Nán e yaci Ɲanmiɛn nin sran’m be klolɛ—Matie 24:12 | Like suanlɛ liɛ\n“Sa tɛtɛ’n b’ɔ wa sɔn’n ti sran kpanngban be sran klolɛ’n ɔ́ wíe.”—MATIE 24:12.\nJUE: 60, 135\n?Ngue yɛ e kwla yo naan y’a klo Zoova kpa titi-ɔ?\n?Ngue yɛ é yó naan y’a klo ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n i kpa-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e klo e niaan mun-ɔn?\n1, 2. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie 24:12 nun’n, ɔ kpɛnnin su Klistfuɛ klikli’m be blɛ su wie-ɔ? (b) ?Ndɛ benin yɛ Sa Nga Be Yoli’n fluwa’n kan m’ɔ kle kɛ Klistfuɛ klikli’m be nun sunman b’a yaciman Ɲanmiɛn nin sran be klolɛ-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\nZEZI kannin ninnge nga be ti “mɛn’n i awieliɛ’n” i nzɔliɛ’n be ndɛ. I wie yɛle kɛ, ɔ seli kɛ: “Sran kpanngban be sran klolɛ’n ɔ́ wíe.” (Matie 24:3, 12) Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n, Zuifu’m be se kɛ be ti Ɲanmiɛn i nvle nunfuɛ mun. Sanngɛ, be yacili Ɲanmiɛn klolɛ.\n2 Klistfuɛ sunman be liɛ’n, be kleli kɛ be klo Ɲanmiɛn nin be wiengu Klistfuɛ mun. Be kloli be nga be nin a siman Ɲanmiɛn ndɛ’n be wie bɔbɔ. Yɛle kɛ, b’a yaciman “Jésus-Krist jasin fɛ’n i bolɛ.” Nanwlɛ, be kloli Ɲanmiɛn kpa titi. (Sa Nga Be Yoli’n 2:44-47; 5:42) Sanngɛ, be nun wie’m be yacili Ɲanmiɛn nin sran be klolɛ. ?Ngue yɛ ɔ kle sɔ-ɔ?\n3. ?Ngue ti yɛ Klistfuɛ wie’m b’a kloman Ɲanmiɛn nin sran kɛ laa’n sa kun-ɔn?\n3 Zezi seli Klistfuɛ nga be tran Efɛzi lɔ’n mun kɛ: “Klolɛ nga an fa klo min laa’n, an klo-man min sɔ kun.” (Sa Nglo Yilɛ 2:4) Atrɛkpa’n, Klistfuɛ sɔ’m be niannin be mantanfuɛ mɔ be suman Ɲanmiɛn’n, be nzuɛn’n su. (Efɛzfuɛ Mun 2:2, 3) Efɛzi lɔ sran sunman be ti aɲanbeunfuɛ. Yɛ be klo pɔɔ nun tranlɛ. Asa ekun’n, sran sunman be nantiman Ɲanmiɛn i mmla’m be su. Be kunndɛ bla nin bian sukusuku. Be bu be ngunmin be wun akunndan. Nanwlɛ, be kloman Ɲanmiɛn nin sran.\n4. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sran’m be kloman Ɲanmiɛn nin sran kɛ laa’n sa kun-ɔn? (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá wlá e fanngan naan e yo-ɔ?\n4 Ndɛ nga Zezi kannin’n, ɔ kpɛn su wie andɛ. Sran’m be kloman Ɲanmiɛn kɛ laa’n sa kun. Be fa be wla gua anuannzɛ nga sran’m be kpɛli be ba’n, be su. Afin, be bu i kɛ anuannzɛ sɔ’m be ti yɛ mɛn’n nun sa’m bé wíe-ɔ. Kɛ lika cɛ́n m’ɔ́ sán’n, nn sran’m be Ɲanmiɛn nin sran klolɛ’n wíe. Sɛ e mɔ e su Zoova andɛ’n y’a nianman e wun kpa’n, é yó kɛ Efɛzi lɔ laa Klistfuɛ mun sa. Yɛle kɛ, ɔ cɛman naan wafa nga e klo Ɲanmiɛn nin sran laa’n, y’a kloman be sɔ kun. I sɔ’n ti, like suanlɛ nga wá wlá e fanngan naan e klo Zoova kpa, e klo Biblu’n nun ndɛ’n i kpa, yɛ e klo e niaan Klistfuɛ mun kpa.\nNÁN E YACI ZOOVA KLOLƐ\n5. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e klo Ɲanmiɛn-ɔn?\n5 ?Wan yɛ ɔ fata kɛ e klo i tra like kwlaa-ɔ? Zezi seli kɛ: “‘Klo ɔ Min Nyanmiɛn’n kpa, fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, maan wɔ akunndan’n kwlaa trɛn i su.’ I yɛ ɔ ti mmla klikli nin i nun dan nin-ɔn.” (Matie 22:37, 38) Klolɛ mɔ e klo Ɲanmiɛn ti’n, e nanti i mmla’m be su. E tra e awlɛn e su i. Yɛ e kpɔ sa tɛ’n. (An kanngan Jue Mun 97:10 nun.) Sanngɛ, Satan nin ninnge nga be o mɛn’n nun’n be bubu e sa sin naan e yaci Ɲanmiɛn klolɛ.\n6. ?Kɛ sran kun kloman Ɲanmiɛn’n, ngue yɛ ɔ yo-ɔ?\n6 Sran sunman be kloman Ɲanmiɛn. “Be bɔbɔ be wun akunndan” yɛ be bu-ɔ. (2 Timote 3:2) Like nga be yo’n i kwlaa yɛle “be nyin b’ɔ blo ninnge’m be su’n, nin akunndan nga be bu fa gua ninnge nga be wun be’n be su’n, ɔ nin be wun tulɛ’n.” (1 Zan 2:16) Akoto Pɔlu kannin kɛ sɛ e bu e bɔbɔ e wun akunndan dan’n, i bo’n gúa tɛ. Ɔ seli kɛ: “Be nga klɔ sran ninnge’n lo be’n, bé wú.” Afin be nga klɔ sran ninnge’n lo be’n, be kaci Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ. (Rɔmfuɛ Mun 8:6, 7) Be nga be fa sika kunndɛlɛ’n cici be ti’n, be nin bla nin bian kunndɛfuɛ’m be agualiɛ’n gua tɛ.—1 Korɛntfuɛ Mun 6:18; 1 Timote 6:9, 10.\n7. ?Akunndan benin yɛ sɛ y’a nianman e wun kpa’n, é bú wie-ɔ?\n7 Sran wie’m be lafiman su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. Wie’m be waan sɛ Ɲanmiɛn o lɛ annzɛ ɔ nunman lɛ’n, be wunmɛn i wlɛ. Wie mun ekun be waan klɔ sran fin ndo. Sran fanunfanun sɔ’m be laka sran mun naan b’a kloman Ɲanmiɛn. Yɛ be yo maan sran’m be lafiman su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. Be se kɛ be nga be siman ngwlɛlɛ’n, annzɛ b’a diman suklu’n, be yɛ be kwla lafi su kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yili ninnge kwlaa-ɔ. Asa ekun’n, sran kpanngban be ɲin yi fluwa sifuɛ dandan mun tra Ɲanmiɛn. (Rɔmfuɛ Mun 1:25) Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, é bú akunndan nga sran sɔ’m be bu’n wie. Ɔ maan, e nin Ɲanmiɛn e afiɛn sáci. Yɛ e su klomɛn i kun.—Ebre Mun 3:12.\n8. (a) ?Sa benin ti yɛ Zoova i sufuɛ’m be sa sin kwla bubu be-ɔ? (b) ?Fɔnvɔlɛ ndɛ benin yɛ ɔ o Jue Mun 136 nun-ɔn?\n8 E o Satan i mɛn tɛ’n nun. Ɔ maan, ɔ ju wie’n, e sa sin kwla bubu e. (1 Zan 5:19) Sɛ i sɔ sa ju naan y’a jranman kekle’n, é yáci Ɲanmiɛn su lafilɛ. Yɛ e su klomɛn i kɛ laa’n sa kun. Wie liɛ’n, oke yolɛ’n annzɛ tukpaciɛ’n, annzɛ sika ndɛ’n kle e yalɛ. Ninnge wie mɔ e kwlá yoman be kɛ nga e fa klo’n sa ti’n, e wla kwla bo e wun. Kɛ e ɲanman ninnge wie mɔ e buli be akunndan’n, e sa sin kwla bubu e. Kannzɛ sa ng’ɔ o e su’n ɔ ti sɛ ti sɛ’n, nán e bu i le kɛ Zoova w’a yi e blo. Maan e bu fɔnvɔlɛ ndɛ ng’ɔ o Jue Mun 136:23 nun’n i su akunndan titi. Ɔ se kɛ: “I nun bɔ be guali e nyin ase’n, i yɛ i wla kpɛnnin e su ɔ, afin i klun ufue’n wo lɛ tititi.” (Jue Mun 136:23) Maan e lafi su kɛ Zoova “ti srɛwa tantrantan” nga e srɛ’n, naan ɔ́ tɛ́ e su.—Jue Mun 116:1; 136:24-26.\n9. ?Ngue ti yɛ Pɔlu kwla kloli Ɲanmiɛn kpa titi-ɔ?\n9 Akoto Pɔlu buli wafa nga Zoova suɛnnin i bo titi’n i akunndan. Ɔ maan, i sa sin w’a bubumɛn i. Ɔ seli kɛ: “E Min Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti n ukafuɛ-ɔ, srɛ kun-man min. ?Nzu yɛ sran kwla yo min-ɔn?” (Ebre Mun 13:6) Pɔlu w’a yaciman Zoova i su lafilɛ le. I sɔ’n ti’n, ɔ kwla jrannin kekle sa sunman nun. Kɛ be wlɛli i bisua bɔbɔ’n, ɔ klɛli i wiengu Klistfuɛ’m be fluwa naan ɔ́ wlá be fanngan. (Efɛzfuɛ Mun 4:1; Filipfuɛ Mun 1: 7; Filemɔn 1) Kannzɛ sa ng’ɔ o Pɔlu su’n ti sɛ ti sɛ’n, w’a yaciman Zoova i klolɛ le. Pɔlu fɛli i wla’n guali Zoova su titi. Afin, ɔ wunnin kɛ Zoova “ti Nyanmiɛn kun b’ɔ jran e sin sa’n kwlaa nun. Sa kwlaa b’ɔ tɔ e su’n, i yɛ ɔ fɔnvɔ ye-ɔ.” (2 Korɛntfuɛ Mun 1:3, 4) ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Pɔlu i ayeliɛ’n su-ɔ?\nKle kɛ a klo Zoova. (An nian ndɛ kpɔlɛ 10 nun.)\n10. ?Ngue yɛ é yó naan y’a klo Zoova kpa titi-ɔ?\n10 Pɔlu kannin like kun mɔ e kwla yo naan y’a klo Ɲanmiɛn kpa titi’n, i ndɛ. Ɔ seli kɛ: “An koko yalɛ kle Nyanmiɛn titi, nán an yaci.” Ɔ seli ekun kɛ: “Amun nin Nyanmiɛn an koko yalɛ titi, nán amun kpɔnzɔ.” (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17; Rɔmfuɛ Mun 12:12) Sɛ e srɛ Ɲanmiɛn’n, e nin i e afiɛn’n mántan kpa. Afin kɛ é srɛ́ i’n, ɔ ti kɛ e nin i e su koko yalɛ sa. (Jue Mun 86:3) Kɛ e kan e klun ndɛ e kle e Si Ɲanmiɛn’n, e fa e wun mɛntɛn i. (Jue Mun 65:3) Kpɛkun, kɛ e wun wafa ng’ɔ tɛ e su’n, e klo i kpa. Yɛ e lafi su kɛ “be kwlaa nga be kpan flɛ Anannganman’n, ɔ mantan be.” (Jue Mun 145:18) Sɛ e lafi su kɛ Zoova klo e naan ɔ suan e bo’n, é wún sa fanunfanun nga be o e su’n be trawlɛ titi.\nNÁN E YACI NDƐ NANWLƐ M’Ɔ O BIBLU’N NUN’N I KLOLƐ\n11, 12. ?Ngue yɛ é yó naan y’a klo Biblu’n nun ndɛ’n i kpa-ɔ?\n11 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, e klo ndɛ nanwlɛ’n. Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n yɛ ɔ ti nanwlɛ-ɔ. Zezi seli i Si Ɲanmiɛn kɛ: “Ɔ ndɛ’n ti nanwlɛ.” (Zan 17:17) Sɛ e waan é kló ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ fata kɛ e si ndɛ sɔ’n. (Kolɔsfuɛ Mun 1:10) Sanngɛ, nɛ́n i ngba-ɔ. Jue Mun 119 kle e like kun ekun m’ɔ fata kɛ e yo’n. (An kanngan Jue Mun 119:97-100 nun.) Yɛle kɛ ndɛ nga e kɛnngɛn i Biblu’n nun’n, maan e akunndan’n tran su cɛn kwlakwla. Yɛ maan e bu wafa nga e kwla nanti su’n i akunndan. Sɛ e yo sɔ’n, é kló Biblu’n nun ndɛ’n i kpa trá laa’n.\n12 Jue tofuɛ’n seli ekun kɛ: “Sa nga ɔ waan á yó be mán min’n be yo min fɛ lele bobo su. Be fɛ’n ɔ tra awɛma nzue.” (Jue Mun 119:103) Fluwa nga anuannzɛ’n yi be mɔ e fa suan Biblu’n nun like’n, be nun ndɛ’m be yo fɛ kpa. Kɛ é dí like nga e klo i kpa’n, e kpliman. I wafa kunngba’n, ɔ fata kɛ e fa blɛ e suan e fluwa sɔ’m be nun like. Sɛ e yo sɔ’n, é kló “fɔnvɔlɛ ndɛ kpakpa” nga be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n. E wla kpɛ́n be su ndɛndɛ. Yɛ é fá klé e wiengu’m be like.—Akunndanfuɛ’n 12:10.\n13. (a) ?Ngue ti yɛ Zeremi kloli Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n niɔn? (b) ?Yɛ ngue yɛ ɔ yoli-ɔ?\n13 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zeremi kloli Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ɔ nuan ndɛ’n ko to min sa’n, n ka lɛ n sɔ nun. Ɔ ndɛ’n yo min fɛ, ɔ ndɛ sɔ’n ti maan min klun jɔ. Afin Anannganman Nyanmiɛn, ɔ bɔ a sie mɛn wunmuan’n, ɔ dunman’n wo min su.” (Zeremi 15:16) Zeremi buli Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n i su akunndan. Ɔ maan, ɔ kloli i. Yɛ ɔ kloli junman mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i’n. Ɔ maan, ɔ kannin Ɲanmiɛn i ndɛ. Sɛ e kusu e klo Biblu’n nun ndɛ’n, é wún kɛ e liɛ su ti ye. Afin Zoova dunman’n o e su. Yɛ e kɛn i Sielɛ’n i ndɛ mɛn’n i awieliɛ blɛ nga nun.\nKle kɛ a klo ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n14. ?Ngue ekun yɛ e kwla yo naan y’a klo ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n i kpa-ɔ?\n14 ?Ngue ekun yɛ e kwla yo naan y’a klo ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n i kpa-ɔ? Ɔ fata kɛ e tran aɲia’m be bo titi naan Zoova kle e like. Fluwa nga Zoova fa kle e like lemɔcuɛ kwlakwla’n, i kun yɛle Sasafuɛ Tranwlɛ’n. Maan e dun mmua siesie e wun naan y’a wɔ fluwa sɔ’n i nun like suanlɛ aɲia’n i bo lɔ. I liɛ’n, é ɲán su ye. I wie yɛle kɛ, e kwla kanngan Biblu’n nun ndɛ mma kwlaa nga be o fluwa sɔ’n nun’n be nun. Andɛ’n, e kwla fa Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun ndɛ’n e sie i e pɔrtablu annzɛ e ɔrdinatɛli su. Asa ekun’n, ɔ o aniɛn fanunfanun nun jw.org su nin JW Library su. Wie liɛ’n, e kwla wun Biblu’n nun ndɛ mma nga be klɛli be’n i ndɛndɛ. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, maan e bo e ɲin ase e kanngan Biblu’n nun ndɛ mma nga be o fluwa sɔ’n nun’n. Yɛ maan e bu be su akunndan kpa. Sɛ e yo sɔ’n, é kló ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n i kpa trá laa’n.—An kanngan Jue Mun 1:2 nun.\nNÁN E YACI E NIAAN’M BE KLOLƐ\n15, 16. (a) ?Mmla benin yɛ Zezi mɛnnin i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ sɛ e klo Ɲanmiɛn nin ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, é kló e niaan Klistfuɛ mun-ɔn?\n15 Cɛn kun kɔnguɛ’n, kwlaa naan b’a tra Zezi’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ: “Ḿ mán amun mmla kun ekun: an klo amun wiengu. Klolɛ nga n fa kloli amun’n, amun kusu an fa klo amun wiengu sɔ. Sɛ an klo amun wiengu’n, i sɔ’n nun yɛ sran’m be kwlaa bé sí kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ-ɔ.”—Zan 13:34, 35.\n16 Sɛ e klo Zoova’n, é kló e niaan mun wie. Sanngɛ sɛ e kloman Ɲanmiɛn’n, e kwlá kloman e niaan mun. Sɛ e kloman e niaan mun kusu’n, e kwlá kloman Ɲanmiɛn. Akoto Zan seli kɛ: “?Sɛ [sran kun] ɔ klo-mɛn i niaan’n b’ɔ wun i’n, ɔ́ yó sɛ yɛ ɔ kwla klo Nyanmiɛn b’ɔ wun-mɛn nin-ɔn?” (1 Zan 4:20) Sɛ e klo ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, é kló Zoova nin e niaan mun. Afin, Biblu’n se kɛ maan e klo Ɲanmiɛn nin e niaan mun. Sɛ e klo ndɛ ng’ɔ o Biblu’n nun’n, é nánti mmla sɔ’n su.—1 Piɛr 1:22; 1 Zan 4:21.\nKle kɛ a klo aniaan mun. (An nian ndɛ kpɔlɛ 17 nun.)\n17. ?Ngue yɛ e kwla yo fa kle kɛ e klo e niaan mun asɔnun’n nun-ɔn?\n17 An kanngan 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:9, 10 nun. ?Ngue yɛ e kwla yo fa kle kɛ e klo e niaan mun asɔnun’n nun-ɔn? Aniaan oke wie o lɛ’n, atrɛkpa’n ɔ kunndɛ kɛ e ko fɛ i naan ɔ tran aɲia’m be bo. E niaan angbeti wie o lɛ’n, atrɛkpa’n i sua’n nun like kun w’a saci. Yɛ ɔ kunndɛ kɛ e ti i wun ɲanman nun. (Zak 1:27) Aniaan wie’m be sa sin w’a bubu be. Wie’m be wla w’a bo be wun. Annzɛ sa uflɛ o be su. Ɔ fata kɛ e fɔnvɔ be, yɛ e wla be fanngan naan be wun kɛ be ndɛ lo e. (Nyanndra Mun 12:25; Kolɔsfuɛ Mun 4:11) Maan ndɛ nga e kan’n, ɔ nin e ayeliɛ’n be kle kɛ e klo “e niaan nga e nin be e lafi Krist su’n.”—Galasifuɛ Mun 6:10.\n18. ?Ngue ti yɛ kɛ e lo e wiengu ngasi’n, e siesie e afiɛn ndɛndɛ-ɔ?\n18 Biblu’n se kɛ “kɛ mɛn’n ɔ́ kɔ́ i bue nuan’n,” sran kpanngban bé bú be bɔbɔ be wun akunndan. Yɛ be ɲin su yiman like. (2 Timote 3:1, 2) E mɔ e ti Klistfuɛ’n, maan e mian e ɲin e klo Zoova, nin i nuan ndɛ’n, ɔ nin e niaan Klistfuɛ’m be kpa tra laa’n. Fɔ o e nun. Ɔ maan, e lo e wiengu ngasi cɛn kunngun. Sanngɛ klolɛ mɔ e klo e wiengu ti’n, e siesie e afiɛn ndɛndɛ. (Efɛzfuɛ Mun 4:32; Kolɔsfuɛ Mun 3:14) Maan e klo Zoova, nin i nuan ndɛ’n, ɔ nin e niaan’m be kpa tititi.\nSɛ e bu akunndan nga mɛn nunfuɛ’m be bu’n wie’n, annzɛ like wie yolɛ’n yo e cinnjin tra Ɲanmiɛn sulɛ’n, é yáci Ɲanmiɛn, nin e niaan Klistfuɛ mun, nin ndɛ nanwlɛ m’ɔ o Biblu’n nun’n be klolɛ.


