KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nKɛ e dun mmua e koko yalɛ mɔ e nuan sɛ’n, i sɔ’n ti kpa.\nBE FLƐ bla kun kɛ Dorɛnin, yɛ be flɛ i wun’n kɛ Wɛsile *. Kɛ i wun’n ɲannin afuɛ 54, ɔ tɔli tukpacɛ kekle kpa. Tukpacɛ sɔ’n yoli i ti nun miɛn’n nun. Dɔɔtrɔ’m be seli kɛ bian’n su diman afuɛ kun bɔbɔ. Ndɛ sɔ’n boli Dorɛnin i wla dan. Ɔ seli kɛ: “M’an bumɛn i nanwlɛ. Min sa sin bubuli min dan ti’n, kɛ lemɔcuɛ kpanngban sín’n, n kwlá yoman like fi. Ɔ yoli min kɛ nán e su yɛ sa sɔ’n w’a ju sa, naan sran uflɛ su yɛ w’a ju-ɔ. Ɔ fuli min nun.”\nDorɛnin i ayeliɛ sɔ’n boman sran nuan. Afin sran kwlaa nga i sɔ sa ju i su’n, blɛ sunman’n, kɛ ɔ yo sɔ-ɔ. Sanngɛ, like ng’ɔ yo ɲɛnmɛn’n yɛle kɛ, sran sunman be tu be klun be nian be tukpacifuɛ mɔ be si kɛ ɔ su ɲanman nguan’n i lika. Tukpacifuɛ’m be lika nianlɛ’n kusu leman ba. ?Kɛ sran kun tɔ tukpacɛ m’ɔ timan nguan liɛ’n, wafa sɛ yɛ i osufuɛ’m be kwla niɛn i lika naan i wla w’a gua ase-ɔ? ?Ngue yɛ sran m’ɔ nian tukpacifuɛ’n i lika’n, ɔ kwla yo naan w’a trɛ i awlɛn-ɔn? ?Sɛ ɔ wun kɛ tukpacifuɛ’n su wa wu’n, ngue yɛ ɔ kwla yo-ɔ? Kwlaa naan y’a tɛ kosan sɔ’m be su’n, maan e wun i wlɛ kɛ, kɛ e si kɛ tukpacifuɛ’n su ɲanman nguan’n, i lika nianlɛ’n timan pɔpɔ.\nLIKE NGA TI YƐ Ɔ TI KEKLE’N\nDɔɔtrɔ’m b’a yo maan sran’m be wuman kɛ laa’n sa kun. Laa kpa nun’n, sran’m be cɛman. Tukpacɛ nin sanvuɛ sa’m be ti’n, be wu ndɛndɛ. Dɔɔtrɔ sua’m b’a sɔnman naan sran’m b’a ɔ be nun ndɛndɛ. Ɔ maan, be osufuɛ’m be nian be lika be awlo lɔ. Kpɛkun, be wu be sa nun.\nAndɛ’n, dɔɔtrɔ’m b’a yi ayre kpanngban. Ɔ maan, sran kwla cɛ kan. Laa kpa nun’n, tukpacɛ wie’m be kun sran mun ndɛndɛ. Andɛ’n, ɔ timan sɔ. Be nga be le i sɔ tukpacɛ’n, be kwla di le nɲɔn kun. Sanngɛ wie liɛ’n, nán kɛ be tukpacɛ’n wie mlɔnmlɔn naan b’a wu-ɔ. Sran wie’m be tukpacɛ’n tin be su dan. Ɔ maan, be kwlá yoman like fi. Sran sɔ’m be lika nianlɛ’n timan pɔpɔ kaan sa.\nLaa tukpacifuɛ’m be wu be osufuɛ’m be sa nun awlo lɔ. Sanngɛ siɛn’n, dɔɔtrɔ lɔ yɛ be nun sunman be wu-ɔ. Ɔ maan, sran kpanngban be siman like ng’ɔ kle kɛ sran kun su wu’n. I kpa bɔbɔ’n, sran nin a wuman sran sunman be ɲrun le. Sɛ sran kun wunman sa wie’m be wlɛ’n, i tukpacifuɛ’n i lika nianlɛ’n kwla yo kekle mɛn i. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ be kwla yo-ɔ?\nBE WUN BUABUALƐ\nKɛ sran sunman be si kɛ be tukpacifuɛ’n su ɲanman nguan’n, be wla bo be wun, be koko dan, yɛ srɛ kun be kɛ Dorɛnin liɛ’n sa. ?Blɛ sɔ nun’n, ngue yɛ be kwla yo-ɔ? Laa’n, kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ kun srɛ́ i’n, ɔ seli kɛ: “Yo maan e si kɛ e nguan nyanman’n ti tika kpa, kpɛkuun i liɛ’n, é sí ngwlɛlɛ.” (Jue Mun 90:12) Nanwlɛ, kɛ i sɔ sa ju’n, maan be srɛ Ɲanmiɛn Zoova kɛ ɔ kle be ngwlɛlɛ naan blɛ kan nga be sran’n te le nguan’n, be niɛn i lika kɛ ɔ nin i fata’n sa.\nKɛ be buabua be wun be sie’n, yɛ i sɔ’n kwla yo ye-ɔ. I sɔ’n ti, sɛ e tukpacifuɛ’n kwla ijɔ’n, maan e nin i e koko yalɛ. Kɛ tukpacɛ wá tín i su dan’n, ɔ su kwlá faman ajalɛ kun. I sɔ’n ti, maan ɔ kle sran ng’ɔ kwla ijɔ i nuan’n. Sɛ ɔ su ka nun naan ɔ kunndɛ kɛ be yo naan ɔ ɲan nguan ekun’n, maan ɔ kan. Yɛ sɛ ɔ kunndɛ kɛ be lɛ i dɔɔtrɔ’n, maan ɔ kan. Maan ɔ kle ayre ng’ɔ kunndɛ kɛ be fa yo i’n, i wie. I liɛ’n, sɛ ɔ kwlaman ijɔ kun’n, i osufuɛ’m be su faman ajalɛ wie m’ɔ́ yó be nzisɔ-ɔ. Kɛ awlofuɛ’m be nin be tukpacifuɛ’n be dun mmua koko ndɛ kɛ ngalɛ sa’m be su yalɛ weinwein’n, be kwla niɛn i lika kpa. Biblu’n se kɛ “like nga bé yó-ɔ be usa-man ngwlɛlɛ afɛ’n, ɔ kpɛn-man su.”—Nyanndra Mun 15:22.\nWAFA NGA E KWLA NIAN SRAN’N I LIKA’N\nKɛ sran kun nian tukpacifuɛ kun i lika’n, like klikli ng’ɔ fata kɛ ɔ yo’n yɛle kɛ maan ɔ fɔnvɔ i. Sran m’ɔ la wie bɛ su’n, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wún i wlɛ kɛ ɔ le sran naan i ndɛ lo be. I lɛ nun’n, sran’n kwla kanngan fluwa wie’m be nun, annzɛ ɔ to jue wie mun fa wlɛ i fanngan. Tukpacifuɛ sunman be wun kɛ, kɛ be osufuɛ’n tra be sa, annzɛ ɔ kan ndɛ kle be wɛtɛɛ su’n, be wla gua ase.\nSɛ be si sran kwlaa ng’ɔ ba tukpacifuɛ’n i osu nianlɛ’n, ɔ ti kpa. Afin fluwa kun seli kɛ: “Sran’m be waan kannzɛ sran kun timan nvan kun, ɔ wunman ase kun, i nuan nun yomɛn i fɛ kun’n, sanngɛ ɔ kwla ti sa. I sɔ’n ti, sɛ sran kun la wie bɛ su naan ɔ ti kɛ ɔ su lafi sa’n, nán e kan ndɛ mɔ sɛ i ɲin o su’n e su kan klemɛn i’n.”\nSɛ e nin sran’n e kwla srɛ’n, maan e srɛ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ blɛ kun nun’n, lika’n yoli kekle kpa akoto Pɔlu nin i wiengu’m be su. Be buli i kɛ be su fiteman nun bɔbɔ. ?Ngue yɛ be kunndɛli kɛ be niaan onga’m be yo-ɔ? Pɔlu seli i niaan mun kɛ be ‘srɛ [Ɲanmiɛn] kɛ ɔ yo be ye.’ (2 Korɛntfuɛ Mun 1:8-11) Kɛ tukpacɛ’n ti, sran kun i wla bo i wun dan mɔ e nin i srɛ Ɲanmiɛn’n, i sɔ’n ti kpa dan.\nMAAN E WUN I WLƐ KƐ E LƐMƐN I YOWLƐ\nKɛ sran kun si kɛ i tukpacifuɛ’n su ɲanman nguan’n, i wla bo i wun. Sran fi kunndɛman kɛ i sran wu. Afin, Ɲanmiɛn w’a yiman e kɛ e wu. (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan wie’n ti e ‘kpɔfuɛ.’ (1 Korɛntfuɛ Mun 15:25) Ɔ maan, kɛ e si kɛ e tukpacifuɛ kun su ɲanman nguan’n, ɔ yo e ya dan. Sɛ ɔ yo e sɔ’n, i su-ɔ.\nSanngɛ, sɛ e dun mmua buabua e wun e sie’n, e wla kwla gua ase naan y’a yo ninnge mun kɛ ɔ nin i fata’n sa. Kuku nga be flɛ i kɛ “ Like ng’ɔ kle kɛ sran’n su wa wu’n,” ɔ kan ninnge wie mɔ sran m’ɔ su wa wu’n yo be’n, be ndɛ. Sanngɛ, nán sran ngba yɛ kɛ bé wá wú’n, be yo i sɔ ninnge mun tɛɛn-ɔn.\nKɛ e sran’n ko saci’n, maan e bo su e kle e janvuɛ kpa kun m’ɔ kwla uka e’n. Kɛ sran kun wu’n, ɔ fata kɛ sran nga be niɛnnin i lika’n nin i osufuɛ’m be wun i wlɛ kɛ i su afɛ’n w’a wie. I lɛ nun’n, Ɲanmiɛn m’ɔ yili e’n gua e awlɛn su nzue kɛ “be nga b’a wu’n be liɛ’n be wun-man sa fi wlɛ.”—Akunndanfuɛ’n 9:4.\nSRAN NG’Ɔ KWLA NIAN E LIKA KPA’N\nSran kwlaa ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ úka e’n, maan e kplin su.\nSɛ e sran’n la wie bɛ su naan e srɛ Ɲanmiɛn’n, i sɔ’n ti kpa. Sanngɛ, kɛ ɔ ko wu mɔ e wla bo e wun’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn wie. Afin i yɛ ɔ nian e lika kpa-ɔ. Ɔ kwla yo maan e wiengu’m be fɔnvɔ e, annzɛ be yo ninnge wie mun man e. Kɛ sa juli Dorɛnin su’n, ɔ seli kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ úka min’n, n kplinnin su. Ɔ maan, sran kpanngban be suannin min bo. Ɔ ti kɛ Zoova su se e nin min wun kɛ ‘ɔ nin e o nun naan ɔ́ nían e lika’ sa. Min wla su fimɛn i sɔ’n su le.”\nNanwlɛ, Ɲanmiɛn Zoova yɛ ɔ kwla nian e lika kpa-ɔ. I yɛ ɔ yili e-ɔ. Ɔ maan, ɔ wun wafa nga sa kun yo e’n i wlɛ. Like kwlaa ng’ɔ kwla yo naan e wla w’a gua ase’n, ɔ sisimɛn i bo naan w’a yo. Like ng’ɔ yo e fɛ dan’n, yɛle kɛ ɔ seli kɛ ɔ ka kan’n, wie’n su tranman lɛ kun. Kpɛkun, ɔ́ cɛ́n sran miliar kpanngban nga b’a wu mɔ i wla te kpɛn be su’n. (Zan 5:28, 29; Sa Nglo Yilɛ 21:3, 4) Blɛ sɔ’n nun’n, e kwlakwla é kán ndɛ nga akoto Pɔlu kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “?Wie, like nga b’ɔ maan a kwla’n ɔ o nin? ?Wie, ɔ je’n wo nin?”—1 Korɛntfuɛ Mun 15:55.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Be kacili be dunman’n.\nLIKE NG’Ɔ KLE KƐ SRAN KUN SU WA WU’N\nKɛ sran kun wá wú’n, like nga blɛ sunman ɔ yo’n yɛ *:\nAliɛ dilɛ nin nzue nɔnlɛ yomɛn i fɛ. Sɛ blɛ sɔ’n nun be fa ayre nga be flɛ i kɛ gliselinin’n be guɛ i nuan bui’n su nin i nuan nun’n, naan be lualua tannin be fa sie i ngban’n su’n, ɔ kwla yo i ye kan.\nƆ kunndɛ kɛ be yaci i ngunmin, annzɛ ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ wún sran kaka. Maan lika’n tɔ koun.\nƆ lafi dan.\nƆ tranman diin. Nán e mian sran’n kɛ ɔ tran diin. Sanngɛ, maan e kan ndɛ kle i wɛtɛɛ su naan i wla gua ase.\nƆ wunman sran wlɛ. Bo ɔ dunman kle i. Sɛ ɔ kan ndɛ tɔtɔ nun’n, sie ɔ su i nuan bo.\nƆ bie i bo. Maan be yi i bo ninnge nin i bɛ’n naan be kpu.\nI wunmiɛn lolɛ’n kaci. Wie liɛ’n, kɛ ɔ́ ló wunmiɛn’n i konviabo’n klu.\nI bue’n tannin i wun. Sɛ be fa sunmun be sie i ti bo’n, i sɔ’n kwla yo i ye.\nI wunnɛn kplo’n kaci. Afin i mmoja’n nantiman kpa kun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 26 Source: The Metropolitan Hospice of Greater New York\nKɛ e si kɛ tukpacifuɛ’n su wa wu’n


Biblu’n nun ndɛ: Zezi i awuliɛ’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si ba nɔnman kan nga? I yɛ be flɛ i Zezi’n niɔn. Icra’n yɛ be wuli i nnɛn’m be like diwlɛ nun lɛ ɔ. Lɛ yɛ be sie nnɛn mun ɔn. Zezi yɛ Mali su lɛ i nnɛn’m be like diwlɛ nun lɛ ɔ, i nun yɛ aflunmun nin nnɛn wie’m be di like ɔ. ?Sanngɛ ngue ti yɛ Mali nin Zozɛfu be o nnɛn’m be like diwlɛ’n nun ɔn? ?Nán lɛ yɛ ɔ fata kɛ be wu ba’n niɔn?\nCɛcɛ, nán lɛ ɔ. Sanngɛ sɛ be o lɛ’n, i bo’n yɛle kɛ Sezar Ogisti m’ɔ ti Rɔmu siefuɛ’n, ɔ kpɛli mmla kun kɛ sran kwlaa ko klɛ i dunman i awuliɛ klɔ’n su lɔ. Be wuli Zozɛfu Bɛtleɛmu. Sanngɛ, kɛ ɔ nin Mali be juli lɔ’n b’a ɲanman sikewlɛ aofuɛ sua wie fi nun. I sɔ’n ti yɛ be nin nnɛn’m be o likawlɛ’n niɔn. I cɛn kunngba sɔ nun yɛ Mali wuli Zezi ɔ! Sanngɛ, amun wun kɛ ba’n ti juejue.\n?Amun wun nnɛn sunianfuɛ nga be su ba Zezi nianlɛ’n? Be la blo lɔ bé nían be bua’m be su kɔnguɛ, kpɛkun lika’n ɔ wa kpajali be su. Anzi kun yɛ ɔ yili i wun nglo sɔ ɔ! Srɛ kunnin nnɛn sunianfuɛ mun dan kpa. Sanngɛ, anzi’n seli be kɛ: ‘Nán srɛ kun amun mlɔnmlɔn! Ḿ má bó jasin fɛ’n kun klé amun. Yɛle kɛ ndɛkɛn, b’a wu e Min Klist Bɛtleɛmu wa. Ɔ́ yó sran mun be defuɛ! Nzɔliɛ nga amún fá sí i’n yɛ: amún wá wún ba nɔnman kun mɔ b’a cici i wun ɔ la nnɛn’m be like diwlɛ nun.’ Be ɲin mɔ bé bó ɔ, Ɲanmiɛn su lɔ Anzi kpanngban kpa b’a ba, be su manman Ɲanmiɛn. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ndɛndɛ kpa, nnɛn sunianfuɛ’m be ɔli Zezi kunndɛlɛ, ɔ maan siɛn’n b’a wun i.\n?Amun si like ti mɔ Zezi ti i liɛ ngunmin’n? ?Amun si i sran wafa nga ɔ ti’n? Ɔ te o amun klun, afin kɛ e kanngan fluwa nga i ndɛ klikli nun’n, e kannin Ɲanmiɛn i Wa kpɛn’n i ndɛ. Kɛ Zoova yí nglo nin asiɛ’n, ɔ nin ninnge kwlaa mun’n, ɔ nin i yɛ be dili junman’n niɔn. Zezi i sran wafa nga ɔ ti’n yɛ ɔ o lɛ!\nƝanmiɛn yɛ ɔ fɛli i Wa’n i nguan’n ɲanmiɛn su lɔ fa wlɛli i Mali ku sɛ nun ɔn. Ɔ maan kɛ ba nɔnman’m be fa tin be nin klun’n, i kunngba’n, yɛ Zezi fa tinnin Mali klun ɔn. Sanngɛ, ba nɔnman sɔ’n ti Ɲanmiɛn i Wa. Ɔ maan siɛn’n, b’a wu Zezi i nnɛn’m be like diwlɛ nun Bɛtleɛmu wa. ?Sa ti mɔ aklunjuɛ su yɛ anzi’m be kan kleli sran mun kɛ b’a wu Zezi’n, amun wun i wlɛ siɛn’n?\n?Wan yɛle ba nɔnman kan nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n, yɛ ninfan yɛ Mali su lɛ i ɔ?\n?Ngue ti yɛ nnɛn’m be like diwlɛ nun yɛ be wuli Zezi ɔ?\n?Desɛn’n su’n, wan yɛle sran nga be su wlu nnɛn’m be like diwlɛ nun lɛ’n? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ anzi kun kan kleli be ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zezi ti i liɛ ngunmin ɔn?\n?Ngue ti yɛ be kwla flɛ Zezi Ɲanmiɛn i Wa ɔ?\nKanngan Lik 2:1-20 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Sezar Ogisti yoli maan Zezi i awuliɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin’n, ɔ kpɛnnin su ɔ? (Lik 2:1-4; Mis. 5:1)\n?Wafa sɛ yɛ sran kun kwla yo ‘sran mɔ Ɲanmiɛn klun jɔ be wun’n’ be nun kun ɔn? (Lik 2:14; Mat. 16:24; Zan 17:3; Sa Nga Be Yoli’n 3:19; Ebr. 11:6)\n?Sɛ Zide nnɛn sunianfuɛ mun mɔ be ti wɛtɛɛfuɛ’n, defuɛ kun i awuliɛ’n ti’n be dili aklunjuɛ, andɛ like dan benin ti yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn sufuɛ’m be di aklunjuɛ ɔ? (Lik 2:10, 11; Efɛ. 3:8, 9; Ngl. 11:15; 14:6)


