?Ngue yɛle “Babilɔni klɔ dan’n”?—Sa Nglo Yilɛ fluwa’n nun nzɔliɛ | Biblu’n Kle\nSA NGLO YILƐ fluwa nun’n, ndɛ mma wie’m be kan ninnge wie mɔ be ti nzɔliɛ ninnge’m be ndɛ. (Sa Nglo Yilɛ 1:1) I wie yɛle bla mɔ be klɛli dunman “Babilɔni klɔ dan’n,” i ngban su’n. Bla sɔ’n ti “sran kpanngban, nin mɛnmɛnfuɛ mun” be su. (Sa Nglo Yilɛ 17:1, 5, 15) Kɛ mɔ bla jrɛiin kun kwlá yomɛn i sɔ like’n ti’n, i sɔ’n kle kɛ Babilɔni klɔ dan’n ti nzɔliɛ like. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ngue like yɛ ɔ ti i nzɔliɛ ɔ?\nSa Nglo Yilɛ 17:18 se kɛ bla kunngba sɔ m’ɔ ti nzɔliɛ like’n, yɛle ‘klɔ dan m’ɔ sie asiɛ’n su famiɛn mun’n.’ Ndɛ mma ‘klɔ’n,’ ɔ kle kɛ sran kpanngban be o anuannzɛ kun nun. Kɛ mɔ “klɔ dan” sɔ’n “sie asiɛ’n su famiɛn mun’n” ti’n, bla mɔ be flɛ i Babilɔni klɔ dan’n, ɔ ti anuannzɛ dan kun mɔ i kwlalɛ’n ju asiɛ’n i lika kwlaa ɔ. Ɔ maan, ɔ ti asiɛ wunmuan’n sufuɛ’m be sielɛ wafa kun. ?Sanngɛ mɛn’n i sielɛ wafa benin ɔn? Ɲanmiɛn sulɛ nun mɛn’n i sielɛ wafa liɛ’n niɔn. Nian wafa nga Sa Nglo Yilɛ fluwa’n nun ndɛ wie’m be kle i sɔ liɛ’n.\nSran sielɛ’n, ɔ kwla yo politiki nun annzɛ aata dilɛ nun, annzɛ kusu Ɲanmiɛn sulɛ nun. Bla mɔ be flɛ i Babilɔni klɔ dan’n, ɔ kwlá yoman politiki nun mɛn’n i sielɛ wafa’n, afin Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan ‘asiɛ’n su famiɛn mun’ mɔ yɛle mɛn’n nun politikifuɛ mun’n, “be nin i be lali.” Kɛ be se kɛ ɔ nin asiɛ’n su mɛn siefuɛ’m be lali’n, i sɔ’n yɛle kɛ ɔ nin be trali aenguɛ, kpɛkun ɔ yoli like kwla ng’ɔ kwla yo’n naan w’a ɲan kwlalɛ naan w’a sie be. I sɔ’n ti yɛ be flɛ i ‘tekle bla dan’n,’ niɔn.—Sa Nglo Yilɛ 17:1, 2; Zak 4:4.\nBabilɔni klɔ dan’n kwlá yoman aata dilɛ nun mɛn’n i sielɛ wafa’n kusu, afin kɛ bé wá núnnún i’n, ‘asiɛ’n su aata difuɛ mun’ mɔ be ti mɛn’n nun aata dilɛ’n i nzɔliɛ’n, bé sún i. I kpa’n bɔbɔ, asiɛ’n su famiɛn mun nin aata difuɛ mun bé ‘jrán mmua lɔ’ yɛ bé níɛn i ɔ. (Sa Nglo Yilɛ 18:3, 9, 10, 15-17) Ɔ maan, ɔ ti weiin kɛ Babilɔni klɔ dan’n timan politiki nun annzɛ aata dilɛ nun mɛn’n i sielɛ wafa kun, sanngɛ ɔ ti Ɲanmiɛn sulɛ nun mɛn’n i sielɛ wafa kun.\nLike nga ɔ kle ekun kɛ Babilɔni klɔ dan’n ti Ɲanmiɛn sulɛ nun like’n, yɛle ndɛ m’ɔ se kɛ ɔ fɛ i ‘bae’ dilɛ’n laka nvlenvlefuɛ’m be kwlaa’n. (Sa Nglo Yilɛ 18:23) Kɛ mɔ bae dilɛ kwlaa fin mmusu mun’n ti’n, sɛ Biblu’n se kɛ Babilɔni klɔ dan’n ti ‘mmusu nin tete anunman mɔ sran’m be kpɔ be’n be sua’n,’ i sɔ’n boman e nuan. (Sa Nglo Yilɛ 18:2; Mmla’n 18:10-12) Kɛ mɔ mɛn sielɛ wafa sɔ’n ɔ fɛ i ɲin ci Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i tɛtɛ kpa’n ti’n, ɔ kle ‘Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun’ nin ‘Ɲanmiɛn i sran mun’ be yalɛ. (Sa Nglo Yilɛ 18:24) I kpa bɔbɔ’n, kɛ mɔ Babilɔni klɔ dan’n ɔ kpɔ Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i dan’n ti’n, ɔ kle ‘be nga be lafi Zezi su’n’ be yalɛ tɛtɛ kpa, kpɛkun ɔ kun be bɔbɔ. (Sa Nglo Yilɛ 17:6) Ɔ maan, bla sɔ mɔ be flɛ i Babilɔni klɔ dan’n, ɔ ti mɛn wunmuan’n nun Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be timan su’n’n mɔ be fa sie sran mun’n, be nzɔliɛ. Ɲanmiɛn sulɛ wafa kwlaa nga ɔ fɛ i ɲin ci Ɲanmiɛn Zoova’n, ɔ o i sɔ mɛn’n i sielɛ wafa’n nun wie.


1 Korɛntifuɛ Mun 11 | Online Bible | New World Translation\n1 Korɛntifuɛ Mun 11:1-34\n“Maan amun nian min liɛ’n su yo” (1)\nSran ng’ɔ sie i wiengu, ɔ nin be ti katalɛ (2-16)\nE Min’n i nnɔsua nun aliɛ’n (17-34)\n11 Maan amun nian min liɛ’n su yo kɛ nga n kusu n nian Klisi liɛ’n su n yo’n sa. 2 Ń yó amun mo. Afin sa’n kwlaa nun’n, amun wla kpɛn min su. Kpɛkun ninnge nga n kleli amun kɛ an yo be’n, amun nian su yo. 3 Sanngɛ n kunndɛ kɛ amun si kɛ Klisi’n yɛ ɔ sie yasua-ɔ. Yasua kusu yɛ ɔ sie bla-ɔ. Yɛ Ɲanmiɛn kusu sie Klisi’n. 4 Yasua kwlaa ng’ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn annzɛ ɔ́ íjɔ Ɲanmiɛn nuan mɔ like kɛtɛ i ti’n, ɔ gua i siefuɛ’n i ɲin ase. 5 Sanngɛ bla ng’ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn annzɛ ɔ́ íjɔ Ɲanmiɛn nuan m’ɔ kɛtɛmɛn i ti’n, ɔ gua i siefuɛ’n i ɲin ase. I kunngba’n yɛle bla ng’ɔ kpu i ti’n su’n i liɛ’n. 6 Bla ng’ɔ kɛtɛmɛn i ti’n, maan ɔ yi i ti’n. Sanngɛ sɛ bla kun wun kɛ sɛ ɔ yi i ti’n annzɛ ɔ kpu i ti’n su’n, nn w’a guɛ i bɔbɔ i ɲin ase’n, maan ɔ kɛtɛ i ti. 7 Ɔ fataman kɛ yasua kɛtɛ i ti. Afin Ɲanmiɛn yili i kɛ i bɔbɔ sa, yɛ yasua’n yi Ɲanmiɛn i aɲrunɲan’n i nglo. Sanngɛ bla yi yasua i aɲrunɲan’n i nglo. 8 Afin yasua finman bla. Sanngɛ bla fin yasua. 9 Ng’ɔ o su ekun’n yɛle kɛ nán bla ti yɛ be yili yasua-ɔ. Sanngɛ yasua ti yɛ be yili bla-ɔ. 10 I sɔ’n ti’n, ɔ nin anzi’m be ti’n, ɔ fata kɛ bla’n fa like kun m’ɔ kle kɛ ɔ lo i wun mɛn i wun’n kɛ ɔ sie i’n, ɔ kɛtɛ i ti. 11 Asa ekun’n, e Min’n i liɛ’n, sɛ bla nunman lɛ’n, yasua kwlá tranman lɛ. Yɛ sɛ yasua nunman lɛ’n, bla kwlá tranman lɛ. 12 Afin i wafa kunngba nga bla fin yasua’n, yasua kusu fin bla. Sanngɛ like kwlaa fin Ɲanmiɛn. 13 Amun bɔbɔ amun bu i akunndan nian. ?Sɛ bla kun srɛ́ Ɲanmiɛn naan w’a kɛtɛmɛn i ti’n, i sɔ’n nin i fata? 14 ?Wafa nga be fa yili yasua nin bla’n, ɔ kleman kɛ sɛ yasua’n i timuɛn’n ti tɛnndɛn’n, ɔ ti ɲannzuɛn? 15 ?Asa kusu’n, i sɔ’n kleman kɛ sɛ bla’n i timuɛn’n ti tɛnndɛn’n, ɔ ti i aɲrunɲan? Afin be fɛ i timuɛn’n be mɛnnin i kɛ ɔ fa kɛtɛ i wun. 16 Sanngɛ nja, sɛ sran kun waan ɔ́ jrán mmla uflɛ su naan ɔ́ sí akplowa’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Sanngɛ e liɛ’n, e leman mmla uflɛ. Yɛ Ɲanmiɛn i asɔnun’n i nunfuɛ’m be leman mmla uflɛ kusu. 17 Sanngɛ ndɛ nga ń kɛ́n i yɛ’n nun’n, n su yoman amun mo. Afin yialɛ nga amun yia’n, ɔ yoman amun ye, sanngɛ tɛ yɛ ɔ yo amun-ɔn. 18 Afin n tili i kɛ, kɛ amun yia’n, an bubu amun wun nun. Yɛ n bu i kɛ ndɛ sɔ’n kwla yo nanwlɛ. 19 Afin ɔ fata kɛ amun bubu amun wun nun naan amun nun sran nga Ɲanmiɛn klun jɔ be wun’n b’a fite nglo. 20 Kɛ amun yia lika kun nun’n, nán e Min’n i nnɔsua nun aliɛ’n i dilɛ’n i ti yɛ amun yia sakpa-ɔ. 21 Afin kɛ amún dí’n, nn sran wie’m b’a dun mmua b’a di be bɔbɔ be nnɔsua nun aliɛ liɛ. Ɔ maan awe kun wie mun. Wie’m be kusu b’a nɔn nzan b’a bo. 22 ?Amun leman awlo naan amun a di like naan amun a nɔn nzan lɔ? ?Annzɛ amun kunndɛ kɛ amún gúa Ɲanmiɛn i asɔnun’n i nunfuɛ mun ɔ nin be nga be leman wie’n be ɲin ase? ?Ń sé amun sɛ? ?Amun nin mo yolɛ fata? Cɛcɛ. Sa sɔ’n nun’n, n su yoman amun mo. 23 Ndɛ nga e Min’n kan kleli min’n, yɛ n kusu n kan kleli amun-ɔn. Yɛle kɛ nnɔsua nga bé wá yí e Min Zezi bé mán’n, ɔ fali kpanwun kun, 24 kɛ ɔ lali Ɲanmiɛn ase wieli’n, ɔ bubuli nun naan w’a se kɛ: “Nga ti min wunnɛn’n i nzɔliɛ. Amun ti yɛ n su wa fa man-ɔn. An yo i kɛ nga sa titi naan amun wla kpɛn min su.” 25 Yɛ kɛ be dili aliɛ* wieli’n, ɔ fali klowa’n, kpɛkun ɔ yoli like kunngba’n. Ɔ seli kɛ: “Klowa nga ti aenguɛ uflɛ’n i nzɔliɛ. Min mmoja’n ti yɛ bé dí aenguɛ sɔ’n su-ɔ. Blɛ kwlaa nga amún nɔ́n duvɛn nga’n, maan amun yo i kɛ nga sa titi. Maan amun wla kpɛn min su.” 26 Blɛ kwlaa nga amún dí kpanwun nga mɔ amún nɔ́n duvɛn ng’ɔ o klowa nga nun’n, nn amun su bo e Min’n i wie ndɛ’n su lele naan w’a ba. 27 I sɔ’n ti’n, sran kwlaa ng’ɔ di kpanwun’n, yɛ ɔ nɔn duvɛn ng’ɔ o e Min’n i klowa’n nun’n kusu nn ɔ nin i sɔ yolɛ fataman’n, nn ɔ buman e Min’n i wunnɛn’n nin i mmoja’n be like fi. 28 Maan sran kun dun mmua bu i klun lɔ nian ka. Sɛ ɔ nin i sɔ yolɛ fata’n, maan ɔ di kpanwun’n naan ɔ nɔn like ng’ɔ o klowa’n nun’n. 29 Afin sran kwlaa nga w’a wunman like nga e Min’n i wunnɛn sɔ’n ti i nzɔliɛ’n i wlɛ’n, m’ɔ di m’ɔ nɔn’n, nn w’a bu i bɔbɔ i wun fɔ. 30 I ti yɛ amun nun kpanngban be leman fanngan mɔ be ti tukpacifuɛ’n niɔn. Yɛ i sɔ kusu ti yɛ amun nun kpanngban b’a wu’n niɔn.* 31 Sanngɛ sɛ ɔ ti kɛ e buli e klun lɔ e niannin’n, nn b’a buman e fɔ. 32 Sanngɛ kɛ be bu e fɔ’n, Zoova yɛ ɔ su kle e ngwlɛlɛ lɛ-ɔ. Ɔ maan kɛ bé wá bú mɛn’n nunfuɛ’m be fɔ’n, be su buman e fɔ wie. 33 I sɔ’n ti aniaan mun, kɛ amun ba aliɛ sɔ’n i dilɛ’n, an minndɛ amun wiengu. 34 Sɛ awe kun amun nun kun’n, maan ɔ di like i awlo lɔ. I liɛ’n, yialɛ nga amún yía’n, ɔ su yoman amun fɔ bulɛ liɛ. Ndɛ onga’m be liɛ’n, sɛ n ju lɔ’n, n ko siesie.\n^ Be kwla se ekun kɛ “nnɔsua nun aliɛ,” be fa kan Zuifu’m be Delɛ cɛn’n, i ndɛ.\n^ Yɛle kɛ, sran sɔ’m be nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a saci.\n1 Korɛntifuɛ Mun 11


Anh kôkô yale klé Nyanmien titi, anh fa amun wla'n kwlaa gua su yô, anh le i asé.\n Nyanmien Kpli kwla ô! Afin ke é nin Christ ya katyi swran wunmuan'n ti, o fa é yi i kwlale'n nglô tititi. Ye o fa é ke é yô man bé si Christ lika'n kwlaa ke liké b'o bon fannin kpa'n sa. Afin é ti ke blofue nzué bo Christ fa man Nyanmien sa, é ti so bé nga bé su fité nun'n nin bé nga bé su mlin'n bé nyrun.\nSa'n kwlaa nun, anh la Nyanmien asé, afin ke amun nin Christ-Jésus amuan katyi swran wunmuan'n ti, Nyanmien klô ke an yô so.\n Se é wun nga Christ man o dyo yé'n ti swran'n, wuun éh séh ke, mon o sié amun nin amun klun akunndan'n kwlaa, afin i so'n ti ye o fleli amun ke an yô swran wunmuan nion. Ye liké kwlaa nga Nyanmien yô man amun'n, nanh amun wla fi. Man Christ nde b'o ti amun liké kpa'n tran amun klun. Anh kan klé amun wiéngu, ngwlele kwlaa nga an sii'n anh fa tu amun wun fo. Anh tu amun klun tô psaume nin Nyanmien manmanle dyué nin asonun dyué'n menmen, anh le i asé. Se amunh yôh liké wié ô, se amunh kanh nde wié ô, liké kwlaa nga amunh yôh'n, anh yôé é Min Jésus dunman nun, ye i ti anh la é Si Nyanmien i asé.\nSannge éh lah Nyanmien b'o man é Min Jésus-Christ ti ya yô kwlafue'n i asé.\nAfin bé si ke o ti Nyanmien, sannge o nin i so'n ngba bé yi'e i aye, bé le'e i asé. Bé akunndan kwlaa nga bé bu'n o yôô ngben, ye ngwlele bo bé simen'n ti, ba wu'an sa fi wle kun.\nNyanmien b'o man é liké dan b'o le'a wunsu'n, i kwla ô!\n Man amun klun dyo tititi. Anh kôkô yale klé Nyanmien titi, nanh an yatyi. Sa'n kwlaa nun, anh la Nyanmien asé, afin ke amun nin Christ-Jésus amuan katyi swran wunmuan'n ti, Nyanmien klô ke an yô so.\nAnh la é Si'n i asé, afin i ye man amun dunman'n te liké ng'o sié men i swran mun lika b'o kpadya nun lo'n, i nun wiéo.\nSa'n kwlakwla su anh la é Si Nyanmien asé titi é Min Jésus-Christ dunman nun.\nÉ Min Nyanmien Kpli bo a ô le, bo a ô le lalaa, kwla ô! Afin a yi o kwlale dan'n i nglô, ye a su di o famien'n.\nI so'n ti, man é yô Nyanmien mô, afin éh nyanh men b'o kédyéman'n. Man é su Nyanmien i wafa ng'o dyo i klun'n, srôle bo é srôé'n nin swran bo é bui'n ti,\nAmun ti é la Nyanmien asé titi, ye é sre i titi ke o nian amun su.\n Afotue nga n waan mh manh wo'n i klikli'n ye: anh kan swran'n kwlaa bé nde klé Nyanmien, anh sre i ke o nian bé su, anh sre i aunnvue su, anh le i asé. Anh sre i ke o nian famien nin swran ngblingbli'n kwlaa bé su, man é di aladyé, é nyan é ti fouun nan é srô Nyanmien kpa, é nzuen'n yô kpa.\nO man bé yii yebue'n. O meen i nyin su nian nyanmien su lo, o sé ke: N Si, kwla ô, afin nde nga n kannin'n, a tili.\nNyanmien manh amun liké'n kwlaa bo amunh fah yô aklunyé titi, ye amun nennen nga amun di bo éh fah kô man bé'n, o man béh lah Nyanmien asé.\nNyanmien Kpli kwla ô! Afin ke é nin Christ ya katyi swran wunmuan'n ti, o fa é yi i kwlale'n nglô tititi. Ye o fa é ke é yô man bé si Christ lika'n kwlaa ke liké b'o bon fannin kpa'n sa.\nLiké kwlaa ng'o ô le'n o fiin, i ye man bé ô leo, ye i dunman nun ye bé ô leo. Man é yi i aye tititi. Mon o yô so!\nKe bé fin bisua lo fitéli'n, bé oo Lydie lika lo, bé wuun é niaan'm bé wun, bé maan bé afotue, nan ba o.


