Maan e kunndɛ aɲanbeun’n i kpafuɛ’n—Liki 16:9 | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“An fa amun sika b’ɔ maan ndɛ sran’m be di-man nanwlɛ’n, an fa tra sran’m be janvuɛ.”—LIK 16:9.\nJUE: 32, 154\n?Ngue yɛ e kwla fa e sa nun ninnge mun e yo naan Ɲanmiɛn w’a fa e w’a yo i janvuɛ-ɔ?\n?Ngue yɛ e kwla yo naan y’a faman sika kunndɛlɛ’n y’a ciciman e ti-ɔ?\n?Ngue ti yɛ w’a fua kpa kɛ á kúnndɛ aɲanbeun’n i kpafuɛ’n niɔn?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ mɛn nga nun’n, yalɛ’n dí sran wie mun titi-ɔ?\nANDƐ mɛn’n w’a yo kekle dan. I li sika ndɛ’n yɛ w’a yo kekle kpa-ɔ. Gbanflɛn nin talua kpanngban be ɲanman junman. I sɔ’n ti, be nun wie’m be kunndɛ kɛ bé kɔ́ nvle nga be kwla ɲan sika lɔ’n be nun. Kɛ bé kɔ́’n, be fa be nguan’n sie i wie nuan. Nvle sɔ’m be nun kusu’n, yalɛfuɛ kpanngban be o lɔ wie. Asiɛ wunmuan’n su’n, kɛ aɲanbeunfuɛ’m bé ɲán be wun titi’n, nn yalɛfuɛ’m bé dí yalɛ titi. Koko nun wa’n, fluwa sifuɛ wie’m be seli kɛ mɛn wunmuan’n nun aɲanbeunfuɛ’m be ti kaan sa. Naan ɔ cɛ kan’n sika nga be le i’n, ɔ nin asiɛ su sran’m be liɛ wunmuan’n sɛ́. I sɔ’n kle kɛ sika nga sran wie’m be le i’n, bé dí i lele bé fá wú. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn yalɛ’n dí sran miliar kpanngban kpa. Zezi bɔbɔ si kɛ yalɛfuɛ’m be su wieman mɛn tɛ nga nun le. I sɔ’n ti, ɔ seli kɛ: “Amun nin yalɛfuɛ mun yɛ amún ká wa titi-ɔ.” (Mark 14:7) ?Ngue ti yɛ sran wie’m be ti aɲanbeunfuɛ mɔ be wie’m be ti yalɛfuɛ-ɔ?\n2 Zezi si kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n ti yɛ maan sika ndɛ’n wíe-ɔ. Yɛ Biblu’n kle kɛ ‘aata difuɛ’ dandan mun, nin siefuɛ mun, be nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i nunfuɛ’m be ti Satan i mɛn’n nunfuɛ. (Sa Nglo Yilɛ 18:3) Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yoman Politiki. Yɛ be faman be wun wlaman Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n nun kaan sa. Sanngɛ, sika m’ɔ ti Satan i mɛn’n nun like’n, be nun kpanngban be kunndɛ wie.\n3. ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su like suanlɛ nga nun-ɔn?\n3 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, ɔ fata kɛ e nian e wun su naan y’a buman akunndan nga mɛn’n nun aata difuɛ’m be bu’n wie. I sɔ’n ti, like suanlɛ nga nun’n, é wá tɛ́ kosan nga’m be su: ‘?Ngue yɛ e kwla fa like nga e le i’n e yo naan y’a kle kɛ e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman-ɔn? ?É yó sɛ naan y’a faman sika kunndɛlɛ’n y’a ciciman e ti? ?Ngue yɛ aniaan wie’m be yoli m’ɔ kle kɛ be lafi Ɲanmiɛn su-ɔ?’\nNINNGE SUNIANFUƐ M’Ɔ YOMAN SA I NUAN SU’N I WUN NDƐ’N\n4, 5. (a) ?Sa benin yɛ ɔ juli ninnge sunianfuɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n i su-ɔ? (b) ?Ngue yɛ Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be yo-ɔ?\n4 An kanngan Lik 16:1-9 nun. Ninnge sunianfuɛ m’ɔ yoman sa i nuan su’n i wun ndɛ nga Zezi kannin’n, ɔ fata kɛ e bu su akunndan. Sran wie’m be seli bian’n kɛ i ninnge sunianfuɛ’n, ɔ su saci i ninnge mun. Yɛ i sɔ’n ti, i min’n seli kɛ ɔ́ tú i junman’n nun. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Sanngɛ junman difuɛ’n yoli ngwlɛlɛfuɛ. Yɛle kɛ, ɔ fali ajalɛ wie mun naan sɛ be tu i junman nun’n, i janvuɛ’m b’a ti i wun ɲanman nun. Zezi w’a kanman ninnge sunianfuɛ sɔ’n i ndɛ naan i sɔnnzɔnfuɛ’m be fa gblɛ be ti be wun ɲanman nun. Mɛn’n nunfuɛ mun yɛ be yo sɔ-ɔ. Sanngɛ, ɔ kannin ndɛ sɔ’n naan ɔ́ mɛ́n i sɔnnzɔnfuɛ’m be afɔtuɛ cinnjin kpa kun.\n5 Sa ng’ɔ juli ninnge sunianfuɛ’n su’n, ɔ fuli i nun. Zezi si kɛ sa wie’m bé fú i sɔnnzɔnfuɛ sunman be nun wie. Ɔ maan, sika ndɛ’n yó kekle be su. I sɔ’n ti, ɔ seli be kɛ: “An fa amun sika b’ɔ maan ndɛ sran’m be di-man nanwlɛ’n, an fa tra sran’m be janvuɛ.” I liɛ’n, sɛ sika sɔ wie be sa nun’n, Zoova nin Zezi mɔ be ti be janvuɛ’n, bé ‘sɔ́ be nun anannganman tranwlɛ’n nun lɔ.’ ?Afɔtuɛ benin yɛ Zezi i ndɛ sɔ’n man e-ɔ?\n6. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn kloman kɛ sran’m be fa sika kunndɛlɛ’n cici be ti-ɔ?\n6 Zezi seli kɛ “sika b’ɔ maan sran’m be di-man nanwlɛ’n.” Sa nga ti yɛ ɔ kannin sɔ’n, w’a yiyiman nun. Sanngɛ, Biblu’n kle weiin kɛ Ɲanmiɛn kloman kɛ sran’m be fa sika kunndɛlɛ’n cici be ti. Afin kɛ ɔ yili Adam nin Ɛvu m’ɔ fa be sieli i Edɛnin fie’n nun lɔ’n, ɔ mannin be ninnge ng’ɔ ju be’n i kpanngban kpa. (Bo Bolɛ 2:15, 16) Asa ekun’n, kɛ Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun’n, be nun wie fi w’a “se-man kɛ i ninnge’m be ti i ngunmin liɛ, sanngɛ like ng’ɔ ti sran kun liɛ’n, ɔ ti be kwlaa be liɛ.” (Sa Nga Be Yoli’n 4:32) Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ cɛn wie lele’n, asiɛ’n sufuɛ’m be ngba bé ɲán aliɛ bé dí. (Ezai 25:6-9; 65:21, 22) Sanngɛ, kwlaa naan blɛ sɔ’n w’a ju’n, ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yo ngwlɛlɛfuɛ. Ɔ fata kɛ be kunndɛ sika naan be fa ti be wun ɲanman nun. Sanngɛ i sɔ yolɛ nun’n, ɔ fata kɛ be yo like kwlaa nga be kwla yo naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ be wun’n.\nMAAN E YO NGWLƐLƐFUƐ\n7. ?Afɔtuɛ benin yɛ Zezi mannin m’ɔ o Lik 16:10-13 nun-ɔn?\n7 An kanngan Lik 16:10-13 nun. Ninnge sunianfuɛ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n, ɔ trali sran wie’m be janvuɛ naan be ti i wun ɲanman nun. Zezi kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be liɛ’n, be tra Zoova nin i bɔbɔ Zezi be janvuɛ klolɛ mɔ be klo be’n ti. Asa ekun’n, ɔ kunndɛ kɛ e wun i wlɛ kɛ like nga e fa e sa nun like’n e yo’n, yɛ ɔ kle kɛ e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman-ɔn. ?Ngue yɛ e fa e sa nun ninnge mun e yo-ɔ?\n8, 9. ?Ngue yɛ e kwla yo e fa kle kɛ e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman-ɔn?\n8 Matie ndɛ tre 24, i ndɛ mma 14 nun’n, Zezi seli kɛ bé wá bó jasin fɛ’n mɛn wunmuan’n nun. E kwla man like naan be fa di junman sɔ’n. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e nin Ɲanmiɛn e nanti klanman. I sɔ yɛ talua kaan kun m’ɔ tran Ɛndi lɔ’n, ɔ yoli-ɔ. Ɔ sieli sika kannganngan lele. W’a kunndɛman kɛ ɔ́ fá sika sɔ’n fá tó ngowa kanlɛ ninnge mun. Kɛ ɔ wunnin kɛ sika’n w’a sɔn kan’n, ɔ fɛli i ngba ko mannin aniaan mun naan be fa bo jasin fɛ’n. Ɛndi lɔ aniaan bian kun le kpako fie. Ɔ tili kpako kpanngban kpa ko mannin aniaan wie mun. Aniaan sɔ’m be tran klɔ nga be flɛ i kɛ Malayamun’n su lɔ. Yɛ be kaci e fluwa’m be nun ndɛ mun lɔ aniɛn’m be nun’n. Kɛ mɔ aniaan sɔ’m be kunndɛ kɛ bé tó kpako ti’n, ɔ wunnin kɛ like ng’ɔ ko mannin be’n, ɔ ti kpa tra sika. I lɛ nun’n, ɔ kleli kɛ ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ. I sɔ wie yɛ aniaan nga be o Glɛsi lɔ’n be yo-ɔ. Be liɛ’n, be fa druwi nin flomazi nin aliɛ wie mun ko man Betɛli lɔfuɛ mun.\n9 Sri Lanka lɔ aniaan kun fɛli i awlo’n mannin aniaan mun naan be yo aɲia kanngan nin dandan mun lɔ. Asa ekun’n, awlo sɔ’n nun yɛ aniaan nga be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n be la-ɔ. Nanwlɛ, like dan yɛ aniaan bian’n mannin-ɔn. Afin, i sɔ’n yoli jasin bofuɛ nga be leman sika’n be ye kpa. Nvle kun nun liɛ’n, awa tanninnin aniaan mun kɛ nán be bo jasin fɛ’n, yɛ nán be yo aɲia mun. Kɛ ɔ yo sɔ’n, aniaan’m be yo aɲia mun be sua’m be nun. I sɔ’n yo atin bofuɛ nin aniaan wie’m be ye dan. Afin be su tuaman sua kalɛ naan b’a kwla yo aɲia mun.\nƝanmiɛn i sufuɛ’m be yo be wiengu’m be ye.\n10. ?Kɛ e tu e klun e man like’n, i su mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i-ɔ?\n10 Ndɛ kɛ nga lɛ sa’m be kle kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be “di nanwlɛ ninnge kanngan’m be” su. (Lik 16:10) Be fa be sa nun ninnge’m be yo be wiengu’m be ye. ?Kɛ Zoova i janvuɛ sɔ’m be yo sɔ’n, wafa sɛ yɛ ɔ yo be-ɔ? Nanwlɛ, i sɔ’n yo be fɛ dan. Afin be si kɛ, kɛ be yo be wiengu’m be ye’n, Zoova nin Zezi be fa “like kpa” man be. (Lik 16:11) Aniaan bla kun man sika titi kɛ ɔ́ fá súan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ bolɛ’n i bo. Ɔ se kɛ, kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ wa sieli like kun i nzɔliɛ. I waan: “N wunnin kɛ kɛ n tu min klun n man like’n, e nin min wiengu mun e tran klanman dan. Yɛle kɛ n yaci sa nga be yo min’n n cɛ be kpa, n tra min awlɛn be wun, min sa sin bubuman min dan. Yɛ n sɔ afɔtuɛ nga be man min’n be nun klanman.” Sran kpanngban be wunnin kɛ sran ng’ɔ tu i klun man like’n, i bɔbɔ ɲan su ye wie.—Jue Mun 112:5; Nyanndra Mun 22:9.\n11. (a) ?Ngue ti yɛ kɛ e fa e sa nun like e man’n, e kle kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ-ɔ? (b) ?Kɛ é sé yɛ’n, ngue yɛ Zoova i sufuɛ’m be yo-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n11 Kannzɛ e kwlá yoman blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ, annzɛ e kwlá kɔman lika nga be sa mian jasin bofuɛ’m be wun lɔ’n, sanngɛ e kwla yo e wiengu’m be ye. Yɛle kɛ e kwla fa e sa nun like e suan jasin fɛ bofuɛ’m be bo. Kɛ e yo sɔ’n, e kle kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ. (Nyanndra Mun 19:17) Nvle wie’m be nun’n, sran sunman be ti yalɛfuɛ. Sanngɛ, sran kpanngban be kaci Ɲanmiɛn i sufuɛ. Sika nga e tinuntinun e man’n ti’n, aniaan nga be o lɔ’n be ɲan fluwa nga anuannzɛ’n yi be’n mun wie. Yɛ be kwla bo jasin fɛ’n. Nvle kɛ Kɔnngo, nin Madagaskali, nin Ruanda sa be nun’n, Biblu’n i gua’n cɛnnin. Laa’n, ɔ fata kɛ sran kun di junman lemɔcuɛ kun annzɛ anglo wunmuan kun naan w’a ɲan sika w’a to Biblu kun. Blɛ sunman’n, e niaan’m be wunman wafa nga bé yó’n. Afin sɛ be to Biblu’n, be su ɲanman sika naan b’a to aliɛ b’a man be awlofuɛ mun. Sanngɛ siɛn’n, sika nga be niaan’m be man’n ti’n, e ngba e “sa nun ninnge’m b’a sɛ.” Yɛle kɛ sika sɔ’n ti’n, Zoova i anuannzɛ’n yi Biblu’n aniɛn kpanngban nun. Ɔ maan, aniaan mun nin be awlofuɛ’m be tinuntinun, nin be nga be suan Biblu’n nun like bɔbɔ’n, be ɲan wie. Be yiman dein. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 8:13-15 nun.) Ɔ maan, be nga be man sika, nin be nga be leman sika mɔ be ɲan fluwa mun’n, be ngba be kwla kaci Zoova i janvuɛ.\n?É YÓ SƐ NAAN Y’A FAMAN SIKA KUNNDƐLƐ’N Y’A CICIMAN E TI?\n12. ?Ngue yɛ Abraamun yoli m’ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su-ɔ?\n12 Nán e fa sika kunndɛlɛ’n e cici e ti. Sanngɛ, maan e kunndɛ aɲanbeun like ng’ɔ ti kpa’n. I liɛ’n, Ɲanmiɛn fá e yó i janvuɛ. I sɔ yɛ Abraamun yoli-ɔ. I ɲin yili Zoova. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ Zoova fɛ i yo i janvuɛ. I sɔ’n ti, ɔ jasoli Ir m’ɔ ti klɔ dan’n su. Kpɛkun, ɔ tu trannin tannin sua bo. (Ebre Mun 11:8-10) Abraamun lafili Ɲanmiɛn su. W’a fɛmɛn i wla w’a guaman aɲanbeun ninnge’m be su. (Bo Bolɛ 14:22, 23) Zezi wlali sran’m be fanngan kɛ maan be lafi Ɲanmiɛn su sɔ wie. Cɛn kun’n, ɔ seli gbanflɛn aɲanbeunfuɛ kun kɛ: “Sɛ a klo kɛ á wíe i ngba su fá weiin’n, ko yo ɔ ninnge’m be atɛ, fɛ i sika man yalɛfuɛ mun, yɛ á nyán ninnge kpakpa nyanmiɛn su lɔ. Naan bla wa su min su.” (Matie 19:21) Gbanflɛn sɔ’n lafiman Ɲanmiɛn su kɛ Abraamun sa. Sanngɛ, sran wie’m be lafili Ɲanmiɛn su.\n13. (a) ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mannin Timote-ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nanti afɔtuɛ sɔ’n su-ɔ?\n13 Timote lafili Ɲanmiɛn su. Akoto Pɔlu flɛli i kɛ “Krist-Jésus i sonja kpa.” Kpɛkun, ɔ seli Timote kɛ: “Sonja ng’ɔ ti sonja kpa bɔ i waan ɔ́ yó sa ng’ɔ ti i su kpɛn’n i klun su’n, ɔ fɛ-mɛn i wun wla-man like nga sran kun’m be yo’n nun.” (2 Timote 2:3, 4) Andɛ’n, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nanti afɔtuɛ sɔ mɔ Pɔlu mannin’n su. Be nun miliɔn kun tra su be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ. Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kwlaa sɔ mun’n, be nian be wun su naan b’a kunndɛman ninnge kpanngban kɛ mɛn nunfuɛ’m be sa. Be wla kpɛn Biblu’n nun ndɛ nga su. Ɔ se kɛ: “Sran ng’ɔ fa like sran sa nun’n, ɔ kaci kɛ sran sɔ i akua sa.” (Nyanndra Mun 22:7) Satan kunndɛ kɛ e fa sika kunndɛlɛ’n e cici e ti. Sran wie’m be usa bosia be fa to sua, annzɛ loto. Wie’m be usa bosia be fa di suklu, annzɛ be fa ja bla. Sɛ e yo sɔ wie’n, kalɛ trán e su. Yɛ é fá afuɛ kpanngban naan y’a kwla yi. I sɔ’n ti, nán e kunndɛ ninnge kpanngban. Yɛ nán e fa kalɛ. Maan e yo e sika’n i cɛcɛ. I liɛ’n, é klé kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ. Kpɛkun, é ɲán e ti é sú Ɲanmiɛn kpa. E su kaciman sran wie i akua.—1 Timote 6:10.\n14. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e fua kpa kɛ é yó-ɔ? An kan sran wie’m be ndɛ.