa sɛ yɛ blɛ kwlaa nun’n, Samiɛli kleli titi kɛ ɔ kunndɛ jasin fɛ’n bolɛ’n i wun atin-ɔn?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e bo jasin fɛ’n i wafa kwlaa tititi-ɔ?\n?Blɛ kwlaa nun’n, wan mun yɛ a kwla bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n e kle be-ɔ?\nSɛ e waan é úka sran mun naan be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n, nán fluwa ngbɛn sa yɛ ɔ fata kɛ e fa man be-ɔ.Sanngɛ ɔ fata kɛ e ko nian be osu, yɛ e kle be Biblu’n nun like naan b’a kwla ɔ be ɲrun Ɲanmiɛn i sulɛ’n nun.(1Ko 3:6-9) ?Yɛ sɛ e wla e wun ase e kle sran kun i like sanngɛ ɔ kɔmɛn i ɲrun kɛ ɔ nin i fata’n sa’n nin? (Mt 13:19-22) Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, nán e yaci be nga be awlɛn ti kɛ “asiɛ kpa” sa’n, be kunndɛlɛ le.—Mt 13:23; Yo 13:48.\n“Sɛ ɔ ti waka-a, min yɛ n tali-ɔ, Apolɔs kusu yɛ ɔ guali su nzue-ɔ, sanngɛ Nyanmiɛn yɛ maan ɔ yoli kpa-a.” (1Ko 3:6)\nAN NIAN VIDEO NÁN E ‘YACI’ JASIN FƐ’N I BOLƐ: NZRA NUN, YƐ E UKA SRAN MUN NAAN BE KACI ZEZI I SƆNNZƆNFUƐ.I SIN’N, AN TƐ KOSAN NGA’M BE SU:\nSɛ é kwlá sé’n, ndɛ nanwlɛ’n i mma’n wo Ezekiɛli nin Abigaili be awlɛn’n nun. ?Wafa sɛ yɛ Salomɔn nin Mali be guali su nzue-ɔ?\n?Jasin fɛ bolɛ wafa kwlaa nun’n, maan ɔ yo nzra nun jasin fɛ’n bolɛ’n bɔbɔ o, ngue yɛ ɔ fata kɛ e fua kpa kɛ é yó-ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla fa e ɲin sie i sran’m be ndɛ nanwlɛ’n i klelɛ’n su kpa-ɔ?\nƝANMIƐN NDƐ’N NUN NINNGE KPAKPA WIE MUN Delɛ cɛn’n nin e Wla kpɛnlɛ cɛn’n be fa be wun sanngɛ ngbaciɛ o be afiɛn\nƝANMIƐN NDƐ’N NUN NINNGE KPAKPA WIE MUN An yo maan sran’m be kaci n sɔnnzɔnfuɛ: ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ-ɔ? ?Nin yɛ é yó i sɔ-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ é yó sɔ-ɔ?\nLIKE NGA KLISTFUƐ’M BE YO’N Ɔ ti cinnjin kɛ e bo jasin fɛ’n, yɛ e kle sran’m be like naan b’a kwla kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ\nƝANMIƐN NDƐ’N NUN NINNGE KPAKPA WIE MUN “Sa nga a yoli Nyanmiɛn’n, b’a yaci a cɛ wɔ”\nƝANMIƐN NDƐ’N NUN NINNGE KPAKPA WIE MUN Sran juejue yolɛ wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun\nAvrili 30–Mɛ 6\nƝANMIƐN NDƐ’N NUN NINNGE KPAKPA WIE MUN Zezi kwla cɛn e awlɛn su sran nga be wuli’n\nLIKE NGA KLISTFUƐ’M BE YO’N Ninnge nga e fa kle sran’m be Biblu’n nun like’n titi’n, maan e fa di junman kpa\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n KLISIFUƐ MUN NIN BE JUNMAN’N—AƝIA FLUWA Avrili 2018\nKLISIFUƐ MUN NIN BE JUNMAN’N—AƝIA FLUWA Avrili 2018


?Ngue yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fa sie i be ɛntɛnɛti i lika’n nun ɔn?\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “An yo kɛ kannin sa sran’m be nyrun, man be wun amun nyoliɛ kpa’n nan be man-man amun Si b’ɔ o nyanmiɛn su lɔ’n.” (Matie 5:16) I sɔ’n ti’n, Zoova i Lalofuɛ’m be fa ajulisu ninnge’m be di junman. I wie yɛle ɛntɛnɛti’n. www.jw.org yɛ ɔ ti be ɛntɛnɛti adrɛsi’n niɔn. Ninnge nga be lafi su’n, ɔ nin junman nga be di’n, be o be ɛntɛnɛti lika sɔ’n nun. ?Ndɛ benin mun yɛ be fite lɔ ɔ?\nKosan nga sran’m be usa be titi’n, be fa Biblu’n be tɛ su lɔ. Zoova i Lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti lika’n nun lɔ’n, a kwla wun kosan cinnjin nga sran’m be usa be titi’n, be nun wie’m be su tɛlɛ’n. Be nun nsiɛn be su tɛlɛ’n o Fluwa nɲa ?Amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n? i nun. Zoova i Lalofuɛ’m be kacili fluwa nɲa sɔ’n aniɛnaniɛn kɔe 400 nun, yɛ i kwlaa sɔ’n o be ɛntɛnɛti lika’n nun wie. Asa’n, Biblu’n Traduction du monde nouveau nga be kacili i aniɛnaniɛn wie’m be nun’n, be diman be yalɛ lɔ wie. Kpɛkun fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? mɔ be kwla fa suan Biblu’n nun like’n, i wie o lɔ. Asa kusu’n, Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin Réveillez-vous ! be o lika sɔ’n nun lɔ wie ekun. Sɛ i nun ndɛ’n i tielɛ annzɛ i kannganlɛ o, be kwla yo i kwlaa ngalɛ’n ɛntɛnɛti su lɔ. Wafa nga be kwla cuɛn be’n yɛle formats audio, PDF ɔ nin EPUB. A kwla cuɛn wie fluwa su bɔbɔ fa ko kle sran nga Biblu’n nun ndɛ’n lo i’n, i bɔbɔ i aniɛn liɛ’n nun! Bobo’m be aniɛn kpanngban nun’n, be yili video be sieli i ɛntɛnɛti su lɔ wie. Ninnge nga a kwla fɛ i lɔ ekun’n, i wie ekun yɛle Biblu’n nun kannganlɛ m’ɔ ti kɛ anɔ yilɛ sa’n, ɔ nin anɔ yilɛ, yɛ miziki fɛfɛ wie mɔ a kwla fa yiyi ɔ ɲin su’n.\nZoova i Lalofuɛ’m be su nanwlɛ ndɛ’n. I koko nun wa jasin mun o, i mɛn wunmuan’n nun jasin fɛ’n bolɛ junman’n i su video mun o, i sa kekleekle mɔ be kan Zoova i Lalofuɛ mun o, i sran’m be nɛnnɛn nga Zoova i Lalofuɛ’m be tu be klun be di’n nin o, i kwlaa ngalɛ’n o ɛntɛnɛti su wie. A kwla wun aɲia dandan nga b’a mantan koko’n be su ndɛ mun, ɔ nin Betɛli biolo’m be adrɛsi mun lɔ.\nI sɔ mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yo’n, maan nanwlɛ ndɛ’n kpaja kɛ kannin sa asiɛ’n i likalika mmuammua’m be nun lɔ. Kannzɛ bɔbɔ sran’m be o nvle mmuammua kɛ Antartiki sa o, ɔ kan be nun kpanngban. É srɛ́ kɛ ‘Zoova i ndɛ’n trɛ ndɛndɛ’ mɛn wunmuan’n nun, naan i sɔ’n yi Ɲanmiɛn i ayɛ.—2 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:1.\n?Wafa sɛ yɛ ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org su uka sran mun naan b’a suan Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n niɔn?\n?Zoova i Lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti lika’n nun ninnge benin yɛ a kunndɛ kɛ á nían ɔn?\nNÁN Ɔ WLA FI AFƆTUƐ NGA:\nSran wie’m be kpɛli ɛntɛnɛti lika uflɛ wie’m be ba, be fa kan Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i wun ndɛ tɛ. Be waan bé yó naan nán sran’m be su Zoova. I sɔ’n ti’n, nán e wɔ i sɔ ɛntɛnɛti lika liɛ’n be nun kaan sa.—Jue Mun 1:1; 26:4; Rɔmfuɛ Mun 16:17.


Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n\nBe su kanngan fluwa nga Klistfuɛ’m be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ klɛli’n nun\nKlistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, “be bɔ Jésus sunmannin be’n [ɔ] nin kpɛnngbɛn mun” mɔ be o Zerizalɛmu lɔ’n, yɛ be dili be ɲrun dinfuɛ junman’n niɔn. Ajalɛ cinnjin nga be fa’n, ɔ ti Klistfuɛ’m be kwlaa be liɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 15:2) Ɔ maan, kɛ be nuan sɛ́ ajalɛ kun su lɛ’n, nn b’a dun mmua koko i su ajalɛ nga Biblu’n kle’n i su yalɛ. Kpɛkun be su fa atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kleli’n, i su. (Sa Nga Be Yoli’n 15:25) Ajalɛ kunngba’n yɛ e fa su andɛ ɔ.\nƝanmiɛn fa be di i junman. Aniaan nga Ɲanmiɛn i wawɛ’n kpali be sieli be ngunmin mɔ be o be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n nun’n, be klo Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun like suanlɛ’n kpa. Yɛ be si anuannzɛ’n ɔ nin asɔnun’n nun ninnge’m be siesie kpa wie. Asa ekun’n, be yia le mɔcuɛ kwlaa nun, naan b’a bu like nga ɔ mian be niaan Klistfuɛ onga mun’n i akunndan. Kɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su sa’n, afɔtuɛ nga be man’n m’ɔ taka Biblu’n su’n, be klɛ i fluwa su ko man be, annzɛ be sin akpasua annzɛ nvle sunianfuɛ annzɛ sran uflɛ wie mun ekun be ja su naan w’a to asɔnun mun. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be akunndan’n ɔ nin be ninnge yolɛ wafa’n ti kun. (Sa Nga Be Yoli’n 16:4, 5) Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i ndɛ ng’ɔ fata kɛ be fa uka Zoova i Lalofuɛ mun’n, be bu i akunndan. Yɛ be wla be kwlaa be fanngan kɛ be dun mmua bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n. Sɛ ɔ ti mɔ be man Klistfuɛ yasua’m be junman asɔnun’n nun’n, be yɛ be mɛn i wun atin ɔn.\nAtin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle be’n yɛ be fa ɔ. Zoova i Lalofuɛ’m be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n i nunfuɛ’m be kpɛ be ɲin Zoova m’ɔ sie like kwlaa’n, ɔ nin Zezi m’ɔ ti asɔnun’n i su kpɛn’n be wun lɔ, naan be kle be atin. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3; Efɛzfuɛ Mun 5:23) Ɔ maan, be buman be wun kɛ be ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su kpɛn naan be kpa tra be. I kpa bɔbɔ’n, sran sɔ’m be nin be wiengu nga be kpali be sieli be ngunmin’n, ‘lika kwlaa nga Bua Gbanflɛn’n [Zezi] kɔ́’n, be su i su.’ (Sa Nglo Yilɛ 14:4) Nanwlɛ, kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n i nunfuɛ’m be ti i kɛ be niaan Klistfuɛ’m be srɛ Ɲanmiɛn man be’n, ɔ yo be fɛ dan.\n?Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, wan mun yɛ be o be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n nun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ andɛ Zoova i Lalofuɛ nga be o be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n nun’n, be kunndɛ Ɲanmiɛn i sin atin ɔn?\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 15:1-35 nun. Kpɛkun Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, wafa nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be ukali be Ɲrun dinfuɛ’m be anuannzɛ’n naan b’a siesie ndɛ kun’n, fa ɔ ɲin sie su.


