Maan e nanti Biblu’n nun like mɔ e suannin’n su\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Chiyao Chokwe Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Français Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrois Hébreu Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kannada Kazakh Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Krio Lamba Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes finnoise Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes péruvienne Letton Lhukonzo Lifu Lituanien Luganda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Marathi Maya Mixe Mongol Mooré Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Polonais Portugais Quechua (Bolivie) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Sidama Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tzotzil Télougou Ukrainien Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wolaitsa Yoruba Zandé Zapotec (de l’isthme)\n“E waan be klo sran kpa ti yɛ e tu be fɔ sɔ nin-ɔn. Klolɛ sɔ’n fin sran bɔ sa tɛ kaan sa nun-mɛn i anwlɛn’n nun, b’ɔ maan i klun titi-mɛn i’n.”—1 TIM. 1:5.\nJUE: 57, 48\n?Sɛ e kunndɛ kɛ é yó e wun ayre’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan ɔn?\n?Sɛ e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan ɔn?\n?Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, ngue yɛ é yó ɔ?\n1, 2. (a) ?Wan yɛ ɔ mannin e klun akunndan’n niɔn? (b) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e lɛ i ase dan ɔn?\nWAFA nga Ɲanmiɛn Zoova yili e’n ti’n, e kwla fa ajalɛ. Sanngɛ, Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e fa ajalɛ nga be ti kpa’n. I sɔ’n ti, ɔ yili e nin like kun. Like sɔ’n yɛle e klun akunndan’n. E klun akunndan’n ti’n, sɛ sa nga e yo’n ti kpa annzɛ ɔ ti tɛ’n, e bɔbɔ e wun i wlɛ. Sran nga i klun akunndan’n ti kpa’n, ɔ yo sa nga be ti kpa’n. E klun akunndan mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n, ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn klo e naan ɔ kunndɛ kɛ e liɛ yo ye.\n2 Sran wie’m be siman Ɲanmiɛn i mmla mun. Sanngɛ be yo sa ng’ɔ ti kpa’n, yɛ be kpɔ sa tɛ’n. (An kanngan Rɔmfuɛ Mun 2:14, 15 nun.) Be klun akunndan’n ti yɛ be kwla yo sɔ ɔ. E klun akunndan’n yo e ye dan. Sɛ Ɲanmiɛn w’a manman e klun akunndan’n, nn sa tɛtɛ nga e nin a wunman be le’n, yɛ bé yó i asiɛ’n su ɔ. E klun akunndan mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n ti’n, ɔ fata kɛ e lɛ i ase dan.\n3. ?Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, wafa sɛ yɛ e nin e niaan mun é trán asɔnun’n nun ɔn?\n3 E mɔ e ti Zoova i sufuɛ’n, e timan kɛ sran onga’m be sa. Sa ng’ɔ ti kpa’n ɔ nin ng’ɔ ti tɛ Ɲanmiɛn ɲrun’n, e kunndɛ kɛ é wún i wlɛ naan e klun akunndan’n yo kpa. Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, e bo’n kwla yo kun asɔnun’n nun. Sɛ e waan e klun akunndan’n yo kpa’n, ɔ fata kɛ e suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n. Kpɛkun, maan e klo Ɲanmiɛn i mmla mun. Yɛ maan e wun i wlɛ kɛ e bɔbɔ e kpa yolɛ ti yɛ Ɲanmiɛn mannin e mmla sɔ mun ɔn. Pɔlu seli kɛ: “E waan be klo sran kpa ti yɛ e tu be fɔ sɔ nin-ɔn. Klolɛ sɔ’n fin sran bɔ sa tɛ kaan sa nun-mɛn i anwlɛn’n nun, b’ɔ maan i klun titi-mɛn i’n, b’ɔ lafi Nyanmiɛn su sakpa’n.” (1 Tim. 1:5) Sran nga i klun akunndan’n ti kpa’n, ɔ klo Zoova yɛ ɔ lafi i su kpa. Ɔ maan, kɛ e yo like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n, e kle kɛ e klun akunndan’n ti kpa. Nanwlɛ, sran kun i nzuɛn’n yɛ ɔ yi i klun akunndan’n i nglo ɔ.\n4. ?Ngue yɛ é yó naan e klun akunndan’n w’a yo kpa ɔ?\n4 ?Ngue yɛ é yó naan e klun akunndan’n w’a yo kpa ɔ? Ɔ fata kɛ e suan Biblu’n nun like titi, yɛ e bu su akunndan. Kpɛkun, ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ suan e bo naan e nanti like nga e suan’n su. Kɛ e suan Biblu’n nun like’n, e si Ɲanmiɛn i mmla mun. Sanngɛ like ng’ɔ ti e cinnjin dan’n, yɛle kɛ e kunndɛ kɛ é sí Zoova kpa. E kunndɛ kɛ é sí like ng’ɔ klo be’n, ɔ nin ng’ɔ kloman be’n. Sɛ e si Zoova kpa’n, e klun akunndan’n yó kpa. Ɔ maan, é wún sa kpa’n nin sa tɛ’n be ngbaciɛ’n. Kpɛkun, é fá Zoova i nzuɛn’n.\n5. ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá kán be ndɛ ɔ?\n5 E tinuntinun e kwla usa e wun kɛ: ‘?Ngue yɛ ń yó naan n klun akunndan w’a yo kpa naan m’an fa ajalɛ kpa ɔ? ?Ngue yɛ ń yó naan m’an sannganman min niaan Klistfuɛ’m be akunndan ɔn? ?Sa kpa benin yɛ min klun akunndan’n kwla su m bo kɛ n yo ɔ?’ Like suanlɛ nga wá kán like nsan mɔ be nun’n, e kwla kle kɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, be ndɛ: (1) e wun ayre yolɛ’n, (2) e ɲin su yiyilɛ’n, yɛ (3) jasin fɛ’n bolɛ’n.\n6. ?Ngue yɛ aniaan wie’m be kunndɛ kɛ be kle be ɔ?\n6 Biblu’n kle e kɛ e wla sa ng’ɔ saci sran’n i ase, naan e yo ninnge mun ngwlɛlɛ su. I wie yɛle kɛ, nán e di aliɛ annzɛ e nɔn nzan tratra su. (Nya. 23:20; 2 Kor. 7:1) Kɛ e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n, tukpacɛ wie’m be tɔman e su. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, e tɔ tukpacɛ titi, yɛ e yo kpɛnngbɛn. Lika wie’m be nun’n, kɛ sran’m be tɔ tukpacɛ’n, be kɔ dɔɔtrɔ annzɛ be yo ayre uflɛ wie mun. Aniaan’m be klɛ fluwa kɔ Betɛli’m be nun naan be kle be ayre nga be kwla fa yo be wun’n. Be nun kpanngban be usa kɛ: “?Zoova i Lalofuɛ kun kwla fa ayre nga yo i wun?”\n7. ?Sɛ e kunndɛ kɛ é yó e wun ayre’n, ngue yɛ maan e kwla fa ajalɛ kun ɔn?\n7 Aniaan kun kwla usa ngwlɛlɛ afɛ naan be kle i ayre ng’ɔ ti kpa’n. Sanngɛ, i Betɛli lɔfuɛ mun o, i asɔnun kpɛnngbɛn mun o, be nun wie fi leman atin kleman Klistfuɛ kun ayre ng’ɔ fata kɛ ɔ fa yo i wun’n. (Gal. 6:5) Sanngɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla fa aniaan’n i ɲin sie i Zoova i mmla’m be su naan i bɔbɔ fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Nán amun di mmoja.” (Yol. 15:29) Mmla sɔ’n ti’n, sɛ Klistfuɛ kun tɔ tukpacɛ’n, ɔ kwlá kplinman su kɛ be mɛn i mmoja, annzɛ mmoja’n i nun ninnge cinnjin nnan’n. Sanngɛ, Klistfuɛ wie’m be kplin su kɛ be man be mmoja’n i nun ninnge kannganfuɛ mun. Wie’m be kusu, be kplinman su. * ?Sɛ e su kunndɛ kɛ é yó e wun ayre’n, Biblu’n nun afɔtuɛ benin ekun yɛ e kwla nian su e fa ajalɛ kun ɔn?\n8. ?E wun ayre yolɛ’n nun’n, afɔtuɛ benin yɛ Filipfuɛ Mun 4:5 man e ɔ?\n8 Nyanndra Mun 14:15 se kɛ: “Sran nga i bɔbɔ ɔ kwlá ukɛ-mɛn i wun’n, ɔ lafi ndɛ kwlaa nga be kan kle i’n su. Sran ng’ɔ si sa’n kusu, ɔ niɛn i ja ng’ɔ tu’n su kpa.” Tukpacɛ wie’m be o lɛ’n, be nin a wunman be ayre. Ɔ maan, sɛ sran kun fa bewanbewan ndɛ su blɔ ayre yolɛ kun kle e’n, ɔ fata kɛ e nian e wun kpa. Pɔlu seli kɛ: “Maan sran’m be kwlaa be wun kɛ an ti wɛtɛɛfuɛ [“ngwlɛlɛfuɛ,” NW].” (Fil. 4:5) Sran ng’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ’n, Zoova i klun sa yolɛ’n ti i cinnjin trɛ i wun ayre yolɛ’n. Sɛ e wun ayre yolɛ’n yɛ ɔ lo e dan’n, nn e bu e ngunmin e wun akunndan ngboko. (Fil. 2:4) Kannzɛ e yo sɛ o, saan é tɔ́ tukpacɛ cɛn kun. I sɔ’n ti, Zoova i sulɛ’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin dan ɔn.—An kanngan Filipfuɛ Mun 1:10 nun.\n?Ɔ ndɛ liɛ’n yɛ ɔ waan saan fii ɔ wiengu’m be fa su ɔ? (An nian ndɛ kpɔlɛ 9 nun.)\n9. (a) ?Sɛ e kunndɛ kɛ é yó e wun ayre’n, afɔtuɛ benin yɛ Rɔmfuɛ Mun 14:13, 19 man e ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kwla kpɛ ndɛnngan yi i asɔnun’n nun ɔn?\n9 Klistfuɛ ng’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ’n, ɔ seman kɛ i ndɛ liɛ’n su yɛ san fii i wiengu’m be fa ɔ. Abloki lɔ klɔ kun su’n, aniaan kun nin i yi’n be seli aniaan wie mun kɛ be di aliɛ wie mun naan b’a yo juejue. Aniaan wie’m be fali be ndɛ’n su. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun mɔ b’a wunman kɛ be yoli juejue’n, be fali aniaan’n nin i yi’n be wun ya. Sɛ aniaan’n nin i yi’n bé dí aliɛ wie mun, annzɛ bé nɔ́n ayre wie mun naan be yo juejue titi’n, ɔ ti be bɔbɔ be ndɛ. Sanngɛ ɔ fataman kɛ be wun ayre yolɛ’n ti’n, be kpɛ ndɛnngan be yi i asɔnun’n nun. Pɔlu blɛ su’n, Klistfuɛ nga be o Rɔmu lɔ’n, aliɛ dilɛ nin cɛn wie’m be dilɛ ti’n, be sili akplowa. I sɔ’n ti, Pɔlu seli be kɛ: “Sran wie bu kɛ cɛn’n wie ti kpa tra wie, sanngɛ wie nyrun’n, i kwlaa ti kun. I sɔ’n ti’n, maan sran kun wun like ng’ɔ yo’n i wlɛ naan w’a yo.” Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e nian e wun su naan sa nga e yo’n, w’a sannganman e wiengu’m be akunndan’n.—An Kanngan Rɔmfuɛ Mun 14:5, 13, 15, 19, 20 nun.\n10. ?Kɛ e niaan kun fa ajalɛ wie’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e kpli e di i jɔlɛ ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n10 Wie liɛ’n, kɛ aniaan kun fa ajalɛ’n, ɔ yo e kɛnsrɛn. E wunman like nga ti yɛ aniaan’n kwla fɛ i sɔ ajalɛ liɛ’n. Sanngɛ, ɔ fataman kɛ e kpli e di i jɔlɛ, annzɛ e miɛn i fii kɛ ɔ kaci i sa. Afin atrɛkpa’n, ɔ nin a wunman Ɲanmiɛn Ndɛ’n i wlɛ kpa. (1 Kor. 8:11, 12) Annzɛ kusu e bɔbɔ yɛ e nin a wunmɛn i wlɛ kpa ɔ. E wun ayre yolɛ’n nun’n, sran kun bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i ajalɛ ɔ.\nMAAN E SI E ƝIN SU YIYI\n11, 12. ?Sɛ e waan é yíyí e ɲin su’n, Biblu’n nun afɔtuɛ benin yɛ ɔ fata kɛ e bu i akunndan ɔn?\n11 Sran kwlakwla kwla yiyi i ɲin su, kpɛkun ɔ di su aklunjuɛ. Famiɛn Salomɔn seli kɛ ɔ le “blɛ kun bɔ be fa sri-ɔ. [...] Yɛ ɔ lɛ blɛ kun bɔ be fa si able-ɔ.” (Aku. 3:4) Sanngɛ, nán be ɲin su yiyilɛ ngba yɛ ɔ man aklunjuɛ, annzɛ ɔ yo sran ye ɔ. Asa ekun’n, sɛ e klo e ɲin su yiyilɛ ngboko’n, ɔ su yoman e wun sa ye. ?É yó sɛ naan e ɲin su yiyilɛ’n w’a yo e wun sa ye?\n12 Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ e wla “klɔ sran i nzuɛn’n” i ase. I wie yɛle “bla nin bian kunndɛlɛ, sa tɛtɛ yolɛ, wlaka bolɛ, amuɛn sɔlɛ, bae dilɛ, sran kpɔlɛ, ɔ nin utre. Be nyin ci be wiengu, be fa ya, be bo ti-man kun, be bubu be wun nun, be lɛ konvi, be nɔn nzan bo, be yo sa finfin mun, yɛ be yo i sin sa wie mun ekun.” Pɔlu seli kɛ “be nga be yo i sɔ sa’n, be su tran-man be nga Nyanmiɛn sie be’n be nun mlɔnmlɔn.” (Gal. 5:19-21) I sɔ’n ti, maan e tinuntinun e usa e wun kosan yɛ mun: ‘?M bu be wun kpinngbinlɛ nga be si akplowa nun’n, annzɛ be yo be wiengu’n i like yaya’n nun’n, be fɔ? ?N nian bla nin bian nna nga be fa fite nzra nun’n? ?N nian flimu nga be nun’n, be nɔn nzan ngboko annzɛ be di bae’n?’\n13. ?Sɛ e waan é yíyí e ɲin su’n, afɔtuɛ benin yɛ 1 Timote 4:8 nin Nyanndra Mun 13:20 be man e ɔ?\n13 Ɲanmiɛn Ndɛ’n kwla uka e naan kɛ é yíyí e ɲin su’n, e klun w’a titiman e. Ɔ se kɛ: “Be wun kpinngbinlɛ’n ɔ ti kpa, sanngɛ be wun bɔ be fa mantan Nyanmiɛn’n ɔ ti kpa sa’n kwlaa nun trɛ i.” (1 Tim. 4:8) Sran kpanngban be wunnin kɛ, kɛ be kpinngbin be wun titi’n, be wun sanndi be. ?Yɛ sɛ e nin sran kpanngban yɛ é kpínngbin e wun likawlɛ’n nin? ?Wan mun yɛ ɔ fata kɛ e nin be e yo i sɔ liɛ’n niɔn? Nyanndra Mun 13:20 se kɛ: “Sran ng’ɔ fɛ i wun mantan ngwlɛlɛfuɛ’n, ɔ kaci ngwlɛlɛfuɛ. Sran nga kusu b’ɔ fɛ i wun mantan sinnglinfuɛ’n, ɔ kaci sinnglinfuɛ.” Nanwlɛ, sɛ e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su’n, maan e nanti Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n su naan e klun w’a titiman e.\n14. ?Wafa sɛ yɛ awlo kun nunfuɛ’m be nantili ndɛ ng’ɔ o Rɔmfuɛ Mun 14:2-14 nun’n, i su ɔ?\n14 Be flɛ aniaan kun kɛ Klisian. Yɛ i yi’n suan Daniɛla. Be le ba bla nɲɔn. Klisian waan: “Kɛ é sú Ɲanmiɛn awlo lɔ nnɔsua’n, e kannin e ɲin su yiyilɛ’n i ndɛ. E nuan sɛli su kɛ wafa nga sran’m be yiyi be ɲin su’n, i wie ti kpa. Sanngɛ i wie timan kpa. ?Wan mun yɛ e nin be e kwla san nun ɔn? E wa bla kun seli kɛ be suklu lɔ’n, kɛ be jra be lo wunmiɛn’n, like nga gbanflɛn nin talua kanngan wie mɔ be ti Zoova i Lalofuɛ’n be yo’n, ɔ bu i kɛ ɔ timan su. Naan be miɛnnin i kɛ ɔ yo kɛ be sa wie. Sanngɛ, w’a kplinman su. E yiyili nun e kleli be kɛ ɔ le sran kun nin i klun akunndan. Naan like nga sran kun kunndɛ kɛ ɔ́ yó’n, ɔ nin sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ nin i bé yó like sɔ’n, ɔ ti i bɔbɔ i ndɛ.”—An kanngan Rɔmfuɛ Mun 14:2-4 nun.\nBiblu’n nun like mɔ a suannin’n, ɔ uka ɔ naan w’a yoman sa tɛ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n15. ?Sɛ e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su’n, afɔtuɛ benin yɛ ɔ o Matie 6:33 nun m’ɔ fata kɛ e wla kpɛn su ɔ?\n15 ?Dɔ nɲɛ yɛ ɔ fata kɛ e fa yiyi e ɲin su ɔ? ?Aɲia’m be bo kɔlɛ’n, nin jasin fɛ’n bolɛ’n, nin Biblu’n nun like suanlɛ’n be ti e cinnjin tra e ɲin su yiyilɛ’n? ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo e cinnjin ɔn? Zezi seli kɛ: “An dun mmua fa amun wun man Nyanmiɛn maan ɔ sie amun, yɛ an yo i klun sa’n, i sin ɔ́ wá fá ninnge sɔ’n kwlaa úka su mán amun.” (Mat. 6:33) ?Kɛ e kunndɛ kɛ é yíyí e ɲin su’n, e wla kpɛn ndɛ sɔ mɔ Zezi kannin’n su?\nMAAN E BO JASIN FƐ’N I JUEJUE SU\n16. ?Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, ngue yɛ é yó ɔ?\n16 Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, e su yoman sa tɛ. Sanngɛ, é yó sa nga be ti kpa’n. Sa sɔ’m be nun cinnjinfuɛ’n, yɛle jasin fɛ’n i bolɛ awloawlo’m be nun’n, ɔ nin nga asɔnun’n w’a siesieman’n. I sɔ yɛ Pɔlu yoli ɔ. Ɔ maan, ɔ seli kɛ: “Be sieli n kɛ n kan [jasin fɛ’n], ɔ maan sɛ n kan-man’n, min wun jɔ-man min.” (1 Kor. 9:16) Sɛ e nian Pɔlu i ajalɛ’n su’n, e klun su titiman e. Afin e yo like ng’ɔ ti kpa’n. Kɛ sran’m be wun i sɔ liɛ’n, jasin fɛ’n mɔ e bo’n wluwlu be wun. Pɔlu seli kɛ: “Kɛ e kan ndɛ weinwein Nyanmiɛn nyrun’n, ɔ maan sran’m be kwlaa be wun e wafa nga e ti’n.”—2 Kor. 4:2.\n17. ?Ngue yɛ aniaan bla kun yoli m’ɔ kle kɛ i klun akunndan’n ti kpa ɔ?\n17 Be flɛ aniaan bla kun kɛ Zakelini. I nun m’ɔ le afuɛ 16, ɔ suannin sran nin nnɛn’m be su like suklu lɔ. Be like klefuɛ’n yiyili nun kɛ sran fin ndo. Zakelini seli kɛ: ‘I sɔ ndɛ liɛ’n, m’an faman su. Ɔ maan, kɛ suklu klefuɛ’n usa kosan mɔ n wiengu’m bé tɛ́ su’n, m’an kwlá tɛman su wie kɛ titi’n sa. N kwlá kplinman su kɛ klɔ sran’n, ɔ fin ndo. I ti’n, n ko wunnin suklu klefuɛ’n i wun. Kpɛkun, n kannin min klun ndɛ n kleli i. Ɔ sieli i su min nuan bo kpa. Kpɛkun, like nga ti yɛ n lafi su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili nnɛn nin sran’n, ɔ mannin min atin kɛ n yiyi nun n kle min wiengu suklu ba’m be kwlakwla. I sɔ’n boli min nuan dan.’ Zakelini i klun akunndan’n ti kpa. Afin, like ng’ɔ suɛnnin i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, ɔ nantili su. I sɔ’n yoli i fɛ dan. ?Yɛ e li? ?E yo like ng’ɔ ti kpa’n e fa kle kɛ e klun akunndan’n ti kpa?\n18. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e klun akunndan’n yo kpa titi ɔ?\n18 E kunndɛ kɛ é nánti Zoova i mmla’m be su. Sɛ e klun akunndan’n ti kpa’n, yɛ é kwlá yó sɔ ɔ. I sɔ’n ti, maan e suan Ɲanmiɛn ndɛ’n yɛ e bu like nga e suan’n i su akunndan. Asa ekun’n, maan e mian e ɲin e nanti like nga e suan’n su. Sɛ e yo sɔ’n, e klun akunndan’n yó kpa. Ɔ maan, é yó sa ng’ɔ ti kpa’n tititi!\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 An nian fluwa ‘Maan e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n’ i bue 215-218 nun.