\n14 Maan e dun mmua fa e wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie e. Sɛ e yo sɔ’n, e su kunndɛman ninnge kpanngban. I sɔ yɛ yasua kun nin i yi’n be yoli-ɔ. Be di aata, yɛ be ɲan sika kpa. Sanngɛ, be kunndɛli kɛ bé yó blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ kɛ laa’n sa. I sɔ’n ti, be yoli be aata diwlɛ’n, nin be mmeli’n, nin be bo ninnge wie’m be atɛ. Kpɛkun, be ɔli aniaan nga be su kplan anuannzɛ’n i bo bia m’ɔ o Warwiki lɔ’n, be ukalɛ. I sɔ’n ti, be nin be wa’n nin i wun’n, nin be sia’n i si nin i nin’n be dili junman Betɛli lɔ lemɔcuɛ nɲɔn kun. Afin, be kusu be ɔli sua’n i kplanlɛ wie. I sɔ’n yoli be fɛ dan. Aniaan bla kun ti atin bofuɛ klɔ nga be flɛ i kɛ Kolorado’n su lɔ. Ɔ ɲannin junman banki kun nun. Yɛ junman sɔ’n fɛmɛn i blɛ kaka. Kɛ junman’n i sunianfuɛ’m be wunnin kɛ ɔ si i junman’n i di’n, be seli i kɛ maan ɔ fa blɛ kpanngban di junman siɛn’n. I liɛ’n, bé úkɛ i akatua’n su kpɛ nsan. Aniaan bla’n si kɛ sɛ ɔ kplin su’n, ɔ su kwlá boman jasin fɛ’n i kpa kun. I sɔ’n ti, w’a kplinman su. Be nga be yacili ninnge wie’m be yolɛ naan b’a kwla tu be klun b’a bo jasin fɛ’n, be nun wie mun yɛ y’a kan be ndɛ lɛ-ɔ. Maan e dun mmua fa e wun man Ɲanmiɛn maan ɔ sie e. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e kunndɛ kpa kɛ Ɲanmiɛn fa e yo i janvuɛ, naan i sɔ’n ti e cinnjin tra aɲanbeun ninnge mun.\nKƐ E SA NUN WIE’N\n15. ?Ngue yɛ sɛ e yo’n, e klun jɔ́ dan-ɔn?\n15 Sɛ sran kun ti aɲanbeunfuɛ’n, nɛ́n i sɔ’n yɛ ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn yrɛ i su-ɔ. Be nga ‘be yo sran ye’n,’ be yɛ Zoova yra be su-ɔ. (An kanngan 1 Timote 6:17-19 nun.) Be flɛ aniaan bla kun kɛ Lusia. Ɔ tran Itali. Cɛn kun’n, ɔ tili i kɛ be mian jasin bofuɛ’m be wun nvle nga be flɛ i kɛ Albani’n su lɔ. I sɔ’n ti, afuɛ 1993 nun’n, ɔ tuli ajalɛ ɔli lɔ. Ɔ diman junman. Sanngɛ, ɔ lafili su kɛ Zoova níɛn i lika. Ɔ suannin lɔfuɛ’m be aniɛn’n. Yɛ be ng’ɔ kleli be like mɔ be fali be wun mannin Ɲanmiɛn’n, be tra sran 60. Nán e ngba yɛ e kwla di junman dan kɛ ngalɛ’n sa-ɔ. Sanngɛ, maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan sran’m be si Zoova, naan be yo i janvuɛ wie. Sɛ e yo sɔ’n, e klun jɔ́ tititi.—Matie 6:20.\nLike kwlaa nga e yo i Zoova i Sielɛ’n ti’n, ɔ man e aklunjuɛ.\n16. (a) ?Cɛn wie lele’n, aata dilɛ’n yó sɛ? (b) ?I sɔ’n ti, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu aɲanbeun ninnge mun-ɔn?\n16 Ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Lik 16:9 nun’n, ɔ kle kɛ sika’n kwlá kaman lɛ trilili. Afin, ɔ seli kɛ “cɛn nga amun sa nun wie’n.” W’a seman kɛ ‘sɛ amun sa nun wie’n.’ Mɛn’n i awieliɛ blɛ nga nun’n, banki wie’m be nun sika’n wieli. Sika ndɛ’n yoli kekle dan nvle wie’m be nun. Ɔ ka kaan’n, lika’n wá yó kekle trá andɛ liɛ’n. Siefuɛ mun, nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, ɔ nin aata dilɛ’n mɔ be ti Satan i mɛn’n nun ninnge mun’n, be su kaman lɛ. Andɛ’n, sika ɔkwlɛ nin jɛtɛ ufue’n, be ti sran’m be cinnjin. Sanngɛ, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli nin Sofoni be kannin kɛ cɛn wie lele’n, sran’m be su buman be like fi kun. (Ezekiɛl 7:19; Sofoni 1:18) ?Sɛ e kunndɛ sika lele e fa yo oke naan blɛ li yɛ e wun i wlɛ kɛ sika ti’n, y’a faman e wun y’a mantanman Ɲanmiɛn’n, i sɔ’n yó e sɛ? É yó kɛ sran m’ɔ kunndɛli sika’n lele mɔ i agualiɛ su’n, ɔ wunnin kɛ sika’n timan like fi’n sa. (Nyanndra Mun 18:11) Nanwlɛ, ninnge nga e le be’n be su kaman e sa nun trilili. I sɔ’n ti, maan e fa e yo e wiengu’m be ye naan Zoova nin Zezi be fa e yo be janvuɛ. Like kwlaa nga e yo i Zoova i Sielɛ’n ti’n, ɔ man e aklunjuɛ.\n17, 18. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn i janvuɛ’m be ɲin o i sin-ɔn?\n17 Sɛ Ɲanmiɛn Sielɛ blɛ’n ju’n, sran fi su faman kalɛ naan i sin’n w’a yi. Asa ekun’n, aliɛ’n bú. Ɔ maan, be su toman aliɛ kun. E su toman ayre kun, yɛ dɔɔtrɔ fi su tranman lɛ kun. Zoova i janvuɛ’m bé fá ninnge nga be o asiɛ’n su’n, bé yó like nga be klo’n. I wie yɛle kɛ bé fá sika ɔkwlɛ, nin jɛtɛ ufue, nin yɛbuɛ kpakpa’m bé dí gbanflɛn nin talua. Be su fa yoman be aɲanbeun like. Asa ekun’n, bé ɲán waka, nin yɛbuɛ, nin blalɛ kpakpafuɛ’n bé fá kplán sua nglanman mun. E wiengu’m bé úka e klun ufue su. E su tuaman be kalɛ. Yɛ ninnge nga e le be’n, é mán e wiengu’m be wie.\n18 Be nga be fa Zoova nin Zezi be yo be janvuɛ’n, bé ɲán ninnge kpakpa kpanngban. Ninnge sɔ’n wie yɛ y’a kan be ndɛ lɛ-ɔ. Ɔ cɛ kan’n, Zoova i sufuɛ nga be o asiɛ’n su’n, bé wá bó sro. Afin Zezi wá sé kɛ: “Amun mɔ n Si yoli amun ye’n, an bla be wa di famiɛn diwlɛ’n i aja’n mɔ kɛ bé bó mɛn’n i bo’n be sie mannin amun’n.”—Matie 25:34, NW.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Zezi w’a seman kɛ ninnge sunianfuɛ’n i wun ndɛ nga i min’n tili’n, ɔ ti nanwlɛ annzɛ ɔ ti ato. Lik ndɛ tre 16, i mma 1 se kɛ “be wa kan kleli” i min’n kɛ ɔ su saci i ninnge mun. Ndɛ sɔ’n kle kɛ atrɛkpa’n, ninnge sunianfuɛ’n i suɛn yɛ be su tɔn-ɔn. I sɔ’n ti’n, nán like ng’ɔ yoli mɔ i ti yɛ i min’n su wa tu i junman nun’n, i su yɛ Zezi fa e ɲin sie-ɔ. Sanngɛ, ajalɛ nga ninnge sunianfuɛ’n fali’n i su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ.\nSƐ A KUNNDƐ KƐ Á MÁN SIKA ƐNTƐNƐTI SU’N\nZoova i Lalofuɛ’m be kle sran’m be like asiɛ wunmuan’n su naan be si Ɲanmiɛn ndɛ’n. Asa ekun’n, kɛ sanvuɛ sa ɲan aniaan mun’n, be suan be bo. Sika nga sran’m be klun klo be man’n ti yɛ be kwla yo i kwlaa sɔ’n niɔn. Sɛ a kunndɛ kɛ á mán sika ɛntɛnɛti su’n, kɔ jw.org/bci su. Yɛ nian ja ngua lɛ, naan tin lika nga be klɛli kɛ “Man ɔ sa nun like suan asiɛ wunmuan’n su junman nga e di’n i bo’n” su.\nAata difuɛ dandan mun: Like ng’ɔ ti Satan i mɛn’n nun aata difuɛ dandan’m be cinnjin’n, yɛle sika kpanngban kunndɛlɛ. I sɔ’n ti, be lakalaka sran mun naan be to like ng’ɔ timan cinnjin bɔbɔ’n.\nSika m’ɔ maan andɛ sran’m be diman nanwlɛ’n: Yɛle aɲanbeun ninnge kwlaa. Sɛ e le wie’n, nán e yo awɛn. Sanngɛ, maan e yo e wiengu’m be ye, yɛ e fa suan Ɲanmiɛn junman’n i bo. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova nin Zezi bé fá e yó be janvuɛ.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 2\n1 'Wɩ nɛn e drɛ Zozi 'ya tʋ man bɛ, -nyrɛn 'gʋ. Mingɔnnɛnnun tazan nɛn Rɔm bɛ, waa laabo Ogust. E 'nan, minnun pɛɛnɔn nɛn 'e mingɔnnɛn -ble o da bɛ, o o "nrɔn. 2 Min "nrɔndɩ tɛdɛ nɛn. E drɛ te Cirini 'bɛ cɩ Siri 'lɛglɔn da -kɔnmandan -a. 3 Ɛn min -tʋdʋ pɛɛnɔn 'kʋ 'o 'tɔ 'crɛn -tɛlɛ 'o 'ya 'trɛ -da.\n4 -Yee "wɛan Zozɛfʋ 'si Galile 'lɛglɔn 'ji, 'fla nɛn waa laabo Nazarɛtɩ bɛ -a da. Ɛn e -kʋ Zude 'lɛglɔn 'ji, 'fla nɛn waa laabo Bɛtelɛm bɛ -a da. 'Fla zɩɛ -a da nɛn, o Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn David -ya. Zozɛfʋ a David kluda min -a, -yee "wɛan nɛn e -kʋ -nan nun. 5 E -kʋ 'e 'tɔ 'crɛn -tɛlɛ 'o 'vale Mari nɛn e "ta -daa "drɛlɛ -a nan -a bɛ -a, te Mari 'pɔn a 'e man.\n6 Zɩ o 'bɔla Bɛtelɛm bɛ, ɛn -yee 'nɛn 'ya tʋ 'bɔ. 7 -A -nan nɛn Mari 'nɛn tɛdɛ -ya -klɔnmɔn -a. E sɔ 'pa 'nɛn zɩɛ -a man, ɛn yaa 'nyinnan -winun -le fɛ -blɩvɛ -ji. Kɔɔ wa'a nyinnan "nan "yɩlɛ -pɛn 'nɔn nyinnan dɩ.\n8 Bɛtelɛm 'fla 'bɔ zɩɛ -a "srɔn "bɛ, 'bla -sru "pinnɔn a -nan. 'O yiɛ -tɔa 'wee 'blanun da -pei -man. 9 -A -nan nɛn Minsan -le 'pasiazan -tʋ 'bɔla o va, ɛn Minsan -le 'tɛ 'san o si -fɔ. Nyɛn -dan sɛn o ji, 10 'pian Bali -le 'pasiazan "e -wlɛ 'nan: «Te "klan 'e 'ka 'tɛ dɩ! An -ta 'wɩ nɛn e minnun pɛɛnɔn 'ci "nranman tɩglɩ bɛ -a vɩlɛ 'cɛɛ! 11 'Wɩ zɩɛ -nyrɛn 'nan, min nɛn e "ta -daa 'ka 'silɛ 'wɩ 'ji bɛ, waa -ya cɛɛgʋ David fla. Crizi nɛn Minsan -a bɛ -nyrɛn! 12 'Ka 'kʋ -a -nanjɛn! -A -kɔnnɛn "yɩ vɛ nɛn 'gʋ: Ka bɔa 'nɛn 'tʋ man, te sɔ a 'e -bladɩ "man, te e ya 'e nyinnandɩ -winun -le fɛ -blɩ vɛ -ji. 'Nɛn zɩɛ -nyrɛn.»\n13 'Nun tɔɔn Bali -le 'pasianɔn "kaga 'si laji, ɛn o -ta trelɛ 'pasiazan tɛdɛ bɛ -a "srɔn, ɛn o Bali 'tɔ bɔdɩ 'sia. Waa 'vɩ 'nan:\n14 «'Tɔ -dan a Bali -le vɛ -a laji lou.\n15 Zɩ Bali -le 'pasianɔn 'li o da laji bɛ, ɛn 'bla -sru "pinnɔn a vɩdɩ 'sia 'o cin lɛ 'nan: «-Kaa kʋ Bɛtelɛm, 'wɩ nɛn Minsan -a 'vɩ -cɛɛ bɛ -a 'yɩ.» -A -nan nɛn o -si 'sia.\n16 Zɩ o -kʋ, o 'bɔla 'nan nun bɛ, o 'bɔ Mari 'lee Zozɛfʋ man. Ɛn o 'nɛn zɩɛ -a 'yɩ 'e nyinnandɩ -winun -le fɛ -blɩvɛ -ji. 17 Zɩ waa 'yɩ bɛ, tɔɔn 'wɩ nɛn Bali -le 'pasiazan -a 'vɩ -wlɛ 'nɛn zɩɛ -a man bɛ, waa vɩdɩ 'sia minnun pɛɛnɔn lɛ. 18 Minnun nɛn o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, 'wɩ o 'plo 'fɔ. 19 'Pian Mari "e 'wɩnun pɛɛnɔn zɩɛ -a klɔ "paala 'e 'ji, te 'e 'ci "nrɔnman "da.\n20 "Bɛ -sru ɛn 'bla -sru "pinnɔn 'li 'o da, te o Bali 'tɔ bɔa 'wɩnun nɛn waa 'man 'lee waa -nan 'yɩ bɛ -yee "wɛan. Kɔɔ 'wɩ nɛn Bali -le 'pasiazan -a 'vɩ -wlɛ "bɛ -a da nɛn e drɛ.\n21 Zɩ 'nɛn zɩɛ -a yi 'sɔrazan 'bɔ bɛ, ɛn waa -fɔ -klɔnmɔn -va. -A -nan nɛn o Zozi 'tɔ 'pa "man. 'Tɔ zɩɛ Bali -le 'pasiazan 'bɛ 'vɩ, te -a "bʋ 'ka tian 'e 'pɔn 'silɛ dɩ.\n22 Tʋ nɛn o Mari -sruman -e 'e drɛ 'saun Bali lɛ "le zɩ Moizi -le -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ e 'bɔ. -A -nan nɛn o -kʋ Zozi 'a Zeruzalɛm, 'nan -e 'o -kɔɔn Minsan lɛ, 23 "le zɩ Minsan -le -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n24 O -kʋ -nan nun, 'nan -e 'o Bali -pan "le zɩ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Minsan -le -pei -a bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'Yalɛ -tɛnɔn -a -nɔan -plablo "fli, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, -plablo 'nɛn "fli. -A 'bɔ nɛn Zozi 'mangulinun "o "nɔn.\n25 Min -tʋ a Zeruzalɛm. -A 'tɔ nɛn Simeɔn. Min zɩɛ e ya min tɩglɩ 'a, ɛn e 'ta 'wʋla Bali wei da. E ya min nɛn e "ta -daa Izraɛl 'nɔn 'silɛ 'wɩ 'ji bɛ -a -pɛnnan. Bali lei 'saun a -yrɔ. 26 Ɛn Bali lei 'saun 'bɔ -a 'vɩ -yrɛ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji nɛn Minsan Bali -taa "talɛ -a bɛ, yaa ye 'e yiɛ 'a 'vaa ɛn e -kaa.\n27 Bali lei 'saun -a -cin -tɔ Simeɔn -ji 'nan 'e 'kʋ Bali -pan 'kuin, ɛn e -kʋ. Nun tɔɔn Zozi "tɩ 'lee -a "bʋ wla 'o 'lɔ le 'nɛn 'linɛn 'bɔ 'a. 'Wɩ nɛn Bali -le -pei -a 'vɩ bɛ -a 'bɔ nɛn o "ta -a dra -yrɛ. 28 Simeɔn Zozi 'si 'e 'pɛ -ji. E Bali 'tɔ 'bɔ, ɛn e 'nan:\n29 «'An 'san,\n30 -Yɛɛ cɩ 'nan,\n31 Min nɛn yia 'si "va\n32 -Yɛɛ cɩ 'tɛ 'san nɛn,\n33 'Wɩ nɛn Simeɔn cɩ -a vɩnan Zozi man bɛ, e Zozi "bʋ 'lee -a "tɩ 'plo 'fɔ. 34 Simeɔn -fɛa 'vɩ 'o man, ɛn e 'nan Zozi "bʋ Mari lɛ 'nan: «'Nɛn 'gʋɛ Bali -a 'si "va 'nan, Izraɛl 'nɔn 'va bɛ min "kaga -tiala -yee "wɛan, ɛn min "kaga wuanla -yee "wɛan. Ɛn Bali -a 'si "va 'nan -e 'e 'kɔn 'wɩ 'nɔan -kɔɔn "vɛ nɛn e 'wɩ "paala minnun lɛ bɛ -a. 'Pian minnun 'o 'ci "paa "man. 35 'Wɩ zɩɛ -a drɛdɩ bɛ, e o ci wɩ yɔɔdɩ ta bɔala 'wein. Ɛn bii nɛn i cɩ -a "bʋ "a bɛ, 'wɩ -taa 'nanlɛ 'i man "le srɛn 'bɛ 'i 'fɔn.»\n36 Ɛn "nyian bɛ Bali 'lewei vɩzan lɩmɔn -tʋ -nyɛanla Zeruzalɛm 'bɔ 'nan nun. Waa laabo Anne, Panuɛl -le 'nɛn nɛn Aser -le 'lɛglɔn 'ji. E ya ceje 'kpa. E -kɔnnɛn 'pa 'e nɔnbɛ "da, ɛn o lɛ drɛ 'e 'sran -a 'sɔravli 'vaa ɛn -a -sran 'bɔ 'ka. 37 E -fʋ -cale -a -trilii, ɛn -a lɛ 'bɔ -fuba 'sɔra 'wlɛ sinjɛn. E ya Bali -pan 'kuin, te e Bali "sua bodrun funnin fɛ 'sɔndɩ 'lee Bali trʋ 'badɩ -a. 38 Tʋ nɛn Simeɔn a 'wɩ zɩɛ -a vɩnan 'nɛn man bɛ, te e ya -nan. -A -nan nɛn lɩ zɩɛ, e Bali 'tɔ bɔdɩ 'sia. E Zozi 'le 'wɩ vɩdɩ "sia minnun pɛɛnɔn nɛn o cɩ Zeruzalɛm -le 'sidɩ nɔanba -ji -pɛnnan bɛ -wlɛ.\n39 Zɩ Zozi "tɩ 'lee -a "bʋ cɛɛn -a drɛdɩ man "le Minsan -le -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, ɛn o 'li 'o da 'o fla Nazarɛtɩ Galile 'lɛglɔn 'ji. 40 Zozi drɛdɩ 'sia ceje, ɛn e -tɔdɩ 'sia 'plɛblɛ. E 'wɩ 'tɔdɩ 'sia 'kpa tɩglɩ, ɛn Bali -le -fɛa a 'e vɩdɩ "man.\n41 Lɛ -tʋdʋ pɛɛnɔn man bɛ, Zozi 'mangulinun -ko Zeruzalɛm Zuif 'nɔn 'le 'si nɔanba -ji "fɛdi da. 42 Zɩ Zozi lɛ 'bɔ 'fuda "fli "bɛ, -wɛɛ -kʋ waa "fɛdi zɩɛ -a da "le zɩ waa dra 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 43 Zɩ "fɛdi drɛdɩ -nyan bɛ, Zozi "tɩ 'lee -a "bʋ 'o fla si 'sia. Zozi -fɔla "da Zeruzalɛm nun, 'pian wa'a -kɔnnɛn "yɩlɛ dɩ. 44 E ya o ji 'nan, Zozi a minnun nɛn o -taala waa bɛ o va. Zɩ o yi drɛ 'sia -tʋ bɛ, ɛn waa -wɛɛdɩ 'sia o drɩnun 'lee o beenun va. 45 Wa'a yɩlɛ dɩ -le "wɛan, o 'li 'o da "nyian Zeruzalɛm -a -wɛɛdɩ -a.\n46 -A -wɛɛdɩ yi yaagazan da nɛn o -kʋ bɔlɛ "man Bali -pan 'kuin. E ya 'e -nyrandɩ Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn -dandan yei, te -a "trɔɛn yra 'o wei lɛ, te e 'wɩ -mienun laabo -wlɔ, ɛn te o -yee -mie laabo 'e 'lɔ. 47 Minnun pɛɛnɔn nɛn o "trɔɛn "cɩ -a wei lɛ bɛ, -yee 'wɩnun laabʋdɩ 'lee -yee 'wɩnun -ci vɩdɩ o 'plo 'fɔ.\n48 Zɩ -a "tɩ 'lee -a "bʋ "ta bɔlɛ "man 'kɔn zɩɛ -a -ji bɛ 'wɩ o 'kan. -A -nan nɛn -a "bʋ "e -yrɛ 'nan: «'Mɛn 'nɛn, -mɛ "wɛan nɛn yia dra 'kʋɛ zɩ? 'Kʋ 'vale 'i "tɩ "a, kʋi -wɛɛdɩ 'sia, 'kʋ 'ci -tɔ lou.»\n49 Ɛn Zozi "e -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, kaan -wɛɛman? Fɛnan nɛn 'an "tɩ "man wɩ cɩ bɛ -a -nan nɛn an -kɔan. Ka'a tɔa zɩ dʋʋ?»\n50 'Wɩ nɛn, yaa 'vɩ -wlɛ "bɛ, wa'a -ci manlɛ "fo "dɩ.\n51 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'lee 'e "tɩ 'lee 'e "bʋ 'li 'o da Nazarɛtɩ. Yaa 'sia 'e "tɩnun 'wei -da. Mari 'wɩnun zɩɛ -a 'pla 'e 'ji. 52 Zozi trʋ ɛn 'yee 'wɩ 'tɔdɩ 'pa "da. 'Wɩ zɩɛ e minnun ci nran, ɛn e Bali ci nran.


