Ɲanmiɛn man e atin kɛ e fa e klunklo ajalɛ | Like suanlɛ\n“Fa ɔ wla’n guɛ i Anannganman su, yo sa i nuan su”\nMaan e bu e klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n i like kpa dan\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yo wun ase kanfuɛ-ɔ?\nMaan sa’n kwlaa nun e yo wun ase kanfuɛ\n‘Kan ndɛ sɔ’n, fa yaci i be nga a lafi be su’n, be sa nun’\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zanvie 2017\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chin (Hakha) Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Lika kwlaa nga e Min’n i Wawɛ’n wo lɛ’n, be di alaje.” —2 KORƐNTFUƐ MUN 3: 17.\nJUE: 62, 65\n?E klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n i bo’n yɛle benin?\n?Kɛ é fá ajalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo Zoova-ɔ?\n?Kɛ e niaan’m be fa be klunklo ajalɛ’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ e yo-ɔ?\n1, 2. (a) ?E klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n, i su ndɛ fanunfanun benin yɛ sran’m be kan-ɔn? (b) ?Sanngɛ, ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? (c) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su-ɔ?\nCƐN kun mɔ bla kun waan ɔ́ fá ajalɛ kun’n, ɔ seli i janvuɛ’n kɛ: “Nán yo naan n bu akunndan lele. Kle min ajalɛ kun maan n fa.” Wafa nga Ɲanmiɛn yili e’n ti’n, sran kun kwla bu akunndan fa ajalɛ. Sanngɛ bla sɔ’n, ɔ kunndɛli kɛ sran uflɛ yɛ ɔ kle i ajalɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ fa’n niɔn. ?Yɛ wɔ li? ?A klo ajalɛ falɛ? ?Annzɛ kusu, sran uflɛ yɛ a kunndɛ kɛ ɔ kle wɔ ajalɛ kun naan w’a fa-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ a bu e klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n niɔn?\n2 E klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n i su ndɛ nga sran’m be kan’n, ɔ ti fanunfanun. Sran wie’m be se kɛ e faman e klunklo ajalɛ. Be waan sa kwlaa nga e yo be’n, Ɲanmiɛn dun mmua siesieli be. Wie mun ekun be se kɛ, sɛ e sie e bɔbɔ e wun’n, yɛ é sé kɛ e fa e klunklo ajalɛ-ɔ. Sanngɛ, Biblu’n kle e kɛ Ɲanmiɛn mianman sran. Wafa ng’ɔ yili e’n ti’n, e kwla bu akunndan e fa ajalɛ. (An kanngan Zozie 24:15 nun.) ?Sanngɛ, ajalɛ ngba yɛ e le atin e fa-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu e klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n niɔn? ?Kɛ é fá ajalɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo Zoova-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e wiengu’m be le atin be fa be klunklo ajalɛ-ɔ? Biblu’n tɛ kosan cinnjin sɔ’m be su.\nLIKE NGA ZOOVA NIN ZEZI BE KLE E’N\n3. ?Ngue yɛ wafa nga Zoova yo ninnge mun’n, ɔ kle e-ɔ?\n3 Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ le atin yo like kwlaa-ɔ. Sanngɛ, wafa ng’ɔ yo ninnge mun’n, ɔ kle e ajalɛ kpa. I wie yɛle kɛ, ɔ fali Izraɛlifuɛ mun yoli “i liɛ klonglo.” (Mmla’n 7:6-8) Like kun ti yɛ ɔ fɛli i sɔ ajalɛ’n niɔn. Yɛle kɛ, ɔ tɛli i janvuɛ Abraamun i nda. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yía nda sɔ’n i nuan. (Bo Bolɛ 22:15-18) Ajalɛ kwlaa nga Zoova fa be’n, be kle kɛ ɔ klo sran naan ɔ yo sa i nuan su. Wafa ng’ɔ tuli Izraɛlifuɛ’m be fɔ’n, ɔ kle sɔ weiin. Kɛ be yaci sa tɛ’n i yolɛ’n, Zoova kle kɛ ɔ klo be naan ɔ si aunnvuɛ. Ɔ seli kɛ: “Ń yó maan Izraɛlfuɛ’m bé yáci be nyin nyɔnnyɔn siesielɛ. Ń wá kló be klolɛ kpa.” (Oze 14:5) Zoova kle e ajalɛ klanman. Yɛle kɛ ajalɛ nga é fá’n, maan e fa be sran’m be kpa yolɛ ti.\nI nun mɔ Zezi o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn be nantili klanman. W’a nianman Satan nin anzi ɲin keklefuɛ’m be ayeliɛ’n su.\n4, 5. (a) ?Sran klikli nga Ɲanmiɛn yili i m’ɔ kwla fɛ i klunklo ajalɛ’n yɛle wan? (b) ?Sanngɛ, kɛ ɔ́ fá ajalɛ’n, ngue yɛ ɔ yoli i cinnjin-ɔn? (c) ?Kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun-ɔn?\n4 Wafa nga Zoova yili anzi nin klɔ sran mun’n ti’n, be kwla fa be klunklo ajalɛ. Zezi yɛ ɔ ti Zoova i sa nuan like klikli’n niɔn. Ɔ yili Zezi kɛ i bɔbɔ sa, yɛ ɔ kwla fɛ i klunklo ajalɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 1:15) ?Sanngɛ, ngue yɛ Zezi yoli-ɔ? I nun m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn be nantili klanman. W’a nianman Satan nin anzi ɲin keklefuɛ’m be ayeliɛ’n su. Kɛ ɔ bali asiɛ’n su wa’n, w’a kplinman su kɛ Satan lɛkɛ i. (Matie 4:10) Le kunngba nga bé wá kún i’n, kɔnguɛ’n, ɔ srɛli i Si Ɲanmiɛn naan w’a yomɛn i bɔbɔ i klun sa. Ɔ seli kɛ: “N Si, sɛ ɔ ti ɔ klun su’n, maan nyrɛnnɛn wie nga to fuan min! Sanngɛ nán yo nga n klo kɛ ɔ yo su’n, sanngɛ yo nga a klo kɛ á yó i su’n.” (Lik 22:42) Nanwlɛ, Zezi w’a yomɛn i bɔbɔ i klun sa. Sa’n kwlaa nun’n, ɔ kunndɛli kɛ Zoova ɲan ɲrun. ?E kwla nian Zezi i ayeliɛ sɔ’n su?\n5 Ɛɛn, afin Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa wie. (Bo Bolɛ 1:26) Sanngɛ, e leman atin e yoman sa ngba kɛ Ɲanmiɛn sa. Biblu’n kle kɛ like nga Ɲanmiɛn mannin e atin kɛ e yo’n, yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ. I wie yɛle kɛ, w’a manman bla’m be atin kɛ be sie yasua mun. Yɛ w’a manman ba’m be atin kɛ be sie be si nin be nin mun. (Efɛzfuɛ Mun 5:22; 6:1) ?Kɛ é fá e klunklo ajalɛ’n, e wun i wlɛ kɛ e leman atin e yoman sa ngba? Sɛ e kunndɛ kɛ é ɲán anannganman nguan’n, ɔ ti cinnjin kpa kɛ e wun i wlɛ sɔ.\nSRAN WIE’M BE KLUNKLO AJALƐ NGA BE FALI’N\n6. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ, kɛ e leman atin e yoman sa ngba’n, e di alaje-ɔ?\n6 Kannzɛ e leman atin e yoman sa ngba’n, sanngɛ e kwla di alaje. I kpa bɔbɔ’n, kɛ e leman atin e yoman sa ngba’n, ɔ ti kpa dan. Wienun-ɔn, e le loto. Yɛ e kunndɛ kɛ é kɔ́ klɔ wie su. Sanngɛ, atin nga é fá é kɔ́’n, b’a kpɛman mmla fi b’a sieman su. Ɔ maan, sɛ sran kun waan ɔ́ sín bɛ su annzɛ fama su’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. Yɛ sɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ císɛn i loto’n nun kekle’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ sa. ?I lɛ nun’n, atin sɔ’n i su falɛ’n yó e fɛ? Cɛcɛ, afin e kwla yo asidan. I sɔ’n kle kɛ, kɛ be kle e like nga e kwla yo’n annzɛ e kwlá yoman’n, e ngba e di alaje. Zoova kle e like nga e le atin e yo’n, ɔ nin nga e leman atin e yoman’n. Biblu’n kan ajalɛ nga sran wie’m be fali’n i ndɛ. Like suanlɛ nga wá kán be ndɛ.\n7. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ klɔ sran’n timan kɛ nnɛn mun sa-ɔ? (b) ?Adam i klunklo ajalɛ m’ɔ kwla fa’n ti’n, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\n7 Wafa nga Zoova yili anzi mun’n ti’n, be kwla fa be klunklo ajalɛ. Adam kusu, Ɲanmiɛn w’a yimɛn i kɛ nnɛn mun sa. Adam kwla fɛ i klunklo ajalɛ. ?I sɔ’n ti, ngue yɛ ɔ kwla yoli-ɔ? Ɔ tɔnnin nnɛn’m be dunman. Biblu’n waan Ɲanmiɛn fali nnɛn mun “bali sran’n i wun lɛ kɛ ɔ tɔn be dunman naan ɔ nian.” Wafa nga nnɛn kun fa ti’n, i su yɛ Adam niannin naan w’a tɔn i dunman-ɔn. Ɲanmiɛn w’a kaciman be dunman sɔ mun. I kpa bɔbɔ’n, “dunman kwlaa nga sran’n ko tɔn nnɛn kun’n, i yɛ ɔ ti i dunman-an.”—Bo Bolɛ 2:19.\n8. (a) ?Ajalɛ tɛ benin yɛ Adam fali-ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ ajalɛ ng’ɔ fali’n i bo’n guali-ɔ?\n8 Zoova kunndɛli kɛ Adam yo naan asiɛ wunmuan’n kaci lika klanman. Ɔ seli Adam kɛ: “An trɛ, an sɔn kpa, an yi asiɛ’n, an sie i. Jenvie’n nun jue mun nin anunman bɔ be tu sin nglo lɔ’n mun, ɔ nin nnɛn nga be wlan asiɛ’n su’n, amun sie be kwlakwla.” (Bo Bolɛ 1:28) Sanngɛ, Adam fali ajalɛ tɛ. Ɔ dili waka mma nga Ɲanmiɛn w’a mɛnmɛn i atin kɛ ɔ di’n. Adam i klunklo ajalɛ sɔ m’ɔ fali’n ti’n, lele nin andɛ’n, sran’m be wun be ɲrun. (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Ajalɛ nga Adam fali’n i bo’n w’a guaman kpa mlɔnmlɔn. Maan e wla kpɛn i sɔ’n su titi. I liɛ’n, e su yoman like nga Zoova w’a manman e atin kɛ e yo’n.\nIzraɛlifuɛ’m be kplinnin su kɛ Ɲanmiɛn fa be yo i liɛ mlɔnmlɔn naan like kwlaa ng’ɔ se kɛ be yo’n, bé yó.\n9. (a) ?Ajalɛ benin yɛ Izraɛlifuɛ’m be kwla fa-ɔ? (b) ?Ngue yɛ be seli Zoova kɛ bé yó-ɔ?\n9 Ajalɛ nga Adam nin Ɛvu be fali’n ti’n, sran’m be kwlaa be yo sa tɛ, yɛ be wu. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, e kwla fa e klunklo ajalɛ. Wafa nga Ɲanmiɛn nin Izraɛlifuɛ’m be trannin’n, ɔ kle sɔ weiin. Yɛle kɛ, sɛ Izraɛlifuɛ’m be klo’n, be kwla kplin su kɛ Ɲanmiɛn fa be yo i liɛ klonglo. (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:3-6) I sɔ yɛ be yoli-ɔ. Yɛle kɛ, like nga Ɲanmiɛn waan be yo’n, be kplinnin su kɛ bé yó. Be kwlaa be seli kɛ: “Like kwlaa nga Anannganman waan e yo’n, é yó.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:8) Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, b’a yoman sɔ. Nán e yo kɛ be sa le. E klunklo ajalɛ kwlaa nga é fá’n, maan e bu Zoova i akunndan, yɛ e nanti i mmla’m be su.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:11.\n10. ?Ndɛ benin yɛ ɔ o Ebre Mun ndɛ tre 11 nun m’ɔ kle kɛ klɔ sran’n kwla fa ajalɛ ng’ɔ yo Ɲanmiɛn fɛ’n niɔn? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n10 Ebre Mun ndɛ tre 11 nun’n, Pɔlu kannin yasua nin bla 16 be ndɛ. Sran sɔ’m be yoli like nga Ɲanmiɛn seli be kɛ be yo’n. I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn yrali be su dan. Yɛ be lafili su kɛ bé ɲán like nga Ɲanmiɛn fa sieli be ɲrun’n. Sran sɔ’m be nun kun yɛle Nowe. Ɔ lafili Ɲanmiɛn su dan. I sɔ’n ti, kɛ Ɲanmiɛn kleli i wafa ng’ɔ fata kɛ ɔ bobo mmeli kun’n, ɔ niannin su boboli. Ɔ maan, i bɔbɔ nin i awlofuɛ’m be fiteli nun, yɛ sran’m be osu w’a nunnunman. (Ebre Mun 11:7) Abraamun nin Sara be ɲin yili Ɲanmiɛn kpa wie. Ɔ maan, be ko trannin mɛn nga Ɲanmiɛn seli kɛ be ko tran nun’n i nun. Kɛ be ɔli m’ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, sɛ be klo kɛ bé sá be sin Ir lɔ’n, nn be “sali be sin.” Sanngɛ, b’a yoman sɔ. Be ɲin trannin like nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán be’n i su titi. Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan: “Be kunndɛli nvle nga i kpa tra nvle sɔ’n.” (Ebre Mun 11:8, 13, 15, 16) Moizi kusu, Ezipti lɔ ninnge kpakpa’m b’a yomɛn i cinnjin. Ɔ kloli kɛ “be kle i nin Nyanmiɛn sran’m be nyrɛnnɛn tra kɛ ɔ di mɛn’n b’ɔ ti le nnyɔn kun like’n.” (Ebre Mun 11:24-26) Maan e nian sran sɔ’m be ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, maan e yo like nga Ɲanmiɛn se kɛ e yo’n.\n11. (a) ?Ajalɛ cinnjin kpa benin yɛ e kwla fa-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kunndɛ kɛ é fá ajalɛ kpa-ɔ?\n11 Kɛ ɔ yo naan e bu akunndan naan e fa ajalɛ kun’n, e kwla se sran kun kɛ ɔ kle e ajalɛ ng’ɔ fata kɛ e fa’n. Sɛ e yo sɔ’n, e su kwlá yoman like cinnjin kpa kun. Like sɔ’n, Mmla’n 30:19, 20 kɛn i ndɛ. (An kanngan nun.) I ndɛ mma 19 nun’n, e wun kɛ Ɲanmiɛn seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be fa ajalɛ kun. Kpɛkun i ndɛ mma 20 nun’n, ɔ seli be kɛ be yo like ng’ɔ kle kɛ be klo i sakpa’n. E kusu, e kwla fa ajalɛ kɛ é sú Zoova. Kɛ e fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n, e kle kɛ e klo Zoova. Kpɛkun, Zoova ɲan ɲrun.\nNÁN E FA AJALƐ NG’Ɔ TI TƐ’N\n12. ?Kannzɛ e kwla fa e klunklo ajalɛ’n, sanngɛ ngue yɛ ɔ fataman kɛ e yo-ɔ?\n12 Wienun-ɔn, y’a cɛ e janvuɛ kun i like kpa kun. ?Sɛ e wun kɛ ɔ su saci like sɔ’n, annzɛ ɔ su fa yo sran’m be abɔlɛ’n, wafa sɛ yɛ ɔ́ yó e-ɔ? Nanwlɛ, ɔ su yoman e fɛ. Zoova kusu cɛli e like kpa kun. Yɛle kɛ, ɔ mannin e atin kɛ e fa e klunklo ajalɛ. Kɛ ɔ wun kɛ e ɲinfu e fa ajalɛ ng’ɔ ti tɛ’n, annzɛ e yo e wiengu’m be abɔlɛ’n, ɔ yomɛn i fɛ mlɔnmlɔn. Biblu’n se kɛ “kɛ mɛn’n ɔ́ kɔ́ i bue nuan’n,” sran’m be su “si-man ye.” (2 Timote 3:1, 2) ?Sanngɛ e liɛ’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle Zoova kɛ e si ye-ɔ? ?Ngue yɛ é yó naan y’a faman ajalɛ tɛ-ɔ?\n13. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a faman ajalɛ tɛ-ɔ?\n13 Sran nga e klo kɛ é trɛ́ i janvuɛ’n, yɛ e tra-ɔ. Tralɛ nga e klo kɛ é wlá’n, yɛ e wla-ɔ. Wafa nga e klo kɛ é wláwlá e wun’n, yɛ e wlawla-ɔ. Asa ekun’n, wafa nga e klo kɛ é yíyí e ɲin su’n, yɛ e yiyi-ɔ. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e niɛn i sɔ’n ti naan e yo like ng’ɔ jɔman Ɲanmiɛn klun’n, annzɛ e nian be nga be suman Ɲanmiɛn’n be ayeliɛ’n su. (An kanngan 1 Piɛr 2:16 nun.) Nanwlɛ, ɔ fataman kɛ e klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n ti, e ɲinfu e yo sa tɛ. Sanngɛ, maan e yo sa kwlaa i “nuan su maan Nyanmiɛn nyan nyrun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:31; Galasifuɛ Mun 5:13.\n14. ?Ngue ti yɛ Zoova su yɛ ɔ fata kɛ e lafi-ɔ?\n14 Zoova waan: “Min Anannganman bɔ n ti amun Nyanmiɛn’n, n kle amun like, amun bɔbɔ amun kpa yolɛ ti yɛ n kle amun-ɔn. Min yɛ n kle amun atin ng’ɔ fata kɛ amun sin nun nin-ɔn.” (Ezai 48:17) I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e lafi Zoova su. Like ng’ɔ se kɛ e yo’n, maan e yo naan y’a faman ajalɛ tɛ. Maan e wun i wlɛ kɛ “sran’n i nguan’n nun-mɛn i sa nun. Ajalɛ ng’ɔ tu’n ɔ fin-mɛn i.” (Zeremi 10:23) Adam nin Izraɛlifuɛ wie’m b’a nantiman atin nga Zoova kleli be’n su. Afin be lafili be bɔbɔ be akunndan liɛ’n su. Nán e nian be ayeliɛ’n su. Maan “Anannganman i su yɛ [e] lafi-ɔ.”—Nyanndra Mun 3:5.\nSRAN KUN LE ATIN FƐ I KLUNKLO AJALƐ\n15. ?Ngue yɛ ndɛ ng’ɔ o Galasifuɛ Mun 6:5 nun’n, ɔ kle e-ɔ?\n15 Maan e wun i wlɛ wie kɛ sran kwlakwla le atin fɛ i klunklo ajalɛ. I sɔ’n ti, sɛ sran kun fa ajalɛ wie’n, ɔ fataman kɛ e kɛn i wun ndɛ tɛ. Kannzɛ e ngba e ti Klistfuɛ’n, e kwlá faman ajalɛ kunngba’n sa’n kwlaa nun. I wie yɛle wafa nga Klistfuɛ kun kwla di i mɛn’n, ɔ nin wafa ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sú Ɲanmiɛn kpa’n. Maan e wla kpɛn ndɛ ng’ɔ o Galasifuɛ Mun 6:5 nun’n i su titi. (An kanngan nun.) Nanwlɛ, maan e wun i wlɛ kɛ sran kun bɔbɔ yɛ ɔ́ súɛ i trɔ’n niɔn. I liɛ’n, e su kanman e niaan Klistfuɛ kun i wun ndɛ tɛ.