Maan e nuan nun ndɛ’n, ɔ yo sran ye titi (Jue Mun 19:15) | Like suanlɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Albanais Allemand Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Français Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Krio Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes vénézuélienne Letton Lhukonzo Lituanien Luganda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Waray-Waray Wawle Wolaitsa Yoruba Zapotec (de l’isthme)\n“Anannganman, [...] ndɛ ng’ɔ fin min nuan fite’n, [...] maan be jɔ ɔ klun.”—JUE. 19:15.\nJUE: 82, 77\n?SƐ E NIAN ZEZI I AJALƐ’N SU’N . . .\nblɛ benin yɛ é kán ndɛ ɔ?\nndɛ benin mun yɛ é kán be ɔ?\nwafa sɛ yɛ é kán ndɛ é klé sran ɔn?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ Biblu’n se kɛ e nuan’n ti kɛ sin sa ɔ?\nAFUƐ nga be flɛ i 1871, Ɔktɔblu nun’n, sin tɔli Etazini lɔ bo kun nun. Sin sɔ’n w’a yoman blɛblɛ. Yɛle kɛ, ɔ didi tɔli bo uflɛ wie’m be nun. Kpɛkun, ɔ kunnin sran akpi kun ya nɲɔn (1.200) tra su. Awlanmannun’n, sin nin a kunman sran kpanngban kɛ ngalɛ’n sa Etazini lɔ. Sran wie’m be waan kɛ keteke kun sín’n, i blalɛ’n m’ɔ kpita i ja’n su’n, ɔ kpali sin. Naan sin kan sɔ’n, yɛ ɔ tɔli bo’n nun ɔn. Sa sɔ’n kle kɛ ndɛ nga Zak 3:5 kannin’n, ɔ ti nanwlɛ. I waan: “An nian, sin kaan sa yra bo dan kpa.” (Zak 3:5) ?Ngue ti yɛ Zaki kannin sin’n i ndɛ ɔ?\n2 Zaki waan: “Be nuan’n kusu ti kɛ sin sa.” (Zak 3:6) Kɛ be se kɛ be nuan’n, wie liɛ’n, yɛle ndɛ nga e kan’n. Ndɛ nga e kan’n, ɔ kwla yo kɛ sin sa. Yɛle kɛ ɔ kwla saci like, annzɛ ɔ kwla yo sran ye. I lɛ’n nun’n, Biblu’n se kɛ: “Ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, i ti yɛ e wu-ɔ, i ti yɛ e nyan nguan-an.” (Nya. 18:21) E si kɛ ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, ɔ kwla yo sran’m be ya. Sanngɛ, nɛ́n i sɔ’n ti yɛ e su ijɔman kun ɔn. I wie yɛle sin’n i liɛ’n. Sin’n kwla yra sran. Sanngɛ, sɛ e fa di junman kɛ ɔ nin i fata’n sa’n, ɔ kwla yo sran ye. I kpa bɔbɔ’n, e fa sin’n e tɔn aliɛ, e fa yo e wun nglɛnglɛ. Aosin’n nun’n, e trɔ sin naan lika’n kpaja. I kunngba’n yɛle ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n. Sɛ e bu i sin naan y’a kan’n, ɔ́ jɔ́ Ɲanmiɛn klun, kpɛkun ɔ́ yó sran ye.—Jue. 19:15.\n3. ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá klé e naan ndɛ nga é kán’n, w’a loman sran’m be ngasi ɔ?\n3 Klɔ sran’m be kwla kan be klun ndɛ be kle be wiengu. Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili sran mun sɔ ɔ. Wie liɛ’n, kɛ é kán ndɛ’n e ijɔ. Wie liɛ kusu’n, e siesie e sa mun. ?Sanngɛ, ngue yɛ é yó naan ndɛ nga é kán’n, w’a loman sran’m be ngasi? (An kanngan Zak 3:9, 10 nun.) Like suanlɛ nga wá klé e like nsan m’ɔ fata kɛ be yo e cinnjin’n. Be yɛle, blɛ ng’ɔ fata kɛ e kan ndɛ’n, nin ndɛ nga é kán’n, ɔ nin wafa nga é kán ndɛ’n.\nBLƐ NG’Ɔ FATA KƐ E IJƆ’N\n4. ?Blɛ benin yɛ ɔ fata kɛ e muan e nuan ɔn?\n4 Nán blɛ ngba yɛ ɔ fata kɛ e ijɔ ɔ. Biblu’n se kɛ: “Ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa muan be nuan-an.” (Aku. 3:7) Sɛ sran su kan ndɛ klé e, maan e muan e nuan. I liɛ’n, ɔ́ wún kɛ e bu i sran. (Zɔb 6:24) Sɛ e nuan tra ndɛ’n, é klé kɛ e ti akunndanfuɛ. (Nya. 20:19) Sɛ sran kun klɔklɔ e naan e tɛman su’n, é klé kɛ e ti ngwlɛlɛfuɛ.—Jue. 4:5.\n5. ?Ngue yɛ é yó naan Ɲanmiɛn m’ɔ mannin e nuan’n, i klun w’a jɔ e wun ɔn?\n5 Kɛ ɔ fata kɛ e ijɔ’n, maan e ijɔ. Afin, Biblu’n se kɛ: “Ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa ijɔ-ɔ.” (Aku. 3:7) Sɛ e janvuɛ kpa kun cɛ e like klanman kun’n, é lɛ́ i ase. Kpɛkun, é yó like sɔ’n i cɛcɛ naan ɔ wun kɛ e si ye. Zoova mannin e like kpa kun. Like sɔ’n yɛle e nuan’n. Sɛ e waan é klé i kɛ e si ye’n, ɔ fata kɛ ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, ɔ jɔ i klun. I wie yɛle kɛ, maan e mɛnmɛn i. Maan e wla e wiengu’m be fanngan. Kpɛkun, sɛ e mian like wie wun’n, maan e kan kle e wiengu. (Jue. 51:17) Nanwlɛ, blɛ ng’ɔ fata kɛ e ijɔ’n, maan e ijɔ.\n6. ?Ngue ti yɛ blɛ ng’ɔ ti su’n, i su yɛ ɔ fata kɛ e kan ndɛ ɔ?\n6 Kɛ ɔ fata kɛ e ijɔ mɔ e ijɔ’n, ɔ ti kpa dan. Nyanndra Mun 25:11 se kɛ: “Ndɛ nga be kan b’ɔ kpɛn su sɛsɛ’n, ɔ yo nyɛnmɛn kɛ b’a fa sika ɔkwlɛ nin jɛtɛ ufue b’a di ajuin wie sa.” Kɛ be fa sika ɔkwlɛ be di ajuin’n, ɔ yo ɲɛnmɛn. Sɛ bé sé naan b’a fa jɛtɛ ufue b’a sɛnngɛn i’n, ɔ yo ɲɛnmɛn dan ekun. I wafa kunngba’n, yɛle ndɛ nga e kan kle e wiengu’n. Sɛ e kɛn i blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, i bo’n gúa kpa.\n7, 8. ?Ngue yɛ aniaan nga be o Zapɔn lɔ’n, be yoli m’ɔ kle kɛ be niannin Zezi i ajalɛ’n su ɔ?\n7 Sɛ y’a kanman ndɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, sran’m be su sieman be su e nuan bo. (An kanngan Nyanndra Mun 15:23 nun.) Afuɛ 2011, Marsi nun’n, kɛ asiɛ’n kejeli Zapɔn lɔ akpasua kun su’n, jenvie’n dili klɔ wie mun mlɔnmlɔn. Ɔ kunnin sran akpiakpi blu nin nun (15.000) tra su. Zoova i Lalofuɛ sunman be osufuɛ nin be janvuɛ’m be wuli wie. Blɛ sɔ’n nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kunndɛli kɛ bé fá ndɛ nga Biblu’n kan’n bé fɔ́nvɔ sran mun. Sanngɛ, be si kɛ sran sɔ’m be nun kpanngban be siman Biblu’n i nun ndɛ mun. Afin, be o Budda asɔnun’n nun. Ɔ maan, aniaan’m be yoli akunndanfuɛ. Yɛle kɛ, b’a kaman lɛ b’a kleman be kɛ Ɲanmiɛn wá cɛ́n sran nga be wuli’n mun. Sanngɛ, like nga ti yɛ ɲrɛnnɛn tɔ sran kpa’m be su wie’n, be fali Biblu’n kleli be.\n8 Blɛ ng’ɔ fata kɛ Zezi kan ndɛ’n, yɛ ɔ kannin ɔn. (Zan 18:33-37; 19:8-11) Asa ekun’n, nán ndɛ ngba yɛ ɔ ka lɛ kan kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔn. Ɔ seli be kɛ: “Ndɛ kpanngban kpa o n klun bɔ n waan ń kán klé amun-ɔn, sanngɛ amun ti nin a kwlá sɔn-mɛn i bo kɛ é sé yɛ’n.” (Zan 16:12) Aniaan nga be o Zapɔn lɔ’n, be niannin Zezi i ajalɛ’n su. Kɛ jenvie’n dili lika’n, afuɛ nɲɔn nin sin sinnin naan b’a kan sran cɛnlɛ’n i ndɛ b’a kle sran mun. Blɛ sɔ’n nun’n, be fali e fluwa nɲa kun cɛcɛli sran mun. Be klɛli fluwa sɔ’n su kɛ: “?Ɔwuliɛ’m be kwla sa be sin nguan nun ekun?” Sran kpanngban be kanngannin nun, yɛ i nun ndɛ’n fɔnvɔli be. Kɛ e kusu é bó jasin fɛ’n, sɛ e akpasua’n su lɔ’n, sran’m be kɔ asɔnun annzɛ be kɔman asɔnun’n, maan e bu i akunndan. I liɛ’n, é sí blɛ ng’ɔ fata kɛ e ko wun be wun’n.\n9. ?Sa benin wie’m be nun yɛ ɔ fata kɛ e minndɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su, naan y’a ijɔ ɔ?\n9 Kɛ sa wie’m be ju’n, ɔ fata kɛ e minndɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su naan y’a ijɔ. Wienun ɔn, sran kun w’a kan e ndɛ yaya. Blɛ sɔ’n nun’n, ɔ fataman kɛ e ka lɛ e tɛ i su. Sanngɛ, maan e fa kosan yɛ mun e usa e wun: “?Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ wɔ́ min safle ti yɛ ɔ kannin min ndɛ sɔ ɔ? ?Sɛ m’an tɛmɛn i su bɔbɔ’n, ɔ yo sɛ li?” Nanwlɛ, sɛ sran kan e ndɛ tɛ naan e waan é tɛ́ su’n, maan e dun mmua gua e wla ase. Sɛ y’a yoman sɔ’n, ɔ cɛman naan y’a kɛn i ndɛ tɛ wie. (An kanngan Nyanndra Mun 15:28 nun.) I wafa kunngba’n, sɛ e yo akunndanfuɛ’n, é sí blɛ ng’ɔ fata kɛ e bo jasin fɛ’n e kle e osufuɛ mun’n. E kunndɛ kɛ be si Zoova. Sanngɛ, maan e tra e awlɛn. Blɛ nga e si kɛ be kwla sie be su e nuan bo’n, yɛ e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n e kle be ɔ.\nNDƐ NGA É KÁN’N\n10. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e bu ndɛ nga é kán’n i sin kpa naan y’a kan ɔn? (b) ?E nuan nun ndɛ benin yɛ ɔ kwla yo kɛ kue bɔ b’a si’n sa ɔ?\n10 E nuan nun ndɛ’n kwla yo maan sran’n i klun tɔ nun fɔuun, annzɛ kusu ɔ kwla yo i ya fiaan. (An kanngan Nyanndra Mun 12:18 nun.) Satan i mɛn nga nun’n, ninnge nga be kle be flimu’m be nun nin Televiziɔn nun’n ti’n, ndɛ ng’ɔ yo sran ya’n, yɛ sran’m be si i kan ɔn. “Be nuan’n la kɛ kue bɔ b’a si’n sa. Be nuan nun ndɛ’m be wɔ tɛ kpa kɛ ta mma bɔ be siesie be wun” sa. (Jue. 64:4) Ndɛ nga sran kun kan’n m’ɔ kwla yo “kɛ kue bɔ b’a si’n” sa’n, i wie yɛle be wiengu i mma tolɛ’n. Sran wie’m be fa be wiengu mun yi aɲinsuɛ naan be sri be. I sɔ’n, ɔ ti sran’m be finfin yolɛ. Aɔwi dilɛ’n, ɔ timan like tɛ. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ aɔwi dilɛ’n nun’n, e kan ndɛ yaya e kle e wiengu, annzɛ e guɛ i ɲin ase. Ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be nian be wun su naan b’a yoman sɔ wie. Afin, Biblu’n se kɛ: “Nán ndɛ tɛ kun sa fin amun nuan fite, sanngɛ an kan ndɛ ng’ɔ ti kpa bɔ sran ti-ɔ ɔ yo sran’n, naan ɔ yo be kwlaa nga be ti’n be fɛ.”—Efɛ. 4:29, 31.\n11. ?Ngue yɛ maan ndɛ ng’ɔ fite e nuan’n, ɔ́ yó sran’m be fɛ ɔ?\n11 Zezi seli kɛ “ndɛ kwlaa ng’ɔ o sran anwlɛn’n nun’n yɛ ɔ fite i nuan-an.” (Mat. 12:34) Ndɛ sɔ’n kle kɛ, sɛ e klo sran sakpa’n, ndɛ ng’ɔ́ fíte e nuan’n, ɔ́ yó sran’m be fɛ. Yɛ ɔ́ wlá be fanngan.\n12. ?Nin yɛ e kwla kunndɛ “fɔnvɔlɛ ndɛ kpakpa mun” ɔn?\n12 Maan e nian nun e kunndɛ ndɛ nga e kan ɔn, ɔ kwla yo sran’m be fɛ’n. I sɔ yɛ famiɛn Salomɔn bɔbɔ m’ɔ ti akunndanfuɛ’n, ɔ yoli ɔ. Yɛle kɛ, “ɔ niannin nun kpa kunndɛli fɔnvɔlɛ ndɛ kpakpa mun. Ndɛ ng’ɔ klɛli be’n kusu, kɛ sa’n fa ti’n yɛ ɔ niannin su klɛli-ɔ.” (Aku. 12:9, 10) ?Nin yɛ e kwla kunndɛ “fɔnvɔlɛ ndɛ kpakpa mun” ɔn? E kwla kunndɛ be Biblu’n nun, ɔ nin fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n be nun. Asa ekun’n, sɛ e wunman ndɛ wie’m be wlɛ’n, maan e usa ngwlɛlɛ afɛ naan be yiyi nun be kle e. Yɛ ng’ɔ ti cinnjin’n, yɛle kɛ maan e suan Zezi i su like. I liɛ’n, é wún wafa nga ɔ fɔnvɔli sran mun’n. Zoova yɛ ɔ kleli Zezi i like ɔ. I sɔ’n ti, Zezi seli kɛ: “Anannganman Nyanmiɛn’n ɔ yo maan n si ijɔ kɛ be nga be suan like’n be fa ijɔ’n sa, i waan ɔ́ yó naan m’an si ndɛ ng’ɔ fata kɛ n kan naan m’an fa uka be nga b’a fɛ mun’n ti.” (Eza. 50:4) Asa ekun’n, kwlaa naan y’a kan ndɛ’n, maan e bu i sin kpa. (Zak 1:19) E kwla usa e wun kɛ: ‘?Sɛ n kan ndɛ nga’n, sran’n ɔ́ wún i wlɛ kɛ n fa kunndɛ’n sa? ?Sɛ n kan ndɛ nga’n, ɔ́ yó i fɛ annzɛ ɔ́ yó i ya?’\n13. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kan ndɛ’n i weinwein ɔn?\n13 Laa Izraɛli lɔ’n, be fita awɛ’n nun. Wafa ng’ɔ tɛ’n, ɔ kle sran mun kɛ be yia, annzɛ be sanndi. Annzɛ kusu’n, ɔ kle sonja mun kɛ be wɔ alɛ kunlɛ. Sɛ be fita awɛ’n nun naan ɔ tɛ sukusuku’n, sran’m be su wunman ajalɛ trele ng’ɔ fata kɛ be fa’n. Ɔ maan, i bo’n gúa tɛ kpa. I wafa kunngba’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ, sɛ ndɛ nga e kan’n, ɔ timan weinwein’n, sran’m be su wunmɛn i wlɛ. Ɔ maan, be su faman atin kpa’n su. Kannzɛ e kunndɛ kɛ é kán ndɛ’n i weinwein é klé sran mun’n, sanngɛ maan e kɛn i aɲinyiɛ su.—An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 14:8, 9 nun.\n14. ?Sunnzun ase benin yɛ Zezi fali m’ɔ kle kɛ ndɛ ng’ɔ kan be’n, be wlɛ wunlɛ’n timan kekle ɔ?\n14 Ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie ndɛ tre 5 m’ɔ́ fá jú Matie 7 be nun’n, ɔ kle kɛ Zezi kan ndɛ mun weinwein. Yɛ be wlɛ wunlɛ’n timan kekle. Asa ekun’n, w’a kanman ndɛ m’ɔ kwla lo sran wie i ngasi ɔ. Ndɛ nga Zezi kannin be’n, be bo’n ti kploun. Sanngɛ, sran’m be wunnin be wlɛ wein. I wie yɛle kɛ, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ klé i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ nán be koko like nga bé dí’n i ti. Kɛ ɔ ko yo naan b’a wun i ndɛ’n i wlɛ’n, ɔ fali wafa nga Zoova ta anunman mun cɛn kwlakwla’n, i sunnzun ase. Kpɛkun, ɔ usali be kɛ: “?An ti-man kpa tra-man be?” (Mat. 6:26) Sunnzun ase sɔ mɔ Zezi fali’n, ɔ ti wein. Ɔ maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin afɔtuɛ ng’ɔ mannin be’n, i wlɛ. Kpɛkun, ɔ wlali be fanngan.\nWAFA NGA É KÁN NDƐ’N\n15. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ ndɛ nga e kan’n, ɔ yo sran’m be fɛ ɔ?\n15 Ndɛ nga e kan’n, ɔ ti cinnjin. Sanngɛ, wafa nga e kan ndɛ’n, ɔ ti cinnjin wie. Zezi i wun yoli sran’m be fɛ. Afin, “ndɛ fɛ b’ɔ kan’n ɔ bo be nuan.” (Lik 4:22) E kusu’n, maan ndɛ nga e kan’n, ɔ yo sran’m be fɛ. Sɛ e yo sɔ’n, e wun yó be fɛ. Ɔ maan, bé sɔ́ e ndɛ’n nun klanman. (Nya. 25:15) Sɛ e bu e wiengu’m be sran’n, é kán ndɛ fɛ é klé be. I sɔ yɛ Zezi yoli ɔ. Cɛn kun’n, kɛ ɔ wunnin kɛ sran kpanngban be bali i ndɛ’n i tielɛ’n, be yoli i annvɔ dan. Ɔ maan, ɔ “kleli be like kpanngban.” (Mar. 6:34) Kɛ sran’m be kpɛli Zezi i nzowa bɔbɔ’n, w’a yiman w’a manman be.—1 Piɛ. 2:23.\n16, 17. (a) ?Kɛ é kán ndɛ é klé aniaan mun, annzɛ e osufuɛ mun’n, wafa sɛ yɛ e kwla nian Zezi i ajalɛ’n su ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) An fa sa kun kle kɛ, kɛ e tɛ sran’m be su amanniɛn su’n, i bo’n gua kpa.\n16 Kɛ é kán ndɛ é klé sran nga e si i kpa’n, wie liɛ’n, e bumɛn i sin. Sran sɔ’n kwla yo e janvuɛ annzɛ e osufuɛ. E kwla bu i kɛ wafa nga é kán ndɛ é klé i’n, ɔ timan cinnjin. Sanngɛ, nán e wla fi su kɛ Zezi w’a kanman ndɛ tɛtɛ w’a klemɛn i janvuɛ mun le. Kɛ cɛn kun i sɔnnzɔnfuɛ’m be sili akplowa naan bé wún be nun sran ng’ɔ ti dan’n, ɔ tuli be fɔ amanniɛn su. Kpɛkun, ɔ fali ba kaan kun i sunnzun ase naan be kaci be ayeliɛ’n. (Mar. 9:33-37) Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m bé tú sran kun i fɔ’n, ɔ fata kɛ be nian Zezi i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan be kle i atin ng’ɔ ti kpa’n i “amanniɛn su.”—Gal. 6:1.\n17 Sɛ sran kan e ndɛ tɛ naan e tɛ i su amanniɛn su’n, i bo’n kwla gua kpa. (Nya. 15:1) I sɔ yɛ aniaan bla kun yoli ɔ. Aniaan bla sɔ’n i ba kunngba yɛ ɔ tɛ i wa’n niɔn. I wa’n kusu nin Zoova be nantiman klanman. Ɔ fia yo ninnge tɛtɛ mun. Cɛn kun’n, kɛ aniaan bla kun fɔ́nvɔ niɛn sɔ’n, ɔ seli i kɛ: “W’a kwlá taman ba’n i kpa. Nian kɛ ɔ yo ya ɔ!” Niɛn’n buli ndɛ’n i sin lele, kpɛkun ɔ tɛli aniaan bla’n i su kɛ: “Ɔ ti su kɛ dɔ nga su’n, wafa nga n ta min wa’n i bo nin a guaman kpa. Sanngɛ, ɔ́ yó ye le. Kɛ Armagedɔn alɛ’n ko sin’n, bla wa nian. Sɛ m’an tɛmɛn i kpa’n, é wún i wlɛ.” Kɛ mɔ niɛn’n tɛli aniaan bla’n i su amanniɛn su’n ti’n, be afiɛn’n w’a saciman. Asa ekun’n, kɛ ba’n tili ndɛ sɔ’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ i nin’n i sa sin w’a bubumɛn i. Naan ɔ lafi su kɛ cɛn wie lele’n, ɔ́ káci i nzuɛn’n. I sɔ’n ti’n, ba’n nin sran tɛtɛ’m b’a sanman nun kun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be yoli i batɛmu. Kpɛkun, ɔ ko dili junman Betɛli. Kɛ é kán ndɛ klé aniaan mun, annzɛ e osufuɛ mun, annzɛ sran nga e siman be bɔbɔ’n, maan e nuan nun “ndɛ’n yo fɛ kɛ njin sa” titi.—Kol. 4:6.\n18. ?Sɛ e nian Zezi i ajalɛ’n su’n, wafa sɛ yɛ é kán ndɛ klé sran ɔn?\n18 Wafa nga Zoova yili e’n ti’n, e kwla kan e klun ndɛ. I sɔ’n yo ɲɛnmɛn dan. Sɛ e nian Zezi i ajalɛ’n su’n, é sí e klun ndɛ’n i kan. Yɛle kɛ, é kán ndɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su. Kpɛkun’n, é bú ndɛ sin naan y’a kan. Yɛ é kán ndɛ amanniɛn su. Ɔ maan, ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, ɔ́ wlá e wiengu’m be fanngan titi. Yɛ Zoova i klun jɔ́ e wun.\nBLƐ NGA É KÁN NDƐ’N: Maan e kɛn i blɛ ng’ɔ ti su’n i su\nNDƐ NGA É KÁN’N: Maan e bu i sin naan y’a kan\nWAFA NGA É KÁN NDƐ’N: Maan e kɛn i amanniɛn su