Zezi kacili | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 16:28–17:13 MARKI 9:1-13 LIKI 9:27-36\nZEZI I KACILƐ’N\nAKOTO’M BE TILI ƝANMIƐN I NƐN’N\nZezi o Sezare Filipu mɛn’n nun lɔ, ɔ su kle sran’m be like. Lika sɔ’n nin Ɛrmɔn oka’n be afiɛn ti nun kilo ablaɔn-nin-nnun (25). Zezi kannin ndɛ cinnjin kpa kun kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun lɔ. Ɔ seli be kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ be nga be jinjin wa yɛ’n, be nun wie’m bé dún mmua wún kɛ Sran wa’n w’a bɛ i Famiɛn diwlɛ’n nun ka naan b’a wu.”—Matie 16:28.\nKɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be tili ndɛ sɔ’n, atrɛkpa be usali be wun kɛ: ‘?Ndɛ ng’ɔ kɛnnin i lɛ’n, i bo’n yɛle benin?’ Kɛ lemɔcuɛ kun sinnin’n, Zezi fɛli i akoto’m be nun nsan, kpɛkun ɔ nin be ɔli oka fleiin kpa kun su. Be yɛle Piɛli nin Zaki nin Zan. Atrɛkpa kɛ bé kɔ́’n, nn lika’n w’a san. Afin lafilɛ kun akoto mun. Kɛ be juli lɔ mɔ Zezi srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ kacili be ɲrun lɛ. Akoto’m be wunnin kɛ i ɲrun’n kpajali kɛ wia’n sa, kpɛkun i wun tralɛ’m be yoli ufue ɲanɲanɲan.\nI sin’n, sran nɲɔn be fiteli be ɲrun lɛ. Be yɛle “Moizi nin Eli.” Sran nɲɔn sɔ’m be nin Zezi be kokoli “kɔlɛ m’ɔ́ wá kɔ́’n, mɔ Zerizalɛmun lɔ yɛ ɔ́ kpɛ́n su’n, i su yalɛ.” (Liki 9:30, 31) Zezi i wie’n nin i cɛnlɛ’n yɛle i kɔlɛ m’ɔ́ wá kɔ́’n. Ɔ kɛnnin i wie’n nin i cɛnlɛ’n be ndɛ kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun i osu nin-a cɛman. (Matie 16:21) Yalɛ nga Zezi nin Moizi nin Eli be kokoli’n, ɔ nin akunndan nga Piɛli buli’n, be sansan be wun. Afin ɔ kle kɛ Zezi i wie’n su to fuɛnmɛn i.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, akoto nsan’m be ɲin su wa titili kpa. Like nga be wunnin i’n nin ndɛ nga be tili’n boli be nuan dan. Kannzɛ bɔbɔ aolia nun like yɛ be wunnin i’n, sanngɛ ɔ yoli Piɛli kɛ sa sɔ’n su ju be ɲin jrɛiin su sa. Ɔ maan ɔ seli kɛ: “Rabi, kɛ e o wa yɛ’n, ɔ ti kpa dan. I sɔ’n ti’n, maan e kplan tannin sua nsan. Ɔ liɛ kun, Moizi liɛ kun, kpɛkun Eli liɛ kun.” (Marki 9:5) Like nga ti yɛ Piɛli kannin tannin sua kplanlɛ ndɛ’n yɛle kɛ atrɛkpa’n, ɔ kunndɛman kɛ like ng’ɔ su wun i lɛ’n, ɔ wie.\nPiɛli i nuan nin-a tɔman, kpɛkun ɲanmiɛn ufue fuaii kun katali be su. Nɛn kun tɛli ɲanmiɛn ufue’n nun. Ɔ seli kɛ: “Min Wa’n yɛ, min awlɛn su ba mɔ min klun jɔ i wun’n niɔn. Amun tie ndɛ ng’ɔ kan’n.” Kɛ i akoto’m be tili Ɲanmiɛn i nɛn’n, be tɔli be utuli be ɲin ase. Afin srɛ dan kpa kunnin be. Ɔ maan Zezi seli be kɛ: “Amun jaso. Nán srɛ kun amun.” (Matie 17:5-7) Kɛ be jasoli’n, b’a wunman sran fi Zezi wun lɛ kun. Like nga be yili i nglo kleli be aolia nun’n wieli. Kɛ aliɛ cɛnnin mɔ bé fín oka’n su lɔ bé jrá’n, Zezi wlali be su nun kpa kɛ: “Nán amun kan aolia nun sa nga amun wunnin i’n kle sran fi, lele saan Sran wa’n w’a cɛn nguan.”—Matie 17:9.\nKɛ mɔ akoto’m be wunnin Eli ti’n, be usali Zezi kɛ: “?Yɛ nn ngue ti yɛ mmla klɛfuɛ’m be waan Eli dún mmua bá ka-ɔ?” Ɔ tɛli be su kɛ: “Eli w’a dun mmua w’a ba, sanngɛ sran’m b’a wunmɛn i wlɛ.” (Matie 17:10-12) Zan Batɛmun yofuɛ’n yɛ Zezi su kɛn i ndɛ-ɔ. Ɔ dili junman kunngba nga Eli dili’n wie. Yɛle kɛ Eli siesieli lika’n mannin Elize, yɛ Zan kusu siesieli lika’n mannin Klisi.\nNanwlɛ, aolia nun like sɔ’n wlali Zezi nin i akoto’m be fanngan kpa! Ɔ kle kɛ Klisi yó sran dan kpa Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun. Ɔ maan kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin blɛ nga ‘Sran wa’n w’a bɛ i Famiɛn diwlɛ’n nun’n.’ (Matie 16:28) Afin ‘be bɔbɔ be wunnin i sɔ’n.’ Kɛ Farizifuɛ’m be kunndɛli kɛ Zezi kle be nzɔliɛ kun m’ɔ kle kɛ i yɛ Ɲanmiɛn fɛli i kɛ ɔ di famiɛn’n, w’a kleman be like fi. Sanngɛ i akoto’m be liɛ’n, kɛ ɔ kacili’n be wunnin i. I sɔ’n ti’n, be wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin’n, ɔ ti nanwlɛ. I sɔ’n ti’n, Piɛli klɛli i kɛ: “I sɔ’n ti yɛ e lafi su kɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin’n, bé kpɛ́n su’n niɔn.”—2 Piɛli 1:16-19.\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ ka naan Zezi i akoto’m be nun wie’m b’a wu’n, be wunnin kɛ Zezi w’a bɛ i Famiɛn diwlɛ’n nun-ɔn?\n?Aolia nun like mɔ Zezi i akoto’m be wunnin i nun’n, ngue ndɛ yɛ Moizi nin Eli be nin Zezi be kannin-ɔn?\n?Ngue ti yɛ Klisi i kacilɛ’n wlali i sɔnnzɔnfuɛ’m be fanngan-ɔn?\nPiɛli jrannin kekle sa’m be ɲrun\n?Wafa sɛ yɛ Pɔlu i nanwlɛ dilɛ’n nin i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n be ukɛli i naan w’a sɔ fɔ nga Zezi tuli i’n nun klanman ɔn?


Nanh an tu amun wun mlonmlon, anh yô weteefue, anh blu sa'm bé su, sa nga amun wiéngu yô bo an wuin'n, mon o son amun nun i klôle bo an klôé'n ti.\n Sannge yé ng'o yô yé'n ti dan, afin bé klee ke: «Nyanmien nin bé nga bé tu bé wun'n mun lee, Sannge o yô aénvuefue'm bé yé.» I so'n ti, anh fa amun wun man Nyanmien. Nanh an lô amun wun man mmusu'm bé si Satan'n, anh dyran kéklé, oh wanndih amun. Anh fa amun wun mantan Nyanmien, ye i kusu feh i wun mantan amuon. Sa te yôfue mun, anh wunnzin amun sa, akunndan nnyonnyonfue mun, anh yatyi akunndan tete'n. Man amun nyrennen'n wlu amun nyin su, anh bô auyé, anh sun, srile nga an sri'n, mon o katyi sule. Anh yô amun wun aénvue é Min Nyanmien'n i nyrun, ye o man amunh nyanh nyrun.\nAfin swran kwlaa ng'o yô i wun dandan'n, Nyanmien gueh i nyin asé, sannge swran ng'o tu'e i wun'n, Nyanmien man oh nyanh nyrun.\n2 Corinthefue 12:9-10\n Sannge o sé n ke, yé ng'o yô min'n oh dyuh min, afin ke n le'a wunmien'n, i nun ye o yi i wun nglô ke o ti kplio. O man n klun dyo n fuen bo n ti'n su nan Christ yi i dan'n nglô n ti. I so'n ti, se n le'a wunmien ô, bé kpe min nzôwa ô, n sa mian ô, bé klé n yale ô, n wun nyrennen ô, Christ ti n klun dyo, afin ke m bu i ke n le'a wunmien'n, i lie bo ye n nyan wunmien nion.\n Nanh an bu amun bobo amun wun akunndan yô liké fi, nanh an kunnde amun dunman, nanh an tu amun wun, sannge anh bu swran wié'm bé swran tra amun bobo. Nanh man swran fi bu i bobo i ninngé'm bé akunndan, sannge man amun wiéngu'm bé lie'n lô amun.\n Nanh an yô amun wun ke bé fle amun swran'm bé sukpen, afin amun sukpen'n ti kunngba tye, yele Christ. Swran ng'o ti dan tra amun kwlaa'n, mon o su i wiéngu mun. Swran ng'o yô i wun dandan'n, Nyanmien wa gue i nyin asé, sannge swran ng'o tu'e i wun'n, Nyanmien man oh nyanh nyrun.\n An si'a liké ng'oh yôh amun ainman'n. An ti ke bole'n b'o gua kaan, sannge ke oh yôh kan'n, wa titi'n sa. An sé'a ke, se é Min Nyanmien di su'n, nan alie'n tyen yé'n, éh yôh nga éh yôh nga. Sannge dyole tyatya'n ye an dio, an tu amun wun. Nuan dile so'n ti'n kpa.\n Anh bu akunndan kunngba nga Christ-Jésus buli'n wié. I b'o nin Nyanmien bé ti kun'n wa kunnde'a ke o fe i wun sunnzun Nyanmien, wa bu'e i so'n liké fi, o yô i wun kanga, o yô i wun ke klo swran sa. Ke o katyii i wun swran so'n, o yô i wun aénvue, o yô ainyiefue lélé o fa wuli, waka'n su ye o wulio.


Aɲia klikli nga Zoova i Lalofuɛ’m be yoli i Mɛksiko lɔ’n\nMaan e tra e awlɛn e minndɛ\n‘Ɲanmiɛn maan amun wun jɔ́ amun fɔuun’\nLike nga é yó naan y’a wla e nzuɛn laa’n i ase’n\nLike nga é yó naan y’a fa nzuɛn uflɛ’n\nƝanmiɛn nin sran klolɛ’n ti nzuɛn kpa dan\nAMERICAS “?Cɛn benin yɛ é yó aɲia dan kun ekun-ɔn?”\nFluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Utu 2017\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Dayak Ngaju Gallois Groenlandais Hmong (White) Iban Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mapudungun Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Sangir Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tshwa Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nE LAA NDƐ WIE MUN\n“?Cɛn benin yɛ é yó aɲia dan kun ekun-ɔn?”\nBE FLƐ klɔ kun kɛ Mɛksiko. Afuɛ 1932 nun’n, nn be nga be tran lɔ’n, be ti sran miliɔn kun tra su. Afuɛ kunngba sɔ’n nun, Novanblu nun’n, sran’m be sieli kannin wie mun anngɔnda’m be su (feux tricolores). I sɔ’n yoli sran’m be fɛ kpa. Kɛ ɔ dili lemɔcuɛ kun’n, sran’m be tili i kɛ sran dan kun su ba Mɛksiko lɔ. I sɔ’n yoli be fɛ kpa ekun. Be nga be bo ndɛ’m be jɔ zronali nin televiziɔn nun’n, be ko minndɛli i alie jranwlɛ lɔ. Sran sɔ’n yɛle Zozɛfu Ritɛrfɔdu. Ɔ ti Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ. I balɛ’n yoli aniaan nga be o Mɛksiko lɔ’n be fɛ kpa. Afin, ɔ bali kɛ ɔ nin bé yó aɲia dan kun. Aɲia sɔ’n, ɔ́ dí cɛn nsan.\nFluwa kun (L’Âge d’Or) seli kɛ: ‘Aɲia sɔ’n i yolɛ’n yoli cinnjin kpa. Afin kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, aniaan be miannin be ɲin be boli jasin fɛ’n i kpa Mɛksiko lɔ.’ Sran nga be trannin aɲia’n i bo’n, be ti sran kɔe 150 cɛ. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ aɲia sɔ’n yoli i liɛ ngunmin-ɔn?\nKɛ́ bé yó aɲia sɔ’n, nn sran kpanngban be nin a timan jasin fɛ’n Mɛksiko lɔ. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1919 nun’n, aniaan’m be yoli akpasua kun aɲia wie mun. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, asɔnun’m be nuan’n wa kpɛli su. Afuɛ 1929 nun’n, be fali sua kun be yoli Betɛli Mɛksiko lɔ. Ɔ maan, aniaan’m be buli i kɛ jasin fɛ bolɛ’n wá kɔ́ i ɲrun kpa siɛn’n. Sanngɛ, sa wie’m be wa tanndannin aniaan’m be ɲrun. I wie yɛle kɛ, anuannzɛ’n seli aniaan wie mɔ jasin bolɛ’n ti be junman mlɔnmlɔn’n (andɛ be flɛ be kɛ atin bofuɛ) kɛ, kɛ bé bó jasin fɛ’n, nán be di aata. I sɔ’n w’a yoman be nun kun i fɛ. I sɔ’n ti, ɔ jasoli anuannzɛ’n nun. Kpɛkun, ɔ ko kpɛli i asɔnun liɛ ba. Blɛ kunngba sɔ nun’n, be sieli aniaan uflɛ kɛ ɔ nian Betɛli’n su. Afin, aniaan ng’ɔ o lɛ laa’n, ɔ yo sa sukusuku. Sa kwlaa sɔ’n ti, ɔ fata kɛ be wla aniaan nga be o Mɛksiko lɔ’n be fanngan.\nKɛ bé yó aɲia dan’n, aniaan bian Ritɛrfɔdu ijɔli nzra nun kpɛ nɲɔn. Ndɛ ng’ɔ yiyili be nun’n, ɔ wlali aniaan’m be fanngan dan. Asa ekun’n, sran’m be tili i ndɛ wie mun aladio nun. Kpɛ klikli nga sran’m bé tíe jasin fɛ’n aladio nun Mɛksiko lɔ’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ. Kɛ aɲia’n wieli’n, be fali aniaan uflɛ kɛ ɔ nian Betɛli’n su, naan ɔ siesie jasin fɛ bolɛ junman’n. Kɛ ɔ fin lɛ’n, Zoova i Lalofuɛ nga be o Mɛksiko lɔ’n be wa boli jasin fɛ’n i juejue su. Yɛ Zoova i fanngan nun’n, be kwla yoli sɔ titi.\nAɲia dan nga be yoli i Mɛksiko lɔ afuɛ 1941 nun’n.\nAfuɛ 1933 nun’n, aniaan’m be yoli aɲia dandan nɲɔn. Be yoli kun Velakluzu lɔ. Yɛ be yoli kun Mɛksiko lɔ. Aniaan’m be miannin be ɲin be boli jasin fɛ’n. Yɛ i bo guali kpa. I wie yɛle kɛ afuɛ 1931 nun’n, jasin bofuɛ’m be ti 82. Sanngɛ afuɛ 1941 nun’n, be nuan’n ukali su kpɛ blu. Afuɛ kunngba sɔ nun’n, sran kɔe 1.000 be trannin aɲia dan kun bo Mɛksiko lɔ.\n“BE TRULI KLƆ’N NUN”\nAfuɛ 1943 nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yiali sran mun naan be tran aɲia dan kun mɔ bé wá yó i Mɛksiki lɔ klɔ 12 be su’n, be bo. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Aniaan’m be klɛli aɲia’n i flɛlɛ’n, fluwa kekleke wie’m be su. Be fa sendeli be ɲrun nin be sin. Kpɛkun, be fa wlannin klɔ’n nun. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1936 nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yoli sɔ blɛ sunman be fa yiali sran mun naan be tran aɲia dandan’m be bo.\nAfuɛ 1944 nun’n, be cili aniaan wie mɔ be fali sran’m be yialɛ fluwa sendeli be ɲrun nin be sin Mɛksiko lɔ’n, be foto sieli i fluwa kun nun.\nKɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fa sran’m be yialɛ fluwa’n fa sende be ɲrun nin be sin’n, i bo gua kpa. Mɛksiko lɔ zronali kun kannin aɲia’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Cɛn klikli’n, be seli be kɛ be yia sran kpanngban kpa ekun. I cɛn nɲɔn su nun’n, be yili lika nga be yo aɲia’n i piɛ.” I sɔ’n w’a yoman Katoliki’m be fɛ. Ɔ maan, be tanndannin aniaan’m be ɲrun. Sanngɛ, srɛ w’a kunman aniaan mun. Be yiali sran mun. Zronali kunngba’n seli kɛ: “Klɔ’n i nunfuɛ’m be kwlaa be wunnin be.” Ɔ seli ekun kɛ aniaan’m be kwlaa, i bla o, i yasua o, be ‘fali fluwa sendeli be wun be kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n.’ Zronalisi’m be cili aniaan nga be su yia sran mun Mɛksiko lɔ’n, be foto. Be fali foto sɔ mun fa sieli i zronali nun. Kpɛkun, be klɛli i bo lɛ kɛ: “Be truli klɔ’n nun.”\nBE SU LALƐ’N YO “FƐ TRA LASO FLƆLƆ SU’N”\nZoova i Lalofuɛ kpanngban be miannin be ɲin kpa naan b’a kwla tran aɲia dandan nga be yo be Mɛksiko lɔ’n be bo. Aniaan sɔ’m be nun sunman be tran lika mmuammua kpa. Alie nin loto’m be sinman lɔ. Aniaan wie’m be seli kɛ: “Like kunngba cɛ ng’ɔ sin be wun koko lɛ’n yɛle Teleglamun ɲanman’n.” Ɔ maan, aniaan’m be fu aflunmun su. Annzɛ be nanti cɛn kpanngban kpa naan b’a kwla fa alie b’a wɔ aɲia dandan’m be bo.\nAniaan sunman be ti yalɛfuɛ. I sɔ’n ti, be kwlá kɔman aɲia dandan’m be bo wie. Be nga be yo blɛblɛ be kɔ’n, aniaan’m be sike be. Be sike wie mun Ɲanmiɛn Sielɛ sua’m be nun. Blɛ kun nun liɛ’n, be sikeli aniaan kɔe 90 Betɛli lɔ. Be lali kalitɔn’m be su. Fluwa Annuaire seli kɛ, be lali aniaan’m be ase. Be seli kɛ kalitɔn sɔ’m be su lalɛ’n yo “fɛ tra laso flɔlɔ su’n.”\nKɛ Zoova i Lalofuɛ sɔ’m be nin be niaan’m be yiali’n, ɔ yoli be fɛ dan. Ɔ maan, b’a buman be afɛ’n i like fi. Andɛ’n, Zoova i Lalofuɛ 850.000 tra su mɔ be o Mɛksiko lɔ’n, be kle kɛ be si ye wie. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Fluwa Annuaire 1949 seli kɛ, kannzɛ be fɛli naan b’a tran aɲia sɔ’m be bo’n, sanngɛ be suli Zoova juejue su. Kɛ be ko wie aɲia dan kun yo mɔ ‘bé kókó yalɛ’n, aɲia sɔ’n i ndɛ yɛ be kan-ɔn.’ Be usali titi kɛ: ‘?Cɛn onin yɛ é yó aɲia dan kun ekun-ɔn?’—Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i afiɛn lɔ ndɛ mun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Afuɛ 1944 nun fluwa Annuaire se kɛ aɲia dan sɔ’n ti, sran’m be wa sili Zoova i Lalofuɛ mun kpa Mɛksiko lɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Afuɛ 2016 nun’n, sran 2.262.646 be trannin e Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i bo Mɛksiko lɔ.\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Utu 2017


I so'n ti, anh yô amun wun aénvue Nyanmien Kpli'n i nyrun nan se tyen ng'o siéli'n dyu'n, wa man amun su. Anh kôkô sa kwlaa ng'o ô amun su'n kléé, afin i ye o nian amun likaa.\nSa nglô yile 21:3-4\n N tii swran kun nen kéklé kpa bia'n wun lo, o sé ke: Sien'n Nyanmien tranwle'n wô swran'm bé afien! O nin béh tranh, béh yôh i swran, ye i bobo yôh bé Nyanmien. Oh nunnunh bé nyinmuen'n kwlaa, wié'n nu'an le kun. Bé su yô'a se kun, bé su su'an kun, bé su wu'an nyrennen kun, afin laa ninngé so'm bé nu'an le kun.\nSa nglô yile 7:16-17\n Awé su ku'an bé kun, nzué wé su ku'an bé kun, wia'n su bô'a bé kun aunyeye su ku'an bé kun. Afin Bua Gbanflen'n b'o ô bia'n i afien le'n, i ye oh tah béo, oh fah bé ko nzué ti'm bo bé man nguan'n bé nuan, ye Nyanmien nunnunh bé nyinmuen'n kwlaa.\nNanh an bô Nyanmien Wawe'n i wla, afin i ye Nyanmien fa maan amun b'o klé ke an ti i lie lélé fa dyu tyen nga éh nyanh é ti mlonmlon nion.\nNnosua wia so'n nun Jésus kpaan kéklé kpa, o sé ke: ?Éli, Éli, lama sabaktani? bo i bô yele: ?Min Nyanmien, min Nyanmien, nzu ti ye a wanndi mion?\n I so'n ti, kannze ke é sé ye'n, sa fanunfanun b'o to amun su'n ti amun wla bô lé nnyon kun'n, man amun klun dyo. Sa so'n b'o to amun su'n, o ti su, i so'n nun ye béh wunh ke an lafi Nyanmien su kpaa. Sika okwle bo tyen wié oh satyih'n, bé klôé nian. Amun kusu ke an lafi Nyanmien su'n, an ti kpa tra sika okwle, sannge san béh sah amun nian. Ye ke bé wun ke an lafi i su kpa'n, tyen nga Jésus-Christ wa yi i wun nglô'n, béh manmanh amun, béh yih amun aye, béh yôh amun mô.\nKe m bu anyrunnyan liké nga Nyanmien wa yi i nglô klé yé'n i akunndan'n, m bu'a nyrennen nga é wuin nde'n, i liké fi.\n ?Ndya, mmla'n i nun dan'n yele ônin? Jésus sé i ke: «Klô o Min Nyanmien'n kpa, fo o wla'n kwlaa gue i su, man wo akunndan'n kwlaa tren i su.» I ye o ti mmla klikli nin i nun dan nion. Ye nien i nnyon su b'o fe'n: «Klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Mmla nnyon nga su ye mmla'n nin Nyanmien nuan idyofue'm bé nde'n kwlaa takaa.