?Ngue ti yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be kan Ɲanmiɛn ndɛ’n be sin ɔn?\nLike kun mɔ sran’m be fa sie e nzɔliɛ’n yɛle kɛ e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n e sin. E kɛn i awloawlo’m be nun nin gua su. Nanwlɛ, lika kwlaa nga e to sran lɛ’n, e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n. ?Ngue ti yɛ e yo sɔ ɔ?\nE mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, e manman Ɲanmiɛn naan sran’m be si i dunman’n. (Ebre Mun 13:15) Asa ekun’n, e fa ndɛ nga Zezi Klist kannin’n su. Ɔ seli kɛ: “An wɔ ko kle nvle-nvle’n kwlaa be like maan be kaci n sɔnnzɔnfuɛ. [...] Yɛ like kwlaa nga n kleli amun’n, amun kusu an kle be maan be fa su.”—Matie 28:19, 20.\nLike nga ti yɛ e kan Ɲanmiɛn ndɛ’n, i wie ekun yɛle kɛ e klo e wiengu. (Matie 22:39) E si kɛ sran’m be dan lika be o Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be nun. Yɛ e si kɛ, sran ngba kloman Ɲanmiɛn ndɛ nga e kan’n. Sanngɛ, e si kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n man nguan. I sɔ’n ti, e nian Klistfuɛ klikli’m be ajalɛ’n su. Yɛle kɛ, e “yaci-man Jésus-Krist jasin fɛ’n i bolɛ nin i klelɛ.”—Sa Nga Be Yoli’n 5:41, 42.\nBe flɛ fluwa sifuɛ dan kun kɛ Antonio Maduro. Ɔ seli kɛ: “Zoova i Lalofuɛ’m be mian be ɲin kpa, [...] be kɔ lika kwlaa naan sran’m be ti Ɲanmiɛn ndɛ’n asiɛ wunmuan’n su.”—El Universal, Veneziela lɔ fluwa kun ɔn.\nBe nga be kanngan e fluwa’m be nun’n, be nun sunman be timan Zoova i Lalofuɛ. Yɛ be nga e kle be Biblu’n nun like’n, be nun sunman be o Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be nun. Sanngɛ, kɛ e kle be like’n ɔ yo be fɛ.\nAtrɛkpa’n, a usa ɔ wun kosan wie mun ekun. Sɛ ɔ ti sɔ’n:\nUsa Zoova i Lalofuɛ mun.\nKɔ ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/bci su.\nKɔ e aɲia’m be bo. Sran kwlakwla be kwla tran e aɲia’m be bo. Yɛ be yiman sika.\nSɛ a kunndɛ kɛ á sí Zoova i Lalofuɛ’m be wun ndɛ wie mun ekun’n, kɔ www.jw.org/fr su. Tin PUBLICATIONS su. I sin’n, tin VIDEOS su. Naan nian video Les Témoins de Jéhovah : organisés pour proclamer la bonne nouvelle.


Moizi o Sinai oka’n su | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nBe seli Zoova kɛ bé sú i titi\nKɛ Izraɛlifuɛ mun be jasoli Ezipti lɔ’n, mɔ anglo nɲɔn sinnin’n, be juli Sinai oka’n i bo lɛ. Kpɛkun be trannin lɛ kan. Zoova flɛli Moizi oka’n su lɔ, ɔ seli i kɛ: ‘N deli Izraɛlifuɛ mun. Sɛ be ɲin yi min naan be nanti min mmla mun be su’n, bé káci min liɛ mlɔnmlɔn.’ Moizi ko kannin ndɛ’n kleli Izraɛlifuɛ mun. Be seli i kɛ: ‘Like kwlaa nga Zoova se e kɛ e yo’n é yó.’\nKɛ Moizi sɛli i sin oka’n su lɔ ekun’n, Zoova seli i kɛ: ‘Sɛ ɔ di cɛn nsan’n, ń má kán ndɛ ń klé amun. Se nvlefuɛ mun kɛ nán be fu Sinai oka’n su.’ Moizi jrali ko seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be siesie be wun naan Zoova wá kán ndɛ klé be.\nI cɛn nsan su’n, Izraɛlifuɛ mun be wunnin kɛ ɲanmiɛn su lɔ’n kpa sin, kpɛkun ɲanmiɛn ble’n fali oka wunmuan’n. Ɲanmiɛn su lɔ’n kplali kekle kpa, kpɛkun be tili awɛ kun tɛlɛ. Zoova jrali sin kun nun Sinai oka’n su. Srɛ kunnin Izraɛlifuɛ mun dan. Ɔ maan be usuli sa tututu. Oka’n kejeli dan kpa, kpɛkun sin wɛnsrɛn’n fali oka’n wunmuan’n. Awɛ’n tɛli kekle kpa ekun. Yɛ Ɲanmiɛn seli kɛ: ‘Min yɛ n ti Zoova’n niɔn. Nán amun sɔ amuin.’\nMoizi sɛli i sin oka’n su lɔ ekun. Zoova mɛnnin i mmla naan ɔ fa ko man Izraɛlifuɛ mun. Mmla sɔ’n kan wafa ng’ɔ fata kɛ be su i’n, ɔ nin like ng’ɔ fata kɛ be yo’n be ndɛ. Moizi klɛli mmla’n kpɛkun ɔ kanngannin nun kleli Izraɛlifuɛ mun. Be tɛli i su kɛ: ‘Like kwlaa nga Zoova se e kɛ e yo’n é yó.’ Be seli Zoova kɛ bé sú i titi. ?Sanngɛ ndɛ nga be kannin’n be dili su?\n“Fa ɔ awlɛn’n kwlaa, ɔ nin ɔ nguan’n kwlaa, ɔ nin ɔ akunndan’n kwlaa fa klo Zoova m’ɔ ti ɔ Ɲanmiɛn’n.”—Matie 22:37.\nKosan: ?Sa benin yɛ ɔ juli Sinai oka’n i bo lɔ-ɔ? ?Ngue yɛ Izraɛlifuɛ mun be seli kɛ bé yó-ɔ?\nEzipt Lɔ Tulɛ 19:1–20:21; 24:1-8; Mmla’n 7:6-9; Neemi 9:13, 14.


Kle ɔ yi annzɛ ɔ wun’n kɛ a klo i | Awlobo’m be ukalɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aboua Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Azéri Bachkir Belize Kriol Bichlamar Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitumbuka Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Féroïen Ga Gallois Goun Grec Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Icibemba Igbo Iloko Indonésien Isoko Italien Japonais Kabuverdianu Kannada Kazakh Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Letton Lingala Lituanien Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mongol Mooré Myama Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Portugais Portugais (Portugal) Rarotongan Romany (Macedonia) Cyrillic Roumain Russe Sango Sepedi Serbe Serbe (Romain) Shona Singhalais Slovaque Slovène Sunda Suédois Swahili Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque Thaï Tigrinya Tojolabal Tsonga Tswana Turc Twi Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Vietnamien Waray-Waray Wawle Yoruba Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nKle ɔ yi annzɛ ɔ wun’n kɛ a klo i\nKɛ yasua kun nin bla kun be ko ja uflɛuflɛ’n, wie liɛ’n, be yo ninnge wie mun fa kle be wiengu kun’n kɛ be klo i. Sanngɛ kɛ afuɛ’m bé sín’n, wie liɛ’n be yoman sɔ kun. ?Yɛ amun li? ?Kɛ amun yo sɔ wie-ɔ?\nƆ ti cinnjin kɛ amun kle amun wiengu kun’n kɛ amun klo i naan amun afiɛn w’a kwla mantan. Sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ ɲán wunmiɛn’n, ɔ fata kɛ ɔ di aliɛ cɛn kwlakwla, yɛ ɔ nɔn nzue. I wafa kunngba’n, sɛ cɛn kwlakwla, be nga be o aja nun’n, be kle be wiengu kun’n kɛ be klo i’n, be afiɛn mántan kpa. Kannzɛ be jali w’a cɛ’n, ɔ fata kɛ be yo sɔ titi.\nSran ng’ɔ klo sran sakpa’n ɔ bumɛn i ngunmin wun akunndan. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó naan i wiengu kun’n i klun jɔ. Ɔ minndɛman kɛ i sɔ yolɛ’n ɔ yo i fɛ ka. Sanngɛ, ɔ fɛ i ɲin sie i wiengu kun’n su. Sɛ ɔ wun kɛ ɔ fata kɛ ɔ yo like kun naan i wiengu kun’n i klun jɔ’n, ɔ miɛn i ɲin yo.\nBla’m be klo kɛ be wun’n be yɛyɛ be. Maan yasua kun ɔ klo i yi’n sɛ, sanngɛ sɛ ɔ minndɛ nglɛmun annzɛ nnɔsua, annzɛ blɛ ng’ɔ nin i yi’n be si sua’n naan w’a kle i kɛ ɔ klo i’n, bla’n kwla bu i kɛ ɔ klomɛn i sakpa. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ fɛ i nglɛmun lele fá jú nnɔsua’n maan an kle amun yi’n kɛ amun klo i.\nSe i kɛ a klo i. Sɛ a se ɔ yi kɛ “n klo wɔ” annzɛ “a ti min awlɛn su sran’n” ɔ́ wun i kɛ i ndɛ lo wɔ.\nNdɛ nga Biblu’n kan’n: “Ndɛ ng’ɔ o sran’n i awlɛn’n nun’n yɛ ɔ fin i nuan fite-ɔ.”—Matie 12:34.\nLike kun mɔ a kwla yo’n: Sɛ ɔ fin ɔ nuan fite kɛ a klo i’n ɔ ti kpa. Sanngɛ nɛ́n i ngba-ɔ. A kwla klɛ ndɛ wie mun fluwa su mɛn i, annzɛ a kwla klɛ ndɛ blɛ i i pɔɔtablu’n nun annzɛ i ɛntɛnɛti adrɛsi’n su.\nYo ninnge wie mun fá klé kɛ a klo i. Kɛ a wun i’n, a kwla sri puɛɛ, annzɛ a kwla tɔ i nun, annzɛ kɛ amún kɔ́ lika’n a kwla trɛ i sa’n nun. Wie liɛ kusu, a kwla fa ɔ sa’n fuɛ i wun, annzɛ a kwla cɛ i like. Sɛ a yo sɔ’n, ɔ wiengu kun’n ɔ́ wún kɛ a klo i sakpa. Yasua’m be kwla di awlo lɔ junman wie mun fa uka be yi mun. I wie yɛle kɛ, sɛ ɔ yi’n fin lika su ba’n, a kwla ko fɛ i trɔ’n, annzɛ a kwla wunnzin ninnge’m be nun mɛn i, annzɛ a kwla kpu tralɛ mun, a kwla ukɛ i be tɔn aliɛ bɔbɔ. Nanwlɛ, sɛ a uka ɔ yi’n kɛ ngalɛ’n sa’n, á klé i kɛ a klo i.\nNdɛ nga Biblu’n kan’n: “Nán e kɛn i e nuan nun ngbɛn kɛ e klo sran. Nán e klo sran e nuan bui su. Sanngɛ maan e yi i sɔ liɛ’n i nglo e nzuɛn’n nun.”—1 Zan 3:18.\nLike kun ekun mɔ a kwla yo’n: I nun mɔ amún súan amun wiengu silɛ’n, ninnge nga amun yo mannin amun wiengu kun’n, maan amun yo be ekun.\nMaan amun fa blɛ yo ninnge wie mun likawlɛ. Sɛ a nin ɔ yi annzɛ ɔ wun’n amun ngunmin cɛ be yo ninnge wie mun likawlɛ’n, ɔ́ wún kɛ i wun yo ɔ fɛ. Sanngɛ atrɛkpa’n, amun le ba mun, annzɛ kusu amun ɲanman amun ti. Sɛ ɔ ti sɔ’n, amun kwla sie blɛ kun mɔ amun sran nɲɔn’n amun kwla fite ko nantinanti kanngan-ɔn.\nNdɛ nga Biblu’n kan’n: “Amun wun ninnge nga be ti cinnjin kpa’n be wlɛ.”—Filipufuɛ Mun 1:10.\nLike kun mɔ a kwla yo’n: Yasua nin bla nga be ɲanman be ti’n, be nun wie’m be sie cɛn kun, cɛn sɔ’n nun’n, be fite nnɔsua. Wie’m be liɛ kusu’n, ɔ ju wie’n, Fue nin Mɔnnɛn’n, be sran nɲɔn’n be kɔ lika kun.\nSi ɔ yi annzɛ ɔ wun. Ɔ le sran kun nin i nzuɛn. I sɔ’n ti, like nga amun tinuntinun amun kwla yo fa kle kɛ amun klo amun wiengu’n, amun koko su yalɛ. I sin’n, amun yo kɛ nga an fa kannin’n sa. Nán ɔ wla fi su, sɛ a kle ɔ yi annzɛ ɔ wun kɛ a klo i’n, amun afiɛn mántan kpa.\nNdɛ nga Biblu’n kan’n: “Sran ng’ɔ klo sran’n, [...] ɔ bumɛn i ngunmin i wun akunndan.”—1 Korɛntifuɛ Mun 13:4, 5.\nLike kun mɔ a kwla yo’n: Nán like nga a kunndɛ kɛ ɔ yi annzɛ ɔ wun yo’n i ngunmin yɛ ɔ lo wɔ-ɔ. Sanngɛ usa ɔ wun kɛ: ‘?Ngue yɛ n bɔbɔ n kwla yo naan min yi annzɛ min wun w’a wun i wlɛ kɛ n klo i-ɔ?’\n“N buman min ngunmin min wun akunndan dan kɛ laa’n sa. Siɛn’n, like nga min wun ɔ yo’n, n fa min ɲin n sie su yɛ n yo i mo. N sieli i nzɔliɛ kɛ, kɛ n kle i kɛ n klo i’n kpɛkun i kusu ɔ kle min kɛ ɔ klo min wie.”—Debra nin i wun Duglasi.\n“E mian e ɲin naan e ɲin w’a kpaman like nga e wiengu kun’n klo i’n su. I wie yɛle kɛ, min wun i liɛ’n, sɛ ɔ miɛn i ɲin yo like wie man min naan n yo i mo’n, yɛ ɔ wun i wlɛ kpa kɛ i ndɛ lo min-ɔ. Min liɛ’n, kɛ ɔ usa min sɛ min wun ti kpa, m’ɔ fɛ i su sie min nuan bo’n, i lɛ nun yɛ n wun kɛ min ndɛ lo i-ɔ.”—Flavia nin i wun Arɔn.\nZoova, Ɲanmiɛn m’ɔ di aklunjuɛ, kunndɛ kɛ awlobo’m be di aklunjuɛ. Nian afɔtuɛ kpakpa nga Biblu’n man yasua nin bla mun ɔ nin ba kanngan mun’n.


Biblu’n nun ndɛ: Zozafati fɛ i wla’n gua Zoova su - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si sran nga mun, ɔ nin like nga be su yo’n? Be su kɔ alɛ kunlɛ, kpɛkun be nga be dun mmua be ɲrun’n, be su to jue. Sanngɛ amun kwla usa amun wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ jue tofuɛ’m be leman tokofi nin cua be sa nun ɔn?’ Amun maan e nian.\nZozafati ti Izraɛli akpasua nɲɔnfuɛ’n be su famiɛn. Ɔ ti Famiɛn Akabu nin i yi Zezabɛli mɔ be sieli nglo lɔ akpasua blu’n (10) be blɛ sufuɛ. Sanngɛ Zozafati ti famiɛn kpa kɛ i si Aza sa. I ti maan ngua lɔ akpasua nɲɔn be famiɛn diwlɛ nun’n, nvlefuɛ’m be wun jɔli be lele, ɔ cɛli afuɛ bɔɔ lɔun kpa.\nSanngɛ kɛ é sé yɛ’n, sa wie ti maan srɛ wa kunnin nvlefuɛ mun. Sran nga be sunman be’n be wa kan kle Zozafati kɛ: ‘Sonja kpanngban kpa be fin Moabu nin Amɔn nin Sei oka’n su lɔ be nin wɔ b’a ba alɛ kunlɛ.’ I sɔ’n ti’n, Izraɛlifuɛ kaka kpa be yiali Zerizalɛmu lɔ, yɛ be kunndɛli kɛ Zoova uka be. Be ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Yɛ Zozafati srɛli Ɲanmiɛn kɛ: ‘Zoova e Ɲanmiɛn, e siman like ng’ɔ fata kɛ e yo’n, e leman wunmiɛn sran kpanngban nga be su ba kɛ bé wá fá alɛ wlá e sin yɛ’n be ɲrun. I sɔ’n ti e ɲin ta ɔ ɲrun.’\nZoova tili be srɛlɛ’n naan w’a se i sufuɛ’m be nun kun kɛ ɔ se nvlefuɛ mun kɛ: ‘Nán amun yɛ amun nin be kún ɔn, m bɔbɔ min Ɲanmiɛn yɛ e nin be kún ɔn. Amun nin be su kunman. Amun li amun jran, an nian delɛ nga Zoova dé amun’n.’\nKɛ i aliɛ cɛnnin’n, Zozafati se nvlefuɛ’m be kɛ: ‘Amun fa amun wla gua Zoova su!’ Kpɛkun ɔ fali jue tofuɛ mun dun mmua i sonja’m be ɲrun, naan be sro jue manman Zoova. ?Kɛ be juli alɛ kunwlɛ wun koko lɛ’n, amun si sa nga ɔ yoli’n? Zoova maan be kpɔfuɛ mun be ngunminngunmin be kpɛli be ɲin be kunnin. Kɛ Izraɛlifuɛ’m bé jú lɛ’n, be kpɔfuɛ’m be fuɛn mun yɛ!\n?Nán ngwlɛlɛ su yɛ Zozafati fɛ i wla guali Zoova su ɔ? Sɛ e fa e wla gua Zoova su’n, e kusu é yó ngwlɛlɛfuɛ wie.\n1 Famiɛn Mun 22:41-54; 2 Be Nyoliɛ 20:1-30.\n?Wan yɛle Zozafati, yɛ ɔ ti blɛ onin nunfuɛ?\n?Ngue ti yɛ srɛ kun Izraɛlifuɛ mun ɔn, yɛ ngue like yɛ be nun sunman be yoli ɔ?\n?Zoova tɛli Zozafati i srɛlɛ’n su sɛ?\n?Ka naan b’a kun alɛ’n, ngue yɛ Zoova maan ɔ juli ɔ?\n?Afɔtuɛ benin yɛ Zozafati i ajalɛ’n kwla man e ɔ?\nKanngan 2 Be Nyoliɛ 20:1-30 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Zozafati kleli like nga ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nga be lafi i su’n be yo i blɛ kekle nun’n niɔn? (2 Nyo. 20:12; Jue. 25:15; 62:3)\n?Kɛ ɔ fin laa nun lele’n mɔ Zoova fali ajalɛ kun naan ɔ nin i sufuɛ’m b’a ti be wun aniɛn’n ti’n, ajalɛ benin yɛ andɛ’n Zoova fa ɔ? (2 Nyo. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Zan 15:15)\n?Kɛ ‘alɛ nga Anannganman Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n i cɛn dan’n nun,’ ɔ́ wá bá’n, wafa sɛ yɛ lika’n kwlá yó e sa nun kɛ Zozafati i blɛ su sa ɔ? (2 Nyo. 20:15, 17; 32:8; Ngl. 16:14, 16)\n?Kɛ mɔ bé sɔ́nnzɔn levifuɛ mun ti’n, wafa sɛ yɛ atin bofuɛ nin ngaliɛ difuɛ’m be suan mɛn wunmuan nun jasin fɛ’n bolɛ junman’n dilɛ’n i bo ɔ? (2 Nyo. 20:19; Rɔm. 10:13-15; 2 Tim. 4:2)