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Français Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Krio Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Letton Lhukonzo Lifu Lituanien Luganda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wolaitsa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme)\n“Mian ɔ nyin yo ninnge sɔ mun, maan be yolɛ’n lo wɔ kpa naan sran’n kwlaa be wun kɛ a su yo kpa tra laa’n.”—1 TIM. 4:15.\n?Kɛ be se kɛ be bu like kun i su akunndan’n, i bo’n yɛle benin?\n?Ninnge benin wie mun yɛ e kwla bu be su akunndan ɔn?\n?Kɛ e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan cɛn kwlakwla’n, i su mmlusuɛ benin yɛ e ɲɛn i ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ klɔ sran’n timan kɛ nnɛn mun sa ɔ?\nWAFA nga Ɲanmiɛn yili klɔ sran’n i ti nun miɛn’n ti’n, ɔ kwla suan aniɛn mun. Ɔ kwla kanngan fluwa nun yɛ ɔ kwla klɛ fluwa. Asa ekun’n, ɔ kwla ijɔ. Kpɛkun, ɔ ti ndɛ nga i wiengu’m be kan’n. E kwla srɛ Ɲanmiɛn, yɛ e kwla to jue e mɛnmɛn i. Ninnge kwlaa sɔ mɔ e kwla yo be’n ti’n, e timan kɛ nnɛn mun sa. Kɛ fluwa sifuɛ dandan’m be suan e ti nun miɛn’n i su like’n, be wunman wafa ng’ɔ di junman mɔ i ti yɛ e kwla yo ninnge fanunfanun’n i wlɛ kpa.\n2 Like kpa nga Ɲanmiɛn mannin sran’n, i kun yɛle ijɔlɛ mɔ e kwla ijɔ’n. (Jue. 139:15; Ngl. 4:11) Asa ekun’n, Ɲanmiɛn w’a yiman sran kɛ nnɛn mun sa. Ɔ “yili sran’n kɛ i bɔbɔ sa.” Ɔ maan, e kwla fa ajalɛ nga e klo kɛ é fá’n. Yɛ e kwla su Ɲanmiɛn e mɛnmɛn i.—Bob. 1:27.\n3. ?Like nanndoliɛ benin yɛ Ɲanmiɛn mannin e ɔ?\n3 Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e su i kɛ ɔ nin i fata’n sa. I sɔ’n ti’n, ɔ mannin e like nanndoliɛ kun. Like sɔ’n yɛle i nuan ndɛ mɔ be klɛli’n. I nuan ndɛ sɔ’n o Biblu’n nun. Andɛ’n, be kwla ɲɛn i wunmuan’n annzɛ i bue, aniɛn akpi nɲɔn ya mɔcuɛ (2.800) tra su nun. Kɛ e kanngan Biblu’n nun mɔ e bu su akunndan’n, e bu akunndan nga Ɲanmiɛn bu’n wie. (Jue. 40:6; 92:6; 139:17) Asa ekun’n, e “si ngwlɛlɛ.” Kpɛkun, cɛn wie lele e kwla ɲan anannganman nguan.—An kanngan 2 Timote 3:14-17 nun.\n4. (a) ?Kɛ be se kɛ be bu like kun i su akunndan’n, i bo’n yɛle benin? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su ɔ?\n4 Kɛ be se kɛ be bu like kun i su akunndan’n, yɛle kɛ be fa be ɲin sie like sɔ’n su kpa. Yɛ be akunndan’n kwlaa tran like sɔ’n su. (Jue. 77:13; Nya. 24:1, 2) Like ng’ɔ fata kɛ e akunndan’n tran su kpa’n, yɛle Ɲanmiɛn Zoova nin i Wa Zezi Klist be silɛ’n. (Zan 17:3) I sɔ’n ti’n, like suanlɛ nga wá tɛ́ kosan nga’m be su: ?Wafa sɛ yɛ e kwla kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun naan y’a kwla bu su akunndan ɔn? ?Ngue yɛ e kwla bu su akunndan ɔn? ?Ngue yɛ é yó naan y’a ɲan like nga e bu su akunndan’n i su ye ɔ?\nLIKE NGA É YÓ NAAN Y’A ƝAN E LIKE SUANLƐ’N SU YE’N\n5, 6. ?Ngue yɛ é yó naan e akunndan’n w’a tran ndɛ nga e kanngan nun’n su naan w’a ka e klun ɔn?\n5 Ninnge wie’m be o lɛ’n, é yó be’n, e buman be su akunndan lele. I wie yɛle wunmiɛn lolɛ’n, ɔ nin nantilɛ nin kpanngɔ fulɛ’n. Like kun mɔ kɛ é yó’n ɔ fata kɛ e bu su akunndan’n, yɛle fluwa nun kannganlɛ’n. Sanngɛ wie liɛ’n, e yoman sɔ. Kɛ é kánngan fluwa nun’n, kpɛkun é nían ɔn, e akunndan’n su kɔ like uflɛ su. ?Ngue yɛ é yó naan blɛ sɔ’n nun’n, y’a buman like uflɛ akunndan ɔn? Ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie ndɛ nga e su kanngan nun’n i su kpa, naan e wun i wlɛ. Kɛ e wie ndɛ kpɔlɛ kun nun kanngan’n, annzɛ ndɛ ce kun nun kanngan’n, maan e jran e bu su akunndan e nian, sɛ e wunnin i wlɛ kpa o.\n6 Fluwa sifuɛ dandan’m be wunnin kɛ, kɛ sran kun mɛn i nɛn’n su kanngan ndɛ kun nun’n, i wla fiman su ndɛndɛ. E Yifuɛ Ɲanmiɛn si sɔ kpa. I sɔ’n ti, kɛ ɔ mannin Zozie i mmla fluwa’n, ɔ seli i kɛ: “Kan flan nun. Bu i akunndan.” Kɛ Zozie kánngan mmla fluwa’n nun’n, ɔ fata kɛ i nɛn’n fite. (An kanngan Zozie 1:8 nun.) Kɛ é kánngan Biblu’n nun’n, maan e yo sɔ wie. I liɛ’n, e akunndan’n su tranman like uflɛ su. Kpɛkun, ndɛ nga e kanngan nun’n ɔ́ ká e klun.\n7. ?Blɛ benin nun yɛ ɔ fata kɛ e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan ɔn? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n7 Kɛ é súan like’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e akunndan’n tran su kpa. I sɔ’n ti, sɛ y’a fɛ’n, nán e se kɛ é súan like. Yɛ lika ng’ɔ timan koun’n, ɔ fataman kɛ e tran lɛ e suan like. Afin ɔ cɛman naan e akunndan’n w’a tran like uflɛ su. I sɔ’n ti, famiɛn Davidi waan kɔnguɛ kɛ ɔ lɛ i bɛ’n su’n, yɛ ɔ bu Ɲanmiɛn i ndɛ’n su akunndan ɔn. (Jue. 63:7) Zezi bɔbɔ mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, lika koun be nun yɛ ɔ tran buli Ɲanmiɛn ndɛ’n su akunndan, yɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn ɔn.—Lik 6:12.\nNINNGE KPAKPA WIE MƆ E KWLA BU BE SU AKUNNDAN’N\n8. (a) ?Ngue yɛ e kwla bu su akunndan wie ɔ? (b) ?Kɛ e kan Zoova i ndɛ e kle e wiengu’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo Zoova ɔ?\n8 Kannzɛ e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan’n, sanngɛ ninnge wie mun ekun be o lɛ mɔ e kwla bu be su akunndan ɔn. Sɛ e wun ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n be nun kun naan ɔ yo e ɲɛnmɛn’n, maan e jran e niɛn i kpa. Yɛ maan e usa e wun kɛ: ‘?Ngue yɛ like nga kle min Zoova su ɔ?’ Sɛ e bu akunndan kɛ nga lɛ’n sa’n, é lá Zoova i ase like sɔ’n m’ɔ yili’n ti. Asa ekun’n, é kán sa nga ti yɛ like sɔ’n yo e ɲɛnmɛn’n i ndɛ é klé e wiengu mun. (Jue. 104:24; Yol. 14:17) Kɛ e la Zoova i ase mɔ e kɛn i ndɛ e kle e wiengu’n, ɔ yo i fɛ kpa. Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan: “Be nga be nyin yi Anannganman’n, be yiali be kokoli be wun. Be ndɛ nga be kannin’n, Anannganman fɛli i su sieli i bo ɔ tili. Be nga be nyin yi Anannganman b’ɔ kan ndɛ kle be-ɔ be fa’n, be klɛli be dunman i bɔbɔ i nyrun lɛ.”—Mal. 3:16.\n?Wafa nga a kwla uka Biblu’n nun like suanfuɛ’n, a bu i akunndan? (An nian ndɛ kpɔlɛ 9 nun.)\n9. (a) ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mannin Timote ɔ? (b) ?Kwlaa naan y’a ko bo jasin fɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n9 Akoto Pɔlu seli Timote kɛ wafa nga i nzuɛn’n, nin i ijɔlɛ wafa’n, ɔ nin like ng’ɔ kle’n be kwla yo i wiengu mun’n, ɔ bu i akunndan titi. (An kanngan 1 Timote 4:12-16 nun.) E kusu’n, ninnge sunman be o lɛ m’ɔ fata kɛ e bu be su akunndan wie ɔ. Sɛ é síesíe e wun naan é kó klé sran kun i Biblu’n nun like’n, maan e bu like nga é kó klé i’n i su akunndan. Kosan nga é fá úsɛ i’n, ɔ nin foto annzɛ desɛn nga é fɛ́ i ɲin síe su naan w’a wun ndɛ’n i wlɛ kpa’n, maan e bu be su akunndan. Sɛ e siesie e wun kɛ nga lɛ’n sa’n, é láfi Ɲanmiɛn su kpa. Kpɛkun, é fá Ɲanmiɛn Ndɛ’n é klé like kpa juejue su. Kwlaa naan y’a ko bo jasin fɛ’n, ɔ fata kɛ e bu ndɛ nga é wá kó kán’n i akunndan wie. (An kanngan Ɛsdras 7:10 nun.) Sɛ e kunndɛ kɛ é bó jasin fɛ’n i juejue su kpa ekun’n, e kwla kanngan Sa Nga Be Yoli’n fluwa’n i ndɛ tre wie’m be nun. Biblu’n nun ndɛ mma nga e kunndɛ kɛ é kánngan nun é klé sran mun’n, ɔ nin fluwa nga e kunndɛ kɛ é fá mán be’n, maan e bu be akunndan wie. (2 Tim. 1:6) Asa ekun’n, maan e bu sran nga é wá kó bó jasin fɛ’n é klé be’n, ɔ nin ndɛ ng’ɔ kwla yo be fɛ’n i akunndan. Sɛ e siesie e wun kɛ nga lɛ’n sa’n, é kwlá fá Ɲanmiɛn Ndɛ’n é yí “Nyanmiɛn Wawɛ’n nin i kwlalɛ’n nglo.”—1 Kor. 2:4.\n10. ?Ninnge kpakpa benin ekun yɛ e kwla bu be su akunndan ɔn?\n10 ?Ngue ekun yɛ e kwla bu su akunndan ɔn? Kɛ e kɔ aɲia’m be bo mɔ bé yíyí ndɛ’m be nun’n, maan e klɛ ndɛ cinnjin wie mun e sie. Kpɛkun i sin’n, maan e fa kpɛn e wun wla. Maan e usa e wun kɛ: ‘?Ngue yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kleli min ɔn? ?Zoova i Lalofuɛ’m be wun ndɛ benin yɛ m’an si i ɔ?’ Anglo kwlaa nun’n, e ɲan fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n. Maan e kanngan nun e bu su akunndan. Wie liɛ’n, ndɛ nga e tieli be aɲia dandan’m be bo lɔ’n, be yiyi be nun fluwa sɔ’n nun. Kɛ é kánngan fluwa ng’ɔ kan sa nga Zoova i Lalofuɛ’m be yoli be afuɛ nuan kun nun’n (Annuaire) i nun’n, maan e bu ndɛ nga e su kanngan nun’n i su akunndan. Yɛ maan e kunndɛ wafa nga ndɛ sɔ’n kwla yo e ye’n. Ndɛ fɛ nga e wun i e fluwa kun nun’n, maan e jɛ i bo. Annzɛ kusu fluwa’n i lika nga b’a klɛman like lɛ’n, maan e klɛ ndɛ ng’ɔ yoli e fɛ’n e sie. Wienun ɔn, e kwla fa bo jasin fɛ. Sɛ e ti asɔnun kpɛnngbɛn’n, kɛ e kɔ aniaan’m be osu nianlɛ’n, e kwla fa ndɛ sɔ’n e wla be fanngan. Annzɛ kusu e kwla fa wla e ijɔlɛ kun nun aɲia’n i bo lɔ. Nanwlɛ, kɛ é kánngan Biblu’n nun’n, ɔ nin fluwa nga e fa suan Biblu’n nun like’n be nun’n, maan e jran kan e bu su akunndan. Sɛ e yo sɔ’n, ndɛ’n wlúwlú e wun. Ɔ maan, é lá Zoova i ase.\nMAAN E BU ƝANMIƐN NDƐ’N SU AKUNNDAN CƐN KWLAKWLA\n11. ?Like cinnjin kpafuɛ’n ng’ɔ fata kɛ e bu su akunndan titi’n yɛle benin? (b) ?Ngue ti yɛ i su akunndan bulɛ’n ti kpa ɔ? (An nian ja ngua lɔ nzɔliɛ’n wie.)\n11 Ninnge ng’ɔ fata kɛ e bu be su akunndan’n be nun cinnjin kpafuɛ’n, yɛle Ɲanmiɛn Ndɛ’n. ?Yɛ sɛ sa wie ju naan i sɔ’n ti’n, e leman Ɲanmiɛn Ndɛ’n, ngue yɛ é yó ɔ? Maan e wun i wlɛ kɛ i sɔ sa kwla ju. * Sanngɛ, ndɛ nga e kanngannin nun’n, annzɛ Ɲanmiɛn i manmanlɛ jue nga e si i to m’ɔ kali e klun’n, sran fi kwlá yoman naan e wla fi su. (Yol. 16:25) Ɲanmiɛn wawɛ’n fanngan nun’n, e wla kpɛ́n ninnge nga e suannin be laa’n be su. Ɔ maan, é kwlá sú Ɲanmiɛn titi.—Zan 14:26.\n12. ?Ajalɛ benin yɛ e kwla fa naan y’a kwla kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla ɔ?\n12 ?Ajalɛ benin yɛ e kwla fa naan y’a kwla kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla ɔ? Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu’n kle e le mɔcuɛ kun nun Biblu’n i lika ng’ɔ fata kɛ e kanngan nun’n. E kwla fa cɛn wie mun e kanngan nun e bu su akunndan. Kpɛkun, e kwla fa cɛn wie e kanngan Zezi i jasin fɛ’n mɔ Matie, annzɛ Mark, annzɛ Lik, annzɛ Zan klɛli’n nun, e bu su akunndan. (Rɔm. 10:17; Ebr. 12:2; 1 Piɛ. 2:21) Kɛ Zezi boli i Ɲanmiɛn junman dilɛ’n i bo lele mɔ bé kún i’n, sa ng’ɔ yoli be’n, e fluwa kun yiyi be nun sɛsɛsɛ. Sɛ e kanngan fluwa sɔ’n nun’n, é wún Zezi i jasin fɛ’n nga i sɔnnzɔnfuɛ’m be klɛli’n i wlɛ kpa.—Zan 14:6.\n?NGUE TI YƐ Ɔ TI CINNJIN KƐ E BU ƝANMIƐN NDƐ’N SU AKUNNDAN ƆN?\n13, 14. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e bu Ɲanmiɛn nin Zezi be akunndan titi ɔ? (b) ?Sɛ e bu like nga e suɛn i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n i su akunndan titi’n, ngue yɛ é yó ɔ?