Maan e si e kpɔfuɛ’n i nzuɛn’n | Like suanlɛ liɛ\n“E si [Satan] i nzuɛn’n.”—2 KORƐNTFUƐ MUN 2:11.\nJUE: 150, 32\n?Ngue yɛ Satan kwla yo-ɔ?\n?Ngue yɛ Satan yo naan w’a ɲan sran mun-ɔn?\n?E kpɔfuɛ’n i su ndɛ benin yɛ e wunnin i wlɛ-ɔ?\n1. ?Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, e kpɔfuɛ’n i wun ndɛ benin yɛ Zoova kannin-ɔn?\nADAM si kɛ wuo’m be ijɔman. Ɔ maan, kɛ Ɛvu seli kɛ wuo kun kannin ndɛ kleli i’n, atrɛkpa’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ anzi kun yɛ ɔ ijɔli-ɔ. (Bo Bolɛ 3:1-6) Adam nin Ɛvu be siman anzi sɔ’n. Sanngɛ, Adam fali ndɛ ng’ɔ kannin’n su. Kpɛkun, ɔ yoli ɲin kekle i Si Ɲanmiɛn su. (1 Timote 2:14) Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zoova wa kannin anzi klunwifuɛ sɔ m’ɔ ti e kpɔfuɛ’n i ndɛ. Kpɛkun, ɔ seli kɛ ɔ́ wá núnnún i mlɔnmlɔn. Zoova seli kɛ anzi sɔ m’ɔ sinnin wuo’n i lika ijɔli’n, ɔ́ kpɔ́ be kwlaa nga be klo i’n.—Bo Bolɛ 3:15.\n2, 3. ?Ngue ti yɛ ka naan Mɛsi’n w’a ba’n, Zoova w’a kanman Satan i wun ndɛ kpanngban-ɔn?\n2 Zoova w’a boman anzi ng’ɔ yoli ɲin kekle i su’n, i dunman kpakpa’n. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ mɔ afuɛ 2.500 sinnin’n yɛ Zoova kleli anzi sɔ’n niɔn. (Zɔb 1:6) Anzi sɔ’n i dunman nga e si i’n yɛle “Satan.” I bo’n yɛle kɛ “ɲrun tanndanfuɛ.” Dunman sɔ’n wo Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun laa’n, i nun fluwa nsan cɛ be nun. Be yɛle Be Nyoliɛ fluwa klikli’n, nin Zɔb fluwa’n, ɔ nin Zakari fluwa’n. ?Ngue ti yɛ ka naan Mɛsi’n w’a ba’n, Zoova w’a kanman Satan i su ndɛ kpanngban-ɔn?\n3 Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Ebre nun i nun’n, Zoova w’a kanman Satan i wun ndɛ kpanngban. Afin, kɛ ɔ ko yo naan sran’m b’a wun Mɛsi’n i wlɛ naan b’a su i su’n, i ti yɛ be klɛli Biblu’n i bue sɔ’n niɔn. (Lik 24:44; Galasifuɛ Mun 3:24) Kɛ Mɛsi’n bali’n, Zoova maan Mɛsi’n nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be wa kannin Satan nin anzi nga be suli i su’n be wun ndɛ kpanngban. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Zoova yoli sɔ afin, Zezi nin be nga be kpali be sieli be ngunmin’n be yɛ bé núnnún Satan nin be nga be su i su’n mun-ɔn.—Rɔmfuɛ Mun 16:20; Sa Nglo Yilɛ 17:14; 20:10.\nZoova nin Zezi nin anzi nanwlɛfuɛ’m be ti’n, e kwla jran e kpɔfuɛ’n i ɲrun kekle.\n4. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e sro mmusu’m be si Satan-ɔn?\n4 Akoto Piɛli waan Satan ti kɛ ‘asɔmɔli m’ɔ wlanwlan’n’ sa. Zan kusu flɛli Satan kɛ “dragɔn sroesroe.” Kpɛkun, ɔ flɛli i ekun kɛ “wuo.” (1 Piɛr 5:8; Sa Nglo Yilɛ 12:9) Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e sro mmusu’m be si Satan. Afin, ɔ kwlaman like kwlaa yo. (An kanngan Zak 4:7 nun.) Asa ekun’n, Zoova nin Zezi, ɔ nin anzi nanwlɛfuɛ’m be sasa e. Be fanngan nun’n, e kwla jran Satan m’ɔ ti e kpɔfuɛ’n i ɲrun kekle. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie i kosan wie’m be su. ?Ngue yɛ Satan kwla yo-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ɔ laka sran mun-ɔn? ?Ngue yɛ Satan kwlá yoman-ɔn? Like suanlɛ nga nun’n, é wá tɛ́ kosan sɔ’m be su. Ɔ maan, é wún ajalɛ’n nga e kwla fa naan y’a jran Satan i ɲrun kekle’n.\nLIKE NGA SATAN YO’N\n5, 6. ?Ngue ti yɛ mɛn siefuɛ’m be kwlá yoman naan sran’m be liɛ’n w’a yo ye-ɔ?\n5 Kɛ Satan yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su’n, anzi kpanngban be suli i su. Ka naan anannganman su nzue’n w’a tɔ’n, Satan lakali be nun wie mun naan be nin bla mun be la. Biblu’n nun’n, be fali sunnzun ase kun be kannin anzi nga be suli Satan su’n be ndɛ. Biblu’n se kɛ nzraama mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, dragɔn i lua’n kannin be akpasua kun guali asiɛ’n i wun wa. (Bo Bolɛ 6:1-4; Zid 6; Sa Nglo Yilɛ 12:3, 4) Anzi sɔ’m be kacili be sin sili Ɲanmiɛn. Kpɛkun be suli Satan su. Satan si kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n le i su famiɛn, kpɛkun famiɛn sɔ’n ɔ le sran wie mun yɛ ɔ nin be di junman-ɔn. Satan kunndɛ kɛ ɔ́ yó sɔ wie. I bɔbɔ sieli i wun famiɛn. Kpɛkun, ɔ mannin mmusu’m be junman sɛsɛsɛ naan be sie mɛn’n.—Efɛzfuɛ Mun 6:12.\n6 Satan nin mmusu mun yɛ be sie mɛn siefuɛ mun-ɔn. Sa nga ti yɛ e kwla se sɔ’n yɛle kɛ, Satan fali mɛn’n i famiɛn diwlɛ’n kwlaa kleli Zezi. Kpɛkun, ɔ seli i kɛ: “Ń fá mɛ́n nga i kwlaa mán wɔ kɛ a sie be, yɛ ń fá anyrunnyan ninnge’n kwlaa mán wɔ, afin be fa mannin min, yɛ n kusu ń fá mán sran nga n klo kɛ ń fá mɛ́n i’n.” (Lik 4:5, 6) Mɛn siefuɛ kpanngban be yo ninnge kpakpa wie’m be man sran mun. Be nun wie’m be kunndɛ kɛ bé yó naan sran’m be liɛ yo ye. Sanngɛ, ninnge ng’ɔ fata kɛ klɔ sran’m be ɲɛn i naan be liɛ’n w’a yo ye sakpa’n, siefuɛ sɔ’m be nun wie fi kwlá fa manman be.—Jue Mun 146:3, 4; Sa Nglo Yilɛ 12:12.\n7. ?Wafa sɛ yɛ Satan laka sran mun-ɔn? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n7 Satan nin mmusu’m be sin Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, nin aata difuɛ dandan’m be lika be ‘laka mɛn wunmuan nunfuɛ’m be kwlaa.’ (Sa Nglo Yilɛ 12:9) Zoova i su ndɛ nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n kan’n ti ato. Satan kunndɛli kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n mlin. (Zeremi 23:26, 27) Satan ti’n, sran kpanngban be bu i kɛ Ɲanmiɛn yɛ be su i-ɔ. Kusu nn mmusu mun yɛ be su be-ɔ. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:20; 2 Korɛntfuɛ Mun 11:13-15) Satan yo maan aata difuɛ dandan’m be laka sran mun naan be bu i kɛ sɛ be ɲan be wun’n yɛ be klun jɔ́-ɔ. (Nyanndra Mun 18:11) Be nga be bu i sɔ’n, sika kunndɛlɛ’n ti be cinnjin tra Ɲanmiɛn sulɛ’n. (Matie 6:24) Kannzɛ sran sɔ’m be klo Ɲanmiɛn laa’n, sanngɛ akunndan sɔ mɔ be bu’n ti’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n be kloman Ɲanmiɛn kun.—Matie 13:22; 1 Zan 2:15, 16.\nSɛ Zoova sin annzɛ Satan sin yɛ é jrán’n, ɔ fata kɛ e kle kun.\n8, 9. (1) ?Ngue yɛ Adam nin Ɛvu, ɔ nin mmusu’m be su ndɛ’n kle e-ɔ? (2) ?Kɛ e wun i wlɛ kɛ Satan yɛ ɔ sie mɛn’n, i su ye benin yɛ e ɲɛn i-ɔ?\n8 Adam nin Ɛvu, ɔ nin anzi ɲin keklefuɛ’m be su ndɛ’n kle e like cinnjin nɲɔn. I klikli’n yɛle kɛ, sɛ Zoova sin annzɛ Satan sin yɛ é jrán’n, ɔ fata kɛ e kle kun. (Matie 7:13) I nɲɔn su’n yɛle kɛ, be nga be su Satan su’n, mmlusuɛ nga be ɲɛn i’n, ɔ cɛman. Kɛ Adam nin Ɛvu be suli Satan su’n, be bɔbɔ yɛ be kleli like ng’ɔ ti kpa annzɛ ng’ɔ ti tɛ man be’n niɔn. Mmusu’m be kusu be ɲannin kwlalɛ mɛn’n su. (Bo Bolɛ 3:22) Sanngɛ, be kwlaa nga be su Satan su’n, awieliɛ’n wie be tɛ tititi. Be ɲanman su mmlusuɛ kpa sa.—Zɔb 21:7-17; Galasifuɛ Mun 6:7, 8.\n9 Kɛ e wun i wlɛ kɛ Satan yɛ ɔ sie mɛn’n, e ɲan su ye. I wie yɛle kɛ, e bu siefuɛ’m be wun akunndan kɛ ɔ nin i fata’n sa. Kpɛkun, e tu e klun e bo jasin fɛ’n. E si kɛ Zoova kunndɛ kɛ e ɲin yi siefuɛ mun. (1 Piɛr 2:17) Sɛ mmla nga be kpɛ’n, ɔ nin i liɛ’m be sansanman be wun’n, ɔ fata kɛ e nanti be su. (Rɔmfuɛ Mun 13:1-4) Asa ekun’n, e si kɛ ɔ fataman kɛ e yo politiki annzɛ e jran siefuɛ wie sin. (Zan 17:15, 16; 18:36) Satan saci Zoova i dunman’n. Yɛ ɔ yo like kwlaa ng’ɔ kwla yo naan sran’m b’a siman Ɲanmiɛn i dunman’n. I sɔ’n ti’n, e tu e klun e kle sran’m be like naan be si Zoova. Kɛ Zoova i dunman’n o e su’n, ɔ yo e fɛ. Yɛ e bo i dunman’n e kle sran mun titi. Sɛ e klo Zoova’n, ɔ ti kpa tra sika annzɛ aɲanbeun ninnge mun.—Ezai 43:10; 1 Timote 6:6-10.\nLIKE NGA SATAN YO NAAN W’A ƝAN SRAN MUN’N\n10-12. (1) ?Aya benin yɛ Satan fa suali anzi’m be wun-ɔn? ( 2) ?Ngue yɛ anzi sɔ’m be su ndɛ’n kle e-ɔ?\n10 Kɛ ɔ ko yo naan Satan w’a ɲan sran mun’n, ɔ yo ninnge fanunfanun. Wie liɛ’n, ɔ sua be wun aya. Wie liɛ kusu’n, ɔ wlanwlan be.\n11 Satan suali anzi’m be wun aya. Aya sɔ’n i kun yɛle bla kunndɛlɛ. Atrɛkpa’n, ɔ fɛli i ɲin sieli i be su lele naan w’a kwla wun like nga sɛ ɔ yo’n, ɔ́ ɲán be’n. Anzi wie’m be tɔli aya sɔ’n nun. Ɔ maan, be kunndɛli bla mun. Ba nga be nin bla’m be wuli be’n be ti jajraajra kpa. Yɛ be yoli wlɛ. (Bo Bolɛ 6:1-4) Nán bla kunndɛlɛ’n i ngunmin yɛ Satan fa sieli i anzi’m be ɲrun-ɔn. Atrɛkpa’n ɔ seli be wie kɛ, sɛ be su i su’n, bé síe klɔ sran mun. Atrɛkpa’n, Satan yoli sɔ naan ‘bla’n i osu’n’ i su ndɛ nga Zoova kannin’n w’a kpɛnman su. (Bo Bolɛ 3:15) Sanngɛ, Zoova w’a mɛnmɛn i sɔ liɛ’n i wun atin. Kɛ anannganman su nzue tɔli’n, like nga Satan nin mmusu’m be sunnzunnin’n, ɔ kpili ase.\nSatan sua e wun aya (An nian ndɛ kpɔlɛ 12, 13 nun.)\n12 Anzi’m be su ndɛ sɔ’n kle kɛ bla nin bian kunndɛlɛ’n nin tutre’n, be ti Satan i aya m’ɔ tra ndɛndɛ kpa-ɔ. Anzi nga be suli Satan su’n, be nin Ɲanmiɛn be trannin cɛli kpa. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, be konvi wa sɔli sa tɛ’n lelee be yoli. I sɔ’n kle kɛ kannzɛ bɔbɔ e su Zoova w’a cɛ kpa’n, e konvi kwla sɔ sa tɛ’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:12) I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e bu e klun lɔ titi e nian. Sɛ e wun kɛ e konvi su sɔ bla nin bian kunndɛlɛ annzɛ e su tu e wun’n, maan e kpalo i sɔ liɛ’n ndɛndɛ.—Galasifuɛ Mun 5:26; An kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:5 nun.\n13. (1) ?Aya nga Satan suɛ i sran’m be wun’n, i kun ekun yɛle benin? (2) ?Ngue yɛ é yó naan y’a tɔman aya sɔ’n nun-ɔn?\n13 Satan i aya ng’ɔ fa sua sran’m be wun’n, i kun yɛle kɛ ɔ yo maan sran’m be klo bae dilɛ ninnge mun. Ɔ yo maan sran’m be klo Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n, ɔ nin be ɲin su yiyilɛ wafa nga mmusu’m be sa o nun’n. Flimun nga sran’m be yi be’n, nin be ɲin su yiyilɛ ninnge nga be kle abonuan sa mun ti’n, sran’m be klo bae dilɛ ninnge mun. ?Ngue yɛ é yó naan y’a tɔman Satan i aya sɔ’n nun-ɔn? Zoova i anuannzɛ’n w’a kleman ninnge ng’ɔ fata kɛ e fa yiyi e ɲin su’n, ɔ nin ng’ɔ fataman kɛ e fa yiyi e ɲin su’n be kwlaa. Ɔ fata kɛ e bɔbɔ e kunndɛ sa ng’ɔ ti kpa’n nin ng’ɔ ti tɛ’n be ngbaciɛ lele e si i, naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa Zoova ɲrun’n. (Ebre Mun 5:14) Sɛ e kloman Ɲanmiɛn e ‘nuan bui su’n’ é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. (Rɔmfuɛ Mun 12:9) Sran ng’ɔ klo Ɲanmiɛn i nuan bui’n su’n, like ng’ɔ kle sran mun’n, i bɔbɔ nantiman su. I sɔ’n ti’n, kɛ é yíyí e ɲin su’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?Like nga n kle sran mun’n, n bɔbɔ n nanti su? ?Like nga n fa yiyi min ɲin su’n, sɛ be nga n kle be Biblu’n nun like’n be wun i’n, akunndan benin yɛ bé bú-ɔ?’ Sɛ e nanti Biblu’n nun like nga e kle sran mun su’n, e su tɔman Satan i aya’n nun.—1 Zan 3:18.\nSatan wlanwlan e (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n14. (1) ?Wafa sɛ yɛ Satan wla e srɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ é yó naan y’a kwla jran kekle-ɔ?\n14 Satan wla e srɛ naan e nin Zoova y’a nantiman klanman. I wie yɛle kɛ awa kwla se e kɛ nán maan e bo jasin fɛ’n kun. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i mmla’m be su mɔ e nanti’n ti’n, e wiengu junman difuɛ mun annzɛ e wiengu suklu ba’m be kwla yo e finfin. (1 Piɛr 4:4) Satan kwla yo maan e osufuɛ nga be sunman Zoova’n, be kwla se e kɛ nán maan e wɔ aɲia’m be bo kun. (Matie 10:36) Sɛ i sɔ sa ju’n, nán maan ɔ bo e nuan. Afin, e si kɛ Satan m’ɔ ti e kpɔfuɛ’n nin e kun. (Sa Nglo Yilɛ 2:10; 12:17) Asa ekun’n, maan e wla kpɛn ndɛ kun mɔ Satan kannin’n su titi. Ɔ seli kɛ, sɛ kekle tɔ e su’n, é yáci Zoova sulɛ. (Zɔb 1:9-11; 2:4, 5) Maan e srɛ Zoova titi kɛ ɔ wla e yakpa. Yɛ maan e lafi su kɛ Zoova súan e bo titi.—Ebre Mun 13:5.