Zidi 1 | Online Bible | New World Translation\nBé bú be nga be kle like ng’ɔ timan su’n be fɔ sakpa (3-16)\nAkplowa tɔli Misɛli nin Suɛn tɔnfuɛ’n be afiɛn (9)\nNdɛ nga Enɔku kannin’n (14, 15)\nMaan e yo like kwlaa nga e kwla yo naan Ɲanmiɛn w’a klo e’n (17-23)\nMaan manmanlɛ’n yo Ɲanmiɛn liɛ (24, 25)\n1 Amun mɔ be flɛli amun’n, mɔ e Si Ɲanmiɛn klo amun’n, mɔ be kpali amun kɛ an yo Zezi Klisi i liɛ’n, min Zidi mɔ n ti Zezi Klisi i kanga’n, mɔ n ti Zaki i niaan bian’n, ń klɛ́ fluwa nga ń blɛ́ amun. 2 Maan Ɲanmiɛn si amun aunnvuɛ, maan ɔ yo naan amun wun jɔ amun fɔuun, yɛ maan ɔ klo amun kpa. 3 Min sran kpa mun, min waan ń klɛ́ fluwa ń blɛ́ amun naan ń kán e kwlaa e ti ɲanlɛ’n i ndɛ ń klé amun. Sanngɛ n wunnin kɛ ɔ ti cinnjin kɛ n klɛ fluwa n blɛ amun, naan n wla amun fanngan kɛ amun mian amun ɲin be lafi Ɲanmiɛn su kpa. An lafi i su kɛ nga laa Ɲanmiɛn i sran’m be lafili i su mɔ be yoli sɔ tititi’n sa. 4 Like nga ti yɛ n kan sɔ’n, yɛle kɛ sran wie’m b’a wlu amun afiɛn. Ɲanmiɛn Ndɛ’n kannin kɛ bé tú sran sɔ’m be fɔ i osu w’a cɛ kpa. Be sroman Ɲanmiɛn, yɛ be fa ye nga e Ɲanmiɛn’n yo e’n be fa kata be ɲin be yo ɲin kekle ayeliɛ mun.* Kpɛkun sran kunngba mɔ e ti i liɛ mɔ yɛle e Min Zezi Klisi’n, be kaci be sin be si i. 5 Kannzɛ amun si ndɛ nga’m be kpa’n, sanngɛ min waan ń kpɛ́n amun wla kɛ Zoova deli i nvle’n nunfuɛ mun Ezipti mɛn’n nun lɔ. Sanngɛ i sin’n, ɔ nunnunnin be nga b’a lafimɛn i su’n. 6 Anzi nga b’a kaman be osu’n nun mɔ be jasoli be tranwlɛ’n nun’n, ɔ cili be. Yɛ ɔ su ɲannjinman be. Ɔ fali be sieli aosin tuun kpa nun naan be minndɛ jɔlɛ dilɛ cɛn dan’n. 7 I wafa kunngba’n, Sodɔmun nin Gomɔru nin klɔ nga be mantan be’n, be nunfuɛ’m be fa be wun wlali bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n nin i wunsu ɲannzuɛn sa’m* be yolɛ’n nun. Kpɛkun like ng’ɔ timan su mɔ klɔ sran konvi sɔ i’n, be fɛli i yolɛ’n cicili be ti wie. Fɔ nga be tuli be’n, yɛle sin mɔ be fa yrali be kɔlikɔli’n. E kwla fa sa ng’ɔ tɔli be su’n e tu e wun fɔ. 8 Asa ekun’n, sran sɔ’m be bu ninnge tɛtɛ’m be akunndan, be saci be wiengu mun, be ɲin yiman sran ng’ɔ sie be’n, yɛ be kan be nga Ɲanmiɛn bu be sran’n be ndɛ tɛtɛ. 9 Kɛ Moizi i saka’n ti’n akplowa tɔli Misɛli m’ɔ ti anzi’m be su kpɛn’n nin Suɛn tɔnfuɛ’n be afiɛn’n, w’a bumɛn i kɛ ɔ le atin bu i fɔ, yɛ w’a kɛnmɛn i ndɛ tɛtɛ. Sanngɛ ɔ seli kɛ: “Maan Zoova tu wɔ fɔ.” 10 Sanngɛ ninnge nga sran sɔ’m be siman be bɔbɔ’n, be kan be ndɛ tɛtɛ. Be ti kɛ nnɛn mɔ be buman akunndan’n sa, like kwlaa nga be yo’n, ɔ fa nnɛn’m be liɛ’n, ɔ maan bé sáci titi. 11 Sran sɔ’m be yako! Afin atin nga Kaɛn fali’n, yɛ be kusu be fali-ɔ. Yɛ like kunngba nga Balaamun m’ɔ kunndɛli kɛ be mɛn i like’n ɔ yoli’n, i wie yɛ be kpli be yoli-ɔ. Asa ekun’n, be kannin kpɛnngbɛn’m be wun ndɛ be fa wlawlali sran mun, kɛ nga Kore fa yoli’n sa. I sɔ’n ti’n, bé núnnún be kɛ i sa. 12 Kɛ amun nin amun niaan mun amun ti ko yia mɔ amún dí cɛn’n, sran sɔ’m be o amun afiɛn kɛ yɔbuɛ m’ɔ fia nzue bo’n sa. Be ti kɛ nnɛn tafuɛ mɔ be ku sɛ liɛ’n yɛ ɔ lo be’n sa. Be ti kɛ ɲanmiɛn ble m’ɔ tɔman nzue mɔ aunmuan’n fɛ i kɔ wa kɔ wa’n sa. Be ti kɛ waka mɔ kɛ be sulɛ blɛ’n ju’n, be suman mma’n sa. B’a wu kee kpa, yɛ b’a tu be bo. 13 Be ti kɛ jenvie’n m’ɔ bo’n sa. Be ɲannzuɛn sa nga be yo’n ɔ ti kɛ i ɲin su nglo m’ɔ kpalo guɛ i cenje’n su’n sa. Be ti kɛ nzraama mɔ be leman atin trele’n sa, bé wá ká aosin tuun kpa’n nun titi. 14 Enɔku m’ɔ ti Adan i osuosu’n nso su’n ɔ kannin sran sɔ’m be ndɛ. Ɔ seli kɛ: “An nian! Zoova nin i anzi kpanngban kpa* be bali. 15 Ɔ́ wá tú sran’m be kwlaa be fɔ. Yɛ ɔ́ wá bú be nga be sroman Ɲanmiɛn mɔ be fa ɲin kekle be yo sa tɛtɛ’n, mɔ be kannin Ɲanmiɛn i ndɛ tɛtɛ’n, be fɔ.” 16 Sran sɔ’m be ijɔ be konviabo, be klun jɔman like nga be le i’n su, be yo like nga be konvi sɔ be’n, be di be nuan. Kɛ bé yó sɔ’n, nn bé láka be wiengu mun* naan be man be like. 17 Min sran kpa mun, amun liɛ’n, maan an wla kpɛn ndɛ nga e Min Zezi Klisi i akoto’m be kɛnnin i laa’n su. 18 Be seli amun titi kɛ: “Blɛ kasiɛn’n nun’n, sran wie’m bé wá bá, bé bú ninnge nga be ti kpa’n be finfin. Yɛ ninnge nga be konvi sɔ be mɔ be timan Ɲanmiɛn liɛ su’n yɛ bé yó-ɔ.” 19 Sran sɔ’m be yo maan sran’m be bubu be wun nun, be yo ninnge mun kɛ nnɛn mun sa,* yɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n sieman be. 20 Sanngɛ min sran kpa mun, amun liɛ’n, maan Ɲanmiɛn mɔ an lafi i su kpa’n ti’n, an yo kpa. Yɛ kɛ amún srɛ́ Ɲanmiɛn’n, maan Ɲanmiɛn i wawɛ’n uka amun 21 naan an yo like kwlaa nga an kwla yo naan Ɲanmiɛn w’a klo amun’n. Kɛ amún yó sɔ’n, nn amún mínndɛ kɛ e Min Zezi Klisi si amun aunnvuɛ naan an ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. 22 Asa ekun’n, maan an si be nga be akunndan’n ti nɲɔnnɲɔn’n be aunnvuɛ titi. 23 An de be sin mɔ bé fá núnnún be’n i nun fite. Yɛ an si sran uflɛ wie’m be kusu be aunnvuɛ titi. Kɛ amún yó sɔ’n, an nian amun wun su. Afin be yoli klɔ sran ninnge mun. Ɔ maan ɔ ti kɛ be yoli be tralɛ’n i fiɛn sa. I sɔ’n ti’n, maan tralɛ fiɛn sɔ’n ɔ tran amun wun mmua kpa. 24 Ɲanmiɛn kwla sasa amun, ɔ maan amun su tɔman, yɛ ɔ kwla yo maan amun jran seiin naan fiɛn w’a tranman amun wun i m’ɔ ti e Ɲanmiɛn mɔ i ɲrun’n ti ɲanɲanɲan’n i ɲrun. I sɔ’n yó maan amun klun jɔ́ dan. 25 I sɔ’n ti’n, maan manmanlɛ’n nin famiɛn dilɛ’n, ɔ nin tinmin’n nin kwlalɛ’n be yo Ɲanmiɛn kpli kunngba cɛ mɔ e Min Zezi Klisi ti’n ɔ ti e Defuɛ’n, i liɛ. Ɔ fɛ i sɔ’n fin lalafuɛ nun lele fa ju blɛ nga nun, yɛ ɔ́ ká sɔ tititi. Maan ɔ yo sɔ.\n^ Nian Mt 5:32 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be manman sran dandan mun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “be bu klɔ sran akunndan.”


“An wla bla nin bian kunndɛlɛ i ase” (1 Korɛntfuɛ Mun 6:18) | Ɲanmiɛn klo e\n“I sɔ’n ti’n, an wla amun asiɛ’n su wa nzuɛn’n be ase: bla nin bian kunndɛlɛ [sukusuku], sa tɛtɛ yolɛ, be konvi b’ɔ sɔ nyannzuɛn sa mun’n, be nyin b’ɔ blo ninnge’m be su’n, be nyin b’ɔ yiman like’n b’ɔ nin amuɛn sɔlɛ’n ti kun’n.”—KOLƆSFUƐ MUN 3:5.\nKOWA tofuɛ kun ɔli kan ɔ tra jue sunman lɔ’n. Ɔ le jue wafa kun m’ɔ kunndɛ ɔ. Ɔ maan, ɔ fali kowa nuan nnɛn nga jue sɔ’n klo i’n, ɔ fa srɛnnin i kowa ba’n su naan w’a yi i nzue’n nun. Kɛ ɔ́ cɛ́ kan’n, kowa blodunman’n su mlɔn nzue’n nun. Like sɔ’n su cuɛn i bɔbɔ’n wie, ɔ maan ɔ boli nvaka. Ɔ srili puɛɛ, afin ɔ si kɛ ɔ fali kowa nuan nnɛn ng’ɔ ti su’n.\n2 Ndɛ sɔ’n maan e wla kpɛn la sa kun su. I afuɛ koe 3.500 yɛ’n, bian kun mɔ be flɛ i Balaamu’n, ɔ buli like kun m’ɔ́ fá súa Ɲanmiɛn i nvle’n i wun aya’n, i akunndan. Ɲanmiɛn i nvle’n kpɛli i ngblaliɛ’n Moabu i lika kpɛtɛkplɛɛ’n nun. Lika sɔ’n nin asiɛ nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mɛ́n i nvle’n, be ja awɛ. Balaamu waan ɔ ti Zoova nuan ijɔfuɛ. Sanngɛ nn, ɔ ti aɲinblɔɛfuɛ, ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ bó Izraɛli nvle’n i sannzan. Zoova maan like kunngba nga ɔ kwla yoli’n, yɛle Izraɛli nvle’n i nguan ralɛ. Balaamu kunndɛli kɛ ɔ́ ɲán like nga be waan ɔ bo Izraɛli nvle’n i sannzan naan be fa mɛn i’n. Ɔ maan, ɔ seli i wun kɛ atrɛkpa’n, sɛ Izraɛlifuɛ’m be fɔn Ɲanmiɛn i wun dan kpa’n, ɔ́ bó i bɔbɔ i nvle’n i sannzan. I sɔ akunndan m’ɔ o i ti nun’n ti’n, ɔ fali Moabu talua nglanman mun kɛ kowa nuan nnɛn sa, ɔ fa suali be wun aya.—Kalɛ 22:1-7; 31:15, 16; Sa Nglo Yilɛ 2:14.\n3. ?Sran nɲɛ yɛ be tɔli Balaamu i aya’n nun ɔn?\n3 ?I ajalɛ sɔ’n yoli ye? Ɛɛn, ɔ yoli ye kpa. Izraɛlifuɛ yasua akpi blu “be nin Moabu bla’m be trannin tekle bolɛ’n nun.” Bla sɔ’m be ti’n Izraɛlifuɛ’m be sɔli Moabu amuin mun. Like kain kɛ Baal-Pɛɔr’n sa’n mɔ be sɔ i naan be fie’m be yo ye’n, annzɛ m’ɔ ti tekle bolɛ amuin’n, be sɔli i. Ɔ maan, Mɛn Klanman nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mán be’n, ɔ fili Izraɛlifuɛ 24.000 be sa. Afin, be wuli ngblaliɛ sɔ’n nun lɔ. Nanwlɛ, ɲrɛnnɛn sa a o!—Kalɛ 25:1-9.\n4. ?Ngue ti yɛ Izraɛlifuɛ akpiakpi tɔli bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku aya’n nun ɔn?\n4 ?Ngue ti yɛ sa sɔ’n ɲannin be ɔ? Sran’m be nun sunman be buli akunndan tɛ. Ɔ maan, be nin Zoova be afiɛn’n wa tili nun fuun kpa. I yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn kunngba ng’ɔ deli be Ezipti lɔ’n, m’ɔ mannin be aliɛ’n aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ’n niɔn. I yɛ ɔ fali be ɔli lele mɛn ng’ɔ seli kɛ ɔ́ fá mán be’n, i nuan lɔ’n niɔn. (Ebre Mun 3:12) Akoto Pɔlu kannin sa sɔ’n i ndɛ seli kɛ: “Nán maan e kunndɛ bla kɛ be nun wie’m be yoli b’ɔ maan be nun akpi-akpi ablaɔn-nin-nsan (23.000) be wuli le kunngba’n sa.” *—1 Korɛntfuɛ Mun 10:8.\n5, 6. ?Ngue ti yɛ e kwla fa Izraɛlifuɛ’m be sa tɛ nga be yoli i Moabu lika kpɛtɛkplɛɛ’n nun lɔ’n, e tu e wun fɔ andɛ ɔ?\n5 Andɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be fa Kalɛ fluwa’n i nun ndɛ sɔ’n, be tu be wun fɔ. Afin, b’a mantan mɛn klanman’n i koko. (1 Korɛntfuɛ Mun 10:11) Bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n yɛ mɛn’n nunfuɛ’m be fa cici be ti kɛ laa Moabufuɛ mun sa ɔ. Sanngɛ andɛ liɛ’n w’a tru dan kpa. Asa kusu’n, afuɛ kwlaa nun’n, Klistfuɛ akpi tra su be tɔ bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n i aya’n nun. Aya kunngba sɔ’n i nun yɛ Izraɛlifuɛ’m be tɔli ɔ. (2 Korɛntfuɛ Mun 2:11) Zimri fɛli ɲin kekle fali Madian bla’n fa wluli i tannin sua’n nun lɔ Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be ɲrun lɛ. Kɛ i sa’n, andɛ’n, be nga be ba Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be aɲia’m be bo’n, ɔ nin Klistfuɛ wie’m be bɔbɔ mɔ b’a yo be batɛmu’n, be fa sa sukusuku yolɛ’n wlu asɔnun’n nun wie.—Kalɛ 25:6, 14; Zid 4.\n6 ?E wun i wlɛ kɛ lika nga e o nun andɛ’n, ɔ ti kɛ Moabu lɔ lika kpɛtɛkplɛɛ’n sa? ?E kwla wun kɛ mɛn uflɛ nga e ɲin o su kɛ é ɲɛ́n i’n w’a mantan koko? Sɛ e wun i sɔ’n, maan e tu e klun e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e titi’n. Yɛle kɛ maan e “wla bla nin bian kunndɛlɛ [sukusuku’n] i ase.”—1 Korɛntfuɛ Mun 6:18.\nMoabu lika kpɛtɛkplɛɛ’n yɛ.\n?NGUE YƐLE BLA NIN BIAN KUNNDƐLƐ’N?\n7, 8. ?Ngue yɛle “bla nin bian kunndɛlɛ” sukusuku’n? ?Yɛ wafa sɛ yɛ be nga be yo i sɔ like’n, be ɲɛn i nuan su sa ɔ?\n7 Kɛ nga Biblu’n fa kan’n sa’n, “bla nin bian kunndɛlɛ” sukusuku’n (Glɛki nun’n be flɛ i por·neiʹa) yɛle bla nin bian nna ng’ɔ nin i fataman’n. Afin sran sɔ’m b’a jaman be wun kɛ nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa kan’n sa. Sa sukusuku sɔ’m be wie yɛle be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n. Ɔ nin tekle bolɛ’n, ɔ nin be nga b’a jaman mɔ be si sua’n, ɔ nin be yasua lika mɔ be fa wla be wiengu i wuntuan’n nun’n, ɔ nin be yasua lika annzɛ be bla lika mɔ be fa wla be wiengu nuan nun’n. I wie ekun yɛle be nga b’a jaman mɔ be kan be wiengu yasua lika annzɛ bla lika’n i nun ngowa’n, ɔ nin yasua mɔ be kunndɛ be wiengu yasua’n, annzɛ bla mɔ be kunndɛ be wiengu bla’n, ɔ nin be nga be nin nnɛn’m be la’n. *\n8 Fiɛn nunman Ɲanmiɛn Ndɛ’n sin. Be nga be yo sa sukusuku’n, be kwlá kaman Klistfuɛ asɔnun’n nun. Yɛ be su ɲanman anannganman nguan. (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9; Sa Nglo Yilɛ 22:15) Ng’ɔ ti tɛ ekun’n, yɛle kɛ be wun i sɔ aeliɛ’n i nuan sa fiaan. Ɔ maan, sran’m be lafiman be su kun. Be bɔbɔ be buman be wun sran kun. Be aja’n saci, be akunndan’n bu be fɔ. Be fa kuɛ nga b’a sunnzunman’n, be ɲan tukpacɛ yɛ be kwla wu bɔbɔ. (Kanngan Galasifuɛ Mun 6:7, 8 nun.) ?Ngue ti yɛ e bɔbɔ é kó fá e ti é bó i mankun nzue nun yɛ? Ng’ɔ yo kɛnsrɛn kan’n, yɛle kɛ , kɛ sran sunman bé fá ajalɛ klikli mɔ yɛle bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, m’ɔ fa sran yi i sa sukusuku yolɛ nun’n, be bumɛn i bo nzuɛn’n i akunndan kaan sa.\nBIAN NIN BLA NNA NGA BE FA FITE NZRA NUN’N\n9. ?Bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, ɔ timan tɛ kɛ nga sran wie’m be fa kan’n sa? An yiyi nun.\n9 Nvle sunman nun’n, be yi bian nin bla nna’n, i desɛn. Be klɛ i su ndɛ fluwa’m be nun annzɛ be sie i kasɛti su annzɛ be flɛ sran mun telefɔnu nun be koko su yalɛ, naan sran’m be konvi sɔ bian nin bla nna’n. Be kwla ɲɛn i sɔ ninnge’n lika kwlaa. Ɔ kwla yo sran nga be su wa kunndɛ be wun mɔ be ci be foto’n. Be nga be yo tete sa sɔ’n be kwla yo sran nɲɔn annzɛ sran kpanngban. Be kwla wun i sɔ liɛ’n zronali atɛ yowlɛ’m be nun, e kwla tie i jue’m be nun, annzɛ e kwla wun i televiziɔn nun. Ɛntɛnɛti su liɛ’n be kanman. ?Kɛ nga sran wie’m be fa kan’n sa’n, ninnge sɔ’m be timan tɛ sakpa? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! Be nga be nian bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, be yasua lika annzɛ be bla lika mɔ be fa kan ngowa’n, ɔ kwla kaci be nzuɛn. Ɔ maan “be konvi sɔ nyannzuɛn sa’m be yolɛ.” Yɛle kɛ be fa bian nin bla nna’n be cici be ti, be konvi sɔ ninnge fiɛnfiɛn mun, be aja’n yo sukusuku, wie liɛ bɔbɔ’n ɔ saci. * (Rɔmfuɛ Mun 1:24-27; Efɛzfuɛ Mun 4:19) Fluwa sifuɛ kun waan bian nin bla nna sukusuku’n ti kɛ adiwowo (kansɛli) sa. I sɔ aeliɛ’n “su yo tɛ kpa kɔ́ i ɲrun, yɛ ɔ su tru kpa. Aeliɛ sɔ’n kanman ase, kpɛkun i are yolɛ ti kekle kpa.”\nAwlo lɔ’n, sɛ lika nga sran kpanngban o lɛ’n yɛ e di ɛntɛnɛti su junman’n, ɔ ti ngwlɛlɛ aeliɛ.\n10. ?Ninnge benin nun yɛ e kwla nanti mmla ng’ɔ o Zak 1:14, 15 nun i su ɔ? (An nian kuku nga be flɛ i “ N ɲannin wunmiɛn n yoli sanwun min aeliɛ’n nun” i nun’n wie.)\n10 Maan e fa e ɲin e sie i ndɛ ng’ɔ o Zak 1:14, 15 nun’n, i su e nian. Be klɛ i kɛ: “Sran kun i lakalɛ’n fin i bɔbɔ i konvi’n, yɛ maan be lɛkɛ i be nyɛn i ɔ. Sɛ konvi’n ti sran’n, wuun é sé kɛ, ɔ wunnzɛ, yɛ ɔ wu sa tɛ’n. Kɛ sa tɛ sɔ’n i nyin ko ti kpa’n, i like b’ɔ su i su’n yɛlɛ wie’n.” I sɔ’n ti’n, sɛ sa tɛ yolɛ’n ba e ti nun’n, maan e tu e ɲin like sɔ’n su ndɛndɛ! Maan e fa sunnzun ase kun. Sɛ e sunnzunman kɛ e ɲin tɔ́ bian nin bla kunndɛlɛ foto wie su’n, naan i sɔ like ju’n, maan e to e ɲin blo ndɛndɛ kpa annzɛ e nuan ɔrdinatɛli’n, annzɛ e kaci televiziɔn i sɛni’n. Like kwlaa nga e kwla yo naan y’a tɔman sa sukusuku yolɛ nun’n, maan e wla e wun ase e yo naan konvi tɛ’n w’a tinman e su!—Kanngan Matie 5:29, 30 nun.\n11. ?Sɛ sa tɛ yolɛ ba e ti nun’n, wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo kɛ e lafi Zoova su ɔ?\n11 I ti’n, Sran kunngba ng’ɔ si e kpa tra e bɔbɔ wunmuan’n ɔ wla e fanngan kɛ: “I sɔ’n ti’n, an wla amun asiɛ’n su wa nzuɛn’n be ase: bla nin bian kunndɛlɛ, sa tɛtɛ yolɛ, be konvi b’ɔ sɔ nyannzuɛn sa mun’n, be nyin b’ɔ blo ninnge’m be su’n, be nyin b’ɔ yiman like’n b’ɔ nin amuɛn sɔlɛ’n ti kun’n.” (Kolɔsfuɛ Mun 3:5) Nanwlɛ, i sɔ yolɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ maan e wla kpɛn su kɛ e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ klo e yɛ ɔ trɛ i awlɛn e lika, ɔ wla e fanngan kɛ e mian e ɲin. (Jue Mun 68:20) Sɛ sa tɛ yolɛ ba e ti nun’n, maan e srɛ “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n” naan ɔ man e wunmiɛn naan e ɲin tran like uflɛ su.—2 Korɛntfuɛ Mun 4:7; 1 Korɛntfuɛ Mun 9:27; an nian kuku nga be flɛ i “ ?Wafa sɛ yɛ n kwla wla sa kwlaa ng’ɔ saci min’n i ase ɔ?” i nun.\n12. ?Ngue yɛle e ‘ti’n bɔ e fa bu akunndan’n’? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e sie i kpa ɔ?