\nAjalɛ nga e fa’n, nán e mian e wiengu mun kɛ be fa wie. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n16, 17. (a) ?Akplowa benin yɛ ɔ tɔli Klistfuɛ nga be o Korɛnti lɔ’n be afiɛn-ɔn? (b) ?Ngue yɛ Pɔlu yoli-ɔ? (c) ?Nguɛ yɛ i sɔ’n kle e-ɔ?\n16 Maan e fa sa kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n e nian. Sa sɔ’n kle e like nga ti yɛ sɛ e niaan Klistfuɛ kun fa ajalɛ kun’n, ɔ fataman kɛ e kɛn i wun ndɛ tɛ’n. Yɛle kɛ laa Korɛnti lɔ asɔnun’n nun’n, akplowa tɔli amuɛn nnɛn mɔ be yo i atɛ gua bo lɔ’n su. Klistfuɛ wie’m be to nnɛn sɔ’n be di. Afin be waan amuɛn’n timan like nanwlɛ. Sanngɛ Klistfuɛ nga be sɔli amuɛn laa’n, be waan sran ng’ɔ di i sɔ nnɛn’n, nn w’a sɔ amuɛn. (1 Korɛntfuɛ Mun 8:4, 7) Ndɛ sɔ ti’n, ɔ ka kan naan asɔnun’n i nun w’a bubu. ?Ngue yɛ Pɔlu yoli naan i niaan Klistfuɛ’m b’a wun ndɛ sɔ’n i su akunndan nga Ɲanmiɛn bu’n i wlɛ-ɔ?\n17 Pɔlu dun mmua kpɛnnin be wla kɛ, nán aliɛ ti yɛ Ɲanmiɛn klun jɔ sran kun wun-ɔn. (1 Korɛntfuɛ Mun 8:8) Kpɛkun, ɔ seli be kɛ maan be nian be wun kpa, naan like nga sran kun wun i wlɛ kɛ “sɛ ɔ yo-ɔ ɔ ti-man sa fi’n,” w’a saciman be nga be wunmɛn i wlɛ kpa’n be akunndan’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 8:9) I sin’n, be nga be waan be kwlá dimɛn i sɔ nnɛn’n, ɔ seli be kɛ nán be bu be nga be di’n be fɔ. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:25, 29, 30) I sɔ’n kle kɛ ninnge cinnjin wie’m be yolɛ’n nun’n, Klistfuɛ kun bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ ng’ɔ klo’n niɔn. Sɛ ɔ ti sɔ’n, ninnge kanngan wie’m be yolɛ’n nun’n, sɛ e niaan kun fɛ i klunklo ajalɛ’n, ɔ fatman kɛ e kɛn i wun ndɛ tɛtɛ.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:32, 33.\n18. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klunklo ajalɛ mɔ e kwla fa’n, ɔ yo e fɛ dan-ɔn?\n18 Zoova maan e kwla fa e klunklo ajalɛ. I sɔ’n ti, e di alaje. (2 Korɛntfuɛ Mun 3:17) Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, ɔ yo e fɛ dan. Afin e kwla fa ajalɛ e kle Zoova kɛ e klo i. I sɔ’n ti, maan cɛn kwlakwla e fa ajalɛ ng’ɔ jɔ Zoova klun’n. Kpɛkun, maan e wun i wlɛ kɛ sran kwlakwla le atin fɛ i klunklo ajalɛ.\nZoova kunngba cɛ yɛ ɔ le atin yo like kwlaa-ɔ. E kpa yolɛ ti’n, w’a manman e atin kɛ e yo sa’n kwlaa. Kɛ e tinuntinun e nanti atin ng’ɔ kle e’n su’n, e ngba e di alaje.\nWafa nga Zoova yili e’n ti’n, e kwla fa e klunklo ajalɛ. Ndɛ nga e klo kɛ é kán’n, e kwla kan. Like nga e klo kɛ é yó’n, e kwla yo. Wafa nga e klo kɛ é wláwlá e wun’n, e kwla wlawla. Sanngɛ, maan e nian e wun kpa naan e nin Zoova nin e niaan mun e afiɛn’n w’a saciman.\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zanvie 2017


Afuɛ 1914: Biblu’n kle kɛ ɔ ti afuɛ cinnjin kpa kun (Daniɛl 4) | Biblu’n Kle\nAFUƐ kɔe ablanan kwlaa naan afuɛ 1914 w’a ju’n, Biblu’n nun like suanfuɛ’m be seli kɛ, sa dandan wie’m bé jú afuɛ sɔ’n nun. ?Sa sɔ mun yɛle benin, yɛ ngue yɛ ɔ kle weiin kɛ afuɛ 1914 sɔ’n ti cinnjin kpa ɔ?\nLik 21:24 nun Zezi seli kɛ: ‘Bé fá tokofi kún be, bé trá be lomuɛn kɔ́ nvle’m be kwlaa nun, yɛ be mɔ be timan Zuifu’n, bé sáci Zerizalɛmu lele saan be blɛ liɛ’n i nuan jú.’ Zerizalɛmu klɔ’n yoli Zuifu’m be nvle’n i klɔ’m be bo bia’n. Lɔ yɛ famiɛn mɔ be ti Famiɛn Davidi i awlofuɛ’m be trannin ɔn. (Jue Mun 48:2, 3) Sanngɛ, nvlenvle’m be siefuɛ mun nin famiɛn sɔ’m be sɛman. Be trannin “Anannganman [Zoova] i famiɛn bia’n su” afin be ti Ɲanmiɛn bɔbɔ i janunfuɛ. (1 Be Nyoliɛ 29:23) I sɔ ti’n, Zerizalɛmu klɔ’n ti Zoova i famiɛn dilɛ’n i nzɔliɛ like.\n?Sanngɛ wafa sɛ, yɛ blɛ benin nun yɛ ‘be mɔ be timan Zuifu’n,’ be boli Ɲanmiɛn i famiɛn dilɛ’n i sacilɛ’n, i bo ɔ? Kɛ afuɛ 607 K.N.K. * nun mɔ Babilɔnifuɛ’m be wa kwlali Zerizalɛmufuɛ mun’n, yɛ i sɔ’n boli i bo ɔ. Sran fi w’a tranman ‘Zoova i famiɛn bia’n’ su kun, kpɛkun Davidi i osu’n nunfuɛ wie w’a diman famiɛn kun. (2 Famiɛn Mun 25:1-26) ‘?Ɲanmiɛn i famiɛn dilɛ’n i sacilɛ’ sɔ’n ɔ́ ká sɔ tititi? Cɛcɛ, afin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli i ndɛ ng’ɔ kɛnnin i Zerizalɛmu klɔ’n i famiɛn kasiɛn’n i su’n yɛ: ‘Bé dé wɔ famiɛn nzɔliɛ’n. Bé dé wɔ famiɛn kle’n. Sanngɛ saan sran nga ń kpɛ́ i kɛ ɔ nin i be ɲɛn i’n [annzɛ sran nga ɔ le atin kɛ ɔ́ fá’n], ɔ́ bá naan i sɔ sa’n w’a ju.’ (Ezekiɛl 21:31, 32) Zezi Klist yɛ ɔ ti “sran nga ɔ le atin kɛ ɔ́ fá” Davidi i famiɛn kle’n niɔn. (Lik 1: 32, 33) Ɔ maan, kɛ Zezi káci Famiɛn’n, yɛ ‘Ɲanmiɛn i famiɛn dilɛ’n i sacilɛ’ sɔ’n ɔ́ wíe ɔ.\n?Blɛ benin nun yɛ sa dan sɔ’n ɔ́ jú ɔ? Zezi kleli kɛ blɛ nga sielɛ’n ká be mɔ be timan Zuifu’n be sa nun’n, be kleli i nuan’n sɛsɛsɛ. Ndɛ nga ɔ o Daniɛl ndɛ tre 4 nun’n, ɔ kle e blɛ sɔ’n i nuan. Ɔ kan Babilɔni Famiɛn Nɛbikadnɛzali i laliɛ nga ɔ cɛnnin’n i ndɛ. Ɔ wunnin waka kpandangblauun kun mɔ be kpɛli i bo’n. Waka’n i bo olui’n kwlá fɛfɛman kun, afin be fali blalɛ nin aaba be cili i. Anzi kun seli kɛ: ‘Ɔ́ kɛ́ i sɔ’n nun lele afuɛ nso.’—Daniɛl 4:7-13.\nWie liɛ Biblu’n fa waka’n fa sunnzun famiɛn dilɛ. (Ezekiɛl 17:22-24; 31:2-5) Ɔ maan, waka sɔ m’ɔ ti nzɔliɛ like’n, i bo kpɛlɛ’n kle wafa nga Ɲanmiɛn i famiɛn dilɛ’n mɔ Zerizalɛmu lɔ famiɛn’m be ti i ja nunfuɛ’n, ɔ́ mlín’n. Sanngɛ, aolia nun like sɔ mɔ be wunnin i’n, ɔ kle e kɛ ‘Zerizalɛmu sacilɛ’n’ su kaman lɛ tititi, afin ɔ́ dí ‘afuɛ nso.’ Nán afuɛ jrɛiin sa ndɛ yɛ be kan ɔn. Ɔ ti blɛ kun i nzɔliɛ. ?Blɛ sɔ’n ɔ́ cɛ́ lele jú blɛ benin nun?\nSa Nglo Yilɛ 12:6, 14 kle kɛ afuɛ nsan nin sin’n, ɔ ti ‘cɛn ba akpi kun cɛn ba ya nɲɔn cɛn ba ablesiɛn (1.260).’ Ɔ maan ‘afuɛ nso’n,’ ɔ ti i sɔ liɛ’n kpɛ nɲɔn, yɛle kɛ cɛn ba 2.520. Sanngɛ, kɛ Zerizalɛmu klɔ’n tɔli i kpɔfuɛ’m be sa nun m’ɔ dili cɛn ba 2.520, be nga be timan Zuifu’n b’a yaciman Ɲanmiɛn i famiɛn dilɛ’n i ‘sacilɛ.’ Ɔ ti weiin kɛ blɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n ɔ kɛn i ndɛ’n, ɔ wali tra cɛn ba 2.520 jrɛiin sa’n. Kɛ e fa Kalɛ 14:34 nin Ezekiɛl 4:6 mɔ be kle kɛ ‘cɛn kun ɔ ti afuɛ kun’n,’ e wun i kɛ ‘afuɛ nso’n,’ ɔ́ dí afuɛ 2.520.\nAfuɛ 607 K.N.K. Ɔktɔblu anglo’n nun mɔ Babilɔnifuɛ’m be kwlali Zerizalɛmu’n, mɔ Davidi i osu’n nunfuɛ fi w’a tranman famiɛn bia’n su kun’n, yɛ afuɛ 2.520 be boli be bo ɔ. Blɛ sɔ’n wieli afuɛ 1914 nun Ɔktɔblu anglo’n nun. Blɛ sɔ nun’n, ‘be mɔ be timan Zuifu’n be blɛ’n’ ɔ wieli, kpɛkun Ɲanmiɛn sieli Zezi Klist Famiɛn bia’n su ɲanmiɛn su lɔ. *—Jue Mun 2:1-6; Daniɛl 7:13, 14.\nKɛ nga Zezi fa kannin’n sa’n, i m’ɔ ti Famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n, be wunnin i “balɛ’n” blɛ i su nzɔliɛ sa mun mɔ yɛle alɛ dilɛ’n nin awe m’ɔ kpɛn’n, ɔ nin asiɛ’n i kejelɛ’n, ɔ nin tukpaciɛ m’ɔ sa ndɛndɛ’n. (Matie 24:3-8; Lik 21:11) Sa sɔ’m be kleli weiin kɛ afuɛ 1914 ti Ɲanmiɛn i Famiɛn Dilɛ’n i takalɛ ɲanmiɛn su lɔ’n ɔ nin mɛn’n tɛ kain nga ɔ o yɛ’n ‘i bue nuan kɔlɛ’n,’ be nzɔliɛ.—2 Timote 3:1-5.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 K.N.K. i bo’n yɛle Ka Naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju, yɛ K.B i bo’n yɛle Klistfuɛ’m be Blɛ su.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 607 nun K.N.K Ɔktɔblu nun’n lele afuɛ 1 nun K.N.K. Ɔktɔblu nun’n, ɔ ti afuɛ 606. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1 nun K.N.K. lele afuɛ 1914 nun’n ɔ ti afuɛ 1914. Kɛ e fa afuɛ 606 e uka afuɛ 1914 su’n, w’a yo afuɛ 2.520. Sɛ ɔ waan á sí Zerizalɛmu klɔ’n i sacilɛ afuɛ 607 nun K.N.K. i su ndɛ wie mun ekun’n, nian Étude perspicace des Écritures, mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n i lika nga be klɛli “Chronologie” nun.


‘Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti’a kun, ɔ ti’a kun, ɔ ti’a kun’ (Ezai 6) | Mantan\nFluwa’n i su fitilɛ\nNDƐ TRE 1 “I yɛ ɔ ti e Nyanmiɛn nin-ɔn”\nNDƐ TRE 2 ?E kwla fa e “wun mantan Nyanmiɛn” sakpa?\nNDƐ TRE 3 ‘Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti’a kun, ɔ ti’a kun, ɔ ti’a kun’\nAKPASUA 1 ‘I wunmiɛn’n ti dan’\nNDƐ TRE 4 Zoova “i wunmiɛn’n ti dan”\nNDƐ TRE 5 Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa yi ninnge mun’n\nNDƐ TRE 6 Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa nunnun sran mun’n\nNDƐ TRE 7 Ɲanmiɛn kwla sasa e\nNDƐ TRE 8 Zoova kwla yo ninnge’m be uflɛ ekun\nNDƐ TRE 9 ‘Klist ti e si kɛ Ɲanmiɛn kwla sa kwlaa yo’\nNDƐ TRE 10 ‘An nian like nga Ɲanmiɛn yo’n su, an yo’\nAKPASUA 2 Ɔ “klo kɛ be yo like mun sɛsɛsɛ”\nNDƐ TRE 11 “I atin’m be ti seiin”\nNDƐ TRE 12 ‘?Ɲanmiɛn yoman sa i nuan su?’\nNDƐ TRE 13 Zoova “i mmla’n, fiɛn kaan sa nun-mɛn i wun”\nNDƐ TRE 14 Zoova yili tɛ fa ‘kpɔli sran sunman be ti’\nNDƐ TRE 15 Zezi maan ‘asiɛ’n sufuɛ’m bé sí sa kpa yolɛ’n i atin’n’\nNDƐ TRE 16 Kɛ e nin Ɲanmiɛn é nánti’n maan ‘e yo sa nuan su’\nAKPASUA 3 ‘I ngwlɛlɛ’n ɔ leman sin’\nNDƐ TRE 17 ‘Eee, Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ o!’\nNDƐ TRE 18 ‘Ɲanmiɛn ndɛ’n’ ti ngwlɛlɛ ndɛ\nNDƐ TRE 19 ‘Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n m’ɔ fiɛli i sran’m be ɲrun’n’\nNDƐ TRE 20 ‘I ngwlɛlɛ’n leman sin’ sanngɛ ɔ kɛn i wun ase\nNDƐ TRE 21 Zezi yi ‘ngwlɛlɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n’ i nglo\nNDƐ TRE 22 ?Amun fa ‘ngwlɛlɛ m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n’ nanti?\nAKPASUA 4 ‘Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn’\nNDƐ TRE 23 “Ɔ dun mmua kloli ye”\nNDƐ TRE 24 NLike fi nunman lɛ mɔ maan ‘Ɲanmiɛn i ɲin kwla tu e su ɔ’\nNDƐ TRE 25 ‘Aunnvuɛ dan mɔ e Ɲanmiɛn’n si e’n’\nNDƐ TRE 26 Ɲanmiɛn “yaci sran i wun sa cɛ i”\nNDƐ TRE 27 “Ɔ klun-ufue’n ɔ cɛnnin o!”\nNDƐ TRE 28 ‘Ɔ kunngba cɛ yɛ a ti nanwlɛfuɛ ɔ’\nNDƐ TRE 29 Maan e ‘wun klolɛ mɔ Klist fa klo e’n i wlɛ’\nNDƐ TRE 30 “Sa kwlaa nga amún yó’n, an yo i sran klolɛ’n ti”\nNDƐ TRE 31 ‘Fa ɔ wun mantan Ɲanmiɛn, yɛ i kusu fɛ́ i wun mántan wɔ’\nAn fa amun wun mantan Zoova\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Bengali Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Ewé Finnois Français Ga Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Iloko Indonésien Italien Japonais Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Luo Macédonien Malayalam Malgache Maltais Myama Ndonga Ndébélé (Zimbabwe) Niue Norvégien Néerlandais Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Rarotongan Roumain Russe Sango Sepedi Serbe Sesotho (Lesotho) Shona Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tahitien Tamoul Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongien Tshiluba Tsonga Tswana Turc Twi Ukrainien Uruund Venda Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\nNDƐ TRE 3\n‘Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti’a kun, ɔ ti’a kun, ɔ ti’a kun’\n1, 2. ?Ngue yɛ Ezai wunnin i aolia nun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ɔ kle e Zoova su ɔ?\nAOLIA nun’n, Ezai wunnin abonuan like kun. Ɔ klɛli i kɛ ɔ “wunnin Anannganman.” Ɔ ti famiɛn bia kun m’ɔ ti nglonglo kpa’n i su. I tralɛ’n i nuan’n ɔ bubu gua asiɛ wun, yɛ ɔ yi i sua dan’n m’ɔ o Zerizalɛmu lɔ’n. Like nga Ezai wunnin i ti’n, srɛ kunnin i dan. Ɔ maan ayrɛ nzinma guɛli i wun.—Ezai 6:1, 2.\n2 Like ekun nga ti yɛ Ezai i wun yoli i sɔ’n, ɔ fin like nga ɔ tili’n. Ɔ tili jue kun ngan. Jue’n i tɛlɛ m’ɔ tɛ dan ti’n, Ɲanmiɛn i sua’n keje sa gbugbugbu. Ɲanmiɛn i anzi mɔ be le ɲrun kpa mɔ be flɛ be serafɛn’n, be yɛ be to jue sɔ’n niɔn. Jue fɛfɛ sɔ nun’n, be kan kɛ: “Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n, i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti’a kun, ɔ ti’a kun, ɔ ti’a kun. I anyrunnyan w’a de asiɛ’n wunmuan’n.” (Ezai 6:3, 4) Jue sɔ nun’n, be se kɛ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun lele sɔ kpɛ nsan. I sɔ’n ti ndɛ’n i su tinlɛ. Yɛ kusu i sɔ’n nin Zoova fata. (Sa Nglo Yilɛ 4:8) Be kan Zoova i nzuɛn’n m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i ndɛ Biblu’n wunmuan’n nun. Biblu’n nun ndɛ mma nga be kle kɛ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n ɔ nin kɛ ninnge wie’m be ti i liɛ klonglo’n, be kwla ju ya.\n3. ?Kɛ mɔ sran wie’m be wunman Ɲanmiɛn i nzuɛn’n m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i wlɛ’n ti’n, ngue yɛ be yo ɔ?\n3 Like cinnjin kpa kun mɔ Zoova kunndɛ kɛ e si i’n yɛle kɛ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun. Sanngɛ sran wie’m be bu i kɛ sɛ sran kun niɛn i Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n i mmla’n su nanti seiin’n, nn w’a yo kɛ Ɲanmiɛn sa. Naan i nzuɛn’n nin klɔ sran onga’m be liɛ’n timan kun. Kusu nn nán Ɲanmiɛn sulɛ kpa yɛ sran sɔ’n su su i lɛ ɔ. Asa ekun’n, be nga be waan be nunman sran nun wie’n, kɛ be bu Ɲanmiɛn i nzuɛn’n m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i su akunndan’n, srɛ kun be. Be bu i kɛ be nin Ɲanmiɛn i mantanlɛ’n fataman. I sɔ ti’n, be wanndi i. Nanwlɛ, i sɔ’n nin i fataman. Afin kɛ mɔ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, i li bɔbɔ ti yɛ ɔ fata kɛ be fa be wun be mɛntɛn i ɔ. Like nga ti yɛ e se sɔ’n, é wá yíyí nun. Sanngɛ ka naan y’a yo sɔ’n, maan e yiyi Ɲanmiɛn i nzuɛn m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i nun ka.\n?Kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i bo’n yɛle benin?\n4, 5. (a) ?Kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kleman ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova o i “liɛ ngunmin” ɔn? Fa ndɛ ja nɲɔn yiyi nun.