Wafa nga be srɛ Ɲanmiɛn’n—Fa ɔ wun mantan Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun (Zak 4:8) | Biblu’n Kle\n?Ninnge nga mun yɛ Ɲanmiɛn sunnzunnin ɔn?\nNDƐ TRE 1 ?Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n yɛle benin?\nNDƐ TRE 2 Biblu’n fin Ɲanmiɛn\nNDƐ TRE 3 ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó i asiɛ’n su ɔ?\nNDƐ TRE 4 ?Wan yɛle Zezi Klist?\nNDƐ TRE 5 E ti kpɔlɛ tɛ’n: Like danfuɛ’n mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n\nNDƐ TRE 6 ?Be nga be wuli’n be o nin?\nNDƐ TRE 7 E awlɛn su sran nga be wuli’n be su like kpa mɔ e wla o su’n\nNDƐ TRE 8 ?Ngue yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n?\nNDƐ TRE 9 ?E o ‘mɛn’n i bue nuan’?\nNDƐ TRE 10 Wafa nga aolia nun sran’m be ɲan ta e su’n\nNDƐ TRE 11 ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn yaci sran’m be lɛ maan be wun ɲrɛnnɛn ɔn?\nNDƐ TRE 12 Maan e mɛn dilɛ wafa’n jɔ Ɲanmiɛn klun\nNDƐ TRE 13 Maan e bu nguan’n kɛ Ɲanmiɛn fa bu i’n sa\nNDƐ TRE 14 Wafa nga awlobo tranlɛ’n kwla yo fɛ’n\nNDƐ TRE 15 Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga Ɲanmiɛn klun jɔ su’n\nNDƐ TRE 16 Su Ɲanmiɛn kɛ nga ɔ klo’n sa\nNDƐ TRE 17 Fa ɔ wun mantan Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun\nCHAPTER 18 Batɛmun yolɛ’n yɛ a nin Ɲanmiɛn be janvuɛ tralɛ’n\nNDƐ TRE 19 Yo sa nga mɔ maan Ɲanmiɛn kló ɔ titi’n\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA Ɲanmiɛn i dunman’n i fa flɛlɛ’n ɔ nin i bo’n\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Wafa sɛ yɛ Daniɛl fluwa’n kannin Mɛsi’n i balɛ’n i ndɛ ɔ?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA Mɛsi’n mɔ be seli kɛ ɔ́ bá’n yɛle Zezi Klist\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA Siɛ’n nin Ba’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i wawɛ’n be su ndɛ nanwlɛ’n\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA Like nga ti yɛ Klistfuɛ kpa’m be faman waka nda be suman Ɲanmiɛn’n\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA E Min’n i Aliɛ’n i Cɛn dilɛ’n yi Ɲanmiɛn i ayɛ\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Like kun o sran nun m’ɔ wuman sakpa ɔ?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Ngue yɛle blɔlɔ nga be kɛn i ndɛ Biblu’n nun’n?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Ngue yɛle Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA Afuɛ 1914: Biblu’n kle kɛ ɔ ti afuɛ cinnjin kpa kun\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Wan yɛle anzi kpɛnngbɛn Misɛli?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Ngue yɛle “Babilɔni klɔ dan’n”?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Be wuli Zezi Desamblu anglo’n nun?\nNDƐ’M BE BO TULƐ LIKA ?Ɔ fata kɛ e di cɛn mun?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Assamais Ateso Aymara Bambara Bas Allemand Basque Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuuk Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabyle Kalenjin Kannada Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lamba Langue des signes allemande Langue des signes australienne Langue des signes chilienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes hongroise Langue des signes japonaise Langue des signes mexicaine Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes péruvienne Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mapudungun Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mende Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Niue Norvégien Nuer Nyaneka Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quiché Rarotongan Rotumien Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Uruund Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Wolof Xhosa Yapois Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nFa ɔ wun mantan Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan Ɲanmiɛn w’a tie e srɛlɛ’n niɔn?\n?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn tɛ e srɛlɛ’n su ɔ?\n‘Anannganman Zoova m’ɔ yili ɲanmiɛn’n m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n, ɔ tie e srɛlɛ’n.\n1, 2. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ɔ yo e cenjele like ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e si Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su ndɛ nga Biblu’n kle’n niɔn?\nKƐ E fa asiɛ’n e sunnzun nglo lɔ lika plaii nga ɔ sin yia e’n, e wun kɛ asiɛ’n ti kaan kpa. I li bɔɔ, Zoova m’ɔ ‘yili ɲanmiɛn’n m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n,’ i ɲrun’n, nvlenvle’m be nunfuɛ’m be kwlaa be ti kɛ nzue m’ɔ fin so kun nun kpɛn kpɔ’n sa. (Jue Mun 115:15; Ezai 40:15) Sanngɛ Biblu’n se kɛ: ‘Be kwlaa nga be kpan flɛ Zoova’n, ɔ mantan be. Sɛ be kpan flɛ i mɔ gblɛ nunman nun’n, ɔ mantan be. Be nga be ɲin yi i’n, ɔ fa like mɔ be kunndɛ’n man be. Ɔ ti be nɛn’n yɛ ɔ de be.’ (Jue Mun 145:18, 19) Ɔ bɔbɔ nian! E Yifuɛ mɔ i kwlalɛ’n leman wunsu’n, ɔ mantan e. Kpɛkun, kɛ ‘e kpan flɛ i mɔ gblɛ nunman nun’n,’ ɔ tie. Nanwlɛ, srɛlɛ mɔ e kwla srɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ ti e cenjele like dan!\n2 Sanngɛ, sɛ e kunndɛ kɛ Zoova tie e srɛlɛ’n, ɔ fata kɛ e nin i e koko yalɛ kɛ nga ɔ klo’n sa. ?Sɛ e siman e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n su like nga Biblu’n kle’n, é yó sɛ naan y’a kwla srɛ Ɲanmiɛn kɛ nga ɔ klo’n sa? Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e si e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n su ndɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan’n, afin i sɔ’n uka e naan y’a fa e wun y’a mantan Ɲanmiɛn kpa.\n3. ?Like cinnjin kpa kun mɔ i ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, yɛle benin?\n3 Like cinnjin kpa kun mɔ i ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, yɛle kɛ i bɔbɔ ɔ wla e fanngan kɛ e yo sɔ. I Ndɛ’n wla e fanngan kɛ: ‘Nán amun koko sa fi su, sanngɛ sa’n kwlaa nun nin like kwlaa ng’ɔ mian amun’n, an kan kle Ɲanmiɛn, an srɛ i, an jran su kpa, yɛ an lɛ i ase. Yɛ ɔ maan amun wun jɔ́ amun fɔuun, amun su wunman sa ti mɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan amun wla su boman, yɛ amun akunndan su sannganman sran wunmuan mɔ amun nin Zezi Klist ti’n ti.’ (Filipfuɛ Mun 4:6, 7) Nanwlɛ, e kunndɛman kɛ e ɲin kpá like sɔ mɔ Famiɛn Dan m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n ɔ siesieli mannin e’n i su mlɔnmlɔn!\n4. ?Wafa sɛ yɛ yalɛ mɔ e nin Zoova e koko’n, ɔ yo maan e nin i e janvuɛ tra kpa ɔ?\n4 Like kun ekun mɔ i ti yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, yɛle kɛ yalɛ mɔ e nin i e koko’n, ɔ yo maan janvuɛ mɔ e nin i e tra’n, ɔ yo tantrantan kpa. Janvuɛ kpa’m be minndɛman kɛ be sa mian naan b’a koko yalɛ. Sanngɛ janvuɛ kpa’m be bu be wiengu akunndan. Kpɛkun, kɛ bé tú be klun bé kán be klun akunndan klé be wiengu’n, mɔ bé kán sa nga ɔ o be su’n nin wafa nga be ti’n bé klé be wiengu’n, nn be janvuɛ tralɛ’n ɔ́ yó dan kɔ́ i ɲrun. Sa wie’m be nun’n, kɛ e nin Ɲanmiɛn Zoova e janvuɛ tralɛ’n ti sɔ ɔ. Fluwa nga ukali wɔ maan a suannin Zoova nin i sran wafa nga ɔ ti’n, ɔ nin ninnge nga i waan ɔ́ yó be’n i su like nga Biblu’n kle’n. Siɛn’n, a wa wunnin i wlɛ kɛ Zoova ti sran jrɛiin. Ɲanmiɛn srɛlɛ’n maan a kwla kan ɔ klun ndɛ kle ɔ Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n. Kɛ á yó sɔ’n, nn á fá ɔ wun mántan Zoova kpa.—Zak 4:8.\n?NGUE LIKE YƐ Ɔ FATA KƐ E YO Ɔ?\n5. ?Like benin yɛ ɔ kle kɛ nán srɛlɛ’n i ngba yɛ Zoova tie ɔ?\n5 ?Srɛlɛ’n i ngba yɛ Zoova tie ɔ? Nian ndɛ nga Ɲanmiɛn kan kleli Izraɛlifuɛ mun i nuan ijɔfuɛ Ezai blɛ su’n: ‘Sɛ amun srɛ min bɔɔ lele’n, ɔ ti ngbɛn. Afin sran’m be mmoja ase gualɛ’n yɛ ɔ ti amun junman ɔn.’ (Ezai 1:15) Ɔ maan, e ayeliɛ wie’m be kwla yo maan Ɲanmiɛn tieman e srɛlɛ’n. Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn w’a tie e srɛlɛ’n, ɔ le ninnge wie mun m’ɔ fata kɛ e yo be ɔ.\n6. ?Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn w’a tie e srɛlɛ’n, ninnge’m be nun cinnjin kpa kun m’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla yo i sɔ liɛ’n niɔn?\n6 Ninnge’m be nun cinnjin kpa kun m’ɔ fata kɛ e yo’n yɛle kɛ maan e yi e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo. (Kanngan Mark 11:24 nun.) Akoto Pɔlu klɛli i kɛ: ‘Sɛ be lafiman Ɲanmiɛn su’n, i klun jɔman be wun mlɔnmlɔn. Ɔ maan sran nga i waan ɔ́ fɛ́ i wun mántan Ɲanmiɛn’n, maan ɔ lafi su kɛ ɔ o lɛ, yɛ be nga be kunndɛ i’n, ɔ́ yí i wun klé be.’ (Ebre Mun 11:6) Ɲanmiɛn sulafilɛ kpa’n, nɛ́n i ngba yɛle kɛ e si kɛ ɔ o lɛ naan ɔ tie e srɛlɛ’n, naan ɔ tɛ su. Afin Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti like mɔ be yi i nglo ɔ. Ɔ fata kɛ cɛn kwlaa e mɛn dilɛ’n kle weiin kɛ e lafi Ɲanmiɛn su sakpa.—Zak 2:26.\n7. (a) ?Kɛ é srɛ́ Zoova’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yo i aɲinyiɛ su ɔ? (b) ?Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kan e wun ase naan kan ndɛ nanwlɛ su ɔ?\n7 Zoova kunndɛ ekun kɛ be nga be nin i koko yalɛ’n, be yo be wun aenvuɛfuɛ yɛle kɛ be kan be wun ase naan be srɛ i nanwlɛ su. ?Kɛ e nin Zoova é kókó yalɛ’n, ɔ fataman kɛ e kan e wun ase sakpa? Sɛ sran’m be nin famiɛn kun annzɛ plezidan kun be su ijɔ’n, be ijɔ aɲinyiɛ su, afin be si kɛ be siefuɛ sɔ’n le ɲrun. Ɔ maan nanwlɛ, kɛ e nin Zoova é kókó yalɛ’n, ɔ nin i fata kpa liɛ su kɛ e yo i sɔ tra su! (Jue Mun 138:6) I kpa’n bɔbɔ ɔ ti ‘Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n.’ (Bo Bolɛ 17:1) Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, ɔ fata kɛ wafa nga e nin i e koko yalɛ’n, ɔ kle kɛ e kwla faman e wun sunnzunmɛn i. E wun ase kanlɛ sɔ’n ɔ́ wlá e fanngan naan y’a tu e klun y’a kan e awlɛn su ndɛ y’a kle i. I liɛ’n, e su kanman ndɛ kunngba’n e flanman nun sa trilili.—Matie 6:7, 8.\n8. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo srɛlɛ nga e srɛ Ɲanmiɛn’n i nuan su like ɔ?\n8 Like kun ekun m’ɔ fata kɛ e yo naan Ɲanmiɛn w’a tie e srɛlɛ’n, yɛle kɛ maan e yo srɛlɛ mɔ e srɛli i’n i su like. Zoova kunndɛ kɛ e mian e ɲin e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan y’a ɲan like nga e srɛ i’n. I wie yɛle kɛ, sɛ e srɛ i kɛ ɔ ‘man e aliɛ ng’ɔ ju e andɛ’n,’ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e di junman kwlaa nga e kwla di’n. (Matie 6:11; 2 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:10) Sɛ e srɛ i kɛ ɔ uka e naan y’a wla nzuɛn tɛ wie ase’n, ɔ fata kɛ e nian e wun su naan y’a faman e wun y’a wlɛmɛn i like kwlaa nga be kwla fa e yi i nzuɛn tɛ sɔ nun’n, be nun. (Kolɔsfuɛ Mun 3:5) Sɛ e fa ninnge cinnjin sɔ m’ɔ fata kɛ e yo be’n e sie be bue kun’n, ɔ le Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su kosan wie m’ɔ fata kɛ be tɛ be su man e ɔ.\nƝANMIƐN SRƐLƐ’N I SU KOSAN WIE’M BE SU TƐLƐ\n9. ?Wan yɛ ɔ fata kɛ e srɛ i ɔ? ?Yɛ wan dunman nun yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\n9 ?Wan yɛ ɔ fata kɛ e srɛ i ɔ? Zezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be srɛ ‘e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n.’ (Matie 6:9) Ɔ maan, Ɲanmiɛn Zoova kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ e srɛ i ɔ. Sanngɛ, Zoova kunndɛ kɛ e ɲin yi Zezi Klist m’ɔ ti i Wa kunngba cɛ’n i ɲrun m’ɔ le i’n. Kɛ nga e wunnin i ndɛ tre 5 nun’n sa’n, Zezi bali asiɛ’n su wa ɔ wa kpɔli e ti naan e ɲan e ti sa tɛ’n nin wie’n be sa nun. (Zan 3:16; Rɔmfuɛ Mun 5:12) Ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su Kpɛn’n nin e Jɔlɛ Difuɛ. (Zan 5:22; Ebre Mun 6:20) I sɔ ti’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n se e kɛ e srɛ Ɲanmiɛn Zezi i dunman nun. Zezi bɔbɔ seli kɛ: ‘Min yɛ n ti atin nin nanwlɛ nin nguan’n niɔn. Sran nga w’a sinman min nun’n, ɔ juman e Si wun lɔ.’ (Zan 14:6) Kɛ ɔ ko yo naan Zoova w’a tie e srɛlɛ’n, ɔ fata kɛ i Wa’n i ja su kunngba cɛ yɛ e sin e srɛ i ɔ.\n10. ?Ngue ti yɛ ɔ leman wafa trele kun sa m’ɔ fata kɛ e jran naan y’a srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\n10 ?Ɔ le wafa trele kun sa m’ɔ fata kɛ e jran naan y’a srɛ Ɲanmiɛn ɔn? Cɛcɛ. Zoova w’a kleman wafa jrɛiin kun sa m’ɔ fata kɛ e jran annzɛ e sie e sa mun ɔn. Biblu’n kle wafa fanunfanun mɔ e kwla jran naan y’a srɛ Ɲanmiɛn’n. E kwla tran ase, e kwla utu e ɲin ase, e kwla koto, e kwla jran nglo. (Neemi 1:4; 8:6; Daniɛl 6:11; Mark 11:25) Nán wafa nga e jran’n mɔ sran uflɛ’m be kwla wun i’n i lifuɛ’n yɛ ɔ ti cinnjin ɔn, sanngɛ sɛ like nga ɔ o e awlɛn’n nun lɔ’n ti kpa’n, yɛ ɔ ti cinnjin ɔn. I kpa bɔbɔ’n, ninnge nga e yo be cɛn kwlaa nun’n, annzɛ sɛ e sa mian’n, lika kwlaa nga e o’n, e kwla srɛ Ɲanmiɛn e klun lɔ. Kannzɛ bɔɔ be nga be o e wun lɛ’n b’a siemɛn i nzɔliɛ mlɔnmlɔn kɛ e su srɛ Ɲanmiɛn’n, sanngɛ Zoova tie i srɛlɛ sɔ mun.—Neemi 2:1-6.\n11. ?Ninnge benin mun ti yɛ e kwla srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\n11 ?Like benin ti yɛ e kwla srɛ Ɲanmiɛn ɔn? Biblu’n yiyi nun kɛ: ‘Like kwlaa nga e srɛ i’n [Zoova], m’ɔ ti i klun su’n, ɔ́ mán e.’ (1 Zan 5:14) Ɔ maan, e kwla srɛ like kwlaa ng’ɔ ti Ɲanmiɛn klun su’n. ?Ɔ ti Ɲanmiɛn i klun su kɛ e srɛ i ninnge nga be ti e bɔbɔ e ngunmin e ndɛ’n? Kɛ ɔ ti sɔ bɔɔ cɛ! Srɛlɛ mɔ e srɛ Zoova’n, ɔ kwla yo kɛ e nin e janvuɛ kpa kun e afiɛn yalɛ kokolɛ’n sa. E kwla tu e klun e kan ‘like ng’ɔ mian e sa’n,’ i ndɛ e kle i. (Jue Mun 62:9) Ɔ nin i fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn naan ɔ fɛ i wawɛ’n man e, afin i wawɛ’n wá úka e naan y’a yo sa nga ɔ ti kpa’n. (Lik 11:13) E kwla srɛ Ɲanmiɛn ekun kɛ ɔ kle e ngwlɛlɛ naan e fa ajalɛ kpa, naan ɔ suan e bo maan e jran kekle sa nga be tɔ e su’n be ɲrun. (Zak 1:5) Sɛ e yo sa tɛ’n, ɔ fata kɛ e jran tɛ nga Zezi yili’n su e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ yaci e sa tɛ’n cɛ e. (Efɛzfuɛ Mun 1:3, 7) Nanwlɛ, ɔ ti su kɛ nán ninnge nga be mian e sa’n be ngunmin ti yɛ ɔ fata kɛ e nin Ɲanmiɛn e koko yalɛ ɔ. Sanngɛ e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ nun’n, maan e bu sran uflɛ mun kɛ e awlofuɛ mun sa, ɔ nin e niaan nga e nin be su Ɲanmiɛn’n, be akunndan.—Sa Nga Be Yoli’n 12:5; Kolɔsfuɛ Mun 4:12.\n12. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i ninnge liɛ mun, e dun mmua like kwlaa ɲrun e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun ɔn?