\n12 Ngwlɛlɛfuɛ Salomɔn klɛli i kɛ: “Ɔ ti’n bɔ a fa bu akunndan’n, [ɔ klun akunndan’n, NW] sie i kpa tra ninnge’m be kwlaa, afin i nun yɛ nguan’n i bo’n fin ɔn.” (Nyanndra Mun 4:23) E “klun akunndan’n,” yɛle sran’n i wafa nga e ti i Ɲanmiɛn ɲrun’n. Asa kusu’n, wafa nga Ɲanmiɛn nian e “klun akunndan’n,” yɛ maan é ɲán anannganman nguan annzɛ e su ɲɛnmɛn i ɔ. Nán wafa nga sran’m be fa bu e’n niɔn. Be siman ngalɛ su akplowa lele. Kusu nán ngowa kanlɛ like ɔ. Kɛ mɔ Zɔbu kunndɛman kɛ ɔ́ fɛ́ i ɲinma ɔ́ kpɛ́ talua wie kannglɛ’n ti’n, ɔ tali nda kɛ ɔ su yomɛn i sɔ like. (Zɔb 31:1) Nanwlɛ, ɔ kleli ajalɛ kpa! Ajalɛ kunngba’n yɛ jue tofuɛ’n fali ɔ. Ɔ maan ɔ srɛli kɛ: “Yo maan n yi min nyin ninnge ngbɛnngbɛn’m be su, yo maan n nanti wɔ atin’n su.”—Jue Mun 119:37.\nN ƝANNIN WUNMIƐN N YOLI SANWUN MIN AELIƐ’N NUN\nGbanflɛn kun seli kɛ: “I nun mɔ n ɲinnin gbanflɛn kan’n, n tɔli bian nin bla nna nga be fa fite nzra nun’n, ɔ nin min yasua lika’n i nun ngowa kanlɛ’n, be aya’n nun. Min janvuɛ suklu mma’m be seli kɛ i sɔ nzuɛn’n ti gbanflɛn kwlaa nzuɛn. Sanngɛ aeliɛ tɛ sɔ’n keteli min akunndan’n, ɔ maan n fali min wun n wlɛli i sa sukusuku yolɛ’n nun. N wa wunnin i wlɛ kɛ m’an kaci min konvi tɛ’n i kanga. Sanngɛ Zoova nin asɔnun’n be fanngan nun’n, m ma kwla wlali min nzuɛn tɛ sɔ’n i ase. Siɛn’n, sran nga e nin i san nun’n, n niɛn i kpa. Afin, n si kɛ min wiengu’m be nzuɛn’n kwla tran min liɛ’n su. M ma wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ titi’n, ɔ nin min ngunmin min Biblu’n nun like suanlɛ’n, be ti cinnjin kpa naan m’an tɔman ninnge tɛ sɔ’m be nun ekun. Siɛn’n, konvi mɔ maan be ɲin blo ninnge’m be su’n, n timɛn i kanga kun. Sanngɛ n ti titi atin bofuɛ. Junman sɔ’n ti min cenjele like.”\nDINA W’A FAMAN AJALƐ KPA\n13. ?Wan yɛle Dina? ?Yɛ wafa sɛ yɛ janvuɛ tralɛ nun’n w’a faman ajalɛ kpa ɔ?\n13 Kɛ nga e fa wunnin i fluwa’n i ndɛ tre 3 nun’n sa’n, e kwla fa be nga e nin be san nun’n, be nzuɛn kpa’n annzɛ be nzuɛn tɛ’n. (Nyanndra Mun 13:20; kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 15:33 nun.) I wie yɛle Zakɔbu i wa bla Dina liɛ’n. Be tɛli i kpa. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, w’a faman ajalɛ kpa. Ɔ nin Kanaan talua’m be trali janvuɛ. Sran kwlaa si kɛ Kanaanfuɛ’m be ti sa sukusuku yofuɛ kɛ Moabufuɛ mun sa. (Saun Yolɛ 18:6-25) Kanaan yasua’m be ɲrun’n, Dina ti sran m’ɔ kwla yo sa sukusuku kɛ Kanaan talua nga mun sa ɔ. Sisɛmu bɔbɔ mɔ ‘i si i awlo’n nun’n, i yɛ ɔ le ɲrun tra be ngba’n,’ ɔ buli i sɔ wie.—Bo Bolɛ 34:18, 19.\n14. ?Wafa sɛ yɛ Dina i janvuɛ nga ɔ trali be’n, ɔ wa kpɛli saɛ ba ɔ?\n14 Kɛ Dina wunnin Sisɛmu’n, w’a lafiman su kɛ bé sí sua. Sanngɛ Sisɛmu liɛ’n, bian nin bla ndɛ’n nun’n, Kanaanfuɛ sunman be nzuɛn’n yɛ ɔ fali ɔ. Ɔ maan, kɛ i kasiɛn su Dina waan ɔ́ jrán kekle’n, ɔ yoli ngbɛn. I sɔ’n ti’n, ɔ “trɛli i, ɔ nin i be lali kekle nun.” I sin’n, “ɔ wa kloli” Dina “dan”. Sanngɛ i sɔ’n w’a kwlá nunnunman like ng’ɔ yoli Dina’n. (Kanngan Bo Bolɛ 34:1-4 nun.) Nán Dina ngunmin yɛ sa sɔ’n yoli i ya ɔ. Afin, i janvuɛ ng’ɔ trali be’n ti’n, ɔ wa fali ɲannzuɛn nin ɲrɛnnɛn yili i osufuɛ’m be kwlaa be su.—Bo Bolɛ 34:7, 25-31; Galasifuɛ Mun 6:7, 8.\n15, 16. ?Wafa sɛ yɛ e kwla ɲan ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn ɔn? (An nian kuku nga be flɛ i “ Ɲanmiɛn ndɛ’n nga e kwla bu su akunndan’n” i nun wie.)\n15 Akɔ waan ɔ timan suu’n, ɔ́ tí papa. I wie yɛle Dina liɛ’n. I ɲin su wa kloli i siɛn’n. Be nga be klo Zoova mɔ be ɲin yi i’n, be wunman be ɲrun kɛ ngalɛ’n sa. Afin, be fa be su be sie i Ɲanmiɛn nuan bo. Yɛ be fa be “wun mantan ngwlɛlɛfuɛ’n.” (Nyanndra Mun 13:20a) Ɔ maan, be wa ‘sili sa kpa’n i yo.’ I sɔ’n ti’n, sa nin ɲrɛnnɛn wunlɛ ngbɛnngbɛn’n, be san be wun.—Nyanndra Mun 2:6-9; Jue Mun 1:1-3.\n16 Sran kwlaa ng’ɔ srɛ Ɲanmiɛn naan ɔ yo i nuan su sa’n, naan ɔ suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nin Biblu’n i akua nga Sran kpa nanwlɛfuɛ’n fa man e’n, be nun like titi’n, ɔ kwla ɲan ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn’n. (Matie 24:45; Zak 1:5) Be wun ase kanlɛ’n kusu ti cinnjin wie. Afin, kɛ e tu e klun e nanti Ɲanmiɛn Ndɛ’n su’n, e yi i nglo kɛ e kan e wun ase. (2 Famiɛn Mun 22:18, 19) Maan e fa sunnzun ase kun. Klistfuɛ kun kwla wun i wlɛ kɛ mmla ng’ɔ se kɛ klɔ sran’n i klun akunndan’n ti tɛ tra like kwlaa, naan be yo i sa fi ɔ ɔ yoman ye’n, ɔ kɛn i bɔbɔ’n wie. (Zeremi 17:9) ?Sanngɛ sɛ sa wie nun’n, ajalɛ ng’ɔ fa’n timan kpa’n, naan klolɛ su be mɛn i afɔtuɛ’n, ɔ́ kwlá kɛ́n i wun ase ɔ́ sɔ́ nun?\n17. Amun kan sa wie m’ɔ kwla tɔ awlo’n nun’n, i ndɛ. Yɛ amun kan wafa nga siɛ kun nin i wa bla’n be kwla koko su yalɛ’n, i ndɛ.\n17 Sunnzun ase kun yɛ. Siɛ kun waan ɔ kwlá manman i wa bla’n i atin kɛ ɔ nin Klistfuɛ gbanflɛn kun be ngunmin be fite, saan kɛ sran kó súnman be. Ba bla’n tɛ su kɛ: “?Ee Baba, ɔ kusu, a lafiman min su ti ɔ? Y’a seman kɛ é yó sa tɛ o!” Talua sɔ’n klo Zoova, kpɛkun fiɛn fi nunmɛn i akunndan’n nun. ?Sanngɛ “ɔ nanti [Ɲanmiɛn i] akunndan’n su”? ?Ɔ su ‘wla bla nin bian kunndɛlɛ’ sukusuku’n i ase kɛ ngalɛ’n sa? ?Annzɛ ɔ su di sinnzin ɔ́ láfi “i bɔbɔ klun like liɛ nga i waan ɔ́ yó’n” i su? (Nyanndra Mun 28:26) Atrɛkpa’n mmla wie mun ekun mɔ be kwla uka siɛ sɔ’n naan ɔ nin i wa bla’n b’a koko su yalɛ’n, e kwla bu be su akunndan.—An nian Nyanndra Mun 22:3 nin Matie 6:13; 26:41 be nun.\n?WAFA SƐ YƐ N KWLA WLA SA KWLAA NG’Ɔ SACI MIN’N I ASE Ɔ?\nMmla: “Amun bɔ an klo Anannganman’n, an kpɔ sa tɛ’n.”—Jue Mun 97:10.\n?Ninnge nga be kwla yo maan n konvi sɔ sa tɛ yolɛ’n, n wanndi be?—Matie 5:27, 28.\n?N bu sa tɛ yolɛ’n, i bo nzuɛn’n i su akunndan?—Nyanndra Mun 22:3.\n?Ngue like trele sa yɛ ń yó naan m’an wla sa kwlaa ng’ɔ saci min’n, i ase ɔ?—Matie 5:29, 30.\n?N kwla kan sa ng’ɔ o min su’n i ndɛ n kle min osufuɛ annzɛ min janvuɛ nga i ɲin w’a ti Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n?—Nyanndra Mun 1:8, 9; Galasifuɛ Mun 6:1, 2.\n?Wafa sɛ yɛ n kwla kle kɛ n lafi Zoova i wunmiɛn’n nin i ngwlɛlɛ’n su naan m’an wla min aeliɛ tɛ’n i ase ɔ?—Nyanndra Mun 3:5, 6; Zak 1:5.\nZOZƐFU WANNDILI BLA NIN BIAN KUNNDƐLƐ’N\n18, 19. ?Sa tɛ benin yɛ ɔ juli Zozɛfu su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ trali sa sɔ’n niɔn?\n18 Gbanflɛn kun m’ɔ kloli Ɲanmiɛn m’ɔ wanndili bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku’n, yɛle Zozɛfu. Dina nin Zozɛfu be si ti kun. (Bo Bolɛ 30:20-24) I nun mɔ Zozɛfu ti bakan’n, ɔ wunnin i niaan bla i ajalɛ tɛ m’ɔ fali’n ɔ nin sa ng’ɔ juli i su’n. Kɛ mɔ i sɔ sa liɛ’n kɛli i klun’n, m’ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ yó sa nga ɔ yo ɔ ɔ si kɛ Ɲanmiɛn klo i titi’n ti’n, i sɔ’n sɛsɛli i, i nun m’ɔ o Ezipti lɔ’n. Afin lɔ’n, i min’n i yi’n jin i su “cɛn kwlaa” kɛ ɔ nin i be la. Kɛ mɔ Zozɛfu ti kanga’n ti’n, ɔ kwlá seman kɛ ɔ́ yáci junman sɔ’n i dilɛ! Sanngɛ sa sɔ’n nun’n, ɔ fata kɛ ɔ nanti ngwlɛlɛ su naan ɔ yo yakpa. I sɔ yɛ ɔ yoli ɔ, yɛ maan cɛn kwlaa ɔ kwla seli Potifali i yi’n kɛ ɔ kplinman su kɛ ɔ nin i bé lá’n niɔn. Kpɛkun i agualiɛ su’n, ɔ wanndili bla sɔ’n i bo.—Kanngan Bo Bolɛ 39:7-12 nun.\n19 Maan e bu akunndan kan e nian: ?Sɛ ɔ ti kɛ Zozɛfu i konvi sɔli bla sɔ’n, naan cɛn kwlaa bla nin bian’n ndɛ’n su yɛ i akunndan’n o’n, nn ɔ́ kwlá jrán kekle? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. Zozɛfu w’a faman sa tɛ yolɛ’n w’a siemɛn i klun. Like ng’ɔ yoli i cinnjin’n yɛle kɛ ɔ nin Zoova be afiɛn’n sɛ kpa. E wun i sɔ liɛ’n weiin kpa ndɛ ng’ɔ kan kleli Potifali i yi’n, i nun. Ɔ seli i kɛ: “Min min’n [...] w’a tanninman min kɛ nán n kan like’n wie fi, saan ɔ bɔ a ti i yi’n yɛ ɔ fataman kɛ n kan wɔ ɔ. Ɔ mɛn i ti, n yo sa tɛ dan nga ɔ ɔ yoman ye. Sɛ n yo sɔ ɔ, wuun Nyanmiɛn yɛ m’an wɔ i safle ɔ.”—Bo Bolɛ 39:8, 9.\n20. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yoli ninnge mun Zozɛfu i lika ɔ?\n20 Zozɛfu nunman i osufuɛ’m be wun lɔ kun. Sanngɛ ɔ kwla jrannin kekle titi. Zozɛfu i aeliɛ kpa sɔ’n ti’n, Zoova dili aklunjuɛ dan. (Nyanndra Mun 27:11) I sin’n, Zoova yoli maan Zozɛfu finnin bisua lɔ fiteli, kpɛkun be fɛ i sieli i Ezipti mɛn wunmuan’n su. Zozɛfu yɛ maan be tiantiannin aliɛ’n i nuan ɔn! (Bo Bolɛ 41:39-49) Nanwlɛ, Jue Mun 97:10 ti su. I waan: “Amun bɔ an klo Anannganman’n, an kpɔ sa tɛ’n. Ɔ sasa i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be nguan’n. Ɔ de be klunwifuɛ’m be sa nun”!\n21. ?Wafa sɛ yɛ sran ble mɛn’n nun wa’n, Klistfuɛ gbanflɛn kun ɲannin wunmiɛn kpaloli sa tɛ’n niɔn?\n21 Andɛ kusu’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ kpanngban be yi i nglo kɛ be faman ‘sa tɛ yolɛ’n be siemɛn i be awlɛn’n nun mlɔnmlɔn. Naan klun ufue yolɛ’n yɛ ɔ tran be awlɛn’n nun ɔn.’ (Amɔs 5:15) Sran ble mɛn’n nun wa’n, aniaan bian kun i wla te kpɛn su kɛ cɛn kun mɔ bé bó be ta be like klelɛ nga be flɛ i matematiki nun’n, talua kun seli i kɛ sɛ ɔ ukɛ i’n, ɔ nin i bé lá. Aniaan’n seli kɛ: “N kpaloli i nuan ndɛndɛ kpa. Kɛ m’an fɔnman Ɲanmiɛn mmla’n ti’n, min ɲin a guaman ase yɛ n te bu min wun sran. I sɔ’n le ɲrun tra sika ɔkwlɛ nin jɛtɛ ufue lele.” Sa tɛ yolɛ’n, ɔ kwla yo maan e “di mɛn’n b’ɔ ti le nnyɔn kun like’n.” Sanngɛ kusu e wun i nuan sa fiaan. (Ebre Mun 11:25) Sa tɛ’n yolɛ’n i sin le nɲɔn kun aklunjuɛ’n, ɔ timan like fi. Afin, sɛ e ɲin yi Zoova’n, aklunjuɛ nga é dí’n, i dan tra le nɲɔn kun liɛ’n.—Nyanndra Mun 10:22.\nMAAN ƝANMIƐN M’Ɔ TI AUNNVUƐ SIFUƐ’N UKA E\n22, 23. (a) ?Sɛ Klistfuɛ kun yo sa tɛ dan kpa’n, ngue ti yɛ i liɛ’n nin a wieman mlɔnmlɔn ɔn? (b) ?Wan mun yɛ be kwla uka sran ng’ɔ yo sa tɛ’n niɔn?\n22 E nun fɔ’n ti’n, e ngba e mian e ɲin kpa naan like ng’ɔ ti klɔ sran nzuɛn’n, y’a tɔman nun. Yɛ e mian e ɲin naan y’a yo like ng’ɔ ti kpa Ɲanmiɛn ɲrun’n. (Rɔmfuɛ Mun 7:21-25) Zoova si sɔ. Afin, “ɔ o i klun, ɔ si kɛ fa yɛ ɔ fa yili ye ɔ.” (Jue Mun 103:14) Ɔ ju wie’n, Klistfuɛ kun kwla tɔ sa tɛ dan kpa kun nun. ?I ti’n, i liɛ w’a wie mlɔnmlɔn? Cɛcɛ! Sran ng’ɔ yo sa tɛ’n, ɔ kwla isɛ i bo nzuɛn’n kɛ Famiɛn Davidi liɛ’n sa. Sanngɛ, be nga ɔ yo be nsisɔ mɔ be ‘kan sa nga be yoli’n,’ Ɲanmiɛn ‘yaci be wun sa cɛ’ be titi.—Jue Mun 86:5; Zak 5:16; kanngan Nyanndra Mun 28:13 nun.\n23 Asa ekun’n, Klistfuɛ asɔnun’n nun’n, Ɲanmiɛn “mannin sran’m be like kɛ be yo.” Sran sɔ mun yɛle asɔnun kpɛnngbɛn mɔ be ti kɛ bua sunianfuɛ sa’n. B’a tin Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Yɛ be bɔbɔ’n, be kunndɛ kɛ bé úka be niaan mun. (Efɛzfuɛ Mun 4:8, 12; Zak 5:14, 15) Be waan bé úka be nga be yoli sa tɛ naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n sɛ ekun. Kɛ nga ngwlɛlɛfuɛ’n fa kannin’n sa’n, be kunndɛ kɛ bé úka sa tɛ yofuɛ’n naan “ɔ yo ngwlɛlɛfuɛ,” naan w’a yoman sa tɛ’n kun.—Nyanndra Mun 15:32.\nMAAN E “YO NGWLƐLƐFUƐ”\n24, 25. (a) ?Wafa sɛ yɛ gbanflɛn nga be kɛn i ndɛ Nyanndra Mun 7:6-23 nun’n, ɔ kleli kɛ i “sinnzin liɛ tra ngba” ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla “yo ngwlɛlɛfuɛ” ɔ?\n24 Biblu’n kan be nga be ‘sinnzin liɛ tra ngba’n,’ ɔ nin be nga be ‘yo ngwlɛlɛfuɛ’n,’ be ndɛ. (Nyanndra Mun 7:7) Sran wie mun’n, be ɲin nin a timan Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Yɛ be boli Ɲanmiɛn junman’n i dilɛ bo ɔ nin a cɛman. Ɔ maan, ninnge wie’m be nun’n, be di “sinnzin.” Be wunman sa wlɛ. Be ti kɛ gbanflɛn nga Nyanndra Mun 7:6-23 kɛn i ndɛ’n sa. I sa tɛ’n nun tɔlɛ’n w’a yoman ya. Sanngɛ sran ng’ɔ ‘yo ngwlɛlɛfuɛ’n,’ ɔ srɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ suan Ɲanmiɛn Ndɛ’n titi naan w’a wun sran’n i wafa nga i bɔbɔ’n ti’n, i wlɛ. Kpɛkun kannzɛ bɔbɔ fɔ’n o i nun’n, sanngɛ ɔ miɛn i ɲin naan i akunndan bulɛ’n, ɔ nin ninnge ng’ɔ klo be’n, ɔ nin ninnge nga i ɲin o su’n, ɔ nin i ninnge yolɛ’n b’a jɔ Ɲanmiɛn klun. Sran ng’ɔ yo sɔ’n, nn “ɔ klo i bɔbɔ i wun.” Annzɛ ɔ flɛ sa kpa. Ɔ maan, “ɔ́ nyán muae.”—Nyanndra Mun 19:8.\n25 Maan e usa e wun kɛ: ‘?N lafi su kpa kɛ Ɲanmiɛn mmla’m be ti kpa? ?N lafi su kpa kɛ sɛ n nanti be su’n, ń dí aklunjuɛ kpafuɛ’n?’ (Jue Mun 19:8-11; Ezai 48:17, 18) Sɛ é nían naan e su siesie e ɲin nɲɔnnɲɔn’n, maan e fa ajalɛ cinnjin kpa kun. Sɛ e faman e ɲin e sieman Ɲanmiɛn i mmla’n su’n, maan e bu i sin afɛ’n i su akunndan e nian. Asa kusu’n, maan ‘e sie e ɲin ase e nian. É wá wún kɛ Anannganman ti kpa dan’. I ti’n, maan e nanti nanwlɛ atin’n su titi naan e ɲin tran ninnge nga be ti kpa’n, be su. Be yɛle ndɛ nanwlɛ’n, nin like ng’ɔ ti i nuan su’n, nin sa ng’ɔ timan tɛ mlɔnmlɔn’n, nin like ng’ɔ ti klanman’n, yɛ ndɛ nga be ti ɔ ɔ jɔ be klun’n. (Jue Mun 34:9; Filipfuɛ Mun 4:8, 9) Maan e lafi su kɛ sɛ e mian e ɲin kpa e yo sɔ’n, é kló Ɲanmiɛn dan kpa. É kló like ng’ɔ klo i’n, yɛ é kpɔ́ ng’ɔ kpɔ i’n. Fɔ o Zozɛfu nun. Sanngɛ, ɔ kwla wanndili “bla nin bian kunndɛlɛ” sukusuku’n. Ɔ kwla yoli sɔ afin ɔ fɛli i wun mannin Zoova titi kɛ ɔ sie i naan w’a yo ngwlɛlɛfuɛ. Maan e nian i sɔ ajalɛ’n su.—Ezai 64:8.\n26. ?Ndɛ cinnjin benin yɛ ndɛ tre nɲɔn nga bé bá lɔ’n, bé wá yíyí nun ɔn?\n26 E Yifuɛ’n w’a yiman e bla lika’n annzɛ e yasua lika’n kɛ e fa kan ngowa naan e wunnɛn’n nun ɲannjiɲannji e ngbɛn. Sanngɛ ɔ yili i sɔ liɛ’n kɛ e fa wu ba naan be nga be o aja’n nun’n, be fa di fɛ. (Nyanndra Mun 5:18) Ndɛ tre nɲɔn nga bé bá lɔ’n, bé wá yíyí wafa nga Ɲanmiɛn fa bu aja’n i nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 Kalɛ fluwa’n bo sran 24.000 be nuan. “Izraɛli kpɛnngbɛn nga be o Izraɛlifuɛ’m be su’n,” be nun sran kɔe 1.000 mɔ be kunnin be’n, be o nun wie. Be uka sran 23.000 nga Zoova maan be wuli’n be su.—Kalɛ 25:4, 5.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Sa tɛtɛ yolɛ, ɔ nin wlaka bolɛ’n be su ndɛ’n wie o “Fluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun” m’ɔ o Sasafuɛ Tranwlɛ’n, afuɛ 2006, Zuie 15 nun (blɔfuɛ nun’n). Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 Ndɛ’m be bo tulɛ lika ng’ɔ suan “Maan e wla be yasua lika’n annzɛ be bla lika’n i nun ngowa kanlɛ’n i ase” nun’n, be yiyili ndɛ sɔ’n nun kpa ekun.\nƝANMIƐN NDƐ’N NGA E KWLA BU SU AKUNNDAN’N\n“Amun bɔ an klo Anannganman’n, an kpɔ sa tɛ’n.”—Jue Mun 97:10.\n“Sran kwlaa ng’ɔ wun bla kun b’ɔ bu i kunndɛlɛ akunndan i anwlɛn nun’n, wuun w’a kunndɛ bla sɔ’n.”—Matie 5:28.\n“Sran ng’ɔ kunndɛ bla annzɛ bian’n, ɔ yo i sɔ sa liɛ’n guɛ i bɔbɔ kplo’n nun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 6:18.\n“Kɛ n ko yo naan b’a se-man kɛ m bɔ n kannin ndɛ kleli sran mun’n kɛ n nun-man be nun wie’n, i ti n nian min wun kpa, yɛ n tra min anwlɛn lele ɔ si min wun.”—1 Korɛntfuɛ Mun 9:27.\n“Like nga sran kun lua’n yɛ ɔ ti-ɔ. Sɛ sran kun lua like nga i bɔbɔ klun klo’n, i mma nga b’ɔ ti’n yɛlɛ i bɔbɔ i klun sa bɔ i agualiɛ yɛlɛ wie’n. Sanngɛ sɛ ɔ lua like nga Nyanmiɛn wawɛ’n klo i’n, i mma nga wawɛ sɔ’n maan ɔ ti’n yɛlɛ anannganman nguan’n.”—Galasifuɛ Mun 6:7, 8.\n“I sɔ’n ti’n, an wla amun asiɛ’n su wa nzuɛn’n be ase: bla nin bian kunndɛlɛ, sa tɛtɛ yolɛ, be konvi b’ɔ sɔ nyannzuɛn sa mun’n.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:5.\n“Maan sran kun si i bɔbɔ i wun su nian, maan ɔ fɛ i wun man Nyanmiɛn mlɔnmlɔn, yɛ nán maan ɔ yo i wun finfin. Nán maan amun nyin tran sa tɛtɛ’m be yolɛ su.”—1 Tɛsalonikfuɛ Mun 4:4, 5.


