Zezi waan i kpɔfuɛ’m be klo dunman (Matie 23) | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 22:41–23:24 MARKI 12:35-40 LIKI 20:41-47\n?WAN WA YƐLE KLISI’N?\nZEZI YIYILI I KPƆFUƐ MƆ BE TI DUNMAN KLOFUƐ’N BE BO\nZezi i kpɔfuɛ’m be kunndɛli kɛ bé sáci i wun. Asa ekun’n, be suɛli i wun aya naan bé fɛ́ i wlá Rɔmunfuɛ’m be sa nun. Sanngɛ i kwlaa sɔ’n kpili ase. (Liki 20:20) Nizan i le blu-nin-kun’n (11), Zezi yiyili i kpɔfuɛ’m be bo, kpɛkun ɔ kannin i bɔbɔ i ndɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ o Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Ɔ maan ɔ usɛli i kpɔfuɛ mun kɛ: “?Amun waan, wan yɛle Klisi’n? ?Wan wa-ɔ?” (Matie 22:42) Blɛ sɔ nun’n, ndɛ nga sran’m be si i’n yɛle kɛ Klisi annzɛ Mesi’n yó Davidi i afinliɛ nunfuɛ. I sɔ’n ti’n, ndɛ kunngba’n yɛ Zezi i kpɔfuɛ’m be kan kleli i-ɔ.—Matie 9:27; 12:23; Zan 7:42.\nYɛ Zezi usali be kɛ: “?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ɔ yo sɛ ti yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan Davidi flɛli i kɛ i Min’n niɔn? Afin ɔ seli kɛ, ‘Zoova seli min Min’n kɛ: “Tran ase min sa fama su lele maan n fa ɔ kpɔfuɛ mun n sie ɔ ja bo.”’ ?Sɛ Davidi flɛli i kɛ i Min’n niɔn, ɔ yo sɛ yɛ ɔ kwla yo Davidi i wa ekun-ɔn?”—Matie 22:43-45.\nFarizifuɛ’m b’a wunman ndɛ kun nga bé kán-ɔn. Afin be liɛ’n, be buli i kɛ Davidi i afinliɛ nunfuɛ sɔ’n ɔ́ yó klɔ sran kun m’ɔ́ dé be Rɔmunfuɛ’m be sa nun-ɔn. Ɔ maan Rɔmunfuɛ’m be su sieman be kun. Zezi jrannin ndɛ ng’ɔ o Jue Mun 110:1, 2 nun i su kleli be kɛ Mesi’n ɔ́ yó famiɛn sɔ, sanngɛ nɛ́n i ngba-ɔ. Ɔ ti Davidi i Min. Asa ekun’n, ɔ́ trán Ɲanmiɛn i sa fama su. I sin’n, ɔ́ bó famiɛn dilɛ’n i bo. Nanwlɛ, kɛ Zezi i kpɔfuɛ’m be tili ndɛ ng’ɔ kannin’n, b’a kwlá kanman ndɛ kun.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ mun ɔ nin sran wie mun ekun be tili ndɛ ng’ɔ kannin’n. I sin’n, Zezi seli be kɛ be nian be wun mmla klɛfuɛ nin Farizifuɛ’m be lika. Sran sɔ’m ‘be trannin Moizi i bia’n su’ naan bé fá Ɲanmiɛn Mmla’n klé sran mun. Zezi seli i ndɛ tiefuɛ mun kɛ: “Like kwlaa nga be se amun kɛ amun yo’n, amun yo. Sanngɛ nán amun yo like nga be yo’n wie. Afin ndɛ nga be kan’n, be bɔbɔ be yomɛn i nuan su sa.”—Matie 23:2, 3.\nI sin’n, Zezi kannin like nga ti yɛ i waan be ti dunman klofuɛ’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Buati nga be klɛ Ɲanmiɛn ndɛ be sie nun’n, be yo be dandan, kpɛkun be fa cici be ngban nin be sa bɛ’n su kɛ bé fá sásá be wun.” Zuifu wie’m be klɛ Mmla’n i nun ndɛ wie mun fluwa su yɛ be fa sie i buati kanngan wie’m be nun. Kpɛkun be fa cici be ngban’n su ɔ nin be sa’n su. Sanngɛ Farizifuɛ’m be liɛ’n be yo be buati mun dandan kpa. I liɛ’n, sran’m bé sé kɛ be klo Ɲanmiɛn i Mmla’n dan. Asa ekun’n, “be yo be tralɛ’m be nuan njɔlɛ’m be tɛnndɛn.” Ɲanmiɛn seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ be yo be tralɛ’m be nuan njɔlɛ. Sanngɛ Farizifuɛ’m be liɛ’n, be yo be tralɛ’n i nuan njɔlɛ’n i tɛnndɛn tra sran onga’m be liɛ’n. (Kalɛ 15:38-40) Nanwlɛ, “like kwlaa nga be yo’n, be yo naan sran’m be wun be.”—Matie 23:5.\nSɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nianman be wun su’n, ɔ cɛman naan b’a bu i kɛ be kpa tra sran onga mun. I sɔ’n ti’n, Zezi mannin be afɔtuɛ kun. Ɔ seli be kɛ: “Nán amun kplin su kɛ be flɛ amun Rabi. Afin sran kunngba cɛ yɛ ɔ ti amun Like klefuɛ-ɔ, yɛ amun kwlaa amun ti niaan. Asa kusu’n, nán amun flɛ sran fi amun si asiɛ’n su wa. Afin amun Si’n ti kunngba cɛ, ɔ o ɲanmiɛn su lɔ. Nán amun kplin su kɛ be flɛ amun atin klefuɛ. Afin amun Atin klefuɛ’n ti kunngba cɛ, yɛle Klisi’n.” ?Ɔ maan wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nin be wiengu’m be nanti-ɔ? Zezi seli be kɛ: “Sran ng’ɔ le ɲrun amun nun’n, ɔ fata kɛ ɔ yo amun sufuɛ. Sran ng’ɔ yo i wun dandan’n, bé kɛ́n i ase, yɛ sran ng’ɔ kɛn i wun ase’n, bé mɛ́n i su.”—Matie 23:8-12.\nI sin’n, Zezi seli mmla klɛfuɛ nin Farizifuɛ sɔ mɔ be ti dunman klofuɛ’n be kɛ ɲrɛnnɛn wá tɔ́ be su. Ɔ seli be kɛ: “Mmla klɛfuɛ nin Farizifuɛ gblɛfuɛ mun, nanwlɛ, ɲrɛnnɛn wá tɔ́ amun su. Afin amun ɲin ɲanmiɛn su lɔ Famiɛn diwlɛ’n i anuan’n naan sran’m b’a kwlá wluman lɔ. Afin amun bɔbɔ amun wluman lɔ, yɛ kusu be nga be su wlu lɔ’n, amun kplinman su kɛ be wlu lɔ.”—Matie 23:13.\nZezi buli Farizifuɛ’m be fɔ afin like ng’ɔ ti Zoova i cinnjin’n, nɛ́n i yɛ ɔ ti be cinnjin-ɔn. I wie yɛle kɛ be kpɛli mmla tɛkɛtɛkɛ mun. Mmla sɔ’m be nun kun se kɛ: “Sɛ sran kun flɛ Ɲanmiɛn i sua’n ta nda’n, naan w’a yiɛmɛn i nuan’n, ɔ timan ndɛ. Sanngɛ sɛ ɔ flɛ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ sika ɔkwlɛ’n ta nda’n, ɔ fata kɛ san fii ɔ yiɛ i nuan.” I lɛ’n kle kɛ be wunman sa wlɛ. Afin be bu sika ɔkwlɛ ng’ɔ o Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n i kpa tra Ɲanmiɛn i sua’n bɔbɔ ba’n. Kusu nn Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ yɛ sran’m be ko su Zoova yɛ be fa be wun mɛntɛn i-ɔ. I wie ekun yɛle kɛ be kpaloli ‘Moizi Mmla’n i nun ndɛ cinnjin kpafuɛ mun. Ndɛ sɔ mun yɛle sa i nuan su sɛsɛ yolɛ’n, aunnvuɛ silɛ’n, ɔ nin nantilɛ mɔ be nin Ɲanmiɛn be nanti titi’n.’—Matie 23:16, 23; Liki 11:42.\nZezi seli Farizifuɛ sɔ’m be ekun kɛ: “Amun wunman ase sanngɛ amun kle sran atin’n, amun sonji like nga amún wá nɔ́n’n su be yi wɛntɛnwɛntɛn’n, sanngɛ amun mɛn ɲɔnngɔnmɛn’n!” (Matie 23:24) Farizifuɛ’m be waan wɛntɛnwɛntɛn’n ti fiɛn. Ɔ maan ka naan b’a nɔn duvɛn’n, be sonji su naan b’a mɛnman wɛntɛnwɛntɛn wie. Sanngɛ be nantiman Ɲanmiɛn Mmla’n i nun ndɛ cinnjin’m be su. Ɔ ti kɛ be su mɛn ɲɔnngɔnmɛn mɔ i dan’n tra wɛntɛnwɛntɛn’n lele’n sa. Kusu nn Mmla kunngba’n waan ɲɔnngɔnmɛn’n ti like fiɛn.—Saun Yolɛ 11:4, 21-24.\nZezi jrannin ndɛ nga Davidi kannin m’ɔ o Jue Mun 110 nun’n, i su usali Farizifuɛ’m be ndɛ. ?Ngue ti yɛ Farizifuɛ’m b’a kwlá tɛmɛn i su-ɔ?\n?Ngue ti yɛ Farizifuɛ’m be yo buati nga be klɛ Ɲanmiɛn ndɛ be sie nun’n, be dandan kpa-ɔ? ?Ngue ti yɛ be yo be tralɛ’m be nuan njɔlɛ’m be tɛnndɛn-ɔn?\n?Afɔtuɛ benin yɛ Zezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn?\nSa Nglo Yilɛ fluwa’n kan bla kun m’ɔ suan “Babilɔni klɔ dan’n” i ndɛ. ?Bla kpakpa ɔ? ?Ngue like yɛ Biblu’n kle e bla sɔ’n su ɔ?


Akoto Piɛli yoli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kpa | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nNDƐ TRE ABLAƆN NIN NƝƆN\nƆ jrannin kekle sa’m be ɲrun\n1, 2. ?Kɛ Zezi klé like Kapɛrnaɔmu lɔ’n, ngue yɛ Piɛli lafili su ɔ? ?Yɛ i bo’n guali sɛ?\nPIƐLI nian Zezi i ndɛ tiefuɛ’m be ɲrun siin. Be o Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’n nun Kapɛrnaɔmu lɔ. Klɔ sɔ’n su lɔ yɛ Piɛli tran ɔn. Ɔ ti jue trafuɛ Galile fɛtɛ m’ɔ o lɔ’n i nglo lika’n i nun lɔ. I janvuɛ mun nin i osufuɛ mun, ɔ nin be nga ɔ nin be di junman’n be nun sunman be tran lɔ wie. Piɛli lafili su kɛ i klɔfuɛ’m bé wún i wlɛ wie kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mɛsi’n niɔn, naan ɔ́ yó bé fɛ́ kɛ Zezi m’ɔ ti like klefuɛ’m be kwlaa be nun dan’n, ɔ kle be Ɲanmiɛn i Sielɛ’n i su like. Sanngɛ w’a yoman sɔ.\n2 Be nun kpanngban be wa yacili Zezi i ndɛ’n i tielɛ. Ndɛ nga Zezi su kan’n ɔ yoman be fɛ, i ti be ijɔli be konvia bo. Ng’ɔ bo Piɛli i wla dan’n, yɛle like nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun wie’m be yoli’n. Yɛle kɛ i ndɛ’n w’a yoman be fɛ kun. Ɔ maan be fali ya yɛ be nun wie’m be plannin. Be waan Zezi i ndɛ’n ti kekle. Kɛ mɔ be kunndɛman kɛ bé tíe i ndɛ’n ekun’n ti’n, be fiteli yɛ b’a sumɛn i su kun.—An kanngan Zan 6:60, 66 nun.\n3. ?Ngue yɛ blɛ kpanngban nun’n, Piɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ukɛli i naan w’a kwla yo ɔ?\n3 Blɛ sɔ’n yoli kekle mannin Piɛli nin i wiengu akoto mun. Ndɛ nga Zezi kɛnnin i cɛn sɔ nun’n, Piɛli w’a wunmɛn i wlɛ kpa. Atrɛkpa ɔ wunnin like nga ti yɛ sɛ b’a buman Zezi i ndɛ sɔ’n i sin’n, ɔ kwla lo sran’m be ngasi’n. ?Ngue yɛ Piɛli yó ɔ? Sa nga be kwla sa Piɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n nian’n, nán be nun klikli’n annzɛ be nun kasiɛn’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Maan e nian wafa nga Piɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ukɛli i naan w’a jran sa sɔ’m be ɲrun kekle’n naan w’a kpɔnzɔman’n.\nW’a kpɔciman Zezi kɛ be wie mun sa\n4, 5. ?Sa benin mun yɛ Zezi yoli be mɔ be boli be nga be lafili i su’n be nuan ɔn?\n4 Wafa nga Zezi yoli ninnge wie mun’n, ɔ nin ndɛ wie mun m’ɔ kannin be’n, be boli Piɛli i nuan. Blɛ sunman nun’n, i Min’n w’a yoman sa mun yɛ w’a kanman ndɛ mun kɛ sran’m be kunndɛli kɛ ɔ yo’n sa. Cɛn ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n, Zezi yili atrɛ mannin sran kɔe akpiakpi kpanngban be aliɛ. I sɔ’n ti’n, be kunndɛli kɛ bé síe i famiɛn. Sanngɛ ɔ jasoli be wun lɛ ɔli. I sɔ’n boli sran kpanngban be nuan. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be fu alie’n nun be ɔ Kapɛrnaɔmu. Kɛ bé kɔ́ nzue’n su kɔnguɛ’n, Zezi yoli abonuan sa kun ekun. Yɛle kɛ aunmuan kekle kpa kun su kpɛ Galile fɛtɛ’n su, yɛ nzue’n kejeman aɔwi, sanngɛ Zezi nantili su. Ɲanmiɛn sulafilɛ’n nun’n, i sɔ m’ɔ yoli’n kleli Piɛli i ajalɛ cinnjin kpa kun.\n5 Nglɛmun bé nían ɔn, sran kpanngban kpa sɔ mun yɛ be o yɛ. Kannzu be fali alie suli be su. Nanwlɛ, nán Ɲanmiɛn i ndɛ’n m’ɔ lo be’n ti yɛ be ba ɔ, sanngɛ be kunndɛ kɛ Zezi yi atrɛ man be aliɛ ekun. Be ayeliɛ tɛ sɔ’n ti’n, Zezi ijɔli be. (Zan 6:25-27) Ɔ nin be kokoli yalɛ lele juli Kapɛrnaɔmu, Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’n nun lɔ. Ɔ kannin ndɛ nanwlɛ kun lɔ. Ndɛ sɔ’n boli be nuan yɛ ɔ yoli kekle mannin be ekun.\n6. ?Sunnzun ase benin yɛ Zezi fali ɔ? ?Yɛ i sunnzun ase sɔ’n yoli i ndɛ tiefuɛ’m be sɛ?\n6 Zezi kunndɛman kɛ sran’m be su i su aliɛ ti. Sanngɛ ɔ kunndɛ kɛ i mɔ Ɲanmiɛn sunmɛnnin i kɛ ɔ w’a kpɔ sran’m be ti’n naan be ɲan anannganman nguan’n, be lafi i su naan be kaci i sɔnnzɔnfuɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ fɛli i wun sunnzunnin mani’n nga Moizi i blɛ su’n, ɔ fin ɲanmiɛn su lɔ guali asiɛ’n su’n. Kɛ be nun wie’m be seli i kɛ i ndɛ’n ti kekle naan be kwlá faman su’n, ɔ fali sunnzun ase klanman kpa kun. Ɔ seli be kɛ ɔ fata kɛ be di i nnɛn’n yɛ be nɔn i mmoja’n naan b’a ɲan nguan. Kɛ be tili i sɔ’n, ya nga be fɛli i siɛn’n, be kanman. Be nun wie’m be seli kɛ: “Ndɛ nga ti kekle. ?Wan yɛ ɔ kwla fa su-ɔ?” Zezi bɔbɔ i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun kpanngban be waan be sumɛn i su kun. *—Zan 6:48-60, 66.\n7, 8. (a) ?Zezi i junman’n i su like benin yɛ Piɛli wunmɛn i wlɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zezi usɛli i akoto mun be kosan’n, wafa sɛ yɛ Piɛli tɛli su ɔ?\n7 ?Ngue yɛ Piɛli yó ɔ? Atrɛkpa Zezi i ndɛ’n sanngannin i kusu i akunndan’n wie. Ɔ wunmɛn i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ Zezi wu naan Ɲanmiɛn i klun sa’n w’a kpɛn su. ?Piɛli kunndɛli kɛ ɔ́ kpɔ́ci Zezi kɛ i sɔnnzɔnfuɛ mɔ be akunndan’n kacikaci’n sa? Cɛcɛ. Piɛli liɛ’n, like cinnjin kun ti’n, ɔ timan kɛ be sa. ?Ngue yɛle like sɔ’n?\n8 Zezi kpɛli i ɲin i akoto’m be wun lɔ naan w’a se kɛ: “Amun li, an kɔ-man wie?” (Zan 6:67) I akoto 12 mun yɛ ɔ kannin ndɛ’n mannin be ɔ, sanngɛ Piɛli yɛ ɔ tɛli i su ɔ. Kɛ Piɛli yo sɔ titi ɔ, afin kɔlɛ’n i yɛ ɔ ti be nun kpɛnngbɛn’n niɔn. I kwlaa yoli o, i nuan’n bli tra be kwlaa kpan. Titi’n, ɔ jranjranman ngboko naan w’a kɛn i klun ndɛ. Yɛ cɛn sɔ’n nun’n, ɔ kannin ndɛ ng’ɔ o i klun’n seli kɛ: “Wan sin yɛ é kɔ́-ɔ? Ɔ ndɛ’n yɛ maan e nyan anannganman nguan-an.”—Zan 6:68.\n9. ?Wafa sɛ yɛ Piɛli nin Zezi be nantilɛ’n nun’n, Piɛli kleli kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ ɔ?\n9 ?Piɛli i ndɛ sɔ’n wluwluman amun wun? I Zezi sulafilɛ’n ukɛli i maan ɔ yili nzuɛn cinnjin kpa kun nglo, yɛle kɛ ɔ yoli nanwlɛfuɛ. Piɛli wun i wlɛ weiin kɛ Zezi kunngba cɛ yɛ ɔ ti defuɛ nga Zoova mannin sran mun’n niɔn, naan uflɛ fi nunman lɛ. Asa ekun’n, ɔ wun i wlɛ kɛ Zezi i nuan ndɛ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i Sielɛ’n i su like nga ɔ kle’n yɛ ɔ de sran mun ɔn. Piɛli si kɛ, sɛ i li bɔbɔ ɔ wunman ninnge wie’m be wlɛ’n, sɛ ɔ kunndɛ kɛ i wun yo Ɲanmiɛn i fɛ’n naan ɔ́ ɲán anannganman nguan’n, ɔ leman kɔwlɛ uflɛ fi.