Biblu’n nun ndɛ: Zezi yo sran’m be juejue - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKƐ ZEZI wlánwlán klɔ’m be su’n, nn ɔ́ yó tukpacifuɛ’m be juejue. I abonuan ninnge nga ɔ yo be’n, be truli klɔ kanngan mun nin klɔ dandan’m be su. Ɔ maan sran’m be fa cɛcɛwafuɛ mun, ɔ nin aɲinsifuɛ mun, ɔ nin bobofuɛ mun, ɔ nin tukpacifuɛ kpanngban wie mun ekun be blɛli i. Zezi yoli be kwlaa be juejue.\nZan yoli Zezi i batɛmu’n i afuɛ nsan w’a sin. Zezi se i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ ɔ su wa kɔ Zerizalɛmu, naan lɔ yɛ bé wá kún i ɔ, kpɛkun Ɲanmiɛn ɔ́ wá cɛ́n i nguan. Kɛ ɔ kɛn i sɔ’n, nn ɔ te yo tukpacifuɛ’m be juejue te kɔ.\nZezi su kle like wunmiɛn lolɛ cɛn nun. Bla nga amun wun i yɛ’n, tukpaciɛ’n w’a tin i su kpa i afuɛ ko ju blu nin mɔcuɛ (18) yɛ. Ɔ kwlá tinngɛmɛn i wun. Ɔ maan Zezi fɛli i sa fuali bla’n su yoli i juejue!\nW’a yoman Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m be fɛ. Be nun kun kpannin sran’m be su seli kɛ: ‘Cɛn nga be fa be di junman’n ɔ ti cɛn ba nsiɛn, an bla cɛn sɔ’m be nun naan be yo amun juejue, nán an ba wunmiɛn lolɛ cɛn nun kun!’\nSanngɛ Zezi tɛli i su kɛ: ‘?Dunman klofuɛ mun amun nun onin yɛ wunmiɛn lolɛ cɛn nun ɔ ɲannjimɛn i aflunmun m’ɔ o tuin’n nun’n ɔ ko mɛnmɛn i nzue ɔ, yɛ bla nga m’ɔ ti Abraamu anunman m’ɔ kpinndinman i afuɛ 18 (blu nin mɔcuɛ) yɛ’n, yɛ be su kwlá yomɛn i juejue wunmiɛn lolɛ cɛn’n nun ɔn?’ Zezi i ndɛ nga ɔ kannin’n guali sran tɛ sɔ’m be ɲin ase.\nI sin’n, Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be tuli ajalɛ be ɔli Zerizalɛmu akpasua liɛ’n su lɔ. Kɛ be jasoli Zeriko klɔ nun’n bé kɔ́’n, aɲinsifuɛ nɲɔn mɔ be srɛsrɛ like be di’n, be tili kɛ Zezi su sin lɛ. Yɛ be kpannin kɛ: ‘Zezi uka e!’\nZezi flɛli be naan w’a usa be kɛ: ‘?Ngue yɛ an klo kɛ n yo man amun ɔn? Be seli kɛ: ‘Nannan tike e ɲin.’ Zezi kannin be ɲinma’n, be ja nun lɛ be wunnin ase! ?Amun si like ti mɔ Zezi yo abonuan sa kwlaa sɔ mun’n? Yɛle kɛ ɔ si be aunnvuɛ yɛ ɔ klo kɛ be lafi i su. I sɔ’n ti’n, e kwla lafi su kpa kɛ, i Sielɛ Blɛ nun’n, sran fi su tɔman tukpaciɛ kun asiɛ’n su wa.\nMatie 15:30, 31; Lik 13:10-17; Matie 20:29-34.\n?Kɛ Zezi wlánwlán klɔ kanngan mun nin klɔ dandan’m be su’n, nn ɔ́ yó ngue?\n?Kɛ be yoli Zezi i batɛmu’n m’ɔ dili afuɛ nsan’n, ngue ndɛ yɛ ɔ kan kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔn?\n?Wan mun yɛle be nga be o desɛn’n su lɛ’n, yɛ ngue yɛ Zezi yoli mannin bla’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ kɛ Zezi tɛli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun ɔ nin mmla klefuɛ’m be su’n, be ɲin guali ase ɔ?\n?Kɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be o Zeriko wun koko lɛ’n, ngue yɛ ɔ yoli mannin aɲinsifuɛ nɲɔn nga be srɛsrɛ like be di’n niɔn?\n?Ngue ti yɛ Zezi yoli abonuan sa mun ɔn?\nKanngan Matie 15:30, 31 nun.\n?Kɛ e nian Zezi i ninnge nga ɔ yoli’n, Zoova i abonuan tinmin benin yɛ ɔ yi i nglo ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ amun bu nda nga Zoova tɛli i kɛ ɔ́ mán mɛn uflɛ’n niɔn? (Jue. 37:29; Eza. 33:24)\nKanngan Lik 13:10-17 nun.\n?Wafa sɛ yɛ abonuan ninnge’n i sunman lika nga Zezi yoli i wunmiɛn lolɛ cɛn nun’n, be kle fɔnvɔlɛ nga ɔ́ wá fá mán asiɛ’n sufuɛ mun i afuɛ akpi Sielɛ Blɛ nun’n niɔn? (Lik 13:10-13; Jue. 46:10; Mat. 12:8; Kol. 2:16, 17; Ngl. 21:1-4)\nKanngan Matie 20:29-34 nun.\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga e suɛnnin i lɛ’n kle kɛ sran’m be ukalɛ nun’n, Zezi w’a fɛman le ɔ, yɛ ngue like yɛ i ayeliɛ sɔ’n kle e ɔ? (Mml. 15:7; Zak. 2:15, 16; 1 Zan 3:17)


Biblu nun like suanfuɛ mun—Be jaoli be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be afiɛn | Like suanlɛ liɛ\n“N sran mun, an fin klɔ’n nun fite.”—SA NGLO YILƐ 18:4.\nJUE: 101, 93\n?Ngue yɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé yó naan Ɲanmiɛn w’a yra be su-ɔ?\n?Kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, ngue yɛ ɔ kle kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a wunman ndɛ wie’m be wlɛ kpa-ɔ? ?Sanngɛ, ngue yɛ i sɔ’n kleman-ɔn?\n?Blɛ benin yɛ Klistfuɛ nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be fin Babilɔnin klɔ dan’n nun be fiteli-ɔ?\n1. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m bé fín Babilɔnin klɔ dan’n nun bé fíte-ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga ɔ́ wá tɛ́ be su-ɔ?\nLIKE suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n kleli e kɛ blɛ wie nun’n, Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be kacili kɛ sran mɔ b’a tra be lomuɛn b’a ɔ Babilɔnin klɔ dan’n nun sa. Sanngɛ, b’a kaman lɔ trilili. Ɲanmiɛn seli i sufuɛ mun kɛ maan be “fin klɔ’n nun fite.” Yɛle kɛ, maan be fin Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nun be fite. (An kanngan Sa Nglo Yilɛ 18:4 nun.) I sɔ’n kle kɛ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m bé fín Babilɔnin klɔ dan’n nun bé fíte. ?Blɛ benin nun yɛ be fiteli ɔ? Ɔ fata kɛ e si i. Sanngɛ, maan e dun mmua tɛ kosan nga’m be su: ‘?Lele naan Alɛ dan klikli’n w’a bo i bo’n, ngue yɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé yó-ɔ? ?Kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, wafa sɛ yɛ aniaan’m be boli jasin fɛ’n niɔn? ?Kɛ mɔ blɛ sɔ nun’n, b’a wunman ndɛ wie’m be wlɛ kpa ti’n, é sé kɛ be ti kɛ sran mɔ b’a tra be lomuɛn b’a ɔ Babilɔnin klɔ dan’n nun sa?’\n“BABILƆNIN W’A TƆ”\n2. ?Afuɛ kpanngban lele naan sran’m b’a kun Alɛ dan klikli’n, ngue yɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a kunndɛman kɛ bé yó-ɔ?\n2 Afuɛ kpanngban kpa lele naan sran’m b’a kun Alɛ dan klikli’n (1914-1918), Sali Risɛli nin i wiengu Biblu’n nun like suanfuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti klistfuɛ’n, be kleman ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n. I sɔ’n ti’n, b’a kunndɛman kɛ be nin sran sɔ’m be bo yó kun bé sú Ɲanmiɛn. Afuɛ 1879 nun’n, fluwa kun (Le Phare de la Tour de Sion ) mɔ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be yili’n seli kɛ: “Asɔnun kwlaa nga i nunfuɛ’m be se kɛ be ti Klist i atɔnvlɛ’n naan be kunngba’n be jran nvle siefuɛ’m be sin’n, be ti Babilɔnin klɔ dan’n i nunfuɛ.” Biblu’n kusu fa Babilɔnin klɔ dan’n sunnzun tekle bla.—An kanngan Sa Nglo Yilɛ 17:1, 2 nun.\n3. ?Ngue yɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be yoli be fa kleli kɛ b’a jao be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n, be afiɛn-ɔn? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i lɛ’n.)\n3 Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ sɛ b’a jaoman be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be afiɛn’n, Ɲanmiɛn su yraman be su. I sɔ’n ti’n, be nun sunman be klɛli fluwa ko mannin asɔnun nga be o nun’n. Be seli kɛ be timan asɔnun sɔ’m be nunfuɛ kun. Wie’m be liɛ’n, be kanngannin fluwa mɔ be bɔbɔ be klɛli’n nun sran kwlakwla be ɲrun asɔnun’n nun. Sanngɛ, b’a kɛmɛn i sɔ’n su. Be klɛli fluwa be mannin asɔnun nga be o nun’n be nunfuɛ’m be tinuntinun. Nanwlɛ, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be kleli weiin kɛ be kunndɛman kɛ bé yó Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nunfuɛ mlɔnmlɔn. Sɛ ɔ ti laa kpa nun’n, nn i sɔ ajalɛ mɔ be fali’n ti’n, be kwla kun be. Sanngɛ kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1870 nun’n, nvle sunman be siefuɛ’m b’a jranman asɔnun’m be sin dan kun. Ɔ maan, srɛ w’a kunman sran mun kun. Siɛn’n, be nin sran uflɛ be kwla koko ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n i su yalɛ. Yɛ i kpa bɔbɔ’n, be kwla jaso be asɔnun’m be nun.\n4. (a) ?Kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be buli Babilɔnin klɔ dan’n niɔn? (b) An yiyi nun.\n4 Kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be jao Ɲanmiɛn i sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n nun’n, be kan kle be osufuɛ nin be janvuɛ, ɔ nin be nga be nin be suli Ɲanmiɛn likawlɛ’n. Be kunndɛli kɛ asiɛ wunmuan’n su’n, sran’m be si kɛ Biblu’n fa Babilɔnin klɔ dan’n sunnzun tekle bla. I sɔ’n ti, kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1917, Desanblu nun lele m’ɔ́ fá jú afuɛ 1918 nun’n, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be tuli be klun be mannin sran’m be fluwa nɲa miliɔn blu. Blɛ sɔ’n nun’n, nn be ti sran akpi kaan sa cɛ. Fluwa nɲa nga be fa mannin sran mun’n, be klɛli su kɛ “Babilɔnin w’a tɔ.” Fluwa nɲa sɔ’n, ɔ yiyili be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti klistfuɛ’n be su kpɛnngbɛn’m be bo weinwein. Ɔ yoli sran sɔ’m be ya dan. Sanngɛ, Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a yaciman jasin fɛ’n i bolɛ. Be wunnin kɛ sɛ be ɲin yi “Nyanmiɛn tra sran mun’n, ɔ ti kpa tra kɛ [be] nyin yi sran’n.” (Sa Nga Be Yoli’n 5:29) I sɔ’n kle weiin kɛ, kɛ sran’m bé kún Alɛ dan klikli’n, nn Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be su fin Babilɔnin klɔ dan’n nun bé fíte. Yɛ be su uka sran mun naan be fin lɔ be fite wie. Ɔ maan blɛ sɔ’n nun’n, b’a kaciman kɛ sran mɔ b’a tra be lomuɛn b’a ɔ Babilɔnin klɔ dan’n nun sa.\nBE BOLI JASIN FƐ’N I JUEJUE SU\n5. ?Ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ, kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m b’a boman jasin fɛ’n i juejue su-ɔ?\n5 E seli laa kɛ, kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n (1914-1918), Ɲanmiɛn i sufuɛ’m b’a boman jasin fɛ’n i juejue su, naan i sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn fali be wun ya. Yɛ i sɔ’n ti’n, ɔ yacili be lɛ kan naan be kaci kɛ sran mɔ b’a tra be lomuɛn b’a ɔ Babilɔnin klɔ dan’n nun sa. Sanngɛ kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, e niaan kpa nga be wunnin nun’n be seli kɛ blɛ sɔ’n nun’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yoli like kwlaa nga be kwla yo naan b’a bo jasin fɛ’n. Sa ng’ɔ juli Biblu’n nun like suanfuɛ’m be su blɛ sɔ’n nun’n, be tike e ɲin. Ɔ maan, e wun sa wie mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n be wlɛ.