1 Corinthefue 3:3\nafin an te yô ke swran b'o ti'a Christfue sa. ?Ke amun nyin tyi amun wiéngu bo utré ô amun afien'n, an ti'a ke swran b'o ti'a Christfue sa? ?Ye nanh sa nga klo swran yô'n ye an yôo?\nAniaan mun, nanh an kan amun wiéngu wun nde. Swran ng'o ken i niaan wun nde, annze o bu i fo'n, wuun mmla'n ye o ken i nde ke o ti sa o ti saa. O man se an sé ke mmla'n ti sa ti sa'n, wuun an fa'a su, i nde ye an kaan.\nNanh man bé nga bé yô amun te'n bé kwla amun, sannge anh yô bé kpa lélé an kwla bé.\n An klô ke amunh nyanh ninngé mun, sannge an nyenmen, o man an kun swran. Amun nyin blô swran liké su, ke an nyenmen'n, an si akplôwa, an di utré. Liké nga an klôé'n, an nyenmen, afin an sre'a Nyanmien ke o fa man amun. Se an sre'n, an nyenmen, yele ke amun klun akunndan'n ti'a kpa, afin an klô ke se an nyen io, amunh fah yô liké nga amun klun klô'n.\n Sannge sa nga Nyanmien Wawe'n man swran yô'n ye: o man bé klô Nyanmien nin swran, bé klun dyo, bé wla gua asé, bé tra bé awlen, bé yô swran yé, bé yô aklunyé, bé di nanwle, bé yô wetee, bé yô sa i nuan su. Ba sié'a ninngé so'm bé su mmla fi.\nSannge amun lie'n, an ti swran bo Nyanmien faa amun, an ti Famien Nyanmien'n i nyrun dyranfue, an ti Nyanmien nvlé'n nun swran, an ti i lie mlonmlon. O faa amun ke an yi i b'o flee amun ke an dyaô aôsin nun, an bla lika ng'o kpadya kpa'n nun'n i aye.\n1 Corinthefue 1:27-29\n Afin liké nga swran'm bé bu'a bé liké'n, bé ye Nyanmien fa gua ngwlelefue'm bé nyin aséo. Liké nga swran'm bé bu i ke bé kwla fa yô'a liké fi'n, bé ye Nyanmien fa gua kékléfue'm bé nyin aséo. Liké nga swran'm bé bu'e liké kpa'n, nin liké nga bé yôé finfin'n, nin nga bé bu'e i ke o ô le'n, Nyanmien fa bé man liké nga bé ô le'n bé nya'an nyrun kun. Nyanmien yôé so nan swran fi a di'e i nuan a klémen.\nNanh an bu amun bobo amun wun akunndan yô liké fi, nanh an kunnde amun dunman, nanh an tu amun wun, sannge anh bu swran wié'm bé swran tra amun bobo.\n Sannge se amun klunwi'n ti amun nyin tyi swran, an bu amun bobo amun wun akunndan'n, nanh an fa amun ngwlele'n di amun nuan, nanh an fa nanwle katyi atô. I so ngwlele lie'n fi'an nyanmien su, o ti asie'n su wa lie, o ti klo swran lie, o fin mmusu'm bé si Satan. Afin lika nga bé nyin tyi swran bo bé bu bé bobo bé wun akunndan le'n, sa sukusuku'n nin sa tete'n kwlaa ô le.\n I so'n ti, anh fa amun wun man Nyanmien. Nanh an lô amun wun man mmusu'm bé si Satan'n, anh dyran kéklé, oh wanndih amun. Anh fa amun wun mantan Nyanmien, ye i kusu feh i wun mantan amuon. Sa te yôfue mun, anh wunnzin amun sa, akunndan nnyonnyonfue mun, anh yatyi akunndan tete'n.\n Afin bé bô mmla'n kwlaa kpole nde kun nun sé ke: «Klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Sannge se an kaka amun wun bo an titi amun wiéngu sa bui'n, anh nian amun wun kpa, nanh amun wiéngu satyi amun.\nÉ sre i ke o man amun fanngan i kwlale dan b'o le'a wunsu'n ti, nan sa'n kwlaa nun amun klun dyo, an kwla tra amun awlen blu sa'm bé su.\nMan bé dun mmua sa bé nian, se bé nian bé bo ba wu'an fo bé wun'n, bé kô di bé dyunman so'n.\nAnh tra amun awlen nan amuan yô Nyanmien klun sa, nan amuan nyan liké nga i waan oh fah man mun'n.


Anzi nin mmusu mun—Aolia nun sran’m be kwla ɲan ta ɔ su | Biblu’n Kle\n?Anzi’m be uka sran mun?\n?Wafa sɛ yɛ mmusu’m be ɲannin ta sran’m be su ɔ?\n?Ɔ fata kɛ e sro mmusu mun?\n1. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e suan anzi’m be su like ɔ?\nSRAN silɛ’n i wie yɛle i awlobofuɛ’m be silɛ. I kunngba’n, Ɲanmiɛn Zoova silɛ’n, i wie yɛle anzi mɔ be ti kɛ i awlobofuɛ mun sa’n be silɛ kpa’n. Biblu’n flɛ be ‘Ɲanmiɛn mma mun.’ (Bo bolɛ 6:2) ?Ɔ maan, junman benin yɛ be di i ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó be’n be nun ɔn? ?Be sa trannin klɔ sran’m be laa sa’m be nun? ?Anzi’m be le ta ɔ mɛn dilɛ’n su? ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, wafa sɛ yɛ be yo i sɔ ɔ?\n2. ?Wan yɛ ɔ yili anzi mun ɔn? ?Yɛ be ti nɲɛ?\n2 Biblu’n kan anzi’m be ndɛ kpɛ ko ju ya tra su. Maan e fa e ɲin sie i ndɛ sɔ’m be nun wie’m be su naan e si anzi’m be su ndɛ e tra laa’n. ?Wan yɛ ɔ yili anzi mun ɔn? Kolɔsfuɛ Mun 1:16 se kɛ: ‘Afin [Zezi Klist] yɛ Ɲanmiɛn maan ɔ yili ninnge’n mɔ be o ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n su wa be kwlaa ɔ.’ Ɔ maan, aolia nun sran mɔ be flɛ be anzi mun’n, Ɲanmiɛn fɛli i Wa Kpɛn’n yɛ ɔ yili be kunngunngun ɔn. ?Anzi’m be ti nɲɛ? Biblu’n kle kɛ anzi nga be yili be’n be ju akpi ngbinngbin ya kpanngban, kpɛkun be le wunmiɛn dan kpa.—Jue Mun 103:20; Sa Nglo Yilɛ 5:11. *\n3. ?Anzi’m be su ndɛ benin yɛ Zɔb 38:4-7 kan kle e ɔ?\n3 Ɲanmiɛn Ndɛ’n se e kɛ i nun mɔ bé wlá asiɛ’n i bo’n i ase’n, Ɲanmiɛn i ‘anzi’m be kwlaa be kpannin aklunjuɛ kpanlɛ,’ yɛ be boli ndɛ. (Zɔb 38:4-7) Be dun mmua yili anzi mun lele naan b’a yi klɔ sran mun. Be yili anzi mun kwlaa naan b’a yi asiɛ’n bɔbɔ ba’n. Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n kle ekun kɛ sa’m be kwla yo anzi’m be ya annzɛ be kwla yo be fɛ, afin be seli kɛ anzi’m be “kpan aklunjuɛ su likawlɛ, NW.” Sie i nzɔliɛ kɛ Ɲanmiɛn i ‘anzi’m be kwlaa’ be dili aklunjuɛ likawlɛ. Blɛ sɔ nun’n, anzi’m be kwlaa be ti awlo kunngba nunfuɛ, be bo yo kun be su Ɲanmiɛn Zoova.\nANZI’M BE UKA E YƐ BE SASA E\n4. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ anzi nanwlɛfuɛ’m be fa be ɲin sie i ninnge nga klɔ sran’m be yo’n su ɔ?\n4 Kɛ ɔ fin cɛn mɔ be wunnin klɔ sran klikli’m be yilɛ nun’n, lele nin andɛ’n, sran’m be trɛlɛ’n nin Ɲanmiɛn klun sa’n i su kpɛnlɛ’n, be te yo aolia nun sran nanwlɛfuɛ sɔ’m be nnana kpa. (Nyanndra Mun 8:30, 31; 1 Piɛr 1:11, 12) Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, anzi’m be wunnin kɛ klɔ sran mɔ be ti kɛ awlo kunngba nunfuɛ mun sa’n be pɛ lika be kacili be sin sili be Yifuɛ m’ɔ klo be’n. Nanwlɛ, i sɔ’n yoli anzi kpafuɛ’m be ya. Sanngɛ, blɛ kwlaa nga sran kun sɛ i sin Zoova wun’n, ‘Ɲanmiɛn i anzi’m be klun jɔ.’ (Lik 15:10) Kɛ mɔ be nga be su Ɲanmiɛn’n be kpa yolɛ’n ti anzi’m be cinnjin’n ti’n, e wun like ti mɔ blɛ sunman nun Zoova fali anzi mun wlɛli i sufuɛ nanwlɛfuɛ mɔ be o asiɛ’n su’n be fanngan, m’ɔ fali anzi mun sasali be’n. (Kanngan Ebre Mun 1:14 nun.) Nian sunnzun ase wie mun.\n‘Min Ɲanmiɛn’n sunmɛnnin i anzi’n kun ɔ wa katali asɔmɔli’m be nuan’n.’ —Daniɛl 6:23.\n5. ?Ukalɛ mɔ anzi’m be ukali sran mun’n, i su ndɛ benin yɛ ɔ o Biblu’n nun ɔn?\n5 I nun mɔ bé núnnún Sodɔmu nin Gomɔru klɔ’m be su klunwifuɛ mun’n, anzi nɲɔn be ukali Lɔtu nin i wa bla nɲɔn mun naan b’a fite nun. (Bo Bolɛ 19:15, 16) I sin’n, kɛ afuɛ ya kpanngban sinnin’n, be toli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli yili i asɔmɔli’m be kunman’n nun, sanngɛ w’a wuman. Yɛ ɔ seli kɛ: ‘Min Ɲanmiɛn’n sunmɛnnin i anzi’n kun ɔ wa katali asɔmɔli’m be nuan’n.’ (Daniɛl 6:23) Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, anzi kun kusu yili Piɛli bisua’n nun fiteli. (Sa Nga Be Yoli’n 12:6-11) I li bɔɔ, kɛ Zezi bó i junman dilɛ’n i bo asiɛ’n su wa’n, anzi’m be wlɛli i fanngan. (Mark 1:13) Kpɛkun, kɛ ɔ ka kan bé wá kún Zezi’n, anzi kun fiteli i ɲrun lɛ “ɔ wa wlɛli i fanngan.” (Lik 22:43) Blɛ cinnjin sɔ’m be nun’n, nanwlɛ, fanngan mɔ anzi’m be wlali Zezi’n, ɔ fɔnvɔli i dan kpa!\n6. (a) ?Wafa sɛ yɛ anzi’m be sasa Ɲanmiɛn i nvle’n andɛ ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ é wá bú be su akunndan siɛn’n niɔn?\n6 Andɛ’n, anzi’m be fiteman Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ’m be ɲrun asiɛ’n su wa kun. Kannzɛ bɔɔ sran’m be kwlá wunman Ɲanmiɛn i anzi kwlafuɛ mun kun’n, sanngɛ be te sasa Ɲanmiɛn i nvle’n. Ɲanmiɛn ninnge’m be nun yɛ be yo i sɔ liɛ’n i dan kpa ɔ. Biblu’n se kɛ: ‘Zoova i anzi’n ɔ bo sin yia be nga be ɲin yi i’n, yɛ ɔ yi be sa kekle’m be nun fite.’ (Jue Mun 34:8) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ ndɛ sɔ’n fɔnvɔ e dan kpa ɔ? Afin aolia nun sran tɛtɛ wie’m be kunndɛ kɛ bé núnnún e ti ɔ! ?Wan mun ɔn? ?Be fin nin? ?Wafa sɛ yɛ be kunndɛ kɛ bé yó e abɔlɛ ɔ? Kɛ ɔ ko yo naan y’a tɛ kosan sɔ’m be su’n, maan e fa e ɲin sie i mɛn’n i bo bolɛ nun’n sa nga ɔ juli’n, i su kpe kan e nian.\nAOLIA NUN SRAN NGA BE TI E KPƆFUƐ MUN’N\n7. ?Lakalɛ nga Satan kwla lakali sran mun kɛ be kpɔci Ɲanmiɛn’n, ɔ truli lele juli nin?\n7 Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 3 nun’n sa’n, anzi kun kunndɛli kɛ ɔ́ síe i wiengu mun. Ɔ maan, ɔ jasoli Ɲanmiɛn wun. I sin’n, be wa flɛli anzi sɔ’n kɛ Bae Satan. (Sa Nglo Yilɛ 12:9) Kɛ Satan lakali Ɛvu’n m’ɔ dili afuɛ 1600, ɔ wa lakali sran’m be kwlaa kɛ be kpɔci Ɲanmiɛn. Saan sran kɛ Abɛli, Enɔki, ɔ nin Nowe sa, mɔ be lafi Ɲanmiɛn su’n, yɛ w’a ɲanman be ɔ.—Ebre Mun 11:4, 5, 7.\n8. (a) ?Wafa sɛ yɛ anzi wie’m be wa kacili mmusu ɔ? (b) ?Kɛ Nowe blɛ su anannganman su nzue’n tɔ́’n, ngue yɛ mmusu’m be yoli naan b’a fite nun ɔn?\n8 Nowe blɛ su’n, anzi wie mun ekun be yoli ɲin kekle Zoova su. Be yacili be ɲanmiɛn su lɔ tranwlɛ’n lɛ, kpɛkun be bali asiɛ’n su wa be wa fali klɔ sran wunnɛn. ?Ngue ti yɛ be yoli sɔ ɔ? E kɛnngɛn i Bo Bolɛ 6:2 nun kɛ: ‘Ɲanmiɛn mma mun be wunnin kɛ sran’m be wa bla sɔ’m be ti nglanman kpa naan b’a kunndɛ wie b’a ja.’ Sanngɛ, anzi sɔ’m be sa tɛ nga be yoli’n ɔ nin i sin sa mun’n, Ɲanmiɛn Zoova jrannin be kpɛ kunngba. Ɔ tɔli anannganman su nzue asiɛ’n su fa nunnunnin klunwifuɛ mun, kpɛkun ɔ yacili i sufuɛ kpa’m be lɛ. (Bo Bolɛ 7:17, 23) I sɔ ti’n, anzi ɲin keklefuɛ mɔ yɛle mmusu mun’n, be yacili be klɔ sran wunnɛn’n naan b’a sa be sin ɲanmiɛn su lɔ b’a kaci aolia nun sran ekun. Be wa jrannin Bae’n m’ɔ kacili ‘mmusu’m be wlengbi’n,’ i sin.—Matie 9:34.\n9. (a) ?Kɛ mmusu’m be sali be sin ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ yoli sɛ mannin be? (b) ?Mmusu’m be like benin mun yɛ é wá bú be su akunndan ɔn?\n9 Kɛ anzi ɲin keklefuɛ’m be sali be sin ɲanmiɛn su lɔ’n, be kannin be bo kɛ be kannin be wlengbi Satan’n i bo’n sa. (2 Piɛr 2:4) Kannzɛ bɔɔ be kwlá faman klɔ sran wunnɛn kun’n, sanngɛ be te fa sran’m be te wlɛ i sa tɛ yolɛ nun. I li bɔɔ, Satan nin mmusu sɔ’m be “laka mɛn wunmuan nunfuɛ’m be kwlaa.” (Sa Nglo Yilɛ 12:9; 1 Zan 5:19) ?Wafa sɛ? Mmusu’m be jran like wie’m be su yɛ be ɲan sran mun ɔn. (Kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 2:11 nun.) Maan e bu like sɔ’m be nun wie’m be su akunndan e nian.\nWAFA NGA MMUSU’M BE LAKA SRAN MUN\n10. ?Ngue yɛle bae dilɛ’n?\n10 Mmusu’m be fa bae dilɛ’n be laka sran mun. Sran nga ɔ di bae’n ɔ nin mmusu’m be o nun. Kannzɛ ɔ nin be di i trele o, annzɛ ɔ sin wunnzue yifuɛ sin o, i kwlaa yoli o, ɔ ti bae difuɛ. Biblu’n bu bae dilɛ’n i fɔ, kpɛkun ɔ wla e su nun kpa kɛ nán e sa kan like kwlaa nga ɔ nin bae dilɛ’n be kɔ likawlɛ’n. (Galasifuɛ Mun 5:19-21) Mmusu’m be sa nun’n, bae dilɛ’n ti kɛ kowa nuan nnɛn mɔ kowa tofuɛ’n fa sran i kowa ba’n su’n sa. Kowa tofuɛ’n fa kowa nuan nnɛn fanunfanun yɛ ɔ fa srɛn i kowa ba’n su naan w’a tra jue wafawafa kpanngban ɔn. I kunngba’n, mmusu’m be fa bae dilɛ fanunfanun naan b’a ɲan sran mun.\n11. ?Ngue yɛle wunnzue yilɛ’n? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e sa kɛn i’n niɔn?\n11 Like kun ekun mɔ mmusu’m be fa ɲan sran mun’n yɛle wunnzue yilɛ’n. ?Ngue yɛle wunnzue yilɛ’n? Wunnzue yilɛ’n yɛle like nga be yo naan b’a si be ɲrun lɔ sa mun’n, annzɛ naan sran kun w’a wun sa nga ɔ́ jú i su’n i wlɛ’n. Wunnzue yilɛ’n i wafa wie yɛle be nga be nin wunmiɛn be ijɔ’n, mɔ be ti fuɛn kannganfuɛ’n, ɔ nin be saklun jajalɛ’n i nianlɛ’n, ɔ nin sɛ nun nzue’n nun nianlɛ’n, ɔ nin niannun nun nianlɛ, ɔ nin ngɔiman yilɛ, ɔ nin laliɛ’m be bo tulɛ mun, ɔ nin i sɔ ninnge wie mun ekun’n. Kannzɛ bɔɔ sran kpanngban be bu i kɛ wunnzue yilɛ’n yoman like fi’n, sanngɛ Biblu’n kle kɛ wunnzue yifuɛ’m be nin mmusu’m be di junman likawlɛ. Sa Nga Be Yoli’n 16:16-18 kan talua kun mɔ ‘like’n [annzɛ mmusu’n] m’ɔ su i su’n’ ti ɔ ti wunnzue yifuɛ’n i ndɛ. Sanngɛ, kɛ be fuannin mmusu m’ɔ o i su’n, w’a kwlá yiman wunnzue kun.\nMmusu’m be fa ninnge fanunfanun yɛ be fa ɲan sran mun ɔn.\n12. ?Ngue ti yɛ fuɛn kannganlɛ’n kwla yo tɛ kpa man wɔ ɔ?\n12 Wafa kun ekun nga mmusu’m be laka sran mun’n, yɛle kɛ be wla be fanngan maan be yo fuɛn kannganfuɛ. Wie liɛ’n, be fa ato ndɛ’m be laka sran nga be awlɛn su sran wuli’n, mɔ be o sɛ nun’n. Wunnzue yifuɛ kun kwla kan ndɛ wie, annzɛ ɔ kwla yo i nɛn’n kɛ sran nga ɔ wuli’n i liɛ’n sa. I sɔ ti’n, sran kpanngban be lafi su kɛ be nga be wuli’n be o lɔ sakpa naan sɛ be nin be ijɔ’n, i sɔ’n kwla uka be nga be o nguan nun’n, naan b’a tra be awlɛn awlabɔɛ sɔ’n nun. Sanngɛ, “fɔnvɔlɛ” wafa sɔ’n ti gblɛ like kun m’ɔ kwla yo tɛ kpa man wɔ ɔ. ?Ngue ti ɔ? Afin mmusu’m be kwla sɔnnzɔn sran nga ɔ wuli’n i nɛn’n, kpɛkun be kwla yo maan wunnzue yifuɛ kun si ɔwuliɛ’n i su ndɛ bɔbɔ. (1 Samiɛl 28:3-19) Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre 6 nun’n sa’n, be nga be wuli’n be kwlá yoman like fi kun. (Jue Mun 115:17) Ɔ maan, sran kwlaa nga ɔ ‘yo fuɛn kannganfuɛ’n,’ nn mmusu’m be lɛkɛli i, kpɛkun ɔ su yo like kun m’ɔ timan Ɲanmiɛn klun sa ɔ. (Kanngan Mmla’n 18:10, 11 nun; Ezai 8:19, 20) I sɔ ti’n, nian ɔ wun kpa naan ɔ sa w’a kanman mmusu’m be kowa nuan nnɛn sɔ’n m’ɔ kwla yo tɛ kpa man wɔ’n.