Wunnzue yifuɛ mun: Ndɛ nga Biblu kan’n\nWUNNZUE YIFUƐ NGA BE FLƐ BE KƐ ASTROLƆGU MUN’N\nAstrolɔgu’m be bu i kɛ nzraama mun, nin anglo ba’n, nin ninnge nga be o nglo lɔ mɔ be ti kɛ asiɛ’n sa’n, be le ta sran’m be su. Be bu i kɛ sran kun i nzuɛn’n nin sa nga bé jú i su’n, be fin i awuliɛ cɛn’n nun nzraama nin ninnge nga be o nglo lɔ’n. Laa Babilɔnin lɔ yɛ sran’m be boli wunnzue yilɛ wafa sɔ’n i bo. Andɛ’n, w’a tru kpa. Afuɛ 2012 nun’n, Etazinin lɔ fluwa sifuɛ wie’m be usali sran wie’m be sa naan be kan wafa nga be bu wunnzue yilɛ wafa sɔ’n i ndɛ. Be seli kɛ sɛ e fa sran 3, be nun 1 se kɛ wunnzue yifuɛ sɔ’m be ti “siansifuɛ.” Yɛ sɛ e fa sran 100, be nun 10 be se kɛ wunnzue yifuɛ sɔ mun yɛ be ti “siansifuɛ kpakpa mun-ɔn.” Be ndɛ sɔ’n timan su. ?Ngue ti-ɔ?\nNzraama mun nin ninnge nga be o nglo lɔ’n, be kwlá ɲanman ta sran’m be su kɛ nga wunnzue yifuɛ sɔ’m be fa kan’n sa.\nBlɛ sunman’n, be kanman ndɛ’n i trele. Ɔ maan, ɔ kwla kpɛn su sran ngba lika.\nNdɛ nga be kan’n, ɔ taka lalafuɛ ndɛ kun su. Yɛle kɛ, ninnge nga be o nglo lɔ’n, be kpɛ be wun be bo sin yia asiɛ’n. Kusu nn wia’n yɛ ninnge sɔ’m be kpɛ be wun be bo sin yiɛ i-ɔ.\nSɛ astrolɔgu fanunfanun be yi sran kun i wunnzue’n, ndɛ nga be kan’n, be sansan be wun.\nAstrolɔgu’m be jran sran’m be awuliɛ cɛn’n su be kle be nzuɛn’n. Sanngɛ, e wun kɛ be nga be wu be cɛn ba kunngba’n nun’n, be nzuɛn’n timan kun. I sɔ’n kle kɛ e kwlá jranman sran kun i awuliɛ cɛn’n su e klemɛn i nzuɛn’n.\nWunnzue yifuɛ sɔ’m be faman be ɲin siemɛn i wafa nga sran kun ti’n su. Sanngɛ, be bɔbɔ be akunndan nga be bu’n, i su yɛ be jran be kan sran’m be nzuɛn’n i ndɛ-ɔ. ?I sɔ’n kleman kɛ be kpli be di sran jɔlɛ?\nWUNNZUE YIFUƐ WIE MUN EKUN\nLalafuɛ nun’n, sran’m be kɔ wunnzue yifuɛ’m be sin. Wunnzue yifuɛ wie’m be nian sran annzɛ nnɛn mɔ w’a wu’n, i klun ninnge’m be nun naan b’a yi wunnzue. Wie liɛ’n, be nian wafa nga akɔ ɲinman’n sɔsɔ like kɛ able mma sa’n, i su yɛ be yi wunnzue-ɔ. Wie liɛ kusu’n, be fa te nɲa annzɛ kafe nzuɛn. Andɛ’n, wunnzue yifuɛ wie’m be nian sran’m be saklun, annzɛ be fa niannun, annzɛ be fa nglowama yɛ be yi wunnzue-ɔ. ?E kwla lafi wunnzue yifuɛ sɔ’m be su? Cɛcɛ. Maan e kan like nga ti yɛ e se sɔ’n i ndɛ.\nNdɛ nga be kan be’n, be sansan be wun. Kannzɛ bɔbɔ ninnge nga be fa yi wunnzue’n ti kun’n, sanngɛ be kanman ndɛ kunngba’n. Maan e kan be nga be nian sran’m be saklun be yi wunnzue’n be ndɛ. Sɛ sran kun ko usa kun i kosan, naan i sin ɔ fa kosan kunngba’n usa uflɛ’n, blɛ sunman’n ndɛ nga be kan’n, ɔ ti fanunfanun. Kusu nn ndɛ kunngba’n yɛ ɔ fata kɛ be kan-ɔn.\nLike nga be fa yi wunnzue’n be kwlá lafiman su. Sran wie’m be se kɛ nglowama, annzɛ niannun’m be o wunnzue yifuɛ’m be sa nun ngbɛn. Nán kɛ be su yɛ be nian be yi wunnzue-ɔ. Kɛ sran kun to be’n, ndɛ ng’ɔ kan’n i su yɛ be jran be yi i wunnzue-ɔ. Wie liɛ’n, wunnzue yifuɛ’n usa sran’n i kosan mun naan ɔ́ sí i su ndɛ. Kpɛkun, kɛ sran’n tɛ́ su’n, wafa ng’ɔ yo i ɲrun’n, ɔ nin wafa ng’ɔ kan ndɛ’n, ɔ jrɛn i kwlaa ngalɛ’n su naan w’a yi wunnzue’n. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, sran’n bɔbɔ siman sa nga ti yɛ wunnzue yifuɛ’n usɛ i kosan’n. Wunnzue yifuɛ wie’m be lakali sran’m be dili be sika kpanngban.\nWunnzue yifuɛ’m be junman nga be di’n ti’n, e kwla bu i kɛ sa nga be ju e su’n, Ɲanmiɛn dun mmua klɛli i kwlaa sieli. Sanngɛ, Biblu’n kle kɛ sɛ e kunndɛ kɛ é fá ajalɛ wie annzɛ é láfi ndɛ wie su, annzɛ é yó like wie’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa. Ɔ kle ekun kɛ like nga e yo i andɛ’n, ɔ kwla yo maan cɛn wie lele’n, é liɛ’n yó ye annzɛ ɔ su yoman ye.—Zozie 24:15.\nƝanmiɛn bu wunnzue yifuɛ’m be fɔ. I sɔ’n ti, ɔ fataman kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be wɔ be sin. Biblu’n se kɛ: ‘Nán amun nun wie [...] yi wunnzue. Nán amun nun wie cici sran annzɛ ɔ nin wunmiɛn be ijɔ. Nán amun yo fuɛn kannganfuɛ. Sran nga be yo i sɔ sa’n, nn b’a bo tete Zoova * ɲrun.’—Mmla’n 18:10-12.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 ‘Anannganman [mɔ] like fi nunmɛn i sin’n,’ i dunman’n niɔn.—Jue Mun 83:18, NW.


Sran wie’m be wun ndɛ’n: N niannin be ajalɛ kpa’n su | Toma Maklenin\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel (Central) Cambodgien Chokwe Chol Chopi Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Kazakh Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Lao Lifu Makua Maltais Mam Mazateco (Huautla) Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nyungwe Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Southern Greece) Saramaccan Sena Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\nN niannin be ajalɛ kpa’n su\nSRAN M’Ɔ KAN NDƐ’N TOMA MAKLENIN\nCɛn kun’n, Izaki Marɛ flɛli min telefɔnun nun Patɛrsɔnun lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n o Kolorado. N usɛli i kɛ: “?A si min afuɛ’n?” Ɔ tɛli su kɛ: “N si ɔ afuɛ’n i kpa.” Maan n kan like nga ti yɛ e kokoli i sɔ yalɛ’n.\nBE WULI min afuɛ 1936 nun, Desamblu i le 10, Etazinin lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Wisita’n su. E ti ba nnan. Yɛ n ti be nun kpɛnngbɛn. Min si suan Wiliamun, yɛ min nin’n suan Jini. Be su Zoova. Min si i junman ng’ɔ dili i asɔnun’n nun’n, i kunngba’n yɛ andɛ’n asɔnun kpɛnngbɛn’m be lika siesiefuɛ’n di ɔ. Min nannan’n suan Ema Waginɛli. I yɛ ɔ kleli min nin’n i Ɲanmiɛn ndɛ’n niɔn. Ɔ kleli sran kpanngban be like wie. Be nun kun yɛle aniaan bla Zɛrtridi Stili m’ɔ yoli ngaliɛ difuɛ Pɔrto Riko lɔ’n. * (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n.) Ɔ maan, sran nga n kwla nian be ajalɛ kpa’n su’n be sɔnnin.\nBE NGA BE KLELI MIN AJALƐ KPA’N\nMin si’n su fa periodiki mun mán sran mun.\nKɛ n ɲannin afuɛ nnun’n, Fue cɛn kun’n, e nin min si’n e ko jrannin akpɔ nuan. Yɛ e fa fluwa Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin fluwa nga andɛ be flɛ i kɛ Réveillez-vous ! e mannin sran mun. Blɛ sɔ’n nun’n, e nvle’n dili Alɛ dan nɲɔn su’n wie. Min si’n w’a kunman alɛ’n wie. Cɛn kun’n, dɔɔtrɔ bian kun mɔ w’a nɔn nzan w’a bo’n, ɔ seli i kɛ ɔ ti srɛfuɛ i ti yɛ ɔ kɔman alɛ kunlɛ’n wie ɔ. Ɔ yoli kɛ ɔ́ fɛ́ i wunmuan’n bó min si’n i liɛ’n su sa. Kpɛkun, ɔ seli i kɛ: “?Ngue ti yɛ a boman min ɔn? Srɛfuɛ tɛ!” Srɛ kunnin min dan. Sanngɛ, min si’n w’a tɛman su. Ɔ yoli min fɛ dan. Be nga be su nian be’n, ɔ fali fluwa mun mannin be. Kɛ sonja kun sín’n, dɔɔtrɔ bian’n seli i kɛ: “Nán yaci srɛfuɛ nga lɛ sa ngbɛn!” Sonja’n wunnin kɛ bian’n w’a bo. I sɔ’n ti, ɔ seli i kɛ: “Kɔ awlo kó ló wunmiɛn!” Be sran nɲɔn’n be jasoli e wun lɛ. Ń lá Zoova i ase. Afin i fanngan nun’n, n si trɛli i awlɛn. Min si’n le be ti yilɛ lika nɲɔn. Dɔɔtrɔ bian’n kɔ i ti yilɛ lɔ wie.\nAfuɛ 1940 nun’n, e nin min si nin min nin’n e su kɔ aɲia dan kun bo Wisita lɔ.\nKɛ n ɲannin afuɛ 8, min si nin min nin’n be yoli be sua’n nin be ti yilɛ lika’m be atɛ. Kpɛkun, be toli sua kaan kun. I sin’n, e ko trannin Gran Jɔnksiɔnun, afin be sa mian jasin bofuɛ wun lɔ dan. Min si nin min nin’n be yoli titi atin bofuɛ. Yɛ be fa be blɛ’n i wie di fie su junman. Yɛ be ta nnɛn. Be tuli be klun be boli jasin fɛ’n. Zoova kusu yrali be su. Ɔ maan, be takali asɔnun kun. Afuɛ 1948, Zuɛn 20 su’n, min si’n yoli min batɛmun. Cɛn sɔ’n nun’n, ɔ yoli sran wie mun ekun be batɛmun. Be nun wie yɛle Bili Nikɔzu nin i yi’n. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ yoli akpasua sunianfuɛ. Be wa’n yoli sɔ wie.\nE ɲannin janvuɛ kpa mun. Be nun wie yɛle Dɔn nin Elɛnin, Devu nin Zulia, yɛ Si nin Marti. Be kwlaa be ti Stili i awlofuɛ, yɛ be tu be klun be boli jasin fɛ’n. Cɛn wie’n, e nin be e koko Biblu’n nun ndɛ’n i su yalɛ. Be ajalɛ kpa’n i su yɛ n niannin ɔn. Be kleli min kɛ sran ng’ɔ tu i klun di Ɲanmiɛn junman’n, ɔ di aklunjuɛ dan.\nE KO TRANNIN KLƆ UFLƐ SU\nBe flɛ e janvuɛ kun kɛ Asti. Cɛn kun’n, ɔ seli min kɛ e ko yo atin bofuɛ Etazinin i ngua lɔ lika’n nun. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn n le afuɛ 19. Akpasua sunianfuɛ’n seli e kɛ e ko tran Ristɔnun lɔ, afin lɔ aniaan kpanngban b’a yaci jasin fɛ’n i bolɛ. Ɔ seli e kɛ sɛ sran’m be baman aɲia’m be bo bɔbɔ’n, maan e yo aɲia’m be ngba lemɔcuɛ kwlaa nun. E ɲannin e aɲia yowlɛ kun. E yoli aɲia kwlakwla. Sanngɛ, e sran nɲɔn cɛ yɛ e yia ɔ. Kɛ sran kun tinngɛ aɲia’n, kunfuɛ’n tɛ kosan’m be kwlaa be su. Sɛ ɔ fata kɛ e yi ninnge’m be nglo’n, e sran nɲɔn’n yɛ e fu cenje’n su ɔ. E leman ndɛ tiefuɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, aniaan bla kpɛnngbɛn kun wa trannin aɲia’m be bo. Kpɛkun be nga e kle be Biblu’n nun like’n, nin aniaan nga be yacili jasin bolɛ’n, be nun wie’m be ukali e su. Ɔ maan, e kacili asɔnun.\nCɛn kun’n, e nin Asti e wunnin bian kun. Ɔ kɔ Ɲanmiɛn sulɛ wafa kun nun. Yɛ ɔ kan Ɲanmiɛn ndɛ’n sin. Biblu’n nun ndɛ mma ng’ɔ boli be su’n, n siman be. I sɔ’n ti, n wunnin kɛ ɔ fata kɛ m bu like nga n lafi su’n i su akunndan kpa. N fali lemɔcuɛ kun n suannin Biblu’n nun like lele kɔnguɛ mbluniɛn’n nun naan ń wún kosan ng’ɔ usali be’n be su tɛlɛ’n. I sɔ’n yoli min ye. Afin e nin Zoova e afiɛn’n wa mantannin kpa. Ɔ maan, n kunndɛli kɛ ń wún be nga be kan Ɲanmiɛn ndɛ’n be sin’n, naan ḿ bó jasin fɛ’n ń klé be.\nW’a cɛman, akpasua sunianfuɛ’n seli min kɛ n wɔ Ɛl Dorado naan n ko uka aniaan nga be o lɔ’n. Kɛ n juli lɔ’n, n ɔli Kolorado kpɛ sunman sonja’m be su kpɛn wie’m be ja su. Be yɛ be kle sran ng’ɔ fata kɛ ɔ di sonja’n niɔn. Cɛn kun’n, kɛ e nin atin bofuɛ wie mun é kɔ́ lɔ’n, e yoli asidan Tɛkzasi lɔ. Min loto’n sacili mlɔnmlɔn. E flɛli aniaan kun naan w’a fa e w’a wɔ i awlo. Kpɛkun, ɔ fa e wɔli aɲia’n i bo. Be kan kleli aniaan mun kɛ e yoli asidan. Ɔ maan, be mannin e sika. Aniaan ng’ɔ sikeli e’n, ɔ yoli min loto’n i atɛ kotokun 12 gua su kan.\nE kwla juli Wisita lɔ. E janvuɛ kun o lɔ. Ɔ ti atin bofuɛ. E flɛ i kɛ Dɔku. Ɔ le ba nda yasua nɲɔn. Kun suan Flanki, yɛ kun suan Flansisi. E nin be e te yo janvuɛ kpa. Be le loto nvuɛn kun. Be yoli i atɛ min sa nun kotokun 12 gua su kan wie. Ɔ nin min loto nga be toli’n i gua’n ti kun sɛsɛsɛ. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, n wunnin kɛ sran ng’ɔ dun mmua fɛ i wun man Zoova maan ɔ sie i’n, Zoova mɛn i like nga i sa miɛn i wun’n. Aniaan bian Dɔku fa min kleli aniaan bla klanman kpa kun. Be flɛ i kɛ Betɛli Krani. Be flɛ i nin’n kɛ Riti. I kusu boli jasin fɛ’n juejue su Wɛlingitɔnun lɔ. Kɛ ɔ́ ɲán afuɛ 90, nn ɔ te yo atin bofuɛ. Afuɛ 1958 nun’n, n jali Betɛli. Yɛ e yoli atin bofuɛ Ɛl Dorado lɔ.