\n6, 7. (a) ?Sa benin mun ti yɛ kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, jasin fɛ bolɛ’n yoli kekle mannin Biblu’n nun like suanfuɛ mun-ɔn? (b) ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ kle kɛ be boli jasin fɛ’n i juejue su-ɔ?\n6 Nanwlɛ, kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be boli jasin fɛ’n i juejue su. Sanngɛ sa sunman ti’n, w’a yoman pɔpɔ be sa nun. Sa sɔ’m be nun kun yɛle kɛ, be siman wafa nga be kwla fa Biblu’n i ngunmin be bo jasin fɛ’n. Fluwa nga be yili be mɔ be yiyi ndɛ nanwlɛ’n nun’n, yɛ be fa man sran mun ɔn. Be flɛ fluwa sɔ’n kun kɛ Le mystère accompli. Afuɛ 1918 nun’n, nvle siefuɛ’m be seli kɛ nán be fa fluwa sɔ’n be man sran mun kun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, jasin fɛ’n i bolɛ’n yoli kekle mannin aniaan sunman. Sa’n i nɲɔn su’n yɛle kɛ afuɛ 1918 nun’n, tukpacɛ kun wa juli su (La grippe Espagnole). Ɔ sa ndɛndɛ kpa, yɛ ɔ kunnin sran kpanngban. Tukpacɛ tɛ sɔ’n ti’n, aniaan’m b’a kwlá ɔman jasin fɛ’n i bolɛ klɔ’m be su. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, be tuli be klun be boli jasin fɛ’n i titi.\nBiblu’n nun like suanfuɛ nga’m be boli jasin fɛ’n i juejue su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 6 nin 7 be nun.)\n7 Afuɛ 1914 nun’n, Biblu nun like suanfuɛ’m be yili flimun kun. Be flɛ i kɛ “Photo-Drame de la Création.” Be fali foto mun yɛ be yili flimun sɔ’n niɔn. Kpɛkun, be fali sran’m be nɛn sieli i flimun’n su. Blɛ sɔ nun’n, flimun nga sran’m be nian be’n, be timan kɛ ngalɛ’n sa. Kɛ ɔ fɛ i Adam blɛ su’n, sa nga be juli’n, flimun sɔ’n kan be ndɛ. Kpɛkun, lele nin i kɛ Klist i famiɛn dilɛ blɛ’n fá wíe’n, sa nga bé wá jú’n, ɔ kan be ndɛ wie. Be nga be niannin flimun sɔ’n afuɛ 1914 nun’n, be tra sran miliɔn ngwlan. Be sɔnnin tra andɛ Zoova i Lalofuɛ’m be ngba lele. Asa ekun’n, afuɛ 1916 nun’n, sran akpiakpi ya mɔcuɛ sran akpiakpi ngwlan (809.000) tra su be trannin aɲia nga be yoli be Etazinin lɔ’n, be bo. Kpɛkun afuɛ 1918 nun’n, sran nga be bali aɲia’m be bo’n, be ukali su be juli akpiakpi ya ngwlan sran akpiakpi ablenun (950.000). Nanwlɛ, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be boli jasin fɛ’n i juejue su.\n8. ?Kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, ngue yɛ aniaan nga be nian junman’n su’n be yoli naan aniaan’m be sa sin w’a bubuman be-ɔ?\n8 Kɛ sran’m bé kún Alɛ dan klikli’n, aniaan nga be nian junman’n su’n b’a tranman lɛ ngbɛn. Be yili fluwa mun. Kpɛkun, be wlali Biblu’n nun like suanfuɛ’m be kwlaa be fanngan. Ɔ maan, be ɲannin wunmiɛn be boli jasin fɛ’n titi. Aniaan nga be boli jasin fɛ’n i juejue su blɛ sɔ’n nun’n, be flɛ kun kɛ Risar Barbɛr. Ɔ seli kɛ: ‘Kanada lɔ awa’n seli kɛ nán be wun fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n i lɔ. Sanngɛ, akpasua sunianfuɛ kan nga be o lɔ’n, be sinnin asɔnun’m be su titi. Yɛ e kwla ɲannin Sasafuɛ Tranwlɛ’n wie e mannin sran mun Kanada lɔ.’ Ɔ seli ekun kɛ: “Be yili fluwa nga be flɛ i kɛ Le mystère accompli i kanngan kpa. Be deli aniaan wie’m be fluwa liɛ’m be sa nun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, min yɛ ɔ fata kɛ n fa fluwa kanngan sɔ’n n ko yi i alapɔsu lɔ naan b’a ɲan wie-ɔ. Aniaan bian Ritɛrfɔdu seli min kɛ n siesie aɲia dandan mun Etazinin lɔ klɔ nga be o wia atɔliɛ lɔ’n be nun sunman be su. Yɛ maan aniaan nga bé yíyí ndɛ’m be nun’n, be wla aniaan’m be fanngan kpa.”\nB’A WUNMAN NDƐ WIE’M BE WLƐ KPA\n9. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a wunman ndɛ wie’m be wlɛ kpa-ɔ? (b) ?Kannzɛ b’a wunman ndɛ wie’m be wlɛ’n, ngue yɛ i sɔ’n kleman-ɔn?\n9 Ninnge nga Biblu’n nun like suanfuɛ’m be yoli be’n, be ngba w’a yoman Ɲanmiɛn liɛ’n su. Afin b’a wunman ndɛ wie’m be wlɛ kpa. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun ndɛ tre 13 i mma 1 nun’n. Zoova seli kɛ maan be ɲin yi kpɛnngbɛn mun. Sanngɛ, b’a wunman ndɛ sɔ’n i wlɛ. I sɔ’n ti, kɛ sran’m bé kún Alɛ dan klikli’n, b’a kwlá kleman weiin kɛ be timan mɛn’n nunfuɛ. I wie yɛle kɛ afuɛ 1918, Mɛ 30 nun’n, Etazinin lɔ siefuɛ’n seli kɛ sran’m be srɛ Ɲanmiɛn naan mɛn’n nun tɔ fɔun. Fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n wlali Biblu’n nun like suanfuɛ’m be fanngan kɛ maan be srɛ wie. Aniaan wie’m be mannin sika. Wie’m be kusu be kacili sonja. Kpɛkun, be ɔli alɛ’n i kunlɛ wie. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ be wun sa wie’m be wlɛ naan be yaci i sɔ yolɛ. Sanngɛ, e kwlá seman kɛ i sɔ’n ti, Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be kacili kɛ sran mɔ b’a tra be lomuɛn b’a ɔ Babilɔnin klɔ dan’n nun sa. I kpa bɔbɔ’n, kɛ bé kún Alɛ dan klikli’n, nn be su fin Babilɔnin klɔ dan’n nun bé fíte mlɔnmlɔn.—An kanngan Lik 12:47, 48 nun.\n10. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m be bu klɔ sran’n i nguan’n i like cinnjin-ɔn?\n10 Kɛ Biblu’n se kɛ nán Klistfuɛ’m be yo mɛn’n nunfuɛ’n, Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a wunmɛn i wlɛ weiin kpa. Sanngɛ, be si kɛ sran kunlɛ’n timan like kpa. I sɔ’n ti’n, aniaan nga be kacili sonja’n, ɔ nin be nga be ɔli Alɛ dan klikli’n i dilɛ wie’n, b’a toman sran fi i wun tui. Kɛ mɔ aniaan’m be kunndɛman kɛ bé kún sran ti’n, sonja’m be fa be sieli i be ɲrun, kan alɛ kpi kpa lɛ’n naan be kun be.\n11. ?Kɛ Biblu’n nun like suanfuɛ’m b’a kunndɛman kɛ bé kún sran ti’n, ngue yɛ awa i janunfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé yó-ɔ?\n11 Kɛ Satan wun kɛ aniaan’m be nin Ɲanmiɛn be nanti klanman’n, ɔ yoli i ya dan. I sɔ’n ti, ɔ suli be mɔ ‘mmla’n wo be sa nun’n’ be bo naan be kle aniaan’m be ɲrɛnnɛn. (Jue Mun 94:20) Be flɛ Etazinin lɔ sonja kpɛnngbɛn kun kɛ Flanklɛn Bili. Ɔ seli aniaan bian Ritɛrfɔdu nin aniaan bian Van Anbur be kɛ awa i janunfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé kpɛ́ mmla kun. Yɛle kɛ, sran kwlaa ng’ɔ kɔ alɛ dilɛ m’ɔ se kɛ ɔ kunman sran’n, maan be kun i. Biblu’n nun like suanfuɛ’m be ti yɛ be waan bé kpɛ́ mmla sɔ’n niɔn. Sanngɛ, Etazinin lɔ siefuɛ’n w’a kplinman su. Flanklɛn Bili seli aniaan bian Ritɛrfɔdu kɛ: “Sanngɛ, e si wafa nga é ɲán amun’n. I kpa bɔbɔ’n, é wá yó sɔ.” Kɛ ɔ́ kán sɔ’n, nn w’a fa ya tɛ kpa.\n12, 13. (a) ?Ngue ti yɛ be wlali aniaan mɔcuɛ be bisua-ɔ? (b) ?Kɛ be o bisua lɔ’n, be yacili Zoova i mmla’m be su nantilɛ? (c) An yiyi nun.\n12 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, awa seli kɛ ɔ́ klé Biblu’n nun like suanfuɛ’m be ɲrɛnnɛn. I sɔ’n ti, be trali aniaan bian Ritɛrfɔdu nin aniaan bian Van Anbur, ɔ nin aniaan nsiɛn mɔ be nian junman’n su wie’n. Jɔlɛ difuɛ nga be fali aniaan mun ɔli i ja su’n, ɔ seli kɛ aniaan’m be ti tɛ tra Alemaɲin sonja mun lele. I waan aniaan’m be kan awa nin sonja mun, ɔ nin asɔnun’m be su kpɛnngbɛn’m be wun ndɛ tɛtɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ be tu be fɔ kekle kpa. Be wlali Biblu’n nun like suanfuɛ mɔcuɛ sɔ’m be bisua Atlanta lɔ, naan be di afuɛ kpanngban kpa lɔ. Sanngɛ kɛ alɛ’n wieli’n, be yacili aniaan’m be nun. Afin be wunnin kɛ b’a yoman sa tɛ fi.\n13 Kɛ aniaan’m be o bisua lɔ bɔbɔ’n, be miannin be ɲin be nantili Ɲanmiɛn i mmla’m be su. Be klɛli Etazinin lɔ siefuɛ’n i fluwa naan be yaci be nun. Fluwa sɔ’n yiyili nun kɛ Biblu’n waan nán be kun sran. Ɔ maan sɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ kun i ɲinfu yo sa tɛ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n sáci. Yɛ i liɛ’n wíe mlɔnmlɔn, naan i sɔ’n ti’n, be liɛ’n, be kwlá kunman sran. Yɛ be su kunman sran le. I lɛ’n nun’n, be kleli kɛ be ti yakpafuɛ dan. Nanwlɛ, aniaan’m b’a kunndɛman mlɔnmlɔn kɛ be nin Zoova be afiɛn’n saci.\nBE FIN KLƆ’N NUN BE FITELI MLƆNMLƆN\n14. ?Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1914 nun m’ɔ́ fá ju afuɛ 1919 nun’n, sa benin yɛ ɔ juli mɔ Ɲanmiɛn Ndɛ’n yiyi nun-ɔn?\n14 Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1914 nun m’ɔ́ fá ju afuɛ 1919 nun’n, sa ng’ɔ juli Biblu’n nun like suanfuɛ’m be su’n, Malasi 3:1-3 kɛn i ndɛ. (An kanngan nun.) Ɲanmiɛn Zoova nin Zezi Klist m’ɔ ti i “ndolo bofuɛ’n” be wa yoli “Levi i osu’n” nunfuɛ’m be sanwun. Levi i osu’n i nunfuɛ sɔ mun yɛle be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n. Kɛ Zoova wieli be sanwun yo’n, ɔ mannin be junman uflɛ kun. Afuɛ 1919 nun’n, Zezi fali “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” naan ɔ nian Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kwlaa be su, naan ɔ kle be like. (Matie 24:45) Ɔ maan, Ɲanmiɛn i nvle nun sran’m be fin Babilɔnin klɔ dan’n nun be fiteli mlɔnmlɔn. Kɛ ɔ fin lɛ’n, be wun Ɲanmiɛn klun sa’n i wlɛ kpa. Yɛ be klo Ɲanmiɛn kpa tra laa’n. I sɔ’n yo be fɛ dan. —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\n15. ?Kɛ mɔ e fin Babilɔnin klɔ dan’n nun e fiteli ti’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n15 Kɛ e si kɛ e fin Babilɔnin klɔ dan’n nun e fiteli’n, ɔ yo e fɛ dan. Satan w’a kwlá yoman naan sran’m be yaci Ɲanmiɛn i sulɛ mlɔnmlɔn. Sanngɛ, like nga ti yɛ Zoova yoli mɔ e ɲannin e ti’n, maan e wla kpɛn su titi. Yɛle kɛ, ɔ kunndɛ kɛ sran’m be fite nun. (2 Korɛntfuɛ Mun 6:1) Sran miliɔn kpanngban kpa mɔ Ɲanmiɛn i sulɛ’n ti be cinnjin kpa’n, be te o Babilɔnin klɔ dan’n nun. I sɔ’n ti’n, maan e nian e niaan nga be nin Ɲanmiɛn be nantili klanman be ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n, naan sran’m be fin Babilɔnin klɔ dan’n nun be fite.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 14) I nun mɔ Zuifu’m be o Babilɔnin lɔ’n, sa wie’m be juli be su. I wafa kunngba’n, kɛ be nga be nin Ɲanmiɛn b’a bu’n be takali Ɲanmiɛn i sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, sa wie’m be juli Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be su. Sa sɔ’m be nin Zuifu’m be liɛ’n be nun sunman be fa be wun. Sanngɛ, e kwlá seman kɛ sa kwlaa nga be juli Zuifu’m be su’n, be nzɔliɛ yɛle Klistfuɛ’m be liɛ’n. Afin, Zuifu’m be dili afuɛ 70 Babilɔnin lɔ. Sanngɛ, Klistfuɛ’m be liɛ’n trali su.\nBe nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n: Yɛle be nga be se kɛ be ti Klistfuɛ mɔ be nantiman ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n su’n.