\nLIKE NGA SATAN KWLÁ YOMAN’N\n15. ?Satan kwla mian e kɛ e yo like nga e kloman’n? An yiyi nun.\n15 Satan kwlá mianman e kɛ e yo like nga e kloman’n. (Zak 1:14) Sran kpanngban be o Satan sin. Sanngɛ, be siman sɔ. Kɛ be ko si ndɛ nanwlɛ’n, sɛ Zoova sin annzɛ Satan sin yɛ bé jrán’n, ɔ fata kɛ be kle kun. (Sa Nga Be Yoli’n 3:17; 17:30) Sɛ Zoova i klun sa yolɛ’n ti e cinnjin’n, Satan su kwlá saciman e nin i e afiɛn.—Zɔb 2:3; 27:5.\n16, 17. (1) ?Like benin ekun yɛ Satan nin mmusu’m be kwlá yoman-ɔn? (2) ?Kɛ é srɛ́ Zoova mɔ e man e nɛn’n su’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ srɛ kun e-ɔ?\n16 Like kun ekun o lɛ mɔ Satan nin mmusu’m be kwlá yoman-ɔn. Biblu’n seman kɛ be kwla si e klun akunndan’n. Zoova nin Zezi be ngunmin yɛ be kwla yo sɔ-ɔ. (1 Samiɛl 16:7; Mark 2:8) Kɛ é ijɔ́’n annzɛ é srɛ́ Zoova mɔ e man e nɛn’n su’n, Satan nin mmusu’m be kwla ti ndɛ nga e kan’n. ?Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n srɛ kun e? Ɔ fataman kɛ srɛ kun e. Afin, kɛ é tú e klun é sú Zoova’n, e si kɛ mmusu’m be si Satan wun e. Sanngɛ, srɛ kunman e. Biblu’n kle kɛ blɛ sunman’n, kɛ Zoova i sufuɛ’m be srɛ i’n be man be nɛn’n su. Sanngɛ, Biblu’n seman kɛ be buli i kɛ Satan kwla ti ndɛ nga be kan’n ti’n, srɛ kunnin be. (1 Famiɛn Mun 8:22, 23; Zan 11:41, 42; Sa Nga Be Yoli’n 4:23, 24) Sɛ ndɛ nga e kan’n nin like nga e yo’n be jɔ Zoova klun’n, Zoova su manman Satan i atin naan ɔ yo e sa mɔ e su kwlá fiteman nun’n.—An kanngan Jue Mun 34:8 nun.\n17 Ɔ ti cinnjin kɛ e si e kpɔfuɛ’n i nzuɛn’n. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e sro i. Kannzɛ bɔbɔ fɔ o e nun’n, Zoova fanngan nun’n, e kwla jran Satan i ɲrun kekle lele e kwlɛ i. (1 Zan 2:14) Sɛ e jrɛn i ɲrun kekle’n, ɔ́ wánndi e. (Zak 4:7; 1 Piɛr 5:9) Andɛ’n, e sie i nzɔliɛ kɛ gbanflɛn nin talua mun yɛ Satan kle be yalɛ kpa-ɔ. ?Ngue yɛ be kwla yo naan b’a jran mmusu’m be si Satan i ɲrun kekle-ɔ? Like suanlɛ ng’ɔ bɛ i sin nun’n, é wá kɛ́n i ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Biblu’n bo anzi wie’m be dunman kpakpa’n. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 13:18; Daniɛl 8:16; Lik 1:19; Sa Nglo Yilɛ 12:7) Asa ekun’n, Biblu’n kle kɛ Zoova tɔnnin nzraama’m be tinuntinun be dunman. (Jue Mun 147:4) Ɔ maan e kwla se kɛ Zoova tɔnnin anzi’m be tinuntinun be dunman, naan Satan bɔbɔ le i dunman kpakpa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Biblu’n i bue nga laa be klɛli i Ebre nun’n, dunman “Satan” o nun kpɛ 18. Sanngɛ, i bue nga laa be klɛli i Glɛki nun’n, ɔ o nun kpɛ 30 tra su.\nSatan i nzuɛn’n, yɛle ninnge fanunfanun ng’ɔ yo be naan e nin Zoova e afiɛn w’a saci’n. I wie yɛle kɛ, ɔ laka sran mun naan be kunndɛ bian annzɛ bla. Ɔ wlanwlan sran mun. Yɛ ɔ yo maan be klo bae dilɛ ninnge mun.


Zonasi fali i fɔnlɛ’n tuli i wun fɔ nun | Sulfilɛ Kpafuɛ’n\nƆ fɔnnin, sanngɛ ɔ wa kacili i sa\n1, 2. (a) ?Kɛ mɔ Zonasi fɔnnin Zoova i wun ti’n, ngue sa yɛ ɔ juli i bɔbɔ’n nin mmeli’n i kanfuɛ’m be su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zonasi i su ndɛ’n kwla uka e ɔ?\nAUNMUAN dan kpa kun su fita jenvie’n su, ɔ maan jenvie’n boman aɔwi. Mmeli m’ɔ o jenvie’n su’n ɔ su tɛtɛ, kpɛkun ɔ su bo nvaka. Ɔ maan mmeli’n i su kpɛn’n nin i kanfuɛ mun mɔ be su kpli mmeli’n i ti’n, be su kpankpan kpa. Zonasi si kɛ i ti yɛ sran sɔ’m be o wie nuan ɔn, i ti’n, ɔ tran’n, ɔ tranman. Nanwlɛ, sɛ ɔ kwla yo like wie fa bu sa sɔ’m be ɲrun’n, nn ɔ́ yó.\n2 ?Ngue ti yɛ sa kɛ nga sa’n ɲannin Zonasi ɔ? Ɔ fɔnnin i Ɲanmiɛn Zoova i wun dan ti ɔ. ?Ngue sa yɛ ɔ yoli ɔ? ?Ɔ lemɛn i yowlɛ kun? Kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n kwla man e afɔtuɛ kpanngban. Be nun kun yɛle kɛ Zonasi i su ndɛ’n uka e naan y’a wun i wlɛ kɛ be nga be lafi Zoova su kpa bɔbɔ’n be kwla fɔn, sanngɛ kusu be kwla kaci be sa.\nƝanmiɛn nuan ijɔfuɛ m’ɔ fin Galile’n\n3-5. (a) ?Kpɛ sunman’n, kɛ sran’m be ɲin kpɛn Zonasi su’n, akunndan benin yɛ be bu ɔ? (b) ?Zonasi fin e sɛ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.) (c) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ junman’n i dilɛ’n w’a yoman pɔpɔ Zonasi i sa nun ɔn?\n3 Kɛ sran’m be ɲin kpɛn Zonasi su’n, i ɲin kekle ayeliɛ’n yɛ be wun i ɔ. Sanngɛ Zonasi yoli ninnge kpakpa sunman. Nán e wla fi kɛ Zoova fali Zonasi kɛ ɔ yo i nuan ijɔfuɛ. Nanwlɛ, sɛ ɔ ti kɛ Zonasi timan sran nanwlɛfuɛ’n, yɛ ɔ yoman sa i nuan su’n, nn Zoova w’a faman junman dan sɔ’n w’a wlɛmɛn i sa nun.\nNán ɲin kekle ngunmin yɛ Zonasi yoli ɔ. Ɔ yoli ninnge kpakpa sunman.\n4 Biblu’n kan Zonasi i su ndɛ kle e. I sɔ’n uka e naan y’a wun i su sa’m be wlɛ. (An kanngan 2 Famiɛn Mun 14:25 nun.) Ɔ fin klɔ nga be flɛ i Gat-Efɛr i su lɔ. Klɔ sɔ’n nin Nazarɛti be afiɛn’n ti nun kilo 4. Nazarɛti klɔ sɔ’n su lɔ yɛ Zezi Klist ɲinnin ɔn. * Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn Zonasi i blɛ’n sinnin w’a di afuɛ kɔe 800. Zeroboamu m’ɔ ti Izraɛli i nglo lɔ lika’n i su famiɛn’n i blɛ su yɛ Zonasi yoli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ ɔ. Blɛ sɔ nun’n, nn Eli w’a wu lalaa. Elize kusu m’ɔ sinnin i ja nun’n, ɔ wuli Zeroboamu i si’n i blɛ su. Zoova sinnin i sufuɛ sɔ’m be lika naan w’a nunnun Baali i sɔlɛ’n. Sanngɛ Izraɛlifuɛ’m be wa tɔli amuɛn sɔlɛ’n nun ekun, be wa fali famiɛn Zeroboamu m’ɔ “yoli sa ng’ɔ yo-man [Zoova] fɛ’n,” i ajalɛ tɛ’n su wie. (2 Fam. 14:24) Ɔ maan blɛ sɔ’n nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔlɛ junman’n i dilɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ Zonasi dili i junman sɔ’n guɛli i ti nin i bo klanman.\n5 Cɛn kun’n, Zonasi i sa wa miannin kpa, afin Zoova mɛnnin i junman kun kɛ ɔ di, sanngɛ ɔ buli i kɛ junman sɔ’n ti kekle ngboko. ?Ngue junman yɛ Zoova seli Zonasi kɛ ɔ di ɔ?\n‘Jaso kɔ Ninivu’\n6. ?Junman benin yɛ Zoova fa mannin Zonasi kɛ ɔ di ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ junman sɔ’n i dilɛ’n kwla kun srɛ ɔ?\n6 Zoova seli Zonasi kɛ: “Jaso kɔ Niniv, kɔ klɔ dan sɔ’n su lɔ. Kan ndɛ cinnjin ng’ɔ o yɛ’n weiin kle lɔfuɛ mun: Ninivfuɛ’m be nzuɛn tɛ’n w’a flan min.” (Zon. 1:2) Like nga ti yɛ Zonasi buli i kɛ junman sɔ’n i dilɛ’n yo sro’n, e wun i wlɛ. Yɛle kɛ Ninivu klɔ’n wo wia’n i afiliɛ lɔ. Yɛ lele nin i kɛ Zonasi fá jú lɔ’n, ɔ́ nánti kilo kɔe ya mɔcuɛ (800). I sɔ’n kwla di anglo kun bɔbɔ. Sanngɛ nɛ́n i ngba ɔ. Ng’ɔ ti kekle mɛn i’n, yɛle jasin m’ɔ timan kaan’n, m’ɔ fata kɛ ɔ ko bo kle Asirifuɛ mun Ninivu klɔ’n su lɔ’n. Afin sran sɔ’m be ti nzajefuɛ, yɛ be ti wlɛfuɛ dan. ?Sɛ Ɲanmiɛn bɔbɔ i nvle’n nunfuɛ’m be tiemɛn i ndɛ’n, amuɛn sɔfuɛ sɔ mun yɛ bé kó tíe ɔ? ?Kpɛkun ngue yɛ Zoova i sufuɛ kunngba lekeleke’n kwla yo i Ninivu klɔ m’ɔ timan dan aɔwi’n, m’ɔ ti ‘sran kunwlɛ klɔ’n’ i su ɔ?—Naɔ. 3:1, 7.\n7, 8. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zonasi kunndɛli kɛ ɔ́ kpɛ́ Zoova i atinsrɛ ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e kpli e di Zonasi i jɔlɛ ɔ?\n7 Sɛ sa sɔ’m be ti yɛ srɛ kunnin Zonasi o, e siman nun ndɛ. Nga e si i’n yɛle kɛ ɔ wanndili. Zoova seli i kɛ ɔ wɔ wia afiliɛ bue liɛ’n su lɔ. Sanngɛ Zonasi toli i ti wia atɔliɛ lɔ mmua kpa. Ɔ ɔli Zope, mmeli fawlɛ lɔ. Kɛ ɔ́ jú lɔ’n nn mmeli kun su wa kɔ Tarsisi. Yɛ ɔ fuli nun ɔn. Fluwa sifuɛ wie’m be waan laa’n, Tarsisi’n wo nvle nga be flɛ i Ɛspaɲi’n i nun lɔ. Sɛ ɔ ti sɔ sakpa’n, nn i lɛ’n kle kɛ Zonasi waan ɔ́ wánndi kɔ́ mmua kpa, afin Tarsisi nin Ninivu be afiɛn’n ti nun kilo 3.500. Lele nin i kɛ be kpɛ Mediterane jenvie’n be ju lɔ’n, ɔ kwla di i liɛ afuɛ kun bɔbɔ. I sɔ’n kle kɛ Zonasi kunndɛli kɛ ɔ́ kpɛ́ Zoova i atinsrɛ.—An kanngan Zonas 1:3 nun.\n8 ?I sɔ mɔ Zonasi yoli’n ti’n, é sé kɛ ɔ ti srɛfuɛ? Cɛcɛ, nán maan e kpli e di i jɔlɛ. Afin kɛ é wá yíyí ndɛ’n nun é kɔ́’n, é wá wún i kɛ Zonasi trɛli i awlɛn kpa yoli ninnge wie mun. Asa kusu’n, be wuli Zonasi sa tɛ nun kɛ e sa. Ɔ maan ɔ fɔn wie. (Jue. 51:7) I sɔ’n ti’n, sɛ blɛ wie nun’n srɛ kunnin Zonasi’n, ɔ fataman kɛ ɔ bo e nuan. Afin ɔ leman sran kun sa mɔ srɛ nin a kunmɛn i le ɔ.\n9. ?Ɔ ju wie’n, wafa sɛ yɛ e bu junman nga Zoova man e’n niɔn? ?Yɛ kɛ ɔ yo sɔ’n, ndɛ nanwlɛ benin yɛ ɔ nin i fata kɛ e wla kpɛn su ɔ?\n9 Ɔ ju wie’n, ɔ kwla yo e kɛ ninnge nga Zoova se e kɛ e yo’n be ti kekle, annzɛ ɔ yo e kɛ e su kwlaman be yo le sa. I wie yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ’n. Junman sɔ’n i dilɛ’n kwla kun e srɛ. (Mat. 24:14) Zezi kannin kɛ: “Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.” Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ e ukalɛ nun’n, like fi kwlá tanndanman Zoova ɲrun. (Mar. 10:27) Kɛ m’ɔ ju wie’n, e wla fi Zezi i ndɛ nanwlɛ sɔ’n su ti’n, atrɛkpa e kwla wun like nga ti yɛ Zonasi kpɛli Zoova i atinsrɛ’n, i wlɛ siɛn’n. I ti yɛ kɛ Zoova sunmɛnnin i’n, ɔ sisili i bo’n niɔn. ?Sanngɛ kɛ Zonasi wanndili Ɲanmiɛn bo’n, i bo’n guali sɛ mɛnnin i?\nZoova tuli i nuan ijɔfuɛ’n i fɔ\n10, 11. (a) ?Atrɛkpa kɛ mmeli’n tuli i bo’n, akunndan benin yɛ Zonasi buli ɔ? (b) ?Sa kekle benin yɛ ɔ tɔli mmeli’n ɔ nin i kanfuɛ’m be su ɔ?\n10 Kɛ Zonasi fuli mmeli’n nun’n, ɔ ko trannin ase bɔɔ cɛ. Atrɛkpa’n, Fenisifuɛ’m be aata difuɛ’m be mmeli’n kun nun yɛ ɔ fuli ɔ. Mmeli’n i su kpɛn’n ɔ nin i kanfuɛ’m be su kpli be siesie i wun ninnge mun naan b’a ɔ. Zonasi ti lɛ nían be. Atrɛkpa’n, kɛ mmeli’n tuli i bo m’ɔ juli nzue’n i afiɛn lɔ’n, Zonasi buli i kɛ w’a ɲɛn i ti. Sanngɛ be o lɛ kpɛkun ɔn, aunmuan dan kun su fita.\n11 Aunmuan sɔ’n wa fitali kekle kpa. Ɔ mannin jenvie’n su nglonglo kpa trali mmeli’n su. Sɛ ɔ ti andɛ bɔbɔ’n, nn mmeli dandan nga be o nzue’n su’n be kwlaa bé útu. ?Ɔ maan mmeli nga Zonasi o nun’n su bubuman yɛ ɔ o lɛ ɔ? I sin’n Zonasi klɛli i kɛ: ‘[Zoova] maan aunmuan dan kun fitali jenvie’n su’n.’ ?I sɔ’n kleman kɛ Zonasi kali lɛ wunnin i wlɛ kɛ aunmuan sɔ’n fin Zoova? Nga liɛ’n e siman nun ndɛ. Sanngɛ kɛ aunmuan’n fíta sɔ’n, mmeli’n i kanfuɛ’m be kpan flɛli be amuɛn mun. Zonasi si kɛ amuɛn sɔ’m be su kwlá deman be. (Tul. 19:4) Afin i sin’n ɔ wa klɛli i kɛ “nzue’n su wa bubu mmeli’n nun.” (Zon. 1:4) ?Yɛ kɛ mɔ Zonasi su wanndi Ɲanmiɛn bo’n, ɔ srɛ i ɔ, ɔ yo ye?\n12. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ, lafilɛ mɔ Zonasi lafili’n ti’n, e kpli e di i jɔlɛ ɔ? (An nian ja ngua lɔ ndɛ’n nun wie.) (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli sa nga ti yɛ aunmuan dan’n fitali’n niɔn?\n12 Kɛ mɔ Zonasi wun kɛ ɔ kwlá ukaman be’n ti’n, ɔ jrali mmeli’n i bo mmua lɔ ko lafili kpa sa pɔɔ. * Mmeli’n i su kpɛn’n ko tinngeli i naan w’a se i kɛ ɔ jrɛn i amuɛn’n su kɛ be onga’m be sa. Afin mmeli’n i kanfuɛ’m be wunnin i wlɛ kɛ sa ng’ɔ o be su lɛ’n, ɔ timan ngbɛn. Ɔ maan be wa tuli fɔtɔ. Afin be waan bé sí sran nga ti yɛ sa kekle sɔ’n wo be su’n. Kɔlɛ i sɔ ti’n, Zonasi i klun titimɛn i aɔwi. Zoova maan bé jú Zonasi su ɔ, fɔtɔ’n w’a tɔ i su. Ɔ yoli sɔ kleli kɛ Zonasi ti yɛ ɔ kpɛli aunmuan dan’n i ba ɔ.—An kanngan Zonas 1:5-7 nun.\n13. (a) ?Zonasi dili mmeli’n i kanfuɛ’m be nanwlɛ seli be sɛ? (b) ?Ɔ seli be kɛ be yo i sɛ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n13 Zonasi dili mmeli’n i kanfuɛ’m be nanwlɛ. Ɔ seli be kɛ ɔ ti Zoova m’ɔ ti nglo lɔ Ɲanmiɛn’n i sufuɛ. Yɛ ɔ seli be ekun kɛ ɔ su wanndi i bo, naan i sɔ’n ti’n w’a fa i wun ya kpa sa, naan i ti yɛ sa kekle sɔ’n wo be su ɔ. Kɛ ɔ seli be sɔ’n, srɛ kunnin be dan kpa. Be usɛli i like ng’ɔ fata kɛ be yo i’n naan b’a ɲan be ti’n. Zonasi si kɛ srɛ kun be dan. Yɛ i bɔbɔ si ekun kɛ, sɛ be to i be yi i jenvie’n nun’n, lika’n jrán diin. Ɔ maan ɔ tɛli be su kɛ: “Sɛ amún wún kɛ jenvie’n gó nun’n, saan amu’an fa min b’a to b’a yi nun. Afin n si jrɛin kɛ min ti yɛ aunngban dan nga su kle amun yalɛ lɛ-ɔ.” (Zon. 1:12) Nanwlɛ, jenvie sroesroe sɔ’n nin i nun nzue flɔlɔ sɔ’n i nun mlɔnlɛ’n kun i srɛ. Sanngɛ Zonasi kunndɛman kɛ mmeli’n i kanfuɛ’m be wu.