\n4 ?Kɛ be se kɛ Ɲanmiɛn i “nzuɛn’n ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n” i bo’n yɛle benin? Ebre aniɛn’n nun’n, ndɛ sɔ’n fin ndɛ kun mɔ i bo’n yɛle kɛ “be sie i ngunmin.” I sɔ’n kleman kɛ Ɲanmiɛn ti tutrefuɛ, annzɛ ɔ buman e sran. I kpa bɔbɔ’n, ɔ klomɛn i sɔ ayeliɛ mun. (Nyanndra Mun 16:5; Zak 4:6) Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n, like ng’ɔ “nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n,” ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo, fiɛn kaan sa nunmɛn i wun. ?Ngue ti yɛ be kwla se kɛ Zoova i “nzuɛn’n ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun” ɔn? ?Ndɛ sɔ’n kle kɛ Zoova o i “liɛ ngunmin” naan ɔ nin klɔ sran’m be afiɛn’n ti nun fuun?\n5 Ɔ si’ɛ! Zoova m’ɔ ti ‘Izraɛl Nyanmiɛn m’ɔ ti kpli’n,’ ɔ seli kɛ ɔ o ‘i sran’m be afiɛn,’ sanngɛ kusu nn fɔ o be nun. (Ezai 12:6; Oze 11:9) Ɔ maan nán kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn’n ti yɛ sran’m be kwlá faman be wun mɛntɛnmɛn i ɔ. ?Yɛ nn wafa sɛ yɛ ɔ o i “liɛ ngunmin” ɔn? E kwla fa ndɛ ja nɲɔn e yiyi nun. I klikli’n, yɛle kɛ ɔ o i liɛ ngunmin afin like fi nunmɛn i sin. Ɔ leman wunsu. Fiɛn kaan sa nunmɛn i wun. (Jue Mun 40:6; 83:19) I nɲɔn su’n, Zoova nin like kwlaa nga fɔ o be nun’n be afiɛn’n ti nun kpa. Yɛ i sɔ’n kusu fɔnvɔ e. ?Ngue ti ɔ?\n6. ?Ngue ti yɛ Zoova nin sa tɛ yolɛ’n be afiɛn’n m’ɔ ti nun’n, ɔ cici e wla ɔ?\n6 Mɛn nga e o nun yɛ’n w’a tɔ nvati. Sran’m be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n w’a ti nun dan. Ɔ maan e di fɔ. E nin sa tɛ m’ɔ o e nun’n e kun titi. Ɔ maan sɛ y’a nianman e wun su’n, sa tɛ yolɛ’n kwlá e. (Rɔmfuɛ Mun 7:15-25; 1 Korɛntfuɛ Mun 10:12) Zoova liɛ’n sa tɛ’n kwlɛmɛn i le. Afin ɔ nin sa tɛ’n be afiɛn’n ti nun kpa fuun. I sɔ’n ti’n, e kwla fa e wla’n kwlaa e guɛ i Siɛ kpa sɔ’n su. Zoova su kaciman sa tɛ yofuɛ le afin ɔ timan kɛ klɔ sran sa. I nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun. Ɔ maan blɛ wie nun bɔbɔ’n, ɔ jrɛnnin i sɔ’n su tali nda. (Amɔs 4:2) Nanwlɛ, i sɔ’n cici e wla dan!\n7. ?Ngue ti yɛ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun ɔn?\n7 Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun. Afin like kwlaa ng’ɔ yo’n, fiɛn kaan sa nunman nun. Sanngɛ klɔ sran liɛ’n, fɔ’n wo i nun. Ɔ maan fɔ m’ɔ o i nun’n i ɲin fite like kwlaa nga ɔ yo’n nun. I sɔ’n ti’n, sran nga ɔ si Zoova kpa’n, ɔ si kɛ “i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun.”\n“Ɔ ti Anannganman liɛ klonglo”\n8, 9. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova uka klɔ sran mun naan b’a yo i liɛ klonglo ɔ?\n8 Kɛ mɔ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n ti’n, like kwlaa nga fiɛn nunman nun’n, ɔ fin i. Ɔ kunndɛ kɛ klɔ sran’m be nzuɛn yo kpa naan be yo i liɛ klonglo. Ɔ bɔbɔ nian, kɛ susrɛ’n i wun lɔ’n, anzi kun nin Moizi be ijɔli’n, Zoova yoli maan lika sɔ’n kacili i liɛ klonglo.—Ezipt Lɔ Tulɛ 3:5.\n9 ?Sɛ Zoova uka sran kun’n, sran sɔ’n i nzuɛn’n kwla to Ɲanmiɛn liɛ’n? Cɛcɛ, ɔ kwlá juman Ɲanmiɛn liɛ’n nun. Sanngɛ ɔ kwla yo kɛ i liɛ’n sa kan. I wie yɛle Izraɛlifuɛ’m be liɛ’n. Ɲanmiɛn yoli maan be nzuɛn’n fɛli i liɛ’n. Ɔ maan be yoli i “liɛ klonglo.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 19:6) Ɔ yoli maan fiɛn w’a tranman be Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. I ti’n, Mmla ng’ɔ fa mannin Moizi’n i nun’n, like nga ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be yo naan b’a yo i liɛ klonglo’n, i ndɛ yɛ ɔ kɛn i sa trilili ɔ. I wie yɛle ndɛ nga ɔ klɛ like nga be fa cici Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n i ngban’n su’n. Be klɛli like sɔ’n su kɛ: “Ɔ ti Anannganman i liɛ klonglo.” Like sɔ’n bo mianmian afin ɔ ti sika ɔkwlɛ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 28:36) Ɔ maan ɔ fata kɛ be Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n, ɔ nin be ayeliɛ’n nun’n, be yo Ɲanmiɛn liɛ klonglo. Zoova seli be kɛ: “Maan amun nzuɛn’n ɔ fa min liɛ’n. Afin min nzuɛn liɛ’n nin klɔ sran liɛ’n ti-man kun.” (Saun Yolɛ 19:2) Blɛ kwlaa nga Izraɛlifuɛ’m be nantili Ɲanmiɛn mmla’n su kɛ ng’ɔ nin i fata sa’n, kannzɛ bɔɔ fɔ o be nun’n, sanngɛ be yoli Ɲanmiɛn liɛ klonglo.\n10. ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Izraɛlifuɛ mun nin nvle kun nga’m be afiɛn ɔn?\n10 Kɛ mɔ Izraɛlifuɛ’m be yoli Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n ti’n be Ɲanmiɛn sulɛ wafa liɛ’n yoli ngunmin. Nvle kun nga’m be liɛ’n, be amuin’m be ti finfin ninnge. Be amuin sɔ’m be ti ato bualɛ nin gblɛ ninnge ngunmin kokoko. Nzaje sa mun, ɔ nin konvi kpli’n, ɔ nin sa sukusuku mun yɛ ɔ ti nvle sɔ’m be ayeliɛ ɔ. Be nga be sɔ amuin sɔ’m be o fiɛn nun. I sɔ’n ti yɛ Zoova wlɛli i sufuɛ’m be su nun kɛ nán be mantan amuin sɔfuɛ sɔ mun’n niɔn, naan nán be nian be ayeliɛ tɛtɛ’n su’n niɔn.—Saun Yolɛ 18:24-28; 1 Famiɛn Mun 11:1, 2.\n11. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ i anzi mun o, i serafɛn mun o, i Zezi o, be nzuɛn’n ti kɛ Zoova mɔ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i liɛ’n sa ɔ?\n11 Kannzɛ bɔbɔ Izraɛlifuɛ’m be miannin be ɲin be yoli Ɲanmiɛn liɛ klonglo bɔbɔ’n, sanngɛ b’a kwlá juman Zoova i anuannzɛ ng’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i nun kaan sa. Aolia nun sran akpinngbin nga be su Zoova nanwlɛ su’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n flɛ be kɛ ‘e Min’n [...] i anzi mun.’ (Zid 14) Be kpaja wauun, yɛ be ti nglanman kpa. Be nzuɛn’n ti kɛ Ɲanmiɛn liɛ’n sa. Asa kusu’n, fa ɔ ɲin sie i serafɛn nga Ezai wunnin be aolia nun’n be su nian. Ndɛ nga be kɛn i be jue’n nun’n, ɔ kle junman nga be di’n, naan nglo lɔ o, asiɛ’n su wa o, be si kɛ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun. Sanngɛ be nun kun ekun o be kwlaa be su. Yɛle Zezi m’ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n. I kusu i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun, ɔ ti kɛ Zoova liɛ’n sa cɛ. I ti’n Biblu’n flɛ i kɛ “Nyanmiɛn i Sran.”—Zan 6:68, 69.\nƝanmiɛn dunman’n ɔ nin Ɲanmiɛn wawɛ’n\n12, 13. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i dunman’n leman wunsu ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n yo sanwun ɔn?\n12 ?Yɛ Ɲanmiɛn i dunman’n nin? Y’a dun mmua y’a bo su ndɛ tre klikli’n nun kɛ nán tɔnndɔnlɛ dunman ngbɛn ɔn. Ɔ kle sran’n i wafa nga Zoova bɔbɔ ba’n ti’n. I sɔ ti’n, Biblu’n se e kɛ ‘i dunman’n lɛman wunsu.’ (Ezai 57:15) Moizi Mmla’n nun’n, be waan sran ng’ɔ yo Ɲanmiɛn dunman’n i finfin’n, be kun i. (Saun Yolɛ 24:16) Yɛ kusu maan e fa e ɲin e sie su kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ nga Zezi kleli’n i nun’n, ɔ kannin Ɲanmiɛn i dunman’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: ‘E Si bɔ a o nyanmiɛn su lɔ’n, maan ɔ dunman’n ɔ yo sanwun.’ (Matie 6:9, Anuãsɛ Fuflɛ) Kɛ be se kɛ maan like kun yo sanwun’n, yɛle kɛ nán maan fiɛn kɛn i. ?Sanngɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ be yo Ɲanmiɛn i dunman’n m’ɔ ti sanwun laa’n i sanwun ekun ɔn?\n13 Kɛ mɔ Satan nin klɔ sran’m be sacili Ɲanmiɛn i dunman’n, i ti yɛ ɔ fata kɛ be yo i sanwun ɔn. Yɛle kɛ, Edɛni fie nun lɔ’n, Satan buali Zoova i su ato, yɛ ɔ seli kɛ Zoova siman sran sie. (Bo Bolɛ 3:1-5) Ɔ maan, kɛ ɔ fin i lɛ’n, like kwlaa nga Satan m’ɔ sie mɛn tɛ nga’n, ɔ kwla yo naan sran kpanngban b’a fɛ i ato’n su’n yɛ ɔ yo ɔ. (Zan 8:44; 12:31; Sa Nglo Yilɛ 12:9) I wie yɛle kɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be nun’n, be se sran’m be kɛ Ɲanmiɛn yo wlɛ annzɛ i klun yo wi annzɛ sran’m be ndɛ lomɛn i. Kɛ bé dí alɛ’n, be waan Ɲanmiɛn jin be sin. Ɔ ju wie’n be se kɛ nán Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge’n kwlaa ɔ, naan be boli nun sa ngbɛn. Nanwlɛ, sran’m b’a saci Ɲanmiɛn i dunman’n dan! Ɔ maan ɔ fata kɛ dunman sɔ’n yo sanwun, naan sran’m be si kɛ i yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn’n niɔn. Blɛ m’ɔ́ yí i nglo kɛ i yɛ ɔ sie nglo’n nin asiɛ’n, m’ɔ́ yó naan i dunman’n yo sanwun’n, e su minndɛ kɛ ɔ ju. Like nga Zoova wá yó i lɛ’n, e kunndɛ kɛ e dunman tɛ nun wie.\n14. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n leman wunsu ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ sɛ be saci Ɲanmiɛn wawɛ’n i dunman’n, ɔ ti tɛ kpa ɔ?\n14 Like kun ekun m’ɔ leman wunsu’n yɛle Zoova i wawɛ’n. Zoova i wawɛ sɔ’n yɛle i wunmiɛn m’ɔ fa yo ninnge mun’n. (Bo Bolɛ 1:2) I yɛ ɔ fa yo i klun sa’n niɔn. Like kwlaa nga Ɲanmiɛn yo’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i sin. I sɔ ti yɛ wawɛ sɔ’n ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n niɔn. (Lik 11:13; Rɔmfuɛ Mun 1:4) Sran ng’ɔ saci Ɲanmiɛn wawɛ’n i dunman’n, nn ɔ su tanndan Ɲanmiɛn i klun sa’n i ɲrun. I sɔ sran liɛ’n Ɲanmiɛn su yaci cɛmɛn i.—Mark 3:29.\n?E kwla fa e wun e mantan Zoova mɔ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n?\n15. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e sro Zoova ɔ? ?Kɛ be se kɛ be sro Ɲanmiɛn’n, i bo’n yɛle benin?\n15 Biblu’n kle kɛ, kɛ mɔ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n ti’n, ɔ fata kɛ e sro i. Jue Mun 99:3 se kɛ: “Maan be manman wɔ ɔ dunman b’ɔ ti dan, b’ɔ yo sro’n ti. Ɔ nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti-man kun.” Nán kɛ e sro Ɲanmiɛn kɛ e sro nnɛn wlɛfuɛ wie sa ɔ. Sanngɛ kɛ be se kɛ be sro Ɲanmiɛn’n, i bo’n yɛle kɛ e ɲin yi i dan tra like kwlaa. I sɔ yolɛ’n nin i fata, afin Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun kaan sa. Ɔ ti sanwun kpa liɛ su. Sanngɛ ɔ fataman kɛ i sɔ’n ti’n e wanndi i. Sɛ e wun Ɲanmiɛn i nzuɛn’n m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n i bo kpa’n, é fá e wun é mɛ́ntɛn i. ?Ngue ti ɔ?\nSɛ e klo like ng’ɔ ti klanman’n, ɔ fata kɛ e klo ng’ɔ ti sanwun’n wie.\n16. (a) Like ng’ɔ ti sanwun’n ɔ ti klanman wie. Fa desɛn’n yiyi nun. (b) ?Kɛ aolia nun’n sran’m be wunnin Zoova’n, be seli kɛ ɔ ti sɛ?\n16 Biblu’n nun’n, be kɛn i kɛ like ng’ɔ ti sanwun’n, ɔ ti klanman wie. Ezai 63:15 kan kɛ ɲanmiɛn su lɔ’n ɔ ti Ɲanmiɛn ‘i sua klanman.’ E kwlaa e klo like ng’ɔ ti klanman’n. Ɔ bɔbɔ nian desɛn ng’ɔ o fluwa nga i bue 33 su’n. ?Ɔ yoman ɔ klanman? ?Ngue ti yɛ a klo i ɔ? Nian kɛ nzue’n i ɲin’n ti klengle ɔ. Ɲanmiɛn ble’n kusu ti klanman yɛiin, yɛ lika’n kpaja. I lɛ’n kle kɛ aunmuan’n bɔɔ ng’ɔ fita’n ɔ timan fiɛn. ?Sanngɛ sɛ ɔ ti kɛ wlawla o lika sɔ’n nun, annzɛ kusu lika’n ti kpɛtɛkplɛɛ, yɛ be yo i nun like ɔ yoman ye’n, naan sin wɛnsrɛn o lika nun trukuu naan be kwlá loman wunmiɛn’n, ɔ́ yó e klanman ekun? Cɛcɛ. Ɔ ti su kɛ like ng’ɔ ti klanman’n, fiɛn nunmɛn i wun, ɔ ti yɛiin, yɛ ɔ kpaja. I kunngba’n yɛle Zoova liɛ’n. I ti yɛ kɛ sran nga aolia nun’n be wunnin i’n be kɛn i ndɛ kle e’n, ɔ yo e fɛ’n niɔn. Be kannin kɛ Zoova kpaja kɛ kannin sa, ɔ bo mianmian kɛ yɛbuɛ kpakpa mun sa, yɛ ɔ jue kɛ sin sa. Nanwlɛ, e Ɲanmiɛn’n i klanman m’ɔ ti’n, ɔ leman wunsu.—Ezekiɛl 1:25-28; Sa Nglo Yilɛ 4:2, 3.\n17, 18. (a) ?Kɛ aolia nun Ezai tili serafɛn’m be kpanlɛ’n, ɔ seli sɛ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova fɔnvɔli Ezai ɔ? ?Yɛ like nga serafɛn’n yoli’n i bo’n yɛle benin?\n17 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n ti’n, ɔ le ɲrun tra e. Zoova i kpa tra e lele. ?I sɔ’n ti yɛ é sé kɛ e kwlá faman e wun e mɛntɛnmɛn i ɔ? Serafɛn’m be kpan se kɛ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun. ?Kɛ aolia nun Ezai tili be ngan’n, ɔ seli sɛ? Ɔ seli kɛ: “M’an wu o! M’an mlin o, afin n ti sran kun bɔ min nuan bui’m be ti fiɛn, yɛ nvle’n bɔ n tran nun’n, i nun sran’m be nuan bui’m be ti fiɛn, yɛ min nyinma w’a wun Famiɛn’n, m’an wun Anannganman b’ɔ sie mɛn wunmuan’n.” (Ezai 6:5) Nanwlɛ, kɛ Ezai wunnin i kɛ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, ɔ wa wunnin i wlɛ kpa kɛ fɔ o i nun dan. Kɛ ɔ yoli sɔ’n Ezai i wla’n boli i wun. Sanngɛ Zoova w’a yacimɛn i lɛ sa ngbɛn.\n18 Be janun lɛ’n, serafɛn kun wa fɔnvɔli i. ?Wafa sɛ? Anzi’n tuli ko fali sɛnmlɛn ba kun Ɲanmiɛn suwlɛ’n su, kpɛkun ɔ fa kannin Ezai nuan’n. E kwla se kɛ i sɔ yolɛ’n ɔ timɛn i fɔnvɔlɛ naan ɔ ti i fiaan yolɛ bɔbɔ. Sanngɛ nán e wla fi su kɛ nán be ɲin jrɛiin su like ɔ. Ndɛ sɔ’n ɔ le bo. Ezai ti Zuifu, ɔ ti Ɲanmiɛn sufuɛ kpa. Ɔ maan ɔ si kɛ Ɲanmiɛn i suwlɛ m’ɔ o i sua’n nun lɔ laa’n, be yi tɛ lɔ be kpata Ɲanmiɛn. Klolɛ su, serafɛn’n kpɛnnin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i wla kɛ kannzɛ bɔɔ fɔ o i nun’n, naan i ‘nuan bui’m be ti fiɛn’n,’ sanngɛ Ɲanmiɛn klun te jɔ i wun. * Ɔ maan, klɔ sran kun sa mɔ fɔ o i nun’n, i nzuɛn kwla fa Ɲanmiɛn liɛ’n.—Ezai 6:6, 7.\n19 Andɛ kusu’n, kannzɛ bɔɔ fɔ’n wo e nun’n, sanngɛ kɛ Ezai sa’n, e nzuɛn’n kwla fa Ɲanmiɛn liɛ’n. Laa Zerizalɛmu lɔ’n be yi tɛ be kpata Ɲanmiɛn. Tɛ sɔ’m be ti Zezi Klist i wun m’ɔ fa yili e ti tɛ afuɛ nga be flɛ i 33 nun’n, i nzɔliɛ. (Ebre Mun 9:11-14) Sɛ e sa tɛ’m be yo e nsisɔ sakpa’n, naan e kaci e ayeliɛ’n, yɛ sɛ e fa e wla’n gua tɛ nga Zezi bɔbɔ fɛ i wun yili’n su’n, Ɲanmiɛn yáci e wun sa’n cɛ́ e. (1 Zan 2:2) Akoto Piɛli kpɛn e wla se kɛ: “Be klɛli i kɛ: ‘Min nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n ti-man kun, i sɔ’n ti maan amun nzuɛn liɛ’n fa min liɛ’n.’” (1 Piɛr 1:16) Ndɛ sɔ nun’n, Zoova w’a seman kɛ e nzuɛn’n yo kɛ i liɛ’n sa sɛsɛsɛ. Like nga e sa juman su’n ɔ seman e kɛ e yo. (Jue Mun 103:13, 14) Sanngɛ ɔ se e kɛ, kɛ mɔ i nzuɛn’n timan kɛ klɔ sran liɛ’n sa ti’n, maan e nzuɛn’n fɛ i liɛ’n. Kannzɛ bɔɔ fɔ’n wo e nun’n, sanngɛ e ti Ɲanmiɛn i “anwlɛn su ba,” i sɔ’n ti’n, maan e tu e klun e niɛn i nzuɛn’n su. (Efɛzfuɛ Mun 5:1) Sanngɛ nán cɛn kun ngba like ɔ. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin e yo i sɔ titi. Kɛ é yó kpa é kɔ́ e ɲrun Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n, maan e kplin e ɲin naan “nán maan sa kaan sa tran e nin i ye afiɛn.”—2 Korɛntfuɛ Mun 7:1.\n20. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn kwla bu e sran kpa ɔ? (b) ?Kɛ Ezai sili kɛ Ɲanmiɛn w’a yaci i sa tɛ’n w’a cɛ i’n, i wun yoli i sɛ?\n20 Zoova klo like ng’ɔ ti i nuan su sɛsɛsɛ’n. Ɔ kloman fiɛn. Yɛ ɔ kpɔ sa tɛ yolɛ’n. (Abakik 1:13) Sanngɛ ɔ kpɔman e. Sɛ e kpɔ sa tɛ’n kɛ i sa’n, yɛ sɛ e klo sa kpa yolɛ’n, naan e nanti Klist Zezi i ajalɛ liɛ’n su’n, Zoova yáci e sa tɛ’n cɛ́ e. (Amɔs 5:15; 1 Piɛr 2:21) Kɛ e wun i wlɛ kɛ e Si Ɲanmiɛn kwla bu e sran kpa’n, ɔ yo e fɛ dan. Nán e wla fi su kɛ i bo bolɛ nun’n, Ɲanmiɛn i nzuɛn’n m’ɔ nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n mɔ Ezai wunnin i wlɛ ti’n, ɔ wa sili kɛ i bɔbɔ’n wo fiɛn nun dan. Ɔ kpannin kɛ: “M’an wu o!” Sanngɛ kɛ ɔ sili kɛ Ɲanmiɛn yacili i wun sa’n cɛli i’n, i akunndan’n kacili. Ɔ maan kɛ Zoova kúnndɛ sran súnmɛn i’n, Ezai ka lɛ tɛ su seli kɛ: “Min-ɔn, sunman min.” Sanngɛ nn ɔ siman like nga bé sé i kɛ ɔ ko yo’n.—Ezai 6:5-8.\n21. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e kwla sɔnnzɔn Zoova i nzuɛn’n niɔn?\n21 Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa’n ti’n, ɔ yoli maan e kwla su i. (Bo Bolɛ 1:26) Ɔ maan e nzuɛn’n kwla fɛ i liɛ’n. Sɛ e mian e ɲin naan e nzuɛn’n yo kpa titi’n, ɔ́ yó Zoova fɛ kɛ ɔ uka e. Kpɛkun e kusu é fá e wun é mɛ́ntɛn i trá laa’n. Ndɛ tre nga bé bá lɛ’n be nun’n, é wá kán Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i ndɛ. Ɔ maan é wún i kɛ ɔ nin i fata kɛ e fa e wun e mɛntɛn i tititi!\n^ ndɛ kpɔlɛ 18 Klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be kwlaa be sa tɛ nga be yo’n i dan lika fin ndɛ ng’ɔ fin be nuan fite’n. I ti yɛ wieliɛ’n Biblu’n nun’n, be nuan bui’n ɔ ti ijɔlɛ’n annzɛ ndɛ nga e kan’n, i nzɔliɛ’n niɔn. Ɔ maan kɛ Ezai kan kɛ i ‘nuan bui’m be ti fiɛn’n’ ɔ nin i fata.—Nyanndra Mun 10:19; Zak 3:2, 6.\nBiblu’n nun ndɛ’n su akunndan bulɛ\nSaun Yolɛ 19:1-18 ?Sɛ e kunndɛ kɛ e nzuɛn’n yo kpa titi’n, mmla benin yɛ ɔ fata kɛ e fa su ɔ?\nMmla’n 23:9-14 ?Sɛ e nzuɛn’n fa Ɲanmiɛn liɛ’n, é bú sanwun yolɛ’n i sɛ? ?Wafa sɛ yɛ be kwla wun i sɔ’n e wun wlawlalɛ’n nin e wun siesielɛ’n ɔ nin e sua’n i lika nianlɛ’n be nun ɔn?\nRɔmfuɛ Mun 6:12-23; 12:1-3 ?Kɛ é mían e ɲin naan e nzuɛn’n w’a yo kpa’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu sa tɛ’n, ɔ nin mɛn nga i nunfuɛ’m be ayeliɛ’n niɔn?\nEbre Mun 12:12-17 ?É yó sɛ naan e nzuɛn’n w’a yo kpa titi?


Mark 16 YRENT - Zɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi ciɩ bɛ, - Bible Search\n(Mt 28.1-8; Lk 24.1-12; Zan 20.1-10)\n1Zɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi ciɩ bɛ, Madala lɩ Mari, 'lee Salome, 'lee Zaji "bʋ Mari -kʋ tɔɔ nɛn -a -koei "a 'nɔnnɔn bɛ -a 'lɔlɛ. Kɔɔ o ya "vale 'nan 'o 'ko -a wʋlɛ Zozi man. 2Ɛn 'mɔnnɛn yi nɛn 'flinla "yi -sru "yi "a bɛ, -a bodrun puunɔn, te yidɛ "ta wuanla bɛ, lɩmɔnnun zɩɛ o -kʋ -yrɛ da. 3Waa vɩ 'o cin lɛ 'nan: «-Tɩɛ 'ta -tɔa -kɔlɛ -dan nɛn -yrɛ "nɛn "bɛ -a man -cɛɛ?»\n4'Pian "wɛɛ 'o yiɛ 'tɔ bɛ, waa 'yɩ 'nan, -kɔlɛ -dan 'bɔ nɛn -yrɛ "nɛn "bɛ, e ya 'e "bludɩ. 5-A -nan nɛn o wla 'yrɛ 'bɔ 'ji, ɛn o -gobonɛn 'tʋ 'yɩ. -Tralɛ -gblɔ 'fuvu a "da, ɛn e ya 'e -nyrandɩ 'o 'pɛ 'yi "da. Nyɛn o cɛɛn.\n6'Pian min zɩɛ e 'nan -wlɛ 'nan: «Te nyɛn 'e 'ka 'cɛn dɩ! Ka ya Nazarɛtɩ min Zozi nɛn waa pɛin yiba "plan da bɛ, -a -wɛɛnan. E 'ka fɛ 'gʋɛ -a -nan dɩ, e wluan -kanɔn 'va. "Ka 'yiɔ, fɛnan nɛn waa 'pla "nɛn "bɛ, -a -nan nɛn 'gʋ. 7'Ka 'kʋ -a vɩ -a -srunɔn 'lee Piɛri lɛ 'nan, e -trɔa o 'lɛ Galile. Ka bɔa "man "nan nun, "le zɩ yaa 'vɩ 'cɛɛ 'e 'cɛn bɛ -yee 'wɩ 'zʋ.»\n8O 'bɔla 'yrɛ -ji "nyiandʋ flan -a, gligli o 'kun. Ɛn wa'a -kɔlalɛ -a -nan wɩ vɩdɩ -a min -tʋ lɛ dɩ, nyɛn 'plɛblɛ o cɛɛn 'le "wɛan.\n9Zozi wluan -kanɔn 'va 'mɔnnɛn yi nɛn 'flinla "yi -sru "yi "a bɛ, -a bodrun puunɔn. 'E 'fli kɔɔn 'e tɛdɛ Madala lɩ Mari lɛ. Lɩ zɩɛ -a -sru "nɛn e -yʋ -wlidɩ 'sɔravli "pin. 10Minnun nɛn o cɩ "nɛn Zozi -sru "bɛ, trun -fɔ o pɛɛnɔn man, te o ya -a -wuɔnan, ɛn lɩ zɩɛ e -kʋ -a vɩlɛ -wlɛ. 11'Pian zɩ yaa 'vɩ 'nan, Zozi a 'e 'belidɩ bɛ, wa'a yi -tɛlɛa "da "dɩ.\nZozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn "fli lɛ\n12"Bɛ -sru Zozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn "fli "lɛ, te o ya -kʋnan 'fla "wɛnnɛn 'tʋ da. 'Pian 'e 'fli kɔɔn 'e 'kɔlɛ pee -a. 13O 'li 'o da, ɛn waa -nan wɩ 'vɩ -a -srunɔn -mienun lɛ, 'pian wa'a yi -tɛlɛa "da "dɩ.\nZozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn 'fuda -tʋ lɛ\n(Mt 28.16-20; Lk 24.36-49; Zan 20.19-23)\n14"Bɛ -sru Zozi 'e 'fli kɔɔn 'e -srunɔn 'fuda -tʋ lɛ, te o ya fɛ -blɩnan. E 'o "trɔɛn nyuɔn, kɔɔ -wee yi -tɛradɩ 'wɩ da "ka "dɩ, ɛn o "trɔɛn a "yuyu. -Yɛɛ cɩ 'nan, minnun nɛn waa 'yɩ 'nan e 'beli ɛn waa 'vɩ -wlɛ bɛ, wa'a yi -tɛlɛa o da dɩ.\n15"Bɛ -sru e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka 'kʋ 'trɛda fɛ pɛɛnɔn 'nan -e 'ka Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩ minnun pɛɛnɔn lɛ! 16Min oo min nɛn e yi -tɛra "da ɛn waa -batize drɛ bɛ, e -taa 'silɛ 'wɩ 'ji. 'Pian min oo min nɛn, ya'a yi -tɛlɛa "da "dɩɛ, ya'a 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a ye dɩ. 17Minnun nɛn o yi -tɛra "da "bɛ, o 'lɛbo "fɔ wɩnun 'gʋɛ -a dra. O -yʋ -wlidɩnun -pian "minnun -sru 'an 'tɔ da, ɛn o wei 'trɛ -fɔa. 18-Te o -mlɛn 'kun 'o 'lɔ oo, -te o min -tɛ 'yile mlin oo, ya'a fɛ -tʋ dra -wlɛ "dɩ. 'O 'pɛ "paala -cɛ -tɛnɔn da, -e 'o 'beli.»\nZozi 'li 'e da Bali va\n19Zɩ Minsan Zozi cɛɛn 'wɩnun zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn e wluan, e -kʋ laji, ɛn e -nyran Bali -pɛ "yi "da. 20-A -srunɔn 'kʋ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩlɛ fɛ pɛɛnɔn 'nan. Minsan Zozi 'pa o -va. Ɛn 'wɩ nɛn waa 'vɩ bɛ, Bali 'bɔ -a -ci kɔɔn 'nan 'wɩ tɩglɩ nɛn, kɔɔ e ciɩla o va, ɛn o 'lɛbo "fɔ wɩnun drɛ.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel (Central) Cambodgien Chitonga Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\n“Min Nyanmiɛn, min waan ń yó ɔ klun sa. Ɔ mmla’n ɔ o min klun.”—JUE MUN 40:8.\nJUE: 51, 58\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ sran kun yo naan w’a lafi like nga be kle i’n su ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ sran kun yo naan i ‘nzuɛn’n w’a yo kpa’ ɔ? ?Sran ng’ɔ ‘fɛ i wun mantan Ɲanmiɛn’n,’ ninnge benin mun yɛ ɔ yo be ɔ?\n?Sɛ gbanflɛn annzɛ talua kun bu e ti kpɔlɛ tɛ’n i su akunndan’n, ngue yɛ ɔ́ yó ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ batɛmun yolɛ’n timan aɔwi ndɛ ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ sran kun yo naan b’a yo i batɛmun ɔn? (c) ?Yɛ ngue ti ɔ?\n?GBANFLƐN annzɛ talua kan, a kunndɛ kɛ be yo ɔ batɛmun? Sɛ ɔ ti sɔ’n, ajalɛ dan kpa yɛ a su fa ɔ. Like suanlɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n, ɔ kleli kɛ batɛmun yolɛ’n timan aɔwi ndɛ. Afin, sran ng’ɔ ta Zoova i nda kɛ ɔ́ sú i tititi naan Zoova i ninnge liɛ’m be yolɛ’n yɛ ɔ́ yó i cinnjin kpa’n, yɛ be yo i batɛmun ɔn. I sɔ’n ti’n, sran ng’ɔ kunndɛ kɛ be yo i batɛmun’n, ɔ fata kɛ ɔ wun sa wlɛ. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ sran’n bɔbɔ i klun klo yɛ ɔ fɛ i sɔ ajalɛ’n niɔn. Kpɛkun, kɛ be se kɛ be fa be wun man Ɲanmiɛn’n, ɔ fata kɛ ɔ wun i bo kpa.\n2 Sanngɛ atrɛkpa’n, a bu ɔ klun lɔ kɛ a nin a juman kɛ be yo ɔ batɛmun. Annzɛ kusu a bu i kɛ w’a ju kɛ be yo ɔ batɛmun, sanngɛ ɔ si nin ɔ nin’n be kunndɛ kɛ a minndɛ kan ekun naan a te yo bakan. Sɛ ɔ ti sɔ’n, nán ɔ sa sin bubu ɔ. Mian ɔ ɲin yo like ng’ɔ fata kɛ sran kun yo naan b’a yo i batɛmun’n. I liɛ’n, ɔ su cɛman naan b’a yo ɔ batɛmun. I sɔ’n ti’n, fa ɔ ɲin sie i ninnge nsan nga’m be su. Yɛle kɛ (1) like nga a lafi su’n, wun i wlɛ kpa, (2) maan ɔ nzuɛn’n yo kpa, kpɛkun (3) kle kɛ a si ye.\n?LIKE NGA A LAFI SU’N, A WUN I WLƐ KPA?\n3, 4. ?Ngue yɛ Timote i wun ndɛ’n kle gbanflɛn nin talua mun ɔn?\n3 Usa ɔ wun kosan yɛ mun: ?Ngue ti yɛ n lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ sakpa ɔ? ?Ngue yɛ ɔ kle min kɛ ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ fin Ɲanmiɛn ɔn? ?Ngue ti yɛ n nianman mɛn nunfuɛ’m be ayeliɛ’n su mɔ Ɲanmiɛn i mmla’n su yɛ n nanti ɔ? Sɛ a bu kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n i akunndan’n, kɛ nga akoto Pɔlu fa kannin’n sa’n, ‘á wún Ɲanmiɛn i klun sa’n i wlɛ, yɛ á sí sa ng’ɔ ti kpa, m’ɔ jɔ i klun, m’ɔ maan á yó kpa’n.’ (Rɔmfuɛ Mun 12:2) ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ a wun Ɲanmiɛn i klun sa’n i wlɛ ɔ?\n4 Maan e fa Timote i wun ndɛ’n e nian. Timote i nin’n nin i nannan bla’n be kleli i Biblu’n nun like. Ɔ maan, ɔ si Ɲanmiɛn ndɛ’n i kpa. Sanngɛ, Pɔlu seli i kɛ: ‘Like nga be kleli wɔ mɔ a lafi su’n, nian su kpa.’ (2 Timote 3:14, 15) Like nga Timote i nin’n nin i nannan bla’n be kleli i’n, ɔ lafili su. Nán kɛ be ti i nin’n nin i nannan bla’n, i ti yɛ ɔ lafili su ɔ. Sanngɛ, ɔ buli like nga be kle i’n i su akunndan. Yɛ ɔ wunnin kɛ ɔ ti nanwlɛ.—An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:21 nun.\n5, 6. ?Gbanflɛn nin talua kanngan mun, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ amun bu like nga be kle amun’n, i su akunndan ɔn?\n5 Gbanflɛn annzɛ talua kan, atrɛkpa’n, a si Ɲanmiɛn ndɛ’n w’a cɛ. Sɛ ɔ ti sɔ’n, bu like nga ti yɛ a lafi Ɲanmiɛn ndɛ’n su’n, i su akunndan. Sɛ a yo sɔ’n, á láfi Ɲanmiɛn su kpa. Ɔ maan, ɔ wiengu mun nin be nga be suman Zoova’n, be su kwlá lakaman ɔ. Sanngɛ, á fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n titi.\n6 A ti gbanflɛn annzɛ talua kan sɔ. Sanngɛ, sɛ a suan like kpa’n, á kwlá tɛ́ kosan nga ɔ wiengu’m be fa usa wɔ’n be su. Kosan sɔ’n wie yɛle kɛ: ‘?Ngue ti yɛ a lafi su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ sakpa ɔ? ?Sɛ Ɲanmiɛn klo e’n, ngue ti yɛ ɔ yaci e lɛ mɔ e wun ɲrɛnnɛn ɔn? ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn o lɛ tititi ɔ?’ Sɛ a suan Biblu’n nun like’n, kosan sɔ’m be su sannganman ɔ akunndan. Sanngɛ, kɛ mɔ a kunndɛ kɛ á tɛ́ be su’n ti’n, á bó ɔ ɲin ase súan Biblu’n nun like kpa ekun.\n7-9. ?Ngue yɛ á yó naan w’a lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ?\n7 Sɛ a suan like kpa’n, á wún sa wlɛ. A su buman akunndan nɲɔnnɲɔn. Yɛ á kwlá tɛ́ kosan nga be usa wɔ’n be su. (Sa Nga Be Yoli’n 17:11) Anuannzɛ’n yili fluwa kpanngban mɔ be kwla uka wɔ ɔ. I wie yɛle ndɛ nga be o afuɛ 2004, Zuɛn 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 18, ɔ nin afuɛ 2013, Ɔktɔblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 9 lele 13 be nun’n.\n8 Kɛ mɔ a suan Biblu’n nun like’n ti’n, a kwla tɛ kosan wie’m be su weinwein. ?Sanngɛ, ngue yɛ a fa tɛ kosan sɔ’m be su ɔ? Sɛ a fa fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n fa suan Biblu’n nun like’n, á wún ndɛ sunman be wlɛ kpa. Kpɛkun like nga ti yɛ a lafi Ɲanmiɛn su’n, á kwlá yíyí nun klé sran uflɛ.\n9 Sɛ a kunndɛ kɛ be yo ɔ batɛmun’n, ɔ fata kɛ a wun i wlɛ kɛ like nga be kle wɔ’n, ɔ ti nanwlɛ. Talua kaan kun seli kɛ: ‘Kwlaa naan m’an se kɛ be yo min batɛmun’n, n suannin Biblu’n nun like kpa. Yɛ n wunnin kɛ Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be su Ɲanmiɛn kpa ɔ. N wun i wlɛ cɛn kwlakwla kɛ i sɔ’n timan ato.’\n?Ɔ NZUƐN’N TI KPA?\n10. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ sran nga be yo i batɛmun’n, ɔ yo sa ng’ɔ ti kpa’n niɔn?\n10 Biblu’n se kɛ sɛ sran kun lafi Ɲanmiɛn su naan “sa ng’ɔ yo be’n be ti-man kpa’n, wuun i Nyanmiɛn sulafilɛ’n ti ngbɛn.” (Zak 2:17) Ɔ maan, sɛ a lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ fata kɛ a yo sa nga be ti kpa’n. Biblu’n se ekun kɛ: “Maan amun nzuɛn’n yo kpa, yɛ an fa amun wun mantan Nyanmiɛn!”—An kanngan 2 Piɛr 3:11 nun.\n11. ?Sɛ gbanflɛn annzɛ talua kun kunndɛ kɛ i ‘nzuɛn’n yo kpa’n,’ ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo ɔ?\n11 Sɛ a kunndɛ kɛ ɔ ‘nzuɛn’n yo kpa’n,’ ɔ fata kɛ ɔ akunndan’n tran like kwlaa ng’ɔ ti kpa’n su. Bu ajalɛ nga a fali be anglo nsiɛn nga be sinnin lɛ’n nun’n, be akunndan nian. ?Ajalɛ sɔ mɔ a fali be’n, be kle kɛ a wun sa kpa’n nin sa tɛ’n be ngbaciɛ’n i wlɛ? (Ebre Mun 5:14) ?Sa benin yɛ ɔ tanndannin ɔ ɲrun mɔ a kwla jrannin kekle ɔ? ?Suklu lɔ’n, ɔ wiengu’m be wun kɛ ɔ nzuɛn’n ti kpa? ?A nanti sein? ?Annzɛ kusu a yo ninnge ng’ɔ wiengu suklu ba’m be yo’n wie naan b’a sriman wɔ? (1 Piɛr 4:3, 4) E kwlakwla e fɔn. Be nga be su Zoova w’a cɛ bɔbɔ’n, ɔ ju wie’n, ɲannzuɛn kun be. Ɔ maan, Ɲanmiɛn ndɛ’n i kanlɛ’n ti kekle man be. Sanngɛ, sran nga be yo i batɛmun’n, ɔ fata kɛ ɔ kle kɛ ɔ ti Zoova i Lalofuɛ. Yɛ maan be wun i sɔ liɛ’n i nzuɛn’n nun.\n12. (a) ?Sran ng’ɔ fɛ i ‘wun mantan Ɲanmiɛn’n,’ ninnge ng’ɔ yo be’n, i wie yɛle benin? (b) ?Wafa sɛ yɛ ɔ fataman kɛ gbanflɛn nin talua’m be bu ninnge sɔ’m be yolɛ’n niɔn?\n12 Sran ng’ɔ fɛ i ‘wun mantan Ɲanmiɛn’n,’ ɔ yo Ɲanmiɛn klun sa. I wie yɛle kɛ ɔ kɔ aɲia’m be bo, ɔ bo jasin fɛ’n, ɔ srɛ Ɲanmiɛn. Yɛ ɔ suan Biblu’n nun like. Sran ng’ɔ fɛli i wun mannin Zoova’n, ɔ bumɛn i kɛ ninnge sɔ’m be yolɛ’n ti afɛ ngbɛn. Sanngɛ, ɔ kan ndɛ kunngba nga Famiɛn Davidi kannin’n wie. Davidi seli kɛ: “Min Nyanmiɛn, min waan ń yó ɔ klun sa. Ɔ mmla’n ɔ o min klun.”—Jue. 40:9.\n13, 14. (a) ?Gbanflɛn nin talua mun, ngue yɛ sɛ amun yo’n amun nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n mántan ɔn? (b) ?Kɛ gbanflɛn nin talua wie’m be yoli sɔ’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua mannin be ɔ?