\n12 Ninnge nga be kan Ɲanmiɛn Zoova’n, yɛ ɔ fata kɛ e dun mmua kan be ndɛ e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun ɔn. Nanwlɛ, ɔ nin i fata kɛ e tu e klun e srɛ Ɲanmiɛn e mɛnmɛn i naan e lɛ i ase, ye dan nga ɔ yo e’n ti. (1 Be Nyoliɛ 29:10-13) Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i su ajalɛ nga Zezi kleli e Matie 6:9-13 nun’n, ɔ kleli e kɛ e srɛ naan sran’m be wun i wlɛ kɛ Zoova ngunmin yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli’n niɔn, yɛle kɛ maan be yo i dunman’n i sanwun. (Kanngan nun.) I sin’n, ɔ kannin Ɲanmiɛn Sielɛ blɛ’n m’ɔ fata kɛ ɔ ju’n i ndɛ. Kpɛkun ɔ seli ekun kɛ e mɔ e wo asiɛ’n su wa’n e yo Ɲanmiɛn klun sa kɛ be mɔ be o ɲanmiɛn su lɔ’n be yo’n sa. Kɛ Zezi kannin ninnge cinnjin sɔ mɔ be kan Zoova’n be ndɛ wieli’n, yɛ i sin’n ɔ kannin ninnge nga be mian e sa’n be ndɛ ɔ. I kunngba’n, kɛ e nin Ɲanmiɛn e koko yalɛ mɔ e fa ninnge nga be kan Ɲanmiɛn’n e dun mmua like kwlaa ɲrun’n, e kle kɛ nán e bɔbɔ e kpa yolɛ’n i ngunmin yɛ ɔ ti e cinnjin ɔn.\n13. ?Biblu’n kle kɛ srɛlɛ nga Ɲanmiɛn i klun jɔ su’n, ɔ fata kɛ ɔ yo kpe kan annzɛ tɛnndɛn?\n13 ?Ɔ fata kɛ e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n yo kpe kan annzɛ ɔ yo tɛnndɛn? Biblu’n kleman kɛ e bɔbɔ e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n annzɛ srɛlɛ nga e srɛ i nzra nun e man sran mun’n, ɔ yo kpe annzɛ ɔ yo tɛnndɛn kekle nun. Sɛ ɔ ti aliɛ dilɛ liɛ’n, e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n kwla yo kpe kan. Annzɛ kusu’n, sɛ ɔ ti e bɔbɔ e srɛlɛ liɛ’n, e kwla kan e klun ndɛ’n kwlaa e kle Zoova. (1 Samiɛl 1:12, 15) Sanngɛ, be nga be bu be wun sran kpa tra be wiengu’n, mɔ be kan ndɛ tɛnndɛn nzra nun kle Ɲanmiɛn lelele’n, Zezi buli be fɔ. (Lik 20:46, 47) Be kwlá fɛmɛn i sɔ Ɲanmiɛn srɛlɛ liɛ’n be lakaman Zoova. Like nga ɔ ti cinnjin’n yɛle kɛ e kan ndɛ nga ɔ o e awlɛn nun lɔ sakpa’n. Ɔ maan, sa’m be ti’n, annzɛ lika nga e o nun’n ti’n, e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n kwla yo kpe kan annzɛ ɔ kwla yo tɛnndɛn kpa.\nƝanmiɛn tie ɔ srɛlɛ’n blɛ kwlaa nun.\n14. ?Kɛ Biblu’n wla e fanngan kɛ ‘e nin Ɲanmiɛn e koko yalɛ titi, [naan] nán e yaci’n,’ i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue nun yɛ i sɔ’n cici e wla ɔ?\n14 ?Kpɛ nɲɛ yɛ ɔ fata kɛ e srɛ Ɲanmiɛn ɔn? Biblu’n wla e fanngan kɛ ‘e nin Ɲanmiɛn e koko yalɛ titi, nán e kpɔnzɔ,’ yɛ ‘e koko yalɛ kle Ɲanmiɛn titi, nán e yaci,’ naan ‘wia nun o, kɔnguɛ o, e nin i koko yalɛ.’ (Rɔmfuɛ Mun 12:12; 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17; 1 Timote 5:5) Nanwlɛ, ndɛ sɔ’m be kleman kɛ, kɛ aliɛ’n cɛ́n m’ɔ́ fá sán’n, e ká Ɲanmiɛn srɛlɛ’n su sa trilili. Sanngɛ, Biblu’n wla e fanngan kɛ e srɛ Zoova titi naan e lɛ i ase i klun ufuɛ m’ɔ yi i nglo e lika’n ti, naan e srɛ i kɛ ɔ kle e atin, ɔ fɔnvɔ e, yɛ ɔ man e wunmiɛn. ?Kɛ mɔ Zoova w’a jajaman kɛ e nin i e yalɛ kokolɛ’n yo kpe kan annzɛ ɔ yo tɛnndɛn’n, annzɛ kusu mɔ w’a kleman e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n i nuan’n ti’n, i sɔ’n ciciman ɔ wla? E nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n m’ɔ ti e cenjele like’n, sɛ e si su ye’n, é ɲán e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n i wun atin blɛ sunman nun.\n15. ?Kɛ e bɔbɔ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n, annzɛ kɛ bé srɛ́ Ɲanmiɛn nzra nun’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ i atabo su’n e se kɛ “maan ɔ yo sɔ” ɔ?\n15 ?Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn’n ngue ti yɛ ɔ fata kɛ i agualiɛ su’n e se kɛ “maan ɔ yo sɔ” ɔ? Maan ɔ yo e bɔbɔ e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n nun o, annzɛ sran’m be ti Ɲanmiɛn srɛlɛ nzra nun o, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ ɔ fata kɛ kɛ wie Ɲanmiɛn srɛ’n e se kɛ “maan ɔ yo sɔ.” (1 Be Nyoliɛ 16:36; Jue Mun 41:14) Kɛ é srɛ́ Ɲanmiɛn mɔ i atabo su’n e se kɛ “maan ɔ yo sɔ’n,” e kle kɛ ndɛ nga e kannin’n, ɔ fin e klun lɔ sakpa. Kɛ sran uflɛ srɛ Ɲanmiɛn nzra nun mɔ e se kɛ “maan ɔ yo sɔ’n” e klun lɔ’n annzɛ ɔ fite e nuan’n, i sɔ’n kle kɛ ndɛ nga ɔ kannin’n ti e klun su.—1 Korɛntfuɛ Mun 14:16.\nWAFA NGA KƐ BE SRƐ ƝANMIƐN Ɔ TƐ SU’N\n16. ?Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, ngue yɛ e kwla lafi su ɔ?\n16 ?Zoova tɛ e srɛlɛ’n su sakpa? Ɛɛn, ɔ tɛ su! Ɔ le like kun ti mɔ e lafi su kpa kɛ ‘sɛ be srɛ Zoova ɔ, ɔ ti’ naan ɔ tɛ sran ko ju akpinngbin kpanngban kpa’m be srɛlɛ’n i su ɔ. (Jue Mun 65:3) Wafa nga Zoova tɛ e srɛlɛ’n su’n, ɔ ti fanunfanun.\n17. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zoova fɛ i anzi mun nin i sufuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n ɔ tɛ srɛlɛ mɔ e srɛ i’n su ɔ?\n17 Zoova fɛ i anzi mun nin i sufuɛ nga be o asiɛ’n su wa’n ɔ tɛ e srɛlɛ’n su. (Ebre Mun 1:13, 14) Kɛ sran kpanngban be srɛli Ɲanmiɛn kɛ ɔ uka be naan be wun Biblu’n nun ndɛ’n i wlɛ’n, w’a cɛman naan Zoova i sufuɛ’m b’a ko wun be wun. Ndɛ sɔ’m be kle weiin kɛ anzi’m be suan Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n bolɛ junman’n bo. (Sa Nglo Yilɛ 14:6) Kɛ e srɛ Zoova blɛ nga e sa w’a mian kpa’n i nun’n, ɔ kwla kan Klistfuɛ kun i awlɛn’n maan ɔ ba e ukalɛ.—Nyanndra Mun 12:25; Zak 2:16.\nSrɛlɛ nga e srɛ Zoova’n i su tɛlɛ nun’n, ɔ kwla kan Klistfuɛ kun i awlɛn naan w’a ba e ukalɛ.\n18. ?Wafa sɛ yɛ Zoova fɛ i wawɛ’n nin i Ndɛ’n fa tɛ srɛlɛ nga i sufuɛ’m be srɛ i’n su ɔ?\n18 Ɲanmiɛn Zoova fɛ i wawɛ’n ɔ nin Biblu’n m’ɔ ti i nuan ndɛ’n ɔ fa tɛ srɛlɛ mɔ i sufuɛ’m be srɛ i’n su. Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ suan e bo naan y’a jran kekle yalɛ klelɛ’n i ɲrun’n, ɔ kwla fɛ i wawɛ’n naan w’a kle e atin, naan w’a wla e fanngan. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) Wie liɛ’n, srɛlɛ nga e srɛli Zoova kɛ ɔ kle e atin’n i su tɛlɛ’n o Biblu’n nun. Biblu’n nun’n, e wun afɔtuɛ kpakpa mɔ be uka e naan y’a fa ajalɛ kpa mun’n. E bɔbɔ e Biblu’n nun like suanlɛ nun nin Biblu’n i akua’m be nun kannganlɛ nun’n, e kwla wun Biblu’n nun ndɛ mma wie m’ɔ kwla uka e kpa ɔ. Ndɛ nga be kɛn i Klistfuɛ aɲia’m be bo’n, annzɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun mɔ e kpa yolɛ’n ti i cinnjin’n, i ndɛ nga ɔ kan’n ɔ kwla fa e ɲin sie i Biblu’n nun ndɛ wie m’ɔ fata kɛ e bu be su akunndan’n, be su.—Galasifuɛ Mun 6:1.\n19. ?Sɛ blɛ wie nun ɔ yo e kɛ Ɲanmiɛn tɛman e srɛlɛ’n su’n sa’n, ngue yɛ ɔ fataman kɛ e wla fi su ɔ?\n19 Sɛ ɔ yo e kɛ Zoova tɛman e srɛlɛ’n su ndɛndɛ’n, nán kɛ ɔ kwlá yomɛn i su sa ti ɔ. Sanngɛ, nán maan e wla fi su kɛ wafa nga Zoova tɛ e srɛlɛ’n su’n ɔ nin i klun sa’n be kɔ likawlɛ, kpɛkun ɔ tɛ su blɛ nga ɔ ti i nuan su’n i su. Ninnge nga be mian e sa’n ɔ nin blɛ nga ɔ fata kɛ ɔ yo be su like’n, ɔ si be kpa tra e bɔbɔ ba’n. Blɛ wie nun’n, ɔ yaci e lɛ maan e ‘srɛ titi, annzɛ e kunndɛ titi, yɛ e bobo anuan’n titi.’ (Lik 11:5-10. NW) Kɛ e srɛ Ɲanmiɛn titi sɔ mɔ e yaciman’n, i sɔ’n kle kɛ like nga e srɛ i’n ti e cinnjin kpa naan e lafi i su sakpa. Asa ekun’n, atrɛkpa wafa nga Zoova tɛ srɛlɛ mɔ e srɛ i’n su’n, e wunmɛn i wlɛ. Yɛle kɛ wie liɛ’n, kɛ be kle e yalɛ’n mɔ e srɛ i’n, nán kɛ ɔ́ yí e su afɛ sɔ’n niɔn, sanngɛ ɔ́ mán e wunmiɛn naan sa sɔ’n w’a sɔn e nun.—Kanngan Ezai 12:2 nun.\n20. ?E cenjele like kɛ e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n sa’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e fa yo ɔ?\n20 Nanwlɛ, kɛ e wun kɛ nglo lɔ lika plaii nga ɔ sin yia e’n, i Yifuɛ’n fɛ i wun mantan be kwlaa nga be nin i koko yalɛ kɛ nga ɔ nin i fata’n sa’n, i sɔ’n kan e awlɛn’n dan! (Kanngan Jue Mun 145:18 nun.) Kɛ mɔ e nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ’n ti e cenjele like’n ti’n, ɔ fata kɛ e srɛ i titi. Sɛ e yo sɔ’n, aklunjuɛ nga é dí’n, yɛle kɛ é kwlá fá e wun mántɛn Zoova mɔ sɛ be srɛ i ɔ, ɔ ti’n i kpa liɛ su.\nE nin Ɲanmiɛn e yalɛ kokolɛ titi’n yo maan e fa e wun mɛntɛn i.—Zak 4:8.\nKɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn w’a tie e srɛlɛ’n, ɔ fata kɛ e lafi i su naan e yo e wun aenvuɛfuɛ, kpɛkun e srɛ i nanwlɛ su.—Mark 11:24.\nƆ fata kɛ e fa Zezi dunman’n e srɛ Zoova kunngba cɛ.—Matie 6:9; Zan 14:6.\nZoova mɔ ‘be srɛ i ɔ, ɔ ti’n,’ ɔ fɛ i anzi mun nin i sufuɛ nga be o asiɛ’n su’n, ɔ nin i wawɛ’n, ɔ nin i Ndɛ’n fa tɛ e srɛlɛ’m be su. —Jue Mun 65:3.\n?E kwla fa e “wun mantan Nyanmiɛn” sakpa?\nƝanmiɛn Zoova m’ɔ yili nglo nin asiɛ’n ɔ yia e kɛ e yo like kun, kpɛkun ɔ ta e nda.


Ɔ ti mɔ like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n minndɛ | Wafa nga Zezi nantili’n\nƆ FATA KƐ LIKE SUNIANFUƐ NANWLƐFUƐ’N I ƝIN TRAN SU\nZEZI BALI SRAN’M BE AFIƐN SACILƐ\nZezi seli kɛ be nga be ti “bua akpasua kaan’n,” i nunfuɛ mun yɛ bé dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ-ɔ. (Liki 12:32) Ɔ maan ɔ fataman kɛ sran sɔ’m be fa junman nga bé wá dí’n, be tratra be sa bɛ nun. I sɔ’n ti’n, Zezi seli kɛ ɔ fata kɛ be nga bé dí junman sɔ’n, be nian be wun su kpa.\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be ɲin tran su naan i balɛ’n w’a fuman be nun. I waan: “Maan amun tanndan amun wun. Kpɛkun amun nian amun kannin’m be su naan b’a nuanman. Asa kusu’n, an yo kɛ sran wie mɔ be min’n ɔli aja bo mɔ be su minndɛ kɛ ɔ sɛ i sin’n be sa. Be yo sɔ naan sɛ ɔ ba naan ɔ bobo anuan’n, b’a kwla ka lɛ b’a tike b’a mɛn i. Be nga kɛ be min’n bá wá tó be-ɔ, be ɲin o su’n, be liɛ su ti ye!”—Liki 12:35-37.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be wunnin ndɛ ng’ɔ kannin’n i wlɛ weiin. Sran ng’ɔ su kan be ndɛ’n, be ɲin tran su, yɛ be su minndɛ be min’n. Zezi seli ekun kɛ: “Sɛ ɔ [yɛle kɛ be min’n] ba kɔnguɛ dɔ nɲɔn su’n su [blɛ sɔ’n fɛ i kɔnguɛ dɔ 9 su’n i wun lɛ lele kɔnguɛ afiɛn] annzɛ dɔ nsan su’n su bɔbɔ’n [blɛ sɔ’n fɛ i kɔnguɛ afiɛn lele aliɛ njɛnniɛn su dɔ 3 su], naan ɔ wun kɛ be ɲin o su’n, be liɛ su ti ye!”—Liki 12:38.\nNdɛ sɔ’n kle kɛ ɔ fata kɛ junman difuɛ’m be mian be ɲin be di junman’n i kpa. Sanngɛ ndɛ sɔ’n kan Sran wa’n mɔ yɛle i bɔbɔ’n i wie. I sɔ’n fiteli weiin i ndɛ ng’ɔ kɛnnin i kasiɛn su’n kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun’n i nun. Ɔ seli be kɛ: “Amun kusu, maan amun ɲin tran su. Afin dɔ nga amun sunnzunman’n, i su yɛ Sran wa’n bá-ɔ.” (Liki 12:40) I sɔ’n kle kɛ cɛn wie lele’n, Zezi wá bá. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲin tran su. I li “bua akpasua kaan’n” i nunfuɛ mun yɛ ɔ kunndɛ kɛ be ɲin tran su kpa-ɔ.\nSanngɛ Piɛli kunndɛli kɛ ɔ́ wún ndɛ sɔ’n i bo kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ usali Zezi kɛ: “?E Min, ndɛ nga a kɛnnin i ɲanndra nun lɛ’n, ɔ ti e ngunmin e liɛ, annzɛ ɔ ti sran kwlaa liɛ?” Zezi w’a tɛman Piɛli su trele. Sanngɛ ɔ kannin ndɛ uflɛ ɲanndra nun. Ɔ seli kɛ: “?Wan yɛ ɔ ti like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ m’ɔ si ngwlɛlɛ, mɔ i min’n fɛ́ i síe i sran’m be su kɛ ɔ man be aliɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n su’n niɔn? Sɛ junman difuɛ sɔ’n i min’n bá naan ɔ su yo sɔ’n, i liɛ su ti ye! Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ ɔ́ fɛ́ i síe i ninnge’m be kwlaa be su.”—Liki 12:41-44.\nSran’m be ‘min’ nga Zezi kɛnnin i ndɛ’n yɛle i bɔbɔ Zezi m’ɔ ti Sran wa’n. Ɔ maan ‘like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n’ ɔ ti “bua akpasua kaan’n” i nunfuɛ wie. Sran sɔ mun yɛ bé wá kó dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ’n niɔn. (Liki 12:32) Zezi su se kɛ akpasua sɔ’n nun sran wie’m bé mɛ́n “i sran’m” “be aliɛ blɛ ng’ɔ nin i fata’n” nun. Ɔ maan Piɛli nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ onga mɔ Zezi su kle be like’n, be kwla wun i wlɛ kɛ cɛn wie lele’n, Sran wa’n wá sɛ́ i sin. Blɛ sɔ nun’n, bé wá fá ajalɛ wie mun naan sɛ é kwlá sé’n, b’a man Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m mɔ be yɛle Min’n ‘i sran mun’n,’ be aliɛ.\nSa nga ti yɛ ɔ fata kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be nian be wun su naan be ɲin tran su’n, Zezi yiyili nun. I waan sɛ b’a yoman sɔ’n, ɔ cɛman naan be ɲin w’a kpa be junman’n su, naan b’a kle be wiengu’m be yalɛ bɔbɔ. Ɔ seli be kɛ: “Sanngɛ sɛ junman difuɛ sɔ’n se i klun lɔ kɛ: ‘Min min’n su cɛ lɔ,’ naan ɔ tɔ junman difuɛ yasua nin bla’m be su bo be, kpɛkun ɔ di like yɛ ɔ nɔn nzan bo’n, junman difuɛ sɔ’n i min’n bá cɛn ng’ɔ sunnzunman’n nun nin dɔ ng’ɔ siman kɛ ɔ́ bá su’n i su. Yɛ ɔ́ tú i fɔ kekle kpa, kpɛkun ɔ́ tó i yí i be nga be kwlá lafiman be su’n be sin lɔ.”—Liki 12:45, 46.\nZezi seli ekun kɛ ɔ bali kɛ ɔ́ “fá sin [ɔ́] yí i asiɛ’n su wa.” Yɛle kɛ ndɛ ng’ɔ kannin’n ti’n, akplowa tɔli sran’m be afiɛn. Asa ekun’n, sran’m be wa wunnin i wlɛ kɛ like nga Zuifu’m be kle’n, be timan nanwlɛ. Ɔ maan ɔ ti kɛ Zezi w’a sɔ sin w’a wɔ be nannan’m be nzuɛn’n, ɔ nin ninnge nga be kle sran mun mɔ be timan su’n be nun sa. I sɔ’n ti’n, sran m’ɔ fata kɛ be ti be wun aniɛn bɔbɔ’n, b’a timan be wun aniɛn kun. Yɛle kɛ “siɛ kun nin i wa yasua [b’a] timan be wun aniɛn. Ba yasua nin i si [b’a] timan be wun aniɛn. Niɛn kun nin i wa bla [b’a] timan be wun aniɛn. Ba bla nin i nin [b’a] timan be wun aniɛn. Sewi nin sewi [b’a] timan be wun aniɛn.”—Liki 12:49, 53.\nKɛ Zezi kannin ndɛ sɔ mun kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun wieli’n, ɔ kpɛli i ɲin sran kpanngban mɔ be o lɛ’n be wun lɔ. Sran’m be sunman lika be wunnin ninnge nga be kle kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n, sanngɛ be ɲinfu b’a lafiman su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ seli be kɛ: “Kɛ amun wun ɲanmiɛn ble kun wia atɔliɛ lɔ’n, amun ka lɛ se kɛ, ‘Aunmuan’n su wa fita kekle kpa.’ Kpɛkun ɔ yo sɔ sakpa. Yɛ kɛ amun wun kɛ aunmuan kun fin mɛn’n i ngua lɔ su ba’n, amun se kɛ ‘lika’n wá ló.’ Kpɛkun ɔ yo sɔ sakpa. Gblɛfuɛ mun, kɛ amun nian wafa nga nglo nin asiɛ’n be fa ti’n, amun si wafa nga blɛ’n wá fá yó’n. ?Sanngɛ ngue ti yɛ amun a wunman blɛ nga i wlɛ-ɔ?” (Liki 12:54-56) Nanwlɛ, sran sɔ’m be kunndɛman kɛ bé láfi su kɛ Zezi yɛ ɔ ti Mesi’n niɔn.\n?Wan yɛle sran’m be ‘min’ ng’ɔ ɔli aja i bo’n? ?Wan yɛ ɔ ti ‘like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n’ niɔn?\n?Ngue yɛ ɔ kleli Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ cɛn wie lele’n like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n kun ɔ́ wá trán lɛ-ɔ? ?Yɛ ngue yɛ like sunianfuɛ nanwlɛfuɛ’n sɔ’n ɔ́ wá yó-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e ɲin tran su kɛ Zezi fa kannin’n sa-ɔ?