\n13. ?Ngue like yɛ be nga be sro mmusu mun laa’n, be kwla yoli ɔ?\n13 Mmusu’m be kaman sran’m be lakalɛ’n su, sanngɛ be wlanwlan be wie. Andɛ’n, Satan nin i mmusu’m be si kɛ cɛn nga bé dí naan b’a wla be bisua’n, ‘cɛn’n w’a sɔnman kun.’ Ɔ maan siɛn’n, be yo wlɛ tra like kwlaa. (Sa Nglo Yilɛ 12:12, 17) Sanngɛ kusu’n, sran akpiakpi mɔ laa be sro aolia nun sran tɛtɛ mun cɛn kwlaa’n, b’a ɲan be ti siɛn’n. ?Be yoli sɛ yɛ be ɲannin be ti ɔ? ?Sɛ sran kun i sa’n o bae dilɛ nun’n, ngue yɛ ɔ kwla yo ɔ?\nMAAN E JRAN KEKLE MMUSU’M BE ƝRUN\n14. ?Kɛ nga Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n Efɛzi lɔ Klistfuɛ’m be fa yoli’n sa’n, ngue like yɛ e kwla yo naan e nin aolia nun sran tɛtɛ mun y’a kpaci ɔ?\n14 Biblu’n kle wafa nga e ko yo naan y’a jran kekle mmusu’m be ɲrun’n, ɔ nin wafa nga e ko yo naan e nin be y’a kpɛ duo nun mlɔnmlɔn’n. Maan e bu Klistfuɛ klikli’m be blɛ su Efɛzi klɔ’n su Klistfuɛ’m be akunndan e nian. Kwlaa naan b’a kaci Klistfuɛ’n, be nun wie’m be dili bae. ?Kɛ be fali ajalɛ kɛ bé yáci bae dilɛ’n, ngue like yɛ be yoli ɔ? Biblu’n se kɛ: ‘Sran tinwafuɛ mɔ be yo abonuan sa mun’n be nun kpanngban be fa be fluwa mun bali, be yrali be sran’m be kwlaa be ɲrun lɛ.’ (Sa Nga Be Yoli’n 19:19) Klistfuɛ uflɛuflɛ sɔ mɔ be yrali be fluwa mɔ be fa yo abonuan sa mun’n, ɔ maan be kwlaa nga andɛ be kunndɛ kɛ bé jrán kekle aolia nun sran tɛtɛ’m be ɲrun’n, be kleli be ajalɛ kun. Sran kwlaa nga i waan ɔ́ sú Zoova’n, like kwlaa nga ɔ nin bae dilɛ’n be kɔ likawlɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ wlɛ i ase. Ɔ kwla yo fluwa, annzɛ flimu, annzɛ kusu foto, annzɛ jue nin miziki mɔ be su sran’m be bo kɛ be di bae’n, mɔ be yo maan sran’m be konvi sɔ bae dilɛ’n. I wie ekun yɛle tinwa nga mun ɔ nin banzrɛ nin sri cicilɛ, nin bakan ɲanman nin muae ɲanman mun ɔ nin be wun sasalɛ ninnge wie mun ekun be wlalɛ’n.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:21.\n15. ?Ngue like yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla jran kekle mmusu’m be ɲrun ɔn?\n15 Kɛ Efɛzi lɔ Klistfuɛ’m be yrali fluwa nga be fa yo abonuan sa mun’n m’ɔ dili afuɛ nɲɔn kun’n, akoto Pɔlu klɛli be kɛ: ‘E nin mmusu mun, yɛ e kun ɔn.’ (Efɛzfuɛ Mun 6:12) Mmusu’m b’a yaciman be diin. Be kunndɛli kɛ bé ɲán ta ekun be su. ?I sɔ ti’n, ngue yɛ ɔ nin i fatali kɛ Klistfuɛ sɔ’m be yo i ekun ɔn? Pɔlu seli kɛ: ‘Sa kwlaa ng’ɔ tɔ amun su’n, maan Ɲanmiɛn su mɔ an lafi’n ɔ yo kɛ amun ɲrɛn sa naan Klunwifuɛ’n [Satan] i ta’n m’ɔ sɔ i nuan to’n, i kwlaa wie su.’ (Efɛzfuɛ Mun 6:16) Kɛ e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó dan’n nn é kwlá jrán aolia nun sran tɛtɛ’m be ɲrun kpa kɔ́ i ɲrun.—Matie 17:20.\n16. ?É yó sɛ naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ w’a yo dan w’a ɔ i ɲrun?\n16 ?Ɔ maan, wafa sɛ yɛ e kwla yo naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a yo dan w’a ɔ i ɲrun ɔn? Ɔ fata kɛ e suan Biblu’n nun like. Sɛ talɛ nga be fa sisi lika kun i wun’n ɔ́ jrán kpa’n, ɔ fin wafa nga be wlɛli i bo ase’n. I kunngba’n, sɛ e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n táka kpa’n, i dan lika fin i bo ase mɔ e wlɛli i kpa’n. Like nga e fa wlɛ i bo ase sɔ’n yɛle Biblu’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn Ndɛ’n, i nun like silɛ kpa’n. Sɛ e kanngan Biblu’n nun naan e suan nun like cɛn kwlaa’n, e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó dan kpa. Kɛ nga talɛ mlomlo kun fa sasa lika sa’n, Ɲanmiɛn sulafilɛ kɛ ngalɛ sa’n, ɔ́ sásá e mmusu’m be lika.—1 Zan 5:5.\n17. ?Ngue like yɛ ɔ nin i fata kɛ e yo naan y’a jran kekle mmusu’m be ɲrun ɔn?\n17 ?Ngue like ekun yɛ ɔ fata kɛ Efɛzi lɔ Klistfuɛ’m be yo ɔ? Ɔ fata kɛ be sasa be wun tra laa’n, afin mmusu’m be sɔlɛ’n deli klɔ nga be o nun’n i wunmuan’n. I sɔ ti’n, Pɔlu seli be kɛ: ‘An srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ jran amun sin. Sa’n kwlaa nun’n, amun nin Ɲanmiɛn koko yalɛ i wawɛ’n i fanngan nun tititi.’ (Efɛzfuɛ Mun 6:18) Kɛ mɔ mmusu’m be sɔlɛ’n w’a tru mɛn nga e o nun yɛ’n nun kpokpaa’n ti’n, ɔ ti cinnjin kpa kɛ e srɛ Zoova tankaan kɛ ɔ sasa e naan y’a kwla jran kekle mmusu’m be ɲrun. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ, kɛ é srɛ́’n, e bo Zoova i dunman’n. (Kanngan Nyanndra Mun 18:10 nun.) I sɔ ti’n, ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn titi kɛ ɔ ‘de e Lakafuɛ’n [Satan] i sa nun.’ (Matie 6:13) Be nga be srɛ Zoova tankaan sɔ’n, Zoova tɛ́ be su.—Jue Mun 145:19.\n18, 19. (a) ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ é kwlá aolia nun sran tɛtɛ mun ɔn? (b) ?Kosan benin yɛ ndɛ tre nga ɔ́ bá lɛ’n ɔ́ tɛ́ su ɔ?\n18 Mmusu’m be kwla yo e abɔlɛ. Sanngɛ, sɛ y’a loman e wun y’a manman Bae’n naan e jran kekle yɛ e fa e wun mantan Ɲanmiɛn i klun sa yolɛ nun’n, e leman atin e sroman mmusu mun. (Kanngan Zak 4:7, 8 nun.) Mmusu’m be kwlalɛ’n le awɛ. Nowe blɛ su’n, Ɲanmiɛn buli be fɔ, kpɛkun jɔlɛ dilɛ kasiɛn m’ɔ́ bá e ɲrun lɔ nun’n, ɔ́ dí be ndɛ ekun. (Zid 6) Nán maan ɔ wla fi su kusu kɛ Zoova i anzi mɔ be le wunmiɛn dan’n be sasa e. (2 Famiɛn Mun 6:15-17) Ɔ ti Anzi sɔ’m be klun su kpa kɛ e jran kekle mmusu’m be ɲrun naan e kwla be. E kwla se kɛ anzi nanwlɛfuɛ’m be wla e yakpa. I sɔ ti’n, maan e fa e wun mantan Zoova nin i anzi nanwlɛfuɛ mɔ be ti i awlofuɛ’n titi. Asa ekun’n, nán maan e sa kan bae dilɛ’n i wafa wie fi, kpɛkun maan e nian afɔtuɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e’n su e nanti titi. (1 Piɛr 5:6, 7; 2 Piɛr 2:9) Sɛ e yo i sɔ’n, é kwlá láfi su kɛ é kwlá aolia nun sran tɛtɛ sɔ mun.\n19 ?Sanngɛ, ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yacili mmusu mun nin sa tɛ yolɛ’n lɛ mɔ maan sran’m be wun ɲrɛnnɛn’n niɔn? Ndɛ tre nga ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá tɛ́ kosan sɔ’n su.\nNán e sa kan bae dilɛ ninnge mun.\nMaan e suan Biblu’n nun like.\nMaan e srɛ Ɲanmiɛn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Sa Nglo Yilɛ 5:11 kan anzi nanwlɛfuɛ’m be ndɛ se kɛ: ‘Be ju akpi ngbinngbin.’ Ɔ maan Biblu’n kle kɛ be yili anzi akpi ngbinngbin.\nAnzi nanwlɛfuɛ’m be suan Zoova i sufuɛ’m be bo.—Ebre Mun 1:7, 14.\nSatan nin i mmusu’m be laka sran mun, kpɛkun be yo maan sran’m be kpɔci Ɲanmiɛn. —Sa Nglo Yilɛ 12:9.\nSɛ a yo Ɲanmiɛn klun sa naan a loman ɔ wun manman Satan’n, ɔ́ wánndi wɔ.—Zak 4:7, 8.


Rɔmɛn 4 YRENT - -Kaa ci "nrɔn -kaa tra Abraam -le 'wɩ - Bible Search\nRɔmɛn 3 Rɔmɛn 5\nAbraam 'e drɛ -cee 'wɩ -kɔɔn "manvɛ -a\n1-Kaa ci "nrɔn -kaa tra Abraam -le 'wɩ da. -Mɛ "wɩ nɛn -yee 'wɩ -a "paaman -kaa 'ji? 2Abraam drɛ wɩ man "cɛɛ Bali -a 'sia 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a dɩ. Kɔɔ "te 'e 'kɔn 'nan -a drɛ wɩ man nɛn bɛ, "te -a -si a Abraam -lɔ -e 'e -dandan 'tan. 'Pian Bali 'lɛ bɛ -a -si 'ka -yrɔ "fo "dɩ. 3Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan:\n«Abraam yi -tɛra Bali da, -yee "wɛan nɛn Bali -a 'sia 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a.»\n4Blaminnun yei "bɛ, -te min 'nyranman -tʋ 'pa bɛ, waa -pan wo. -Pan zɩɛ "yi "cɛɛ waa drɛ -yrɛ "dɩ. 'Pian 'nyranman nɛn yaa 'pa bɛ -a manvɛ nɛn. 5Bali 'lɛ bɛ, e 'ka zɩ dɩ. Min 'ka 'kɔlaman 'nyranman -tʋ 'padɩ -a Bali lɛ, 'nan -e Bali -le "yi 'e drɛ 'yee vɛ -a dɩ. 'Pian min nɛn e yi -tɛra "da 'nan, Bali -kɔlaman 'yee 'wɩ 'wlidɩ "fuidɩ -a bɛ, Bali -a "siala 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a.\n6'Wɩ zɩɛ -a 'bɔ nɛn mingɔnnɛn David nɛn 'li bɛ yaa 'vɩ 'sɛzɛ. Kɔɔ yaa 'vɩ 'nan min nɛn Bali -a "siala 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a, te 'nyranman -tʋ "cɛɛ yaa 'pa ɛn Bali 'wɩ zɩɛ -a drɛ -yrɛ "dɩɛ, ci "nrandɩ -dan 'e 'kɔn -a san lɔ. 'Wɩ zɩɛ yaa crɛn -tɛ Bali -le 'fluba 'ji. Yaa crɛn -tɛ 'nan:\no Bali -le -pei -tɔ wɩnun srɛ\nɛn Bali -a 'cɛ -wlɛ "bɛ,\nci "nrandɩ -dan 'e 'kɔn -wlɔ.\nKɔɔ Bali -wee 'wɩ 'wlidɩ 'fui.\n8Ɛn 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan nɛn\nMinsan Bali 'ka -a siala "nyian\n'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a dɩɛ,\nci "nrandɩ -dan 'e 'kɔn -a san lɔ.»\nBali Abraam 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ te e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ\n9Ci "nrandɩ zɩɛ Zuif 'nɔn nɛn 'o 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ, o 'saza 'le vɛ "cɛɛ dɩ. E ya 'lɛglɔn 'pee -ji minnun nɛn o 'ka 'o 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩɛ -wee vɛ -a "nyian. -Kaa ci "nrɔn Abraam -le 'wɩ da "nyian! -Kaa -tɔa 'nan, Abraam yi -tɛra Bali da, ɛn -yee yi -tɛradɩ Bali da man nɛn Bali -a 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ. 10'Pian tʋ nɛn Bali Abraam "siala min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ bɛ, -kaa ci "nrɔn "da. Te e ya 'kɔ? Te Abraam a 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va, -baa te e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ? Maan ve 'cɛɛ 'nan, tʋ zɩɛ -a man bɛ te Abraam 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ. 'Pian te e ya "le 'lɛglɔn 'pee -ji min nɛn e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 11Bali Abraam 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ 'vaa ɛn e -fɔ -klɔnmɔn -va "bɛ -sru. Plɔ zɩɛ waa pla Abraam man -a -kɔɔn "vɛ -a 'nan Bali -a 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ 'yee yi -tɛradɩ 'e da man. Zɩ e -tra zɩɛ ɛn min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o yi -tɛala Bali da bɛ Abraam drɛ "le o tra -le 'wɩ 'zʋ. -Te o 'ka 'o 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ oo, Bali o "siala min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ 'wee yi -tɛradɩ 'e da man "le zɩ yaa drɛ Abraam lɛ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 12Ɛn "nyian bɛ, Abraam a Zuif 'nɔn nɛn 'o 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ, o tra -a. 'Pian 'vaa -e Abraam 'bɔ 'e 'kɔn o tra -a Bali 'lɛ bɛ, te o yi -tɛra Bali da "le zɩ Abraam 'bɔ "e drɛ te e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩɛ -yee 'wɩ 'zʋ.\n'Ta wʋladɩ -pei -tɔ wɩnun da man "cɛɛ Bali Abraam 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ dɩ\n13Bali -tɔ "da Abraam lɛ 'nan, e 'trɛda -nɔan -yrɛ. 'Wɩ 'tʋwli zɩɛ yaa 'vɩ Abraam ci 'nɛnnun lɛ. Wa'a vɩlɛ 'nan Abraam 'ta 'wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da, -yee "wɛan Bali 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ -yrɛ "dɩ. 'Pian Bali Abraam 'sia min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ -yee yi -tɛradɩ 'e da man, -yee "wɛan nɛn e -tɔ 'wɩ zɩɛ -a da -yrɛ. 14"Te 'e 'kɔn 'nan 'ta wʋladɩ Bali -le -pei -tɔ wɩnun da min 'bɔ 'le 'plɛblɛ 'a bɛ, -a man nɛn min dra 'wɩ zɩɛ -a "nɛn "blɩzan -a bɛ, "te maan ve 'nan yi -tɛradɩ Bali da a 'wɩ "tun "a. Ɛn "nyian bɛ "te 'wɩ 'bɔ nɛn Bali -tɔ "da Abraam lɛ zɩɛ -a -ci "ka "dɩ.\n15Bali -le -pei -tɔ wɩnun 'bɛ min "paala Bali -le nyran -blɩdɩ wlu. Kɔɔ blamin -pɛ 'ka 'sɔa -a drɛdɩ -a dɩ. "Te Bali -le -pei -tɔ wɩ "ka "dɩɛ, "te -a srɛ wɩ "ka "dɩ.\n16-Yee "wɛan fɛ nɛn Bali -tɔ "da Abraam lɛ bɛ, e ya minnun pɛɛnɔn nɛn o yi -tɛala Bali da bɛ -wee vɛ -a. "Yi "tun "nɛn Bali -a drɛ -wlɛ. Yaa drɛ zɩɛ 'nan -e Abraam kludanɔn pɛɛnɔn 'o -kɔla -a "nɛn "blɩdɩ -a. Zuif 'nɔn nɛn Bali -le -pei a -wlɔ "bɛ, -te o yi -tɛra Bali da "le Abraam -le 'wɩ 'zʋ bɛ, o -kɔlaman -a "nɛn "blɩdɩ -a. Ɛn 'lɛglɔn 'pee -jinɔn bɛ, -te o yi -tɛra Bali da "le Abraam -le 'wɩ 'zʋ bɛ, o -kɔlaman "nyian -a "nɛn "blɩdɩ -a. -Yee "wɛan min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o yi -tɛala Bali da bɛ, Abraam drɛ "le o tra -le 'wɩ 'zʋ. 17Ɛn 'wɩ zɩɛ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan, Bali -a 'vɩ Abraam lɛ 'nan:\n«'Lɛglɔn "kaga "ji minnun pɛɛnɔn bɛ,\nmɛin -tɔa "o tra -a.»\nBali 'lɛ bɛ Abraam drɛ "le -kaa tra -le 'wɩ 'zʋ. Bali nɛn e 'belidɩ -nɔan "minnun nɛn o kaa bɛ -wlɛ "bɛ, -a da nɛn Abraam yi -tɛra. Ɛn Bali 'bɔ zɩɛ, fɛ nɛn min 'ka tian -a yɩlɛ 'e yiɛ -a dɩɛ, yaa dra -e 'e 'kɔn.\n18Bali -a 'vɩ Abraam lɛ 'nan, -a kludanɔn -taa "kɔnlɛ "kaga, ɛn e -taa "drɛlɛ "le 'lɛglɔn "kaga "jinɔn tra -le 'wɩ 'zʋ. 'Wɩ zɩɛ -a -cin 'ka blamin ji 'nan e -kɔlaman 'lɛ sɔɔdɩ -a dɩ. 'Pian Abraam yi -tɛra "da 'nan 'e dra. 19Tʋ zɩɛ -a man bɛ, te Abraam lɛ -kɔlaman 'e bɔa -yaa tʋ. Ɛn Abraam -a -tɔa 'nan 'e ciɩ 'nɛn 'yadɩ lɔ, ɛn yaa -tɔa "nyian 'nan 'e nan Sara ciɩ 'nɛn 'yadɩ lɔ, 'pian 'wɩnun zɩɛ ya'a Abraam "koe 'silɛ 'e da yi -tɛradɩ -a Bali da dɩ. 20Ɛn 'wɩ 'bɔ nɛn Bali -tɔ "da 'nan 'e dra -yrɛ "bɛ, ya'a 'e 'ci -fɔɔlɛ "da "dɩ. 'Pian -yee yi -tɛradɩ Bali da 'pa "da, ɛn e Bali 'tɔ "yi 'vɩ. 21E yi -tɛra "da 'kpa 'nan, 'wɩ nɛn Bali -a 'vɩ 'nan 'e dra bɛ -a -pɛ "sɔa -a drɛdɩ -a. 22'Wɩ zɩɛ -yɛɛ -maan Bali Abraam 'sia 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a.\n23'Wɩ nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan Bali Abraam 'sia 'e 'lɛ min tɩglɩ 'a bɛ, e 'ka Abraam 'saza 'le vɛ -a dɩ. 24'Pian e ya -kaa 'bɔ 'le vɛ -a "nyian. Bali nɛn e -kaa san Zozi Crizi wluan -kanɔn 'va bɛ, e -kaa "siala min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ -cee yi -tɛradɩ 'e da man. 25Zozi Crizi zɩɛ -a 'bɔ nɛn Bali -a -nɔn 'sraga bʋvɛ -a -kaa man -cee 'wɩ 'wlidɩ "le "wɛan. Ɛn Bali -a wluan -kanɔn 'va 'nan -e -kaa kɔn min tɩglɩ 'a 'e 'lɛ.