\n13 Kɛ ɔ ko yo naan ninnge wie’m be yolɛ’n w’a yo ɔ cinnjin kpa’n, bu kosan yɛ’m be akunndan: “?Kɛ á srɛ́ Ɲanmiɛn’n, a kan ndɛ trele kun kle i? ?Wafa nga a srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kle kɛ a klo i sakpa? ?Kɛ á súan Biblu’n nun like’n, ndɛ benin su yɛ a fa ɔ ɲin sie ɔ? ?Sɛ ɔ si nin ɔ nin b’a ɔman jasin fɛ’n i bolɛ’n, a su kɔman wie?” Wafa nga a tɛ kosan sɔ’m be su’n, klɛ sie. Sɛ a sunnzun kɛ á yó ninnge wie mun ekun’n, klɛ be wie. I wie yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, nin Biblu’n nun like suanlɛ’n, ɔ nin jasin fɛ’n i bolɛ’n.\n14 Gbanflɛn nin talua kpanngban nga be kunndɛli kɛ be yo be batɛmun’n, be klɛli like nga be sunnzunnin kɛ bé yó’n be sieli. I sɔ’n yoli be ye kpa. Be flɛ talua kun kɛ Tilda. Ɔ seli kɛ, ɔ klɛli ninnge ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó be mun sieli. Yɛ ɔ kwla yoli be kunngunngun. Kpɛkun kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be yoli i batɛmun. Be flɛ gbanflɛn kun kɛ Patriki. Ɔ seli kɛ: ‘N si ninnge ng’ɔ fata kɛ n yo be’n. Sanngɛ, kɛ mɔ n klɛli be’n ti’n, n miannin min ɲin n yoli be.’\n?Sɛ ɔ si nin ɔ nin be yaci Zoova sulɛ’n, á yáci i sulɛ wie? (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Ngue ti yɛ sran kun bɔbɔ i klun klo yɛ ɔ fata kɛ ɔ fɛ i wun man Zoova ɔ?\n15 ?Gbanflɛn annzɛ talua kan, sɛ ɔ si nin ɔ nin, ɔ nin ɔ janvuɛ’m be yaci Zoova sulɛ’n, á yáci i sulɛ wie? Kɛ sran kun fɛ i wun man Zoova mɔ be yo i batɛmun’n, nn ɔ nin i b’a tra janvuɛ. Ninnge ng’ɔ jɔ Zoova i klun’n, yɛ ɔ yo ɔ. Ɔ fataman kɛ ninnge nga i si, annzɛ i nin, annzɛ sran uflɛ yo’n i su yɛ ɔ nian ɔn. Fa ɔ mun mantan Ɲanmiɛn. Yɛ maan ɔ nzuɛn’n yo kpa. I liɛ’n, á klé kɛ a wun Ɲanmiɛn ndɛ’n i wlɛ naan a nanti su. Ɔ maan, be kwla yo ɔ batɛmun.\nKLE KƐ A SI YE\n16, 17. (a) ?Sɛ sran kun waan be yo i batɛmun naan ɔ́ káci Klistfuɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo ɔ? (b) ?Sunnzun ase benin yɛ e kwla fa e kle kɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n, ɔ ti like kpa dan ɔ?\n16 Cɛn kun’n, bian kun m’ɔ si Moizi Mmla’n kpa’n, ɔ usali Zezi kɛ: “Nja, mmla’n i nun dan’n yɛlɛ onin?” Yɛ Zezi tɛli i su kɛ: “Klo ɔ Min Nyanmiɛn’n kpa, fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, maan wɔ akunndan’n kwlaa trɛn i su.” (Matie 22:35-37) I lɛ’n nun’n, Zezi kleli kɛ sɛ sran kun waan be yo i batɛmun naan ɔ́ káci Klistfuɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ klo Ɲanmiɛn kpa. Sɛ a kunndɛ kɛ á kló Ɲanmiɛn kpa’n, bu e ti kpɔlɛ tɛ’n i su akunndan. Afin i yɛ ɔ ti ninnge nga Ɲanmiɛn mannin sran mun’n, be nun dan’n niɔn. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 5:14, 15, ɔ nin 1 Zan 4:9, 19 be nun.) Sɛ a bu e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye nga a kwla ɲɛn i’n i su akunndan’n, á kló Ɲanmiɛn kpa.\n17 Wienun ɔn, w’a tɔ nzue nun. Kpɛkun a su mlɔn. Ɲanmiɛn sa, sran wie w’a yi ɔ w’a fite. ?Kɛ a fite’n, ngue yɛ á yó ɔ? ?A su laman sran sɔ’n i ase? ?Ɔ wla fí like ng’ɔ yoli’n su? Cɛcɛ. Saan á lɛ́ i ase. Yɛ like ng’ɔ yoli’n, ɔ wla su fiman su le. I wafa kunngba’n, Zoova maan Zezi fɛli i wun yili e ti tɛ naan cɛn wie lele’n, y’a fite nun. Yɛle kɛ e su yoman sa tɛ kun, yɛ e su wuman kun. I sɔ’n ti, maan e kle kɛ e si ye. Zoova nin Zezi be klo e. Ɔ maan, e lafi su kɛ asiɛ’n wá káci lika klanman naan é trán su wie.\n18, 19. (a) ?Sɛ ɔ waan á fá ɔ wun mán Zoova naan á sú i’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ srɛ kun wɔ ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sɛ a su Zoova’n, ɔ liɛ’n yó ye ɔ?\n18 ?Like nga Zoova yo mannin wɔ’n, ɔ yo ɔ fɛ? Sɛ ɔ ti sɔ’n, fa ɔ wun mɛn i naan be yo ɔ batɛmun. Sran ng’ɔ fɛ i wun man Zoova’n, ɔ tɛ i nda kɛ ɔ́ yó i klun sa’n tititi. Nɛ́n i sɔ yolɛ’n kun ɔ srɛ. Afin, Zoova kunndɛ kɛ ɔ liɛ yo ye. Yɛ ɔ yra be nga be yo i klun sa’n be su. (Ebre Mun 11:6) Sɛ a fa ɔ wun man Zoova naan be yo ɔ batɛmun’n, ɔ liɛ yó ye. Aniaan bian kun le afuɛ 24. I nun m’ɔ ti gbanflɛn kan’n, yɛ be yoli i batɛmun ɔn. Ɔ seli kɛ: “Sɛ n yoli kaklaka naan b’a yo min batɛmun’n, nn n wunnin Ɲanmiɛn ndɛ’n i wlɛ kpa. Sanngɛ, kɛ mɔ n fali min wun mannin Zoova ndɛ nun ti’n, min ɲin w’a bloman mɛn’n nun ninnge’m be su.”\n19 Zoova kunndɛ kɛ ɔ liɛ yo ye. Satan liɛ’n, i bɔbɔ i wun akunndan yɛ ɔ bu ɔ. Ɔ buman ɔ sran. Ɔ leman like kpa naan se kɛ ɔ́ mán ɔ wie. Ɔ leman ndɛ fɛ m’ɔ kwla kan kle wɔ ɔ. Ɔ ka kan’n, Satan liɛ’n wíe. Sɛ a su i su’n, ɔ liɛ’n su yoman ye le.—Sa Nglo Yilɛ 20:10.\n20. ?Ngue yɛ gbanflɛn annzɛ talua kun kwla yo naan b’a yo i batɛmun ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “E fluwa nga i nun ndɛ’n kwla uka ɔ kpa” i nun wie.)\n20 Sran ng’ɔ fɛ i wun man Zoova’n, nn w’a fa ajalɛ dan kpa. ?A kunndɛ kɛ á fɛ́ i sɔ ajalɛ’n wie? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nán srɛ kun ɔ. Sɛ a nian siin naan a nin a juman kɛ be yo ɔ batɛmun’n, nanti afɔtuɛ nga be o like suanlɛ nga nun’n be su. Pɔlu seli Klistfuɛ nga be o Filipu lɔ mun kɛ ajalɛ kpa nga be fali’n, be nian su wɔ. (Filipfuɛ Mun 3:16) Sɛ ɔ kusu, a nian ajalɛ nga be kleli wɔ’n su’n, ɔ su cɛman naan w’a fa ɔ wun w’a man Zoova. Kpɛkun, bé yó ɔ batɛmun.\nE FLUWA NGA’M BE NUN NDƐ’N KWLA UKA Ɔ KPA\nFluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n\n“Maan sa nga Zoova fa be sie e ɲrun’n be maan e klun jɔ”—Afuɛ 2013, Sɛptamblu 1, i bue 13, 14, ndɛ kpɔlɛ 4-10.\n“Gbanflɛn nin talua mun, an ɲin tran ninnge mɔ maan Ɲanmiɛn ɲan ɲrun’n be su”—Afuɛ 2007, Mɛ 1, i bue 30, ndɛ kpɔlɛ 9-13.\n“Gbanflɛn nin talua mun, an jran kekle yalɛ klelɛ’n i ɲrun”—Afuɛ 2010, Novamblu 1, i bue 19, 20, ndɛ kpɔlɛ 18, 19.\n“?Gbanflɛn nin talua mun, ngue yɛ amún fá amun nguan’n yó ɔ?”—Afuɛ 2010, Novamblu 1, i bue 21, 22, ndɛ kpɔlɛ 6-11.\nFluwa nga be flɛ i kɛ Les jeunes s’interrogent — Réponses pratiques\n«Comment trouver du plaisir à adorer Dieu»—ndɛ tre 38\n«Pourquoi ai-je peur de défendre mes croyances »—ndɛ tre 17\n«Pourquoi suivre les normes de la Bible»—ndɛ tre 34\n«Comment devenir l’ami de Dieu?»—ndɛ tre 35\n«Devrais-je me faire baptiser?»—ndɛ tre 37


?Amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aboua Abɛ Acoli Afrikaans Ahanta Albanais Albanian Sign Language Allemand Altaï Amharique Anglais Arabe Arménien Arménien (occidental) Assamais Ateso Attié Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Bulgarian Sign Language Bété Cambodgien Carib Catalan Cebuano Central Alaskan Yupik Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Digor Diola Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Espagnol Estonien Ewé Fante Fataluku Fidjien Finnois Fon Frafra Français Fulfulde (Cameroun) Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Gaélique écossais Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guianese Creole Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Inakeanon Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Itsekiri Iu Mien Ivatan Japonais Jiwaka Jula Kabardino-tcherkesse Kabye Kabyle Kachin Kadazan Kalanga (Botswana) Kalenjin Kamayo Kana Kannada Kazakh Kazakh (arabe) Kekchi Khasi Khoekhoegowab Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinaray-a Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Konkani (Devanagari) Konkani (Romain) Kosrae Kpelle Krio Kryashen Kuhane (Subiya) Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurde Sorani Kwangali Kwanyama Kyangonde Lakota Lamba Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes autrichienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes chilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes croate Langue des signes danoise Langue des signes espagnole Langue des signes estonienne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes lettone Langue des signes lituanienne Langue des signes mexicaine Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes norvégienne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes suisse allemande Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes thaïe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Luxembourgeois Macédonien Madi Makasae Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Manipuri Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Mashi Maya Mayangna Mayo Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Melpa Mentawai Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Nicobarais Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Odia Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pashto Pemon Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Persan Piaroa Pidgin (West Africa) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Pomeranian Ponape Portugais Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quechua (Huallaga Huánuco) Quichua (Chibuleo) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Quiché Rapanui Rarotongan Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Romania) Romany (Southern Greece) Roumain Rungus Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Sepulana Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Sérèr Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Ticuna Tigrinya Tiv Tlapanec Toba Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tuvinian Twi Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Valencian Venda Vezo Vietnamien Voru Wallis Warao Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Wolof Xhosa Yacouba Yakoute Yapois Yoruba Yukpa Zambian Sign Language Zandé Zapotec (Guevea) Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n?NDƐ nanwlɛ sɔ’n yɛle benin? Yɛle kosan cinnjin wie mun mɔ sran’m be fa usa be wun’n, be su ndɛ nanwlɛ’n. Atrɛkpa’n, amun a fa kosan nga be lɔngɔ su yɛ’n b’a usa amun wun le:\n?E wun sa lo Ɲanmiɛn sakpa?\n?Cɛn wie lele’n, alɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n bé wíe?\n?Be nga be wuli’n be liɛ w’a wie mlɔnmlɔn?\n?Wafa sɛ yɛ ń srɛ́ Ɲanmiɛn naan w’a ti ɔ?\n?Ń yó sɛ naan min liɛ w’a yo ye?\n?Ninfan yɛ amún kúnndɛ kosan sɔ’m be su tɛlɛ ɔ? Sɛ amun ko nian sua nga be siesie be nun fluwa’n, annzɛ fluwa atɛ yowlɛ’m be nun’n, amun kwla wun kosan sɔ’m be su tɛlɛ fluwa kpanngban nun. Sanngɛ blɛ sunman’n, wafa nga fluwa sɔ’m be tɛ kosan sɔ’m be su’n, be sansan be wun. Kɛ a nian wie’m be nun ndɛ’n niɔn, ɔ waan ɔ ti kpa. Sanngɛ, kɛ ɔ cɛ kan’n, kpɛkun b’a kaci ndɛ sɔ’n. Afin be kwlá diman su kun.\nSanngɛ fluwa kun o lɛ, i liɛ’n, be kwla fɛ i nun ndɛ’n su. Afin, i nun ndɛ’n ti nanwlɛ. Kɛ Zezi Klist srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ seli i kɛ: “Ɔ ndɛ’n ti nanwlɛ.” (Zan 17:17) Andɛ’n, e si kɛ ndɛ sɔ’n yɛle Biblu’n. Kɛ amún kánngan fluwa nga nun kɔ́’n, wafa nga Biblu’n tɛ kosan nga y’a dun mmua usa be lɛ’n be su weiin’n, amún wá wún i su fitilɛ kan. Kpɛkun, amún wá wún kɛ e kwla lafi ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n su.\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: Mɛn ng’ɔ o yɛ nun’n, sa tɛtɛ kpa mun nin sran lufle bulɛ’n b’a tru kpokpaa. Ɲanmiɛn sulɛ wafa kpanngban nun’n, be kle kɛ Ɲanmiɛn yɛ maan sran’m be wun ɲrɛnnɛn ɔn.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Ɲanmiɛn yoman sa tɛ le. Zɔb 34:10 waan: ‘Klunwi yolɛ’n nin ndɛ kwlɛ bulɛ’n, be timan Ɲanmiɛn i nzuɛn mlɔnmlɔn.’ Kɛ mɔ Ɲanmiɛn klo sran mun ti’n, ɔ́ wá yó like kpa mán be. I sɔ’n ti yɛ Zezi waan e srɛ Ɲanmiɛn kɛ: ‘E Si mɔ a o ɲanmiɛn su lɔ’n, maan ɔ sielɛ blɛ’n ju, maan e mɔ e wo asiɛ’n su wa’n e yo ɔ klun sa kɛ be mɔ be o ɲanmiɛn su lɔ’n be yo’n sa.’ (Matie 6:9, 10) Kɛ mɔ e wun sa lo Ɲanmiɛn dan’n ti’n, ɔ tuali kalɛ dan kpa naan w’a kwla yo like nga i waan ɔ́ yó mán e’n.—Zan 3:16.\nAn nian Bo Bolɛ 1:26-28 nin Zak 1:13 ɔ nin 1 Piɛr 5:6, 7 be nun wie.\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: Alɛ’n te di sran kpanngban kpa. Kpɛkun, ɲrɛnnɛn w’a tɔ e kwlaa e su le.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Ɲanmiɛn seli kɛ blɛ wie wá jú mɔ sran’m bé trán fɔuun asiɛ wunmuan’n su ɔ. Ɲanmiɛn Sielɛ’n ti awa kun m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ ɔ. Awa sɔ’n wá yó maan sran’m ‘be su suanman alɛ dilɛ’n kun.’ Sanngɛ ‘bé wá fá be tokofi mun bé bó tokpo.’ (Ezai 2:4) Ɲanmiɛn wá yó maan be su buman sran fi lufle kun, kpɛkun ɲrɛnnɛn fi su tranman lɛ kun. Biblu’n se kɛ: ‘Ɲanmiɛn núnnún be ɲinmuɛn’n kwlaa, wie’n su tranman lɛ kun. Be su yoman sɛ kun, be su sunman kun, be su wunman ɲrɛnnɛn kun, afin laa ninnge sɔ mun [mɔ i wie yɛle sran lufle bulɛ’n] be su tranman lɛ kun.’—Sa Nglo Yilɛ 21:3, 4.\nAn nian Jue Mun 37:10, 11 nin 46:10 ɔ nin Mise 4:1-4 be nun wie.\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: Ɲanmiɛn sulɛ wafa sunman be like nga be kle’n, yɛle kɛ kɛ sran wu’n, i sin like kun o lɛ m’ɔ wuman ɔn. Sran wie’m be waan be nga be wuli’n be kwla yo be nga be ɲin te o su’n be abɔlɛ. Annzɛ kusu’n, be waan Ɲanmiɛn kle klunwifuɛ’m be ɲrɛnnɛn sin fɛtɛ kun m’ɔ nuanman le’n, i nun.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Kɛ sran wu’n, ɔ nunman lika uflɛ kun. Akunndanfuɛ’n 9:4, 5 waan ‘be nga b’a wu’n be liɛ’n be wunman sa fi wlɛ.’ Kɛ mɔ be nga be wuli’n be kwlá wunman sa fi wlɛ’n ti’n, be kwlá yoman sran fi abɔlɛ, yɛ be kwlá ukaman sran fi kusu.—Jue Mun 146:3, 4.\nAn nian Bo Bolɛ 3:19 ɔ nin Akunndanfuɛ’n 9:6, 10 be nun wie.\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: E kwlaa e kunndɛ kɛ e nin e awlɛn su sran mun é ɲán nguan naan e nin be trán likawlɛ. Ɔ maan, sɛ e kunndɛ kɛ é wún e awlɛn su sran nga be wuli mun ekun’n, ɔ ti su.