Zan 10 YRENT - Zozi "e 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a - Bible Search\nZozi a 'bla -sru "pinzan 'kpa -a\n1Zozi "e 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min nɛn ya'a 'wlamlan 'bla 'klɔn -ji -klɔn 'bɔ -yrɛ "nɛn "dɩɛ, 'pian yaa -tria "fɛ pee -nan bɛ, min zɩɛ crinzan nɛn, ɛn 'bla 'tɛzan nɛn. 2'Pian min nɛn e -wlamlan 'klɔn -yrɛ "nɛn "bɛ, -yɛɛ cɩ 'blanun 'bɔ -sru "pinzan -a. 3Min nɛn 'e -nyrandɩ -klɔn 'bɔ -yrɛ "nɛn "bɛ, e -klɔn 'lɛ "so -yrɛ. Ɛn 'blanun nɛn o cɩ -yee vɛ -a bɛ, 'o "trɔɛn -tɔa -a wei lɛ, e o laabo 'o 'tɔ man -e 'e bɔla waa bei. 4-Te e cɛɛn 'blanun nɛn o cɩ -yee vɛ -a bɛ o bɔladɩ man bɛ, -e 'e -trɔa o 'lɛ, te 'blanun -kʋla -a -sru, kɔɔ waa wei -tɔa. 5Wa'a 'sɔɔnmlan min nɛn e cɩ -pɛn -a bɛ -a -sru 'mlɔnmlɔn dɩ. O flan "blia 'pian -yrɔ, kɔɔ minnun nɛn o cɩ -pɛn -a bɛ wa'a o wei tɔa dɩ.» 6Zozi -kɔnnɛn zɩɛ -a -fɔ -wlɛ, 'pian 'wɩ 'bɔ nɛn yaa tin 'ba -wlɛ "bɛ, wa'a -ci manlɛ dɩ.\n7Ɛn Zozi -a -ci 'vɩ "nyian -wlɛ 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'blanun man -klɔn 'bɔ bɛ, mɛɛn cɩ -a -yrɛ -a. 8Minnun pɛɛnɔn nɛn o -trɔa 'an 'lɛ 'e tɛdɛ bɛ, crinnɔn nɛn waa, ɛn 'bla 'tɛnɔn nɛn waa. 'Pian 'blanun 'ka 'o "trɔɛn "tɔlɛ o wei lɛ 'mlɔnmlɔn dɩ. 9-Klɔn 'bɔ man -yrɛ bɛ, 'an bɔ nɛn. Min nɛn e ciɩla 'an 'va, ɛn e wla 'klɔn -ji bɛ, e "sia 'wɩ 'ji. E bɔala e "tun, ɛn e -wlamlan 'e "tun, -a -blɩfɛ a -e 'e -blɩ. 10Crinzan bɛ, "e "ta wo crin wʋdɩ 'lee 'bla 'tɛdɩ 'lee fɛ srɛdɩ 'tɔ 'ji. 'Pian 'mɛn vɛ bɛ, "an "ta 'wʋ 'nan -e 'blanun 'o 'beli, -e -wee 'belidɩ 'e 'kɔn 'e 'lɛ sɔɔdɩ.\n11Mɛɛn cɩ 'bla -sru "pinzan 'kpa -a. 'Bla -sru "pinzan 'kpa bɛ, e "we "man -e 'e 'ka 'yee 'blanun -le "wɛan. 12'Pian min nɛn 'bɛ 'nyranman "paa "lala -le "wɛan bɛ, te 'blanun 'bɔ 'ka -a san -le vɛ -a dɩɛ, -te e beli 'yɩ 'tanan bɛ, e "sia 'blanun -sru -e 'e flan 'bli. Beli 'bɔ o fuimlan "man -e 'e o "kuun. 13Min nɛn 'bɛ 'nyranman "paa "lala -le "wɛan bɛ, 'bɛ flan "blia, kɔɔ 'blanun -tɛdɩ bɛ, -a 'wɩ 'ka 'naan "man "dɩ.\n14Mɛɛn cɩ 'bla -sru "pinzan 'kpa -a. An 'mɛn 'blanun -tɔa, ɛn waan -tɔa, 15"le zɩ 'an "tɩ 'an -tɔa ɛn 'an "tɩ 'bɔ -tɔa "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 'An 'man a 'e wʋʋdɩ -e 'an 'ka 'mɛn 'blanun -le "wɛan. 16'Mɛn 'bla -mienun a te o 'ka tian -klɔn 'gʋɛ -a -ji dɩ. 'Blanun zɩɛ, an o -fɔa "ji, o -taa 'an wei manlɛ -e 'o drɛ 'blanun nɛn o -sru "pinzan a -tʋwli "bɛ waa.\n17'An "tɩ 'an ye "yi, kɔɔ 'an 'fli -nɔn 'nan -e 'an 'ka, -e 'an 'belidɩ yɩ "nyian. 18Min -tʋ 'ka 'mɛn 'belidɩ sia 'an 'lɔ dɩ, 'pian 'an 'bɔ 'bɛ -nɔan 'an 'fli -a. 'Plɛblɛ a 'an 'lɔ -e 'an -nɔn, ɛn 'plɛblɛ a 'an 'lɔ -e 'an 'si "nyian 'e "pa 'ji. 'Wɩ nɛn 'an "tɩ "e 'mɛn 'nan 'an drɛ bɛ, -nyrɛn "bɛ.»\n19'Wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ zɩɛ, -yee "wɛan Zuif 'nɔn cɛɛn "nyian 'e cin man. 20Min "kaga "a o yei te "o "ve 'nan: «-Yʋ -wlidɩ "a -a -sru, ɛn klin "a -a -wulo -ji. Te 'ka "trɔɛn "tɔ -a wei lɛ.»\n21Min -mienun "o 'vɩ 'nan: «Ya'a 'wɩ 've "le min nɛn -yʋ -wlidɩ "a -a -sru "bɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩ. -Yʋ -wlidɩ 'ka 'kɔlaman -e 'e min nɛn -a yiɛ cɩ 'e 'widɩ bɛ -a yiɛ 'lɛ 'sʋ dɩ.»\nZuif 'nɔn 'tanɔn 'ka 'wɩlɛ Zozi 'le 'wɩ "paadɩ man dɩ\n22Minnun a Bali -pan 'kɔn 'le "fɛdi drɛnan Zeruzalɛm. "Fɛdi zɩɛ, waa dra lɛ pɛɛnɔn man 'nan -e Bali -pan 'kɔn nɛn waa 'lɛ 'sʋ "nyian 'e 'pee bɛ, -a -cin 'e -trɔa o ji. Tʋ zɩɛ -a man bɛ te trun -taa. 23Ɛn Zozi ciɩdɩ 'sia Bali -pan 'kɔn 'lɛ "nɛn, fɛnan nɛn waa 'tɔ 'pa Salomɔn man bɛ -a -nan. 24Ɛn Zuif 'nɔn 'o cin 'yɩ "man, waa laabʋ -yrɔ 'nan: «Tʋ "cɛn "a nɛn, i 'wɩ 'ci "sia 'kʋɛ 'wein -e 'kʋ vɩnan 'kʋ 'ci -tɔɔ "nyian dɩ? -Te min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi nɛn 'yia bɛ, 'i -ci 'si 'kʋɛ tɩglɩ.»\n25Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «Maan 'vɩ 'cɛɛ 'va, ɛn ka'a yi 'tɛala 'an da dɩ. 'Wɩnun nɛn maan dra 'an "tɩ 'tɔ da 'gʋɛ, yaa -ci -kɔɔnman 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji nɛn 'maan. 26'Pian ka'a yi 'tɛala 'an da dɩ, 'mɛn 'blanun "cɛɛ 'kaa dɩ -le "wɛan. 27'Blanun nɛn 'o cɩ 'mɛn vɛ -a bɛ, 'waan wei maan, an 'o -tɔa, ɛn 'o 'ta wʋla 'an -sru. 28'Belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, maan -nɔan -wlɛ, wa'a 'li 'kaa 'mlɔnmlɔn dɩ. Ɛn min -tʋ 'ka 'kɔlaman -e 'e o 'si 'an 'lɔ dɩ. 29'An "tɩ "nɛn e o -nɔn 'mɛn bɛ, -a 'plɛblɛ "mlian fɛ pɛɛnɔn da, ɛn min -tʋ 'ka 'kɔlaman -e 'e o 'si 'an "tɩ 'lɔ dɩ. 30'An 'bɔ 'lee 'an "tɩ "bɛ, kʋ ya min -tʋwli "a.»\n31Tɔɔn ɛn Zuif 'nɔn -kɔlɛ koola 'nan -e 'o wɛɛn "nyian Zozi 'va. 32Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «An 'wɩ -dandan drɛ 'ka yiɛ man "kaga 'an "tɩ "le 'plɛblɛ 'a. 'Wɩ 'bɔ "cɛn "le "wɛan nɛn ka "ta -kɔlɛ wɛɛnman 'an 'va?»\n33Ɛn Zuif 'nɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Wa'a vɩlɛ 'nan 'wɩ 'tʋ nɛn yia drɛ "yi "bɛ, -a 'tɔ 'ji nɛn kʋ "ta -kɔlɛ wɛɛnman 'i 'va dɩ, 'pian 'nan i Bali srɔn "le "wɛan. 'I ya min -a ɛn 'i 'fli drɛ Bali -a, -yee "wɛan kʋ "ta -kɔlɛ wɛɛnman 'i 'va.»\n34Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'cee -pei 'fluba 'ji 'nan:\n‹Bali "e 'nan, 'ka ya balinun -a.›\n35Ɛn -kaa -tɔa 'nan 'wɩ nɛn Bali -le 'fluba 'ji bɛ, 'wɩ 'kpa 'nɛn. Minnun nɛn Bali 'wɩ tin "baa -wlɛ "bɛ, e o laabo balinun. 36Ɛn 'an 'bɔ bɛ, Bali 'an 'si "va ɛn yaan 'pa 'sia 'trɛda. -Mɛ "le "wɛan nɛn -te maan 'vɩ 'nan Bali -pɩ nɛn 'maan bɛ, ɛn kaa ve 'nan an Bali srɔn? 37-Te 'wɩ nɛn maan dra 'gʋɛ, 'an "tɩ "drɛ wɩ "cɛɛ dɩɛ, te 'ka yi -tɛra 'an da dɩ! 38'Pian -te -a 'bɔ nɛn maan dra bɛ, 'ka yi -tɛra 'an da. -Te 'bɛ "cɛɛ dɩ, 'ka yi -tɛra 'wɩ 'bɔ nɛn maan dra bɛ -a da. 'Ka drɛ zɩɛ, -e 'ka -tɔ 'kpa tɩglɩ 'nan 'kʋ 'vale 'an "tɩ "a bɛ, kʋ ya min -tʋwli "a.»\n39'Wɩ zɩɛ -a da nɛn, o ya "nyian "va 'nan 'o "kuan, 'pian e 'sʋ -wlɔ.\n40Zozi 'kʋ "nyian Zudan 'yi -sru, fɛnan nɛn Zan minnun -batize drɛ 'e tɛdɛ bɛ -a -nan, ɛn e -fʋ -nan nun. 41Min "kaga "kʋla Zozi -sru. Minnun zɩɛ waa 'vɩ 'nan: «Zan 'ka -cɛ -srɔn "wɩ -tʋ drɛlɛ dɩ, 'pian 'wɩ pɛɛnɔn nɛn yaa 'vɩ min 'gʋɛ -a man bɛ, e ya 'wɩ 'kpa -a.» 42Minnun nɛn o -kʋ fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, o "kaga "yi -tɛra Zozi da.


Wafa nga amun kwla yo sika’n i cɛcɛ’n | Awlobo m’ɔ di aklunjuɛ’n\nWafa nga amun kwla yo sika’n i cɛcɛ’n\n“Like nga be waan bé yó’n, be fa akunndan sran sa nun yɛ be yo-ɔ ɔ yo kpa-a.”—Nyanndra mun 20:18.\nE kwlakwla e mian sika wun, afin e kunndɛ kɛ é fá nían e awlobo’n i lika. (Nyanndra Mun 30:8) Asa ekun’n, ‘be fa sika kpli be ti.’ (Akunndanfuɛ’n 7:12) Atrɛkpa’n, sika ndɛ’n i su yalɛ kokolɛ’n kwla yo amun kɛnsrɛn kan. Sanngɛ nán amun mɛn i atin naan ɔ fa ndɛnngan yi i amun aja’n nun. (Efɛzfuɛ Mun 4:32) Sika ndɛ’n su’n, ɔ fata kɛ yasua’n nin i yi’n be lafi be wiengu su. Yɛ like nga bé fá be sika’n yó’n maan be nuan sɛ su.\n1 AMUN SIESIE NINNGE’M BE YOLƐ’N SƐSƐSƐ\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “?Amun nun onin yɛ sɛ i waan ɔ́ kplán nglo sua fleiin kun’n, ɔ dunman mmua tran-man ase bu-mɛn i sika’n nian-man, sɛ i sika’n kwlá jú i kplanlɛ o?” (Lik 14:28) Ɔ ti cinnjin kpa kɛ amun dun mmua bu like nga amún fá amun sika’n yó’n i akunndan likawlɛ. (Amɔs 3:3) Like ng’ɔ fata kɛ amun to’n, ɔ nin sika nga amún fá to’n, an dun mmua tran koko su yalɛ. (Nyanndra Mun 31:16) Nán kɛ sika o amun sa nun’n ti yɛ san fii amún tó like kwlaa nga amun wun be’n niɔn. Amun mian amun ɲin naan amun a faman kalɛ. Sika nga amun le i’n, yɛ ɔ fata kɛ amun di ɔ.—Nyanndra Mun 21:5; 22:7.\nSɛ amun wie amun ninnge cinnjin’m be toto naan amun sika’n nin a wieman’n, maan amun nuan sɛ like nga amún fá sika onga’n be yó’n su.\nSɛ amun sika’n w’a sɔnman’n, like trele nga amun ko yo naan kalɛ w’a tɔman amun su’n amun yo. I wie yɛle kɛ amun bɔbɔ amun kwla tɔn aliɛ awlo lɔ, nán amun to like gua su be di.\n2 AMUN DI NANWLƐ KLE AMUN WIENGU\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Nán like nga e Min’n i nyrun ɔ ti nanwlɛ’n i ngunmin yɛ e yo-ɔ, sanngɛ e yo ng’ɔ ti nanwlɛ sran’m be nyrun’n kusu wie.” (2 Korɛntfuɛ Mun 8:21) Sika nga amun ɲɛn i’n ɔ nin nga amun di’n amun bo su kle amun yi annzɛ amun wun.\nKa naan amun a fa amun sika’n b’a yo like wie m’ɔ ti cinnjin kpa’n, amun bo su kle amun wiengu kun’n. (Nyanndra Mun 13:10) Sɛ amun koko amun sika’n i cɛcɛ yolɛ’n su yalɛ’n, fɔundi trán amun aja’n nun. Sika nga amun ɲɛn i’n, nán amun bu i amun ngunmin be liɛ, sanngɛ amun bu i kɛ ɔ ti awlobo wunmuan’n i liɛ.—1 Timote 5:8.\nSika nga amun nun kun kwla di m’ɔ nunman nun kɛ ɔ bo su kle i wiengu’n maan amun nuan sɛ su.\nNán amun minndɛ kɛ ndɛ wie tɔ amun su ka naan amun a kan sika ndɛ.\nWAFA NGA AMUN BU SIKA’N\nSika ti cinnjin sɔ, sanngɛ nán amun mɛn i atin naan ɔ saci amun aja’n, annzɛ ɔ fa amun wlɛ i ngokɔɛ nun. (Matie 6:25-34) Sɛ amun leman sika kpanngban bɔbɔ’n, amun kwla di aklunjuɛ. Biblu’n se kɛ: “An nian amun wun kpa konvi kpli yolɛ’n i lika.” (Lik 12:15) Amun aja’n ti cinnjin tra like nga sika kwla to’n. I ti’n, sika kan nga amun le i’n maan ɔ ju amun. Amun kpalo like kwlaa ng’ɔ kwla saci amun nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n. Sɛ amun yo sɔ’n, amun awlobo’n dí aklunjuɛ, kpɛkun Zoova klun jɔ́ amun wun.—Ebre Mun 13:5.\n?E awlobo’n nun’n, ngue yɛ e kwla yo naan y’a faman kalɛ ɔ?\n?Min nin min yi annzɛ min wun e kokoli e sika’n i su yalɛ w’a di le nɲɛ?\nSika’n i cɛcɛ yolɛ Aja’n nin Awlobo


Ɲanmiɛn’n wlali Eli i fanngan | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nI Ɲanmiɛn’n wlɛli i fanngan\n1, 2. ?Sa benin yɛ ɔ juli cɛn cinnjin sɔ’n nun ɔn?\nELI te wanndi nzue’n bo. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn lika’n su lu kɔ. Yɛ kusu Zizreɛli klɔ’n te o i ɲrun mmuammua lɔ. Eli timan gbanflɛn kun, sanngɛ ɔ wanndi ɔ fɛman, afin Zoova mɛnnin i “wunmiɛn.” Yɛ wunmiɛn kɛ ngalɛ sa’n, ɔ nin a ɲanman wie le. Ɔ maan ɔ wanndili lele ko buli famiɛn Akabu i kakaklolo’n i wun.—An kanngan 1 Famiɛn Mun 18:46 nun.\n2 Siɛn’n, atin’n la Eli i ɲrun srololo. Maan ɔ yo amun kɛ amun ɲin ta Eli sa. Kɛ ɔ́ wánndi’n nn nzue’n gúɛ i ɲinma’n su. I sɔ’n ti’n, ɔ bubu i ɲinma’n kplɛkplɛ kplɛkplɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn ɔ́ bú sa nga be juli cɛn cinnjin sɔ’n nun’n be akunndan. Zoova kwlali Baali tɛtɛ. Ɔ maan Zoova i sulɛ ng’ɔ ti su’n, ɔ ɲannin ɲrun. Karmɛli oka’n mɔ i su lɔ yɛ Zoova maan Eli yiyili Baali i bo’n, w’a ka Eli i sin mmua lɔ kpa. Oka sɔ mɔ aunmuan fita su lɔ kpa’n i su lɔ’n, Zoova sinnin Eli ja nun yili atrɛ kleli kɛ Baali ti ato like, naan i nuan ijɔfuɛ kpanngban sɔ’m be kusu be bua ato wie. Yɛ ɔ kunnin be kwlakwla kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa. I sin’n, nzue ng’ɔ jrannin afuɛ lele nsan nin sin’n, mɔ maan Eli i nvle’n nunfuɛ’m be fɛli’n, Eli srɛli Zoova kɛ ɔ yo naan ɔ tɔ. Yɛ nzue’n tɔli ɔ!—1 Fam. 18:18-45.\n3, 4. (a) ?Ngue ti yɛ kɛ Eli kɔ́ Zizreɛli’n, ɔ kwla yoli i kɛ lika’n ɔ́ káci yó kpa ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su ɔ?\n3 Kɛ Eli wánndi nzue’n bo kilo lele 30 kɔ́ Zizreɛli’n, ɔ yo i kɛ ninnge’m bé wá yó kpa siɛn’n. Afin ɔ bu i kɛ sa nga Akabu wunnin be’n ti’n, saan ɔ́ yáci Baali i sɔlɛ, naan ɔ́ jrɛ́n i yi Zezabɛli i ɲrun kekle kɛ ɔ yaci Zoova i sufuɛ’m be yalɛ klelɛ.\n‘Eli wanndili Akabu i [...] ɲrun lele fa juli Zizreɛli lɔ.’