\nJUNMAN NGA ANUANNZƐ’N MANNIN E’N\nE kunndɛli kɛ é nían be nga e si be e bakan nun’n be ajalɛ kpa’n su. I sɔ’n ti, e fuali kɛ é dí junman kwlaa nga Zoova i Anuannzɛ’n man e’n. Be seli e kɛ e yo ngunmin atin bofuɛ Walnɔtu Riji lɔ. Afuɛ 1962 nun’n, be flɛli e kɛ e ko di Gileadi suklu’n wie. Kɛ e tili i kɛ e nin aniaan bian Dɔn Stili é dí suklu sɔ’n i likawlɛ’n, ɔ yoli e fɛ dan. Kɛ e wieli suklu’n i di’n, be fa e nin Betɛli ɔli Kenia. Kɛ é jáso Niyɔki lɔ’n, w’a yoman e fɛ. Sanngɛ, kɛ e juli Kenia lɔ mɔ e wunnin kɛ aniaan’m be bali e atin kpalɛ alapla jranwlɛ lɔ’n, e wla’n guali ase.\nE nin Mali nin Klisi Kanaya e su bo jasin fɛ’n Kenia lɔ.\nW’a cɛman lele, Kenia lɔ tranlɛ’n nin lɔ jasin fɛ’n bolɛ’n yoli e fɛ. Be nga e dun mmua e kleli be Biblu’n nun like mɔ be suli Ɲanmiɛn’n, yɛle Klisi nin Mali Kanaya. Andɛ nin andɛ be te yo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ. Kɛ afuɛ kun sinnin’n, be seli e kɛ e wɔ Uganda. E ti nvle sɔ’n nun lɔ ngaliɛ difuɛ’m be nun klikli’n. E kleli lɔ sran kpanngban be Biblu’n nun like. Ɔ maan, be kacili e niaan Klistfuɛ. Sanngɛ, kɛ e dili afuɛ nsan nin sin’n, e sali e sin Etazinin lɔ naan é wú ba. Kɛ é jáso Niyɔki lɔ’n, ɔ yoli e ya. Sanngɛ, kɛ é jáso sran ble mɛn’n nun lɔ’n, ɔ yoli e ya trali su. E kloli sran ble mun. Yɛ e lafili su kɛ cɛn kun’n, é sá e sin lɔ.\nE ƝANNIN JUNMAN UFLƐ KUN\nE wɔli Kolorado. Lɔ yɛ min si nin min nin’n be tran ɔn. Kɛ e wuli e wa bla’n, e flɛli i kɛ Kimbɛrli. Kɛ ɔ dili anglo 17, e wuli ba kun ekun. E flɛli i kɛ Stefanin. E mma’m be lika nianlɛ’n yoli e cinnjin kpa. E tuli e klun e kleli be Ɲanmiɛn ndɛ’n. E kunndɛli kɛ é nían ajalɛ kpa nga sran wie’m be kleli e’n su. E si kɛ ba’m be kwla nian sran kpa’m be ayeliɛ’n su. Sanngɛ, e kwlá seman kɛ saan fii bé sú Zoova. Min sinma nɲɔn, bla kun nin yasua kun be yacili Zoova sulɛ. Cɛn wie lele’n, atrɛkpa’n bé fá ajalɛ kpa nga be kleli be’n su.\nE mma’m be lika nianlɛ yoli e fɛ. Yɛ e nin be e yoli ninnge wie mun titi. Kɛ e ko trannin Aspɛnin i wun koko lɛ’n, e nin be e suannin laglasi su ngowa kanlɛ naan e nin be é kán ngowa likawlɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, kɛ e nin be é kán laglasi su ngowa’n, e koko ninnge sunman be su yalɛ. Cɛn wie’n, e nin be e kɔ lika wie mun. E kpɛ ngblaliɛ. Kpɛkun kɛ e ti sin mɔ e trɔli’n i wun’n, e nin be e koko yalɛ fɛfɛ kpa. Kannzɛ be ti bakan’n, sanngɛ be usa kosan cinnjin wie mun. Be usa kɛ: “?Sɛ n yo kpɛnngbɛn’n, ngue yɛ ń yó ɔ?” “?Sran wafa benin yɛ n kunndɛ kɛ ɔ ja min ɔn?” E yoli like kwlaa nga e kwla yo’n naan e mma’m be klo Zoova. Asa ekun’n, e wlali be fanngan titi naan cɛn wie lele’n, be yo blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ naan be ja sran ng’ɔ klo i sɔ junman wie’n. Yɛ e yoli naan be wun i wlɛ kɛ maan be yo kaklaka naan b’a ja bian. E se be kpɛ sunman kɛ: “Sɛ amun nin a ɲanman afuɛ 23, nán an ja bian.”\nE niannin e si nin e nin’m be ajalɛ kpa’n su. E nin e mma mun e ɔli aɲia’m be bo, yɛ e nin be e boli jasin fɛ’n i likawlɛ titi. Wie liɛ’n, e sike blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ mun. Asa ekun’n, e kan kleli be kɛ ngaliɛ dilɛ junman’n yoli e fɛ dan. E kunndɛli kɛ cɛn wie lele’n e sran nnan’n e wɔ sran ble mɛn’n nun. E mma’m be kunndɛli kɛ e yo sɔ sakpa.\nE suli Ɲanmiɛn awlo lɔ titi. Cɛn wie’n e yi sa ng’ɔ kwla ju suklu lɔ’n i nglo. Yɛ ba’m be yo kɛ b’a wɔ jasin fɛ’n i bolɛ naan be su tɛ sran kun i kosan’m be su sa. Like suanlɛ’n i kɛ ngalɛ’n sa’n, ɔ yoli be fɛ. Kpɛkun, ɔ yoli be ye. Kɛ bé ɲín’n, cɛn wie’n be kloman kɛ e suan like. Cɛn kun’n, n fali ya. N seli be kɛ be ko la naan e su suanman like. Yɛ be tɔli sunlɛ wun ɔn. Be seli kɛ bé súan like. Ɔ maan, e wunnin i wlɛ kɛ be su klo Zoova i su like suanlɛ. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, like suanlɛ’n wa yoli be fɛ. Yɛ be kannin be klun ndɛ be kleli e. Cɛn wie’n, be kan ndɛ kun mɔ Biblu’n kan mɔ be bu i kɛ ɔ timan su’n i ndɛ. Kɛ e ti i sɔ’n, ɔ yo e ya dan. Sanngɛ, e wunnin akunndan nga be bu’n i wlɛ. Kɛ e nin be e koko i su yalɛ kpa’n, be wun kɛ Zoova i mmla’m be ti kpa dan.\nKƐ E MMA’M BE ƝINNIN’N\nBlɛ nga e fa niannin e mma’m be lika’n, ɔ sinnin e ɲrun ndɛndɛ kpa. Like nga Ɲanmiɛn i Anuannzɛ’n kle e’n ti’n, e ukali e mma mun lele be kloli Zoova. Kɛ be wieli be suklu’n di mɔ be yoli atin bofuɛ’n, ɔ yoli e fɛ dan. Be suannin ninnge wie’m be yolɛ naan b’a kwla ɲan sika. Be nin aniaan bla nɲɔn be ko trannin Klevɛlandi lɔ, afin be sa mian jasin bofuɛ wun lɔ kpa. E wla loli be. Sanngɛ, kɛ e si kɛ be ti blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman difuɛ’n, ɔ yoli e fɛ. E nin Betɛli e yoli atin bofuɛ ekun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, n yoli akpasua sunianfuɛ’n i ukafuɛ. Kpɛkun, n siesieli aɲia dandan mun wie.\nKwlaa naan e mma’m b’a wɔ Klevɛlandi’n, be ko nianniannin Betɛli ng’ɔ o Angle lɔ’n nun lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Stefanin le afuɛ 19. Ɔ wunnin gbanflɛn kun lɔ. Be flɛ i kɛ Pɔlu Nɔrtɔnun. Cɛn kun ekun’n, Kimbɛrli wunnin gbanflɛn kun m’ɔ nin i be dili junman’n. Be flɛ i kɛ Brian Lewɛlinin. Kɛ Stefanin ɲannin afuɛ 23, ɔ jali Pɔlu. Kɛ afuɛ kun sinnin’n, Kimbɛrli jali Brian. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ le afuɛ 25. E seli be kɛ sɛ be nin a ɲanman afuɛ 23, nán be ja bian. Be bian ja’n yoli e klun su.\nAfuɛ 2002 nun’n, e nin Pɔlu nin Stefanin nin Kimbɛrli nin Brian e o Betɛli ng’ɔ o Malawi lɔ’n nun.\nE mma’m be seli e kɛ e nin be nannan mun e kleli be ajalɛ kpa. I sɔ’n ti, kannzɛ sika ndɛ yo kekle be su’n, “be dun mmua fa be wun man Nyanmiɛn” maan ɔ sie be. (Matie 6:33) Afuɛ 1998, Avrili nun’n, be flɛli Pɔlu nin Stefanin naan be ko di Gileadi suklu’n. I sin’n, be fa be ɔli Malawi. Blɛ kunngba sɔ’n nun’n, be flɛli Brian nin Kimbɛrli kɛ be ko di junman Betɛli ng’ɔ o Angle lɔ’n i nun. Kpɛkun i sin’n, be fa be ɔli Betɛli ng’ɔ o Malawi lɔ’n nun. Kɛ e wun kɛ e mma’m be di Ɲanmiɛn junman’n i mlɔnmlɔn’n, i sɔ’n yo e fɛ dan.\nBE MANNIN E JUNMAN CINNJIN KUN EKUN\nAfuɛ 2001, Zanvie nun’n, Izaki Marɛ flɛli min telefɔnun nun. Min flɛlɛ sɔ’n yɛ m boli su ndɛ’n i bo bolɛ’n nun lɔ’n niɔn. Aniaan bian Marɛ ti be nga be kaci ndɛ mun aniɛn’m be nun’n, be su nianfuɛ. Ɔ seli min kɛ aniaan’m be su di junman kun naan be kwlaa nga be kaci e fluwa’m be nun ndɛ mun aniɛn’m be nun’n, be kle be like. Naan be wun ndɛ nga be klɛli i Angle nun’n i wlɛ kpa. N le afuɛ 64. Sanngɛ, be kunndɛ kɛ bé klé min like naan n kusu n ko kle aniaan sɔ mun wie. E nin Betɛli e srɛli Ɲanmiɛn. Kpɛkun, e usali e nin’m be ngwlɛlɛ afɛ. B’a yo oke. Yɛ ɔ fata kɛ e nian be lika. Sanngɛ, be nɲɔn’n be seli e kɛ e kplin su. N flɛli aniaan bian Marɛ. N seli i kɛ e sɔli junman cinnjin sɔ mɔ Anuannzɛ’n waan e di’n nun.\nI sin’n, min nin’n wunnin i wlɛ kɛ ɔ le tukpacɛ nga be flɛ i kɛ kansɛli’n. I sɔ’n ti, n seli i kɛ e su kɔman kun naan e nin min niaan bla Linda é níɛn i lika. Min nin’n w’a kplinman su. Ɔ seli kɛ: “Sɛ amun a ɔman’n, min wun su kpajaman min kaan sa.” Linda jrɛnnin i sin. Ajalɛ sɔ mɔ be fali’n, ɔ yoli e fɛ dan. Ajalɛ nga aniaan nga be o e akpasua’n su’n be fali’n, ɔ yoli e fɛ dan wie. Kɛ e juli Patɛrsɔnun lɔ’n i aliɛ m’ɔ́ cɛ́n’n, Linda flɛli e. Ɔ seli e kɛ e nin’n w’a wu. E nin’n wlali e fanngan kɛ e tu e klun e di junman uflɛ nga b’a man e’n. I sɔ yɛ e yoli ɔ.\nKɛ e tili i kɛ Betɛli ng’ɔ o Malawi lɔ’n, i nun yɛ é kó dí e junman’n, ɔ yoli e fɛ. Afin e mma mun nin be wun’m be o lɔ wie. Kɛ e ngba e ti ko yiali lɔ’n, ɔ yoli e fɛ dan. I sin’n, be fali e ɔli Zimbabue nin Zambi. Kɛ e kleli aniaan’m be like afuɛ nsan nin sin’n, e sali e sin Malawi. E ko klɛli aniaan nga be o nvle sɔ’n nun lɔ mɔ be sein nantilɛ’n ti, be kleli be ɲrɛnnɛn’n, be su ndɛ. *—An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n.\nE nin e anunman mun e su bo jasin fɛ’n.\nAfuɛ 2005 nun’n, e jasoli sran ble mɛn’n nun lɔ ekun. Ɔ yoli e ya kpa. E sali e sin Kolorado lɔ. E ko trannin e klɔ lɔ. E nin Betɛli e te yo atin bofuɛ. Afuɛ 2006 nun’n, Brian nin Kimbɛrli be wa trannin e wun koko lɛ naan bé nían be wa ba bla nɲɔn’n, Makɛnzi nin Elizabɛti, be lika. Pɔlu nin Stefanin be te o Malawi lɔ. Pɔlu o Betɛli komite’n nun. N le afuɛ kɔe 80. Kɛ n wun gbanflɛn nga e nin be dili junman likawlɛ’n, ɔ yo min fɛ dan. E niannin ajalɛ kpa nga sran wie’m be kleli e’n su. E yoli sɔ naan e mma nin e anunman’m be nian su. I sɔ’n ti, e di aklunjuɛ dan.\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 An nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n afuɛ 1956, Sɛptamblu 15, i bue 275-276 nin afuɛ 1972, Avrili 1, i bue 216-220 be nun. Be kan aniaan bla Stili nin i osufuɛ wie mɔ be yoli ngaliɛ difuɛ wie’n, be ndɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 30 Aniaan sɔ’m be nun kun suan Trofimun Nsɔnba. I wun ndɛ’n o afuɛ 2015, Avrili 15, Sasafuɛ Tranwlɛ’n blɔfuɛ nun liɛ’n, i bue 14-18 nun.


Bible Verses On The Topic: Lust -> Sins\nSannge n lie'n, nh kanh klé amun ke, swran kwlaa ng'o wun bla kun b'o bu i kunndele akunndan'n, wuun wa kunnde bla so'n.\nAlie'n ti bé klun ôwié, ye bé klun'n kusu te alie'n i di guawle, sannge Nyanmien o wa satyi liké nnyon so'n. Bé wunnen'n kusu ti'a liké bo bé fa katyi bla kunndele nin bian kunndele likéo, sannge o ti é Min'n i lie, ye é Min'n kusu ti bé wunnen so'n i lie.\nNanh bu liké nga gbanflen kônvi soe'n i akunndan, sannge a nin bé kwlaa nga sa te nu'an bé awlen'n nun bo bé bô fle é Min'n, anh mian amun nyin anh yô sa ng'o ti kpa'n, anh lafi Nyanmien su, anh klô Nyanmien nin swran, ye man amun wla gua asé.\nLiké kwlaa nga bé yô bé men'n nun'n, bé nyin b'o blô ninngé'm bé su, nin akunndan nga bé fa bu ninngé nga bé wun bé'n bé su'n, nin bé wun tule'n i kwlaa so'n i wié fi fi'an é Si'n, sannge bé ti men'n nun nzuen.\nN sé ke yiô: Anh yô sa nga Nyanmien Wawe'n klé amun'n ye an su yô'a liké nga klo swran kônvi soe'n kun.\n Sannge swran kun i lakale'n fin i bobo i kônvi'n, ye man bé leke bé nyen io. Se kônvi'n ti swran'n, wuun éh séh ke, o wunnze, o wu sa te'n. Ke sa te so'n i nyin kô ti kpa'n, i liké b'o su i su'n yele wié'n.