Nzuɛn nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yi i nglo’n—be wla gua ase\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Zuɛn 2018\n?Ngue yɛ é yó naan e wla w’a gua ase-ɔ?\nBE KLO ƝANMIƐN NIN SRAN\nBE KLUN JƆ\nBE WLA GUA ASE\nBE TRA BE ANWLƐN\nBE YO SRAN YE\nBE YO AKLUNYE\nBE LAFI ƝANMIƐN SU\nBE YO WƐTƐƐ\nBE YO SA I NUAN SU\nMƐN’N i nun tranlɛ’n ti kekle. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ yo naan e wla gua ase titi’n, ɔ timan pɔpɔ. Ɔ ju wie’n, e wla gua ase kan, sanngɛ ɔ cɛman. ?Ndɛ benin yɛ Biblu’n kan m’ɔ kwla uka e naan e wla w’a gua ase-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ e kwla uka e wiengu mun naan be kusu be wla w’a gua ase-ɔ?\nSɛ e nin sran kpa mun e san nun, naan e fa e wun e mantan Ɲanmiɛn’n, e wla gúa ase. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo sɔ-ɔ?\nE kpa yolɛ ti yɛ Zoova mannin e mmla mun-ɔn. Kɛ e nanti mmla sɔ’m be su’n, e kle kɛ e lafi i su, naan e kunndɛ kɛ e nin i e afiɛn mantan. (Zeremi 17:7, 8; Zak 2:22, 23) Ɔ maan, Zoova kusu fɛ́ i wun mántan e. Kpɛkun, ɔ́ yó maan e wla gúa ase. Ezai ndɛ tre 32 i mma 17 se kɛ: “Sɛ é kwlá sé’n, like ng’ɔ su sa nuan su yolɛ’n su’n yɛle aunjuɛ. Yɛ ɔ yo maan be wla gua ase tititi. Yɛ sa su ɲanman be.” Sɛ e klun klo su e nanti Zoova i mmla’m be su’n, e wla gúa ase.—Ezai 48:18, 19.\nE su sa’m be ti’n, e wla guaman ase.\nZoova fɛ i wawɛ’n man e naan e wla w’a gua ase titi.—Sa Nga Be Yoli’n 9:31.\nƝANMIƐN WAWƐ’N MAAN E WLA GUA ASE\nAkoto Pɔlu seli kɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n yo maan sran i “wla gua ase.” (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) I sɔ’n ti’n, maan e fa atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle e’n su. I liɛ’n, e wla gúa ase. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo sɔ-ɔ?\nLike klikli ng’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla. (Jue Mun 1:2, 3) Kpɛkun, maan e bu su akunndan. I liɛ’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n úka e naan y’a wun akunndan nga Zoova bu i sa wie’m be su’n i wlɛ. I wie yɛle kɛ é wún like nga ti yɛ Zoova di alaje titi’n. Kpɛkun, like nga ti yɛ ɔ bu alaje dilɛ’n i like cinnjin’n, é wún i wlɛ wie. Sɛ e nanti Biblu’n nun ndɛ’n su’n, é dí alaje.—Nyanndra Mun 3:1, 2.\nLike nɲɔn su ng’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ maan e srɛ Ɲanmiɛn naan ɔ fɛ i wawɛ’n man e. (Lik 11:13) Be nga be yo sɔ’n Zoova úka be. Afin ɔ seli kɛ: “Amun wun jɔ́ amun fɔuun, amun su wun-man sa ti bɔ amun wun jɔ amun fɔuun sɔ’n i bo mlɔnmlɔn. Aunjuɛ sɔ’n maan amun wla su bo-man, yɛ amun akunndan su sanngan-man sran wunmuan bɔ amun nin Krist-Jésus ti’n ti.” (Filipfuɛ Mun 4:6, 7) Sɛ e fa e wun e mantan Zoova naan e fa atin nga i wawɛ’n kle e’n su’n, e wla gúa ase.—Rɔmfuɛ Mun 15:13.\nBiblu’n nun ndɛ’n ukali sran wie mun naan b’a kwla wla be nzuɛn tɛ’n i ase. Ɔ maan siɛn’n, be nin Zoova be afiɛn mantan kpa. Kpɛkun, be wla gua ase. Be nin be wiengu’m be tran klanman. ?Ngue yɛ be yoli naan i sɔ liɛ’n w’a kwla yo ye-ɔ?\nLIKE NGA SRAN WIE’M BE YOLI NAAN BE WLA W’A GUA ASE’N\nE niaan’m be nun wie mun’n, ka naan b’a si ndɛ nanwlɛ’n, be fa ya ndɛndɛ, yɛ be yo be wiengu’m be like yaya. Sanngɛ, be miannin be ɲin lele be kacili be nzuɛn’n. Ɔ maan siɛn’n, be yo be wiengu’m be ye, be tra be awlɛn. Yɛ be nin be wiengu’m be tran klanman. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) (Nyanndra Mun 29:22) I wie yɛle aniaan bian kun mɔ be flɛ i kɛ Davidi’n, ɔ nin aniaan bla kun mɔ be flɛ i kɛ Rasɛli’n be liɛ’n.\nMaan e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su. Yɛ maan e srɛ i kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man e. I liɛ’n, e wla gúa ase.\nLaa’n, Davidi kɛn i wiengu’m be wun ndɛ tɛtɛ. Yɛ ɔ nin i awlofuɛ’m be kokoman yalɛ amanniɛn su. Sanngɛ, kɛ ɔ wa sili ndɛ nanwlɛ’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ ɔ kaci i nzuɛn’n. Davidi waan: “Kɛ n boli Biblu’n nun ndɛ’n i su nantilɛ bo’n, e nin min awlofuɛ mun e ɲin wa yili e wiengu kpa.”\nRasɛli liɛ’n, wafa nga be tɛli i’n ti’n, i nzuɛn’n yoli tɛ. Ɔ seli kɛ: “Awlo nga be tali min nun’n, sran’m be fa ya ndɛndɛ. I sɔ’n ti’n, dɔ nga su bɔbɔ’n, n mian min ɲin kpa naan m’an faman ya ndɛndɛ.” ?Ngue yɛ ɔ ukali Rasɛli-ɔ? Ɔ seli kɛ: “N srɛli Zoova tankaan kpa titi.”\nSran kpanngban wie mun ekun be di alaje kɛ Davidi nin Rasɛli be sa. Afin, be nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su, kpɛkun be fa atin nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle’n su. Kannzɛ bɔbɔ mɛn nga e o nun’n ti tɛ’n, sanngɛ e wla kwla gua ase. Sɛ e wla gua ase’n, e nin e awlofuɛ mun nin asɔnun’n nunfuɛ mun é trán klanman. Zoova wla e fanngan kɛ maan e nin sran kwlaa e tran klanman. (Rɔmfuɛ Mun 12:18) ?E kwla yo sɔ sakpa? ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e mian e ɲin naan e nin e wiengu mun e tran klanman-ɔn?\nKɛ é bó jasin fɛ’n, like nga Ɲanmiɛn Sielɛ’n wá yó naan sran’m b’a di alaje’n, i ndɛ yɛ e kan-ɔn. (Ezai 9:6, 7; Matie 24:14) Ndɛ sɔ’n yo sran kpanngban be fɛ. Yɛ be sɔ nun klanman. Ɔ maan kannzɛ mɛn’n yo tɛ kɔ i ɲrun’n, sanngɛ be awlɛn beman be klun kun, annzɛ be wla boman be wun kun. Siɛn’n be lafi su kɛ cɛn wie lele’n, sran’m be liɛ yó ye. Yɛ be “nin sran kwlaa be nuan sɛ.”—Jue Mun 34:15.\nSanngɛ, nán sran’m be ngba yɛ be ka lɛ be sɔ jasin fɛ nga e bo’n nun-ɔn. (Zan 3:19) Kannzɛ sran’m be sɔ jasin fɛ nga e bo’n nun o, annzɛ be sɔman nun o, Zoova fɛ i wawɛ’n man e. I sɔ’n uka e maan e wla gua ase titi, naan kusu y’a kan ndɛ’n aɲinyiɛ su y’a kle sran mun. Kɛ e yo sɔ’n, ɔ kle kɛ e nanti afɔtuɛ kun mɔ Zezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun’n su. Ɔ seli kɛ: “Kɛ an wlu awlo sɔ nun’n, an yo like [...] Sɛ awlo sɔ’n i nunfuɛ’m be ti kpa’n, alaje trán nun, sanngɛ sɛ be ti-man kpa’n, nán maan amun nuan yralɛ’n yo ye.” (Matie 10:11-13) Sɛ e nanti afɔtuɛ sɔ’n su’n, kannzɛ sran’m be kan e ndɛ tɛ annzɛ be yo e sa wie’n, e nin be su kanman ndɛ. Atrɛkpa’n, cɛn wie lele’n bé sɔ́ e nun klanman.\nKannzɛ awa i sran’m be tanndan e ɲrun’n, sanngɛ kɛ é kán ndɛ é klé be’n, maan e kɛn i aɲinyiɛ su. I liɛ’n, e nin be su kanman ndɛ. I wie yɛle sa kun m’ɔ juli aniaan nga be o sran ble mɛn’n nun nvle kun nun’n, be liɛ’n. Lɔ awa’n manman aniaan’m be atin kɛ be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua mun. Aniaan’m be wunnin i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ be kan ndɛ sɔ’n amanniɛn su. I sɔ’n ti, be sunmannin aniaan kun kɛ ɔ ko wun nvle sɔ’n nun awa ja nunfuɛ ng’ɔ di junman Lɔndru lɔ’n i wun. Aniaan sɔ’n yoli ngaliɛ difuɛ nvle sɔ’n nun lɔ laa. Be seli i kɛ ɔ ko yiyi nun kle i kɛ junman nga Zoova i Lalofuɛ’m be di’n, ɔ yo maan sran’m be di alaje.\nAniaan’n waan: “Kɛ n juli kan be sɔ sran’m be nun lɛ’n, wafa nga bla ng’ɔ sɔ sran’m be nun wlɛwlɛli i wun’n ti’n, n wunnin i wlɛ kɛ n ti i aniɛn’n. I sɔ’n ti’n, n yoli i like i aniɛn’n nun. I sɔ’n boli i nuan. Ɔ maan, ɔ usali min kɛ: ‘?Ngue ti yɛ a ba-ɔ?’ N seli i aɲinyiɛ su kɛ n kunndɛ kɛ ń wún awa i ja nunfuɛ ng’ɔ o wa’n i wun. Ɔ flɛli bian’n telefɔnun nun. Kɛ ɔ bali’n, ɔ yoli min like be aniɛn’n nun. Kɛ ń yíyí junman nga Zoova i Lalofuɛ’m be di’n nun ń klé i’n, ɔ sieli i su min nuan bo.”\nKɛ awa i ja nunfuɛ’n wunnin junman nga Zoova i Lalofuɛ’m be di’n i wlɛ kpa’n, w’a buman be wun akunndan tɛ kun. Kɛ ɔ cɛli kan’n, awa wa mannin Zoova i Lalofuɛ’m be atin kɛ be kplan be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua mun lɔ. I sɔ’n yoli aniaan’m be fɛ kpa. Ndɛ sɔ’n kle kɛ, kɛ e ɲin yi e wiengu mun’n, e nin be tran klanman.\nMAAN E YO NAAN E DI ALAJE TITITI\nAndɛ Zoova i sufuɛ’m be di alaje, yɛ be su Ɲanmiɛn aklunjuɛ su. E tinuntinun e kwla yo naan alaje w’a tran e afiɛn titi. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova klun jɔ́ e wun. Kpɛkun, ɔ́ yó maan é dí alaje tititi mɛn uflɛ nun lɔ.—2 Piɛr 3:13, 14.\n^ ndɛ kpɔlɛ 13 Fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n uflɛ nun’n, é wá kán sa kun ekun mɔ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n i ndɛ. Sa sɔ’n yɛle sran ye yolɛ.\n“Nán mɛn nga nunfuɛ mun yɛ be sieli min famiɛn-ɔn”\nMaan e kwlaa e bo yo kun kɛ Zoova nin Zezi be liɛ’n sa\nƝanmiɛn mmla’n uka e naan e klun akunndan’n w’a yo kpa\nMaan e kpaja “kɛ kannin sa” naan sran’m be manman Zoova\nSɛ ɔ ti kɛ ɔ kplinnin i ɲin’n nn Ɲanmiɛn i klun jɔli i wun\nNga be klɛli'n Nga be kanngan nun mannzin kanngan'm be su'n i falɛ wafa'n SASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuɛn 2018\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Zuɛn 2018\nSran ng’ɔ trɛ i awlɛn’n ɔ lafi su kɛ i liɛ yó ye\nMaan klun ufue yolɛ’n yo e nzuɛn


Biblu’n nun ndɛ: Famiɛn klikli’n i blɛ’n su lele Babilɔni lɔ lomuɛn kɔlɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nSaili yɛ ɔ yoli Izraɛli famiɛn klikli’n niɔn. Sanngɛ Zoova yili i famiɛn dilɛ’n i ase, kpɛkun ɔ fali Davidi sieli i osu nun. É wá sí Davidi su ninnge kpanngban. Davidi i gbanflɛn nun’n, ɔ nin Goliati m’ɔ ti sran jajraja’n be kunnin. I sin’n, ɔ wanndili Saili aɲinblɔɛfuɛ’n i ɲrun. Kpɛkun Abigaili bla klanman’n, ɔ buli i ɲrun nɲa naan w’a yoman sa tɛ.\nI sin’n, é wá súan Davidi i wa Salomɔn m’ɔ sinnin i si ja nun dili famiɛn’n, i su ninnge kpanngban. Famiɛn klikli nsan nga be sieli Izraɛli mɛn’n, be sieli i be tinuntinun afuɛ ablanan (40). Kɛ Salomɔn wuli’n, Izraɛli mɛn’n buli nun nɲɔn. Famiɛn diwlɛ’n kun o mɛn’n i nglo lɔ, yɛ kun kusu o mɛn’n i ngua wa.\nNglo lɔ famiɛn klɔ’n, ɔ ti akpasua blu (10). Ɔ dili afuɛ ya nɲɔn afuɛ ablenun nin nso (257) naan Asirifuɛ’m b’a nunnun i. Kpɛkun kɛ afuɛ ya ablasan nin nsan (133) sinnin’n, yɛ be nunnunnin ngua wa famiɛn diwlɛ’n niɔn. Blɛ sɔ’n nun Babilɔnifuɛ’m be fali Izraɛlifuɛ’m be ɔli lomuɛn. Ɔ maan AKPASUA NNAN’N ti afuɛ ya nnun afuɛ blu (510) be nun ndɛ m’ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie su ɔ.