Zezi i su like nga aliɛ ng’ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be dili’n ɔ kle e’n | Sasafuɛ Tranwlɛ’n like suanlɛ liɛ\n“Nga ti min wunnɛn’n i nzɔliɛ. [...] Nga ti min ‘mmoja’n mɔ maan Ɲanmiɛn nin sran’m be tra aenguɛ’n,’ i nzɔliɛ.”—MAT. 26:26-28.\nJUE 16 Zoova i Wa’n ti’n e mɛnmɛn i\n1-2. (1) Like nga Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be yo naan be wla kpɛn i wie’n su’n, ɔ timan kekle. ?Ngue ti yɛ i sɔ’n boman e nuan-ɔn? (2) ?Zezi i nzuɛn benin mun yɛ é wá kán be ndɛ-ɔ?\n?SƐ BE se ɔ kɛ a kan like nga e yo i e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i bo’n i ndɛ’n, a kwla kan? E nun sunman e kwla yo sɔ. Afin, kɛ Zezi kpɛ́ aɲia sɔ’n i ba’n, aliɛ ng’ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be dili’n, e si i. Ninnge nga be fa tɔnnin aliɛ’n sɔ’n b’a sɔnman. Yɛ i tɔnlɛ kusu timan kekle. Sanngɛ, ɔ ti cinnjin kpa man e. I sɔ’n ti, e kwla usa e wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ ninnge nga be fa tɔn aliɛ sɔ’n b’a sɔnman-ɔn?’\n2 I nun mɔ Zezi bó jasin fɛ’n, ɔ kleli sran’m be ndɛ nanwlɛ cinnjin wie mun. Sanngɛ, sran’m be sieli i nzɔliɛ kɛ wafa ng’ɔ yiyi ndɛ sɔ’m be nun’n, ɔ ti weiin. Yɛ be wlɛ wunlɛ timan kekle. (Mat. 7:28, 29) Kɛ ɔ́ kpɛ́ e wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, ɔ yoli sɔ wie. Like ng’ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be yo naan be wla kpɛn i wie’n su’n, ɔ timan kekle. Maan e fa e ɲin e sie i aliɛ nga be dili i cɛn sɔ nun’n, nin i ndɛ ng’ɔ kannin’n, ɔ nin like ng’ɔ yoli’n be su. Sɛ e yo sɔ’n, é wún kɛ Zezi ti wun ase kanfuɛ, ɔ ti yakpafuɛ yɛ ɔ klo sran sakpa. Asa ekun’n, é wún wafa nga e kwla niɛn i ayeliɛ’n su kpa’n.\nZEZI TI WUN ASE KANFUƐ\nKpanwun nin duvɛn nga e fa yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, be kle kɛ e dunman nun’n, Zezi fɛli i nguan’n mannin naan kɛ é sé yɛ’n, ɔ ti Famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 3-5 be nun.)\n3. (1) ?Kɛ nga Matie 26:26-28 fa kan’n sa’n, kɛ Zezi kpɛ́ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, ngue yɛ ɔ kle kɛ ninnge nga be dili’n, ɔ timan tɛkɛtɛkɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ like nɲɔn ng’ɔ fali’n, be ti i nzɔliɛ-ɔ?\n3 Kɛ Zezi kpɛ́ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, nn i akoto 11 nga be nin i nantili klanman’n, be yɛ be o lɛ-ɔ. Cɛn sɔ nun’n, be dili Delɛ cɛn’n. Yɛ aliɛ nga be dili’n i onga’n, yɛ ɔ fa kpɛli aɲia sɔ’n i ba-ɔ. (An kanngan Matie 26:26-28 nun.) Ɔ fali kpanwun nga b’a guaman nun kpanwun ayre ɔ nin divɛn ng’ɔ kali’n, ɔ fa cɛcɛli be. Kpɛkun, ɔ seli be kɛ like nɲɔn sɔ’m be ti i wunnɛn’n nin i mmoja mɔ be dunman nun ti’n, ɔ su wa fa man’n be nzɔliɛ. Ninnge nga Zezi fa kpɛli aɲia cinnjin sɔ’n i ba’n, b’a sɔnman. Atrɛkpa’n, i sɔ’n w’a bomɛn i akoto’m be nuan. ?Ngue ti-ɔ?\n4. Kɛ Zezi kpɛ́ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, ɔ fali aliɛ kaan sa. ?Wafa sɛ yɛ afɔtuɛ ng’ɔ mannin Mati’n, ɔ kwla uka e naan y’a wun sa nga ti yɛ ɔ yoli sɔ’n, i wlɛ-ɔ?\n4 Kɛ Zezi boli jasin fɛ’n i bolɛ bo’n, i afuɛ nsan su’n, cɛn kun’n, ɔ ɔli i janvuɛ Lazali nin Mati nin Mari be awlo lɔ. Kɛ Zezi juli lɔ m’ɔ́ klé sran’m be like’n, nn Mati o lɛ. Sanngɛ i ɲin ti blowa kpa, afin ɔ su tɔn aliɛ kpanngban naan ɔ́ fá sɔ i aofuɛ’m be nun. Kɛ Zezi wunnin i sɔ’n, klolɛ su ɔ mɛnnin i afɔtuɛ naan ɔ wun i wlɛ kɛ aliɛ kpanngban tɔnlɛ’n timan cinnjin. (Lik. 10:40-42) I sin’n, kɛ bé wá kún Zezi’n, i bɔbɔ nantili afɔtuɛ ng’ɔ fa mannin Mati’n su. Yɛle kɛ, ɔ fali aliɛ kaan sa yɛ ɔ fa kpɛli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba-ɔ. ?Ngue yɛ i sɔ’n kle e-ɔ?\n5. (1) ?Kɛ e wun kɛ aliɛ kaan sa yɛ Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be tɔn naan be fa yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, ngue yɛ i sɔ’n kle e-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ i sɔ liɛ’n nin ndɛ nga Filipfuɛ Mun 2:5-8 kan’n, be kɔ likawlɛ-ɔ?\n5 Ndɛ kwlaa nga Zezi kannin’n, ɔ nin like kwlaa ng’ɔ yoli’n, be kle kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ. Kɛ bé wá kún i’n, ɔ yili i nglo kpa ekun kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ dan. I sɔ’n boman e nuan. (Mat. 11:29) Zezi si kɛ sran’m be ti tɛ ng’ɔ su wa fɛ i wun yi’n, ɔ leman wunsu. Asa ekun’n, ɔ si kɛ Zoova wá cɛ́n i naan ɔ́ kó dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, w’a kunndɛman kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be di cɛn dan naan be wla kpɛn i wie’n su. Aliɛ kaan sa yɛ ɔ seli be kɛ be tɔn naan be fa yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, afuɛ kwlakwla-ɔ. (Zan 13:15; 1 Kor. 11:23-25) I sɔ’n kle kɛ Zezi tumɛn i wun. Nanwlɛ, kɛ e si kɛ e Famiɛn m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ ti wun ase kanfuɛ dan’n, i sɔ’n yo e fɛ dan.—An kanngan Filipufuɛ Mun 2:5-8 nun.\n6. ?Kɛ sa’m be o e su’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti wun ase kanfuɛ kɛ Zezi sa-ɔ?\n6 ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti wun ase kanfuɛ kɛ Zezi sa-ɔ? Yɛle kɛ, maan e wiengu’m be ndɛ lo e dan. (Fil. 2:3, 4) Zezi si kɛ sran’m bé wá klé i ɲrɛnnɛn lele naan bé kún i. Sanngɛ, ɔ kleli kɛ i akoto’m be ndɛ lo i dan. I sɔ’n ti, ɔ nin be trannin likawlɛ kɔnguɛ. Kpɛkun, ɔ kleli be like, ɔ wlali be fanngan, yɛ ɔ fɔnvɔli be naan be wla gua ase. Afin, kɛ ɔ́ wá wú’n, be wla bó be wun. (Zan 14:25-31) Nanwlɛ’n, Zezi kleli kɛ sa ng’ɔ o i wiengu’m be su’n, ɔ ti cinnjin trɛ i liɛ mun. I lɛ nun’n, ɔ kle e ajalɛ kpa.\nZEZI TI YAKPAFUƐ\n7. ?Kɛ Zezi kpɛli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, ngue like yɛ ɔ wa yoli m’ɔ kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ dan-ɔn?\n7 Kɛ Zezi kpɛli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, like ng’ɔ wa yoli’n, ɔ kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ dan. Ɔ si kɛ sran’m bé tɔ́n i suɛn kɛ w’a saci Ɲanmiɛn i dunman, kpɛkun bé kún i abɔlɛ kunlɛ. Sanngɛ, ɔ kplinnin su kɛ i sɔ sa liɛ’n ju naan Ɲanmiɛn i klun sa’n kpɛn su. (Mat. 26:65, 66; Lik. 22:41, 42) Zezi nantili seiin lele guɛli i ti nin i bo. Ɔ yoli sɔ naan Ɲanmiɛn i dunman’n yo sanwun, yɛ cɛn wie lele’n klɔ sran nga be kaci be nzuɛn’n, be ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Asa ekun’n, ɔ nantili seiin naan ɔ́ klé kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ le atin sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Blɛ kunngba sɔ nun’n, ɔ ukɛli i sɔnnzɔnfuɛ mun naan b’a kwla jran sa ng’ɔ́ wá tɔ́ be su’n be ɲrun kekle.\n8. (1) ?Ngue ndɛ yɛ Zezi kan kleli i sɔnnzɔnfuɛ nanwlɛfuɛ mun-ɔn? (2) ?Kɛ Zezi wuli’n, wafa sɛ yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be kleli kɛ be ti yakpafuɛ kɛ i sa-ɔ?\n8 Like kun ekun mɔ Zezi yoli m’ɔ kle kɛ ɔ ti yakpafuɛ’n, yɛle kɛ w’a fɛmɛn i ɲin w’a siemɛn i sa ng’ɔ su wa tɔ i su’n su. Sanngɛ, ɔ kleli kɛ i akoto nanwlɛfuɛ’m be ndɛ lo i dan. Kɛ Zida jasoli be wun lɛ’n, yɛ ɔ kpɛli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba-ɔ. Aɲia sɔ’n ti, be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n bé wlá kpɛ́n su titi kɛ Ɲanmiɛn nin be trali aenguɛ uflɛ kun. (1 Kor. 10:16, 17) Asa ekun’n, Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be like nga i Si klo kɛ be yo naan b’a kwla wɔ ɲanmiɛn su lɔ wie’n. (Zan 15:12-15) Ɔ kannin sa ng’ɔ́ wá jú i akoto’m be su’n i ndɛ kleli be. Kpɛkun ɔ seli be kɛ maan be “jran kekle” kɛ i sa. (Zan 16:1-4, 33) Kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n, Zezi i akoto’m be nantili ajalɛ ng’ɔ kleli be’n su titi. Yɛle kɛ, be kleli kɛ be wiengu’m be ndɛ lo be, yɛ be yoli yakpafuɛ. Kannzɛ bɔbɔ w’a yoman pɔpɔ w’a manman be’n, sanngɛ be suannin be wiengu bo blɛ kekle nun.—Ebr. 10:33, 34.\n9. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ti yakpafuɛ kɛ Zezi sa-ɔ?\n9 Andɛ’n, e kle kɛ e ti yakpafuɛ kɛ Zezi sa wie. Lika wie’m be nun’n, be kle e niaan’m be ɲrɛnnɛn Ɲanmiɛn su mɔ be lafi’n ti. Sɛ e timan yakpafuɛ’n, nn e kwlá nianman be lika. Ɔ ju wie’n, be wla e niaan’m be bisua, kusu nn b’a yoman sa tɛ. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, e yo like kwlaa nga e kwla yo naan b’a ɲan be ti’n. (Fil. 1:14; Ebr. 13:19) Wafa nga e kle ekun kɛ e ti yakpafuɛ’n, yɛle kɛ e bo jasin fɛ’n “yakpa su” titi. (Yol. 14:3) Kɛ nga Zezi fa yoli’n sa’n, e kan Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i ndɛ. E kpɔfuɛ nga be tanndan e ɲrun bɔbɔ’n, e kɛn i ndɛ e kle be wie. Sanngɛ, ɔ ju wie’n, ɔ yo e kɛ e timan yakpafuɛ sa. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n10. (1) ?Kɛ é wá yó e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? (2) ?Yɛ ngue ti-ɔ?\n10 E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, e lafi su kɛ cɛn wie lele e liɛ yó ye. Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, e yo yakpafuɛ. (Zan 3:16; Efɛ. 1:7) Kɛ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n mántan koko’n, e kwla kle kpa kɛ e si e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye dan. Blɛ sɔ nun’n, Biblu’n nun ndɛ nga be fa e ɲin sie i e Wla kpɛnlɛ aɲia’n su’n, maan e kanngan be nun. Kpɛkun, maan e bu Zezi i wie’n i su ndɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n i su akunndan kpa. Sɛ e yo sɔ’n, é wún like nga ti yɛ kɛ é yó aɲia cinnjin sɔ’n, be fa kpanwun nin duvɛn’n i wlɛ. Like nga Zoova nin Zezi be yo mannin e’n, maan e wun i wlɛ kpa. Yɛ e wun wafa nga e bɔbɔ nin e awlɛn su sran mun e kwla ɲan su ye’n, i wlɛ wie. I liɛ’n, é fá e wla é gúa like nga e lafi su kɛ é ɲɛ́n i cɛn wie lele’n, i su kpa trá laa’n. Kpɛkun, é yó yakpafuɛ lele é gúɛ i ti nin i bo.—Ebr. 12:3.\n11-12. ?Kɛ e boli like suanlɛ nga i bo lele mɔ y’a fa ju yɛ’n, ngue yɛ y’a wun i-ɔ?\n11 Kɛ e boli like suanlɛ nga i bo lele mɔ y’a fa ju yɛ’n, y’a wun kɛ, e Min’n i aliɛ’n ti’n, e wla kpɛn e ti kpɔlɛ tɛ’n su. Asa ekun’n, e wla kpɛn Zezi i nzuɛn wie’m be su. I wie yɛle kɛ, ɔ ti wun ase kanfuɛ, yɛ ɔ ti yakpafuɛ. Andɛ’n, Zezi m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n, ɔ te yi nzuɛn sɔ’m be nglo. Yɛ ɔ kpata e ti. I sɔ’n yo e fɛ dan. (Ebr. 7:24, 25) Sɛ e waan é klé kɛ e si ye’n, maan e yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i kɛ nga Zezi bɔbɔ seli kɛ be yo’n sa. (Lik. 22:19, 20) Anglo nga be flɛ i kɛ Nizan i le 14 su yɛ e yo aɲia sɔ’n i titi-ɔ. Cɛn’m be nun cinnjin kpafuɛ’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ.\n12 Aliɛ nga Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be dili’n ti’n, e kwla si i nzuɛn kun ekun. I nzuɛn’n sɔ ti yɛ maan ɔ wuli e dunman nun-ɔn. I nun m’ɔ o asiɛ’n su’n, sran’m be sieli i nzɔliɛ kɛ ɔ yili nzuɛn sɔ’n i nglo titi. Maan e kan i nzuɛn sɔ’n i ndɛ.\nZEZI KLO SRAN\n13. (1) ?Klolɛ mɔ Zoova nin Zezi be yili i nglo’n, i su ndɛ benin yɛ Zan 15:9 nin 1 Zan 4:8-10 be kan-ɔn? (2) ?Wan mun yɛ be ɲan klolɛ sɔ’n, i su ye-ɔ?\n13 Sa’n kwlaa nun’n, Zezi yili klolɛ mɔ Zoova klo e’n i nglo. (An kanngan Zan 15:9; 1 Zan 4:8-10 nun.) Klolɛ mɔ Zezi klo e dan’n ti’n, e dunman nun’n, ɔ fɛli i nguan mannin. Sɛ e lafi su kɛ é kɔ́ ɲanmiɛn su o, annzɛ é trán asiɛ’n su wa o, e ngba e ɲan tɛ nga Zoova fali Zezi yili’n, i su ye dan. (Zan 10:16; 1 Zan 2:2) Sɛ e bu aliɛ bɔbɔ ba nga Zezi nin i akoto’m be dili’n, i su akunndan’n, é wún i wlɛ kɛ Zezi klo i sɔnnzɔnfuɛ mun naan ɔ bu be sran.\nZezi w’a seman kɛ be fa ninnge tɛkɛtɛkɛ be yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n. I sɔ’n ti, kannzɛ ɔ́ cɛ́ lele’n, annzɛ sa ng’ɔ o e su’n ti sɛ ti sɛ’n, e kwla yo aɲia sɔ’n i titi. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14-16 be nun.) *\n14. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli ekun kɛ ɔ klo i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\n14 Zezi w’a semɛn i sɔnnzɔnfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin’n be kɛ, kɛ bé yó e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, be yo ninnge tɛkɛtɛkɛ wie mun. Sanngɛ, like kaan sa yɛ ɔ seli be kɛ be fa-ɔ. I lɛ nun’n, ɔ yili i nglo ekun kɛ ɔ klo be sakpa. Afin, ɔ fata kɛ be yo aɲia sɔ’n afuɛ kwlakwla. Yɛ kannzɛ bɔbɔ be o bisua, annzɛ sa uflɛ o be su’n, ɔ fataman kɛ be yaci i yolɛ. (Ngl. 2:10) ?Be kwla yoli i sɔ sakpa? Ɛɛn-ɛn.\n15-16. ?Wafa sɛ yɛ aniaan wie’m be kleli kɛ kannzɛ sa ng’ɔ o e su’n ti sɛ ti sɛ’n, e kwla yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n niɔn?\n15 Kɛ ɔ fɛ i Zezi blɛ su lele andɛ’n, Klisifuɛ nanwlɛfuɛ’m be mian be ɲin be yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n. Kɛ Zezi kpɛ́ aɲia sɔ’n i yolɛ ba’n, like ng’ɔ yoli’n i su sɛsɛsɛ yɛ be nian-ɔn. Wie liɛ bɔbɔ’n, ɔ timan pɔpɔ manman be, sanngɛ be yo sɔ. Aniaan wie’m be su ndɛ’n kle sɔ weiin. Be flɛ aniaan bian kun kɛ Arɔldu King. Kɛ Sinua’m be wlɛli i bisua’n, ɔ miɛnnin i ɲin fali ajalɛ wie mun naan w’a kwla yo aɲia sɔ’n. Ɔ fiali naan w’a kwla tɔn kpanwun. Like nga i sa tɔli su’n, yɛ ɔ fa yoli kpanwun sɔ’n niɔn. Asa ekun’n, ɔ kali cɛn’m be lele naan w’a kwla wun cɛn nga i nun yɛ bé yó e Wla kpɛnlɛ aɲia’n. Kpɛkun, kɛ dɔ’n juli mɔ i ngunmin yó aɲia’n bisua lɔ’n, ɔ toli jue, ɔ srɛli Ɲanmiɛn, kpɛkun ɔ yoli kɛ ɔ su ijɔ nzra nun sa.\n16 Kɛ bé kún Alɛ Dan nɲɔn su’n, be wlali aniaan bla wie’m be bisua. Aniaan bla sɔ’m be miannin be ɲin kpa naan b’a kwla yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n. Be si kɛ sɛ sonja’m be wun be’n, be kwla kun be. Sanngɛ, kɛ mɔ aɲia sɔ i yolɛ nun’n, aliɛ nga e tɔn’n, ɔ timan tɛkɛtɛkɛ’n ti’n, be kwla yoli i nvialiɛ nun. Be seli kɛ: “E boli nɲrele. Tabli kaan kun jin e afiɛn. Tannin ufue kun sɛ su. Yɛ duvɛn nin kpanwun be takataka su. Buzi kun yɛ ɔ kpaja sua’n nun-ɔn. Afin sɛ e fa kannin’n, bé trá e. E ngba e tali e Si Ɲanmiɛn i nda ekun kɛ é yó like kwlaa nga e kwla yo naan i dunman w’a yo sanwun’n.” Nanwlɛ’n, aniaan bla sɔ’m be yili i nglo kɛ be lafi Ɲanmiɛn su sakpa. Kɛ mɔ aliɛ nga Zezi kleli e kɛ e fa yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n ɔ timan tɛkɛtɛkɛ’n ti’n, kannzɛ sa ng’ɔ o e su’n ti sɛ ti sɛ’n, e kwla yo aɲia sɔ’n. I lɛ nun’n, Zezi yili i nglo ekun kɛ ɔ klo e dan.\n17. ?Kosan benin mun yɛ ɔ fata kɛ e fa usa e wun-ɔn?\n17 Kɛ cɛn nga é yó e Wla kpɛnlɛ aɲia’n mántan koko’n, maan e usa e wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kpa kɛ n klo sran kɛ Zezi sa-ɔ? ?N bu aniaan’m be akunndan, annzɛ min wun akunndan yɛ n bu-ɔ? ?N wun i wlɛ kɛ nán ninnge ngba yɛ be kwlɛ i yo-ɔ? ?Annzɛ like nga be kwlá yoman’n, yɛ n kunndɛ kɛ be yo-ɔ?’ Maan e nian Zezi i ajalɛ’n su titi, yɛ maan e kle kɛ ‘e wiengu’m be ndɛ lo e.’—1 Piɛ. 3:8.\nMAAN E NIAN ZEZI I AYELIƐ’N SU\n18-19. (1) ?Ngue yɛ Zoova i sufuɛ’m be wla su fiman su-ɔ? (2) ?Ngue yɛ w’a fua kpa kɛ á yó-ɔ?\n18 E su yoman e Wla kpɛnlɛ aɲia’n sa trilili. Ɲrɛnnɛn dan’n nun’n, Zezi bá, ɔ́ yíayía be nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n be onga nga be o asiɛ’n su’n, kpɛkun ɔ́ fá be kɔ́ ɲanmiɛn su. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, e su yoman e Wla kpɛnlɛ aɲia’n kun.—1 Kor. 11:26; Mat. 24:31.\n19 Kannzɛ Zoova i sufuɛ’m bé yáci aɲia sɔ’n i yolɛ cɛn kun’n, sanngɛ be wla su fiman Zezi i su like nga aɲia sɔ’n kle e’n, i su le. Yɛle kɛ, ɔ ti wun ase kanfuɛ, ɔ ti yakpafuɛ, yɛ ɔ klo sran dan. I kpa bɔbɔ’n, be nga be yoli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, bé wá kɛ́n i su ndɛ klé be kwlaa nga bé wá trán mɛn klanman’n nun lɔ’n. Sanngɛ, kɛ ɔ ko yo naan y’a ɲan aɲia sɔ’n i su ye dɔ nga su’n, maan e mian e ɲin naan e yo wun ase kanfuɛ, nin yakpafuɛ, yɛ e klo sran kɛ Zezi sa. Sɛ e yo sɔ’n, e kwla lafi su kɛ Zoova yrá e su.—2 Piɛ. 1:10, 11.\n?Wafa sɛ yɛ e Wla kpɛnlɛ aɲia’n kle kɛ Zezi ti wun ase kanfuɛ-ɔ?\n?Kɛ Zezi kpɛli e Wla kpɛnlɛ aɲia’n i ba’n, wafa sɛ yɛ ɔ kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ-ɔ?\n?Yɛ aɲia sɔ’n i yolɛ nun’n, wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ klo i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\nJUE 13 Klist ti e Ajalɛ Klefuɛ\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Ɔ cɛ kan’n, é wá trán E Min’n i Aliɛ Cɛn dilɛ’n i su aɲia’n i bo naan é wlá kpɛ́n i wie’n su. Cɛn dilɛ sɔ mɔ Zezi kpɛli i ba’n, ɔ kle kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ dan, ɔ ti yakpafuɛ, yɛ ɔ klo Ɲanmiɛn nin sran. Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún wafa nga e kwla niɛn i ayeliɛ sɔ’m be su’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 55 DESƐN NIN FOTO’M BE SU NDƐ: Klisifuɛ wie’m be su yo e wla kpɛnlɛ aɲia’n akoto’m be blɛ su, afuɛ 1880 nun, bisua lɔ, yɛ e blɛ su’n be su yo aɲia sɔ’n Ɲanmiɛn sulɛ sua kun mɔ be kplɛnnin i kɛ kpata sa’n, i bo Amlɛnkɛn’m be mɛn’n, i ja ngua lɔ nvle kun nun.