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mbunda Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\n“Be fa be su sie [...] be ndɛ’n su kpa, be tran aniaan tranlɛ.” —SA NGA BE YOLI’N 2:42.\nJUE: 20, 119\nAN NIAN KUKU NGA BE FLƐ I KƐ “LIKE NGA TI YƐ E KƆ AƝIA’M BE BO’N” I NUN NAAN AN TƐ KOSAN’M BE SU\n?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tran aɲia’m be bo ɔ?\n?Kɛ e tran aɲia’m be bo’n, wafa sɛ yɛ e yo e wiengu’m be ye ɔ?\n?Kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, i sɔ’n yo Zoova sɛ?\n1-3. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova i sufuɛ’m be kle kɛ be klo aɲia’m be bo tranlɛ ɔ? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Ngue yɛ like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe su ɔ?\nBE FLƐ aniaan bla kun kɛ Korina. I nun m’ɔ le afuɛ 17, be trɛli i nin’n be ɔli lika wie mɔ be di junman kekleekle mun lɔ’n. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be trali Korina wie. Lika nga be fɛ i ɔli’n, ɔ nin i tranwlɛ’n be afiɛn’n ti nun kilo akpi kpanngban. Be flɛ lika sɔ’n kɛ Sibeli. Lika sɔ’n nun lɔ’n, Korina dili sran wie i fie’n nun junman kɛ kanga wie sa. Ayrɛ blɛ’n nun bɔbɔ’n, ɔ di junman lele. Kusu’n, nán tralɛ kpa wie yɛ ɔ wlɛ i wun ɔn. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Korina nin aniaan bla kun ekun be miannin be ɲin be ɔli aɲia kun i bo.\n2 Korina se kɛ: “Nnɔsua nun’n, e jasoli e junman diwlɛ lɔ. E nantili kilo 25 e ko minndɛli alie’n. Alie’n fali e kɔnguɛ nvlunuɛn’n nun dɔ nɲɔn su. Kpɛkun, e dili dɔ nsiɛn naan y’a jra. I sin’n, e nantili kilo blu ekun naan y’a ju aɲia yowlɛ lɔ.” Sanngɛ aɲia’n i bo mɔ be ɔli’n, ɔ yoli Korina i fɛ. Afin, ɔ seli kɛ: “Aɲia’n i bo lɔ’n, e suannin Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like. Kpɛkun, e toli jue e manmannin Ɲanmiɛn. I sɔ’n wlali e fanngan, yɛ e lafili Ɲanmiɛn su kpa ekun.” Aniaan bla nɲɔn sɔ’m be dili cɛn nsan naan b’a sa be sin fie’n su lɔ. Sanngɛ, sran m’ɔ le fie’n w’a siemɛn i nzɔliɛ.\n3 Zoova i sufuɛ’m be klo be aɲia’m be bo tranlɛ. Klistfuɛ klikli’m be yia be suli Zoova. Kpɛkun, be suannin like. (Sa Nga Be Yoli’n 2:42) E klo e aɲia’m be bo tranlɛ wie. Sanngɛ, sa sunman be tanndan e ɲrun. Yɛle kɛ wie liɛ’n, e di junman lele. Ɔ maan, kɛ aɲia’m be bo kɔlɛ’n jú’n, nn y’a fɛ. Sanngɛ, e mian e ɲin e kɔ. ?Ngue ti ɔ?  (An nian “ndɛ wie mun ekun” nun) ?Ndɛ benin yɛ é kán klé be nga e kle be Biblu’n nun like’n, ɔ nin sran wie mun ekun naan b’a wun i wlɛ kɛ aɲia’m be bo tranlɛ’n ti kpa dan ɔn? Like suanlɛ nga wá fá e ɲin síe i like cinnjin nsan nga ti yɛ e yia’n be su. (1) E bɔbɔ e kpa yolɛ ti yɛ e yia ɔ. (2) E wla e wiengu’m be fanngan. (3) Zoova klun jɔ e wun. —An nian “ndɛ wie mun ekun” nun.\nE BƆBƆ E KPA YOLƐ TI YƐ E YIA Ɔ\n4. ?Ngue ti yɛ kɛ e yia’n, e si Zoova kpa ɔ?\n4 E suan like. Kɛ e yia’n, e suan like. Ɔ maan e si Ɲanmiɛn Zoova kpa. I wie yɛle asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ aɲia’n nga e yo’n. Koko nun wa’n, e suannin fluwa An fa amun wun mantan Zoova i nun like. Fluwa sɔ’n fali e ɲin sieli i Zoova i nzuɛn wafa’m be su. Kɛ e tieli wafa nga aniaan’m be kan Zoova i nzuɛn wafa sɔ’m be ndɛ’n, e kloli Zoova kpa ekun. Kɛ e yia’n, e wun Biblu’n nun ndɛ’m be wlɛ kpa ekun. Afin wie liɛ’n, e tie nzra nun ijɔlɛ. Be yi ninnge’m be nglo, yɛ be kanngan Biblu’n nun kle e. (Neemi 8:8) Asa ekun’n, e kanngan Biblu’n nun le mɔcuɛ kwlaa. Kpɛkun kɛ e yia’n, e yiyi ndɛ nga be yoli e fɛ’n be nun. I kwlaa sɔ’n ti like suanlɛ.\n5. ?Ngue yɛ e yo i aɲia’m be bo lɔ naan y’a nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su, annzɛ y’a si jasin fɛ’n i bo kpa ɔ?\n5 Kɛ e yia’n, be fa e ɲin sie i Ɲanmiɛn i mmla’m be su, ɔ nin wafa ng’ɔ fata kɛ e nanti be su’n. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:9, 10) I wie yɛle Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like mɔ e suan’n. Wie liɛ’n, ɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e di Zoova junman’n i kpa’n. Wie liɛ kusu’n, ɔ kle e wafa nga e kwla srɛ Zoova naan w’a yo i klun su’n. Wie liɛ ekun’n, ɔ wla e fanngan kɛ e yaci sa nga e niaan’m be yo e’n e cɛ be. Aɲia wie mun ekun be ti’n, e si jasin fɛ’n i bo kpa. Afin, be kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e kan ndɛ’n e kle sran mun’n, ɔ nin wafa nga é yó naan b’a wun ndɛ nanwlɛ’n i wlɛ’n.—Matie 28:19, 20.\n6. ?Ngue yɛ e yo i aɲia’m be bo lɔ m’ɔ wla e fanngan ɔn?\n6 E wla e wun fanngan. Satan nin ninnge nga be o mɛn’n nun’n, be kwla yo maan e sa sin bubu e, annzɛ e wla bo e wun, annzɛ e yaci Ɲanmiɛn sulafilɛ. Sanngɛ, kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, e wla e wun fanngan. Ɔ maan, e ɲan wunmiɛn e su Zoova. (An kanngan Sa Nga Be Yoli’n 15:30-32 nun.) Aɲia sunman be bo’n, be fa e ɲin sie i sa nga Ɲanmiɛn kannin be ndɛ mɔ be juli’n be su. Ɔ maan, e lafi su kpa kɛ sa nga be nin a juman’n, bé jú cɛn kun. Ndɛ nga aniaan’m be jran cenje’n su lɔ be kan’n, ɔ wla e fanngan. Kosan nga be tɛ be su’n, ɔ nin jue mɔ be to be manman Zoova juejue su’n, be wla e fanngan wie. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:26) Kwlaa naan aɲia’n w’a bo i bo’n, yɛ kɛ aɲia’n wie’n, e nin aniaan mun e koko yalɛ. Ɔ maan, e wun kɛ e le niaan kpa mun naan e ndɛ lo be.—1 Korɛntfuɛ Mun 16:17, 18.\nKɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, e wla e wun fanngan, yɛ e ɲan wunmiɛn e su Zoova.\n7. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e mian e ɲin e tran aɲia’m be bo ɔ?\n7 Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n man e. Ɲanmiɛn wawɛ’n fanngan nun’n, Zezi nian asɔnun’n su. I kpa bɔbɔ’n, Zezi waan maan e “tie ndɛ nga Nyanmiɛn Wawɛ’n kan kle asɔnun mun’n.” (Sa Nglo Yilɛ 2:7) Ɲanmiɛn wawɛ’n fanngan nun’n, e kwla jran sa tɛ’n i ɲrun kekle. Kpɛkun, e kwla bo jasin fɛ’n i juejue su. Asa ekun’n, e fa ajalɛ nga be ti kpa’n. I kwlaa sɔ’n ti’n, maan e mian e ɲin e tran aɲia kwlaa be bo. I liɛ’n, Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mán e wie.\nKƐ E YIA’N, E WLA E WIENGU’M BE FANNGAN\n8. ?Kɛ e kɔ aɲia’m be bo mɔ e tɛ kosan’m be su’n, mɔ e to jue e manman Ɲanmiɛn’n, mmlusuɛ benin yɛ e niaan’m be ɲɛn i ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Kɛ ɔ kɔ aɲia’m be bo titi’n, i wun kpɛjɛ i,” i nun wie.)\n8 E kle e niaan mun kɛ e klo be. Afɛ’n tin e niaan sunman be su. I sɔ’n ti, Pɔlu seli kɛ: “Maan e bu e wiengu’m be akunndan e wla be fanngan.” (Ebre Mun 10:24, 25) Kɛ e nin e niaan mun e yia’n, yɛ e kwla kle kɛ e klo be naan e kunndɛ kɛ é wlá be fanngan ɔn. Kɛ e yia’n, e kle e niaan mun kɛ e klo be naan kɛ e nin be koko yalɛ’n, ɔ yo e fɛ. Asa ekun’n, kɛ e tɛ kosan’m be su mɔ e nin e niaan mun e to jue e manman Ɲanmiɛn juejue su’n, i sɔ’n wla be fanngan.—Kolɔsfuɛ Mun 3:16.\n9, 10. (a) Ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Zan 10:16 nun’n mɔ i ti yɛ e kunndɛ kɛ e nin e niaan mun é yía’n, an yiyi nun. (b) Aniaan wie’m be osufuɛ’m be nin be diman kun. ?Sɛ e tran aɲia’m be bo titi’n, ngue yɛ e kwla yo ɔ?\n9 E bo’n yo kun. (An kanngan Zan 10:16 nun.) Zezi waan i sɔnnzɔnfuɛ’m be ti kɛ bua akpasua kun sa, naan i yɛ ɔ ti be tafuɛ’n niɔn. Wienun ɔn, y’a wun bua nɲɔn kpɔlɛ kun su. Kpɛkun, nɲɔn ekun be o kongo’n nun. Yɛ kun o i liɛ lika uflɛ. I lɛ’n nun’n, e kwlá seman kɛ be ti bua akpasua kun. Kɛ bua’m be kwlaa be o likawlɛ’n, yɛ be ti akpasua kun ɔn. I wafa kunngba’n, sɛ bé yó aɲia’n, ɔ fataman kɛ blɛ sɔ’n nun e tran lika uflɛ. Sanngɛ, ɔ fata kɛ e ngba e yia naan e “akpasua’n” yo kun naan e “tafuɛ’n” yo kun.\n10 Kɛ e yia’n, e kaci kɛ awlobo kun sa. Yɛ e klo e wiengu. (Jue Mun 133:1) Aniaan wie’m be o lɛ’n, Ɲanmiɛn sulɛ’n ti’n, be si nin be nin mun, annzɛ be niaan’m be nin be diman. Zezi seli kɛ i sɔfuɛ’m bé ɲán awlobo uflɛ. Naan i nunfuɛ’m bé nían be lika. (Mark 10:29, 30) Sɛ e tran aɲia’m be bo titi’n, e kwla yo aniaan sɔ’m be si, annzɛ be nin, annzɛ be niaan. Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, e kunndɛ kɛ é trán e aɲia kwlaa be bo.\nKƐ Ɔ KƆ AƝIA’M BE BO TITI’N, I WUN KPƐJƐ I\n“TUKPACƐ’N tin min su dan. Ɔ maan, aɲia’m be bo kɔlɛ’n ti kekle. Sanngɛ kɛ n kɔ’n, ndɛ nga n ti i lɔ’n jɔ min klun dan. Ɔ ti kɛ aliɛ sa yɛ Zoova w’a tɔn w’a man min ɔn. Min nannglunman’m be yo min ya kpa, n le awlɛn ba ya, yɛ diabɛti’n kle min yalɛ dan. Sanngɛ, kɛ e wie aɲia’m be yo’n, min wun kpaja min.\nI kpalɛ klikli nga n tili jue 68 su’n asɔnun lɔ’n, n sunnin. Jue sɔ’n se kɛ: ‘Afɛfuɛ’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ.’ Ɔ yo fɛ dan. Mannzin nga be fa ti sa’n i wie o min su’n nun. I sɔ’n ti’n, n tili aniaan be tinuntinun be nɛn’n. Kpɛkun, n toli wie. Nanwlɛ, kɛ n trannin aɲia’n i bo’n, ɔ yoli min fɛ dan.”—Zɔrzu, ɔ le afuɛ 58.\nKƐ E KƆ AƝIA’M BE BO’N, ZOOVA KLUN JƆ E WUN\n11. ?Kɛ e nin e niaan mun e yia’n, ngue yɛ e kwla yo ɔ?\n11 Like ng’ɔ ti Zoova liɛ’n, e yo e mɛn i. Zoova yɛ ɔ yili e ɔ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e yi i ayɛ titi, e mɛnmɛn i, yɛ e lɛ i ase. (An kanngan Sa Nglo Yilɛ 7:12 nun.) Kɛ e nin e niaan mun e yia’n, e yo i kwlaa sɔ’n. Yɛle kɛ e srɛ Zoova, e to jue e mɛn i, yɛ e kɛn i ndɛ. Ninnge kpanngban nga Zoova yo mannin e’n ti’n, e kunndɛ kɛ é yía é sú i titi.\nZoova wun kɛ aɲia’m be bo tranlɛ’n yo e fɛ. Yɛ e ɲin mɔ e mian e tran aɲia’m be bo’n, i wla fiman su.\n12. ?Kɛ e tran aɲia’m be bo’n, i sɔ’n yo Zoova sɛ?\n12 Zoova yɛ ɔ yili e ɔ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e ɲin yi i. Zoova waan maan e yia titi. Naan siɛn’n mɔ mɛn’n i awieliɛ’n w’a mantan koko kpa’n, maan e yo i sɔ tra su. Kɛ e yia’n, Zoova wun kɛ e nantili i ndɛ’n su. Ɔ maan, i klun jɔ. (1 Zan 3:22) Ɔ wun kɛ aɲia’m be bo tranlɛ’n yo e fɛ. Yɛ e ɲin mɔ e mian e tran aɲia’m be bo’n, i wla fiman su.—Ebre Mun 6:10.\n13, 14. ?Ngue ti yɛ kɛ yia’n, e kwla se kɛ e fa e wun mantan Zoova nin Zezi ɔ?\n13 E kle Zoova nin i Wa’n be kɛ e kunndɛ kɛ é fá e wun mántan be. Kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, e suan Biblu’n nun like naan é sí like nga Zoova kunndɛ kɛ e yo’n, ɔ nin ng’ɔ fataman kɛ e yo’n. (Ezai 30:20, 21) Be nga be ba e aɲia’m be bo mɔ be nin a kaciman Zoova i sufuɛ bɔbɔ’n, be sie i nzɔliɛ kɛ Zoova kle e like. (1 Korɛntfuɛ Mun 14:23-25) Kɛ e yia’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n fanngan nun yɛ e suan like ɔ. Ɔ maan, Zoova nuan ndɛ yɛ e tie ɔ. E wun i wlɛ kɛ ɔ klo e. Kpɛkun, e fa e wun e mɛntɛn i.\n14 Zezi m’ɔ ti asɔnun’n i su kpɛn’n seli kɛ: “Lika nga sran nnyɔn annzɛ sran nsan be yia n dunman nun’n, n wo be nun.” (Matie 18:20) Biblu’n se ekun kɛ Zezi “nanti-nanti” asɔnun’m be afiɛn. (Sa Nglo Yilɛ 1:20–2:1) I sɔ’n kle weiin kɛ, kɛ e yia’n, Zoova nin Zezi be nin e o nun. Yɛ be wla e fanngan. ?Kɛ Zoova wun kɛ e mian e ɲin e yia naan e fa e wun mɛntɛn i bɔbɔ nin i Wa’n, wafa sɛ yɛ ɔ yo i ɔ? An bu i akunndan be nian.\n15. ?Ngue ti yɛ kɛ e kɔ aɲia’m be bo’n, e kle kɛ e ɲin yi Zoova ɔ?\n15 E kle Zoova kɛ e ɲin yi i. Zoova mianman e kɛ e ɲin yi i. (Ezai 43:23) Ɔ maan kɛ e ɲin yi i’n, e kle i kɛ e klo i naan e wun i wlɛ kɛ ɔ le atin kle e like. (Rɔmfuɛ Mun 6:17) ?Sɛ e min’n man e junman kpanngban naan i sɔ’n ti, e kwlá kɔman aɲia’m be bo’n, ngue yɛ é yó ɔ? ?Sɛ awa se kɛ nán e yia e su Zoova kun, naan sran ng’ɔ yo sɔ’n, bé fú i alamannin, annzɛ bé wlɛ́ i bisua, annzɛ bé klé i ɲrɛnnɛn kpa’n, ngue yɛ é yó ɔ? ?Sɛ e wun kɛ e ninnge wie’m be yolɛ’n ti’n, e kwlá kɔman aɲia’m be bo’n, ngue yɛ é yó ɔ? Sa kwlaa sɔ’m be nun’n, sɛ e ɲin yí Zoova annzɛ e ɲin su yimɛn i’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa. (Sa Nga Be Yoli’n 5:29) Sanngɛ maan e wun i wlɛ kɛ, kɛ e ɲin yi Zoova’n, i klun jɔ.—Nyanndra Mun 27:11.\nMAAN E NIN ANIAAN MUN E YIA TITI\n16, 17. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ aɲia’m be bo tranlɛ’n yoli Klistfuɛ klikli’m be cinnjin ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ aniaan bian Zɔrzu Gangasi buli aɲia’m be bo tranlɛ’n niɔn?\n16 Kɛ afuɛ 33 nun be wieli Pantekɔtu’n i di’n, Klistfuɛ’m be yiali titi be suli Zoova. Biblu’n waan: “Be fa be su sie be bɔ Jésus sunmannin be’n be ndɛ’n su kpa, be tran aniaan tranlɛ.” (Sa Nga Be Yoli’n 2:42) Blɛ wie nun’n, Rɔmufuɛ’m be siefuɛ’n, be nin Zuifu kpɛnngbɛn’m be kleli Klistfuɛ’m be yalɛ lele. Sanngɛ, b’a yaciman yialɛ.\n17 Andɛ kusu’n, kɛ Zoova i sufuɛ’m be nin be niaan’m be yia’n, ɔ yo be fɛ kpa. Be flɛ aniaan bian kun kɛ Zɔrzu Gangasi. Ɔ yoli Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ’m be nun kun afuɛ 22. Ɔ seli kɛ: “Like nga n klo i kpa m’ɔ wla min fanngan dan’n, yɛle aɲia mɔ e nin aniaan mun e yo’n. Be nga be dun mmua ju Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n nun lɔ’n, n o be nun wie. Kpɛkun, sɛ w’a yoman kɛ sa wie ti’n, n o be nga be fite kasiɛn’n be nun wie. Kɛ e nin aniaan mun e koko yalɛ’n, ɔ yo min fɛ dan. Kɛ n wo be afiɛn’n, min wun kpaja min kɛ e nin min osufuɛ mun e o awlo lɔ sa.” Ɔ seli ekun kɛ: “N kunndɛ kɛ e nin aniaan mun é yía titi, yɛ i sɔ’n ti min cinnjin kpa.”\n18. (a) ?Wafa sɛ yɛ a bu aɲia’m be bo tranlɛ’n niɔn? (b) ?Ngue yɛ a kunndɛ kɛ á yó i titi ɔ?\n18 Kɛ e nin aniaan mun e yia e su Zoova’n, ɔ yo e fɛ wie. I sɔ’n ti, blɛ kekle nun bɔbɔ’n, maan e mian e ɲin e tran aɲia’n kwlaa be bo. Ndɛ nga Famiɛn Davidi kan kleli Zoova’n, maan e kan wie. Ɔ seli kɛ: “Anannganman, ɔ sua’n bɔ a yi ɔ wun nglo nun nyannyannyan’n, i nun tranlɛ yo min fɛ.”—Jue Mun 26:8.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 3) Sa sunman be ti’n, aniaan wie’m be kwlá tranman aɲia’m be bo titi. Yɛ wie liɛ’n, be lemɛn i yowlɛ. I wie yɛle be nga be ti tukpacifuɛ’n, be liɛ. Aniaan sɔ’m be kwla lafi su kɛ Zoova wun sa ng’ɔ o be su’n i wlɛ. Naan be ɲin mɔ be mian be su i’n, ɔ yo i fɛ dan. Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla fa ajalɛ wie mun naan aniaan sɔ’m be tie ndɛ nga be kɛn i aɲia’n i bo lɔ’n wie. I wie yɛle kɛ, be kwla fa ndɛ mun sie i kasɛti su. Annzɛ be kwla fa telefɔnun sie i aniaan’m be awlo lɔ naan kɛ bé yó aɲia’n, be tie wie.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 3) An nian kuku nga be flɛ i kɛ “ Like nga ti yɛ e kɔ aɲia’m be bo’n” i nun.\nLIKE NGA TI YƐ E KƆ AƝIA’M BE BO’N\nZoova kle e like.\nBe wla e fanngan.\nƝanmiɛn wawɛ’n suan e bo.\nE kle aniaan mun kɛ e klo be.\nE tran aniaan tranlɛ.\nLike ng’ɔ ti Zoova liɛ’n, e fa mɛn i.\nE fa e wun mantan Zoova nin i Wa’n.\nE kle Zoova kɛ e ɲin yi i.\nE yia e su Zoova: E klo Zoova, yɛ e kunndɛ kɛ ɔ wun i wlɛ kɛ e ɲin yi i. I sɔ’n ti yɛ e nin aniaan mun e yia e mɛnmɛn i ɔ. Kɛ e yia’n, e yi Zoova i ayɛ, e to jue e mɛnmɛn i, yɛ e kɛn i ndɛ. Ɔ maan, i klun jɔ.


