Yo kɛ Ɲanmiɛn sa—Fa ɔ wunmiɛn’n yo like klolɛ su | Mantan\n1. ?Aya benin yɛ klɔ sran’m be tɔ nun ɔn?\nI AFUƐ ko ju ya nɲɔn tra su yɛ, fluwa klɛfuɛ kun seli kɛ: “Sran kwlaa nga ɔ le kwlalɛ’n, ɔ ti kɛ b’a sua i bo aya sa.” I ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be fa kwlalɛ mɔ be le i’n, be kle be wiengu’m be ɲrɛnnɛn. Nanwlɛ, andɛ nin andɛ’n, ‘sran’m be sie be wiengu kpɛkun be kle be ɲrɛnnɛn.’ (Akunndanfuɛ’n 8:9) Kɛ mɔ be nga be le kwlalɛ’n b’a sieman sran mun klolɛ su’n ti’n, ɲrɛnnɛn nga sran’m be wunnin i’n, ɔ ti dan.\n2, 3. (a) ?Ngue yɛ ɔ yo ɲɛnmɛn Zoova i kwlalɛ’n i lika ɔ? (b) ?Kwlalɛ benin yɛ e le i ɔ? ?Yɛ ngue yɛ ɔ fata kɛ e fa kwlalɛ sɔ’n ɔ nin e wunmiɛn’n e yo ɔ?\n2 Ɲanmiɛn Zoova liɛ’n, i kwlalɛ’n leman wunsu, sanngɛ ɔ fa yoman sa tɛ le. ?Amun wunman kɛ i sɔ’n yo ɲɛnmɛn’n? Ndɛ tre nga be sinnin lɔ’n nun’n, e wunnin kɛ tinmin mɔ Zoova le i’n ti’n, ɔ kwla yili ninnge mun, yɛ ɔ nunnunnin sran wie mun. Kpɛkun ɔ kwla sasali sran, yɛ ɔ kwla yoli ninnge’m be uflɛ ekun. Klɔ sran’m be ye yolɛ ti yɛ ɔ yoli i kwlaa sɔ’n niɔn. Kɛ e bu wafa nga ɔ yi i tinmin’n i nglo’n i akunndan’n, e kunndɛ kɛ é fá e wun é mɛ́ntɛn i. I sɔ’n kusu kwla uka e naan kɛ é fá kwlalɛ annzɛ e wunmiɛn’n nga e le i’n é yó like’n, y’a ‘nian like nga Ɲanmiɛn yo’n su y’a yo’ wie. (Efɛzfuɛ Mun 5:1) ?Sanngɛ kwlalɛ benin yɛ e klɔ sran mɔ e bɔnman like fi’n, e le i ɔ?\n3 ‘Ɲanmiɛn yili klɔ sran mun kɛ i bɔbɔ sa,’ i sɔ’n ti’n, e le kwlalɛ kan. (Bo Bolɛ 1:26, 27) Kwlalɛ sɔ’n, ɔ kwla yo wunmiɛn nga e le i e yo ninnge wie mun kɛ junman dilɛ sa’n, annzɛ sran sielɛ’n, annzɛ kwlalɛ nga e le i e wiengu, annzɛ be nga be klo e kpa’n, be su’n. Asa ekun’n, ɔ kwla yo fanngan nga e le i’n, ɔ nin aɲanbeun ninnge nga e le be’n. Kɛ jue tofuɛ’n kán Zoova i ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Nguan’n i bo’n, ɔ wun lɔ yɛ ɔ wo-ɔ.” (Jue Mun 36:10) Ɔ kle kɛ kwlalɛ nga e le i’n, ɔ fin Ɲanmiɛn. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e fa kwlalɛ sɔ’n ɔ nin e wunmiɛn’n e yo like ng’ɔ jɔ i klun’n. ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a yo sɔ ɔ?\nƝanmiɛn klolɛ’n nin sran klolɛ’n be ti cinnjin\n4, 5. (a) ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a fa kwlalɛ nga e le i’n, ɔ nin e wunmiɛn’n y’a yo sa kpa ɔ? ?Yɛ i sɔ yolɛ nun’n, wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn kle e ajalɛ kpa ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ sran klolɛ’n úka e naan y’a fa kwlalɛ nga e le i’n, y’a yo sa kpa ɔ?\n4 Sɛ e waan é fá kwlalɛ nga e le i’n, ɔ nin e wunmiɛn’n é yó sa kpa’n, ɔ ti cinnjin kɛ e klo sran. I sɔ yolɛ nun’n, Ɲanmiɛn kle e ajalɛ kpa. Fluwa nga i ndɛ tre klikli’n nun’n, e kannin Zoova i wafa nga be ti abonuan’n, be ndɛ. Yɛle i tinmin’n nin i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n, nin i ngwlɛlɛ’n, ɔ nin i sran klolɛ’n. Sanngɛ be nun dan’n yɛle i sran klolɛ’n. 1 Zan 4:8 se kɛ: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ nin-ɔn.” Nanwlɛ, like kwlaa nga Ɲanmiɛn yo nun’n, ɔ yi i sran klolɛ’n i nglo. Ɔ maan like kwlaa nga ɔ fɛ i tinmin’n yo’n, ɔ fin klolɛ m’ɔ klo sran mun’n. Ɔ yo i sɔ fa yo be nga be klo i’n be ye.\n5 Sɛ e kusu e klo sran’n, é kwlá fá kwlalɛ nga e le i’n é yó sa kpa. Biblu’n se kɛ sran m’ɔ klo sran’n, “ɔ yo aklunye,” yɛ “ɔ bu-mɛn i bɔbɔ wun akunndan.” (1 Korɛntfuɛ Mun 13:4, 5) Ɔ maan sɛ e klo sran’n, e su kleman be nga e sie be’n be ɲrɛnnɛn. Sanngɛ é bú be sran, yɛ be ninnge liɛ’m bé dún mmua ló e.—Filipfuɛ Mun 2:3, 4.\n6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ e ɲin yi Zoova ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ e ɲin m’ɔ yi i’n, ɔ uka e naan y’a faman kwlalɛ nga e le i’n, ɔ nin e wunmiɛn’n y’a yoman sa tɛ ɔ? (b) Sran nga i ɲin yi Ɲanmiɛn’n, ɔ sro sa tɛ yolɛ. An fa sunnzun ase kun yiyi nun.\n6 Ɲanmiɛn klolɛ’n nin sran klolɛ’n, ɔ nin be ɲin m’ɔ yi Ɲanmiɛn’n be kɔ likawlɛ. ?Ngue ti yɛ be ɲin m’ɔ yi Ɲanmiɛn’n ɔ ti cinnjin ɔn? Nyanndra Mun 16:6 se kɛ: “Sran nga i nyin yi [Zoova’n], ɔ klo-man sa tɛ yolɛ.” Nanwlɛ, kwlalɛ mɔ be le i’n mɔ be fa yo sa tɛ’n, ɔ wo sa tɛ ng’ɔ fata kɛ e kpalo be’n, be nun wie. Sɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn’n, e su kleman sran nga e sie be’n, be yalɛ. Afin e si kɛ wafa nga e nin e wiengu mun e tran’n, Ɲanmiɛn jrán su dí e jɔlɛ. (Neemi 5:1-7, 15) Sanngɛ nán ngalɛ’n i ngunmin ti ɔ. Biblu’n kle kɛ sɛ sran kun i ɲin yi Ɲanmiɛn’n, nn ɔ klo Ɲanmiɛn wie. (Mmla’n 10:12, 13) Afin like ng’ɔ jɔman Ɲanmiɛn klun’n, ɔ sro i yolɛ. Nán kɛ fɔ mɔ Ɲanmiɛn tú i’n, i wun srɛ ti yɛ ɔ yo sɔ ɔ, sanngɛ klolɛ m’ɔ klo Ɲanmiɛn’n ti ɔ.\n7 Maan e fa sunnzun ase kun: Bakan kun si kɛ i si’n klo i kpa. Yɛ ɔ si kɛ, ninnge wie’m be o lɛ mɔ i si’n kloman kɛ ɔ yo ɔ, naan sɛ ɔ yo be’n, i si’n tú i fɔ. Kɛ ɔ wun i si’n ɔ usuman tututu kɛ w’a wun nnɛn wlɛfuɛ wie sa. Sanngɛ ɔ klo i si sɔ’n kpa. Ɔ yo i fɛ kɛ ɔ́ yó like kwlaa nga ɔ kwla yo’n naan i si’n i klun w’a jɔ i wun’n. E mɔ e ɲin yi Zoova’n, like kunngba’n yɛ e yo i i lika wie ɔ. Kɛ mɔ e klo e Si Zoova m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n ti’n, like nga e yo ɔ e si kɛ ɔ́ yó ‘i ya dan’n,’ e sro i yolɛ. (Bo Bolɛ 6:6) Aklunjuɛ li yɛ e kunndɛ kɛ é yó naan ɔ di ɔ. (Nyanndra Mun 27:11) I sɔ’n ti yɛ e kunndɛ kɛ é fá kwlalɛ’n nga e le i’n, ɔ nin e wunmiɛn’n é yó sa kpa’n niɔn. Maan e kan wafa nga e kwla yo i sɔ’n i ndɛ.\n8. (a) ?Awlobo’n nun’n, yasua’n i junman’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ ɔ di junman sɔ’n niɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ yasua kun kwla kle kɛ ɔ bu i yi’n i sran ɔn?\n8 Awlobo kun nun sa’n, Efɛzfuɛ Mun 5:23 se kɛ ‘yasua yɛ ɔ ti bla i su kpɛn ɔn.’ ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ yasua kun sie i yi’n niɔn? Biblu’n se yasua’m be kɛ be nin be yi’m be tran kpa. Yɛle kɛ, kɛ mɔ be ‘si kɛ be yi’m be wunmiɛn’n juman be liɛ’n nun ti’n, be bu be sran.’ (1 Piɛr 3:7) Glɛki nun’n, ndɛ nga be kacili i kɛ “be bu be sran,” i bo’n yɛle “like ng’ɔ ti cinnjin’n, annzɛ ɔ le ɲrun’n, annzɛ aɲinyiɛ.” Be kacili i wie kɛ “nɛnnɛn dilɛ” annzɛ “like kpa.” (Sa Nga Be Yoli’n 28:10; 1 Piɛr 2:7) Yasua ng’ɔ bu i yi’n i sran’n, ɔ su yomɛn i sa yaya le, yɛ ɔ su guɛmɛn i ɲin ase naan bla’n w’a bu i kɛ ɔ nunman sran nun kun. Sanngɛ ɔ wun i wlɛ kɛ i yi’n ti i awlɛn su sran, i sɔ’n ti’n, ɔ nin i be tran klanman. Maan ɔ yo awlo lɔ o, annzɛ gua su lɔ o, i ndɛ ng’ɔ kan be’n, ɔ nin i ayeliɛ’n, be kle kɛ i yi’n i ndɛ lo i dan. (Nyanndra Mun 31:28) Sɛ yasua kun nin i yi’n be tran sɔ’n, i yi’n kló i, yɛ i ɲin yí i wie, kpɛkun ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, Ɲanmiɛn i klun jɔ́ i wun.