Maan e wun i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ e kle e wiengu’m be like | Like suanlɛ liɛ\n“Ndɛ kpa yɛ n su kan kle amun lɛ-ɔ.”—NYANNDRA MUN 4:2.\nJUE: 93, 96\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e kle Biblu’n nun like suanfuɛ’m be like naan be klo like suanlɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla kle be nga be boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, be like naan be nin sran’m b’a si yalɛ kokoɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tu e klun e kle be nga cɛn wie lele’n be kwla yo asɔnun kpɛnngbɛn’m be like ɔ?\n1, 2. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e kle e wiengu’m be like ɔ?\nZEZI tuli i klun boli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n. Ɔ kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be like lele. Ɔ kleli be wafa nga be kwla kle be wiengu’m be like’n, ɔ nin wafa nga be kwla nian Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be lika’n. Wafa nga bua sunianfuɛ’n niɛn i bua’m be lika’n, i sɔ yɛ ɔ fata kɛ be yo ɔ. (Matie 10:5-7) Filipu tuli i klun boli jasin fɛ’n. Kpɛkun, ɔ kleli i wa bla’m be like naan be bo jasin fɛ’n wie. (Sa Nga Be Yoli’n 21:8, 9) Ɔ fata kɛ e kusu e kle e wiengu’m be like. ?Ngue ti ɔ?\n2 E asɔnun’m be nun’n, be nga be nin a yoman be batɛmun’n be sɔnnin. Ɔ fata kɛ e kle be like naan be wun like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ be kanngan Biblu’n nun, naan be suan nun like’n. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e kle be jasin fɛ’n i bolɛ, ɔ nin wafa nga be kwla kle sran uflɛ like’n. Be yoli aniaan wie’m be batɛmun ɔ nin a cɛman. Ɔ fata kɛ e kle be like naan cɛn wie lele’n, be yo asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ annzɛ asɔnun kpɛnngbɛn. E kwlakwla e kwla kle e wiengu’m be like.—Nyanndra Mun 4:2.\nMAAN E KLE BE WAFA NGA BE KWLA SUAN BIBLU’N NUN LIKE’N\n3, 4. (a) ?Wafa sɛ yɛ Pɔlu kleli kɛ sran ng’ɔ suan Biblu’n nun like’n, ɔ bo jasin fɛ’n i kpa ɔ? (b) ?Kwlaa naan y’a wla sran kun i fanngan kɛ ɔ suan Biblu’n nun like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e bɔbɔ e yo ɔ?\n3 Ɔ ti cinnjin kɛ Zoova i sufuɛ’m be kwlakwla be kanngan Biblu’n nun naan be suan nun like. I liɛ’n, bé sí Ɲanmiɛn i klun sa’n. Akoto Pɔlu kɛnnin i sɔ’n ndɛ kleli i niaan nga be o Kolɔsu lɔ’n. Ɔ seli be kɛ: “E srɛ Nyanmiɛn titi kɛ ɔ nian amun su. E srɛ i kɛ ɔ yo maan an si ngwlɛlɛ naan an wun sa nga i Wawɛ’n kle amun’n i wlɛ naan an si i klun sa’n kpa.” Sɛ Klistfuɛ sɔ’m be kanngan Biblu’n nun naan be suan nun like’n, bé yó ngwlɛlɛfuɛ. Kpɛkun, be ‘nɲoliɛ’n ɔ́ mán e Min’n i kɔmin su yɛ sa nga bé yó’n, i kwlaa jɔ́ i klun.’ Asa ekun’n, bé “yó sa kpakpa’n kwlaa” nga Zoova kunndɛ kɛ be yo’n. Sa kpakpa sɔ’m be nun kun yɛle jasin fɛ bolɛ’n. (Kolɔsfuɛ Mun 1:9, 10) I sɔ’n ti, kɛ é klé sran kun i like’n, maan e kle i like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo naan w’a kwla su Zoova’n. Yɛle kɛ maan ɔ kanngan Biblu’n nun, yɛ ɔ suan nun like titi.\n4 Sɛ e bɔbɔ e suanman Biblu’n nun like’n, e su kwlá klemɛn i like nga ti yɛ Biblu’n nun like suanlɛ’n ti kpa’n. I sɔ’n ti, maan e suan Biblu’n nun like titi. Yɛ e bu su akunndan. I liɛ’n, é kwlá bó jasin fɛ’n i kpa. Sɛ sran kun usa e kosan kekle wie’n, é fá Biblu’n é tɛ́ i su klanman. Sɛ e kanngan Biblu’n nun’n, é wún kɛ blɛ kekle nun bɔbɔ’n, Zezi nin Pɔlu nin Klistfuɛ wie’m b’a yaciman jasin fɛ’n i bolɛ. Ɔ maan, sɛ kekle tɔ e su’n, é jrán kekle yɛ é bó jasin fɛ’n titi. Sɛ e kan wafa nga Biblu’n i nun like suanlɛ’n yoli e ye’n i ndɛ e kle e wiengu mun’n, i sɔ’n wlá be fanngan dan. Afin bé wún i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be suan Biblu’n nun like naan ɔ yo be ye wie.\n5. ?Ngue yɛ e kwla yo naan sran nga e kle i like’n, w’a kunndɛ kɛ ɔ́ súan Biblu’n nun like titi ɔ?\n5 Maan e usa e wun kɛ: “?Ngue yɛ ń yó naan sran nga n kle i like’n, w’a kunndɛ kɛ ɔ́ súan Biblu’n nun like titi ɔ?” Maan e fa fluwa nga i nun yɛ e kle i like’n. Kpɛkun maan e kle i wafa ng’ɔ kwla siesie i wun’n. Sɛ fluwa Biblu’n kle i nun yɛ e kle i like’n, e kwla se i kɛ ɔ kanngan ndɛ ng’ɔ o ndɛ’m be bo tulɛ lika nun’n, i nun. Kpɛkun, maan ɔ kanngan Biblu’n nun ndɛ mma nga be klɛli be lɔ’n be nun. I sin’n, e kwla kle i wafa ng’ɔ kwla siesie i wun naan w’a tɛ kosan’m be su aɲia’m be bo lɔ’n. Maan e wlɛ i fanngan kɛ ɔ kanngan fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n, nin Réveillez-vous ! be nun. Wafa ng’ɔ kwla wun kosan ng’ɔ usa’n be su tɛlɛ’n e ɛntɛnɛti su fluwa siewlɛ’n nun, annzɛ ɔrdinatɛli su’n (Watchtower Library), maan e kle i. Sɛ e kle i kwlaa sɔ’n, Biblu’n nun like suanlɛ’n yó i fɛ. Ɔ maan, ɔ kwla kunndɛ kɛ ɔ́ wún ndɛ kpanngban be wlɛ.\n6. (a) ?Kɛ é klé sran kun i like’n, ngue yɛ é yó naan w’a klo Biblu’n nun like suanlɛ ɔ? (b) ?Sɛ sran kun klo Biblu’n nun like suanlɛ’n, ngue yɛ ɔ kwla yo ɔ?\n6 Kɛ é klé sran kun i like’n, e kunndɛ kɛ ɔ wun i wlɛ kɛ Biblu’n ti yɛ maan ɔ kwla si Zoova kpa ɔ. Sanngɛ, nán e jrɛn i wun cinnjin kɛ ɔ suan Biblu’n nun like. Maan e kle i like naan ɔ klo Biblu’n nun like suanlɛ. Kɛ sran kun súan Biblu’n nun like kɔ́ i ɲrun’n, ɔ kwla kan ndɛ nga jue tofuɛ’n kannin’n wie. Ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i tranlɛ bɔ e nin wɔ tran’n ɔ ti min anyanbeun like. Min min Anannganman, ń fá min wla’n ń gúa ɔ su.” (Jue Mun 73:28) Sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ fɛ́ i wun mántan Zoova’n, Zoova fɛ i wawɛ’n mɛn i.\nMAAN E KLE BE JASIN FƐ’N I BOLƐ Ɔ NIN SRAN LIKE KLELƐ\n7. ?Ngue yɛ Zezi yoli naan i akoto’m b’a kwla si jasin fɛ’n i bo ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n7 Wafa nga Zezi kleli i akoto’m be like’n, maan e yo sɔ wie. Yɛle kɛ, kɛ Zezi kɔ́ jasin fɛ’n i bolɛ’n, ɔ nin be kɔ. Kpɛkun wafa ng’ɔ kle sran’m be like’n, be niannin su. Asa ekun’n, ɔ kleli be like ng’ɔ fataman kɛ be yo’n, ɔ nin ndɛ ng’ɔ fata kɛ be kan’n. (Matie ndɛ tre 10)  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) W’a cɛman naan akoto’m b’a si wafa ng’ɔ fata kɛ be kle sran’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n. (Matie 11:1) ?Ngue yɛ é yó naan be nga e kle be Biblu’n nun like’n b’a si jasin fɛ’n i bo kpa ɔ? É wá kán like nɲɔn mɔ e kwla kle be’n, be ndɛ.\n8, 9. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zezi kan ndɛ kleli sran mun ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ be nga be boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, be kwla nian Zezi i ajalɛ’n su ɔ?\n8 Maan be nin sran’m be si yalɛ koko. Cɛn wie’n, sran kpanngban kpa be yia yɛ Zezi kan ndɛ kle be ɔ. Sanngɛ blɛ sunman’n, ɔ kan ndɛ kle sran kun trele, kɛ sran kun nin i janvuɛ be su koko yalɛ sa. Cɛn kun’n, ɔ nin bla kun be kokoli yalɛ klanman kpa. Bla sɔ’n wɔli nzue salɛ gbo kun nun. Gbo sɔ’n o klɔ nga be flɛ i kɛ Sikari’n, i wun lɛ. (Zan 4:5-30) Asa ekun’n, Zezi kan ndɛ kleli Matie mɔ be flɛ i ekun kɛ Levi’n. Ɔ ti gua bo sika defuɛ. Kɛ Zezi seli i kɛ ɔ su i su’n, ɔ kplinnin su. Kɛ ɔ cɛli kan’n, Matie yiali Zezi nin sran wie mun ekun i awlo lɔ naan be di like. Kɛ Zezi juli lɔ’n, ɔ kan Ɲannmiɛn ndɛ’n kleli sran kpanngban.—Matie 9:9; Lik 5:27-39.\nSɛ e kan ndɛ e kle sran mun amanniɛn su’n, bé síe be su e nuan bo.\n9 Natanaɛli kannin Nazarɛtifuɛ’m be wun ndɛ tɛ. Zezi fin Nazarɛti wie. Sanngɛ, ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli Natanaɛli amanniɛn su. I sɔ’n ti’n, Zezi i wun yoli i fɛ. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ sí Zezi kpa. (Zan 1:46-51) I sɔ’n kle e kɛ sɛ e kan ndɛ e kle sran mun amanniɛn su’n, bé síe be su e nuan bo.  [An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.] Maan e kle be nga be boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n kɛ be kan ndɛ amanniɛn su. I liɛ’n, jasin fɛ’n bolɛ’n yó be fɛ.\n10-12. (a) ?Ngue yɛ Zezi yoli naan sran’m b’a tie jasin fɛ’n i titi ɔ? (b) ?Ngue yɛ e kwla yo naan be nga be boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, b’a si sran’m be like kle ɔ?\n10 Maan be kle be nga be klo kɛ bé tíe e ndɛ’n be like. Blɛ ng’ɔ fata kɛ Zezi fa bo jasin fɛ’n w’a sɔnman. Sanngɛ, kɛ sran’m be kunndɛ kɛ bé tíe Ɲanmiɛn ndɛ’n, ɔ fa blɛ kle be like. Cɛn kun’n, sran kpanngban kpa be yiali nzue nuan naan Zezi kle be like. Zezi nin Piɛli be ko fuli alie kun nun naan w’a kle be like. I sin’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ klé Piɛli i like wie. I sɔ’n ti, ɔ yoli abonuan sa kun. Yɛle kɛ, ɔ yoli maan Piɛli trali jue kaka kpa. Kpɛkun, ɔ seli Piɛli kɛ: “Kɛ ɔ fin ndɛ’n, sran yɛ á wá trɛ́ i kɛ a fa tra kpatra’n sa-a.” Piɛli nin be nga be o lɛ’n, be “sili alie mun, be yacili be ninnge’n kwlaa lɛ naan b’a su” Zezi su.—Lik 5:1-11.\n11 Nikodɛmun kunndɛli kɛ ɔ́ sí Zezi. Sanngɛ, ɔ ti Zuifu’m be kpɛnngbɛn kun. Ɔ maan, sɛ sran’m be wun kɛ ɔ nin Zezi be su koko yalɛ’n, bé kɛ́n i wun ndɛ bé sín. Kɛ m’ɔ srɛ kun i’n ti’n, cɛn kun’n ɔ ko wunnin Zezi i wun kɔnguɛ. Sanngɛ Zezi sɔli i nun. Yɛ ɔ kannin ndɛ cinnjin wie mun kleli i. (Zan 3:1, 2) Zezi kunndɛli titi kɛ ɔ́ klé sran’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n naan be lafi Ɲanmiɛn su kpa. Maan e kusu e ko wun sran’m be wun blɛ nga be kwla sɔ e nun’n i su. Yɛ maan e fa blɛ e kle be like naan be wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ.\n12 Wienun ɔn, e nin aniaan kun m’ɔ boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, e su bo jasin fɛ. Kpɛkun, sran kun sɔli e nun klanman. I lɛ’n nun’n, maan e se i kɛ ɔ ko niɛn i osu cɛn uflɛ. Asa ekun’n, sɛ é kó nían sran kun i osu’n, annzɛ é kó klé sran kun i Biblu’n nun like’n, e kwla se i kɛ ɔ ko sunman e. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ sí sran’m be like kle wie. Yɛ ɔ́ wún i wlɛ kɛ kɛ e uka sran mun mɔ be si Zoova i su ndɛ’n, ɔ ti kpa dan. Kpɛkun, ɔ́ kló sran’m be osu nianlɛ nin be Biblu’n nun like klelɛ. Asa ekun’n, maan e kle be kɛ be tra be awlɛn sran’m be wun. Naan sɛ be kɔ sran’m be osu nianlɛ be awlo lɔ naan be toman be’n, nán be sa sin bubu be.—Galasifuɛ Mun 5:22; an nian kuku nga be flɛ i kɛ “I sa sin w’a bubumɛn i” i nun.\nMAAN E KLE BE WAFA NGA BE KWLA YO ANIAAN’M BE YE’N\n13, 14. (a) ?Wafa sɛ yɛ a bu be nga Biblu’n kan be ndɛ kɛ be tuli be klun be yoli be wiengu’m be ye’n niɔn? (b) ?Ngue yɛ e kwla yo naan be nga e kle be like’n, nin gbanflɛn nin talua’m b’a yo be wiengu’m be ye ɔ?\n13 Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be klo be wun kpa kɛ sran nin i niaan sa, naan be yo be wiengu ye. (An kanngan Lik 22:24-27 nin 1 Piɛr 1:22 be nun.) Biblu’n kle kɛ Zezi mannin e like kwlaa. Ɔ fɛli i wun kpɔli e ti bɔbɔ. (Matie 20:28) Dɔrkasi “ti klun ufuefuɛ kpa yɛ ɔ yo yalɛfuɛ’m be ye.” (Sa Nga Be Yoli’n 9:36, 39) Mali “dili junman dan” mɛnnin i niaan Klistfuɛ nga be o Rɔmun lɔ’n. (Rɔmfuɛ Mun 16:6) ?Ngue yɛ é yó naan be nga e kle be like’n, b’a wun i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kɛ be yo aniaan’m be ye ɔ?\nMaan e kle be kɛ be klo aniaan mun, naan be yo be ye. (An nian ndɛ kpɔlɛ 13 nin 14 be nun.)\n14 Sɛ é kɔ́ aniaan oke kun, annzɛ aniaan kun m’ɔ kwlaman nun i osu nianlɛ’n, e kwla se sran kun mɔ e kle i like’n kɛ ɔ ko sunman e. Kɛ siɛ nin niɛn’m bé kó nían aniaan sɔ’m be osu’n, sɛ ɔ nin i fata’n, be mma’m be kwla ko sunman be. Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be su kunndɛ aliɛ bé mán aniaan oke kun’n, annzɛ be su yo i sua’n i lika kun m’ɔ sacili’n, be kwla se sran kun mɔ be kle i like’n kɛ ɔ uka be. Sɛ gbanflɛn nin talua mun nin be nga e kle be like’n, be wun wafa nga aniaan’m be yo be wiengu ye’n, bé yó sɔ wie. I wie yɛle gbanflɛn kun i liɛ’n. Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun kɔ klɔ kun su jasin bolɛ’n, ɔ nian aniaan nga be tran lɔ’n, be osu. Blɛ sunman’n, ɔ nin aniaan gbanflɛn kun yɛ be kɔ ɔ. Kɛ ɔ wunnin asɔnun kpɛnngbɛn i ayeliɛ’n, ɔ buli wafa ng’ɔ kwla yo aniaan’m be ye wie’n i akunndan.—Rɔmfuɛ Mun 12:10.\n15. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle aniaan yasua’m be like titi ɔ?\n15 Zoova mannin yasua’m be junman kɛ be kle sran’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n asɔnun’n nun. I sɔ’n ti, ɔ ti cinnjin kɛ aniaan yasua’m be si wafa nga be kwla kle nzrafuɛ’m be like’n. Kɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m bé íjɔ nzra nun’n, maan asɔnun kpɛnngbɛn’m be sie be su kpa. I liɛ’n, be kwla man be afɔtuɛ naan b’a si nzra nun ijɔ. (Neemi 8:8) —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\n16, 17. (a) ?Ngue yɛ Pɔlu yoli naan Timote w’a si i wiengu’m be like kle kpa ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla kle aniaan yasua’m be like naan cɛn wie lele’n b’a yo asɔnun kpɛnngbɛn wie ɔ?