\n14, 15. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo kɛ Zonasi sa ɔ? (b) ?Kɛ Zonasi seli mmeli’n i kanfuɛ’m be kɛ be to i yi i jenvie’n nun’n, be yoli sɛ?\n14 Sɛ ɔ ti kɛ Zonasi timan yakpafuɛ’n nn w’a kwlá faman i sɔ ajalɛ’n. Nanwlɛ, i wun klɛnlɛ kɛ ngalɛ sa’n jɔli Zoova klun kpa. Yɛ ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa. E kusu e kwla yo kɛ Zonasi sa. Yɛle kɛ maan e wiengu’m be ninnge’m be dun mmua lo e. (Zan 13:34, 35) ?Kɛ e wun kɛ e niaan kun i sa w’a mian’n, annzɛ i akunndan’n w’a sanngan’n, annzɛ kusu Ɲanmiɛn sulɛ’n w’a yo kekle i sa nun’n, e tu e klun e ukɛ i? Sɛ e yo sɔ’n, Zoova i klun jɔ́ e wun dan!\n15 Kɔlɛ i klikli nun’n, mmeli’n i kanfuɛ’m b’a kunndɛman kɛ bé tó Zonasi yí i jenvie’n nun. Afin be kplili kpa kɛ bé kán mmeli’n bá cenje’n su wa. Sanngɛ laa li nn lomo nun w’a luman. Ɔ maan kasiɛn su’n, be wa wunnin i kɛ be lemɛn i yowlɛ kun. Be kpan flɛli Zonasi i Ɲanmiɛn Zoova’n kɛ ɔ si be aunnvuɛ, kpɛkun i sin’n, be mannin Zonasi su naan b’a to i b’a yi i jenvie’n nun lɔ.—Zon. 1:13-15.\nZonasi seli mmeli’n i kanfuɛ’m be kɛ be to i yi i nzue’n nun.\nZoova sili Zonasi i aunnvuɛ yɛ ɔ deli i\n16, 17. ?Kɛ Zonasi o jenvie’n i bo lɔ’n, i wun yoli i sɛ? (An nian desɛn mun wie.)\n16 Be toli Zonasi yili i jenvie’n nun. Atrɛkpa’n, kɛ ɔ́ yó naan w’a mlɔnman’n ti’n, ɔ kplili kpa. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn mmeli’n kusu kɔ́. Kɛ mɔ jenvie’n bo dan’n ti’n, ɔ kpalo i kɔ wa kɔ wa. Zonasi wunmɛn i wun fɛ kun. Nzue’n wa mɛnnin i, ɔ maan ɔ buli i kɛ i liɛ w’a wie mlɔnmlɔn.\n17 Kɛ ɔ juli i ɲrun’n, Zonasi wa kannin wafa nga i wun yoli i blɛ sɔ’n nun’n, i ndɛ. I ɲin kpɛnkpɛnnin ninnge wie’m be su. Ɔ buli i kɛ ɔ su wunman Ɲanmiɛn i sua klanman ng’ɔ o Zerizalɛmu lɔ’n kun. I ti’n, i wla’n boli i wun. Ɔ yoli i kɛ ɔ su mlɔn nzue dan sɔ’n i buman’n nun, kan oka’m be bo’n wo lɔ’n sa. Ɔ yoli i ekun kɛ ijre ɲanman nga be o jenvie’n i bo lɔ’n be su blɛblɛ i ti’n wun sa. Yɛ ɔ buli i kɛ lika sɔ’n káci i asieliɛ.—An kanngan Zonas 2:2-7 nun.\n18, 19. ?Ngue sa yɛ ɔ tɔli Zonasi su jenvie’n nun lɔ ɔ? ?Yɛ wan ti yɛ sa sɔ’n juli ɔ? ?Nzue nun like benin yɛ ɔ mɛnnin Zonasi ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n wie.)\n18 Sanngɛ like ble tuun dan kpa kun wa bo sin yiɛli i. Ɔ kɔ ba kɔ ba, naan w’a mɛntɛn i lɔ. Yɛ glu, like sɔ’n mɛnnin i ɔ!\nZoova ‘sunmannin jue dan kun kɛ ɔ wa mɛn Zonasi.’\n19 Zonasi buli i kɛ i liɛ w’a wie. Sanngɛ ɔ nin a wuman. Like sɔ’n mɛnnin i ngbɛn, w’a kunmɛn i. Ɔ te lo wunmiɛn. Kɛ ɔ o like sɔ’n i ku nun lɔ’n, ɔ yo i kɛ ɔ o i ndia’n nun sa. Sanngɛ ɔ te o nguan nun! Ɔ ti abonuan o! Srɛ kunnin i kpeli nun. Nanwlɛ, Zonasi i Ɲanmiɛn Zoova yɛ ‘ɔ sunmannin jue dan kun kɛ ɔ wa mɛn i ɔ.’ *—Zon. 2:1.\n20. ?Zonasi i Ɲanmiɛn srɛlɛ nun’n, ndɛ nga ɔ kannin’n kle sɛ?\n20 Zonasi su cɛ jue’n i klun lɔ. Ɔ wa buli sa nga ɔ yoli’n i sin kpa. Ɔ yoli i nsisɔ naan w’a srɛ Ɲanmiɛn Zoova. I Ɲanmiɛn srɛlɛ sɔ’n wo i fluwa’n i ndɛ tre nɲɔn’n nun. Ndɛ nga ɔ kannin’n, ɔ kle kɛ ɔ si Ɲanmiɛn Ndɛ’n i kpa, afin kpɛ sunman’n, ɔ boli Jue Mun fluwa’n i nun ndɛ wie’m be su. Kpɛkun Zonasi i Ɲanmiɛn srɛlɛ sɔ’n yi i nzuɛn cinnjin kpa kun i nglo. Yɛle kɛ ɔ ti ye sifuɛ. Afin kɛ ɔ́ gúɛ i Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i bo’n, ɔ seli kɛ: “N liɛ’n kɛ ń tó ɔ manmanlɛ jue’n, wuun ń yí sraka ḿ mán wɔ. Yɛ ndɛ nga n kannin’n, ń wá yíɛ i nuan. Nanwlɛ, delɛ’n fin [Zoova].”—Zon. 2:10.\n21. ?Ngue yɛ Zonasi wa wunnin i wlɛ ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi su ɔ?\n21 Zonasi wa wunnin i wlɛ kɛ Zoova kwla de i sufuɛ mun, naan ɔ kwla yo i sɔ blɛ kwlaa nun ɔ nin lika kwlaa. Afin kannzɛ bɔbɔ Zonasi o ‘jue’n i klun’n lɔ’n,’ sanngɛ Zoova kwla tieli i srɛlɛ’n yɛ ɔ deli i. (Zon. 2:1) Yɛle kɛ Zoova yoli maan ɔ trannin jue dan sɔ’n i klun cɛn ba lele nsan, like fi w’a yomɛn i. I sɔ’n ti’n, nán maan e wla fi su le kɛ e “nguan nyanman’n wo [Zoova] sa nun.” (Dan. 5:23) Sɛ andɛ e ɲin o su’n, ɔ fin i. ?Ɔ maan e si i ye? ?Yɛ e fɛ i ndɛ’n su?\n22, 23. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova sali Zonasi niannin ɔn? (b) ?Kɛ e fɔn’n, ngue yɛ Zonasi i ajalɛ’n kle e ɔ?\n22 ?Yɛ Zonasi li? ?Ɔ fali ndɛ nanwlɛ sɔ’n tuli i wun fɔ nun? ?Ɔ fali Zoova i ndɛ’n su siɛn’n? Ɛɛn. Amun nian. Kɛ jue’n mɛnnin i’n, ɔ dili cɛn ba nsan, kpɛkun ɔ ‘fili Zonasi guali cenje’n su.’ (Zon. 2:11) Zoova yoli maan cenje’n su lɛ yɛ jue’n fili Zonasi ɔ. Ɔ maan e kwla se kɛ Zoova ukɛli i. Afin w’a wɛman nzue naan w’a ju asiɛ ba’n su. I liɛ kan ng’ɔ fata kɛ ɔ yo’n yɛle i atin’n i kunndɛlɛ. Sanngɛ Zoova su wa sɛ i nian. Afin Zonas 3:1, 2 se kɛ: “[Zoova] kannin ndɛ kleli Zonas ekun kɛ: ‘Jaso kɔ Niniv, kɔ klɔ dan’n sɔ su lɔ. Ndɛ nga ń fá wlá ɔ nuan yɛ’n, bo i ndolo kle lɔfuɛ mun.’” ?Kɛ Zoova seli i sɔ’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n23 Zonasi w’a cuɛncuɛnmɛn i ja ase kun. Biblu’n se kɛ: “Yɛ Zonas jaso ɔli Niniv kɛ [Zoova] fa kan kleli i’n sa-a.” (Zon. 3:3) Nanwlɛ, Zonasi fɔnnin sanngɛ ɔ wa kacili i sa. Maan e kusu e niɛn i ajalɛ’n su, afin e kwlakwla e fɔn. (Rom. 3:23) ?Sanngɛ kɛ e fɔn’n, e sa sin bubu e? ?Annzɛ e kaci e sa naan y’a kwla di Ɲanmiɛn i junman’n i kpa ekun?\n24, 25. (a) ?Ye benin yɛ Zonasi dili i nguan cɛn’n nun ɔn? (b) ?Ye benin yɛ Zonasi wá dí i e ɲrun lɔ ɔ?\n24 ?Kɛ Zonasi i ɲin yili Zoova’n, ɔ ɲannin su ye? Ɛɛn. I kun yɛle kɛ, atrɛkpa Zonasi wa tili i kɛ mmeli’n i kanfuɛ’m be kwlaa be fiteli nun. Yɛ kɛ mmeli’n i kanfuɛ’m be to Zonasi yili i nzue’n nun’n, mɔ lika’n tɔli bliin’n, mɔ ‘srɛ dan kpa kunnin be Zoova ti’n,’ Zoova yɛ be yili sraka be mɛnnin i ɔ. Nán be amuɛn mun ɔn.—Zon. 1:15, 16.\n25 Sanngɛ ye’n i dan kpafuɛ’n bali kasiɛn. Yɛle kɛ Zezi kannin kɛ cɛn ba nsan nga Zonasi dili i jue dan’n i klun’n, ɔ ti cɛn ba nsan nga i bɔbɔ ɔ́ dí i ndia’n nun’n, i nzɔliɛ like. (An kanngan Matie 12:38-40 nun.) Nanwlɛ, kɛ Zonasi wá cɛ́n asiɛ’n su wa’n, mɔ bé kán ndɛ sɔ’n bé klé i’n, ɔ́ wá yó i fɛ o! (Zan 5:28, 29) Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ yó naan amun liɛ yo ye wie. ?Ɔ maan kɛ Zonasi sa’n, sɛ amun fɔn’n, amún káci amun sa? ?Yɛ amún ɲin yí Zoova? ?Amún klé kɛ amun klo amun wiengu mun?\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Kɛ Biblu’n se kɛ Zonasi fin Galile mɛn’n nun lɔ klɔ kun su’n, ɔ ti cinnjin kpa, afin kɛ Farizifuɛ’m bé kán Zezi i ndɛ’n, be yoli i finfin be seli kɛ: “Kanngan Nyanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n nian, á wún kɛ Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ fi fin-man Galile.” (Zan 7:52) Biblu’n i kacifuɛ nin fluwa sifuɛ dandan wie’m be waan Farizifuɛ’m be blɔli ndɛ’n. Sɛ ɔ ti sɔ sakpa’n, nn Farizifuɛ sɔ’m be ɲinfu be kpaloli laa sa mun nin ndɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan’n.—Mat. 4:14-16.\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Glɛki fluwa nga be flɛ i La Septante i nun’n, be klɛli i kɛ, kɛ Zonasi láfi’n nn ɔ́ bó nglunman. Sanngɛ nán e jrɛn i sɔ’n su e se kɛ, mmeli’n i kanfuɛ’m be ndɛ loman Zonasi ti yɛ ɔ lafili ɔ. Afin kpɛ sunman’n, kɛ sran’m be wla bo be wun dan tratra su’n, lafilɛ kun be. Kɔnguɛ kasiɛn’n naan b’a kun Zezi’n, sa kunngba’n juli Piɛli nin Zaki yɛ Zan be su Zɛtsemane fie’n nun lɔ. Yɛle kɛ ‘awlabɔɛ’n ti be fɛli, lafilɛ’n ɔ fali be.’—Lik 22:45.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 Ebre nun ndɛ mma nga be kacili i kɛ “jue’n,” Glɛki aniɛn nun’n be kacili i kɛ “jenvie nun like sroesroe” annzɛ “jue dan.” E siman jue ng’ɔ mɛnnin Zonasi’n i dunman. Sanngɛ sran’m be sieli i nzɔliɛ kɛ, lableke wie mɔ be o Mediterane jenvie’n nun’n, be kwla mɛn sran. Lableke dan kpli kpa wie’m be wuali lele be ju mɛtri 15 tra su!\n?Ɲanmiɛn i junman wie i dilɛ’n w’a kun amun srɛ le?\n?Wafa sɛ yɛ Zoova trɛli i awlɛn Zonasi i wun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ sili i aunnvuɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zonasi kleli kɛ ɔ fɛli i fɔnlɛ’n tuli i wun fɔ nun ɔn?\n?Like benin yɛ Zonasi yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ i sa wie ɔ?\nZonasi fɔnnin, sanngɛ ɔ wa kacili i sa


Tukpacifuɛ’m be ukalɛ nin be wla cicilɛ\nSran’m be ukalɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Azeri Basa (Kamerunun) Basku Bataka (Toba) Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Galician Glɛki Ikrɛnin Iloko Isoko Itali Izbɛki Javanese Katalan Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Lingala Litianin Malagasi Malayalamun Malɛ Miama Ndebele (Zɛnbabue) Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Rumanin Sango Sebuano Sisewa (Malawi) Situnbuka Slovaki Slovenin Sona Suaili Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Taraskan Tchèque Telugu Tiriki Uzbek (Roman) Valencian Viɛtinamun Wawle Yoruba Zapɔn Zɔɔzi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu\nBe nga tukpacɛ kekle o be su’n, be wla kwla bo be wun ndɛndɛ kpa. I li kɛ be la be dɔɔtrɔ’n yɛ be wla bo be wun kpa-ɔ. Afin be kunndɛ kɛ sran’m be kle kɛ be ndɛ lo be. Zronali kun seli kɛ: “Kɛ be kan Ɲanmiɛn ndɛ’n be kle tukpacifuɛ kun mɔ be kle kɛ be ndɛ lo i’n, i sɔ’n ukɛ i naan w’a yo juejue.” *\nI sɔ’n ti’n Zoova i Lalofuɛ’m be fali ajalɛ kɛ bé fá Ɲanmiɛn ndɛ’n bé úka be niaan Klisifuɛ nga be wunnɛn yo be ya mɔ be la be dɔɔtrɔ’n. Sran sɔ mɔ be kpinndinman’n be asɔnun kpɛnngbɛn’m be fali ajalɛ kɛ bé nían be osu. ?Sɛ be lali Zoova i Lalofuɛ kun dɔɔtrɔ kun nun naan ɔ nin i awlo’n wo mmua’n, ajalɛ benin yɛ be fa-ɔ? Mɛn wunmuan’n nun klɔ dandan’m be su’n, Zoova i Lalofuɛ’m be fali ajalɛ kɛ bé nían sran sɔ’m be lika. Be flɛ ajalɛ sɔ’n kɛ “groupes de visites aux malades” (GVM). Zoova i Lalofuɛ nga be jaso be tranwlɛ’m be nun be kɔ be wun ayre yolɛ dɔɔtrɔ’m be nun lika uflɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn nga be o kan be wɔli lɔ’n be ko nian be osu tikatika. Asa’n be nian sran sɔ’m be osufuɛ’m be lika wie. Be nga be nian sran sɔ’m be osu mɛn wunmuan’n nun’n be ti sran 28.000 yɛ be bubuli be nun akpasua kanngan kɔe 1.900. *\n?Wafa sɛ yɛ be nga be nian tukpacifuɛ’m be osu’n be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be fɔnvɔ be-ɔ?\nBe flɛ bian kun kɛ Wiliamun. Ɔ o be nga be o nian tukpacifuɛ’m be osu’n be nun wie. Ɔ seli kɛ: “N fɔnvɔ Zoova i Lalofuɛ mun nin be osufuɛ nga be timan Zoova i Lalofuɛ’n. I sɔ yolɛ nun’n, min nin be e koko yalɛ yɛ n sie min su be nuan bo. N se be kɛ Zoova si sa ng’ɔ o be su’n, naan ɔ́ nían be lika. Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn e man tukpacifuɛ mun nin be osufuɛ mun’n, i sɔ’n yo be fɛ.”\nEtazinin lɔ’n aniaan kɔe 7.000 mɔ be o GVM nun’n be nian tukpacifuɛ’m be osu. Be nun kpanngban be kleli kɛ ukalɛ nga GVM ukali be’n ɔ yoli be fɛ dan. Ndɛ nga be nun wie’m be kannin’n yɛ:\nPrisila seli kɛ: “Ń yó amun mo, afin kɛ tukpacɛ kekle kun tɔli min si su’n amun wa niɛnnin i osu. I sɔ’n wlɛli i fanngan dan! Yɛ ajalɛ nga amun fali’n ɔ boli i nuan. Afin ɔ siman kɛ ajalɛ sɔ’n wo lɛ. N bu i kɛ i sɔ’n yɛ ɔ ukɛli i naan w’a yo juejue ndɛndɛ-ɔ.”