\nNinnge nga e kwla fa e wunmiɛn’n e yo’n, be nun kpafuɛ’n yɛle jasin fɛ’n i bolɛ.\n9. (a) ?Ta benin yɛ bla’m be le i be awlobo’n su ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kwla uka bla kun naan w’a fa ninnge ng’ɔ si be yo’n w’a suɛn i wun’n i bo ɔ? ?Yɛ sɛ ɔ yo sɔ’n, i bo’n gúa sɛ?\n9 Bla’m be kusu be ayeliɛ’n le ta awlobo’n su wie. Biblu’n kan bla wie mun mɔ be suli Ɲanmiɛn kpa’n be ndɛ. Bla sɔ’m be ukali be wun mun aɲinyiɛ su naan b’a yo sa kpa, annzɛ be ukali be naan b’a faman ajalɛ tɛ. (Bo Bolɛ 21:9-12; 27:46–28:2) Bla wie’m be kwla si ninnge wie’m be yo kpa annzɛ be kwla wun sa wlɛ kpa tra be wun mun. Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ ɔ nin i fata kɛ be ‘bu be wun’m be sran, kɛ be bu e Min’n i sran’n sa.’ (Efɛzfuɛ Mun 5:22, 33) Sɛ bla kun kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn i klun jɔ i wun’n, ɔ́ fá ninnge nga ɔ si be yo’n, ɔ́ súɛn i wun’n i bo. Sanngɛ ɔ su yomɛn i wun’n i finfin, yɛ ɔ su kunndɛman kɛ ɔ́ trɛ́n i su. ‘Bla ngwlɛlɛfuɛ’ kɛ ngalɛ sa’n, ɔ nin i wun’n be bo yo kun be siesie be awlobo’n i kpa. Kɛ ɔ yo sɔ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn be afiɛn sɛ.—Nyanndra Mun 14:1.\n10. (a) ?Junman benin yɛ Ɲanmiɛn fa mannin siɛ nin niɛn mun ɔn? (b) ?‘Sran fɔ tulɛ’n’ i bo’n yɛle benin? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ be tu ba’m be fɔ ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)\n10 Siɛ nin niɛn’m be kusu be le be junman liɛ mɔ Ɲanmiɛn fa mannin be ɔ. Biblu’n wla siɛ’m be su nun kɛ: “Nja mun, amun kusu, nán an yo sa b’ɔ kun amun mma’m be ya, sanngɛ an ta be kpa [Zoova] liɛ’n su, yɛ an tu be fɔ, an kle be ngwlɛlɛ.” (Efɛzfuɛ Mun 6:4) Biblu’n nun’n, ‘sran fɔ tulɛ’n’ i bo’n yɛle “sran talɛ, sran like klelɛ, [annzɛ] sran ngwlɛlɛ klelɛ.” Ɔ fata kɛ be tu ba’m be fɔ. Kɛ be tu be fɔ ngwlɛlɛ su’n, mɔ be kle be like nga be le atin be yo’n, ɔ nin nga be leman atin be yoman’n, be ngbaciɛ’n mɔ be wun i wlɛ weiin’n, be di aklunjuɛ yɛ be liɛ yo ye. Biblu’n waan i sɔ yolɛ’n ti ba’m be klolɛ. (Nyanndra Mun 13:24) I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ siɛ nin niɛn’m be fa ‘ɲantiaan’ be tu ba’m be fɔ klunwi su, naan be yo be like yaya, naan ba’m be wla’n bo be wun. * (Nyanndra Mun 22:15; 29:15) Ba’m be bolɛ tɛtɛ kpa’n, ɔ timan ba’m be klolɛ, sanngɛ ɔ kle kɛ siɛ nin niɛn’m be fa kwlalɛ nga be le i’n be yo like tɛ, yɛ i sɔ’n kwla sanngan ba’m be akunndan’n. (Kolɔsfuɛ Mun 3:21) Sanngɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be tu be mma’m be fɔ kɛ ɔ nin i fata sa’n, ba’m be wun i wlɛ kɛ be si nin be nin’m be klo be naan be kunndɛ kɛ be yo sran kpa.\n11. ?Like kpa benin yɛ ba’m be kwla fa be wunmiɛn’n be yo ɔ?\n11 ?Yɛ ba’m be li? ?Like kpa benin yɛ be kwla fa be wunmiɛn’n be yo ɔ? Nyanndra Mun 20:29 se kɛ: “Wunmiɛn bɔ gbanflɛn’m be lɛ i’n, ɔ ti be anyrunnyan like.” Nanwlɛ, ninnge nga gbanflɛn nin talua’m be kwla fa be wunmiɛn’n be yo’n, be nun kpafuɛ’n yɛle be “Yifuɛ’n” i sulɛ. (Akunndanfuɛ’n 12:1) Ɔ fata kɛ gbanflɛn nin talua’m be wun i wlɛ kɛ ajalɛ nga be fa’n, ɔ kwla yo be si nin be nin’m be fɛ, annzɛ ɔ kwla yo be ya. (Nyanndra Mun 23:24, 25) Ba nga be ɲin yi be si nin be nin mɔ be su Ɲanmiɛn’n, mɔ i sɔ’n ti be yo sa kpa’n, be yo maan be si nin be nin’m be klun jɔ. (Efɛzfuɛ Mun 6:1) Kɛ be yo sɔ’n, “ɔ yo e Min’n i fɛ.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:20.\n12, 13. (a) ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be bu junman nga Ɲanmiɛn fa mannin be’n niɔn? (b) Sa nga ti yɛ ɔ fata kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be yo Ɲanmiɛn i bua fa’n i cɛcɛ’n, amun fa sa kun yi i nglo.\n12 Zoova sieli asɔnun sunianfuɛ mun kɛ be dun asɔnun’n nunfuɛ’m be ɲrun mmua. (Ebre Mun 13:17) Ɔ fata kɛ yasua sɔ mun mɔ b’a tin Ɲanmiɛn i sulɛ nun’n, be uka Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa mun mɔ be ti kɛ i bua mun sa’n, naan be wun kpaja be Ɲanmiɛn i sulɛ nun. ?Junman sɔ mɔ Ɲanmiɛn fa mannin be’n ti’n, bé yó be wun kpakpa be niaan’m be su? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! Ɔ fata kɛ be bu akunndan sɛsɛ, naan be kan be wun ase be di be junman’n asɔnun’n nun. (1 Piɛr 5:2, 3) Biblu’n se asɔnun sunianfuɛ’m be kɛ: “An nian Nyanmiɛn i Asɔnun’n b’ɔ fɛ i bɔbɔ wa’n toli’n i lika.” (Sa Nga Be Yoli’n 20:28) Sa kpa nga ti yɛ ɔ fata kɛ be yo Ɲanmiɛn i bua fa’n i nunfuɛ’m be cɛcɛ be tinuntinun’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ.\n13 Maan e fa sa kun e yi i nglo. Wienun ɔn, amun janvuɛ kpa kun srɛ amun kɛ amun niɛn i like kun m’ɔ lo i kpa’n i su. Amun si kɛ amun janvuɛ’n toli like sɔ’n i gua kpan. ?Amun su yoman like sɔ’n i cɛcɛ? I kunngba’n niɔn, Ɲanmiɛn mannin asɔnun kpɛnngbɛn’m be junman kɛ be niɛn i like nanndoliɛ kpa kun i lika. Like sɔ’n yɛle asɔnun’n mɔ i nun sran’m be ti kɛ i bua mun sa’n. (Zan 21:16, 17) Kɛ mɔ sran sɔ’m be ndɛ lo Zoova dan ti’n, ɔ fali Zezi Klist m’ɔ ti i Wa kunngba cɛ’n i mmoja’n, m’ɔ ti i sa nun like kpafuɛ’n, yɛ ɔ fa toli be ɔ. Kɛ asɔnun kpɛnngbɛn mɔ be ti wun ase kanfuɛ’n bé nían Ɲanmiɛn i bua fa’n i lika’n, be ɲin kpaman sa sɔ’n su.\n“Ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n” ɔ le ta\n14. ?Ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n kwla yo e wiengu’m be sɛ?\n14 Biblu’n se kɛ: “Ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n, i ti yɛ e wu-ɔ, i ti yɛ e nyan nguan-an.” (Nyanndra Mun 18:21) Ndɛ ng’ɔ fin e nuan fite’n kwla saci like. ?Wan yɛ be nin a kɛnmɛn i ndɛ yaya le ɔ? Sanngɛ be nuan nun ndɛ’n kwla yo sran ye wie. Nyanndra Mun 12:18 waan kɛ ‘akunndanfuɛ’m be kan ndɛ sa’n, ɔ klun tɔ nun sa fɔuun!’ Nanwlɛ, ndɛ nga be kan m’ɔ wla fanngan’n, ɔ ti kɛ ayre mɔ be fa kan tukpaciɛ wie i ya’n i ase’n sa. Wafa nga e kwla fa e nuan nun ndɛ’n e yo e wiengu’m be ye’n, maan e fa ɲin e sie be nun wie’m be su e nian.\n15, 16. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa e nuan nun ndɛ’n e wla e wiengu’m be fanngan ɔn?