\n13 Maan e bu Ɲanmiɛn nin Zezi be akunndan titi. Sɛ e yo sɔ’n, é láfi be su kpa, yɛ e ɲin tí. (Ebr. 5:14; 6:1) Klistfuɛ ng’ɔ ɲɛnmɛn i ti naan w’a bu Ɲanmiɛn nin Zezi be akunndan’n, ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n kwlá mantanman kpa. Ɔ maan, ɔ kwla yaci ndɛ nanwlɛ’n i su falɛ ɔ ko fa atin uflɛ. (Ebr. 2:1; 3:12) Zezi waan e sie e su Ɲanmiɛn ndɛ’n su naan e “wun i wlɛ.” Afin sɛ y’a yoman sɔ’n, e su kwlá faman su. Sanngɛ, “mɛn’n nun ninnge’n i ngokoɛ’n nin anyanbeun’n nin like nga” e klo be’n, bé mían e. Ɔ maan, e su yoman kpa.—Lik 8:14, 15.\n14 Maan e bu like nga e suɛn i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n i su akunndan titi. Sɛ e yo sɔ’n, é sí Ɲanmiɛn kpa. Yɛ é mían e ɲin é fɛ́ i nzuɛn’n. (2 Kor. 3:18) Kɛ e si kɛ e kwla suan e Si Ɲanmiɛn i su ndɛ titi, naan e kwla fɛ i nzuɛn’n, i sɔ’n yo e fɛ dan. ?Nɛ́n i ɔ?—Aku. 3:11.\n15, 16. (a) ?Kɛ a buli Ɲanmiɛn nin Zezi be su ndɛ’n i su akunndan’n, i su ye benin yɛ a ɲɛnnin i ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, kɛ ɔ yo naan e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan’n, ɔ timan pɔpɔ ɔ? (c) ?Sanngɛ, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo sɔ ɔ?\n15 Ɲanmiɛn nin Zezi be su ndɛ nga e si i’n, maan e bu su akunndan titi. I liɛ’n, é kán ndɛ nanwlɛ’n i juejue su. Kɛ e niaan mun nin be nga e kle be like’n be wun i sɔ’n, e wun yó be fɛ. Asa ekun’n, e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn maan Zezi fɛli i wun yili’n, maan e bu su akunndan titi. Sɛ e yo sɔ’n, é fá e wun mántan Ɲanmiɛn kpa. (Rɔm. 3:24; Zak 4:8) Be flɛ aniaan kun kɛ Marki. Ɔ fin Afriki di Sidi. Ɲanmiɛn su m’ɔ lafi’n ti’n, be wlɛli i bisua afuɛ nsan. Ɔ seli kɛ: “Akunndan bulɛ’n ti kɛ lika kɔlɛ sa. Kɛ a bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan’n, a si Ɲanmiɛn Zoova kpa ekun. Kɛ min sa sin bubu min kan’n, annzɛ ń kókó’n, n fa Biblu’n. Kpɛkun, m bu i nun ndɛ kun su akunndan. Kɛ n yo sɔ’n, min wla gua ase fɔun.”\n16 Mɛn nga nun ninnge sunman be ti’n, kɛ ɔ yo naan e ɲan e ti e bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan’n, ɔ timan pɔpɔ. Be flɛ aniaan kun kɛ Patriki. Ɔ fin sran ble mɛn’n nun. I waan: ‘Min ti sɛ’n w’a kaci kɛ lɛtri guawlɛ wie sa. Ndɛ’n i wafawafa’n kwlaa, i kpa o, i tɛ o, be o nun. Yɛ ɔ fata kɛ n kpa be nun cɛn kwlaa. Kɛ n nian n klun lɔ’n, n wun kɛ nán min akunndan’n i ngba yɛ ɔ ti kpa ɔ. Ɔ maan, n srɛ Zoova kɛ ɔ uka min. Kɛ n yo sɔ’n, n kwla bu like ng’ɔ ti kpa’n i su akunndan. Kannzɛ i sɔ yolɛ’n fa blɛ kan’n, sanngɛ i sin’n, n kwla bu Ɲanmiɛn ndɛ’n su akunndan. Kpɛkun, n wun kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n mantan. Ɔ maan, n kwla wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ kpa.’ (Jue. 94:19) Nanwlɛ, kɛ ‘cɛn kwlaa e fa Ɲanmiɛn ndɛ nga be klɛli’n’ e kanngan nun mɔ e bu su akunndan’n, e ɲan su ye dan.—Yol. 17:11.\n?BLƐ BENIN NUN YƐ E BU ƝANMIƐN NDƐ’N SU AKUNNDAN ƆN?\n17. ?Blɛ benin nun yɛ a ɲan ɔ ti kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun, yɛ a bu su akunndan ɔn?\n17 Sran wie’m be jaso nglɛmun ndɛ kpa’n be kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun be bu su akunndan. Kpɛkun, be srɛ Ɲanmiɛn. Wie’m be liɛ kusu’n, kɛ bé dí like wia nun’n, yɛ be yo sɔ ɔ. Sɛ nnɔsua nun, annzɛ kɛ é wá kó lá’n yɛ e kwla kanngan Biblu’n nun’n, ɔ ti kpa wie. Sran wie’m be liɛ’n, be kanngan nun nglɛmun. Kpɛkun, nnɔsua nun be kanngan nun ekun naan b’a ko la. (Zoz. 1:8) I kwlaa m’ɔ yoli o, like ng’ɔ ti cinnjin’n yɛle kɛ maan e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla, yɛ e bu su akunndan.—Efɛ. 5:15, 16.\n18. ?Sran ng’ɔ bu Ɲanmiɛn Ndɛ’n su akunndan m’ɔ nanti like ng’ɔ suan’n su’n, i liɛ’n yó sɛ?\n18 Sran kwlaa ng’ɔ kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun m’ɔ bu su akunndan’n, m’ɔ miɛn i ɲin fa su’n i liɛ su ti ye. (An kanngan Jue Mun 1:1-3 nun.) Zezi kusu seli kɛ: “Sran ng’ɔ tie Nyanmiɛn ndɛ’n b’ɔ fa su’n, i liɛ su ti ye!” (Lik 11:28) Sɛ e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla naan e bu su akunndan’n, é yó sa ng’ɔ ti kpa’n. Ɔ maan, Ɲanmiɛn ɲán ɲrun. Kpɛkun, Ɲanmiɛn maan e klun jɔ́ dɔ nga su. Yɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ mán e anannganman nguan mɛn uflɛ’n nun.—Zak 1:25; Ngl. 1:3.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 An nian afuɛ 2006, Desamblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n blɔfuɛ nun’n i bue 12-16 nun.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Matie 28\n1 'Mɔnnɛn yi nɛn 'bɛ cɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi -sru "yi -a. 'Mɔnnɛn yi zɩɛ, -a bodrun puunɔn nɛn Madala lɩ Mari 'lee Mari -tʋzan bɛ, o -kʋ -yrɛ da.\n2 'Nun tɔɔn 'trɛ nyɔɔn 'kpa 'plɛblɛ. Minsan -le 'pasiazan -tʋ 'bɛ 'si laji, e -kɔlɛ nɛn waa -tɔ -yrɛ "nɛn "bɛ -a 'sinan, ɛn e -nyran "da. 3 E "bia "le zɩ laa 'e 'wlei -wlei -fɔa e "bia bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ɛn -yee sɔ a 'fuvu, -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩ. 4 Nyɛn 'sounjanun cɛɛn, ɛn o nyɔɔndɩ 'sia. -A -nan nɛn o tɛɛla "tra. O drɛ "le minnun nɛn o kaa bɛ -wee 'wɩ 'zʋ.\n5 Ɛn Bali -le 'pasiazan tin 'badɩ 'sia lɩmɔnnun lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Te "klan 'e 'ka 'tɛ dɩ! Maan -tɔa 'nan, ka ya Zozi nɛn waa -tɛ yiba "plan da bɛ -a -wɛɛnan. 6 E 'ka 'gʋ dɩ. E wluan -kanɔn 'va "le zɩ yaa 'vɩ 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'Ka 'ta, -e 'ka yiɛ 'tɔ fɛnan nɛn waa 'pla bɛ -a -nan. 7 "Bɛ -sru 'ka 'kʋ "nyiandʋ -a vɩ -a -srunɔn lɛ. 'Ka vɩ -wlɛ 'nan: E wluan 'kanɔn 'va, e -trɔa 'ka 'lɛ Galile, ka bɔa "man "nan nun. 'Wɩ nɛn an -ta -a vɩlɛ 'cɛɛ bɛ, -nyrɛn zɩɛ.»\n8 Lɩmɔnnun zɩɛ o 'si "nyiandʋ -yrɛ da. Nyɛn o cɛɛn, 'pian ci "nrandɩ -dan a -wlɔ, ɛn o -kʋ flan 'blidɩ -a. 'Wɩ zɩɛ o "ta -ko -a 'sinan 'panan Zozi -srunɔn lɛ. 9 'Nun tɔɔn Zozi 'bɔla o 'lɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «An 'ka 'tɔ bo.» Lɩmɔnnun pli Zozi man, o "po sɔɔn "wlu, ɛn waa cɛin 'kun -a bɔdɩ -a. 10 -A -nan nɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Te "klan 'e 'ka 'tɛ dɩ! 'Ka 'kʋ -a vɩ 'an -srunɔn nɛn o drɛ "le 'an "bʋɩnun -zʋ bɛ -wlɛ. 'Ka vɩ -wlɛ 'nan 'o 'kʋ Galile. O bɔa 'an man -nan nun.»\n11 Te lɩmɔnnun a -kʋnan -sia bɛ, -a -nan nɛn 'sounja -mienun 'bɔla Zeruzalɛm 'fla. 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn e drɛ bɛ, waa 'sinan 'pa Bali -pannɔn 'tanɔn lɛ. 12 Bali -pannɔn 'tanɔn zɩɛ 'o cin 'yɩ 'o 'vale min cejenun -a, ɛn o 'wɩ 'pla "da. -A -nan nɛn o "lala "kaga "nɔn 'sounjanun lɛ, 13 ɛn o 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka vɩ 'nan, Zozi -srunɔn 'ta Zozi pa crin wʋlɛ -pei -man, te ka ya yi -tɛnan. 14 'Wɩ zɩɛ -te -kɔnmandan -a 'man bɛ, kʋ toba -fɔa -yrɛ, -e 'kʋ 'wɩ 'si 'ka man.» 15 'Sounjanun "lala zɩɛ -a 'si, ɛn 'wɩ nɛn Bali -pannɔn 'tanɔn -a 'vɩ -wlɛ "bɛ, waa drɛla "da. 'Wɩ nɛn waa 'vɩ zɩɛ Zuif 'nɔn -a ve tian cɛɛgʋ yi -a.\n16 Zozi -srunɔn 'fuda -tʋ -kʋ Galile, pɔn nɛn Zozi -a kɔɔn -wlɛ "bɛ -a da. 17 Zɩ o Zozi 'yɩ bɛ, o "po sɔɔn "wlu -a bɔdɩ -a. 'Pian te o va min -mienun 'o 'ci -fɔɔman.\n18 Zozi pli 'e -srunɔn man, ɛn e 'wɩ tin 'ba -wlɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Bali 'plɛblɛ 'nɔn 'mɛn fɛ pɛɛnɔn da laji, ɛn yaa -nɔn 'mɛn fɛ pɛɛnɔn da 'trɛda. 19 'Ka 'kʋ, 'ka 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji 'nɔn drɛ 'an -srunɔn 'a! 'Ka o -batize drɛ -kaa "tɩ Bali 'lee 'e 'pɩ 'lee 'yee lei 'saun 'tɔ da. 20 Ɛn 'wɩ pɛɛnɔn nɛn maan paa 'ka 'ji bɛ, 'ka "paa o ji, -e 'o 'ta wʋla "da "le "wɛan. Ɛn -a -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, an -fo 'ka 'va yi pɛɛnɔn man 'li 'trilii, -e 'trɛ 'nyan tʋ 'e bɔ.»


Cɛcɛ, nán be ɔ. Kɛ sran kun wu’n, ɔ kaciman wunmiɛn kɛ nga sran’m be fa bu i’n sa. ?Wafa sɛ yɛ e si sɔ ɔ? Biblu’n yɛ ɔ se sɔ ti ɔ. Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ kunngba cɛ nga ɔ yili klɔ sran mun’n, mɔ be flɛ i Zoova’n, i sa nuan like yɛle Biblu’n m’ɔ ti ndɛ nanwlɛ fluwa’n. Kɛ klɔ sran’m be ko wu’n, i wafa ng’ɔ yo’n, i yɛ ɔ si i kpa ɔ.—Jue Mun 83:18, NW; 2 Timote 3:16.\nKɛ ɔ wuli’n, ɔ sɛli i sin kacili fa ekun.\nBiblu’n se kɛ Ɲanmiɛn ‘fali fa naan w’a fa yi’ Adam klɔ sran kliklifuɛ’n. (Bo Bolɛ 2:7) Ɔ sieli i Edɛni fie’n nun lɔ. Sɛ ɔ ti kɛ Adam fali Zoova i mmla’n su’n, nn w’a wuman, nn andɛ nin andɛ ɔ te o asiɛ’n su wa. Sanngɛ, kɛ ɔ fin cɛn mɔ Adam i ɲinfu, ɔ fɔnnin Ɲanmiɛn i mmla’n, Ɲanmiɛn seli i kɛ: ‘Fa yɛ n fa yili wɔ ɔ. A ti fa yɛ á wá sá ɔ sin á káci fa ekun.’—Bo Bolɛ 3:19.\n?Ndɛ ngalɛ’n, i bo’n yɛle benin? Maan e nian: ?Kɛ Zoova nin a faman fa nin a yiman Adam’n, ninfan yɛ Adam wo ɔ? Ɔ nunman lika wie fi. Ɔ timan aolia nun sran m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ ɔ. I li bɔɔ, ɔ nunman nguan nun. I sɔ’n ti, kɛ Zoova seli kɛ Adam ‘wá sɛ́ i sin káci fa ekun’n,’ i bo’n yɛle kɛ Adam ɔ́ wú. Kɛ Adam wuli’n w’a kaciman wunmiɛn. I liɛ’n wieli, ɔ nunman nun kun. Kɛ be wu’n, be nunman lɔ, afin be nunman nguan nun kun.\n?Yɛ sran nga be wuli’n be li? ?Be liɛ’n wieli wie? Ndɛ nga Biblu’n kan’n yɛ:\n‘Ndutre yɛ be fa yili like kwlaa ɔ, yɛ ninnge kwlaa bé sá bé sin asiɛ wun, afin ninnge kwlaa [klɔ sran nin nnɛn mun] be kɔwlɛ’n ti kunngba.’—Akunndanfuɛ’n 3:20.\n‘Be nga b’a wu’n be wunman sa fi wlɛ.’—Akunndanfuɛ’n 9:5.\n‘Be sran klolɛ o, be sran kpɔlɛ o, be kwla silɛ o, i kwlaa sɔ’n w’a wie.’—Akunndanfuɛ’n 9:6.\n‘Kɛ á wá wú á kɔ́ lɔ lɛ’n [ndia’n nun lɔ’n], i junman dilɛ o, i sa nun yiyilɛ o, i sa silɛ o, i ngwlɛlɛ o, be wie fi nunman lɔ kun.’—Akunndanfuɛ’n 9:10.\n‘Kɛ [klɔ sran’m] be ko sa be sin ko yo fa’n, nn like kwlaa nga be sunnzunnin kɛ bé yó’n, i kwlaa w’a ka lɛ w’a mlin cɛn kunngba sɔ’n nun.’—Jue Mun 146:4.\nBe nga be o nguan nun yɛ be kwla yo ninnge nga mun-ɔn.\n?Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’m be su falɛ’n ti kekle amun sa nun? Sɛ ɔ ti sɔ’n, an bu ndɛ nga i sin be nian: awlobo kaka nun, yasua’n kunndɛ sika fa niɛn i fuɛ’m be lika. Sɛ ɔ wu’n, i awlobofuɛ’m be wun be ɲrun. Wie liɛ’n, i yi nin i mma’m be ɲanman dein bɔbɔ naan b’a to like b’a di. Atrɛkpa bɔbɔ’n, yasua sɔ’n i kpɔfuɛ’m be kle be ɲrɛnnɛn wie ekun. Siɛn’n, e usa e wun kosan yɛ mun: ?Sɛ bian sɔ’n kacili wunmiɛn’n, nn ngue ti yɛ ɔ niɛnmɛn i awlobofuɛ’m be lika ɔ? ?Ngue ti yɛ ɔ sasaman be be kpɔfuɛ’m be lika ɔ? I sɔ liɛ’n kwlá yoman ye afin Ɲanmiɛn Ndɛ’n di nanwlɛ. Yɛle kɛ bian sɔ mɔ nguan nunmɛn i nun kun’n, ɔ kwlá yoman like fi kun.—Jue Mun 30:10.\nBe nga be wuli’n, be kwlá manman be nga be la awue’n be aliɛ. Kpɛkun be kwlá ukaman be nga be yo be tɛtɛ’n.\n?I sɔ’n kle kɛ be nga be wuli’n be su ɲanman nguan kun? Cɛcɛ, nɛ́n i sɔ ɔ. E ɲrun lɔ’n, é kán sran cɛnlɛ’n i ndɛ. Sanngɛ ndɛ nga e dun mmua e kannin’n, i bo’n yɛle kɛ be nga be wuli’n be siman like nga an yo’n. Be kwlá wunman amun, sɛ amun kan ndɛ’n, be kwlá timan, annzɛ be nin amun kwlá ijɔman. Ɔ maan i ti’n, ɔ fataman kɛ e sro be. Be kwlá ukaman amun, kpɛkun be kwlá yoman amun abɔlɛ.—Akunndanfuɛ’n 9:4, 5; Ezai 26:14.