\n4 Kɛ ninnge’m be yo kɛ e fa sunnzunnin’n sa’n, ɔ ti su kɛ i sɔ’n cici e wla. Kɛ ɔ yo sɔ’n, e bu i kɛ ɔ́ yó ye mán e titi, naan e su sa kekleekle’m bé wíe. Sɛ Eli buli i sɔ wie’n, ɔ boman e nuan, afin ɔ “ti sran kɛ e sa.” (Zak 5:17) Sanngɛ nanwlɛ, Eli i su sa’m be nin a wieman. Afin, kɛ ɔ́ wá jú i ɲrun’n, srɛ wá kún i dan kpa, yɛ i akunndan’n wá sánngan lele maan ɔ́ kpán flɛ́ wie’n bɔbɔ. ?Sa benin mun ti ɔ? ?Yɛ ngue yɛ Zoova yó úka i nuan ijɔfuɛ’n naan w’a lafi i su naan w’a yo yakpafuɛ ekun ɔn? Maan e nian.\nSa nga Eli w’a sunnzunman’n yɛ ɔ juli ɔ\n5. ?Sa nga be juli Karmɛli oka’n su lɔ’n, be yoli maan Akabu i ɲin wa yili Zoova siɛn’n? An yiyi nun.\n5 ?Kɛ Akabu juli i sua ng’ɔ o Zizreɛli’n i nun lɔ’n, ɔ kleli kɛ w’a kaci i nzuɛn’n? Biblu’n se kɛ: “Akab kannin sa nga Eli yoli’n i kwlaa kleli Zezabɛl. Ɔ seli i kɛ Eli kunnin Baal i nuan ijɔfuɛ’m be kwlakwla.” (1 Fam. 19:1) Kɛ Akabu kán ndɛ sɔ’n, w’a kanman Zoova m’ɔ ti Eli i Ɲanmiɛn’n i ndɛ. I sɔ’n kle kɛ klɔ sran akunndan ngunmin yɛ ɔ buli ɔ. Afin i ɲrun’n, Eli yɛ ɔ yoli abonuan sa kwlaa nga be juli cɛn sɔ’n nun’n niɔn, naan nán Zoova ɔ. Nanwlɛ, Akabu w’a faman sa sɔ mun w’a tumɛn i wun fɔ nun naan i ɲin w’a yi Zoova siɛn’n. ?Yɛ i yi m’ɔ yaciman sa cɛman’n nin, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n6. ?Ngaliɛ benin yɛ Zezabɛli toli Eli ɔ? ?Yɛ i bo’n yɛle benin?\n6 Zezabɛli fali ya ble! Ɔ toli Eli ngaliɛ kɛ: “Sɛ ainman dɔ kunngba nga su’n, [min] maan b’a kun-man wɔ kɛ a fa kunnin Baal i nuan ijɔfuɛ’m be sa’n, maan amuɛn’m be kun min.” (1 Fam. 19:2) Ndɛ’n yo sro o! Baali i ɲrun jranfuɛ mɔ Eli kunnin be’n ti’n, Zezabɛli tali nda kɛ sɛ lele nin ainman, w’a kunmɛn i wie’n, maan i bɔbɔ’n ɔ wu. Atrɛkpa’n, kɛ Zezabɛli i sran’m bé tó Eli lɔ’n nn ɔ la sua kan wie nun Zizreɛli lɔ. Be fali ndɛ sroesroe sɔ’n be fuli i nun. ?Kɛ Eli tili ndɛ sɔ’n, i wun yoli i sɛ?\nEli i sa sin bubuli i, yɛ srɛ kunnin i dan\n7. ?Zezabɛli i ndɛ’n yoli Eli sɛ? ?Yɛ ngue yɛ Eli yoli ɔ?\n7 Eli buli i kɛ i nvle nunfuɛ’m bé yí Baali sɔlɛ’n i ase. Sanngɛ b’a yoman sɔ. Afin Zezabɛli te yo i sa tɛtɛ mun. W’a dun mmua w’a kun Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kaka. Yɛ siɛn’n, w’a fua kɛ ɔ́ kún Eli bɔbɔ wie. ?I sɔ’n yoli Eli sɛ? Biblu’n tɛ su kɛ: “Srɛ kunnin i.” Sɛ wafa nga Zezabɛli waan ɔ́ kún i’n, i su akunndan bulɛ’n ti yɛ srɛ kunnin i e, e siman nun ndɛ. Sanngɛ, sɛ i sɔ akunndan yɛ Eli buli i sakpa’n, saan srɛ bɔɔ cɛ yɛ ɔ́ kún i ɔ. I kwlaa yoli o, Biblu’n se kɛ Eli “tuli i bo lɛ ɔli kɛ ɔ́ yó naan b’a kun-mɛn i’n ti.” Ɔ wanndili.—1 Fam. 18:4; 19:3.\nSɛ e waan é yó yakpa titi’n, nán maan e ɲin tran sa nga be kun e srɛ’n be su.\n8. (a) ?Ngue ti yɛ sa ng’ɔ tɔli Piɛli su’n ɔ nin Eli liɛ’n be ti kun ɔn? (b) ?Yɛ ngue yɛ Piɛli nin Eli be ndɛ’n kle e ɔ?\n8 Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be nun’n, nán Eli kunngba yɛ srɛ kunnin i ɔ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, sa kunngba’n wa juli akoto Piɛli su wie. Le kun’n, Zezi seli Piɛli kɛ ɔ nanti nzue’n su to i lɔ. Kɛ ɔ nánti nzue’n su kɔ́’n, ɔ wunnin kɛ “aunmuan’n ti dan.” I sɔ’n ti’n, srɛ kunnin i, ɔ maan ɔ ka kan naan w’a mlɔn nzue’n i bo. (An kanngan Matie 14:30 nun.) Eli nin Piɛli be ndɛ’n kle e like cinnjin kun. Yɛle kɛ sɛ e waan é yó yakpa titi’n, nán e fa e ɲin e sie sa nga be kun e srɛ’n be su. Sanngɛ Ɲanmiɛn m’ɔ man e wunmiɛn’n, mɔ i ti yɛ e wla o su kɛ é ɲán like cɛn wie’n, i su yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin sie ɔ.\n“W’a yo kpa sɔ”\n9. Amun kan Eli i wanndilɛ’n, ɔ nin wafa nga i wun yoli i blɛ sɔ nun’n be ndɛ.\n9 Srɛ m’ɔ kunnin Eli’n ti’n, ɔ wanndi ɔli Beɛr-Seba. Klɔ sɔ’n wo Zida i ja ngua lɔ. Ɔ nin Zizreɛli be afiɛn’n ti nun kilo 150. Kɛ ɔ juli lɔ’n, ɔ yacili i sufuɛ’n lɛ. Kpɛkun i ngunmin ɔli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ. Biblu’n se kɛ “ɔ nantili cɛn [ba] kun.” Ɔ maan ɔ kwla yo kɛ ɔ tuli i bo lɔ aliɛ njɛnniɛn su sa. Kɛ ɔ́ kɔ́ kusu’n, w’a faman like fi. I akunndan’n m’ɔ sanngannin dan’n ti’n, ɔ fɛli i wun yili i aawlɛ flɛnnɛn sroesroe sɔ’n nun, ɔ nantili wia klakla sɔ’n bo. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, i wunmiɛn’n wa wieli i nun. Ɔ wunnin waka kun naan w’a trɛn i bo.—1 Fam. 19:4.\n10, 11. (a) ?Eli i Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun’n, ndɛ ng’ɔ kannin’n i bo’n yɛle benin? (b) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be wun yoli be ɔ? An fa Biblu’n nun ndɛ mma nga be o lɛ’n, be yiyi nun.\n10 Eli i wla boli i wun dan. Ɔ maan ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ fɛ i nguan’n. Ɔ seli i kɛ: “N ti-man kpa n tra-man min si mun.” Eli si kɛ i nannan nga be wuli’n, b’a kaci fa, naan be kwlá ukaman sran fi kun. (Aku. 9:10) Yɛle kɛ Eli buli i kɛ ɔ nunman sran nun kun, ɔ maan i ɲin tuli nguan’n su bɔbɔ. I sɔ ti’n, ɔ kpannin seli kɛ: “W’a yo kpa sɔ.”\n11 ?Sɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ kun i akunndan’n sanngan’n, ɔ fata kɛ i sɔ’n bo e nuan? Cɛcɛ. Afin laa yasua nin bla wie mɔ be lafi Ɲanmiɛn su’n, be akunndan’n sanngannin wie. Ɔ maan be sun flɛli wie’n. Sran sɔ’m be nun wie yɛle Rebeka, ɔ nin Zakɔbu, ɔ nin Moizi yɛ Zɔbu.—Bob. 25:22; 37:35; Kal. 11:13-15; Zɔb 14:13.\n12. ?Kɛ Eli sa’n, sɛ amun akunndan’n sanngan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ amun yo ɔ?\n12 Andɛ’n, ‘lika’n w’a yo kekle.’ I sɔ’n ti’n, sɛ sran kpanngban be wla bo be wun’n, ɔ boman e nuan. Wieliɛ bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be akunndan’n sanngan. (2 Tim. 3:1) Sɛ sa kekle kɛ ngalɛ’n sa tɔ amun su’n, amun yo kɛ Eli sa. Wafa nga amun wun yo amun’n, amun kɛn i ndɛ kle Zoova, afin “ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun.” (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4 nun.) ?Zoova jrannin Eli sin?\nZoova suannin i nuan ijɔfuɛ’n i bo\n13, 14. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova sinnin anzi’n i lika kleli kɛ i nuan ijɔfuɛ’n i ndɛ lo i ɔ? (b) ?Kɛ e si kɛ Zoova si like nga e kwlɛ i yo’n ɔ nin nga e kwlɛmɛn i yo’n, ngue ti yɛ i sɔ’n wla e fanngan ɔn?\n13 ?Kɛ Zoova o nglo lɔ níɛn i nuan ijɔfuɛ kpa sɔ’n m’ɔ o waka’n i bo’n, m’ɔ́ kpán flɛ́ wie’n, wafa sɛ yɛ amun bu i kɛ i wun yo i ɔ? Be kɛnmɛn i lele. Zoova sunmannin anzi kun Eli sin. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn Eli su lafi. Anzi’n kannin Eli blɛlɛlɛ tinngeli i naan w’a se i kɛ: “Jaso, di like.” Yɛ Eli jasoli ɔ. Ɔ́ nían ɔn, kpanwun nglɛnglɛ kun la lɛ, nzue klowa kun tɛkɛ i wun lɛ. ?Kɛ Eli wunnin i sɔ’n, ɔ yoli anzi’n i kwla? Nga Biblu’n kan’n yɛle kɛ Eli dili kpanwun’n, ɔ nɔnnin nzue’n, yɛ ɔ lali ekun. ?Kɔlɛ nán Eli i akunndan’n m’ɔ sanngannin’n ti yɛ w’a kwlá ijɔman ɔn? I kwlaa yoli o, anzi’n sɛli i sin wa wlɛli i fanngan seli i kɛ: “Jaso, di like, afin atin ng’ɔ wo ɔ nyrun’n ti tɛnndɛn kpa.”—1 Fam. 19:-7.\n14 Zoova maan anzi’n si lika nga Eli su kɔ’n, yɛ ɔ si ekun kɛ atin ng’ɔ o i ɲrun’n ti tɛnndɛn kpa. Ɔ maan sɛ b’a ukɛmɛn i’n, ɔ su kwlá juman lɔ. Nanwlɛ, i sɔ’n kle kɛ like nga e kwlɛ i yo’n ɔ nin nga e kwlɛmɛn i yo’n, e Ɲanmiɛn m’ɔ ti e ukafuɛ’n, ɔ si nun kpa tra e bɔbɔ lele. I sɔ’n gua e awlɛn su nzue dan kpa. (An kanngan Jue Mun 103:13, 14 nun.) ?Wafa sɛ yɛ aliɛ nga Eli dili’n ɔ ukɛli i ɔ?\n15, 16. (a) ?Wafa sɛ yɛ aliɛ nga Zoova mannin Eli’n ɔ ukɛli i ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e si wafa nga Zoova ukɛ i sufuɛ mun andɛ’n, i su ye ɔ?\n15 Biblu’n se kɛ: ‘Eli jasoli, ɔ dili like, ɔ nɔnnin nzue. Ɔ maan, ɔ [ɲannin] fanngan. Ɔ nantili cɛn ba ablanan, kɔnguɛ nin wia’n nun. Ɔ juli Orɛbu, Ɲanmiɛn i oka’n su lɔ.’ (1 Fam. 19:8) Kɛ nga Moizi nin Zezi be fa yoli’n sa’n, Eli w’a diman like lele cɛn ba 40 kɔnguɛ nin wia’n nun. (Tul. 34:28; Lik 4:1, 2) Nanwlɛ, atrɛ nga Zoova yili fa mannin Eli i aliɛ m’ɔ dili’n, i ngunmin w’a kwlá yimɛn i su afɛ’n kwlaa, sanngɛ aliɛ sɔ’n ukali Eli. I ti’n, bian kpɛnngbɛn sɔ’n kwla miɛnnin i ɲin nantili aawlɛ flɛnnɛn sroesroe mɔ be wunman atin trele kun sa nun’n, i nun lele cɛn ba 40.\n16 Andɛ kusu’n, Zoova suɛn i sufuɛ’m be bo. Ɔ yiman atrɛ manman be aliɛ kɛ Eli liɛ’n sa. Sanngɛ ɔ uka be naan be nin i be afiɛn’n w’a mantan titi. (Mat. 4:4) I sɔ yolɛ nun’n, ɔ fa Biblu’n nin Biblu’n i akua mun fa uka be. Sɛ é kwlá sé’n, ninnge sɔ’m be ti kɛ aliɛ sa yɛ Zoova man e ɔ. Biblu’n nun like suanlɛ’n nin e fluwa’m be nun like suanlɛ’n, be yiman e su sa’n kwlaa. Sanngɛ i sɔ’n uka e naan e su sa kekleekle’m b’a kwla sɔn e nun. Asa ekun’n, ɔ uka e naan y’a ɲan “anannganman nguan’n.”—Zan 17:3.\n17. ?Nin yɛ Eli ɔli ɔ? ?Yɛ sa cinnjin benin mun yɛ be juli lika sɔ’n nun lɔ laa ɔ?\n17 Eli nantili lele kilo 320. Kpɛkun ɔ juli Orɛbu, Ɲanmiɛn i oka’n su lɔ. Ɔ ko wluli yɛbuɛ buɛ kun nun. Laa’n sa cinnjin kpa wie’m be juli lika sɔ’n nun lɔ. Yɛle kɛ lɔ yɛ Zoova sinnin anzi kun lika kannin ndɛ kleli Moizi susrɛ kun mɔ sin taaman’n o nun’n, i nun’n niɔn. Lɔ yɛ Zoova fali Mmla’n mannin Izraɛlifuɛ mun yɛ i sin’n, ɔ nin be trali aenguɛ’n niɔn.\nZoova fɔnvɔli i nuan ijɔfuɛ’n yɛ ɔ wlɛli i fanngan\n18, 19. (a) ?Kosan benin yɛ anzi’n usali Eli ɔ? ?Yɛ Eli tɛli i su sɛ? (b) ?Ninnge nsan benin yɛ be sanngannin Eli i akunndan’n niɔn?\n18 Zoova sinnin anzi kun i lika naan ‘i nuan w’a to’ Eli Orɛbu lɔ. Ɔ usali Eli kɛ: “?Eli, ɔ yo sɛ ti yɛ a o wa-a?” E kwla se kɛ Zoova usali kosan sɔ’n amanniɛn su, afin kosan sɔ’n maan Eli tuli i klun kannin wafa nga i wun yo i’n kleli Zoova. Ɔ seli i kɛ: “[Zoova] a ti mɛn wunmuan’n i Nyanmiɛn. Kɛ n klo wɔ’n, i ti n kwlá suan-man sa nga Izraɛlfuɛ’m be yo’n i bo kun. Aenguɛ nga a nin be trali’n, b’a yi i ase, be bubuli wɔ [suwlɛ] mun, be kunnin ɔ nuan ijɔfuɛ mun. N kunngba bɔ m’an ka’n, be kunndɛ kɛ bé kún min.” (1 Fam. 19:9, 10) Eli i ndɛ sɔ’n kle kɛ sa wie’m be ti yɛ i wla boli i wun dan’n niɔn. É wá kán sa sɔ’m be nun nsan be ndɛ.\n19 I klikli’n, Eli buli i kɛ ɔ dili junman ngbɛn. Afin i afuɛ ko ju wie yɛ’n, ɔ kleli kɛ ‘ɔ klo Zoova, naan ɔ kwlá suanman sa nga Izraɛlifuɛ’m be yo’n i bo kun,’ naan ɔ fɛli i dunman’n nin i sulɛ’n fa sieli i like kwlaa ɲrun. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, Izraɛlifuɛ’m b’a kaciman. Be te yo ɲin kekle’n yɛ be lafiman Zoova su. Kpɛkun blɛ li yɛ be su sɔ Baali tɛtɛ kpa ɔ. I nɲɔn su’n, Eli seli Zoova kɛ ‘i kunngba yɛ w’a ka ɔ.’ I sɔ’n kle kɛ Eli buli i kɛ i nvle nun’n, i ngunmin yɛ ɔ te su Zoova ɔ. I nsan su’n, srɛ kunnin Eli kpa, afin b’a dun mmua b’a kun Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ kaka. Ɔ maan ɔ bu i kɛ ɔ cɛ kan’n, bé trɛ́ i bé kún i wie. Nanwlɛ, atrɛkpa’n kɛ Eli kán wafa nga i wun yo i’n i ndɛ’n, w’a yoman pɔpɔ i sa nun. Sanngɛ w’a manman tutre dilɛ’n nin ɲannzuɛn wunlɛ’n be atin naan be ɲan ta i su. Ɔ maan ɔ kannin i klun ndɛ’n kleli Ɲanmiɛn. I lɛ nun’n, ɔ kle Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be ajalɛ klanman kpa.—Jue. 62:9.\n20, 21. (a) ?Kɛ Eli ko fiali yɛbuɛ buɛ’n nun’n, ngue yɛ ɔ wunnin i ɔ? (b) ?Ngue yɛ Zoova i tinmin’n m’ɔ yili i nglo’n, ɔ kleli Eli ɔ?\n20 ?Kɛ Eli kannin wafa nga i wun fa yo i’n i ndɛ’n, ngue yɛ Zoova yoli ɔ? Anzi’n seli Eli kɛ ɔ fite ko jran yɛbuɛ buɛ’n i ɲrun lɛ. Eli ko jrannin lɛ, ɔ siman sa ng’ɔ su wa ju’n. Ɔ́ nían’n, aunmuan dan kpa kun su fita. Ɔ kpla sa wuuuu. Ɔ kpacili oka’m be nun, yɛ ɔ kpukeli yɛbuɛ’m be nun. Maan ɔ yo e kɛ e ɲin ta Eli naan ɔ su fɛ i sa kun kɛtɛ i ɲrun naan ɔ su fa kun trɛ i tralɛ’n nun sa. Afin aunmuan m’ɔ fita dan’n, ɔ su man tralɛ’n su. Kpɛkun Eli su kisakisa yɛbuɛ’n su naan w’a jran kpa, afin asiɛ’n su keje dan. I ɲin m’ɔ́ bó i bli ɔ, sin yɛ w’a tɔ lika’n nun yɛ. Ɔ maan sin’n i ta’n ti’n ɔ su sɛ i sin ko fia yɛbuɛ buɛ’n i klun lɔ.—1 Fam. 19:11, 12.\nZoova yili i tinmin’n i nglo fa fɔnvɔli Eli yɛ ɔ wlɛli i fanngan.\n21 Kɛ Biblu’n kán aunmuan’n ɔ nin asiɛ’n i kejelɛ’n, ɔ nin sin’n be ndɛ’n, ɔ seli kɛ Zoova nunman ninnge sɔ’m be nun. Eli si kɛ Zoova timan kɛ Baali m’ɔ ti ato like’n, mɔ i sɔfuɛ’m be bu i kɛ ɔ “wlanwlan ɲanmiɛn ble’n su” ɔ tɔ nzue’n sa. Ɔ si kɛ aunmuan’n nin sin’n be tinmin’n fin Zoova. Yɛ ɔ si kɛ Zoova i tinmin’n tra ninnge ng’ɔ yili be’n be kwlaa be tinmin liɛ’n, naan Zoova sɔnman ɲanmiɛn su lɔ bɔbɔ. (1 Fam. 8:27) ?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Eli wunnin be’n, be ukɛli i ɔ? Ninnge ng’ɔ wunnin be’n ti’n, srɛ w’a kunmɛn i kun, afin ɔ wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ jin i sin’n, i tinmin’n leman wunsu. I sɔ ti’n, ɔ fataman kɛ ɔ sro Akabu nin i yi Zezabɛli!—An kanngan Jue Mun 118:6 nun.\n22. (a) ?Wafa sɛ yɛ aniɛn kun ukali Eli naan w’a wun i wlɛ kɛ i junman ng’ɔ dili’n w’a yoman ngbɛn ɔn? (b) ?Yɛ atrɛkpa’n, aniɛn sɔ’n fin wan? (An nian ja ngua lɔ ndɛ’n nun.)\n22 Kɛ sin’n nuannin’n, lika’n tɔli bliin. Kpɛkun Eli tili sran “aniɛn kun,” m’ɔ usɛli i kosan ɔn. I sɔ’n ti’n, Eli kwla kɛnnin i klun ndɛ ekun. * Atrɛkpa’n, i wla’n guali ase kpa siɛn’n. Nanwlɛ, Zoova i nuan ndɛ nga sran sɔ’n kan kleli Eli wɛtɛɛ su’n, ɔ fɔnvɔli i dan. Afin ɔ uka Eli naan w’a wun i wlɛ kɛ Zoova i klun te jɔ i wun. Zoova kannin sa nga ɔ́ wá yó Baali i sɔfuɛ mun’n, i ndɛ kleli i. Nanwlɛ, Eli w’a diman junman ngbɛn. Afin Ɲanmiɛn i klun sa’n su kpɛn su kɔ. Zoova sunmannin Eli ekun. Ninnge ng’ɔ fata kɛ ɔ yo be’n, ɔ kleli i sɛsɛsɛ. I lɛ’n kleli kɛ ɔ te fa Eli te di i junman.