\nKannzɛ e wunman Zezi i ndɛ’m be wlɛ’n, annzɛ be timan e liɛ’n su bɔbɔ’n, sanngɛ ɔ fata kɛ e fa be su nanwlɛ su.\n10. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo nanwlɛfuɛ kɛ Piɛli sa andɛ ɔ?\n10 ?Yɛ amun li? ?Akunndan kunngba’n yɛ amun bu ɔ? Andɛ’n, sran kpanngban be waan be klo Zezi, sanngɛ be nin i be nantiman nanwlɛ su. Sɛ e waan e nin Zezi é nánti nanwlɛ su sakpa’n, ɔ fata kɛ e bu Zezi i ndɛ mun kɛ Piɛli fa buli be’n sa. Sɛ bɔbɔ e wunman ndɛ sɔ’m be wlɛ’n annzɛ be timan e liɛ’n su’n, sanngɛ ɔ fata kɛ e si be naan e wun be bo naan y’a nanti be su blɛ kwlaa nun. Saan sɛ e yo nanwlɛfuɛ’n yɛ é kwlá láfi su kɛ é ɲán anannganman nguan nga Zezi kunndɛ kɛ e ɲɛn i’n niɔn.—An kanngan Jue Mun 97:10 nun.\nKannzɛ Zezi tuli i fɔ’n, sanngɛ w’a kpɔcimɛn i\n11. ?Nin yɛ Zezi su fɛ i sɔnnzɔnfuɛ mun kɔ́ ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)\n11 I sin’n, Zezi nin i akoto mun nin i sɔnnzɔnfuɛ wie’m be tuli ajalɛ be ɔli Kapɛrnaɔmu klɔ’n i nglo lɔ lika liɛ’n nun lɔ mmuammua kpa. Asiɛ nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mɛ́n i nvle’n, Ɛrmɔn Oka’n m’ɔ ti i nglo lɔ lika’n i awɛ’n, blɛ wie nun’n kɛ be wo Galile fɛtɛ’n su lɔ’n, be wun laglasi m’ɔ o i ti’n su lɔ’n. Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be su kɔ klɔ nga be o Sezare Filipu asa’n su lɔ’n be su. Bé kɔ́’n, nn bé mántan Ɛrmɔn Oka’n i wun koko. * Kɛ be o lika nglonglo klanman sɔ nun lɔ’n, be ɲin kwla ta asiɛ nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mɛ́n i nvle’n i ja ngua lɔ lika’n. Lika sɔ’n nun lɔ’n, Zezi usɛli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kosan cinnjin kpa kun.\n12, 13. (a) ?Ngue ti yɛ Zezi kunndɛli kɛ ɔ́ sí wafa nga sran’m be bu i’n niɔn? (b) ?Ndɛ benin yɛ Piɛli kan kleli Zezi m’ɔ kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n12 Ɔ usali be kɛ: “?Sran’m be waan, wan yɛlɛ min?” Kɔlɛ Piɛli niannin Zezi ɲrun siin, kpɛkun ɔ wunnin ekun kɛ Zezi ti klun ufuefuɛ, ɔ nin ngwlɛlɛfuɛ dan. Zezi kunndɛ kɛ ɔ́ sí wafa nga sran’m be bu ndɛ ng’ɔ kan’n, ɔ nin ninnge nga ɔ yo be’n. Ndɛ nga sran’m be kan’n, yɛ i sɔnnzɔnfuɛ be kan kleli i ɔ. Sanngɛ ng’ɔ ti Zezi i cinnjin’n, yɛle wafa nga i sɔnnzɔnfuɛ mun mɔ be mɛntɛn i koko’n be bɔbɔ be bu i’n. Ɔ maan ɔ usali be kɛ: “?Amun kusu amun waan wan yɛlɛ min?”—Lik 9:18-20.\n13 Piɛli tɛli i su ndɛndɛ kpa ekun. Ndɛ ng’ɔ o be nun kpanngban be klun lɔ’n, i liɛ’n ɔ kɛnnin i weiin fiteli. Ɔ seli kɛ: “A ti Nyanmiɛn i Krist.” Kɔlɛ Zezi niannin Piɛli, kpɛkun ɔ srili puɛɛ ɔ kejeli i ti’n kleli i kɛ i ndɛ’n ti su, naan w’a yo i mo kpa. Ɔ kpɛnnin Piɛli i wla kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ndɛ nanwlɛ cinnjin sɔ’n i nglo kleli be nga be lafi Ɲanmiɛn su kpa’n mun ɔn, naan nán sran yɛ ɔ yili i nglo ɔ. Nanwlɛ ndɛ’m be nun dan kpa kun mɔ Zoova nin a yimɛn i nglo le’n, Piɛli kwla wunnin i wlɛ. Yɛle sran nga ɔ́ yó Mɛsi’n annzɛ Klist mɔ be kɛnnin i ndɛ kɛ ɔ́ bá’n.—An kanngan Matie 16:16, 17 nun.\n14. ?Junman cinnjin benin mun yɛ Zezi mannin Piɛli ɔ?\n14 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nga be kannin’n be nun’n, Klist yɛ be flɛli i yɛbuɛ nga sua kplanfuɛ’m bé yí i blo’n niɔn. (Jue. 118:22; Lik 20:17) Zezi jrannin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ sɔ’m be su ɔ yili i nglo kɛ Zoova wá táka asɔnun kun yɛbuɛ sɔ’n su. Yɛbuɛ sɔ’n yɛ Piɛli seli kɛ ɔ ti Klist’n niɔn. Kpɛkun ɔ mannin Piɛli junman dan wie mun asɔnun sɔ’n nun. Zezi w’a faman Piɛli w’a siemɛn i akoto onga’m be su kpɛn kɛ sran wie’m be buli i sa, sanngɛ junman yɛ ɔ mɛnnin i ɔ. Ɔ fali ‘Ɲanmiɛn i lika ng’ɔ sie’n, i lakle’n’ mɛnnin i. (Mat. 16:18,19) Sɛ é kwlá sé’n, Piɛli yɛ ɔ́ tíke Ɲanmiɛn Sielɛ’n i anuan’n naan sran akpasua nsan b’a kwla wlu lika sɔ’n nun lɔ ɔ. Akpasua klikli’n yɛle Zuifu mun. I nɲɔn su’n yɛle Samalifuɛ mun. Yɛ i nsan su’n yɛle be nga be timan Zuifu’n.\n15. ?Ngue ti yɛ Piɛli ijɔli Zezi ɔ? ?Ɔ seli Zezi sɛ?\n15 Sanngɛ be ɲrun lɔ’n, Zezi wa seli kɛ sran nga be fa like kpanngban be wlɛ i sa nun’n, bé sé i kɛ i kusu fa kpanngban kpa bla wie. I kunngba’n yɛle Piɛli liɛ’n. (Lik 12:48) Zezi w’a yaciman Mɛsi’n i su ndɛ nanwlɛ cinnjin kpa’m be nglo yilɛ. I nun kun yɛle ɲrɛnnɛn nga ɔ cɛ kaan sa’n i bɔbɔ wá wún i’n, ɔ nin kunlɛ nga bé wá kún i’n Zerizalɛmu lɔ’n. Zezi i ndɛ sɔ’m be boli Piɛli i wla. I sɔ’n ti’n, Piɛli flɛli i aamiɛn naan w’a ijɔ i. Ɔ seli i kɛ: “N kpla e! Nannan, nán maan Nyanmiɛn di su maan sa nga tɔ wɔ su.”—Mat. 16:21, 22.\n16. ?Wafa sɛ yɛ Zezi tuli Piɛli i fɔ ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zezi i ndɛ sɔ’n man e kwlaa e afɔtuɛ kpa ɔ?\n16 Nanwlɛ, Piɛli buli i kɛ ɔ su yo Zezi i ye. I sɔ’n ti’n, wafa nga Zezi wá tɛ́ i su’n, ɔ́ bó i nuan. Zezi kaci i sin sili Piɛli. Ɔ niannin i sɔnnzɔnfuɛ onga mun mɔ be bu Piɛli i akunndan kunngba sɔ’n wie’n. Ɔ seli kɛ: “Satan fa jao min wun lɛ, a su saci min ti nun, afin wɔ akunndan’n ti-man Nyanmiɛn liɛ, sran liɛ-ɔ.” (Mat. 16:23; Mar. 8:32, 33) Zezi i ndɛ sɔ’n man e kwlaa e afɔtuɛ kpa, afin ɔ cɛman naan y’a kpalo Ɲanmiɛn i akunndan’n naan y’a fa klɔ sran liɛ’n. Sɛ bɔbɔ e kunndɛ kɛ é úka sran’n, sa nga y’a sunnzunman’n kwla ju. Yɛle kɛ ndɛ nga e kan’n kwla su sran’n i bo naan w’a yo Satan i klun sa. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Piɛli sɔli fɔ mɔ Zezi tuli i’n nun ɔn?\n17. ?Kɛ Zezi seli Piɛli kɛ ‘fa jao min wun lɛ’n,’ i bo’n yɛle benin?\n17 Piɛli si kpa kɛ Zezi w’a seman kɛ ɔ ti mmusu’m be si Satan jrɛiin. I kpa bɔbɔ’n, nán ndɛ kunngba nga Zezi kan kleli Piɛli’n yɛ ɔ kan kleli Satan ɔn. Satan liɛ’n Zezi seli i kɛ: “Jaso lɛ!” Sanngɛ Piɛli liɛ’n, ɔ seli i kɛ: “Fa jao min wun lɛ.” (Mat. 4:10) Nán kɛ i akoto sɔ’n timan kpa naan ɔ su fuɛn i ti ɔ. Ɔ si kɛ Piɛli ti sran kpa. Sanngɛ fɔ ngbɛn yɛ Zezi su tu i ɔ, afin akunndan ng’ɔ buli’n, ɔ timan su. Nanwlɛ, ɔ fataman kɛ Piɛli tɛnndɛn i Min’n i ɲrun saci i ti’n nun. Sanngɛ ɔ fata kɛ ɔ jrɛn i sin ukɛ i.\nSaan é kán e wun ase é sɔ́ fɔ nga be tu e’n nun kpa, yɛ e nin Zezi Klist nin i Si Ɲanmiɛn Zoova, e afiɛn’n kwlá mántan kpa ɔ.\n18. ?Wafa sɛ yɛ Piɛli kleli kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fɛ i ajalɛ’n su ɔ?\n18 ?Piɛli sili akplowa? ?Ɔ fali Zezi i wun ya? ? Ɔ mlɛnnin i ɲrun’n? Ɔ si’ɛ! Ɔ kɛnnin i wun ase sɔli afɔtuɛ’n nun. Ɔ maan ɔ kleli lɛ ekun kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ. Sran kwlaa ng’ɔ su Klist su’n, ɔ ju wie’n, ɔ fata kɛ be tu i fɔ. Saan é kán e wun ase é sɔ́ fɔ nga be tu e’n nun kpa, yɛ e nin Zezi Klist nin i Si Ɲanmiɛn Zoova, e afiɛn’n kwlá mántan kpa ɔ.—An kanngan Nyanndra Mun 4:13 nun.\nKannzɛ be tuli Piɛli i fɔ bɔbɔ’n, sanngɛ ɔ kleli kɛ ɔ ti nanwlɛfuɛ.\nƆ yoli nanwlɛfuɛ, yɛ ɔ ɲannin su ye\n19. ?Abonuan ndɛ uflɛ benin yɛ Zezi kannin ɔn? ?Yɛ atrɛkpa ndɛ benin yɛ Piɛli fa usɛli i wun ɔn?\n19 Zezi kannin abonuan ndɛ uflɛ kun. Ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, be nga be o wa yɛ’n, nán be ngba yɛ wie’n kún be naan b’a wun kɛ m bɔ n kacili Sran’n n su ba m ma di n famiɛn nin-ɔn.” (Mat. 16:28) Ɔ ti weiin kɛ Piɛli kunndɛ kɛ ɔ́ wún ndɛ sɔ’n i bo. ?Ngue ndɛ yɛ Zezi waan ɔ́ kán ɔn? Atrɛkpa Piɛli usɛli i wun sɛ fɔ dan nga Zezi tuli i’n ti’n, ɔ su ɲanman cenjele like sɔ’n wie o.\n20, 21. (a) Aolia nun like nga Piɛli wunnin i’n, amun kɛn i ndɛ. (b) ?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga Piɛli tili i blɛ sɔ nun’n, ɔ ukɛli i ɔ?\n20 Sanngɛ kɛ le mɔcuɛ kun sinnin’n, Zezi fali Zaki, Zan yɛ Piɛli, be ɔli “oka nglonglo kun” su. Kɔlɛ Ɛrmɔn Oka’n m’ɔ nin kan be o lɛ’n be afiɛn’n tinun kilo 25, i su lɔ ɔ. Atrɛkpa kɔnguɛ ɔ, afin lafilɛ kun i akoto nsan sɔ mun. Sanngɛ kɛ Zezi srɛ́ Ɲanmiɛn’n, sa kun juli, ɔ maan lafilɛ’n tuli be ɲin su.—Mat. 17:1; Lik 9:28, 29, 32.\n21 Zezi su kaci be ɲrun lɛ. I ɲrun’n su yo ɲanɲan kɛ wia’n sa, yɛ i tralɛ’n su kaci ufue ɲɛnɲɛɛn. Kpɛkun sran nɲɔn be bɛli i wun lɛ. Kun yɛle Moizi, yɛ kun yɛle Eli. Be nin i su kan “kunlɛ bɔ be su ko kun i Zerizalɛm lɔ’n i ndɛ.” I wie’n nin i cɛnlɛ’n be ndɛ yɛ be su kan ɔn. Piɛli wunnin i wlɛ weiin kɛ, akunndan ng’ɔ buli i kɛ Zezi su wunman ɲrɛnnɛn’n, naan ɔ su wuman’n, ɔ timan su.—Lik 9:30, 31.\n22, 23. (a) ?Wafa sɛ yɛ Piɛli kleli kɛ i klun ti ufue naan ɔ klo sran ɔn? (b) ?Suyralɛ kun ekun benin yɛ Piɛli nin Zaki nin Zan be ɲɛnnin i ɔ?\n22 Piɛli jran ɔn ɔ jranman. Ɔ maan kɛ ɔ yoli kɛ Moizi nin Eli be su kɔ be yaci Zezi lɛ sa’n, Piɛli seli kɛ: “Baba, kɛ e o wa yɛ’n ɔ ti kpa, maan e kplan kpata nsan, ɔ liɛ kun, Moiz liɛ kun, yɛ Eli liɛ kun.” Nanwlɛ, aolia nun like ɔ. Ɔ maan Zoova i sufuɛ nɲɔn sɔ’n mɔ be wuli w’a cɛ kpa’n, ɔ timan mɔ be kplan be kpata ɔ. Piɛli kannin sɔ afin ɔ wunman ndɛ kun ng’ɔ kan’n. Sanngɛ Piɛli i klun ti ufue yɛ ɔ klo sran kpa. ?Sran kɛ nga lɛ sa’n, i wun yoman amun fɛ?—Lik 9:33.\nKɛ Zaki nin Zan sa’n, Ɲanmiɛn fali aolia nun like ɲɛnmɛn kun yoli Piɛli i mo.\n23 Kɔnguɛ kunngba sɔ nun’n, Piɛli nin Zaki nin Zan be ɲannin suyralɛ kun ekun. Ɲanmiɛn ufue kun wa katali be su, oka’n su lɛ. Sran kun nɛn fin ɲanmiɛn ufue sɔ’n nun tɛli. Ɲanmiɛn Zoova i nɛn ɔn. Ɔ seli kɛ: “N wa bɔ n kpɛli i’n yɛ. An tie ndɛ ng’ɔ kan’n.” Yɛ aolia nun like sɔ’n wieli ɔ. Bé nían ɔn, be nin Zezi kunngba cɛ yɛ be o oka’n su lɛ ɔ.—Lik 9:34-36.\n24. (a) ?Wafa sɛ yɛ like nga Piɛli wunnin i aolia nun’n, ɔ ukɛli i ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ aolia nun like sɔ’n kwla uka e wie andɛ ɔ?\n24 Aolia nun like sɔ’n ti cenjele like dan kun mɔ Ɲanmiɛn fa mannin Piɛli nin e ɔ. Kɛ afuɛ kpanngban sinnin’n, Piɛli klɛli i kɛ like ng’ɔ wunnin i kɔnguɛ sɔ nun’n, ɔ ti i cenjele like, afin ɔ wunnin Zezi i ɲrun ɲanɲan’n mɔ kɛ ɔ́ wá yó Famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ́ ɲɛ́n i’n. Ɔ seli ekun kɛ ɔ ti ‘be nga be wunnin Zezi i ɲrun ng’ɔ lɛ i’n nin be ɲinma’n,’ be nun kun. Aolia nun like sɔ’n yili Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nga be kannin be Ɲanmiɛn Ndɛ nun’n, be nglo. Kpɛkun ɔ wlali Piɛli i fanngan naan w’a kwla jran i ɲrun lɔ sa kekleekle’m be ɲrun. (An kanngan 2 Piɛr 1:16-19 nun.) Sɛ kɛ Piɛli sa’n, e nin e Min’n mɔ Zoova sieli i e su’n, e nanti nanwlɛ su’n, yɛle kɛ sɛ e fɛ i ajalɛ’n su yɛ sɛ e sɔ fɔ nga ɔ tu e’n i nun kpa’n, naan e kan e wun ase e su i su cɛn kwlaa’n, ɔ́ kwlá yó sɔ mán e wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 E kwla wun kɛ sran kpanngban nga be tieli Zezi i ndɛ’n be ti sran mɔ be ninnge’m be kpɛnkpɛn ɔn. Afin wafa nga be sɔli i ndɛ’n nun Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua’n nun lɔ’n, ɔ nin wafa nga koko nun wa’n, be wun bliblili be yili i ayɛ kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn nuan i ijɔfuɛ’n, be sansan be wun.—Zan 6:14.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Ajalɛ nga be su tu’n, ɔ ti kilo 50. Be fin Galile fɛtɛ’n i nuan lɔ. Kɛ be fɛ i jenvie’n i ɲinsu lɛ’n, Galile fɛtɛ’n wo i bo ngua mɛtri kɔe 210. Lika nga be su kɔ’n, sɛ be fɛ i jenvie’n i ɲinsu lɛ’n ɔ o nglonglo lɔ mɛtri lele 350. Kɛ bé kɔ́’n, lika nga be sinnin nun’n, ɔ ti klanman kpa.\n?Kɛ sran kaka kpɔcili Zezi’n, wafa sɛ yɛ Piɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ukɛli i naan w’a yo nanwlɛfuɛ ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Piɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n nin i nanwlɛ su nantilɛ’n, be ukɛli naan w’a sɔ Zezi i afɔtuɛ’n nun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ like nga Piɛli wunnin i aolia nun’n, ɔ wlɛli i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo kpa ɔ?\n?Like uflɛ benin yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ Piɛli sa ɔ?