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Bé wá cɛ́n sran nga be wuli’n be sunman lika. Zezi seli kɛ be ‘nga be o ndia nun’n, bé fín ndia’n nun fíte.’ (Zan 5:28, 29) Kɛ nga i bo bolɛ nun Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó’n sa’n, be nga bé cɛ́n be’n, bé trán asiɛ m’ɔ́ káci mɛn klanman’n su. (Lik 23:43) Mɛn sɔ nun’n, aɲinyiɛfuɛ’m be su tɔman tukpaciɛ kun mlɔnmlɔn. Kpɛkun bé ɲán anannganman nguan. Biblu’n waan: ‘Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.’—Jue Mun 37:29.\nAn nian Zɔb 14:14, 15 nin Lik 7:11-17 ɔ nin Sa Nga Be Yoli’n 24:15 be nun wie.\n?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ n srɛ Ɲanmiɛn naan w’a ti ɔ?\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: Sran nga be o Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be dan lika nun’n, be srɛ Ɲanmiɛn. Sanngɛ, be nun sunman be waan be wunman kɛ Ɲanmiɛn ti be srɛlɛ’n.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Zezi kleli e kɛ, sran nin Ɲanmiɛn be yalɛ kokolɛ’n, ɔ timan like m’ɔ fata kɛ be suan naan ɔ ka be klun naan be kan be flan nun ɔn. Ɔ seli kɛ, ‘kɛ e nin Ɲanmiɛn é kókó yalɛ’n, nán e kan ndɛ kunngba’n flan nun.’ (Matie 6:7) Sɛ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn ti e srɛlɛ’n, ɔ fata kɛ e nin i e yalɛ kokolɛ’n yo i liɛ’n su. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e si Ɲanmiɛn klun sa’n naan e nian su e srɛ i. Zan i fluwa klikli’n 5:14 se kɛ: ‘E si kɛ like kwlaa nga e srɛ i’n, m’ɔ ti i klun su’n, ɔ́ mán e.’\nAn nian Jue Mun 65:3 nin Zan 14: 6, 14 ɔ nin 1 Zan 3:22 be nun wie.\nLIKE NGA TI YƐ BE USA KOSAN SƆ’N: Sran kpanngban be bu i kɛ sika ɲanlɛ nin dunman kunndɛlɛ’n, ɔ nin klanman yolɛ’n, yɛ bé yó maan be liɛ yó ye ɔ. Ɔ maan, be wla be wun ase be kunndɛ i sɔ ninnge mun. Kpɛkun i agualiɛ su’n, be wun kɛ i kwlaa sɔ’n ti afɛ ngbɛn.\nLIKE NGA BIBLU’N KLE’N: Zezi kleli like ng’ɔ kwla yo naan e liɛ w’a yo ye’n. Ɔ seli kɛ: ‘Be nga be si kɛ be di Ɲanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n, be liɛ su ti ye.’ (Matie 5:3) Ɔ maan, sɛ e waan e liɛ yo ye’n, saan é mían e ɲin é sí Ɲanmiɛn, ɔ nin ninnge nga i waan ɔ́ yó be’n be su ndɛ nanwlɛ’n. Biblu’n nun yɛ e kwla wun i sɔ ndɛ nanwlɛ’n niɔn. Sɛ e si ndɛ sɔ m’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛ é kwlá wún like ng’ɔ ti cinnjin sakpa’n nin ng’ɔ timan cinnjin’n be wlɛ ɔ. Sɛ e nian ndɛ nanwlɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n su e nanti’n, e liɛ yó ye sakpa.—Lik 11:28.\nAn nian Nyanndra Mun 3:5, 6, 13-18 ɔ nin 1 Timote 6:9, 10 be nun wie.\nI kwlaa ngalɛ’n ti wafa nga Biblu’n tɛ kosan nsiɛn sɔ’m be su’n i su fitilɛ kpe kan. ?Amun kunndɛ kɛ amún sí be su ndɛ uflɛ ekun? Sɛ amun ‘si kɛ amun di Ɲanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n,’ saan amún kúnndɛ sí be su ndɛ ekun. Atrɛkpa’n, amun a usa amun wun kosan yɛ mun le. ‘?Sɛ e wun sa lo Ɲanmiɛn’n, ngue ti yɛ lele nin andɛ’n, ɔ yaci e lɛ mɔ e wun ɲrɛnnɛn sɔ ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ń yó naan min awlo bo tranlɛ’n w’a yo fɛ w’a tra laa ɔ?’ Biblu’n tɛ kosan ngalɛ mun, ɔ nin kosan kpanngban wie mun ekun be su klanman.\nSanngɛ andɛ’n, sran sunman kloman Biblu’n nun kannganlɛ. Afin, be waan ɔ cɛnnin ngboko naan i nun ndɛ wie’m be wlɛ wunlɛ ti kekle. ?Sanngɛ, amun kunndɛ kɛ be uka amun naan amun a wun kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n Biblu’n nun? Sɛ ɔ ti sɔ’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kwla fa like nɲɔn be uka amun.\nI klikli’n yɛle fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? Fluwa sɔ’n ti be nga be ɲanman be ti’n be liɛ. Ɔ́ úka be naan b’a wun wafa nga Biblu’n tɛ kosan cinnjin sɔ’m be su wein’n. I nɲɔn su’n, yɛle amun Biblu’n nun like klelɛ amun awlo lɔ’n. Amun akpasua’n su lɔ Zoova i Lalofuɛ kun m’ɔ si Biblu’n nun like kle’n, ɔ kwla ba amun lɔ le mɔcuɛ kwlakwla. Annzɛ kusu’n, ɔ kwla yo lika uflɛ. I liɛ’n, amun kwlá kókó Biblu’n su yalɛ. Dein su fiteman nun. Mɛn wunmuan nun’n, kɛ sran kpanngban be suannin Biblu’n nun like sɔ ɔ. I agualiɛ su’n, be nun sunman be seli kɛ: “Siɛn’n, n si ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n!”\nLike wie fi i kpa traman ngalɛ’n. Ndɛ nanwlɛ’n mɔ Biblu’n kle e’n, ɔ yo maan e ɲan e ti. Afin, e timan ninnge ngbɛnngbɛn nga e nannan’m be kle’n, ɔ nin like sukusuku mɔ sran’m be kle’n, be kanga kun. Asa ekun’n, ɔ yo maan e yoman srongble. Asa kusu’n, e lafi like kpa nga bé bá e ɲrun lɔ’n be su, kpɛkun e klun jɔ. Zezi seli kɛ: ‘Amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n, yɛ ndɛ nanwlɛ sɔ’n ti amún ɲán amun ti.’—Zan 8:32.\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n ?Amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n?\nNga be tie'n Nga be tie'n i falɛ wafa'n ?Amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n?


Maan e wla e nzuɛn laa’n i ase’n | Like suanlɛ\n“Amu’an wla amun nzuɛn laa b’ɔ maan an yo sa tɛtɛ’n i ase.” —KOLƆSFUƐ MUN 3:9.\nJUE: 83, 129\n?Ngue ti yɛ e timan kɛ anuannzɛ nga sran’m be kpɛ be ba’n, be nunfuɛ mun sa-ɔ?\n?Nzuɛn tɛ benin wie mun yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ kun wla be ase-ɔ?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla wla e nzuɛn tɛ’n i ase-ɔ?\n1, 2. ?Ngue yɛ sran’m be sie i nzɔliɛ Zoova i Lalofuɛ’m be lika-ɔ?\nSRAN kpanngban be sie i nzɔliɛ kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be ti be liɛ ngunmin. Be flɛ bian kun kɛ Antɔnun Gili. Ɔ ti fluwa klɛfuɛ. Ɔ kannin Itilɛli blɛ su Zoova i Lalofuɛ’m be nzuɛn kpa’n i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “Itilɛli i sran’m be kpɔli Zoova i Lalofuɛ mun tɛ kpa. [...] Afuɛ 1939 nun’n, be wlali be nun 6.000 be bisua.” Antɔnun Gili seli ekun kɛ be kleli Zoova i Lalofuɛ’m be ɲrɛnnɛn dan. Sanngɛ, be kleli kɛ be kwla lafi be su, yɛ be trali be awlɛn. Be nin be Ɲanmiɛn’n be nantili klanman titi. Yɛ be bo yoli kun.\n2 Koko nun wa’n, Afriki di Sidi lɔ’n, sran’m be sieli Zoova i Lalofuɛ’m be nzuɛn kpa’n i nzɔliɛ wie. Blɛ kun nun’n, nvle sɔ’n nun lɔ’n, Zoova i Lalofuɛ nga be ti blɔfuɛ’n nin nga be ti sran ble’n, be leman atin be yoman aɲia likawlɛ. Sanngɛ afuɛ 2011 nun’n, Desanblu 18 m’ɔ ti Mɔnnɛn cɛn’n, Zoova i Lalofuɛ 78.000 tra su be yiali Zoanɛsbu lɔ balɔn bowlɛ dan kpafuɛ’n nun. Be nga be yiali’n, be fin Afriki di Sidi, ɔ nin nvle nga be mantan be lɛ’n, be nun. I blɔfuɛ o, i sran ble o, be trannin aɲia sɔ’n i bo. Sran nga be nian balɔn bowlɛ’n su’n, be nun kun seli kɛ: “Sran nga be yia mɔ be nzuɛn’n ti kpa kɛ nga sa’n, n nin a wunmɛn i sɔ balɔn bowlɛ nga nun le. Amun wlawla amun wun kpa. Kpɛkun, amun yoli lika’n nun yɛinyɛin. Sanngɛ, like ng’ɔ yo ɲɛnmɛn dan’n yɛle kɛ i sran ble o, i blɔfuɛ o, amun yiali likawlɛ.”\n3. ?Ngue ti yɛ e timan kɛ anuannzɛ nga sran’m be kpɛ be ba’n, be nunfuɛ mun sa-ɔ?\n3 Sran’m be sie i nzɔliɛ kɛ asiɛ wunmuan’n su’n, Zoova i Lalofuɛ’m be tran aniaan tranlɛ. (1 Piɛr 5:9) E timan kɛ anuannzɛ nga sran’m be kpɛ be ba’n, be nunfuɛ mun sa. Afin e nanti ndɛ nga Biblu’n kan’n su. Yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n fanngan nun’n, e ‘wla e nzuɛn laa’n i ase.’ Kpɛkun, e “fa nzuɛn uflɛ.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:9, 10.\nSɛ e yo sa tɛtɛ bɔbɔ’n, e kwla kaci e nzuɛn’n.\n4. (a) ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ like suanlɛ nga nun-ɔn? (b) ?Ngue ti-ɔ?\n4 Kɛ e ko wla e nzuɛn tɛ’n i ase’n, ɔ fataman kɛ e fa nzuɛn sɔ’n i ekun. É wá kán like nga é yó naan y’a wla e nzuɛn laa’n i ase’n i ndɛ. Kpɛkun, like nga ti yɛ i sɔ yolɛ’n ti cinnjin’n, é kɛ́n i ndɛ wie. Asa ekun’n, é wún kɛ sran ng’ɔ yo sa tɛtɛ bɔbɔ’n, ɔ kwla kaci i nzuɛn’n. Yɛ like nga be nga be su Zoova w’a cɛ kpa’n, be kwla yo naan be nzuɛn’n w’a yo kpa titi’n, é kɛ́n i ndɛ wie. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yiyi i kwlaa sɔ’n nun-ɔn? Yɛle kɛ, aniaan wie’m b’a nianman be wun su. Ɔ maan, sa tɛ nga be wlɛli i ase naan b’a su Zoova’n, be sali be sin be yoli i ekun. I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e wla kpɛn ndɛ kun mɔ akoto Pɔlu kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Sran ng’ɔ bu [i] kɛ w’a jran kpa’n, maan ɔ niɛn i wun kpa naan w’a tɔ-man!”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:12.\nNÁN E BU BIAN NIN BLA KUNNDƐLƐ’N I AKUNNDAN\n5. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e wla e nzuɛn laa’n i ase ndɛndɛ-ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Nzuɛn tɛtɛ benin mun yɛ Kolɔsfuɛ Mun 3:5-9 kan be ndɛ-ɔ?\n5 ?Sɛ e wun kɛ e wun tralɛ’n ti fiɛn naan ɔ bɔn’n, ngue yɛ é yó-ɔ? É yí tralɛ sɔ’n i ndɛndɛ. I wafa kunngba’n, sɛ like nga e yo’n, ɔ jɔman Zoova klun’n, ɔ fata kɛ e yaci i yolɛ. I sɔ yɛ Pɔlu waan e yo-ɔ. Ɔ seli kɛ: “An yaci sa sɔ’n kwlaa.” É wá kán sa sɔ’m be nun nɲɔn be ndɛ. Be yɛle bla nin bian kunndɛlɛ, nin sa tɛtɛ yolɛ’n.—An kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:5-9 nun.\n6, 7. (a) ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mɛnnin i niaan Klistfuɛ mun mɔ i su falɛ’n timan pɔpɔ-ɔ? (b) ?Sa tɛ benin yɛ Sakura yoli i laa-ɔ? (c) ?Ngue ti yɛ ɔ kwla kacili i nzuɛn’n niɔn?\n6 Bla nin bian kunndɛlɛ. Bla nin bian kunndɛlɛ mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n, i wie yɛle yasua nin bla mɔ b’a jaman awa ja su, mɔ sanngɛ be si sua’n. Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ be “wla” be “asiɛ’n su wa nzuɛn’n be ase.” Nzuɛn sɔ’n i wie yɛle bla nin bian kunndɛlɛ’n. Ɔ fata kɛ e mian e ɲin naan e konvi w’a sɔman sa tɛ sɔ’n i kaan sa. I sɔ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, e kwla yo sɔ.\n7 Be flɛ Zapɔn lɔ aniaan bla kun kɛ Sakura. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) I nun m’ɔ ti talua kan’n, ɔ wun kɛ sran fi fɛmɛn i wun mɛntɛnmɛn i. Yɛ i klun jɔman. Kɛ ɔ ɲannin afuɛ 15, ɔ nin yasua sunman be sili sua. Yɛ ɔ tuli kuɛ kpɛ nsan. Ɔ seli kɛ: “I bo bolɛ nun’n, kɛ e nin yasua mun e si sua’n, n bu i kɛ min ndɛ lo be naan be klo min. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, kɛ e nin yasua mun e si sua’n, min wla’n guaman ase.” Sakura yoli sɔ lele ɔ ɲannin afuɛ 23. Zoova i Lalofuɛ’m be wa kleli i Biblu’n nun like. Like ng’ɔ suannin’n, ɔ yoli i fɛ. Zoova fanngan nun’n, ɔ wlɛli i nzuɛn tɛ’n i ase. Yɛ ɲannzuɛn w’a kunmɛn i kun. Kɛ é sé yɛ’n, Sakura ti titi atin bofuɛ. Ɔ bumɛn i kɛ sran fi fɛmɛn i wun mɛntɛnmɛn i kun. Ɔ seli kɛ: “Kɛ cɛn kwlakwla n wun kɛ Zoova klo min’n, i sɔ’n yo min fɛ dan.”\nLIKE NGA SRAN KUN YÓ NAAN W’A WLA SA TƐTƐ YOLƐ’N I ASE’N\n8. ?Sa benin wie mun yɛ sɛ e yo be’n, Ɲanmiɛn su buman e sran kpa-ɔ?\n8 Sa tɛtɛ yolɛ. Sa tɛtɛ yolɛ mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n, nɛ́n i ngunmin yɛle bla nin bian kunndɛlɛ’n. I wie yɛle siklɛti nɔnlɛ nin aɔwi tɛtɛ dilɛ’n. (2 Korɛntfuɛ Mun 7:1; Efɛzfuɛ Mun 5:3, 4) I wie ekun yɛle sa tɛ nga sran’m be yo nvialiɛ nun’n. Yɛle kɛ, be kanngan fluwa m’ɔ kan bla nin bian kunndɛlɛ ndɛ’n be nun. Annzɛ be nian bla nin bian nna nga be fa fite nzra nun’n. Be nga be yo i sɔ sa mun’n, be konvi kwla sɔ ɲannzuɛn sa mun. I wie yɛle kɛ, be kwla kan be yasua annzɛ be bla lika’n i nun ngowa. (Kolɔsfuɛ Mun 3:5) *—An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.\n9. ?Kɛ sran kun i ‘konvi sɔ ɲannzuɛn sa mun’n,’ sa benin yɛ ɔ kwla ju-ɔ?\n9 Sran nga be nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun titi’n, be ‘konvi sɔ ɲannzuɛn sa mun.’ Yɛ be kwla yo bian annzɛ bla kunndɛfuɛ. Fluwa sifuɛ’m be waan be nga be nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, be ti kɛ drɔgi nɔnfuɛ nin nzanbɔɛfuɛ mun sa. Kɛ ɔ yo naan be yaci i sɔ like’n, ɔ timan pɔpɔ. Ɔ maan, sɛ bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ’n i bo’n guaman kpa’n, ɔ boman e nuan. Be nga be yo i sɔ sa’n, wie liɛ’n ɲannzuɛn kun be, yɛ be junman’n su lɔ’n, be diman junman kpa. Asa ekun’n, be nin be awlofuɛ’m be afiɛn sɛman. Annzɛ kusu, be nin be yi’n annzɛ be wun’n be yra. Sran wie’m be kun be wun bɔbɔ. Kɛ bian kun yacili bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ m’ɔ dili afuɛ kun’n, ɔ seli kɛ ɔ bu i wun sran siɛn’n.\n10. ?Ngue ti yɛ Ribeiro yacili bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ-ɔ?\n10 Sran wie’m be o lɛ’n, kɛ ɔ yo naan be yaci bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ’n, ɔ yoli kekle. Sanngɛ, be kwla yoli sɔ. I wie yɛle bian kun m’ɔ tran Blezili lɔ’n i liɛ’n. Be flɛ i kɛ Ribeiro. I gbanflɛn nun’n, ɔ jasoli i si nin i nin be awlo lɔ. Kpɛkun, ɔ ko dili junman lika kun mɔ be fa fluwa nvuɛn’m be yi like uflɛ’n i nun. Cɛn kun’n, ɔ wunnin fluwa wie mɔ be kle bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n. Kpɛkun, ɔ niannin be nun. Ɔ seli kɛ: “Bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ’n kacili min nzuɛn blɛblɛblɛ. Kɛ n kɔ awlo’n, wie liɛ’n, n kunndɛ kɛ min soman’n fite ndɛndɛ naan n nian video m’ɔ kle bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n.” Cɛn kun’n, Ribeiro i junman su lɔ’n, ɔ wunnin fluwa nga be flɛ i kɛ Wafa nga awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ’n. Ɔ kanngannin nun. Yɛ i nun ndɛ’n yoli i fɛ. I sɔ’n ti, ɔ ko wunnin Zoova i Lalofuɛ’m be wun naan be kle i Biblu’n nun like. Sanngɛ, ɔ cɛli kpa naan Ribeiro w’a yaci bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ. ?Ngue ti yɛ ɔ kwla yoli sɔ-ɔ? Ɔ seli kɛ: “N srɛli Ɲanmiɛn, yɛ n buli Biblu’n nun like nga n suɛnnin’n i su akunndan. Asa ekun’n, n wunnin kɛ Ɲanmiɛn i nzuɛn’n ti kpa dan. I sɔ’n ti, n kloli i n trali bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ’n.” Biblu’n nun like nga Ribeiro suannin’n, ɔ nin Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun ti’n, ɔ kacili i nzuɛn’n. Ɔ maan, be yoli i batɛmun. Kɛ é sé yɛ’n, ɔ ti asɔnun kpɛnngbɛn.