Zan 9 YRENT - Zozi a ciɩnan ɛn e min -tʋ nɛn waa -ya 'e - Bible Search\n1Zozi a ciɩnan ɛn e min -tʋ nɛn waa -ya 'e yiɛ 'a 'e 'widɩ bɛ -a 'yɩ. 2Ɛn Zozi -srunɔn 'a laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, -mɛ "le "wɛan nɛn o min 'gʋɛ -a -ya 'e yiɛ 'a 'e 'widɩ? -A 'bɔ 'le 'wɩ 'wlidɩ "man nɛn, -baa -a "tɩ 'lee -a "bʋ "le 'wɩ 'wlidɩ "man nɛn?»\n3Ɛn Zozi "e -wlɛ 'nan: «Wa'a vɩlɛ 'nan -a 'bɔ 'le 'wɩ 'wlidɩ "man nɛn dɩ, ɛn -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, -a "tɩ 'lee -a "bʋ "le 'wɩ 'wlidɩ "man nɛn -a yiɛ 'wi dɩ. 'Pian -a yiɛ 'wi 'nan -e minnun 'o 'wɩ -dan nɛn Bali "ta -daa -a drɛlɛ -yrɛ "bɛ -a -nan yɩ. 4'Bɛ nɛn tʋ a tian 'e 'cɛndɩ 'gʋɛ, min nɛn yaan 'pa 'sia bɛ, -kaa -yee 'nyranman 'pa. -Pei -taa "tanlɛ, te min -tʋ 'ka 'kɔlaman -e 'e 'nyranman 'pa "nyian dɩ. 5'Bɛ nɛn an ya tian 'trɛda 'gʋɛ, mɛɛn cɩ 'tɛ 'san nɛn e 'trɛdanɔn 'man dra 'wein bɛ -a.»\n6Zɩ Zozi cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn 'e 'le 'yi -sran "tra. E -feli drɛ 'e 'le 'yi 'bɔ 'a, yaa ciɩ yiɛ 'wizan zɩɛ -a yiɛ da, 7Ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'i yra "foe 'yi nɛn waa laabo Siloe bɛ -a va.» Siloe -ci nɛn 'nan 'padɩ -sia. E -kʋ 'e yra foe, ɛn e 'li 'e da te e fɛnan ye 'wein.\n8Yiɛ 'wizan zɩɛ -a "srɔn 'nɔn 'lee minnun nɛn waa 'yɩ te e fɛ trʋ "baa bɛ, "o laabʋ 'nan: «Min nɛn "nɛn e -nyɛanla 'gʋ te e fɛ trʋ "baa bɛ, -njɛɛ bɛ dʋʋ?» 9Min -mienun "o 'vɩ 'nan: «-A 'bɔ nɛn.»\nMin plɔɛnnun "o 'vɩ 'nan: «-A 'bɔ "cɛɛ dɩ, 'pian -a siazan "nɛn.»\nƐn -a 'bɔ "e 'nan: «'Wɩ 'kpa, 'e 'bɔ nɛn.»\n10-A -nan nɛn waa laabʋ -yrɔ 'nan: «E drɛ 'kɔ ɛn 'i yiɛ 'lɛ 'sʋ?»\n11Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Min nɛn waa laabo Zozi bɛ, e -feli drɛ, yaa ciɩ 'an yiɛ da, ɛn e 'mɛn 'nan 'an 'kʋ 'an yra "foe Siloe 'yi 'va. An -kʋ -nan nun, zɩ 'an yra foe bɛ, ɛn 'an yiɛ 'lɛ 'sʋ.»\n12Ɛn waa laabʋ -yrɔ 'nan: «Min 'bɔ -a nyin zia?»\nE 'nan -wlɛ 'nan: «Ma'an 'tɔa dɩ.»\nFarizɛn 'nɔn 'wɩ laabʋ min nɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ -yrɔ\n13O -kʋ min nɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ -a Farizɛn 'nɔn 'va. 14'Flinla "yi da nɛn Zozi 'feli drɛ, ɛn e min zɩɛ -a yiɛ 'lɛ 'sʋ 'a. 15Farizɛn 'nɔn "o laabʋ "nyian min bɛ -yrɔ 'nan: «E drɛ 'kɔ ɛn 'i yiɛ 'lɛ 'sʋ?»\nƐn e 'nan -wlɛ 'nan: «E -feli ciɩ 'an yiɛ da, 'an yra foe, ɛn an fɛnan 'yɩ.» 16Zɩ e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, ɛn Farizɛn 'nɔn -mienun "o 'nan: «Min nɛn e 'wɩ 'labɛ -a drɛ bɛ, ya'a 'sia Bali va dɩ, kɔɔ e 'flinla "yi 'srɔɛn srɛ.»\nTe min plɔɛnnun "o "ve 'nan: «'Wɩ 'wlidɩ "drɛzan 'ka 'kɔlaman -e 'e 'cɛ -srɔn "wɩ zɩɛ -a drɛ dɩ.»\n-A -nan nɛn o wei 'ka "nyian drɛlɛ -tʋwli "dɩ. 17Waa laabʋ min nɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ -yrɔ 'nan: «'I 'bɔ "i "ve min nɛn yei yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ -a man 'nɔn?»\nƐn e 'nan -wlɛ 'nan: «Bali 'lewei vɩnan nɛn.»\n18Zuif 'nɔn 'tanɔn 'ka yi -tɛlɛa "da 'nan min zɩɛ -a yiɛ a 'e 'widɩ 'e 'cɛn dɩ. Ɛn waa "tɩ 'lee -a "bʋ laabʋ. 19Zɩ o -ta bɛ, ɛn waa laabʋ -wlɔ 'nan: «'Cee 'nɛn nɛn ka 'nan waa -ya 'e yiɛ 'a 'e 'widɩ bɛ -nyrɛn 'gʋ? E drɛ "mɛn 'kɔ, ɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ 'siɛn?»\n20-A "tɩ 'lee -a "bʋ "o 'nan: «Kʋa -tɔa 'nan 'kʋe 'nɛn nɛn, ɛn kʋa -ya te -a yiɛ a 'e 'widɩ. 21'Pian fɛ nɛn e drɛ 'lɔɔ ɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ 'siɛn 'gʋɛ, kʋ'a tɔa dɩ. Ɛn min 'bɔ nɛn yaa yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ, kʋ'a 'bɛ 'tɔa "nyian dɩ. 'Ka 'wɩ laabʋ -a 'bɔ 'lɔ, e ya ceje -e 'e -ci vɩ 'e 'bɔ 'a.» 22-A "tɩ 'lee -a "bʋ "klanman Zuif 'nɔn 'tanɔn 'lɔ -yee "wɛan o 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ. Kɔɔ Zuif 'nɔn 'o 'ci 'pa 'nan, min oo min nɛn yaa 'vɩ 'nan, Zozi 'bɛ cɩ min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi -a bɛ, 'o -pian 'wee cin yɩ 'kuin. 23-Yee "wɛan -a "tɩ 'lee -a "bʋ -a 'vɩ 'nan: «E ya ceje 'ka 'wɩ laabʋ -a 'bɔ 'lɔ.»\n24-A -nan nɛn min nɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ, Farizɛn 'nɔn -a 'pa "flizan laabʋ "nyian, ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «'I Bali 'tɔ drɛ -dan 'wɩ tɩglɩ vɩdɩ -a! Kʋa -tɔa 'nan min bɛ 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan nɛn.»\n25Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Te e ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a bɛ, ma'an tɔa dɩ. Maan -tɔa 'pian 'nan, 'an yiɛ a "nɛn 'e 'widɩ ɛn 'bɛ nɛn 'gʋɛ, an fɛnan ye 'siɛn.»\n26Waa laabʋ -yrɔ "nyian 'nan: «-Mɛ "nɛn yaa drɛ 'yiɛ? Yaa drɛ 'kɔ ɛn yei yiɛ 'lɛ 'sʋ?»\n27Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «Maan 'vɩ 'cɛɛ 'va ɛn ka'a "trɔɛn "tɔlɛ -yrɛ "dɩ. -Mɛ "le "wɛan ka ya "nyian -a mandɩ va? "Ka "ya wo "nyian "vale 'ka dra -a -srunɔn 'a?»\n28-A -nan nɛn waa "srɔndɩ 'sia, ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'bɔ 'bɛ cɩ -a -sruzan 'a, "kʋ "ya wo Moizi -srunɔn 'a. 29Kʋa -tɔa 'nan Bali 'wɩ tin 'ba Moizi lɛ, 'pian min 'labɛ, kʋ'a 'bɛ 'sinan 'tɔa dɩ.»\n30Ɛn min nɛn -a yiɛ 'lɛ 'sʋ bɛ, yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «"Ka 'yiɔ 'wɩ 'a bɛ, fɛnan nɛn e 'si bɛ, ka'a tɔa dɩ, ɛn yaan yiɛ 'lɛ 'sʋ! 31-Kaa -ci -tɔa 'nan Bali 'ka 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn wei maan dɩ. 'Pian -te min Bali bɔa ɛn yaa ci 'sɔ wɩnun dra bɛ, min zɩɛ Bali -a wei maan. 32Ɛn ka'a tian 'li -a manlɛ 'nan min nɛn waa -ya 'e yiɛ 'a 'e 'widɩ bɛ, min -tʋ -a yiɛ 'lɛ 'sʋ dɩ. 33"Te min 'bɛ ya'a 'silɛ Bali va dɩɛ, "te ya'a -kɔlalɛ -a drɛdɩ -a dɩ.»\n34Ɛn waa 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I 'bɔ nɛn wei 'ya 'wɩ 'wlidɩ va "fo "bɛ, yiɛ 'wɩ "paaman 'kʋ 'ji?» Ɛn waa -pin 'o yei.\nMinnun yiɛ a 'e 'widɩ Bali -le 'wɩ 'ji\n35Zɩ Zozi -a 'man 'nan waa -pin 'o yei "bɛ, e -kʋ "va ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «I yi -tɛala Blamin -pɩ da?»\n36Ɛn e 'nan Zozi lɛ 'nan: «'An 'san, -tɩɛ cɩ "nyian 'bɛ 'a -e 'an yi -tɛra "da?»\n37Zozi "e -yrɛ 'nan: «Yia 'yɩ, 'an 'bɔ nɛn an 'wɩ tin "baa yiɛ 'gʋɛ, 'an 'bɔ nɛn.»\n38-A -nan nɛn e 'nan: «Minsan, 'an yi -tɛala 'i da.» Ɛn e blula "wlu.\n39-A -nan nɛn Zozi "e 'nan: «An -ta 'trɛ 'gʋɛ -a da 'nan -e 'an minnun 'cɛn 'e cin man. -Yɛɛ cɩ 'nan minnun nɛn wa'a fɛnan ye dɩɛ, o fɛnan ye, ɛn minnun nɛn 'o 'fli "siala fɛnan yɩnɔn 'a bɛ o yiɛ -wia.»\n40Farizɛn 'nɔn -mienun nɛn -a "srɔn "bɛ, zɩ o 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn waa laabʋ -yrɔ 'nan: «Yie 'nan 'i ve 'nan, 'kʋ yiɛ a 'e 'widɩ?»\n41Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «"Te 'ka 'kɔn yiɛ 'winɔn 'a bɛ, "te 'cee 'wɩ 'wlidɩ "ka "fo "dɩ. 'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ, 'ka 'nan, 'ka fɛnan ye, te ka'a 'we 'mɛn 'wɩ "paadɩ man dɩ, -yee "wɛan 'cee 'wɩ 'wlidɩ "a tian.»


Mo nin balɛ.\nBiblu'n i akua nga be yili be aniɛn fanunfanun nun'n, be nun like kunndɛlɛ like mɔ Zoova i Lalofuɛ'm be yili'n yɛ.\nSɛ amun waan amún fá ninnge wie mun'n, an wɔ jw.org su.\nFue, Ɔktɔblu 16\nMin sran mun, an fin klɔ’n nun fite, naan amun a yoman sa tɛ ng’ɔ yo’n wie, naan ɲrɛnnɛn ng’ɔ́ wá tɔ́ i su’n, w’a tɔman amun su wie.—Ngl. 18:4.\nƆ fata kɛ Klisifuɛ kpa’m be kle weiin kɛ be timan Babilɔnin klɔ dan’n i nunfuɛ kun. Kwlaa naan sran kun w’a suan Biblu’n nun like’n atrɛkpa’n ɔ o Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n kun nun. Ɔ wlɛ i wun ase kɔ be aɲia’m be bo annzɛ kusu ɔ di nun junman wie mun annzɛ kusu ɔ man sika fa suɛn i bo. I sɔ’n ti’n kwlaa naan sran sɔ’n w’a yo jasin bofuɛ nga be nin-a yomɛn i batɛmun’n, ɔ fata kɛ sran sɔ’n ɔ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be timan su’n be bu. Ɔ fata kɛ ɔ klɛ fluwa ko man be naan ɔ se be kɛ ɔ timan be Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n i nunfuɛ kun. Ɔ fata kɛ Klisifuɛ kun niɛn i wun su kpa naan junman ng’ɔ di’n w’a suanman Babilɔnin klɔ dan’n i ninnge yolɛ’m be bo. (2 Kor. 6:14-17) ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e fa e wun e wlɛ i ninnge sɔ’m be yolɛ’n nun-ɔn? Afin e kunndɛman kɛ é fá e wun é wlɛ́ i ninnge ngbɛnngbɛn nga be timan Ɲanmiɛn klun su’n be nun wie.—Eza. 52:11. w19.10 12 § 16-17\nMaan e nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlaa—2021\nMɔnnɛn, Ɔktɔblu 17\nAnannganman klun ti ufue, ɔ si aunnvuɛ. [...]. Ɔ kaman sran i ijɔlɛ’n su sa tititi. Ɔ faman ya siemɛn i klun.—Jue. 103:8, 9.\nZeremin yɛ ɔ klɛli fluwa nga i dunman’n o su’n niɔn. Kpɛkun i yɛ ɔ klɛli Famiɛn Mun fluwa klikli’n nin i nɲɔn su’n mun-ɔn. E si kɛ kɛ ɔ́ dí junman sɔ’n, ɔ wunnin wafa nga Zoova si sran’m be aunnvuɛ ju’n i wlɛ. I wie yɛle kɛ ɔ si kɛ kɛ Famiɛn Akabu i sa tɛ’m be yoli i nsisɔ m’ɔ kacili i sa’n, Zoova waan ɔ su nunnunmɛn i awlo’n i ɲin su. (1 Fam. 21:27-29) Asa ekun’n, Zeremin si kɛ Manase yoli sa tɛ trali Akabu. Sanngɛ kɛ Manase i sa tɛ’m be yoli i nsisɔ m’ɔ kacili i nzuɛn’n, Zoova yacili i wun sa kwlaa cɛli i. (2 Fam. 21:16, 17; 2 Nyo. 33:10-13) Ndɛ sɔ’m be ukali Zeremin naan w’a trɛ i awlɛn naan w’a si aunnvuɛ kɛ Ɲanmiɛn liɛ’n sa. Blɛ kun nun’n, Zeremin i fluwa klɛfuɛ Bariki w’a fɛmɛn i ɲin w’a siemɛn i i junman’n su kpa kun. ?Kɛ ɔ yoli sɔ’n, wafa sɛ yɛ Zeremin nin i be nantili-ɔ? Zeremin w’a kpliman w’a seman kɛ be timan janvuɛ kun. Sanngɛ ɔ ukɛli i. Yɛle kɛ ɔ kannin Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n kleli i.—Zer. 45:1-5. w19.11 6 § 14-15\nKisie, Ɔktɔblu 18\nƝanmiɛn yoman sa m’ɔ timan su’n. Ɔ maan junman nga amun di mɛnnin i’n, ɔ nin klolɛ nga an fa kloli i dunman’n [...] i wla su fiman su.—Ebr. 6:10.\nSaun Yolɛ fluwa’n kle kɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun waan ‘ɔ́ lá Ɲanmiɛn i ase’n,’ yɛ ɔ yi bo kun yolɛ’n i su tɛ’n niɔn. (Sau. 7:11-13, 16-18) Nán kɛ be miɛnnin i fii kɛ ɔ yi tɛ sɔ’n i ti yɛ ɔ yi-ɔ. E kwla fa sulɛ mɔ e su Zoova’n, e sunnzun bo kun yolɛ’n i su tɛ’n. Afin e klunklo su yɛ e su i-ɔ. Asa ekun’n, klolɛ mɔ e klo i’n, i ti yɛ e tu e klun e su i-ɔ. Kɛ Zoova wun i kɛ klolɛ mɔ sran miliɔn kpanngban be klo i nin i mmla mun’n i ti yɛ be su i’n, i sɔ’n yo i fɛ dan. Zoova wun like nga e yo e mɛn i’n, yɛ ɔ si like nga ti yɛ e yo i sɔ like’n. Kɛ e ti i sɔ ndɛ’n, i sɔ’n wla e fanngan dan. I wie yɛle kɛ sɛ y’a yo oke naan e kwlá yoman ninnge mun kɛ laa’n sa kun’n, e sa sin kwla bubu e. Sanngɛ e kwla lafi su kɛ Zoova wun i sɔ liɛ’n i wlɛ kpa, yɛ ɔ si kɛ klolɛ mɔ e klo i’n, i ti yɛ e mian e ɲin e yo e liɛ kan nga e kwlɛ i yo’n niɔn. Kɛ ɔ wun kɛ e mian e ɲin e su i’n, i sɔ’n yo i fɛ dan. w19.11 22 § 9; 23 § 11-12


Riti nin Naomin | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 33\nRiti nin Naomin\nBlɛ wie nun’n, awe kpɛnnin Izraɛli lɔ. I sɔ’n ti’n, Izraɛli bla kun mɔ be flɛ i kɛ Naomin’n, ɔ nin i wun nin be wa yasua nɲɔn mun be ko trannin Moabu mɛn’n nun lɔ. Kɛ be juli lɔ’n, w’a cɛman, Naomin i wun’n wuli. I wa yasua nɲɔn mun be jali Moabu bla. Be flɛ kun i yi’n kɛ Riti, yɛ be flɛ kun liɛ’n kɛ Ɔrpa. I sin’n, Naomin i wa yasua nɲɔn mun be wuli.\nNaomin tili i kɛ awe nunman Izraɛli lɔ kun. Ɔ maan, ɔ seli kɛ ɔ́ sɛ́ i sin. Kɛ ɔ́ kɔ́’n, Riti nin Ɔrpa be suli i su. Sanngɛ ɔ seli be kɛ: ‘Amun ti bla kpa. Amun niannin min nin min mma mun e lika. N kunndɛ kɛ amun ɲan bian ekun be ja. Amun sa amun sin Moabu lɔ.’ Be seli i kɛ: ‘E klo wɔ. E kunndɛman kɛ é yáci wɔ.’ Naomin seli be kpɛ sunman kɛ be sa be sin. Ɔrpa sɛli i sin. Sanngɛ Riti w’a sɛmɛn i sin wie. Naomin seli Riti kɛ: ‘Ɔrpa sɛli i sin i osufuɛ mun nin i amuin mun be wun. Su i su naan amun wɔ.’ Riti seli i kɛ: ‘N su yaciman wɔ. Ɔ nvle’n káci min nvle, yɛ ɔ Ɲanmiɛn’n káci min Ɲanmiɛn.’ ?Kɛ a niɛn i sa’n, ndɛ nga Riti kannin’n ɔ yoli Naomin sɛ?\nƆrzu kpɛlɛ blɛ nun yɛ Riti nin Naomin be juli Izraɛli lɔ-ɔ. Cɛn kun’n, Riti ɔli ɔrzu isalɛ bian kun mɔ be flɛ i kɛ Boazi’n i fie’n su lɔ. Bian sɔ’n ti Raabu i wa. Ɔ tili i kɛ Riti ti Moabufuɛ naan ɔ nin Naomin be tran klanman. I sɔ’n ti’n, ɔ seli i junman difuɛ mun be kɛ be yaci ɔrzu’n wie fie’n nun naan Riti isa.\nCɛn sɔ’n nun nnɔsua’n, Naomin usali Riti kɛ: ‘?Wan fie su yɛ a dili junman andɛ-ɔ?’ Riti tɛli i su kɛ: ‘Bian kun mɔ be flɛ i kɛ Boazi’n i fie’n su yɛ n ɔli-ɔ.’ Naomin seli i kɛ: ‘Boazi ti min wun’n i osufuɛ. Kɔ i fie’n su lɔ titi naan a nin i talua mun be di junman. Lɔ liɛ’n be su kleman ɔ yalɛ.’\nRiti dili junman Boazi i fie’n su lɔ lele be wieli ɔrzu’n i kpɛ. Boazi wunnin kɛ Riti kwla junman di, naan ɔ ti bla kpa. Blɛ sɔ nun’n, sɛ bla kun nin i wun b’a wuman ba naan bian’n wu’n, i osufuɛ kun kwla fa bla’n yo i yi. Ɔ maan Boazi jali Riti. Kpɛkun be wuli ba yasua kun. Be flɛli i kɛ Obɛdi. Ɔ wa yoli Davidi i nannan. Kɛ Riti wuli ba’n, ɔ yoli Naomin i tranfuɛ mun be fɛ. Be seli Naomin kɛ: ‘Zoova fali Riti mannin wɔ naan ɔ nian ɔ lika. Siɛn’n, w’a man ɔ anunman kun. Maan e la Zoova ase.’\n“Janvuɛ’n wie kusu ti kpa tra be niaan.”—Nyanndra Mun 18:24.\nKosan: ?Wafa sɛ yɛ Riti kleli kɛ ɔ klo Naomin-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ Zoova niannin Riti nin Naomin be lika-ɔ?\nRit 1:1–4:22; Matie 1:5.\nRiti—“A ti bla kpa”\n?Ngue ti yɛ Riti nin Bɔazi be aja’n ti cinnjin ɔn? ?Ngue yɛ Riti nin Naomi be kle e awlobo tranlɛ’n su ɔ?\nRiti—“Kan kwlaa nga á kɔ́’n, e nin wɔ ɔ”\n?Ngue ti yɛ Riti kplinnin su kɛ ɔ́ yáci i osufuɛ nin i nvle’n kɔ́ lika uflɛ ɔ? ?Nzuɛn kpa benin yɛ ɔ yili be nglo mɔ be ti’n ɔ yoli Zoova i awlɛn su sran ɔn?