Sa Nga Be Yoli’n 23 | Online Bible | New World Translation\nSa Nga Be Yoli’n 23:1-35\nPɔlu ijɔli Zuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m be ɲrun (1-10)\nE Min’n wlali Pɔlu i fanngan (11)\nZuifu’m be cicili Pɔlu i wun kɛ bé kún i (12-22)\nBe fali Pɔlu ɔli Sezare (23-35)\n23 Pɔlu niannin Zuifu’m be Jɔlɛ difuɛ dandan’m* be siin, kpɛkun ɔ seli kɛ: “Nja mun, aniaan mun, lele nin andɛ’n, n nantili klanman Ɲanmiɛn ɲrun. Ɔ maan min akunndan’n buman min fɔ kaan sa.” 2 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Ananiasi m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n, ɔ seli be nga be jinjin i wun lɛ’n be kɛ be fin i nuan’n su. 3 Yɛ Pɔlu seli i kɛ: “Wɔ mɔ a ti kɛ talɛ mɔ b’a kɛn i ayre ufue sa’n, Ɲanmiɛn wá bó wɔ. ?Nán Mmla’n su yɛ a nian di min jɔlɛ-ɔ? ?Yɛ ɔ yo sɛ ti yɛ ɔ kunngba’n, a fɔn mmla’n mɔ a se kɛ be bo min-ɔn?” 4 Be nga be jinjin lɛ’n be seli kɛ: “?A su kpɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n i nzowa?” 5 Yɛ Pɔlu seli kɛ: “Aniaan mun, n siman kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dan’n niɔn. Afin be klɛli i kɛ: ‘Ɔ fataman kɛ a kan ɔ nvle’n i siefuɛ’n i ndɛ tɛ.’” 6 Pɔlu si kɛ be nga be o lɛ’n, be bue ti Sadisefuɛ, yɛ be bue ti Farizifuɛ. Ɔ maan ɔ kpannin jɔlɛ dilɛ sua’n nun seli kɛ: “Nja mun, aniaan mun, n ti Farizifuɛ. Farizifuɛ’m be wa yɛle min. Sran cɛnlɛ ndɛ mɔ n lafi su’n, i ti yɛ be su di min jɔlɛ-ɔ.” 7 Kɛ m’ɔ seli sɔ’n ti’n, ndɛnngan tɔli Farizifuɛ mun nin Sadisefuɛ’m be afiɛn. Ɔ maan be bubuli be wun nun. 8 Afin Sadisefuɛ’m be kan kɛ sran’m be su cɛnman, naan anzi mun nin aolia nun sran’m be nunman lɛ. Sanngɛ Farizifuɛ’m be liɛ’n, be fa ndɛ kwlaa sɔ’m be su.* 9 Ɔ maan lika’n sanngannin. Mmla klɛfuɛ* nga be o Farizifuɛ’m be sin’n, be nun wie’m be jasoli. Kpɛkun be jrannin su kpa seli kɛ: “E wunman kɛ bian nga yoli sa tɛ. Sanngɛ sɛ aolia nun sran annzɛ anzi wie kannin ndɛ kleli i-o...” 10 Akplowa’n yoli dan. Ɔ maan kɛ mɔ sonja akpi su kpɛn’n kunndɛman kɛ be titi Pɔlu nun’n, ɔ seli sonja’m be kɛ be jra lɔ be ko cuɛn i sran’m be afiɛn naan be fɛ i wɔ sonja’m be tranwlɛ lɔ. 11 Kɛ aliɛ sannin’n, e Min’n jrɛnnin i wun lɛ, kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Nán ɔ sa sin bubu wɔ! Afin wafa kunngba nga a dili min ti lalo Zerizalɛmun wa’n, á wá kó dí min ti lalo sɔ Rɔmun lɔ.” 12 Kɛ aliɛ cɛnnin’n, Zuifu’m be cicili Pɔlu i wun, kpɛkun be tali nda. Be waan sɛ b’a kunmɛn i naan be di like’n, annzɛ be nɔn nzue’n, maan sa ɲan be. 13 Be nga be cicili i wun mɔ be tali nda sɔ’n, be ti sran ablanan (40) tra su. 14 Sran sɔ’m be ko wunnin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn mun nin kpɛnngbɛn’m be wun. Kpɛkun be seli be kɛ: “Y’a ta nda kɛ sɛ y’a kunman Pɔlu naan e di like’n, maan sa ɲan e. 15 Ɔ maan amun nin Jɔlɛ difuɛ dandan mun,* amun ko se sonja akpi su kpɛn’n naan ɔ fɛ i wla amun sa nun. Amun yo kɛ amun su wa usa ndɛ’n nun kpa sa. Sanngɛ kwlaa naan w’a ju wa’n, é kún i.” 16 Pɔlu i niaan bla i wa’n tili ndɛ’n nun. Ɔ maan ɔ ɔli sonja’m be tranwlɛ lɔ, ɔ ko kannin ndɛ’n kleli Pɔlu. 17 Pɔlu flɛli sonja ya su kpɛn’m be nun kun. Kpɛkun ɔ seli i kɛ: “Fa gbanflɛn nga kɔ sonja akpi su kpɛn’n i wun lɔ. Afin ɔ fata kɛ ɔ kan ndɛ kun kle i.” 18 Ɔ maan ɔ fɛ i ɔli sonja akpi su kpɛn’n i wun lɔ naan w’a se i kɛ: “Pɔlu m’ɔ o bisua lɔ’n flɛli min. Ɔ seli min kɛ n fa gbanflɛn nga n bla ɔ wun wa. Afin ɔ fata kɛ ɔ kan ndɛ kun kle wɔ.” 19 Sonja akpi su kpɛn’n trɛli i sa’n, kpɛkun ɔ fɛ i ɔli aamiɛn naan w’a usɛ i kɛ: “?Ndɛ benin yɛ a kunndɛ kɛ á kán klé min-ɔn?” 20 Ɔ seli kɛ: “Zuifu’m be nuan w’a sɛ su kɛ bé wá srɛ́ Pɔlu ɔ sa nun, naan a fɛ i wɔ Jɔlɛ difuɛ dandan’m* be ja su ainman. Bé yó kɛ be su ko usa ndɛ’n nun kpa sa. 21 Sanngɛ nán yaci be nun naan be laka wɔ. Afin sran ablanan (40) tra su b’a sɛ i ɲrun. Asa kusu’n, be tali nda kɛ sɛ b’a kunmɛn i naan be di like’n, annzɛ be nɔn nzue’n, maan sa ɲan be. Kɛ é sé yɛ’n, b’a buabua be wun b’a sie, be su minndɛ kɛ a kplin su.” 22 Sonja akpi su kpɛn’n yacili gbanflɛn’n nun ɔli. Sanngɛ ɔ dun mmua wlɛli i su nun kpa kɛ: “Nán se sran fi kɛ a kannin ndɛ sɔ’n kleli min.” 23 Ɔ flɛli sonja ya su kpɛn nɲɔn naan w’a se be kɛ: “Amun yia sonja ya nɲɔn (200) nin nnɛn kpanngɔ fufuɛ ableso (70), ɔ nin cua tofuɛ ya nɲɔn (200) naan kɔnguɛ dɔ nsan su’n,* be nanti wɔ Sezare. 24 Asa ekun’n, amun man Pɔlu i nnɛn kpanngɔ naan ɔ fu su, naan ɔ ju Felisi m’ɔ ti mɛn siefuɛ’n i wun lɔ klanman.” 25 Kpɛkun ɔ klɛli fluwa mannin be. Ɔ klɛli i kɛ: 26 “Nannan Felisi, wɔ mɔ a ti mɛn Siefuɛ’n, ń yó ɔ like! Min Klodu Liziasi yɛ n klɛ ɔ fluwa nga-ɔ. 27 Zuifu’m be trali bian nga. Ɔ ka kan naan b’a kun i. Sanngɛ e nin min sonja mun e ɔli ndɛndɛ e ko deli i, afin n tili i kɛ ɔ ti Rɔmunfuɛ. 28 Kɛ ɔ ko yo naan m’an si like ng’ɔ yoli’n, n fɛli i n ɔli be Jɔlɛ difuɛ dandan’m* be ja su. 29 N wunnin kɛ be Mmla’n i ti yɛ be sɛnmɛnnin i-ɔ. Sanngɛ w’a yoman like fi m’ɔ nin kunlɛ annzɛ bisua wlalɛ fata-ɔ. 30 Be wa seli min kɛ b’a cici i wun ndɛ. I sɔ’n ti’n, min waan ń fɛ́ i ń blɛ́ wɔ ndɛndɛ kpa. N seli i sanmanfuɛ’m be kɛ be wɔ ɔ ja su naan be ko kan ndɛ’n.” 31 Ɔ maan sonja sɔ’m be fali Pɔlu ɔli Antipatrisi kɔnguɛ, kɛ nga be kan kleli be’n sa. 32 Kɛ aliɛ cɛnnin’n, be mannin nnɛn kpanngɔ fufuɛ’m be atin naan b’a fɛ i b’a wɔ. Sanngɛ be liɛ’n, be sali be sin sonja’m be tranwlɛ lɔ. 33 Nnɛn kpanngɔ fufuɛ’m be juli Sezare lɔ, kpɛkun be fali fluwa’n mannin mɛn siefuɛ’n. Asa ekun’n, be fali Pɔlu be kleli i. 34 Ɔ kanngannin fluwa’n nun, kpɛkun ɔ usali akpasua nga Pɔlu fin su’n. Be seli i kɛ ɔ fin Silisi. 35 I sin’n, ɔ seli kɛ: “Sɛ ɔ sanmanfuɛ’m be ba’n, ń má síe min su ń tíe ɔ ndɛ’n i kwlaa kpan.” Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ seli kɛ be fɛ i wɔ Erɔdu i famiɛn sua’n nun lɔ naan be niɛn i su.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be kan ndɛ kwlaa sɔ mun nzra nun.”\n^ Yɛle kɛ, kɛ ɔ ka kan kɔnguɛ dɔ 9 jú annzɛ kɛ ɔ ko sin kan’n.\nSa Nga Be Yoli’n 23


Zoova kwla yo ninnge’m be uflɛ ekun | Mantan\n1, 2. ?Sanvuɛsa benin mun yɛ be o sran’m be su andɛ ɔ? ?Yɛ be ti’n, e wun yo e sɛ?\nBA KAAN nga i ngowa like saci i sa nun annzɛ ɔ mlin’n, i sunlɛ’n yo annvɔ. ?Nɛ́n i ɔ? ?Sanngɛ sɛ i si’n annzɛ i nin’n ɔ siesie i ye mɛn i’n, annzɛ ɔ kunndɛ mɛn i’n, i wun’n yo i sɛ? I nuan bo i wun kpa yɛ i wun ɲrɛn i lele. Afin, i like ng’ɔ fili i sa’n, w’a ɲɛn i ekun!\n2 Zoova m’ɔ ti e Si’n, ɔ le tinmin dan. Ninnge nga be fi e sa mɔ e bu i kɛ e kwlá ɲanman be kun’n, ɔ kwla fa be man e ekun. Sanngɛ, nán ngowa kanlɛ like yɛ ɔ fi e sa ɔ. Ninnge nga be fi e sa dɔ nga su’n, be ti cinnjin kpa, afin mɛn’n su kɔ i bue nuan, yɛ lika’n ti kekle.’ (2 Timote 3:1-5) I ti’n, sran kun i wun kwla kpɛjɛ i andɛ sanngɛ aliɛ’n cɛ́n ɔn, tukpacɛ tɛ wie kwla yi i ase. E ninnge cinnjin kɛ e sua annzɛ e sa nun ninnge mun’n annzɛ e junman’n sa’n, be kwla ka lɛ fi e sa. Asa kusu’n, bo mun nin jenvie’n nin nzue ba’m be sacilɛ mɔ sran’m be saci be’n, ɔ nin lika mɔ i nun bɔn fiaan’n, i sɔ’n yo maan waka wie mun nin jue nin nnɛn wie’m be osu su nunnun mlɔnmlɔnmlɔn. I sɔ’n fa e yi i awlabɔɛ nin ngokɔɛ nun. Kɛ e awlɛn su sran kun ko wu liɛ’n, i sɔ’n yo e ya lele kpe nun.—2 Samiɛl 19:1.\n3. ?Ndɛ fɛ benin yɛ Sa Nga Be Yoli’n 3:21 kɛn i ndɛ ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova wá yíɛ i nuan ɔn?\n3 Ɔ maan kɛ e si kɛ Zoova i tinmin m’ɔ le i’n ti’n, ɔ́ wá yó ninnge’m be uflɛ ekun’n, i sɔ’n gua e awlɛn su nzue kpa. Ndɛ nga e su wa yiyi nun’n, ɔ́ úka e naan y’a wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn kwla yo ninnge ɲɛnmɛn kpanngban man i mma nga be o asiɛ’n su wa mun ekun. Kɛ Biblu’n bɔbɔ fa kannin’n sa’n, Zoova ‘yó ninnge’n kwlaa be uflɛ ekun.’ (Sa Nga Be Yoli’n 3:21) I Sielɛ’n m’ɔ fa wlɛli i Wa Klist Zezi i sa nun’n yɛ ɔ́ fá yó ninnge sɔ mun ɔn. Sa’m be kle kɛ afuɛ nga be flɛ i 1914, i nun yɛ Zezi boli i famiɛn dilɛ’n i bo ɔ. * (Matie 24:3-14) ?Ninnge benin yɛ Zoova wá yó be uflɛ ekun ɔn? Maan e fa e ɲin e sie be nun wie m’ɔ yoli be’n, be su. Sa sɔ’m be ti abonuan. Be nun kun o lɛ mɔ e wun i e ɲin bo lɛ andɛ ɔ. Be nun wie’m be kusu mɔ Zoova dun mmua fitili be su’n, e ɲrun lɔ yɛ ɔ́ gúɛ i bo ɔ.\nZoova takali i sulɛ kpafuɛ’n i uflɛ ekun\n4, 5. ?Afuɛ nga be flɛ i 607 nun ka naan y’a ju Zezi blɛ su’n, sa benin yɛ ɔ tɔli Ɲanmiɛn i nvle’n i su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova cicili be wla ɔ?\n4 Kɛ é sé yɛ’n, Zoova w’a dun mmua w’a taka i sulɛ kpafuɛ’n i uflɛ ekun. Kɛ ɔ ko yo naan y’a wun sa sɔ’n i ɲrun nin i sin kpa’n, é wá kán laa Zida famiɛn diwlɛ’n i ndɛ kan. I liɛ’n, é wún wafa nga Zoova yo ninnge’m be uflɛ’n i wlɛ weiin ekun.—Rɔmfuɛ Mun 15:4.\n5 Afuɛ nga be flɛ i 607 nun ka naan y’a ju Zezi blɛ su’n, kɛ be wa sacili Zerizalɛmu klɔ’n mɔ be bubuli i talɛ mun’n, Zuifu nga be ti Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’n, be wla boli be wun dan. Afin be klɔ’n ti be cinnjin kpa. Ng’ɔ ti tɛ kpa’n, yɛle Ɲanmiɛn i sua dan mɔ Salomɔn kplannin mɔ be sacili i’n. Asiɛ wunmuan’n su’n, sua sɔ’n nun yɛ sran’m be kɔ be ko su Zoova kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa ɔ. (Jue Mun 79:1) Kɛ be trali be onga mun be ɔli lomuɛn Babilɔni’n, klɔ’n tɔli srolo be sin wa, ɔ kacili blo nnɛn’m be tranwlɛ. (Zeremi 9:10) Ɔ yo kɛ klɔ sɔ’n su yoman kpa ekun sa. (Jue Mun 137:1) Sanngɛ Zoova m’ɔ kannin Zerizalɛmu i nunnunlɛ sɔ’n i ndɛ laa kpa’n, ɔ seli ekun kɛ blɛ kun wá jú’n, klɔ’n wá yó kɛ laa’n sa ekun.\n6-8. (a) ?Ndɛ benin yɛ laa Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kɛnnin i kpɛ sunman ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ be ndɛ’n i bue kan kpɛnnin su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ be ndɛ’n kpɛnnin su kaka kpa e blɛ liɛ’n nun ɔn?\n6 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nga be klɛli i Ebre nun’n, be kannin kpɛ sunman kɛ Ɲanmiɛn wá yó ninnge’m be uflɛ ekun. * Zoova tali be nda kɛ Zerizalɛmu klɔ’n ɔ́ yó kɛ laa’n sa, sran’m bé trán su, yɛ i asiɛ’n yó kpa, ɔ́ yó like ye. Kpɛkun blo nnɛn’m be su tranman lɔ kun, yɛ be kpɔfuɛ’m be su kwlá utuman klɔ’n kun. Ɔ seli be kɛ be mɛn’n wá yó uflɛ kɛ mɛn klanman kpa kun sa. (Ezai 65:25; Ezekiɛl 34:25; 36:35) Sanngɛ ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle Ɲanmiɛn mɔ bé wá sú i kpa ekun’n, ɔ nin i sua mɔ bé kplɛ́n i uflɛ ekun’n. (Mise 4:1-5) Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ sɔ’n cicili Zuifu nga be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni’n, be wla. Ɔ maan, afuɛ 70 ng’ɔ fata kɛ be di i lɔ’n, be trali be awlɛn be dili.\n7 Kasiɛn su’n, be yacili Zuifu’m be nun. Be tuli Babilɔni lɔ yɛ be sali be sin Zerizalɛmu naan b’a kplan Zoova i sua’n i uflɛ ekun. (Ɛsdras 1:1, 2) Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, kɛ be su Zoova kɛ ɔ nin i fata’n sa’n, ɔ yra be su, ɔ maan be fie’m be yo ye yɛ be ɲan ninnge kpanngban. Ɔ sasa be, be kpɔfuɛ’m be lika. Yɛ bo nun nnɛn mɔ kɛ klɔ’n tɔli srolo’n be trannin lɛ cɛli’n, ɔ sasa be, be lika wie. Ɔ maan Zoova i tinmin’n m’ɔ fa yoli ninnge’m be uflɛ ekun mannin Zuifu mun ti’n, nanwlɛ, be dili aklunjuɛ dan! Sanngɛ sa sɔ’m be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ’n i bue kan i su kpɛnlɛ. Ɲanmiɛn Ndɛ’n seli kɛ “cɛn wie lele’n,” kɛ Davidi i anunman mɔ Ɲanmiɛn waan ɔ́ yó famiɛn’n, ɔ ko tran bia’n su’n, yɛ be ndɛ’n i ngba’n ɔ́ kpɛ́n su ɔ. Blɛ sɔ’n nun kusu yɛ e o andɛ ɔ.—Ezai 2:2-4; 9:5, 6.\n8 Afuɛ nga be flɛ i 537 nun ka naan y’a ju Zezi blɛ su’n, Sirisi m’ɔ ti Pɛrsi famiɛn’n ɔ deli Zuifu nga be o Babilɔni lɔ’n. I kunngba’n, kɛ afuɛ nga be flɛ i 1914 nun’n, Ɲanmiɛn sieli Zezi famiɛn nglo lɔ’n, ɔ deli i sɔnnzɔnfuɛ kpa mun Babilɔni i sa nun. Babilɔni sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn i sulɛ wafawafa kwlaa ng’ɔ timan su’n. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, wafa nga Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be ko su i kpa’n, w’a cɛman naan Zezi w’a kle be. (Rɔmfuɛ Mun 2:29; Sa Nglo Yilɛ 18:1-5) Afuɛ nga be flɛ i 1919 nun’n, Klistfuɛ kpa’m be wa suli Ɲanmiɛn kpa siɛn’n. (Malasi 3:1-5) Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, Zoova i sua mɔ nán sran yɛ ɔ kplannin’n, i nun yɛ i nvle nunfuɛ’m be su i ɔ. Sua sɔ’n yɛle ninnge nga Zoova siesieli naan sran’m b’a kwla su i kɛ ng’ɔ nin fata’n sa naan b’a mɛntɛn i’n. ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n ti cinnjin man e ɔ?\nLike nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n ɔ sin i osu nun’n\n9. ?Kɛ akoto’m be wuli’n, wafa sɛ yɛ be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be wa sacili Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n niɔn? ?Sanngɛ e blɛ liɛ nga nun’n, ngue yɛ Zoova yoli ɔ?\n9 Ɲanmiɛn yrali Klistfuɛ klikli’m be su, ɔ maan be suli i kɛ ɔ nin i fata’n sa. Sanngɛ kusu, be wla w’a fiman ndɛ nga Zezi nin i akoto’m be kannin’n su. Be seli kɛ, kɛ blɛ wie wá jú’n, sran wie’m bé sáci Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n. Ɔ maan, ɔ́ yó kɛ i osu w’a nunnun mlɔnmlɔn sa. (Matie 13:24-30; Sa Nga Be Yoli’n 20:29, 30) Kɛ Zezi i akoto’m be wuli’n, sran wie mɔ be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be wa jasoli. Be kpɛnngbɛn’m be yoli ninnge nga be mɔ be suman Ɲanmiɛn’n be yo’n wie. Kpɛkun be lafili ninnge nga sran sɔ’m be lafi su’n, be su wie. I wie yɛle kɛ be waan Ɲanmiɛn ti atre nsan. Kɛ mɔ sran’m be wunman ndɛ sɔ’n i wlɛ’n ti’n, be kwlá faman be wun mantanman Ɲanmiɛn. Be se ekun kɛ, sɛ sran’m be yo sa tɛ’n, ɔ fata kɛ be koko kle mɔnpɛli mun. Asa ekun’n, kɛ ɔ yo naan be srɛ Zoova’n, Mali nin be kpɛnngbɛn nga be wuli’n, be nun wie mun yɛ be waan be srɛ be ɔ. ?