—1 Fam. 19:12-17.\n23. ?Like nɲɔn benin yɛ Zoova yoli fa ukali Eli naan w’a buman kɛ i ngunmin yɛ w’a ka ɔ?\n23 ?Kɛ ɔ ko yo naan Eli w’a buman kɛ i ngunmin yɛ w’a ka’n, wafa sɛ yɛ Zoova ukɛli i ɔ? Ɔ yoli like nɲɔn. I klikli’n, ɔ seli Eli kɛ ɔ gua Elize i ti su ngo. Afin Elize yɛ ɔ́ sín i osu nun ɔ́ yó i nuan ijɔfuɛ ɔ. Gbanflɛn sɔ’n ukali Eli cɛli kpa. Nanwlɛ, i sɔ’n fɔnvɔli Eli dan! I nɲɔn su’n, Zoova kannin ndɛ cinnjin kpa kun kleli Eli. Ndɛ sɔ’n yoli i fɛ kpa. Ɔ seli i kɛ: “[N yacili] sran akpi nso (7.000) Izraɛl mɛn’n nun. Sran sɔ’m be liɛ’n b’a koto-man Baal nyrun, yɛ b’a tafi-mɛn i wun.” (1 Fam. 19:18) Ɔ maan nán Eli i ngunmin yɛ ɔ kali ɔ. Sran lele akpi nso b’a kplinman su kɛ bé sɔ́ Baali. Nanwlɛ, ɔ yoli Eli fɛ lele trali su. Ɔ nin i fata kɛ ɔ sɛ i sin ko uka be naan blɛ kekle sɔ’n nun’n, b’a kwla su Zoova. Ndɛ fɛfɛ sɔ mɔ Zoova sinnin i anzi’n i lika kannin kleli Eli wɛtɛɛ su’n, be kannin Eli i awlɛn’n dan.\nSɛ e yaci Zoova nun naan ɔ fa Biblu’n tinngɛ e’n, i nun ndɛ’n kwla yo kɛ sran nɛn wɛtɛɛ nga Eli tili’n sa.\n24, 25. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla tie Zoova i ‘aniɛn’n’ andɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zoova fɔnvɔli Eli’n, ngue yɛ ɔ kle kɛ ɔ sɔli nun kpa ɔ?\n24 Atrɛkpa kɛ Eli sa’n, ninnge sroesroe nga Zoova yili be’n be kwla kun e srɛ. Sɛ ɔ yo e sɔ kusu’n, ɔ ti su, afin ninnge sɔ’m be yi e Yifuɛ Zoova i tinmin’n i nglo. (Rɔm. 1:20) Ɔ fɛ i tinmin sɔ’n fa ukɛ i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun. (2 Nyo. 16:9) Sanngɛ Biblu’n yɛ Zoova fa kle e i bɔbɔ i su like kpa ɔ, afin ɔ ti i nuan ndɛ. (An kanngan Ezai 30:21 nun.) Sɛ e yaci Zoova nun naan ɔ fa Biblu’n tinngɛ e’n, i nun ndɛ’n kwla yo kɛ aniɛn wɛtɛɛ nga Eli tili’n sa. Zoova fa kle e atin, ɔ fa tu e fɔ, ɔ fa wla e fanngan yɛ ɔ fa kle kɛ ɔ klo e.\n25 ?Eli sɔli fɔnvɔlɛ nga Zoova fɔnvɔli i Orɛbu oka’n su lɔ’n i nun kpa? Ɛɛn! Afin ɔ wa suli Ɲanmiɛn juejue su ekun. Yɛ yakpa su, ɔ wa wlɛli i nvle nunfuɛ’m be su nun kpa ekun kɛ be yaci Baali sɔlɛ. Sɛ e kusu e fa Ɲanmiɛn i ‘ndɛ m’ɔ wla e fanngan’n’ e yo e awlɛn su like wie’n, e kwla lafi Zoova su kɛ Eli sa.—Rɔm. 15:4.\n^ ndɛ kpɔlɛ 22 Atrɛkpa’n, sran ng’ɔ ijɔli wɛtɛɛ su sɔ’n, i kunngba’n yɛ ɔ kannin ndɛ ng’ɔ o 1 Famiɛn Mun 19:9 nun’n wie ɔ. Aolia nun sran kun ɔn. I ndɛ mma 15 nun’n, kɛ ɔ́ kán ndɛ’n be seli kɛ [Zoova] yɛ ɔ su ijɔ ɔ. Maan e wla kpɛn su kɛ anzi nga Zoova sunmɛnnin i kɛ ɔ dun Izraɛlifuɛ’m be ɲrun mmua aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ’n, kɛ Zoova kɛ́n i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Min yɛ n sunmɛn i-ɔ.” (Tul. 23:21) Nanwlɛ, e kwlá boman sran kun i dunman trele sa kɛ i yɛ ɔ ijɔli wɛtɛɛ su’n niɔn. Sanngɛ e wun kɛ Biblu’n flɛli Zezi kɛ “Ndɛ’n.” Yɛle kɛ ka naan w’a ba asiɛ’n su wa’n, i yɛ ɔ kannin Zoova i nuan ndɛ’n kleli i sufuɛ mun ɔn.—Zan 1:1.\n?Sa benin mun ti yɛ Eli i sa sin bubuli i dan ɔn?\n?Akunndan benin yɛ Eli buli mɔ i ti yɛ i sa sin bubuli i dan trali su’n niɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Zoova wlali Eli i fanngan ɔn?\n?Sɛ amun sa sin bubu amun’n, wafa sɛ yɛ amun kwla nian Eli i ajalɛ’n su ɔ?


Sa Nglo Yilɛ 13 | Online Bible | New World Translation\nSa Nglo Yilɛ 13:1-18\nNnɛn nga i ti’n ti nso’n, ɔ fin jenvie’n nun fiteli (1-10)\nNnɛn nga i wuɛ’n ti nɲɔn’n, ɔ fin asiɛ’n bo fiteli (11-13)\nNnɛn nga i ti’n ti nso’n i wunsu’n (14, 15)\nNnɛn’n i nzɔliɛ’n nin i like nuan’n (16-18)\n13 Ɔ* ko jrannin jenvie’n i nuan aunɲan’n nun. Kpɛkun n wunnin nnɛn kun. Ɔ fin jenvie’n nun fiteli. Ɔ le wɛ blu, yɛ i ti’n ti nso. Kpɛkun famiɛn kle o i wɛ blu’m be su, yɛ Ɲanmiɛn wun sacilɛ dunman wie’m be o i ti’m be su. 2 Nnɛn nga n wunnin i’n ti kɛ kangale sa. Sanngɛ i ja’m be ti kɛ nnɛn ngble nga be flɛ i ursu’n i liɛ mun sa. Yɛ i nuan’n ti kɛ asɔmɔli liɛ’n sa. Dragɔn’n fɛli i tinmin’n nin i famiɛn bia’n, ɔ nin i kwlalɛ dan’n mannin nnɛn sɔ’n. 3 N wunnin kɛ i ti’m be nun kun ti kɛ b’a bo i fɛ yaya kpa sa. Sanngɛ kannin sɔ’n wa wuli. I sɔ’n yoli asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be ɲɛnmɛn, ɔ maan be suli nnɛn’n i su. 4 Be suli dragɔn’n, afin ɔ mannin nnɛn’n i kwlalɛ. Kpɛkun be suli nnɛn’n, be seli kɛ: “?Wan yɛ ɔ ti kɛ nnɛn’n sa-ɔ? ?Yɛ wan yɛ ɔ nin i be kwla kun-ɔn?” 5 Be mannin nnɛn’n i atin kɛ ɔ kan ndɛ dandan mun, naan ɔ saci Ɲanmiɛn wun. Be mɛnnin i atin kɛ ɔ yo sa sɔ mun anglo ablanan-nin-nɲɔn (42). 6 Yɛ ɔ ukeli i nuan sacili Ɲanmiɛn wun-ɔn. Ɔ sacili i dunman, yɛ ɔ kɛnnin i tranwlɛ’n i wun ndɛ tɛtɛ. Kpɛkun ɔ sacili be nga be tran ɲanmiɛn su lɔ’n be dunman wie. 7 Be mɛnnin i atin kɛ ɔ nin Ɲanmiɛn i sran’m be kun alɛ. Yɛ be mɛnnin i atin kɛ ɔ kwla be. Asa ekun’n, be mɛnnin i atin kɛ ɔ sie akpasua kwlaa nunfuɛ mun nin nvlenvle kwlaa nunfuɛ mun, ɔ nin be nga be kan aniɛn wafawafa kwlaa’n, ɔ nin mɛnmɛn kwlaa nunfuɛ mun. 8 Kpɛkun be kwlaa nga be tran asiɛ’n su’n, bé sú i. Kɛ ɔ fɛ i mɛn’n i bo bolɛ nun’n,* b’a klɛman be nun wie fi i dunman Bua ba mɔ be kunnin i’n, i nguan fluwa’n nun. 9 Sran ng’ɔ si fa sie’n, maan ɔ fa sie. 10 Sɛ ɔ fata kɛ be wla sran kun i bisua’n, saan bé wlɛ́ i bisua. Yɛ sran ng’ɔ kun i wiengu nin tokofi’n,* saan bé kún i nin tokofi. I lɛ nun’n, ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sran’m be tra be awlɛn, yɛ be lafi i su. 11 Kpɛkun n wunnin nnɛn kun ekun, ɔ fin asiɛ’n bo fiteli. Ɔ le wɛ nɲɔn. Be ti kɛ bua ba’m be liɛ’n sa. Sanngɛ ɔ ijɔ kɛ dragɔn sa. 12 Ɔ fa kwlalɛ nga nnɛn klikli’n le i’n fa sie sran mun nnɛn klikli’n i ɲrun lɛ. Ɔ yo maan asiɛ’n sufuɛ’m be su nnɛn klikli mɔ be boli i fɛ yaya kpa mɔ i kannin’n wuli’n. 13 Ɔ yo sa dandan mun. Ɔ yo maan sin fin ɲanmiɛn su lɔ jra asiɛ’n su. Ɔ yo i sɔ klɔ sran’m be kwlaa be ɲrun. 14 Sa dandan mɔ be mɛnnin i atin kɛ ɔ yo be nnɛn’n i ɲrun lɛ’n ti’n, ɔ laka asiɛ’n sufuɛ mun ɔ mlin be. Asa kusu’n, ɔ se asiɛ’n sufuɛ’m be kɛ be yo nnɛn mɔ be fali tokofi be finnin i’n, m’ɔ ɲannin nguan ekun’n, i wunsu kun.* 15 Be mɛnnin i atin kɛ ɔ fita nnɛn’n i wunsu nga be yoli’n i su naan ɔ mɛn i nguan, naan nnɛn’n i wunsu sɔ’n ɔ ijɔ. Kpɛkun ɔ yo naan be kun be nga be waan be suman nnɛn’n i wunsu’n. 16 Ɔ mian sran’m be kwlaa, i bakan-o, i kpɛnngbɛn-o, i aɲanbeunfuɛ-o, i yalɛfuɛ-o, i diewa-o, i kanga-o kɛ be sie be nzɔliɛ be sa fama’n su, annzɛ be ngban’n su. 17 I liɛ’n, sran ng’ɔ leman nzɔliɛ’n ɔ su kwlá toman like annzɛ ɔ su kwlá yoman like atɛ. Nzɔliɛ sɔ’n ti nnɛn’n i dunman annzɛ ɔ ti like nuan, yɛ ɔ nin i dunman’n be kɔ sɛsɛ. 18 Sran ng’ɔ si ngwlɛlɛ’n, maan ɔ wun nnɛn’n i like nuan’n i wlɛ, afin like nuan sɔ’n ti klɔ sran like nuan, yɛ ɔ ti ya nsiɛn ablesiɛn-nin-nsiɛn (666). Sran ng’ɔ si ngwlɛlɛ’n yɛ ɔ kwla wun ndɛ sɔ’n i wlɛ-ɔ.\n^ Dragɔn’n i ndɛ yɛ be kan-ɔn.\n^ Annzɛ “sran ng’ɔ fata kɛ be kun i nin tokofi’n.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be yo man nnɛn’n.”\nSa Nglo Yilɛ 13


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Mark 8\n1 Tʋ zɩɛ -a man nɛn, min "kaga 'o cin 'yɩ "nyian Zozi man. Ɛn zɩ o -blɩfɛ "ka -e 'o -blɩ dɩɛ, -a -nan nɛn yaa 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: 2 «Minnun 'labɛ, o nyrinda -sɛan 'an da. Kɔɔ yi yaaga nɛn 'gʋ, te o ya 'an "srɔn, ɛn -blɩfɛ -tʋ 'ka -wlɔ "dɩ. 3 -Te an o 'li 'o da 'o 'ci le dra -a bɛ, o man -taa tɔalɛ -sia. Ɛn "nyian bɛ, o -mienun 'sinan a -kɔɔbli.»\n4 -A -srunɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Nyin zia nɛn min -blɩfɛ ye -e 'e -nɔn -wlɛ fɛnan nɛn min 'ka 'nyɛanla 'gʋ dɩɛ -a -nan?»\n5 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «'Kpɔun a 'ka 'lɔ wɛa?»\n6 Tɔɔn e 'nan minnun "kaga zɩɛ -wlɛ 'nan, 'o -nyran "tra. E 'kpɔun 'sɔravli zɩɛ -a 'si, e Bali muo "fɔ, ɛn yaa "nɛn jɛɛn. Yaa -nɔn 'e -srunɔn lɛ 'nan, 'o -pli "o man. Ɛn waa pli o man. 7 Pɔ "wɛnwɛnnɛn -mie a "nyian -wlɔ "tiɛnnɔn. Zozi Bali muo "fɔ, ɛn yaa 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «'Ka -pli "nyian o man!» 8 Minnun pɛɛnɔn -a blɩ, o 'kan. Ɛn -a ponɛnnun nɛn o -fʋ bɛ, waa tre 'e cin man, e saannɛn 'fa 'sɔravli. 9 Minnun nɛn waa blɩ bɛ o "nɛn bɔa -kpi sinjɛn. "Bɛ -sru ɛn Zozi -si -nɔn -wlɛ 'nan 'o 'li 'o da 'o fla. 10 Ɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn -fɔ -klʋ -ji. O -kʋ 'trɛ nɛn, waa laabo Damanuta bɛ -a da.\n11 Farizɛn 'nɔn 'ta, ɛn o -sa -fɔdɩ 'sia Zozi 'va. -A man -tandɩ -le "wɛan, waa laabʋ -yrɔ 'nan, -te -yee -kɔladɩ "sia Bali va bɛ, 'e 'lɛbo "fɔ wɩ -tʋ drɛ laji. 12 Zozi flin -vɛɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn 'ka -naagʋnɔn, 'lɛbo "fɔ wɩ nɛn kaa -wɛɛman? Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, wa'a 'lɛbo "fɔ wɩ -tʋ -kɔɔnman 'ka -naagʋnɔn lɛ dɩ.» 13 -A -nan nɛn e 'si o va, e -fɔ -klʋ -ji, ɛn e -kʋ 'yi -sru.\n14 Zozi -srunɔn 'ci 'san 'kpɔun siadɩ man. 'Kpɔun -tʋwli "nɛn -wlɔ "klʋ -ji. 15 Ɛn Zozi 'wɩ pladɩ 'sia -wlɛ. Yaa 'vɩ 'nan: «'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va! Erodi 'lee Farizɛn 'nɔn 'le 'mannyan 'le "wɛan nɛn maan ve zɩɛ.»\n16 -A -nan nɛn -a -srunɔn -a vɩdɩ 'sia 'o cin yei 'nan, 'kpɔun nɛn e 'ka -kaa 'lɔ dɩɛ, -yee "wɛan nɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ.\n17 Zozi 'wɩ zɩɛ -a -kɔnnɛn 'yɩ, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Mɛ "wɛan nɛn kaa ve 'nan, 'kpɔun -le "wɛan nɛn an 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ? Ka'a tian 'wɩ 'ci manlɛ dʋʋ? Ɛn ka'a 'wɩ 'paala 'ka 'ka 'ji dʋʋ? -Mɛ "le "wɛan 'cee 'wɩ mandɩ 'lɛ 'wʋ? 18 'Ka yiɛ nɛn "ji "bɛ, fɛnan yɩvɛ "cɛɛ dʋʋ? 'Ka "trɔɛn "nɛn 'ka 'wulo -man bɛ, 'wɩ manvɛ "cɛɛ dʋʋ? 'Wɩ 'cin 'ka 'fɔala 'ka 'ji dʋʋ? 19 Tʋ nɛn an 'kpɔun 'soolu -pliman min -kpi 'soolu man -e 'o 'kan bɛ, 'kpɔun ponɛn nɛn, e -fʋ bɛ, e saannɛn 'fa wɛa?»\n20 Ɛn Zozi 'a laabʋ "nyian 'nan: «Tʋ nɛn an 'kpɔun 'sɔravli -pliman min -kpi sinjɛn man -e 'o 'kan bɛ, 'kpɔun ponɛn nɛn, e -fʋ bɛ, e saannɛn 'fa wɛa?»\n21 Zozi "e -wlɛ 'nan: «-Te 'bɛ a zɩɛ, -mɛ "le "wɛan ka'a tian 'wɩ 'ci manlɛ dɩ?»\n22 Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Bɛzaida, ɛn minnun -ta yiɛ 'wizan -tʋ -a -yrɛ. O toba -fɔ Zozi lɛ 'nan 'e klɛ "man. 23 -A -nan nɛn Zozi yiɛ 'wizan zɩɛ, -a 'kun 'e 'pɛ -man, ɛn e -kʋ -a 'fla lunɛn. E 'le 'yi 'pa -a yiɛ da, ɛn e 'e 'pɛ 'pla min zɩɛ -a da. "Bɛ -sru ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «'I fɛ -tʋ ye?»\n24 E fɛnan -nanjɛn, ɛn e 'nan: «An minnun ye. E dra "le 'nan yibanun 'bɛ cɩ 'ta wʋnan.»\n25 Ɛn Zozi 'e 'pɛ 'pla "nyian -a yiɛ da. -A -nan nɛn min zɩɛ e fɛnan 'yɩ 'wein, e beli. 26 Zozi -a 'li 'e da 'e fla 'wɩ pladɩ -a -yrɛ. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «'I 'kʋ 'i 'mangulinun va, 'pian te 'i 'ciɩla Bɛzaida 'fla yei "dɩ!»\n27 Zozi 'lee 'e -srunɔn a -kʋnan 'flanun nɛn Sezare Filipʋ "srɔn "bɛ -a da. O ya -sia, ɛn e 'wɩ 'gʋɛ -a laabʋ 'e -srunɔn 'lɔ. Yaa laabʋ 'nan: «Minnun "o 'nan, -tɩ nɛn 'maan?»\n28 Ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «Min -mienun "o 'vɩ 'nan, min -batize drɛzan Zan nɛn 'yia. Ɛn min plɔɛnnun "o 'vɩ 'nan, Bali 'lewei vɩzan Eli nɛn 'li bɛ -nyrɛn 'yia. Ɛn min -mienun "o 'vɩ 'nan, Bali 'lewei vɩnɔn nɛn 'li bɛ, -a -tʋ nɛn 'yia.»\n29 Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «Kaa "nun, "ka 'vɩ 'nan, -tɩ nɛn 'maan?»\n30 Ɛn Zozi 'o "trɔɛn nyuɔn 'wɩ pladɩ -a -wlɛ 'nan, te 'o 'yee 'wɩ vɩ min lɛ "fo "dɩ.\n31 "Bɛ -sru ɛn Zozi 'wɩ "paadɩ 'sia 'e -srunɔn 'ji. Yaa vɩdɩ 'sia -wlɛ 'nan: «Yra yɩdɩ "kaga "ta -daa "bɔlɛ 'an 'bɔ Blamin -pɩ man. Min cejenun 'lee Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn -taa 'an drɛlɛ 'o 'pɛla koda. Waan -tɛa. 'Pian -a yi yaagazan da bɛ, -e 'an 'wluan -kanɔn 'va.»\n32 E 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ -wlɛ 'wein. -A -nan nɛn Piɛri Zozi laabʋ 'o "fli yei, ɛn e 'wɩ 'pla Zozi lɛ. E -yrɛ 'nan: «Te 'i 'wɩ zɩɛ -a vɩ "fo "dɩ!»\n33 Zozi 'e 'man lila, 'e -srunɔn 'nanjɛɛn, ɛn e 'wɩ 'pla Piɛri lɛ 'klagla. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «Satan, 'i 'si 'an "srɔn "kogo! 'Wɩ nɛn 'i 'ci "nrɔnman "da "bɛ, -a 'bɔ "cɛɛ Bali -a nrɔn 'e 'ji dɩ. 'Pian 'yie ci "nrɔndɩ a blamin -le vɛ da.»\n34 -A -nan nɛn Zozi minnun pɛɛnɔn 'lee 'e -srunɔn laabʋ 'e "srɔn. Ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Te min nɛn e ya "vale 'e 'ta wʋla 'an -sru "bɛ, 'e 'bli 'si 'e 'fli da, ɛn 'e 'wɩ yra yɩdɩ man, ɛn 'e 'wɩ 'kadɩ man yiba "plan da 'vaa, -e 'e -sɔɔnla 'an -sru. 35 Min oo min nɛn e ya 'e 'ladɩ 'yee 'trɛda da bɛ, -yee 'trɛda -taa 'silɛ -yrɔ. 'Pian min nɛn 'e 'pɛ 'si -yee 'trɛda da "fo, ɛn yaa -nɔn 'mɛn 'an yɩdɩ "yi 'lee Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn yɩdɩ "yi "le "wɛan bɛ, Bali -le 'belidɩ dra -a san -le vɛ -a. 36 -Te min 'trɛda fɛ pɛɛnɔn 'yɩ, ɛn 'belidɩ 'si -yrɔ "bɛ, -a -trɔn nɛn -mɛ "a? E 'ka "fo "dɩ. 37 Kɔɔ ya'a 'kɔlaman -e 'e 'belidɩ zɩɛ -a ta pan wʋ 'e 'lɔ fɛ -tʋ -a dɩ. 38 -Naagʋnɔn 'o 'fli cɛɛn Bali man, ɛn o ya 'wɩ 'wlidɩ "kaga "drɛnan. Min nɛn, yra -a -tɛ o 'lɛ -a vɩdɩ -a 'nan 'e ya 'an -sruzan 'a bɛ, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, 'mɛn 'wɩ vɩdɩ -wlɛ yra -a -tɛ bɛ, Blamin -pɩ -yee vɛ yra -tɛa "nyian tʋ nɛn e -taa "man "bɛ -a man. E -taa 'e "tɩ "le 'tɛ 'san 'lee 'e "tɩ "le 'pasianɔn 'le 'tɛ 'san da.»


?Ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be di Nowɛli? Biblu’n kleman kɛ maan be di Nowɛli\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Venda Vietnamien Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nFLUWA NUN KANNGANFUƐ’M BE USA KƐ...\nAsiɛ wunmuan’n su’n, sran miliɔn kpanngban kpa be bu i kɛ Nowɛli’n ti Zezi i awuliɛ cɛn’n i dilɛ. ?Sanngɛ, Zezi i sɔnnzɔnfuɛ klikli m’ɔ nin be sannin nun’n, be dili Nowɛli? ?Awuliɛ cɛn dilɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? Ɔ fata kɛ e wun kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n. I liɛ’n, sɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be di Nowɛli’n, é wún i wlɛ.\nBiblu’n kleman kɛ Zezi, annzɛ laa Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa kun dili i awuliɛ cɛn. Sran ng’ɔ kan be ndɛ kɛ be dili be awuliɛ cɛn’n, be ti sran nɲɔn. Yɛ be timan Ɲanmiɛn i sufuɛ. Kɛ bé dí be cɛn sɔ’n kusu’n, be yoli sa tɛ. (Bo Bolɛ 40:20; Mark 6:21) Fluwa kun se kɛ ‘awuliɛ cɛn dilɛ’n fin be nga be suman Ɲanmiɛn’n,’ yɛ Klistfuɛ klikli’m b’a diman wie le.\nBiblu’n kleman cɛn trele nga i nun yɛ be wuli Zezi’n. Be flɛ fluwa sifuɛ kun kɛ MakKlintɔk. Yɛ kun suan Strɔngu. Be fluwa kun se kɛ: ‘Biblu’n i bue nga be flɛ i kɛ Aenguɛ Uflɛ’n, annzɛ fluwa wie fi kleman Zezi i awuliɛ cɛn’n.’ Sɛ Zezi kunndɛli kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be di i awuliɛ cɛn’n, nn ɔ yoli maan be sili cɛn nga i nun yɛ be wuli i’n.\n?Cɛn benin yɛ be wuli Zezi-ɔ?\nBiblu’n kleman kɛ Zezi bɔbɔ, annzɛ i sɔnnzɔnfuɛ kun dili Nowɛli. Katoliki’m be fluwa kun se kɛ kpɛ klikli nga bé kán Nowɛli dilɛ ndɛ’n, ‘Rɔmunfuɛ kun yɛ ɔ kɛnnin i ndɛ i fluwa kun nun-ɔn. Afuɛ 336 nun yɛ ɔ klɛli fluwa sɔ’n niɔn.’ Blɛ sɔ nun’n, nn Ɲanmiɛn maan b’a wie i nuan ndɛ’n i klɛ. Yɛ Zezi wuli w’a cɛ. MakKlintɔk nin Strɔngu be fluwa kunngba’n se kɛ ‘Ɲanmiɛn w’a seman kɛ sran’m be di Nowɛli, yɛ Aenguɛ Uflɛ’n kɛnmɛn i ndɛ.’ *\n?Cɛn benin yɛ Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be di naan be wla kpɛn i su-ɔ?\nZezi m’ɔ ti like klefuɛ dan’n, ɔ kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Yɛ Ɲanmiɛn maan be klɛ sieli i Biblu’n nun. W’a seman kɛ be di Nowɛli. Kɛ sran kun kle i wiengu kun i like’n, ɔ kunndɛ kɛ i wiengu sɔ’n fa like ng’ɔ kleli i’n su. I wafa kunngba’n, Zezi kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be fa Ɲanmiɛn i nuan “ndɛ nga be klɛli’n” su.—1 Korɛntfuɛ Mun 4:6.\nZezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun cɛn cinnjin kpa kun m’ɔ fata kɛ be di’n. Yɛle kɛ, maan be wla kpɛn i wie cɛn’n su. Blɛ ng’ɔ fata kɛ be di cɛn sɔ’n, ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ be di’n, ɔ kleli be weiin. Biblu’n kɛn i kwlaa sɔ’n i ndɛ.—Lik 22:19; 1 Korɛntfuɛ Mun 11:25.\nY’a wun kɛ Nowɛli’n ti awuliɛ cɛn dilɛ. Be nga be suman Ɲanmiɛn’n, be yɛ be kpɛli i ba-ɔ. Klistfuɛ klikli’m b’a diman wie le. Asa ekun’n, Biblu’n kleman kɛ Zezi bɔbɔ, annzɛ i sɔnnzɔnfuɛ kun dili Nowɛli. I kwlaa sɔ’n ti, asiɛ wunmuan’n su’n, Klistfuɛ miliɔn kpanngan kpa be diman Nowɛli.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí nun ekun’n, nian afuɛ 2014, Desanblu 1, blɔfuɛ nun Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 11 nun. Annzɛ kɔ ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/fr su.


Matie 4 | Online Bible | New World Translation\nSuɛn tɔnfuɛ’n sali Zezi niannin (1-11)\nZezi boli jasin bolɛ’n i bo Galile lɔ (12-17)\nƆ flɛli i sɔnnzɔnfuɛ klikli mun (18-22)\nZezi boli jasin, ɔ kleli sran’m be like, ɔ yoli sran’m be juejue (23-25)\n4 I sin’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n fali Zezi ɔli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ naan Suɛn tɔnfuɛ’n ko sɛ i nian. 2 W’a diman like lele cɛn ba ablanan (40) kɔnguɛ nin wia nun. I sin’n, awe kunnin i. 3 Yɛ Lakafuɛ’n bɛli i wun lɛ, kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Sɛ a ti Ɲanmiɛn wa’n, se yɔbuɛ nga’m be kɛ be kaci kpanwun.” 4 Sanngɛ ɔ tɛli su kɛ: “Be klɛli i kɛ: ‘Nán kpanwun ngunmin yɛ ɔ kwla yo maan sran tran nguan nun-ɔn, sanngɛ ndɛ kwlaa ng’ɔ fin Zoova nuan fite’n niɔn.’” 5 Suɛn tɔnfuɛ’n fɛ i ɔli klɔ m’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n su lɔ. Kpɛkun ɔ fɛ i sieli Ɲanmiɛn i sua’n i ti su lɔ,* 6 yɛ ɔ seli i kɛ: “Sɛ a ti Ɲanmiɛn wa’n, yaci ɔ wun nun naan tɔ asiɛ wun lɔ, afin be klɛli i kɛ: ‘Ɔ́ súnmɛn i anzi mun ɔ sin,’ yɛ ‘Bé fá ɔ be sa su. Ɔ maan ɔ ja su kplaman yɔbuɛ.’” 7 Zezi seli i kɛ: “Be klɛli i ekun kɛ: ‘Nán sa Zoova m’ɔ ti ɔ Ɲanmiɛn’n nian.’” 8 I sin’n, Suɛn tɔnfuɛ’n fɛ i ɔli anannganman su oka fleiin kpa kun su, yɛ ɔ fali mɛn wunmuan’n nun famiɛn diwlɛ’m be kwlaa ɔ nin be aɲrunɲan’n kleli i. 9 Kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Sɛ a koto min bo naan a yo like kunngba cɛ fa su min’n, ń fá ninnge kwlaa nga mun ń mán wɔ.” 10 Yɛ Zezi seli i kɛ: “Satan, jaso lɛ! Afin be klɛli i kɛ: ‘Zoova m’ɔ ti ɔ Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ fata kɛ a koto i bo-ɔ, yɛ i kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ a su i-ɔ.’” 11 Yɛ Suɛn tɔnfuɛ’n yacili i nun-ɔn. Kpɛkun anzi’m be bali be wa niɛnnin i lika. 12 Kɛ ɔ tili i kɛ be trali Zan’n, ɔ cuɛnnin i wun ɔli Galile. 13 Kpɛkun kɛ ɔ jasoli Nazarɛti’n, ɔ bali wa trannin Kapɛɛnaɔmun, jenvie’n* i nuan lɛ, Zabilɔn mɛn’n nin Nɛftali mɛn’n nun. 14 Ɔ yoli sɔ naan ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin’n, ɔ kpɛn su. Ɔ seli kɛ: 15 “Zabilɔn mɛn’n nin Nɛftali mɛn’n mɔ be o akpɔ nga be fa kɔ jenvie’n* su lɔ’n i nuan’n, Zurdɛn i bue kun lɔ’n, Galile mɔ be nga be timan Zuifu’n be sɔnnin lɔ’n! 16 Be nga be tran aosin’n nun’n, be wunnin kɛ lika’n kpajali dan kpa. Yɛ be nga be tran mɛn kun mɔ wie’n i kondro’n kata su’n i nun’n be liɛ’n, kannin kpajali be su.” 17 Kɛ ɔ fin lɛ’n, Zezi boli jasin bolɛ bo. Ɔ se kɛ: “An kaci amun akunndan’n, afin ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn dilɛ’n w’a mantan koko.” 18 Kɛ ɔ́ nánti Galile Jenvie’n i nuan lɛ’n, ɔ wunnin sran nɲɔn mɔ be ti niaan’n. Be yɛle Simɔn mɔ be flɛ i Piɛli’n, ɔ nin i niaan bian Andre. Be su gua lala jenvie’n nun, afin be ti jue trafuɛ. 19 Yɛ ɔ seli be kɛ: “An su min su, yɛ ń yó maan amún trá sran mun kɛ be fa tra jue’n sa.” 20 Be ja nun lɛ’n, be yacili be lala’m be lɛ naan b’a su i su. 21 Kɛ ɔ tuli i bo lɛ ɔli i ɲrun’n, ɔ wunnin sran nɲɔn ekun mɔ be ti niaan’n. Be yɛle Zebede i mma mun, Zaki nin i niaan bian Zan. Be nin be si Zebede be o alie’n nun, be su tanndan be lala’m be nun, yɛ ɔ flɛli be-ɔ. 22 Be ja nun lɛ’n, be yacili alie’n ɔ nin be si lɛ, kpɛkun be suli i su. 23 I sin’n, ɔ wlan sinnin Galile mɛn wunmuan’n nun, ɔ kleli like be Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun, ɔ boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n, kpɛkun ɔ yoli maan sran’m be tukpacɛ wafawafa kwlaa, ɔ nin lɛ wafawafa kwlaa ng’ɔ o be wun’n be wieli. 24 I ndɛ nga be kan’n, ɔ truli Siri mɛn wunmuan’n nun. Yɛ be fali be kwlaa nga tukpacɛ nin be wunnɛn nun yaya fanunfanun ti be o ɲrɛnnɛn nun’n, ɔ nin be nga mmusu’m be kle be yalɛ’n, ɔ nin ngbitiɛfuɛ mun, ɔ nin bubuwafuɛ mun be blɛli i, kpɛkun ɔ yoli be juejue. 25 I sɔ’n ti’n, sran kpanngban kpa be fin Galile nin Dekapɔlu* nin Zerizalɛmun nin Zide ɔ nin Zurdɛn’n i sin lɔ lika’m be nun, be suli i su.\n^ Galile Jenvie’n niɔn.\n^ Ɔ́ yó Mediterane Jenvie’n. Sanngɛ sran wie’m be waan Galile Jenvie’n niɔn.\n^ Be kwla se ekun kɛ “klɔ dandan blu mun.”


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 18\n-Kɔnnɛn pɛɛnɔn -wɛɛzan -nan -nyan wɩ\n1 "Bɛ -sru ɛn an Bali -le 'pasiazan pee 'yɩ, te e ya 'sinan laji. E ya 'plɛblɛ 'kpa, ɛn -yee 'tɛ 'san 'trɛda 'si "fo. 2 E paan 'kpa 'plɛblɛ -a vɩdɩ -a 'nan:\n«Babilɔn -nan -nyan.\nBabilɔn 'fla -dan bɛ,\n-a -nan -nyan.\nE drɛ -yʋ -wlidɩnun fla -a.\n-Yʋ -wlidɩ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn -nyɛanla 'nan nun.\n"Loman 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o 'ka 'saun Bali 'lɛ dɩ,\nɛn minnun 'ka o ye "yi "dɩɛ,\no ya -nan nun.\n[-Wi -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn\no 'ka 'saun Bali 'lɛ dɩ,\no ya -nan nun.]\n3 'Lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji minnun\nBabilɔn 'fla 'le -wɛn mlin 'e 'ciɩla "da.\n-Yɛɛ cɩ 'nan\ne o pɛɛnɔn wɛɛ 'kɔnnɛn -a.\nƐn "nyian bɛ\n'trɛda mingɔnnɛnnun -fɔ -a -sru,\nɛn o 'wɩ 'wlidɩ "tʋwli zɩɛ -a drɛ.\nƐn 'flɛ 'tannɔn nɛn 'trɛda bɛ,\no drɛ fɛnɔn 'a,\nBabilɔn 'fla yɩfɛ a "kaga "le "wɛan.»\n4 "Bɛ -sru ɛn an wei pee 'man laji. Wei zɩɛ yaa 'vɩ 'nan:\n'ka 'si Babilɔn 'fla!\n'Ka 'si 'nan nun,\n-e -yee 'wɩ 'wlidɩ 'e vɩlɛ e baa 'ka man dɩ,\n"tɔgɔ 'wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ "man "bɛ,\ne 'bɔ 'ka man.\n5 'Fla zɩɛ -yee 'wɩ 'wlidɩ a "kaga,\ne bɔa labli man.\n-Yee 'wɩ 'wlidɩnun 'bɔ zɩɛ\n-a -cin -trɔa Bali ji.\n6 'Wɩnun nɛn yaa drɛ minnun lɛ bɛ,\n'mɛn 'pasianɔn "o "dra "nyian -yee "lɛ.\nWaa 'lɛji bɔala 'e 'pa -a "fli.\n'Kulenɛn nɛn e 'wɩ 'wlidɩ 'fa 'a\nɛn yaa -nɔn minnun lɛ bɛ,\nwaa faa 'e 'pa -a "fli\n-e 'o -nɔn -yee "lɛ.\n7 'Fla zɩɛ,\nzɩ 'e 'tɔ 'wɩdɩ 'yɩ "yi\nɛn e fɛ yɩdɩ 'yɩ "yi "bɛ,\n-a da nɛn o 'tɛ "paa "da,\nɛn -a da nɛn waa ta dra -trɔdrɔ.\nYaa 'vɩ 'e 'fli man 'nan,\ne ya mingɔnnɛn -blɩnan,\nɛn -kɔnnɛn 'ka 'kalɛ 'e da dɩ,\nɛn 'e 'ta 'ka 'li 'dra -trɔdrɔ "fo "dɩ.\n8 'Wɩ nɛn yaa 'vɩ zɩɛ -yee "wɛan bɛ,\n'wɩnun nɛn o -taa "bɔlɛ "man\nyi -tʋwli "cɛ 'wlu bɛ -nyrɛn 'gʋ,\n-cɛ bɔdɩ a -tʋ,\nɛn ta drɛdɩ -trɔdrɔ a -tʋ,\nɛn dra -tɛdɩ a -tʋ.\nƐn 'tɛ 'bɛ -taa -a -nan -nyanlɛ.\nKɔɔ Minsan Bali nɛn e tin -tɛ "da "bɛ,\ne ya 'plɛblɛ.»\n9 'Trɛda mingɔnnɛnnun nɛn o -fɔ -a -sru, ɛn -yee 'wɩ 'wlidɩ zɩɛ "o drɛ, ɛn "o fɛ yɩdɩ 'yɩ "yi "bɛ, 'wɩ -taa 'nanlɛ o man. Tʋ nɛn o 'fla zɩɛ -a -yee 'tɛ 'blɩnan bɛ, -a -nan nɛn 'wɩ 'nandɩ "siala o man. 10 'Wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ 'fla zɩɛ -a man bɛ, e o -tɛa "klan -a, -yee "wɛan wa'a -kɔlaman -e 'o -pli "man "kogo dɩ. 'Pian o -fo -kɔɔbli te o -paanman. Waa ve 'nan:\n«Babilɔn 'fla -dan,\n'wɩ 'bɔ 'i man,\n'wɩ 'bɔ 'i man.\nTʋ "wɛnnɛn "cɛ 'wlu nɛn\nBali cɛɛn 'wɩ "nɛn -kɔɔndɩ man 'yiɛ.»\n11 'Wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ 'fla zɩɛ -a man bɛ, -yee "wɛan 'flɛ 'tannɔn 'wuɔdɩ "siala, kɔɔ min 'ka "nyian -wee 'flɛ 'lɔa dɩ. 12 -Wee 'flɛnun 'bɔ nɛn 'gʋ: -siga fɛnun 'lee "lala fɛnun, 'lee -kɔlɛnun nɛn o 'flɛ "mlian -siga da bɛ, 'lee mingɔnnɛnnun da sɔnun, 'lee yiba "nɛn -a 'flɛ cɩ bɛ, 'lee -fiɩ 'shɛ fɛnun, 'lee -bulalɛ fɛnun, 'lee -kɔlɛ 'kpagba, 13 'lee -laziglɔ 'tɔ 'tʋdʋ pɛɛnɔn, 'lee rɛzɛn -wɛn, 'lee 'nyrɔn, 'lee -fari puu, 'lee fei fɛ 'wlɛnun, 'lee trinun, 'lee 'blanun, 'lee -sʋnun, 'lee odronun, 'lee nɔannun.\n14 Yiba "bɛ 'wlɛ "trandɩ pɛɛnɔn nɛn yaa 'yɩ "yi "bɛ, -a -nan -nyan. Ɛn -a yɩfɛnun pɛɛnɔn bɛ, o 'san -yrɔ, wa'a "nyian taa "fo "dɩ.\n15 'Flɛ 'tannɔn nɛn o drɛ fɛnɔn 'a Babilɔn 'fla 'le "wɛan bɛ, 'wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ 'fla zɩɛ -a man bɛ, e o -tɛa "klan -a, -yee "wɛan wa'a 'kɔlaman -e 'o -pli "man "kogo dɩ. 'Pian o -fo -kɔɔbli te o -wua. 16 Waa 've 'nan:\n'I man a 'e 'padɩ\n"nɛn mingɔnnɛnnun da sɔnun -a\n'lee -siga fɛnun 'lee -kɔlɛnun nɛn\no 'flɛ "mlian -siga da bɛ -a.\n17 Ɛn tʋ "wɛnnɛn 'wlu nɛn\nBali -a pɛɛnɔn zɩɛ -a -nan -nyan.\nE bɔa 'lɛri -tʋ.»