Be ng’ɔ fata kɛ e yi be ayɛ’n | Like suanlɛ liɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Anglais Aukan Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodgien Chokwe Chol Chopi Chuabo Créole de Maurice Créole des Seychelles Espagnol Français Garifuna Groenlandais Hmong (White) Iban Italien Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Lao Lhukonzo Lifu Lomwe Makua Maltais Mam Mapudungun Mazateco (Huautla) Mixe Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Navajo Ndau Ngabere Ngangela Nias Niue Nyaneka Nyungwe Ourdou Ouïghour (Cyrillique) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Southern Greece) Runyankore Rutooro Saramaccan Sena Sunda Tahitien Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshwa Tzeltal Umbundu Uruund Wallis Wawle Wayuunaiki\n“Maan e manman sran ng’ɔ ti bia su’n nin Bua Gbanflɛn’n, e yi be ayɛ, e yɛyɛ be, yɛ e se kɛ be ti kpli tititi.”—SA NGLO YILƐ 5:13.\nJUE: 9, 108\n?Ngue ti yɛ Zoova nin Zezi yɛ ɔ fata kɛ e manman be-ɔ?\n?Wan mun yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi be dan-ɔn? ?Yɛ ngue ti-ɔ?\n?Kɛ e bu e wiengu’m be sran’n, i su mmlusuɛ nga e ɲan be’n i wie yɛle benin?\n1. (a) ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, e yi sran wie’m be ayɛ-ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su-ɔ?\nKƐ E wun sran kun m’ɔ yoli like kpa kun’n, annzɛ m’ɔ le sa su’n, e yi i ayɛ. ?Sanngɛ, wan mun yɛ ɔ fata kɛ e yi be ayɛ-ɔ? ?Wan mun yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi be dan-ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ-ɔ? Like suanlɛ nga wá tɛ́ kosan sɔ’m be su.\n2, 3. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e manman Zoova-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Wan yɛle Bua Gbanflɛn mɔ Sa Nglo Yilɛ 5:13 kɛn i ndɛ’n? (c) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e mɛnmɛn i-ɔ?\n2 Sa Nglo Yilɛ ndɛ tre 5 i mma 13 se kɛ maan e manman “sran ng’ɔ ti bia su’n” nin “Bua Gbanflɛn’n.” “Sran ng’ɔ ti bia su’n” m’ɔ “o lɛ tititi’n,” yɛle Zoova. Like kun nga ti yɛ ɔ fata kɛ e mɛnmɛn i’n, anzi’m be kɛn i ndɛ Sa Nglo Yilɛ ndɛ tre 4 nun. Be se kɛ: “E Min Nyanmiɛn, kɛ bé yí wɔ ayɛ bé mánmán wɔ bɔ be se kɛ a kwla sa’n kwlaa yo’n i su-ɔ, afin wɔ yɛ a yili like’n kwlaa-a, a klo kɛ á yí be ti yɛ a yili be-ɔ, yɛ ɔ ti yɛ be o lɛ-ɔ.”—Sa Nglo Yilɛ 4:9-11.\n3 “Bua Gbanflɛn’n” mɔ Sa Nglo Yilɛ 5:13 kɛn i ndɛ’n, yɛle Zezi Klist. ?Ngue ti yɛ e se sɔ-ɔ? Yɛle kɛ, i nun mɔ Zezi o asiɛ’n su wa’n, be seli kɛ ɔ ti “Nyanmiɛn Bua Gbanflɛn’n bɔ wá fɛ́ i wun yí mɛn’n i ti tɛ’n.” (Zan 1:29) Asa ekun’n, Biblu’n se kɛ Zezi ti Famiɛn naan “i yɛ ɔ sie be kwlaa nga be sie sran’n nin famiɛn mun-ɔn.” (Sa Nglo Yilɛ 17:14; Rɔmfuɛ Mun 6:9) Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Zezi fɛli i wun kpɔli sran’m be ti. I lɛ’n nun’n, Zezi nin manmanlɛ fata. Afin awlanmannun’n, famiɛn fi nin a fɛmɛn i wun nin a kpɔmɛn i fuɛ’m be ti le. I sɔ’n ti, ndɛ nga be mɔ be ɲanmiɛn su lɔ’n be kan’n, maan e kan wie. Be se kɛ: “Kɛ Nyanmiɛn maan Bua Gbanflɛn bɔ be kunnin i’n ɔ kwla’n, b’ɔ mɛn i anyanbeun’n, b’ɔ maan ɔ si ngwlɛlɛ’n, b’ɔ mɛn i wunmiɛn’n, bɔ be yɛyɛ i’n, bɔ be yi i ayɛ be mɛnmɛn i’n, i kwlaa sɔ’n ti i su.”—Sa Nglo Yilɛ 5:12.\n4. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e manman Zoova nin Zezi-ɔ?\n4 Zan ndɛ tre 5 i mma 22 nin 23 se kɛ Zoova fali sran’m be jɔlɛ dilɛ’n wlɛli i Zezi sa nun. I sɔ’n ti’n, ɔ ti cinnjin kpa kɛ e manman Zezi. Sran ng’ɔ mɛnmɛn i’n, nn Zoova yɛ w’a mɛnmɛn i-ɔ. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ e manman Zezi nin i Si’n. Afin be yɛ be kwla man e anannganman nguan-ɔn.—An kanngan Jue Mun 2:11, 12 nun.\n5. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e bu sran kwlakwla sran-ɔn?\n5 Ɲanmiɛn yili sran mun kɛ “i bɔbɔ Nyanmiɛn’n sa.” (Bo Bolɛ 1:27) I sɔ’n ti’n, sran’m be kwla fɛ i nzuɛn’n. I wie yɛle kɛ, sran’m be kwla klo be wiengu nin Ɲanmiɛn, be kwla yo be wiengu ye, yɛ be kwla si aunvuɛ. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn mannin klɔ sran’n i klun akunndan. Ɔ maan, sɛ e yo sa tɛ annzɛ sa kpa’n, e wun i wlɛ. Sɛ e di nanwlɛ annzɛ e diman nanwlɛ’n, e wun i wlɛ. (Rɔmfuɛ Mun 2:14, 15) Sran sunman be klo like ng’ɔ ti yɛiin, ɔ nin like ng’ɔ ti klanman’n. Yɛ be kunndɛ kɛ be nin be wiengu’m bé trán fɔuun. I sɔ’n boman e nuan. Afin Zoova bɔbɔ klo sa nga be yo i i nuan su’n, ɔ kloman sa sukusuku’n. Wafa nga Zoova yili e’n ti’n, sran kwlakwla kwla nian like ng’ɔ yo’n su yo. I sɔ’n ti, maan e bu sran kwlakwla sran.—Jue Mun 8:6.\nNÁN E ƝIN YI SRAN TRATRA SU\n6, 7. ?Ngue yɛ sran kpanngban be yo mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yoman wie-ɔ?\n6 E si kɛ ɔ fata kɛ e bu sran kwlakwla sran. Sanngɛ, kɛ ɔ yo naan y’a yoman sɔ w’a traman su’n, ɔ ti kekle man e blɛ sunman. Yɛle kɛ sran sunman be nian Satan i nzuɛn’n su. Zoova kunndɛ kɛ e ɲin yi e wiengu mun. Sanngɛ, sran kpanngban be yo i sɔ tratra su. Be manman yasua nin bla wie mun. Yasua nin bla sɔ’m be kaci kɛ be Ɲanmiɛn sa. Be wie yɛle siefuɛ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa wie’m be kpɛnngbɛn mun, nin balɔn bofuɛ dandan mun, ɔ nin sran nga e wun be flimun’m be nun’n, nin sran wie mun ekun. Sran kpanngban be nian sran sɔ’m be ayeliɛ’n su, be wlawla be wun kɛ be sa, yɛ be nian be ninnge yolɛ wafa’n su.\n7 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, e wun i wlɛ kɛ ɔ fataman kɛ e nian klɔ sran mɔ fɔ o i nun’n i ayeliɛ’n su. Sran kunngba cɛ m’ɔ kleli e ajalɛ kpa m’ɔ fata kɛ e nian su’n, yɛle Zezi. (1 Piɛr 2:21) Asa ekun’n, e wun i wlɛ kɛ “sran’m be kwlaa be yoli sa tɛ, ɔ maan anyrunnyan nga Nyanmiɛn waan ɔ́ mán be’n, ɔ to fuannin be.” (Rɔmfuɛ Mun 3:23) I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ e manman klɔ sran. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova fá e wun ya.\n8, 9. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be bu awa i ja nunfuɛ mun-ɔn? (b) ?Blɛ benin yɛ e ɲin kwlá yiman be-ɔ?\n8 Junman nga sran wie’m be di’n ti’n, ɔ fata kɛ e bu be sran. I wie yɛle awa i ja nunfuɛ mun. Sran sɔ’m be di junman dan. Yɛ e ngba e ɲan junman nga be di’n i su ye. I wie yɛle kɛ be nian e lika. Yɛ be nian klɔ’n su naan sran tɛ wie w’a yoman e abɔlɛ. Pɔlu seli i niaan Klistfuɛ mun kɛ maan be wun i wlɛ kɛ sran sɔ’m be ti be su “kpɛnngbɛn.” Kpɛkun, ɔ kan guali su kɛ maan be nanti be mmla’m be su. Ɔ seli kɛ: “Be kalɛ kwlaa ng’ɔ o amun su’n, an tua man be. Sran nga be su lapo mɛn i’n, an su mɛn i. Sran nga amun ninnge’m be su sika ng’ɔ fata kɛ amun yi’n ɔ ti i liɛ’n, an yi mɛn i. Sran ng’ɔ [...] ti bɔ an bu i sran’n, an bu i sran.”—Rɔmfuɛ Mun 13:1, 7.\n9 E mɔ e ti Zoova i Lalofuɛ’n, e yo like kwlaa nga e kwla yo’n, naan awa i ja nunfuɛ’m be wun kɛ e ɲin yi be. Ɔ le nvle kun nin i su mmla. Ɔ maan, like nga nvle kun nun awa i ja nunfuɛ’m be kunndɛ’n, ɔ nin nvle uflɛ nun liɛ’n kwlá yoman kun. Sanngɛ i kwlaa m’ɔ yoli o, kɛ bé dí be junman’n, e ɲin yi be. Sanngɛ, sɛ be se e kɛ e yo like ng’ɔ timan Zoova liɛ’n su’n, e yoman. Afin e wun i wlɛ kɛ sɛ e ɲin yi Zoova, ɔ ti kpa tra kɛ e ɲin yi klɔ sran’n.—An kanngan 1 Piɛr 2:13-17 nun.\n10. ?Ajalɛ kpa benin yɛ laa Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be kleli e-ɔ?\n10 ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin siefuɛ mun nin be ja nunfuɛ mun e tran-ɔn? I lɛ nun’n, laa Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be kle e ajalɛ kpa. Be nun wie yɛle Zozɛfu nin Mali. Blɛ wie nun’n, Rɔmunfuɛ’m be seli kɛ maan sran’m be kwlaa be klɛ be dunman. Kɛ be seli sɔ’n, Zozɛfu nin Mali be ɔli Bɛtleɛmun be dunman klɛlɛ. Kɛ bé kɔ́’n, nn Mali i ba wulɛ w’a mantan. (Lik 2:1-5) Sran nga i ɲin yili kpɛnngbɛn mun wie’n, yɛle Pɔlu. Sran wie’m be sɛnmɛnnin i Erɔdu ja su. Kpɛkun, be fɛ i ɔli Fɛstisi m’ɔ ti Zide kpɛnngbɛn’n i ja su wie. Kɛ be juli lɔ’n, Pɔlu kɛnnin i ndɛ liɛ’n aɲinyiɛ su kleli kpɛnngbɛn sɔ mun.—Sa Nga Be Yoli’n 25:1-12; 26:1-3.\n11, 12. (a) ?Ngue ti yɛ e yiman Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be ayɛ-ɔ? (b) ?Kɛ Ɔstrali lɔ aniaan kun buli siefuɛ kun i sran’n, wafa sɛ yɛ i bo’n guali-ɔ?\n11 ?Yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n be su kpɛnngbɛn’m be li? ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu be-ɔ? E ɲin yi be kɛ nga e ɲin fa yi sran kwlakwla’n sa. Kannzɛ be kunndɛ kɛ sran’m be yi be ayɛ’n, e liɛ’n, e yiman be ayɛ wie. Afin be buman Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n i like fi. Yɛ be kle Ɲanmiɛn i su like ng’ɔ timan nanwlɛ’n. Zezi buli i blɛ su Zuifu’m be like klefuɛ mɔ be yoli sɔ’n be fɔ. Ɔ seli be kɛ be ti dunman klofuɛ, naan be kwlá ukaman be wiengu mun naan b’a si Ɲanmiɛn. (Matie 23:23, 24) Awa i ja nunfuɛ’m be liɛ’n, sɛ e yi be ayɛ’n, ɔ timan tɛ. Afin ɔ ju wie’n, be yo e ye dan.\n12 Be flɛ Ɔstrali lɔ siefuɛ kun kɛ Ainriki Glaisinɛr. I nun mɔ bé kún alɛ dan’n i nɲɔn su’n, Itilɛli i sonja’m be trɛli i. Kɛ be o alie’n nun mɔ bé kɔ́ kan be kle sran’m be ɲrɛnnɛn lɔ’n, ɔ wunnin Zoova i Lalofuɛ kun. Be flɛ i kɛ Leopɔlu. Ɔ fin Ɔstrali lɔ wie’n. Aniaan bian Leopɔlu boli jasin fɛ’n kleli i, yɛ ɔ sieli i su kpa. Kɛ alɛ’n wieli’n, Ainriki Glaisinɛr yoli Zoova i Lalofuɛ nga be o Ɔstrali lɔ’n be ye dan. Sa wie mun ekun be kle kɛ, kɛ e ɲin yi siefuɛ mun’n, be yo e ye. Atrɛkpa’n, amun wla kpɛn i sɔ sa wie su.\nBE NG’Ɔ FATA KƐ E ƝIN YI BE WIE’N\n13. (a) ?Wan mun yɛ ɔ fata e ɲin yi be kpa-ɔ? (b) ?Yɛ ngue ti-ɔ?\n13 Be ng’ɔ fata kɛ e ɲin yi be wie’n, yɛle e niaan Klistfuɛ mun. I li asɔnun kpɛnngbɛn mun, nin akpasua sunianfuɛ mun, nin Betɛli i komite’n, nin Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ mun yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi be kpa-ɔ. Afin be di junman dan. (An kanngan 1 Timote 5:17 nun.) Be kwlaa sɔ’n, be nian Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be lika. Ɔ maan, Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn mannin “be like kɛ be yo.” (Efɛzfuɛ Mun 4:8) I sɔ’n ti, sɛ be fin sɛ be fin sɛ o, yɛ sɛ be ti sɛ be ti sɛ o, ɔ fata kɛ e bu be sran. Laa Klistfuɛ’m be ɲin yili be kpɛnngbɛn mun. I sɔ wie yɛ e yo i andɛ-ɔ. Sanngɛ, sɛ e nin kpɛnngbɛn sɔ mun e o likawlɛ’n, nán e bu be kɛ be ti kpa tra sran onga mun. Kpɛnngbɛn sɔ’m be di junman dan, yɛ be ti wun ase kanfuɛ. I sɔ’n ti, maan e ɲin yi be.—An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:24, ɔ nin Sa Nglo Yilɛ 19:10 be nun.\n14, 15. ?Ngbaciɛ benin yɛ ɔ o e asɔnun kpɛnngbɛn mun, nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa sunman be su kpɛnngbɛn’m be afiɛn-ɔn?\n14 E kpɛnngbɛn’m be ti wun ase kanfuɛ, be kunndɛman dunman. Be timan kɛ e blɛ su Ɲanmiɛn sulɛ wafa sunman be su kpɛnngbɛn mun sa. Yɛ be timan kɛ Zezi blɛ su Zuifu’m be kpɛnngbɛn mun sa wie. Kɛ Zezi kán i blɛ su kpɛnngbɛn sɔ’m be ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Kɛ bé dí like nzra nun’n, be klo sran dandan’m be tranwlɛ’n nun tranlɛ, be klo Nyanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua nun bia kpakpa’m be su tranlɛ. Be klo kɛ sran’m be yo be like nzra nun.”—Matie 23:6, 7.\nKɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti wun ase kanfuɛ mɔ be nanti afɔtuɛ mɔ Zezi mannin’n su’n, aniaan’m be klo be sa yɛ be ɲin yi be.\n15 Asɔnun kpɛnngbɛn’m be nanti afɔtuɛ kun mɔ Zezi mannin’n su. Ɔ seli kɛ: “Amun liɛ’n, nán an yo amun wun kɛ be flɛ amun Nannan, afin amun su kpɛn b’ɔ ti amun like klefuɛ’n ti kunngba cɛ, yɛ amun kwlaa an ti niaan. Nán an flɛ klɔ sran fi amun si, afin amun Si’n ti kunngba cɛ, i yɛ ɔ o nyanmiɛn su lɔ nin-ɔn. Nán an yo amun wun kɛ be flɛ amun sran’m be su kpɛn, afin amun su kpɛn’n ti kunngba cɛ, yɛlɛ Krist. Sran ng’ɔ ti dan tra amun kwlaa’n, maan ɔ su i wiengu mun. Sran ng’ɔ yo i wun dandan’n, Nyanmiɛn wá gúɛ i nyin ase, sanngɛ sran ng’ɔ tu-mɛn i wun’n, Nyanmiɛn maan ɔ́ nyán nyrun.” (Matie 23:8-12) Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti wun ase kanfuɛ mɔ be nanti afɔtuɛ sɔ mɔ Zezi mannin’n su’n, aniaan’m be klo be sa yɛ be ɲin yi be.\nKɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be ti wun ase kanfuɛ’n, be niaan Klistfuɛ’m be klo be sa. Kpɛkun, be ɲin yi be. (An nian ndɛ kpɔlɛ 13-15 be nun.)\n16. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi e wiengu mun kɛ nga Zoova kunndɛ’n sa titi-ɔ?\n16 Kɛ ɔ yo naan e ɲin yi e wiengu mun kɛ ɔ nin i fata’n sa’n, wie liɛ’n, ɔ timan pɔpɔ. Ɔ yoli Klistfuɛ klikli’m be sɔ wie. (Sa Nga Be Yoli’n 10:22-26; 3 Zan 9, 10) Sanngɛ, be miannin be ɲin be yoli sɔ. Sɛ e ɲin yi e wiengu mun kɛ nga Zoova kunndɛ’n sa’n, e liɛ yó ye dan.\nE WIENGU’M BE SRAN BULƐ’N TI KPA DAN\n17. ?Kɛ e ɲin yi siefuɛ mun mɔ e bu be sran’n, wafa nga i bo’n gua klanman’n i wie yɛle benin?\n17 Kɛ e ɲin yi siefuɛ mun mɔ e bu be sran’n, be wun kɛ jasin fɛ’n mɔ e bo’n ti like kpa. Ɔ maan wie liɛ’n, be tanndanman e ɲrun. I sa sɔ juli Alemaɲin lɔ w’a cɛ kan. Ɔ juli aniaan bla kun mɔ be flɛ i kɛ Bɛrziti’n, i wa bla’n be suklu lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn be su yaci suklu ba’m be nun. Aniaan bla Bɛrziti ɔli i wa’n i suklu lɔ wie. Suklu klefuɛ’m be seli aniaan bla’n kɛ, kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be mma’m be kɔ be suklu’n nun titi’n, ɔ yo be fɛ. Afin be nzuɛn’n ti kpa. Aniaan bla’n kusu seli be kɛ: “E kle e mma mun kɛ be nanti Ɲanmiɛn mmla’n su. Mmla sɔ’n i wie yɛle kɛ maan be ɲin yi sran. Sran sɔ’m be wie yɛle suklu klefuɛ mun.” Suklu klefuɛ kun seli kɛ sɛ suklu ba’m be ngba be ti kɛ Zoova i Lalofuɛ’m be mma mun sa’n, nn suklu klelɛ’n yó pɔpɔ. Kɛ sa sɔ’n juli m’ɔ cɛli kan’n, suklu klefuɛ sɔ’m be nun kun bali e aɲia’m be bo.\n18, 19. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa-ɔ?\n18 Biblu’n kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e kle kɛ e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun’n. (An kanngan Ebre Mun 13:7, 17 nun.) I wie yɛle kɛ, maan e yo be mo junman dan mɔ be di’n ti. Kɛ e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun’n, be di be junman’n aklunjuɛ su. Biblu’n se ekun kɛ wafa nga be lafi Ɲanmiɛn su’n, maan e lafi i su sɔ wie. W’a seman kɛ e wlawla e wun kɛ be sa, annzɛ e ijɔ kɛ be sa, annzɛ e kle like kɛ be sa. Sɛ e yo sɔ’n, e su kleman kɛ e ti Klistfuɛ. Sanngɛ, é klé kɛ e ti klɔ sran sufuɛ. Yɛ maan ɔ kpɛn e klun titi kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be fɔn wie.\n19 Maan e ɲin yi asɔnun kpɛnngbɛn mun kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa. Sɛ e yo sɔ’n, bé yó wun ase kanfuɛ titi. Be su bumɛn i kɛ be ti kpa tra be wiengu mun. Yɛ be su bumɛn i kɛ be ninnge liɛ nga be yo’n, i kwlaa ti kpa.\n20. ?Ngue ti yɛ kɛ e ɲin yi sran’n, ɔ ti kpa man e bɔbɔ-ɔ?\n20 Kɛ e ɲin yi sran’n, i sɔ’n ti kpa man e bɔbɔ wie. Yɛle kɛ e buman e ngunmin e wun akunndan. Kpɛkun, sɛ e wiengu’m be yi e ayɛ’n, e tuman e wun. Asa ekun’n, sɛ aniaan wie mɔ e ɲin yi i’n yo sa tɛ wie’n, e sa sin su bubuman e. Sanngɛ, e nin e niaan mun e bo yó kun é sú Zoova titi. Sɛ sran kun lafi Zoova su annzɛ ɔ lafimɛn i su o, Zoova i sufuɛ’m be ɲin yimɛn i tratraman su.\n21. ?Ngue ti yɛ aɲinyiɛ’n ti kpa dan-ɔn?\n21 Like nga ti yɛ aɲinyiɛ’n ti kpa dan’n, yɛle kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ aɲinyiɛfuɛ’m be wun. I sɔ’n ti, maan e yo like kwlaa nga Ɲanmiɛn se e kɛ e yo’n. Yɛ maan e nin i e nanti klanman titi. I liɛ’n, kɛ Satan tɔ́n e suɛn’n, ɔ kwla tɛ i su. (Nyanndra Mun 27:11) Kɛ be se kɛ maan be ɲin yi sran kɛ ng’ɔ nin i fata’n sa’n, sran sunman be wunmɛn i wlɛ kpa. Sanngɛ e liɛ’n, Zoova maan e wun i wlɛ. I sɔ’n ti, é lɛ́ i ase.\nWafa nga e kle kɛ e bu asɔnun kpɛnngbɛn’m be sran’n, yɛle kɛ e yo be mo junman dan mɔ be di’n ti. Kpɛkun, e fa like nga be kle e’n su. Ɔ fataman kɛ e manman klɔ sran. Zoova nin Zezi be ngunmin cɛ, yɛ ɔ fata kɛ e manman be-ɔ.\nTiti’n, sran’m be nian junman nga sran kun di’n, annzɛ be niɛn i afuɛ’n, annzɛ i finwlɛ’n, naan b’a bu i sran. Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, ɔ cɛman naan y’a yo sɔ wie. Yɛle kɛ sran nga be yoli i batɛmun w’a cɛ kpa’n, annzɛ be mɛn i junman asɔnun’n nun’n, annzɛ ɔ si jasin fɛ’n i bo yɛ ɔ si like kle’n, yɛ é bú i sran-ɔn. Ɔ fataman kɛ e yo sɔ asɔnun’n nun.