\n15 Ndɛ ng’ɔ o 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:14 nun’n waan e ‘fɔnvɔ be mɔ be akunndan’n ti sannganwa’n.’ (Anuãsɛ Fuflɛ) Nanwlɛ, ɔ ju wie’n, Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ wie’m be akunndan’n kwla sanngan. ?É yó sɛ naan y’a uka be? Maan e jran sa kpa nga be yo’n su e tu e klun e yo be mo, naan be wun i wlɛ kɛ Zoova ɲrun’n be ti sran kpa. Asa ekun’n, Biblu’n nun ndɛ nga be kle kɛ Zoova nian be nga be “akunndan’n w’a sanngan’n,” ɔ nin “be nga be wla’n w’a bo’n” be lika naan ɔ klo be’n, maan e nin be e koko be su yalɛ. (Jue Mun 34:19) Kɛ e fa e nuan nun ndɛ’n e fɔnvɔ e wiengu mun’n, e kle kɛ e sɔnnzɔn e Ɲanmiɛn aunnvuɛ sifuɛ’n ‘m’ɔ cici be mɔ be wla bo’n be wla’n.’—2 Korɛntfuɛ Mun 7:6.\n16 E kwla fa e nuan nun ndɛ’n e wla e wiengu’m be fanngan e uka be kpa wie. ?Aniaan wie i awlɛn su sran w’a wu? E kwla kan ndɛ fɛfɛ wie e guɛ i awlɛn su nzue. ?Aniaan kpɛnngbɛn wie bu i kɛ ɔ nunman sran nun kun? E kwla kan ndɛ wie e kle i naan ɔ wun i wlɛ kɛ aniaan’m be te bu i sran, naan be te klo i. ?Tukpaciɛ m’ɔ wieman’n, ɔ su kle sran kun i yalɛ? E kwla kan ndɛ fɛfɛ e kle sran sɔ’n, annzɛ e kwla flɛ i telefɔnu nun e wlɛ i fanngan. I sɔ’n kwla yo maan sran’n i wla fí i wun kan. Nanwlɛ, kɛ “ndɛ ng’ɔ ti kpa bɔ sran ti-ɔ ɔ yo sran’n,” yɛ ɔ fin e nuan fite’n, i sɔ’n yo e Yifuɛ’n i fɛ dan!—Efɛzfuɛ Mun 4:29.\nKɛ yasua kun nin i yi’n be klo be wun mɔ be bu be wiengu sran’n, be fa kwlalɛ mɔ be le i’n be yo sa kpa.\n17. ?Ndɛ cinnjin kpa benin yɛ e kwla kan e yo e wiengu’m be ye ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yo sɔ ɔ?\n17 Sɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin’n ɔ fin e nuan fite’n, ɔ ti kpa trɛ i kwlaa. Nyanndra Mun 3:27 waan: “Sɛ a lɛ ninnge naan ɔ wiengu lɛ-man wie’n, nán yo i anwɛn.” Ɔ fata kɛ e bo jasin fɛ’n m’ɔ man nguan’n e kle sran mun. Ɔ maan sɛ jasin mɔ Zoova i klun ufue’n ti’n e tili’n, ɔ ka e ngunmin e liɛ’n, i sɔ’n nin i fataman. (1 Korɛntfuɛ Mun 9:16, 22) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova kunndɛ kɛ e di junman sɔ’n niɔn?\n“Amun fa amun wunmiɛn’n kwlaa” be su Zoova\n18. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ e yo ɔ?\n18 Klolɛ mɔ e klo Zoova ti’n, e di i junman’n kpa. Maan e su sa’n yo sɛ yo sɛ’n, e ngba e kwla yo like nga Zoova kunndɛ kɛ e yo’n. Biblu’n se kɛ: “Like kwlaa nga amún yó’n, an tu amun klun yo i kɛ [Zoova] yɛ an su yo mɛn i sa, nán an bu i kɛ sran yɛ an su yo mɛn i-ɔ.” (Kolɔsfuɛ Mun 3:23) Zezi seli kɛ mmla’m be nun danfuɛ’n yɛ: ‘Fa wɔ awlɛn’n kwlaa, ɔ nin wɔ nguan’n kwlaa, ɔ nin wɔ akunndan’n kwlaa, ɔ nin wɔ wunmiɛn’n kwlaa fa klo wɔ Min Ɲanmiɛn.’ (Mark 12:30, Jésus-Christ i amanien fè) Nanwlɛ, Zoova kunndɛ kɛ e tinuntinun e klo i naan e tu e klun e su i.\n19, 20. (a) ?Ngue ti yɛ Mark 12:30 nun’n, kɛ Zezi kannin e nguan’n i ndɛ’n, ɔ kannin e awlɛn’n nin e akunndan’n, ɔ nin e wunmiɛn’n be ndɛ wie ɔ? (b) ?Kɛ be se e kɛ e fa e nguan’n kwlaa e su Ɲanmiɛn’n, i bo’n yɛle benin?\n19 ?Kɛ be se kɛ be tu be klun annzɛ be fa be nguan’n kwlaa be su Ɲanmiɛn’n, i bo’n yɛle benin? I bo’n yɛle kɛ e fa e wunmiɛn’n kwlaa ɔ nin e akunndan’n kwlaa e su i, yɛ e awlɛn’n kwlaa trɛn i su. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ngue ti yɛ Mark 12:30 nun’n, kɛ be kannin e nguan’n i ndɛ’n, be kannin e awlɛn’n nin e akunndan’n, ɔ nin e wunmiɛn’n be ndɛ wie ɔ? Maan e fa sa kun e yiyi nun. Lalafuɛ nun’n, sran kun kwla yo i wun atɛ kɛ kanga sa. Ɔ maan sran sɔ’n fɛ i nguan’n kwlaa wlɛ i min’n i sa nun. Sanngɛ wie liɛ’n kanga sɔ’n ɔ fɛmɛn i wunmiɛn’n kwlaa nin i akunndan’n kwlaa sumɛn i min’n. (Kolɔsfuɛ Mun 3:22) Zezi kunndɛ kɛ ɔ́ tín su kpa kɛ ɔ nin i fataman kɛ e Ɲanmiɛn sulɛ’n yo kun nin bue, i ti yɛ ɔ kannin e awlɛn’n nin e akunndan’n nin e wunmiɛn’n be ndɛ wie nannannin su’n niɔn. I lɛ’n kle kɛ, kɛ be se e kɛ e fa e nguan’n kwlaa e su Ɲanmiɛn’n, yɛle kɛ e tu e klun naan e fa e wunmiɛn’n kwlaa e su i.\n20 ?I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn junman dilɛ nun’n, ɔ fata kɛ e kwlaa e di dɔ kunngba’n, naan wunmiɛn kunngba’n yɛ e kwlaa é fá dí junman sɔ’n niɔn? Cɛcɛ, afin ɔ le sran kun nin i su sa, ɔ nin i like liɛ m’ɔ kwla yo ɔ. I wie yɛle kɛ gbanflɛn nin talua mɔ be ti juejue kpa’n, be kwla di dɔ kpanngban jasin bolɛ nun tra be nga b’a yo kpɛnngbɛn’n. Be nga be nunman aja nun mɔ be leman ba’n, be kwla yo ninnge kpanngban tra be nga be o aja nun mɔ be le ba’n. ?Sɛ blɛ wie nun’n, e le wunmiɛn kpa nin blɛ kpanngban e fa di Ɲanmiɛn junman’n, nán e cenjele nun ɔn? Nanwlɛ, i sɔ’n ti é lá Ɲanmiɛn i ase! Sanngɛ ɔ fataman kɛ e fa e junman nga e di’n, e fa sunnzun e wiengu’m be liɛ’n. (Rɔmfuɛ Mun 14:10-12) Ng’ɔ fata kɛ e yo’n, yɛle kɛ e fa e wunmiɛn’n, e uka e wiengu mun.\n21. ?Ninnge nga e kwla fa e wunmiɛn’n e yo’n, be nun kpafuɛ’n yɛle benin?\n21 Wafa nga e kwla fa kwlalɛ nga e le i’n, ɔ nin e wunmiɛn’n e yo like kpa’n, Zoova kleli e i su ajalɛ kpa. E kunndɛ kɛ é yó like kwlaa nga e kwla yo’n, naan y’a sɔnnzɔn i. I kun yɛle kɛ e bu be nga e sie be’n be sran. Kpɛkun e tu e klun naan e fa e wunmiɛn’n kwlaa e di junman nga Zoova fa mannin e’n, mɔ yɛle jasin m’ɔ man nguan’n i bolɛ’n. (Rɔmfuɛ Mun 10:13, 14) Nán amun wla fi su kɛ, kɛ an tu amun klun an fa amun nguan’n kwlaa su Zoova’n, ɔ yo i fɛ dan. ?Amun kunndɛman kɛ amún yó like kwlaa nga amun kwla yo’n naan amun a su Ɲanmiɛn klun ufuefuɛ sɔ’n? Ninnge nga e kwla fa e wunmiɛn’n e yo’n, be nun kpafuɛ’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Laa nun’n, like nga Ebre nun’n be flɛ i kɛ “nyantiaan’n,” yɛle waka annzɛ kpɔnman nga bua sunianfuɛ kun fa kankan i bua mun ɔ fa kle be atin’n. (Jue Mun 23:4) I kunngba’n, ‘ɲantiaan’ mɔ siɛ nin niɛn’m bé fá tú be mma’m be fɔ’n, yɛle atin kpa mɔ be kle be klolɛ su’n. Ɔ maan ba’m be fɔ tulɛ’n, ɔ timan be sa yaya yolɛ.\nNyanndra Mun 3:9, 10 ?‘Ninnge kpakpa’ benin mun yɛ e le be ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fa be e manman Zoova ɔ?\nAkunndanfuɛ’n 9:4-10 ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ ikisa’n e fa e wunmiɛn’n e yo like ng’ɔ jɔ Zoova i klun’n niɔn?\nSa Nga Be Yoli’n 8:9-24 ?Sa tɛ benin yɛ Simɔn yoli ɔ? ?Yɛ é yó sɛ naan y’a kpalo sa tɛ sɔ’n?\nSa Nga Be Yoli’n 20:29-38 ?Wafa sɛ yɛ Pɔlu i ajalɛ’n kwla uka be nga be nian asɔnun’n su ɔ?