Ɔ nin i sɔ ngba’n, ngue yɛ Zoova yoli ɔ? Kannzɛ Ɲanmiɛn i su ato ndɛ’n wa truli dan asiɛ’n su’n, Zoova tɛkɛli i sulɛ kpafuɛ’n i uflɛ ekun. Ɔ maan nanwlɛ, Ɲanmiɛn i sulɛ kpafuɛ’n m’ɔ sinnin i osu’n nun’n, ɔ ti e blɛ su sa cinnjin kpa kun.\n10, 11. (a) ?Ye benin yɛ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be di ɔ? ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a di ye sɔ’n wie ɔ? (b) ?Sran wafa benin yɛ Zoova yia be kɛ be wa su i kɛ nga ɔ nin i fata’n sa naan b’a di ye sɔ’n niɔn? ?Yɛ sa benin yɛ ɔ́ yó be ɲin bo lɛ ɔ?\n10 I sɔ’n ti’n, andɛ Klistfuɛ nanwlɛfuɛ’m be di ye dan Ɲanmiɛn i sulɛ’n nun. ?Ye dan sɔ’n yɛle benin? I klikli’n yɛle kɛ e su Ɲanmiɛn Zoova kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa. Zoova maan ato nin gblɛ ndɛ wie fi nunman e Ɲanmiɛn sulɛ’n nun, yɛ be yiyi i ndɛ’n nun kpa be kle e. I sɔ’n uka e naan y’a si Ɲanmiɛn. Kpɛkun, e si ninnge nga e ko yo naan i klun w’a jɔ e wun naan e nin i e afiɛn’n w’a mantan’n. (Zan 4:24) I nɲɔn su’n yɛle aniaan tranlɛ mɔ e tran’n. Zoova nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ “cɛn wie lele’n” Zoova wá klé i sufuɛ mun like nga be ko yo naan be wun w’a jɔ be fɔun’n. I sɔ blɛ’n nun yɛ e wo ɔ. Zoova yoli maan e kunman alɛ. Kannzɛ fɔ te wo e nun’n, ɔ suan e bo naan y’a “fa nzuɛn uflɛ.” Kɛ ɔ wun kɛ e tra e awlɛn e yo i klun sa’n, ɔ fɛ i wawɛ’n fa suan e bo. Ɔ maan, sa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n, e yi be nglo. (Efɛzfuɛ Mun 4:22-24; Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Sran ng’ɔ yo sa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kle i kɛ ɔ yo’n, yɛ ɔ kwla di Ɲanmiɛn i sulɛ’n nun ye dan nga i sufuɛ’m be di’n wie ɔ.\n11 Be nga Zoova klo be’n, be yɛ ɔ yia be kɛ be wa su i kɛ nga ɔ nin fata’n sa naan b’a di ye sɔ’n niɔn. Sran sɔ mun yɛle be nga be klo i’n, mɔ be kloman ndɛnngan’n, mɔ “be si kɛ be di Nyanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n.” (Matie 5:3) Ɲanmiɛn wá dí be nɛnnɛn. Yɛle kɛ, kɛ klɔ sran nin asiɛ’n bé káci bé yó kpa ekun’n, ɔ́ yó be ɲin bo lɛ. Nanwlɛ, ɔ́ wá yó ɲɛnmɛn o!\n“Nian, m’an kaci like’n kwlaa uflɛ”\n12, 13. (a) ?Kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin ninnge’m be uflɛ kacilɛ i ndɛ’n, ngue ti yɛ e si kɛ ɔ́ kpɛ́n su sakpa ɔ? (b) ?Sa nga ti yɛ Zoova yili asiɛ’n, wafa sɛ yɛ ɔ yili i nglo Edɛni fie’n nun lɔ ɔ? ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n cici e wla ɔ?\n12 Kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be nun kpanngban be seli kɛ Zoova wá yó ninnge’m be uflɛ ekun’n, nán i sulɛ’n nun ngunmin yɛ ɔ́ yó sɔ ɔ. Amun e fa be nun kun e nian. Ezai seli kɛ blɛ wie wá jú’n, tukpacifuɛ nin cɛcɛwafuɛ’m bé jáso, aɲinsifuɛ’m bé wún ase, yɛ sutrefuɛ’m bé tí sa. Asa kusu’n, wie’n núnnún mlɔnmlɔn. (Ezai 25:8; 35:1-7) Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, b’a wunmɛn i sɔ like. E blɛ liɛ nun kusu’n, Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n yɛ e wun Ezai i ndɛ sɔ’n i su kpɛnlɛ’n niɔn. Sanngɛ e lafi su kpa kɛ, kɛ nga Ezai fa kɛnnin i lɛ’n sa’n, e ɲrun lɔ’n, sa sɔ’m bé kpɛ́n su sakpa asiɛ wunmuan’n su. ?Ngue ti yɛ e lafi su sɔ ɔ?\n13 Edɛni fie’n nun lɔ’n, sa nga ti yɛ Zoova yili asiɛ’n, ɔ yili i nglo weiin. I waan ɔ yili i kɛ sran’m be tran su naan be bo yo kun, be di aklunjuɛ yɛ be wun kpaja be. Ɔ seli yasua nin bla klikli’n be kɛ be nian asiɛ’n nin i su ninnge kɛ nnɛn nin anunman nin jue sa’m be lika, naan asiɛ wunmuan’n kaci lika klanman kɛ Edɛni fie’n sa. (Bo Bolɛ 1:28) Andɛ’n, nán kɛ lika’n ti sɔ bɔɔ kaan sa. Sanngɛ, e si kɛ like nga Zoova waan ɔ́ yó’n, ɔ su kpiman ase le. (Ezai 55:10, 11) Famiɛn Zezi mɔ Zoova sieli i bia’n su’n, ɔ́ wá yó maan asiɛ wunmuan’n káci lika klanman.—Jue Mun 37:29.\n14, 15. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova káci “like’n kwlaa uflɛ” ɔ? (b) ?Mɛn klanman nun’n, wafa sɛ yɛ lika’n yó ɔ? ?Yɛ like benin yɛ ɔ yo amun klanman ɔn?\n14 Maan ɔ yo e kɛ asiɛ wunmuan’n w’a kaci naan e o mɛn klanman’n nun naan Zoova i ndɛ ng’ɔ kannin seli kɛ: ‘Nian, m’an kaci like’n kwlaa uflɛ’n’ w’a kpɛn su sa. (Sa Nglo Yilɛ 21:5) Blɛ sɔ nun’n, nn Zoova w’a nunnun mɛn tɛ kain nga e o nun yɛ’n, kpɛkun “nyanmiɛn su lɔ nin asiɛ uflɛ” yɛ be o lɛ siɛn’n niɔn. Ɲanmiɛn su lɔ uflɛ’n yɛle famiɛn diwlɛ uflɛ m’ɔ́ trán nglo lɔ’n. Famiɛn diwlɛ sɔ’n ɔ́ síe asiɛ uflɛ’n. Asiɛ uflɛ sɔ’n yɛle sran nga be klo Zoova mɔ be yo i klun sa’n, mɔ bé wá trán asiɛ’n su’n. (2 Piɛr 3:13) Bé cí Satan nin i mmusu mun lele afuɛ akpi kun. (Sa Nglo Yilɛ 20:3) Ɔ maan, sran’m bé ɲán be ti gblɛfuɛ klunwifuɛ sɔ mɔ be saci sran’m be sa nun. Sran’m be ti mɔ bé ɲɛ́n i blɛ sɔ’n nun’n, be nin a wunmɛn i wunsu le. Nanwlɛ, e wla’n ɔ́ wá gúa ase dan.\n15 Kɛ mɔ lika’n wá yó sɔ’n ti’n, é kwlá nían asiɛ’n i lika klanman kpa siɛn’n, kɛ i bo bolɛ nun’n, Ɲanmiɛn fa sunnzunnin’n sa. Kɛ asiɛ’n o lɛ’n, i bɔbɔ kwla kplo i wun fiɛn’n. Afin, sɛ ninnge nga be saci nzue ba’m be nunman lɛ kun’n, nzue sɔ’m bé kwlá yó yɛiin ekun. Sɛ be yaci alɛ kunlɛ kusu’n, lika nga alɛ’n sacili be’n, bé kwlá sá be sin yó kpa ekun. Blɛ sɔ nun’n, é yó asiɛ’n i cɛcɛ. É yó naan lika wunmuan’n yo klanman kɛ Edɛni fie’n sa. Waka wafawafa’m bé fífí su yɛ nnɛn wafawafa bé trán su. E su diman be yalɛ. Nanwlɛ, aklunjuɛ’n bóbó e su! Sran’m be su kunkunman nnɛn mun yɛ be su bubuman waka mun ngbɛnngbɛn sa kun. Klɔ sran nin nnɛn nin anunman’m be su yoman be wun abɔlɛ kun. Sɛ ba kanngan mun bɔbɔ’n be nin nnɛn ng’ɔ yo wlɛ’n be yia’n, srɛ su kunman be.—Ezai 9:5, 6; 11:1-9.\n16. ?Mɛn klanman nun’n, ye benin yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m bé ɲɛ́n i ɔ?\n16 Sɛ é kwlá sé’n, e bɔbɔ ba’n, Ɲanmiɛn bó e uflɛ wie. Yɛle kɛ, be nga bé fín Armagedɔn alɛ’n nun bé fíte’n, bé wún wafa nga asiɛ wunmuan’n sufuɛ’m be su afɛ’n kwlaa ɔ́ wíe’n. Zezi wá yó kɛ i nun m’ɔ o asiɛ’n su wa’n sa. Tinmin nga Ɲanmiɛn mɛnnin i’n ti’n, ɔ́ yó maan aɲinsifuɛ’m bé wún ase, sutrefuɛ’m bé tí sa yɛ cɛcɛwafuɛ’m bé jáso. (Matie 15:30) Sran kpɛnngbɛn’m bé yó kɛ be gbanflɛn annzɛ be talua nun sa, be wunnɛn’n bá nun, bé yó juejue ekun. (Zɔb 33:25) E wunnɛn mɔ kpɛnngbɛn yolɛ’n ti’n, ɔ wɔnsɔnwɔnsɔn’n, ɔ su yoman sɔ kun. E wi’n su buman e sin kun. E kpɔlɛkpɔlɛ nin e ndin’m be su yoman e ya kun. Be nga be ɲin yi Ɲanmiɛn mɔ bé trán asiɛ’n su blɛ sɔ’n nun’n, bé wún wafa nga blɛblɛblɛ sa tɛ’n i su afɛ’n kwlaa wíe’n. Nanwlɛ, ninnge’m be uflɛ mɔ Zoova yó be ekun’n ti’n, é lɛ́ i ase dan! Siɛn’n, é wá kán sa kun mɔ Ɲanmiɛn wá yó i blɛ fɛfɛ sɔ’n nun ekun’n i ndɛ. Sa sɔ’n ti’n, wafa nga e wun blíblí e’n, ɔ́ yó dan.\nƝanmiɛn wá cɛ́n be nga be wuli’n\n17, 18. (a) ?Ngue ti yɛ Zezi ijɔli Sadisefuɛ mun ɔn? (b) ?Sa benin ti yɛ Eli srɛli Zoova kɛ ɔ cɛn ba kun ɔn?\n17 Sadisefuɛ’m be waan sɛ sran wu ɔ, ɔ cɛnman. Zezi ijɔli be, ɔ seli be kɛ: “Amu’an fɔn, afin an wun-man Nyanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n i wlɛ, yɛ kusu an siman kɛ Nyanmiɛn kwla like kwlaa yo.” (Matie 22:29) Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle weiin kɛ Zoova kwla man ɔwuliɛ’m be nguan ekun. ?Wafa sɛ yɛ ɔ kle sɔ ɔ?\n18 É wá kán sa kun m’ɔ juli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Eli blɛ su’n, i ndɛ. Kɛ é yíyí nun’n, maan ɔ yo amun kɛ blɛ sɔ’n nun’n, amun o lɛ sa. Eli wa sikeli angbeti bla kun i wun lɛ. Bla sɔ’n nin i wa yasua kunngba lekeleke’n yɛ be o lɛ ɔ. Awe’n ti’n, ba’n wá le wú, sanngɛ Eli yoli naan w’a ɲan like w’a di. Be o lɛ kpɛkun cɛn kun ɔn, ba’n wa sacili i nin sa nun. I wie sɔ’n nanwlɛ, ɔ kpɔtɔli niɛn’n i awlɛn dan. Afin kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn ba’n i si w’a dun mmua w’a wu. Kusu i su yɛ bla’n ɔ lafi naan w’a niɛn i lika i kpɛnngbɛn blɛ’n nun ɔn. Angbeti bla’n i akunndan m’ɔ sanngannin’n ti’n, ɔ bu i kɛ i sa tɛ’n i nuan like yɛ ɔ su wun i lɛ ɔ. Eli kusu’n, ba’n i wie’n yoli i ya dan afin kɛ m’ɔ tran be wun lɛ’n, kɔlɛ’n ɔ nin ba’n be afiɛn wa mantannin kpa. Kɛ ɔ bu sanvuɛsa kpli m’ɔ o bla’n su’n i akunndan’n, ɔ tran ɔn, ɔ tranman. Ɔ maan, ɔ ko fali ba’n i fuɛn’n i nin’n i sa nun naan w’a fɛ i w’a fu sua ba’n nun lɔ. Yɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn Zoova kɛ ɔ cɛn ba’n.—1 Famiɛn Mun 17:8-21.\n19, 20. (a) ?Wafa sɛ yɛ Abraamu yili i nglo kɛ ɔ lafi su kɛ Zoova kwla cɛn sran ɔn? ?Ngue ti yɛ ɔ lafili i su sɔ ɔ? (b) ?Ɲanmiɛn su mɔ Eli lafili’n ti’n, ngue yɛ Zoova yoli ɔ?\n19 Nán Eli yɛ ɔ dun mmua lafili su kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n sran mun ɔn. Abraamu lafili su sɔ wie, i osu cɛli kpa naan y’a ju Eli blɛ su. Abraamu i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n timan ngbɛn. Yɛle kɛ i nun m’ɔ le afuɛ 100 mɔ i yi Sara le afuɛ 90, mɔ be ba wulɛ w’a sin’n, Zoova yoli maan Sara nin Abraamu be wunnzɛli naan b’a wu ba yasua kun. (Bo Bolɛ 17:17; 21:2, 3) I sin’n, kɛ ba’n yoli kaklaka’n, Zoova seli Abraamu kɛ ɔ fa ba’n yi tɛ. I lɛ nun’n, ɔ lafili Zoova su afin ɔ si kɛ Zoova kwla cɛn Izaaki. (Ebre Mun 11:17-19) Ɲanmiɛn m’ɔ lafili i su dan’n ti’n, kɛ ɔ́ wá fú oka’n su lɔ kó yí tɛ’n, ɔ seli i sufuɛ’m be kɛ be minndɛ i naan ɔ nin ba’n bé kɔ́ naan bé bá.—Bo Bolɛ 22:5.\n“Nian, ɔ wa’n i nyin o su.”\n20 Kɛ Zoova yoli mɔ Abraamu i sa’n w’a kanman Izaaki ti’n, maan w’a boman wɛ w’a cɛnmɛn i. Eli blɛ su angbeti bla’n liɛ’n, i wa’n dun mmua wuli. I sin naan Ɲanmiɛn su mɔ Eli lafili’n ti’n, Zoova w’a cɛn ba’n. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, Eli fali ba’n wlɛli i nin sa nun yɛ ɔ seli kɛ: “Nian, ɔ wa’n i nyin o su.” Andɛ nin andɛ’n, Eli i ndɛ ng’ɔ kɛnnin i lɛ’n, ɔ nin a mlinman e klun.—1 Famiɛn Mun 17:22-24.\n21, 22. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n kan sran cɛnlɛ ndɛ ɔ? (b) ?Mɛn klanman nun’n, sran nɲɛ yɛ bé cɛ́n ɔn? ?Yɛ wan yɛ ɔ́ cɛ́n be ɔ?\n21 Sran klikli nga Zoova cɛnnin i’n mɔ Biblu’n kɛn i ndɛ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. I sin’n, Zoova i tinmin’n maan i nuan ijɔfuɛ Elize yɛ i Wa Zezi, ɔ nin akoto Pɔlu nin Piɛli be cɛnnin sran wie mun ekun. Be nga be cɛnnin be sɔ’n, kasiɛn su’n be wa wuli ekun. Sanngɛ be cɛnlɛ ndɛ m’ɔ klɛ Biblu’n nun’n ti’n, e si kɛ e ɲrun lɔ like nga Ɲanmiɛn wá yó’n, ɔ́ yó ɲɛnmɛn dan.\n22 Zezi seli kɛ: “Min yɛ n cɛn sran mun-ɔn, m bɔbɔ min yɛ be flɛ min nguan nin-ɔn.” Mɛn klanman nun’n, Zezi wá yó i dunman sɔ’n i nuan like. (Zan 11:25) Sran ng’ɔ́ cɛ́n be’n, bé sɔ́n lelee. Ɔ́ cɛ́n be naan b’a kwla tran mɛn klanman’n nun. (Zan 5:28, 29) Nanwlɛ, sran’m be janvuɛ nin be osufuɛ mɔ be wuli mɔ bé wún be ekun’n, mɔ bé tɔ́ be wiengu nun gbuduu’n, e bɔbɔ e bu wafa ng’ɔ́ fá yó’n i akunndan e nian! Kɛ ɔ́ wá yó sɔ’n, manmanlɛ cɛ yɛ asiɛ wunmuan’n sufuɛ’m bé mánmán Zoova ɔ.\n23. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yili i tinmin dan’n i nglo ɔ? ?I ti’n, ngue yɛ e kusu e lafi su kpa ɔ?\n23 Zezi mɔ Zoova cɛnnin i’n, ɔ ti nzɔliɛ like kun mɔ sran’m be kwla jran su be lafi su kpa kɛ be nga be wuli’n, bé cɛ́n sakpa ɔ. Ɔ cɛnnin Zezi kɛ aolia nun sran sa. Zezi nin i be sɛman. Tinmin ng’ɔ fa cɛnnin i Wa Zezi’n be nin a wunmɛn i wunsu le. Kɛ Zezi cɛnnin’n, sran kpanngban kpa be wunnin i. (1 Korɛntfuɛ Mun 15:5, 6) Ɔ maan, akplowa sifuɛ mun bɔbɔ, be leman ndɛ fi be kɛnmɛn i kun. I sɔ’n kle kɛ Zoova kwla fɛ i tinmin ng’ɔ le i’n, ɔ cɛn be nga be wuli’n.\n24. ?Ngue ti yɛ e lafi su kpa kɛ Zoova wá cɛ́n be nga be wuli’n sakpa ɔ? ?Ngue yɛ e wla o su ɔ?\n24 Zoova kwla cɛn be nga be wuli’n. I sɔ kusu yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó ɔ. Cɛnlɛ mɔ Zoova maan Zezi cɛnnin Lazali’n, ɔ kle kɛ ɔ klo kɛ ɔ́ cɛ́n be nga be wuli’n. (Zan 11:41, 42) ?Ɲanmiɛn kun mɔ sran’m be klolɛ ti’n, ɔ yo kɛ ngalɛ’n sa’n, nán mantanlɛ cɛ yɛ é kúnndɛ kɛ é fá e wun é mɛ́ntɛn i ɔ? Kusu, nán e wla fi kɛ, kɛ be se kɛ Zoova wá yó ninnge’m be kwlaa uflɛ ekun’n, nɛ́n i ngba yɛle sran cɛnlɛ’n. Ɔ maan, e fa e wun e mantan Zoova kpa tra laa’n. Yɛ like kpa nga i waan ɔ́ yó be mɔ e wla o su’n, maan be yo e nanndoliɛ kpa titi. I liɛ’n, kɛ ɔ́ wá ‘káci like’n kwlaa uflɛ’n’ é kwlá wún i.—Sa Nglo Yilɛ 21:5.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Kɛ Zoova fali Mɛsi m’ɔ ti i sufuɛ kpa Davidi i anunman’n sieli i famiɛn bia’n su’n, yɛ “blɛ nga Nyanmiɛn yó ninnge’n kwlaa be uflɛ ekun’n” ɔ boli i bo ɔ. Afin ɔ tali Davidi i nda kɛ i osu’n wá trán famiɛn bia’n su, naan ɔ su tuman su le. (Jue Mun 89:36-38) Sanngɛ kɛ Babilɔnifuɛ’m be wa sacili Zerizalɛmu klɔ’n afuɛ nga be flɛ i 607 nun ka naan y’a ju Zezi blɛ su’n, Davidi i anunman wie fi w’a tranman famiɛn bia’n su kun. Ɔ yoli sɔ lele naan b’a wu Davidi i anunman Zezi. Kɛ Ɲanmiɛn sieli i bia’n su’n, yɛ nda sɔ’n i nuan yiali ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 6 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kɛ Moizi, Ezai, Zeremi, Ezekiɛli, Oze, Zoɛli, Amɔsu, Abdiasi, Mise ɔ nin Sofoni sa’n, be kannin ndɛ sɔ’n wie.\n2 Famiɛn Mun 5:1-15 ?Laa’n, ye benin yɛ Zoova yoli wun ase kanfuɛ kun ɔn?\nZan 11:24; 12:17-19 ?Ngue yɛ Marti lafili su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Biblu’n nun ndɛ sɔ’n cici e wla ɔ?\nJue Mun 126:1-6 ?Kɛ e wun kɛ siɛn’n, e kwla su Ɲanmiɛn kpa’n, e wun yo e sɛ?\nRɔmfuɛ Mun 4:16-25 ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e lafi su kɛ Zoova kwla kaci like’n kwlaa uflɛ ɔ?