Gbanflɛn nin talua mun, amun lafi Ɲanmiɛn su kpa | Like suanlɛ liɛ\nWafa nga Ɲanmiɛn fɔnvɔ e’n\nƝanmiɛn fɔnvɔ e blɛ kekle’n nun\n“Nyanmiɛn su bɔ e lafi’n ti, [...] ɔ maan e si kpa kɛ like nga e wun-mɛn i’n wo lɛ.”—EBRE MUN 11:1.\nJUE: 41, 69\n?Ninnge benin mun yɛ Anuannzɛ’n yili be naan e fa suan Biblu’n nun like naan y’a lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n?Ngue ti yɛ sɛ e kanngan Biblu’n i wunmuan’n nun’n, ɔ ti kpa ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle sran mun kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ gbanflɛn nin talua nga be su Zoova’n, be kunndɛ kɛ bé yó ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Biblu’n man ɔn?\nANGLE lɔ’n, aniaan bla kaan kun i wiengu suklu ba kun seli i kɛ: “?Wɔ mɔ a si ngwlɛlɛ’n, ɔ yo sɛ ti yɛ a ko lafi Ɲanmiɛn su ɔ?” Aniaan bian kun m’ɔ fin Alemaɲi’n seli kɛ: “Nglo lɔ nin asiɛ’n su ninnge’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n, e suklu klefuɛ’m be bu be ngua dilɛ ndɛ. Be kunndɛ kɛ e lafi su kɛ klɔ sran’n fin ndo.” Aniaan bla kun fin Aflansi. Ɔ seli kɛ: “E suklu lɔ’n, kɛ e like klefuɛ’m be ti i kɛ suklu ba wie’m be lafi Biblu’n nun ndɛ’n su’n, ɔ bo be nuan.”\n2 Sran kpanngban be lafiman su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili e ɔ. Gbanflɛn nin talua mun, atrɛkpa’n amun kunndɛ kɛ amún yíyí nun klé amun wiengu mun kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili nglo nin asiɛ’n niɔn. Like nga Biblu’n kle e’n ti’n, e kwla yo akunndanfuɛ. Yɛle kɛ, kɛ e ti ndɛ kun annzɛ e kanngan ndɛ wie nun’n, e kaman lɛ e faman su. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Akunndan’n maan a su mlin-man.” Nanwlɛ, sɛ amun ti akunndanfuɛ’n, amun su faman ato ndɛ su. Sanngɛ, amún láfi Zoova su titi.—An kanngan Nyanndra Mun 2:10-12 nun.\n3 Sɛ e kunndɛ kɛ é láfi Zoova su kpa’n, ɔ fata kɛ e si i kpa. (1 Timote 2:4) I sɔ’n ti’n, gbanflɛn nin talua mun, kɛ amún kánngan Biblu’n nun annzɛ e fluwa’m be nun’n, amun bu be nun ndɛ’m be su akunndan. (Matie 13:23) Sɛ amun yo sɔ’n, amún wún i wlɛ wein kpa kɛ Zoova ti e Yifuɛ, naan i nuan ndɛ yɛ ɔ o Biblu’n nun ɔn. (Ebre Mun 11:1) Like suanlɛ nga wá klé e wafa nga e kwla yo sɔ’n.\nLIKE NGA AMÚN YÓ NAAN AMUN A LAFI ƝANMIƐN SU KPA’N\n4. (a) ?Ngue yɛ be nga be lafi su kɛ klɔ sran fin ndo’n, ɔ nin be nga be lafi Ɲanmiɛn su’n, be wie fi be nin a wunmɛn i le ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e kwlakwla e yo ɔ?\n4 Sran wie’m be kwla se amun kɛ: “Fluwa sifuɛ dandan’m be kleli kɛ klɔ sran fin ndo. I sɔ’n ti, n lafi su kɛ ɔ ti nanwlɛ. Sran fi nin a wunman Ɲanmiɛn. ?Ɔ yo sɛ yɛ be kwla lafi i su ɔ?” Ɔ ti su kɛ, e nin a wunman Ɲanmiɛn le. Yɛ e nin a wunman kɛ ɔ su yi like. (Zan 1:18) Be nga be lafi su kɛ klɔ sran fin ndo’n, be bɔbɔ be lafi like mɔ be nin a wunmɛn i le’n su. Fluwa sifuɛ dandan’m be bɔbɔ be nin a wunman le kɛ nnɛn kun w’a kaci like uflɛ. I wie yɛle kɛ, be nin a wunman kɛ ndo w’a kaci klɔ sran le. (Zɔb 38:1, 4) Ɔ maan, ɔ fata kɛ e kwlakwla e fa e ɲin e sie ninnge’m be su kpa. Yɛ e bu akunndan. Sran sunman be yoli sɔ. Ɔ maan, “be wun i wlɛ weiin” kɛ Ɲanmiɛn o lɛ, naan i yɛ ɔ yili ninnge sɔ mun ɔn. Asa ekun’n, be wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.—Rɔmfuɛ Mun 1:20.\nNinnge nga Anuannzɛ’n yili be naan e fa suan Biblu’n nun like’n be ti’n, a kwla kan like nga ti yɛ a lafi Ɲanmiɛn su’n i ndɛ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 5 nun.)\n5. ?Fluwa benin mun yɛ sɛ e kanngan be nun’n, é sí nglo lɔ nin asiɛ’n su ninnge’m be su like kpanngban ɔn?\n5 Kɛ e bo e ɲin ase e nian ninnge nga be o nglo lɔ nin asiɛ’n su’n, e wun kɛ be yo ɲɛnmɛn dan. Yɛ kannzɛ e wunman Ɲanmiɛn’n, sanngɛ ‘i su bɔ e lafi ti’n,’ e si kɛ i yɛ ɔ yili be ɔ. E wun i wlɛ kɛ i nzuɛn’n ti kpa dan, naan i ngwlɛlɛ’n leman wunsu. (Ebre Mun 11:3, 27) Fluwa sifuɛ dandan’m be suan nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’m be su like. Sɛ e kanngan ndɛ nga be klɛli be’n be nun’n, é sí ninnge kpanngban. Ndɛ nga be kannin’n, be nun wie o fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) Fluwa Réveillez-vous ! i nun ndɛ akpasua wie’m be nun’n, be kannin fluwa sifuɛ wie’m be ndɛ. Like nga ti yɛ be lafi Ɲanmiɛn su siɛn’n, be kɛnnin i ndɛ. Fluwa Réveillez-vous ! i nun ndɛ akpasua kun ekun kan nnɛn nin ninnge wie mun ekun be ndɛ. Kpɛkun, ɔ kle kɛ fluwa sifuɛ dandan’m be nian ninnge sɔ’m be su be yi mannzin wie mun.\n6. ?Sɛ amun kanngan e fluwa’m be nun’n, ngue yɛ amún wún i wlɛ ɔ?\n6 Aniaan kun fin Etazini, yɛ ɔ le afuɛ 19. Ɔ kannin e fluwa pɛplɛɛplɛ nɲɔn be ndɛ. Fluwa sɔ’m be kan ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be ndɛ. Aniaan sɔ’n seli kɛ: “Fluwa sɔ’m be nun ndɛ’n yoli min fɛ kpa. N kanngannin be nun kpɛ blu tra su.” Aniaan bla kun m’ɔ fin Aflansi’n seli kɛ: “Fluwa Réveillez-vous ! i nun ndɛ akpasua kun yo min fɛ dan. Ndɛ akpasua sɔ’n kle kɛ fluwa sifuɛ’m be nian ninnge nga Ɲanmiɛn yili’n be’n su. Sanngɛ ninnge nga be yi be’n, be kwlá fa sunnzunman Ɲanmiɛn liɛ mun kaan sa.” Afriki di Sidi lɔ talua kun le afuɛ 15. I si nin i nin’n be seli kɛ: “Fluwa Réveillez-vous ! i bue nga e wa bla’n dun mmua kanngan nun titi’n, yɛle lika nga be usa sran’m be kosan mɔ be tɛ su’n.” Sɛ amun kanngan fluwa sɔ’m be nun wie’n, amún wún i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn o lɛ sakpa. Yɛ amún wún ndɛ ng’ɔ ti ato’n i wlɛ. Kpɛkun, amún láfi Ɲanmiɛn su kpa. Sɛ é kwlá sé’n, amún yó kɛ waka mɔ i olui’n tra ase kpa’n sa. Kɛ aunmuan’n tu’n, waka sɔ’n tɔman.—Zeremi 17:5-8.\nAN LAFI NDƐ NGA BIBLU’N KAN’N SU\n7. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ amun bu akunndan ɔn?\n7 Wienun ɔn, amun usa amun wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ n lafi ndɛ nga Biblu’n kan’n su ɔ?’ Sɛ amun usa sɔ’n, ɔ timan tɛ. Afin, nán kɛ amun wiengu’m be lafi like kun su’n, i ti yɛ ɔ fata kɛ amun lafi su wie ɔ. Zoova klomɛn i sɔ’n. I liɛ’n, ɔ kunndɛ kɛ amun kanngan Biblu’n nun. Yɛ an bu akunndan naan an wun i wlɛ kɛ ndɛ ng’ɔ o nun’n fin i. Sɛ amun si Biblu’n nun ndɛ’n i kpa’n, amún láfi su kpa. (An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:21, ɔ nin 1 Timote 2:4 be nun.) I sɔ’n ti, amun suan Biblu’n nun ndɛ nga amun klo kɛ amún wún i wlɛ kpa’n be su like kunngunngun.\n8, 9. (a) ?Ndɛ benin mun yɛ aniaan wie’m be kunndɛli kɛ bé wún be wlɛ kpa ɔ? (b) ?Kɛ aniaan wie’m be buli like nga be suannin’n i su akunndan’n, ngue yɛ be wunnin i wlɛ ɔ?\n8 Aniaan wie’m be klo sa nga Ɲanmiɛn kannin be ndɛ mɔ be juli annzɛ be nin a juman’n, be su like suanlɛ. Wie’m be kusu, be nian sɛ ndɛ nga Biblu’n kan’n ɔ nin fluwa sifuɛ dandan’m be liɛ’n ti kun o. Maan e fa ndɛ nga Zoova kannin m’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n e nian. Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Zoova su’n yɛ ɔ kannin ndɛ cinnjin sɔ’n niɔn. Sa nga Zoova seli kɛ cɛn wie lele bé wá jú’n, ɔ ti be nun klikli. Kɛ sa sɔ’n wá kpɛ́n su’n, sran’m be kwlaa bé wún kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ kwla sie sran’m be kpa ɔ. Yɛ ɔ kle e like nga Ɲanmiɛn wá yó naan ɲrɛnnɛn’n w’a wie mlɔnmlɔn’n. ?Sɛ amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n i nun kpa’n, ngue yɛ amun kwla yo ɔ? Biblu’n nun ndɛ mma nga be kle wafa nga ndɛ sɔ’n kpɛ́n su’n, amun klɛ be sie. I sin’n, amun kunndɛ blɛ nga i nun yɛ be klɛli ndɛ sɔ mun’n. Sɛ amun yo sɔ’n, amún wún kɛ be nga Ɲanmiɛn maan be klɛli ndɛ sɔ mun’n, be timan blɛ kunngba nunfuɛ. Sanngɛ, sran kun i ndɛ liɛ ng’ɔ klɛli’n ti’n, e wun ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n i wlɛ kpa. I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin be yɛ be klɛli ndɛ sɔ mun ɔn.—2 Piɛr 1:21.\n9 Alemaɲi lɔ’n, aniaan bian kun kunndɛli kɛ ɔ́ sí Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su ndɛ kwlaa nga Biblu’n kan’n. Ɔ seli kɛ: “Sran kɔe 40 yɛ be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n niɔn. Be nun sunman be timan blɛ kunngba nunfuɛ. Yɛ be siman be wiengu. Sanngɛ, be kwlaa be kannin Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ.” Aniaan bla kun tran Ɔstrali lɔ. Kɛ ɔ́ súan Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like’n, ɔ wunnin kɛ ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n ti’n, ɔ wun Delɛ cɛn’n i dilɛ’n ɔ nin Mɛsi i balɛ’n, be bo kpa.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) Ɔ seli kɛ: “Like nga n suannin’n ti’n, n wunnin kɛ Zoova ti kpa dan. Ɔ fali ajalɛ naan Izraɛlifuɛ’m be di Delɛ cɛn’n. Afin, ɔ ti like nga Zezi wá yó’n i nzɔliɛ. Nanwlɛ, Delɛ cɛn’n i su ndɛ nga n wunnin i wlɛ’n, ɔ boli min nuan dan.” ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n kwla boli aniaan bla’n i nuan ɔn? Afin, ɔ buli su akunndan kpa. Yɛ ɔ wunnin i wlɛ. Ɔ maan, siɛn’n ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa. Yɛ ɔ fɛ i wun mɛntɛn i.—Matie 13:23.\n10. ?Ngue ti yɛ e lafi su kpa kɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ fin Ɲanmiɛn ɔn?\n10 Kɛ amún súan Biblu’n nun like’n, maan amun bu be nga Ɲanmiɛn maan be klɛli i nuan ndɛ’n, be akunndan wie. Sran sɔ’m be dili nanwlɛ. Yɛ be yoli yakpafuɛ. Be blɛ su’n, sa nga nvle siefuɛ’m be yo m’ɔ ti kpa’n, be ndɛ ngunmin yɛ be fluwa klɛfuɛ’m be kannin ɔn. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be liɛ’n, b’a yoman sɔ. Sa nga Izraɛlifuɛ mun nin be famiɛn’m be yoli m’ɔ timan kpa’n, be kannin be ndɛ wie. (2 Be Nyoliɛ 16:9, 10; 24:18-22) Sa tɛ nga be bɔbɔ be yoli’n, ɔ nin nga be wiengu’m be yoli’n, be kannin be ndɛ. (2 Samiɛl 12:1-14; Mark 14:50) Angle lɔ aniaan bian kun seli kɛ: “Sran nga be di nanwlɛ kɛ nga sa’n, b’a sɔnman. I sɔ’n ti’n, e lafi su kpa kɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ fin Zoova sakpa.”\n11. ?Ngue ti yɛ kɛ e lafi ndɛ nga Biblu’n kan’n su’n, e wun i wlɛ kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn ndɛ sakpa ɔ?\n11 Kɛ sran’m be nanti ndɛ nga Biblu’n kan’n su’n, be wun kɛ be liɛ yo ye. Ɔ maan, be wun i wlɛ kɛ ndɛ ng’ɔ o nun’n fin Ɲanmiɛn. (An kanngan Jue Mun 19:8-12 nun.) Zapɔn lɔ aniaan bla kun seli kɛ: “Kɛ e nin min awlofuɛ mun e nanti like nga Biblu’n kle’n su’n, e klun jɔ dan. E di alaje, e bo’n ti kun. Yɛ e klo e wiengu.” Sran sunman mɔ be suannin Biblu’n nun like’n, be wunnin kɛ ndɛ nga be lafi su laa’n, ɔ timan su. (Jue Mun 115:3-8) Kɛ sran’m be kanngan Biblu’n nun’n, be wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn Zoova kwla sa kwlaa yo, naan ɔ́ wá yó maan be liɛ’n yó ye. I sɔ’n ti, be fa be wla’n guɛ i su. Sanngɛ, sran wie’m be se kɛ Ɲanmiɛn nunman lɛ. Nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge mun yɛ be fa kaci be Ɲanmiɛn ɔn. Wie’m be kusu be waan, klɔ sran mun yɛ be kwla yo naan mɛn’n w’a yo kpa ɔ. Sanngɛ, sa nga be yo be’n, be kle kɛ be kwlá deman be wiengu.—Jue Mun 146:3, 4.\nWAFA NGA AMUN NIN SRAN KWLA KOKO YALƐ’N\n12, 13. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle sran kun kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa, annzɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n ti Ɲanmiɛn nuan ndɛ ɔ?\n12 Kɛ amun nin sran kun bé kókó ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n i su yalɛ’n, maan like ng’ɔ lafi su’n, amun si i. Afin, sran nga be bu i kɛ klɔ sran fin ndo’n, be nun wie’m be lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. Be se kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yoli maan ninnge’m be kacili like uflɛ ɔ. Wie’m be kusu, be lafi su kɛ klɔ sran fin ndo afin i sɔ yɛ be kle be suklu lɔ ɔ. Wie mun ekun be liɛ’n, sa tɛtɛ nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be yo’n ti’n, be sa sin bubu be. Ɔ maan be lafiman Ɲanmiɛn su kun. I kwlaa sɔ’n ti, maan amun dun mmua usa sran’n i like ng’ɔ lafi su’n, ɔ nin like nga ti yɛ ɔ lafi su’n. Kɛ ɔ́ tɛ́ su’n, amun sie amun su kpa. I liɛ’n, ɔ kwla fɛ i su sie amun nuan bo.—Tit 3:2.\n13 Wienun ɔn, sran kun se kɛ amun wunman sa wlɛ ti yɛ amun lafi su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun ɔn. ?Wafa sɛ yɛ amún tɛ́ i su ɔ? Maan amun se i amanniɛn su kɛ ɔ kan wafa nga mɛn’n boli i bo’n i ndɛ kle amun. Amun kwla se i kɛ sɛ like kunngba yɛ ɔ kacili ninnge onga mun’n, nn like sɔ’n i wun ninnge’m be ti tɛkɛtɛkɛ dan. Fluwa sifuɛ kun seli kɛ ɔ fata kɛ like sɔ’n, (1) ɔ ɲan like kɛ be wunnɛn kplo m’ɔ kata be wun’n sa, (2) ɔ ɲan wunmiɛn m’ɔ kwla fa di junman ɔn, (3) ɔ wun wafa ng’ɔ ti’n ɔ nin wafa ng’ɔ kwla trɛ’n i wlɛ, (4) yɛ i bɔbɔ kwla yi like kun m’ɔ ti kɛ i sa’n. Fluwa sifuɛ sɔ’n seli ekun kɛ: “Ninnge nga nguan o be nun’n, be nun kaan kpafuɛ’n bɔbɔ’n, i nun ninnge’m be ti tɛkɛtɛkɛ dan.”\n14. ?Sunnzun ase benin yɛ amun kwla fa naan sran kun w’a wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun ɔn?\n14 Sɛ amun kunndɛ kɛ amún klé sran kun kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge mun’n, amun kwla fa sunnzun ase nga akoto Pɔlu fali’n wie. Ɔ seli kɛ: “Sua nga be o lɛ’n, sran yɛ ɔ kplannin be kwlaa-a, sanngɛ Nyanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa-a.” (Ebre Mun 3:4) Sua kwlaa m’ɔ o sa’n, sran kun yɛ ɔ jaja yɛ be kplan ɔn. Sɛ ɔ ti sɔ’n, nán ninnge nga nguan o be nun’n, yɛ bé bó nun sa ngbɛn ɔn. Wafa nga ninnge sɔ’m be ti’n, ɔ yo ɲɛnmɛn. Ɔ maan, sran kun yɛ ɔ yili be ɔ. Asa ekun’n, amun kwla fa e fluwa wie mun man sran’n naan ɔ kanngan be nun. I sɔ yɛ aniaan bla kaan kun yoli ɔ. Ɔ fali e fluwa nga be kan ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n be ndɛ’n mannin gbanflɛn kun. Kɛ gbanflɛn’n kanngannin be nun’n, ɔ seli kɛ: “Siɛn’n, n lafi Ɲanmiɛn su.” Gbanflɛn sɔ’n suannin Biblu’n nun like. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ kacili e niaan.\n15, 16. (a) ?Sɛ e kunndɛ kɛ é klé sran kun kɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n fin Ɲanmiɛn’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e dun mmua yo ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su ɔ?\n15 ?Sɛ sran kun lafiman ndɛ nga Biblu’n kan’n su’n, ngue yɛ amun kwla yo ɔ? I klikli nun’n, amun usɛ i maan ɔ kan like ng’ɔ lafi su’n, ɔ nin ndɛ nga be ti i cinnjin’n. (Nyanndra Mun 18:13) Wienun ɔn, fluwa sifuɛ’m be ndɛ nga be kan’n yɛ ɔ lafi su ɔ. Sɛ ɔ ti sɔ’n, amun kle i ndɛ wie mɔ Biblu’n kannin m’ɔ fluwa sifuɛ’m be wunnin kɛ ɔ ti nanwlɛ’n. Wienun ɔn, laa sa’m be ndɛ yɛ ɔ ti sran’n i cinnjin ɔn. I lɛ nun’n, amun kle i kɛ Biblu’n kannin sa wie’m be ndɛ, ɔ cɛli kpa naan b’a kpɛn su. Kpɛkun, wafa nga sa sɔ’m be kpɛnnin su’n, amun fɛ i ɲin sie su. Sran wie’m be klo kɛ be kle be Biblu’n nun ndɛ wie m’ɔ kwla yo be wun sa ye’n. I lɛ’n nun’n, amun kwla fa be ɲin sie ndɛ nga Zezi kɛnnin i oka’n su lɔ’n, i nun afɔtuɛ’m be su.\n16 E kunndɛman kɛ e nin sran mun é sí akplowa. Maan e wla kpɛn i sɔ’n su titi. E kunndɛ kɛ e nin be é kókó yalɛ wɛtɛɛ su, naan é klé be Biblu’n nun like. I sɔ’n ti, kɛ amún úsa be kosan’n, amun usɛ i amanniɛn su. Yɛ maan an sie amun su be nuan bo. Maan amun ɲin yi sran kwlakwla. I li be nga be kpɛnngbɛn tra amun’n, yɛ ɔ fata kɛ amun ɲin yi be dan ɔn. Sɛ amun yo sɔ’n, bé bú amun sran wie. Yɛ bé wún kɛ, kannzɛ amun ti gbanflɛn annzɛ talua kan’n, sanngɛ like nga amun lafi su’n, ɔ ti amun cinnjin. Sɛ amun wun kɛ, sran’n kunndɛ kɛ ɔ́ yó amun finfin annzɛ ɔ nin amun sí akplowa ngbɛn’n, nán amun tɛ i su.—Nyanndra Mun 26:4.\nAN SUAN BIBLU’N NUN LIKE NAAN AMUN LAFI ƝANMIƐN SU KPA\n17, 18. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ? (b) ?Kosan benin yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá tɛ́ su ɔ?\n17 Sɛ e si like nga Biblu’n kle’n, ɔ ti kpa. Sanngɛ, sɛ e waan é láfi Ɲanmiɛn su kpa’n, ɔ fata kɛ e suan Biblu’n nun ndɛ cinnjin wie’m be su like naan e wun be wlɛ kpa. (Nyanndra Mun 2:3-6) I sɔ’n ti, maan amun kanngan Biblu wunmuan’n nun. Amun mian amun ɲin be yo i sɔ afuɛ kun nun be nian. I sɔ yɛ akpasua sunianfuɛ kun i gbanflɛn’n nun’n, ɔ yoli ɔ. Ɔ maan, ɔ nin Zoova be afiɛn’n mantannin kpa. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n kanngannin Biblu’n i wunmuan’n nun’n, n wunnin kɛ ndɛ ng’ɔ o nun’n fin Ɲanmiɛn sakpa. Yɛ laa sa nga Biblu’n kan be ndɛ’n, be su like nga n suannin min bakan nun’n, m ma wunnin be wlɛ kpa.” Asa ekun’n, Anuannzɛ’n yili ninnge wie mun naan e fa suan Biblu’n nun like. I wie yɛle Watchtower ƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ, ɔ nin Zoova i Lalofuɛ’m be like kunndɛlɛ fluwa. Maan e fa ninnge sɔ mun e di junman.\n18 Siɛ nin niɛn mun, amun yɛ ɔ fata kɛ be kle amun mma’m be like naan be si Zoova ɔ. ?Ngue yɛ amun kwla yo naan amun mma’m b’a lafi Zoova su kpa ɔ? Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 5) An nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n nga’m be nun: w11 1/2 i bue 14-18; w07 1/7 i bue 15-19; w13 1/10 i bue 9-13.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 9) afuɛ 2013, Desamblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n.\nAn bu ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n i su akunndan naan an wun i wlɛ: An kanngan Biblu wunmuan’n nun. Sɛ amun kanngan ndɛ mma kun’n, an fa sunnzun ndɛ mma nga amun si be laa’n. An kanngan fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n be nun wie, naan an nian wafa nga be yiyili Biblu’n nun ndɛ mma wie’m be nun’n. Kpɛkun, wafa nga ndɛ sɔ’m be kle kɛ Zoova yɛ ɔ yili ninnge mun’n, naan ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n fin i’n, an bu be akunndan.