Like nga Ɲanmiɛn fa cɛli e’n—?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti kpa dan-ɔn?\n?Ngue ti yɛ kɛ be cɛ e like’n, wie liɛ’n, e bu i like dan-ɔn? E bu like nnan be akunndan ti-ɔ: (1) Sran ng’ɔ cɛli e like’n. (2) Like nga ti yɛ ɔ cɛli e like’n. (3) Wafa ng’ɔ tuli i klun cɛli e like’n. (4) Wafa nga like sɔ’n yo e ye’n. Sɛ e bu like nnan sɔ’m be akunndan’n, é wún kɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn maan Zezi fɛli i wun yili’n, ɔ leman wunsu.\n?WAN YƐ Ɔ CƐLI E LIKE’N NIƆN?\nTiti’n, kɛ sran dan kun annzɛ sran nga e ɲin yi i kpa’n, ɔ cɛ e like’n, e bu i like kpa dan. Wie liɛ’n, like nga be fa cɛ e’n, i gua w’a cɛnman. Sanngɛ, e fa yo e awlɛn su like. Afin, e awlofuɛ annzɛ e janvuɛ kpa kun yɛ ɔ fa cɛli e-ɔ. I wie yɛle like nga Risɛli fa cɛli Zɔdanin mɔ e kɛnnin i ndɛ, ndɛ akpasua klikli’n nun’n. ?Yɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n nin? ?E bu i like dan?\nBiblu’n se kɛ Ɲanmiɛn “sunmɛnnin i Wa kunngba’n mɛn’n nun naan e nyan nguan.” (1 Zan 4:9) Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yɛ ɔ cɛli e like sɔ’n ti’n, like sɔ’n leman wunsu. Sran fi leman ɲrun traman Ɲanmiɛn. Kɛ Jue tofuɛ kun kán Ɲanmiɛn i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Wɔ bɔ ɔ dunman’n yɛlɛ Anannganman’n, ɔ kunngba cɛ yɛ like fi nunman ɔ sin asiɛ wunmuan’n su-ɔ.” (Jue Mun 83:19) Sran ng’ɔ le ɲrun tra Ɲanmiɛn m’ɔ kwla cɛ e like’n, ɔ nunman lɛ.\nAsa ekun’n, Ɲanmiɛn “ti e Si.” (Ezai 63:16) Afin i yɛ ɔ mannin e nguan-ɔn. Kpɛkun, ɔ nian e lika kɛ siɛ kpa’m be nian be mma’m be lika’n sa. Kɛ Ɲanmiɛn kán Efraimun nvle’n i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Efraim ti min wa kun bɔ n klo i. Min mma’m be nun’n, i yɛ n klo i dan-an. [...] N klo i kekleke. I ti saan ń sí i aunnvuɛ.” (Zeremi 31:20) Ɲanmiɛn bu be nga be su i andɛ’n, be wun akunndan sɔ wie. Ɲanmiɛn Kpli yɛ ɔ yili e-ɔ. Ɔ ti e Si, yɛ ɔ ti e Janvuɛ wie. I sɔ’n ti, like kwlaa ng’ɔ fa cɛ e’n, e bu i like kpa dan.\n?NGUE TI YƐ Ɔ CƐLI E LIKE SƆ’N NIƆN?\nTiti’n, kɛ sran kun cɛ e like’n, e bu i like dan. Sran sɔ’n i klun ufue’n ti, ɔ kunndɛman kɛ e yi e mɛn i.\nƝanmiɛn klo e. I sɔ’n ti yɛ ɔ fɛli i Wa’n mannin-ɔn. Biblu’n se kɛ: ‘An nian kɛ klolɛ nga Ɲanmiɛn fa klo ye’n i ɲin fiteli dan-an: ɔ sunmɛnnin i Wa kunngba’n mɛn’n nun.’ ?Ngue ti Ɲanmiɛn yoli sɔ-ɔ? Ɔ yoli sɔ “naan e nyan nguan.” (1 Zan 4:9) Nán kɛ Ɲanmiɛn miannin ti yɛ ɔ yoli sɔ-ɔ. Afin, Biblu’n se kɛ ‘Klist Zezi deli’ e, Ɲanmiɛn ‘i klun-ufue dan’n ti.’—Rɔmfuɛ Mun 3:24.\n?Ngue ti yɛ like nga Ɲanmiɛn fa cɛli e’n, ɔ kle kɛ ɔ ti klun ufuefuɛ dan-ɔn? Biblu’n se kɛ: “Nyanmiɛn kle ye kɛ ɔ klo e, afin kɛ e ti sa tɛ yofuɛ’n, e ti ɔ maan Krist wuli.” (Rɔmfuɛ Mun 5:8) Ɲanmiɛn wunnin kɛ e ti sa tɛ yofuɛ, naan e kwlá yoman like fi. Asa ekun’n, e nin delɛ fataman. Sanngɛ, klolɛ m’ɔ klo e’n ti’n, w’a sisimɛn i bo. Ɔ deli e. Sa sɔ mɔ Ɲanmiɛn yoli’n, e kwlá tuɛmɛn i kalɛ. Like nga Ɲanmiɛn fa cɛli e’n, ɔ kle kɛ ɔ klo e dan.\nWAFA NG’Ɔ TULI I KLUN FA CƐLI E’N\nKɛ sran kun tu i klun cɛ e like’n, e bu i like dan. I li kɛ e wun kɛ like sɔ’n ti sran’n i cinnjin kpa, sanngɛ ɔ fa cɛ e’n, yɛ e bu i like kpa dan-ɔn.\nƝanmiɛn ‘fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin.’ (Zan 3:16) Sran nga Ɲanmiɛn klo i tra Zezi m’ɔ kwla fɛ i man’n, ɔ nunman lɛ. Kɛ Ɲanmiɛn yí nglo nin asiɛ’n, nn Zezi wo i wun lɛ i sa o junman’n su. Ɔ maan, Ɲanmiɛn “klun jɔ klanman.” (Nyanndra Mun 8:30) Zezi ti Ɲanmiɛn “i anwlɛn su Ba’n.” Yɛ “ɔ fa Nyanmiɛn bɔ be wun-mɛn i’n.” (Kolɔsfuɛ Mun 1:13-15) Sran nɲɔn be afiɛn nin a mantanman kɛ Ɲanmiɛn nin Zezi be liɛ’n sa le.\nƆ nin i sɔ ngba’n, Ɲanmiɛn ‘w’a sie-mɛn i sa i Wa’n su.’ (Rɔmfuɛ Mun 8:32) E dunman nun ti’n, ɔ fɛli i awlɛn su sran’n mannin. I sɔ’n w’a yoman pɔpɔ i sa nun.\nLIKE SƆ’N YO E YE DAN\nKɛ be cɛ e like mɔ like sɔ’n yo e ye’n, e bu i like kpa dan. Wienun-ɔn, y’a tɔ tukpacɛ. Kpɛkun, e kwlá toman ayre ng’ɔ kwla yo e juejue’n. Afin, i gua’n cɛnnin dan. Kpɛkun, sran kun w’a to ayre sɔ’n w’a man e. Nanwlɛ, é yó sran sɔ’n i mo. Afin, w’a yo e ye dan.\n‘Kɛ Adam ti sran’m be kwlaa be wu’n, i kunngba’n, Klist ti Ɲanmiɛn maan sran’m be kwlaa bé ɲán nguan ekun.’ (1 Korɛntfuɛ Mun 15:22) E kwlakwla e ‘wu.’ Afin, e ti Adam i mma mun. E kwlá seman kɛ e tɔman tukpacɛ, annzɛ e wuman. Asa ekun’n, e ngunmin e nin Ɲanmiɛn e kwlá siesieman e afiɛn naan ɔ bu e sran kpa. E ti klɔ sran, yɛ e kwlá yoman naan e nin e wiengu mun y’a ‘nyan nguan.’ Biblu’n se kɛ: “Sran kun sa de i niaan uflɛ-ɔ, ɔ yoman ye. Sran fi kusu kwlá manman Nyanmiɛn i sika kɛ ɔ́ fá tó i bɔbɔ i ti. [...] Be kwlá nyɛnmɛn i nuan sika naan b’a to.” (Jue Mun 49:8, 9) Nanwlɛ, ɔ fata kɛ be de e. Afin, e kwlá deman e wun.\nKlolɛ mɔ Zoova klo e’n ti’n, sɛ é kwlá sé’n, ɔ toli “ayre” mannin e. Yɛle kɛ, ɔ fali Zezi mannin naan e “nyan nguan.” ?Ngue ti yɛ kɛ ɔ fali Zezi mannin’n ti’n, e kwla ɲan nguan-ɔn? Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn “i Wa Jésus i mmoja’n maan e wun sa tɛ kwlaa wíe.” Sɛ e lafi tɛ nga Zezi fɛli i wun yili’n su’n, Ɲanmiɛn yáci sa tɛ nga e yo’n cɛ́ e. Yɛ é kwlá ɲán anannganman nguan. (1 Zan 1:7; 5:13) ?Be nga be wuli’n be liɛ’n yó sɛ? Biblu’n se kɛ: “Kɛ bɔ sran kun ti yɛ wie’n bali’n, sran kun [Zezi] kusu ti yɛ sɛ sran wu-ɔ ɔ́ cɛ́n-ɔn.”—1 Korɛntfuɛ Mun 15:21. *\nƝanmiɛn i klun ufue dan’n ti, Zezi fɛli i wun yili e ti tɛ. Sran ng’ɔ le ɲrun tra Ɲanmiɛn m’ɔ kwla man e like klun ufue su sɔ’n, ɔ nunman lɛ. Yɛ sran uflɛ fi kwlá tumɛn i klun cɛman e like kɛ nga Ɲanmiɛn Zoova fa yoli’n sa. Asa ekun’n, tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n i su ye nga e ɲɛn i’n, ɔ cɛnnin. Yɛle kɛ, cɛn wie lele e su yoman sa tɛ kun. Yɛ e su wuman kun. Nanwlɛ, like nga Zoova cɛli e’n, ɔ leman wunsu.\n^ ndɛ kpɔlɛ 19 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí sran cɛnlɛ’n i su ndɛ ekun’n, nian fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? i ndɛ tre 7 nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili-ɔ. A kwla ko fɛ i ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/bci su.\n?Kɛ be se kɛ “Nyanmiɛn yɛ ɔ ti sran klofuɛ” kpa’n, i bo yɛle benin?


Zozɛfu nin Mari fa Zezi kɔ Ɲanmiɛn sua nun | Wafa nga Zezi nantili’n\nBE WLALI ZEZI I KLƐN, I SIN BE FƐ I ƆLI ƝANMIƐN I SUA’N NUN LƆ\nZozɛfu nin Mari b’a saman be sin Nazarɛti lɔ kun. Be kali Bɛtleɛmun lɛ. Kɛ Zezi ɲannin cɛn ba mɔcuɛ’n, be wlɛli i klɛn kɛ nga Mmla nga Ɲanmiɛn fa mannin Izraɛlifuɛ mun’n fa kan’n sa. (Saun Yolɛ 12:2, 3) Titi’n, kɛ be wu ba yasua’n, i cɛn ba mɔcuɛ’n su yɛ be tɔn i dunman-ɔn. Ɔ maan Zozɛfu nin Mari be tɔnnin be wa yasua’n i dunman Zezi, kɛ nga anzi Gabliɛli seli be kɛ be yo’n sa.\nAnglo kun w’a sin w’a tra. Siɛn’n, Zezi w’a ɲan cɛn ba ablanan (40). I si nin i nin be su fɛ i kɔ lika kun. ?Nin yɛ be su fɛ i be kɔ-ɔ? Be su fɛ i be kɔ Zerizalɛmun, Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Lika sɔ’n nin be tranwlɛ’n nunman mmua ngboko. Moizi Mmla’n se kɛ sɛ be wu ba yasua kun naan ɔ di cɛn ba ablanan (40), ɔ fata kɛ ba sɔ’n i nin’n wɔ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ naan ɔ ko yi be wun fiɛn kplolɛ’n i su tɛ.—Saun Yolɛ 12:4-8.\nMari yoli i sɔ liɛ’n. Ɔ fali anunman kanngan nɲɔn ko mannin. I sɔ’n kle kɛ Zozɛfu nin Mari be ti yalɛfuɛ. Afin Moizi Mmla’n waan bua kun nin anunman kun yɛ ɔ fata kɛ be man-ɔn. Sanngɛ sɛ niɛn’n leman sika’n, okunmomo nɲɔn annzɛ ablioso nɲɔn yɛ ɔ fata kɛ ɔ man-ɔn. I sɔ yɛ Mari yoli-ɔ.\n“BE SANWUN YOLƐ CƐN’N [...] Ɔ JULI.”\nKɛ Izraɛli bla kun ko wu ba’n, nn fiɛn w’a kɛn i. Ɔ maan kɛ blɛ wie ju’n, ɔ fata kɛ ɔ yi tɛ nga be yrɛ i nnɛn kɔlikɔli’n ɔ fa kplo i wun fiɛn’n. I sɔ mɔ sran’m be yo’n, ɔ kpɛn be wla kɛ fɔ o ba nga b’a wu i’n i nun. Zezi liɛ’n, fɔ nunmɛn i nun. Ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo. (Liki 1:35) Sanngɛ Mari nin Zozɛfu be “fɛli i ɔli” Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ naan bé kó yó be bɔbɔ ‘be wun sanwun’ kɛ Moizi Mmla’n waan be fa yo’n sa. —Liki 2:22.\nKɛ Zozɛfu nin Mari be o Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ’n, bian kpɛnngbɛn kun wunngeli be wun lɛ. Be flɛ i kɛ Simeɔn. Ɲanmiɛn seli i kɛ ɔ́ dún mmua wún Zoova i Klisi’n annzɛ Mesi’n ka naan w’a wu. Cɛn sɔ’n nun’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ suli Simeɔn bo kɛ ɔ wɔ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ-ɔ. Kɛ ɔ ɔli’n, ɔ toli Zozɛfu nin Mari nin be wa’n, kpɛkun ɔ fali ba’n i sa su.\nKɛ Simeɔn fali Zezi i sa su’n, ɔ lali Ɲanmiɛn ase. Ɔ seli kɛ: “Ɲanmiɛn, wɔ mɔ a o like kwlaa ti su’n, man ɔ sufuɛ’n i atin siɛn’n, maan ɔ wɔ i kɔwlɛ fɔun, kɛ nga a fa kannin’n sa. Afin min ɲinma w’a wun ɔ sran ng’ɔ́ dé sran mun’n. Wɔ yɛ a mannin sran sɔ’n niɔn, naan sran’m be kwlaa be wun i. Ɔ ti kɛ kannin sa. I kpajalɛ’n wá yí like ng’ɔ kata be nga be timan Zuifu’n be ɲrun’n. Kpɛkun ɔ́ káci aɲrunɲan like Izraɛli m’ɔ ti ɔ nvle’n i ɲrun.”—Liki 2:29-32.\nKɛ Zozɛfu nin Mari be tili ndɛ sɔ’n, ɔ boli be nuan. Simeɔn yrɛli i nuan mannin be, kpɛkun ɔ seli Mari kɛ i wa’n ti’n “sran wie’m bé tɔ́, yɛ wie’m bé jáso.” Ɔ seli Mari ekun kɛ i awlabɔɛ’n yó kɛ tokofi tɛnndɛn kun mɔ bé wá fá wɔ́ i’n sa.—Liki 2:34.\nCɛn sɔ’n nun’n, bla kun bali lɛ wie. Bla sɔ’n yɛle Anin. Ɔ le afuɛ ablaɔcuɛ-nin-nnan (84), yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ. Ɔ tuman Ɲanmiɛn i sua’n nun. Ɔ wunngeli Zozɛfu nin Mari nin Zezi be wun lɛ. Ɔ lali Ɲanmiɛn ase, kpɛkun ɔ kannin Zezi i ndɛ kleli be kwlaa nga be o lɛ’n.\nNanwlɛ, sa nga be juli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ cɛn sɔ’n nun’n, be yoli Zozɛfu nin Mari be fɛ dan! Afin sa sɔ’m be kleli weiin kɛ be wa’n yɛ ɔ ti Sran mɔ Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ bá’n niɔn.\n?Izraɛli lɔ’n, blɛ benin nun yɛ be tɔn ba yasua kun i dunman-ɔn?\n?Kɛ ba yasua kun ko ɲan cɛn ba 40, ngue yɛ ɔ fata kɛ i nin’n yo-ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ kle kɛ Mari ti yalɛfuɛ-ɔ?\n?Wan mun yɛ Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, be wunnin kɛ Zezi yɛ ɔ ti sran mɔ be seli kɛ ɔ́ bá’n niɔn? ?Ngue yɛ be yoli fa kleli sɔ-ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Aarɔn i kpɔnman’n bo nɲrɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nAN NIAN kpɔnman nga, w’a fɛfɛ, w’a bo nɲrɛ yɛ w’a su mma. Aarɔn i kpɔnman’n niɔn. I fɛfɛlɛ’n nin i nɲrɛ bolɛ’n, nin i sulɛ’n, ɔ yoli kɔnguɛ kunngba’n nun! ?Ngue ti yɛ abonuan sa sɔ’n yoli ɔ?\nIzraɛlifuɛ’m be wlannin aawlɛ flɛnnɛn nun i osu w’a cɛ kan. Wie’m be kloman kɛ Moizi yo be su kpɛnngbɛn, naan Aarɔn kusu yo be Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn. Kɔre, Datan, Abiramu ɔ nin Izraɛlifuɛ’m be nun sran ya nɲɔn nin ablenun (250) mɔ be ti awlobo kpɛnngbɛn’n, be jrannin be nga be jasoli Moizi nin Aarɔn be wun’n, be sin. Be wa sin yiali Moizi naan b’a se i kɛ: “?Ɔ yo sɛ ti yɛ amun bu amun wun kɛ amun kpa tra Anannganman i sran’m be kwlaa’n niɔn?”\nMoizi seli Kɔre nin be nga be su i su’n be kɛ: ‘Ainman nglɛmun amun fa ansan nin sɛnmlɛn guawlɛ ninnge mun, amun gua be nun sɛnmlɛn naan amun fa be sie Zoova i suwlɛ sua’n i ɲrun. Kpɛkun é wá wún sran nga Zoova kpɛli i’n, m’ɔ ti i liɛ klonglo’n.’\nKɛ aliɛ cɛnnin’n, Kɔre nin sran 250, ɔ nin nzrafuɛ wie mɔ be jin be sin’n, be ko jrannin Ɲanmiɛn suwlɛ sua’n i ɲrun lɛ. Zoova fali be wun ya dan kpa. Naan w’a se kɛ: ‘Amun cuɛn amun wun amun wɔ sran tɛtɛ nga’m be tannin sua liɛ’n i wun mmua.’ Moizi kan guali su kɛ: ‘Nán amun kan be sa nun like fi. Yɛ nvlefuɛ’m be jasoli kan Kɔre nin Datan, ɔ nin Abiramu be tran lɛ’n niɔn.’\nI sin’n, Moizi seli kɛ: ‘Amún wá wún sran nga Zoova sunmɛnnin i’n. Kpɛkuun asiɛ’n wá kpáci ɔ mɛn sran tɛtɛ nga mun.’\nKɛ Moizi i nuan’n tɔli cɛ’n, kpɛkun kplalala, asiɛ’n nun w’a kpaci be bo. Ɔ mɛnnin Kɔre i tannin sua’n, ɔ nin Datan nin Abiramu be minniɛn liɛ mun ɔ nin be bo ninnge kwlaa. Kɛ asiɛ’n mɛ́n be mɔ Izraɛlifuɛ nga be mantan be wun koko lɛ’n be tili be kpanlɛ’n, srɛ wa kunnin be dan kpa. Naan b’a se kɛ: ‘E wanndi, nán maan asiɛ’n mɛn e wie.’\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n nn Kɔre nin i sran 250 be jin Ɲanmiɛn suwlɛ sua’n i ɲrun lɛ. Zoova yoli maan sin taaman kun fin i wun lɔ, ɔ wa jrali sran sɔ’m be su yrali be kɔlikɔli. I sin’n, Zoova seli Aarɔn i wa Eleazali kɛ ɔ yiyi be nga be wuli’n be sɛnmlɛn guawlɛ ninnge mun, naan ɔ fa yo like paplaapla mun naan be fa kata i tɛ yiwlɛ lika’n i wun. I sɔ like nga be fa kɛtɛ i tɛ yiwlɛ’n i wun’n, ɔ kpɛn Izraɛlifuɛ’m be wla kɛ sran nga ɔ timan Aarɔn i osu nun sran’n, ɔ leman atin yraman ansan Zoova i ɲrun.\nSanngɛ Zoova waan saan ɔ́ yí i nglo weiin klé be kɛ Aarɔn nin i osu’n nun sran mun yɛ be kwla di i ɲrun junman ɔn. I ti’n, ɔ seli Moizi kɛ: ‘Se Izraɛlifuɛ mun maan akpasua su kpɛnngbɛn’m be man ɔ kpɔnman kunngun be tinuntinun. Levi akpasua’n i kpɔnman liɛ’n, Aarɔn i dunman yɛ fa klɛ su ɔ. Yɛ fa kpɔnman sɔ mun sie be kan n yi min wun nglo n kle amun lɛ’n nun’n. Sie be min alaka mɔ mmla blu’n wo nun’n i ɲrun lɛ tannin sua’n nun lɔ. Sran nga ń fɛ́ i’n, yɛle sran nga i kpɔnman liɛ’n ɔ fɛfɛ’n.’\nKɛ aliɛ’n cɛnnin mɔ Moizi wluli tannin sua’n nun lɔ’n, ɔ́ nían ɔn, Aarɔn i kpɔnman’n w’a fɛfɛ w’a bo nɲrɛ, w’a su mma! ?Siɛn’n, amun si sa nga ti yɛ Zoova yoli mɔ Aarɔn i kpɔnman liɛ’n boli nɲrɛ sɔ’n?\nKalɛ 16:1-35; 17:1-26; 26:10.\n?Wan mun yɛ be jasoli Moizi nin Aarɔn be ninnge siesielɛ’n wun’n niɔn? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ be kan kleli Moizi ɔ?\n?Ngue ndɛ yɛ Moizi kan kleli Kɔre nin i sufuɛ ya nɲɔn ablenun (250) mun ɔn?\n?Moizi seli nvlefuɛ’m be sɛ? ?Yɛ kɛ i nuan tɔli cɛ’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Ngue sa yɛ ɔ juli Kɔre nin i sufuɛ ya nɲɔn ablenun’n (250) be su ɔ?\n?Ngue yɛ Aarɔn i wa Eleazar fali be nga be wuli’n be sɛnmlɛn guawlɛ ninnge mun yoli ɔ, yɛ ngue ti ɔ?\n?Ngue ti yɛ Zoova yoli mɔ Aarɔn i kpɔnman’n boli nɲrɛ ɔ (an nian desɛn’n su)?\nKanngan Kalɛ 16:1-17:1-14 nun.\n?Ngue yɛ Kɔre nin i sufuɛ’m be yoli ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n ti Zoova i ninnge nga ɔ siesieli’n be wun jasolɛ ɔ? (Kal. 16:9, 10, 18; Sau. 10:1, 2; Nya. 11:2)\n?Angunndan tɛ benin yɛ Kɔre nin sran “kaklaakla nin awlobo kpɛnngbɛn” ya nɲɔn ablenun’n (250), be buli ɔ? (Kal. 16:1-3; Nya. 15:33; Eza. 49:7)\nKanngan Kalɛ 17:16-26 yɛ 26:10 nun.\n?Ngue yɛ Aarɔn i kpɔnman nga ɔ fɛfɛli boli nɲrɛ’n, ɔ kle ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ Zoova seli kɛ be fa sie i alaka’n nun ɔn? (Kal. 17:20, 23, 25)\n?Ngue ajalɛ cinnjin yɛ e kwla suɛn i Aarɔn i kpɔnman nga ɔ fɛfɛli boli nɲrɛ lɛ’n i su ɔ? (Kal. 17:25; Yol. 20:28; Fil. 2:14; Ebr. 13:17)