Ɔ kannin Zezi i tralɛ’n kpɛkun, ɔ yoli juejue | Wafa nga Zezi nantili’n\nMATIE 9:18-22 MARKI 5:21-34 LIKI 8:40-48\nBLA KUN KANNIN ZEZI I TRALƐ’N, KPƐKUN Ɔ YOLI JUEJUE\nKɛ Zezi wieli junman’n i di Dekapɔlu mɛn’n nun lɔ’n, ɔ kpɛli Galile Jenvie’n i nglo lɔ, wia atɔliɛ lɔ bue liɛ’n su. Atrɛkpa’n, Zuifu kpanngban mɔ be tran lika sɔ’n nun’n, be tili i kɛ Zezi jrannin seke kun jenvie’n su lɔ, yɛ ɔ yoli maan nzue’n tɔli bliin. Asa ekun’n, be tili i kɛ ɔ yoli sran nɲɔn mɔ mmusu’m be kle be yalɛ’n, be juejue. Ɔ maan “sran kpanngban kpa” be yiali jenvie’n i nuan lɛ naan bé sɔ́ i nun. Atrɛkpa’n, Kapɛɛnaɔmun asa’n su lɔ yɛ be yiali sɔ’n niɔn. (Marki 5:21) Kɛ Zezi juli lɛ cɛ mɔ be wunnin i’n, ɔ yoli be fɛ kpa. Be seli be wun kɛ ɔ́ wá úka be.\nBe nga be wun blibli be kɛ bé wún Zezi i wun’n, be nun kun yɛle Zairisi. Ɔ ti Ɲanmiɛn sulɛ sua’n i su kpɛn’m be nun kun. Ɔ wa kotoli Zezi bo naan w’a srɛ i kpa w’a se kɛ: “Min wa bla kan’n su wu. Yaci, bla wa fa ɔ sa fuɛ i su, maan ɔ yo juejue naan ɔ ɲan nguan.” (Marki 5:23) Zairisi klo i wa bla sɔ’n kpa. Afin i wa bla kunngba cɛ’n niɔn. Ɔ le afuɛ blu-nin-nɲɔn (12) cɛ. ?Ngue yɛ Zezi wá yó-ɔ?—Liki 8:42.\nZezi fali Zairisi i awlo atin’n. Kɛ ɔ́ kɔ́’n sran kpanngban be suli i su, yɛ be wun blibli be kpa. Be usa be wun sɛ Zezi wá yó abonuan sa ekun-o. Bla kun o sran sɔ’m be nun wie. Sanngɛ i liɛ’n, like uflɛ yɛ ɔ ti i cinnjin-ɔn. Yɛle i tukpacɛ’n.\nBla sɔ’n ti Zuifu. W’a wun i ɲrun kpa, afin mmoja tu i w’a di afuɛ blu-nin-nɲɔn (12). Ɔ ɔli ayre yofuɛ kpanngban sin. Yɛ ɔ fali sika kan ng’ɔ le i’n toli ayre nga be klekleli i’n. Sanngɛ ngbɛn-ɔn, w’a yoman juejue. I kpa bɔbɔ’n, i tukpacɛ’n ‘yoli tɛ ɔli i ɲrun titi.’—Marki 5:26.\nTukpacɛ sɔ’n ti’n, bla’n leman wunmiɛn kun. Yɛ ɔ wunmɛn i wun fɛ kaan sa. Kpɛkun tukpacɛ sɔ’n yo ɲannzuɛn. Ɔ maan sran nga tukpacɛ sɔ’n wo i wun’n, ɔ kwlá kɛnmɛn i ndɛ nzra nun. Asa ekun’n, Moizi Mmla’n waan bla nga mmoja tu i’n, ɔ o fiɛn nun. Yɛ sran ng’ɔ kɛn i annzɛ ɔ kɛn i tralɛ mɔ mmoja o nun’n, ɔ fata kɛ ɔ wunnzin. Kpɛkun ɔ o fiɛn nun lele nnɔsua.—Saun Yolɛ 15:25-27.\nBla’n “tili Zezi i su ndɛ nga be kan’n.” Ɔ maan ɔ kunndɛli kpa kɛ ɔ́ wún i wun. Sanngɛ kɛ m’ɔ o fiɛn nun’n ti’n, w’a yimɛn i wun nglo. Ɔ wluli sran’m be afiɛn blɛlɛlɛ naan w’a to Zezi lɔ. Afin ɔ seli i klun lɔ kɛ: “Sɛ n kɛn i tralɛ dan’n bɔɔ cɛ’n, ń yó juejue.” Kɛ ɔ kɛnnin i’n, mmoja m’ɔ tu i’n, ɔ ka lɛ kpɛli! Ɔ “wunnin kɛ i wun tukpacɛ kekle sɔ’n w’a wie.”—Marki 5:27-29.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, Zezi usali kɛ: “?Wan yɛ ɔ kannin min-ɔn?” ?Kɛ a niɛn i sa’n, kɛ bla’n tili ndɛ sɔ’n, ɔ yoli i sɛ? Piɛli liɛ’n, wafa ng’ɔ tɛli Zezi su’n, ɔ ti kɛ ɔ su ijɔ i sa. Afin ɔ seli Zezi kɛ: “Like klefuɛ, sran’m be sin yia wɔ, kpɛkun be mian wɔ fii.” ?Ɔ maan ngue ti yɛ Zezi usali kɛ: “?Wan yɛ ɔ kannin min-ɔn?” Zezi seli kɛ: “Sran kun kannin min. Afin n wunnin kɛ tinmin fin min nun fiteli.” (Liki 8:45, 46) Nanwlɛ, kɛ bla sɔ’n yoli juejue’n, Zezi i wunmiɛn’n kpɛli su.\nKɛ bla’n wunnin kɛ ɔ kwlá fiaman kun’n, srɛ kunnin i, yɛ i wun usuli i. Ɔ maan ɔ ko kotoli Zezi i bo naan w’a kɛn i tukpacɛ’n i ndɛ w’a kle i. Kpɛkun ɔ seli kɛ w’a yo juejue. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zezi sili bla’n i aunnvuɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ seli i kɛ: “Min wa, Ɲanmiɛn su mɔ a lafi’n ti’n, w’a yo juejue. Maan ɔ wla gua ase, kɔ, maan ɔ tukpacɛ kekle sɔ’n wie.”—Marki 5:34.\nBla’n i su ndɛ’n kle kɛ sran nga Ɲanmiɛn kpɛli i kɛ ɔ sie mɛn’n i wun yo fɛ, yɛ ɔ si aunnvuɛ. Asa ekun’n, sran’m be ndɛ lo i, yɛ ɔ le tinmin. Ɔ maan ɔ kwla uka be!\n?Ngue ti yɛ kɛ Zezi sɛli i sin Kapɛɛnaɔmun asa’n su lɔ’n, sran’m be yiali naan bé sɔ́ i nun-ɔn?\n?Tukpacɛ benin yɛ ɔ o bla kun su-ɔ? ?Ngue ti yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ wún Zezi i wun-ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ bla’n yoli juejue-ɔ? ?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin m’ɔ kle kɛ ɔ sili bla’n i aunnvuɛ-ɔ?\nBiblu’n waan kɛ e wun ɲrɛnnɛn mɔ be bu e lufle’n ɔ yo Ɲanmiɛn i ya kpa naan ɔ nian sran’m be lika. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n kwla yo amun ye ɔ?\nZezi i sran klolɛ nun’n ninnge nsan be kle kɛ ɔ klo sran kɛ Zoova sa cɛ.


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cakchiquel (Central) Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Ossète Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nKɛ e tɔ tukpacɛ’n, e wunman e wun fɛ. Sanngɛ, kɛ e yo juejue’n, e wla fi su ndɛndɛ kpa kɛ e tɔli tukpacɛ. Kɛ e sran wu’n, ɔ timan sɔ. Fluwa sifuɛ dan kun seli kɛ: ‘Kɛ e sran wu’n, wafa ng’ɔ yo e ya’n, ɔ leman wunsu. Sanngɛ e wiengu’m be fɔnvɔ e. Kpɛkun kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, e wla gua ase kan.’\nMaan e fa Abraamun i wun ndɛ’n e nian. Kɛ i yi Sara wuli’n, Biblu’n kan wafa nga i sɔ’n yoli i’n i ndɛ. I waan: “Abraam i yi’n i wie ndɛ’n ɔ wluli i wun dan, ɔ sunnin i.” Ndɛ sɔ’n kle kɛ, ɔ cɛli kpa naan Abraamun w’a yaci sunlɛ. * I wie ekun yɛle Zakɔbu liɛ’n. Be wa kpɛli i gblɛ kɛ nnɛn wlɛfuɛ wie kunnin i wa Zozɛfu. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Zakɔbu yoli i wa’n i sɛ’n ɔ “cɛli lɔun kpa.” I mma’m be kwlakwla be sɔli i kpatalɛ lele ngbɛn. Kɛ afuɛ kpanngban sín’n, nn Zakɔbu te sun i wa Zozɛfu.—Bo Bolɛ 23:2; 37:34, 35; 42:36; 45:28.\nAndɛ kusu kɛ e awlɛn su sran wu’n, like kunngba’n yɛ e yo ɔ. Maan e fa sran nɲɔn be wun ndɛ’n e nian.\nBe flɛ bla kun kɛ Gaɛli. Ɔ le afuɛ 60. I waan: “Afuɛ 2008 nun, Zuie i le 9, yɛ min wun Robɛli wuli ɔ. Kɛ nga e fa yo i titi’n sa’n, cɛn sɔ’n nun’n, e dili e nglɛmun aliɛ’n. Kɛ ɔ́ wá kɔ́ junman’n, e tɔli e wun nun. Kpɛkun, e seli e wiengu kɛ: ‘N klo wɔ.’ Kɛ ɔ wuli’n, w’a di afuɛ nsiɛn. Sanngɛ, i wie’n te yo min ya. N kwlá yaciman Robɛli i sunlɛ le.”\nBe flɛ bian kun kɛ Etiɛni. Ɔ le afuɛ 84. I waan: “Min yi’n wuli w’a di afuɛ 18 tra su. Sanngɛ, n te sun i. Sɛ n wun like kun m’ɔ yo ɲɛnmɛn’n, min wla kpɛn min yi su. N se min klun lɔ kɛ sɛ ɔ o lɛ’n, nn ɔ́ yó i ɲɛnmɛn wie.”\nSɛ e sran kun i wie’n yo e ya ɔ cɛ kpa’n, maan e wun i wlɛ kɛ nán e ngunmin yɛ ɔ yo e sɔ ɔ. Sanngɛ, ɔ le sran kun nin i ninnge yolɛ. Ɔ maan, sɛ e wiengu kun i sran wu naan ɔ su yi ngwlɛ’n, ɔ fataman kɛ e bu i fɔ. Sɛ kusu e sran wu naan e su sun dan’n, nán e bu i kɛ ɔ timan su. ?Ngue yɛ é yó naan e wla w’a gua ase kan ɔn?\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Abraamun i wa Izaaki sunnin i nin Sara ɔ cɛli kpa wie. Kɛ afuɛ nsan sín bɔbɔ’n, nn ɔ te sun i nin’n.—Bo Bolɛ 24:67.\nLike nga é yó naan e wla w’a gua ase kan’n\nBiblu’n kle e like ng’ɔ fata kɛ e yo’n.


“Maan Nyanmiɛn b’ɔ maan sran di alaje’n ɔ man amun fanngan sa’n kwlaa nun naan an yo i klun sa.”—EBR. 13:20, 21.\nJUE: 136, 14\n?AFUƐ 100 NG’Ɔ SINNIN LƐ’N NUN’N . . .\nninnge benin mun yɛ e fa boli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n niɔn?\njasin fɛ’n bolɛ’n i wun ajalɛ benin mun yɛ e fali be ɔ?\nsuklu benin mun yɛ Anuannzɛ’n kpɛli be ba naan jasin bofuɛ’m b’a kwla bo jasin fɛ’n i kpa ɔ?\n1. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zezi kloli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ kanlɛ ɔ?\nZEZI kloli Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ kanlɛ. Ɔ kɛnnin i ndɛ trali like kwlaa. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle kɛ Zezi kannin Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ kpɛ 100 tra su. Nanwlɛ, Zezi fali Ɲanmiɛn Sielɛ’n yoli i awlɛn su like.—An kanngan Matie 12:34 nun.\n2. (a) ?Sran nɲɛ yɛ atrɛkpa’n, Zezi kannin ndɛ ng’ɔ o Matie 28:19, 20 nun’n kleli be ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla se sɔ ɔ?\n2 Kɛ Ɲanmiɛn cɛnnin Zezi’n, ɔ fiteli sran 500 tra su be ɲrun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn sran sɔ’m be o likawlɛ. (1 Kor. 15:6) Atrɛkpa’n, cɛn sɔ’n nun yɛ Zezi seli be kɛ be “wɔ ko kle nvle-nvle’n kwlaa be like” ɔ. Junman sɔ’n i dilɛ’n su yoman pɔpɔ. * Afin, Zezi seli be kɛ bé wá kán Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n “lele mɛn’n fá wíe.” Kɛ andɛ e bo jasin fɛ’n, ndɛ sɔ mɔ Zezi kannin’n, ɔ kpɛn su.—Mat. 28:19, 20.\n3. ?Like nsan benin ti yɛ e kwla bo jasin fɛ’n niɔn?\n3 Kɛ Zezi sunmɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be ko bo jasin fɛ’n, ɔ seli be ekun kɛ: “Min nin amun e o cɛn kwlaa.” (Mat. 28:20) I sɔ’n kle kɛ, Zezi su yiman e ase. Naan i fanngan nun’n, é kwlá bó jasin fɛ’n i mɛn wunmuan’n nun. Kpɛkun, Ɲanmiɛn maan é ɲán like kwlaa nga é kwlá fá bó jasin fɛ’n. (Ebr. 13:20, 21) Like suanlɛ nga nun’n, é wá kán ninnge sɔ’m be nun nsan be ndɛ. I klikli’n yɛle ninnge nga e fa boli jasin fɛ’n. I nɲɔn su’n yɛle jasin fɛ’n bolɛ’n i wun ajalɛ nga e fali be’n. Yɛ i nsan su’n yɛle suklu nga anuannzɛ’n kpɛli be ba naan y’a kwla bo jasin fɛ’n i kpa’n. Ninnge nga e fa boli jasin fɛ’n afuɛ 100 ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n, é dún mmua kán be ndɛ.\nFAMIƐN’N MƐN I SRAN’M BE NINNGE MUN NAAN BE FA BO JASIN FƐ’N\n4. ?Ninnge fanunfanun nga Famiɛn Zezi mannin e’n ti’n, ngue yɛ e kwla yoli ɔ?\n4 Zezi fali “Nyanmiɛn sielɛ’n ndɛ’n” sunnzunnin awie mɔ sran kun guɛ i asiɛ fanunfanun su’n. (Mat. 13:18, 19) Awie guafuɛ’n, ɔ fa ninnge fanunfanun di i junman’n. I wie yɛle tokpo nin bese. I wafa kunngba’n, Famiɛn Zezi mannin e ninnge fanunfanun naan e fa bo jasin fɛ’n. E te fa ninnge sɔ’m be nun wie mun e di junman. Ninnge kwlaa sɔ’m be ti’n, e kwla boli jasin fɛ’n i kpa.\n5. (a) ?Afuɛ 1933 nun’n, ngue yɛ e fa boli jasin fɛ’n niɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ e fa boli jasin fɛ’n niɔn?\n5 Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1933 nun’n, Anuannzɛ’n klɛli Biblu’n i nun ndɛ wie mun mɔ sran’m be kwla wun be wlɛ ndɛndɛ’n, fluwa kanngan wie’m be su. Fluwa kanngan sɔ mun yɛ jasin bofuɛ’m be fa dili junman ɔn. Wie liɛ’n, be kaci ndɛ ng’ɔ o fluwa’n su’n. Be flɛ aniaan kun kɛ Ɛlɛmeyɛr. Ɔ fali fluwa kanngan sɔ mun boli jasin fɛ’n wie. I kpalɛ klikli ng’ɔ́ fá bó jasin fɛ’n, nn ɔ le afuɛ blu. I waan: “Kɛ e to sran kun’n, e usɛ i kɛ: ‘?A kwla kanngan ndɛ ng’ɔ o fluwa kan nga su’n?’ Kɛ ɔ ko kanngan ndɛ’n nun’n, e mɛn i fluwa kun. Kpɛkun, e su kɔ e ɲrun.”\n6. ?Ngue ti yɛ fluwa kanngan nga Anuannzɛ’n klɛli Biblu’n nun ndɛ’m be su’n, be yoli jasin bofuɛ’m be ye ɔ?\n6 Fluwa kanngan sɔ’m be yoli jasin bofuɛ’m be ye kpa. Afin, aniaan wie’m be kunndɛ kɛ bé bó jasin fɛ’n. Sanngɛ, be sa ɲan. I sɔ’n ti, kɛ be to sran kun’n, be wunman ndɛ ng’ɔ fata kɛ be kan’n. Wie’m be kusu’n, like kwlaa nga be si i’n, be kunndɛ kɛ bé ká lɛ bé kɛ́n i ngba bé klé sran ng’ɔ sɔli be nun’n. Yɛ wie liɛ’n, be kɛnmɛn i amanniɛn su. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, fluwa kanngan’m be yoli jasin bofuɛ’m be ye kpa. Afin, i su ndɛ’n ti kpe kan, yɛ i wlɛ wunlɛ yoman ya.\n7. ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, jasin fɛ’n i bolɛ w’a yoman pɔpɔ w’a manman aniaan mun ɔn?\n7 Blɛ sunman’n, jasin fɛ’n i bolɛ w’a yoman pɔpɔ w’a manman aniaan mun. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Grasi Ɛstɛpu. Ɔ ti Zoova i Lalofuɛ w’a cɛ kpa. Ɔ seli kɛ: “Wie liɛ’n, be usa e kɛ: ‘?Ndɛ benin yɛ ɔ o fluwa’n su ɔ? ?A kwla yiyi nun kan kle min?’” Wie liɛ kusu’n, sran ng’ɔ sɔ jasin bofuɛ’m be nun’n, ɔ siman kanngan. Wie liɛ ekun’n, kɛ sran’n sɔ fluwa’n nun’n, kpɛkun w’a ɲin i anuan’n. Be nga be kloman e sa’n, be nun wie’m be fa fluwa’n, kpɛkun be titi nun e ɲrun lɛ. Ɔ nin i sɔ ngba’n, fluwa kanngan sɔ’m be yoli jasin bofuɛ’m be ye. Afin, be kwla fa boli jasin fɛ’n i kpa. Kpɛkun, sran’m be wunnin i wlɛ kɛ be yɛ be bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n niɔn.\n8. ?Junman benin yɛ aniaan’m be fali flono’n be dili ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n8 Kɛ afuɛ 1930 sinnin’n, aniaan’m be wa fali flono be boli jasin fɛ’n. Aniaan wie’m be tɔnnin flono’n i aɲinsuɛ dunman kɛ Aarɔn. Afin sɛ é kwlá sé’n, flono’n yɛ ɔ ijɔ be nuan ɔn. (An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 4:14-16 nun.) Sɛ sran kun sɔ be nun klanman’n, be bo flono’n be kle i. Kpɛkun i sin’n, be mɛn i fluwa. Wie liɛ’n, awlobo wunmuan kun nunfuɛ mun yɛ be yia be tie flono’n niɔn. Afuɛ 1934 nun’n, anuannzɛ’n fali ndɛ fanunfanun ablangwlan nin nɲɔn (92) sieli i flono su. Ɔ yoli sɔ naan aniaan’m be fa bo jasin fɛ’n.\n9. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ jasin bofuɛ’m be fali flono’n be boli jasin fɛ’n i kpa ɔ?\n9 Be flɛ bian kun kɛ Ilari Goslini. Kɛ aniaan’m be boli flono’n be kleli i’n, ɔ yoli i fɛ. Ɔ maan, ɔ srɛli i be sa nun naan ɔ́ bó klé i mantanfuɛ mun. Ɔ bo kleli be le mɔcuɛ kun. Sran ng’ɔ bo kleli be’n, ɔ yoli be fɛ wie. Ɔ maan, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be yoli be nun kpanngban be batɛmu. Be yoli Goslini bɔbɔ i wa bla nɲɔn’n be batɛmu wie. Ba nɲɔn sɔ’m be wa dili ngaliɛ difuɛ’m be suklu’n. Kpɛkun, Anuannzɛ’n sunmannin be nvle uflɛ nun. Fluwa kanngan nga Anuannzɛ’n klɛli Biblu’n nun ndɛ’m be su’n, be yoli jasin bofuɛ’m be ye. Flono’n kusu ti’n, sran kpanngban be kwla boli jasin fɛ’n i bolɛ bo. Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ, i sufuɛ’m be si jasin fɛ’n i bo kpa. I sɔ’n ti’n, Anuannzɛ’n wa kpɛli suklu kun i ba. Be flɛ i kɛ Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu.\nE FA AJALƐ FANUNFANUN NAAN SRAN’M BE TI JASIN FƐ’N\n10, 11. (a) ?Junman benin yɛ e fali zronali nin aladio’n e dili ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e fa boli jasin fɛ’n i kpa ɔ?\n10 Ɲanmiɛn i sran m’ɔ sieli i Famiɛn’n i fanngan nun’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be wa fali ajalɛ fanunfanun naan sran kpanngban be ti jasin fɛ’n. Kɛ mɔ laa’n ‘junman difuɛ’m b’a sɔn-man’n’ ti’n, ajalɛ sɔ’m be falɛ’n yoli cinnjin kpa. (An kanngan Matie 9:37 nun.) I wie yɛle kɛ, be fali zronali be boli jasin fɛ’n. Le mɔcuɛ kwlaa nun’n, aniaan bian Sali Risɛli klɛ Ɲanmiɛn ndɛ ng’ɔ kan be’n. Kpɛkun, ɔ fa ko man be nga be klɛ zronali’n, be ɲrun dinfuɛ mun. Be kusu be fa ndɛ’n ko man zronali klɛfuɛ nga be o Kanada nin Abloki, ɔ nin Etazini lɔ’n. Afuɛ 1913 nun’n, Ɲanmiɛn ndɛ nga aniaan bian Risɛli kannin be’n, be klɛli be zronali 2.000 be nun. Yɛ sran miliɔn blu nin nnun (15.000.000) be kanngannin be nun.\n11 Aniaan’m be boli jasin fɛ’n aladio nun wie. Afuɛ 1922, Avrili i le 16 su’n, aniaan bian Ritɛrfɔdu kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n aladio nun. I kpalɛ klikli ng’ɔ́ kán Ɲanmiɛn ndɛ’n aladio nun’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ. Yɛ sran akpiakpi ablenun (50.000) be tili. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, anuannzɛ’n wa ɲɛnnin i bɔbɔ i aladio sua liɛ. Afuɛ 1924, Fevrie i le 24 su’n, yɛ be boli i nun lɔ junman dilɛ bo ɔ. Afuɛ 1924, Desamblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n angle nun’n seli kɛ: “E lafi su kɛ e aladio’n ti’n, é kwlá yó sika cɛcɛ. Yɛ sran kpanngban bé wá tí ndɛ nanwlɛ’n.” E fali zronali e boli jasin fɛ’n i kpa. Yɛ aladio’n ti’n, sran kpanngban be kwla tili Ɲanmiɛn ndɛ’n lika nga jasin bofuɛ’m b’a sɔnman lɔ’n.\nJasin bofuɛ kpanngban be bo jasin fɛ’n i nzra nun. Kpɛkun, be kan e ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org i ndɛ be kle sran mun. Yɛ be klo i sɔ yolɛ kpa. (An nian ndɛ kpɔlɛ 12 nin 13 be nun.)\n12. (a) ?Nin yɛ a klo jasin fɛ’n i bolɛ ɔ? (b) ?Sɛ e klun titi e’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n12 Ajalɛ kun ekun mɔ Anuannzɛ’n fali’n yɛle jasin fɛ’n bolɛ’n nzra nun’n. E bo i loto jranwlɛ nin alie jranwlɛ’m be su. E bo i gua bo nin lika kwlaa nga e kwla to sran mun lɛ’n. Atrɛkpa’n, kɛ ɔ yo naan a bo jasin fɛ’n lika sɔ’m be nun’n, ɔ klun titi ɔ. Sɛ ɔ ti sɔ’n, srɛ Ɲanmiɛn. Kpɛkun, ndɛ nga akpasua sunianfuɛ kun kannin’n, bu i akunndan. Be flɛ aniaan sɔ’n kɛ Anzelo Manera. Ɔ seli kɛ: “Jasin fɛ’n bolɛ’n i wun ajalɛ uflɛ kwlaa nga e fa’n, e kunndɛ kɛ é nánti su naan é klé Zoova kɛ e ti i liɛ. Naan sa’n kwlaa nun’n, e su kpɔcimɛn i le. Naan like kwlaa ng’ɔ se e kɛ e yo’n, é yó.” Kɛ e yoman srongble mɔ e nanti jasin fɛ’n bolɛ’n i wun ajalɛ uflɛ’m be su’n, e lafi Ɲanmiɛn su kpa. Kpɛkun, e si jasin fɛ’n i bo kpa wie.—An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 12:9, 10 nun.\n13. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ e ɛntɛnɛti adrɛsi’n, ɔ ti like kpa ɔ? (b) ?Wafa nga a fa boli jasin fɛ’n, i su ndɛ benin yɛ a kwla kan ɔn?\n13 Jasin bofuɛ kpanngban be kan e ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org. i ndɛ be kle sran mun. Yɛ be klo i sɔ yolɛ kpa. Afin, ɛntɛnɛti adrɛsi sɔ’n i su lɔ’n, e fluwa’m be fite aniɛn 700 tra su nun. Yɛ sran’m be kwla kɛnngɛn i be klɔ aniɛn’m be nun. Annzɛ be kwla fa wie sie i be selilɛli’n nun. Anglo kwlaa nun’n, sran miliɔn kun ya nsiɛn tra su be kɔ e ɛntɛnɛti adrɛsi’n su. Laa’n, aladio’n ti’n, sran nga be o klɔ kanngan’m be su bɔbɔ’n, be tili jasin fɛ’n. Andɛ’n, junman kunngba’n yɛ e ɛntɛnɛti adrɛsi’n di ɔ.\nFAMIƐN’N KLE E JASIN FƐ’N I BOLƐ\n14. (a) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ be kle jasin bofuɛ mun ɔn? (b)?Suklu benin yɛ Anuannzɛ’n kpɛli i ba naan aniaan’m b’a si like kle kpa ɔ?\n14 Y’a kan ninnge nga e fa boli jasin fɛ’n, ɔ nin jasin fɛ’n bolɛ’n i wun ajalɛ fanunfanun nga Anuannzɛ’n fali be’n, be ndɛ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ be kle aniaan’m be jasin fɛ’n i bolɛ. Afin, kɛ aniaan’m bé fá flono bé bó jasin fɛ’n, wie liɛ’n, sran nga be to i’n, ɔ se kɛ ɔ faman ndɛ’n su. Wie liɛ kusu’n, ndɛ’n yo sran’n i fɛ. Ɔ maan, ɔ kunndɛ kɛ be yiyi nun kpa ekun be kle i. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ jasin bofuɛ’m be tɛ sran’m be su amanniɛn su. Yɛ maan be si sran like kle kpa. Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun’n, aniaan bian Natan Nɔr wunnin wafa nga be kwla uka aniaan mun naan b’a si jasin fɛ’n i bo kpa’n. Yɛle kɛ afuɛ 1943 nun’n, Anuannzɛ’n kpɛli suklu kun i ba. Be flɛ i kɛ Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu. Yɛ be yo i asɔnun’m be nun. Suklu sɔ’n ti’n, jasin bofuɛ’m be sili like kle kpa.\n15. (a) ?I kpalɛ klikli nga aniaan wie’m bé íjɔ nzrafuɛ’m be ɲrun asɔnun lɔ’n, i su ndɛ benin yɛ be kannin ɔn? (b) ?Kɛ nga Jue Mun 32:8 fa kan’n sa’n, wafa sɛ yɛ Zoova yoli sɔ ɔ lika ɔ?\n15 Aniaan sunman be nin a ijɔman nzrafuɛ’m be ɲrun le. Aniaan bian Ramu i wla kpɛn su kɛ i kpalɛ klikli ng’ɔ́ íjɔ nzrafuɛ’m be ɲrun’n, yɛle afuɛ 1944 nun. Bian kun mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ mɔ be flɛ i kɛ Doɛg, i wun ndɛ yɛ ɔ yiyili nun ɔn. Ramu seli kɛ: “N jin lɛ, min ja nannglunman’m be bo be wiengu su kpɛkpɛkpɛ. Min sa’m be usu min wun yɛ min nuan bui’n usu kpɛkpɛkpɛ.” Ɔ seli ekun kɛ: “I kpalɛ klikli nga ń jrán nzrafuɛ’m be ɲrun ń íjɔ’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ. Sanngɛ, n ijɔli lele n guɛli i bo.” Nzrafuɛ’m be ɲrun ijɔlɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, ba kanngan’m be ijɔli nzrafuɛ’m be ɲrun asɔnun’n nun lɔ wie. Aniaan bian Anzelo Manera mɔ e kɛnnin i ndɛ’n, i wla kpɛn i kpalɛ klikli nga ba yasua kan kun ɔ́ íjɔ nzrafuɛ’m be ɲrun’n i su. I waan: “I klun m’ɔ titi i’n ti’n, kɛ ɔ boli ijɔlɛ bo cɛ’n, kpɛkun ɔ su sun. Kɛ ɔ́ sún’n, nn ɔ́ íjɔ. Ɔ yoli sɔ lele ɔ guɛli i ijɔlɛ’n i bo.” Wie liɛ’n, kɛ ɔ yo naan e tɛ kosan’m be su aɲia’m be bo lɔ’n, ɲannzuɛn kun e. Annzɛ kusu, e se e klun lɔ kɛ e su siman i su tɛ. Sɛ ɔ ti sɔ’n, maan e srɛ Zoova kɛ ɔ suan e bo. Sɛ ɔ suannin aniaan klikli nga be dili Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu’n be bo’n, ɔ́ súan e bo wie.—An kanngan Jue Mun 32:8 nun.\n16. (a) ?Ngue ti yɛ be kpɛli Gileadi suklu’n i ba ɔ? (b) ?Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 2011 nun’n, wan mun yɛ be di suklu sɔ’n niɔn?\n16 Afuɛ 1943 nun’n, Anuannzɛ’n kpɛli suklu kun ekun i ba. Be flɛ i kɛ Gileadi suklu. Kɛ ɔ ko yo naan aniaan nga bé yó ngaliɛ difuɛ’n b’a klo jasin fɛ’n i bolɛ kpa’n, i wie ti yɛ be kpɛli suklu sɔ’n i ba ɔ. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1943 nun’n, aniaan akpi mɔcuɛ ya nnun (8.500) b’a di suklu sɔ’n. Kpɛkun, be sunmannin be nvle 170 nun. Sanngɛ kɛ ɔ fɛ i afuɛ 2011 nun’n, be nga be di suklu sɔ’n yɛle ngunmin atin bofuɛ mun, ɔ nin akpasua sunianfuɛ mun, ɔ nin Betɛli lɔ junman difuɛ mun, ɔ nin ngaliɛ difuɛ nga be nin a diman suklu sɔ’n i wie le’n.\n17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ ngaliɛ difuɛ’m be di junman dan ɔn?\n17 Ngaliɛ difuɛ’m be ti’n, sran kpanngban be ba Zoova sulɛ. I wie yɛle Zapɔn lɔ liɛ’n. Afuɛ 1949, Utu anglo nun’n, jasin bofuɛ nga be o Zapɔn lɔ’n, be juman sran blu. Afuɛ kunngba sɔ’n nun’n, be sunmannin ngaliɛ difuɛ 13 nvle sɔ’n nun lɔ. Aniaan sɔ’m be boli jasin fɛ’n i kpa. Ɔ maan kɛ é sé yɛ’n, Zapɔn lɔ jasin bofuɛ’m be ju sran kɔe akpiakpi ya nɲɔn sran akpiakpi blu nin nsiɛn (216.000). Sɛ e fa lɔ jasin bofuɛ ya kun’n, be nun 42 be ti titi atin bofuɛ.\n18. ?Suklu benin mun yɛ anuannzɛ’n kpɛli be ba ekun ɔn?\n18 Anuannzɛ’n kpɛli suklu wie mun ekun be ba. Be yɛle asɔnun kpɛnngbɛn’m be suklu’n, ɔ nin atin bofuɛ’m be suklu’n, ɔ nin Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin bofuɛ’m be suklu’n, ɔ nin akpasua sunianfuɛ nin be yi’m be suklu’n. Yɛ Betɛli i komite nunfuɛ mun nin be yi’m be suklu’n. Kɛ aniaan’m be di suklu sɔ mun’n, be lafi Ɲanmiɛn su kpa ekun. Nanwlɛ, Famiɛn Zezi kle i sran’m be like. Yɛ ɔ́ klé be like tititi.\n19. (a) ?Jasin bolɛ’n i su ndɛ benin yɛ Sali Risɛli kannin ɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ ndɛ ng’ɔ kannin’n’n, ɔ ti su ɔ?\n19 Ɲanmiɛn sieli Zezi i Famiɛn w’a di afuɛ ya tra su. Blɛ kwlaa sɔ’n nun’n, Zezi Klist suannin jasin bofuɛ’m be bo. Afuɛ 1916 nun’n, Sali Risɛli wunnin i wlɛ kɛ bé bó jasin fɛ’n asiɛ wunmuan’n su. Ɔ seli kɛ: “Junman’n ti dan. Yɛ ɔ́ yó dan titi. Afin, ɔ fata kɛ be bo ‘Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n’ mɛn wunmuan’n nun.” Andɛ’n, e di junman sɔ’n i sakpa. Ɲanmiɛn Zoova mɔ maan sran di alaje’n, é lɛ́ i ase. Afin, i fanngan nun yɛ e ɲan like kwlaa naan y’a yo i klun sa’n niɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Atrɛkpa’n, sran 500 tra su nga be yiali cɛn sɔ’n nun’n, be nun wie’m be kacili Klistfuɛ. Afin kɛ Pɔlu kán be ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “E niaan wie’m bɔ be tra ya nnun’n.” Kpɛkun, ɔ kan guali su kɛ: “Be nun wie’m b’a wu, sanngɛ be kpanngban lika tɛ o lɛ.” Ɔ maan, sran sɔ mɔ Zezi seli be kɛ be ko jasin fɛ’n, e kwla se kɛ Pɔlu nin Klistfuɛ klikli wie’m be si be nun kpanngban kpa.


Eziptifuɛ mun be ɲrɛnnɛn nnan su m’ɔ́ fá jú ngwlan su’n | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nƝrɛnnɛn nsiɛn ekun\nMoizi nin Aarɔn be ɔli Faraɔn i sin, be ko seli i kɛ Ɲanmiɛn waan: ‘Sɛ w’a yaciman min sran mun be nun’n, ń má yó naan ngɔnsiɛn dandan mɔ be nuan yo ya’n be tru ɔ mɛn’n nun.’ Ngɔnsiɛn sɔ mun be wluli Eziptifuɛ mun be kwlaa be sua mun be nun, i sikafuɛ-o, i yalɛfuɛ-o. Be truli nvle wunmuan’n nun. Sanngɛ Gozɛnin mɔ lɔ yɛ Izraɛlifuɛ mun be tran’n, ngɔnsiɛn sɔ mun b’a juman lɔ. Kɛ ɲrɛnnɛn klikli nsan mun be sinnin’n, Eziptifuɛ mun be ngunmin be su yɛ ɲrɛnnɛn onga mun be tɔli-ɔ. Faraɔn seli kɛ: ‘Amun srɛ Zoova naan ngɔnsiɛn sɔ mun be wɔ. A nin ɔ sran mun amun kwla kɔ.’ Sanngɛ kɛ Zoova yoli maan ngɔnsiɛn mun be ɔli’n, Faraɔn w’a yaciman be nun. ?Faraɔn ɔ́ wá fá sa sɔ mun tu i wun fɔ cɛn kun?\nZoova seli kɛ: ‘Sɛ Faraɔn w’a yaciman min sran mun be nun naan b’a ɔman’n, tukpacɛ tɔ́ Eziptifuɛ mun be nnɛn mun be su, yɛ bé wú.’ Kɛ i aliɛ cɛnnin’n, nnɛn mun be boli wulɛ bo. Sanngɛ Izraɛlifuɛ mun be nnɛn mun b’a wuman wie. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Faraɔn w’a kaciman.\nI sin’n, Zoova seli Moizi kɛ ɔ wɔ Faraɔn sin naan ɔ fa nzuɛn ko sanndi i nglo i ɲrun lɛ. Kɛ ɔ sanndili nzuɛn’n i nglo’n, ɔ kacili ndutre. Ɔ truli lika’n kwlaa nun, kpɛkun ɔ guali Eziptifuɛ mun be wun. Ndutre’n yoli maan like wie m’ɔ ti kɛ yra sa’n, ɔ fiteli Eziptifuɛ mun nin be nnɛn mun be wun. Sanngɛ Faraɔn w’a yaciman Izraɛlifuɛ mun be nun.\nZoova sunmannin Moizi Faraɔn sin naan ɔ ko se i kɛ: ‘?Ɔ waan a yaciman min sran mun be nun? Ainman’n, laglasi nga wie liɛ’n kɛ nzue tɔ́’n ɔ gua’n, i wie wá gúa ɔ mɛn’n su.’ Kɛ aliɛ cɛnnin’n, Zoova yoli maan laglasi nin angblannan, ɔ nin sin be guali Ezipti mɛn’n su. I sɔ sa’n nin-a juman Ezipti mɛn’n nun le. Waka mun nin fie mun be su ninnge mun be kwlaa be sacili, saan Gozɛnin lɔ liɛ mun. Yɛ Faraɔn seli Moizi kɛ: ‘Kpata Zoova naan ninnge sɔ mun be jran. I liɛ’n, ń yáci amun nun.’ Kɛ laglasi’n yacili gualɛ mɔ nzue’n kpɛli’n, Faraɔn w’a yaciman be nun.\nI sin’n, Moizi seli kɛ: ‘Lalo mun bé wá dí ninnge nga nzue’n nin laglasi’n b’a saciman be’n be kwlaa.’ Ɔ maan lalo mun be wa dili fie mun be su ninnge nga be kali lɛ’n, ɔ nin waka mun be nɲa mun be kwlaa. Faraɔn seli Moizi kɛ: ‘Kpata Zoova naan lalo mun be wɔ.’ Zoova yoli maan lalo mun be ɔli, sanngɛ Faraɔn w’a kaciman.\nZoova seli Moizi kɛ: ‘Man ɔ sa’n su nglo.’ Kɛ ɔ mɛnnin i sa’n su nglo’n, lika’n ka lɛ dunnin tuun kpa. Ɔ dunnin lele cɛn nsan. Eziptifuɛ mun be kwlá wunman like fi, be kwlá wunman be wiengu bɔbɔ. Sanngɛ Izraɛlifuɛ mun be lɔ’n, lika’n kpaja weiin.\nFaraɔn seli Moizi kɛ: ‘A nin ɔ nvle’n nunfuɛ mun amun kwla kɔ. Sanngɛ amun yaci amun nnɛn mun wa.’ Moizi tɛli i su kɛ: ‘Ɔ fata kɛ e fa e nnɛn mun naan e ko yi tɛ e man e Ɲanmiɛn’n.’ Faraɔn fali ya kpa. Ɔ seli i kɛ: ‘Jaso min ɲrun lɛ. Sɛ n wun wɔ wa ekun’n, ń kún wɔ.’\n“Amún wún ngbaciɛ ng’ɔ o sran kpa nin sran ng’ɔ buman Nyanmiɛn nin i nuan ndɛ’n be like fi’n be afiɛn’n, ɔ nin ngbaciɛ ng’ɔ o sran ng’ɔ su Nyanmiɛn nin sran ng’ɔ suman Nyanmiɛn’n be afiɛn’n.”—Malasi 3:18.\nKosan: ?Ɲrɛnnɛn benin mun yɛ Zoova fa yili Ezipti mɛn’n su ekun-ɔn? ?Ngue ti yɛ ɲrɛnnɛn klikli liɛ mun, ɔ nin ɲrɛnnɛn onga mun be timan kun-ɔn?\nEzipt Lɔ Tulɛ 8:16–10:29.