Biblu’n nun ndɛ: Gabaɔnfuɛ’m be ngwlɛlɛ ayeliɛ’n - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKANAAN klɔ’m be nun dan lika be siesieli be wun kɛ be nin Izraɛlifuɛ’m bé kó kún. Be buli i kɛ nn be kwla be. Sanngɛ Gabaɔnfuɛ mun mɔ be mantan Izraɛlifuɛ’m be wun koko lɛ’n, b’a bumɛn i sɔ mlɔnmlɔn. Be liɛ’n be si jrɛiin kɛ Ɲanmiɛn o Izraɛlifuɛ’m be sin. I ti’n be kloman kɛ be nin Ɲanmiɛn bé kún. ?Amun si like nga be yoli’n?\nBe yoli be wun kɛ sran mɔ be fin mɛn kun m’ɔ o mmuammua kpa’n i nun sa. Wie’m be wlali tralɛ titiwa nin ngbabua nvuɛnnvuɛn mun. Be fali bajɛ nvuɛn cicili be aflunmun’n be sin, kpɛkun be fali kpaun kee mun. Be ɔli ko toli Zozie naan b’a se i kɛ: ‘E fin mɛn kun m’ɔ o mmua kpa nun afin ɔ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ ti dan’n i nganniɛn’n guali e su. E tili ninnge kwlaa nga ɔ yoli mannin amun Ezipti lɔ’n. I ti yɛ maan e kpɛnngbɛn’m be seli kɛ e fa aliɛ nga e ko di i atin nun naan e wa to amun naan e se amun kɛ: “E ti amun sufuɛ. Amun ta nda kɛ amun nin e su diman alɛ.” Amun bɔbɔ amun nian kɛ e tralɛ’m b’a kpa ɔ, atin tɛnndɛn’n ti. Kpaun mun yɛ b’a yo nvuɛn b’a kete yɛ’n.’\nZozie nin kpɛnngbɛn’m be fali Gabaɔnfuɛ’m be ndɛ’n su. Ɔ maan be tali nda’n kɛ be nin be su kunman. I le nsan’n su o, b’a ti i kɛ kannzu Gabaɔnfuɛ sɔ’m be ti be mantanfuɛ.\nZozie usali be kɛ: “?Ɔ yo sɛ ti yɛ amun seli e kɛ amun fin mmua’n niɔn?”\nGabaɔnfuɛ’m be tɛli i su kɛ: ‘Sa ti bɔ e yoli sɔ’n yɛle kɛ be seli e kɛ amun Ɲanmiɛn Zoova tali nda kɛ ɔ́ fá Kanaan mɛn nga kwlaa mán amun. I sɔ’n ti maan srɛ dan kunnin e kɛ amún wá kún e.’ Izraɛlifuɛ’m be nantili nda nga be tali’n su i ti b’a kunman Gabaɔnfuɛ mun. Be fali be yoli be kanga.\nAenguɛ mɔ Gabaɔnfuɛ mun nin Izraɛlifuɛ’m be trali’n ti, ya kunnin Zerizalɛmu famiɛn’n. Ɔ maan ɔ yiali famiɛn uflɛ nnan (4), yɛ ɔ seli be kɛ: ‘Amun bla wa uka min maan e nin Gabaɔn e kun.’ Yɛ be ɔli ko guali Gabaɔnfuɛ’m be su ɔ. ?Aenguɛ nga Gabaɔnfuɛ’m be nin Izraɛlifuɛ’m be trali’n, mɔ i ti yɛ famiɛn nnun’n (5) be nin be su wa kun’n, ɔ ti ngwlɛlɛ like? I li yɛ é wá wún i ɔ.\nZozie 9:1-27; 10:1-5.\n?Wafa sɛ yɛ ngbaciɛ o Gabaɔnfuɛ mun nin Kanaanfuɛ mɔ be tran be wun lɛ’n, be afiɛn ɔn?\n?Kɛ nga e fa e wun i desɛn’n su lɛ’n, ngue yɛ Gabaɔnfuɛ’m be yoli ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n?Ngue nda yɛ Zozie nin Izraɛli kpɛnngbɛn’m be tɛli i Gabaɔnfuɛ’m be lika ɔ? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ be tili i le nsan’n su ɔ?\n?Kɛ klɔ wie su famiɛn’m be tili kɛ Gabaɔnfuɛ’m be nin Izraɛlifuɛ’m b’a tra fɔundi aenguɛ’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\nKanngan Zozie 9:1-27 nun.\n?Kannzɛ bɔɔ Zoova seli Izraɛlifuɛ mun kɛ ‘be nunnun mɛn nga nunfuɛ’m be kwlaa’n,’ sanngɛ i nzuɛn’n i wafa benin yɛ Gabaɔnfuɛ m’ɔ yaci cɛli be’n, ɔ yili i nglo ɔ? (Zoz. 9:22, 24; Mat. 9:13; Yol. 10:34, 35; 2 Piɛ. 3: 9)\n?Ngue ajalɛ kpa yɛ wafa nga Zozie nin Gabaɔnfuɛ’m be trali aenguɛ’n, ɔ kle andɛ Klistfuɛ mun ɔn? (Zoz. 9:18, 19; Mat. 5:37; Efɛ. 4:25)\nKanngan Zozie 10:1-5 nun.\n?Wafa sɛ yɛ andɛ’n, sran kpanngban kpa nga bé wá trán asiɛ’n su wa’n, be fa Gabaɔnfuɛ’m be ajalɛ’n su ɔ? ?Yɛ kɛ ɔ yo sɔ’n, ngue yɛ ɔ ju be su ɔ? (Zoz. 10:4; Zkr. 8:23; Mat. 25:35-40; Ngl.12:17)


Zezi kannin aja kun i ti cɛn dilɛ’n i ndɛ. (Matie 22) | Wafa nga Zezi nantili’n\nNDƐ TRE 107\nBe nga famiɛn’n yiali be aja’n i ti cɛn dilɛ bo’n\nAJA’N I TI CƐN DILƐ’N I SU NDƐ\nƆ ka kan’n, Zezi wá wíe i junman’n i di. Kɛ ɔ́ klé sran’m be like’n, ɔ kan ndɛ ɲanndra nun. Ɔ yo sɔ fa yi akunndan ng’ɔ o mmla klɛfuɛ mun nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’m be klun’n i nglo. I sɔ’n ti’n, be waan bé kún i. (Liki 20:19) Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zezi w’a yaciman be bo yiyilɛ. Ɔ kannin ndɛ kun ɲanndra nun. Ɔ seli kɛ:\n“Be kwla fa ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn diwlɛ’n sunnzun Famiɛn kun m’ɔ dili i wa yasua’n i aja’n i ti cɛn’n. Ɔ sunmɛnnin i sran mun kɛ be ko flɛflɛ be ng’ɔ yiali be kɛ be w’a di aja’n i ti cɛn’n. Sanngɛ be waan be baman.” (Matie 22:2, 3) Ɲanndra sɔ’n nun’n, Zezi kannin “ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn diwlɛ’n” i ndɛ. I sɔ’n kle kɛ “famiɛn” sɔ’n yɛle Zoova. ?Yɛ famiɛn’n i wa yasua’n nin be ng’ɔ yiali be kɛ be w’a di aja’n i ti cɛn’n be li? ?Wan yɛle be? Famiɛn’n i wa yasua’n yɛle i bɔbɔ Zezi m’ɔ ti Zoova i Wa’n. Kpɛkun be nga be yiali be kɛ be w’a di aja’n i ti cɛn’n, yɛle be nga be nin Zoova i Wa’n bé kó dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n.\n?Wan mun yɛ be dun mmua yiali be-ɔ? Zuifu mun-ɔn. Afin be yɛ Zezi nin i akoto mun be dun mmua kannin Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n i ndɛ kleli be-ɔ. (Matie 10:6, 7; 15:24) Afuɛ 1513 ka naan Klisifuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n, Moizi fali Mmla’n mannin Zuifu mun. Ɔ maan be yɛ ɔ fata kɛ be kaci Ɲanmiɛn i ‘nyrun jranfuɛ mun-ɔn.’ (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:5-8) ?Sanngɛ afuɛ benin nun yɛ be yiali be kɛ be w’a di “aja’n i ti cɛn’n” niɔn? Afuɛ 29 nun-ɔn. Afuɛ sɔ’n nun yɛ Zezi boli ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n i ndɛ kanlɛ bo-ɔ.\n?Kɛ be yiali Izraɛlifuɛ mun’n, ngue yɛ be nun sunman be yoli-ɔ? Kɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, “b’a bumɛn i ndɛ.” Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn mun nin nvlefuɛ kpanngban b’a lafiman su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn. Asa ekun’n, b’a lafiman su kɛ i yɛ Ɲanmiɛn sieli i Famiɛn’n niɔn.\nƆ nin i sɔ ngba’n, Zezi waan bé wá mán Zuifu’m be atin ekun naan be di famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Zezi seli kɛ: “[Famiɛn’n] sunmɛnnin i sran wie mun ekun. Ɔ seli be kɛ, ‘Amun ko kan kle be nga n yiali be’n be kɛ: “M’an tɔn aliɛ. N kunnin min nannin mun, nin min nnɛn nga b’a lo’n. M’an wie like kwlaa siesie sɛsɛsɛ. Amun bla maan e di aja’n i ti cɛn.”’ Sanngɛ be ng’ɔ yiali be’n, b’a bumɛn i ndɛ. Wie’m be ɔli be fie’m be su, wie’m be ɔli be aata dilɛ. Be onga’m be liɛ’n, be trɛli i sran mun, be yoli be tɛtɛ, kpɛkun be kunnin be.” (Matie 22:4-6) Kɛ be kpɛli Klisifuɛ’m be asɔnun’n i ba’n yɛ sa sɔ’n juli-ɔ. Blɛ sɔ’n nun’n, Zuifu’m be te le atin be di famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, be nun sunman b’a bumɛn i ndɛ. I kpa bɔbɔ’n, be yoli ‘famiɛn’n i sran mun’ be tokotoko.—Sa Nga Be Yoli’n 4:13-18; 7:54, 58.\n?I bo’n guali sɛ mannin Zuifu mun? Zezi seli kɛ: “Famiɛn’n fali ya dan kpa. Ɔ sunmɛnnin i sonja mun, be ko kunnin sran kunfuɛ sɔ mun, kpɛkun be wɔli be klɔ’n nun.” (Matie 22:7) I sɔ yɛ ɔ juli Afuɛ 70 nun-ɔn. Afuɛ sɔ’n nun’n, Rɔmunfuɛ’m be sacili Zerizalɛmun m’ɔ ti “[Zuifu’m] be klɔ’n.”\n?Kɛ mɔ famiɛn’n yiali sran mun mɔ b’a sɔman nun klanman’n ti’n, ɔ su yiaman sran uflɛ ekun? Cɛcɛ, afin Zezi kan guali su kɛ: “Yɛ [famiɛn’n] seli i sran mun kɛ, ‘Y’a wie aja’n i ti cɛn dilɛ’n i wun ninnge kwlaa siesie. Sanngɛ be nga e yiali be’n, be nin cɛn’n i dilɛ fataman. I sɔ’n ti’n, amun wɔ akpɔ nga be fin klɔ’n nun fite’n be su, naan amun yiayia sran kwlaa nga amun wun be’n.’ Ɔ maan i sran sɔ’m be fali akpɔ’m be su. Sran kwlaa nga be wunnin be’n, i sran kpa-o, i sran tɛ-o, be yiayiali be. Be nga be yiayiali be mɔ be bali like dilɛ’n, be yili sua nga be di aja’n i ti cɛn nun’n.”—Matie 22:8-10.\nKɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n ndɛ sɔ’n kpɛnnin su. Yɛle kɛ akoto Piɛli ukali be nga be timan Zuifu’n, ɔ nin be nga be suman Ɲanmiɛn kɛ Zuifu’m be sa’n naan be kaci Klisifuɛ wie. Afuɛ 36 nun’n, Ɲanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin Rɔmunfuɛ’m be sonja ya su kpɛn kun m’ɔ suan Kɔɔnɛyi’n, ɔ nin i awlobofuɛ mun. I sɔ’n ti’n, be mannin be atin kɛ be di famiɛn ɲanmiɛn su lɔ kɛ nga Zezi fa kannin’n sa.—Sa Nga Be Yoli’n 10:1, 34-48.\nZezi kleli kɛ “famiɛn’n” i klun su jɔman be kwlaa nga be bali cɛn’n i dilɛ’n be wun. Ɔ seli kɛ: “Kɛ famiɛn’n bali be nga be yiali be’n be niannianlɛ’n, ɔ wunnin bian kun mɔ w’a wlaman aja tralɛ’n. Ɔ maan ɔ usɛli i kɛ, ‘?Janvuɛ, ngue ti yɛ w’a wlaman aja tralɛ naan w’a ba-ɔ?’ Bian’n w’a kwlá ukemɛn i nuan. Yɛ famiɛn’n seli i sran mun kɛ, ‘An ci i sa nin i ja mun naan an to i yi gua su lɔ aosin’n nun. Lɔ yɛ ɔ́ sún, ɔ́ dí i je-ɔ.’ Afin be nga be yia be’n, be sɔnnin, sanngɛ be nga be fa be’n, b’a sɔnman.”—Matie 22:11-14.\nKɛ Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be tili ndɛ nga Zezi kannin’n, b’a wunmɛn i ngba’n i wlɛ. Sanngɛ be fɛli i wun ya. Kpɛkun be fuali kpa kɛ bé kún i, afin ɔ kle be yalɛ.\n?Wan yɛle “famiɛn’n”? ?Wan yɛle “i wa’n?” ?Yɛ sran nga be dun mmua yiali be aja’n i ti cɛn dilɛ bo’n, yɛle wan?\n?Afuɛ benin nun yɛ be yiali Zuifu mun-ɔn? ?Wan yɛ be wa yiali be ekun-ɔn?\nZezi seli kɛ: “Be nga be yia be’n, be sɔnnin, sanngɛ be nga be fa be’n, b’a sɔnman.” ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin?