\n'Wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ 'fla zɩɛ -a man bɛ, -yee "wɛan -klʋ -dandan -fɔnɔn 'lee minnun nɛn o "ta 'ta wo ɛn o ya -klʋ 'bɔ 'ji bɛ, 'lee minnun nɛn o 'nyranman "paa -klʋ 'bɔ 'ji bɛ, 'lee minnun nɛn o 'wee -blɩfɛ ye 'yi yiɛ da bɛ, o pɛɛnɔn 'fʋ -kɔɔbli. 18 Zɩ 'fla zɩɛ e ya -blɩnan, ɛn waa 'tɛ -goei 'yɩ bɛ, ɛn o pɛɛnɔn -a vɩdɩ 'sia 'wɩ 'nanmandɩ -a 'nan: «Babilɔn 'fla -dan, 'i yra "nɛn 'fla 'ka yɩlɛ 'trɛda 'li "fo "dɩ.» 19 O 'trɛ 'wi 'o da, te o -wua 'wɩ 'nanmandɩ -a. Waa ve 'nan:\nMinnun pɛɛnɔn nɛn\n'wee -klʋ -dandannun a 'yi yiɛ da bɛ\n'i yɩfɛ a "kaga "le "wɛan.\nBali cɛɛn 'wɩ "nɛn -kɔɔndɩ man 'yiɛ.\n20 'Pian kaa nɛn ka cɩ laji bɛ,\n'lee kaa nɛn\nka cɩ Bali -le minnun -a bɛ,\nka cɩ Zozi -le 'pasianɔn 'a bɛ,\nka cɩ Bali 'lewei vɩnɔn 'a bɛ,\n'ka 'ci 'e "nran!\nKɔɔ Bali 'wɩ "nɛn kɔɔn Babilɔn 'fla -dan lɛ,\n'wɩ nɛn yaa drɛ 'cɛɛ bɛ -yee "wɛan.»\n21 -A -nan nɛn Bali -le 'pasiazan -tʋ nɛn e ya 'plɛblɛ 'kpa bɛ, e -kɔlɛbu -dan 'kpa 'sia ɛn yaa tuʋ jemie -va, ɛn yaa 'vɩ 'nan:\n«Zɩ Babilɔn 'fla -dan bɛ\no -taa -a tuʋlɛ zɩɛ,\nte wa'a "nyian -a ye 'li "fo "dɩ.\n22 Wa'a "nyian "dre "fɔ "da "fɛnun -cin 'wɩdɩ maan\n-nan 'li "fo "dɩ,\nɛn wa'a "nyian "dre maan\n-nan 'li "fo "dɩ.\nWa'a bla bʋnɔn 'ye\n'nan 'li "fo "dɩ,\nɛn wa'a "nyian fɛ -sɔndɩ -cin 'wɩdɩ maan\n23 Wa'a "nyian -kannɛn 'san ye\nɛn lɩ 'pa "fɛdinun 'ka "nyian -kɔan\nFɛ -le "wɛan nɛn 'wɩ zɩɛ e 'bɔ 'i man bɛ,\n'Yie 'flɛ 'tannɔn 'tɔ bɛ wɩɩ 'trɛ 'gʋɛ -a da.\n'Yie -dravia wɩnun drɛdɩ -a nɛn\ni 'trɛda minnun pɛɛnɔn see paa.\n24 Babilɔn 'fla -dan,\nyiɛ Bali 'lewei vɩnɔn tɛɛ,\nɛn yiɛ Bali -le minnun tɛɛ.\nƐn "nyian bɛ minnun pɛɛnɔn nɛn\nminnun o tɛɛ bɛ,\nyiɛ -maan ɛn e drɛ.\n'Wɩ zɩɛ -yee "wɛan nɛn\nBali 'wɩ "nɛn kɔɔn 'yiɛ.»\n© 1999 WBT


Matie 14 | Online Bible | New World Translation\nBe kpɛli Zan Batɛmun yofuɛ’n i ti’n (1-12)\nZezi mannin sran 5.000 be aliɛ (13-21)\nZezi nantili nzue’n su (22-33)\nZenezarɛti lɔ sran’m be juejue yolɛ (34-36)\n14 Blɛ sɔ’n nun’n, Erɔdu* m’ɔ sie mɛn’n i bue’n,* ɔ tili Zezi i wun ndɛ nga be kan’n, 2 yɛ ɔ seli i sufuɛ’m be kɛ: “Zan Batɛmun yofuɛ’n niɔn. W’a cɛn nguan, i ti yɛ ɔ yo abonuan sa mun-ɔn.” 3 Laa’n, Erɔdu* trali Zan yɛ ɔ cili i wlɛli i bisua, i niaan bian Filipu i yi Erodiadi ti. 4 Afin kpɛ sunman’n, Zan seli Erɔdu kɛ: “A leman atin jɛmɛn i.” 5 Erɔdu kunndɛli kɛ ɔ́ kún Zan, sanngɛ srɛ kunnin i sran’m be wun, afin be bu Zan Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. 6 Sanngɛ kɛ bé dí Erɔdu i awuliɛ cɛn’n, Erodiadi i wa bla’n sili able nzrafuɛ’m be ɲrun. I sɔ’n yoli Erɔdu fɛ kpa trali su. 7 Ɔ maan ɔ tali nda kɛ like kwlaa ng’ɔ srɛ i’n, ɔ́ fá mɛ́n i. 8 Yɛ i nin di wlɛli i naan w’a se kɛ: “Fa Zan Batɛmun yofuɛ’n i ti’n kpongbo vaa kun nun blɛ min wafan.” 9 Famiɛn’n i wla boli i wun. Sanngɛ nda m’ɔ tali’n ti’n, ɔ nin sran m’ɔ nin be su di like’n* be ti’n, ɔ seli kɛ be fa mɛn i. 10 Ɔ maan ɔ sunmannin sran, kpɛkun be ko kpɛli Zan i ti’n bisua lɔ. 11 Be fɛli i ti’n be sieli i kpongbo vaa kun nun, naan b’a fa man talua’n, kpɛkun i kusu ɔ fa ko mɛnnin i nin. 12 I sin’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be bali be wa fɛli i fuɛn’n naan b’a ko sie i. Kpɛkun be wa kan kleli Zezi. 13 Kɛ Zezi tili ndɛ sɔ’n, ɔ tuli i bo lɛ. Ɔ fuli alie kun nun ɔli lika diin kun nun aamiɛn. Sanngɛ kɛ sran kpanngban nga be o lika sɔ’n nun’n be sili sɔ’n, be jasoli klɔ’m be su be nantili be ja be suli i su. 14 Kɛ ɔ fin alie’n nun jrali’n, ɔ wunnin sran kpanngban kpa. Be yoli i annvɔ naan w’a yo tukpacifuɛ nga be o be nun’n, be juejue. 15 Sanngɛ kɛ aliɛ jɔli’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be bɛli i wun lɛ be wa seli i kɛ: “Lika nga e wo nun yɛ’n wo mmua, kusu aliɛ w’a dun mmua w’a san. Se nzrafuɛ’m be kɛ be wɔ. I liɛ’n, bé kwlá kɔ́ klɔ’m be su bé kó tó be aliɛ.” 16 Sanngɛ Zezi seli be kɛ: “Ɔ nunman nun kɛ be wɔ. Amun bɔbɔ amun man be like maan be di.” 17 Be seli i kɛ: “Like fi nunman e sa nun wa, saan kpanwun nnun nin jue nɲɔn.” 18 Ɔ seli kɛ: “Amun fa be blɛ min wa.” 19 Kpɛkun ɔ seli sran kpanngban nga be o lɛ’n be kɛ be trantran ase ijre’n su. I sin’n, ɔ fali kpanwun nnun mun nin jue nɲɔn mun, yɛ ɔ mɛnnin i ɲin su niannin ɲanmiɛn su lɔ naan w’a la Ɲanmiɛn ase.* Kɛ ɔ bubuli kpanwun’m be nun’n, ɔ fa mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun, kpɛkun be kusu be fa mannin sran mun. 20 Ɔ maan be kwlaa be dili, yɛ be ku yili. Be isaisali i sinsin ng’ɔ kali’n, ɔ yili gbogbo blu-nin-nɲɔn (12). 21 Be nga be dili’n, be ti yasua kɔe akpi nnun (5.000). B’a kaman bla nin ba kanngan mun b’a wlaman nun. 22 I sin’n w’a sisimɛn i bo, ɔ yoli maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be fuli alie’n nun be dunnin mmua i ɲrun, nzue’n i bue kun lɔ. Sanngɛ i liɛ’n, ɔ kali lɛ naan ɔ́ sé sran’m be kɛ be wɔ. 23 Kɛ ɔ seli sran’m be kɛ be wɔ’n, i ngunmin ɔli oka’n su lɔ Ɲanmiɛn srɛlɛ. Kɛ aliɛ sán’n, nn i ngunmin te o lɔ. 24 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn alie’n nin cenje’n be afiɛn w’a ti nun mɛtri* ya (100) w’a tra su. Yɛ nzue’n totomɛn i aɔwi, afin aunmuan’n fin be ɲrun yɛ ɔ ba-ɔ. 25 Sanngɛ nglɛmun tutu kpa mɔ lika’n te lu’n,* ɔ nantili jenvie’n su naan ɔ́ kɔ́ be wun lɔ. 26 Kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin kɛ ɔ su nanti jenvie’n su’n, be akunndan’n sanngannin naan b’a se kɛ: “Aolia nun like-ɔ!” Ɔ maan be kpannin kpa liɛ su, srɛ m’ɔ kunnin be’n ti. 27 Sanngɛ Zezi kali lɛ seli be kɛ: “An gua amun wla ase! Min-ɔn. Nán srɛ kun amun.” 28 Piɛli tɛli i su kɛ: “E Min, sɛ wɔ’n, se min kɛ n nanti nzue’n su n to ɔ lɔ.” 29 Ɔ seli kɛ: “Bla!” Yɛ Piɛli fín alie’n nun jrá-ɔ. Yɛ ɔ́ nánti nzue’n su kɔ́ Zezi wun lɔ-ɔ. 30 Sanngɛ kɛ ɔ wunnin kɛ aunmuan’n tu dan’n, srɛ kunnin i. Kpɛkun kɛ ɔ boli mlɔnlɛ bo’n, ɔ kpannin kɛ: “E Min, de min-o!” 31 Zezi ka lɛ tinngɛli i sa’n nun sɔli i nun ba, naan w’a se i kɛ: “A lafiman min su kpa. ?Ngue ti yɛ wɔ akunndan’n wa yoli nɲɔnnɲɔn-ɔn?” 32 Kɛ be fuli alie’n nun’n, aunmuan dan’n yacili tulɛ. 33 Yɛ be nga be o alie’n nun’n, be kotoli i bo be seli kɛ: “A ti Ɲanmiɛn Wa sakpa.” 34 Be kpɛli nzue’n, kpɛkun be bali Zenezarɛti. 35 Kɛ lika sɔ’n nun yasua’m be wunnin i wlɛ’n, be toli lika kwlaa nga be mantanmantan lɛ’n be nunfuɛ’m be ngaliɛ, naan sran’m b’a fa be kwlaa nga be ti tukpacifuɛ’n b’a blɛ i. 36 Yɛ be srɛli i kpa naan bé kɛ́n i tralɛ dan’n i nuan njɔlɛ’n ngunmin cɛ. Kpɛkun be kwlaa nga be kɛnnin i’n, be yoli juejue.\n^ Yɛle kɛ, Erɔdu Antipasi. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “tetraki.”\n^ Erɔdu Antipasi-ɔ. Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Nian Mt 9:10 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “ɔ yrali su.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “stadi kpanngban.” Stadi kun ti mɛtri 185.\n^ Yɛle kɛ, kɛ kɔnguɛ dɔ 3 jú’n annzɛ ɔ ko sin kan’n lele fa ju nglɛmun dɔ 6 su.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee 1 Zan 3\n☰ 1 Zan 3 ◀ ▶\n1 "Ka 'yiɔ "le zɩ -kaa "tɩ Bali -kaa 'yɩ "yi -dan, ɛn e -kaa laabʋ 'yee 'nɛnnun, ɛn -kaa ya "nyian -yee 'nɛnnun -a 'kpagba. 'Trɛdanɔn 'ka -a -ci tɔa 'nan -kaa ya Bali -le 'nɛnnun -a dɩ, kɔɔ wa'a Bali -tɔlɛ dɩ. 2 'An beenun 'bɛ nɛn 'gʋɛ, -kaa drɛ Bali -le 'nɛnnun -a, ɛn zɩ -kaa -taa "kɔnlɛ bɛ, ka'a tian -a tɔa dɩ. 'Pian tʋ nɛn Crizi -taa "man "bɛ, -kaa -kɔan "le -yee 'wɩ 'zʋ kɔɔ -kaa ye "le zɩ e cɩ bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ. 3 Min nɛn 'wɩ zɩɛ -a -cin cɩ "ji "bɛ, 'e yiɛ -tɔa 'e 'fli -va, -e 'e vɩlɛ 'e 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ "le zɩ Crizi "e drɛ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n4 Min nɛn e 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, te -a pei a 'e 'padɩ Bali man, kɔɔ 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ bɛ, e ya pei 'padɩ -a Bali man. 5 Ɛn kaa -tɔa 'nan Crizi -ta -e 'e -cee 'wɩ 'wlidɩ pɛɛnɔn bɛ -a "nɛn "wɩ yɩ, te ya'a 'wɩ 'wlidɩ "drɛlɛ dɩ. 6 -Yee "wɛan min nɛn 'o 'vale Crizi -a o ya min -tʋwli "a bɛ, ya'a 'wɩ 'wlidɩ 'dra dɩ. 'Pian bii nɛn i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, te zɩ Crizi cɩ bɛ, yi'a 'tɔa dɩ, ɛn yi'a tian Crizi -tɔlɛ "fo "dɩ.\n7 'Mɛn 'nɛnnun, te min 'e 'ka see "paa dɩ! Min nɛn e 'wɩ tɩglɩ dra Bali 'lɛ bɛ, te e ya tɩglɩ, "le Zozi a tɩglɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 8 'Pian bii nɛn i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, te Satan -le 'nɛn nɛn 'yia. -Yɛɛ cɩ 'nan, Satan 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ 'sia 'trɛda pou sianan. -Yee "wɛan nɛn Bali -pɩ -ta, 'nan -e 'e Satan -le 'nyranman srɛ.\n9 Min nɛn e cɩ Bali -le 'nɛn a bɛ, ya'a 'wɩ 'wlidɩ 'dra dɩ, kɔɔ Bali -le 'belidɩ a -a san lɔ. Ya'a 'kɔlaman te e 'wɩ 'wlidɩ "dra dɩ, e ya Bali -le 'nɛn 'a -le "wɛan. 10 'Pian bii nɛn yi'a 'wɩ tɩglɩ 'dra dɩɛ, te Bali -le 'nɛn "cɛɛ 'yia dɩ. Ɛn -te yi'a 'i "bʋɩ -tʋ ye "yi "dɩɛ, te Bali -le 'nɛn "cɛɛ 'yia dɩ. 'Wɩnun zɩɛ -a man nɛn o Bali -le 'nɛn 'lee Satan -le 'nɛn -kɔnnɛn "ye.\n'Ka cin yɩ "yi!\n11 'Wɩ nɛn -kaa man -a pou sianan "bɛ, -nyrɛn 'nan -kaa cin yɩ "yi!\n12 Te -kaa 'kɔn "le min -tʋ nɛn waa laabo Kaɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ dɩ! -Yɛɛ cɩ 'nan e ya Satan nɛn e 'wɩ 'wlidɩ "paa 'nyranman a bɛ, -yee 'nɛn 'a. Ɛn 'e -suannɛn "bʋ "tʋwli, "tɩ "tʋwli "tɛ. -Mɛ "le "wɛan nɛn yaa -tɛ "mɛn? Kɔɔ Kaɛn 'pa nyranman a -wlidɩ, 'pian -a -suannɛn "le 'pa nyranman a "yi.\n13 'An "bʋɩ Zozinɔn, -te 'trɛdanɔn 'ka 'ka 'ye "yi "dɩɛ, te 'wɩ 'e 'ka 'kan dɩ. 14 Kɔɔ -kaa -tɔa 'nan, -kaa 'sʋ 'ka -lɔ, ɛn 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, e ya -cee vɛ -a. -Kaa "bʋɩnun ye "yi "le "wɛan nɛn -kaa -tɔa zɩɛ. -Te min -tʋ a 'nan, ya'a 'e "bʋɩ -tʋ ye "yi "dɩɛ, te -a san a tian 'ka -lɔ. 15 Min oo min nɛn e "naan 'e "bʋɩ -tʋ man bɛ, te min -tɛzan nɛn -a san -a. Ɛn kaa -tɔa 'nan 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, e 'ka min -tɛzan -le vɛ -a dɩ.\n16 'Wɩ 'gʋɛ -a nɛn -kaa yɩdɩ "yi "ci -tɔa: Zozi Crizi -ka -cee "wɛan. -Yee "wɛan -kaa "ka wʋ "nyian -kaa "bʋɩnun 'tɔ 'ji. 17 -Te 'trɛda fɛnun a min -tʋ -lɔ 'nan 'e "bʋɩ -tʋ 'yɩ, te -yee "ka "dɩ, ɛn -a 'wɩ a "man "bɛ, -te -a nyrinda 'ka 'sɛnlɛ "da "dɩɛ, -a -ci a 'wein 'nan Bali -le yɩdɩ "yi 'ka -a san lɔ dɩ.\n18 'Mɛn 'nɛnnun, te -kaa min yɩ "yi -kaa 'le lou "dɩ! 'Pian -kaa drɛ wɩ 'e -kɔɔn 'nan -kaa min ye "yi. 19 'Wɩ zɩɛ -yɛɛ -kɔɔnman -cɛɛ 'nan -kaa ya Bali -le 'wɩ tɩglɩ -sru, te -kaa ci yra "tra Bali 'lɛ. 20 Ɛn -te -cee ci "nrɔndɩ tin -tɛa -kaa da bɛ, -kaa -tɔ 'nan Bali -dan "mlian -cee ci "nrɔndɩ da ɛn e -kaa drɛ wɩ pɛɛnɔn -tɔa.\n21 'An beenun, -te -cee ci "nrɔndɩ 'ka tin -tɛa -kaa da dɩɛ, te -kaa Bali trʋ 'ba -kaa 'ji le "klan -a dɩ, 22 ɛn fɛ pɛɛnɔn nɛn -kaa laabo -yrɔ "bɛ, yaa -nɔan -cɛɛ. Kɔɔ -kaa 'ta wo -yee -pei da, ɛn 'wɩ nɛn e cɩ -a -ci 'sɔ 'a bɛ, -kaa dra.\n23 Ɛn 'wɩ nɛn yaa laabʋ -kaa 'lɔ bɛ -nyrɛn 'nan, -kaa yi -tɛra 'e 'pɩ Zozi Crizi da, ɛn -kaa cin yɩ "yi "le zɩ 'e 'vɩ -cɛɛ bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ. 24 Min nɛn e 'ta wo 'wɩ nɛn Bali -a 'vɩ bɛ -a da bɛ, -a san 'lee Bali a min -tʋwli "a. Ɛn Bali 'lee -a san a min -tʋwli "a. Bali -le lei 'saun nɛn yaa -nɔn -cɛɛ bɛ, -yɛɛ -ci -kɔɔnman 'nan -kaa 'vale Bali -a -kaa ya min -tʋwli "a.