Be nian Ɲanmiɛn bɔbɔ i fluwa’n nun be yo ninnge mun sɛsɛsɛ | Like suanlɛ liɛ\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N Aolia nun sran’m be su kosan mun\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N Be nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n\n“An tu amun wun fɔ cɛn’n kwlaa”\nBe nian Ɲanmiɛn bɔbɔ i fluwa’n nun be yo ninnge mun sɛsɛsɛ\n?Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti e awlɛn su like?\nƆ flɛli be kɛ be jao aosin’n nun\nBe jaoli be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be afiɛn\nSasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n) | Novanblu 2016\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Krio Lao Lifu Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Akunndan’n yɛ Anannganman fa yili asiɛ nin-ɔn. Ngwlɛlɛ’n yɛ ɔ fa yoli nyanmiɛn su lɔ nin-ɔn.”—NYANNDRA MUN 3:19.\nJUE: 105, 107\n?Ngue yɛ ɔ kle e weiin kɛ Zoova yoman ninnge mun sukusuku-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e si kɛ Zoova kwlá yacimɛn i sufuɛ mun lɛ naan be yo ninnge mun sukusuku-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n ti’n, e bo’n yo kun, e di alaje, yɛ fiɛn tranman asɔnun’n nun-ɔn?\n1, 2. (a) ?Kɛ bé kán Ɲanmiɛn i sulɛ ndɛ’n, sran wie’m be se sɛ? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga, ɔ́ wá klé e-ɔ?\nKƐ BÉ kán Ɲanmiɛn i sulɛ ndɛ’n, sran wie’m be se kɛ ɔ timan cinnjin kɛ be wlu anuannzɛ kun nun naan b’a su i. Be waan sran kun kwla fɛ i bɔbɔ i ajalɛ su Ɲanmiɛn. ?Be nga be kan sɔ’n be ndɛ yo fɛ? ?Ngue yɛ e sie i nzɔliɛ-ɔ?\n2 Like suanlɛ nga, ɔ́ wá klé e kɛ Ɲanmiɛn Zoova yoman ninnge mun sukusuku. Sanngɛ, ɔ le anuannzɛ kun asiɛ’n su wa. Asa ekun’n, ɔ́ wá klé e kɛ like nga Zoova i anuannzɛ’n se kɛ e yo’n, maan e yo. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:33, 40) Klistfuɛ klikli’m be nantili like nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kleli be’n su. Ɔ maan, be kwla boli jasin fɛ’n i lika sunman nun. Andɛ’n, e nanti like nga Biblu’n kle e’n su. Kpɛkun, like nga Ɲanmiɛn i anuannzɛ’n kle e’n, e nanti su wie. I sɔ’n ti’n, e kwla bo jasin fɛ’n asiɛ wunmuan’n su. Asa ekun’n, e nian e wun su naan fiɛn w’a tranman asɔnun’n nun. E bo’n ti kun, yɛ e di alaje.\nZOOVA YOMAN NINNGE MUN SUKUSUKU\n3. ?Ngue yɛ ɔ kle weiin kɛ Ɲanmiɛn Zoova yoman ninnge mun sukusuku-ɔ?\n3 Kɛ e nian ninnge nga Zoova yili be’n, e wun weiin kɛ ɔ yoman ninnge mun sukusuku. Biblu’n se kɛ: “Akunndan’n yɛ Anannganman fa yili asiɛ nin-ɔn. Ngwlɛlɛ’n yɛ ɔ fa yoli nyanmiɛn su lɔ nin-ɔn.” (Nyanndra Mun 3:19) E kwlá siman ninnge nga Zoova yoli be’n, be ngba. I kpa bɔbɔ’n, be “nganniɛn nga e ti i wa’n, e timɛn i kpa bɔ ngbɛn.” (Zɔb 26:14) Sanngɛ, nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge nga e si be’n, be kle weiin kɛ Ɲanmiɛn yoman ninnge mun sukusuku. (Jue Mun 8:4, 5) Nzraama’m be ti miliɔn kpanngban kpa. Yɛ be kaman be osu kunngba’n nun lɛ. Ninnge wie’m be ti dandan kɛ anglo ba’n sa. Yɛ be bo sin yia wia’n. Sanngɛ, be nin be wiengu yiaman nun. I sɔ’n fin Zoova m’ɔ yoman ninnge mun sukusuku’n. Kɛ e bu wafa nga Zoova “yili nyanmiɛn’n b’ɔ la nglo lɔ plaii” nin asiɛ’n be akunndan’n, e kunndɛ kɛ é mɛ́nmɛ́n i, é sú i, naan e nin i é nánti klanman.—Jue Mun 136:1, 5-9.\n4. ?Ngue ti yɛ kosan cinnjin sunman nga sran’m be usa’n, fluwa sifuɛ dandan’m be kwlá tɛman be su-ɔ?\n4 Fluwa sifuɛ dandan’m be suannin nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’m be su like kpanngban. I sɔ’n ti’n, be kwla yoli ninnge kpanngban. Yɛ ninnge sɔ’m be yo e ye kpa. Sanngɛ, kosan cinnjin fanunfanun nga sran sunman be usa’n, fluwa sifuɛ sɔ’m be kwlá tɛman be su. Be nga be kɔ nglo lɔ ninnge’m be nianlɛ’n, be kwlá kleman e wafa nga nglo lɔ’n nin asiɛ’n be boli be bo’n. Yɛ be kwlá kleman like nga ti yɛ sran nin nnɛn mun, nin ijre nin waka’m be o asiɛ’n su’n. I kpa bɔbɔ’n, sran sunman be kwlá kleman like nga ti yɛ sran’m be kunndɛ kɛ bé trán nguan nun tititi’n. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Like nga ti yɛ be kwlá yiyiman ndɛ cinnjin sɔ’m be nun’n yɛle kɛ, fluwa sifuɛ dandan nin sran wie’m be se kɛ Ɲanmiɛn nunman lɛ. Be waan klɔ sran’n fin ndo. Sanngɛ, kosan cinnjin kwlaa nga sran’m be fa usa be wun’n, Ɲanmiɛn tɛ su i bɔbɔ i fluwa’n nun. Fluwa sɔ’n yɛle Biblu’n.\n5. Ninnge nga Zoova yili be’n, be nanti mmla fanunfanun su. ?Wafa sɛ yɛ e nanti mmla sɔ’m be su-ɔ?\n5 Ninnge nga Zoova yili be’n, be nanti mmla fanunfanun su. Yɛ mmla sɔ’m be kaciman. Mmla sɔ’m be ti’n, kolan su junman difuɛ mun o, plɔnbie mun o, alapla nun cinsanfuɛ mun o, dɔɔtrɔ mun o, ɛnzeniɛli mun o, be kwla di be junman mun. E kwlaa e awlɛn ba’n o e lika kunngba’n nun. Ɔ maan, dɔɔtrɔ’m be kunndɛman lele naan b’a wun lika nga sran kun i awlɛn ba’n o’n. Asa ekun’n, e si kɛ sɛ sran kun o lika nglonglo kpa naan ɔ tu kpɛn’n, ɔ kwla tɔ, ɔ kun i wun. E kunndɛ kɛ é ká nguan nun. I sɔ’n ti, e nanti mmla sɔ’m be su.\nƝANMIƐN W’A KUNNDƐMAN KƐ BE YO NINNGE MUN SUKUSUKU\n6. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova kunndɛman kɛ i sufuɛ’m be yo ninnge mun sukusuku ɔ?\n6 Ninnge nga Zoova yili be nglo lɔ nin asiɛ’n su wa’n, ɔ siesieli be sɛsɛsɛ. Sɛ Zoova yoli sɔ’n, nɛ́n i sufuɛ mɔ be o asiɛ’n su wa’n yɛ ɔ́ yáci be lɛ naan be yo ninnge mun sukusuku-ɔ. I lɛ nun’n, ɔ yoli maan be klɛli Biblu’n naan e si wafa ng’ɔ fata kɛ e su i’n. I sɔ’n ti’n, maan e nanti like nga Biblu’n kle e’n su. Yɛ maan e yo like nga i anuannzɛ’n se kɛ e yo’n. I liɛ’n, e liɛ yó ye. Yɛ e klun jɔ́.\n7. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Biblu’n ti i liɛ ngunmin-ɔn?\n7 Biblu’n ti i liɛ ngunmin. Fluwa sifuɛ wie’m be waan fluwa wie mɔ Zuifu nin Klistfuɛ wie’m be klɛli be’n, sran’m be kan be boli nun, naan i yɛ be flɛ i kɛ Biblu’n niɔn. Sanngɛ, ɔ timan sɔ. Ɲanmiɛn yɛ ɔ fali sran wie mun naan be klɛ fluwa nga be o Biblu’n nun’n niɔn. Kpɛkun, blɛ ng’ɔ fata kɛ be klɛ fluwa sɔ mun’n, ɔ nin ndɛ ng’ɔ fata kɛ be klɛ’n, Ɲanmiɛn yɛ ɔ kleli be ɔ. I sɔ’n ti, kɛ e kanngan Biblu’n nun’n, e si Ɲanmiɛn klun sa’n. Kɛ ɔ fɛ i Bo Bolɛ fluwa’n nun lele m’ɔ fá jú Sa Nglo Yilɛ fluwa’n nun’n, e wun i wlɛ kɛ bla’n i “osu” kun wá bá. Yɛ ɔ́ wá yó maan asiɛ’n káci lika klanman. Asa ekun’n, e wun i weiin kɛ bla’n i “osu” sɔ’n yɛle Zezi Klist, naan kɛ i Sielɛ blɛ’n wá jú’n, sran’m bé wún i wlɛ kɛ Zoova yɛ ɔ sie ninnge’n kwlaa-ɔ.—An kanngan Bo Bolɛ 3:15, nin Matie 6:10, ɔ nin Sa Nglo Yilɛ 11:15 be nun.\n8. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Izraɛlifuɛ’m b’a yoman ninnge mun sukusuku-ɔ?\n8 Laa Izraɛlifuɛ’m be nantili mmla nga Ɲanmiɛn mannin be’n su. Ɔ maan, b’a yoman ninnge mun sukusuku. I wie yɛle kɛ, ɔ le “bla nga be di junman tannin sua nga Anannganman yi i wun nglo nun’n i anuan’n nun lɛ’n.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 38:8) Asa ekun’n, kɛ Izraɛlifuɛ’m bé tú ngblaliɛ kun nun’n, ɔ nin kɛ bé tú Ɲanmiɛn i tannin sua’n i bo’n, Ɲanmiɛn kleli be wafa ng’ɔ fata kɛ be yo’n. Kɛ Davidi yoli Izraɛlifuɛ’m be famiɛn’n, ɔ cɛcɛli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nin Levifuɛ’m be nun akpasuaakpasua, naan be di Ɲanmiɛn i sua’n nun junman mun. (1 Be Nyoliɛ 23:1-6; 24:1-3) Kɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲin yi Zoova’n, be yoman ninnge mun sukusuku. Ɔ maan, Zoova yra be su. Be bo’n yo kun, yɛ be di alaje.—Mmla’n 11:26, 27; 28:1-14.\n9. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Klistfuɛ klikli’m b’a yoman ninnge mun sukusuku-ɔ?\n9 Klistfuɛ klikli’m be kusu b’a yoman ninnge mun sukusuku. Like ng’ɔ fata kɛ be yo’n, sran akpasua kun o lɛ m’ɔ kleli be ɔ. I klikli nun’n, Zezi i akoto 12 mun yɛ be dili junman sɔ’n niɔn. Kpɛkun, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be wa fali kpɛnngbɛn wie mun ukali be su. (Sa Nga Be Yoli’n 6:1-6; 15:6) Zoova i sufuɛ’m be ɲrun dinfuɛ sɔ’m be nin sran wie mɔ be nin be di junman’n, be klɛli asɔnun’m be fluwa. Fluwa sɔ’m be nun’n, be man be afɔtuɛ. Yɛ be kle be like ng’ɔ fata kɛ be yo’n. (1 Timote 3:1-13; Tit 1:5-9) ?Kɛ asɔnun’m be nanti like nga be ɲrun dinfuɛ’m be kle be’n su’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua man be ɔ?\n10. ?Kɛ asɔnun’m be nantili like nga be ɲrun dinfuɛ’m be kle be kɛ be yo’n su’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua mannin be-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n10 An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 16:4, 5 nun. Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, aniaan wie’m be sin asɔnun’m be su. Kpɛkun, be kan be ɲrun dinfuɛ’m be ngaliɛ mun kle be. Be “bɔ Jésus sunmannin be’n be nin kpɛnngbɛn bɔ be o Zerizalɛm’n,” be yɛ be ti asɔnun’m be ɲrun dinfuɛ mun ɔn. Asɔnun’m be fa ndɛ nga be kan kle be’n su. Ɔ maan, be “lafi Nyanmiɛn su kpa, yɛ sran’m be uka su tititi.” ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian be ayeliɛ sɔ’n su andɛ-ɔ?\nMAAN E NANTI LIKE NGA BE KLE E’N SU\n11. ?Kɛ anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be kle asɔnun kpɛnngbɛn mun nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ be yo-ɔ?\n11 Betɛli Komite mun o, akpasua sunianfuɛ mun o, asɔnun kpɛnngbɛn mun o, asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun o, ɔ fata kɛ be yo aɲinyiɛfuɛ. Like nga anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be kle be’n, ɔ fata kɛ be nanti su. Zoova kɛn i bɔbɔ i fluwa’n nun kɛ maan e kwlakwla e ɲin yi e kpɛnngbɛn mun. (Mmla’n 30:16; Ebre Mun 13:7, 17) Be nga be nin Zoova be nanti klanman’n, be yoman ɲin kekle. Like nga be se be kɛ be yo’n, yɛ be yo ɔ. Be ijɔman be konvia bo. E nun wie fi kunndɛman kɛ ɔ́ nían Diotrɛfu i ayeliɛ’n su. I ɲin w’a yiman kpɛnngbɛn mun. (An kanngan 3 Zan 9, 10 nun.) Kɛ e nanti like nga be kle e’n su’n, e bo’n yo kun. Yɛ e di ajaje. I sɔ’n ti’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?N wla aniaan’m be fanngan kɛ maan be nin Zoova be nanti klanman? ?Like nga anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be kle e’n, n fa su ndɛndɛ?’\n12. ?Wafa sɛ yɛ be sie aniaan mun asɔnun kpɛnngbɛn, annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ-ɔ?\n12 Koko nun wa’n, anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be kleli wafa ng’ɔ fata kɛ be sie asɔnun kpɛnngbɛn mun nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun asɔnun’m be nun’n, i ajalɛ uflɛ. Afuɛ 2014, Desanblu 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i lika nga be klɛli i kɛ “Fluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun,” ɔ fali e ɲin sieli i wafa nga Klistfuɛ klikli’m be yoli’n su. Yɛle kɛ, be ɲrun dinfuɛ’m be sunmannin akpasua sunianfuɛ mun naan be sie sran wie mun asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ. Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 2014, Sɛptanblu nun’n, akpasua sunianfuɛ mun yɛ be di i sɔ junman’n niɔn. Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kunndɛ kɛ aniaan kun yo asɔnun kpɛnngbɛn’n, annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’n, be kan aniaan sɔ’n nin i awlobo’n be ndɛ kle akpasua sunianfuɛ’n naan ɔ si be kpa. Kpɛkun, kɛ ɔ́ sín asɔnun’n su’n, ɔ nin aniaan sɔ’m be kwla bo jasin fɛ’n. (1 Timote 3:4, 5) I sin’n, ɔ nin asɔnun kpɛnngbɛn’m be yia. Kpɛkun, nzuɛn ng’ɔ fata kɛ sran kun fa naan b’a sie i asɔnun kpɛnngbɛn, annzɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mɔ Ɲanmiɛn Ndɛ’n yiyi nun’n, be fa be ɲin sie su kpa.—1 Timote 3:1-10, 12, 13; 1 Piɛr 5:1-3.\n13. ?Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle e like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n13 Asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian asɔnun’n su. Like nga Biblu’n kle’n, yɛ be fa sie e ɲrun-ɔn. E bɔbɔ e kpa yolɛ ti’n, ɔ fata kɛ e nanti like nga be kle e’n su. (1 Timote 6:3) Klistfuɛ klikli wie’m be yoli “nvɛɛfuɛ.” Be yoman like fi, ndɛ ng’ɔ timan be ndɛ’n yɛ be kan-ɔn. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be tuli be fɔ. Sanngɛ, b’a kaciman. I sɔ’n ti’n, wafa ng’ɔ fata kɛ aniaan’m be nin sran ng’ɔ yo sɔ’n be nanti’n, Pɔlu kleli be. Ɔ seli be kɛ: “Nán amun nin i san nun, an yaci i lɛ.” Nanwlɛ, ɔ fataman kɛ be nin sran sɔ’n be san nun. Kusu, ɔ fataman kɛ be nin i be tran kɛ ɔ ti be kpɔfuɛ sa. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:11-15) Andɛ’n, sɛ Klistfuɛ kun wunman Ɲanmiɛn mmla’n i wlɛ kpa’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be ukɛ i. Wienun-ɔn, aniaan kun kunndɛ kɛ ɔ́ já sran ng’ɔ timan Klistfuɛ’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 7:39) Asɔnun kpɛnngbɛn’m bé tú i fɔ. Sɛ ɔ kaciman’n, be kwla yiyi nun kle asɔnunfuɛ’m be kwlaa kɛ i sɔ ayeliɛ’n timan kpa. Afin, sran’m be kwla kan asɔnun’n i wun ndɛ tɛ. ?Sɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yiyi i sɔ ayeliɛ’n nun be kle e’n, ngue yɛ é yó ɔ? Sɛ e si sran sɔ’n, maan e nin i e yaci nantilɛ. I liɛ’n, ɔ́ wún i wlɛ kɛ w’a faman ajalɛ kpa, naan Zoova klun jɔman su. Ɔ maan, ɔ kwla kaci i nzuɛn’n. —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\nMAAN E YO NAAN E BO’N YO KUN, E DI ALAJE, YƐ NÁN FIƐN TRAN ASƆNUN’N NUN\n14. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan fiɛn w’a tranman asɔnun’n nun-ɔn?