Be nga be yo ninnge’m be atɛ Ɲanmiɛn sua’n nun Zerizalɛmun lɔ’n | ?Amun si sɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Digor Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nZezi seli kɛ be nga be yo nnɛn atɛ Ɲanmiɛn sua’n nun Zerizalɛmun lɔ’n, be ti ‘awiefuɛ.’ ?Ngue ti yɛ Zezi i ndɛ sɔ’n ti su-ɔ?\nFLUWA nga Matie klɛli’n nun’n, ɔ seli kɛ: “Jésus wluli Nyanmiɛn i sua’n nun naan w’a fuan be kwlaa nga be yo like atɛ lɔ’n, nin be nga be to like’n, yɛ ɔ su sika mma kacifuɛ’m be tabli’n nin be nga be yo okunmomo atɛ’n be bia’m be bo guali. Yɛ ɔ seli be kɛ: ‘Be klɛli i kɛ: “Bé wá flɛ́ n sua’n lika bɔ sran nin Nyanmiɛn be koko yalɛ nun,” sanngɛ amu’an fa kaci awiefuɛ’m be fiawlɛ.’”—Matie 21:12, 13.\nLalafuɛ nun’n, be nga be di aata Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, be di sran’m be lufle. Yɛle kɛ be gua ninnge’m be gua’n su dan. I wie yɛle okunmomo mɔ be yo be atɛ’n. Okunmomo’m be gua’n w’a cɛnman. Ɔ maan, yalɛfuɛ mun bɔbɔ be kwla to be fa yi tɛ. Sanngɛ, Zuifu’m be lalafuɛ fluwa wie’m be se kɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, be yoli okunmomo nɲɔn atɛ sika ɔkwlɛ denie kun. Ɔ fata kɛ sran kun di junman cɛn ba 25 naan w’a ɲan sika sɔ’n. Nanwlɛ, yalɛfuɛ’m b’a kwlá toman okunmomo kun. Afin, be gua’n cɛnnin. (Saun Yolɛ 1:14; 5:7; 12:6-8) Sa sɔ’n ti, Simeɔn Bɛnin Gamaliɛli m’ɔ ti Zuifu’m be like klefuɛ’n, ɔ fali ya dan. Ɔ maan, ɔ seli kɛ nán maan Zuifu’m be yi tɛ dan kɛ laa’n sa kun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, be tili okunmomo’m be gua’n su ndɛndɛ kpa. Ɔ maan, sika nga be fa to okunmomo nɲɔn laa’n, m’ɔ ti sika ɔkwlɛ denie kun’n, be wa buli nun kpɛ ya.\nI kwlaa sɔ’n kle kɛ, be nga be yo ninnge’m be atɛ Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n be di sran’m be lufle. Ɔ maan, sɛ Zezi seli kɛ be ti “awiefuɛ’n,” ɔ ti su.\n?Amun si sɔ?—Afuɛ 2017, Zuɛn


Yo sa i nuan su, a nin Ɲanmiɛn be nanti | Mantan\nKɛ e nin Ɲanmiɛn é nánti’n maan ‘e yo sa nuan su’\n1-3. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e la Zoova i ase ɔ? (b) ?Ngue yɛ e Defuɛ’n kunndɛ kɛ e yo ɔ?\nMAAN ɔ yo amun kɛ amun o mmeli kun nun naan alie sɔ’n su mlɔn nzue’n nun sa, ɔ maan amun se amun wun kɛ amun liɛ w’a wie. Kpɛkun Ɲanmiɛn sa, sran kun w’a ba, w’a de amun. Kɛ amun defuɛ’n se kɛ “amun a fite nun’n” amun klun tɔ nun sa fɔun. ?Sran sɔ’n m’ɔ deli amun nguan’n, amun su lɛmɛn i ase tititi?\n2 I kunngba’n yɛ Zoova yoli i e lika ɔ. Ɔ yili tɛ fa kpɔli e ti, naan y’a kwla ɲan e ti sa tɛ’n nin wie’n be sa nun. Ɔ maan ɔ fata kɛ e lɛ i ase. Kɛ e si kɛ sɛ e lafi e ti kpɔlɛ tɛ’n su titi’n, Ɲanmiɛn yáci e sa tɛ mun cɛ́ e’n, naan cɛn wie lele é ɲán e ti’n, e wla gua ase. (1 Zan 1:7; 4:9) Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 14 nun lɔ’n sa’n, e ti kpɔlɛ tɛ’n i yilɛ nun’n, yɛ e wunnin Zoova i sran klolɛ’n ɔ nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n weiin ɔn. ?Ngue yɛ é yó é fá lɛ́ i ase ɔ?\n3 Ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie like nga e Defuɛ’n kunndɛ kɛ e yo’n su. Zoova sinnin i nuan ijɔfuɛ Mika i lika seli kɛ: “Atin ng’ɔ ti atin kpa’n, bɔ [Zoova] waan amun fa su’n, like nga i waan amun yo’n, be dun mmua kan kleli amun. Like nga i waan amun yo’n yɛlɛ kɛ i waan nán an bu amun wiengu lufle [“i waan amun yo sa nuan su,” NW], klun-ufue su like’n yɛ amun yo-ɔ, yɛ atin nga amun Nyanmiɛn’n kle amun’n, amun fa su nin amun wun ase kanlɛ.” (Mise 6:8) Maan e sie i nzɔliɛ kɛ ninnge nga Zoova kunndɛ kɛ e yo’n, be nun kun yɛle ‘sa nuan su yolɛ.’ ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo i sɔ liɛ’n niɔn?\nMaan e mian e ɲin e “yo sa ng’ɔ ti kpa’n”\n4. ?Wafa sɛ yɛ e si kɛ Zoova kunndɛ kɛ e nanti i mmla’m be su ɔ?\n4 Sa ng’ɔ ti kpa annzɛ ɔ ti tɛ’n be su mmla nga Zoova kpɛli i’n, ɔ kunndɛ kɛ e nanti su. Kɛ e mian e ɲin e nanti i mmla’m be su’n, e yo sa ng’ɔ ti kpa’n, afin i mmla’m be ti kpa. Ezai 1:17 se kɛ: “Amun suan sa kpa’n i yolɛ, amun yo sa’m be nuan su.” Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ “amun yo nanwlɛfuɛ” yɛle kɛ amun kpɛ sa nuan su yolɛ’n i sin atin. (Sofoni 2:3) Ɔ se ekun kɛ “an fa nzuɛn uflɛ b’ɔ fa Nyanmiɛn liɛ’n bɔ maan amún yó kpa’n [“amún yó sa kpa’n,” NW].” (Efɛzfuɛ Mun 4:24) Sran i tokotoko yolɛ’n, nin ɲannzuɛn sa’m be yolɛ’n, ɔ nin bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n be timan sa nuan su yolɛ, afin Ɲanmiɛn Ndɛ’n bu ninnge kɛ ngalɛ sa’m be fɔ.—Jue Mun 11:5; Efɛzfuɛ Mun 5:3-5.\n5, 6. (a) ?Ngue ti yɛ Zoova i mmla’m be su nantilɛ’n timan kekle ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ nzuɛn uflɛ’n i falɛ’n timan le kun annzɛ le nɲɔn ndɛ ɔ?\n5 ?Zoova i mmla mɔ be kle e sa kpa yolɛ’n be su nantilɛ’n ti kekle? Cɛcɛ. Sran ng’ɔ klo Zoova’n, like kwlaa nga Zoova waan ɔ yo’n, i yolɛ’n su yoman kekle i sa nun. Kɛ mɔ e klo e Ɲanmiɛn nin sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, i ti yɛ e kunndɛ kɛ e mɛn dilɛ wafa’n ɔ jɔ i klun’n niɔn. (1 Zan 5:3) Nán e wla fi su kɛ Zoova “klo like nga be yo i i nuan su sɛsɛ’n.” (Jue Mun 11:7) Sɛ e waan é sɔ́nnzɔn Ɲanmiɛn i sa nuan su yolɛ’n, ɔ fata kɛ e klo like nga Zoova klo i’n, kpɛkun like ng’ɔ kpɔ i’n, maan e kpɔ i wie.—Jue Mun 97:10.\n6 Sa kpa yolɛ’n timan pɔpɔ manman klɔ sran mun afin fɔ’n o be nun. I sɔ’n ti’n ɔ fata kɛ e wla e nzuɛn mɔ maan e yo sa tɛ’n i ase. Kpɛkun maan e fa nzuɛn uflɛ’n. Biblu’n waan kɛ sran kun si Ɲanmiɛn kpa’n, i sɔ’n yo maan “Nyanmiɛn kaci sran sɔ’n titi.” (Kolɔsfuɛ Mun 3:9, 10) Kɛ be se kɛ ‘Ɲanmiɛn kaci sran sɔ’n titi’n’, i sɔ’n kle kɛ nán le kun annzɛ le nɲɔn ndɛ ɔ. Saan kɛ é mían e ɲin kpa naan y’a fa nzuɛn uflɛ’n. Sanngɛ maan e mian e ɲin e yo sa nuan su sɛ, fɔ’n te o e nun. I sɔ’n ti’n, ɔ ju wie’n, e nuan fitefite tɛtɛ, annzɛ e yo sa tɛ.—Rɔmfuɛ Mun 7:14-20; Zak 3:2.\n7. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu fɔnlɛ nga cɛn wie e fɔn’n niɔn?\n7 ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu fɔnlɛ nga cɛn wie, e fɔn’n niɔn? Ɔ ti su kɛ e su seman kɛ fɔnlɛ nga e fɔnnin’n timan like fi. Sanngɛ kusu sa tɛ’n ti nán maan e sa sin bubu e kaan sa. Nán e bu i kɛ e liɛ’n, be yo e sa fi ɔ, ɔ yoman ye mlɔnmlɔn kun naan é yáci Zoova i sulɛ. E Ɲanmiɛn m’ɔ ti aklunyefuɛ’n ɔ fali ajalɛ naan be nga be yo sa tɛ mɔ be kunndɛ kpa kɛ bé káci be sa’n, i klun w’a jɔ be wun. Akoto Zan kan ndɛ kun fa gua e awlɛn su nzue. I waan: “Kɛ ɔ ko yo naan amu’an yo-man sa tɛ’n ti, ń klɛ́ ndɛ nga blɛ́ amun. Sanngɛ sɛ sran wie yo sa tɛ’n, e lɛ e ti ndɛ kanfuɛ, ɔ o e Si Nyanmiɛn wun lɔ, yɛlɛ Jésus-Krist b’ɔ ti sran kpa’n.” (1 Zan 2:1) Zoova fali Zezi yili e ti tɛ. I sɔ’n ti’n kannzɛ bɔbɔ fɔ’n nun yɛ be wuli e’n, sanngɛ e kwla su Zoova kɛ ɔ fa klo’n sa. Ɔ maan e wun blibli e kɛ é tú e klun é yó like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n.\nJasin fɛ’n nin Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n\n8, 9. ?Wafa sɛ yɛ jasin fɛ’n bolɛ’n yi Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo ɔ?\n8 Kɛ e wla e wun ase e bo Ɲanmiɛn Sielɛ jasin fɛ’n e kle e wiengu mun’n, e sɔnnzɔn Ɲanmiɛn m’ɔ yo sa i nuan su sɛsɛsɛ’n. ?Wafa sɛ yɛ Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n ɔ nin jasin fɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ?\n9 Zoova dun mmua bo sran’m be jɔ kwlaa naan w’a nunnun klunwifuɛ mun. Kɛ Zezi kán sa nga bé wá jú mɛn’n i awieliɛ blɛ’n nun’n be ndɛ’n , ɔ seli kɛ: “Saan bé dún mmua bó jasin fɛ’n klé nvle-nvle’m be kwlaa i sin naan sa sɔ’m b’a yo.” (Mark 13:10; Matie 24:3) Kɛ be ‘dun mmua’ bo jasin fɛ’n, i sin sa nga bé wá jú’n i kun yɛle ɲrɛnnɛn dan’n. Mɛn uflɛ mɔ bé yó sa kpa’n i nun’n, ɲrɛnnɛn dan sɔ’n bó i ɲrun atin, afin klunwifuɛ’m bé wíe núnnún sekeseke. (Matie 24:14, 21, 22) Sran fi kwlá buman Zoova fɔ seman kɛ ɔ yoli klunwifuɛ’m be tɛ. Afin ɔ dun mmua boli be jɔ. Ɔ kunndɛli kɛ be kaci be sa naan w’a nunnunman be.—Zonas 3:1-10.\nKɛ e bo jasin fɛ’n e kle sran kwlaa’n, e kle kɛ e kpaman sran nun kɛ Ɲanmiɛn sa.\n10, 11. ?Wafa sɛ yɛ jasin fɛ’n bolɛ nun’n, e yi sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo ɔ?\n10 ?Wafa sɛ yɛ jasin fɛ’n i bolɛ’n nun’n, e yi sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo ɔ? Kɛ e bo jasin fɛ’n e yo sa ng’ɔ ti su’n, afin e kwla uka e wiengu mun naan b’a ɲan nguan. Maan e bu nzue su alie m’ɔ su utu’n i su akunndan e nian. Kɛ e ko fin nun fite’n, e wiengu nga be te o nzue’n nun’n be ukalɛ yɛ e kunndɛ ɔ. ?Nɛ́n i ɔ? I wafa kunngba’n, sran wie’m be te yo mɛn tɛ nga nunfuɛ. Be su kpli kpa, sanngɛ be nin a kwlá fiteman nun. Ɔ fata kɛ e uka be. Nanwlɛ, be nun kpanngban be kpalo jasin fɛ’n nga e bo’n. Sanngɛ kɛ mɔ Zoova te trɛ i awlɛn be wun’n ti’n, maan e uka be naan ‘be kaci be nzuɛn’n.’ I liɛ’n bé kwlá ɲán nguan.—2 Piɛr 3:9.\n11 Asa ekun kɛ e bo jasin fɛ’n e kle sran kwlaa nga e to i’n, e kle kɛ e kpaman sran nun. I sɔ’n ti sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i wafa cinnjin kpa kun. Nán e wla fi kɛ: “Nyanmiɛn liɛ’n, ɔ kpa-man sran nun, sanngɛ nvle kwlaa nun’n, sran ng’ɔ sro i b’ɔ yo i klun sa’n, i klun jɔ i wun.” (Sa Nga Be Yoli’n 10:34, 35) Sɛ e kunndɛ kɛ é yó sa nuan su sɛsɛsɛ kɛ Ɲanmiɛn sa’n, ɔ fataman kɛ e kpli e di sran jɔlɛ. Sɛ blɔfuɛ annzɛ sran ble o, sɛ yalɛfuɛ annzɛ aɲanbeunfuɛ o, maan e bo jasin fɛ’n e kle i. Kɛ e yo sɔ’n, e man sran kwlaa i atin naan ɔ tie jasin fɛ’n naan ɔ fa ajalɛ nga ɔ klo’n.—Rɔmfuɛ Mun 10:11-13.\nWafa nga e nin e wiengu mun e tran’n\n12, 13. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ e kpli e di sran jɔlɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zezi se kɛ “nán an bu sran fɔ” yɛ “nán an kan sran wun ndɛ” i bo’n yɛle benin? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)\n12 Kɛ e nin e wiengu mun e tran kɛ Zoova nin e tran sa’n, i sɔ’n ti sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n wie. E wiengu fɔ bulɛ’n ti kpe kan sa. E kan be sa tɛ nga be yo’n i ndɛ. Wie liɛ’n e bu i kɛ be su bu akunndan tɛ wie, annzɛ dunman kunndɛlɛ ti yɛ be su fa ajalɛ wie ɔ. ?Sanngɛ e nun onin yɛ ɔ kunndɛman kɛ Zoova si i aunnvuɛ ɔ? Zoova jranman e sa tɛtɛ’m be su sa trilili. Jue tofuɛ’n seli kɛ: “?[Zoova], sɛ ɔ waan á nían tɛ nga e yo’n, wan cɛ yɛ ɔ ka lɛ ɔ ɔ́ yó ye ɔ?” (Jue Mun 130:3) ?Kɛ mɔ Zoova fɛmɛn i ɲin sieman fɔnlɛ nga e fɔn’n su’n, i sɔ’n ciciman e wla? (Jue Mun 103:8-10) ?I sɔ’n ti’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e nanti ɔ?\n13 Sɛ e wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn i sa nuan su yolɛ’n nun’n ɔ si sran aunnvuɛ’n, ndɛ ng’ɔ timan e ndɛ annzɛ ɔ timan cinnjin’n i nun’n, e su kpliman e diman sran jɔlɛ. Kɛ Zezi kán Ɲanmiɛn ndɛ oka’n su lɔ’n, ɔ seli kɛ: “Nán an bu sran fɔ maan Nyanmiɛn bu amun fɔ.” (Matie 7:1) Lik fluwa’n nun’n ɔ seli ekun kɛ: “Nán an kan sran wun ndɛ, yɛ Nyanmiɛn su kan-man amun wun ndɛ.” * (Lik 6:37) Zezi si weiin kɛ klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n, ɔ bu i wiengu’m be fɔ ndɛndɛ kpa. Sanngɛ Zezi i ndɛ tiefuɛ nga be cɛman naan b’a bu sran fɔ kekle’n, ɔ fata kɛ be wla be nzuɛn tɛ sɔ’n i ase.\n14. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e “bu sran fɔ” ɔ?\n14 Like nga ti yɛ ɔ fataman kɛ e ‘bu sran fɔ’n’ yɛle kɛ b’a tuman e kɛ e di i sɔ junman. Zaki m’ɔ ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n seli kɛ sran kunngba ng’ɔ “sieli mmla’n, b’ɔ jran su di jɔlɛ’n,” yɛle Zoova. I sɔ’n ti yɛ ɔ usali kɛ: “?A ti ɔ liɛ sɛ bɔ a bu ɔ niaan fɔ-ɔ?” (Zak 4:12; Rɔmfuɛ Mun 14:1-4) Asa ekun fɔ m’ɔ o e nun ti’n, ɔ cɛman naan y’a di ndɛ kwlɛ. E kwla bu sran’m be wun akunndan tɛ. Wie liɛ’n e fa sa nga be yoli e’n, e sieli e klun, annzɛ e ɲin kwla blo sran wun. Wie liɛ’n kusu e bu e wun sran kpa. Nzuɛn tɛtɛ sɔ’m be ti’n, e wiengu wie’m be wun kwla yo e tɛ. Sanngɛ sɛ e wun i wlɛ kɛ nán sa ngba yɛ e kwla si i’n, e su kpliman e buman e wiengu fɔ. Asa ekun’n, e siman sran’m be klun akunndan’n, annzɛ sa kwlaa ng’ɔ o be su’n. ?E ti e liɛ sɛ mɔ e kan e wiengu nga be mian be ɲin be su Ɲanmiɛn’n, be wun ndɛ ɔ? Maan e yo kɛ Zoova sa. Yɛle kɛ ninnge nga aniaan’m be yo m’ɔ ti kpa’n, i su cɛ yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie ɔ.\n15. ?Ijɔlɛ nin ayeliɛ benin mun yɛ be nin Ɲanmiɛn sufuɛ’n fataman ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n15 ?Yɛ e nin e awlobofuɛ mun e tranlɛ nun’n nin? Awlo’n ti lika kun m’ɔ fata kɛ fɔundi tran nun ɔn. Sanngɛ ɔ timan sɔ andɛ. Awlobo kunngba nunfuɛ’m be tranlɛ’n yoman fɛ kaan sa. Yasua nin bla, ɔ nin siɛ nin niɛn wie mun, be kle be awlobofuɛ’m be yalɛ. Be kpɛ be tranfuɛ’m be nzowa, annzɛ be bo be. Sanngɛ ndɛ tɛtɛ kanlɛ’n, nin aɔwi tɛtɛ dilɛ’n, ɔ nin sran kpokokpoko yolɛ’n be nin Ɲanmiɛn sufuɛ’n fataman. (Efɛzfuɛ Mun 4:29, 31; 5:33; 6:4) Zezi i afɔtuɛ ng’ɔ mannin e kɛ ‘nán e bu sran fɔ’ yɛ ‘nán e kan sran wun ndɛ’n,’ ɔ timan gua su lɔ kunngba liɛ. Kɛ e o awlo lɔ’n, ɔ fata kɛ e nian su e nanti wie. Nán e wla fi kɛ sa nuan su yolɛ’n i wie yɛle kɛ e nin e wiengu mun e tran kɛ Zoova nin e tran’n sa. E Ɲanmiɛn’n kusu nin e tranman klunwi su. Sanngɛ sran ng’ɔ klo be’n, be yo “i annvɔ.” (Zak 5:11) Nanwlɛ, ajalɛ ng’ɔ kle e lɛ’n, ɔ yo ɲɛnmɛn dan!\nAsɔnun kpɛnngbɛn mɔ ‘be yo sa’m be nuan su’n’\n16, 17. (a) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo ɔ? (b) ?Sɛ sa tɛ yofuɛ kun waan ɔ kacimɛn i sa’n, ngue yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n16 Sa nuan su yolɛ’n ti e kwlaa e ndɛ, sanngɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be liɛ’n, ɔ ti cinnjin kpa. Amun nian wafa nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin ‘famiɛn i awlo lɔ sran dandan mun’ annzɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ndɛ’n. Ɔ seli kɛ: “Famiɛn kun ɔ́ nían mmla’n su ɔ́ síe mɛn’n, i awlo lɔ sran dandan’m bé yó sa’m be nuan su.” (Ezai 32:1) Ɔ maan Zoova kunndɛ kɛ, kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be di be junman’n, be yo sa nuan su. ?Wafa sɛ yɛ be kwla yo sɔ ɔ?\n17 Sran sɔ mɔ b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, be si kɛ sa nuan su yolɛ’n i wie yɛle asɔnun’n i sanwun yolɛ. Ɔ ju wie’n, ɔ fata kɛ be di be nga be fɔnnin dan’n be jɔlɛ. Sanngɛ i sɔ yolɛ nun’n, be wla fiman kɛ, kɛ Ɲanmiɛn dí sran kun jɔlɛ’n, sɛ ɔ nin aunnvuɛ silɛ fata’n, ɔ si i aunnvuɛ. Ɔ maan be kunndɛ kɛ bé úka sran ng’ɔ fɔnnin’n naan ɔ kaci i sa. ?Sanngɛ sɛ i waan ɔ kacimɛn i sa’n nin? Kɛ m’ɔ fata kɛ be yo sa nuan su sɛsɛsɛ’n ti’n, Zoova i Ndɛ’n se be kɛ: “An kan sa tɛ yofuɛ’n i bo amun nun lɛ.” I bo’n yɛle kɛ be tu i asɔnun’n nun. (1 Korɛntfuɛ Mun 5:11-13; 2 Zan 9-11) Nán kɛ i sɔ’n yo be fɛ ti ɔ. Sanngɛ be si kpa kɛ asɔnun’n i sanwun yolɛ’n ti’n, i sɔ yolɛ’n nin i fata. Asa kusu’n, be lafi su kɛ cɛn wie lele sa tɛ yofuɛ’n káci i sa naan ɔ́ sɛ́ i sin asɔnun’n nun ekun.—Lik 15:17, 18.\n18. ?Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé mán sran kun i afɔtuɛ’n, ngue yɛ be wla fiman su ɔ?\n18 Kɛ be se kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo sa nuan su’n, i wie ekun yɛle kɛ afɔtuɛ nga be man’n, ɔ taka Biblu’n su. Nán kɛ fɔnlɛ nga e fɔn’n, i kunndɛlɛ ɔ nin e fɔ tulɛ nglɛmun nnɔsua ngunmin ti yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be o lɛ ɔ. Sanngɛ sɛ aniaan kun “yo sa wie b’ɔ ti-man kpa’n,” be “kle i atin ng’ɔ ti kpa’n amanniɛn su.” Afin be si kɛ, kɛ Ɲanmiɛn yo sa i nuan su’n, ɔ yomɛn i klunwi su. (Galasifuɛ Mun 6:1) Asɔnun kpɛnngbɛn’m be su tutumɛn i fofofo. Be su kɛnmɛn i ndɛ tɛtɛ kusu, afin kɛ be man afɔtuɛ’n i klolɛ su’n, i sɔ’n kwla wla sa tɛ yofuɛ’n i fanngan. Kannzɛ sɛ sa tɛ ng’ɔ yoli’n ti’n, ɔ fata kɛ be bu i fɔ bɔbɔ’n, naan be yiyi i sa tɛ’n i bo nzuɛn’n nun weinwein kle i’n, be wla fiman su kɛ aniaan ng’ɔ fɔnnin lɛ’n, ɔ ti Zoova i bua’m be nun kun. * (Lik 15:7) Sɛ be man sa tɛ yofuɛ kun i afɔtuɛ’n, annzɛ be tu i fɔ klolɛ su’n, ɔ kwla kaci i sa.\n19. ?Ajalɛ benin yɛ, ɔ ju wie’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be fa ɔ? ?Yɛ ngue nun yɛ be nian naan b’a fa ajalɛ sɔ’n niɔn?\n19 Ajalɛ nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be fa’n, wie liɛ’n ɔ kan aniaan wie mun. I wie yɛle kɛ cɛn wie’n be yia. Be kunndɛ kɛ bé nían naan sɛ aniaan wie’m be kwla yo asɔnun kpɛnngbɛn annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ o. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be si kɛ ɔ fataman kɛ be kpa sran nun annzɛ be fa sran nga be klo i’n. Sanngɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun yɛ be nian naan b’a fa ajalɛ kun ɔn. Kɛ be yo sɔ’n be fa afɔtuɛ nga su: “Sɛ a nian ti-man sran kun i nuan nun ndɛ’n, nán bu i fɔ, nán bu sran’n wie kpa tra wie.”—1 Timote 5:21.\n20, 21. (a) ?Ngue yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kplin be ɲin be yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ? (b) ?Ngue yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla yo fa uka “be nga be anwlɛn sɔ-man’n” niɔn?\n20 Asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo sa nuan su sɛsɛsɛ wafa uflɛ ekun. Kɛ Ezai seli kɛ ‘bé yó sa’m be nuan su’n,’ ɔ kan guali su kɛ: “Be ngba bé wá yó kɛ like bɔ be fiɛ i bo bɔ kɛ aunngban’n ɔ́ fíta’n ɔ nyan-man be’n sa. Bé yó kɛ lika bɔ be fia nun, bɔ kɛ aunngban dan’n ɔ́ tú’n, ɔ kan-man be’n sa. Bé yó kɛ nzue ba b’ɔ sonji lika kee nun’n sa. Bé yó kɛ yɛbuɛ dan wie b’ɔ man fɔnvɔ lika bɔ waka fi fifi-man lɛ’n sa.” (Ezai 32:2) Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kplin be ɲin be fɔnvɔ be wiengu nga be su Ɲanmiɛn’n. Be yo maan be wla gua ase.\n21 Andɛ sran’m be wun be ɲrun dan, be wla bo be wun. ?Asɔnun kpɛnngbɛn mun, ngue yɛ amún yó fá úka “be nga be anwlɛn sɔ-man’n” niɔn? (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:14) Kɛ bé kán afɛ ng’ɔ o be su’n i ndɛ klé amun’n, wafa nga be wun fa yo be’n, maan ɔ yo amun sɔ wie. (Zak 1:19) Atrɛkpa sa nga ti yɛ be ‘koko’ dan’n, be kunndɛ kɛ bé bó su klé sran nga be lafi i su’n. (Nyanndra Mun 12:25) Amun se be kɛ be ndɛ lo Zoova nin aniaan mun, naan be bu be sran kpa, naan be klo be kpa liɛ su. (1 Piɛr 1:22; 5:6, 7) Asa ekun amun kwla srɛ Ɲanmiɛn man be. Kɛ sran kun wun kpa kɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun su srɛ i ti’n, nanwlɛ i sɔ’n kwla fɔnvɔ i dan. (Zak 5:14, 15) Amun ɲin mɔ amun kplin naan amun a uka be nga be wla w’a bo be wun’n, Ɲanmiɛn m’ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ’n ɔ wun i.\nKɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be wla be nga be wla w’a bo’n be fanngan’n, be sɔnnzɔn Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n.\n22. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo sa nuan su kɛ Zoova sa ɔ? ?I sɔ’n yo Zoova sɛ?\n22 Nanwlɛ kɛ é yó sa nuan su sɛsɛsɛ kɛ Zoova sa’n, nn é fá e wun é mɛ́ntɛn i. Kɛ e nanti i mmla mun mɔ be ti sɛsɛsɛ’n be su’n, kɛ e bo jasin fɛ’n e kle sran mun’n, ɔ nin kɛ e fa e ɲin e sie like nga e wiengu’m be yo m’ɔ ti kpa’n i ngunmin su’n, e yi sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo kɛ Ɲanmiɛn sa. Asɔnun kpɛnngbɛn mun, kɛ amun yo mɔ fiɛn wluman asɔnun’n nun’n, kɛ amun fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n uka sran’n, kɛ ajalɛ nga amun fa’n ɔ kle kɛ amun kpaman sran nun’n, yɛ kɛ amun wla be nga be wla w’a bo be wun’n be fanngan’n, amun yi sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i nglo kɛ Ɲanmiɛn sa. Kɛ Zoova nian asiɛ’n su wa m’ɔ wun kɛ be nga be nin i nanti’n be su kplin be ɲin ‘bé yó sa nuan su’ sɛsɛsɛ’n, i klun jɔ dan.