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Efɛz 2\nCrizi -le "wɛan 'belidɩ a -kaa 'lɔ\n1 'E tɛdɛ bɛ, ka'a 'ta 'wʋla Bali wei da dɩ, ɛn ka 'wɩ 'wlidɩ "dra, -yee "wɛan Bali "le 'va bɛ, te ka ya 'ka 'kadɩ. 2 Ka 'wɩ 'wlidɩnun drɛ 'e tɛdɛ "le 'trɛda minnun pɛɛnɔn 'zʋ. Ka 'ta 'wʋla Satan nɛn e -yʋ -wlidɩnun "paala bɛ, -a wei da. Satan zɩɛ, -a lei 'bɛ 'nyranman "paa minnun nɛn wa'a 'ta 'wʋla Bali wei da dɩɛ waa. 3 Ɛn -kaa 'bɔ "nyian, -kaa ya 'e tɛdɛ "le minnun zɩɛ -wee 'wɩ 'zʋ. -Kaa 'fli -nɔn -kaa 'bɔ 'ci 'sɔ wɩnun -wlidɩ "lɛ. 'Wɩ nɛn e cɩ -kaa 'bɔ 'ci 'sɔ 'a bɛ, 'lee 'wɩ nɛn e -tɔala -kaa 'bɔ 'wulo -ji bɛ, -a -sru "nɛn -kaa 'ta 'wʋla. Tʋ zɩɛ -a man bɛ, te -kaa ya Bali -le nyran -blɩdɩ wlu "le minnun pɛɛnɔn 'le 'wɩ 'zʋ.\n4 'Pian Bali a 'e fadɩ min nyrinda -a, ɛn e -kaa ye "yi "bʋʋ. 5 -Yee "wɛan -kaa 'bɔ nɛn -cee 'wɩ 'wlidɩ "le "wɛan -kaa ya -kaa kadɩ -a 'lɛ bɛ, e 'belidɩ -nɔn -cɛɛ -kaa 'vale Crizi -a. -A -cin 'e 'kɔn -kaa 'ji 'nan, Bali -le "yi 'saza 'bɛ -kaa 'si 'wɩ 'ji. 6 Ɛn "nyian -kaa 'vale Crizi -a, Bali -kaa wluan -kanɔn 'va, ɛn e -kaa nyran 'e 'va laji lou. 7 E 'yee 'kpa kɔɔn -cɛɛ Zozi Crizi -ji 'nan, -e 'e 'yee "yi "nɛn -a -kɔɔn "manvɛ "ka "dɩɛ, -a -ci -kɔɔn tʋ 'le 'srannan.\n8 'Wɩ 'kpa, Bali -le "yi 'saza 'bɛ -maan 'ka 'si 'wɩ 'ji. Ɛn 'ka 'sidɩ 'wɩ 'ji zɩɛ 'cee yi -tɛradɩ Bali da man nɛn e drɛ 'cee vɛ -a. Ya'a 'silɛ 'ka 'bɔ 'va dɩ, 'pian Bali 'bɛ "yi drɛ 'cɛɛ 'e "tun. 9 Bali 'ka 'ka 'silɛ 'wɩ 'ji 'wɩ 'tʋ nɛn kaa drɛ bɛ -a man dɩ. Yaa drɛ zɩɛ 'nan, -e min -tʋ 'e vɩlɛ 'e 'fli -kɔɔn -a 'wɩ 'a dɩ. 10 Bali 'bɔ 'bɛ -kaa drɛ. Ɛn e -kaa drɛ min -trɛ -a Zozi Crizi -ji 'nan, -e drɛ wɩ "yinun nɛn Bali -a man drɛ 'e 'cɛn bɛ, -kaa 'ta wʋla "da.\nCrizi -le "wɛan bɛ -kaa sɛn 'e cin va\n11 Kaa nɛn ka 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, Zuif 'nɔn -a ve 'ka man 'nan, ka 'ka 'ka 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ. Ɛn waa ve 'o 'fli man 'nan, o ya 'o 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va. E ya 'wɩ "tun "a, kɔɔ plɔ nɛn min -a 'pla o man 'e 'pɛ -a. Zɩ ka cɩ 'e tɛdɛ bɛ, -a da nɛn 'ka 'ci "nrɔn! 12 -A -cin 'e 'kɔn 'ka 'ji 'nan, tʋ zɩɛ -a man bɛ, te 'ka 'sizan 'wɩ 'ji "ka "dɩ. Ɛn "nyian te Bali -le minnun bɛ, ka 'ka o vanɔn 'a "fo "dɩ. Ɛn "nyian te 'wɩ nɛn Bali "e 'nan, 'e dra 'yee minnun lɛ bɛ, e 'ka 'cee vɛ -a "fo "dɩ. Ɛn "nyian te ka ya 'trɛda 'e "tun, ka'a Bali tɔa dɩ, ɛn 'ka 'bli 'ka fɛ -tʋ lɛ dɩ. 13 Tʋ zɩɛ -a man bɛ, te ka ya 'ka 'sidɩ Bali man -kɔɔbli. 'Pian 'bɛ nɛn 'gʋɛ, 'ka 'vale Zozi Crizi -a ka drɛ min -tʋwli "a, ɛn Crizi nyɛn nɛn e -sran bɛ, -yɛɛ 'ka pli Bali man.\n14 Crizi 'bɔ 'bɛ -fʋdɩ -trɔɔ -nɔn -cɛɛ. Zuif 'nɔn 'lee minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, e o drɛ 'lɛglɔn 'tʋwli "a. Nɔan nɛn "nɛn 'e pladɩ 'lɛglɔn "fli zɩɛ o yei te e o "cɛan 'e cin man, ɛn te e 'wɩ -fɔala o yei "bɛ, yaa fui 'yee -kadɩ -a yiba "plan da. 15 Kɔɔ Moizi -le -pei -tɔ wɩnun 'lee 'e 'ta 'srɔɛnnun bɛ, -a 'bɔ nɛn yaa klu -sran. E 'lɛglɔn "fli zɩɛ o 'si, ɛn e o -sɛn 'e cin va 'e 'va 'nan, -e 'o 'kɔn min -trɛ -a. 16 Ɛn "nyian -yee -kadɩ yiba "plan da 'bɔ 'a nɛn, e 'wɩ nɛn "nɛn 'lɛglɔn "fli zɩɛ o yei "bɛ, -a klu -sran. E o -tɛ 'e cin da 'kɔlɛ 'tʋwli "ji, ɛn e o yei "sɛn 'e cin va 'o 'vale Bali -a.\n17 Ɛn "nyian bɛ, Crizi 'bɛ 'ta 'sinan 'nɔnnɔn zɩɛ -a 'palɛ minnun pɛɛnɔn lɛ. E 'nan, Bali 'lee o 'bɔ bɛ, 'wɩ 'ka "nyian o yei "dɩ. 'Sinan zɩɛ, kaa nɛn ka 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, e ya 'cee vɛ -a. Ɛn "nyian 'kʋ 'bɔ nɛn kʋ cɩ Zuif 'nɔn 'a bɛ, e ya 'kʋe vɛ -a. 18 -Yee "wɛan -kaa 'bɔ pɛɛnɔn bɛ, -te min a Zuif min -a oo, -te min 'ka Zuif min -a dɩ oo, Crizi le "wɛan bɛ -si a 'e 'lɛ 'sʋdɩ, -e -kaa -pli -kaa "tɩ Bali man -yee lei 'saun 'le 'plɛblɛ 'a.\n19 'Wɩ nɛn Crizi -a drɛ bɛ, -yee "wɛan kaa nɛn ka 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, ka 'ka "nyian -pɛnnɔn 'a dɩ, ɛn ka 'ka "le minnun nɛn o -blɩnan "ka "dɩɛ -wee 'wɩ 'zʋ dɩ. 'Pian Bali -le minnun bɛ, ka drɛ o vanɔn 'a, ɛn ka drɛ -yee "kɔnnɛn 'nɔn 'a. 20 'Ka 'bɔ nɛn Bali 'ka 'si, ɛn e cɩ 'yee 'kɔn 'tɔnan. 'Kɔn zɩɛ Zozi 'le 'pasianɔn 'lee Bali 'lewei vɩnɔn 'bɛ cɩ cɛin -a, ɛn Zozi Crizi 'bɔ 'bɛ cɩ 'kɔn zɩɛ -a -pʋ -fɔ -kɔlɛ 'plɛblɛ 'a. 21 -Yɛɛ -maan -e 'kɔn zɩɛ e wluan lou, te e ya 'e 'fɔdɩ 'e cin man fɛnyian, 'nan -e 'e drɛ Minsan -le 'kɔn 'saun 'a. 22 Ɛn Zozi Crizi 'bɛ -maan "nyian, ɛn ka drɛ 'kɔn zɩɛ -a -tɔvɛ -a, 'nan -e -kaa pɛɛnɔn -kaa drɛ Bali -le 'kɔn nɛn -a lei 'saun -nyɛanla 'ji bɛ -a.