\n16 Ɔ ti cinnjin kɛ be kle aniaan yasua kpanngban be like naan be yo asɔnun kpɛnngbɛn. Pɔlu kleli Timote i like. Kpɛkun, ɔ wlɛli i fanngan kɛ ɔ kle i wiengu’m be like wie. Pɔlu seli i kɛ: “Ye nga kɛ e nin Krist-Jésus e kacili sran wunmuan’n ɔ yoli ye’n ti, jran kekle. Ndɛ nga a tili i kɛ n kɛnnin i sran kpanngban be nyrun’n, kan ndɛ sɔ’n, fa yaci i be nga a lafi be su bɔ be kusu be kwla kan kle sran uflɛ’n, be sa nun.” (2 Timote 2:1, 2) Akoto Pɔlu m’ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ kleli Timote i like kpanngban. Ɔ kleli i wafa ng’ɔ kwla kle sran’m be like kpa’n, ɔ nin wafa ng’ɔ kwla niɛn i niaan’m be lika’n.—2 Timote 3:10-12.\n17 Pɔlu kleli Timote i like ɔ cɛli kpa. Afin, ɔ kunndɛ kɛ Timote si i wiengu’m be like kle. (Sa Nga Be Yoli’n 16:1-5) Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla nian Pɔlu i ayeliɛ’n su. Kɛ bé kɔ́ aniaan wie’m be fanngan wlalɛ’n, maan asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be ko sunman be. I liɛ’n, bé nían wafa nga asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo’n su. Yɛle kɛ bé wún i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be tra be awlɛn, be klo aniaan mun, yɛ be lafi Zoova su naan b’a kwla nian aniaan’m be lika.—1 Piɛr 5:2.\nSRAN LIKE KLELƐ’N TI CINNJIN KPA\n18. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e kle e wiengu’m be like ɔ?\n18 Mɛn i awieliɛ blɛ nga nun’n, ɔ fata kɛ e kle be nga b’a bo jasin fɛ’n i bolɛ’n i bo’n be like, naan be si jasin fɛ’n i bo. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e kle aniaan yasua’m be like naan be yo asɔnun kpɛnngbɛn. Zoova kunndɛ kɛ be kle i sufuɛ’m be kwlakwla be like. Zezi nin Pɔlu be tuli be klun be kleli be wiengu’m be like. I sɔ wie yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ. Sran kwlakwla nga e kwla kle be like’n, maan e kle be. Afin jasin fɛ’n bolɛ junman m’ɔ fata kɛ e di i sin naan mɛn’n i awieliɛ’n w’a ju’n, w’a sɔn e su.\n19. ?Ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ sɛ e tu e klun e kle e wiengu’m be like’n, i bo’n gúa kpa ɔ?\n19 Be nga b’a bo jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, be like klelɛ’n timan le nɲɔn kun junman. Sanngɛ, maan e lafi su kɛ Zoova nin Zezi bé súan e bo. Ɔ maan, é sí be like kle kpa. Cɛn wie lele’n, kɛ é wá wún kɛ be nga e kle be like’n, be su “di junman” kpa asɔnun’n nun’n, annzɛ be su tu be klun be bo jasin fɛ’n, ɔ́ yó e fɛ dan. (1 Timote 4:10) Sanngɛ maan e kusu, e mian e ɲin e su Ɲanmiɛn kpa e wɔ e ɲrun. Maan e fa Klist i nzuɛn’n. Yɛ maan e fa e wun mantan Zoova kpa.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 7) I wie yɛle kɛ Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ (1) be bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n, (2) be lafi su kɛ Ɲanmiɛn maan bé ɲán aliɛ nin tralɛ, (3) nán be nin sran’m be si akplowa, (4) sɛ sran’m be kle be yalɛ’n, maan be fa be wla’n guɛ i Ɲanmiɛn su, (5) nán be sro sran.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 9) Be flɛ e fluwa kun kɛ Tirez profit de l’École du ministère théocratique. I bue 62-64 nun’n, ɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e kan ndɛ e kle be nga e bo jasin fɛ’n e kle be’n.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 15) Fluwa Tirez profit de l’École du ministère théocratique, i bue 52-61 nun’n, be kle wafa nga aniaan yasua’m be kwla kle like kpa asɔnun’n nun’n.\nI sa sin w’a bubumɛn i\nAniaan nga be boli jasin fɛ’n i bolɛ bo ɔ nin a cɛman’n, ɔ fata kɛ be tra be awlɛn. I sɔ yɛ Gana lɔ’n, aniaan kun yoli ɔ. Kɛ cɛn kun ɔ́ bó jasin fɛ’n, gbanflɛn kun sɔli e fluwa wie’m be nun. Kɛ aniaan’n kɔ i osu nianlɛ’n, gbanflɛn’n fia. Ɔ yoli sɔ lele lemɔcuɛ kpanngban. Cɛn kun liɛ’n, aniaan’n wunnin gbanflɛn’n. Sanngɛ, w’a kunndɛman kɛ ɔ nin aniaan’n bé kókó yalɛ. Aniaan’n i sa sin w’a bubumɛn i. Ɔ seli gbanflɛn’n kɛ ɔ́ klé i wafa ng’ɔ kwla suan Biblu’n nun like’n. Gbanflɛn’n kplinnin su. Kɛ ɔ cɛli kan mɔ bé yó aɲia dan kun’n, be yoli i batɛmun.\nAsɔnun kpɛnngbɛn’m be junman’n: Be nian aniaan’m be lika, kɛ bua sunianfuɛ’n fa niɛn i bua’m be lika’n sa. Be fa Biblu’n wla be fanngan naan be lafi Ɲanmiɛn su kpa. Asa ekun’n, be man be afɔtuɛ, be kle be like asɔnun’n nun. Be nian be su naan sa tɛ w’a ɲanman be. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle aniaan yasua’m be like naan be yo asɔnun kpɛnngbɛn wie.


?Asiɛ’n m’ɔ́ wá káci lika klanman’n, ɔ ti ngua dilɛ annzɛ ɔ́ yó sɔ sakpa?\nSasafuɛ Tranwlɛ'n | No. 4 2017\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Mooré Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nKɛ afuɛ 1881 nun Sali Gɔrdɔn m’ɔ ti sonja kpɛnngbɛn ɔli Seisɛli lɔ’n, ɔ seli kɛ w’a fite Edɛnin fie’n su.\nSran wie’m be ci lika wie mɔ be ti klanman kpa’n be foto be sie i fluwa wie’m be nun. Kpɛkun, be wla sran’m be fanngan kɛ be ko lo wunmiɛn lɔ. I liɛ’n, bé yáci mɛn’n nun awlabɔɛ sa’m be ti kokolɛ. Be nga be le i wun alaje’n, be kɔ lika sɔ’m be nun lɔ sakpa. Sanngɛ kɛ be sa be sin’n, be wun kɛ like fi w’a kaciman. Ninnge’n kwlaa be o be osu’n nun kɛ laa’n sa.\nSanngɛ, sɛ cɛn wie lele asiɛ wunmuan’n kaci lika klanman’n, ɔ́ yó e fɛ dan. ?Yɛ ɔ kwla kaci sɔ sakpa? ?Sɛ e bu i sɔ akunndan’n, nn laliɛ yɛ e su cɛn-ɔn?\nMƐN KLANMAN’N I SU NDƐ’N\nKɛ ɔ fɛ i lalafuɛ nun’n, sran’m be bu lika klanman nun tranlɛ’n i akunndan. Sran wie’m be liɛ’n, kɛ be kanngannin Biblu’n nun mɔ be wunnin kɛ Ɲanmiɛn “dili fie Edɛni wia afiliɛ lɔ lika’n” nun’n, yɛ be kunndɛli kɛ bé trán lika kɛ ngalɛ sa’n i nun wie-ɔ. ?Ngue ti-ɔ? Afin Biblu’n waan: “Anannganman Nyanmiɛn yoli maan waka nga be wun be-ɔ, be ko klo be’n, bɔ kusu be mma’m be yo fɛ’n, be fifili lɔ.” Nanwlɛ, lika sɔ’n i nun lɔ yo fɛ kpa. Like ng’ɔ yo ɲɛnmɛn dan’n yɛle kɛ “nguan waka’n, ɔ [...] o fie’n i afiɛn.”—Bo Bolɛ 2:8, 9.\nMɛn’n i Bo Bolɛ fluwa’n se ekun kɛ nzue kun kpacikpaci sama nnan. Yɛ be sonji sin fie’n nun. I sama nnan sɔ’n, andɛ sran’m be si be nun nɲɔn. Be yɛle Idekɛli (be flɛ i andɛ kɛ Tigli), ɔ nin Efrati. (Bo Bolɛ 2:10-14) Nzue nɲɔn sɔ’n, be sonji sin lika nga laa be flɛ i kɛ Pɛrsi nin lika nga andɛ be flɛ i kɛ Iraki be nun lɔ.\nƆ maan, laa Pɛrsifuɛ’m be kannin asiɛ’n i lika kun m’ɔ ti klanman’n i ndɛ titi. Etazinin lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Pɛnsilvanin i su lɔ’n, sua kun o lɔ be fa lalafuɛ ninnge mun sie be lɔ. Pɛrsifuɛ’m be lalafuɛ like kun o sua sɔ’n nun lɔ wie. Like sɔ’n su’n, be yili Edɛnin fie’n nin i nun waka nin be nɲrɛ’n i desɛn. Dunman nga Pɛrsifuɛ’m be fa flɛ desɛn sɔ’n i bo’n yɛle kɛ “mɛn klanman.” Wafa nga Biblu’n kan Edɛnin fie’n i klanman m’ɔ ti’n i ndɛ’n, i su yɛ be niannin be yili desɛn’n niɔn.\nAsiɛ wunmuan’n su’n, nvlenvle nin aniɛn wafawafa’m be nun’n, be kan asiɛ’n i lika klanman kacilɛ’n i ndɛ. Kɛ sran’m bé sɔ́n mɔ bé trɛ́ asiɛ’n su’n, nn bé kpɛ́ Edɛnin fie’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n i wun kan. Be yoli sɔ lele ɔ maan kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ kacili ngua dilɛ ndɛ lika wie’m be nun. Sanngɛ andɛ’n, sran’m be kan lika wie’m be ndɛ kɛ be ti klanman dan.\nEDƐNIN FIE’N I KUNNDƐLƐ\nSran wie’m be se kɛ be fiteli Edɛnin fie’n su. I wie yɛle Angle’m be sonja’m be kpɛnngbɛn kun liɛ’n. Be flɛ kpɛnngbɛn sɔ’n kɛ Sali Gɔrdɔn. Afuɛ 1881 nun’n, ɔ ɔli nvle nga be flɛ i kɛ Seisɛli’n i nun lɔ niannianlɛ. Lika kun o lɔ be flɛ i kɛ Vale de Mɛ. Kɛ ɔ wunnin wafa nga lika sɔ’n ti klanman’n, ɔ seli kɛ w’a fite Edɛnin fie’n su. Be flɛ laa fluwa sifuɛ kun kɛ Klistɔfu Kolɔnbu, ɔ fin Itali. Kɛ ɔ juli nvle mɔ andɛ be flɛ i kɛ Repibliki Dominikɛnin nin Aiti’n be su’n, ɔ buli i kɛ ɔ su wa wun Edɛnin fie’n su. Afin nzue sin yia lika sɔ’n, yɛ lɔ ti klanman dan.\nAndɛ fluwa kun o lɛ’n, be fali lalafuɛ fluwa 190 be nun desɛn nin ndɛ wie mun sieli nun. Yɛ be nun sunman be ti Adam nin Ɛvu mɔ be o Edɛnin fie’n nun lɔ’n, be su desɛn nin be su ndɛ. Desɛn sɔ’m be nun kun o laa fluwa kun mɔ be wunnin i Ɛspaɲin lɔ lika kun nun’n i nun. Fluwa sɔ’n i nglo lɔ’n, be jajali lika kun, yɛ Edɛnin fie’n wo i afiɛn. Nzue kun fin Edɛnin fie’n nun. Kpɛkun, ɔ kpaci sama nnan. Yɛ be sonji be kɔ lika’n i cɔnjɔ nnan’n be su. Be yɛle “Tigli,” nin “Efrati,” nin “Pisɔnun,” nin “Geɔnun.” Be waan nzue sɔ’m be ti Klistfuɛ mɔ b’a sɔn b’a ju asiɛ’n i bue nnan’n su’n be nzɔliɛ. I sɔ mɔ be yoli’n, ɔ kle kɛ kannzɛ sran’m be siman lika nga Edɛnin fie’n o laa’n, sanngɛ be wla w’a fiman su kaan sa.\nBe flɛ Angle’m be laa fluwa sifuɛ dan kun kɛ Jɔnu Miltɔnun. Like nga sran kwlakwla fa si i’n yɛle kɛ ɔ klɛli Edɛnin fie’n i mlinlɛ’n i su fluwa. Fluwa sɔ’n kan sa tɛ mɔ Adam yoli’n, ɔ nin i bo kanlɛ Edɛnin fie nun’n i ndɛ. Wafa nga Mɛn’n i Bo Bolɛ fluwa’n yiyi sa sɔ nun’n, i su yɛ ɔ niannin klɛli i fluwa’n niɔn. I sin’n, ɔ klɛli fluwa kun ekun. Fluwa sɔ’n nun’n, ɔ kannin kɛ sran’m bé wá ɲán anannganman nguan asiɛ’n su. Yɛ “asiɛ wunmuan’n káci lika klanman.”\nBE ƝIN O LIKE UFLƐ SU\nLaa sran’m be kɛnnin i tititi kɛ Edɛnin fie’n o asiɛ’n su wa naan i osu’n mlinnin. ?Ngue ti yɛ andɛ sran’m be kɛnmɛn i sɔ kun-ɔn? I sɔ’n fin be mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be kle Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kpɛnngbɛn mun. Fluwa kun (Mapping Paradise) seli kɛ sran sɔ’m be ‘ɲinfu be kanman lika nga laa Edɛnin fie’n o’n i ndɛ kaan sa.’\nBe kle be asɔnunfuɛ mun kɛ be tranwlɛ’n nunman asiɛ’n su wa, naan ɔ o ɲanmiɛn su lɔ. Sanngɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, Jue Mun 37:29 se kɛ “mɛn’n [asiɛ’n] ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.” Andɛ mɛn’n ti sukusuku dan. ?Ɔ maan, ngue yɛ ɔ kle kɛ ndɛ sɔ’n kpɛ́n su sakpa-ɔ? *\nASIƐ WUNMUAN’N WÁ KÁCI LIKA KLANMAN SAKPA\nƝanmiɛn Zoova m’ɔ dili fie klanman kun Edɛnin lɔ laa’n, ɔ seli kɛ ɔ́ yó maan asiɛ’n káci lika klanman ekun. ?Ɔ́ yó sɛ naan w’a yo ye? Maan e wla kpɛn su kɛ Zezi seli kɛ sɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, maan e se i kɛ: “Maan ɔ sielɛ blɛ’n ju, maan e bɔ e wo asiɛ’n su wa’n e yo ɔ klun sa kɛ be bɔ be o nyanmiɛn su lɔ’n be yo’n sa.” (Matie 6:10) Zezi Klist mɔ Ɲanmiɛn sieli i famiɛn’n, ɔ́ wá síe sran’m be kwlakwla. (Daniɛl 2:44) Blɛ sɔ’n nun’n, asiɛ’n káci lika klanman yɛ sran’m bé yó Ɲanmiɛn “klun sa.”\nƝanmiɛn maan i nuan ijɔfuɛ Ezai kannin wafa nga asiɛ’n i su tranlɛ wá yó fɛ’n i ndɛ. (Ezai 11:6-9; 35:5-7; 65:21-23) Ndɛnngan nin utre dilɛ’n be su tranman lɛ kun. Sran’m bé yó juejue, be bo yó kun bé sú Ɲanmiɛn, be su buman sran wie kpa traman wie. Yɛ sa tɛtɛ wie mun ekun be su tranman lɛ. Kanngan Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’m be nun nian. Á wún kɛ Ɲanmiɛn wá yó sɔ sakpa mán sran kpa mun. Sran sɔ mɔ Ɲanmiɛn i klun jɔ́ be wun’n, Ɲanmiɛn mán be lika klanman kpa kun kɛ ng’ɔ fa mannin Adam sa.—Sa Nglo Yilɛ 21:3.\nE lafi su kpa kɛ asiɛ’n wá káci lika klanman. I sɔ’n timan ngua dilɛ ndɛ. Afin Biblu’n se kɛ: “Nglo lɔ lika’n ti Anannganman bɔbɔ i lika. Ɔ fali asiɛ’n kusu mannin sran mun.” Asa ekun’n, “Nyanmiɛn b’ɔ bua-man ato’n, kɛ ɔ nin a yi-man mɛn’n, ɔ sieli kɛ e nyan nguan sɔ’n.” (Jue Mun 115:16; Tit 1:2) Nanwlɛ, kɛ e si kɛ asiɛ’n wá káci lika klanman tititi’n, i sɔ’n yo e fɛ dan.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be fluwa’n (Koran) nun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun (Al-Anbiya’’) i ndɛ tre 21, i mma 105 se kɛ: “Asiɛ’n yó min sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be liɛ.”\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N ?Be wu be o lɔ?\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N Nguan’n nin wie’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n\nKɛ e si kɛ e tukpacifuɛ’n su wa wu’n\nEliasi Itɛli i Biblu m’ɔ yili be Ebre nun’n\nEbre nun fluwa mma’m be nun kaan’n gua sran awlɛn su nzue dan\n?Ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 4 2017 | ?Nguan nin wie’n be su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nNo. 4 2017 | ?Nguan nin wie’n be su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N No. 4 2017 | ?Nguan nin wie’n be su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?