Zaki 3 | Online Bible | New World Translation\nMatie Marki Liki Zan Sa Nga Be Yoli’n Rɔmunfuɛ Mun 1 Korɛntifuɛ Mun 2 Korɛntifuɛ Mun Galasifuɛ Mun Efɛzifuɛ Mun Filipufuɛ Mun Kolɔsufuɛ Mun 1 Tesalonikifuɛ Mun 2 Tesalonikifuɛ Mun 1 Timote 2 Timote Titi Filemɔn Ebre Mun Zaki 1 Piɛli 2 Piɛli 1 Zan 2 Zan 3 Zan Zidi Sa Nglo Yilɛ 1 2 3 4 5\nBe taaman’n i sielɛ’n (1-12)\nNán sran kpanngban yo like klefuɛ (1)\nNgwlɛlɛ m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n (13-18)\n3 Min niaan mun, nán amun nun kpanngban be yo like klefuɛ. Afin amun si kɛ jɔlɛ nga bé wá dí e’n, ɔ́ yó kekle kpa trá be onga’m be liɛ’n. 2 E kwlaa e fɔn kpɛ sunman. Sɛ sran kun i nuan fiteman tɛtɛ’n, nn fɔ nunmɛn i nun. Yɛ sa kwlaa nun’n, ɔ kwla niɛn i wun su kpa. 3 E wla nnɛn kpanngɔ’m be nuan nun blalɛ naan be yo like kwlaa nga e klo’n. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, lika kwlaa nga e waan be wɔ’n, be kɔ. 4 Amun nian mmeli mun. Kannzɛ be ti dan kpa naan aunmuan dan yɛ ɔ fa be kɔ’n, sanngɛ like kaan sa yɛ be fa kpɛ i wun-ɔn. Yɛ be kanfuɛ’m be fa be kɔ lika nga be klo’n. 5 Kɛ e taaman’n kusu ti sɔ wie-ɔ. Ɔ ti kaan sa, sanngɛ ɔ kan ndɛ dandan. Sin kaan kwla yra bo dan. 6 E taaman’n kusu ti kɛ sin sa. Ɔ ti e wunnɛn’n i lika kun m’ɔ yo sa tɛ dan-ɔn. Ɔ saci e wunnɛn’n kwlaa. Ɔ kwla saci sran. Ɔ ti kɛ Zeɛnin’n* sa, afin ɔ saci like. 7 Klɔ sran’m be kwla sie blo nnɛn nin anunman nin nnɛn nga be cuɛn be wun ase’n nin jenvie’n nun ninnge wafawafa kwlaa. B’a sie be bɔbɔ. 8 Sanngɛ e taaman’n i liɛ’n, klɔ sran fi kwlá siemɛn i. Be kwlá yomɛn i like fi, ɔ ti tɛ, ɔ ti kɛ duwlɛ sa. 9 E fa e taaman’n e manman Zoova m’ɔ ti e Si’n, kpɛkun e fa e taaman kunngba’n e fa bo sran mɔ Ɲanmiɛn yili be “kɛ i bɔbɔ sa’n,” be sannzan. 10 E taaman kunngba’n, e fa bo muae, kpɛkun e fa bo sannzan. Min niaan mun, i sɔ yolɛ’n nin i fataman. 11 ?Nzue ti’n i bue kwla yo fɛ, kpɛkun i bue kwla yo wi? 12 Min niaan mun, figie kwlá suman olivie mma, yɛ viɲin kwlá suman figie mma. ?Nɛ́n i-ɔ? Yɛ nzue ng’ɔ yo fɛ’n kusu ɔ finman nzue ti mɔ njin o nun’n nun. ?Nɛ́n i-ɔ? 13 ?Amun nun onin yɛ ɔ si ngwlɛlɛ m’ɔ wun sa wlɛ-ɔ? Maan ɔ yo sa kpa fa kle kɛ ɔ ti wɛtɛɛfuɛ naan ɔ si ngwlɛlɛ. 14 Sanngɛ sɛ amun ɲin ci sran tɛ kpa naan amun ti ndɛnnganfuɛ’n,* nán amun se kɛ amun ti ngwlɛlɛfuɛ. Sɛ amun se sɔ’n, nn amun ti ato buafuɛ. 15 I sɔ ngwlɛlɛ liɛ’n finman ɲanmiɛn su. Ɔ ti asiɛ’n su wa liɛ, ɔ ti be nga klɔ sran nzuɛn’n sie be’n be liɛ, ɔ ti mmusu’m be liɛ. 16 Afin lika nga be ɲin ci sran lɛ mɔ ndɛnnganndɛnngan* o lɛ’n, sa sukusuku nin sa tɛtɛ kwlaa be o lɛ wie. 17 Sanngɛ ngwlɛlɛ m’ɔ fin ɲanmiɛn su’n, sɛ ɔ ti sran’n, nn é sé kɛ fiɛn kaan sa nunmɛn i wun, ɔ kloman ndɛnngan. I like yolɛ yoman ya, ɔ sisimɛn i bo naan w’a yo like nga be se i kɛ ɔ yo’n, ɔ si aunnvuɛ dan, ɔ yo sa kpakpa mun, ɔ kpaman sran nun, ɔ timan gblɛfuɛ. 18 Asa ekun’n, be nga be nin be wiengu be tran klanman’n, be yo maan fɔundi tran sran’m be afiɛn. Yɛ i agualiɛ su’n, be yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ.\n^ Annzɛ “dunman kunndɛfuɛ.”


Ke swran'n kwlaa béh bôh amun dunman kpa'n, an yakô, afin ke bé nannan'm bé bôô bé bo bé ton bé wun suen ke bé ti Nyanmien nuan idyofue'n, bé dunman soo!\n ?Ke n kan kléé amun ke an nian amun wun Pharisifue nin Sadducéfue'm bé kpaun ayré'n i lika'n, o yô se ti ye amuan wu'en i wle ke, nanh kpaun nde ye n kan kléé amuon? Ye bé wuun i wle ke, nanh kpaun ayré'n i lika ye i waan bé nian bé wun nion, sannge liké nga Pharisifue nin Sadducéfue'm bé klé'n i lika ye i waan bé nian bé wun nion.\n I so'n ti, anh nian amun bobo amun wun kpa, ye anh nian bua fa nga Nyanmien Wawe'n fa amun siéé bé su'n bé su kpa, ye anh ta Nyanmien i Asonun'n b'o fe i bobo wa'n tôli'n. N si ke, ke n kô wo'n, gbôklô wlefue'm bé wa wlu amun nun, béh satyih bua fa so'n. Ye amun nun swran wié'm bé wa dyaô, béh kanh nde b'o ti'e i nuan su'n, bé fa laka Christfue mun nan bé su bé su.\n N swran kpa mun, i so'n ti, ke éh minndeh tyen so'n, anh yô liké kwlaa nga an kwla yô'n nan o wun ke an ti swran kpa bo sa kaan sa nu'an amun wun, nan amun nin i amun nuan a se. Anh nian é Min'n i awlen b'o tre amun wun'n, amun ti nyanle tio. Ke é niaan Paul b'o ti é swran kpa'n, bo Nyanmien meen i ngwlele'n, kle i so blee amuon. I fluwa kwlaa ng'o kle b'o kan liké so'n i nde'n, ke o kle i soo. I nun nde wié'm bé wle wunle ti kéklé, o man bé nga bé wu'an sa wle, bo bé le'a awlen'n, bé katyi nde so'n ke bé katyi Nyanmien Nde nga bé kleli'n wié sa. Ke bé yô so'n, o man béh mlinh. Sannge amun bo an ti n swran kpa, bo an si so laa'n, anh nian amun wun, nan amuan su'a swran tete bo bé yô sa b'o ti'e i su'n bé su, nan amun ta a kpoman. Ye bo é Min'n b'o ti é Défue'n yô amun'n ti, man bé wun ke amuan yô swran, amun nin i tran, nan amuan sii kpa. Ke o fin nde'n, man bé yi i aye tititi. Mon o yô so!\n N swran kpa mun, nanh an lafi bé nga bé sé ke bé idyo Nyanmien Wawe'n nuan'n, bé ngba su, anh sa bé nian, se bé idyo Nyanmien nuan sakpa ô, annze se liké wié ye bé idyo i nuan ô. Afin bé nga bé ton bé wun suen ke bé ti Nyanmien nuan idyofue'n, bé kpanngban kpa ba ba men'n nun. Anh nian sa wafa nga amun fa si swran ng'o idyo Nyanmien Wawe'n nuan'n. Swran kwlaa ng'o sé ke Jésus-Christ katyii swran o bali'n, i sofue'n ye o idyo Nyanmien Wawe'n nuaan. Sannge swran ng'o lafi'a su ke Jésus katyii swran'n, nanh Nyanmien Wawe'n nuan ye o idyoo, Christ Kpofue'n bo an tii i ke oh bah'n, bo ke é sé ye'n o ô men'n nun'n i nuan ye o idyoo. M mma mun, amun lie'n, an ti Nyanmien lie, o man an kwlali bé, afin Swran ng'o dyran amun sin'n ti dan tra nga b'o dyran men'n nunfue'm bé sin'n. Bé nga'm bé lie'n, bé ti men'n nunfue, o man bé nde nga bé kan'n ti men'n nun nde, ye man men'n nunfue'm bé sié bé su bé nde'n su nion. É lie'n é ti Nyanmien lie, o man swran ng'o si Nyanmien'n, o sié i su é nde'n su, sannge swran ng'o ti'e i lie'n, o sié'e i su é nde'n su. I so'n nun ye éh sih Nyanmien Wawe'n i nde'n b'o ti nanwle'n, nin nde ng'o ti'a nanwle nion.\n Anh sasa amun wun bé nga bé ton bé wun suen ke bé ti Nyanmien nuan idyofue'n bé lika. Bé fa bua kplô wla bé wun, bé ba amun wun, sannge bé ti gbôklô bé satyi nnen mun. Bé nzuen'n ye amunh fah si béo. ?Bé kô ti lômin, lôlô su? ?Bé kô ti blofue aloma aintonman su? I kunngba nion, waka kpa kwlaa su mma kpakpa, sannge waka b'o ti'a kpa'n kusu o su'a mma kpakpa. Waka kpa'n kwla su'a mma tete, ye waka b'o ti'a kpa'n kwla su'a mma kpakpa. Waka kwlaa b'o su'a mma kpa'n bé kpe yii sin nun. I so'n ti, bé nzuen'n ye amunh fah si béo.