I so'n ti, Nyanmien yii i sa bé su, o man bé kônvi so nyannzuen sa'm bé yôle, lélé o man bé mmla'm bé yatyi bian nna nga Nyanmien siéé i su'n, bé yô sa ng'o ti'e i su mlonmlon'n.\nI so'n ti, amun kwlaa bo an bu swran fo'n, an le'a nde fi. Afin ke an bu swran fo bo an yô sa kunngba nga swran so'n yô'n, an bu amun bobo amun wun fo.\n Liké kwlaa nga an klô ke swran yô man amun'n, anh yô i kunngba so'n man bé, i ye o ti Moïse mmla nin Nyanmien nuan idyofue'm bé nde nion. Anh sin anuan fii'n nun, afin se bé sin anuan tetre'n nun'n, bé kpen atin dan'n bo i awiélie ti nyrennen'n nun, ye bé nga bé fa su'n, bé sonnin. Sannge anuan nin atin nga bé sin nun bé nyan nguan'n bé ti kaan, ye bé nga bé kunnde bé wuin'n, ba sonman. Anh sasa amun wun bé nga bé ton bé wun suen ke bé ti Nyanmien nuan idyofue'n bé lika. Bé fa bua kplô wla bé wun, bé ba amun wun, sannge bé ti gbôklô bé satyi nnen mun. Bé nzuen'n ye amunh fah si béo. ?Bé kô ti lômin, lôlô su? ?Bé kô ti blofue aloma aintonman su? I kunngba nion, waka kpa kwlaa su mma kpakpa, sannge waka b'o ti'a kpa'n kusu o su'a mma kpakpa. Waka kpa'n kwla su'a mma tete, ye waka b'o ti'a kpa'n kwla su'a mma kpakpa. Waka kwlaa b'o su'a mma kpa'n bé kpe yii sin nun. I so'n ti, bé nzuen'n ye amunh fah si béo. Nanh swran kwlaa nga bé fle min bé Min'n bé ngba ye béh yôh men nga Nyanmien sié'n i nunfueo, san swran ng'o yô min Si b'o ô nyanmien su lo'n i klun sa'n, i ye oh yôh men so'n nunfueo.\n Nanh man swran fi kale tran amun su, san amun wiéngu klôle ye o yô ke kale sa ye o tran amun suo. Afin swran ng'o klô i wiéngu'n, wuun wa wié mmla'n kwlaa su fa. Afin ke bé sé ke: «Nanh kunnde bla o yi bô annze bian o wun bô, nanh kun swran, nanh wua, nanh mon o nyin blô o wiéngu i liké su'n,» se mmla wié ô le, se o ti se ti se ô, i kwlaa so'n bé bô i kpole sé ke: «Klô o wiéngu ke a fa klô o bobo o wun'n sa.» Swran ng'o klô i wiéngu'n, o yô'e i te, o man swran ng'o klô swran'n, wuun wa wié mmla'n kwlaa su fa.\n Swran nga sa to i su b'o tre i awlen'n, i lie su ti yé. Afin ke Nyanmien wun ke o tre i awlen sa so'n nun'n, oh fah nguan b'o ti liké kpa, bo i waan oh fah man bé nga bé klôé'n, men. Se bé laka swran kun'n, nanh mon o sé ke, Nyanmien ye o leke io. Afin bé kwla laka'a Nyanmien sa fi nun, ye i bobo laka'a swran fi. Sannge swran kun i lakale'n fin i bobo i kônvi'n, ye man bé leke bé nyen io. Se kônvi'n ti swran'n, wuun éh séh ke, o wunnze, o wu sa te'n. Ke sa te so'n i nyin kô ti kpa'n, i liké b'o su i su'n yele wié'n.\n Mmla kléfue'm bé nun kun tii bé nde nga bé kan'n. Ke o wuun ke Jésus tee bé su kpa'n, o wunngéé Jésus wun le, o usee i ke: ?Mmla'n i nun dan'n yele ônin? Jésus sé i ke: Nien i nun dan'n ye, «Israël mun, anh tié, é Min Nyanmien'n i kunngba tye ye o ti é Min nion. Klô o Min Nyanmien'n kpa, fo o wla'n kwlaa gue i su, man wo akunndan'n kwlaa tren i su, fo o wunmien'n kwlaa yô liké ng'o klé ke a klôé'n.» Ye nian ng'o menten'n ye: «Klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Mmla wié fi nu'an le bo i dan tra béo.\n Sannge klo kwlaa nga an dyu su bo bé so'a amun nun'n, anh dyran gua'n su, anh sé ke: Amun bobo amun klo'n su ndutré b'o ô é dya wun'n, éh kpukpuh gue amun wun, sannge man amun si ke Nyanmien i siéle ble'n wa mantan. Nanwle, dyole dile tyen'n nun Sodome i nyrennen lie'n, oh yôh soso tra klo so'n lie'n. Chorazinfue mun, an yakô! Bethsaïdafue mun, an yakô! afin se o ti ke sa kéklééklé bo bé yôô bé amun klo'n su'n, ye bé yôô bé Tyr nin Sidon'n, wuun lofue'm bé kla ôfuen, bé tran nzuen nun, bé katyii bé nzuen'n wa tye. O man dyole dile tyen'n nun Tyr nin Sidon bé nyrennen lie'n oh yôh soso tra amun lie'n. ?Capernaümfue mun, amun kusu an bu ke bé wa bô amun dunman lélé dyu nyanmien su lo? O su yô'a so, bé wa gua amun nyin asé blolo lo. Swran ng'o fa amun nde'n su'n, wuun min nde'n su ye wa faa. Sannge swran ng'o so'a amun nun'n, wuun wa so'a min nun, ye swran ng'o so'a min nun'n, wuun wa so'a swran ng'o sunmaan min'n, i nun. Ke swran ablésô [nin nnyon'n] bé oli bé bali'n, bé klun dyoli, bé sé ke: nannan, ke é bô o dunman'n, asie usu'm bé srô é. O sé bé ke: N wuun Satan (*f6*) o fin nyanmien su lo ke nyanmien b'o kpa sin'n sa, o toli. Nian, n séli amun ke, nh dyranh amun sin, amunh tiah wuô nin nyannglan'm bé su, amunh kwla kpofue'n, liké fi su yô'a amun. Kannze n séé so'n, nanh amun klun dyo ninngé'm bo bé srô amun'n ti, sannge man amun klun dyo amun dunman bo ba klee nyanmien su lo'n ti. I ôsu kunngba'n nun Nyanmien Wawe'n man Jésus klun dyoli dan kpa, nan wa sé ke: N Si, wo bo a sié liké'n kwlaa nyanmien su lo nin asie'n su wa'n, kwla ô, yele ke a fa ninngé nga mun fiaa ngwlelefue nin bé bo bé si sa'n bé wun, sannge a yi bé nglô kléé bé bo bé ti ke ba kanngan mun sa'n. N Si, kwla ô, o klun sa nga a yôli'n ti. N Si ye o fa liké'n kwlaa maan mion. Swran fi si'a Nyanmien Wa'n, san i Si kunngba ye o si io, ye swran fi si'a Nyanmien Wa'n i Si'n, san Ba'n bobo o nin swran ng'o klô ke o fe i Si kléé'n, bé ye bé si io. O kpee i nyin i sonnzonfue'm bé wun lo o wo i nuan asé sé bé ke: Bé nga bé wun liké nga an wun bé ye'n, bé lie su ti yé! Afin anh nian, Nyanmien nuan idyofue nin famien kpanngban bé klô ke béh wunh liké nga an wun bé ye'n, sannge ba wunmen, ye béh tih nde nga an ti bé ye'n, sannge ba timan. Jésus kan nianle ti mmla sifue kun dyaô use i ke: ?Ndya, nzu ye n yô nan man nyan anannganman nguan nion? Jésus use i ke: ?Bé klelii se mmla fluwa'n nun? ?Ye ke a kanngan'n, o sé se? Ye o sé i ke: «Klô o Min Nyanmien'n kpa, fo o wla'n kwlaa gue i su, fo o wunmuan'n kwlaa men, ye man wo akunndan'n kwlaa tren i su, ye klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Jésus sé i ke: Ke o ti soo, yôé so, ah nyanh nguan.\n Ke Jésus wiéé nde so'n kan'n, o tu i bô Galilée le o oo Judée men'n nun Jourdain'n i sin lo. Swran kpanngban kpa bé su i su, nan wa yô bé nun tukpatyefue'm bé dyuédyué lika so'n nun. Pharisifue'm (*f4*) bé bee i wun le, i kan nianle ti bé use i ke: ?Yasua kun le atin ke o yre i yi sa wié ti? O sé bé ke: Ke Nyanmien yih swran'n, o yii yasua nin bla, nan wa sé ke: «I so'n ti ye man yasua kpatyi i si nin i nin, ye o fe i wun menten i yi, ye bé nnyon'n bé katyi swran wunmuan nion.» ?An nian kennge'en lé? *** Ke o kô yô so'n, bé ti'a swran nnyon kun, sannge bé ti swran wunmuan. O man liké nga Nyanmien kan bé bô nun'n, nanh man swran fi ti bé nun. Ye bé usee i ke: ?Se o ti so'n, wuun nzu ti ye Moïse klelii ke: «Se swran kun waan oh yreh i yi'n, o men fluwa b'o klé ke wa yre nion?» Ye o sé bé ke: Amun kétéle bo amuan kété'n ti ye man Moïse maan amun atin ke an yra amun yi mun nion, sannge ke Nyanmien yii swran'n, wa sié'e i so. Sannge n lie'n nh kanh klé amun ke, swran kwlaa ng'o yre i yi'n, se nanh ke wa kunnde bian i bô ti'n, nan o dya ufle'n, wuun wa kunnde bla i yi bô. I sonnzonfue'm bé sé i ke: Se ke yasua i nde ti ke nga sa bla lika'n, wuun man bé kpa kpô, nanh man bé dya. Ye o sé bé ke: Nde nga, swran ngba kwla fa'a su, san bé nga Nyanmien sié bé so'n, bé ye bé kwla fa suo. Afin yasua wié ô le, o ti'a yasua, o nin i so'n fin i nin klun, wié lie'n bé selii, ye wié kusu yô i bobo i wun so Nyanmien siéle'n ti. Man swran ng'o kwla fa su'n o fa. I sin swran wié'm bé fa ba kanngan mun blelii ke o fe i sa fua bé su o yre i nuan ke Nyanmien nian bé su. Sannge i sonnzonfue'm bé idyoo bé. Ye Jésus sé bé ke: Anh yatyi ba kanngan'm bé nun man bé bla n sin, nanh an fuan bé, afin bé bo bé yô bé wun ke ba kanngan nga mun sa'n, bé ye Nyanmien sié béo. O fe i sa fuaa bé su, nan wa tu i bô le wa o. Ye swran kun baa Jésus wun le, o use i ke: ?Ndya, nzu liké kpa ye n yô nan man nyan anannganman nguan nion? O sé i ke: ?Nzu ti ye a usa min liké ng'o ti kpa'n i wun ndeo? Nyanmien kunngba tye ye o ti kpaa. Se a klô ke ah nyanh nguan'n, fa mmla'n su. O usa Jésus ke: ?Mmla ônin? Ye i waan: «Nanh kun swran, nanh kunnde bla annze bian o yi annze o wun bô, nanh wua, nanh ton swran suen, bu o si nin o nin bé swran, klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Gbanflen'n séé i ke: N fe i kwlaa so'n su. ?Nzu ye o te ka ékuon? Ye Jésus waan: Se a klô ke ah wiéh i ngba su fa wéiin'n, kô yô o ninngé'm bé ate, fe i sika'n man yalefue mun, ye ah nyanh ninngé kpakpa nyanmien su lo. Nan bla'a su n su. Ke gbanflen'n tii nde so'n, o yô i ya, o dyaô oli, yele ke o ti anyanbéunfue dan. Jésus séé i sonnzonfue'm bé ke: Nanwle, ke anyanbéunfue kun fe i wun man Nyanmien ke o siéé'n, o ti kéklé. Nh kanh klé amun ékun ke, chameau i dolua bue nun sinle'n ti popo tra ke anyanbéunfue kun fe i wun man Nyanmien ke o siéé'n. Ke i sonnzonfue'm bé tii nde so'n, o bôô bé nuan dan kpa, nan ba usa ke: ?Se o ti so'n, wuun wan ye o kwla fité nuon? Jésus niaan bé, nan wa sé bé ke: Sa so'n, swran kwle'e i yô, sannge Nyanmien kwla sa'n kwlaa yô. Ye Pierre waan: Nian, ya yatyi é ninngé'n kwlaa ya su o su. ?Nzu ye éh nyenh io? Ye Jésus sé bé ke: Nanwle, ke bé wa bô men'n i ufle ékun'n, bo m bo n katyii Swran'n nh yih n famien nglô bo nh tranh m bia'n su'n, amun bo an suu n su'n, amun kusu an wa tran bia blu-nin-nnyon su, amunh dih Israël nvlé blu-nin-nnyon'n bé dyole. Ye swran kwlaa ng'o yatyi, se i awlô ô, i niaan bian ô, i niaan bla ô, i si ô, i nin ô, i wa ô, i asie ô, min ti'n, oh nyanh bé wunsu kpe ya, ye oh nyanh anannganman nguan. Bé nga bé dun mmua'n, bé nun sunman bé wa ka sien'n, bé nun sunman bé wa dun mmua.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Assamais Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Digor Douala Dusun Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes japonaise Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes péruvienne Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Niue Norvégien Nuer Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Ponape Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thai (Northeastern) Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nLIKE SUANLƐ 8\n?A sieli wafa nga fluwa nga i nun foto’m be nun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be wlawla be wun be aɲia’m be bo’n, i nzɔliɛ? ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ a wlawla ɔ wun kpa wie ɔ?\nBe ɲin yi Ɲanmiɛn ti yɛ be yo sɔ ɔ. Ɔ ti su kɛ nán be wun wlawlalɛ’n yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i cinnjin ɔn. (1 Samiɛl 16:7) Sanngɛ kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be yia likawlɛ be su i’n, be kunndɛ kɛ bé yí i nglo kɛ be ɲin yi Ɲanmiɛn naan be bu be wiengu Klistfuɛ’m be sran. Maan e fa sunnzun ase kun. ?Sɛ be se wɔ kɛ a wɔ jɔlɛ difuɛ kun i ja su’n, wafa sɛ yɛ á wláwlá ɔ wun ɔn? ?Kɛ m’ɔ ti sran dan’n ti’n, a su wlawlaman ɔ wun kpa naan w’a ɔ? I kunngba’n niɔn. Wafa nga Zoova i Lalofuɛ’m be wlawla be wun be kɔ be aɲia’m be bo’n, ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ “di asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be jɔlɛ’n” be bu i sran dan, naan lika nga be su i lɔ kusu’n, be bu i like dan wie.—Bo Bolɛ 18:25.\nBe yo sɔ be kle kɛ be nanti Biblu’n nun mmla’m be su. Biblu’n wla Klistfuɛ’m be fanngan kɛ sɛ bé wláwlá be wun’n, “nán maan be fa be wun kle, sanngɛ maan be sie be wun kpa.” (1 Timote 2:9, 10) Kɛ Biblu’n se kɛ ‘nán maan e fa e wun kle’n’ i bo’n yɛle kɛ nán maan e wla tralɛ m’ɔ yi e wunnɛn’n i longolongo m’ɔ ti nvialiɛ nun lika’n i nglo. Sran ng’ɔ ‘sie i wun kpa’n’ i wun wlawlalɛ’n yo ɲɛnmɛn, ɔ wlaman tralɛ ng’ɔ miɛn i dan’n annzɛ m’ɔ ti sukusuku’n. Biblu’n nun mmla sɔ’m be kanman tralɛ trele kun sa nga ɔ fata kɛ e wla’n i ndɛ. Sanngɛ kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be dun mmua be bu mmla sɔ’m be akunndan naan b’a wlawla be wun kpa’n, ɔ yo maan sran’m ‘be bu e Defuɛ Nyanmiɛn’n i ndɛ nga be kle’n i ndɛ kpa.’ Kpɛkun ɔ manman Ɲanmiɛn. (Tit 2:10; 1 Piɛr 2:12) Asa ekun’n, i sɔ’n yo naan sran’m b’a yoman Zoova i sulɛ’n i finfin.\nSɛ tralɛ nga a le be’n be ti yɛiinyɛiin’n a kwla wla be kɔ aɲia’m be bo. Afin nán tralɛ nga be le gua’n be wlalɛ’n yɛ ɔ ti cinnjin ɔn.\n?Kɛ é sú Ɲanmiɛn’n ngue ti yɛ e wun wlawlalɛ’n ti cinnjin ɔn?\n?Be wun wlawlalɛ nun’n, mmla benin yɛ ɔ fata kɛ e nanti su ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be wlawla be wun kpa be kɔ be aɲia’m be bo ɔ?


2 Korɛntifuɛ Mun 6 — ƐNTƐNƐTI SU FLUWA SIEWLƐ Watchtower\n2 Korɛntifuɛ Mun 6\n2 Korɛntifuɛ Mun fluwa’n i nun ndɛ mun\nYe nga Ɲanmiɛn maan e ɲɛnnin i’n, nán maan ɔ yo ngbɛn (1, 2)\nPɔlu kannin Ɲanmiɛn junman ng’ɔ dili’n i ndɛ (3-13)\nNán amun nin be nga be lafiman e Min’n i ndɛ’n su’n, an san nun (14-18)\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:1\n1/2016, b. 28-32\n1/12/2010, b. 22\nSielɛ Blɛ junman, 4/2006, b. 9\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:2\n1/12/2010, b. 20-22\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:4\n9/2016, b. 18\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:7\nAtrɛkpa’n ɔ ti alɛ kunlɛ liɛ.\nAtrɛkpa’n ɔ ti be wun sasalɛ liɛ.\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:9\nBe kwla se ekun kɛ “be waan e nin wulɛ fata.”\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:11\nBe kwla se ekun kɛ “e tikeli e awlɛn’n su e mannin amun.”\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:13\n1/11/2009, b. 24\n1/10/2004, b. 27-28\nSielɛ Blɛ junman,\n5/2004, b. 4\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:14\n‘Ɲanmiɛn klo e’n’, b. 113-115\n1/5/2007, b. 19-20\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:15\nNdɛ sɔ’n fin Ebre nun ndɛ kun. I bo’n yɛle “Finfinfuɛ.” Satan ndɛ yɛ be kan-ɔn.\nBe kwla se ekun kɛ “sran ndɛnmanfuɛ’n.”\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:17\n1/4/2006, b. 13-17\n2 Korɛntifuɛ Mun 6:1-18\n6 Kɛ mɔ e nin i e di junman’n ti’n, e kusu é srɛ́ amun kpa kɛ ye nga Ɲanmiɛn maan amun ɲɛnnin i’n, nán maan ɔ yo ngbɛn. 2 Afin Ɲanmiɛn seli kɛ: “Blɛ ng’ɔ ti kpa’n nun’n, n tili ɔ nuan ndɛ’n, yɛ delɛ blɛ’n nun’n, n ukali wɔ.” An nian! Blɛ kpa sɔ’n i nun yɛ e o yɛ. Delɛ blɛ sɔ’n i nun yɛ e o yɛ.\n3 E yoman like fi m’ɔ kwla yi sran ase-ɔ, kɛ ɔ ko yo naan sran’m b’a kanman Ɲanmiɛn junman nga e di’n i ndɛ tɛ’n ti. 4 Sanngɛ sa kwlaa nun’n, e fa e wun e kle kɛ e ti Ɲanmiɛn i junman difuɛ. Yɛle kɛ kɛ ɲrɛnnɛn fanunfanun’m be tɔ e su’n, kɛ e sa mian’n, kɛ sa kekleekle’m be tɔ e su’n, yɛ kɛ e wun e ɲrun’n e jran kekle. 5 Be bo e, be wla e bisua, be yo e kpokokpoko. Cɛn wie’n kɔnguɛ e lafiman, cɛn wie’n e la awe. 6 Fiɛn kaan sa nunman e wun, e wun sa wlɛ, e tra e awlɛn, e yo sran’m be ye, Ɲanmiɛn wawɛ’n sie e, e kloman sran e nuan bui su, 7 e di nanwlɛ, e fa e wla e guɛ i Ɲanmiɛn i tinmin’n su, sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n i alɛ ninnge’m be o e sa nun. Kun o e sa fama’n nun,* kun o e sa bɛ’n nun.* 8 Wie’m be yi e ayɛ, wie’m be gua e ɲin ase. Wie’m be kan e wun ndɛ kpa, wie’m be kan e wun ndɛ tɛ. Be waan e ti sran lakafuɛ, kusu nn e ti nanwlɛfuɛ. 9 Be waan be siman e, kusu nn be si e kpa. Be waan y’a wu,* sanngɛ e ɲin o su. Be kle e ɲrɛnnɛn, sanngɛ e wuman. 10 Be waan e wla w’a bo e wun, sanngɛ e klun ti jɔwa. Be waan e ti yalɛfuɛ, sanngɛ e yo maan sran kpanngban be kaci aɲanbeunfuɛ. Be waan like fi nunman e sa nun, sanngɛ ninnge kwlaa ti sin yia e.\n11 Korɛntifuɛ mun, y’a fiaman ndɛ fi su amun wun. E klo amun kpa.* 12 Klolɛ nga e fa klo amun’n, ɔ leman sin. Sanngɛ amun liɛ’n, amun kloman e kpa. 13 I sɔ’n ti’n, ń kán ndɛ yɛ’n ń klé amun kɛ min klun ba sa. Maan amun nin e tran kɛ nga e nin amun e fa tran’n sa. Maan amun kusu an klo e wie.\n14 Nán amun nin be nga be lafiman e Min’n i ndɛ’n su’n, be san nun. ?Afin sran kpa nin sran tɛ be san nun-ɔn, ɔ yo ye? ?Annzɛ wia’n nin aosin’n, be kwla tran likawlɛ? 15 ?Asa kusu’n, Klisi nin Beliali* be bo kwla yo kun? ?Annzɛ kusu sran ng’ɔ fa e Min’n i ndɛ’n su’n* nin sran ng’ɔ faman su’n, be kwla ti be wun aniɛn? 16 ?Yɛ ngue ti yɛ amuin’m bé kó trán Ɲanmiɛn i sua’n nun yɛ? Afin e ti kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n i sua sa. I sɔ yɛ Ɲanmiɛn bɔbɔ kannin-ɔn. Ɔ seli kɛ: “Ń trán be afiɛn, yɛ e nin be é nánti. Ń yó be Ɲanmiɛn, yɛ be kusu bé yó min sran.” 17 Zoova se kɛ: “‘I sɔ’n ti’n, amun jaso be afiɛn, yɛ nán amun fa amun wun mantan be.’ ‘Nán amun kan fiɛn kun mlɔnmlɔn.’” “‘Yɛ ń sɔ́ amun nun.’” 18 “‘Ń káci amun si, yɛ amun kusu amún káci min wa yasua nin min wa bla,’ Zoova m’ɔ kwla like kwlaa yo’n yɛ ɔ se sɔ-ɔ.”