\n^ ndɛ kpɔlɛ 13 Zezi i ndɛ sɔ’n, Biblu wie’m be kacili i kɛ “nán an bu sran fɔ” yɛ “nán an kan sran wun ndɛ.” Ɔ ti kɛ be su se kɛ “nán an bo sran i fɔ bulɛ bo” yɛ “nán an bo sran i wun ndɛ kanlɛ bo” sa. Sanngɛ wafa nga be klɛli Zezi i afɔtuɛ’n Glɛki nun’n, ɔ kle kɛ ninnge sɔ’m be yolɛ’n wo e nzuɛn’n nun naan e yo be titi. Sanngɛ ɔ fata kɛ e yaci be yolɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 18 Like nga 2 Timote 4:2 se asɔnun kpɛnngbɛn mun kɛ be yo’n yɛ: “Sran ng’ɔ yo sa’n ijɔ i, wla be fanngan.” Glɛki nun ndɛ mma parakaléô yɛ Wawle’n kaci i kɛ “wla be fanngan” ɔn. Ndɛ mma kun m’ɔ mɛntɛn i’n yɛle paraklêtos. Be fa ndɛ mma sɔ’n fa kan sran ng’ɔ uka be nga be fa be kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su’n, i ndɛ. I lɛ’n kle kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti aniaan’m be ukafuɛ.\nMmla’n 1:16, 17 ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ Izraɛli lɔ jɔlɛ difuɛ’m be yo ɔ? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ i sɔ’n man asɔnun kpɛnngbɛn mun ɔn?\nZeremi 22:13-17 ?Sa benin mun yɛ Zoova bu be fɔ wa ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin naan y’a yo sa nuan su kɛ i sa ɔ?\nMatie 7:2-5 ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ fɔnlɛ nga aniaan’m be fɔn’n, i su yɛ e fa e ɲin sie ɔ?\nZak 2:1-9 ?Kɛ be bu sran’n wie kpa tra wie’n, i sɔ’n yo Zoova sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e nin e wiengu mun e tranlɛ nun’n, e kwla nanti afɔtuɛ ng’ɔ man e’n su ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Nowe boboli mmeli kun. - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nNOWE le bla kun yɛ ba yasua nsan. Be yɛle Sɛmu, nin Kamu yɛ Zafɛti. Be nsan’n be le bla. Nowe i awlobofuɛ’m be ti sran mɔcuɛ.\nCɛn kun, Ɲanmiɛn seli Nowe kɛ ɔ yo abonuan like kun. Ɔ seli i kɛ ɔ bobo mmeli dan kun. Mmeli sɔ’n i dan su’n ti kɛ bato sa, sanngɛ i tɛnndɛn nun’n, ɔ fa alaka kpli wie. Ɲanmiɛn seli i kɛ ‘maan i klun lɔ’n ɲan etazi nsan’ naan ‘ɔ kpɛkpɛ mmeli’n nun sua ba sua ba.’ Sua ba’m be ti Nowe nin i awlobofuɛ mun ɔ nin nnɛn’m be liɛ’n. Bé síe be aliɛ dilɛ ninnge mun lɔ.\nƝanmiɛn seli Nowe kɛ ɔ fa gudrɔn ɔ kan mmeli’n i klun nin i sin’n naan nzue w’a wluman nun. Ɲanmiɛn seli kɛ: ‘Ń wá tɔ́ nzue dan kpa kun asiɛ’n su, ń fá núnnún ninnge nga be o asiɛ’n su’n be kwlaa. Sran kwlaa nga w’a wluman mmeli’n nun’n, ɔ wú.’\nNowe nin i mma’m be ɲin yili Zoova, be boli mmeli’n. Sanngɛ sran’m be srili be. Sa kekleekle mun yɛ sran sɔ’m be yo ɔ. Sran fi w’a faman Nowe i ndɛ’n su.\nKɛ mɔ mmeli’n cɛnnin dan’n ti’n, i bobolɛ’n cɛli kpa, ɔ dili afuɛ kpanngban. Siɛn’n, Ɲanmiɛn seli Nowe kɛ ɔ fa nnɛn mun wlɛ i mmeli’n nun. Ɔ seli i kɛ ɔ fa nnɛn wafa wie’m be nun nɲɔnnɲɔn fa wlu mmeli’n nun, bla kun nin yasua kun. Sanngɛ be akpasua nga be ka lɛ’n be liɛ’n, ɔ fa be nun yasua kun nin bla kun, sɔ fa nso. Ɲanmiɛn seli Nowe ekun kɛ ɔ fa anunman akpasua wafa kwlaa wlu mmeli’n nun wie. Nowe niannin Ɲanmiɛn ndɛ i kwlaa su yoli.\nI sin’n, Nowe nin i awlobofuɛ’m be wluli mmeli’n nun wie. Kpɛkun Ɲanmiɛn ɲinnin anuan’n. Be o mmeli’n i klun lɔ bé mínndɛ. ?Amun bu i sin be nian, sɛ ɔ ti kɛ amun nin be yɛ be o mmeli’n i klun lɔ bé mínndɛ’n, nn amún sé sɛ? ?Nzue sɔ’n ɔ tɔ sakpa kɛ nga Ɲanmiɛn fa kannin’n sa?\nBo Bolɛ 6:9-22; 7:1-9.\n?Nowe i awlobofuɛ’m be ti sran nɲɛ? ?Yɛ be flɛ i wa yasua nsan’n be sɛ?\n?Abonuan like benin yɛ Ɲanmiɛn seli Nowe kɛ ɔ yo ɔ, yɛ ngue ti ɔ?\n?Kɛ Nowe kannin mmeli’n i kplanlɛ ndɛ kleli i tranfuɛ mun’n, sɛ yɛ be yoli ɔ?\n?Ɲanmiɛn seli Nowe kɛ ɔ yo nnɛn’m be sɛ?\n?Kɛ Ɲanmiɛn ɲinnin mmeli’n i anuan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ Nowe nin i awlobofuɛ’m be yo ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 6:9-22 nun.\n?Ngue ti yɛ maan Nowe yoli Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ’n i sufuɛ kpa kun ɔn? (Bob. 6:9, 22)\n?Wafa sɛ yɛ Zoova bu sa kekleekle yolɛ’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ kwla ɲan ta e ɲin su yiyilɛ nun ɔn? (Bob. 6:11, 12; Jue. 11:5)\n?Wafa sɛ yɛ kɛ Zoova i anuannzɛ’n kle e atin’n, e kwla fa Nowe i ajalɛ’n su ɔ? (Bob. 6:22; 1 Zan 5:3)\nKanngan Bo Bolɛ 7:1-9 nun.\n?Kɛ Zoova bu Nowe mɔ fɔ o i nun’n i sran kpa’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n wla e fanngan andɛ ɔ? (Bob. 7:1; Nya. 10:16; Eza. 26:7)


?Ɔ fata kɛ n lafi su kɛ klɔ sran fin ndo?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abkhaze Abui Abɛ Acoli Afrikaans Albanais Allemand Alur Anglais Arabe Arménien Assamais Attié Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Basque Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Edo Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gokana Goun Grec Guarani Gujarati Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indonésien Irlandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Konkani (Romain) Kosrae Krio Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes hongroise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Mongol Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quiché Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Sunda Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tiv Tlapanec Tojolabal Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nSɛ nán Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun’n, nn e o asiɛ’n su sa ngbɛn. Sɛ kusu Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun’n, nn ɔ kwla tɛ sa nga be ju’n, be su kosan nga e fa usa e wun’n be su. Kpɛkun, e kwla si e ɲrun lɔ sa liɛ mun.\nSa kun yɛ: Be flɛ gbanflɛn kun kɛ Alɛksi. Ɔ lafi su titi kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ. Sanngɛ, cɛn kun be suklu lɔ’n, be like klefuɛ kun yiyi nun kleli be kɛ nán Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun ɔn. Naan i kpa bɔbɔ’n, klɔ sran fin ndo. Yɛ fluwa sifuɛ dandan’m be kle weiin kɛ ɔ ti sɔ sakpa. Alɛksi i akunndan’n sanngannin dan ndɛ sɔ’n ti. Sanngɛ, w’a kunndɛman kɛ be yo i finfin. Ɔ seli i klun lɔ kɛ: ‘?Sɛ fluwa sifuɛ dandan’m be wunnin kɛ ndɛ sɔ’n ti nanwlɛ’n, ndɛ benin yɛ n kwla kan ɔn?’\n?Sɛ ɔ ti wɔ’n, kɛ mɔ a wunnin i fluwa wie’m be nun kɛ klɔ sran fin ndo’n ti’n, á bú i nanwlɛ?\nSran wie’m be se kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ. Yɛ wie’m be se kɛ klɔ sran fin ndo. Sanngɛ be bue nɲɔn’n, be nun wie fi kwlá yiyiman sa nga ti yɛ ɔ kan sɔ’n i nun.\nSran wie’m be lafi su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ. Afin, be kleli be sɔ be asɔnun lɔ.\nSran wie’m be lafi su kɛ klɔ sran fin ndo. Afin, be kleli be sɔ suklu lɔ.\nBU KOSAN NSIƐN NGA’M BE AKUNNDAN\nBiblu’n se kɛ: “Sua nga be o lɛ’n, sran yɛ ɔ kplannin be kwlaa-a, sanngɛ Nyanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa-a.” (Ebre Mun 3:4) ?E kwla lafi ndɛ sɔ’n su?\n?Sran kun kwla se kɛ sua m’ɔ o sa’n, nán sran yɛ ɔ kplannin ɔn? I wafa kunngba’n, ɔ fataman kɛ e se kɛ nán Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun ɔn.\nSRAN’M BE SE KƐ: Like kun kpukeli ɲanmiɛn su lɔ, i sin yɛ ninnge’n kwlaa be boli nun ɔn.\n1. ?Wan yɛ ɔ kpukeli like sɔ’n nun ɔn? ?Annzɛ ngue ti yɛ like sɔ’n kpukeli ɔ?\n2. ?Ninnge’m be boli nun sa ngbɛn? ?Annzɛ kusu sran kun yɛ ɔ yili be ɔ? ?Beninfuɛ’n yɛ ɔ kwla yo nanwlɛ ɔ?\nSRAN’M BE SE KƐ: Klɔ sran fin ndo.\n3. ?Sɛ klɔ sran fin ndo’n, ngue ti yɛ e si ngwlɛlɛ tra ndo mun ɔn?\n4. Mannzin ngbɛn sa mɔ nguan nunmɛn i nun’n, ngwlɛlɛfuɛ kun yɛ ɔ yi ɔ. ?Yɛ klɔ sran mɔ nguan o nun’n nin?\nSRAN’M BE SE KƐ: Sa’m be kle weiin kɛ klɔ sran fin ndo.\n5. ?Sran ng’ɔ kan sɔ’n, ɔ kpɛli i bo niannin kɛ ɔ ti nanwlɛ?\n6. ?Nán kɛ sran wie’m be wun kɛ fluwa sifuɛ dandan’m be se kɛ klɔ sran fin ndo’n, i ti yɛ be lafi su sɔ wie ɔ?\n“Sɛ a wlu bo ble kun nun naan a ko fite waka sua klanman kpa kun su’n, á sé kɛ: ‘Sua nga ti klanman o! Waka’m be bɔbɔ yɛ be sasali be wun su yɛ ɔ kacili sua ɔ.’ Ɔ kwlá yoman sɔ mlɔnmlɔn. I wafa kunngba’n, e lafi su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ.”—Zulia.\n“Wienun ɔn, sran kun se wɔ kɛ like kun yɛ ɔ kpukeli yɛ fluwa nɲa’m be sasali be wun su yɛ be kacili fluwa wunmuan kun ɔn. ?Á bú i nanwlɛ?”—Guɛnin.\nLIKE NGA TI YƐ Ɔ FATA KƐ A LAFI ƝANMIƐN SU’N\nBiblu’n wla e fanngan kɛ maan e “si ngwlɛlɛ.” (2 Timote 1:7) Ɔ maan, nán sa nga’m be ti yɛ ɔ fata kɛ a lafi Ɲanmiɛn su ɔ:\nAKUNNDAN NGA A BU’N. (Ɔ yo wɔ kɛ sran kun m’ɔ le kwlalɛ’n ɔ o lɛ sa, i ti yɛ ɔ fata kɛ a lafi i su ɔ.)\nLIKA NGA A ƝINNIN LƐ’N. (Nán se kɛ lɔfuɛ’m be lafi Ɲanmiɛn su ti yɛ a lafi i su wie ɔ.)\nƆ OSUFUƐ MUN. (Nán se kɛ min si nin min nin be lafi Ɲanmiɛn su, i ti yɛ n lafi i su wie ɔ.)\nSanngɛ maan sa nga ti yɛ a lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ taka like kpa su.\n“Kɛ suklu lɔ’n, e like klefuɛ’n kán junman nga e wunnɛn’n i lika fanunfanun’m be di’n be ndɛ’n, n wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn o lɛ sakpa. E wunnɛn’n i lika kun le i junman m’ɔ di ɔ. Sanngɛ, be kwlaa be uka be wun. Yɛ blɛ sunman’n, e wunman nun. Nanwlɛ, klɔ sran wunnɛn’n, ɔ ti abonuan.”—Tereza.\n“Kɛ n wun etazi dandan mun’n, annzɛ mmeli dandan mun’n, annzɛ loto mun’n, n usa min wun kɛ: ‘?Wan yɛ ɔ yoli like nga ɔ?’ Loto m’ɔ o sa’n, ngwlɛlɛfuɛ mun yɛ be yili ɔ. Afin, be fa ninnge kanngan fanunfanun be sasali su yɛ ɔ kacili loto yɛ e fu nun ɔn. Sɛ sran yɛ ɔ yili loto’n, Ɲanmiɛn kusu yɛ ɔ yili klɔ sran ɔn.”—Risar.\n“Kɛ ń súan ninnge’m be su like ń kɔ́’n, n wun i wlɛ kɛ klɔ sran kwlá finman ndo. [...] Kɛ be se kɛ klɔ sran fin ndo’n, m bu i kɛ i su lafilɛ’n ti kekle tra Ɲanmiɛn sulafilɛ’n.”—Antonin.\nFluwa sifuɛ dandan’m b’a suan ninnge’m be su like lele. Sanngɛ, like nga ti yɛ be se kɛ klɔ sran fi ndo’n, be ngba be nuan sɛman su. Sɛ be bɔbɔ be nuan sɛman ndɛ sɔ’n su’n, nán wɔ yɛ a su siman su akplowa ɔ.\nSɛ ɔ janvuɛ suklu ba kun se ɔ kɛ: “N liɛ’n, n lafiman Ɲanmiɛn su. ?Yɛ ɔ li?” Wafa nga á tɛ́ i su’n klɛ i wa.\nKɔ www.jw.org/fr su. (Tin LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCƐNTS su.) Nian video nga be flɛ i kɛ Ce qu’ils en pensent — Croire en Dieu.