\n An si sa so mun, ye an lafi nde nanwle nga an tili'n su kpa, sannge n su yatyi'a amun wla kpenle sa so'm bé su. Ke n nian wuman'n, se n kpen amun wla nan an fa sa so'n sié amun klun'n, n wun i ke o ti kpa. Afin n si ke o tye kaan nh wuh, ke é Min Jésus-Christ kan kléé n soo. Sannge n yô liké kwlaa nga n kwle i yô'n nan se n wu'n, amun wla a tran sa so'm bé su tititi. Nanwle, ke éh kanh é Min Jésus-Christ i bale, nin i kwlale b'o kwla'n i nde klé amun'n, o ti'a ke ngôwa bo bé fa bé ti nun ngwlele fa di'n sa, ye é di kléé amuon. Sannge é bobo é wunnin i nyrun ng'o le'n nin é nyinma. I lé kunngba nga é Si Nyanmien menmenh b'oh yih i aye'n, é bobo é ô i bô. O tili i nen b'o fin lika'n b'o kpadya nyannyan'n nun, o sé ke: «Min awlen su ba'n ye, i su ye n wla'n kwlaa ôo.» Ke é nin i é ô Nyanmien i ôka'n su lo'n ye é tii nen so nion. O man é wuun Nyanmien nuan idyofue'm bé nde nga bé kannin'n i wle kpa. Se an fa amun nyin sié su kpa'n, o ti kpa, afin o ti ke kannin b'o kpadya lika tuun wié nun sa, lélé fa dyu alie ndyennien komin su, ye awue nzraama'n fitéh, oh yih sa'm bé nyin wéiin klé amun. Man an si kpa ke swran kun i bobo tiaun o kwla klé'a Nyanmien Nde nga i nuan idyofue'm bé kleli'n i nun kun sa bô. Afin Nyanmien nde nga swran'm bé kannin'n ba kpe'a wié fi bé ti nun ye bé kannion, i Wawe'n ye o fa wla bé nuan ye bé kannion.\n man swran nga béh feh sié asonun kpenngben'n o yô swran bo bé kwla satyi'e i wun kaan sa, bo i yi ti kun, bo i mma'm bé lafi Nyanmien su, bo bé kwla satyi'a bé dunman ke bé nzuen ti te, bé nyin ti kéklé. Man asonun sunianfue'n yô swran bo bé kwla satyi'e i wun kaan sa, afin o nian Nyanmien ninngé'm bé su. Nanh mon o yô swran b'o yô i bobo i klun sa, nin ya fafue, nin nzanbôefue, nin utré klôfue, nin swran b'o kunnde sika i wafa ng'o ti'e i su'n. Sannge mon o yô swran b'o ti aklunyéfue, b'o klô sa ng'o ti kpa'n, b'o yô sa i nuan su, b'o ti swran kpa, b'o ti Nyanmien lie mlonmlon, b'o si i bobo wun su nian. Mon o yô swran b'o lafi nde nanwle nga bé klélii'n su kpa, nan nde nanwle b'o klé'n ti, o kwla tu bé fo, ye o klé bé nga bé kpalô i nde'n ke bé si ke ba fon. Afin swran kpanngban bé nyin ti kéklé, bé kan nde ngbenngben fa laka swran mun. Bé kpanngban lika bé fin Juif'm bo ba katyi Christfue'n bé nun. Sé i sofue mun ke bé yatyi bé nde so'm bé kanle. Bé klé liké ng'o ti'e i su'n, bé fa kunnde sika ng'o ti'e i kunndewle'n, o man bé bô awlô'n wié sékésékéséké. Crètefue'm bé bobo bé liké kléfue kun séé ke: Crètefue'm bé bua atô titi, bé ti nnen wlefue, bé ti nveefue alie safue. I nde so'n ti nanwle. I so'n ti, idyo bé kpa, man bé lafi Nyanmien su kpa, nan ba lafi'a Juif'm bé nde b'o ti ke ngôwa sa'n su, ye ba yô'a sa nga swran nga ba yatyi nde nanwle'n bé sé bé ke bé yô'n ti. Swran nga bé akunndan'n ti kpa'n, liké kwlaa ti kpa bé nyrun, sannge swran nga bé akunndan'n ti'a kpa, bo bé lafi'a Nyanmien su'n, liké fi ti'a kpa bé nyrun. Afin bé akunndan'n ti tete, bé yô saa bé klun ti'a bé. Bé yô bé wun ke bé si Nyanmien, sannge sa nga bé yô'n o klé'a ke bé sii. Bé wun yô te, bé nyin ti kéklé, bé kwla yô'a sa kpa bo kun sa.\n Ke bé nga bé ton bé wun suen ke bé ti Nyanmien nuan idyofue'n bé traan swran'm bé nun'n, bé nga bé ton bé wun suen ke bé ti liké kléfue'n ke bé wa tran amun nun soo. Béh kléh amun liké nga bé ti atô, b'o satyi swran'n gble nun. Ke bé bu'a bé Min'n b'o kpo bé ti'n liké kun'n, o man béh kah le mlin. Swran kpanngban béh suh bé su bé sa tete yôle so'm bé nun. Bé ti, béh kanh atin kpafue'n i wun nde. Bé nyin b'o blô ninngé'm bé su'n ti, béh kpeh bé ti nun kan nde mun, béh fah amun kunnde bé sika. Bé buu bé fo wa tye, san béh mlinh. Afin Nyanmien a yatyi'a ange'm bo bé yôô i sa'n bé le, o kan bé bô guee nyrennen lika'n nun, bé tyi bé sié bé aôsin'n nun lo ke bé tran le lélé mon o fa dyu dyole dile tyen. Laa men lie'n, Nyanmien a yatyi'e le, o man nzué'n toli o yii dan kpa, nan wa kun swran tete nga bé ô men'n nun'n bé kwlaa. Sannge o déé Noé b'o bô sa nga bé yôo o ti su'n i ndôlô'n, o nin swran nsô ékun. O séé ke oh nunnunh Sodome nin Gomorrhe klo'n mlonmlon, nan wa fa sin a gua bé su a nunnun bé. O yô i so fa klé bé nga bé srômen'n ke, ke bé lie'n o wa yô soo. Sannge o déli Lot b'o ti swran kpa'n, bo sa tete nga swran'm bé yô'n yô i ya'n. Swran kpa so'n b'o tran swran tete'm bé afien'n, tyen kwlaa o ti sa tete nga bé yô'n, ye o wuin. Swran kpa b'o ti'n ti, o man i awlen'n kpe i klun. O man é si ke é Min'n kwla dé bé nga bé srôé bo sa to bé su'n. Ye o si bé nga bé yô sa te'n bé siéwle nan dyole dile tyen'n nun, wa bu bé fo. Bé nga bé lie'n yôh te tra su'n, yele bé nga bé kônvi so sa tete'm bé yôle, bo bé bu'a Nyanmien liké fi'n. Bé yô sa nyin kéklé su, bé yô bé bobo bé klun sa. Bé srô'a nyanmien su lo swran nga bé le nyrun'n bé nzôwa kpele. Ange mun bobo bo bé ti tinwa tra swran so mun'n, bo bé kwla yô sa kéklééklé tra bé'n, bé ka'an nyanmien su lo swran so'm bé wun nde klé'a é Min'n! Sannge swran so'm bé yô sa ke blô nnen bo bé wu'an sa wle, bo bé wu bé ke bé tra bé bé kun bé'n bé lie'n sa, ye liké nga bé wu'en i wle'n, bé ken i nde ke o ti'a kpa. Béh wuh ke blô nnen'm bé lie'n sa. Sa nga bé fa yô swran wié mun'n, i kunngba'n ye béh fah yô béo. Ke alie kô tyen'n, sa ng'o yô bé fe'n yele men dile'n, ke a wun bé'n, nyannzuen kun o. Ke amun nin bé yia alie'n su'n, amun nyin gua asé, bé satyi amun wun, bé gblegble sa nga bé yô'n o yô bé fe. Ke bé wun bla mun'n, bé kunndele akunndan ye bé buo, bé kônvi tu'a sa tete yôle'n su. Bé laka bé bo bé le'a awlen kpa'n. Bé nyin yi'a liké mlonmlon. Nyanmien man bé wun su dyo'a bé lé! Ba yatyi atin kpafue'n, ba mlin, bé fa atin nga Béor wa Balaam faa su'n su. Sika nga bé fa menniin sa te b'o yôli'n ti'n, o dyo i klun, sannge Nyanmien tuu i fo sa so'n b'o yôli'n ti, afin aflunmun'n fitélii, o idyoli i nyrun, o man Nyanmien nuan idyofue so'n yatyii i sinnzin so'n i yôle. Bé ti ke nzué ti bo wa wu sa, bé ti ke nyanmien b'o dun tuun'n bo aunngban'n tui'n sa. Bé lika nga Nyanmien siéé bé'n ti aôsin kpa tritritri. Bé idyo dandan ngben, bé fa ninngé nga klo swran nyin blô su'n laka bé nga bé nin bé wiéngu bo bé fa'a atin kpafue'n su'n bé su bu'n. Bé sé bé ke bé man béh nyanh bé ti, sannge bé bobo bé ti ke kanga sa, sa te b'o ti bé nzuen'n ti. Afin se swran kun kwla swran kun'n, ye o sié io. Afin swran nga bé si é Min Jésus-Christ é Défue'n, b'o man bé yatyi sa nga bé yôo bé satyi'n, se bé sa bé sin kô fa sa so'n katyi bé dyunman ékun'n, bé satyile kasien lie'n, oh yôh te tra klikli lie'n. Se ba wu'an atin ng'o ti kpa'n, o ti kpa tre ke bé wunniin, bo bé yatyi Nyanmien mmla'n b'o fa maan bé'n. Sa nga bé yôli'n, o man nyanndra nga bé bu sé ke: «Alua'n wa se i sin a kô di liké ng'o kpuli'n,» ye kokoti'n bo bé wunnzinniin'n wa se i sin a kô bô i nnotie'n ékun'n, o ti nanwle.