Zezi o Ɲanmiɛn sua’n nun | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 72\nZezi i kaan nun\nZozɛfu nin Mari nin Zezi nin i niaan mun be tran Nazarɛti. Zozɛfu ti waka sɛfuɛ. Ɔ di junman sɔ’n fa nian i awlobo’n i lika. Asa ekun’n, ɔ kan Zoova ndɛ kle i awlofuɛ mun, yɛ ɔ kle be Zoova i Mmla’n. Zozɛfu nin i awlobo’n be kɔ Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun lɔ titi be ko su Ɲanmiɛn, yɛ afuɛ kwlakwla’n be kɔ Delɛ cɛn’n i dilɛ Zerizalɛmun lɔ.\nI nun mɔ Zezi le afuɛ blu-nin-nɲɔn’n (12), ɔ nin i awlofuɛ mun be ɔli Zerizalɛmun kɛ nga be fa yo i titi’n sa. Sran kpanngban kpa be ɔli Delɛ cɛn’n i dilɛ. I sɔ’n ti’n, klɔ’n yili kpa. Kɛ Zozɛfu nin Mari bé sá be sin be klɔ’n, be buli i kɛ Zezi nin be yɛ be kɔ-ɔ. Be kunndɛli i be osufuɛ mun be afiɛn, sanngɛ b’a wunmɛn i.\nBe sali be sin Zerizalɛmun lɔ. Be kunndɛli i cɛn lele nsan. I agualiɛ su’n, be ɔli i kunndɛlɛ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Kɛ be juli lɔ’n be wunnin i. Ɔ ti ase like klefuɛ mun be afiɛn. Ɔ sie i su tie be ndɛ’n, kpɛkun ɔ usa be kosan. I sɔ’n boli like klefuɛ mun be nuan dan. Ɔ maan be kusu be wa usɛli i kosan wie mun. Wafa ng’ɔ tɛ be su’n ɔ boli be nuan. Be wunnin kɛ ɔ wun Zoova i ndɛ’n i wlɛ kpa.\nMari nin Zozɛfu be wla boli be wun. Mari seli kɛ: ‘?Min wa, ngue ti yɛ a yo e sɔ-ɔ? E su kunndɛ wɔ kpa.’ Zezi tɛli be su kɛ: ‘?Amun siman kɛ min Si i sua’n nun yɛ ɔ fata kɛ n tran-ɔn?’\nZezi nin i si nin i nin be sali be sin Nazarɛti. Zozɛfu kleli Zezi waka sɛlɛ junman’n. ?Kɛ a niɛn i sa’n, i nun mɔ Zezi ti gbanflɛn kan’n i nzuɛn’n ti sɛ? Kɛ Zezi ɲín kɔ́’n, nn i ngwlɛlɛ úka su, Ɲanmiɛn i klun jɔ i wun, kpɛkun i wun yo sran mun be fɛ.\n“Min Nyanmiɛn, min waan ń yó ɔ klun sa. Ɔ mmla’n ɔ o min klun.”—Jue Mun 40:9.\nKosan: ?Nin yɛ Zozɛfu nin Mari be ko wunnin Zezi-ɔ? ?Ngue ti yɛ lɔ yɛ Zezi wo-ɔ?\nMatie 13:55, 56; Marki 6:3; Liki 2:40-52; 4:16; Mmla’n 16:15, 16.\nƆ timan pɔpɔ manman wɔ titi kɛ ɔ ɲin yi ɔ baba nin ɔ manmin. Nian wafa nga Zezi i ajalɛ’n kwla uka wɔ’n.


Maan e di nanwlɛ sa’n kwlaa nun | Ɲanmiɛn klo e\n“Sa’n kwlaa nun e klo kɛ é yó sa ng’ɔ ti kpa’n.”—EBRE MUN 13:18.\n1, 2. ?Ngue ti yɛ kɛ e mian e ɲin e di nanwlɛ’n, ɔ yo Zoova i fɛ ɔ? An fa sunnzun ase be yiyi nun.\nNIƐN kun nin i wa yasua kaan’n be fin butiki kun nun be su fite. Kpɛkun yɛ ba’n jrannin ɔn. I ɲrun’n ti mlanwa, afin ɔ fali ngowa kanlɛ like kun butiki’n nun lɔ. I wla fili su ɔ kɛli i sa nun. Kusu w’a usɛmɛn i nin sɛ ɔ́ tó o. I wla m’ɔ boli i wun’n ti’n, ɔ kpannin seli i nin kɛ ɔ ukɛ i. I nin’n fɔnvɔli i. Be sali be sin butiki’n nun lɔ, be ko fali like sɔ’n be sieli i osu, yɛ be kpatali aata difuɛ’n niɔn. Kɛ ba’n yoli sɔ’n, nanwlɛ ɔ yoli i nin’n i fɛ kpa. ?Ngue ti ɔ?\n2 Kɛ siɛ nin niɛn’m be wun kɛ be mma’m be bu nanwlɛ dilɛ’n i like cinnjin’n, ɔ yo be fɛ. Kɛ e Si m’ɔ o nglo lɔ m’ɔ ti “Nyanmiɛn m’ɔ buaman ato’n” ɔ ti sɔ wie ɔ. (Jue Mun 31:6) Kɛ ɔ́ nían e mɔ e su yo kpa e kɔ e ɲrun Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, yɛ e mian e ɲin e di nanwlɛ’n, ɔ yo i fɛ. Kɛ mɔ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ e wun naan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ ɔ klo e titi’n ti’n, akoto Pɔlu i ndɛ’n wie yɛ e kan ɔn. I waan: “Sa’n kwlaa nun e klo kɛ é yó sa ng’ɔ ti kpa’n.” (Ebre Mun 13:18) E mɛn dilɛ’n nun’n, like cinnjin nnan mɔ be nun’n, nanwlɛ dilɛ’n kwla yo kekle’n, maan e nian. I sin’n, é wá wún kɛ e kwla ɲan nanwlɛ dilɛ’n i su mmlusuɛ.\nNÁN E LAKA E BƆBƆ E WUN\n3-5. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n uka e naan y’a lakaman e bɔbɔ e wun ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a lakaman e bɔbɔ e wun ɔn?\n3 Like klikli nga ɔ ti kekle man e’n, yɛle e bɔbɔ e wun nanwlɛ dilɛ. Kɛ mɔ fɔ’n o e nun’n ti’n, e bɔbɔ e wun lakalɛ’n ti pɔpɔ. I wie yɛle ndɛ nga Zezi kan kleli Klistfuɛ nga be o Laodise lɔ’n. Ɔ seli be kɛ be lakali be bɔbɔ be wun afin be bu i kɛ be ti aɲanbeunfuɛ. Sanngɛ nn Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, be ti “yalɛfuɛ” yɛ be “ti anyansifuɛ.” Yɛle kɛ be ti ɲrɛnnɛnfuɛ yɛ be yo annvɔ. (Sa Nglo Yilɛ 3:17) Be bɔbɔ be wun lakalɛ sɔ’n yoli kekle be su.\n4 Atrɛkpa’n, e wla kpɛn ndɛ nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ Zaki kannin’n su. I waan: “Sɛ sran kun bu i wun kɛ ɔ su Nyanmiɛn sanngɛ ɔ siemɛn i nuan’n diin’n, i Nyanmiɛn sulɛ’n ti ngbɛn, ɔ su lɛkɛ i wun.” (Zak 1:26) Sɛ e sieman e nuan’n diin naan e bu i kɛ Zoova klun te jɔ e wun’n, nn e su laka e wun kpa. E Zoova sulɛ’n ti ngbɛn. ?Ngue yɛ ɔ kwla sasa e i sɔ’n i lika ɔ?\n5 Biblu’n i bue kunngba sɔ’n nun’n, Zaki fali Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa sunnzunnin niannun. Ɔ se e kɛ e nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n m’ɔ ti kpa’n nun naan e kaci e nzuɛn ng’ɔ timan kpa’n. (Kanngan Zak 1:23-25 nun.) Biblu’n kwla uka e naan y’a lakaman e wun, naan y’a wun nzuɛn ng’ɔ fata kɛ e kaci i’n i wlɛ. (Ngwlɛ Yilɛ 3:40; Aze 1:5) Asa kusu’n, e kwla srɛ Zoova kɛ ɔ nian e awlɛn’n nun kpa naan ɔ uka e naan y’a wun fɔ nga ɔ o e nun’n, naan y’a kaci e sa. (Jue Mun 139:23, 24) E wun lakalɛ’n ti nzuɛn tɛ kpa m’ɔ o klɔ sran nun ɔn. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e bu i kɛ nga e Si’n m’ɔ ɲanmiɛn su lɔ’n bu i’n sa. Nyanndra Mun 3:32 se kɛ: “Afin Anannganman nyin ci klunwifuɛ mun. I aenguɛ kusu yɛlɛ klun-ufuefuɛ mun.” Zoova kwla uka e naan y’a bu akunndan ng’ɔ bu’n wie. Kpɛkun ɔ kwla uka e naan y’a wun e bɔbɔ’n kɛ nga ɔ fa wun e’n sa. Maan e wla kpɛn su kɛ Pɔlu waan: “Sa’n kwlaa nun e klo kɛ é yó sa ng’ɔ ti kpa’n.” Dɔ nga su’n fɔ’n kwlá tuman e nun mlɔnmlɔn. Sanngɛ e kwla wla e wun ase kpa e kunndɛ kɛ é dí nanwlɛ.\nMAAN E DI NANWLƐ AWLOBO’N NUN\nSɛ e ti nanwlɛfuɛ’n, ninnge wie’m be o lɛ mɔ e su yoman-ɔn\n6. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ aja’n nun’n, yasua’n nin bla’n be di be wun nanwlɛ ɔ? ?Sɛ be yo sɔ’n ngue sa yɛ ɔ́ tó fúan be ɔ?\n6 Ɔ fata kɛ nanwlɛ dilɛ’n yo Klistfuɛ awlobo’m be nzɔliɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ yasua’n nin bla’n be di be wiengu nanwlɛ. Sa sukusuku yolɛ annzɛ ndalie mɔ be nin yasua nin bla uflɛ be tra’n, annzɛ ɛntɛnɛti su nvialiɛ nun bla nin bian kunndɛ’n annzɛ bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ’n, i kwlaa sɔ’n nin Klistfuɛ aja’n fataman. Klistfuɛ bian annzɛ bla wie’m be fali be wun wlɛli i sɔ ninnge’m be nun. Sanngɛ be fiali su be wun nin be yi’m be wun. I sɔ yolɛ’n timan nanwlɛ dilɛ. Maan e nian ndɛ nga Famiɛn Davidi m’ɔ ti sran kpa’n, ɔ kannin’n. I waan: “E nin finfinfuɛ mun e tranman, e nin gblɛfuɛ mun e sanman nun.” (Jue Mun 26:4) Sɛ y’a ja bian nin bla’n, sa nga ɔ kwla yo naan y’a fia sran’n i wafa nga e ti’n su’n, nán e yo i mlɔnmlɔn!\n7, 8. ?Biblu’n nun sunnzun ase benin yɛ be kwla uka bakanngan mun naan b’a wun kɛ nanwlɛ dilɛ’n ti cinnjin ɔn?\n7 Sɛ siɛ nin niɛn’m be waan bé klé be mma mun kɛ nanwlɛ dilɛ’n ti cinnjin’n, ɔ fata kɛ ngwlɛlɛ su be fa sunnzun ase nga be o Biblu’n nun’n. Be nga b’a diman nanwlɛ’n, be su ndɛ wie o Biblu’n nun. Be nun wie yɛle Akan. Ɔ wuali kpɛkun ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ fía su. Be nun kun ekun yɛle Geazi. Ɔ fali gblɛ deli sran like. Zida liɛ’n, ɔ wuali, ɔ buali ato yɛ ɔ yili Zezi mannin.—Zozie 6:17-19; 7:11-25; 2 Famiɛn Mun 5:14-16, 20-27; Matie 26:14, 15; Zan 12:6.\n8 Be nga be dili nanwlɛ’n, be su ndɛ wie o Biblu’n nun. Be nun wie yɛle Zakɔbu m’ɔ wlali i mma’m be su nun kɛ be fa sika nga be wunnin i be bajɛ’n nun be sɛ i sin’n. Afin ɔ buli i kɛ atrɛkpa’n fɔnlɛ yɛ sran wie fɔnnin fa wlali nun ɔn. Zɛfte nin i wa bla’n be liɛ’n, kannzɛ bɔbɔ nda nga Zɛfte tali’n yoli kekle sɛ, sanngɛ be dili su. Zezi kusu kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n w’a kpɛn su naan w’a sɛsɛ i janvuɛ mun ti’n, yakpa su ɔ yili i wun nglo kleli sran kpanngban kpa mɔ be waan bé yó i abɔlɛ’n. (Bo Bolɛ 43:12; Jɔlɛ Difuɛ Mun 11:30-40; Zan 18:3-11) Ndɛ sɔ’n kle kɛ siɛ nin niɛn’m be kwla jran Ɲanmiɛn Ndɛ’n su naan b’a kle be mma mun kɛ nanwlɛ dilɛ’n ti cinnjin.\n9. ?Sɛ nanwlɛ dilɛ’n nun’n, siɛ nin niɛn’m be waan bé klé be mma’m be ajalɛ kpa’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ be yo ɔ? ?Ngue ti yɛ ajalɛ nga be kle’n, ɔ ti cinnjin ɔn?\n9 Ninnge klelɛ wafa sɔ’n, ɔ kle siɛ nin niɛn’m be kɛ ɔ ti cinnjin kɛ be bɔbɔ’n be kle ajalɛ kpa. Akoto Pɔlu usali kɛ: “?Amun bɔ an kle sran wie’m be like’n, amun bɔbɔ an kleman amun wun wie? ?Yɛ amun bɔ an se kɛ ‘nán maan be wua’n,’ an wuaman?” (Rɔmfuɛ Mun 2:21) Siɛ nin niɛn wie’m be sanngan be mma’m be akunndan’n, afin nanwlɛ dilɛ’n nun’n, be kle be like kun. Sanngɛ i asabesin’n, yɛ be yo ɔ. Be wua ninnge kanngan wie mun, kpɛkun be waan: “Be nianman ngatɛ kɛɛnfuɛ i nuan nun.” Annzɛ kusu be se kɛ: “?Ato kan mɔ n buali’n yɛ ɔ yo sɛ ɔ?” Nanwlɛ, awie wualɛ’n, ɔ lemɛn i kaan. Awie’n ti awie. Kannzɛ bɔbɔ like nga e fali’n ti kaan sɛ, sanngɛ ɔ ti awie wualɛ. I wie yɛle ato bualɛ liɛ’n. Ninnge dandan annzɛ kanngan’m be nun’n, ato bualɛ’n ti ato bualɛ. * (Kanngan Lik 16:10 nun.) Sɛ e nuan nun ndɛ’n ti nɲɔnnɲɔn’n, bakanngan’m be wun i wlɛ ndɛndɛ kpa. Kpɛkun , kɛ bé ɲín, bé káci gblɛfuɛ. (Efɛzfuɛ Mun 6:4) Sanngɛ sɛ siɛ nin niɛn’m be ajalɛ’n, ɔ kle bakanngan’m be nanwlɛ dilɛ’n, mɛn tɛ nga nun’n, kɛ bé ɲín bé kɔ́’n bé mánmán Zoova.