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas Allemand Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuuk Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Dangme Danois Digor Douala Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Gitonga Goun Grec Groenlandais Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Langue des signes américaine Langue des signes brésilienne Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes espagnole Langue des signes italienne Langue des signes polonaise Langue des signes russe Langue des signes vénézuélienne Langue des signes équatorienne Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshall Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyanja Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otètèla Ourdou Ouzbek Pangasinan Papiamento (Aruba) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Ronga Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tok Pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yapois Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nBe flɛ bla kun kɛ Linda. Ɔ le afuɛ 71. Ɔ seli kɛ: “Kɛ dɔɔtrɔ’m be seli min kɛ kansɛli o min afɔkɔ’n nin min klun aya’n nun, n seli min wun kɛ min liɛ w’a wie. Kɛ n sali min sin awlo’n, n seli min wun kɛ: ‘N siman kɛ i sɔ tukpacɛ’n yɛ ɔ o min wun-ɔn. ?Sanngɛ ń yó i sɛ? Ɔ fata kɛ n jran kekle.’”\nBe flɛ bla kun ekun kɛ Elizi. Ɔ le afuɛ 49. I kusu seli kɛ: “Tukpacɛ ng’ɔ o min wun ti’n, min ɲrun’n i bɛ su’n yo min ya sa fiaan. Wie liɛ’n min akunndan’n sanngan. Blɛ sunman’n, min ɲrun yoli min koun yɛ n buli min wun kunlɛ akunndan bɔbɔ.”\nSƐ Ɔ awlɛn su sran kun kɔ dɔɔtrɔ naan be se i kɛ tukpacɛ ng’ɔ o i wun’n leman ayre, naan ɔ kwla wu’n, annzɛ sɛ ɔ bɔbɔ yɛ i sɔ sa’n o ɔ su’n, ɔ wla bó ɔ wun dan. Tukpacɛ’n bɔbɔ nin sa wie mun ekun be ti’n, ɔ akunndan’n kwla sanngan. Dɔɔtrɔ kɔlɛ tikatika’n, nin ayre mɔ a kwlá ɲanman be ngba’n, nin ayre nga a fa yo ɔ wun’n i yalɛ m’ɔ kle ɔ ti’n, a kwla koko yɛ srɛ kwla kun ɔ dan. I kwlaa sɔ’n ti’n, ɔ wla kwla bo ɔ wun tratra su.\n?Blɛ kekle sɔ’n nun’n, ngue yɛ ɔ kwla uka wɔ-ɔ? Sran kpanngban be wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ ukali be kpa’n, yɛle Ɲanmiɛn srɛlɛ nin Biblu’n nun kannganlɛ’n. Asa ekun’n, be osufuɛ mun nin be janvuɛ mun be suannin be bo kpa.\nWAFA NGA SRAN WIE’M BE JRANNIN KEKLE’N\nBe flɛ bian kun kɛ Robɛli. Ɔ le afuɛ 58. Ɔ seli kɛ: “Kɛ tukpacɛ kekle kpa wie o ɔ wun’n, sɛ a lafi Ɲanmiɛn su’n, ɔ́ úka naan w’a jran kekle. Sanngɛ ɔ fata kɛ a srɛ Zoova. Kan wafa nga ɔ wun yo ɔ’n i ndɛ kle i. Srɛ i kɛ ɔ fɛ i wawɛ’n man ɔ. Asa ekun’n, se i kɛ ɔ man ɔ wunmiɛn naan ɔ osufuɛ’m be wun kɛ a ti yakpafuɛ. Yɛ se i kɛ ɔ uka ɔ naan a tra ɔ awlɛn.”\nRobɛli seli ekun kɛ: “Kɛ ɔ osufuɛ’m be o ɔ wun mɔ be suan ɔ bo’n, i sɔ’n uka wɔ kpa. Cɛn kwlakwla, be nun kun annzɛ nɲɔn flɛ min usa min kɛ: ‘?Ɔ wun ti kpa?’ Asa ekun’n, min janvuɛ wie mɔ be o lika fanunfanun nun’n, be flɛ min be wla min fanngan. I sɔ’n yo maan min wla gua ase kpɛkun n sa sin bubuman min.”\nLinda seli kɛ: “Sran ng’ɔ kwlaman nun’n, blɛ wie nun’n ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó ninnge ng’ɔ yo be titi’n. Ɔ maan, ɔ kunndɛman kɛ be kɛn i tukpacɛ’n i ndɛ sa trilili. I sɔ’n ti’n ninnge nga amun koko su yalɛ titi’n, amun kan be ndɛ.” Sɛ a kɔ ɔ janvuɛ kun mɔ kwlaman nun’n i osu nianlɛ’n, nanti afɔtuɛ sɔ’n su.\nKannzɛ tukpacɛ ng’ɔ o ɔ wun’n ti kekle sɛ’n, sɛ a lafi Ɲanmiɛn su, a kanngan Biblu’n nun kpɛkun ɔ osufuɛ mun nin ɔ janvuɛ’m be suan ɔ bo’n, á ɲán wunmiɛn jrán kekle. Ɔ maan ɔ ɲin su tuman nguan’n su.\nFa ɔ wla’n kwlaa guɛ i Ɲanmiɛn su.\nJue Mun 34:5, 7: “N flɛli Anannganman, ɔ tɛli min su. Anannganman maan srɛ b’ɔ kun min’n w’a wie. Sɛ yalɛfuɛ wie kpan flɛ Anannganman’n, ɔ ti.”\nLinda mɔ e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: “N nin a seman Ɲanmiɛn le kɛ: ‘Yo maan n yo juejue.’ Sanngɛ n se i titi kɛ: ‘Man min wunmiɛn, yo maan n jran tukpacɛ sɔ’n i ɲrun kekle.’”\nKanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun titi.\nEzai 33:24: “Zerizalɛmfuɛ’n wie fi su seman kɛ: ‘N kpinndinman.’”\nBu ninnge nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ wá yó be’n be su akunndan. I sɔ’n kwla yo maan á ɲán wunmiɛn jrán sa ng’ɔ o ɔ su’n, i ɲrun kekle.\nSɛ ɔ osufuɛ mun nin ɔ janvuɛ’m be waan bé úka ɔ’n kplin su.\nNyanndra Mun 17:17: “Janvuɛ kpa’n ɔ nunnun wunfle. Be niaan’n kusu, ɔ nunnun mmoja.”\nElizi mɔ e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: “Nán tran ɔ ngunmin. Kplin su kɛ ɔ janvuɛ’m be uka wɔ. Blɛ wie nun’n, ɔ kwla yo ɔ kɛ ɔ ngunmin yɛ w’a ka sa, naan ɔ ndɛ loman Ɲanmiɛn. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, nán tran ɔ ngunmin.”\nKannzɛ tukpacɛ kekle wie o ɔ su’n, sanngɛ nán ɔ ɲin tu nguan’n su.


Luk 24 YRENT - 'Mɔnnɛn yi 'bɛ cɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla - Bible Search\nLuk 23 Zan 1\n(Mt 28.1-8; Mk 16.1-8; Zan 20.1-13)\n1'Mɔnnɛn yi 'bɛ cɩ Zuif 'nɔn 'le 'flinla "yi -sru "yi -a. 'Mɔnnɛn yi zɩɛ -a bodrun puunɔn nɛn lɩmɔnnun zɩɛ o -kʋ Zozi 'yrɛ da 'o 'lɔ le 'nyrɔn 'lee tɔɔ nɛn waa drɛ bɛ -a. 2-Kɔlɛbu -dan nɛn 'e 'tɔdɩ -yrɛ "nɛn "bɛ, waa 'yɩ 'e 'sidɩ "nɛn. 3-A -nan nɛn o wlala -yrɛ 'bɔ 'ji. 'Pian wa'a Minsan Zozi pa yɩlɛ dɩ. 4'Wɩ zɩɛ e 'baba 'fɔ o man. Ɛn min "fli 'bɔla 'ji o va 'o 'ta le sɔ 'fuvu 'yrɩyrɩ 'a. 5-A -nan nɛn nyɛn o cɛɛn ɛn 'o 'wulo -fɔ 'o 'wlu. 'Pian min "fli zɩɛ o 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn min nɛn -a yiɛ cɩ "man "bɛ, kaa -wɛɛman minnun nɛn o kaa bɛ o va? 6Zozi 'ka fɛ 'gʋɛ -a -nan dɩ, e wluan 'kanɔn 'va. 'Wɩ nɛn yaa 'vɩ te e ya tian Galile bɛ, -a -cin 'e -sɔɔnla 'ka 'ji. 7Kɔɔ yaa 'vɩ 'nan: ‹Minnun Blamin -pɩ -nɔan 'wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn lɛ -e 'o -tɛ. Waa -pɛinman yiba "plan da, -a yi yaagazan da bɛ -e 'e 'wluan -kanɔn 'va.› » 8Tɔɔn ɛn 'wɩ nɛn Zozi -a tin 'pa -wlɛ "bɛ, -a -cin sɔɔnla o ji.\n9-A -nan nɛn o 'bɔla -yrɛ zɩɛ -a ji. Ɛn o -kʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩlɛ Zozi -srunɔn 'fuda -tʋ 'lee min -mienun lɛ. 10Lɩmɔnnun nɛn o -kʋ -yrɛ da bɛ, o 'tɔ nɛn 'gʋ: Madala lɩ Mari a, ɛn Zanɛn a, ɛn Zaji "bʋ Mari a, 'lee lɩmɔn -mienun. -Wɛɛ 'wɩ nɛn e drɛ bɛ, -a 'sinan 'pa Zozi 'le 'pasianɔn lɛ. 11'Wɩ zɩɛ Zozi -srunɔn 'a 'sia -sɛɛ "wʋ wɩ -a, ɛn wa'a yi -tɛlɛa "da "dɩ. 12'Pian Piɛri wluan, ɛn e -kʋ flan -a Zozi -yrɛ da. Zɩ e 'bɔla 'nan nun bɛ, ɛn e 'kunnan, "yɛɛ yiɛ 'tɔ bɛ, te e sɔ nɛn waa 'pa Zozi man bɛ, -a ye 'e -srandɩ "tra. -A -nan nɛn e 'li 'e da 'yee vɛnan, te -a 'plo a 'e 'fɔdɩ 'wɩ nɛn yaa -nan 'yɩ bɛ -a.\n13Yi 'bɔ 'lein zɩɛ -a da nɛn Zozi -srunɔn "fli -kʋdɩ 'sia 'fla nɛn waa laabo Emauzi bɛ -a da. 'Fla zɩɛ e ya Zeruzalɛm man kilo -fu da. 14O ya -sɛɛ "wʋnan 'wɩ pɛɛnɔn nɛn e drɛ bɛ -a da. 15"Wɛɛ -kɔn 'wɩ tin 'banan 'wɩnun zɩɛ -a da bɛ, ɛn Zozi 'bɔ o man, ɛn o -kʋdɩ 'sia waa. 16Waa 'yɩ, 'pian wa'a -kɔnnɛn "yɩlɛ dɩ.\n17Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ nɛn kaa ve, te ka -ko 'ta wʋdɩ -a 'gʋ?»\nO ta drɛ 'trɔdrɔ, ɛn o -tɔ. 18Min "fli zɩɛ -a -tʋ a "va "bɛ waa laabo Kleopa. E 'nan Zozi lɛ 'nan: «'I 'tʋwli yiɛ cɩ Zeruzalɛm, te 'wɩ nɛn e drɛ 'nan bɛ, yi'a tian "i "manlɛ "fo "dɩ!»\n19Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "wɩ 'bɛ drɛ Zeruzalɛm?»\n-A -nan nɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «Nazarɛtɩ min Zozi 'le 'wɩ nɛn. Bali 'lewei vɩzan -dan nɛn. 'Wɩnun nɛn yaa 'vɩ, 'lee 'wɩnun nɛn yaa drɛ bɛ, -wɛɛ -ci -kɔɔnman 'nan Bali 'bɛ 'pa 'sia, ɛn minnun -a -tɔ 'nan 'wɩ 'kpa nɛn. 20'Pian -cee Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee -kaa tanɔn -a -nɔn minnun lɛ 'nan 'o -tɛ. Ɛn waa -tɛ yiba "plan da. 21-A -cin a "nɛn 'kʋ 'ji 'nan, -yɛɛ "ta -daa Izraɛl 'nɔn 'silɛ 'wɩ 'ji. 'Pian 'wɩ zɩɛ e 'bɔ "man -a -nan yi yaaga nɛn 'gʋ. 22Ɛn "nyian bɛ cɛɛgʋ bodrun 'gʋɛ, lɩmɔnnun nɛn kʋ cɩ waa bɛ, o -kʋ -yrɛ da. Ɛn o -ta 'lɛbo "fɔ wɩ -dan vɩlɛ 'kʋɛ. 23O 'nan, wa'a Zozi pa yɩlɛ -yrɛ -ji dɩ, ɛn Bali -le 'pasianɔn 'bɔla 'ji o va. Bali -le 'pasianɔn zɩɛ o 'nan Zozi yiɛ a "man. 24Min -mienun nɛn kʋ cɩ waa bɛ, "o -kʋʋ "nyian -yrɛ da. Waa 'yɩ "le zɩ lɩmɔnnun -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Ɛn o 'bɔ "nyian wa'a Zozi yɩlɛ dɩ.»\n25Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Cee 'wɩ ci mandɩ a 'plɛblɛ. -Mɛ "le "wɛan nɛn 'wɩnun nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ bɛ, e ya 'ka 'lɔ 'plɛblɛ -e 'ka yi -tɛra "da? 26Kɔɔ Bali 'lewei vɩnɔn -a crɛn -tɛ 'wein 'nan, 'wɩnun zɩɛ -wɛɛ bɔa min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi man, 'vaa -e 'e mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia.» 27-A -nan nɛn Zozi 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'e 'bɔ man bɛ, -a -ci 'vɩ -wlɛ. Yaa 'sia 'wɩnun nɛn 'o 'crɛn -tɛdɩ Moizi -le 'fluba 'ji bɛ -a da, ɛn yaa 'le 'sran 'wɩ pɛɛnɔn nɛn Bali 'lewei vɩnɔn -a 'vɩ bɛ -a da.\n28Zɩ o 'bɔla 'fla nɛn o "ta -ko "da "bɛ -a "srɔn "kogo bɛ, ɛn Zozi -a drɛ "le 'e "ta -ko -kɔɔbli. 29'Pian min "fli zɩɛ o kɔala "man -a trʋ 'badɩ -a 'nan: «'I 'fʋ 'kʋ va 'gʋ, kɔɔ funninmlan 'pla, ɛn -pei cɛɛn tandɩ man.» Zozi wlala o va, ɛn e -fʋ o va.\n30Zɩ o -nyran 'nan -e 'o fɛ -blɩ bɛ, ɛn Zozi 'kpɔun 'si, e Bali muo "fɔ, yaa "nɛn jɛɛn, ɛn yaa -nɔn -wlɛ. 31-A -nan nɛn o yiɛ da 'si, ɛn o Zozi -kɔnnɛn 'yɩ. 'Nun tɔɔn ɛn e 'san o 'lɛ. 32Ɛn waa vɩdɩ 'sia 'o cin lɛ 'nan: «Fɛ -le "wɛan nɛn -a wei 'kʋ 'sianan paan -sia, te e ya Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ, -a -ci vɩnan 'kʋɛ bɛ, kʋa -ci 'man "mɛn.»\n33-A -nan nɛn min "fli zɩɛ, o 'li 'o da "nyian Zeruzalɛm. O 'bɔ Zozi -srunɔn 'fuda -tʋ 'lee min -mienun man 'o cin yɩdɩ. 34Ɛn minnun nɛn 'o cin yɩdɩ bɛ, waa vɩdɩ 'sia min "fli zɩɛ -wlɛ 'nan: «Minsan wluan 'kanɔn 'va, 'wɩ 'kpa nɛn. 'E 'fli kɔɔn Simɔn lɛ.» 35Ɛn min "fli zɩɛ, 'wɩ nɛn e drɛ "nyian -wee "lɛ -sia bɛ waa 'vɩ. Ɛn zɩ waa -kɔnnɛn 'yɩ 'kpɔun "nɛn 'jɛnnan bɛ, waa 'vɩ.\n(Mk 16.14-18; Zan 20.19-23)\n36O -fʋ 'wɩ zɩɛ -a vɩnan, ɛn Zozi 'bɔla 'ji o yei, ɛn e o 'tɔ 'bʋ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn 'cɛɛ!»\n37-A -nan nɛn "klan -sɛn o ji, ɛn nyɛn o cɛɛn. 'O 'ci nrɔn 'nan min lei nɛn. 38Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn "klan 'ka -tɛa? Ɛn -mɛ "le "wɛan nɛn 'wɩ zɩɛ -a -cin -tɔa 'ka 'ci? 39'Kaan -pɛlanun 'lee 'an 'cɛinnun -nanjɛn! 'An 'bɔ nɛn. 'Ka klɛ 'an man -e 'ka -tɔ 'nan maan nɛn. 'An nɛn a 'an man, ɛn 'an 'wlɛ a "ji. Kaa -tɔa 'nan, min lei -le vɛ 'ka zɩ dɩ.»\n40E ya 'wɩ zɩɛ -a vɩnan ɛn 'e 'pɛnun 'bɔla 'ji -wlɛ, ɛn 'e 'cɛinnun 'bɔla 'ji -wlɛ. 41'Wɩ o 'kan "fo, ɛn o ci "nranman 'kpa, 'pian wa'a tian yi tɛala "da 'nan 'wɩ 'kpa nɛn dɩ. -Yee "wɛan Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Blɩfɛ -tʋ a 'ka 'lɔ 'gʋ?» 42Ɛn o pɔnnɛn srɛndɩ ponɛn 'tʋ -nɔn -yrɛ. 43Yaa 'si, ɛn yaa blɩ o yiɛ man.\n44"Bɛ -sru ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn maan 'vɩ 'e 'cɛn bɛ -a -cin 'e 'tɔ 'ka 'ji! Kɔɔ maan 'vɩ 'cɛɛ 'nan, 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ 'mɛn 'wɩ 'a Moizi -le -pei 'fluba 'ji bɛ, 'lee Bali 'lewei vɩnɔn 'le 'fluba 'ji bɛ, 'lee "dre 'fluba 'ji bɛ, 'o bɔa 'an man.»\n45Zozi 'padɩ 'sia o va, 'nan -e Bali wei nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ 'o -ci man. 46Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «E ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi 'e yra ye, -e 'e 'ka. 'Pian -a yi yaagazan da bɛ, -e 'e 'wluan -kanɔn 'va. 47Ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ "nyian 'nan, minnun Bali -le 'wɩ ve -a 'tɔ da minnun lɛ 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji. Waa ve minnun lɛ 'nan, 'o 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man, -e 'o 'fli -nɔn Bali lɛ, -e Bali 'e -wee 'wɩ 'wlidɩ 'fui. Waa vɩdɩ "siala Zeruzalɛm, -e 'e bɔ 'lɛglɔn 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'ji 'nɔn man. 48'Ka 'kɔn 'wɩnun zɩɛ -a -nan yɩnɔn 'a! 49Fɛ nɛn 'an "tɩ -a 'vɩ 'nan 'e -nɔan 'cɛɛ bɛ, 'an 'bɔ, mɛɛn "paa -sia 'cɛɛ. 'Pian 'ka 'fʋ Zeruzalɛm 'fla 'bɔ da -trilii, -e Bali -le 'plɛblɛ zɩɛ 'e 'ta 'ka da!»\n50"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ 'e -srunɔn 'a 'fla nɛn waa laabo Betani bɛ -a "srɔn. 'E 'pɛ wluan lou, ɛn e -fɛa vɩdɩ 'sia o man. 51E -fʋ -fɛa vɩnan, ɛn e 'si o "srɔn, te e -ko laji. 52-A -nan nɛn -a -srunɔn 'o "po sɔɔn, ɛn waa 'bɔ. "Bɛ -sru ɛn o 'li 'o da Zeruzalɛm te o ci "nranman 'kpa tɩglɩ. 53Tʋ -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn e "cɛan bɛ te o ya Bali -pan 'kuin. O Bali 'tɔ bɔ "drenun -fɔa, te waa trʋ "baa.