Talan mun (Matie 25:14-30) | Wafa nga Zezi nantili’n\nZEZI KANNIN TALAN’M BE SU NDƐ ƝANNDRA NUN\nZezi nin i akoto nnan’n be te o Olivie oka’n su lɔ. Ɔ kannin minin’m be ndɛ ɲanndra nun kleli be Zeriko lɔ. Ɔ seli be sɔ i osu nin-a cɛman. Ɔ kannin ndɛ sɔ’n naan be wun i wlɛ kɛ ɔ su diman famiɛn be ja nun lɛ. Siɛn’n, ɔ su wa kan ndɛ uflɛ ekun ɲanndra nun kle be. Ndɛ sɔ’n nin minin’m be ndɛ’n be fa be wun. Ndɛ sɔ’n úka be wie naan b’a wun nzɔliɛ ng’ɔ kle kɛ ɔ o lɛ’n, naan mɛn’n i awieliɛ’n w’a ju’n i wlɛ. Asa ekun’n, ndɛ sɔ’n klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ ɔ fata kɛ be di junman ng’ɔ mannin be’n i juejue su.\nZezi seli kɛ: “Be kwla fa Famiɛn diwlɛ sɔ’n be sunnzun bian kun m’ɔ su wa tu ajalɛ kɔ́ nvle uflɛ nun’n. Ka naan w’a wɔ’n, ɔ flɛli i junman difuɛ mun, naan w’a fɛ i ninnge mun w’a wla be sa nun.” (Matie 25:14) Zezi i akoto’m be wunnin i wlɛ kɛ “bian” ng’ɔ su kɛn i ndɛ’n, yɛle i bɔbɔ Zezi. Afin laa’n, ɔ fɛli i wun sunnzunnin bian kun m’ɔ ɔli mɛn kun m’ɔ o mmuammua kpa’n i nun ‘naan be ko sie i famiɛn’n.’—Liki 19:12.\nKwlaa naan bian’n w’a tu ajalɛ w’a ɔ nvle uflɛ nun’n, ɔ fɛli i ninnge kpakpa mun wlɛli i junman difuɛ’m be sa nun. I wafa kunngba’n, Zezi fali afuɛ nsan nin sin dili Ɲanmiɛn junman’n asiɛ’n su wa. Yɛle kɛ ɔ boli Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n, kpɛkun ɔ kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun wafa ng’ɔ fata kɛ be di junman sɔ’n. Ɔ ka kaan sa’n, ɔ́ wá sɛ́ i sin ɲanmiɛn su lɔ. Yɛ ɔ lafi su kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m bé wá dí junman ng’ɔ mannin be kɛ be di’n.—Matie 10:7; Liki 10:1, 8, 9; nian Zan 4:38; 14:12 nun wie.\n?Zezi i ndɛ’n nun’n, wafa sɛ yɛ bian’n cɛcɛli i ninnge’m be nun-ɔn? I waan: “Ɔ mannin klikli’n i talan nnun. Ɔ mannin nɲɔn su’n i talan nɲɔn. Kpɛkun ɔ mannin nsan su’n i talan kun. Ɔ niannin sran kun i like ng’ɔ kwla yo’n su, naan w’a mɛn i. I sin’n, ɔ ɔli.” (Matie 25:15) ?Ngue yɛ junman difuɛ’m bé wá fá like nga be fa mannin be’n bé yó-ɔ? ?Bé fá dí junman kpa mán be min’n? Zezi seli akoto mun kɛ:\n“Kun nga be mɛnnin i talan nnun’n, ɔ fa ɔli ndɛndɛ ko dili aata, naan w’a ɲan talan nnun w’a uka su. I wafa kunngba’n, kun nga be mɛnnin i talan nɲɔn’n, ɔ ɲannin nɲɔn ekun ukali su. Sanngɛ junman difuɛ nga be mɛnnin i talan kunngba cɛ’n, ɔ ɔli ko fuli kunman naan w’a fɛ i min’n i sika sɔ’n w’a fia nun.” (Matie 25:16-18) ?Kɛ bian’n wá sɛ́ i sin’n, ngue yɛ ɔ́ yó-ɔ?\nZezi waan: “Kɛ ɔ cɛli kpa’n, junman difuɛ sɔ’m be min’n bali. Ɔ seli be kɛ be kɛn i sika’n nun ndɛ be kle i.” (Matie 25:19) Junman difuɛ klikli’n nin nɲɔn su’n be yoli ‘like nga be kwla yo’n.’ Yɛle kɛ be fali like nga be mannin be’n, be dili junman juejue su. Ɔ maan be ɲannin su nvasuɛ. Afin kun nga be mɛnnin i talan nnun’n, ɔ ɲannin talan nnun ekun. Yɛ kun nga be mɛnnin i talan nɲɔn’n, ɔ ɲannin talan nɲɔn ekun. (Laa blɛ’n nun’n, ɔ fata kɛ junman difuɛ kun di junman afuɛ kɔe ablaɔn (20) ka naan w’a ɲan talan kun.) Junman difuɛ sɔ’m be min’n yoli be sran nɲɔn’n, be mo. Ɔ seli be tinuntinun kɛ: “Nja mo! A ti junman difuɛ kpa, kpɛkun a ti nanwlɛfuɛ. A yoli nanwlɛfuɛ like kaan nun. I sɔ’n ti’n, ń fá wɔ ń síe ninnge kpanngban su. Bla naan a nin ɔ min’n be di aklunjuɛ.”—Matie 25:21.\nSanngɛ junman difuɛ ng’ɔ ɲannin talan kun’n, w’a yoman kɛ i wiengu mun sa. Ɔ seli i min’n kɛ: “Min min, n si kɛ ɔ like yolɛ yo ya. Lika nga w’a luaman like lɔ’n, lɔ yɛ a ko titi like-ɔ. Like nga w’a dimɛn i wun junman wie’n, yɛ a ko isa-ɔ. I sɔ’n ti’n, srɛ kunnin min dan. Ɔ maan n fali ɔ talan’n, n ko wlɛli i ase. Ɔ like’n yɛ ɔ o yɛ.” (Matie 25:24, 25) Junman difuɛ sɔ’n w’a fɛmɛn i min’n i sika’n w’a ko manman sika siefuɛ mun naan i min’n w’a ɲan su. Ɔ maan w’a yomɛn i min’n i ye.\nI sɔ’n ti’n, i min’n seli kɛ ɔ ti “junman difuɛ klunwifuɛ” naan ɔ “ti fuɛnfuɛ.” Be deli talan kunngba ng’ɔ o i sa nun’n, be fa mannin junman difuɛ ng’ɔ le talan nnun’n. I sin’n, be min’n seli kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ le like’n, bé mɛ́n i wie ekun úka laa liɛ’n su, yɛ ɔ́ ɲán like kpanngban. Sanngɛ sran ng’ɔ leman like’n, like kaan ng’ɔ le i bɔbɔ’n, bé dé i sa nun.”—Matie 25:26, 29.\nZezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be buli ndɛ sɔ’n i sin kpa. Ɔ maan atrɛkpa’n, be wunnin i wlɛ kɛ junman nga Zezi fa wlali be sa nun’n ti cinnjin kpa. Junman sɔ’n yɛle sran’m be ukalɛ naan be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. Zezi kunndɛ kɛ be tu be klun be di junman ng’ɔ fa wlali be sa nun’n. Sanngɛ w’a seman kɛ jasin fɛ bolɛ junman nga sran kun di’n, ɔ yo kɛ sran uflɛ liɛ’n sa sɛsɛɛsɛ. Kɛ nga Zezi fa kɛnnin i ɲanndra’n nun lɛ’n sa’n, “sran kun i like ng’ɔ kwla yo’n” yɛ ɔ fata kɛ ɔ miɛn i ɲin yo-ɔ. Be nga be ti “fuɛnfuɛ” mɔ be mianman be ɲin be diman junman manman be Min’n be liɛ’n, Zezi klun su jɔman be wun mlɔnmlɔnmlɔn.\nNanwlɛ, ndɛ nga Zezi kan kleli i akoto mun’n, ɔ guali be awlɛn su nzue. Yɛle kɛ ɔ seli be kɛ: “Sran kwlaa ng’ɔ le like’n, bé mɛ́n i wie ekun úka laa liɛ’n su, yɛ ɔ́ ɲán like kpanngban.”\n?Talan’m be su ndɛ’n nun’n, wan yɛle junman difuɛ’m be min’n? ?Yɛ wan yɛle junman difuɛ mun?\n?Ngue yɛ Zezi waan ɔ́ fɛ́ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ɲin síe su-ɔ?


Mark 13 YRENT - Zozi a bɔlanan Bali -pan 'kuin, ɛn -a - Bible Search\n(Mt 24.1-4; Lk 21.5-7)\n1Zozi a bɔlanan Bali -pan 'kuin, ɛn -a -sruzan 'tʋ -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, "i 'yiɔ, Bali -pan 'kɔn bɛ, waa -tɔ -kɔlɛ fɛnyian -a. Ɛn waa -tɔ -dandan 'e pɛɛnɔn.»\n2Ɛn Zozi -a 'vɩ -yrɛ 'nan: «'Kɔn -dandannun nɛn kaa -sɩ -fɔa 'labɛ, yi nɛn o -wiiman bɛ, e ya -tanan bɔdɩ -a. -A -tɔ -kɔlɛ pɛɛnɔn fuimlan "man, -a -tʋ 'ka -fo 'e bɔɛzan da dɩ.»\n3"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ -nyɛnlɛa Olivie pɔn da te -a yra a Bali -pan 'kɔn da zia. -A -nan nɛn Piɛri, 'lee Zaji, 'lee Zan, 'lee Andre 'wɩ laabʋ -yrɔ 'o 'saza yei. O 'nan: 4«'Wɩ nɛn i "sia -a vɩnan 'gʋɛ, tʋ "cɛn "man nɛn e dra? Ɛn -mɛ "man nɛn, waa -kɔnnɛn "ye 'nan 'wɩnun zɩɛ o "ta dra? 'I vɩ 'kʋɛ!»\n5Zozi -a vɩdɩ 'sia -wlɛ 'nan: «'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va! Te min -tʋ 'e 'ka see "paa -e 'ka 'si -si tɩglɩ da dɩ! 6Min "kaga -taa "talɛ 'an 'tɔ da. Waa ve 'nan, 'wɛɛ cɩ Crizi -a. Ɛn o -taa minnun "kaga see "paalɛ -e 'o 'si -si tɩglɩ da. 7Ka -kuli -tan wɩnun maan, ɛn ka 'fla -kɔɔbli -kɔɔbli da -kuli wɩnun maan. 'Wɩnun zɩɛ te 'o 'ka 'cɛn nyɛn -a dɩ! Kɔɔ 'wɩnun zɩɛ -wɛɛ dra 'e 'flin, 'pian 'trɛda -nyan tʋ "cɛɛ dɩ. 8'Lɛglɔn 'tʋ -ji 'nɔn -taa 'wunlɛa 'lɛglɔn 'tʋ -ji 'nɔn man, ɛn mingɔnnɛn trɛ -tʋ -taa 'wunlɛa mingɔnnɛn trɛ -tʋ man. 'Trɛ -taa 'nyɔɔnlɛ fɛ "kaga "nan, ɛn dra -dandan -taa "minnun -tɛɛlɛ. 'Wɩ yɩdɩ pou sianan "nɛn. 'Pian -a pɛɛnɔn zɩɛ e ya "le 'nan 'nɛn 'yadɩ -le ci -yaa pou sianan 'zʋ.\n9'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va! Minnun 'ka "kuan -e 'o -kʋ 'ka 'a tin 'banɔn 'cɛin -da. Zuif 'nɔn -taa 'ka 'sɔnlɛ sɔnba "a 'wee cin yɩ 'kɔnnun -ji. Ɛn "nyian bɛ, minnun -taa "kʋlɛ 'ka 'a -kɔnmandannun 'lee mingɔnnɛnnun cɛin -da 'mɛn "wɛan. -A -nan nɛn ka dra 'mɛn 'wɩ 'nan yɩnɔn 'a o 'lɛ. 10Kɔɔ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn fuimlan "man 'lɛglɔn 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'ji, 'vaa -e 'trɛda -nyan tʋ 'e bɔ.\n11-Te minnun 'ka 'kun, ɛn o -kʋ 'ka 'a tin 'banɔn 'cɛin -da bɛ, 'wɩ nɛn kɔ 'ka vɩ bɛ, te -a nyɛn 'e 'kɔn 'ka 'ji dɩ! 'Pian 'wɩ nɛn Bali -a -cin -tɔa 'ka 'ji, te -a tʋ 'bɔ bɛ, -a 'bɔ nɛn 'ka vɩ! Ya'a 'taa 'silɛ 'ka 'bɔ 'va dɩ, 'pian Bali lei 'saun 'bɛ "paa 'ka 'le.\n12"Bʋɩ -mie -taa 'e 'bɔ 'fli "bʋɩ -nɔnlɛ minnun lɛ 'nan 'o -tɛ. Ɛn 'nɛn "tɩ -mie -taa 'yee 'nɛn 'nɔnlɛ minnun lɛ 'nan 'o -tɛ. Ɛn 'nɛnnun -mie -taa 'wunlɛa 'o "tɩnun 'lee 'o "bʋnun man 'nan minnun 'e o -tɛɛ. 13Ka drɛ 'mɛn vɛ -a -le "wɛan bɛ, min pɛɛnɔn -taa 'nanlɛ 'ka man, wa'a 'taa 'ka yɩlɛ "yi "dɩ. 'Pian min nɛn e -tɔ 'plɛblɛ, ɛn e 'bɔ -a 'le 'srannan "bɛ, e "sia 'wɩ 'ji.»\n14«Tʋ -tʋ -taa "bɔlɛ bɛ, 'wɩ 'wlidɩ "nɔnnɔan -taa "kɔnlɛ fɛnan nɛn e 'ka "le 'e 'kɔn dɩɛ -a -nan. Min nɛn e 'fluba 'gʋɛ -a ta ve bɛ, 'e 'ci man 'kpa! Tʋ nɛn 'wɩ zɩɛ kaa 'yɩ drɛnan Bali -pan 'kuin bɛ, minnun nɛn o cɩ Zude 'lɛglɔn 'ji bɛ, 'o flan 'bli, 'o 'kʋ pɔnnun yei! 15Ɛn -te min a bei "bɛ, te 'e -wla 'yee 'kuin -e 'e 'kʋ fɛ -tʋ 'sia dɩ! 16Ɛn -te min a fei bɛ, te 'e li 'e da 'fla -e 'e 'kʋ 'yee -tralɛ 'si 'yee 'kuin dɩ! 17Lɩmɔnnun nɛn o -pɔn cɩ 'o man tʋ zɩɛ -a man bɛ, 'lee lɩmɔnnun nɛn 'nɛn 'nyɔn -mlian -wlɔ tʋ zɩɛ -a man bɛ, -wee yra yɩdɩ "mlianla "da. 18'Ka Bali trʋ 'ba 'nan, te 'wɩ zɩɛ 'e 'tria laa 'fɛn tʋ -man dɩ! 19Kɔɔ 'wɩ yɩdɩ -kɔan -dan 'kpa tʋ zɩɛ -a man. Zɩ Bali 'trɛ drɛ 'li -e 'e bɔ cɛɛgʋ yi -a bɛ, -a sʋman 'wɩ yɩdɩ 'ka tian drɛlɛ dɩ. Ɛn 'wɩ yɩdɩ zɩɛ -a pee 'ka 'dra "nyian 'li 'trɛda "fo "dɩ. 20Yinun nɛn 'wɩnun zɩɛ o dra "da "bɛ, Minsan Bali -a -mie cɛɛn "da. -Te ya'a 'wɩ zɩɛ -a drɛlɛ dɩɛ, "te min -tʋ -wulo 'ka -taa bɔlɛa "va "dɩ. 'Pian minnun nɛn e o 'si "va 'yee vɛ -a bɛ, -wee "wɛan e yinun -mie cɛɛn "da.\n21-Te min -tʋ -a 'vɩ 'cɛɛ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi a 'gʋ, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, e ya -miɛn bɛ, te 'ka yi -tɛra "da "fo "dɩ! 22Kɔɔ minnun nɛn o 'wlu -sɛan 'nan 'wɛɛ cɩ Crizi -a bɛ, o -taa "kɔnlɛ 'trɛda. Ɛn minnun nɛn o 'wlu wɩnun ve, te waa ve 'nan Bali 'lewei vɩnɔn nɛn waa bɛ, o -taa "kɔnlɛ "nyian. O -taa 'lɛbo "fɔ wɩ -dandan 'lee -cɛ -srɔn "wɩ -dandan drɛlɛ. Waa dra 'nan, -te 'o 'pɛ 'sɔ 'a bɛ -e 'o minnun nɛn Bali o 'si "va 'yee vɛ -a bɛ, o 'si -si tɩglɩ da. 23'Cee vɛ bɛ, 'ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va 'kpa! An 'wɩ pɛɛnɔn 'vɩ 'cɛɛ 'va.»\nBlamin -pɩ -tadɩ -le 'wɩ\n(Mt 24.29-44; Lk 21.25-33)\n24«-Te 'wɩ yɩdɩ -dan zɩɛ, e cɛɛn -nyandɩ man bɛ, 'nun tɔɔn yidɛ yra klun -tɔala, mlɛn 'bidɩ 'e 'le -tɔa, 25mlɛn crɛnnun "sia laji, o -tɛɛmlan "tra, ɛn laji fɛnun pɛɛnɔn nɛn 'plɛblɛ a -wlɔ "bɛ, o "sia 'o 'klu -ji. 26Tɔɔn te minnun pɛɛnɔn 'an 'bɔ Blamin -pɩ ye -tanan "lolu -koei "da. 'Plɛblɛ -dan -kɔan 'an 'lɔ, ɛn 'tɔ -dan -kɔan 'an 'lɔ. 27Bali -le 'pasianɔn nɛn laji bɛ, an o "paa -sia 'trɛda fɛ pɛɛnɔn 'nan -e 'o minnun nɛn an o 'si "va 'mɛn vɛ -a bɛ, o o cin yɩ. Fɛ -tʋ -nan 'ka 'fo 'trɛda, te wa'a min 'silɛ 'bɛ 'nan dɩ.\n28'Wɩ nɛn e dra fijie yiba "lɛ bɛ, 'e drɛ 'cee 'wɩ -kɔɔn "manvɛ -a! -Te -a 'la nrindɩ 'sia "da "bɛ, kaa -tɔa 'nan 'munmun tʋ a -tanan bɔdɩ -a -kogo. 29-A -tʋwli "nɛn "nyian, 'an 'bɔ Blamin -pɩ -tadɩ -le vɛ -a. -Te ka 'wɩnun nɛn maan 'vɩ 'cɛɛ bɛ, -a 'yɩ drɛnan bɛ, 'ka -tɔ 'nan 'an 'tadɩ a bɔnan -kogo! 30Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'ka -naagʋnɔn 'gʋɛ, ka'a 'cɛan -kaadɩ man 'vaa -e 'wɩnun zɩɛ 'o drɛ dɩ. 31Labli 'lee 'trɛ 'nyan tʋ a, 'pian 'an wei -fo -nan 'li 'trilii.\n32Tʋ nɛn an -taa "man "bɛ, blamin -tʋ 'ka -a tɔa "fo "dɩ. Ɛn Bali -le 'pasianɔn nɛn laji bɛ, wa'a tɔa "fo "dɩ, ɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ ma'an tɔa "fo "dɩ, 'pian 'an "tɩ 'bɛ -tɔa 'e 'tʋwli. 33-Yee "wɛan 'ka yiɛ -tɔ 'ka 'fli -va! Te 'ka yi -tɛ dɩ! Kɔɔ tʋ nɛn, 'wɩ zɩɛ e dra "man "bɛ, ka'a tɔa dɩ.\n34-A -kɔɔn "man wɩ nɛn 'gʋ. Min -tʋ 'bɛ "ta -ko 'ta -kɔɔbli wʋnan. E 'yee 'kɔn 'pɛba 'wʋ 'e 'sunɔn 'lɔ. Min -tʋ 'lee 'yee 'nyranman -a 'bɔ nɛn yaa -nɔn o -tʋdʋ pɛɛnɔn lɛ. Ɛn yaa 'vɩ min nɛn 'e yiɛ -tɔa -klɔn -yrɛ "nɛn "bɛ, -yrɛ 'nan, te 'e yi -tɛ dɩ.\n35-A -tʋwli "nɛn "nyian 'cee vɛ -a. -Yee "wɛan te 'ka yi -tɛ dɩ! Kɔɔ tʋ nɛn, 'kɔn san lia 'e da "man "bɛ, ka'a tɔa dɩ. -Te funninmlan nɛn oo, -te bada nɛn oo, -te mannɛn tɛdɛ -a nɛn oo, -te bodrun nɛn oo, ka'a tɔa dɩ. 36-Yee "wɛan te 'ka yi -tɛ dɩ! "Tɔgɔ e 'bɔ 'ka man kligli te ka ya yi -tɛnan. 37'Wɩ nɛn an cɩ -a vɩnan 'cɛɛ 'gʋɛ, e ya min pɛɛnɔn 'le vɛ -a. Te 'ka yi -tɛ dɩ!»