Kɛ sanvuɛsa tɔ be niaan’m be su’n, Zoova i Lalofuɛ’m be sisiman be bo naan b’a ko uka be. I sɔ’n kle kɛ be klo be wun sakpa. (Zan 13:34, 35; 1 Zan 3:17, 18) ?Ngue yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo uka be niaan sɔ mun ɔn?\nBe man sika. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, awe dan kun kpɛnnin Zide mɛn’n nun lɔ. Ndɛndɛ kpa’n, Antiɔsu lɔ Klistfuɛ’m be ko ukali be niaan sɔ mun. (Sa Nga Be Yoli’n 11:27-30) I kunngba’n yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yo i andɛ ɔ. Kɛ be ti i kɛ mɛn’n i lika wie nun’n be niaan’m be o kekle nun’n, be bo yo kun be ko cɛ be ninnge mun naan be fa ti be wun ɲanman nun.—2 Korɛntfuɛ Mun 8:13-15.\nBe ko man be like. Kɛ sanvuɛsa tɔ lika kun nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn nga be o lɔ’n, be usa asɔnun’n i nunfuɛ’m be kwlaa be osu. Be wla fiman be nun wie fi su. Asa ekun’n, Zoova i Lalofuɛ nga be di junman comité de secours nun’n, be nian ndidiɛ ninnge’n, ɔ nin nzue nɔnlɛ liɛ’n, ɔ nin tralɛ mun nin ayre’m be cɛcɛlɛ’n su. Yɛ be nian sua nga be sacili’n, be ye siesielɛ’n su wie. Asa kusu Zoova i Lalofuɛ kpanngban wie mɔ be si junman wie’m be di’n, be tu be klun be fa be bɔbɔ be sa nun sika be tu ajalɛ ko suan junman sɔ’n i bo. Yɛ sua nin Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nga b’a bubu’n, be siesie be ye wie. Anuannzɛ mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be di i klanman ti’n, ɔ nin junman mɔ be si i di likawlɛ’n maan be kwla ko uka be wiengu mun ndɛndɛ kpa. Kannzɛ bɔbɔ be ‘dun mmua be uka be niaan nga be nin be lafi Krist su’n,’ sanngɛ be uka sran uflɛ mun wie.—Galasifuɛ Mun 6:10.\nBe fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla be fanngan. Sran nga sa kekle tɔ i su’n, ɔ nin i fata kɛ be fɔnvɔ i. Ɔ maan blɛ sɔ nun’n, Zoova m’ɔ ti Ɲanmiɛn m’ɔ ‘fɔnvɔ e’n,’ yɛ ɔ wla e fanngan ɔn. (2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4) Ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kan be kle be nga sanvuɛsa w’a tɔ be su’n. Be yo i sɔ be gua be awlɛn su nzue. Be se be kɛ ɔ cɛ kan’n, Ɲanmiɛn i Sielɛ’n wá núnnún sanvuɛsa nin i sin ɲrɛnnɛn’n mlɔnmlɔnmlɔn.—Sa Nglo Yilɛ 21:4.\n?Kɛ kekle tɔ be asɔnun’n nunfuɛ’m be su’n, ngue ti yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be kwla ko uka be ndɛndɛ sɔ ɔ?\n?Biblu’n nun ndɛ benin yɛ be kan be fa fɔnvɔ be nga sa’n tɔli be su’n niɔn?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Tit 2\nZɩ kɔ Zozi -sruzan 'e 'ta wʋ bɛ Pɔl -a 'vɩ Tit lɛ\n1 Tit, te 'i 'wɩ drɛ "le -wee 'wɩ 'zʋ dɩ! 'Pian 'yie vɛ bɛ, Bali -le 'wɩ "paadɩ tɩglɩ bɛ, -nyrɛn 'i vɩ minnun lɛ! 2 'I vɩ -klɔnmɔn cejenun lɛ 'nan, -wee 'wɩ 'fa 'e 'kɔn 'e 'sidɩ. 'I vɩ -wlɛ 'nan, 'o drɛ wɩ 'e maan minnun yiɛ 'e 'nan o man. 'I vɩ -wlɛ 'nan, 'o 'fli 'kun 'wɩ pɛɛnɔn 'ji. Ɛn "nyian bɛ -wee yi -tɛradɩ Zozi da, 'lee -wee min yɩdɩ "yi, 'lee -wee -pɔan 'sɔdɩ bɛ, 'i vɩ -wlɛ 'nan, tʋ pɛɛnɔn man 'wɩ zɩɛ 'e 'kɔn o man 'plɛblɛ.\n3 'I lɩmɔn cejenun -le vɛ 'vɩ "nyian zɩ. 'I vɩ -wlɛ 'nan, o drɛ wɩ 'e -kɔɔn 'nan 'o ya Bali -le vɛ -a. Ɛn 'i vɩ -wlɛ 'nan, te 'o 'wɩ min man -wlidɩ "dɩ. Ɛn 'i vɩ -wlɛ 'nan, te 'o -wɛn mlindɩ -trɔa 'o 'win -ji dɩ. Ɛn 'i vɩ -wlɛ 'nan, 'o 'wɩ "yi "paa minnun ji. 4 -Te o ya 'wɩ zɩɛ -a drɛnan bɛ, -a -nan nɛn o -kɔlaman 'wɩ "paadɩ -a lɩmɔnnun ji. Ɛn zɩ kɔ lɩmɔn 'e -sran yɩ "yi "bɛ, 'o "paa o ji. Ɛn zɩ kɔ lɩmɔn 'e 'yee 'nɛnnun yɩ "yi "bɛ, 'o "paa o ji. 5 Ɛn "nyian bɛ 'o "paa o ji 'nan, 'o 'fli 'kun 'wɩ pɛɛnɔn 'ji. Ɛn 'wɩ nɛn e 'tɔ "paa lɩmɔnnun man bɛ te 'o drɛ dɩ. Ɛn 'o drɛ -kɔnnɛn wlu lɩmɔn tɩglɩ 'a. Ɛn 'o 'ci 'e 'kɔn "yi. Ɛn 'o 'ta wʋla 'o -sran wei da. 'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'o "paa o ji, "tɔgɔ minnun 'o 'wɩ 'wlidɩ Bali wei man.\n6 'I 'wɩ 'pla "nyian -gobonun lɛ. 'I vɩ -wlɛ 'nan 'o 'fli 'kun 'wɩ pɛɛnɔn 'ji. 7 Tit, 'i 'bɔ nɛn 'i drɛ -wee 'wɩ -kɔɔn "manzan 'a 'wɩ "yi "drɛnan. Ɛn 'yie Bali -le 'wɩ "paadɩ bɛ 'e 'kɔn 'e 'nɔan da, te 'i -tɛ srɔan -a "fo "dɩ! 8 Bali -le 'wɩ tɩglɩ nɛn min 'ka 'kɔlaman -a -sa -fɔdɩ -a dɩɛ, -a 'bɔ nɛn 'i "paa minnun ji. 'I drɛ zɩ -e 'yra 'e -kaa 'nanmannɔn 'tɛ, te wa'a 'kɔlaman 'wɩ 'wlidɩ "tʋwli "vɩdɩ -a -kaa man dɩ.\n9 Ɛn "nyian 'i 'wɩ 'pla nɔannun lɛ 'nan, 'o 'ta wʋla 'o 'tazan wei da 'wɩ pɛɛnɔn 'ji. 'I vɩ -wlɛ 'nan, 'o 'tazan ci 'sɔ wɩnun drɛ, ɛn te 'o 'sa -fɔ -a 'nɛan dɩ. 10 Ɛn te 'o -wee fɛ -tʋ crin wʋ dɩ. 'Pian 'o yiɛ 'trɔa 'wɩ "yi "drɛdɩ da. 'O drɛ zɩ yi pɛɛnɔn man -e minnun 'o Bali nɛn -kaa 'sizan 'wɩ 'ji -a bɛ -yee 'wɩ "paadɩ -sɩ -fɔ.\n11 'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'i 'cin -tɔ minnun ji, kɔɔ Bali 'yee "yi "nɛn e cɩ blamin pɛɛnɔn 'si 'wɩ 'ji vɛ -a bɛ -a ta 'bɔla. 12 Ɛn -yee "yi zɩɛ -yɛɛ "paaman -kaa 'ji 'nan, -kaa 'si 'wɩ pɛɛnɔn nɛn e 'ka Bali ci 'sɔ wɩ -a dɩɛ -a -sru! Ɛn 'nan -kaa 'si blamin ci 'sɔ wɩnun -sru! Yaa "paaman "nyian 'nan, tʋ nɛn -kaa cɩ -ji 'gʋɛ -kaa 'ta wʋ -kaa 'fli 'kundɩ -a 'wɩ pɛɛnɔn 'ji, ɛn -kaa 'wɩ nɛn e cɩ 'kpa bɛ -a drɛ, ɛn -kaa 'yra -tɛ Bali man! 13 -Kaa drɛ zɩ, te -kaa ci "nran yi -dan bɛ -a man -pɛan. Yi zɩɛ -a da nɛn -kaa 'sizan 'wɩ 'ji Zozi Crizi nɛn -cee Bali -dan a bɛ, e -taa 'yee 'tɛ 'san -a. 14 E wɩɩ "man ɛn e -kaa 'lɛji -ka 'wʋ. Yaa drɛ zɩɛ 'nan -e 'e -kaa 'si 'wɩ 'wlidɩ pɛɛnɔn 'le nɔanba -ji. Ɛn "nyian 'nan -e 'e -kaa drɛ minnun 'saun nɛn o cɩ 'e 'saza 'le vɛ -a bɛ waa. Yaa drɛ zɩɛ 'nan, -e -kaa kɔn minnun nɛn o cɩ 'o kɔaladɩ 'wɩ "yi "drɛdɩ man bɛ waa.\n15 'Wɩ pɛɛnɔn zɩɛ -a 'bɔ nɛn 'i "paa minnun ji! 'I 'pla -wlɛ 'wɩ 'a, ɛn 'i o "trɔɛn nyuɔn! 'Nyranman zɩɛ -a 'bɔ nɛn Bali -a -pɛba 'wʋ 'i 'lɔ. Te 'i 'fli 'tʋɩ -e min -tʋ 'yei drɛ 'e 'pɛla koda dɩ!


Ɲanmiɛn klo sran ng’ɔ ti sanwun’n | Ɲanmiɛn klo e\n“Sran ng’ɔ ti saun’n, a yi ɔ saun mɔ a ti’n i nglo kle i.”—JUE MUN 18:27.\n1-3. (a) ?Ngue ti yɛ niɛn’n, ɔ niɛnniɛn i wa’n sɛ ɔ wunnzinnin o, yɛ sɛ i wun tralɛ’m be ti yɛiin’n niɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be yo sanwun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ wla e fanngan naan y’a ka sanwun ɔn?\nNIƐN kun su siesie i wa yasua kan’n naan ɔ fite. Ɔ niannian ba’n i wun sɛ ɔ wunnzinnin o, yɛ sɛ i wun tralɛ’m be ti yɛiin o. Afin, ɔ si kɛ sɛ ba’n ti yɛiin’n, i wun kpɛ́jɛ i. Ɔ si kusu kɛ sɛ ba’n ti yɛiin’n, bé bó i si nin i nin be dunman fɛ.\n2 E Si Zoova m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be yo sanwun. I Ndɛ’n se kɛ: “Sran ng’ɔ ti saun’n, a yi ɔ saun mɔ a ti’n i nglo kle i.” (Jue Mun 18:27) Zoova klo e. Ɔ si kɛ sanwun yolɛ’n ti kpa man e. E kusu mɔ e su i’n, ɔ kunndɛ kɛ e yo naan be bo i dunman fɛ. Nanwlɛ, e sanwun yolɛ nin e nzuɛn kpa’n bé mánmán Zoova yɛ sran’m bé bó i dunman fɛ.—Ezekiɛl 36:22; kanngan 1 Piɛr 2:12 nun.\n3 Kɛ mɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo sran ng’ɔ ti sanwun’n, i sɔ’n wla e fanngan naan y’a ka sanwun. Kɛ mɔ e klo i’n ti’n, e kunndɛ kɛ e ninnge yolɛ wafa’n mɛnmɛn i. E kunndɛ kusu kɛ é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ ɔ́ kló e titi’n. I ti’n, maan e nian like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e ka sanwun’n. ?Sanwun yolɛ’n i bo’n yɛle benin? ?Wafa sɛ yɛ e kwla ka sanwun ɔn? Sɛ ɔ fata kɛ ninnge wie’m be nun e kaci e sa’n, ɔ kwla uka e naan y’a wun i wlɛ.\n?NGUE TI YƐ Ɔ FATA KƐ E KA SANWUN ƆN?\n4, 5. (a) ?Like klikli nga ti yɛ ɔ fata kɛ e ka sanwun’n yɛle benin? (b) ?Wafa sɛ yɛ ninnge kwlaa nga Zoova yili be’n, be yi i sanwun m’ɔ ti’n, i nglo ɔ?\n4 Like nga Zoova yo’n, be nun kun yɛle kɛ ɔ kle e ajalɛ. I ti’n, i Ndɛ’n se kɛ e ‘nian like nga Ɲanmiɛn yo’n su, e yo.’ (Efɛzfuɛ Mun 5:1) Like klikli nga ti yɛ ɔ fata kɛ e ka sanwun’n yɛ: Zoova, Ɲanmiɛn nga e su i’n, sa kwlaa nun’n, ɔ ti sanwun.—Kanngan Saun Yolɛ 11:44, 45 nun.\n5 Ninnge nga Zoova yili be’n, be yi i sanwun m’ɔ ti’n, ɔ nin i nzuɛn uflɛ wie mun ekun be nglo. (Rɔmfuɛ Mun 1:20) Asiɛ’n m’ɔ ti klɔ sran’m be tranwlɛ’n, i bo bolɛ nun kɛ Ɲanmiɛn yí’n, ɔ ti sanwun. Zoova siesieli ninnge mun naan aunmuan nin nzue’n, be yo sanwun. Asiɛ’n bɔbɔ i ngunmin kwla yo naan w’a ka sanwun. Nanwlɛ, sanwun yolɛ ndɛ’n, ɔ ti cinnjin kpa man sran nga “ɔ yili asiɛ’n.” (Zeremi 10:12) I ti’n, maan ɔ yo e cinnjin wie.\n6, 7. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n kleli weiin kɛ, ɔ fata kɛ Zoova i sufuɛ’m be yo sanwun ɔn?\n6 Like kun ekun nga ti yɛ ɔ fata kɛ e ka sanwun’n, yɛle kɛ Zoova m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n, ɔ kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be yo sanwun. Moizi Mmla’n nun’n, sanwun yolɛ nin i sulɛ’n be kɔ likawlɛ. Mmla sɔ’n se weiin kɛ cɛn nga bé yí be ti kpatalɛ tɛ’n, maan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, ɔ wunnzin kpɛ nɲɔn. (Saun Yolɛ 16:4, 23, 24) Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ onga mun’n, ɔ fata kɛ be wunnzin be sa nin be ja mun ka naan b’a yi tɛ b’a man Zoova. (Ezipt Lɔ Tulɛ 30:17-21; 2 Be Nyoliɛ 4:6) Mmla’n boboli like kɔe 70 mɔ be kwla yo maan sran yo fiɛn i wunnɛn’n su annzɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n. Sɛ Izraɛlifuɛ kun o fiɛn nun naan i ɲinfu ɔ ju Ɲanmiɛn ɲrun’n, be kun i. Sanngɛ sran ng’ɔ o fiɛn nun mɔ nán i ɲinfu yɛ ɔ yoli sɔ’n, mmla sɔ’n kɛnmɛn i wie. (Saun Yolɛ 15:31) Sran ng’ɔ nantiman sanwun yolɛ mmla’m be su’n, yɛle kɛ wunnzinlɛ nin tralɛ’m be kpulɛ sa’n, ɔ fata kɛ “be kɛn i bo sran’m be afiɛn [annzɛ be kun i].”—Kalɛ 19:17-20.\n7 Kannzɛ e diman Moizi Mmla’n su kun’n, sanngɛ ɔ uka e naan y’a wun ninnge sɔ’m be su akunndan nga Ɲanmiɛn bu’n i wlɛ. Nanwlɛ, Mmla sɔ’n kleli weiin kɛ, maan Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yo sanwun. Zoova w’a kaciman. (Malasi 3:6) Sɛ e waan Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ nga e su i’n su’n, maan ɔ yo “Nyanmiɛn sulɛ b’ɔ ti kpa bɔ fiɛn fi nunmɛn i wun” ɔn. (Zak 1:27) I ti’n, sanwun yolɛ nun’n, maan e si like ng’ɔ kunndɛ kɛ e yo’n.\n?ƝANMIƐN ƝRUN SANWUN YOLƐ’N YƐLE BENIN?\n8. ?Like benin nun yɛ Zoova kunndɛ kɛ e ka sanwun ɔn?\n8 Kɛ Biblu’n se kɛ e yo sanwun’n, nán e wunnɛn su ngunmin ɔn. Ɲanmiɛn ɲrun sanwun yolɛ’n kan e ninnge yolɛ wafa’n kwlaa. Zoova kunndɛ kɛ e ka sanwun like cinnjin nnan nun. Ɲanmiɛn sulɛ n nun, e aeliɛ’n nin e akunndan’n nun, ɔ nin e wunnɛn’n su. Maan e nian be kunngunngun.\n9, 10. ?Ɲanmiɛn sulɛ’n nun sanwun yolɛ’n yɛle benin? ?Yɛ ngue yɛ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be sa kɛnmɛn i ɔ?\n9 Ɲanmiɛn sulɛ’n nun sanwun yolɛ. Ɲanmiɛn sulɛ’n nun sanwun yolɛ’n, yɛle kɛ nán e fa Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n, e fa sanngan Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be jaoli Babilɔni mɔ bé sá be sin Zerizalɛmu’n, be seli be kɛ be nian Ɲanmiɛn ndɛ nga su: “Amun fite! Nán amun kan ninnge fiɛn fi. [...] amun yo amun wun saun!” (Ezai 52:11) Like klikli nga ti yɛ Izraɛlifuɛ’m be su sa be sin’n, yɛle Zoova i sulɛ’n i takalɛ uflɛ. Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn sulɛ sɔ’n yo sanwun. Ɔ maan, Babilɔni lɔ amuin sɔlɛ ninnge’n, ɔ nin i nzuɛn mɔ be saci Ɲanmiɛn wun’n, be nin Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n fataman.\n10 Andɛ’n, e mɔ e ti Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’n, maan e nian e wun kpa naan Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n w’a saciman e. (Kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 10:21 nun.) Kɛ mɔ Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n, ɔ bo sin yia e’n ti’n, ɔ fata kɛ e nian e wun su kpa. Afin ɔ kle sran’m be kɛ e le e sin like kun m’ɔ wuman ɔn. Kpɛkun, ɔ kle ato ninnge wie ekun. Kɛ mɔ sran’m be lafi i sɔ ninnge klelɛ’m be su’n ti’n, be fa aliɛ be sie i be awlɛn su sran nga be wuli’n, be asieliɛ’m be su. Kpɛkun be sɔ buzi be tɛkɛ i fafuɛ’m be ɲrun. (Akunndanfuɛ’n 9:4-6, 10) Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n i ninnge mun nin Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be fataman. * Nán e man sran uflɛ atin naan ɔ yo maan e fɔn Biblu’n nun mmla ng’ɔ kan kɛ e ka sanwun Ɲanmiɛn sulɛ nun’n.—Sa Nga Be Yoli’n 5:29.\n11. ?Kɛ be se kɛ e yo sanwun e aeliɛ’n nun’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e ka sanwun ɔn?\n11 E aeliɛ nun sanwun yolɛ. Kɛ be se kɛ e yo sanwun e aeliɛ’n nun’n, i bo’n yɛle kɛ nán e kunndɛ bian nin bla sukusuku. Annzɛ nán e yo i wunsu like uflɛ. (Kanngan Efɛzfuɛ Mun 5:5 nun.) Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e ka sanwun. Kɛ nga é wá fá wún i ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɔ’n nun sa’n, sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n, ɔ fata kɛ e “wla bla nin bian kunndɛlɛ [sukusuku’n] i ase.” Be nga be yo sɔ’n mɔ be kaciman be nzuɛn’n, “Nyanmiɛn su sieman be mlɔnmlɔn.” (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9, 10, 18) Ɲanmiɛn ɲrun’n, i sɔ sran’m be o “be nga be yo tete sa’n” be nun wie. Sɛ b’a yoman sanwun’n, “be lika liɛ’n yɛlɛ [...] wie’n i nnyɔn su’n.”—Sa Nglo Yilɛ 21:8.