“Be nga be lafi Nyanmiɛn su’n, bɔ be tra be anwlɛn b’ɔ maan be nyan like nga i waan ɔ́ fá mán be’n, an nian be liɛ’n su yo.”—EBRE MUN 6:12.\nJUE: 86, 54\n?Ngue yɛ Zɛfte nin i wa bla’n be yoli mɔ sɛ e nian su’n, e su yoman sa tɛ nga sran’m be yo’n wie ɔ?\n?Sɛ be yo e sa’n, Ɲanmiɛn i mmla benin yɛ sɛ e wla kpɛn su’n, é nánti klanman titi ɔ?\n?Ngue yɛ like suanlɛ nga kleli wɔ mɔ a kunndɛ kɛ á nánti su dí Ɲanmiɛn junman’n i kpa ɔ?\n1, 2. ?Ngue yɛ ɔ yoli kekle mannin Zɛfte nin i wa bla’n niɔn?\nBE FLƐ laa Izraɛli lɔ bian kun kɛ Zɛfte. Kɛ ɔ ɔli alɛ kunlɛ m’ɔ́ sɛ́ i sin bɛ́ i awlo’n, ɔ́ nían ɔn, i wa bla’n su bɛ i atin kpalɛ. Ɔ́ bá’n, nn ɔ́ tó jue yɛ ɔ́ sí able. Kɛ ɔ yo naan ɔ yo Zɛfte i fɛ naan ɔ ko tɔ i wa’n nun’n, w’a yoman sɔ. Ɔ tili i wun tralɛ’n nun. Kpɛkun, ɔ seli kɛ: “Ee! Min wa, w’a kun min, w’a kun min! Amun ngba yɛ amun sanngan min angunndan’n nin-ɔn.” I sin’n, ɔ seli i wa’n kɛ ɔ tali Zoova i nda. Naan ɔ lemɛn i yowlɛ fi kun. Nda mɔ Zɛfte tali’n ti’n, i wa bla’n su jaman bian yɛ ɔ su wuman ba. Sanngɛ, talua’n wlɛli i si’n i fanngan kɛ ɔ nian nda ng’ɔ tali’n i su yo. I lɛ’n nun’n, Zɛfte i wa bla’n kleli kɛ ɔ lafi Zoova su. Ɔ si kɛ Zoova kwlá semɛn i kɛ ɔ yo like ng’ɔ timan su’n. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:34-37) Ndɛ sɔ’n mɔ ba bla’n kannin’n, ɔ yoli Zɛfte fɛ. Afin ɔ wunnin kɛ i wa bla’n w’a jrɛn i sin naan bé yó like ng’ɔ yo Zoova fɛ’n.\n2 Zɛfte nin i wa bla’n be si kɛ Zoova yo sa’m be nuan su titi. Ɔ maan, be kunndɛli kɛ be nin i bé nánti klanman titi. Sanngɛ, w’a yoman pɔpɔ w’a manman be. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, be miannin be ɲin be yoli like kwlaa nga be kwla yo’n, naan Zoova klun jɔ be wun.\n3. ?Ngue ti yɛ Zɛfte nin i wa bla’n be wun ndɛ’n kwla yo e ye andɛ ɔ?\n3 E kunndɛ kɛ e nin Zoova é nánti klanman titi. Sanngɛ, ɔ timan pɔpɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e “jran Klist sulafilɛ ndɛ’n” su kekle kpa. (Zid 3) Kɛ e ko yo naan y’a kwla yo sɔ’n ti’n, like suanlɛ nga wá kán sa wie mɔ be tanndannin Zɛfte nin i wa bla’n be ɲrun’n be ndɛ. Kpɛkun, ɔ́ klé e like nga ti yɛ be nin Zoova be kwla nantili klanman titi’n.\nNÁN E NIAN SRAN’M BE AYELIƐ TƐTƐ’N SU\n4, 5. (a) ?Kɛ Izraɛlifuɛ’m bé kó trán mɛn nga Zoova seli kɛ ɔ́ fá mán be’n i nun lɔ’n, ngue yɛ Zoova seli kɛ be yo ɔ? (b) ?Kɛ nga Jue Mun 106 fa kan’n sa’n, Izraɛlifuɛ’m be ɲin kekle’n ti’n, sa benin yɛ ɔ juli be su ɔ?\n4 Wafa nga laa Izraɛlifuɛ’m be nin Ɲanmiɛn be nantili mɔ be wunnin i su afɛ’n, Zɛfte nin i wa bla’n be wla kpɛnnin su titi. Yɛle kɛ, i nun mɔ Izraɛlifuɛ’m bé kó trán mɛn nga Zoova seli kɛ ɔ́ fá mán be’n i nun lɔ’n, Zoova seli be kɛ be nunnun mɛn sɔ’n i nunfuɛ’m be kwlakwla. Sanngɛ, Izraɛlifuɛ’m b’a yoman sɔ. (Mmla’n 7:1-4) Ɔ maan, be nun sunman be niannin Kanaanfuɛ’m be ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, be sɔli be amuɛn mun wie. Yɛ be yoli sa sukusuku mun.—An kanngan Jue Mun 106:34-39 nun.\n5 Izraɛlifuɛ’m be ɲin kekle’n ti’n, Zoova fa be wlali be kpɔfuɛ’m be sa nun. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 2:1-3, 11-15; Jue Mun 106:40-43) Ɔ maan, awlobo nga i nunfuɛ’m be kunndɛ kɛ be nin Zoova bé nánti klanman blɛ sɔ’n nun’n, ɔ yoli kekle mannin be. Sanngɛ, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ sran wie’m be miannin be ɲin be nin Ɲanmiɛn be nantili klanman titi. Ɔ maan, Ɲanmiɛn i klun jɔli be wun. Sran sɔ’m be nun wie yɛle Zɛfte nin i wa bla’n, ɔ nin Ɛlkana nin Ani, ɔ nin Samiɛli.—1 Samiɛl 1:20-28; 2:26.\n6. (a) ?Ngue yɛ sran’m be yo i andɛ m’ɔ fataman kɛ e yo wie ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo ɔ?\n6 Andɛ’n, sran’m be ayeliɛ’n fa Kanaanfuɛ’m be liɛ’n. Be klo bla nin bian kunndɛlɛ nin sran’m be like yaya yolɛ’n, ɔ nin sika kunndɛlɛ’n. Zoova kunndɛman kɛ e yo sɔ wie. I sɔ’n ti’n, afɔtuɛ ng’ɔ mannin Izraɛlifuɛ mun’n, ɔ man e wie. Maan e nanti afɔtuɛ sɔ’m be su naan sa ng’ɔ juli Izraɛlifuɛ’m be su’n, w’a juman e su wie. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:6-11) Sɛ e nian naan e su fa nzuɛn tɛ wie’n, maan e wlɛ i ase ndɛndɛ. (Rɔmfuɛ Mun 12:2) ?É mían e ɲin é yó sɔ sakpa?\nSƐ BE YO E SA’N, NÁN E YACI ƝANMIƐN SULƐ\n7. (a) ?Sa benin yɛ Zɛfte i niaan’m be yoli i ɔ? (b) ?Yɛ ngue yɛ Zɛfte yoli ɔ?\n7 Izraɛlifuɛ’m be ɲin w’a yiman Zoova. Ɔ maan Zɛfte blɛ su’n, Filistifuɛ nin Amɔnfuɛ’m be kleli be yalɛ dan. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 10:7, 8) Zɛfte bɔbɔ i niaan Izraɛlifuɛ nin be kpɛnngbɛn’m be ɲin cili i. I sɔ’n ti’n, ɔ tuli klɔ m’ɔ ti i aja diwlɛ’n su. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:1-3) Sanngɛ, Zɛfte w’a fɛmɛn i niaan’m be wun ndɛ w’a siemɛn i klun. Afin, kɛ kpɛnngbɛn’m be ko seli i kɛ ɔ wa uka be naan be nin be kpɔfuɛ’m be kun’n, w’a kpɛman be atinsrɛ. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:4-11) ?Ngue ti yɛ Zɛfte yoli sɔ ɔ?\n8, 9. (a) ?Moizi mmla’n benin yɛ Zɛfte nantili su ɔ? (b) ?Wan yɛ i ndɛ loli Zɛfte dan ɔn?\n8 Zɛfte ti safuɲrɛn. Kpɛkun, ɔ si Izraɛlifuɛ’m be wun ndɛ’n, ɔ nin Moizi mmla’n i kpa. Wafa nga Ɲanmiɛn nin Izraɛlfuɛ’m be trannin’n ti’n, ɔ si like ng’ɔ ti kpa’n, ɔ nin ng’ɔ ti tɛ Ɲanmiɛn ɲrun’n. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:12-27) Ɔ maan, ajalɛ kwlaa ng’ɔ́ fá’n, ɔ bu Ɲanmiɛn i akunndan naan w’a fa. I wie yɛle kɛ, ɔ si wafa nga Ɲanmiɛn bu ya falɛ’n nin klunngbɔ tulɛ’n. Yɛ ɔ si kɛ Ɲanmiɛn waan be klo be wiengu. Naan be yo be kpɔfuɛ’m be kpa.—An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 23:5, ɔ nin Saun Yolɛ 19:17, 18 be nun.\n9 Atrɛpka’n, Zɛfte buli Zozɛfu i akunndan. Zozɛfu i niaan’m be yoli i tɛ. Sanngɛ, w’a yoman be tɛ wie. (Bo Bolɛ 37:4; 45:4, 5) Zozɛfu i ayeliɛ sɔ’n mɔ Zɛfte buli su akunndan’n ti’n, ɔ yoli like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n. I niaan’m be yoli i tɛ. Sanngɛ, w’a bumɛn i ngunmin i wun akunndan. Zoova nin i nvle nunfuɛ’m be ndɛ loli i dan. Ɔ maan, ɔ ko kunnin be ti alɛ. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:9) Yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ nin Zoova bé nánti klanman titi. Zɛfte i ayeliɛ sɔ’n ti’n, Zoova yrɛli i su. Yɛ Izraɛlifuɛ’m be liɛ’n yoli ye wie.—Ebre Mun 11:32, 33.\nSɛ be yo e sa’n, nán e se kɛ é yáci Zoova sulɛ.\n10. ?Sɛ be yo e sa’n, ngue yɛ é yó m’ɔ́ klé kɛ e nanti Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n su ɔ?\n10 ?Sɛ e wiengu Klistfuɛ’m be yo e sa’n, ngue yɛ é yó ɔ? Nán é sé kɛ e suman Zoova kun. Nán é sé kɛ e kɔman aɲia’m be bo kun. Yɛ nán é sé kɛ e faman e wun mantanman e niaan mun kun. Sanngɛ, maan e nian Zɛfte i ayeliɛ’n su. Kpɛkun, maan e nanti ndɛ nga Zoova kan’n su. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e ti sran kpa kɛ Zɛfte sa. Kpɛkun, sran uflɛ nían e ayeliɛ’n su wie.—Rɔmfuɛ Mun 12:20, 21; Kolɔsfuɛ Mun 3:13.\nKƐ E TA ƝANMIƐN I NDA MƆ E YIƐ I NUAN’N, E KLE KƐ E LAFI I SU\n11, 12. (a) ?Nda benin yɛ Zɛfte tali ɔ? (b) ?Nda mɔ Zɛfte tali’n, i bo’n yɛle benin?\n11 Zɛfte si kɛ Ɲanmiɛn i fanngan nun yɛ Izraɛlifuɛ’m be kwla ɲan be ti Amɔnfuɛ’m be sa nun ɔn. Sanngɛ, kɛ ɔ́ kɔ́ alɛ kunlɛ’n, ɔ tali Ɲanmiɛn i nda. Ɔ seli kɛ sɛ ɔ kwlɛ i kpɔfuɛ mun naan ɔ sɛ i sin i awlo’n, sran ng’ɔ dun mmua fin i awlo’n nun lɔ bɛ i atin kpalɛ’n, ɔ́ fɛ́ i “yí tɛ bɔ be yrɛ i nnɛn kɔlikɔli’n” mán Ɲanmiɛn. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:30, 31) ?Nda sɔ’n mɔ Zɛfte tali’n, i bo’n yɛle benin?\n12 Klɔ sran mɔ be fa yi tɛ’n, ɔ ti tete sa Ɲanmiɛn ɲrun. Zɛfte si sɔ. Ɔ maan, ɔ kwlá fɛmɛn i awlo’n nun sran yiman tɛ kɛ ng’ɔ fa kannin’n sa. (Mmla’n 18:9, 10) Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, tɛ nga bé yí mɔ be yrɛ i nnɛn’n kɔlikɔli’n, ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ mlɔnmlɔn. Ɔ maan, nda nga Zɛfte tali’n i bo’n yɛle kɛ, sran ng’ɔ dun mmua bɛ i atin kpalɛ’n, ɔ́ fɛ́ i mán Zoova naan ɔ su i mlɔnmlɔn i sua’n nun lɔ. Zoova jrannin Zɛfte sin. Ɔ maan, ɔ kwlɛli i kpɔfuɛ mun. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:32, 33) ?Sanngɛ, wan yɛ Zɛfte fá mán Zoova naan ɔ su i mlɔnmlɔn ɔn?\n13, 14. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga Zɛfte kannin m’ɔ o Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:35 nun’n, ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su ɔ?\n13 Kɛ Zɛfte ɔli alɛ kunlɛ m’ɔ́ sɛ́ i sin i awlo’n, sa ng’ɔ juli mɔ like suanlɛ nga i ndɛ kpɔlɛ klikli’n kɛnnin i ndɛ’n, maan e wla kpɛn su. Sran klikli ng’ɔ dun mmua bali Zɛfte i atin kpalɛ’n yɛle i wa bla’n, m’ɔ ti i wa kunngba cɛ’n. ?Nda mɔ Zɛfte tali’n, ɔ́ kwlá yíɛ i nuan? ?Ɔ́ fɛ́ i wa bla’n mán naan ɔ su Ɲanmiɛn mlɔnmlɔn i sua’n nun lɔ?\n14 I lɛ’n nun ekun’n, Zɛfte kleli kɛ ɔ nanti Ɲanmiɛn mmla’n su. Yɛle kɛ, Ezipt Lɔ Tulɛ 23:19 kle kɛ like ng’ɔ ti be awlɛn su like’n, maan be fa man Zoova. Atrɛkpa’n, Zɛfte i wla kpɛnnin mmla sɔ’n su. Ɲanmiɛn mmla’n se ekun kɛ sɛ sran kun ta Ɲanmiɛn i nda kɛ ɔ́ mɛ́n i like’n, maan “ɔ nian su yo. Nán maan ɔ yaci i lɛ sa ngbɛn.” (Kalɛ 30:3) Sran kun mɔ atrɛkpa’n, ɔ ti Zɛfte i blɛ su sran’n yɛle Ani. Kɛ ɔ tali Ɲanmiɛn i nda’n, ɔ nian su yoli. I wafa kunngba’n, Zɛfte si kɛ ɔ lemɛn i yowlɛ. Kannzɛ nda ng’ɔ tali’n w’a miɛn i sa kasiɛn su’n, sanngɛ ɔ fata kɛ ɔ nian su yo. Kɛ Zɛfte i wa bla’n wá sú Zoova mlɔnmlɔn i sua’n nun lɔ’n, ɔ su wuman ba. Ɔ maan, Zɛfte su ɲanman aja difuɛ. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:34) Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Zɛfte niannin nda ng’ɔ tali’n su yoli. Ɔ seli kɛ: “M’an ta nda Anannganman i nyrun. N lemɛn i yowlɛ fi kun.