\nOfilia mɔ i manmin wuli’n, ɔ seli GVM be nun kun kɛ: “Min manmin i osu mɔ an niannin’n yoli i fɛ kpa! Ɔ wunnin i wlɛ kɛ Zoova yɛ ɔ sunmannin amun-ɔn. An mo nin klolɛ nga an yili i nglo e lika’n.”\nKɛ be seli tukpacifuɛ kun kɛ ɔ su tranman nguan nun cɛman kun’n, i wla boli i wun dan yɛ srɛ kunnin i kpa. Be flɛ bian kun kɛ Jemun. Ɔ o GVM nun wie. Ɔ trannin bian’n i wun lɛ kpɛkun ɔ kanngannin Filipufuɛ Mun 4:6, 7 be nun fa wlɛli i fanngan. Ɔ seli kɛ: “Kɛ lika cɛnnin mɔ n wɔli i osu nianlɛ’n, n sieli i nzɔliɛ kɛ i wla bomɛn i wun kɛ laa’n sa kun. Kannzɛ ɔ si sa ng’ɔ o i su’n, sanngɛ ɔ lafili su kɛ Zoova úkɛ i. I sɔ’n wlali min fanngan kpa!”\n?Like trele benin yɛ be nga be nian tukpacifuɛ’m be osu’n be yo man sran mun-ɔn?\nBe flɛ bla kun kɛ Polinin. I wun’n wuli dɔɔtrɔ kun m’ɔ nin be tranwlɛ’n wo mmua’n i nun. Ɔ seli kɛ: “Amun mo nin e ukalɛ blɛ kekle sɔ’n nun. Afin kannzɛ ɔ fata kɛ sɛ lika cɛn an ko di junman’n, sanngɛ an trannin e wun lele kɔnguɛ afiɛn. Kannzɛ e ti sran 11 sanngɛ an sɔli e nun klanman amun mannin e lawlɛ. Ń yó Zoova nin i anuannzɛ’n be mo nin e bo suanlɛ.”\nBla nsan be yoli asidan. Be flɛ kun kɛ Niki, kun suan Geli yɛ be flɛ kun’n kɛ Robinin. Lika nga be yoli be asidan’n nin be awlo’n ti nun kilo kɔe 300. Be flɛ aniaan kun kɛ Kaalɔsu. Ɔ o GVM nun. Kɛ be kan kleli i’n, ɔ ko sɔli aniaan bla sɔ’m be nun dɔɔtrɔ lɔ. I waan: “N ukali be. Ɔ maan kɛ dɔɔtrɔ’m bé yó Niki i ayre’n nn n kusu ń níɛn i alua’n i lika.” Kɛɛtisi m’ɔ ti GVM be nun kun’n nin i yi be wɔli aniaan bla sɔ’m be osu nianlɛ. Be kali lɔ lele naan be osufuɛ’m b’a ba. Aniaan bla sɔ’m be janvuɛ yasua kun seli kɛ: “Aniaan’m be fɔnvɔli aniaan bla sɔ’m be kpa. Yɛ ukalɛ nga GVM be ukali be’n yoli Niki i niaan bla Robinin m’ɔ timan Zoova i Lalofuɛ’n i fɛ kpa.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 “Addressing Patients’ Emotional and Spiritual Needs”, ɔ fiteli zronali nga be flɛ i kɛ The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety, nun afuɛ 2003 Desanblu anglo’n nun, bue 661 volume 29, No 12.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Kannzɛ asɔnun kpɛnngbɛn wie’m be o GVM nun’n, sanngɛ be nian be asɔnun’n nunfuɛ’m be lika kpa. I wie yɛle kɛ be uka be, be kle be like yɛ be nin be bo jasin fɛ’n wie. Be tuaman be kalɛ. Sanngɛ be tu be klun be di be junman sɔ’n.—1 Piɛli 5:2.\nFa man sran Fa man sran Tukpacifuɛ’m be ukalɛ nin be wla cicilɛ


?Wan yɛle anzi kpɛnngbɛn Misɛli? Is Jesus? | Biblu’n kle\nAOLIA nun sran mɔ be flɛ i Misɛli’n, Biblu’n bomɛn i dunman’n kpɛ sunman. Sanngɛ, kɛ Biblu’n kɛ́n i ndɛ’n, nn ɔ su di junman. Daniɛl fluwa nun’n, Misɛli nin mmusu kun be kun alɛ. Zid fluwa nun’n, ɔ nin Satan be si akplowa. Kpɛkun, Sa Nglo Yilɛ fluwa nun’n, ɔ fa alɛ wla Satan nin i mmusu’m be sin. Kɛ mɔ Misɛli jran Zoova i famiɛn dilɛ’n i sin’n, m’ɔ nin Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ’m be kun alɛ’n ti’n, i sɔ’n kle kɛ like nga i dunman’n kle’n, i su yɛ ɔ nian nanti ɔ. I dunman’n i bo’n yɛle “?Wan yɛ ɔ ti kɛ Ɲanmiɛn sa ɔ?” ?Sanngɛ yoo, wan yɛ be flɛ i Misɛli’n niɔn?\nƆ ju wie’n, be kwla fa dunman nɲɔn be flɛ sran kun. I wie yɛle sran oke Zakɔbu mɔ be flɛ i ekun kɛ Izraɛli’n, ɔ nin akoto Piɛli mɔ be flɛ i ekun kɛ Simɔn’n. (Bo Bolɛ 46:8; Matie 10:2) I kunngba’n, Biblu’n kle kɛ kwlaa naan Zezi Klist w’a ba asiɛ’n su wa’n, kpɛkun kɛ ɔ wuli m’ɔ sɛli i sin ɲanmiɛn su lɔ’n, i dunman nga be fa flɛ i’n yɛle Misɛli. Maan e nian Biblu’n nun ndɛ mma nga ti yɛ e kwla se sɔ’n.\nAnzi kpɛnngbɛn. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan ‘anzi kpɛnngbɛn,’ Misɛli’n i ndɛ. (Zid 9) Sie i nzɔliɛ kɛ, kɛ Biblu’n kán ‘anzi kpɛnngbɛn’ Misɛli i ndɛ’n, Biblu’n w’a seman kɛ “anzi kpɛnngbɛn mun.” Sanngɛ ‘anzi kpɛnngbɛn’ kunngba cɛ i ndɛ yɛ Biblu’n kan ɔn. Asa ekun’n, ɲrun nga anzi kpɛnngbɛn’n le i’n, Zezi yɛ be fa sunnzun i ɔ. E Min Zezi Klist mɔ Ɲanmiɛn cɛnnin i’n, i ndɛ nga 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:16 kan’n yɛ: “E Min’n bɔbɔ fin ɲanmiɛn su lɔ su jra, ɔ nin kpanlɛ dan, ɔ nin anzi kpɛnngbɛn’n i aniɛn’n, NW.” Ɔ maan, be se kɛ Zezi i nɛn’n yɛle anzi kpɛnngbɛn’n i nɛn’n. I sɔ ti’n, Biblu’n nun ndɛ mma ngalɛ’n kle kɛ Zezi bɔbɔ yɛ ɔ ti anzi kpɛnngbɛn mɔ be flɛ i Misɛli’n niɔn.\nAlɛ kunfuɛ’m be su kpɛn’n. Biblu’n se kɛ: ‘Misɛli nin i anzi mun be nin dragɔn nin i anzi mun be kunnin.’ (Sa Nglo Yilɛ 12:7). Ɔ maan, Misɛli ti anzi nanwlɛfuɛ kpanngban be su kpɛn’n. Sa Nglo Yilɛ fluwa’n kle ekun kɛ Zezi ti anzi alɛ kunfuɛ nanwlɛfuɛ kpanngban be su kpɛn. (Sa Nglo Yilɛ 19:14-16) Kpɛkun akoto Pɔlu kannin ‘e Min Zezi’ nin ‘i anzi mɔ be le fanngan dan’n,’ be ndɛ. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:7) Ɔ maan, Biblu’n kan Misɛli nin ‘i anzi mun’ ɔ nin Zezi nin ‘i anzi mun’ be ndɛ. (Matie 13:41; 16:27; 24:31; 1 Piɛr 3:22) Ɲanmiɛn Ndɛ’n seman lika fi kɛ, ɔ le anzi alɛ kunfuɛ nanwlɛfuɛ akpasua nɲɔn ɲanmiɛn su lɔ, naan Misɛli ti akpasua kun su kpɛn kpɛkun Zezi ti akpasua kun ekun su kpɛn. I sɔ ti’n, ɔ ti weiin kɛ, kɛ Zezi Klist o ɲanmiɛn su lɔ’n, dunman Misɛli’n yɛ be fa flɛ i ɔ. *\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Étude perspicace des Écritures mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n i volume 2, bue 280-281 nun’n, ɔ le ndɛ wie mun ekun mɔ be kle kɛ dunman Misɛli’n ti Ɲanmiɛn i Wa’n i dunman ɔn.


?Like kpa danfuɛ mɔ be mannin e’n yɛle onin?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nE ti kpɔlɛ tɛ’n ti like kpa dan, ɔ leman wunsu. Afin i ti yɛ e kwla ɲan anannganman nguan-ɔn.\nBiblu’n se kɛ: “Like kpa kwlaa nga be fa man sran’n, ɔ nin like kpa kwlaa nga be nyɛn i’n, be fin e Si b’ɔ o nglo lɔ b’ɔ yili anglo’n, nin nzraama, ɔ nin wia’n bɔ be kpaja’n.” (Zak 1:17) Ndɛ sɔ’n kle kɛ e Si Ɲanmiɛn Zoova ti aklunyefuɛ. Ɔ man sran’m be like kpa kwlaa. Sanngɛ, ninnge sɔ’m be nun kun o lɛ’n, i kpa liɛ’n leman wunsu. ?Like sɔ’n yɛle benin? Zezi kannin like sɔ’n i ndɛ. Zan 3:16 nun’n, ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn kloli mɛn’n lele ɔ fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin naan sran kwlaa ng’ɔ lafi i su’n w’a mlin-man, sanngɛ ɔ nyan anannganman nguan.”\nƝanmiɛn i Wa kunngba cɛ m’ɔ fa mannin’n, ɔ ti like kpa dan, ɔ leman wunsu. Like kpa dan sɔ’n ti’n, cɛn wie lele e su yoman sa tɛ kun, e su yoman oke kun, yɛ e su wuman kun. (Jue Mun 51:7; Zan 8:34) E ngunmin e kwlá kpliman e ti naan y’a fite nun. I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn m’ɔ ti aklunyɛfuɛ dan’n, ɔ yoli like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo naan y’a fite nun’n. Yɛle kɛ, ɔ fali Zezi Klist m’ɔ ti i Wa kunngba cɛ’n kpɔli e ti, naan be nga be ɲin yi i’n be ɲan anannganman nguan. ?Kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn kpɔli sran’m be ti’n, i bo yɛle benin? ?Ɔ ti cinnjin kɛ Ɲanmiɛn kpɔ sran’m be ti? ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a ɲan like nga Ɲanmiɛn yoli’n i su ye-ɔ?\nSɛ be wla sran kun i bisua naan be man like naan be yaci i nun’n, bé sé kɛ be kpɔli i ti. Biblu’n waan sran nga Ɲanmiɛn dun mmua yili be’n yɛle Adam nin Ɛvu. Ɲanmiɛn yili be kpa, fɔ nunman be nun. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ be wu ba, naan be nin be mma’m be tran fɔuun asiɛ’n su tititi. (Bo Bolɛ 1:26-28) Sanngɛ, be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn. Ɔ maan, be kacili sa tɛ yofuɛ. ?Wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ? Biblu’n waan: “Sran kun ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn nun-ɔn, yɛ sa tɛ sɔ’n ti yɛ maan wie’n bali-ɔ. Yɛ i ti yɛ maan wie’n wo sran’m be kwlaa be su-ɔ, afin be kwlaa be yo sa tɛ.” (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Adam yoli sa tɛ. Kpɛkun, ɔ fali sa tɛ yolɛ’n sɛli i mma mun. I sɔ’n ti yɛ wie’n bali mɛn’n nun-ɔn.\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn kpɔ sran’m be ti-ɔ? Kɛ Adam yoli sa tɛ’n, ɔ fɛli i wun mannin wie’n. Ɔ maan, w’a kwlá ɲanman annanganman nguan’n. Biblu’n kle kɛ ɔ nin i mma’m be kacili sa tɛ nin wie’n be kanga. Sran nga fɔ nunmɛn i nun’n, yɛ ɔ kwla de be-ɔ. Sran sɔ’n yɛle Zezi. Ɔ fata kɛ ɔ fɛ i wun yi sran’m be ti tɛ naan be fite nun. (Rɔmfuɛ Mun 5:19; Efɛzfuɛ Mun 1:7) Kɛ mɔ Ɲanmiɛn ti sran klofuɛ’n ti’n, ɔ fali Zezi mannin naan ɔ kpɔ sran’m be ti. I liɛ’n, be kwla ɲan anannganman nguan mɔ Adam nin Ɛvu ti, be kwlá ɲɛnmɛn i’n.—Sa Nglo Yilɛ 21:3-5.\nKɛ e bu e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye nga e kwla ɲɛn i’n i su akunndan’n, e wun kɛ ɔ ti like dan naan ɔ leman wunsu. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, e kwla ɲan anannganman nguan. Sɛ sran kun waan ɔ́ cɛ́ i wiengu kun like’n, e wunnin like ng’ɔ́ yó naan like ng’ɔ́ mán’n w’a yo sran’n i fɛ’n. Ɲanmiɛn buli ninnge kunngba sɔ’m be akunndan yɛ ɔ fali Zezi mannin-ɔn. Sɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, é wún kɛ “like kpa” danfuɛ’n yɛ Ɲanmiɛn mannin e-ɔ. Ɔ maan, é sí ye.\nE kwla ɲan like nga e ɲin o i sin’n. Klɔ sran fi kunndɛman kɛ ɔ́ wú. (Akunndanfuɛ’n 3:11) San ngɛ, e lemɛn i yowlɛ. Sanngɛ, e ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, e kwla ɲan nguan tititi. I sɔ yɛ Biblu’n kan-ɔn. I waan “sa tɛ’n i akatua’n yɛlɛ wie, sanngɛ like nga Nyanmiɛn fa cɛ ye’n yɛlɛ anannganman nguan’n bɔ e nyɛn i e Min Krist-Jésus” ti’n.—Rɔmfuɛ Mun 6:23.\nE kwla ɲan like nga e sa miɛn i wun’n. Klɔ sran’m be kwlá kpɔman be bɔbɔ be ti. Biblu’n waan: “Sran kun i nguan’n i gua’n cɛnnin lele tra su, be kwlá nyɛnmɛn i nuan sika naan b’a to.” (Jue Mun 49:9) Ɲanmiɛn yɛ ɔ kwla de e-ɔ. Sɛ ɔ de e’n, e su yoman sa tɛ kun, yɛ e su wuman kun. Ɲanmiɛn kusu yoli like nga e sa miɛn i wun’n mannin e. Like sɔ’n yɛle “Krist-Jésus i delɛ b’ɔ deli” e’n.—Rɔmfuɛ Mun 3:23, 24.\nBlɛ ng’ɔ ti su’n i su. Biblu’n waan: “Kɛ e ti sa tɛ yofuɛ’n, e ti ɔ maan Krist wuli.” (Rɔmfuɛ Mun 5:8) Nanwlɛ, Ɲanmiɛn yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn. Afin kɛ “e ti sa tɛ yofuɛ’n,” ɔ kpɔli e ti. Ɔ maan, kannzɛ e wun sa tɛ’n i su afɛ dɔ nga su’n, e lafi su kɛ cɛn wie lele é fíte nun.\nSran’m be ndɛ lo i. Like nga ti yɛ Ɲanmiɛn fɛli i Wa’n mannin’n, Biblu’n kɛn i ndɛ. I waan: “An nian kɛ klolɛ nga Nyanmiɛn fa klo ye’n i nyin fiteli dan-an: ɔ sunmɛnnin i Wa kunngba’n mɛn’n nun naan e nyan nguan. Klolɛ sɔ’n, nán e yɛ e kloli Nyanmiɛn-ɔn, i yɛ ɔ kloli ye-ɔ.”—1 Zan 4:9, 10.\n?Ngue yɛ é yó naan y’a kle kɛ e si ye-ɔ? Ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Zan 3:16 nun’n, maan e wla kpɛn su. Ɔ seli kɛ sran kwlaa ng’ɔ “lafi i su’n,” ɔ́ fíte nun. Biblu’n se kɛ “Nyanmiɛn su bɔ e lafi’n ti, e si weiin kpa kɛ y’a nyan like nga e wla o su’n.” (Ebre Mun 11:1) Like nga sran kun si i’n, yɛ ɔ lafi su-ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ a si Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ mannin e “like kpa” sɔ’n. Yɛ like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a ɲan anannganman nguan delɛ mɔ Zezi deli e’n ti’n, ɔ fata kɛ a si i.\nSɛ a kɔ ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/bci su’n, á wún Biblu’n nun ndɛ sɔ’m be wlɛ kpa. Zoova i Lalofuɛ’m be klo kɛ bé úka wɔ. Sɛ be kle wɔ like’n, á sí like kpa danfuɛ’n mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n i su mmlusuɛ nga e kwla e ɲɛn i’n, i kpa ekun. E lafi su kɛ ɔ́ yó wɔ fɛ kpa. Ɔ maan, á kpán se kɛ: “Nyanmiɛn kwla o! Afin i yɛ maan e Min Jésus-Krist deli ye-ɔ.”—Rɔmfuɛ Mun 7:25.