\n12, 13. ?Wafa sɛ yɛ e akunndan’n nin e aeliɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla ka sanwun e akunndan’n nun ɔn?\n12 E akunndan nun sanwun yolɛ. Akunndan nga e bu’n, i nuan su sa yɛ e yo ɔ. Sɛ e yaci sa tɛ’n nun naan ɔ tra ndin e akunndan’n nun’n, sa tɛ’n yɛ é wá yó ɔ. (Matie 5:28; 15:18-20) Sɛ kusu akunndan kpa yɛ e bu’n, e aeliɛ’n yó kpa titi. (Kanngan Filipfuɛ Mun 4:8 nun.) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ e kwla ka sanwun e akunndan’n nun ɔn? Maan e wla be ɲin su yiyilɛ nga be kwla saci e akunndan’n be ase. * Asa ekun’n, e kwla suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n titi naan akunndan kpa tran e awlɛn’n nun.—Jue Mun 19:9, 10.\n13 Sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n, ɔ ti cinnjin kɛ e ka sanwun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun, ɔ nin e aeliɛ’n nun yɛ e akunndan’n nun. Be kan sanwun yolɛ’n i wafawafa sɔ’m be ndɛ kpa fluwa nga i ndɛ tre uflɛ wie’m be nun. Maan e nian sanwun yolɛ’n, i nnan su’n. E wun yɛinyɛin yolɛ’n.\n?E WUN YƐINYƐIN YOLƐ’N YƐLE BENIN?\n14. ?Ngue ti yɛ e wun yɛinyɛin yolɛ’n timan sran kun bɔbɔ i ngunmin i ndɛ ɔ?\n14 E wun yɛinyɛin yolɛ’n, yɛle kɛ e yo sanwun e wunnɛn’n su, ɔ nin e tranwlɛ’n nun. ?I sɔ’n ti sran kun bɔbɔ i ngunmin i ndɛ? Zoova i sufuɛ’m be liɛ’n, be kwlá seman sɔ. Kɛ nga e dun mmua fa kannin’n sa’n, e wun yɛinyɛin yolɛ’n ti kpa man e. Sɛ ɔ ti Zoova i cinnjin’n, nán ngalɛ’n i ngunmin ti ɔ. Sanngɛ ɔ kan Zoova i dunman’n wie ti ɔ. Maan e bu sunnzun ase nga e fa boli e ndɛ tre nga bo’n, i akunndan. Ba nga cɛn kwlaa bé wún i ɔ, i wunnɛn’n ti fiɛn mɔ i wun tralɛ’m be ti fiɛn’n, ɔ yo maan sran’n be usa be wun kɛ ba sɔ’n leman siɛ nin niɛn. ?Nɛ́n i ɔ? Ɔ fataman kɛ e wun wlawlalɛ annzɛ e ninnge wie yolɛ ti’n, be kan e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i wun ndɛ tɛ. Annzɛ be kan jasin fɛ’n mɔ e bo’n, i wun ndɛ tɛ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “E kloman kɛ sran fi kan e junman’n i wun ndɛ, i sɔ’n ti’n, e yoman sa fi b’ɔ saci sran ti nun ɔn. Sanngɛ sa kwlaa nun e fa e wun kle kɛ e ti Nyanmiɛn junman difuɛ.” (2 Korɛntfuɛ Mun 6:3, 4) ?Ɔ maan wafa sɛ yɛ e kwla ka sanwun e wunnɛn’n su ɔ?\n15, 16. ?Kɛ be se kɛ sran kun yo i wun yɛinyɛin’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ɔ fata kɛ e wun tralɛ’m be yo sɛ?\n15 E bɔbɔ e wun yɛinyɛin yolɛ nin e wun wlawlalɛ’n. Kannzɛ bɔbɔ ɔ le nvle kun nin i ninnge yolɛ’n, sanngɛ e ngba’n e kwla ɲan sanmlan nin nzue e fa wunnzin titi. Ɔ maan, e kwla yo e wun yɛinyɛin yɛ e kwla yo e mma’m be yɛinyɛin wie. Kɛ be se kɛ be yo be wun yɛinyɛin’n, i wie yɛle kɛ sɛ e waan é kán aliɛ’n annzɛ é dí like’n, maan e wunnzin e sa nun ka. Sɛ e kɔ atin nun e ba annzɛ e kɔ bielɛ e ba’n, maan e wunnzin e sa nun. Sɛ kusu ba nɔnman wie yɛ e wunnzin i annzɛ e kacili i alakun’n, ɔ fata kɛ e wunnzin e sa nun wie. Sɛ e fa sanmlan nin nzue e wunnzin e sa nun’n, i sɔ’n kwla sasa e tukpacɛ wie’m be lika. Annzɛ ɔ kwla sasa e nguan’n. Sɛ e yo sɔ kusu’n, e su faman kakaa tɛtɛ nga be kwla kun sran’n e trumɛn i lika’n nun. I sɔ’n úka e naan y’a ɲanman tukpacɛ kɛ nzonjiɛ sa. Nvle sunman nun’n, nán sran ngba yɛ ɔ le blɔfuɛ’m be atin nun kɔwlɛ ɔ. Ɔ maan, e kwla fu buɛ e wla waka su’n i ase kɛ nga be fa yo laa Izraɛli lɔ’n sa.—Mmla’n 23:13, 14.\n16 Sɛ e kpu e tralɛ mun titi’n, e kwla fa fite nzra nun. Nán tralɛ ng’ɔ le gua’n, annzɛ nga be ɲɛnmɛn i wunsu’n, yɛ Klistfuɛ kun wla ɔ. Sanngɛ maan i tralɛ’m be yo yɛiin, yɛ ɔ siesie i wun kpa. (Kanngan 1 Timote 2:9, 10 nun.) Lika kwlaa nga e o’n, e kunndɛ kɛ e wun wlawlalɛ’n ti’n “be bu e Defuɛ Nyanmiɛn’n i ndɛ nga e kle’n i ndɛ kpa.”—Tit 2:10.\n17. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tranwlɛ’n yo yɛiin naan e siesie i kpa ɔ?\n17 E tranwlɛ’m be nun. Kannzɛ bɔbɔ sua nga e tran nun’n, ɔ timan kɛ aboje sua sa’n, sanngɛ maan i nun yo yɛiin yɛ e siesie nun kpa. Sɛ e le loto annzɛ moto naan e fa kɔ aɲia’m be bo, ɔ nin jasin fɛ’n i bolɛ’n, ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo naan i klun lɔ ɔ nin i sin wa’n be yo yɛiin. Nán e wla fi su kɛ sɛ e yo e tranwlɛ’n i yɛinyɛin’n, be kwla bo e dunman fɛ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, e kle sran’m be kɛ Zoova ti Ɲanmiɛn m’ɔ ti sanwun naan ɔ́ wá “núnnún be nga be saci asiɛ’n.” Yɛ i Sielɛ’n ɔ́ wá yó maan asiɛ wunmuan’n wá káci mɛn klanman. (Sa Nglo Yilɛ 11:18; Lik 23:43) Dɔ nga su’n, e kunndɛ kɛ e tranwlɛ’n i yɛinyɛin’n, ɔ kle e wiengu mun kɛ e klo aeliɛ yɛinyɛin’n. Afin, i sɔ’n yɛ ɔ nin mɛn uflɛ’n fata ɔ.\nE wun yɛinyɛin yolɛ’n, yɛle kɛ e yo sanwun e wunnɛn’n su ɔ nin e tranwlɛ’n nun.\n18. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi e Ɲanmiɛn Sielɛ Blɛ Sua’n niɔn?\n18 E Ɲanmiɛn sulɛ lika’n. Kɛ mɔ e klo Zoova’n ti’n, e ɲin yi e Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n. Afin, lɔ yɛ be su Ɲanmiɛn kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa ɔ. E kunndɛ kɛ be nga be ba uflɛuflɛ’n be ɲin yi e aɲia sua’n. Ɔ maan, sɛ e kunndɛ kɛ e Sielɛ Sua’n ka klanman titi’n, ɔ fata kɛ e yo nun yɛiin titi naan e siesie i nun ninnge’m be ye. Like kwlaa nga e kwla yo naan e Sielɛ Sua’n w’a ka sanwun titi’n, e yo. I sɔ’n kle kɛ e ɲin yi sua sɔ’n. E cenjele like yɛle kɛ e fa e blɛ’n e yo Ɲanmiɛn sulɛ sua’n i yɛinyɛin naan ‘e wlawla nun e siesie i ye.’ (2 Be Nyoliɛ 34:10) Kɛ e yia aɲia dandan’m be lika’n nun’n, annzɛ lika uflɛ nun’n, ajalɛ kunngba’n yɛ ɔ fata kɛ e nanti su ɔ.\nSA NG’Ɔ SACI SRAN’N I KWLAA NIN AKUNNDAN TƐTƐ’N KWLAA\n19. ?Sɛ e waan é ká sanwun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wlɛ i ase ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Biblu’n kwla uka e ɔ?\n19 Sɛ e waan é ká sanwun’n, ɔ fata kɛ e wla sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase. Be wie yɛle siklɛti nɔnlɛ’n, ɔ nin nzanbɔɛ’n, ɔ nin are tɛtɛ nɔnlɛ mɔ be kwla saci e ti nun’n. Sa tɛtɛ’n kwlaa mɔ b’a tru andɛ yɛ’n, m’ɔ fata kɛ e wla be ase’n, Biblu’n w’a boboman be su sa kunngunngun. Sanngɛ ɔ man e mmla naan y’a wun wafa nga Zoova bu ninnge sɔ mun’n. Kɛ mɔ e si wafa nga Zoova bu ninnge sɔ mun’n ti’n, ɔ fata kɛ klolɛ mɔ e klo i’n, ɔ wla e fanngan naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti i liɛ’n su’n. Maan e fa e ɲin sie i Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun mmla’n, be nun nnun su.\n20, 21. ?Sa tɛ benin yɛ Zoova klo kɛ e yaci i yolɛ ɔ? ?Like cinnjin benin ti yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ ɔ?\n20 “N sran kpa mun, sa nga Nyanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n, i kwlaa sɔ’n ti’n, maan e wla sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase. Sɛ e waan e nyin yi Nyanmiɛn’n, maan e nian e wun kpa kɛ nán maan sa kaan sa tran e nin i ye afiɛn.” (2 Korɛntfuɛ Mun 7:1) Sa tɛ kwlaa nga e yo e gua e bɔbɔ kplo’n nun’n, m’ɔ kwla saci e wunnɛn’n nin e akunndan’n, Zoova klo kɛ e yaci i yolɛ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ are tɛtɛ kwlaa nga i nɔnlɛ’n, ɔ kwla saci e wunnɛn’n nin e ti nun’n, maan e wlɛ i ase.\n21 Like cinnjin nga ti yɛ ɔ fata kɛ e wla ‘sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase’n,’ Biblu’n yiyi nun kle e. Kɛ 2 Korɛntfuɛ Mun 7:1 ɔ́ bó i bo’n, ɔ se kɛ: “Sa nga Nyanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be’n, i kwlaa sɔ’n ti’n.” ?Sa benin yɛ Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó be ɔ? Kɛ nga be fa kɛnnin i ndɛ mma klikli’m be nun sa’n, sa nga Zoova seli kɛ ɔ́ yó’n yɛ: “Ń sɔ́ amun nun. Ń yó amun si.” (2 Korɛntfuɛ Mun 6:17, 18) Maan e bu i akunndan e nian: Zoova se kɛ ɔ́ sásá e yɛ ɔ́ kló e kɛ siɛ kun fa klo i wa sa. Sanngɛ saan sɛ e wla ‘sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase’n,’ yɛ Zoova yía ndɛ sɔ’n i nuan ɔn. Nanwlɛ sɛ e yaci sa tɛtɛ’n kwlaa lɛ naan be saci e nin Zoova e afiɛn’n, nn y’a di sinnzin!\n22-25. ?Biblu’n nun mmla benin yɛ be kwla uka e naan y’a wla sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase ɔ?\n22 “Klo ɔ Min Nyanmiɛn’n kpa, fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, maan wɔ akunndan’n kwlaa trɛn i su.” (Matie 22:37) Zezi waan mmla sɔ’n yɛ ɔ ti i klikli’n nin i nun dan’n niɔn. (Matie 22:38) I sɔ klolɛ’n yɛ Zoova kunndɛ ɔ. Sɛ e waan é fá e wla’n kwlaa gúɛ i Ɲanmiɛn su, naan e akunndan’n kwlaa trɛn i su’n, aeliɛ nga be kwla kpɛ e nguan’n i sin’n, annzɛ be kwla saci akunndan nga Ɲanmiɛn fa mannin e’n, maan e wla be ase.\n23 “[Zoova] b’ɔ man sran’m be kwlaa be nguan’n, b’ɔ man be wunmiɛn’n, b’ɔ man be like’n kwlaa’n.” (Sa Nga Be Yoli’n 17:24, 25) Ɲanmiɛn yɛ ɔ fali nguan’n cɛli e ɔ. E klo e Nguan Manfuɛ’n. Ɔ maan, e klo kɛ é yí i nglo kɛ e klo nguan ng’ɔ fa mannin e’n. E yoman sa nga be kwla man e tukpacɛ’n, afin e si kɛ i sɔ aeliɛ’n be kle kɛ e buman e nguan’n i like fi.—Jue Mun 36:10.\n24 “Klo ɔ wiengu kɛ a fa klo ɔ bɔbɔ wun’n sa.” (Matie 22:39) Nán be nga be aeliɛ’m be ti tɛtɛ’n, be ngunmin yɛ be aeliɛ sɔ’m be kan be ɔ. Sanngɛ ɔ kan be mantanfuɛ mun wie. Maan e fa sunnzun ase. Sɛ sran ng’ɔ nɔnman siklɛti’n, ɔ mantan siklɛti nɔnfuɛ’n, i sɔ’n kwla yo i like tɛ. Sran ng’ɔ yo i mantanfuɛ’m be tɛ’n, ɔ fɔn Ɲanmiɛn mmla ng’ɔ se kɛ maan e klo e wiengu’n. Ɔ maan, i aeliɛ’m be kle kɛ ɔ klo Ɲanmiɛn i nuan bui su.—1 Zan 4:20, 21.\n25 Maan “be bu be nga be sie be’n nin be nga be jran be ja nun’n be sran, maan be nyin yi be, sa kpa kwlaa nga be se be kɛ be yo’n, maan be yo.” (Tit 3:1) Nvle sunman nun’n, sɛ drɔgi o e sa nun annzɛ sɛ e nɔn’n, ɔ ti kɛ y’a fɔn mmla sa. E mɔ e ti Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’n, e faman drɔgi e sieman e wun annzɛ kusu e nɔnman. Afin, awa tannin i sɔ’n.—Rɔmfuɛ Mun 13:1.\n26. (a) ?É yó sɛ naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n? (b) ?Ngue ti yɛ sɛ e ka sanwun Ɲanmiɛn ɲrun’n, i sɔ’n ti mɛn dilɛ’n i kpafuɛ’n niɔn?\n26 Sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n, ɔ fata kɛ e ka sanwun. Nán like kun annzɛ nɲɔn nun ɔn. Sanngɛ e ninnge yolɛ wafa’n kwlaa nun ɔn. Sɛ e waan é ká sanwun’n, naan é wlá aeliɛ sɔ’m be ase’n, ɔ kwla yo kekle man e sɔ. Sanngɛ e kwla e yo. * Nanwlɛ, mɛn dilɛ’n i kpafuɛ’n yɛle ngalɛ’n. Afin e bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, Zoova kle e like. (Kanngan Ezai 48:17 nun.) Like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, yɛle kɛ sɛ e ka sanwun’n, e kwla di aklunjuɛ. Afin, e wun i wlɛ kɛ i sɔ’n ti’n, e Ɲanmiɛn nga e klo i’n, be bo i dunman fɛ. Yɛ e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Fluwa nga i ndɛ tre 13 kan cɛn dilɛ nin aeliɛ wie mɔ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be kanman be’n, be ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Fluwa nga i ndɛ tre 6 mɔ be flɛ i ?Wafa sɛ yɛ é fá be ɲin su yiyilɛ kpafuɛ’n niɔn? i nun’n, be kannin be ɲin su yiyilɛ ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 26 An nian kuku nga be flɛ i “ ?N mian min ɲin n yo like ng’ɔ ti kpa’n?” ɔ nin “ Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo” m’ɔ o nglo lɛ’n, be nun.\n?N MIAN MIN ƝIN N YO LIKE NG’Ɔ TI KPA’N?\nMmla: “Kɛ n ko yo naan b’a seman kɛ m bɔ n kannin ndɛ kleli sran mun’n kɛ n nunman be nun wie’n, i ti n nian min wun kpa, yɛ n tra min anwlɛn lele ɔ si min wun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 9:27.\n?Kɛ ɔ yo min kɛ n tɔ nzuɛn tɛ wie nun cɛ’n, n ka lɛ n srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n uka min naan n jran kekle?—Matie 6:13.\n?Sran nga e nin be san nun’n, ɔ nin flimu nga n nian be’n, ɔ nin miziki nga n tie’n, wafa sɛ yɛ be kan min ɲin nga m mian naan m’an wla aeliɛ tɛ’m be ase’n niɔn?—1 Piɛr 4:3, 4.\n?Ngue ti yɛ n kwlá jranman ninnge kpa nga n yo be’n su n yoman sa tɛ ɔ?—Matie 23:25-28.\n?Ɲanmiɛn klun sa yolɛ’n ti’n, ngue ti yɛ n kunndɛ kɛ ń wún min ɲrun kɛ Zezi sa ɔ?—1 Piɛr 2:21; 4:1.\n?Like nga ti yɛ n se kɛ n nɔnman siklɛti’n, wafa sɛ yɛ n kwla yiyi nun n kle sran kun ɔn?—Rɔmfuɛ Mun 12:1, 2.\nN mian min ɲin naan m’an wla sa tɛ wie’m be ase. ?Sanngɛ sɛ i sɔ’n nun’n, min ja kpla’n, n wun i wlɛ kɛ i sɔ’n kleman kɛ min ɲin mianlɛ sɔ’n ti ngbɛn?—Rɔmfuɛ Mun 7:21-25.\n“NYANMIƐN KWLA SA’N KWLAA YO”\nElɛni * seli kɛ: “Kɛ n ɲannin afuɛ 15, n nɔn siklɛti cɛn kwlaa. Yɛ le mɔcuɛ kwlaa i awieliɛ’n, e nin min janvuɛ mun e nɔn nzan kekleekle mun. N le ba yasua nsan sanngɛ n leman bian. Yɛ, ɔ nin i sɔ ngba’n n wa fali drɔgi i keklefuɛ’n be nun kun i nɔnlɛ’n n cicili min ti. Min su sa’n wa sɔnnin kpa. Sanngɛ, m ma boli Biblu’n nun like suanlɛ bo yɛ Zoova fanngan nun’n, n wlali min aeliɛ tɛ’m be ase. Nanwlɛ, w’a yoman pɔpɔ. Drɔgi nɔnlɛ’n i jranlɛ’n yɛ ɔ yoli kekle kpa mannin min ɔn. M bu i kɛ sɛ Zoova w’a ukaman min naan m’an wla sa tɛ yolɛ sɔ’m be ase’n, nn w’a yoman ye. Sanngɛ, siɛn’n n kwla se sakpa kɛ n wunnin kɛ Zezi i ndɛ nga ti nanwlɛ. Ɔ seli kɛ: ‘Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.’”—Matie 19:26.\n^ ndɛ kpɔlɛ 66 Be kacili sran’n i dunman’n.\nƝanmiɛn klo sran ng’ɔ ti