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:35) Zɛfte i ayeliɛ’n, ɔ yoli Zoova fɛ. Ɔ maan, ɔ yrɛli i su. ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Zɛfte i ayeliɛ’n su ɔ?\n15. (a) ?Nda benin yɛ e kwlakwla e tali Zoova ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafi Zoova su ɔ?\n15 Kɛ é fá e wun mán Zoova’n, e tɛli i nda kɛ é yó i klun sa’n titi. E si kɛ i sɔ yolɛ’n su yoman pɔpɔ cɛn kwlakwla. Ɔ ju wie’n, be kwla se e kɛ e yo sa wie m’ɔ timan Ɲanmiɛn liɛ’n su’n. Sɛ y’a yoman srongble naan e nanti Ɲanmiɛn mmla’n su’n, é klé kɛ e niannin nda nga e tali’n su. Kannzɛ e wun ajalɛ nga e fali’n i su afɛ’n, maan e si kɛ Zoova yrá e su tititi. (Malasi 3:10) ?Zɛfte i wa bla’n nin? ?Kɛ i si’n seli i kɛ ɔ tali Ɲanmiɛn i nda’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafi Ɲanmiɛn su kɛ Zɛfte nin i wa bla’n be sa ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 16 nin 17 be nun.)\n16. ?Kɛ Zɛfte i wa bla’n tili i si’n i nda ng’ɔ tali’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n16 Nda nga Zɛfte tali Ɲanmiɛn’n, ɔ nin Ani liɛ’n be timan kun. Ani seli kɛ ɔ́ fɛ́ i wa Samiɛli mán Ɲanmiɛn naan ɔ su i mlɔnmlɔn i sua’n nun lɔ. Ɔ maan, be su yimɛn i ti’n le. (1 Samiɛl 1:11) Be nga be su Ɲanmiɛn mɔ be yiman be ti’n, be kwla ja bla yɛ be wu ba. Sanngɛ Zɛfte i wa bla’n i liɛ’n, i si’n seli kɛ ɔ́ fɛ́ i “yí tɛ bɔ be yrɛ i nnɛn’n kɔlikɔli’n” mán Ɲanmiɛn. Yɛle kɛ, ɔ́ yó Ɲanmiɛn liɛ mlɔnmlɔn. Ɔ maan, ɔ su jaman bian. Yɛ ɔ su wuman ba. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:37-40) I si Zɛfte ti Izraɛli lɔ kpɛnngbɛn’n kun. Ɔ maan, Izraɛli lɔ sran kpa kun kwla se kɛ ɔ́ jɛ́ i. Sanngɛ siɛn’n, ɔ su yoman sɔ. Ɔ́ wá sú Ɲanmiɛn mlɔnmlɔn i sua’n nun lɔ. ?Ngue yɛ ɔ́ yó ɔ? Ndɛ ng’ɔ kan kleli i si’n, ɔ kleli kɛ Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ ti i cinnjin ɔn. Ɔ seli kɛ: “Min si, kɛ bɔ a tali nda Anannganman i nyrun’n ti, sa ng’ɔ fiteli ɔ nuan kɛ á fá yó min’n, fa yo min!” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:36) Bla kwlakwla kunndɛ kɛ ɔ́ já bian naan ɔ́ wú ba. Sanngɛ Zoova sulɛ’n ti’n, Zɛfte i wa bla’n wlɛli i sɔ akunndan bulɛ’n i ase. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e nian Zɛfte i wa bla’n i ayeliɛ’n su ɔ?\nZoova i sulɛ mlɔnmlɔn ti’n, Zɛfte i wa bla’n w’a jaman bian yɛ w’a wuman ba.\n17. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e nian Zɛfte nin i wa bla’n be ayeliɛ’n su ɔ? (b) ?Kɛ nga Ebre Mun 6:10-12 fa kan’n sa’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e di Zoova junman’n i kpa ɔ?\n17 Andɛ’n, Klistfuɛ kpanngban be jaman bla annzɛ bian. Sɛ be ja bla annzɛ bian kusu’n, be nun wie’m be wuman ba. Afin be kunndɛ kɛ bé dí Ɲanmiɛn junman’n i mlɔnmlɔn. Siɛ nin niɛn wie’m be kwla se kɛ be yoman like uflɛ naan bé nían be mma mun, annzɛ be anunman’m be lika. Sanngɛ, be yoman sɔ. Be tu be klun be di Zoova junman’n. Wie’m be kplan Zoova i sulɛ sua mun wie. Yɛ wie’m be ko di Ɲanmiɛn sielɛ’n i jasin bofuɛ’m be suklu’n wie’n. Kpɛkun, be ko uka asɔnun nga be sa mian jasin bofuɛ’m be wun kpa’n. E wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ nun’n, be nun wie’m be fa blɛ kpanngban be bo jasin fɛ’n. Zoova i wla kwlá fimɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ kwlaa sɔ’m be su mlɔnmlɔn. (An kanngan Ebre Mun 6:10-12 nun.) ?Yɛ e li, ngue yɛ e kwla yo naan y’a di Zoova junman’n i kpa ɔ?\n?NGUE YƐ ZƐFTE NIN I WA BLA’N BE WUN NDƐ’N KLE E Ɔ?\n18, 19. (a) ?Ngue yɛ Zɛfte nin i wa bla’n be wun ndɛ’n kle ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian be ayeliɛ’n su ɔ?\n18 ?Ngue ti yɛ Zɛfte nin Ɲanmiɛn be kwla nantili klanman ɔn? Yɛle kɛ, ɔ nantili Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n su titi. W’a nianman sran’m be ayeliɛ tɛtɛ’n su. I niaan’m be yoli i tɛ. Sanngɛ, w’a yaciman Zoova sulɛ. Zɛfte nin i wa bla’n be ayeliɛ kpa’n ti’n, Zoova yrali be su. Be kleli be wiengu mun kɛ maan be su Ɲanmiɛn kpa. Be blɛ su’n, sran wie’m be yacili Ɲanmiɛn i mmla’m be su nantilɛ. Sanngɛ, Zɛfte nin i wa bla’n, be nin Ɲanmiɛn be nantili klanman titi.\n19 Biblu’n se kɛ: “Be nga be lafi Nyanmiɛn su’n, bɔ be tra be anwlɛn b’ɔ maan be nyan like nga i waan ɔ́ fá mán be’n, an nian be liɛ’n su yo.” (Ebre Mun 6:12) Maan e nian Zɛfte nin i wa bla’n be ayeliɛ’n su. Afin be nga be nin Zoova be nanti klanman’n, ɔ yiman be ase le.\nTɛ nga bé yí mɔ be yrɛ i nnɛn’n kɔlikɔli’n: Laa Izraɛli lɔ’n, be yi tɛ nga be yrɛ i nnɛn’n i kɔlikɔli’n be man Ɲanmiɛn. Kɛ Izraɛlifuɛ kun kunndɛ kɛ ɔ́ tú i klun lá Ɲanmiɛn i ase’n, ɔ yi tɛ nnɛn. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’n fa nnɛn sɔ’n yi tɛ nga be yrɛ i nnɛn’n i kɔlikɔli’n. Sran kun kwla fɛ i wun man Ɲanmiɛn kɛ ɔ́ sú i mlɔnmlɔn. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ ti kɛ w’a fɛ i wun w’a yi tɛ nga be yrɛ i nnɛn’n kɔlikɔli’n sa.\nE wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n: Wie liɛ’n, ɔ bo i bo Marsi anglo’n nun. Yɛ ɔ wie Mɛ anglo’n nun.


Zan 20 YRENT - 'Mɔnnɛn yi da, bodrun puunɔn, te - Bible Search\n1'Mɔnnɛn yi da, bodrun puunɔn, te klunglun 'nɛn a tian, ɛn Madala lɩ Mari -kʋ Zozi -yrɛ da. -Kɔlɛ nɛn o -yrɛ 'bɔ 'lɛ 'wʋ 'a bɛ, yaa 'yɩ 'e 'sidɩ "nɛn. 2Mari 'li 'e da flan -a, ɛn e -kʋ e 'bɔ Simɔn Piɛri 'lee Zozi -sruzan 'tʋ nɛn Zozi -a ye "yi "bɛ o man, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «O Minsan pa 'si 'yrɛ -ji, ɛn fɛnan nɛn o kʋ -a bɛ kʋ'a tɔa dɩ.»\n3Piɛri 'lee Zozi -sruzan zɩɛ o 'bɔla ɛn o -kʋ -yrɛ da. 4O "flinɔn 'ko flan -a, 'pian min -tʋ bɛ, e flan bli e mlin Simɔn Piɛri da. -Yɛɛ 'bɔla -yrɛ da 'e 'flin. 5'Pian ya'a -wlalɛ -nan nun dɩ, e 'kunnan ɛn 'e yiɛ 'tɔ -yrɛ 'bɔ 'ji. Sɔnun nɛn waa 'pa Zozi man bɛ yaa 'yɩ. 6Simɔn Piɛri 'bɔla -yee -sru, ɛn "bɛ wla 'wʋ 'yrɛ 'bɔ 'ji nun. E sɔnun nɛn waa 'pa Zozi man bɛ -a 'yɩ 'e -srandɩ. 7Sɔ nɛn waa -tɔ Zozi 'wulo -man bɛ, yɛɛ 'yɩ 'e -srandɩ 'e 'to, te e ya 'e plindɩ. 8Ɛn Zozi -sruzan nɛn e 'bɔla paan 'e tɛdɛ bɛ, "e wla 'wʋ "nyian -yrɛ 'bɔ 'ji nun. Zɩ yaa -nan 'yɩ bɛ, ɛn e yi -tɛra "da 'nan Zozi wluan -kanɔn 'va. 9Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan: Zozi -kaa -e 'e 'wluan -kanɔn 'va bɛ, -a -srunɔn 'ka tian -a -ci manlɛ dɩ. 10Zozi -srunɔn "fli "bɛ, o 'li 'o da 'wee vɛ -nan.\n11Ɛn Mari "e fʋʋ 'e 'tɔdɩ -yrɛ 'bɔ "srɔn, te e -wua. E ya -wuɔnan ɛn e 'kunnan 'e yiɛ 'tɔ -yrɛ -ji nun. 12Ɛn e Bali -le 'pasianɔn nɛn laji bɛ o "fli 'yɩ 'o 'ta le sɔ 'fuvu 'a fɛnan nɛn o Zozi pa 'pla bɛ -a -nan. -A -tʋ a 'e -nyrandɩ -a -wulo -man zia, ɛn -a -tʋ a 'e -nyrandɩ -a cɛin -man zia.\n13Bali -le 'pasianɔn -a laabʋ lɩ zɩɛ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn i ya -wuɔnan?»\n14E 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ, "yɛɛ vɩnan 'e man lila, te e min -tʋ ye 'e 'tɔdɩ. Min zɩɛ Zozi nɛn, 'pian ya'a -tɔlɛ 'nan Zozi nɛn dɩ.\n15Ɛn Zozi 'bɔ -a laabʋ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn i ya -wuɔnan? -Tɩ nɛn yia -wɛɛman?»\n16Ɛn Zozi -a laabʋ: «Mari!»\n17Zozi "e -yrɛ 'nan: «Te 'i klɛ 'an man dɩ! Ma'an tian 'kʋlɛ 'an "tɩ 'va dɩ. 'I 'kʋ -a vɩ 'an "bʋɩnun lɛ 'nan: ‹An "ta -ko 'an "tɩ 'va, e ya 'ka "tɩ "a. An "ta -ko 'mɛn Bali va, e ya 'cee Bali -a.› »\n18Ɛn Madala lɩ Mari -kʋ -a vɩlɛ Zozi -srunɔn lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan 'e Minsan 'yɩ, ɛn e 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ "bɛ, -a tin 'ba -wlɛ.\n19'Mɔnnɛn yi 'bɔ 'lein zɩɛ -a funninmlan, ɛn Zozi -srunɔn 'o cin 'yɩ 'kɔn 'tʋ -ji. 'Kɔn zɩɛ waa -fɔ -ji, o ya "klannan Zuif 'nɔn 'tanɔn 'lɔ 'le "wɛan. 'Nun tɔɔn, ɛn Zozi 'bɔla o va, e -tɔ o yei, ɛn e -wlɛ 'nan: «Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ!» 20E 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ, ɛn 'e -pɛlanun kɔɔn -wlɛ 'lee 'e 'sɛan da. Zɩ o Minsan 'yɩ bɛ, o 'ci nran.\n21Ɛn Zozi -a 'vɩ "nyian -wlɛ 'nan: «Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ! Zɩ 'an "tɩ 'an 'pa 'sia bɛ, -a da nɛn 'an 'bɔ "nyian "an 'ka "paa -sia.» 22E cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man, tɔɔn ɛn 'e 'le fulɔ fɛɛn o man, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Bali lei 'saun nɛn bɛ, e ya 'cee vɛ -a, 'ka 'si. 23Minnun nɛn o 'wɩ 'wlidɩ drɛ, ɛn kaa 'vɩ 'nan -wee 'wɩ 'wlidɩ fui bɛ, te Bali -wee 'wɩ 'wlidɩ fui. Ɛn -te ka'a -wee 'wɩ 'wlidɩ "fuilɛ dɩɛ, Bali 'ka -wee 'wɩ 'wlidɩ 'fuiman dɩ.»\n24Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, -a -sruzan 'tʋ nɛn waa laabo Toma bɛ, te e 'ka 'nan dɩ. Waa laabo "nyian "flɛn. 25Zɩ e -ta bɛ, ɛn Zozi -srunɔn -mienun -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Kʋ Minsan 'yɩ.»\n26Yi 'sɔra "bɛ -sru, Zozi -srunɔn a 'o cin yɩdɩ "nyian 'kuin, te Toma a 'siɛn o va. 'Kɔn 'bɔ -kpɛinnun a 'e 'fɔdɩ -ji, 'nun tɔɔn ɛn Zozi bɔla o va, e -tɔ o yei ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ.» 27Ɛn Zozi -a 'vɩ Toma lɛ 'nan: «'An -pɛlanun nɛn 'gʋ, 'i -pli 'i -pɛ 'wlɛ 'a 'gʋ, ɛn 'i 'pɛ 'pa "nyian 'an 'sɛan 'ji. 'I yi -tɛra "da, te 'i 'ci -fɔɔ "nyian dɩ.»\n28Toma "e -yrɛ 'nan: «Yiɛ cɩ 'an 'san -a, ɛn yiɛ cɩ 'mɛn Bali -a.»\n29Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ "mɛn 'nan: «Yian 'yɩ, -yee "wɛan nɛn i yi -tɛra 'an da. Minnun nɛn o yi -tɛala 'an da te wa'a 'an yɩlɛ dɩɛ, Bali -le -fɛa a o man.»\n30Zozi 'lɛbo "fɔ wɩ "kaga drɛ 'e -srunɔn yiɛ man, te 'bɛ 'ka 'e 'crɛn -tɛdɩ 'fluba 'gʋɛ -a -ji dɩ. 31'Pian 'wɩnun nɛn 'gʋɛ, wɛɛ 'crɛn -tɛ 'nan -e 'ka yi -tɛra "da 'nan min nɛn Bali -a 'si "va, ɛn e ya Bali -pɩ -a bɛ Zozi nɛn. -Te ka yi -tɛra Zozi da bɛ, 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, e dra 'cee vɛ -a.