\n Ye Jésus kan nde kléé swran mun nin i sonnzonfue mun, o sé bé ke: Mmla kléfue nin Pharisifue (*f4*) mun bé siin Moïse dya nun. I so'n ti, liké nga bé klé amun'n, anh fa su, anh yô, sannge bé bobo bé fa'a su. Bé wlawla tro nonninnonnin dyin swran'm bé ti su, sannge bé bobo bé fa'a bé sama bo kun kenmen. Liké kwlaa nga bé yô'n, bé yôé ke swran'm bé wun bé. Bé wla sebe dandan mun, ye bé yô bé trale'n i nuan ndyole'n tennden. Ke béh dih liké nzra nun'n, bé klô swran dandan'm bé tranwle'n nun tranle, bé klô Nyanmien sua nun bia kpakpa su tranle. Bé klô ke swran'm bé yô bé liké nzra nun, ye bé fle bé Nannan. Sannge amun lie'n, nanh an yô amun wun ke bé fle amun Nannan, afin amun sukpen b'o ti amun liké kléfue'n ti kunngba tye, ye amun kwlaa an ti niaan. Nanh an fle swran ti blé fi amun si, afin amun Si'n ti kunngba tye, i ye o ô nyanmien su lo nion. Nanh an yô amun wun ke bé fle amun swran'm bé sukpen, afin amun sukpen'n ti kunngba tye, yele Christ. Swran ng'o ti dan tra amun kwlaa'n, mon o su i wiéngu mun. Swran ng'o yô i wun dandan'n, Nyanmien wa gue i nyin asé, sannge swran ng'o tu'e i wun'n, Nyanmien man oh nyanh nyrun. Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an ma'an swran'm bé atin ke bé fa bé wun man Nyanmien ke o sié bé. Amun bobo an fa'a amun wun ma'an Nyanmien ke o sié amun, ye bé nga bé waan béh yôh'n, an kpli'an bé su. [Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an dé angbôti mmla'm bé awlô'n, ye an kan nde tennden klé Nyanmien lélélé ke swran'm bé bu amun swran kpa. I so'n ti, amun fo tule lie'n o wa yô te kpa.] Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an wlan dyénvié'n nin asie'n bé lika'n kwlaa ke amunh kunndeh swran kun nan o katyi Juif. Ke an kô nyen'n, amun man o katyi nyrennen lika'n nun lofue tra amun bobo kpe blu. Amun anyansifue'm bo an klé swran atin'n, an yakô! Afin an sé ke, se swran wié di Nyanmien sua dan'n, nde fi nu'an nun, sannge se swran wié di Nyanmien sua dan'n nun sika okwle'n, bé dé i liké. Anyansifue, sinnglinfue mun, sika okwle'n nin Nyanmien sua dan'n b'o man sika okwle so'n katyi Nyanmien lie'n, bé nun ônin ye o ti dan tra kuon? Ye an sé ke, se swran wié di Nyanmien sowle'n, nde fi nu'an nun, sannge se swran wié di nnen'n bo bé fa so Nyanmien b'o ô i sowle'n su'n, bé dé i liké. ?Anyansifue mun, nnen'n ye o ti daan, annze Nyanmien sowle'n bo i su ye Nyanmien fa nnen nion? Swran ng'o di Nyanmien sowle'n, wuun wa di Nyanmien sowle'n nin liké kwlaa ng'o ô su'n. Ye swran ng'o di Nyanmien sua dan'n, wuun wa di Nyanmien sua dan'n nin Nyanmien Kpli b'o tran nun'n. Swran ng'o di nyanmien'n, wuun wa di Nyanmien Kpli i bia'n o nin Nyanmien Kpli'n bobo b'o tran su'n. Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an yi menthe'n nin aneth'n nin cumin'n (*f15*) bé blusu'n (*f16*), sannge an yatyi mmla ng'o ti tyinndyin'n, nanwle dile'n, nin aunnvue sile'n, nin sa kpa yôle b'o man swran'm bé fa bé wla gua amun su'n. Bé ye bé yôle'n ti i su nion, sannge nanh an yatyi wié'm bé yôle. Amun anyansifue'm bo an klé swran atin'n, an kpukpu nzué'n an yi kakaa ba kun b'o ô nun'n, sannge an men chameau. Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an wunnzin klôwa nin talié'm bé sin, sannge liké ng'o ô nun'n an nyeen wué kéklé su amun kônvi kpli'n ti. Pharisifue anyansifue, dun mmua wunnzin klôwa'n nin talié'm bé klun lo nan i sin'n kusu wa yô yeiin. Amun mmla kléfue nin Pharisifue dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an ti ke ndia su sua bo ba ken i ayré ufué sa, i tale'n yô klaan, sannge i klun lo'n ti swran ôwié, nin ninngé tete wafa'n kwlaa. Amun kusu ke an ti soo. Ke swran'm bé wun amun'n, an fa swran kpa, sannge dunman klôle'n nin sa tete'n kwlaa bé ô amun awlen'n nun. Amun mmla kléfue nin Pharisifue (*f4*) dunman klôfue mun, an yakô! Yele ke an kplan Nyanmien nuan idyofue'm bé ndia'm bé su sua, ye an yô swran kpakpa'm be asiélie'm bé klaan.


Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n kwla yo ɔ asa’n su lɔfuɛ’m be ye\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Aamenin Aflikanin Aiti lɔ Kleɔlu liɛ'n Alabanin Aleman Amariki Angle Arabu Arabu (Liban) Azeri Basa (Kamerunun) Basku Bataka (Toba) Bikɔlu Bisilama Blɔfuɛ Danois Ebre Eve Fiji Féroïen Fɔn Fɛnlandi Ga Galician Glɛki Ikrɛnin Iloko Isoko Itali Katalan Kiniaruanda Kirgizi Kirundi Klowati Kore aniɛn'n Lingala Litianin Malagasi Malayalamun Malɛ Miama Ndebele (Zɛnbabue) Nɔɔvɛzi Nɛɛlandi Oromo Pangasinan Polɔɲin Portugais Pɔɔtigali Pɛɛsi Risi Rumanin Sebuano Sisewa (Malawi) Slovaki Slovenin Sona Suaili Sunda Suɛdi Sɛɛbi (Rɔmun) Sɛɛbi (Siriliki) Tagalɔgu Tai Taiti Taraskan Tchèque Telugu Tiriki Valencian Viɛtinamun Wawle Yoruba Zapɔn Zɔɔzi sinua Kantɔnɛ sinua Kantɔnɛ (Nga i kanlɛ timan kekle'n) sinua Mandarɛn (Lalafuɛ liɛ'n) sinua Mandarɛn (Nga i kanlɛ timan kekle'n) Ɔngli Ɛndonezi Ɛsipaɲɔlu\nKɛ Zoova i Lalofuɛ’m be sɔ be bɔbɔ be aɲia yowlɛ sua’m be kplanlɛ’n, i afuɛ ya kun tra su yɛ. Be flɛ aɲia yowlɛ sua sɔ’m be kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua mun. ?Aɲia yowlɛ sua sɔ’m be nun kun o amun asa liɛ’n su lɔ? ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn Siɛlɛ Sua ng’ɔ o amun asa’n su lɔ’n kwla yo amun ye-ɔ?\nFloweri Blansi, Zɔrzi, Etazinin lɔ.\n‘Ɔ yo lika nga be kplɛnnin i lɛ’n i klanman kpa’\nKɛ be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun lika kun nun’n, i klanman’n yo maan sran’m be fa be ɲin be sie su. Be flɛ Zoova i Lalofuɛ kun kɛ Jezɔnun. Ɔ uka i niaan Zoova Lalofuɛ nga be o Etazinin lɔ’n naan b’a nian Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m be kplanlɛ’n su. Ɔ seli kɛ: “Kɛ é kplán Ɲanmiɛn Sielɛ Sua lika kun nun’n, e kunndɛ kɛ ɔ yo klanman kpa lika sɔ’n nun.” Zoova i Lalofuɛ bian kun liɛ’n, ɔ jaja wafa nga bé kplán sua kun’n. Ɔ nin be nga be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua mun yɛ be di junman-ɔn. Ɔ kan guali su kɛ: “Kɛ e kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun’n, e kunndɛ kɛ ɔ yo lika nga e kplɛnnin i lɛ’n i klanman kpa.”\nBe nga be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua sɔ’m be ti Zoova i Lalofuɛ. Be nun wie’m be si ninnge wie’m be yo laa. Be kwlaa be fa be blɛ’n be di junman sɔ’n afin be kunndɛ kɛ sua’m be cɛ kpa. Blɛ sunman’n, sran wie’m be sie junman kpa nga be di’n i nzɔliɛ. I wie yɛle kɛ Etazinin lɔ’n, kɛ bé kplán Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun Tɛkzasi lɔ’n, awa’n i janunfuɛ ng’ɔ niannian sua kplanlɛ junman’n su’n ɔ wa niannin. Ɔ seli kɛ kpongbo sua nga be fa sieli i be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n su’n ɔ ti kpa tra kpongbo sua kwlaa ng’ɔ nianniannin be’n. Nvle nga be flɛ i kɛ Zamaiki su lɔ’n, awa’n i janunfuɛ ng’ɔ niannian sua kplanlɛ junman’n su’n ɔ fali i wiengu junman difuɛ wie mun ɔli Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun mɔ be su kplan’n i niannian lɛ. Kɛ be juli lɔ’n, ɔ seli be kɛ: “Nán amun koko. Zoova i Lalofuɛ’m be liɛ’n, wafa nga be jajali sua’n i fluwa su’n i su yɛ be nian be kplɛn i sɛsɛsɛ-ɔ. Wie liɛ bɔbɔ’n, nga be yo’n ɔ tra nga mmla’n se kɛ be yo’n su lele.” Etazinin lɔ Floridi klɔ’n su lɔ’n, awa’n i janunfuɛ kun m’ɔ niannian sua kplanlɛ junman’n su’n seli kɛ: “N ko nianniannin dɔɔtrɔ sua wie mun, nin sua uflɛ wie mun be kplanlɛ junman’n su. Sanngɛ wafa nga amun siesie junman’n i dilɛ’n ɔ toman nga n wunnin be’n, be nun wie fi. Nanwlɛ, amun di junman klanman.”