Mark 6 YRENT - "Bɛ -sru Zozi 'kʋ 'e fla Nazarɛtɩ 'o - Bible Search\nNazarɛtɩ 'nɔn 'ka yi -tɛlɛa Zozi da dɩ\n1"Bɛ -sru Zozi 'kʋ 'e fla Nazarɛtɩ 'o 'vale 'e -srunɔn 'a. 2'Flinla "yi da bɛ, ɛn e 'wɩ "paadɩ 'sia minnun ji cin yɩ 'kuin. Min "kaga "nɛn o -yee 'wɩ "paadɩ 'man bɛ, o 'lɛbo "fɔ. Ɛn waa laabʋdɩ 'sia 'o cin lɔ 'nan: «Nyin zia nɛn 'wɩ 'labɛ "yɛɛ tranla? -Tɩɛ 'wɩ 'tɔdɩ zɩɛ -a -nɔn -yrɛ? Yaa dra 'kɔ, ɛn e 'lɛbo "fɔ wɩnun 'labɛ -a dra? 3Yiba "nyaanzan "tun "nɛn, ɛn Mari -pɩ nɛn. Zaji 'lee Zoze 'lee Zud 'lee Simɔn nun flinzan nɛn. Ɛn "nyian bɛ, -a -suannɛn lɩmɔnnun -nyɛanla -kaa va 'gʋ.» -Yee "wɛan wa'a wei 'silɛa 'wɩ 'a dɩ.\n4-A -nan nɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «Fɛ pɛɛnɔn 'nan bɛ, Bali 'lewei vɩzan 'tɔ a 'e wluandɩ. 'Pian -te e ya 'e 'flanɔn 'lee 'e drɩnun 'lee 'e 'mangulinun yei "bɛ, wa'a siala min -a dɩ.» 5-Te ya'a 'silɛa -pɛ 'pladɩ -a -cɛ -tɛnɔn -mie da -e 'o 'beli dɩɛ, Zozi 'ka -kɔlalɛ 'lɛbo "fɔ wɩ pee drɛdɩ -a 'fla zɩɛ -a da dɩ. 6Yi nɛn wa'a -tɛlɛa Zozi da dɩɛ, -a 'wɩ -a 'kan 'e 'ciɩla "da. "Bɛ -sru ɛn e -kʋ 'fla peenun da, ɛn e 'wɩ paa minnun ji.\nZozi 'e -srunɔn 'fuda "fli 'pa 'sia "flivli\n7Zozi 'e -srunɔn 'fuda "fli laabʋ, ɛn e o 'pa 'sia "flivli. E -kɔladɩ -nɔn -wlɛ 'nan -e 'o -yʋ -wlidɩnun -pin minnun -sru.\n8Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Te ya'a 'silɛa "tonyrin -a dɩɛ, te 'ka 'ta wʋ "man "fɛ pee 'sia dɩ! Te 'ka 'blɩfɛ 'lee 'pada 'lee "lala 'sia dɩ! 9'Ka 'manwua "wʋ! Te 'ka 'tralɛ 'sia "fli "dɩ!» 10Ɛn yaa 'vɩ "nyian -wlɛ 'nan: «-Te 'ka 'bɔla 'fla 'tʋ da bɛ, 'ka 'fʋ 'kɔn nɛn, o 'ka laabʋ 'ji bɛ -a -ji, -trilii -e 'ka 'kʋdɩ 'e bɔ. 11'Pian -te ka 'bɔla 'fla, ɛn 'fla zɩɛ -a da 'nɔn 'ka 'ka 'silɛa min -a dɩɛ, ɛn wa'a "trɔɛn "tɔlɛ 'ka wei lɛ dɩɛ, 'ka 'kʋ 'ka 'lɛ! "Cɛɛ -kʋ bɛ, 'ka 'cɛin -man fuɔn -koei "trɔa o da 'wɩ pladɩ -a -wlɛ. -A -ci -kɔɔndɩ nɛn 'nan 'ka 'pɛ 'si -wee 'wɩ 'ji.»\n12-A -nan nɛn o -kʋ, ɛn o Bali -le 'wɩ vɩdɩ 'sia minnun lɛ. Waa 'vɩ -wlɛ 'nan, 'o 'si 'o drɛ wɩ -wlidɩ "man -e 'o 'fli -nɔn Bali lɛ. 13O -yʋ -wlidɩ "kaga "pin minnun -sru. O 'nyrɔn ciɩ -cɛ -tɛnɔn "kaga "man, te o "belia.\nMin -batize drɛzan Zan -kanan wɩ nɛn 'gʋ\n14Mingɔnnɛn Erodi Zozi 'le 'wɩ 'man, kɔɔ -a 'tɔ 'wɩdɩ fuila "man, te minnun -a ve 'nan: «Min -batize drɛzan Zan 'bɛ wluan -kanɔn 'va. -Yee "wɛan nɛn -kɔladɩ a -yrɔ ɛn e 'lɛbo "fɔ wɩnun dra.»\n15Ɛn min plɔɛnnun "o 'vɩ 'nan: «Eli nɛn.»\nƐn min -mienun "o 'vɩ 'nan: «Bali 'lewei vɩzan -tʋ nɛn "le Bali 'lewei vɩnɔn 'li bɛ -wee 'wɩ 'zʋ.»\n16Zɩ Erodi 'wɩnun zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e 'nan: «Zan nɛn maan -wulo cɛɛn bɛ, -a 'bɔ nɛn. -Yɛɛ wluan -kanɔn 'va.»\n17Kɔɔ Erodi 'bɛ Zan -tɛ. 'Wɩ nɛn e drɛ 'lɔɔ yaa -tɛ bɛ, -nyrɛn 'gʋ. Erodi 'yee minnun 'pa 'sia, ɛn 'o -kʋ Zan 'kunlɛ, waa yrɩ, ɛn waa -fɔ -pʋ 'kuin. Yaa drɛ zɩɛ Erodia -le "wɛan, kɔɔ lɩ zɩɛ e ya Erodi "bʋɩ Filipʋ nan -a, ɛn Erodi -a 'si "wlu. 18'Wɩ zɩɛ Zan -a 'lɛ cɛɛn Erodi lɛ. Yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «-Si 'ka 'i 'lɔ -e 'i "bʋɩ nan 'si 'e 'wlu dɩ.» 19-A 'wɩ 'nan Erodia man -wlidɩ. Ɛn e Zan -sa 'pla 'nan 'e -tɛa. 'Pian -si nɛn kɔ 'e 'ciɩla "da "bɛ, ya'a tɔa dɩ. 20Kɔɔ -a -sran Erodi 'bɔ "e "klan wo Zan -lɔ. -Yaa -tɔa 'nan, Zan a Bali -le min tɩglɩ 'a, -yee "wɛan 'e yiɛ -tɔa "va, "tɔgɔ 'o -tɛ. Erodi Zan wei mandɩ ye "yi, 'pian 'wɩ nɛn Erodi "e "yɩ -e "e "vɩ Zan lɛ bɛ, ya'a tɔa dɩ.\n21Zɩ Erodi -ya lɛ 'lɛ sɔɔ yi 'bɔ bɛ, ɛn Erodia -si nɛn kɔ 'e 'ciɩla "da -e 'e Zan -tɛ bɛ -a 'yɩ. Yi zɩɛ -a da bɛ, Erodi min -dandannun 'lee 'yee 'sounjanun tanɔn 'lee Galile min cejenun laabʋ 'nan, 'o 'ta "fɛdi drɛ 'e 'va. 22Ɛn Erodia 'lu 'kʋ "dre 'tanlɛ o 'lɛ. Erodi 'lee 'yee minnun pɛɛnɔn 'ci 'sɔ 'e 'ciɩla "da.\n-A -nan nɛn Erodi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Fɛ nɛn i cɩ "va bɛ, 'i laabʋ 'an 'lɔ, maan -nɔan 'yiɛ!» 23Ɛn Erodi -tɔ 'e wei da -a vɩdɩ -a 'nan: «-Te 'mɛn mingɔnnɛn trɛ va nɛn i cɩ bɛ, maan 'fʋɩ 'tʋ -nɔan 'yiɛ.»\n24Ɛn nɔnbɛ zɩɛ e 'bɔla, e -kʋ -a laabʋlɛ 'e "bʋ 'lɔ 'nan: «-Mɛ "fɛ nɛn 'an laabʋ -yrɔ?»\n-A "bʋ "e -yrɛ 'nan: «Min -batize drɛzan Zan -wulo nɛn, 'i laabʋ -yrɔ!»\n25-A -nan nɛn e 'li 'e da "nyiandʋ mingɔnnɛn Erodi -va, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'nan: «Min -batize drɛzan Zan -wulo va nɛn an cɩ. 'I -nɔn 'mɛn -naagʋ "plɛdi da!»\n26Zɩ Erodi 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, -a ta drɛ 'trɔdrɔ. 'Pian e -tɔ 'e wei da minnun nɛn o -ta "fɛdi da bɛ o yiɛ man, -yee "wɛan ya'a -kɔlalɛ -a vɩdɩ -a -cɛjɛ dɩ. 27-A -nan nɛn e 'sounja -tʋ 'pa 'sia 'nan, 'e 'kʋ Zan -wulo 'cɛn. 'Sounja zɩɛ e -kʋ -pʋ 'kuin, ɛn e Zan -wulo cɛɛn. 28E -ta -a "plɛdi da, ɛn yaa -nɔn nɔnbɛ 'bɔ lɛ. Ɛn nɔnbɛ zɩɛ yaa -nɔn 'e "bʋ "lɛ. 29Zɩ Zan -srunɔn 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn o -kʋ -a -kadɩ 'silɛa. O -kʋ -a wʋlɛ.\nZozi -blɩfɛ -nɔn min -kpi 'soolu lɛ\n(Mt 14.13-21; Lk 9.10-17; Zan 6.1-13)\n30Minnun nɛn Zozi o 'pa 'sia paan bɛ, o -ta. 'Wɩ pɛɛnɔn nɛn waa drɛ bɛ, 'lee 'wɩ nɛn waa paa minnun ji bɛ, waa 'sinan 'pa Zozi lɛ. 31Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Kaa 'si fɛ 'gʋɛ -a -nan! -Kaa kʋ fɛnan nɛn e cɩ flɩɩ bɛ -a -nan, -e -kaa 'flinla "wɛnnɔn!» Fɛ nɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, -yɛɛ cɩ 'nan, minnun nɛn o -ko 'lee minnun nɛn o -taa "bɛ, o ya "kaga "bʋʋ -le "wɛan, wa'a 'o 'wulo -da ye -e 'o fɛ -blɩ dɩ.\n32-A -nan nɛn Zozi 'lee 'e -srunɔn -fɔ -klʋ -ji 'o 'saza, ɛn o -kʋdɩ 'sia fɛnan nɛn e cɩ flɩɩ bɛ -a -nan. 33Minnun o -kʋnan 'yɩ. Ɛn 'wɩ zɩɛ min "kaga -a 'man. -Yee "wɛan o 'si 'fla pɛɛnɔn da, ɛn o -trɔa o 'lɛ flan -a fɛ zɩɛ -a -nan. 34Zɩ Zozi sɔɔnla -klʋ -ji bɛ, e min "kaga zɩɛ 'o 'yɩ o 'sɛndɩ. O nyrinda -sɛn "da, kɔɔ e o 'yɩ "le 'nan 'blanun nɛn o -sru "pinzan "ka "dɩɛ, -wee 'wɩ 'zʋ. -A -nan nɛn e 'wɩ "kaga "paadɩ 'sia o ji.\n35Zɩ funninmlan "ta "paala bɛ, ɛn Zozi -srunɔn pli "man. O 'nan -yrɛ 'nan: «-Pei "ta taan, ɛn min 'ka 'nyɛanla 'gʋ dɩ. 36-Yee "wɛan 'i vɩ minnun lɛ 'nan, 'o 'kʋ fei -paannun 'lee 'flanun nɛn -kaa "srɔn 'gʋɛ -a da -e 'o 'wee -blɩfɛnun 'lɔ, 'o -blɩ!»\n37Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'blɩfɛ -nɔn -wlɛ 'ka 'bɔ 'a!»\n-A -nan nɛn waa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Kʋa dra kɔ -e 'kʋ 'blɩfɛ -nɔn -wlɛ? I ya "vale 'nan 'kʋ 'kʋ minnun "kaga 'labɛ o -blɩfɛ 'lɔ yi yaa "fli "da 'nyranman "lala -a?»\n38Ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «'Kpɔun wɛa nɛn 'ka 'lɔ? 'Ka 'kʋ -a -nanjɛn!»\nWaa laabʋ 'o cin lɔ, ɛn o -yrɛ 'nan: «'Kpɔun 'soolu 'lee pɔ "fli "nɛn 'kʋ 'lɔ.»\n39"Bɛ -sru ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan, 'o min pɛɛnɔn 'nyran "tra 'e 'kule -a, 'e 'kule -a. 40Ɛn minnun -nyran 'e 'kule -a, 'e 'kule -a. -A 'kule -mie bɔa min -yaa tʋ, ɛn -a 'kule -mie bɔa min -fuba 'soolu.\n41-A -nan nɛn Zozi 'kpɔun 'soolu 'lee pɔ "fli zɩɛ -a 'si, 'e yra -tɔ laji, ɛn e Bali muo "fɔ. E 'kpɔunnun ta cɛɛn, ɛn yaa -nɔn 'e -srunɔn lɛ 'nan, 'o -pli "minnun man. E pɔ "fli pli "nyian minnun pɛɛnɔn man. 42Min pɛɛnɔn fɛ blɩ, o 'kan. 43'Kpɔun ponɛnnun 'lee pɔnun nɛn o -fʋ bɛ, -a -srunɔn -a -sɛn saannɛn -fuda "fli "ji, yaa 'fa. 44Minnun nɛn o 'kpɔun blɩ bɛ, -klɔnmɔn a 'o va -kpi 'soolu.\nZozi 'ta 'wʋ 'yi yiɛ da\n(Mt 14.22-33; Zan 6.16-21)\n45"Bɛ -sru ɛn Zozi 'tɔ 'e -srunɔn man 'nan, 'o 'fɔ -klʋ -ji -e 'o 'trɔa 'e 'lɛ Bɛzaida fla 'yi -sru. E -fɔla "da 'nan -e 'e 'si -nɔn minnun lɛ, te o -ko -wee "kɔnnɛn. 46Zɩ o pɛɛnɔn cɛɛn 'kʋdɩ man bɛ, ɛn e -kʋ Bali trʋ 'balɛ pɔn -tʋ da.\n47-Pei 'tan, ɛn -klʋ "e 'bɔ 'wʋ 'yi yei, te Zozi a tian 'e 'tʋwli "tra. 48Zozi -a 'yɩ 'nan, 'e -srunɔn a 'o yra yɩnan -klʋ -fɔdɩ -a, kɔɔ fulɔ "fɛɛnman e -taa "o da zia. -Pei -man, mannɛn tɛdɛ -a bɛ, ɛn e -kʋla o -sru 'ta wʋdɩ -a 'yi yiɛ da. E "ta -cia "o da. 49-A -nan nɛn waa 'yɩ, te e ya 'ta wʋnan 'yi yiɛ da. -Wee 'ji "le 'nan min lei nɛn, ɛn o -paandɩ 'sia. 50Waa 'yɩ 'o pɛɛnɔn, ɛn nyɛn -sɛn o ji.\n'Pian Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka -pɔan 'kun! Te 'ka "klan dɩ! 'An 'bɔ nɛn.» 51-A -nan nɛn e -fɔ o va -klʋ -ji. 'Nun tɔɔn fulɔ 'ta 'tɔ. 'Wɩ zɩɛ e o 'plo 'fɔ 'e 'ciɩla "da. 52'Lɛbo "fɔ wɩ nɛn Zozi -a drɛ 'kpɔun -a bɛ, wa'a -ci manlɛ dɩ. -Wee -ci mandɩ a -kɔɔbli -le "wɛan.\nZozi -cɛ -tɛnɔn beli Jenezarɛt\n53Zɩ o 'yi cɛɛn bɛ, o 'bɔla Jenezarɛt. 54O sɔɔnla -klʋ -ji, 'nun tɔɔn minnun Zozi -kɔnnɛn 'yɩ. 55O ciɩ fɛ pɛɛnɔn 'nan -a vɩdɩ -a minnun lɛ. -A -nan nɛn minnun -tadɩ 'sia -cɛ -tɛnɔn 'a "se "ji, fɛnan nɛn waa 'man 'nan e ya bɛ -a -nan. 56Fɛnan pɛɛnɔn nɛn e 'bɔ bɛ, -te e ya 'fla "wɛnnɛn da -a oo, -te e ya 'fla -dan da -a oo, -te fei -paan "da "nɛn oo, minnun -taa "cɛ -tɛnɔn -a -guada. O toba -fɔa Zozi lɛ 'nan, 'e 'yee sɔ 'lɛbo 'fɛndaa 'tʋɩ -e -cɛ -tɛnɔn 'o klɛ "man. -Cɛ -tɛnɔn pɛɛnɔn nɛn o klɛ "man "bɛ, o beli.