—Nyanndra Mun 22:6.\nMAAN E DI NANWLƐ ASƆNUN’N NUN\n10. ?E nin e wiengu Klistfuɛ mun e afiɛn yalɛ kokolɛ’n nun’n, ngue yɛ ɔ nin i fataman kɛ e wla fi su ɔ?\n10 Kɛ e nin e niaan Klistfuɛ mun e san nun’n, ɔ man e nanwlɛ dilɛ’n i wun atin. Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre 12 nun sa’n, ɔ fata kɛ e nian e ijɔlɛ’n su kpa. I li kɛ e nin e niaan Klistfuɛ mun e o’n, yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ’n niɔn. Afin e cɛn kwlaa yalɛ kokolɛ’n nun’n, ɔ cɛman naan sran wun ndɛ tɛ kanlɛ w’a ba nun. Wie liɛ bɔbɔ’n sran suɛn tɔnlɛ kwla ba nun wie! Sɛ ndɛ wie yɛ be kannin naan e simɛn i finwlɛ’n, naan e bo su e kle sran uflɛ’n, ɔ cɛman naan y’a tru ato ndɛ. I ti’n, ng’ɔ ti kpa’n yɛle kɛ nán e ijɔ plapla. (Nyanndra Mun 10:19) Wie liɛ kusu’n, ndɛ nga e si i’n, ɔ ti nanwlɛ. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, nɛ́n i ti yɛ é bó su é klé sran uflɛ ɔ. I wie yɛle kɛ e liɛ nunman ndɛ sɔ’n nun. Annzɛ kusu’n, ɔ nin i fataman kɛ e kan kle sran uflɛ. (1 Piɛr 4:15) Wie’m be liɛ’n, be kan ndɛ kekleekle kpɛkun be flɛ i sɔ’n nanwlɛ dilɛ. Sanngɛ ɔ fata kɛ e nuan nun ndɛ’n ɔ yo sran’m be fɛ titi.—Kanngan Kolɔsfuɛ Mun 4:6 nun.\n11, 12. (a) ?Be nga be yo sa tɛ kpa’n, ngue yɛ be yo mɔ be uka be ti su trɔ’n su ɔ? (b) ?Sa tɛ yolɛ kpa’n, i su ato ndɛ benin yɛ Satan fa tru ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla kpalo be ɔ? (c) ?Zoova i anuannzɛ’n nun’n, wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo kɛ e di nanwlɛ ɔ?\n11 Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e di nanwlɛ kle asɔnun kpɛnngbɛn mun. Be nga be yo sa tɛ kpa’n, be fiafia su. Kpɛkun kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be usa be’n, be bua ato. Be nga be yo sɔ’n, be su uka be ti su trɔ’n su. Wie’m be di be sa nɲɔn’n nun. Kpɛkun be tɔn be wun suɛn kɛ be su Zoova. Sanngɛ nn be yo sa tɛ kpa nvialiɛ nun. I sɔ aeliɛ’n yo maan sran sɔ’n fa gblɛ yɛ ɔ fa yo like’n kwlaa ɔ. (Jue Mun 12:3) Wie’m be liɛ’n, be kanman ndɛ’n i ngba be kleman asɔnun kpɛnngbɛn mun. Be fiɛ i dan lika m’ɔ ti cinnjin kpa’n su. (Sa Nga Be Yoli’n 5:1-11) Be nga be nanti ato’n nun’n, Satan i ato ndɛ wie m’ɔ tru be’n, i su yɛ be fa ɔ.—An nian kuku nga be flɛ i “ Sa tɛtɛ yolɛ’m be su gblɛ ndɛ nga Satan kle’n” i nun.\nSA TƐTƐ YOLƐ’M BE SU GBLƐ NDƐ NGA SATAN KLE’N\nSatan kunndɛ kɛ ɔ́ fɛ́ i gblɛ ndɛ wie mun fá láka e naan e yo sa tɛtɛ. Sanngɛ Ɲanmiɛn sa, Klistfuɛ’m be si ‘gblɛ mɔ mmusu’m be si Satan kpɛ’n.’ (Efɛzfuɛ Mun 6:11) Maan e wun gblɛ ndɛ sɔ’m be nun nsan.\n“Sɛ e yo sa tɛ’n e kwla fia su.” Nanwlɛ, Zoova wun sa kwlaa nga e yo’n. “Like fi nunman lɛ bɔ Nyanmiɛn wunmɛn i ɔ. Like nga ɔ yili be’n wie fi fiɛmɛn i nyrun, i nyin ta be kwlaa. I ja su yɛ e kwlaa é kán sa nga e yoli’n niɔn.” (Ebre Mun 4:13) ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, ngue ti yɛ sa tɛ nga e yoli’n, e ɲinfu é fá fía asɔnun kpɛnngbɛn mun, ɔ nin e si nin e nin mɔ Zoova sieli be e su kpɛn asiɛ’n su wa’n be ɲrun ɔn? Sɛ e yo sɔ’n é úka e sa tɛ n su.—An nian 2 Samiɛl 12:12 nun wie.\n“Be kwlá lafiman asɔnun kpɛnngbɛn’m be su, i ti’n nán kan ndɛ wie fi kle be.” Famiɛn klunwifuɛ Akabu seli Eli kɛ: “Nja b’ɔ kpɔ min.” (1 Famiɛn Mun 21:20) Eli m’ɔ ti Zoova nuan ijɔfuɛ Izraɛli lɔ’n, ɔ kwla uka Akabu naan b’a yaci i wun sa b’a cɛ i. Klistfuɛ asɔnun’n nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn nga Zezi mannin’n, be ti kɛ ‘sran m’ɔ mannin be like kɛ be yo’n’ sa. (Efɛzfuɛ Mun 4:8) Fɔ’n o asɔnun kpɛnngbɛn’m be nun sɔ. Sanngɛ be “nian [e] su titi” naan e wun fa e feke Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. (Ebre Mun 13:17) Be timan e kpɔfuɛ, sanngɛ be ja su yɛ Zoova sin naan w’a uka e ɔ.\n“Sɛ e uka e janvuɛ kun naan ɔ fiɛ i sa tɛ’n su’n, nn e su sɛsɛ i.” Nanwlɛ, sɛ e uka sa tɛ yofuɛ’n naan ɔ fiɛ i sa tɛ’m be su’n, nn e su yo i tɛ dan kpa. Kɛ e nin Ɲanmiɛn e afiɛn’n su saci’n, sa tɛ yolɛ’n yɛ ɔ sie i nzɔliɛ ɔ. Ɔ maan, sɛ e fia e sa tɛ’m be su’n, ɔ ti kɛ e su fa e tukpacɛ’n e fa fia dɔɔtrɔ kun m’ɔ kwla yo e are’n i wun sa. (Zak 5:14, 15) Fɔ mɔ atrɛkpa’n be kwla tu sa tɛ yofuɛ’n ti’n, srɛ kwla kun i. Sanngɛ fɔ tulɛ’n kle kɛ Zoova klo e, kpɛkun i sɔ’n kwla sasa sa tɛ yofuɛ’n i nguan’n bɔbɔ. (Nyanndra Mun 3:12; 4:13) Asa kusu’n, sa tɛ yofuɛ nga i waan ɔ kacimɛn i sa’n, ɔ kwla saci asɔnun nunfuɛ mun. ?E kunndɛ kɛ é trán lɛ naan aeliɛ nga ɔ fɛ i yili i sa tɛ nun’n, be nga’m be fa su? I sɔ’n ti’n, maan e man sran ng’ɔ yoli sa tɛ’n i blɛ, yɛ e wlɛ i fanngan kɛ ɔ ko wun asɔnun kpɛnngbɛn’m be wun naan ɔ koko i tɛ’n kle be. Sɛ blɛ’n sinnin naan w’a yoman’n, e bɔbɔ e fa ajalɛ e kan kle be.—Saun Yolɛ 5:1; 1 Timote 5:22.\n12 Zoova i anuannzɛ’n nun’n, kɛ é klɛ́ fluwa é tɛ́ kosan wie’m be su’n, maan e di nanwlɛ wie. Wienun ɔn, kɛ é klɛ́ e jasin fɛ’n bolɛ’n su rapɔru’n, maan e nian e wun kpa naan y’a klɛman ndɛ ng’ɔ timan su’n. I kunngba’n sɛ blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman dilɛ fluwa’n wie su yɛ e su klɛ’n, e aunkpinndiɛ’n ɔ nin e aeliɛ wie’m be ndɛ kanlɛ nun’n, nán e bua ato.—Kanngan Nyanndra Mun 6:16-19 nun.\n13. ?Sɛ e nin e wiengu Klistfuɛ kun e di junman likawlɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla tran nanwlɛ’n nun ɔn?\n13 Nanwlɛ m’ɔ fata kɛ e di e wiengu Klistfuɛ mun’n, ɔ o junman dilɛ’n nun wie. Wie liɛ’n, aniaan Klistfuɛ’m be nuan sɛ be wun kɛ bé dí junman likawlɛ. Ɔ fata kɛ be nian be wun su kpa naan b’a faman i sɔ ninnge’n b’a sannganman Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun lɔ Ɲanmiɛn sulɛ’n annzɛ be jasin fɛ’n bolɛ’n. Junman dilɛ nun’n, aniaan kun kwla yo i wiengu kun i min. Sɛ e niaan Klistfuɛ’m be di junman e sa nun’n, ɔ fata kɛ e nian e wun kpa naan e nin be y’a tran nanwlɛ’n nun. Sɛ anglo wie’n maan e tannin be kalɛ. Sika nga e nuan sɛli su’n yɛ e fa man be ɔ. Sɛ junman’n i su nvasuɛ wie o lɛ naan e seli kɛ é fá mán be’n, annzɛ famiɛn’m be mmla’n se kɛ e fa man be’n, maan e yo i sɔ. (1 Timote 5:18; Zak 5:1-4) Sɛ kusu e yɛ e di junman aniaan wie sa nun’n, maan e tu e klun e di junman nga ti yɛ be tannin e kalɛ’n. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:10) Ɔ nin i fataman kɛ e se kɛ, kɛ mɔ e su Zoova likawlɛ’n ti’n, ɔ fata kɛ ninnge wie mɔ aniaan’n fa manman e wiengu junman difuɛ mun’n, saan fii ɔ fa man e. Ninnge sɔ’m be wie yɛle kɛ ɔ man e kɔnnze annzɛ ninnge wie mun ekun.—Efɛzfuɛ Mun 6:5-8.\n14. ?Sɛ Klistfuɛ’m be bo sika be di junman likawlɛ’n, ajalɛ benin yɛ ɔ fata kɛ be fɛ i ngwlɛlɛ su ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n14 ?Yɛ sɛ junman nga e di’n nun’n, sran kun fɛ i sika liɛ’n ba’n nin? Biblu’n man e mmla cinnjin kpa kun: Yɛle kɛ ajalɛ kwlaa nga é fá’n maan e klɛ e sie. Kɛ Zeremi yoli sɔ ɔ. Kɛ ɔ toli asiɛ’n, be klɛli i wun fluwa nɲɔn lalofuɛ’m be ɲrun. Kpɛkun ainman ndɛ ti’n, ɔ fali kun sieli i lika kun. (Zeremi 32:9-12; an nian Bo Bolɛ 23:16-20 nun wie.) Kɛ e nin e niaan Klistfuɛ mun é dí i sɔ junman’n, mɔ e klɛ i wun ninnge tɛkɛtɛkɛ mun lalofuɛ’m be ɲrun’n, mɔ e fa e sa ti nzɔliɛ e sie fluwa’n su’n, nán kɛ e lafiman e wiengu su ti ɔ. Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan ainman akplowa w’a tɔman e afiɛn naan y’a loman e wiengu ngasi naan y’a bubuman e wun nun bɔbɔ’n, i ti yɛ e yo sɔ ɔ. Klistfuɛ nga be bo yo kun be di junman likawlɛ’n, nán be wla fi su kɛ aata kwlaa nga be di’n, ɔ leman atin faman ndɛnngan wlaman asɔnun’n nun. *—1 Korɛntfuɛ Mun 6:1-8.\nMAAN E DI NANWLƐ E MƐN DILƐ’N NUN\n15. ?Wafa sɛ yɛ Zoova bu aata dilɛ’n nun ndrunmun dilɛ’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Klistfuɛ’m be bu i sɔ aeliɛ’n mɔ w’a tru’n niɔn?\n15 Nanwlɛ dilɛ m’ɔ ti Klistfuɛ’m be nzɔliɛ’n, nán asɔnun’n nun kunngba yɛ ɔ fata kɛ be wun i ɔ. Pɔlu seli kɛ: “Sa’n kwlaa nun e klo kɛ é yó sa ng’ɔ ti kpa’n.” (Ebre Mun 13:18) E junman dilɛ ninnge’m be nun’n, e Yifuɛ’n kunndɛ kɛ e di nanwlɛ. Nyanndra Mun fluwa kunngba’n nun’n, be kannin kɛ maan e toe’m be yo kpa kpɛ sunman. (Nyanndra Mun 11:1; 20:10, 23) Laa blɛ nun’n, aata dilɛ nun’n, be fa toe annzɛ jayɛbuɛ be sunnzun ninnge nga be yo i atɛ’n annzɛ sika nga be fa tannin i kalɛ’n. Aata difuɛ nga be di ndrunmun’n, be fa jayɛbuɛ nɲɔn annzɛ toe ng’ɔ timan kpa’n be fa di like tofuɛ’m be ndrunmun. * Zoova i ɲin ci i sɔ aeliɛ’n! Sɛ e waan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ ɔ́ kló e titi’n, aata dilɛ wafa kwlaa nun’n, nán maan e di ndrunmun mlɔnmlɔn.\n16, 17. ?Ato bualɛ’n i wafa benin yɛ e wun i andɛ mɛn’n nun ɔn? ?Yɛ nda benin yɛ Klistfuɛ kpa’m be tali ɔ?