\nKɔnsɛsiɔn, Zinbabue lɔ\nƆ yo sran’m be ye\nBe nga be tran aɲia’m be bo Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m be nun’n, ɔ yo be ye kpa. Afin aɲia’m be uka sran mun naan b’a yo siɛ, niɛn ɔ nin ba kpa. Be flɛ Zoova i Lalofuɛ bian kun kɛ Rɔdu. Ɔ nin be nga be kplan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m be di junman likawlɛ. Ɔ seli kɛ: “Aɲia nga be yo be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m be nun lɔ’n, be kle sran mun sa kpakpa’m be yolɛ. I sɔ’n uka be kpa. Kpɛkun ɔ ti lika kun mɔ sɛ sran’m be kɔ lɔ’n, ɔ́ úka be naan b’a kwla jran sa nga be o be su’n, be ɲrun kekle-ɔ. Lɔ’n, sran’m be wun yo fɛ kpɛkun ɔ yo be nga be kunndɛ fɔnvɔlɛ nin be nga be klo kɛ bé sí Ɲanmiɛn i su ndɛ wie mun ekun’n, be ye kpa.”\nBe nga be tran aɲia’m be bo’n, be mantanfuɛ’m be ndɛ lo be kpa. Afin kɛ sanvuɛsa tɔ’n, be uka be mantanfuɛ mun ndɛndɛ kpa. Sa ng’ɔ juli Baamasi nvle’n nun lɔ afuɛ 2016 nun’n, ɔ yi i sɔ liɛ’n nglo kpa. Kɛ aunmuan dan kun tuli lɔ’n m’ɔ sacili sran’m be sua mun’n, Zoova i Lalofuɛ’m be siesieli sua 254 be ye. Be flɛ be mantanfuɛ bla kpɛnngbɛn kun kɛ Violɛti. Ɔ le afuɛ 80. Kɛ aunmuan dan sɔ’n tú’n nzue sacili i sua’n. I waan ɔ́ fá sika mán Zoova i Lalofuɛ nga be bali sran’m be ukalɛ kɛ be siesie i sua’n i ye. B’a sɔman sika sɔ’n nun, sanngɛ be siesieli i kpongbo sua m’ɔ fitili’n i ye. Kpɛkun be kacili i alabo plafɔn’n nin ninnge uflɛ wie mun ekun. Kɛ be wieli junman’n i di’n, Violɛti yoli be tinuntinun be mo yɛ ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, Ɲanmiɛn sran yɛle amun sakpa!”\nBadi Aosɛnin, Renani di Nɔɔ, Alemaɲin\n‘E di aklunjuɛ kpa afin Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun o e asa liɛ’n su wa’\nKɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m b’a cɛ’n ti’n, Zoova i Lalofuɛ’m be fali ajalɛ naan b’a kle be nga be yia Ɲanmiɛn Sielɛ Sua sɔ’m be nun’n ninnge wie’m be yolɛ. Ajalɛ sɔ mɔ be fali’n i bo guali kpa. I wie yɛle kɛ Etazinin lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Arizona’n i klɔ kan kun su lɔ’n, Zoova i Lalofuɛ’m be yiali bla kun aɲia kun bo. Kɛ bla’n juli lɔ’n, ɔ seli kɛ lika’n ti yɛiin kpa. Kɛ ɔ tili i kɛ b’a fa ajalɛ kɛ bé wá yó i yɛinyɛin ekun’n, i sɔ’n boli i nuan dan. Bla sɔ’n ti zronali fluwa klɛfuɛ kun klɔ sɔ’n su lɔ. Kɛ ɔ cɛli kan’n, be kannin Ɲanmiɛn Sielɛ Sua sɔ mɔ be yoli i yɛinyɛin kpa’n i ndɛ zronali nga ɔ di nun junman’n i nun. Zronali sɔ’n nun’n be seli kɛ: “E di aklunjuɛ kpa afin Zoova i Lalofuɛ’m be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua kun o e asa liɛ’n su wa.”\nZoova i Lalofuɛ’m be Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’m be o lika sunman nun mɛn wunmuan’n nun. É yía wɔ kɛ a ɔ lɔ. Bé sɔ́ ɔ nun klanman.\nKOSAN NGA GBANFLƐN NIN TALUA’M BE USA BE’N\nLemɔcuɛ kun nun’n Zoova i Lalofuɛ’m be fa cɛn nɲɔn be yia be asɔnun sua mɔ be flɛ be kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n be nun. ?Ngue yɛ be yo i lɔ-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ lɔ kɔlɛ’n kwla yo ɔ ye-ɔ?\nFa man sran Fa man sran Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n kwla yo ɔ asa’n su lɔfuɛ’m be ye


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Rɔmɛn 2\n1 'Wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'ka 'kɔlaman 'wee tin 'nɔnnɔn -wɛɛdɩ -a Bali 'lɛ dɩ. Ɛn 'i 'bɔ "nyian, min nɛn i cɩ -a, ɛn i tin -tɛa "o da bɛ, yi'a 'kɔlaman 'yie tin 'nɔnnɔn -wɛɛdɩ -a Bali 'lɛ dɩ. -A -cin 'e 'kɔn 'i 'ji 'nan, -te i ya tin -tɛnan minnun da bɛ, te i ya tin -tɛnan 'i 'bɔ 'fli da. Kɔɔ i ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a "le -wee 'wɩ 'zʋ. 2 Minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩnun zɩɛ -a dra bɛ, Bali tin -tɛa "o da 'e 'nɔan da. -Kaa -tɔa zɩ. 3 I tin -tɛa "minnun zɩɛ o da, te i ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan "le -wee 'wɩ 'zʋ. -Te -a -cin a 'i 'ji 'nan Bali 'ka tin tɛa 'i da dɩɛ, te i ya 'i 'fli see "paanan. 4 Bali ci a "yi, ɛn e 'wɩ man -pɛan "sidɔ, ɛn e -sɛanla min man -trɔɔ. -Kaa -tɔa zɩ. 'Pian -te 'wɩnun zɩɛ -a -cin nɛn 'i 'ji, -yee "wɛan nɛn i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, te i ya 'i 'fli see "paanan, ɛn i ya Bali -le "yi -fɔlanan 'i "trɔɛn -sru. E ya "le 'i -tɔ 'nan, Bali a "va 'nan 'i 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'i -sɔɔnla 'e -sru, -yee "wɛan nɛn 'e 'man -sɛanla 'i 'va!\n5 'Pian i ya "trɔɛn "yuyu 'tannan, ɛn i 'ka "vale 'i "sia 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man dɩ. 'Wɩ nɛn i cɩ "man zɩɛ, Bali -le nyran -blɩdɩ -dan nɛn i cɩ -a planan 'i 'fli man. E bɔa 'i man yi nɛn Bali 'yee nyran -blɩdɩ ci -kɔɔnman 'e 'nɔan da bɛ -a da.\n6 Yi zɩɛ -a da nɛn 'wɩ nɛn min -tʋ -a drɛ bɛ Bali -a man -pan wo -a san lɛ. 7 'Belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, yaa -nɔan "minnun nɛn o "koe 'ka 'nyanlɛ Bali ci 'sɔ wɩ drɛdɩ -a dɩɛ -wlɛ. Kɔɔ tʋ pɛɛnɔn man bɛ, waa -wɛɛman 'nan Bali 'e 'tɔ -dan 'nɔn 'wlɛ, ɛn waa -wɛɛman 'nan 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ 'e drɛ 'wee vɛ -a. 8 'Pian Bali -le nyran -blɩdɩ -dan bɛ, e ya minnun nɛn 'o 'bɔ 'ci 'sɔ wɩnun -wlidɩ 'yɩ "yi "bɛ -wee vɛ -a. Kɔɔ tʋ pɛɛnɔn man bɛ, o 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ 'yɩ "yi, te o Bali -le 'wɩ tɩglɩ -fɔala 'o "trɔɛn -sru. 9 Maan ve 'cɛɛ 'nan, min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, yra yɩdɩ bɔa "o man, ɛn "klan -dan o -tɛa. Zuif 'nɔn da nɛn 'e pou "siala, "bɛ -sru -e 'e 'bɔ minnun pɛɛnɔn da. 10 'Pian min oo min nɛn e 'wɩ "yi drɛ bɛ, Bali 'tɔ -dan -nɔan -yrɛ, ɛn e -fʋdɩ -trɔɔ -nɔan -yrɛ. Zuif 'nɔn da nɛn 'e pou "siala, "bɛ -sru -e 'e 'bɔ minnun pɛɛnɔn da. 11 Kɔɔ Bali 'ka min bo "va "dɩ.\n12 Maan ve 'cɛɛ 'nan, minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, Bali tin -tɛa "o da. Min -mienun 'ka -a tɔa 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩ a dɩ, te o 'wɩ 'wlidɩ "dra. Bali tin -tɛa "o da, ɛn o -nan -nyaan. 'Pian Zuif 'nɔn Bali -le -pei -tɔ wɩnun -tɔa. -Yee "wɛan -te o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, Bali -le -pei 'bɔ 'bɛ tin -tɛa "o da. 13 Kɔɔ Bali 'ka min siala min tɩglɩ 'a 'nan 'e "trɔɛn -tɔa 'yee -pei -tɔ wɩnun lɛ -le "wɛan dɩ. 'Pian min nɛn e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, Bali -a "siala min tɩglɩ 'a.\n14 Minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, wa'a tɔa 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩ a dɩ. 'Pian -te o -mie 'wɩ dra "le zɩ Bali -le -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, yaa -kɔɔnman 'nan -pei -tɔ wɩ a -wlɔ. 15 Ɛn 'wɩ zɩɛ -a drɛdɩ bɛ, yaa -kɔɔnman 'nan, Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'o 'crɛn -tɛdɩ o ji. -Wee -wulo -ji "nrɔndɩ 'bɛ -kɔɔnman zɩɛ, kɔɔ -yɛɛ tin -tɛa "o da, ɛn -yɛɛ -tɔa "o -sru. 16 Yi -tʋ bɔa "bɛ, Bali -ciala Zozi Crizi -va -e 'e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e yɔɔdɩ min -ji bɛ, -yee tin 'ba. Zozi Crizi -le 'wɩ 'nɔnnɔn nɛn maan ve minnun lɛ bɛ, -yɛɛ 'vɩ zɩ.