Biblu’n nun ndɛ: Be kunnin Zezi - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAMUN nian sa sroesroe nga b’a yo i yɛ’n! B’a kun Zezi, b’a bobo i waka kun su. Kpɛkun be fali kpɛngbɛ be boboli i sa nin i ja’m be nun. ?Ngue ti yɛ be kwla yoli Zezi sɔ ɔ?\nYɛle kɛ sran wie’m be kpɔ Zezi. ?Amun si sran sɔ mun? Be nun kun yɛle Satan m’ɔ ti anzi klunwifuɛ dan’n. I yɛ ɔ yoli maan Adam nin Ɛvu be fɔnnin Ɲanmiɛn Zoova i wun’n niɔn. Kpɛkun Satan yɛ ɔ suli Zezi i kpɔfuɛ’m be bo ekun yɛ maan Zezi wuli ɲrɛnnɛn wie be sa nun’n niɔn.\nKa naan b’a fa kpɛngbɛ b’a bobo Zezi waka’n su’n, i kpɔfuɛ’m be kleli i ɲrɛnnɛn kpa. ?Wafa nga be ko trɛli i Zɛtsemane lɔ be ɔli’n, ɔ te o amun klun? ?Wan yɛle i kpɔfuɛ sɔ mun? Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ mun ɔn. Maan e nian e ɲrun lɔ sa nga be yoli’n.\nKɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m bé trá Zezi’n, i akoto’m be wanndili. Srɛ m’ɔ kun be’n ti, be yacili Zezi i kunngba i kpɔfuɛ’m be sa nun. Sanngɛ akoto Piɛli nin akoto Zan b’a wanndiman b’a ɔman mmua. Be suli sran sɔ’m be su naan bé nían sa nga bé wá yó Zezi’n.\nƝanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be fali Zezi ɔli bian kpɛnngbɛn Ani m’ɔ ti laa Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, i awlo lɔ. Sran’m b’a cɛman lɛ lele. I sin’n be fɛli i ɔli Kaifu m’ɔ ti blɛ sɔ nun Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, i awlo lɔ. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m be sunman lika be yiali lɔ.\nBe dili Zezi jɔlɛ Kaifu i awlo lɔ. Sran wie’m be wa tɔnnin Zezi suɛn. Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m be kwlaa be se kɛ: ‘Zezi nin kunlɛ yɛ ɔ fata ɔ.’ Kpɛkun be guɛli i ɲrun ngɔsrɛ, yɛ be boli i acɔliɛ ɔ.\nKɛ bé yó i wunmuan ngalɛ’n, nn Piɛli o awlo’n i klun lɔ. Ayrɛ o nun kɔnguɛ sɔ nun, ɔ maan sran’m be trɔli sin. Be kwlaa be su tɔn sin, kpɛkun afanniɛn bla kun nian Piɛli siin, yɛ ɔ seli kɛ: ‘Bian nga su Zezi su wie.’\nPiɛli tɛli i su kɛ: ‘Cɛcɛ, n nunman be nun wie!’\nSran’m be seli Piɛli kpɛ nsan kɛ, ɔ o be nga be su Zezi su’n be nun wie. Sanngɛ Piɛli waan i kwlaa nga bé kɛ́n i lɛ’n ti ato. I kpɛ nsan su’n, Zezi kpɛli i ɲin niannin Piɛli. Ato mɔ Piɛli buali’n ɔ wa yoli i nsisɔ, ɔ maan ɔ cuɛnnin i wun ko sunnin kpa.\nYa nglɛmun kɛ wia’n tú i bo’n, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ mun, ɔ nin jɔlɛ difuɛ’m be fali Zezi ɔli be aɲia lika dan’n nun lɔ. Lɔ’n be su koko be wun naan bé wún like nga bé fá yó Zezi’n. Be fɛli i ɔli Pilati m’ɔ ti Zide siefuɛ’n i ja su.\nƝanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be se Pilati kɛ: ‘Bian nga ti sa tɛ yofuɛ, ɔ nin kunlɛ yɛ ɔ fata ɔ.’ Kɛ Pilati wieli Zezi i kosan usa’n, ɔ seli kɛ: ‘N wunman sa tɛ fi bian nga wun.’ Kpɛkun Pilati fali Zezi ɔli Erɔdu sin. Erɔdu yɛ ɔ sie Galile nvle’n niɔn, sanngɛ ɔ tran Zerizalɛmu. Erɔdu kusu wunman kɛ Zezi yoli sa tɛ, ɔ maan ɔ fɛli i sɛli i sin Pilati wun lɔ.\nPilati kunndɛ kɛ ɔ́ yáci Zezi nun. Sanngɛ bisuafuɛ kun o lɛ’n, i yɛ Zezi i kpɔfuɛ’m be waan be yaci i nun ɔn. Sran sɔ’n yɛle Barabasi kakajefuɛ’n. Siɛn’n kɛ Pilati fá Zezi fíte’n, nn e o nnɔsua wia nun. Ɔ se nvlefuɛ’m be kɛ: ‘Amun nian! Amun famiɛn’n!’ Sanngɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be kpan kekle kɛ: ‘Bobo i waka’n su! Bobo i waka’n su!’ I sɔ’n ti’n be yacili Barabasi nun, yɛ be fali Zezi ɔli i kunlɛ ɔ.\nYa cɛn, nnɔsua wia nun’n, be boboli Zezi waka’n su. Be boboli kodiawiefuɛ nɲɔn waka’n su wie; kun wo i fama su yɛ kun wo i bɛ su. Sanngɛ b’a yiman be desɛn’n su wa, ɔ maan amun kwlá wunman be. Ka naan Zezi w’a wu’n, sa tɛ yofuɛ’n sɔ’n kun seli i kɛ: ‘Blɛ nga á wá dí ɔ famiɛn’n, bu min angunndan.’ Yɛ Zezi tɛli i su kɛ: ‘Nian, [a nin min trán, NW ] Ɲanmiɛn i lika klanman’n nun lɔ.’\n?Nán abonuan nda kun yɛ ɔ tɛli i lɛ ɔ? ?Amun si mɛn klanman nga Zezi su kɛn i ndɛ lɛ’n? ?Nin yɛ mɛn i bo bolɛ nun’n, Ɲanmiɛn yili fie klanman’n niɔn? Asiɛ’n su wa ɔ. Ɔ maan kɛ Zezi wá dí i famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ́ wá cɛ́n bian sɔ’n i nguan, naan ɔ tran asiɛ’n su wa mɛn klanman’n nun. ?I sɔ’n yoman e fɛ?\nMatie 26:57-75; 27:1-50; Lik 22:54-71; 23:1-49; Zan 18:12-40; 19:1-30.\n?I klikli kpa nun’n, wan yɛ i sa o Zezi i wie’n nun ɔn?\n?Kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m be trali Zezi’n, ngue yɛ akoto’m be yoli ɔ?\n?Ngue sa yɛ ɔ juli Kaifu m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, i awlo lɔ ɔ?\n?Ngue ti yɛ Piɛli cuɛnnin i wun ko sunnin kpa’n niɔn?\n?Kɛ Zezi sɛli i sin Pilati wun lɔ’n, ngue sa yɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin mmla klefuɛ’m be kpannin kekle kpa kɛ be yo Zezi ɔ?\n?Ya cɛn nnɔsua wia nun’n, ngue yɛ ɔ juli Zezi su ɔ? ?Kpɛkun nda benin yɛ ɔ tali sa tɛ yofuɛ kun nga ɔ mɛntɛn i wun lɛ’n niɔn?\n?Nin yɛ Mɛn Klanman nga Zezi kɛn i ndɛ’n, ɔ wo ɔ?\nKanngan Matie 26:57-75 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin be mmla klefuɛ mun, ɔ nin be jɔlɛ difuɛ dandan’m be kle kɛ be klun angunndan’n ti tɛ ɔ? (Mat. 26:59, 67, 68)\nKanngan Matie 27:1-50 nun.\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zida i nsisɔ’n, ɔ finmɛn i awlɛn’n nun ɔn? (Mat. 27:3, 4; Mark 3:29; 14:21; 2 Kor. 7:10, 11)\nKanngan Lik 22:54-71 nun.\n?Kɔnguɛ nga be fali Zezi be mannin’n i nun’n, kɛ Piɛli seli kɛ ɔ siman Zezi’n, ngue yɛ i sɔ’n kle e ɔ? (Lik 22:60-62; Mat. 26:31-35; 1 Kor.10:12)\nKanngan Lik 23:1-49 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zezi tɛli ndɛ kwlɛ nga be dili i’n, i su ɔ? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ i sɔ’n kle e ɔ? (Lik 23:33, 34; Rɔm. 12:17-19; 1 Piɛ. 2:23)\nKanngan Zan 18:12-40 nun.\n?Sɛ bɔbɔ blɛ kun nun’n sran wun srɛ’n ti’n Piɛli kpɔnzɔli’n, ngue yɛ wafa nga ɔ sɛli i sin yoli yakpa m’ɔ kacili akoto’m be nun kpa kun’n, ɔ kle e ɔ? (Zan 18:25-27; 1 Kor. 4:2; 1 Piɛ. 3:14, 15; 5:8, 9)\nKanngan Zan 19:1-30 nun.\n?Aɲanbeun ninnge’m be nun’n, angunndan sɛsɛ benin yɛ Zezi ɲɛnnin i ɔ? (Zan 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20)\n?Kɛ Zezi wú’n, wafa sɛ yɛ ndɛ nga ɔ kannin’n, ɔ kle kpa kɛ ɔ jin Zoova i kwlalɛ’n i sin ɔn? (Zan 16:33; 19:30; 2 Piɛr 3:14; 1 Zan 5:4)\nBe fa Zezi ɔli Anin lɔ, i sin’n be fɛ i ɔli Kaifu lɔ\nJɔlɛ difuɛ’m b’a nianman mmla’n su naan b’a di Zezi i jɔlɛ.\nBe fa Zezi ɔli jɔlɛ difuɛ’m be ja su, i sin’n be fɛ i ɔli Pilati lɔ\nZuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be yili ndɛ ng’ɔ o be klun’n i nglo.\nBe boboli Zezi waka’n su\nZezi tali sa tɛ yofuɛ kun mɔ be su wa kun i wie’n i nda fɛfɛ kun.


Zan 13 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi wunnzinnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be ja wun (1-20)\nZezi kleli kɛ Zida yɛ ɔ́ wá fɛ́ i mán sran mun-ɔn (21-30)\nMmla uflɛ (31-35)\n“Sɛ amun klo amun wiengu’n” (35)\nPiɛli wá sé kɛ ɔ siman Zezi (36-38)\n13 Ka naan b’a di Delɛ cɛn’n, Zezi si kɛ blɛ m’ɔ́ wá tú mɛn nga nun ɔ́ kɔ́ i Si i wun lɔ’n, w’a ju. Ɔ kloli i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ kloli be lele guɛli i ti nin i bo. 2 Kɛ bé dí nnɔsua nun aliɛ’n, nn Suɛn tɔnfuɛ’n w’a dun mmua w’a wlawla Zida Iskariɔti m’ɔ ti Simɔn i wa’n kɛ ɔ fɛ i man sran mun. 3 Zezi si kɛ i Si fali like kwlaa wlɛli i sa nun, yɛ ɔ si kɛ ɔ fin Ɲanmiɛn wun lɔ, naan ɔ su kɔ Ɲanmiɛn wun lɔ. 4 Ɔ maan ɔ jasoli aliɛ’n i sin, ɔ yili i tralɛ dan’n guɛli i bue kun. Kpɛkun ɔ fali wunnzinnun kun cili i afiɛn. 5 Ɔ guali kpongbo dan kun nun nzue, yɛ ɔ boli i sɔnnzɔnfuɛ’m be ja wun wunnzinlɛ bo-ɔ. I sin’n, ɔ fali wunnzinnun ng’ɔ fa cili i afiɛn’n, ɔ fa nunnunnin be ja wun. 6 Kɛ ɔ juli Simɔn Piɛli su’n, Simɔn Piɛli seli i kɛ: “?Min Min, a su wa wunnzin min ja wun?” 7 Zezi tɛli i su kɛ: “Like nga n su yo i yɛ’n, a kwlá wunmɛn i wlɛ dɔ nga su, sanngɛ sɛ ɔ yo’n, á wá wún i wlɛ.” 8 Piɛli seli i kɛ: “A su wunnzinman min ja liɛ’n i wun wie.” Yɛ Zezi tɛli i su kɛ: “Sɛ m’an wunnzinman ɔ ja wun’n, nn a nin min nunman nun.” 9 Simɔn Piɛli seli i kɛ: “Min Min, nán wunnzin min ja’n i ngunmin wun, wunnzin min sa nin min ti’n wie.” 10 Zezi seli i kɛ: “Sran nga w’a wunnzin’n, i ja wun ngunmin yɛ ɔ fata kɛ ɔ wunnzin-ɔn. Afin i wunnɛn wunmuan’n ti sanwun. Amun ti sanwun, sanngɛ nán amun ngba-ɔ.” 11 Ɔ kannin sɔ afin ɔ si sran ng’ɔ́ wá yí i mán’n. I sɔ’n ti yɛ ɔ seli kɛ: “Nán amun ngba yɛ amun ti sanwun’n niɔn.” 12 Kɛ ɔ wunnzinnin be ja wun wieli m’ɔ wlɛli i tralɛ’n, ɔ ko trannin* tabli’n i sin ekun. Kpɛkun ɔ seli be kɛ: “?Amun wun like nga n yoli amun lɛ’n i wlɛ? 13 Amun flɛ min kɛ ‘Like klefuɛ,’ yɛ amun flɛ min ekun kɛ ‘E Min.’ Kɛ amun flɛ min sɔ’n, ɔ ti su, afin n ti i sɔfuɛ sakpa. 14 Ɔ maan sɛ min mɔ n ti amun Min nin amun Like klefuɛ’n, n wunnzinnin amun ja wun’n, amun kusu ɔ fata kɛ amun wunnzin amun wiengu ja wun wie. 15 N yoli i sɔ’n n kleli amun naan kɛ nga n fa yoli’n sa’n, amun kusu amun yo sɔ wie. 16 Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ kanga’n i dan trɛmɛn i min’n. Asa ekun’n, sran nga be sunmɛn i’n, i dan traman sran ng’ɔ sunmɛnnin i’n. 17 Sɛ amun si ninnge sɔ mun naan amun yo be’n, amun liɛ su ti ye. 18 Nán amun ngba amun ndɛ yɛ n kan-ɔn. N si be nga n fali be’n, sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn i ndɛ’n w’a kpɛn su’n, i ti yɛ sa sɔ’n juli-ɔ. Ndɛ sɔ’n yɛ: ‘Sran ng’ɔ nin min di like’n, w’a kaci min kpɔfuɛ.’* 19 Maan n bo su n kle amun dɔ nga su. I liɛ’n, sɛ ɔ ju’n, amún sí kɛ min ndɛ yɛ be kannin-ɔn. 20 Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ sran ng’ɔ sɔ sran nga n sunmɛn i’n i nun’n, nn w’a sɔ min nun, yɛ sran ng’ɔ sɔ min nun’n, nn w’a sɔ Sran ng’ɔ sunmannin min’n i nun wie.” 21 Kɛ Zezi kannin ndɛ sɔ mun wieli’n, i wla boli i wun. Ɔ maan ɔ kɛnnin i weiin kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ amun nun kun wá fá min mán sran mun.” 22 I sɔnnzɔnfuɛ’m be nianniannin be wiengu. Be akunndan’n sanngannin, afin be siman sran ng’ɔ su kɛn i ndɛ’n. 23 Zezi klo i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun kun kpa. Ɔ la Zezi i wun koko lɛ.* 24 Ɔ maan Simɔn Piɛli kejeli i ti’n kleli i naan w’a se i kɛ: “Kle e sran ng’ɔ su kɛn i ndɛ’n.” 25 I kusu kisali Zezi i wue’n nun, kpɛkun ɔ usɛli i kɛ: “?Min Min, wan-ɔn?” 26 Zezi tɛli su kɛ: “Kpanwun sin nga n su fa bo i tro’n nun yɛ’n, sran nga ń fá mɛ́n i’n, i-ɔ.” Ɔ maan kɛ ɔ fali kpanwun boli i tro’n nun’n, ɔ yi mannin Zida m’ɔ ti Simɔn Iskariɔti i wa’n. 27 Kɛ Zida sɔli kpanwun sin’n nun’n, yɛ Satan wluli i nun-ɔn. Ɔ maan Zezi seli i kɛ: “Like nga a su yo’n, yo i ndɛndɛ.” 28 Sanngɛ be nga be o* tabli’n i sin’n, be nun wie fi w’a wunman sa nga ti yɛ ɔ seli i sɔ’n. 29 Kɛ mɔ Zida yɛ sika guawlɛ’n wo i sa nun’n ti’n, be wie’m be buli i kɛ Zezi su se i kɛ ɔ ko to like nga bé fá dí cɛn’n, annzɛ ɔ man yalɛfuɛ’m be like. 30 Kɛ ɔ sɔli kpanwun sin’n nun’n, ɔ ka lɛ fiteli. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn lika’n w’a san. 31 Kɛ ɔ fiteli’n, Zezi seli kɛ: “Siɛn’n, Sran wa’n w’a ɲan ɲrun. Yɛ i dunman nun’n, Ɲanmiɛn w’a ɲan ɲrun. 32 Ɲanmiɛn bɔbɔ wá yó naan ɔ ɲan ɲrun, yɛ ɔ́ wá yó naan ɔ ɲan ɲrun icra’n. 33 Mantuan kanngan mun, n te o amun wun wa le nɲɔn kun. Amún wá kúnndɛ min. N seli Zuifu’m be kɛ, ‘Lika nga n su kɔ’n, amun kwlá kɔman lɔ wie.’ Ń kán ndɛ kunngba sɔ’n ń klé amun wie. 34 Ń má mán amun mmla uflɛ, yɛle kɛ amun klo amun wiengu. Kɛ nga n fa kloli amun sa’n, amun kusu amun klo amun wiengu sɔ. 35 Sɛ amun klo amun wiengu’n, yɛ sran kwlaa sí kɛ amun ti min sɔnnzɔnfuɛ-ɔ.” 36 Simɔn Piɛli seli i kɛ: “?Min Min, ninfan yɛ a su kɔ-ɔ?” Zezi tɛli su kɛ: “Lika nga n su kɔ’n, a kwlá suman min su lɔ dɔ nga su. Sanngɛ sɛ ɔ yo’n, á wá sú min su.” 37 Piɛli usɛli i kɛ: “?Min Min, ngue ti yɛ n kwlá suman ɔ su-ɔ? Sɛ ɔ fata kɛ ɔ ti’n, n fa min nguan’n n man’n, ń fá mán.” 38 Zezi tɛli i su kɛ: “?Min ti’n, á fá ɔ nguan’n mán? Nanwlɛ, ń kán klé wɔ kpa kɛ ka naan akɔɲinman kun w’a bo’n, á sé kpɛ nsan kɛ a siman min.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “w’a kaci i sin w’a si min.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “i wue nun.”