\n16 Kɛ mɔ Satan yɛ ɔ sie mɛn’n nga ti’n, sɛ ato bualɛ’n w’a bo w’a sin w’a yia e’n, ɔ boman e nuan. Cɛn kwlaa ɔ fata kɛ e jran ato bualɛ’n i ɲrun kekle. Kɛ sran’m be kunndɛ junman’n, mɔ be klɛklɛ like nga be si i yo’n, be bua nun ato. Kpɛkun be blɔ i. Wie liɛ’n ninnge nga b’a yoman’n yɛ be klɛ be wla nun ɔn. Sɛ sran wie’m bé tú ajalɛ bé kɔ́ nvle uflɛ nun’n, mɔ bé klɛ́klɛ́ i wun fluwa mun’n, kɛ ɔ ko yo naan b’a ɲan like nga be kunndɛ’n ti’n, kosan’m be su tɛlɛ nun’n, be diman nanwlɛ. Lapo sulɛ nin asiransi ndɛ’n nin ninnge uflɛ wie’m be nun’n, be yo sɔ wie. Suklu ba kpanngban, kɛ bé bó be ta’n, be di nun ndrunmun. Wie liɛ’n be kɔ ɛntɛnɛti su, junman kunngba nga be wiengu’m be dili’n, yɛ be fa ɔ. Kpɛkun be yo kɛ be bɔbɔ yɛ be dili junman sɔ’n sa. Asa ekun’n, kɛ sran’m be nin awa i ja nunfuɛ wie mɔ be yoman sa’n i nuan su bé dí junman’n, be man be adi ninnge mun naan b’a ɲan like nga be kunndɛ’n. Mɛn nga mɔ ‘sran’m be bu be bɔbɔ be wun akunndan, be yo sika klofuɛ’n,’ i nun’n, saan i sɔ ninnge mun cɛ yɛ é wún be ɔ.—2 Timote 3:1-5.\n17 Klistfuɛ kpa’m be ta nda kɛ be faman be wun wlaman i sɔ aeliɛ’m be nun. Andɛ mɛn’n nun’n, kɛ e wun kɛ be nga be diman nanwlɛ’n, be yɛ be ninnge’m be yo ye’n, wie liɛ’n nanwlɛ dilɛ’n kwla yo kekle e sa nun. (Jue Mun 73:1-8) Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Klistfuɛ’m bé dí sika yalɛ afin be kunndɛ kɛ “sa’n kwlaa nun” bé dí nanwlɛ. ?I sɔ’n ti ngbɛn? Cɛcɛ mlɔnmlɔn! ?Sanngɛ ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e mian e ɲin ɔn? ?Nanwlɛ dilɛ’n i su mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\nNANWLƐ DILƐ’N I SU MMLUSUƐ’N\n18. ?Ngue ti yɛ sɛ sran kwlaa si kɛ e di nanwlɛ’n, ɔ ti like dan ɔn?\n18 E mɛn dilɛ nun’n, like fi leman ɲrun traman dunman kpa mɔ e le i nanwlɛ dilɛ’n ti’n. (An nian kuku nga be flɛ i “ ?N di nanwlɛ sa kwlaa nun?” i nun.) An maan e bu i akunndan e nian. Be kwla bo sran kwlaa i dunman kpa kɛ ngalɛ sa nanwlɛ m’ɔ di’n ti! I sɔ’n finman junman mɔ e si i di’n, annzɛ e wun m’ɔ kpinndin e’n, annzɛ e klanman mɔ e ti’n, annzɛ e sran’n i wafa nga e ti’n, annzɛ like uflɛ wie ekun. Sran sunman b’a kwlá ɲanman dunman kpa. Be nga nanwlɛ dilɛ’n ti’n, be ɲan dunman kpa’n b’a sɔnman. (Mise 7:2) Nanwlɛ mɔ e di’n ti’n, sran wie’m be kwla yo e finfin. Sanngɛ wie’m be kusu be ɲin yí e. Yɛ bé bú e sran kpa bé láfi e su. Zoova i Lalofuɛ sunman be wunnin kɛ nanwlɛ mɔ be di’n ti’n, be ɲannin su nvasuɛ. Afin, kɛ be junman su lɔ bé tú be nga be diman nanwlɛ be junman’n nun’n, be yacili be lɛ. Annzɛ be kwla ɲannin junman lika nga be kunndɛ nanwlɛ difuɛ lɛ’n.\n?N DI NANWLƐ SA KWLAA NUN?\nMmla: “?Anannganman, wan cɛ yɛ ɔ kwla tran ɔ sua’n nun ɔn? [...] ?Nán sran ng’ɔ ti nanwlɛfuɛ’n niɔn? ?Nán sran ng’ɔ yo sa i nuan su’n niɔn? ?Nán sran nga kɛ ɔ́ kán ndɛ ng’ɔ o i klun lɔ’n, ɔ kpɛmɛn i wun’n niɔn?”—Jue Mun 15:1, 2.\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ n di nanwlɛ titi ɔ?—Nyanndra Mun 6:16, 17.\n?Suklu lɔ o, lapo sulɛ nun o, annzɛ awa i fluwa wie nun o, kɛ ń klɛ́ fluwa wie’m be su’n, wafa sɛ yɛ n kwla “yaci ato bualɛ’n” niɔn?—Efɛzfuɛ Mun 4:25; Ezai 28:15; Matie 22:17-21; Rɔmfuɛ Mun 13:1-7.\n?Wafa sɛ yɛ ndɛ nga n kan’n, ɔ nin min aeliɛ’n be kle kɛ n ti junman difuɛ nanwlɛfuɛ kun ɔn?—Nyanndra Mun 11:1; Efɛzfuɛ Mun 4:28; Kolɔsfuɛ Mun 3:9, 10.\n?Sɛ n klo sika’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla saci min ɲin mɔ n mian naan m’an yo nanwlɛfuɛ’n niɔn?—Jue Mun 37:21; 1 Timote 6:9, 10.\n19. ?Wafa sɛ yɛ e mɛn dilɛ nun’n, nanwlɛ dilɛ’n ɔ kan e klun akunndan’n, ɔ nin e Zoova sulɛ’n niɔn?\n19 Kannzɛ i sɔ sa’n juli e su annzɛ w’a junman e su’n, é wún i wlɛ kɛ be ɲan nanwlɛ dilɛ’n i su mmlusuɛ kpanngban. E klun akunndan’n su sannganman. Pɔlu klɛli kɛ: “E si e klun lɔ weiin kɛ y’a yoman sa fi.” (Ebre Mun 13:18) Asa ekun’n, e Si m’ɔ o nglo lɔ m’ɔ klo e’n, i wla su fiman e dunman kpa’n su le. Afin, ɔ klo sran nanwlɛfuɛ mun. (Kanngan Jue Mun 15:1, 2 nin Nyanndra Mun 22:1 be nun.) Sɛ e di nanwlɛ’n, ɔ uka e naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n. I sɔ mmlusuɛ’n, be ɲɛnmɛn i wunsu. Ndɛ ng’ɔ́ bɛ́ i sin m’ɔ nin nanwlɛ dilɛ’n be kɔ likawlɛ’n, yɛle: Wafa nga Zoova bu junman dilɛ’n. Maan e nian.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Asɔnun’n nun’n, sɛ gblɛ kpɛlɛ’n nin ato bualɛ’n, ɔ nin sran suɛn tɔnlɛ’n ti sran kun i nzuɛn’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla yiɛ i wun be tu i fɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Sɛ aniaan wie be nuan sɛ be wun kɛ bé dí aata junman likawlɛ naan i sin’n w’a baman nvlɛ’n, ajalɛ nga ɔ fata kɛ e fa’n, ɔ o Ndɛ’m be bo tulɛ lika ng’ɔ suan Aata dilɛ nin ndɛnngan’m be siesielɛ nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Be fa jayɛbuɛ kun be fa to ninnge mun. Kpɛkun kɛ ɔ ko yo naan b’a ɲan su’n ti’n, kɛ bé yó ninnge’m be atɛ’n, be fa jayɛbuɛ uflɛ. Wie liɛ kusu’n, be fa toe nga i sa kun ti tɛnndɛn tra kun’n, annzɛ i sa kun yo nɔnnin tra kun’n, yɛ be fa di like tofuɛ’n i ndrunmun ɔn.


Nán amun kunndɛ bla annzɛ bian amun wiengu bo | Awlobo m’ɔ di aklunjuɛ’n\nNán amun kunndɛ bla annzɛ bian amun wiengu bo\n“Like nga Nyanmiɛn kan be bo nun’n, nán maan sran fi ti be nun.”—Mark 10:9.\nZoova kunndɛ kɛ e yo nanwlɛfuɛ. (Jue Mun 31:24) I sɔ’n ti cinnjin aja’n nun, afin sɛ amun diman amun wun nanwlɛ’n, amun su lafiman amun wiengu su, yɛ amun su kloman amun wiengu.\nAndɛ’n, nanwlɛ su nantilɛ’n timan pɔpɔ aja’n nun. Kɛ ɔ ko yo naan amun a sasa amun aja’n, ɔ fata kɛ amun fa ajalɛ cinnjin nɲɔn.\n1 MAAN AMUN AJA’N YO AMUN NINNGE’M BE NUN CINNJINFUƐ’N\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Nán an yo kɛ sran b’ɔ wun-man sa wlɛ’n sa, sanngɛ an yo ngwlɛlɛfuɛ.” (Efɛzfuɛ Mun 5:15, 16) Sɛ amun bu i kɛ amun aja’n ti ninnge nga be ti cinnjin kpa’n be nun kun’n, i sɔ’n ti ngwlɛlɛ ayeliɛ.\nZoova kunndɛ kɛ amun “tran fɛfɛ.” (Akunndanfuɛ’n 9:9) Ɔ kloman kɛ amun ɲin kpa amun wiengu su. Ɔ klo kɛ amun yo like kwlaa ng’ɔ kwla jɔ amun wiengu kun’n i klun’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:24) Maan amun yo naan amun yi annzɛ amun wun ɔ wun i wlɛ kɛ i ndɛ lo amun naan amun klo i.\nAmun fa blɛ be yo ninnge mun likawlɛ titi, kpɛkun amun fa amun ɲin sie i amun wiengu su kpa.\nNán amun bu amun “ngunmin” amun wun akunndan, sanngɛ an yo ninnge mun “likawlɛ.”\n2 SIE Ɔ KLUN AKUNNDAN’N I KPA\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Sran kwlaa ng’ɔ wun bla kun b’ɔ bu i kunndɛlɛ akunndan i anwlɛn nun’n, nn w’a kunndɛ bla sɔ’n.” (Matie 5:28) Sɛ sran kun bu sa sukusuku yolɛ akunndan titi’n, ɔ ti kɛ nn ɔ su fɔn i wiengu kun’n i wun sa.\nZoova waan ‘amun sie amun klun akunndan’n i kpa.’ (Nyanndra Mun 4:23, NW; Zeremi 17:9) Sɛ amun waan amún yó sɔ’n, nán amun nian like ng’ɔ nin i fataman’n. (Matie 5:29, 30) Amun nian Zɔbu i ajalɛ’n su. Ɔ tali nda kɛ ɔ su fɛmɛn i ɲinma kpɛman bla wie kannglɛ naan w’a bu i kunndɛlɛ akunndan. (Zɔb 31:1) Amun fua kɛ amun su nianman bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, naan kusu amun nin bla annzɛ bian uflɛ su traman ndalie.\nMaan amun ayeliɛ’n kle amun mantanfuɛ’m be kɛ amun le bla annzɛ bian.\nWafa nga amun yi annzɛ amun wun i wun fa yo i’n, maan ɔ yo amun cinnjin. Yɛ sɛ amun nin sran uflɛ be tra janvuɛ naan i ti’n amun wiengu kun’n wunmɛn i wun fɛ’n, amun nin amun janvuɛ sɔ’n be ti nun.\nAMUN YO LIKE NG’Ɔ FATA KƐ AMUN YO’N\nAmun bu amun klun lɔ nian naan amun wun like ng’ɔ kwla yi amun ase’n. (Jue Mun 15:2) Nán ɲannzuɛn kun amun, amun kunndɛ ukalɛ. (Nyanndra Mun 1:5) Sɛ sa sukusuku yolɛ akunndan ba amun ti nun’n, amun kpalo i titi. Nán amun sa kan ase i sɔ yolɛ nun le. (Nyanndra Mun 24:16) Amun ɲin mɔ amun mian naan amun a kunndɛman bla annzɛ bian amun wiengu bo’n, Zoova yrá su.\n?Ń yó sɛ naan min nin min yi annzɛ min wun y’a ɲan blɛ y’a yo ninnge mun likawlɛ?\n?Min nin min yi annzɛ min wun e afiɛn mantan tra min nin sran uflɛ?


Sa nga bé yôli'n 8:23\nafin n wun ke klunwi'n nin sa tete'n wa kun o.\n Sannge sien'n, anh yatyi sa so'n kwlaa, ya fale, awlen fufu, klunwi, swran wun satyile, nin nde tete b'o fin amun nuan fité'n. Nanh an bua atô klé amun wiéngu, afin amuan wla amun nzuen laa b'o man an yô sa tete'n i asé, ye amuan fa nzuen ufle b'o man amuan yô ke swran bo Nyanmien yi i ufle sa, o katyi swran so'n titi lélé o sii kpa, ye o fe mlonmlon. I so'n ti, o le'a ke wié ti Grec, wié ti Juif, bé wlaa wié klen, b'a wla'a wié klen, wié'm bé nyin nian timan, wié ti Scythe sinnglinfue, wié ti kanga, wié ti diéwa, sannge Christ ti bé liké kwlaa, ye o tran bé kwlaa bé awlen'n nun. An ti Nyanmien i swran, o klô amun, o faa amun. I so'n ti, man swran'm bé yô amun annvo, anh yô bé kpa, anh yô amun wun aénvue, anh yô weteefue, anh blu sa'm bé su. Anh fa liké so mun fa tyityi amun ti. Sa nga amun wiéngu yô bo an wuin'n, mon o son amun nun, se swran kun yô i wiéngu sa'n, mon o yatyi tyee. Christ yatyi sa nga an yôli'n tyeli amun, o man amun kusu, sa nga bé yô amun'n, anh yatyi tye.\nAmuennwua'n nin nde tete'n wô bé nuan nun.\n Se an yatyi sa nga swran'm bé yô amun'n tye bé'n, amun Si b'o ô nyanmien su lo'n, i kusu oh yatyih amun lie'n tye amun Sannge se an yatyi'a sa nga swran'm bé yô amun'n tye'a bé'n, amun Si kusu su yatyi'a amun lie'n tye'a amun.\n Man amun nin swran'n kwlaa amun nuan se amun wun, man amun nzuen'n fa Nyanmien lie'n, afin se o ti'e i tio, swran fi su wu'an é Min'n. Anh nian amun wun kpa, nanh man yé nga Nyanmien yô swran'n o tô fuan swran fi nan klunwi'n i ôlui'n wa fefeman, wa satyi'a amun nan wa sa'a swran kpanngban'n ti.