Baraki, Debora, nin Zaɛli—Siefuɛ uflɛ kun nin bla yakpafuɛ nɲɔn | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 32\nSiefuɛ uflɛ kun nin bla yakpafuɛ nɲɔn\nZozie sieli Zoova i sran mun afuɛ kpanngban. Kɛ ɔ́ wú’n, nn ɔ le afuɛ ya kun blu (110). I nun mɔ Zozie o nguan nun’n, Izraɛlifuɛ mun be suli Zoova titi. Sanngɛ kɛ Zozie wuli’n, be wa sɔli amuin mun kɛ Kanaanfuɛ mun sa. Kɛ mɔ Izraɛlifuɛ mun be yacili Zoova i sulɛ’n ti’n, Zoova mannin Kanaan famiɛn nga be flɛ i kɛ Zabɛn’n i atin naan ɔ kle be yalɛ. Izraɛlifuɛ mun be kpan flɛli Zoova kɛ ɔ uka be. I sɔ’n ti’n, Zoova fali sran kun kɛ ɔ dun be ɲrun mmua. Be flɛ sran sɔ’n kɛ Baraki. I yɛ ɔ́ wá úka Izraɛlifuɛ mun naan b’a su Zoova ekun-ɔn.\nCɛn kun’n, Debora m’ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n ɔ sunmannin sran kɛ be ko flɛ Baraki. Ɔ seli i kɛ: “Ndɛ nga Zoova waan n kan kle wɔ’n yɛ: ‘Fa sran akpi blu (10.000) naan amun to Zabɛn nin i sonja mun Kizɔn nzue’n i nuan lɔ. Lɔ yɛ amún kwlá Sizɛra m’ɔ ti Zabɛn i sonja mun be su kpɛn’n niɔn.’ ” Baraki seli Debora kɛ: ‘Sɛ a ko sunman min’n yɛ ń kɔ́-ɔ.’ Debora tɛli i su kɛ: ‘E nin wɔ é kɔ́. Sanngɛ nán wɔ yɛ á kún Sizɛra-ɔ. Zoova seli kɛ bla kun yɛ ɔ́ kún i-ɔ.’\nDebora nin Baraki nin i sonja mun be ɔli Tabɔr oka’n su lɔ naan bé kó kún alɛ. Kɛ Sizɛra tili’n, ɔ fɛli i kakaklolo mun nin i sonja mun be ɔli oka’n i bo lɔ. Debora seli Baraki kɛ: ‘Andɛ’n, Zoova wá yó maan amún kwlá amun kpɔfuɛ mun.’ Baraki nin i sonja akpi blu (10.000) mun be jrali naan be nin Sizɛra i sonja mɔ be yo sro kpa’n bé kó kún.\nZoova yoli maan Kizɔn nzue’n yili dan kpa. Ɔ maan lika’n wa yoli nnɔtiɛ ngunmin. Sizɛra i kakaklolo mun b’a kwlá tuman be bo kun. I sɔ’n ti’n Sizɛra yacili i kakaklolo’n lɛ, ɔ wanndili. Baraki nin i sonja mun be kwlali Sizɛra i sonja mun. Sanngɛ b’a ɲanman Sizɛra bɔbɔ ba’n. Ɔ wanndi ko fiali bla kun mɔ be flɛ i kɛ Zaɛli’n i awlo lɔ. Bla’n mɛnnin i nɔnnɔn. Kpɛkun ɔ fali tannin kun kɛtɛli i su. Kɛ mɔ Sizɛra w’a fɛ kpa’n ti’n, ɔ lafili. Zaɛli wunngeli i wun lɔ blɛblɛblɛ, kpɛkun ɔ fali waka pienbie kun kplɛnnin i ti’n nun naan w’a kun i.\nKɛ Baraki kúnndɛ Sizɛra’n, nn Zaɛli jin i sua’n i anuan’n nun lɛ. Ɔ seli Baraki kɛ: ‘Bla min sua’n nun wa. Ń má klé wɔ sran nga a su kunndɛ i’n.’ Kɛ ɔ wluli lɔ’n, ɔ́ nían-ɔn, Sizɛra yɛ ɔ la yɛ, w’a wu. Baraki nin Debora be toli jue be manmannin Zoova. Afin ɔ yoli maan be kwlali be kpɔfuɛ mun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Izraɛlifuɛ mun be trannin fɔun afuɛ ablanan (40).\n“Bla nga be bo jasin kpa be sin’n b’a ba kpanngban kɛ sonja mun sa.”—Jue Mun 68:12.\nKosan: ?Wafa sɛ yɛ Debora ukali Izraɛlifuɛ mun-ɔn? ?Wafa sɛ yɛ Zaɛli kleli kɛ ɔ ti yakpafuɛ-ɔ?\nJɔlɛ Difuɛ Mun 4:1–5:31.


Efɛzifuɛ Mun 5 | Online Bible | New World Translation\nEfɛzifuɛ Mun 5:1-33\nNdɛ kpakpa kanlɛ nin ayeliɛ kpa (1-5)\nAn nanti kɛ lika m’ɔ kpaja’n i nun ba sa (6-14)\nMaan Ɲanmiɛn wawɛ’n tran amun su (15-20)\nAn fa amun blɛ’n fa yo ninnge nga be ti kpa’n (16)\nBe nga b’a ja bla nin bian’n be afɔtuɛ manlɛ (21-33)\n5 Ɔ maan kɛ mɔ amun ti Ɲanmiɛn i awlɛn su ba’n ti’n, an nian like ng’ɔ yo’n su yo wie. 2 Asa ekun’n, like kwlaa nga amún yó’n, an yo i sran klolɛ’n ti, kɛ nga Klisi fa kloli e’n* sa. E* dunman nun’n, ɔ fɛli i wun mannin. Ɔ fɛli i wun yili tɛ, yɛ tɛ sɔ’n bɔn fannin Ɲanmiɛn bue nun. 3 Nán maan bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku nin i wunsu ɲannzuɛn sa* nin sa kainkain wafawafa kwlaa annzɛ aɲinkpli be tran amun afiɛn le. Afin i sɔ’n nin Ɲanmiɛn i sran fataman. 4 Asa ekun’n, nán an yo ɲannzuɛn sa fi, nán an ijɔ finfin, nán an di aɔwi tɛ. Afin ninnge sɔ’m be yoman sran ye. Sanngɛ an la Ɲanmiɛn i ase. 5 Afin amun bɔbɔ an si kpa kɛ sran ng’ɔ kunndɛ bla annzɛ bian sukusuku, annzɛ sran ng’ɔ yo i wunsu ɲannzuɛn sa mun’n,* annzɛ sran ng’ɔ yo sa tɛtɛ mun’n, annzɛ sran nga i ɲin yiman like mɔ i sɔ liɛ’n nin amuin sɔlɛ ti kun’n, ɔ su diman Ɲanmiɛn nin Klisi be Famiɛn diwlɛ’n i aja wie. 6 Nán maan sran fi fa ndɛ ngbɛn wie laka amun. Afin ninnge kɛ ngalɛ sa’m be ti yɛ Ɲanmiɛn fa ya be nga be ɲin yimɛn i’n be wun’n niɔn. 7 I sɔ’n ti’n, nán amun nin be di. 8 Afin laa amun o aosin’n nun. Sanngɛ siɛn’n, amun o lika m’ɔ kpaja’n nun, afin amun ti e Min’n i liɛ. I sɔ’n ti’n, an nanti kɛ lika m’ɔ kpaja’n i nun ba sa. 9 Afin sran ng’ɔ tran lika m’ɔ kpaja’n nun’n, sa kwlaa nun’n ɔ yo klun ufue. Yɛ ɔ yo sa’n i nuan su sɛsɛ, kpɛkun ɔ fa ndɛ nanwlɛ’n su. 10 An kunndɛ sa nga e Min’n i klun jɔ su’n titi. 11 Yɛ ninnge nga be yoman sa fi ye mɔ sran’m be yo be aosin’n nun’n, nán amun yo be kun. I kpa bɔbɔ’n, an yo maan be wun kɛ be ti tɛ. 12 Afin ninnge nga be yo be nvialiɛ nun’n be kanlɛ bɔbɔ’n kun ɲannzuɛn. 13 Kɛ kannin kpaja* like kun su’n, ɔ fiaman kun, afin like kwlaa nga be timan fiawa’n, be o kpajalɛ nun. 14 I sɔ’n ti’n, be seli kɛ: “Wɔ mɔ a su lafi’n, tinnge. Jaso be nga be wuli’n be afiɛn, yɛ Klisi kpája ɔ su.” 15 Ɔ maan an nian wafa nga an fa nanti’n i su kpa titi, naan amun a nantiman kɛ sinnglinfuɛ mun sa. Sanngɛ an nanti kɛ ngwlɛlɛfuɛ mun sa. 16 An fa amun blɛ’n fa yo ninnge nga be ti kpa’n,* afin blɛ nga e o nun yɛ’n ti tɛ. 17 I sɔ yolɛ nun’n, nán an yo kɛ sran mɔ be wunman sa wlɛ’n be sa kun. Sanngɛ an wun Zoova i klun sa’n i wlɛ titi. 18 Asa ekun’n, nán amun nɔn nzan* bo. Afin sa sukusuku yolɛ’n* wo i sin. Sanngɛ maan Ɲanmiɛn wawɛ’n tran amun su titi. 19 An wla amun wiengu* fanngan. Kɛ amún yó sɔ’n, an to jue manman Ɲanmiɛn, an yi i ayɛ, an to Ɲanmiɛn sulɛ jue, an to jue yɛ an bo su miziki fa manman Zoova amun klun lɔ. 20 Like kwlaa ti’n, an la Ɲanmiɛn m’ɔ ti e Si’n i ase titi e Min Zezi Klisi dunman nun. 21 Amun ɲin m’ɔ yi Klisi kpa’n ti’n, an lo amun wun man amun wiengu. 22 Maan bla’m be lo be wun be man be wun mun kɛ be su lo be wun be man e Min’n sa. 23 Afin yasua yɛ ɔ ti i yi’n i su kpɛn kɛ nga Klisi’n ti asɔnun’n i su kpɛn’n sa. I yɛ ɔ ti wunnɛn sɔ’n i defuɛ-ɔ. 24 Asɔnun’n lo i wun man Klisi’n. I wafa kunngba’n, maan bla’m be kusu be lo be wun be man be wun mun sa’n kwlaa nun. 25 Yasua mun, an klo amun yi mun titi kɛ Klisi’n fa kloli asɔnun’n mɔ i ti’n, ɔ fɛ i wun mannin’n sa. 26 Ɔ yoli sɔ naan asɔnun’n kaci Ɲanmiɛn liɛ mlɔnmlɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ fali Ɲanmiɛn i ndɛ’n fa wunnzinnin i kɛ nga be fa nzue be fa wunnzin like’n sa. 27 I liɛ’n, kɛ asɔnun’n wo i ɲrun lɛ’n, ɔ́ wún kɛ ɔ ti klanman kpa naan ɔ ti yɛiin, yɛ i kplo’n timan wɔnsɔnwɔnsɔnwa, kpɛkun like tɛ fi nunmɛn i wun. Sanngɛ ɔ ti sanwun Ɲanmiɛn ɲrun, yɛ fiɛn nunmɛn i wun. 28 I wafa kunngba’n, ɔ fata kɛ yasua’m be klo be yi mun kɛ be fa klo be bɔbɔ be wun’n sa. Yasua ng’ɔ klo i yi’n, ɔ klo i bɔbɔ i wun. 29 Afin sran fi kpɔmɛn i bɔbɔ i wun.* Sanngɛ ɔ tɛ i wun, kpɛkun ɔ niɛn i wunnɛn’n i lika kpa kɛ Klisi’n fa nian asɔnun’n i lika’n sa, 30 afin e ti i wunnɛn’n i likalika mun. 31 “I sɔ’n ti’n, yasua’n ɔ́ yáci i si nin i nin, yɛ ɔ́ fɛ́ i wun mɛ́ntɛn* i yi, kpɛkun be nɲɔn’n bé káci sran wunmuan.” 32 Like sɔ m’ɔ ti fiawa’n, ɔ ti dan. Klisi nin asɔnun’n be ndɛ yɛ n su kan-ɔn. 33 Maan sran kun klo i yi kɛ ɔ fa klo i bɔbɔ wun’n sa. Yɛ kusu maan bla’m be ɲin yi be wun’m be kpa.\n^ Annzɛ “amun’n.”\n^ Annzɛ “amun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “yi i nglo.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “An to blɛ m’ɔ fata’n.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “be kwlá nianman be wun su.”\n^ Annzɛ “amun bɔbɔ amun wun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “nin i trán titi.”\nEfɛzifuɛ Mun 5


Zoova yía sa ng’ɔ buli i akunndan’n i nuan | Sasafuɛ Tranwlɛ like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Sa nga n kan’n, n yo i su sa’n. Sa nga m bu i akunndan’n, n yiɛ i nuan.”—EZAI 46:11.\nJUE: 147, 149\n?Ngue ti yɛ Zoova yili klɔ sran mun-ɔn?\n?Ngue ti yɛ Zoova nin a yiaman sa ng’ɔ buli i akunndan’n, i nuan-ɔn?\n?Ngue yɛ Zoova yoli naan w’a kwla yia sa ng’ɔ buli i akunndan’n i nuan-ɔn?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ Zoova yiyili nun kleli e-ɔ? (b) ?Ndɛ benin yɛ ɔ o Ezai ndɛ tre 46:10, 11, nin ndɛ tre 55:11 be nun-ɔn?\nBIBLU’N i nun ndɛ mma klikli’n, ɔ ti kpe kan. Sanngɛ i bo’n ti kploun kpa. Ɔ se kɛ: “Kɛ mɛn’n bó i bo’n, Nyanmiɛn yili nglo nin asiɛ’n.” (Bo Bolɛ 1:1) Ninnge kpanngban nga Ɲanmiɛn yili be nglo lɔ nin asiɛ’n su’n, be nun kaan sa yɛ e si be-ɔ. Like nga ti yɛ lika’n kpaja’n, ɔ nin like nga ti yɛ sɛ be sie like kun nglo’n ɔ kwla tɔ’n, e wunman be wlɛ kpa. Yɛ e siman ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n i su ndɛ kpanngban. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Sanngɛ like nga ti yɛ Zoova yili asiɛ’n nin sran mun’n, ɔ yiyili nun kleli e. Ɔ yili sran kɛ i bɔbɔ sa. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ sran’m be tran asiɛ’n su naan be di aklunjuɛ. (Bo Bolɛ 1:26) Sran’m bé yó i mma mun. Yɛ i kusu yó be Si.\n2 Bo Bolɛ ndɛ tre nsan’n kle kɛ be tanndannin Zoova i ɲrun. (Bo Bolɛ 3:1-7) Sanngɛ, Zoova kwla sa’n kwlaa yo. Like ng’ɔ se kɛ ɔ́ yó’n, ɔ yo i titi. (Ezai 46:10, 11; 55:11) I sɔ’n ti, e lafi su kɛ blɛ ng’ɔ ti su’n i su’n, Zoova yía sa ng’ɔ buli i akunndan’n i nuan.\n3. (a) ?Ndɛ cinnjin benin mun yɛ e wun be wlɛ-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e bu ndɛ cinnjin sɔ’m be akunndan blɛ nga nun-ɔn? (c) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe be su-ɔ?\n3 E si like nga Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ yó mán sran mun asiɛ’n su’n. Yɛ e si junman nga Zezi di naan i sɔ liɛ’n w’a yo ye’n. Biblu’n nun ndɛ sɔ’m be ti cinnjin. Yɛ atrɛkpa’n, kɛ e boli Biblu’n nun like suanlɛ bo’n, e wunnin ndɛ sɔ mun. Siɛn’n, e kunndɛ kɛ é yíyí ndɛ sɔ’m be nun é klé sran mun naan be si be. Kɛ é yía sran mun naan be tran e Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i bo’n, e kwla yo i sɔ liɛ’n kpa. (Lik 22:19, 20) Sɛ be tran aɲia cinnjin sɔ’n i bo’n, bé sí like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ ɔ́ yó mán sran mun asiɛ’n su’n. I sɔ’n ti, blɛ nga nun yɛ ɔ fata kɛ e bu kosan cinnjin wie’m be akunndan-ɔn. I liɛ’n, kɛ é yía sran mun’n, e kwla fa be ɲin sie i kosan sɔ’m be su. Like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe i kosan nsan be su: ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n nin sran mun-ɔn? ?Sa benin yɛ ɔ juli-ɔ? ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zezi fɛ i wun yi e ti tɛ naan Ɲanmiɛn w’a yia sa ng’ɔ buli i akunndan’n i nuan-ɔn?\n?NGUE TI YƐ ƝANMIƐN YILI ASIƐ’N NIN SRAN MUN-ƆN?\n4. ?Wafa sɛ yɛ ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be yi i ‘ɲrun m’ɔ le i’n’ i nglo-ɔ?\n4 Zoova ti like yifuɛ dan. Ninnge kwlaa ng’ɔ yili be’n, be ti kpa. Yɛ be ti klanman dan. (Bo Bolɛ 1:31; Zeremi 10:12) Ɔ siesieli be sɛsɛsɛ. Ninnge nga Zoova yili be’n, i dan o i kaan o, e kpa yolɛ ti yɛ ɔ yili be-ɔ. ?Kɛ e wun ba nɔnman’n, annzɛ wafa nga Ɲanmiɛn yili klɔ sran’n i wunnɛn’n, annzɛ wia m’ɔ su tɔ sɛnzɛ’n, i sɔ’n yo e sɛ? E wun kɛ be yo ɲɛnmɛn. Wafa nga Zoova yili e’n, i ti yɛ e kwla wun i wlɛ sɔ-ɔ.—An kanngan Jue Mun 19:2, nin 104:24 be nun.\n5. ?Ngue yɛ Zoova yoli naan ninnge ng’ɔ yili be’n, b’a siesie sɛsɛsɛ-ɔ?\n5 Zoova kpɛli mmla fanunfanun naan ninnge ng’ɔ yili be’n be nanti su. Ɔ kpɛli mmla naan sran’m be si like ng’ɔ fata kɛ be yo’n, ɔ nin like ng’ɔ fataman kɛ be yo’n. Mmla nga Zoova kpɛli be’n be kwlaa be ti kpa. (Jue Mun 19:8-10) Mmla sɔ’m be ti’n, ninnge nga be o nglo lɔ nin asiɛ’n su’n be siesie sɛsɛsɛ. Yɛ ɔ le kun i junman liɛ ng’ɔ di-ɔ. I wie yɛle kɛ like kun ti yɛ aunmuan wo asiɛ’n su wa-ɔ. Yɛ like kunngba sɔ’n ti yɛ jenvie’n diman asiɛ’n niɔn. Sɛ like sɔ’n nunman lɛ’n, like fi kwlá tranman asiɛ’n su. Ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, be kwlaa be nanti mmla su. I sɔ’n kle kɛ like kun ti yɛ Ɲanmiɛn yili asiɛ’n nin sran-ɔn. Kɛ é bó jasin fɛ’n, maan e kle sran’m be like naan be si Ɲanmiɛn m’ɔ yili ninnge mun’n.—Sa Nglo Yilɛ 4:11.\n6, 7. ?Ninnge nga Zoova mannin Adam nin Ɛvu’n i wie yɛle benin?\n6 Zoova yili asiɛ’n naan sran’m be tran su tititi. (Bo Bolɛ 1:28; Jue Mun 37:29) Zoova i klun ufue’n ti’n, ɔ mannin Adam nin Ɛvu be ninnge kpanngban naan be di aklunjuɛ. (An kanngan Zak 1:17 nun.) Wafa ng’ɔ yili be’n ti’n, be kwla bu akunndan, be kwla fa be klunklo ajalɛ, be kwla klo be wiengu, yɛ be nin be wiengu’m be kwla tran klanman. Ɲanmiɛn kleli Adam like ng’ɔ ti kpa m’ɔ fata kɛ ɔ yo’n. Asa ekun’n, ɔ kleli i wafa ng’ɔ kwla niɛn i bɔbɔ, nin nnɛn mun, nin asiɛ’n be lika’n. (Bo Bolɛ 2:15-17, 19, 20) Sɛ like kun yo fɛ annzɛ ɔ yoman fɛ’n, sɛ ɔ lo annzɛ ɔ ti flɔlɔ’n, Adam nin Ɛvu be kwla wun i wlɛ. Yɛ be ti sa, be wun ase, be ti nvan. I kwlaa sɔ’n ti’n, be kwla klo lika nga be tran lɛ’n. Asa ekun’n, Adam nin Ɛvu be le aklunjuɛ junman kpanngban be di. Yɛ be kwla suan ninnge nga be siman be’n be su like tititi.