\nMaan e klo Zoova kpa yɛ e kpɔ sa tɛ’n.\n11. ?Ngue yɛ sran kun yó naan w’a nianman bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n niɔn?\n11 Nán Biblu’n nun like mɔ Ribeiro suannin’n, i ngunmin ti yɛ ɔ kwla yacili bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ-ɔ. Ɔ buli Biblu’n nun like ng’ɔ suannin’n i su akunndan kpa. Yɛ ndɛ’n wluwluli i wun. Asa ekun’n, ɔ srɛli Zoova kɛ ɔ ukɛ i. I kwlaa sɔ’n ti, Ribeiro kloli Zoova kpa. Yɛ ɔ yacili bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n i nianlɛ. Sɛ e kusu e klo Zoova naan e kpɔ sa tɛ’n, e su nianman bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n.—An kanngan Jue Mun 97:10 nun.\nMAAN E WLA YA FALƐ’N NIN SRAN WUN SACILƐ, NIN ATO BUALƐ’N BE ASE\n12. ?Ngue ti yɛ Sitefɛnin kwla wlali ya falɛ’n nin ndɛ tɛtɛ kanlɛ’n be ase-ɔ?\n12 Sran wie’m be fa ya ndɛndɛ. Yɛ be kan be wiengu’m be ndɛ tɛtɛ. Be ayeliɛ sɔ’n ti, be awlofuɛ’m be wunman be wun fɛ. Be flɛ siɛ kun kɛ Sitefɛnin. Ɔ tran Ɔstrali. I awlɛn ti fufu. Yɛ ndɛ tɛtɛ’m be fite i nuan. Ɔ fa sa kanngan kwlaa i su ya. I waan: “E nin min yi e tili nun kpɛ nsan. Yɛ e kunndɛli kɛ é yrá.” Sanngɛ i sin’n, Zoova i Lalofuɛ’m be kleli be Biblu’n nun like. ?Kɛ Sitefɛnin miɛnnin i ɲin nantili like ng’ɔ suannin’n su’n, wafa sɛ yɛ i bo guali-ɔ? Ɔ seli kɛ: “I nun mɔ n nin a siman Zoova’n, n fa ya ndɛndɛ. Cɛn kwlaa n ti kɛ bɔmbu m’ɔ su wa tɛ’n sa. Sanngɛ siɛn’n, e nin min awlofuɛ mun e tran fɛfɛ. Zoova fanngan nun’n, min wla gua ase.” Andɛ’n, Sitefɛnin ti asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ. Yɛ i yi’n ti titi atin bofuɛ w’a di afuɛ kpanngban. I asɔnun kpɛnngbɛn’m be se kɛ: “Sitefɛnin ti sran diin. Yɛ ɔ ti sran wakawaka. Asa ekun’n, ɔ ti wun ase kanfuɛ.” Be seli ekun kɛ be nin a wunman kɛ w’a fa ya le. Sitefɛnin si kɛ nɛ́n i bɔbɔ i fanngan nun ti yɛ ɔ kwla fali nzuɛn uflɛ-ɔ. Ɔ seli kɛ: “N fali min wun wlali Zoova sa nun naan ɔ uka min. Sɛ m’an yoman sɔ’n, nn i kwlaa sɔ’n w’a yoman ye.”\n13. (a) ?Ngue ti yɛ ya falɛ’n ti tɛ-ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Biblu’n man e-ɔ?\n13 Biblu’n se kɛ e wla awlɛn fufu’n, nin ndɛnngan’n, nin sran wun sacilɛ’n, be ase. (Efɛzfuɛ Mun 4:31) I sɔ ayeliɛ’n kpɛ utre ba. Andɛ’n, sran kpanngban be bu i kɛ sɛ sran kun fa ya’n, annzɛ ɔ di utre’n, ɔ ti su. Sanngɛ, i sɔ’n saci e Yifuɛ’n i dunman. I sɔ’n ti, aniaan nga be ti i sɔfuɛ laa’n, be fali nzuɛn uflɛ.—An kanngan Jue Mun 37:8-11 nun.\n14. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sran ng’ɔ klo utre’n, ɔ kwla yo wɛtɛɛfuɛ-ɔ?\n14 Be flɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun kɛ Ansi. Ɔ tran Ɔstrali. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be lika siesiefuɛ’n seli kɛ: “Ɔ ti wɛtɛɛfuɛ dan, yɛ i tranlɛ yo fɛ.” Sanngɛ, Ansi timan sɔ laa. I gbanflɛn nun’n, ɔ nɔn nzan dan. Kpɛkun, ɔ di utre. Kɛ cɛn kun ɔ nɔnnin nzan boli’n, ɔ fali ya dan kpa. Ɔ maan, ɔ kunnin i soman’n. Be wlɛli i bisua naan ɔ di lɔ afuɛ 20. Ɔ nin i sɔ ngba’n, w’a kacimɛn i nzuɛn’n. I nin’n seli asɔnun kpɛnngbɛn kun kɛ ɔ ko niɛn i osu. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ansi boli Biblu’n nun like suanlɛ bo. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ɔ yo naan n wla min nzuɛn tɛ’n i ase’n, w’a yoman pɔpɔ. Sanngɛ, Biblu’n nun ndɛ mma nga be ukali min’n, i kun yɛle Ezai 55:7. Ɔ se kɛ: ‘Maan sran ng’ɔ bu-man Nyanmiɛn nin i ndɛ’n be like fi’n, ɔ yaci i atin tɛ’n i su falɛ.’ Kun ekun yɛle 1 Korɛntfuɛ Mun 6:11 m’ɔ kan sran wie mɔ be wlali be nzuɛn tɛ’n i ase’n, be ndɛ’n. Ɔ se kɛ: ‘Kɛ laa amun nun sran wie’m be ti sɔ-ɔ.’ Zoova trɛli i awlɛn min wun afuɛ kpanngban kpa. I wawɛ’n i fanngan nun’n, n kwla fali nzuɛn uflɛ.” Be yoli Ansi i batɛmun bisua lɔ. Kɛ ɔ dili bisua afuɛ 17 nin sin’n, be yacili i nun. Ɔ seli kɛ: “Zoova sili min aunnvuɛ, yɛ ɔ yacili sa nga n yoli’n cɛli min. I sɔ’n ti, ń lɛ́ i ase lele.”\n15. (a) ?Nzuɛn tɛ kun ekun m’ɔ fata kɛ e wlɛ i ase’n, yɛle benin? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ Biblu’n man e-ɔ?\n15 Nzuɛn tɛ kun ekun m’ɔ fata kɛ e wlɛ i ase’n, yɛle ato bualɛ’n. Sran kpanngban be bua ato naan b’a tuaman be lapo’n. Annzɛ be bua ato naan b’a tuman be fɔ. Sanngɛ, Ɲanmiɛn Zoova “ buaman ato.” (Jue Mun 31:5) I sɔ’n ti, ɔ se i sufuɛ mun kɛ nán be “bua ato.” Sanngɛ, maan be “di nanwlɛ.” (Efɛzfuɛ Mun 4:25; Kolɔsfuɛ Mun 3:9) Kannzɛ e ɲin blo sɛ’n, maan e di nanwlɛ titi.—Nyanndra Mun 6:16-19.\nLIKE NGA TI YƐ BE KWLA WLALI BE NZUƐN TƐ’N I ASE’N\n16. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla wla e nzuɛn tɛ’n i ase-ɔ?\n16 E bɔbɔ e fanngan nun e kwlá wlaman e nzuɛn tɛ’n i ase. Sakura nin Ribeiro nin Sitefɛnin, ɔ nin Ansi be miannin be ɲin kpa naan b’a kwla wla be nzuɛn tɛ’n i ase. Sanngɛ, Ɲanmiɛn Ndɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn wawɛ’n ti yɛ be kwla yoli sɔ-ɔ. (Lik 11:13; Ebre Mun 4:12) Sɛ e waan é wlá e nzuɛn tɛ’n i ase’n, maan e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla, yɛ e bu su akunndan. Asa ekun’n, maan e srɛ Ɲanmiɛn naan e yo ngwlɛlɛfuɛ, naan ɔ man e wunmiɛn naan e nanti like nga e suan’n su. (Zozie 1:8; Jue Mun 119:97; 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17) Asa ekun’n, kɛ e siesie e wun naan y’a wɔ aɲia’m be bo’n, e wun wafa nga e kwla nanti Ɲanmiɛn Ndɛ’n su’n i wlɛ kpa. Kpɛkun, Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n suan e bo. (Ebre Mun 10:24, 25) Zoova i anuannzɛ’n man e ninnge kpanngban wie mun ekun naan y’a kwla su Zoova kpa. I wie yɛle fluwa kɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n sa, nin JW televiziɔn, ɔ nin JW Library, ɔ nin jw.org. Nán e ɲin kpa ninnge sɔ’m be su.—Lik 12:42.\n?Ngue yɛ é yó naan y’a wla e nzuɛn tɛ’n i ase-ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 16 nun.)\n17. ?Ngue yɛ é wá wún i like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n nun-ɔn?\n17 Like suanlɛ nga nun’n, e wunnin nzuɛn tɛ wie m’ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be wla be ase naan Zoova klun w’a jɔ be wun’n. Sanngɛ, like kun ekun o lɛ m’ɔ fata kɛ e yo-ɔ. Yɛle kɛ sa tɛ mɔ e wlɛli i ase’n, maan e mian e ɲin naan y’a yomɛn i ekun. Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n, é wá wún wafa nga e kwla yo sɔ’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Be kacili sran wie’m be dunman’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 An nian fluwa Les jeunes s’interrogent—Réponses pratiques, volume 1, i ndɛ tre 25 nun.\nE wla e nzuɛn laa’n i ase: I nun mɔ e siman Zoova’n, e bu akunndan tɛtɛ, e kan ndɛ tɛtɛ, yɛ e yo sa tɛtɛ. Siɛn mɔ e si i’n, e kpɔ sa tɛ’n. I sɔ’n ti, e wla sa tɛtɛ nga e yo be laa’n be ase. E yo sɔ naan Zoova klun jɔ e wun.


Ebre Mun 13 | Online Bible | New World Translation\nEbre Mun 13:1-25\nAfɔtuɛ manlɛ kasiɛn, ɔ nin aniaan’m be like yolɛ kasiɛn (1-25)\nMaan amun sɔ sran nun titi (2)\nMaan sran’m be bu aja’n i like dan (4)\nMaan amun ɲin yi be nga be kle amun atin’n (7, 17)\nMaan Ɲanmiɛn manmanlɛ’n yo kɛ tɛ yɛ e su yi e mɛn i sa (15, 16)\n13 Maan amun klo amun wun kɛ sran kun nin i niaan sa titi. 2 Maan amun sɔ sran nun* titi. Afin sran wie’m be yoli sɔ, yɛ be sɔli anzi’m be nun b’a siman nun. 3 Nán an wla fi be nga be o bisua’n* be su. An yo kɛ amun bɔbɔ amun nin be o bisua lɔ sa. Yɛ nán amun wla fi be nga be yo be tɛtɛ’n be su. Afin amun bɔbɔ amun te o asiɛ’n su wa.* 4 Maan sran’m be kwlaa be bu aja’n i like dan. Yɛ maan be nga be o aja nun’n, be aja’n yo sanwun titi. Afin Ɲanmiɛn wá bú be nga be kunndɛ bian nin bla sukusuku mɔ be yo i wunsu ɲannzuɛn sa mun’n,* ɔ nin be nga be kunndɛ bian be wun bo annzɛ bla be yi bo’n be fɔ. 5 Nán amun klo sika. Maan like nga amun le i dɔ nga su’n, ɔ ju amun. Afin ɔ seli kɛ: “N su yiman wɔ ase le, yɛ n su yaciman wɔ le.” 6 I sɔ’n ti’n, e le wunmiɛn e se kɛ: “Zoova ti min ukafuɛ. Ɔ maan srɛ kunman min. ?Ngue yɛ klɔ sran kwla yo min-ɔn?” 7 Maan amun bu be nga be kle amun atin mɔ be kannin Ɲanmiɛn ndɛ be kleli amun’n, be akunndan. An fa amun ɲin sie be ayeliɛ’n i agualiɛ’n su, yɛ an lafi Ɲanmiɛn su kɛ be sa. 8 Zezi Klisi kaciman. Kɛ ɔ fa ti laa’n, ɔ ti sɔ andɛ, yɛ ɔ́ ká sɔ tititi. 9 Nán maan like wafawafa nga sran’m be kle’n, m’ɔ nin e liɛ’n timan kun’n, ɔ yo maan amun mlin. Afin sɛ ye mɔ Ɲanmiɛn yo e’n ti’n e tra e awlɛn kpa’n, ɔ ti kpa tra aliɛ su mmla’m be su nantilɛ’n. Afin be nga mmla sɔ’m be ti be cinnjin’n be ɲanman su ye. 10 E le tɛ yiwlɛ kun. Be nga be di junman Ɲanmiɛn i tannin sua’n nun lɔ’n be leman atin be diman like ng’ɔ o su’n. 11 Afin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n fa nnɛn’m be mmoja’n wlu lika m’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n i nun lɔ, ɔ fa yi sa tɛ’n i ti tɛ. Kpɛkun be yra nnɛn mun ngblaliɛ’n i sin lɔ. 12 Ɔ maan Zezi kusu wunnin ɲrɛnnɛn klɔ’n i sin lɔ naan ɔ́ fɛ́ i mmoja’n yó sran’m be sanwun. 13 I sɔ’n ti’n, maan e kusu e ko to i ngblaliɛ’n i sin lɔ naan ɲannzuɛn ng’ɔ wunnin i’n, e wun wie. 14 Afin e leman klɔ kpa kun wa m’ɔ́ ká lɛ-ɔ. I sɔ’n ti’n, e ɲin o klɔ nga cɛn wie lele bé kplán’n i sin kpa. 15 Zezi ti’n, maan e manman Ɲanmiɛn titi. Maan ɔ yo kɛ tɛ yɛ e su yi e mɛn i sa. Maan e bo i dunman’n naan sran’m be ti. 16 Asa ekun’n, nán an wla fi sa kpa yolɛ’n su. Kpɛkun like nga an le i’n, an man amun wiengu wie. Afin ayeliɛ sɔ mun yɛ Ɲanmiɛn klo be-ɔ. Ɔ ti kɛ tɛ yɛ e su yi e mɛn i sa. 17 Maan amun ɲin yi be nga be kle amun atin’n, yɛ amun lo amun wun man be. Afin be nian amun su, yɛ bé wá kán be junman’n i su ndɛ klé Ɲanmiɛn. Maan amun yo naan be di junman sɔ’n aklunjuɛ su, nán maan be kplin. Ɔ timɛn i ti’n, i bo su guaman kpa manman amun. 18 Amun srɛ Ɲanmiɛn man e titi. Afin e si e klun lɔ weiin kɛ y’a yoman sa fi. Yɛ e klo kɛ e nzuɛn’n yo kpa blɛ kwlaa nun. 19 Sanngɛ ń sé amun kpa kɛ amun srɛ Ɲanmiɛn naan m’an kwla ko nian amun osu koko nga nun. 20 Ɲanmiɛn m’ɔ yo maan sran di alaje’n, m’ɔ cɛnnin e Min Zezi m’ɔ ti bua tafuɛ danfuɛ’n, mɔ i mmoja’n ti’n Ɲanmiɛn nin klɔ sran’m be trali aenguɛ m’ɔ su saciman le’n, 21 ɔ man amun like kpa kwlaa naan amun yo i klun sa’n. Maan ɔ uka e naan Zezi Klisi i dunman nun’n, e yo like ng’ɔ yo i fɛ’n. Maan manmanlɛ’n yo i liɛ tititi. Maan ɔ yo sɔ. 22 Siɛn’n, ń srɛ́ amun kɛ amun sɔ ndɛ m’ɔ wla fanngan mɔ n kan kleli amun yɛ’n nun kpa. Afin ndɛ nga n klɛli amun’n w’a sɔnman. 23 Min waan ń kán klé amun kɛ b’a yaci e niaan bian Timote nun. Ɔ maan sɛ ɔ to min wa koko nga nun’n, e nin i é kó nían amun osu. 24 Ń yó be kwlaa nga be kle amun atin’n nin Ɲanmiɛn i sran’m be kwlaa be like. Be nga be o Itali wa’n bé yó amun like. 25 Maan Ɲanmiɛn yo amun kwlaa amun ye.\n^ Be kwla se ekun kɛ “yo aofuɛ’m be ye.”\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be nga b’a ci be’n.\n^ Annzɛ “maan ɔ yo kɛ amun nin be yɛ be fɛ-ɔ.”\nEbre Mun 13


Titi 3 | Online Bible | New World Translation\nMaan be lo be wun (1-3)\nMaan e siesie e wun naan e yo sa kpa (4-8)\nKpalo finfin ndɛ mun, yɛ nán kle like m’ɔ timan su’n (9-11)\nTiti i afɔtuɛ manlɛ nin aniaan’m be like yolɛ (12-15)\n3 Kpɛn be wla kɛ be lo be wun man mɛn siefuɛ mun nin be nga be le kwlalɛ’n, yɛ be ɲin yi be. Sa kpa kwlaa nga be se be kɛ be yo’n, maan be yo. 2 Nán maan be kan sran wun ndɛ tɛ, nán be klo utre. Nán maan be like yolɛ yo ya, maan be nin sran’m be kwlaa be tranlɛ nun’n be yo wɛtɛɛfuɛ. 3 Afin laa e kusu e ti sinnglinfuɛ, e ti ɲin keklefuɛ, e fa atin tɛ’n su, e ti ninnge fanunfanun mɔ e konvi sɔ be’n nin ninnge nga be yo e fɛ’n, be kanga. E ti klunwifuɛ, e ti aɲinkplifuɛ, e ti sran tɛ kpa, e kpɔ e wiengu. 4 Sanngɛ e Defuɛ Ɲanmiɛn yili i aklunye’n nin i sran klolɛ’n i nglo klɔ sran’m be lika 5 naan w’a de e. I sɔ yolɛ’n nun’n, ɔ wunnzinnin e, ɔ maan e ɲannin nguan. Kpɛkun ɔ fɛli i wawɛ’n boli e uflɛ. (Nán sa kpa nga e yoli be’n be ti yɛ ɔ yoli sɔ-ɔ. Sanngɛ aunnvuɛ m’ɔ si e’n, i ti-ɔ.) 6 Ɔ sinnin e Defuɛ Zezi Klisi i lika fɛli i wawɛ sɔ’n mannin e klun ufue su, 7 naan sran sɔ’n i aklunye dan’n ti’n be bu e sran kpa, naan e ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ mɔ e wla o su’n. 8 Ndɛ sɔ’m be ti nanwlɛ, yɛ n klo kɛ a kan be titi naan a jran be su kpa. I liɛ’n, be nga be lafili Ɲanmiɛn su’n be akunndan’n trán ndɛ sɔ’m be su, kpɛkun bé yó sa kpa titi. Ninnge sɔ’m be ti kpa, yɛ be yo sran ye. 9 Sanngɛ kpalo ndɛ finfin mun nin be nannan’m be finwlɛ’n i su akplowa silɛ’n nin ndɛnngan’n, ɔ nin Mmla’n i su akplowa silɛ’n. Afin be yoman sa fi ye. 10 Asa ekun’n, sɛ sran kun kle like m’ɔ timan su’n, sɛ a tu i fɔ kpɛ kun, kpɛ nɲɔn naan ɔ faman’n, nán fa ɔ wun mɛntɛn i kun. 11 Afin sran sɔ’n w’a yaci atin’n, yɛ w’a yo sa tɛ, kpɛkun w’a bu i bɔbɔ i wun fɔ. 12 Ń má súnman Aatemasi annzɛ Tisiki ɔ wun lɔ. Mian ɔ ɲin to min Nikopolisi lɔ, afin lɔ yɛ n kunndɛ kɛ ń trán ayrɛ blɛ’n nun-ɔn. 13 Nian Zenasi m’ɔ si Mmla’n i kpa’n nin Apolɔsu be lika kpa naan kɛ bé tú ajalɛ’n, be sa w’a mianman like fi wun. 14 Sanngɛ maan e niaan’m be suan sa kpa yolɛ cɛn kwlaa naan sɛ lika’n tɔ cinnjin’n, b’a kwla uka sran. I liɛ’n, bé yó sa kpakpa. 15 Be kwlaa nga be nin min o wa’n, bé yó ɔ like. Ń yó be nga be lafi Ɲanmiɛn su mɔ be klo e’n, be like. Maan Ɲanmiɛn yo amun kwlaa amun ye.