“Amun wo min sa nun kɛ wufa’n fa o sɛ ufuɛ’n i sa nun’n sa.”—ZEREMI 18:6.\nJUE: 60, 22\n?Nzuɛn tɛ benin ti yɛ e awlɛn’n kwla kete ɔ?\n?Nzuɛn benin yɛ ɔ fata kɛ e fa naan y’a yo kɛ ufa mɔ w’a keteman’n sa Ɲanmiɛn sa nun ɔn?\n?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn’m be kwla kle kɛ be ti kɛ ufa sa naan Zoova ti be ufuɛ ɔ?\n1, 2. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn seli kɛ Daniɛli ti i ‘awlɛn su sran’ ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn kɛ Daniɛli sa ɔ?\nKƐ BABILƆNIFUƐ’M be trali Zuifu’m be lomuɛn ɔli be mɛn’n nun lɔ’n, be wunnin kɛ Babilɔnifuɛ’m be sɔ amuɛn kpanngban. Sanngɛ, Zuifu nga be ɲin yi Ɲanmiɛn kɛ Daniɛli nin i janvuɛ nsan mun sa’n, b’a nianman be nzuɛn’n su. (Daniɛl 1:6, 8, 12; 3:16-18) Daniɛli nin i janvuɛ sɔ’m be yoli kɛ ufa sa Zoova sa nun. Yɛ be suli i titi. Sran nga Daniɛli nin be trannin Babilɔni lɔ’n, be yoli sa tɛtɛ mun. Sanngɛ, Daniɛli w’a yoman kɛ be sa. Ɔ maan, Ɲanmiɛn i anzi’n seli kɛ Daniɛli ti ‘Ɲanmiɛn i awlɛn su sran.’—Daniɛl 10:11, 19.\n2 Laa’n, sɛ ufuɛ’m be fɔtɔ fa’n yɛ be fa wu be sɛ mun ɔn. Andɛ’n, Zoova i sufuɛ’m be si kɛ Zoova yɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n niɔn. Naan nvlenvle kwlaa be o i sa nun kɛ ufa sa. (An kanngan Zeremi 18:6 nun.) Yɛ ɔ kwla fa e tinuntinun yo like ng’ɔ klo’n. Zoova mianman sran fi kɛ ɔ kaci. Sanngɛ, ɔ klo kɛ e lo e wun e mɛn i naan ɔ kaci e. I sɔ’n ti, like suanlɛ nga wá tɛ́ kosan nsan nga’m be su: (1) ?Ngue yɛ é yó naan y’a yoman kɛ ufa nga w’a kete’n sa Ɲanmiɛn sa nun ɔn? (2) ?Ngue yɛ é yó naan y’a kaci kɛ ufa mɔ be kwla fa di junman’n sa Ɲanmiɛn sa nun ɔn? (3) ?Kɛ siɛ nin niɛn’m bé klé be mma’m be like’n, wafa sɛ yɛ be kwla kle kɛ be nin Ɲanmiɛn be bo’n ti kun ɔn?\nNÁN E KETE E AWLƐN’N\n3. ?Nzuɛn tɛ benin ti yɛ e awlɛn’n kwla kete ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n3 Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Ɔ ti’n bɔ a fa bu akunndan’n, sie i kpa tra ninnge’m be kwlaa, afin i nun yɛ nguan’n i bo’n fin-ɔn.” (Nyanndra Mun 4:23) Nán e tu e wun, yɛ nán e fa sa tɛ yolɛ’n kaci e nzuɛn. Sanngɛ, maan e lafi Ɲanmiɛn su. I liɛ’n, é bú akunndan kpa, yɛ e awlɛn’n su keteman. Kpɛkun, e su yoman ɲin kekle Ɲanmiɛn su. (Daniɛl 5:1, 20; Ebre Mun 3:13, 18, 19) Maan e kan Famiɛn Oziasi i ndɛ e nian. (An kanngan 2 Be Nyoliɛ 26:3-5, 16-21 nun.) Kɛ Oziasi boli i famiɛn dilɛ’n i bo’n, i ɲin yili Ɲanmiɛn. Yɛ ɔ nin i be nantili klanman titi. Ɔ maan, Ɲanmiɛn jrɛnnin i sin. Sanngɛ, “i nyrun b’ɔ nyɛnnin i’n ti’n, ɔ tuli i wun.” Ɔ wluli Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ naan ɔ́ yrá ansan. Sanngɛ nn, Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be ngunmin cɛ yɛ ɔ fata kɛ be di i sɔ junman’n niɔn. Kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be seli Oziasi kɛ w’a yo sa tɛ’n, ɔ fali ya dan kpa. I sɔ’n ti, Zoova guɛli i ɲin ase. Ɔ fali kokowe guɛli i wun. Yɛ kokowe’n kɛli i wun lele ɔ fa wuli.—Nyanndra Mun 16:18.\n4, 5. ?Sɛ e tu e wun’n, wafa sɛ yɛ i bo’n kwla gua ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n4 Sɛ y’a nianman e wun naan e yo wun tufuɛ’n, e kwla bu i kɛ e ti kpa tra e wiengu mun. Ɔ maan, sɛ be fa Biblu’n tu e fɔ’n, e su faman su. (Nyanndra Mun 29:1; Rɔmfuɛ Mun 12:3) I sɔ sa’n juli asɔnun kpɛnngbɛn kun mɔ be flɛ i kɛ Jimun’n i su. Ɔ nin i wiengu asɔnun kpɛnngbɛn’m be nuan w’a sɛman ndɛ kun su. Jimun seli kɛ: “Kɛ e yiali’n, n dili be nanwlɛ kɛ be kloman sran. Yɛ n jasoli n ɔli ɔ.” Kɛ ɔ dili anglo nsiɛn’n, ɔ tu ɔli asɔnun uflɛ nun. Sanngɛ, b’a siemɛn i asɔnun kpɛnngbɛn lɔ. I sɔ’n yoli i ya dan. Kɛ m’ɔ buli i kɛ i ndɛ’n yo fɛ’n ti’n, ɔ yacili Zoova sulɛ lele afuɛ blu. Jimun tuli i wun. Yɛ ɔ fɛli i ya’n guali Zoova su. Aniaan’m be ko wunnin i wun kpɛ sunman naan bé úkɛ i. Sanngɛ, w’a fɛmɛn i su w’a sieman be nuan bo.\n5 Jimun waan: “Akunndan nga m buli i trilili’n, yɛle kɛ min wiengu’m be ti sran tɛ.” Jimun i wun ndɛ sɔ’n kle kɛ sran ng’ɔ tu i wun’n, ɔ kwla bu i kɛ i ndɛ’n yo fɛ sa kwlaa nun. I sɔ sran liɛ’n, ɔ ti kɛ ufa mɔ w’a kete’n sa. (Zeremi 17:9) ?Yɛ e li? ?Aniaan’m b’a lo e ngasi le? ?Kɛ junman nga e di i asɔnun’n nun’n, ɔ fili e sa’n, ngue yɛ e yoli ɔ? ?Tutre’n ti’n, e fali ya? ?Annzɛ e wunnin i wlɛ kɛ like ng’ɔ ti cinnjin’n, yɛle kɛ maan e nin Zoova nin e niaan mun e nanti klanman titi?—An kanngan Jue Mun 119:165, ɔ nin Kolɔsfuɛ Mun 3:13 be nun.\n6. ?Sɛ e yo sa tɛ’n trilili’n, wafa sɛ yɛ i bo’n kwla gua ɔ?\n6 Kɛ sran kun fia yo sa tɛ trilili’n, i awlɛn’n kete. Ɔ maan, kɛ be tu i fɔ’n, ɔ faman su. Sa tɛ yolɛ’n kaci i nzuɛn. Aniaan kun seli kɛ kɛ ɔ yoli sa tɛ’n lele’n, w’a bumɛn i sa tɛ kun. (Akunndan fuɛ’n 8:11) Aniaan kun liɛ’n, bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, yɛ ɔ nian ɔn. Ɔ seli kɛ: “Asɔnun kpɛnngbɛn’m be wun ndɛ tɛtɛ yɛ n kan ɔn.” I ayeliɛ sɔ’n ti’n, ɔ nin Zoova be afiɛn’n sacili. Kɛ i wiengu’m be wunnin sa tɛ ng’ɔ yo’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be ukɛli i. E ngba e fɔn. Sanngɛ, nán e kan be nga be man e afɔtuɛ’n be wun ndɛ tɛtɛ. Sɛ e yo sa tɛ’n, nán e se kɛ nán e ɲinfu yɛ e yoli ɔ. Afin, sɛ e yo sɔ’n, e awlɛn’n kéte. Kpɛkun, e su kwlá srɛman Ɲanmiɛn kɛ ɔ yaci cɛ e, naan ɔ uka e.\nIzraɛlifuɛ nga be awlɛn’n keteli mɔ b’a lafiman Ɲanmiɛn su’n, be wuli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ.\n7, 8. (a) ?Kɛ e bu Izraɛlifuɛ’m be akunndan’n, ngue yɛ sran ng’ɔ lafiman Ɲanmiɛn su’n, ɔ yo ɔ? (b) ?Afɔtuɛ benin yɛ ndɛ sɔ’n man e ɔ?\n7 Kɛ Zoova fa Izraɛlifuɛ mun Ezipti lɔ fiteli’n, be wunnin sa dandan ng’ɔ yoli be’n. Sanngɛ, kɛ be juli mɛn nga Ɲanmiɛn tali nda kɛ ɔ́ fá mán be’n i tiwa’n, be awlɛn’n keteli. B’a lafiman Ɲanmiɛn su kun. Srɛ kunnin be, yɛ be kannin Moizi i ndɛ tɛtɛ. Be kunndɛli kɛ bé sá be sin bé kó dí kanga Ezipti lɔ ekun. Be ayeliɛ sɔ’n yoli Zoova i ya dan. I sɔ’n ti, ɔ seli kɛ: “?Finfin nga nvlefuɛ’m be yo min yɛ’n, cɛn onin ko yɛ bé yáci i yolɛ-ɔ?” (Kalɛ 14:1-4, 11; Jue Mun 78:40, 41) Be kwlaa nga be awlɛn’n keteli mɔ b’a lafiman Ɲanmiɛn su’n, be wuli aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ.\n8 E kusu, ɔ ka kan Ɲanmiɛn mán e mɛn uflɛ’n. Sa sunman be tanndan e ɲrun naan e yaci Ɲanmiɛn su lafilɛ. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ e bu e klun lɔ e nian sɛ e lafi Ɲanmiɛn su kpa o. Ndɛ nga Zezi kannin m’ɔ o Matie ndɛ tre 6 i mma 33 nun’n, maan e bu e klun lɔ e nian sɛ e nanti su sakpa o. Maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Ajalɛ nga n fa be’n, be kle kɛ n dun mmua fa min wun man Ɲanmiɛn kɛ ɔ sie min? ?Sika kunndɛlɛ ti’n, m boman jasin fɛ’n, yɛ cɛn wie’n n kɔman aɲia’m be bo? ?Sɛ n wun kɛ junman nga n di’n ti’n, n ɲanman n ti’n, ngue yɛ ń yó ɔ? ?Mɛn nunfuɛ’m be ayeliɛ’n su yɛ n nian, ɔ maan n suman Zoova kun?’\n9. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e bu e klun lɔ e nian sɛ e lafi Ɲanmiɛn su kpa ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo sɔ ɔ?\n9 Biblu’n se kɛ nán e nin sran tɛ nin be nga b’a tu be asɔnun’n nun’n, e san nun. Yɛ nán e fa like tɛ e yiyi e ɲin su. Sɛ y’a nantiman afɔtuɛ sɔ’m be su’n, e awlɛn’n kéte. ?Yɛ sɛ e wun kɛ e nantiman afɔtuɛ sɔ’m be su le nɲɔn nga nun’n nin? ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? Biblu’n se kɛ: “Amun bɔbɔ an bu amun klun lɔ nian sɛ an lafi Krist su sakpa o.” (2 Korɛntfuɛ Mun 13:5) Maan e di e wun nanwlɛ. Yɛ maan e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun titi naan e kaci e nzuɛn’n.\nMAAN E LO E WUN MAN ƝANMIƐN TITI\n10. ?Ngue yɛ é yó naan y’a yo kɛ ufa mɔ be kwla fa di junman’n sa Zoova i sa nun ɔn?\n10 Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo kɛ ufa m’ɔ kwla fa di junman titi’n sa. I sɔ’n ti’n, ɔ fɛli i Ndɛ’n mannin e. I fanngan nun e le e niaan Klistfuɛ mun. Kpɛkun, ɔ seli kɛ e bo jasin fɛ’n. Sɛ e kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla naan e bu su akunndan’n, e awlɛn’n su keteman. Ɔ maan, Zoova kwla fa e di junman. Laa Izraɛli lɔ’n, ɔ seli famiɛn mun kɛ be klɛ i Mmla’n fluwa kun su naan be kanngan nun cɛn kwlakwla. (Mmla’n 17:18, 19) Akoto’m be si kɛ sɛ be kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun naan be bu su akunndan’n, bé kwlá dí Ɲanmiɛn junman’n i kpa. Kɛ Ɲanmiɛn maan bé klɛ́ i nuan ndɛ’n, be boli Ɲanmiɛn ndɛ nga be klɛli i Ebre nun’n be nun kpanngban be su. Yɛ kɛ bé bó jasin fɛ’n, be wlali sran’m be fanngan wie kɛ be kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun. (Sa Nga Be Yoli’n 17:11) E kusu e si kɛ ɔ ti cinnjin kɛ e kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun cɛn kwlakwla, naan e bu su akunndan. (1 Timote 4:15) Sɛ e yo sɔ’n, é yó wun ase kanfuɛ titi. Yɛ é yó kɛ ufa mɔ be kwla fa di junman’n sa Zoova i sa nun.\nKɛ e yo like kwlaa nga Zoova kle e kɛ e yo’n, e kaci kɛ ufa sa i sa nun. (An nian ndɛ kpɔlɛ 10 lele 13 be nun)\n11, 12. ?Zoova fanngan nun’n, ngue yɛ e niaan’m be yo naan y’a kaci e nzuɛn’n niɔn? An fa sa kun yiyi nun.\n11 Zoova si e kwlaa e tinuntinun. Kpɛkun i fanngan nun’n, e niaan Klistfuɛ’m be uka e naan e kaci e nzuɛn’n. I wie yɛle Jimun mɔ e kɛnnin i ndɛ’n i liɛ’n. Asɔnun kpɛnngbɛn kun fɛli i wun mɛntɛnnin i. Jimun seli kɛ: “W’a ijɔman min, yɛ w’a kanman min ndɛ tɛ. Sanngɛ, ɔ buli min wun akunndan kpa. Ɔ kleli kɛ ɔ kunndɛ kpa kɛ ɔ́ úka min.” Kɛ ɔ dili anglo kɔe nsiɛn’n, asɔnun kpɛnngbɛn’n wlali Jimun i fanngan kɛ ɔ bla aɲia’m be bo. Kɛ ɔ ɔli aɲia’n i bo’n, aniaan’m be sɔli i nun klanman. Be ayeliɛ sɔ’n ti’n, Jimun kacili i nzuɛn’n. Ɔ wunnin i wlɛ kɛ ɔ fataman kɛ ɔ bu i ngunmin i wun akunndan ngboko kun. Asɔnun kpɛnngbɛn’n nin i yi’n be wlali Jimun i fanngan kpa. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Jimun wa suli Zoova ekun. Asa ekun’n, ɔ kanngannin afuɛ 1992, Novamblu 15, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i bue 13 lele 23 be nun. Ɔ wunnin kɛ ɔ fataman kɛ ɔ fɛ i ya’n gua Zoova su. Sanngɛ, ɔ fata kɛ ɔ nin i be nanti klanman.\n12 Jimun wa yoli asɔnun kpɛnngbɛn ekun. Siɛn’n, sɛ ɔ wun kɛ aniaan kun su tu i wun’n, ɔ tu i fɔ. Kpɛkun, ɔ wlɛ i fanngan naan ɔ lafi Ɲanmiɛn su. Jimun seli kɛ ɔ buli i kɛ ɔ nin Zoova be afiɛn mantan, sanngɛ ɔ timan sɔ. Tutre’n ti’n, laa’n ɔ fɛ i ɲin sie i fɔnlɛ nga i wiengu’m be fɔn’n su trɛ i bɔbɔ liɛ’n. I ayeliɛ sɔ’n wa yoli i nsisɔ.—1 Korɛntfuɛ Mun 10:12.\nSɛ e nian Klist i ayeliɛ’n su’n, sran’m bé síe be su ndɛ nga e kan’n i bo. Kpɛkun, be kwla bu e wun akunndan kpa.\n13. (a) ?Kɛ e bo jasin fɛ’n, nzuɛn benin mun yɛ e fa be ɔ? (b) ?Jasin fɛ’n mɔ e bo’n, ɔ yo wan ye?\n13 Jasin fɛ’n mɔ e bo’n kwla uka e wie naan e nzuɛn’n w’a yo kpa. Afin kɛ é bó jasin fɛ’n, ɔ fata kɛ e yo wun ase kanfuɛ. Yɛ ɔ fata kɛ e yo sa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n maan sran yo’n. (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Nanwlɛ, kɛ e bo jasin fɛ’n, e nzuɛn’n yo kpa dan. Sɛ e nian Klist i ayeliɛ’n su’n, sran’m bé síe be su ndɛ nga e kan’n i bo. Kpɛkun, be kwla bu e wun akunndan kpa. Cɛn kun’n, aniaan nɲɔn mɔ be tran Ɔstrali’n, be boli jasin fɛ’n be kleli bla kun i awlo lɔ. Sanngɛ, bla’n fali ya dan kpa, yɛ ɔ kannin be ndɛ tɛtɛ. Aniaan’m b’a kɛnmɛn i ndɛ tɛ wie. I sin’n, bla’n wa wunnin i wlɛ kɛ w’a yoman like kpa. Ɔ maan, ɔ klɛli fluwa ko mannin Betɛli ng’ɔ o Ɔstrali lɔ’n. Ɔ seli kɛ ɔ dili sinnzin. Afin, ɔ fuannin sran nga be kan Ɲanmiɛn ndɛ’n. Yɛ ɔ kpatali aniaan mun. Ndɛ sɔ’n kle kɛ sɛ e bo jasin fɛ’n naan e yo wɛtɛɛfuɛ’n, i bo’n gúa kpa. Nanwlɛ, jasin fɛ’n mɔ e bo’n, ɔ yo e wiengu’m be ye. Sanngɛ, e bɔbɔ e ɲan su ye wie. Afin, e nzuɛn’n yo kpa titi.\nMAAN SIƐ NIN NIƐN’M BE NIN ƝANMIƐN BE BO’N YO KUN BE KLE BE MMA’M BE LIKE\n14. ?Kɛ ɔ ko yo naan siɛ nin niɛn’m b’a kle be mma’m be like naan b’a fa su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ be bɔbɔ be yo ɔ?\n14 Ba kanngan sunman be ti wun ase kanfuɛ. Yɛ be kunndɛ kɛ be kle be like. (Matie 18:1-4) I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be kle be mma kanngan’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n naan be fa su. (2 Timote 3:14, 15) Sanngɛ, ɔ fata kɛ be bɔbɔ be klo Biblu’n nun ndɛ’n. Yɛ maan be nanti su. Siɛ nin niɛn nga be yo sɔ’n, be mma’m be klo Ɲanmiɛn ndɛ’n i kpa. Kpɛkun be wun i wlɛ kɛ be si nin be nin’m be klo be, naan Zoova klo be wie ti yɛ be tu be fɔ ɔ.\n15, 16. ?Sɛ be tu ba kun asɔnun’n nun’n, wafa sɛ yɛ i si’n nin i nin’n be kwla kle kɛ be lafi Ɲanmiɛn su ɔ?\n15 Wie liɛ’n, siɛ nin niɛn’m be kle be mma’m be Ɲanmiɛn ndɛ’n. Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ba wie’m be suman Zoova kun, annzɛ be tu be asɔnun’n nun. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, siɛ nin niɛn’m be wla bo be wun. Aniaan bla kun m’ɔ tran Afriki di Sidi lɔ’n, ɔ seli kɛ: “Kɛ be tuli min niaan bian’n asɔnun’n nun’n, ɔ yoli min kɛ w’a wu sa. Min wla’n boli min wun.” ?Blɛ sɔ’n nun’n, ngue yɛ aniaan bla sɔ’n, ɔ nin i si’n nin i nin’n be yoli ɔ? Be nantili ndɛ nga Biblu’n kan’n su. (An kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 5:11, 13 nun.) Be si kɛ, sɛ be nanti Ɲanmiɛn ndɛ’n su’n, i bo’n gúa kpa mán be kwlaa. Be wunnin i wlɛ kɛ sran nga Zoova klo i’n, yɛ ɔ tu i fɔ ɔ. I sɔ’n ti, sɛ ɔ timan be awlo lɔ ndɛ cinnjin wie i kanlɛ’n ti’n, b’a faman be wun b’a mantanman be wa’n.\n16 Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ba mɔ be tuli i asɔnun’n nun’n, ɔ seli kɛ: “N si kɛ min osufuɛ’m be kpɔman min. Sanngɛ, Zoova i mmla nin ajalɛ nga Anuannzɛ’n kle e’n i su yɛ be nantili ɔ. [...] Kɛ a si kɛ saan fii ɔ fata kɛ a srɛ Zoova naan ɔ yaci sa nga a yoli’n cɛ wɔ’n, nán sran yɛ ɔ́ mían ɔ naan w’a yo sɔ ɔ.” Ba’n wa sɛli i sin suli Zoova ekun. I sɔ’n yoli i osufuɛ’m be fɛ dan. Nanwlɛ, sɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn titi’n, e liɛ’n yó ye, yɛ e klun jɔ́.—Nyanndra Mun 3:5, 6; 28:26.\nSɛ e ti wun ase kanfuɛ naan e nanti Zoova i ndɛ’n su titi’n, Zoova fá e yó i awlɛn su sran.\n17. (a) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e ɲin yi Zoova ɔ? (b) ?Sɛ e yo sɔ’n, i su mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\n17 Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai seli kɛ Zuifu nga be o Babilɔni lɔ’n, bé káci be nzuɛn’n. Yɛ bé sé Zoova kɛ: “Anannganman, a ti e si. E ti kɛ ufa sa, wɔ yɛ a ti ye ufuɛ ɔ. E kwlaa e ti ɔ sa nuan like. [...] Nán maan sa tɛ nga e yo be’m be ka ɔ klun sa titi sɔ. Nian, e kwlaa e ti ɔ sran.” (Ezai 64:7, 8) Sɛ e ti wun ase kanfuɛ naan e nanti Zoova i ndɛ’n su titi’n, ɔ́ fá e yó i awlɛn su sran kɛ Daniɛli liɛ’n sa. Asa ekun’n, ɔ́ klé e like titi, ɔ́ fɛ́ i wawɛ’n mán e, yɛ é trɛ́n i anuannzɛ’n nun titi. Kpɛkun cɛn wie lele’n, ɲrun nga “Nyanmiɛn mma’m” bé ɲɛ́n i’n, é ɲán wie.—Rɔmfuɛ Mun 8:21.\nSɛ e tu e wun, naan e fa sa tɛ yolɛ’n kaci e nzuɛn’n, naan e faman afɔfuɛ nga Zoova nin i anuannzɛ’n be man e’n su’n, e awlɛn kéte.