\n7 Kɛ Ɲanmiɛn yili Adam nin Ɛvu’n, fɔ nunman be nun. Ɔ maan, be kwla wu ba mɔ fɔ nunman be nun’n. Ba sɔ’m be kusu be kwla wu be mma liɛ mun lele naan asiɛ’n yi. Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be klo be mma mun kɛ nga i bɔbɔ fa kloli Adam nin Ɛvu’n sa. Zoova fali asiɛ’n nin i su ninnge kpakpa kwlaa mannin sran mun. Asiɛ’n ti sran’m be tranwlɛ, yɛ ɔ́ ká lɛ titi.—Jue Mun 115:16.\n?SA BENIN YƐ Ɔ JULI-Ɔ?\n8. ?Ngue ti yɛ Zoova mannin Adam nin Ɛvu be mmla-ɔ?\n8 Sa nga Zoova buli i akunndan’n, w’a kaman lɛ w’a yoman su. ?Ngue ti-ɔ? Nán like ngba yɛ ɔ fata kɛ Adam nin Ɛvu be yo-ɔ. I sɔ’n ti, Zoova mannin be mmla kun. Ɔ seli Adam kɛ: “Fie’n nun waka mun yɛ be o lɛ-ɔ, be mma kwlaa nga ɔ waan á dí’n, di. Sanngɛ sa kpa’n nin sa tɛ’n be silɛ waka’n i mma liɛ’n, nán di i li. Sɛ a di’n, saan wulɛ cɛ yɛ á wú-ɔ.” (Bo Bolɛ 2:16, 17) Mmla sɔ’n i wlɛ wunlɛ timan kekle. Yɛ i su nantilɛ timan kekle. Afin, ninnge kpakpa nga be o fie’n nun lɔ mɔ be kwla di’n, be sɔnnin.\n9, 10. (a) ?Zoova i suɛn benin yɛ Satan tɔnnin-ɔn? (b) ?Ngue yɛ Adam nin Ɛvu be yoli-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n9 Mmusu’m be si Satan sinnin wuo kun lika lakali Ɛvu naan ɔ yo ɲin kekle i Si Zoova su. (An kanngan Bo Bolɛ 3:1-5 nun; Sa Nglo Yilɛ 12:9) Kɛ Satan láka Ɛvu’n, ɔ seli i kɛ: “Naan Nyanmiɛn seli amun sakpa kɛ: ‘Nán amun di fie’n su waka’m be mma’n wie fi?’” Sɛ é kwlá sé’n, Satan su se kɛ: ‘Naan like nga amun klo kɛ amún yó’n, amun kwlá yoman?’ I sin’n, ɔ seli i kɛ: “Amun su wu-man.” Lakalɛ yɛ ɔ su laka Ɛvu-ɔ. Kɛ ɔ ko yo naan Ɛvu w’a nantiman Ɲanmiɛn i ndɛ’n su’n, Satan seli i kɛ: “Nyanmiɛn bɔbɔ si kɛ cɛn nga amun di’n, amun nyin tí.” Satan buali ato kɛ sɛ be di waka mma’n, bé sí ngwlɛlɛ dan, naan i ti yɛ Ɲanmiɛn waan nán be di-ɔ. I agualiɛ su’n, ɔ seli kɛ: “Amún yó kɛ [Ɲanmiɛn] bɔbɔ sa, amún sí sa kpa’n nin sa tɛ’n.”\n10 ?Ngue yɛ Adam nin Ɛvu bé yó-ɔ? ?Be ɲin yí Ɲanmiɛn, annzɛ Satan i ndɛ’n su yɛ bé fá-ɔ? Ajalɛ tɛfuɛ’n yɛ be fali-ɔ. Yɛle kɛ be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn. Be yacili i lɛ. Kpɛkun be fali be wun mannin Satan kɛ ɔ sie be. Kɛ ɔ fin lɛ’n, Zoova yili i sa be su.—Bo Bolɛ 3:6-13.\n11. ?Ngue ti yɛ Zoova w’a bluman sa tɛ nga Adam nin Ɛvu be yoli’n su-ɔ?\n11 Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Zoova su’n, be kacili sa tɛ yofuɛ. Yɛ be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n sacili. Afin Ɲanmiɛn i ɲin ci sa tɛ yofuɛ mun. Ɔ ‘ti saun, ɔ kwlá nianman sa tɛ’n.’ (Abakik 1:13) Sɛ ɔ ti kɛ Zoova bluli sa tɛ nga Adam nin Ɛvu be yoli’n su’n, nn i bo’n guali tɛ. I wie yɛle kɛ anzi nin klɔ sran’m be kwla bu i kɛ ɔ timan cinnjin kɛ be ɲin yi Ɲanmiɛn. Sanngɛ Zoova yo sa nuan su titi. Kɛ ɔ kpɛ mmla’n i bɔbɔ nanti su. (Jue Mun 119:142) Adam nin Ɛvu be kwla fa be klunklo ajalɛ. Sanngɛ, be kwlá yoman naan b’a wunman ɲin kekle mɔ be yoli’n i su afɛ’n. Adam nin Ɛvu be wuli. Yɛ be kacili fa. Afin, fa yɛ be fa yili be-ɔ.—Bo Bolɛ 3:19.\n12. ?Sa benin yɛ ɔ o Adam i mma’m be su-ɔ?\n12 Kɛ Adam nin Ɛvu be dili waka mma’n, Zoova nin be w’a tranman kɛ sran kun nin i mma mun sa kun. Ɔ fuannin be Edɛnin fie’n nun. Yɛ b’a kwlá saman be sin lɔ kun. (Bo Bolɛ 3:23, 24) Zoova yacili be lɛ naan be wun be sa tɛ’n i su afɛ. (An kanngan Mmla’n 32:4, 5 nun.) B’a kwlá faman Ɲanmiɛn i nzuɛn’n i kpa. Adam nin i mma’m b’a kwlá ɲanman ninnge kpakpa nga Ɲanmiɛn fa sieli be ɲrun’n. Like nga Adam fa cɛli i mma mun’n yɛle sa tɛ’n nin wie’n. (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Adam ti’n, be kwlá ɲanman anannganman nguan’n. Adam nin Ɛvu b’a kwlá wuman ba nga fɔ nunmɛn i nun’n. Be mma’m be kusu be kwlá yoman sɔ wie. Kɛ ɔ fɛ i Adam nin Ɛvu be blɛ su lele andɛ’n, Satan laka sran’m be kwlaa naan be yo ɲin kekle Ɲanmiɛn su.—Zan 8:44.\nE TI KPƆLƐ TƐ’N TI, E KWLA FA E WUN MANTAN ƝANMIƐN\n13. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ-ɔ?\n13 Adam nin Ɛvu be kacili be sin sili Zoova. Sanngɛ, Zoova kunndɛ kɛ sran’m be fa be wun mɛntɛn i. Yɛ ɔ kunndɛman kɛ be nun kun sa wu. Afin, ɔ ti sran klofuɛ. (2 Piɛr 3:9) I sɔ’n ti, kɛ Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, ɔ fali ajalɛ kun ndɛndɛ. Ɔ yoli sɔ naan sran’m be fa be wun be mɛntɛn i. Sanngɛ ajalɛ sɔ’n i falɛ’n nun’n, ɔ nantili i bɔbɔ i mmla’n su. ?Ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\nKɛ Adam nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, Ɲanmiɛn fali ajalɛ kun ndɛndɛ. Ɔ yoli sɔ naan sran’m be fa be wun be mɛntɛn i.\n14. (a) ?Ngue yɛ Zoova yoli naan cɛn wie lele’n sran’m b’a yoman sa tɛ, naan b’a wuman kun-ɔn? (b) ?Kosan benin yɛ e kwla yiyi nun e kle sran mun-ɔn?\n14 An kanngan Zan 3:16 nun. Be nga e yia be e Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i bo’n, be nun kpanngban be si ndɛ sɔ’n kpa. ?Sanngɛ, ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n ti’n, sran’m be kwla ɲan anannganman nguan-ɔn? Kɛ é yía sran mun’n, annzɛ kɛ be ba aɲia’n i bo’n, annzɛ kɛ aɲia sɔ’n sin mɔ é kó nían be osu’n, e kwla tɛ kosan cinnjin sɔ’n su. Sɛ be wun e ti kpɔlɛ tɛ’n i bo’n, bé wún i wlɛ kɛ Zoova i ngwlɛlɛ’n leman wunsu, naan ɔ klo sran mun kpa. ?E ti kpɔlɛ tɛ’n i su ndɛ benin yɛ e kwla yiyi nun e kle be-ɔ?\n15. ?Ngue yɛ Zezi yoli mɔ Adam w’a yoman-ɔn?\n15 Zoova mannin e sran kun m’ɔ timan sa tɛ yofuɛ’n, naan ɔ fɛ i wun yi e ti tɛ. Sran sɔ’n, ɔ fata kɛ ɔ nin Zoova be nanti klanman. Yɛ maan ɔ kplin su kɛ klɔ sran’m be ti’n, ɔ́ fɛ́ i wun mán. (Rɔmfuɛ Mun 5:17-19) I sɔ’n ti, Zezi m’ɔ ti ninnge nga Zoova yili be’n be nun klikli’n, Zoova yoli maan ɔ kacili klɔ sran. (Zan 1:14) Zezi ti kɛ Adam i klikli nun’n sa. Fɔ nunmɛn i nun. Zezi liɛ’n, like nga Zoova kunndɛ kɛ sran mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, ɔ yo’n, yɛ ɔ yoli-ɔ. Be kleli i ɲrɛnnɛn lele. Sanngɛ, i ɲin yili Ɲanmiɛn titi.\n16. ?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti like kpa dan-ɔn?\n16 Kɛ Zezi wú’n, fɔ nunmɛn i nun. Ɔ maan, ɔ kwla de sran mun naan b’a yoman sa tɛ, naan b’a wuman kun. Zezi nin Ɲanmiɛn be nantili klanman lele guɛli i ti nin i bo. (1 Timote 2:6) Ɔ fɛli i wun yili sran’m be kwlakwla be ti tɛ. Ɔ maan, i bla o, i yasua o, be kwla ɲan anannganman nguan. (Matie 20:28) E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, sa nga Ɲanmiɛn buli i akunndan kɛ ɔ́ yó’n i nuan yía.—2 Korɛntfuɛ Mun 1:19, 20.\nZOOVA KUNNDƐ KƐ E FA E WUN MƐNTƐN I\n17. ?E ti kpɔlɛ tɛ’n i su mmlusuɛ benin yɛ sran’m bé ɲɛ́n i-ɔ?\n17 Kɛ Zoova fɛ́ i Wa’n mán naan ɔ fɛ i wun yi e ti tɛ’n, w’a yoman pɔpɔ w’a mɛnmɛn i. (1 Piɛr 1:19) Sanngɛ, ɔ klo sran mun dan. E dunman nun ti’n, ɔ kplinnin su kɛ i awlɛn su Ba’n wu. (1 Zan 4:9, 10) I sɔ’n ti, sɛ é kwlá sé’n, Zezi w’a sin Adam i ja nun w’a kaci e si. (1 Korɛntfuɛ Mun 15:45) Zezi ti’n, e kwla ɲan anannganman nguan. Yɛ cɛn wie lele’n, Ɲanmiɛn kwla fa e yo i awlo sran wie. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, fɔ’n su tranman sran’m be nun kun. Ɔ maan, Zoova kwla fa be yo i mma mun. Kɛ fɔ’n su tranman sran’m be nun kun’n, ɔ́ wá yó kpa dan o! Be kwlaa nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n nin asiɛ’n su wa’n, be bo yó kun kɛ awlobo kun i nunfuɛ mun sa. Yɛ be ngba bé káci Ɲanmiɛn i mma mun.—Rɔmfuɛ Mun 8:21.\n18. ?Blɛ benin yɛ Zoova síe “like’n kwlakwla” ɔ?\n18 Adam nin Ɛvu be ɲin w’a yiman Zoova. Sanngɛ, Zoova w’a yaciman sran’m be klolɛ. I sɔ’n ti, ɔ fɛli i Wa’n mannin naan ɔ fɛ i wun kpɔ e ti. Kannzɛ fɔ’n o e nun’n, sanngɛ Satan kwlá mianman e kɛ e yo ɲin kekle Zoova su. E ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, Zoova wá úka e naan e yo sran kpa mlɔnmlɔn. Afin, “sran kwlaa ng’ɔ wun i Wa’n b’ɔ lafi i su’n,” ɔ́ ɲán anannganman nguan. Blɛ sɔ’n nun’n, asiɛ’n i su tranlɛ’n yó fɛ dan. (Zan 6:40) Zoova ti sran klofuɛ. Yɛ i ngwlɛlɛ’n leman wunsu. Like ng’ɔ buli i akunndan kɛ ɔ́ yó mán klɔ sran mun asiɛ’n su’n, ɔ́ yó. Ɔ́ yó maan fɔ’n su tranman sran fi nun kun. Kpɛkun ɔ́ síe “like’n kwlakwlakwla.”—1 Korɛntfuɛ Mun 15:28.\n19. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e si ye-ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ An kunndɛ sran kpa m’ɔ kwla sike amun’n” i nun.) (b) ?Kosan benin yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá tɛ́ su-ɔ?\n19 Maan e kan e ti kpɔlɛ tɛ’n i ndɛ e kle e wiengu mun. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e si ye. Zoova fɛli i Wa’n mannin naan ɔ kpɔ sran’m be kwlaa be ti naan b’a kwla ɲan anannganman nguan. Ɔ fata kɛ sran’m be si sɔ. Sanngɛ, like ng’ɔ ti cinnjin dan’n yɛle kɛ, e ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, akplowa nga Satan kpɛli i ba Edɛnin fie’n nun lɔ’n, i ti kpɛ́. ?Wafa sɛ? Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá tɛ́ su.\nAn kunndɛ sran kpa m’ɔ kwla sike amun’n\nAFUƐ kwlakwla’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yia sran miliɔn kpanngban naan be tran e Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i bo. Afuɛ sin’n, fluwa nɲa nga e fa yia sran mun’n, e yili 440.000.000 aniɛn 530 tra su nun. Sɛ fluwa nɲa nga e fa yia sran mun afuɛ’n, i wie te o e sa nun’n, maan e fa man sran mun. Sɛ e yo sɔ’n, atrɛkpa’n, sran kun bá e aɲia sɔ’n i bo wie.—Matie 10:11.


Be kle Ɲanmiɛn Ndɛ’n\nBe nian aniaan’m be osu\nBe bo jasin fɛ’n\nZoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n nun’n, be tanninman asɔnun kpɛnngbɛn’m be kalɛ. Sanngɛ kɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su sa’n, sran nga b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, be sie be kɛ be ‘nian Nyanmiɛn i asɔnun’n i lika.’ (Sa Nga Be Yoli’n 20:28) Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ sie asɔnun kpɛnngbɛn mun ɔn. Be nian asɔnun’n i lika. Nán ‘kɛ bé wá nyán like ti’ yɛ be di junman sɔ’n niɔn. Sanngɛ ‘be tu be klun yo.’ (1 Piɛr 5:1-3) ?Junman trele benin sa yɛ be di be man asɔnun’n nunfuɛ mun ɔn?\nBe nian asɔnun’n nunfuɛ’m be lika. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kle asɔnun’n nunfuɛ’m be atin, kpɛkun be uka be naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan titi. Kɛ mɔ be si kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ sieli be junman cinnjin sɔ’n su ti’n, be tinman asɔnun’n i nunfuɛ’m be su. Sanngɛ be yo maan asɔnun’n i nunfuɛ’m be wun fa be feke. (2 Korɛntfuɛ Mun 1:24) Bua tafuɛ’n ɔ niɛn i bua’m be lika kunngunngun. I kunngba’n niɔn. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kusu be mian be ɲin be si asɔnun’n nunfuɛ kwlaa be tinuntinun.—Nyanndra Mun 27:23.\nBe kle asɔnun’n i nunfuɛ mun Ɲanmiɛn i klun sa’n i yolɛ. Le mɔcuɛ kwlaa nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be tinngɛ aɲia mun. Be yo i sɔ naan asɔnun’n nunfuɛ’m be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n w’a wla ase kpa. (Sa Nga Be Yoli’n 15:32) Asa ekun’n, be yɛ be fa jasin fɛ’n bolɛ’n i ti’n niɔn. Be nin asɔnun’n nunfuɛ onga’m be bo jasin fɛ’n likawlɛ yɛ be kle be jasin fɛ’n i bolɛ wafa kwlaa.\nBe wla asɔnun’n i nunfuɛ’m be fanngan be tinuntinun. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla ko nian asɔnun’n nunfuɛ’m be osu be awlo lɔ. I sɔ yɛ be yo naan b’a nian be lika be tinuntinun ɔn. Annzɛ be nin sra’n kwla koko yalɛ Ɲanmiɛn Sielɛ sua’n nun lɔ. Blɛ sɔ nun’n, be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n wlɛ i fanngan.—Zak 5:14, 15.\nNán asɔnun’n nun lɔ junman ngunmin yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be di ɔ. Sanngɛ be di be sa ti junman wie kpɛkun be nian be awlobo’n i lika ekun. I sɔ’n ti’n, maan asɔnun’n nunfuɛ’m be kwlaa be bu asɔnun kpɛnngbɛn sɔ mɔ be di junman dan’n, be sran.—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:12, 13.\n?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian asɔnun’n nunfuɛ’m be lika be tinuntinun ɔn?\n?Wan yɛ ɔ kwla di asɔnun kpɛnngbɛn annzɛ asɔnun’n i nunfuɛ’m be lika nianfuɛ junman’n niɔn? A kwla kanngan 1 Timote 3:1-10, 12 ɔ nin Tit 1:5-9 be nun.\n?Ajalɛ benin yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ kun fa naan b’a kwla yo i batɛmun ɔ? Nian batɛmun’n i bo’n ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ be yo i’n.