?Kuɛ tulɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? ?Kuɛ tulɛ’n ti sa tɛ yolɛ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aamenin (Wia atɔliɛ lɔ liɛ'n) Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Aleman bobo aniɛn'n Aluu Amariki Amlɛnkɛn bobo aniɛn'n Angle Angola bobo aniɛn Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Baskii Basku Bataka (Toba) Biaki Bikɔlu Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Dangme Danois Ebre Ekuatɛɛ bobo aniɛn'n Eve Fanti Fiji Frafra Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Glɛki Gunnun Hindi (Roman) Iban Ibanag Igbo Ikrɛnin Ili Salomɔn Pijinin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Itali bobo aniɛn'n Izbɛki Javanese Kabuverdianu Kacɛn Kanada Kanbɔji aniɛn'n Karen (S'gaw) Katalan Kazaki Kecua (Ayakuco) Kecua (Bolivi) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinbundu Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kleɔlu Reiniɔn Klowati Kore aniɛn'n Kore bobo aniɛn'n Kosa Kuaniama Kuice Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji (Siriliki) Kyangonde Kɔngo Langue des signes brésilienne Letɔn Lingala Lio Litianin Livale Luganda Malagasi Malawi bobo aniɛn'n Malayalamun Malti Malɛ Mamun Mapudungun Maseduanin Maya Miama Mingrelian Mizo Mɔngoli Mɛkisiki bobo aniɛn'n Nauatɔlu (Uasteka) Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nianeka Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Okpe Oromo Osɛti Otɛtɛla Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Papiamɛnto (Aruba) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Peruvi bobo aniɛ'n Pidgin (West Africa) Polɔɲin Polɔɲin bobo aniɛn'n Portugais Punjabi (Roman) Pɔɔtigali Pɛɛsi Quichua (Imbabura) Quichua (Tena) Rarotɔngan Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Rutoro Samoan Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sesoto (Afriki di Sidi) Sesoto (Lesoto) Sili Bobo aniɛn'n Silozi Sinala Sinianja Sinnin (Aka) Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Siyao Slovaki Slovenin Sona Sranantɔngo Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɔlu Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Tajiki Talian Tamulu Tandroy Taraskan Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tirkimenin Tisɔnga Tizɔtzili Tizɛltali Tojolabali Tswana Tui Tuvalu Tɔngan Uarɛ-Uarɛ Uzbek (Roman) Valencian Venezuela bobo aniɛn'n Viɛtinamun Volaitsa Vɛnda Wawle Yoruba Zapotec (Lacigiri) Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zapɔn bobo aniɛn'n Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) uudu Ɔngli Ɛndi Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsipaɲɔlu bobo aniɛn'n Ɛsitonin\n?Kuɛ tulɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nBiblu’n kanman kuɛ tulɛ’n i ndɛ sa trele. Sanngɛ Biblu’n nun ndɛ kpanngban be kle wafa nga Ɲanmiɛn bu klɔ sran’m be nguan’n, ɔ nin wafa ng’ɔ bu ba ng’ɔ te o i nin kun sɛ’n nun’n i nguan’n.\nNguan’n fin Ɲanmiɛn. (Bo Bolɛ 9:6; Jue Mun 36:9) Ɲanmiɛn ɲrun’n, nguan’n ti cinnjin kpa. Ba bɔbɔ ng’ɔ te o i nin i kun sɛ’n nun’n i nguan’n ti cinnjin. Ɔ maan sɛ sran kun i ɲinfu ɔ kun ba kun m’ɔ te o i nin i kun sɛ’n nun’n, nn w’a kun sran.\nMmla nga Ɲanmiɛn fa mannin Izraɛlifuɛ mun’n se kɛ: “Sɛ yasua wie’m bé dí utre naan be si bla kun m’ɔ ti wunnzɛfuɛ’n, sɛ i ba wulɛ cɛn nin-a juman naan ɔ wu ba’n, kannzɛ wie ndɛ w’a baman nun’n, ɔ fata kɛ sran ng’ɔ yoli sa’n ɔ yi like nga bla’n i wun’n ɔ se i kɛ ɔ yi’n. Maan ɔ yi like sɔ’n jɔlɛ difuɛ’m be ɲrun. Sanngɛ sɛ wie ndɛ ba nun’n, ɔ fata kɛ be kun sran kunfuɛ’n wie.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 21:22, 23, * NWT.\n?Blɛ benin nun yɛ klɔ sran i nguan’n bo i bo-ɔ?\n?Sɛ sran kun tuli kuɛ laa’n, Ɲanmiɛn kwla yaci sa sɔ’n cɛ i?\n?Sɛ niɛn’n annzɛ ba ng’ɔ o i ku sɛ’n nun’n i nguan o wie nuan naan be tu kuɛ’n i sɔ’n ti tɛ?\nƝanmiɛn ɲrun’n, kɛ bla kun fa kuɛ cɛ’n, nn ba’n i nguan’n w’a bo i bo. Biblu m’ɔ ti Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n i nun’n, Ɲanmiɛn kle kɛ ba m’ɔ te o i nin i ku sɛ’n nun’n, ɔ ti sran. Maan e fa e ɲin e sie i ndɛ nga’m be su. Be kle kɛ Ɲanmiɛn ɲrun’n, ba ng’ɔ te o i nin ku sɛ’n nun’n, ɔ nin ba nga b’a wu i’n be ti kun.\nƝanmiɛn wawɛ’n maan Famiɛn Davidi seli Ɲanmiɛn kɛ: “I nun bɔ n tɛ yo mmoja bɔbɔ’n, ɔ nyin ta min.” (Jue Mun 139:16) Ɔ maan ka naan b’a wu Davidi bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn ɲrun’n ɔ ti sran.\nAsa ekun’n, ka naan b’a wu Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremi’n, Ɲanmiɛn si kɛ ɔ́ wá yó like cinnjin kpa kun. Ɲanmiɛn seli i kɛ: “N si wɔ kwlaa naan m’an siesie wɔ ɔ nin klun lɔ. N fali wɔ n sieli i ngunmin kwlaa naan b’a wu wɔ. N dun mmua n sieli wɔ kɛ a ijɔ min nuan kle nvle-nvle mun.”—Zeremi 1:5.\nLiki m’ɔ klɛli Biblu’n i nun fluwa kun’n, m’ɔ ti dɔɔtrɔ’n, ɔ fali Glɛki nun ndɛ mma kunngba’n ɔ fa kannin ba kun m’ɔ te o i nin i ku sɛ’n nun’n, ɔ nin ba kun mɔ b’a wu i’n, be ndɛ.—Liki 1:41; 2:12, 16.\nBe nga be tuli kuɛ’n, Ɲanmiɛn kwla yaci be wun sa’n cɛ be. Sɛ siɛn’n be bu nguan’n kɛ nga Ɲanmiɛn fa bu i’n sa’n, ɔ fataman be akunndan’n bu be fɔ kun. “Zoova klun ti ufue, ɔ si aunnvuɛ . . . Ɔ yo maan e nin e sa tɛ mun ye afiɛn’n ti nun kɛ wia afiliɛ’n nin wia atɔliɛ’n be afiɛn’n ti nun ju’n sa.” * (Jue Mun 103:8-12) Be kwlaa nga be yoli sa tɛ laa’n, mɔ be kacili be nzuɛn’n, sɛ bɔbɔ be tuli kuɛ-o, Zoova yaci be sa tɛ’n cɛ be.—Jue Mun 86:5.\nKɛ e fa e ɲin e sie i ndɛ nga Biblu’n kɛn i ba m’ɔ te o i nin i ku sɛ’n nun su’n, e wun kɛ kannzɛ bɔbɔ sa kekle kwla ɲan niɛn’n annzɛ ba’n, nɛ́n i sɔ’n ti yɛ bé sé kɛ be tu kuɛ’n niɔn.\nWie liɛ’n, kɛ bla’n wú ba’n kekle tɔ. Ɔ maan ɔ fata kɛ be de niɛn’n nin ba’n be nun kun. I sɔ sa’n juman titi. ?Sanngɛ sɛ i sɔ sa’n ju’n, be nun oninfuɛ’n yɛ bé dé i-ɔ? Be nga sa sɔ’n tɔ be su’n, be bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ be kle sran ng’ɔ fata kɛ be di i’n niɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Wafa nga be klɛli mmla sɔ mɔ be fa mannin Izraɛlifuɛ mun’n Biblu wie’m be nun’n, ɔ kle kɛ bla’n i nguan’n yɛ ɔ ti cinnjin-ɔn, naan ba m’ɔ o i klun lɔ’n i liɛ’n timan cinnjin. Sanngɛ wafa nga laa’n be klɛli ndɛ’n Ebre nun’n, ɔ kle kɛ sɛ niɛn’n yɛ ɔ wu-o, sɛ ba’n nin-o, i kwlaa ti sran kunlɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 15 Ɲanmiɛn dunman’n yɛle Zoova, ɔ o Biblu’n nun.—Jue Mun 83:18.\nNinnge yolɛ wafa Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\nFa man sran Fa man sran ?Kuɛ tulɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?


?E bɔbɔ e wun klolɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn? ?Kɛ be se kɛ be klo be bɔbɔ be wun’n, i bo’n yɛle benin?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Abukazi Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Angola bobo aniɛn Arabu Arabu (Liban) Ausa Azeri Baskii Bataka (Toba) Bilgari Bisilama Blɔfuɛ Dangme Danois Ebre Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Gali Glɛki Gunnun Hmong (White) Iban Igbo Ikrɛnin Iligainɔn Iloko Isibɛnba Isilandi Isoko Itali Izbɛki Kanada Kanbɔji aniɛn'n Katalan Kazaki Kazaki (Arabu) Kecua (Ayakuco) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kirgizi Kiribati Kirundi Kisɔnge Klowati Kore aniɛn'n Kosa Kuaniama Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kuude Kuumanji (Siriliki) Kyangonde Lingala Lio Litianin Livale Luganda Malagasi Malayalamun Malti Malɛ Manbue-Lungu Miama More Mɔngoli Ndau Ndebele (Zɛnbabue) Ndɔnga Nepali Nzɛma Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Osɛti Pangasinan Papiamiɛnto (Kurasao) Papiamɛnto (Aruba) Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Risi bobo aniɛn'n Rumanin Sango Savakano Sebuano Seisɛli Kleɔlu Sepedi Sesoto (Afriki di Sidi) Sinala Sisewa (Malawi) Situnbuka Sitɔnga Sitɔnga (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Suati Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Tataa Tchèque Telugu Tetun Dili Tiglɛnya Tiriki Tisɔnga Tivu Tizɔtzili Tswana Tui Urobo Urundu Uzbek (Roman) Valencian Viɛtinamun Vɛnda Wawle Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zapɔn Zulu Zɔɔzi sinua (Sangai) sinua (Sisuanin) sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu Ɛsitonin\n?E bɔbɔ e wun klolɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?\nBiblu’n kle kɛ, sɛ e klo e bɔbɔ e wun kɛ ɔ fata’n sa’n, ɔ ti kpa. Sran ng’ɔ klo i wun’n, ɔ niɛn i wun lika. Ɔ bu i wun sran. (Matie 10:31) Sanngɛ, Biblu’n kleman kɛ ɔ fata kɛ e bu e ngunmin e wun akunndan.\n?Wan yɛ ɔ fata kɛ e klo i tra like kwlaa-ɔ?\nƝanmiɛn yɛ ɔ fata kɛ e klo i tra like kwlaa-ɔ. Biblu’n se kɛ mmla’m be kwlaa be nun klikli’n yɛ: “Fa ɔ awlɛn’n kwlaa, klo Zoova m’ɔ ti ɔ Ɲanmiɛn’n.”—Marki 12:28-30; Mmla’n 6:5.\nMmla’n i nɲɔn su’n yɛ: “Klo ɔ wiengu kɛ a fa klo ɔ bɔbɔ wun’n sa.”—Marki 12:31; Saun Yolɛ 19:18.\nMmla trele kun nunman Biblu’n nun m’ɔ se kɛ e klo e bɔbɔ e wun-ɔn. Sanngɛ mmla’n i nɲɔn su’n se kɛ: “Klo ɔ wiengu kɛ a fa klo ɔ bɔbɔ wun’n sa.” I sɔ’n kle kɛ sɛ e klo e bɔbɔ e wun kɛ ɔ fata’n sa’n, ɔ timan tɛ.\n?Wan yɛ Zezi kloli i trali like kwlakwla-ɔ?\nZezi kleli kɛ ɔ fata kɛ e klo Ɲanmiɛn, nin e wiengu mun, yɛ maan e klo e bɔbɔ e wun kɛ ɔ nin i fata’n sa. Wafa nga e kwla yo sɔ’n ɔ kleli e wie. Ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ maan be niɛn i ayeliɛ’n su.—Zan 13:34, 35.\nZezi kloli Ɲanmiɛn Zoova trali like kwlakwla. Yɛ ɔ tuli i klun dili Ɲanmiɛn i junman’n. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ɔ ko yo naan mɛn’n nunfuɛ’m b’a si kɛ n klo Siɛ’n ti’n, like nga Siɛ’n seli min kɛ n yo’n, yɛ n nian su n yo-ɔ.”—Zan 14:31.\nZezi kloli i wiengu mun. Ɔ ukali be, i kpa bɔbɔ’n ɔ fɛli i nguan’n mannin naan be fite nun.—Matie 20:28.\nƆ kleli kɛ ɔ klo i bɔbɔ i wun wie. Yɛle kɛ, ɔ fali blɛ loli wunmiɛn. Ɔ dili aliɛ, yɛ ɔ nin i sɔnnzɔnfuɛ mun nin sran wie mun ekun mɔ be kusu be kwla kaci i sɔnnzɔnfuɛ’n, be yoli ninnge wie mun likawlɛ.—Marki 6:31, 32; Liki 5:29; Zan 2:1, 2; 12:2.\n?Sɛ e klo e wiengu mun tra e bɔbɔ e wun’n, e klun kwla jɔ?\nƐɛn. Ɲanmiɛn yili e kɛ i bɔbɔ sa. Yɛ kusu, i nzuɛn’m be nun danfuɛ’n yɛle sran klolɛ’n. (Bo Bolɛ 1:27; 1 Zan 4:8) Ɔ maan, Ɲanmiɛn yili e kɛ e klo sran. Kannzɛ bɔbɔ ɔ fata kɛ e klo e bɔbɔ e wun’n, sanngɛ sɛ e klo Ɲanmiɛn tra like kwlaa’n, naan e yo e wiengu’m be ye’n, yɛ é dí aklunjuɛ-ɔ. Biblu’n se kɛ: “Sɛ a cɛ sran like’n, ɔ klun jɔ kpa tra kɛ be cɛ wɔ like’n.”—Sa Nga Be Yoli’n 20:35.\nAndɛ’n, sran kpanngban be dun mmua bu be bɔbɔ be wun akunndan. Be bu i kɛ sɛ be yo sɔ’n, yɛ be klun jɔ́-ɔ. Sran sɔ’m be kloman be wiengu mun. Sanngɛ, fluwa sifuɛ’m be se kɛ be nga be nanti Biblu’n nun afɔtuɛ nga su’n, be wun kpaja be yɛ be klun jɔ. Ɔ se kɛ: “Nán maan sran fi bu i bɔbɔ i wun akunndan, sanngɛ maan ɔ bu i wiengu akunndan titi.”—1 Korɛntifuɛ Mun 10:24.\nKɛ e cɛ sran like’n, ɔ yo e fɛ. Ɔ yo e wiengu’m be fɛ wie. Yɛ e nin be e afiɛn mantan. ?É yó sɛ naan y’a man sran like klun ufue su?\nFa man sran Fa man sran ?E bɔbɔ e wun klolɛ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan-ɔn?