Biblu’n nun ndɛ: Ɲanmiɛn w’a kpa Davidi - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN wun gbanflɛn kan nga w’a de bua ba’n nnɛn ngble nga be flɛ i ursi’n i nuan nun lɛ’n? Ursi’n wa trali bua’n kɛ ɔ́ kó dí i. Yɛ gbanflɛn’n wanndili ko deli bua’n i nuan’n nun ɔn. Kpɛkun kɛ ursi’n jao i sin ja nɲɔn su m’ɔ wlɔli m’ɔ́ bá’n, yɛ gbanflɛn’n trɛli i kunnin i ɔ. I le kun ekun ɔ deli bua kun asɔmɔli kun nuan nun. Gbanflɛn sɔ’n ti yakpa dan o! ?Amun si i?\nBe flɛ i Davidi. I klɔ’n yɛle Bɛtleɛmu. I nannan yɛle Obɛdi. Obɛdi ti Riti nin Boazi be wa. ?Sran sɔ’m be te o amun klun? Be flɛ Davidi i si’n kɛ Yese. Davidi yɛ ɔ kankan i si i bua mun ɔn. Kɛ Zoova sieli Saili famiɛn’n, i afuɛ blu (10) su yɛ be wuli Davidi ɔ.\nCɛn kun Zoova seli Samiɛli kɛ: ‘Fa ngo nga ɔ ti i liɛ ngunmin’n naan kɔ Yese nga ɔ o Bɛtleɛmu i awlo lɔ. I wa’m be nun kun yɛ ḿ má fɛ́ i kɛ ɔ wa yo famiɛn’n niɔn. Kɛ Samiɛli juli lɔ m’ɔ wunnin Eliabu m’ɔ ti Yese i wa kpɛnngbɛn’n cɛ’n, ɔ seli i klun lɔ kɛ: ‘Ɛn-ɛɛn! Zoova i sran nga ɔ kɛn i ndɛ’n yɛ ɔ o yɛ.’ Sanngɛ Zoova seli kɛ: ‘Nán niɛn i ɲrun waka’n ti, ɔ nin i tɛnndɛn’n m’ɔ ti’n ti, nɛ́n i yɛ n kɛn i ndɛ’n niɔn.’\nYɛ Yese flɛli i wa Abinadabu kɛ ɔ ko jran Samiɛli i ɲrun lɛ ɔ. Sanngɛ Samiɛli waan: ‘Nɛ́n i yɛ Zoova fɛli i ɔ.’ Yɛ Yese maan Sama bali ɔ. Samiɛli waan: ‘Nɛ́n i yɛ Zoova fɛli i ɔ.’ Yese fɛli i mma yasua nso mun kleli Samiɛli, sanngɛ Zoova w’a faman be nun wie fi. Yɛ Samiɛli usali Yese kɛ: ‘?Ɔ mma yasua’m be ngba yɛ?’\nYɛ Yese waan: ‘Be nun kaan’n yɛ ɔ ka ɔ, i yɛ ɔ nian bua’m bé su ɔ.’ Kɛ be ko flɛli Davidi m’ɔ bali’n, Samiɛli wunnin kɛ ɔ ti gbanflɛn klanman kpa. Yɛ Zoova seli kɛ: ‘I yɛ ɔ o lɛ ɔ, guɛ i ti su ngo.’ Samiɛli guɛli i ti su ngo. Kɛ i blɛ’n wá jú’n, Davidi yɛ ɔ́ wá síe Izraɛli mɛn’n niɔn.\n1 Samiɛl 17:34, 35; 16:1-13.\n?Be flɛ gbanflɛn kan nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e si kɛ ɔ ti yakpa ɔ?\n?Nin yɛ Davidi tran ɔn? ?Yɛ be flɛ i si’n nin i nannan’n be sɛ?\n?Ngue ti yɛ Zoova seli Samiɛli kɛ ɔ wɔ Yese sin Bɛtleɛmu lɔ ɔ?\n?Kɛ Yese fɛli i mma nso mun blɛli Samiɛli’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Kɛ be fali Davidi bali’n, Zoova seli Samiɛli sɛ?\nKanngan 1 Samiɛl 17:34, 35 nun.\n?Wafa sɛ yɛ sa sɔ’m be yi Davidi i yakpa m’ɔ ti’n, ɔ nin i Zoova sulafilɛ’n i nglo ɔ? (1 Sam. 17:37)\nKanngan 1 Samiɛl 16:1-14 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zoova i ndɛ nga ɔ o 1 Samiɛl 16:7 nun’n, ɔ uka e naan y’a kpaman sran nun, naan y’a kpliman y’a diman sran jɔlɛ ɔ? (Yol. 10:34, 35; 1 Tim. 2:4)\n?Wafa sɛ yɛ Saili i ajalɛ’n kle kɛ, sɛ Zoova i wawɛ’n nunman sran kun su kun’n, mmusu mun yɛ bé fá be sa síe i sran sɔ’n su ɔ, annzɛ i klun angunndan’n ɔ́ sú i bo naan ɔ yo sa tɛ ɔ? (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Gal. 5:16)


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abɛ Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Assamais Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Digor Douala Dusun Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes péruvienne Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Ponape Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Russe Rutooro Salvadoran Sign Language Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Senoufo (Cebaara) Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thai (Northeastern) Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nKlistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ mun\nBe su kanngan anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ’m be fluwa kun nun\nKlistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, “be bɔ Jésus sunmannin be’n [ɔ] nin kpɛnngbɛn” mɔ be o Zerizalɛmu lɔ’n, yɛ be dili be ɲrun dinfuɛ junman’n niɔn. Ajalɛ cinnjin nga be fa’n, ɔ ti Klistfuɛ’m be kwlaa be liɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 15:2) Ɔ maan, kɛ be nuan sɛ́ ajalɛ kun su lɛ’n, nn b’a dun mmua koko i su ajalɛ nga Biblu’n kle’n i su yalɛ. Kpɛkun be su fa atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kleli’n, i su. (Sa Nga Be Yoli’n 15:25) I sɔ kunngba’n yɛ be te yo i andɛ ɔ.\nƝanmiɛn fa be di i junman. Aniaan nga Ɲanmiɛn i wawɛ’n kpali be sieli be ngunmin mɔ be ti anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ mun’n, be klo Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun like suanlɛ’n kpa. Yɛ be si anuannzɛ’n ɔ nin asɔnun’n nun ninnge’m be siesie kpa wie. Asa ekun’n, be yia le mɔcuɛ kwlaa nun, naan b’a bu like nga ɔ mian be niaan Klistfuɛ onga mun’n i akunndan. Kɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su sa’n, afɔtuɛ nga be man’n m’ɔ taka Biblu’n su’n, be klɛ i fluwa su ko man be, annzɛ be sin akpasua sunianfuɛ annzɛ sran uflɛ wie mun ekun be ja su naan w’a to asɔnun mun. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be akunndan’n ɔ nin be ninnge yolɛ wafa’n ti kun. (Sa Nga Be Yoli’n 16:4, 5) Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i ndɛ ng’ɔ fata kɛ be fa uka Zoova i Lalofuɛ mun’n, be bu i akunndan. Yɛ be wla be kwlaa be fanngan kɛ be dun mmua bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n. Sɛ ɔ ti mɔ be man Klistfuɛ yasua’m be junman asɔnun’n nun’n, be yɛ be mɛn i wun atin ɔn.\nAtin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle be’n yɛ be fa ɔ. Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ’m be kpɛ be ɲin Zoova m’ɔ sie like kwlaa’n, ɔ nin Zezi m’ɔ ti asɔnun’n i su kpɛn’n be wun lɔ, naan be kle be atin. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3; Efɛzfuɛ Mun 5:23) Ɔ maan, be buman be wun kɛ be ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su kpɛn naan be kpa tra be. I kpa bɔbɔ’n ‘lika kwlaa nga Bua Gbanflɛn’n [Zezi] kɔ́’n,’ sran sɔ’m be nin be wiengu nga be kpali be sieli be ngunmin’n, ‘be su i su.’ (Sa Nglo Yilɛ 14:4) Nanwlɛ, kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ’m be ti i kɛ be niaan Klistfuɛ’m be srɛ Ɲanmiɛn man be’n, ɔ yo be fɛ dan.\n?Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, wan mun yɛ be ti Zoova i Lalofuɛ’m be annuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ mun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ andɛ Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ’m be kunndɛ Ɲanmiɛn i sin atin ɔn?\nKanngan Sa Nga Be Yoli’n 15:1-35 nun. Kpɛkun Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, wafa nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be ukali anuannzɛ’n i Ɲrun dinfuɛ mun naan b’a siesie ndɛ kun’n, fa ɔ ɲin sie su.


Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su mmlusuɛ nga e ɲɛn i’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bulgare Cakchiquel Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Coréen Croate Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Ga Garifuna Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Javanese Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Lamba Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Mam Mambwe-Lungu Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mixe Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Néerlandais Ossète Otètèla Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pidgin (Cameroon) Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Tagalog Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Vietnamien Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\nLike kwlaa nga sran kun yó i sa’n, ɔ dun mmua usɛ i wun kɛ i su mmlusuɛ benin yɛ ɔ́ ɲɛ́n i ɔ. Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, sɛ e usa e wun kɛ i su mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i’n, ɔ timan tɛ. Zɔbu m’ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa bɔbɔ’n, ɔ usali kɛ: “?Sɛ n kpan flɛ i’n, ɔ́ sró?”—Zɔb 9:16, NW.\nNdɛ akpasua nga be sinnin lɛ’n nun’n, e wunnin kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n timan ndɛ kanlɛ sa ngbɛn. Kusu’n, ɔ timan be wun ayre yolɛ wafa kun. Asa ekun’n, e wunnin kɛ sɛ e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa’n, ɔ ti. I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e fa e wun e mɛntɛn i. (Zak 4:8) ?Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn titi’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ? Mmlusuɛ nga é ɲɛ́n i’n i wie yɛ:\nE wun jɔ́ e kpa fɔuun.\nKɛ sa’m be tɔ e su’n, e wunman e wun fɛ. I lɛ’n nun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n. Ɔ se kɛ: “An koko yalɛ kle Nyanmiɛn titi.” Ɔ se ekun kɛ: “Sa’n kwlaa nun nin like kwlaa ng’ɔ mian amun’n, an kan kle Nyanmiɛn, an srɛ i.” (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17; Filipfuɛ Mun 4:6) Sɛ e yo sɔ’n, Biblu’n se kɛ: “Amun wun jɔ́ amun fɔuun, amun su wun-man sa ti bɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan amun wla su bo-man, yɛ amun akunndan su sanngan-man.” (Filipfuɛ Mun 4:7) Nanwlɛ, sɛ e kan sa kwlaa nga be o e su’n e kle e Si Ɲanmiɛn’n, e wun jɔ́ e fɔuun. I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Fa sa ng’ɔ o ɔ su’n kwlaa wlɛ i Anannganman sa nun, ɔ́ súan ɔ bo.”—Jue Mun 55:23.\n“Fa sa ng’ɔ o ɔ su’n kwlaa wlɛ i Anannganman sa nun, ɔ́ súan ɔ bo.”—Jue Mun 55:23.\nSran sunman be kannin kɛ blɛ wie nun’n, kɛ be srɛli Ɲanmiɛn’n be wun jɔli be fɔuun. Be flɛ bla kun kɛ Rani, ɔ fin Kore. Ɔ seli kɛ: “Kɛ kekle’n tɔ min su’n, n srɛ Ɲanmiɛn. Kpɛkun, ɔ yo min kɛ b’a sike min ti su trɔ nɔnnin wie sa. Ɔ maan, n kwla jran kekle.” Be flɛ bla kun ekun kɛ Sesili, ɔ fin Filipini. Ɔ seli kɛ: “Min wa bla’m be ti’n, n koko. Yɛ min nin’n i dunman nun ti’n, n koko wie. Afin oke mɔ w’a yo’n, ɔ nin tukpacɛ ng’ɔ o i wun’n ti’n, ɔ wunman sa wlɛ kun. Sanngɛ, Ɲanmiɛn mɔ n srɛ i’n ti’n, min wla gua ase. Yɛ n kwla yo min ninnge mun. N lafi su kɛ Zoova fanngan nun’n, ń kwlá nían be lika titi.”\nKɛ kekle tɔ e su’n, e wla’n gua ase.\n?Sa kekle wie ti’n, ɔ wla bo ɔ wun dɔ nga su? Sɛ ɔ ti sɔ’n, kan kle Ɲanmiɛn m’ɔ “jran e sin sa’n kwlaa” nun’n. Afin “sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.” (2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4) Kɛ cɛn kun Zezi i wla’n boli i wun dan’n, ɔ kotoli srɛli Ɲanmiɛn. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, “anz kun fin Nyanmiɛn su lɔ ɔ wa wlɛli i fanngan.” (Lik 22:41, 43) Neemi m’ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’n, i kpɔfuɛ’m be kleli i yalɛ dan. Be waan bé yó sɔ naan ɔ yaci Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, Neemi srɛli Ɲanmiɛn. Ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn, wla min fanngan!” I sin’n, sa nga be juli’n be kle kɛ Ɲanmiɛn jrannin Neemi sin. Ɔ maan, srɛ w’a kunmɛn i kun. Ɔ kwla dili i junman’n i kpa. (Neemi 6:9-16) Be flɛ bian kun kɛ Rezinali, ɔ fin Gana. Ɔ kannin wafa nga Ɲanmiɛn i srɛlɛ’n yoli i ye’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n srɛ Ɲanmiɛn’n, i li kɛ kekle’n tɔ min su mɔ n srɛ i’n, min wla’n gua ase. Afin, m’an kan sa ng’ɔ o min su’n m’an kle sran ng’ɔ kwla uka min’n, m’ɔ kwla fɔnvɔ min’n.” Nanwlɛ, kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ fɔnvɔ e.\nƝanmiɛn maan e wun sa wlɛ.\nAjalɛ nga e fa be’n, wie liɛ’n, e bɔbɔ nin e osufuɛ mun e ɲan su ye trilili. Wie liɛ kusu’n, e wun i su afɛ’n sa trilili. ?Ngue yɛ maan e kwla fa ajalɛ kpa ɔ? Biblu’n se kɛ: “Sɛ ngwlɛlɛ’n w’a ti-man amun nun wie kpa’n, maan ɔ kan kle Nyanmiɛn bɔ i sa ti-man tankaan’n, b’ɔ fa like man sran’m be kwlaa ɔ ijɔ-mɛn i sin’n. Ɔ maan sran sɔ’n ɔ́ wún sa wlɛ.” (Zak 1:5) Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kwla fɛ i wawɛ’n man e naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Zezi seli kɛ Ɲanmiɛn “fɛ́ i Wawɛ’n mán be nga be srɛ i’n.”—Lik 11:13.\n“N srɛli Zoova titi kɛ ɔ kle min ajalɛ kpafuɛ’n nga n kwla fa’n.”—Kuabenan, ɔ fin Gana\nZezi bɔbɔ srɛli Ɲanmiɛn naan w’a kwla fa ajalɛ cinnjin kpa wie mun. Kɛ Zezi wá fá sran 12 kɛ be yo i akoto’n, ɔ “srɛli Nyanmiɛn lele aliɛ’n cɛnnin i.”—Lik 6:12.\nAndɛ’n, sran kpanngban be yo kɛ Zezi sa. Sɛ bé wá fá ajalɛ wie’n, be srɛ Ɲanmiɛn. Ɔ maan, be fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Be flɛ bla kun kɛ Rezina, ɔ fin Filipini. I waan sa fanunfanun be tɔli i su. I wie yɛle kɛ i wun’n wa wuli. I sin’n, i junman’n fili i sa. I awlobo’n i lika nianlɛ’n wa yoli kekle. ?Blɛ sɔ’n nun’n, ngue yɛ maan ɔ kwla fali ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n niɔn? I waan: “N srɛli Zoova kɛ ɔ uka min.” Be flɛ bian kun kɛ Kuabenan, ɔ fin Gana. Ɔ ti sua kplanfuɛ, yɛ be tuɛ i kalɛ kpa. Kpɛkun, i junman’n wa fili i sa. Ɔ seli kɛ: “N srɛli Zoova titi kɛ ɔ kle min ajalɛ kpafuɛ’n nga n kwla fa’n.” I sin’n, ɔ seli kɛ: “N kwla di i nanwlɛ weiin kɛ, Zoova kleli min junman kpafuɛ’n nga n kwla di naan m’an kwla su i’n, naan m’an kwla ɲan like ng’ɔ ju min’n.” E kusu’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle e ajalɛ nga é fá naan e nin i e afiɛn’n w’a mantan kpa’n. Sɛ e yo sɔ’n, ɔ́ tɛ́ e su klanman.\nLike nga sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n e kwla ɲɛn i’n, y’a kan be nun wie’m be ndɛ. (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su mmlusuɛ nga e ɲɛn i’n” i nun.) Sran nga i waan ɔ́ ɲán mmlusuɛ sɔ mun wie’n, ɔ fata kɛ ɔ suan Biblu’n nun like naan ɔ si Ɲanmiɛn. Yɛ ɔ yo Ɲanmiɛn klun sa’n. Sɛ i sɔ yɛ a kunndɛ kɛ á yó’n, kan kle Zoova i Lalofuɛ’m be nun kun. * Like klikli ng’ɔ fata kɛ a yo naan a nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n w’a mantan’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ. Sɛ a yo sɔ’n naan a srɛ i’n, ɔ́ tí.—Jue Mun 65:3.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí nun ekun’n, kan kle ɔ akpasua’n su lɔ Zoova i Lalofuɛ’m be nun kun. Annzɛ kɔ ɛntɛnɛti adrɛsi nga su: www.jw.org/bci.\nE wun jɔ e fɔuun “Nán amun koko sa fi su, sanngɛ sa’n kwlaa nun nin like kwlaa ng’ɔ mian amun’n, an kan kle Nyanmiɛn, an srɛ i, an jran su kpa, yɛ an lɛ i ase. Yɛ ɔ maan amun wun jɔ́ amun fɔuun, amun su wun-man sa ti bɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan amun wla su bo-man, yɛ amun akunndan su sanngan-man sran wunmuan bɔ amun nin Krist-Jésus ti’n ti.”—Filipfuɛ Mun 4:6, 7.\nƝanmiɛn fɔnvɔ e “E Min Jésus-Krist i si Nyanmiɛn i kwla o! Ɔ ti e Si, ɔ si aunnvuɛ, ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun. Sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.”—2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4.\nE fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n “Sɛ ngwlɛlɛ’n w’a ti-man amun nun wie kpa’n, maan ɔ kan kle Nyanmiɛn bɔ i sa ti-man tankaan’n, b’ɔ fa like man sran’m be kwlaa ɔ ijɔ-mɛn i sin’n. Ɔ maan sran sɔ’n ɔ́ wún sa wlɛ.”—Zak 1:5.\nLakafuɛ’n ɲanman e “An srɛ Nyanmiɛn kɛ nán maan Lakafuɛ’n laka amun.”—Lik 22:40.\nƝanmiɛn yaci e wun sa’n cɛ e “Amun bɔ amun ti min nvle nunfuɛ’m bɔ min dunman’n wo amun su’n, sɛ amun kan amun wun ase’n, sɛ amun srɛ min’n, sɛ amun fa amun wun mantan min’n, yɛ sɛ amun yaci amun nzuɛn tɛtɛ’n, kɛ n wo nyanmiɛn su lɔ’n, ń síe min su ń tíe amun srɛlɛ’n. Ń yáci amun wun sa mun ń cɛ́ amun.”—2 Be Nyoliɛ 7:14.\nE kwla srɛ e wiengu’m be ti “Sɛ sran kpa kun srɛ like Nyanmiɛn sa nun b’ɔ jran su kpa’n, i srɛlɛ sɔ’n yo sa ye dan.”—Zak 5:16.\nKɛ Ɲanmiɛn tɛ e su’n, ɔ yo e fɛ “Anannganman seli [Salomɔn] kɛ: ‘Aunnvuɛ srɛlɛ nga a srɛli’n, n tili.’”—1 Famiɛn Mun 9:3.