\n14 Like ng’ɔ fata kɛ e kwlakwla e yo naan fiɛn w’a tranman asɔnun’n nun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e. I wie yɛle sa kun m’ɔ juli Klistfuɛ klikli’m be blɛ su Korɛnti lɔ asɔnun’n nun’n. Pɔlu yɛ ɔ kleli Klistfuɛ sɔ’m be nun sunman be Ɲanmiɛn ndɛ’n niɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ fali aniaan sɔ mun yoli i sran kpa mun. (1 Korɛntfuɛ Mun 1:1, 2) Kpɛkun cɛn kun’n, ɔ tili i kɛ i niaan sɔ’m be nun kun ti bla kunndɛfuɛ, naan ɔ te o asɔnun’n nun. Kɛ Pɔlu tili ndɛ sɔ’n, ɔ yoli i ya dan. I sɔ’n ti’n, ɔ klɛli fluwa ko mannin asɔnun kpɛnngbɛn mun kɛ maan be “fa sran sɔ’n wlɛ Satan sa nun.” Yɛle kɛ, maan be tu i asɔnun’n nun. (1 Korɛntfuɛ Mun 5:1, 5-7, 12) Andɛ’n, sɛ sran kun yo sa tɛ dan’n, be tu i fɔ. Sɛ ɔ kaciman’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be tu i asɔnun’n nun. Kɛ be tu sran kun asɔnun’n nun’n, wafa nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e kɛ e nin i e tran’n, maan e nanti su. I liɛ’n, fiɛn su tranman asɔnun’n nun. Kpɛkun, sran ng’ɔ yoli sa’n kwla wun i wlɛ kɛ w’a yoman sa kpa, naan ɔ fata kɛ ɔ srɛ Zoova kɛ ɔ yaci cɛ i.\n15. ?Ngue yɛ é yó naan e nin e niaan mun y’a di alaje-ɔ?\n15 Sa kun ekun juli Korɛnti lɔ asɔnun’n nun. Yɛle kɛ, aniaan wie’m be sanman be wiengu Klistfuɛ mun jɔlɛ difuɛ’m be ja su. Kɛ Pɔlu tili i sɔ’n, ɔ seli be kɛ: “?Nguɛ ti yɛ sa nga be yo amun’n ɔ sɔn-man amun nun-ɔn?” (1 Korɛntfuɛ Mun 6:1-8) Andɛ’n, aniaan wie’m be bo yo kun kɛ bé dí aata. Kpɛkun, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, aata’n yoman ye. Be sika’n i kwlaa mlin. Annzɛ be nun kun di sika’n. Kɛ ɔ yo sɔ’n, be fa be ndɛ’n kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su. Ɔ maan, sran’m be kan Zoova nin i sufuɛ’m be wun ndɛ tɛ. Asa ekun’n, be ayeliɛ sɔ’n kpɛ ndɛnngan yi i asɔnun’n nun. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e kɛ maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n, naan e nin e niaan mun e tran fɔuun. Sɛ ɔ fata kɛ be di e lufle bɔbɔ’n, maan e kplin su.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.) Sɛ ndɛ kekle tɔ e afiɛn’n, Zezi kleli e wafa ng’ɔ fata kɛ e siesie’n. (An kanngan Matie 5:23, 24, ɔ nin Matie 18:15-17 be nun.) Kɛ e nanti afɔtuɛ sɔ’n su’n, e bo’n yo kun. Yɛ e di alaje.\n16. ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be bo’n ti kun-ɔn?\n16 Zoova kɛn i bɔbɔ i fluwa’n nun kɛ: “Kɛ aniaan’m be tran likawlɛ’n i sɔ’n ti kpa, ɔ yo nyɛnmɛn.” (Jue Mun 133:1) Kɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲin yi Zoova’n, be yoman ninnge mun sukusuku. Yɛ be bo’n yoli kun. Ɲanmiɛn seli i sufuɛ mun kɛ: “Ń tían amun nuan kɛ bua’m bɔ be o klangla nun’n sa.” (Mise 2:12) Ɔ seli ekun kɛ cɛn wie lele’n, i sufuɛ’m bé wá sí ndɛ nanwlɛ’n. Kpɛkun, be bo’n yó kun bé sú i. Ɔ seli kɛ: “Ń káci nvle-nvle’m be nunfuɛ’m be anwlɛn’n, ndɛ tɛ su fin-man be nuan fite-man kun. Ɔ maan bé sú min Anannganman. Be kwlaa be bó yó kun bé srɛ́ min.” (Sofoni 3:9) Kɛ e si kɛ e o be nga be bo ti kun be su Zoova’n be nun wie’n, i sɔ’n yo e fɛ dan.\nKɛ e “niaan kun su yo sa wie b’ɔ ti-man kpa’n,” asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle i atin ng’ɔ ti kpa’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 17 nun.)\n17. ?Sɛ Klistfuɛ kun yo sa tɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo-ɔ?\n17 Sɛ Klistfuɛ kun yo sa tɛ’n, ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be tu i fɔ ndɛndɛ amanniɛn su. Afin, ɔ fataman kɛ fiɛn tran asɔnun’n nun. Yɛ ɔ fata kɛ aniaan’m be bo’n yo kun. (Nyanndra Mun 15:3) Pɔlu kloli Klistfuɛ nga be o Korɛnti lɔ’n. Kɛ e kanngan fluwa klikli ng’ɔ klɛ ko mannin be’n nun’n, e wun kɛ ɔ tuli be fɔ. E wun ekun kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be nantili afɔtuɛ nga Pɔlu mannin be’n su. Afin i fluwa’n i nɲɔn su’n nun’n, ɔ yili be ayɛ. Nanwlɛ, sɛ e “niaan kun su yo sa wie b’ɔ ti-man kpa’n,” ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be kle i atin ng’ɔ ti kpa’n amanniɛn su.—Galasifuɛ Mun 6:1.\n18. (a) ?Kɛ Klistfuɛ klikli’m be nantili Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun afɔtuɛ’m be su’n, wafa sɛ yɛ i bo’n gua mannin be-ɔ? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá klé e-ɔ?\n18 E wun weiin kɛ Klistfuɛ klikli’m be nantili Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun afɔtuɛ’m be su. Ɔ maan, fiɛn w’a tranman asɔnun’n nun. Be bo’n yoli kun, yɛ be dili alaje. (1 Korɛntfuɛ Mun 1:10; Efɛzfuɛ Mun 4:11-13; 1 Piɛr 3:8) Asa ekun’n, be kwla boli jasin fɛ’n be kleli “asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa.” (Kolɔsfuɛ Mun 1:23) Andɛ’n, Zoova i sufuɛ’m be bo’n ti kun wie. Be yoman ninnge mun sukusuku. Kpɛkun, be bo jasin fɛ’n asiɛ wunmuan’n su. Like suanlɛ ng’ɔ́ bá lɛ’n, ɔ́ wá klé e weiin kɛ be kunndɛ kpa kɛ bé nánti like nga Biblu’n kle’n su, naan bé mánmán Zoova m’ɔ sie nglo nin asiɛ’n.—Jue Mun 71:15, 16.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 13) An nian fluwa nga be flɛ i kɛ Organisés pour faire la volonté de Jéhovah i bue 134-136 be nun.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 15) Sa wie kwla tɔ Klistfuɛ nɲɔn be afiɛn. Kpɛkun, be nun kun kwla se kɛ ɔ́ fá ndɛ’n kɔ́ jɔlɛ difuɛ’m be ja su. Fluwa “Maan e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n” i bue 223 kan sa sɔ’m be ndɛ i ja ngua lɛ nzɔliɛ’n nun.\nZoova i sufuɛ’m be yoman ninnge mun sukusuku: Zoova kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e su i’n, ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ e bo jasin fɛ’n.\nKɛ ɔ ko yo naan fiɛn w’a tranman asɔnun’n nun’n: E nanti Zoova i mmla mɔ be o Biblu’n nun’n be su. Kɛ Klistfuɛ kun yo sa tɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be tu i fɔ ndɛndɛ amanniɛn su. Sɛ ɔ kaciman’n, be tu i asɔnun’n nun. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e nin i sɔfuɛ’n e tran’n.\nNovanblu 2016 | ?Wan mun yɛle aolia nun sran mun?\nSASAFUƐ TRANWLƐ'N (LIKE SUANLƐ LIƐ’N) Novanblu 2016 | ?Wan mun yɛle aolia nun sran mun?


Mark 15 YRENT - Zɩ tʋ cɛɛn bodrun bɛ, ɛn Bali -pannɔn - Bible Search\nMinnun -kʋ Zozi 'a Rɔm min -kɔnmandan Pilati 'lɛ\n(Mt 27.1-2, 11-14; Lk 23.1-5; Zan 18.28-38)\n1Zɩ tʋ cɛɛn bodrun bɛ, ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee min cejenun 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn nɛn o ya Zuif 'nɔn 'le tin 'banɔn 'a bɛ, o wei 'pa 'e cin man 'nan 'o Zozi yrɩ, -e 'o 'kʋ -a -nɔn Rɔm min -kɔnmandan Pilati lɛ.\n2Pilati -a laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn 'yia?»\nZozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «-Nyrɛn, yia 'vɩ 'i 'bɔ 'a bɛ.»\n3Ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'wɩ "kaga 'pa Zozi da. 4-A -nan nɛn Pilati -a 'vɩ -yrɛ "nyian 'nan: «Yi'a 'wɩ 'tʋ ve dʋʋ? 'Wɩnun nɛn, waa "paa 'i da bɛ, yi'a maan dʋʋ?»\n5'Pian Zozi 'ka 'wɩ 'tʋ 'silɛ "da "dɩ. 'Wɩ zɩɛ e Pilati 'kan.\nMinnun "o 'nan Pilati 'e Zozi 'tɛ!\n(Mt 27.15-26; Lk 23.13-25; Zan 18.39–19.16)\n6Lɛ -tʋdʋ pɛɛnɔn man bɛ, -te Zuif 'nɔn tranun -le 'sidɩ nɔanba -ji "fɛdi drɛdɩ 'bɔ bɛ, -kɔnmandan "sia -pʋ 'kɔnzan 'tʋ man. -Pʋ 'kɔnzan nɛn minnun cɩ "va 'nan 'o 'si "man "bɛ, -a man nɛn e "sia. 7Lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji bɛ, min -tʋ nɛn waa laabo Barabazi bɛ, te e ya -pʋ 'kuin 'o 'vale 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn nɛn, o 'wɩ 'fɔla minnun 'lee min tanɔn yei, ɛn o min -tɛ 'wɩ zɩɛ -a -ji bɛ waa. 8Minnun "kaga "kʋ Pilati -va, ɛn 'wɩ nɛn yaa dra -wlɛ -wee "fɛdi da -tidi bɛ, waa laabʋ -yrɔ.\n9Pilati -a laabʋ -wlɔ 'nan: «Ka ya "vale 'nan, 'an 'si Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn man?» 10Kɔɔ Pilati -a -kɔnnɛn 'yɩ 'nan, Bali -pannɔn 'tanɔn "naan Zozi man 'e "tun, -yee "wɛan nɛn o -ta Zozi 'a 'yrɛ. 11Bali -pannɔn 'tanɔn -tɔa minnun man, -e 'o vɩ Pilati lɛ 'nan, Barabazi man nɛn 'e 'si.\n12Ɛn Pilati -a laabʋ minnun "kaga zɩɛ -wlɔ 'nan: «-Mɛ 'va nɛn ka cɩ 'nan, 'an drɛ min nɛn kaa laabo Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn bɛ -yrɛ?»\n13-A -nan nɛn o paan 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da!»\n14Pilati -a laabʋ -wlɔ 'nan: «'Wɩ 'wlidɩ "cɛn "nɛn yaa drɛ?»\n'Pian o paan "nyian 'kpa 'plɛblɛ. Waa 'vɩ 'nan: «'I -pɛin yiba "plan da!»\n15Minnun ci "nrandɩ 'sɔ Pilati lɛ, -yee "wɛan e 'si Barabazi man. Ɛn e Zozi 'nɔn 'yee 'sounjanun lɛ 'nan 'o -sɔn -ngble -a, -e 'o 'kʋ -a -pɛin yiba "plan da.\n'Sounjanun Zozi sɛɛ 'wʋ\n(Mt 27.27-31; Zan 19.2-3)\n16'Sounjanun -kʋ Zozi 'a -kɔnmandan -le -klɔn -ji. Ɛn o 'sounjanun pɛɛnɔn cin 'yɩ "man. 17O mingɔnnɛn -tralɛ -gblɔ 'tɛndɛn 'tʋ 'wʋ Zozi da. O lei 'tan, ɛn waa 'wʋ -a -wulo -man "le mingɔnnɛn kle 'zʋ. 18-A -nan nɛn waa 'tɔ bʋdɩ 'sia, te waa ve 'nan: «Kʋi 'tɔ bo, Zuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn!» 19Waa -sɔndɩ 'sia 'e 'wulo -man -cɛan -kɔ -a, te o 'le 'yi -sɛan "da. Ɛn 'o "po -sɔɔnmlan "wlu, te o "kuannan -a 'lɛ. 20Zɩ o cɛɛn -a sɛɛ wʋdɩ man bɛ, ɛn o mingɔnnɛn -tralɛ zɩɛ -a 'sʋ "da. O -yee sɔnun 'wʋ 'e da, ɛn o -kʋ -a 'nan -e 'o -pɛin yiba "plan da.\nZozi -pɛinnan yiba "plan da\n(Mt 27.32-44; Lk 23.26-43; Zan 19.17-27)\n21'Sounjanun -kʋdɩ 'sia Zozi 'a, ɛn 'o cin 'yɩ Sirene min -tʋ -a. Waa laabo Simɔn, e "sia fei. Alɛzandre 'lee Rufus "tɩ "nɛn. 'Sounjanun 'tɔ Simɔn zɩɛ -a -sru "sa -a 'nan -e 'e Zozi 'le yiba "plan 'sia. 22O -kʋ Zozi 'a fɛnan nɛn waa laabʋ Gɔlgota bɛ -a -nan. Gɔlgota -ci nɛn 'nan, min -wulo klo. 23-Wɛn nɛn waa baa 'yile nɛn waa laabo mire bɛ -a bɛ, o ya "vale 'nan 'o -nɔan -yrɛ. 'Pian Zozi 'ka -a mlinlɛ dɩ. 24Ɛn waa pɛin yiba "plan da, "bɛ -sru ɛn o -yee sɔnun pli 'o cin yei. Waa drɛ 'lein 'wlɛ 'tuʋladɩ da.\n25Waa pɛin yiba "plan da bodrun te yidɛ wluan fɔɔ. 26'Wɩ nɛn waa -tɛ "man "bɛ, waa crɛn -tɛ yiba 'fʋɩ da, ɛn waa pɛin Zozi 'ta lou. Waa crɛn -tɛ "da 'nan:\nZuif 'nɔn 'le mingɔnnɛn nɛn.»\n27O 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn "fli pɛin yiba "plan da. Waa -tʋ pɛin yiba "plan da Zozi 'pɛ "yi "da, ɛn waa -tʋ pɛin yiba "plan da -a -pɛ bʋ da. 28['Wɩ nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji bɛ, zɩ e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan: «Minnun -taa -a 'silɛa 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a.»]\n29Minnun nɛn o -ciala fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, o Zozi "srɔnman, te 'o 'wulo nyɔɔnman. Waa ve -yrɛ 'nan: «Ee! Yiɛ "cɛɛ 'vɩ 'nan 'i Bali -pan 'kɔn -wia -e 'i pee -tɔ yi yaaga 'wlu 'gʋ dʋʋ? 30'I 'fli 'si 'wɩ 'ji, -e 'i 'si yiba "plan 'labɛ -a da!»\n31Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee 'fluba 'ci vɩnɔn "o sɛɛ 'wʋ "nyian. "O 'vɩ 'o cin lɛ 'nan: «E min peenun 'si 'wɩ 'ji, 'pian ya'a 'kɔlaman 'e 'fli 'sidɩ -a 'wɩ 'ji dɩ. 32-Te e ya min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi nɛn, e cɩ Izraɛl 'nɔn 'le mingɔnnɛn -a bɛ, 'e 'si yiba "plan da! -Te 'kʋ 'wɩ zɩɛ -a -nan 'yɩ bɛ, kʋ yi -tɛala "da.» Ɛn min "fli "nɛn minnun o pɛin yiba "plan da Zozi "srɔn "bɛ, "o Zozi srɔn "nyian.\nZozi -ka -nan\n(Mt 27.45-56; Lk 23.44-49; Zan 19.28-30)\n33Yidɛ 'bɔ min -win -ji 'sɛzɛ, ɛn klun -trɔa 'trɛ pɛɛnɔn da. E -fʋ zɩɛ -trilii, ɛn funninmlan yidɛ tɛɛnla. 34Zɩ e 'bɔ zɩɛ, ɛn Zozi paan 'kpa 'plɛblɛ. Yaa 'vɩ 'e fla wei -ji 'nan: «Eloi, Eloi, lama sabatani?» 'Wɩ zɩɛ -a -ci nɛn 'nan: «'Mɛn Bali, 'mɛn Bali, -mɛ "le "wɛan nɛn 'i 'pɛ 'si 'an -sru?»\n35Min -mienun nɛn fɛ zɩɛ -a -nan bɛ, waa 'man, ɛn o 'nan: «'Ka "trɔɛn 'pla! E ya Eli laabʋnan.»\n36'Sounja min -tʋ flan bli, e -kʋ sɔ 'silɛ, yaa 'wʋ 'wɛn 'wlɛ 'cɛn 'va, yaa 'wʋ -cɛan -kɔ "nɛn, ɛn yaa 'pa Zozi 'lɛbo "nɛn 'nan -e 'e 'yi flɔn "ji. Ɛn min zɩɛ e 'nan: «'Ka 'tɔ -e -kaa -nan yɩ, -te Eli -taa -a 'silɛ yiba "plan da -o.»\n37'Pian Zozi paan 'plɛblɛ, ɛn 'e yiɛ 'lɛ 'wʋ.\n38-A -nan nɛn sɔ -dan nɛn 'e 'tindɩ Bali -pan 'kuin bɛ, e 'fʋɩ 'bʋ 'ji "fli. E 'fʋɩ bʋdɩ 'sia lou, ɛn yaa -sɛn "tra.\n39Zɩ 'sounjanun tazan nɛn 'e 'tɔdɩ Zozi 'lɛ bɛ, yaa -kanan 'yɩ bɛ, e 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn, min 'labɛ Bali -pɩ nɛn.»\n40Fɛ 'bɔ zɩɛ -a -nan bɛ, lɩmɔn -mienun a 'o 'tɔdɩ -kɔɔbli, te o yiɛ a -nan nun. Madala lɩ Mari, 'lee Salome, 'lee Mari nɛn, e cɩ Zaji -gobonɛn 'lee Zoze "bʋ "a bɛ, o ya 'o yei. 41Tʋ nɛn Zozi a Galile bɛ, lɩmɔnnun zɩɛ o sɔɔnla -a -sru, te o 'nyranman "paa -yrɛ. Lɩmɔn -mienun nɛn 'o 'vale Zozi nun -a, o -kʋ Zeruzalɛm bɛ, "o ya "nyian -nan.\nZozi wʋ -nan\n(Mt 27.57-61; Lk 23.50-56; Zan 19.38-42)\n42Yi zɩɛ, yaa yi nɛn, ɛn Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi "ta 'e pou "siala. -Yee "wɛan zɩ funninmlan 'pla bɛ, 43Arimate min Zozɛfʋ -kʋ Pilati -va. E -pɔan 'kun 'plɛblɛ, ɛn e toba -fɔ Pilati lɛ 'nan 'e Zozi pa -nɔn 'yrɛ. Zozɛfʋ zɩɛ, e ya Zuif 'nɔn 'le 'wɩ tin 'banɔn 'va min -dan tʋ -a. Ɛn e ya -a man -pɛnnan 'nan Bali 'e mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'yee minnun da. 44Pilati 'plo 'fɔ -a mandɩ -a 'nan Zozi 'ka 'va. Ɛn e min 'pa 'sia 'sounjanun tazan laabʋnan. Zɩ e -ta bɛ, ɛn yaa laabʋ -yrɔ 'nan: «Zozi 'ka -a -nan 'mɔn?» 45Zɩ Pilati 'sounjanun tazan wei 'man bɛ, ɛn e Zozi pa -nɔn Zozɛfʋ lɛ. 46Zozɛfʋ sɔ fɛnyian 'lɔ, e Zozi 'kadɩ 'si yiba "plan da, ɛn yaa 'pa "man. -A -nan nɛn e -kʋ -a wʋlɛ -yrɛ nɛn waa 'bʋ puo -kɔlɛ ji bɛ, -a ji. "Bɛ -sru e -kɔlɛ -dan blu, ɛn yaa -tɔ -yrɛ zɩɛ -a "nɛn. 47Madala lɩ Mari 'lee Zoze "bʋ Mari bɛ, fɛnan nɛn o Zozi 'wʋ bɛ, waa -nan 'yɩ.