Zan 11 YRENT - Min -tʋ nɛn waa laabo Laza bɛ, -a man - Bible Search\nLaza -kanan wɩ\n1Min -tʋ nɛn waa laabo Laza bɛ, -a man "yaaman. E -nyɛanla 'fla nɛn waa laabo Betani bɛ -a da. -A "blu Mari 'lee Mat "o "nyɛnwla "nyian 'fla 'bɔ zɩɛ -a da. 2Mari zɩɛ, -yɛɛ "ta -daa -laziglɔ -sɛnlɛ Minsan cɛin -da, -e 'e man bʋʋ 'e 'wulo "jɛ "a. -A "bʋɩ Laza man 'bɛ "yaaman. 3-A "blunun zɩɛ, o min 'pa 'sia 'nan 'e vɩ Zozi lɛ 'nan: «Minsan, 'i bee bɛ -a man "yaaman.»\n4Zɩ Zozi 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn e 'nan: «Laza -le -cɛ 'labɛ, -a -tɛ vɛ "cɛɛ dɩ. 'Pian e -fɔ Laza man 'nan -e 'e Bali -le 'plɛblɛ 'ci -kɔɔn. Ɛn "nyian 'dʋ -e Bali -pɩ 'tɔ 'e drɛ -dan -cɛ 'bɔ 'le "wɛan.» 5Mat 'lee Mari 'lee o "bʋɩ Laza 'bɔ bɛ, Zozi o ye "yi.\n6Zɩ yaa 'man 'nan Laza man "yaaman bɛ, ɛn e yi drɛ "nyian fɛnan nɛn e cɩ bɛ -a -nan 'fiili. 7"Bɛ -sru, ɛn yaa 'vɩ "e -srunɔn lɛ 'nan: «-Kaa 'li -kaa da Zude.»\n8Ɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, tʋ nɛn e "sia ciɩnan -kogo 'gʋɛ -a -ji "cɛɛ Zuif 'nɔn nɛn Zude bɛ, o ya -a -wɛɛnan 'nan 'wei -tɛa "kɔlɛ -a 'gʋ dʋʋ? Yie 'nan 'i 'ko -nan nun?»\n9Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Te tʋ cɛɛn bɛ, fɛnan a 'wein bodrun 'trilii -e funnin 'e 'pla. Min nɛn e 'ta wo te tʋ cɛɛn bɛ, -a srɔɛn 'ka 'wia dɩ, kɔɔ 'tɛ nɛn e "bia 'trɛda bɛ, -a -san man nɛn e 'ta wo. 10'Pian min nɛn e 'ta wo klun va bɛ, -a srɔɛn -wia, kɔɔ 'tɛ 'ka -a 'lɛ dɩ.»\n11Zɩ e cɛɛn 'wɩ zɩɛ -a vɩdɩ man bɛ, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: «-Kaa bee Laza a yi -tɛnan, 'pian 'an 'ko -a fuʋlɛ.»\n12Ɛn -a -srunɔn -a 'vɩ -yrɛ 'nan -te e ya yi -tɛnan bɛ, -a fa dra "yi -e 'e 'beli. 13Laza -kadɩ 'wɩ nɛn Zozi -a 'vɩ, 'pian e ya -a -srunɔn "le 'ji 'nan yi tɩglɩ 'bɛ 'fɔla Laza da.\n14Ɛn Zozi -a -ci 'vɩ -wlɛ "mɛn 'wein 'nan: «Laza -ka. 15'Cee "wɛan, ɛn 'dʋ -e 'ka yi -tɛra 'an da bɛ -yee "wɛan, 'an 'ci "nranman. Kɔɔ an 'ka 'nan nun dɩ ɛn e drɛ. 'Pian -kaa kʋ "va "nun.»\n16'Wɩ zɩɛ -a da nɛn Toma nɛn waa laabo "nyian "flɛn bɛ, e 'nan Zozi -srunɔn -mienun lɛ 'nan: «-Kaa kʋla Zozi -sru -e -kaa ka 'e cin va waa.»\n17Zozi "ɛ bɔla 'nan nun bɛ, te o Laza 'wʋ -a -nan yi sinjɛn 'bɔ. 18Betani 'lee Zeruzalɛm bɛ, o yei bɔa kilo "fli, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ kilo yaaga. 19-Yee "wɛan Zuif 'nɔn "kaga "ta -nyɛnlɛa Mat 'lee Mari "srɔn o "bʋɩ nɛn e -ka bɛ -a -cɛ -da. 20Zɩ Mat -a 'man 'nan Zozi -a -tanan bɛ, ɛn e -kʋ -a 'silɛ -sia te Mari yra 'e -nyrandɩ "kɔnnɛn.\n21Mat -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'An 'san, "te 'i 'kɔn 'gʋɛ, "te 'an "bʋɩ 'ka 'kalɛ dɩ. 22'Pian 'bɛ 'bɔ nɛn 'gʋɛ, an yi -tɛala "da 'nan 'wɩ pɛɛnɔn nɛn yia laabo Bali lɔ bɛ, yaa 'lɛ sɔɔman 'yiɛ.»\n23Ɛn Zozi "e 'nan -yrɛ 'nan: «I "bʋɩ bɛ, e wuanla -kanɔn 'va.»\n24Mat "e -yrɛ 'nan: «'Wɩ 'kpa nɛn, maan -tɔa 'nan tʋ -fɔla "da "ji bɛ, minnun nɛn o kaa bɛ, o wuanla -kanɔn 'va. 'An "bʋɩ wuanla -kanɔn 'va "nyian.»\n25Ɛn Zozi "e -yrɛ 'nan: «'An 'bɔ 'bɛ min wuanla -kanɔn 'va, ɛn mɛɛn 'belidɩ -nɔan "min lɛ. Min nɛn e yi -tɛala 'an da bɛ, -te e -ka oo, 'belidɩ a -yrɔ. 26Min nɛn -a yiɛ a "man ɛn e yi -tɛra 'an da bɛ, -a san 'ka kaa 'li 'mlɔnmlɔn dɩ. 'I yi -tɛala 'wɩ zɩɛ -a da?»\n27Ɛn Mat "e 'nan Zozi lɛ 'nan: «'An 'san 'wɩ 'kpa nɛn. An yi -tɛala "da 'nan yiɛ cɩ min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -a. Bali -pɩ nɛn waa 'vɩ 'e 'cɛn 'nan e -taa 'trɛda bɛ -nyrɛn 'yia.»\n28Zɩ Mat 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, ɛn e 'li 'e da. E "blu Mari laabʋ, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'o "fli yei 'nan: «'Kʋ 'san bɛ e -ta, e ya "vale yei 'man ye.» 29Zɩ Mari 'wɩ zɩɛ -a man bɛ, e wluan "klɩ, ɛn e -kʋ fɛnan nɛn Zozi cɩ bɛ -a -nan. 30Zozi 'ka tian bɔlɛa 'fla yei "dɩ, e ya tian fɛnan nɛn Mat -kʋ -a 'silɛ -sia 'o cin yɩ 'a bɛ -a -nan. 31Zuif 'nɔn nɛn o -kʋ -nyɛnlɛa Mari "srɔn "bɛ, zɩ o Mari yɩ e wluan "klɩ e bɔla bɛ, ɛn o sɔɔnla -a -sru. Waa nrɔn 'o 'ji 'nan e "ta -ko -wuɔlɛ 'e "bʋɩ -yrɛ da.\n32Zɩ Mari 'bɔla fɛnan nɛn Zozi cɩ bɛ -a -nan, ɛn e Zozi 'bɔ yɩ bɛ, -a -nan nɛn e -tria "wlu ɛn e 'nan: «'An 'san, "te 'i 'kɔn 'gʋɛ, "te 'an "bʋɩ 'ka 'kalɛ dɩ.»\n33Zɩ Zozi Mari 'yɩ 'wuɔnan 'o 'vale Zuif 'nɔn nɛn o -tra -a -sru "bɛ waa bɛ, -a -wulo -man -ta, ɛn -a 'wɩ 'nan "man 'kpa tɩglɩ. 34Yaa laabʋ 'nan: «Nyin zia nɛn kaa 'wʋ?»\nƐn o 'nan -yrɛ 'nan: «'I 'ta -e 'kʋ -kɔɔn 'yiɛ.»\n36Zɩ Zuif 'nɔn -a -nan 'yɩ bɛ, ɛn o 'nan: «'Ka 'yiɔ, yaa ye "yi e -ciala "da.»\n37-A -nan nɛn Zuif 'nɔn 'bɔ 'va min -mienun "o 'vɩ 'nan: «E min nɛn -a yiɛ cɩ 'e 'widɩ bɛ -a 'lɛ 'sʋ, ɛn ya'a -kɔlalɛ -a drɛdɩ -a -e Laza 'e vɩlɛ 'e 'ka dɩ.»\n38Zozi 'wulo -man -ta, ɛn e -kʋ -yrɛ da. -Wee min -yrɛ bɛ, -kɔlɛ -dan tʋ nɛn -a ci a 'e bʋdɩ bɛ -nyrɛn, ɛn -kɔlɛ nɛn waa -tɔa "nɛn -a 'lɛ wʋvɛ -a. 39Zozi "e 'nan: «-Kɔlɛ 'labɛ 'ka 'si "nɛn.»\nƐn Laza 'bɔ "blu Mat "e 'nan: «Minsan, -a -koei bɔa, kɔɔ waa 'wʋ -a -nan yi sinjɛn nɛn 'gʋ.»\n40Ɛn Zozi "e Mat lɛ 'nan: «Maan 'nan 'yiɛ 'nan -te i yi -tɛra 'an da bɛ, i Bali -le -dan ci ye.»\n41Tɔɔn ɛn o -kɔlɛ bɛ -a 'si -yrɛ "nɛn. Zozi 'e yra -tɔ lou ɛn e 'nan: «'An "tɩ, mɛin muo -fɔa 'nan yian wei 'man. 42An 'bɔ 'le vɛ bɛ, maan -tɔa 'nan yian wei maan tʋ pɛɛnɔn man. 'Pian minnun nɛn 'an "srɔn 'gʋɛ, -wee "wɛan maan 'vɩ 'dʋ -e 'o -tɔ 'nan yiɛ 'an 'pa 'sia.»\n43Zɩ e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, ɛn e paan wei 'plɛblɛ 'ji. E 'nan: «Laza, 'i bɔla!» 44Ɛn min -kadɩ zɩɛ e 'bɔla te -a cɛin 'lee -a -pɛ a 'e -yrɩdɩ sɔ -a. -A yra a 'e -yrɩdɩ "nyian.\nZozi "e 'nan -wlɛ -nan: «'Ka sɔnun "flu "man -e 'ka 'si "man!»\n45Zuif 'nɔn nɛn o -ta Mari "srɔn, ɛn o 'wɩ nɛn Zozi -a drɛ bɛ -a -nan 'yɩ bɛ, o "kaga "yi -tɛradɩ 'sia Zozi da. 46'Pian o va min -mienun -kʋ Farizɛn 'nɔn 'va, ɛn 'wɩ nɛn Zozi -a drɛ bɛ, waa 'vɩ -wlɛ.\nZuif 'nɔn 'tanɔn Zozi 'tɛdɩ 'wɩ 'pla "da\n47Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee Farizɛn 'nɔn bɛ, o tin 'banɔn cin 'yɩ, ɛn waa laabʋ -wlɔ 'nan: «-Kaa dra kɔ? Min 'labɛ e ya -cɛ srɔn "wɩ "kaga "drɛnan. 48-Te e -fʋ 'wɩ zɩɛ -a drɛnan 'nan -ka'a 'wɩ 'silɛ "da "man "dɩɛ, min "kaga "yi -tɛala "da -e Rɔm 'nɔn 'o -cee Bali -pan 'kɔn 'wi, -e 'o -cee 'lɛglɔn 'wi.»\n49O va min -tʋ nɛn waa laabo Kaifa bɛ, -yɛɛ cɩ 'lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji Bali -pannɔn 'tazan -a. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Wɩ 'tʋ a bɛ, ka'a tɔa dɩ. 50'Ka "nrɔn 'ka 'ji 'nan, e ya 'cee 'wɩ "yi "a -e min -tʋwli 'e min pɛɛnɔn 'ji -ka wʋ, "tɔgɔ -cee 'lɛglɔn 'ji minnun pɛɛnɔn 'nan 'e 'nyan.»\n51'Wɩ nɛn Kaifa -a 'vɩ bɛ, ya'a 'silɛ -a 'bɔ 'le ci "nrɔndɩ va dɩ. 'Pian lɛ 'bɔ zɩɛ -a -ji bɛ Bali -pannɔn 'tazan nɛn, -yee "wɛan Bali ciɩla "va ɛn e 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ 'nan, Zozi -taa "kalɛ Zuif 'nɔn 'lɛji. 52Wa'a vɩlɛ 'nan e -kaa Zuif 'nɔn 'saza 'lɛji dɩ, 'pian Bali -le 'nɛnnun pɛɛnɔn nɛn 'o fuiladɩ "man 'trɛda bɛ, o 'lɛji nɛn e -kaa, -e 'o 'tɛ 'e cin da min 'pa 'tʋ -a.\n53Yi 'lein nɛn Kaifa 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ "da "bɛ, -a nyan nɛn Zuif 'nɔn 'tɔ "da 'nan 'o Zozi 'tɛ. 54-Yee "wɛan ya'a "nyian bɔlɛa 'ji Zude 'lɛglɔn 'ji dɩ. 'Pian e 'si Zude, ɛn e -kʋ 'trɛ 'tʋ da "bui "da zia 'fla nɛn waa laabo Efrai bɛ -a da. 'O 'vale 'e -srunɔn 'a o -fʋ 'fla zɩɛ -a da.\n55Zuif 'nɔn 'le 'si nɔanba -ji "fɛdi drɛdɩ 'bɔ 'kogo. Ɛn 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji minnun bɛ, o "kaga "kʋ Zeruzalɛm. O -kʋ -nan nun te "fɛdi 'bɔ 'ka tian bɔlɛ dɩ, 'nan -e 'o 'fli drɛ 'saun Bali 'lɛ. 56Ɛn o Zozi -wɛɛdɩ 'sia. Zɩ 'o cin 'yɩ Bali -pan 'kɔn 'lɛ "nɛn "bɛ, ɛn waa laabʋ 'o cin lɔ 'nan: «Zozi 'ka 'kɔlaman -e 'e 'ta "fɛdi 'gʋɛ -a da dɩ, "ka "nrɔnman 'ka 'ji 'kɔ?» 57Fɛ -le "wɛan nɛn o 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ bɛ, Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee Farizɛn 'nɔn -a 'vɩ 'nan min nɛn e Zozi 'yɩ bɛ, -a san 'e srɔɛn wʋ "man 'wlɛ 'dʋ -e 'o 'kun.


?Sɛ be yo sa kpa Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, ɔ ti su? | Wafa nga Zezi nantili’n\nZEZI BOLI JASIN FƐ’N ZIDE MƐN’N NUN\nZEZI YOLI TUKPACIFUƐ KUN JUEJUE NZUE GBLE KUN I NUAN LƆ\nZezi tuli i klun boli jasin fɛ’n Galile mɛn’n nun. Sanngɛ ɔ seli kɛ: “Ɔ fata kɛ n wɔ klɔ uflɛ su naan n ko bo Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n i jasin fɛ’n.” I sɔ’n kle kɛ nán Galile mɛn’n nun ngunmin yɛ ɔ fata kɛ ɔ bo jasin fɛ’n niɔn. Ɔ maan “ɔ ɔli Zide mɛn’n nun lɔ ko kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n be Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun.” (Liki 4:43, 44) I sɔ m’ɔ yoli’n ti su afin munngu blɛ’n w’a ju, yɛ Zerizalɛmun lɔ cɛn dilɛ kun w’a mantan koko.\nMatie nin Marki nin Liki nin Zan be klɛli junman nga Zezi dili i Galile mɛn’n nun lɔ’n i su ndɛ kpanngban. Sanngɛ junman ng’ɔ dili i Zide mɛn’n nun lɔ’n, b’a kanman su ndɛ kpanngban. Zidefuɛ’m be nun sunman b’a sɔman Zezi i nun klanman. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zezi i sa sin w’a bubumɛn i. Ɔ dili Ɲanmiɛn junman’n i juejue su, yɛ ɔ yoli sa kpakpa mun lika sɔ’n nun lɔ.\nAfuɛ 31 nun’n, Zezi ɔli Zerizalɛmun m’ɔ ti Zide mɛn’n i klɔ dan’n su lɔ. Ɔ ɔli Delɛ cɛn’n i dilɛ. Zerizalɛmun klɔ’n i anuan nga be flɛ i Bua anuan’n i wun lɛ’n, nzue gble kun o lɛ. Be flɛ i kɛ Bɛtzata. Akpa wie’m be bo sin yiɛ i. Sran’m be sɔnnin lika sɔ’n nun kpa. Tukpacifuɛ kpanngban nin aɲinsifuɛ mun nin be nga be ja yo be ya’n, ɔ nin be nga be ja annzɛ be sa ti wuwa’n, be ba nzue gble sɔ’n i nuan lɛ. ?Ngue ti-ɔ? Afin sran kpanngban be lafi su kɛ, kɛ nzue’n keje’n, sɛ be jra nun’n be kwla yo juejue.\nWunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, Zezi ɔli nzue gble sɔ’n i nuan lɔ. Ɔ wunnin bian kun mɔ i tukpacɛ’n wo i su w’a di afuɛ ablasan-nin-mɔcuɛ (38). Zezi usɛli i kɛ: “?A kunndɛ kɛ á yó juejue?” Bian’n tɛli i su kɛ: “Nja, kɛ nzue’n ko keje’n, n ɲanman sran naan w’a fa min w’a jra nun. Kɛ ń kɔ́’n, nn sran uflɛ w’a dun mmua w’a jra nun.”—Zan 5:6, 7.\nZezi kannin ndɛ kun mɔ atrɛkpa’n, ɔ boli bian’n nin be nga be o lɛ’n be kwlaa be nuan-ɔn. Ɔ seli bian’n kɛ: “Jaso! Fa ɔ bɛ’n naan nanti.” (Zan 5:8) Yɛ bian’n jasoli-ɔ. Be ja nun lɛ’n, bian’n yoli juejue, ɔ mɛnnin i bɛ’n su, kpɛkun ɔ nanti ɔli!\nKɛ ɔ yo naan abonuan sa sɔ’n yo Zuifu’m be fɛ’n, ɔ yoli be ya dan kpa. Ɔ maan kɛ be wunnin bian’n, be seli i kɛ: “Andɛ ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn, a leman atin manman bɛ su.” Bian’n tɛli be su kɛ: “Sran ng’ɔ yoli min juejue’n, i bɔbɔ seli min kɛ: ‘Fa ɔ bɛ’n naan nanti.’” (Zan 5:10, 11) Zuifu sɔ’m be kplinman su kɛ be yo sran kun juejue Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun.\nBe kunndɛli kɛ bé sí sran ng’ɔ yoli bian’n i juejue’n. I sɔ’n ti’n, be usɛli i kɛ: “?Sran onin yɛ ɔ seli wɔ kɛ, ‘Fa ɔ bɛ’n naan nanti-ɔ?’” ?Ngue ti yɛ be usali bian’n i sɔ-ɔ? Be usɛli i sɔ afin “Zezi wluli sran kpanngban nga be o lɛ’n be afiɛn ɔli.” Kusu bian’n siman Zezi i dunman. (Zan 5:12, 13) Sanngɛ i sin’n, bian’n nin Zezi be yiali ekun Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. Ɔ maan ɔ wunnin i wlɛ kɛ Zezi yɛ ɔ yoli i juejue nzue gble’n i nuan lɔ’n niɔn.\nBian nga Zezi yoli i juejue’n ko toli Zuifu nga be usɛli i kosan’n, kpɛkun ɔ seli be kɛ Zezi yɛ ɔ yoli i juejue-ɔ. Kɛ be tili i sɔ’n, be ko toli Zezi. Nán kɛ be kunndɛ kɛ bé sí wafa nga Zezi yo abonuan sa mun’n ti-ɔ. Sanngɛ be waan bé kó klé i kɛ ɔ fataman kɛ ɔ yo sa kpa Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun. Kpɛkun be kleli i yalɛ bɔbɔ!\n?Ngue ti yɛ Zezi ɔli Zide mɛn’n nun lɔ-ɔ? ?Yɛ junman benin yɛ w’a yacimɛn i dilɛ-ɔ?\n?Ngue ti yɛ sran kpanngban be kɔ nzue gble nga be flɛ i Bɛtzata’n i nuan lɔ-ɔ?\n?Abonuan sa benin yɛ Zezi yoli i nzue gble’n i nuan lɔ-ɔ? ?Yɛ i sɔ’n yoli Zuifu wie’m be sɛ?


Afin an si yé dan nga é Min Jésus-Christ yôli yé'n. I b'o ti anyanbéunfue'n o katyii i wun yalefue amun ti, nan i yale so'n nun an katyi anyanbéunfue.\nMion o nyin di dyunman kpa man Nyanmien yô o mô, yô dyunman difue bo nyannzuen kunmen i dyunman'n ti, b'o kan nde nanwle o kpe'e i wun.\n N niaan mun, sa fanunfanun ng'o to amun su'n, anh bui amun tyéndyélé liké, afin an si ke, ke an lafi Nyanmien su, bo bé sa amun nian'n, ye man an katyi swran b'o tre i awleon. Anh tra amun awlen lélé gue i ti nin i bô nan amuan yô swran, ye liké fi su mia'an amun.\n ?Ye nzu ti ye an kôkô trale tio? Anh nian waka nyre bo bé ô blô lo'n, bé di'a fié, bé tô'a dyésé. O nin i se'n ngba, anh nian, Salomon bobo o nin i anyanbéun'n kwlaa wa kla'a bé nun wafa kun i wunsu tannin lé. ?Se Nyanmien yô idyré'n bo nde bé ô blô lo bo ainman béh guah bé sin nun'n bé klaan ke nga sa'n, o su kata'a amun wun so kpe blu? ?An lafi'a Nyanmien su? I so'n ti, nanh an kôkô sé ke: ?Nde nzu ye é dio? annze, ?Nzu ye é noon? annze, ?Nzu ye é klaa? Liké so'n kwlaa bé bo bé su'a Nyanmien'n bé ye bé kunndeo. Nanh an yô so, afin amun Si b'o ô nyanmien su lo'n si ke amun sa mian liké so'm bé wun. Anh dun mmua fa amun wun man Nyanmien mon o sié amun, ye anh yô i klun sa'n, i sin o wa fa ninngé so'n kwlaa uka su man amun.\n I so'n ti, Nyanmien a bu é swran kpa i su bo é lafi'n ti, o man sien'n é Min Jésus-Christ ti, é nin i é afien a se. I ye man é sii ke Nyanmien yô é yéo, i su bo é lafi'n ti, sien'n é su di yé so'n. Anyrunnyan bo Nyanmien waan oh manh é bo é nyin ô i sin'n ti, é wun blibli é. Nenh i so ngunmin ti ye é wun blibli yéo, sannge sa ng'o to é su'n kusu o man é klun dyo ékun, afin é si ke nyrennen wunle'n man é katyi swran b'o tre i awlen, ye é awlen trale so'n nun é yô yakpa, ye é yakpa so'n ti ye é fa é wla'n gua Nyanmien suo. Ye é wla bo é fa gua Nyanmien su'n ti é nyin su gua'a asé, afin Nyanmien man i Wawe b'o fa maan yé'n klé é klôle dan nga Nyanmien fa klô yé'n é awlen'n nun wéiin. Afin ke é bobo é nian kwla yô'a sa fi'n, ke ble nga Nyanmien siéli'n dyuli'n, bé nga bé srômen'n bé ti Christ wuli. Ke swran kun wu swran kpa kun ti'n, i sofue'n nyanle ti kéklé, sannge wiénuon swran wié treh i awlen wu swran klunufuéfue kun ti. Sannge Nyanmien klé é ke o klô é, afin ke é te ti sa te yôfue'n, é ti o man Christ wuli.