Zoova—Ɲanmiɛn i dunman’n i fa flɛlɛ’n ɔ nin i bo’n | Bibl’n Kle\n?BIBLU nga a le i’n i nun’n, wafa sɛ yɛ be kacili Jue Mun 83:18 niɔn? Biblu Traduction du monde nouveau nun’n, be kacili i kɛ: “Maan be si kɛ wɔ mɔ ɔ dunman’n yɛle Zoova’n, ɔ kunngba cɛ yɛ like fi nunman ɔ sin asiɛ wunmuan’n su ɔ.” Biblu wie mun ekun be nun’n, be kacili ndɛ mma sɔ’n i kɛ ngalɛ’n sa wie. Sanngɛ, kɛ sran kpanngban bé káci Biblu’n, be fali manmanlɛ wafa kɛ “Min” annzɛ “Anannganman” sa be sieli dunman Zoova’n i osu. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ be fa sie i Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n nun ɔn? ?Manmanlɛ wafa kun annzɛ dunman Zoova’n niɔn?\nEbre nun Ɲanmiɛn dunman’n i ndɛ mma mun\nBiblu’n nun ndɛ mma sɔ’n kan dunman kun ndɛ. Kɛ i klikli nun’n bé klɛ́ Biblu’n i dan lika Ebre aniɛn’n nun’n, dunman kpakpa yɛ ɔ o Biblu’n nun ndɛ mma ngalɛ’n nun ɔn. Ebre aniɛn’n nun fluwa mma nga be fa klɛli Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle יהוה (YHWH) Wawle nun’n, dunman sɔ’n yɛle “Zoova.” ?Biblu’n nun ndɛ mma kunngba cɛ nun yɛ be wun dunman sɔ’n niɔn? Cɛcɛ. Biblu’n i bue nga i klikli nun be kleli i Ebre aniɛn nun’n, dunman sɔ’n o nun kpɛ kɔe 7.000!\n?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i dunman’n ti cinnjin ɔn? Nian Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i ajalɛ nga Zezi Klist kleli e’n. Kɛ ɔ bo i bo sa: ‘E Si mɔ a o ɲanmiɛn su lɔ’n, maan sran’m be wun i wlɛ kɛ wɔ ngunmin yɛ a ti Ɲanmiɛn’n niɔn [maan ɔ dunman’n ɔ yo sanwun, Anuãsɛ Fuflɛ].’ (Matie 6:9) I sin’n, Zezi wa srɛli Ɲanmiɛn ekun kɛ: “N Si, yo maan ɔ dunman’n fu.” Ɲanmiɛn tɛli su kɛ: ‘M’an dun mmua yo maan n dunman’n w’a fu, yɛ n yo maan ɔ́ wá fú ekun.’ (Zan 12:28) Nanwlɛ, Ɲanmiɛn i dunman’n ti cinnjin tra like kwlaa. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ngue ti yɛ be nga be kacili Biblu’n, be nun wie’m be fali manmanlɛ wafa mun be sieli i dunman sɔ’n i osu ɔ?\nAtrɛkpa’n, like nɲɔn ti yɛ be yoli sɔ ɔ. I klikli’n yɛle kɛ sran kpanngban be waan ɔ fataman kɛ be fa dunman sɔ’n be flɛ Ɲanmiɛn. Afin andɛ’n, be siman wafa nga dunman sɔ’n i flɛlɛ’n fa ti laa’n. Laa nun’n, Ebre aniɛn’n leman ndɛ mma nga be flɛlɛ nun be uke be nuan’n (voyelles). Ɔ maan andɛ’n, sran fi kwlá siman wafa nga sran mɔ be kan be ndɛ Biblu’n nun’n be fa flɛli dunman YHWH be blɛ liɛ nun’n i kpa. ?Sanngɛ, i sɔ’n ti yɛ e su faman Ɲanmiɛn i dunman’n e flɛmɛn i ɔ? Laa kpa’n, atrɛkpa wafa nga be flɛ Zezi’n yɛle Yeshua annzɛ kusu Yehoshua. Sran fi kwlá siman wafa trele nga be flɛli i’n. Sanngɛ andɛ mɛn wunmuan’n nun’n, wafa fanunfanun nga sran kpanngban be fa flɛ Zezi be aniɛn’m be nun’n, yɛ be fa flɛ i ɔ. Kannzɛ bɔɔ be siman wafa nga Klistfuɛ klikli’m be blɛ su sran’m be flɛli dunman sɔ’n, sanngɛ be sisiman be bo naan b’a fa flɛ Zezi. I kunngba’n, sɛ a kɔ nvle uflɛ nun’n, á wún i kɛ wafa nga be flɛ ɔ dunman’n aniɛn uflɛ nun’n, ɔ́ káci kan. Ɔ maan, nán kɛ be siman wafa nga laa kpa’n be fa flɛ Ɲanmiɛn i dunman’n, i ti yɛ ɔ fataman kɛ be fa flɛ i ɔ.\nLike nɲɔn su mɔ i ti yɛ Ɲanmiɛn i dunman’n nunman Biblu’n wie’m be nun’n, ɔ fin Zuifu’m be nzuɛn’n. Be nun kpanngban be bu i kɛ ɔ fataman kɛ be bo Ɲanmiɛn i dunman’n su mlɔnmlɔn. I sɔ akunndan liɛ’n taka Biblu’n nun mmla wie mɔ b’a wunmɛn i wlɛ’n, i su. Mmla sɔ’n yɛ: ‘Nán bo min Zoova mɔ n ti ɔ Ɲanmiɛn’n min dunman’n ngbɛn, afin sran ng’ɔ bo min dunman ngbɛn’n, n su yacimɛn i lɛ, saan ń tú i fɔ.’—Ezipt Lɔ Tulɛ 20:7, NW.\nMmla sɔ’n tannin Ɲanmiɛn i dunman’n i bolɛ ngbɛnngbɛn’n. ?Sanngɛ, i sɔ’n kle kɛ be kwlá boman Ɲanmiɛn i dunman’n su aɲinyiɛ su? Nɛ́n i sɔ ɔ! Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre aniɛn’n nun’n (“Aenguɛ Laa”) i klɛfuɛ’m be kwlaa be ti sran ndɛnmanfuɛ, be niannin Mmla nga Ɲanmiɛn fa mannin laa nun Izraɛlifuɛ mun’n i su yɛ be nantili ɔ. Sanngɛ kusu’n, kpɛ sunman be fali Ɲanmiɛn i dunman’n flɛli i. I wie yɛle kɛ be fa wlali jue nga Ɲanmiɛn sufuɛ’m be yia be to be’n, be nun. Ɲanmiɛn Zoova bɔbɔ seli i sufuɛ’m be kɛ be bo i dunman be flɛ i, yɛ sran ndɛnmanfuɛ’m be niannin su be nantili. (Zoɛl 3:5; Sa Nga Be Yoli’n 2:21) I sɔ’n ti andɛ’n, Klistfuɛ’m be sisiman be bo naan b’a fa Ɲanmiɛn i dunman’n b’a flɛ i aɲinyiɛ su kɛ nga Zezi fa yoli’n sa.—Zan 17:26.\nKɛ be nga be kacili Biblu’n be fali manmanlɛ wafa’m be sieli Ɲanmiɛn i dunman’n i osu’n nun’n, be fɔnnin tɛtɛ kpa. Be yoli maan sran’m be bu i kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n ti nun naan ɔ ti like ngbɛn wie sa, sanngɛ nn Biblu’n wla sran’m be fanngan kɛ be yo Zoova “i janvuɛ.” (Jue Mun 25:14) Bu ɔ janvuɛ kpa kun i akunndan nian. ?Sɛ a simɛn i dunman’n niɔn, ɔ́ yó sɛ yɛ á kwlá yó janvuɛ kpa sakpa ɔ? ?I kunngba’n, kɛ be fa Ɲanmiɛn i dunman Zoova’n fia sran’m be wun’n, bé yó sɛ yɛ bé kwlá fá be wun mántan Ɲanmiɛn sakpa ɔ? Asa ekun’n, kɛ sran’m be faman Ɲanmiɛn i dunman’n be flɛmɛn i’n, be kwlá siman dunman sɔ’n i bo’n m’ɔ yo ɲɛnmɛn’n. ?Ɲanmiɛn i dunman’n i bo’n yɛle benin?\nƝanmiɛn bɔbɔ tuli i dunman’n i bo’n kleli i sufuɛ nanwlɛfuɛ Moizi. Kɛ Moizi usali Zoova i dunman’n, ɔ tɛli i su kɛ: “Sran’n i wafa nga n klo kɛ ń káci’n yɛ ń káci ɔ.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 3:14, NW) Wafa nga Rotherham kacili Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n yɛ: “Ń káci sran’n i wafa nga n klo’n.” Ɔ maan, Zoova kwla kaci sran’n i wafa kwlaa nga ɔ nin i fata kɛ ɔ kaci naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n. Asa ekun’n, ɔ kwla yo maan sa kwlaa ng’ɔ fata kɛ ɔ ju ninnge ng’ɔ yili be’n be lika’n naan kusu i klun sa’n w’a kpɛn su’n ɔ ju.\n?Sɛ ɔ ti kɛ a kwla kaci sran’n i wafa kwlaa nga ɔ waan á káci’n, ngue like yɛ á yó mán ɔ janvuɛ mun ɔn? Sɛ be nun kun tɔ tukpaciɛ tɛ kpa’n, a kwla kaci dɔɔtrɔ kun m’ɔ si i junman’n kpa, kpɛkun a yo i juejue. Sɛ be nun kun ekun i sa mian sika wun’n, a kwla kaci aɲanbeunfuɛ aklunyefuɛ kun kpɛkun a ti i wun ɲanman nun. Sanngɛ nanwlɛ, ninnge nga a kwlá yoman’n be sɔnnin. Kɛ e kwlaa e ti sɔ ɔ. Kɛ á súan Biblu’n nun like á kɔ́’n, á wá wún wafa nga Zoova kwla kaci sran’n i wafa kwlaa nga ɔ nin i fata’n naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n. I sɔ’n ti abonuan. Kpɛkun ɔ klo kɛ ɔ́ fá tinmin sɔ m’ɔ le i’n, ɔ́ úka be nga be klo i’n. (2 Be Nyoliɛ 16:9) Be nga be siman Zoova i dunman’n, be kwlá siman sran’n i wafa ɲɛnmɛn sɔ m’ɔ ti’n.\nNanwlɛ, ɔ nin i fata kɛ be fa Zoova i dunman’n be sie i Biblu’n nun. Dunman sɔ’n i bo’n i silɛ’n, ɔ nin i fa flɛlɛ e klunklo su Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n, ɔ uka e maan e fa e wun mantan e Si Zoova m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n kpa. *\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí Ɲanmiɛn i dunman’n, ɔ nin i bo’n, ɔ nin like nga ti yɛ ɔ nin i fata kɛ e fa e su i’n, i su like ekun’n, nian fluwa Le nom divin qui demeure à jamais, mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n i nun.


Maan sa’n kwlaa nun e yo wun ase kanfuɛ | Like suanlɛ\n“Atin nga amun Nyanmiɛn’n kle amun’n, amun fa su nin amun wun ase kanlɛ.”—MISE 6:8.\nJUE: 48, 95\n?SƐ E TI WUN ASE KANFUƐ’N...\nwafa sɛ yɛ é dí junman nga be man e’n niɔn?\nnaan be kan e ndɛ tɛ annzɛ be yi e ayɛ’n, ngue yɛ é yó-ɔ?\nngue yɛ é yó naan y’a fa ajalɛ-ɔ?\n1-3. (a) ?Ngue yɛ Zoova i nuan ijɔfuɛ m’ɔ fin Zida’n w’a yoman-ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ i bo’n gua mɛnnin i-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nZEROBOAMUN m’ɔ ti Izraɛli famiɛn’n, ɔ takali sraka yiwlɛ kun m’ɔ timan Zoova liɛ’n su’n, Betɛli lɔ. I sɔ’n ti, Zoova sunmɛnnin i nuan ijɔfuɛ kun kɛ ɔ ko bu i fɔ. Yɛ bian’n ɔli-ɔ. Ndɛ nga Zoova seli i kɛ ɔ kan’n, ɔ kan kleli famiɛn’n i weiin. I sɔ’n ti, famiɛn’n fali ya tɛ kpa. Sanngɛ, Zoova sɛsɛli i nuan ijɔfuɛ’n.—1 Famiɛn Mun 13:1-10.\n2 Zoova seli i nuan ijɔfuɛ’n kɛ nán ɔ di aliɛ lɔ, nán ɔ nɔn nzue. Yɛ atin ng’ɔ fa ɔli’n, maan ɔ fa uflɛ sɛ i sin. Kɛ Zoova i nuan ijɔfuɛ’n sɛ́ i sin’n, bian oke kun ko toli i atin’n nun. Ɔ lakali Zoova i nuan ijɔfuɛ’n kɛ Zoova yɛ ɔ sunmɛnnin i-ɔ. Ɔ seli i kɛ ɔ blɛ i awlo lɔ naan ɔ ko di like naan ɔ nɔn nzue. Zoova i nuan ijɔfuɛ’n suli i su be ko dili like. I lɛ’n nun’n, i ɲin w’a yiman Zoova. Ɔ maan, Zoova klun w’a jɔmɛn i wun. Kɛ ɔ́ sɛ́ i sin’n, asɔmɔli kun tɔli i su kunnin i.—1 Famiɛn Mun 13:11-24.\n3 Zoova i nuan ijɔfuɛ’n w’a nantiman Zoova i nuan ndɛ’n su. Ɔ suli bian oke’n su. E siman like nga ti yɛ ɔ yoli sɔ’n. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, w’a faman atin nga Zoova kleli i’n su nin i “wun ase kanlɛ.” (An kanngan Mise 6:8 nun.) Sran ng’ɔ fa atin nga Zoova kle i’n su’n, ɔ kle kɛ ɔ lafi Zoova su naan i ɲin yi i. Kɛ m’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n ti’n, ɔ srɛ Zoova titi sa’n kwlaa nun. Zoova i nuan ijɔfuɛ’n w’a yoman wun ase kanfuɛ. Afin kɛ bian oke’n kannin ndɛ uflɛ kleli i’n, w’a usaman Zoova i ngwlɛlɛ afɛ. Sa kɛ ngalɛ’n sa kwla ju e su wie. Ɔ ju wie’n, e wunman like nga Zoova kunndɛ kɛ e yo’n i wlɛ weiin kpa. Sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, é fá e wun wlá Zoova sa nun naan ɔ kle e atin. I liɛ’n, e su yoman sa tɛ.\n4. ?Ngue su yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe-ɔ?\n4 Like nga wun ase kanfuɛ’n yo’n, ɔ nin like ng’ɔ yoman’n, like suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n kleli e. Kpɛkun, like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e yo wun ase kanfuɛ’n, ɔ kleli e wie. ?Sanngɛ, wafa sɛ yɛ e kwla yo wun ase kanfuɛ kpa ekun-ɔn? Kɛ sa wie’m be ju’n, yɛ sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, bé wún i wlɛ-ɔ. I sɔ’n ti, like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe i sa nsan mɔ be kwla ju’n be su.—Nyanndra Mun 11:2.\nKƐ SA WIE’M BE JU’N\n5, 6. ?Wafa sɛ yɛ Barzilai kleli kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ-ɔ?\n5 Kɛ sa wie’m be ju’n, annzɛ kɛ be man e junman uflɛ’n, yɛ sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, be wun i wlɛ-ɔ. I lɛ nun’n, bian kun m’ɔ nin Famiɛn Davidi be nantili klanman’n, ɔ kle e ajalɛ klanman kpa. Be flɛ bian sɔ’n kɛ Barzilai. Davidi seli i kɛ ɔ nin bé trán naan ɔ́ níɛn i lika. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ le afuɛ 80. Ɔ wunnin kɛ famiɛn’n w’a bu i sran dan. Sanngɛ, ɔ seli famiɛn kɛ sɛ ɔ nin Kimamun be tran’n, ɔ flunman. Atrɛkpa’n, i wa yɛle Kimamun.—2 Samiɛl 19:31-37.\n6 ?Ngue ti yɛ Barzilai w’a kplinman su kɛ ɔ́ kó trán famiɛn’n i awlo lɔ-ɔ? Nán kɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ trɛ́n i ngunmin ti-ɔ. Kusu, nán kɛ ɔ kunndɛman kɛ famiɛn’n mɛn i junman i awlo lɔ ti-ɔ. Sanngɛ, ɔ wunnin i wlɛ kɛ ɔ kwlá yoman ninnge mun kɛ laa’n sa. I lɛ nun’n, ɔ kleli kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ. (An kanngan Galasifuɛ Mun 6:4, 5 nun.) Maan e nian Barzilai i ayeliɛ sɔ’n su. Yɛle kɛ, nán e bu e ngunmin e wun akunndan. Yɛ nán e fa e wun sunnzun e wiengu mun. Sanngɛ, maan e tu e klun e su Zoova. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ ti kpa tra kɛ be man e junman dan, annzɛ be bo e dunman’n. (Galasifuɛ Mun 5:26) Sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, e nin e niaan mun e bo’n yó kun é dí junman naan Zoova ɲan ɲrun. Yɛ é úka e wiengu mun.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:31.\n7, 8. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e lafiman e akunndan liɛ’n su-ɔ?\n7 Kɛ be ko man sran kun i junman dan, annzɛ be ko mɛn i sasu’n, wun ase kanlɛ’n kwla yo kekle mɛn i. Sanngɛ, Neemi kle e ajalɛ klanman kpa. Kɛ ɔ tili i kɛ i niaan nga be o Zerizalɛmun lɔ’n be su wun be ɲrun’n, ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ nian be lika. (Neemi 1:4, 11) Zoova tili Neemi i srɛlɛ’n. Famiɛn Artaksɛrksɛsi fɛ i sieli Zida nvle’n su. Neemi ɲannin sasu, yɛ ɔ yoli aɲanbeunfuɛ. Sanngɛ, w’a bumɛn i ngunmin i wun akunndan. Ɔ fɛli i wun wlali Zoova sa nun, yɛ ɔ kɛnngɛnnin i mmla fluwa’n nun titi. (Neemi 8:1, 8, 9) Asa ekun’n, w’a klemɛn i wiengu’m be yalɛ, annzɛ w’a mianman be kɛ be yo like be mɛn i.—Neemi 5:14-19.\n8 Maan e nian Neemi i ayeliɛ’n su. Sɛ be man e sasu, annzɛ be man e junman dan’n, maan e yo wun ase kanfuɛ titi. Nán e lafi e bɔbɔ e akunndan liɛ’n su e yo like. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ kun kwla kle kɛ ɔ lafi i bɔbɔ i akunndan liɛ’n su-ɔ? Yɛle kɛ, ɔ dun mmua fa ajalɛ. Kpɛkun i sin’n, ɔ srɛ Zoova kɛ ɔ yra su. Sɛ ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ srɛman Zoova naan w’a di asɔnun’n nun junman mun. Sran ng’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n, ɔ yoman sɔ. Kannzɛ ɔ di junman kun titi’n, sanngɛ, ɔ lafimɛn i akunndan liɛ’n su. Asa ekun’n, ɔ wun i wlɛ kɛ like ng’ɔ si i yo’n, ɔ nin Zoova liɛ’n kwlá sɛman. (An kanngan Nyanndra Mun 3:5, 6 nun.) Andɛ sran sunman be ti tutrefuɛ. Ɔ maan, be kunndɛ kɛ be bo be dunman. Ɔ fataman kɛ Zoova i sufuɛ’m be yo sɔ wie. Sɛ be man e junman cinnjin wie awlo lɔ, annzɛ asɔnun’n nun, nán e bu i kɛ y’a yo kpa y’a tra e wiengu mun. Sanngɛ, maan e wun like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo’n i wlɛ. Yɛ maan e nin e niaan mun e bo yo kun e di junman.—1 Timote 3:15.\nKƐ BE KAN E NDƐ TƐ ANNZƐ KƐ BE YI E AYƐ’N\n9, 10. ?Sɛ be kan e ndɛ tɛ naan e ti wun ase kanfuɛ’n, ngue yɛ e su yoman-ɔn?\n9 Kɛ be kan e ndɛ tɛ’n, ɔ yo e ya. I sɔ sa juli Ani su. Ani i wun’n klo i kpa. Sanngɛ, i klun jɔman. Afin, ɔ wuman ba. Yɛ i sɔ’n ti, Pɛnina m’ɔ ti i wla’n, ɔ yo i finfin cɛn kwlakwla. Cɛn kun mɔ i wla boli i wun’n, ɔ ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ Ɲanmiɛn srɛlɛ. Kɛ ɔ́ srɛ́ m’ɔ́ sún’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Eli seli i kɛ w’a nɔn nzan w’a bo. Ndɛ kɛ ngalɛ’n sa’n, ɔ yo ya dan. Sanngɛ, Ani tɛli i su aɲinyiɛ su. Kɛ i osu cɛli kpa’n, Ani ko srɛli Ɲanmiɛn ekun. Ndɛ ng’ɔ kannin’n, be kle kɛ ɔ klo Ɲanmiɛn naan ɔ lafi i su.—1 Samiɛl 1:5-7, 12-16; 2:1-10.\n10 Sran ng’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n, ɔ yo be nga be yo i tɛ’n ‘be kpa lele ɔ kwla be.’ (Rɔmfuɛ Mun 12:21) Satan yɛ ɔ sie mɛn’n niɔn. Ɔ maan, sɛ sran’m be yo e tɛ’n, ɔ fataman kɛ ɔ bo e nuan. Kɛ be yo e tɛ’n, e kwla fa ya. Sanngɛ, maan e gua e wla ase. (Jue Mun 37:1) I li kɛ e niaan Klistfuɛ’m be yo e sa’n, yɛ ɔ yo e ya dan-ɔn. Sanngɛ blɛ sɔ nun’n, maan e nian Zezi i ayeliɛ’n su. Biblu’n se kɛ: “Be kpɛli i nzowa, w’a yi-man a man-man be, [...] sanngɛ ɔ fɛ i ndɛ liɛ’n wlali Nyanmiɛn m’ɔ di ndɛ nanwlɛ’n i sa nun.” (1 Piɛr 2:23) Zezi ti wun ase kanfuɛ. Ɔ si kɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, Zoova túa sa tɛ yofuɛ’m be kalɛ. (Rɔmfuɛ Mun 12:19) I sɔ’n ti, maan e yo wun ase kanfuɛ naan sɛ ‘sran yo e tɛ’n, y’a yomɛn i wie.’—1 Piɛr 3:8, 9.\n11, 12. (a) ?Sɛ be yi e ayɛ wafa sɛ yɛ é klé kɛ e ti wun ase kanfuɛ-ɔ? (b) ?E ayeliɛ’n nin e wun wlawlalɛ nun’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti wun ase kanfuɛ-ɔ?\n11 Kɛ be yi sran kun i ayɛ dan’n, ɔ cɛman naan w’a tu i wun. Sanngɛ, Ɛstɛli kle e ajalɛ klanman kpa. Ɛstɛli ti Pɛrsi mɛn’n nun bla’m be nun klanman’n kun. I wun yoli sran’m be fɛ, yɛ be yili i ayɛ dan. Asa ekun’n, be mɛnnin i talua dilɛ ninnge mun naan ɔ yo klanman kpa ekun. Blɛ sɔ nun’n, talua kwlaa ng’ɔ fata kɛ be wɔ famiɛn’n i ɲrun naan ɔ ja be nun kun’n, be mannin be ninnge sɔ mun wie. Be yoli be sɔ afuɛ kun. Sanngɛ, Ɛstɛli yɛ famiɛn’n fɛ i yoli i yi-ɔ. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Ɛstɛli w’a yomɛn i wun dandan. Ɔ yoli bla wɛtɛɛfuɛ, nin aɲinyiɛfuɛ titi.—Ɛstɛr 2:9, 12, 15, 17.\n?Wafa nga e wlawla e wun’n, ɔ kle kɛ e bu Zoova nin e wiengu’m be akunndan, annzɛ ɔ kle kɛ e ti tutrefuɛ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 12 nun.)\n12 Sɛ e ti wun ase kanfuɛ’n, wafa nga é wláwlá e wun’n, ɔ́ klé kɛ e bu e wiengu’m be sran, naan e bu e bɔbɔ e wun sran wie. E su kunndɛman kɛ é fá e wun klé. Sanngɛ é kúnndɛ kɛ be wun e klanman’n e “anwlɛn wɛtɛɛ’n, ɔ nin diin” mɔ e ti’n nun. (An kanngan 1 Piɛr 3:3, 4 nun; Zeremi 9:23, 24) Sɛ e ti tutrefuɛ’n, ndɛ nga e kan’n, ɔ nin e ayeliɛ’n bé yí i nglo. Wie liɛ’n, e di junman kpa kun, annzɛ e si ndɛ wie mun, annzɛ e si e niaan wie mɔ be di junman dan anuannzɛ’n nun’n. I sɔ’n ti, e kwla yo maan e wiengu’m be bu i kɛ e ti e liɛ ngunmin. Wie liɛ ekun’n, sran’m be uka e naan y’a di junman cinnjin kpa kun. Sanngɛ, e kwla yo maan sran’m be bu i kɛ e ngunmin yɛ e dili-ɔ. Sɛ e yo sɔ’n, maan e wla kpɛn Zezi su. Zezi w’a yoman naan sran’m be se kɛ ɔ si ngwlɛlɛ dan. Blɛ sunman’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n yɛ ɔ boli su fa kannin ndɛ-ɔ. Afin, w’a kunndɛman kɛ sran’m be mɛnmɛn i. Ɔ kunndɛli kɛ be manman Zoova.—Zan 8:28.\nKƐ É FÁ AJALƐ’N\n13, 14. ?Kɛ é fá ajalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti wun ase kanfuɛ-ɔ?\n13 Sɛ é fá ajalɛ’n, annzɛ sɛ e wiengu mun yɛ bé fá ajalɛ’n, maan e kle kɛ e ti wun ase kanfuɛ. I wie yɛle akoto Pɔlu liɛ’n. Kɛ ɔ ɔli Sezare lɔ’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kɔ́ Zerizalɛmun naan ɔ́ gúa junman mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i’n i bo. Agabisi m’ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli i kɛ sɛ ɔ kɔ’n, i kpɔfuɛ’m bé trɛ́ i. Yɛ, be kwla kun i. I sɔ’n ti, aniaan’m be srɛli i kɛ nán maan ɔ wɔ. Sanngɛ, Pɔlu waan saan fii ɔ́ kɔ́. ?Pɔlu lafili i bɔbɔ i wun su ti yɛ ɔ yoli sɔ-ɔ? Cɛcɛ. Pɔlu ti wun ase kanfuɛ, yɛ ɔ fɛ i wla’n kwlaa gua Zoova su. Aniaan’m be ti wun ase kanfuɛ wie. I sɔ’n ti, be mannin Pɔlu i atin kɛ ɔ wɔ.—Sa Nga Be Yoli’n 21:10-14.\n14 Wie liɛ’n, e si wafa nga ajalɛ nga e fa’n i bo’n gúa’n. Yɛ wie liɛ’n, e simɛn i. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, maan e yo wun ase kanfuɛ. I liɛ’n, é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Wienun-ɔn, e kunndɛ kɛ é yó blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ. E kwla usa e wun kɛ: ?Sɛ n tɔ tukpacɛ’n, ngue yɛ ń yó-ɔ? ?Yɛ sɛ n si’n annzɛ min nin’n tɔ tukpacɛ naan ɔ fata kɛ n niɛn i lika’n nin? ?Kɛ ń wá yó oke’n, ngue yɛ ń yó-ɔ? E kwla bu sa kwlaa sɔ’m be akunndan, yɛ e kwla srɛ Ɲanmiɛn e jran su kpa. Sanngɛ, e su kwlá ɲanman kosan kunngun sɔ’m be su tɛlɛ’n. (Akunndanfuɛ’n 8:16, 17) Sanngɛ, sɛ e lafi Zoova su’n, é wún i wlɛ kɛ e kwlá yoman ninnge’n ngba. Asa ekun’n, é kúnndɛ afɔtuɛ e fluwa’m be nun. É úsa ngwlɛlɛ afɛ. Yɛ é srɛ́ Zoova naan ɔ kle e atin. Kpɛkun, atin ng’ɔ kle e’n, é fá su. (An kanngan Akunndanfuɛ’n 11:4-6 nun.) Sɛ e yo sɔ’n, Zoova yrá ajalɛ nga é fá’n su. Annzɛ é wún ajalɛ uflɛ mɔ e kwla fa-ɔ.—Nyanndra Mun 16:3, 9.\nLIKE NGA É YÓ NAAN Y’A YO WUN ASE KANFUƐ TITI’N\n15. ?Ngue ti yɛ sɛ e bu Zoova i akunndan’n, é yó wun ase kanfuɛ-ɔ?\n15 ?Ngue yɛ é yó naan y’a yo wun ase kanfuɛ titi-ɔ? Ɔ ti like nnan. I klikli’n yɛle kɛ maan e bu Zoova i akunndan naan e wun i wlɛ kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli naan e ti klɔ sran. (Ezai 8:13) Maan ɔ kpɛn e klun titi kɛ Ɲanmiɛn Kpli yɛ e su i-ɔ. Nán klɔ sran annzɛ anzi wie yɛ e su i-ɔ. Sɛ e wun i wlɛ sɔ titi’n, é yó wun ase kanfuɛ “Nyanmiɛn b’ɔ kwla sa kwlaa yo’n i nyrun.”—1 Piɛr 5:6.\n16. ?Ngue ti yɛ sɛ e bu klolɛ mɔ Zoova klo e’n i akunndan’n, é yó wun ase kanfuɛ-ɔ?\n16 Like nɲɔn su m’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle kɛ, maan e bu klolɛ dan mɔ Zoova klo e’n i akunndan. Pɔlu fali asɔnun’n sunnzunnin klɔ sran wunnɛn’n. Zoova yoli maan e wunnɛn’n i wun ninnge’n kwlaa be ti cinnjin. (1 Korɛntfuɛ Mun 12:23, 24) I wafa kunngba’n, e kwlaa e ti Zoova i cinnjin asɔnun’n nun. Ɔ faman e sunnzunman e wiengu uflɛ. Yɛ kannzɛ e yo sa tɛ’n, ɔ yaciman e klolɛ. Kɛ mɔ Zoova klo e’n ti’n, e wla gua ase.\n17. ?Ngue ti yɛ like nga e bu e wiengu mun kɛ nga Zoova bu be’n sa-ɔ?\n17 Like nsan su m’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle kɛ, maan e bu e wiengu mun kɛ nga Zoova bu be’n sa. I liɛ’n e su kunndɛman dunman. Yɛ sa’n kwlaa nun’n, e su kunndɛman kɛ é klé be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Sanngɛ, é úsa e wiengu’m be ngwlɛlɛ afɛ. Kpɛkun, sɛ be kle e like’n e su siman akplowa. (Nyanndra Mun 13:10) Sɛ be man e niaan’m be junman cinnjin wie mun’n, ɔ́ yó e fɛ. Kpɛkun, junman mɔ Zoova man e kwlakwla’n ti’n, é lɛ́ i ase.—1 Piɛr 5:9.\n18. ?Ngue yɛ é yó naan e klun akunndan’n w’a yo kpa-ɔ?\n18 Like nnan su m’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle kɛ, maan mmla nga be o Biblu’n nun’n be ka e klun naan e klun akunndan’n yo kpa. Mmla sɔ’m be ti’n, e si Zoova bɔbɔ i akunndan’n. Sɛ sa kun yo i fɛ annzɛ ɔ yomɛn i fɛ’n, e wun i wlɛ. Kɛ e bu ninnge mun kɛ nga Zoova fa bu be’n sa’n, e fa ajalɛ nga be jɔ i klun’n. Kɛ é súan Biblu’n nun like’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn, yɛ maan e nanti like nga e suan’n su. Sɛ e yo sɔ’n, e klun akunndan’n yó kpa. (1 Timote 1:5) Asa ekun’n, e wiengu’m be ndɛ ló e. Sɛ e yo ninnge sɔ mun’n, Zoova waan ɔ́ yó maan é “yó sran kpa mlɔnmlɔn.” I wie yɛle kɛ, é yó wun ase kanfuɛ dan.—1 Piɛr 5:10.\n19. ?Ngue yɛ maan é kwlá yó wun ase kanfuɛ titi-ɔ?\n19 Like suanlɛ nga i ndɛ kpɔlɛ nɲɔn klikli’n nun’n, e kannin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun m’ɔ fin Zida’n i ndɛ. Like ng’ɔ yoli’n, ɔ nin i agualiɛ’n, nán e wla fi su. Yɛle kɛ, w’a yoman wun ase kanfuɛ. I sɔ’n ti, ɔ nin Zoova be afiɛn’n sacili, yɛ ɔ wuli. Kɛ sa wie ju’n, wun ase kanlɛ’n kwla yo kekle. Sanngɛ, Ɲanmiɛn i sufuɛ sunman be wun ndɛ’n kle kɛ e kwla yo wun ase kanfuɛ blɛ kwlaa nun. Kɛ é sú Zoova m’ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ fata kɛ e lafi i su kpa tra laa’n. (Nyanndra Mun 8:13) Kannzɛ sa ng’ɔ o e su’n ti sɛ’n, e kwla nanti atin nga Zoova kle e’n su. Sran ng’ɔ yo sɔ’n, i liɛ su ti ye. I sɔ’n ti, atin nga Zoova kle e’n, maan e mian e ɲin e fa su nin e wun ase kanlɛ tititi.


Biblu’n nun ndɛ: Mardose nin Ɛstɛli - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nMAAN e sa e sin kan, kwlaa naan Ɛsdrasi w’a sɛ i sin Zerizalɛmu lɔ’n. Mardose nin Ɛstɛli yɛ be ti Izraɛlifuɛ nun sran dandan Pɛrsifuɛ’m be nvle nun ɔn. Afin Ɛstɛli ti famiɛn bla yɛ Mardose m’ɔ ti i si i niaan bian wa’n, sɛ famiɛn’n nunman lɛ’n, i yɛ ɔ sin i osu ɔ. Amun maan e nian wafa nga i sɔ’n fa yoli’n.\nKɛ Ɛstɛli i si nin i nin bé wú’n nn ɔ te yo bakan kpa, ɔ maan Mardose yɛ ɔ tɛli i ɔ. Asierisi, m’ɔ ti Pɛrsifuɛ’m be famiɛn’n, ɔ le i sua dan kun Sizi lɔ. Yɛ Mardose ti i sua nun junman difuɛ. Sanngɛ, cɛn kun’n famiɛn’n i yi Vasti i ɲin w’a yimɛn i, i sɔ’n ti’n famiɛn’n jali bla uflɛ fa yoli i famiɛn bla. ?Amun si bla nga ɔ fali’n? Ɛɛn, Ɛstɛli m’ɔ ti talua klanman kpa’n, i yɛ ɔ fɛli i ɔ.\n?Amun wun sran nga ɔ yo i wun kpakpa mɔ sran’m be koto i bo lɛ’n? Be flɛ i Aman. Pɛrsifuɛ’m be nvle nun sran dan’n kun ɔn. Aman kunndɛ kɛ Mardose nga e wun i m’ɔ ti ase lɛ’n, ɔ koto i bo wie. Sanngɛ, Mardose su yomɛn i sɔ. I waan ɔ kotoman sran klunwifuɛ kɛ i sa’n i bo. I sɔ’n ti’n, Aman fali ya dan kpa. Ɔ maan like nga ɔ wa yoli’n yɛ.\nAman tɔnnin Izraɛlifuɛ’m be suɛn kleli famiɛn’n. Ɔ seli kɛ, ‘nvle tɛ kun o wa, ɔ diman ɔ mmla’m be su.’ Ɔ maan ɔ fata kɛ ‘be nunnun be.’ I sɔ nun’n, nn Asierisi siman kɛ i yi Ɛstɛli ti Izraɛlifuɛ. I ti’n famiɛn’n tieli Aman i ndɛ’n, yɛ ɔ mannin mmla nin cɛn kɛ be nunnun Izraɛlifuɛ’m be ngba’n.\nKɛ Mardose tili mmla sɔ’n, awlabɔɛ dan tɔli i su. I sɔ’n ti’n ɔ ko mannin Ɛstɛli i ngaliɛ kɛ: ‘Ko to famiɛn’n naan srɛ i e ti.’ Pɛrsifuɛ’m be mmla nun’n, sɛ famiɛn’n w’a flɛman wɔ’n a kwlá ko wunmɛn i wun. Sanngɛ i sɔ yɛ Ɛstɛli yoli ɔ. B’a flɛmɛn i yɛ ɔ wɔli ɔ. Kɛ famiɛn’n wunnin i’n, ɔ fɛli i sika ɔkwlɛ kpɔnman’n ɔ fa tinngɛli i ɲrun. I sɔ’n kle kɛ ɔ fataman kɛ be kun i. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ɛstɛli flɛli famiɛn’n nin Aman kɛ be wa di like. Kɛ bé dí like’n, famiɛn’n seli Ɛstɛli kɛ sɛ i waan ɔ srɛ like’n, ɔ srɛ. Ɛstɛli tɛli i su kɛ, sɛ ainman ɔ nin Aman be ba aliɛ dilɛ ekun’n yɛ ɔ́ kán ndɛ’n klé i ɔ.\nKɛ bé dí aliɛ’n, Ɛstɛli seli famiɛn’n kɛ: ‘Min nin min nvlefuɛ mun, be su wa nunnun e.’ Kɛ ɔ kannin sɔ’n yɛ famiɛn’n fali ya ɔ. Ɔ usali kɛ: ‘?Wan yɛle i sɔfuɛ’n? ?Sran nga ɔ bu angunndan sɔ’n wo nin?’\nYɛ Ɛstɛli tɛli i su kɛ: ‘E kpɔfuɛ sɔ’n yɛle Aman, klunwifuɛ tɛ sɔ’n!’\nƆ maan famiɛn’n wa fali ya dan kpa siɛn’n. Yɛ ɔ seli kɛ be kun Aman. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, yɛ famiɛn’n fali Mardose sieli i be nga be mɛntɛn i’n, be nun klikli’n niɔn. Sɛ famiɛn’n nunman lɛ’n, i yɛ ɔ o lɛ ɔ. I ti’n, Mardose maan be kpɛli mmla uflɛ kun. Mmla sɔ’n man Izraɛlifuɛ’m be atin kɛ be nunnunlɛ cɛn nun’n, be kwla kpli be ti. Siɛn’n kɛ mɔ Mardose wa kacili sran dan’n ti, sran sunman be ukali Izraɛlifuɛ mun naan b’a de be be kpɔfuɛ’m be sa nun.\nBiblu’n nun Ɛstɛr i fluwa’n.\n?Wan yɛle Mardose nin Ɛstɛli?\n?Ngue ti yɛ famiɛn Asierisi waan ɔ́ já bla uflɛ ɔ, yɛ wan yɛ ɔ fɛli i ɔ?\n?Wan yɛle Aman, yɛ ngue ti yɛ ɔ fali ya ɔ?\n?Mmla benin yɛ be kpɛli ɔ? ?Yɛ kɛ Ɛstɛli tili Mardose i ngaliɛ’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ juli Aman su ɔ? ?Yɛ ngue yɛ Mardose ɲɛnnin i ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲannin be ti be kpɔfuɛ’m be sa nun ɔn?\nKanngan Ɛstɛr 2:12-18 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Ɛstɛli yili i nglo kɛ ‘awlɛn wɛtɛɛ’ ɲanlɛ ‘nin diin’ yolɛ’n ti cinnjin ɔn? (Ɛst. 2:15; 1 Piɛ. 3:1-5)\nKanngan Ɛstɛr 4:1\n?Kɛ nga Ɛstɛli fa kleli kɛ ɔ suan Ɲanmiɛn nanwlɛ sulɛ’n i bo’n, andɛ kusu ngue like yɛ e kwla yo m’ɔ kle kɛ e kpɔciman Zoova naan e fa e wla kwlaa e guɛ i su ɔ? (Ɛst. 4:13, 14; Mat. 5:14-16; 24:14)\nKanngan Ɛstɛr 7:1-6 nun.\n?Kɛ nga be fa kleli Ɛstɛli i yalɛ sa’n, wafa sɛ yɛ andɛ be kwla kle Ɲanmiɛn sufuɛ’m be yalɛ wie ɔ? (Ɛst. 7:4; Mat. 10:16-22; 1 Piɛ. 2:12)


Ɔ yo awlobo’m be ye—An fua kpa\nSɛ amun fua kɛ amún trán likawlɛ’n, amun aja’n yó kɛ mmeli mɔ i blalɛ’n trɛ i ase’n sa.\nYasua nin bla nga be fuali kpa kɛ bé trán likawlɛ titi’n, be bumɛn i kɛ aja’n ti le nɲɔn kun like. Kannzɛ bɔbɔ ndɛ tɔ be afiɛn’n, be si kɛ be su titiman nun. I sɔ’n ti, be wla gua ase.\nYasua nin bla wie’m be o lɛ’n, be wiengu mun annzɛ be awlofuɛ’m be ti yɛ be te ja-ɔ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ fualɛ nga yasua kun nin i yi be fuali kɛ bé trán titi’n, ɔ nin be wiengu klolɛ nin be wiengu sran bulɛ’n, yɛ ɔ yo naan be ka aja nun titi-ɔ.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Nán maan yasua kusu yrɛ i yi’n.”—1 Korɛntfuɛ Mun 7:11.\n“Kɛ yasua kun nin i yi be fua kɛ bé trán likawlɛ titi’n, be faman be wiengu kun’n i wun ya ndɛndɛ. Sanngɛ be yaci sa cɛ, yɛ be kpata be wiengu ndɛndɛ. Kɛ sa kekle wie ju’n, be seman kɛ be lemɛn i yowlɛ naan ɔ fata kɛ be yra.”—Mika.\nYasua nin bla nga b’a fuaman kɛ bé trán likawlɛ titi’n, kɛ ndɛ tɔ be afiɛn’n, be se be wun kɛ: ‘E sran nɲɔn’n e kwlá tranman likawlɛ.’ Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, like nga be ko yo naan b’a yra’n, yɛ be bu i akunndan-ɔn.\n“Sran kpanngban be se be wun kɛ sɛ be ja sran kun naan be wun kɛ be afiɛn sɛman’n, be kwla yra. Yasua nin bla nga be bu i sɔ akunndan naan b’a ja’n, e kwla se kɛ be aja’n i bo’n w’a wlaman ase kpa. Afin, b’a fuaman kɛ bé ká likawlɛ titi.”—Jenin.\nAMUN BU KOSAN YƐ’M BE AKUNNDAN\n?Kɛ ndɛnngan tɔ amun afiɛn’n, ...\namun se amun wun kɛ sɛ amun si sɔ’n, nn amun a jaman?\namun bu yasua annzɛ bla uflɛ mɔ amun kwla jɛ i’n i akunndan?\namun se amun wiengu kun’n kɛ amun jɛmɛn i kun, annzɛ amún kó kúnndɛ sran uflɛ m’ɔ klo amun’n?\nSɛ amun wun kɛ amun yo ninnge sɔ’m be nun kun bɔbɔ’n, amun fa ajalɛ ndɛndɛ. Yɛle kɛ, amun fua kpa kɛ amún trán likawlɛ titi.\n?Fualɛ nga e fuali laa kɛ é trán likawlɛ titi’n, w’a kan ase? ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, ngue ti-ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a fua kpa kɛ é trán likawlɛ titi-ɔ?\nCɛn kunngun’n, amun klɛ ndɛ wie fa kle amun wun’n annzɛ amun yi’n kɛ amun klo i.\nAmun fa amun yi’n annzɛ amun wun’n i foto sie amun tabli’n su amun junman’n su lɔ.\nCɛn kwlakwla’n, sɛ amun o junman’n su lɔ annzɛ lika uflɛ o, maan amun flɛ amun yi’n annzɛ amun wun’n telefɔnun nun.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Like nga Nyanmiɛn kan be bo nun’n, nán maan sran fi ti be nun.”—Matie 19:6.