\n17 Ka -dandan "taan 'nan Zuif 'nɔn nɛn kaa, ɛn Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'ka 'lɔ. Ka 'nan 'cɛɛ Bali -tɔa, 18 ɛn kaa ci 'sɔ wɩnun -tɔa. Ɛn zɩ kɔ min 'e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, ka 'nan kaa -tɔa, kɔɔ kaa tranla. 19 Ka 'nan 'cɛɛ cɩ minnun nɛn o -si -kɔɔnman yiɛ 'winɔn lɛ bɛ waa. Ɛn 'cɛɛ cɩ minnun nɛn klun va bɛ -wee 'tɛ 'san -a. 20 'Ka 'fli "siala 'nan, 'cɛɛ 'wɩ "paala -blʋnɔn lɛ, ɛn 'cɛɛ 'wɩ "paaman nannannun ji. Kɔɔ ka 'nan 'wɩ 'tɔdɩ 'lee 'wɩ tɩglɩ pɛɛnɔn bɛ, e ya 'ka 'lɔ Bali -le -pei 'fluba 'ji.\n21 Ka ya 'ka 'fli see "paanan. E ya "le 'ka 'wɩ "paa 'ka 'fli ji 'vaa -e 'ka 'wɩ "paa min peenun ji. Kaa ve minnun lɛ 'nan, te 'o crin wʋ dɩ, 'pian te 'ka 'bɔ ka crin wo. 22 Kaa ve minnun lɛ 'nan, te 'o min 'nan -wɛɛ "dɩ, 'pian te 'ka 'bɔ ka min nan -wɛɛman. Kaa ve minnun lɛ 'nan, yiba "minnun nɛn min o -paan "bɛ o 'ka "yi "dɩ, 'pian te kaa -nan fɛnun crin wo. 23 Ka -dandan "taan 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'ka 'lɔ, 'pian te ka'a 'ta 'wʋla "da "dɩ. 'Wɩ zɩɛ e ya Bali 'tɔ srɛdɩ -a. 24 Ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'e 'cɛn. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n25 'Wɩ 'kpa, 'ka Zuif 'nɔn bɛ, -te ka ya 'ta wʋlanan Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, 'cee -fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ -a -ci a. 'Pian -te ka'a 'ta 'wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da dɩɛ, 'cee -fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ, e ya 'wɩ "tun "a Bali 'lɛ. 26 Min nɛn e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ, ɛn e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, Bali -a "siala "le min nɛn e ya 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 27 -Yee "wɛan min nɛn e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩɛ, 'pian te e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, -yɛɛ tin -tɛa 'i 'bɔ nɛn i cɩ Zuif min -a bɛ 'i da. Kɔɔ i ya 'i 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va ɛn Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'i 'lɔ, 'pian yi'a 'ta 'wʋla "da "dɩ.\n28 Zuif min tɩglɩ nɛn e ya Bali -le minnun va min -a bɛ, e 'ka min nɛn e ya Zuif min -a 'e 'kɔlɛ man bɛ -a dɩ. Ɛn e 'ka min nɛn o plɔ 'pla "man -a -fɔdɩ -a -klɔnmɔn -va bɛ -a dɩ. 29 'Pian Zuif min tɩglɩ bɛ e ya Zuif min -a 'e 'ji. Ɛn e ya min nɛn Bali lei 'saun -a -fɔ -klɔnmɔn -va bɛ -a. Ya'a 'sia plɔ nɛn blamin -a "paala min man Bali -le -pei -tɔ wɩ da bɛ -a va "fo "dɩ. -Te Zuif min a zɩɛ Bali 'bɔ 'bɛ 'tɔ -dan -nɔan -yrɛ, -yee 'tɔ -dan 'ka 'sia blaminnun va dɩ.


Biblu’n nun ndɛ: Ɲanmiɛn jran Ezekiasi sin - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\n?AMUN si like nga ti yɛ bian nga su srɛ Zoova’n? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ trɛ fluwa nun lika nga be yi tɛ be man Ɲanmiɛn lɛ’n i ɲrun sa ɔ? Bian sɔ’n, be flɛ i Ezekiasi. Ɔ ti Izraɛli akpasua nɲɔn nga be o ngua lɔ’n, be su famiɛn. Famiɛn’n i ɲin w’a blo. ?Yɛ ngue ti ɔ?\nAsirifuɛ’m be sonja’m b’a dun mmua b’a nunnun nglo lɔ akpasua blu (10) mun ti ɔ. Sran sɔ’m be tɛ’n ti, Zoova yacili be lɛ be nunnunnin be. Kpɛkun siɛn’n, Asirifuɛ’m be sonja’m be nin ngua wa famiɛn diwlɛ akpasua nɲɔn’n b’a ba alɛ kunlɛ.\nAsiri famiɛn’n, w’a blɛ famiɛn Ezekiasi fluwa. Fluwa sɔ mun yɛle nga Ezekiasi siesie be Ɲanmiɛn ɲrun wa yɛ’n. Asiri famiɛn’n yo Zoova finfin fluwa’n nun, kpɛkun ɔ se Ezekiasi kɛ ɔ lo i wun mɛn i bɔbɔ’n. I sɔ ti yɛ maan Ezekiasi srɛ Ɲanmiɛn kɛ: ‘Zoova e Ɲanmiɛn, de e Asiri famiɛn’n sa nun, maan asiɛ’n su famiɛn diwlɛ’m be nunfuɛ’m be kwlaa be si kɛ wɔ Zoova ɔ kunngba cɛ yɛ a ti Ɲanmiɛn’n niɔn.’ ?Zoova tɛ Ezekiasi i srɛlɛ’n su?\nFamiɛn kpa yɛle Ezekiasi. Ɔ timan kɛ Izraɛli akpasua blu (10) be famiɛn tɛtɛ mun, annzɛ i si Akazi famiɛn tɛfuɛ’n sa. Ɔ niannin Zoova i mmla’m be su nantili. Ɔ maan kɛ Ezekiasi wieli Ɲanmiɛn srɛ’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai sunmannin sran Zoova i dunman nun kɛ: ‘Asiri famiɛn’n su wluman Zerizalɛmu wa. I sonja’m be nun kun sa, ɔ su wunngemɛn i wun koko bɔbɔ. Be su toman ta ba kun sa klɔ nga nun.’\nAmun nian desɛn’n su. ?Sonja benin’m be fuɛn mun yɛle nga? Asirifuɛ mun ɔn. Zoova sunmannin i anzi kun kpɛkun le kun kɔnguɛ ɔ kunnin Asirifuɛ’m be sonja lele akpiakpi ya sonja akpiakpi ablaɔcuɛ nin nnun (185.000). Ɔ maan Asiri famiɛn’n yacili alɛ kunlɛ’n, ɔ wanndili ɔli i klɔ.\nAkpasua nɲɔn be fin nun fiteli, naan b’a tran fɔun le nɲɔn kun. Sanngɛ kɛ Ezekiasi wuli’n, i wa Manase sinnin i ja nun. Manase nin i wa Amɔn be nɲɔn’m be yoli famiɛn tɛtɛ kpa. Yɛ sran kunlɛ mun nin ninnge kekleekle yolɛ’m be wa yili asiɛ’n ekun ɔn. Kɛ Amɔn i bɔbɔ i sran’m be kunnin i, yɛ i wa Zoziasi yoli akpasua nɲɔn famiɛn diwlɛ’m be famiɛn ɔn.\n2 Famiɛn Mun 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.\n?Wan yɛle sran nga ɔ o desɛn’n su lɛ’n, yɛ ngue ti yɛ i ɲin w’a blo sɔ ɔ?\n?Fluwa benin yɛ Ezekiasi w’a fa sie i Ɲanmiɛn ɲrun lɛ’n niɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ Ezekiasi su srɛ Ɲanmiɛn ɔn?\n?Famiɛn’n i wafa benin yɛ Ezekiasi ti ɔ? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ Zoova sunmannin i nuan ijɔfuɛ Ezai kɛ ɔ ko kan kle i ɔ?\n?Kɛ nga e fa wun i desɛn’n su lɛ’n, ngue like yɛ Zoova i anzi yoli Asirifuɛ’m be sonja mun ɔn?\n?Sɛ bɔbɔ Famiɛn diwlɛ’n akpasua nɲɔn be trannin alaje nun kan’n, sanngɛ kɛ Ezekiasi wuli’n lika’n yoli sɛ?\nKanngan 2 Famiɛn Mun 18:1-36 nun.\n?Wafa sɛ yɛ Asirifuɛ’m be safuɲrɛn’n waan ɔ́ yó naan Izraɛlifuɛ’m be Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ɔ kpɔnzɔ ɔ? (2 Fam. 18:19, 21; Tul. 5:2; Jue. 64:4)\n?Sɛ be o be kpɔfuɛ’m be ɲrun’n, wafa sɛ yɛ Zoova i Lalofuɛ’m be kwla fa Ezekiasi i ajalɛ’n su ɔ? (2 Fam. 18:36; Jue. 39:1; Nya. 26:4; 2 Tim. 2:24)\nKanngan 2 Famiɛn Mun 19:1-37 nun.\n?Wafa sɛ yɛ ɲrɛnnɛn blɛ nun’n, andɛ Zoova i Lalofuɛ’m be fa Ezekiasi i ajalɛ’n su ɔ? (2 Fam. 19:1, 2; Nya.3:5, 6; Ebr.10:24, 25; Zak. 5:14, 15)\n?Wafa sɛ yɛ be kwlali Sankeribu kpɛ nsan ɔn ?Yɛ Ɲanmiɛn ninnge’m be nun’n, sran benin i nzɔliɛ yɛle Sankeribu? (2 Fam. 19:32, 35, 37; Ngl. 20:2, 3)\nKanngan 2 Famiɛn Mun 21:1-6, 16 nun.\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ famiɛn tɛ kpa nga be sieli Zerizalɛmu’n, be nun kun yɛle Manase? (2 Nyo. 33:4-6, 9)


Rɔmunfuɛ Mun 6 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nRɔmunfuɛ Mun 6:1-23\nBe yoli e batɛmun naan e nin Klisi e kaci sran wunmuan naan e ɲan nguan uflɛuflɛ (1-11)\nNán amun man sa tɛ’n i atin naan ɔ sie amun wunnɛn’n (12-14)\nAmun timan sa tɛ’n i kanga kun, amun a kaci Ɲanmiɛn i kanga (15-23)\nSa tɛ’n i akatua’n yɛle wie’n. Like nga Ɲanmiɛn fa cɛ e’n, yɛle nguan’n (23)\n6 ?Ɔ maan é sé sɛ? ?Ɔ fata kɛ e yo sa tɛ’n i titi naan Ɲanmiɛn i aklunye’n yo dan? 2 Nán maan ɔ yo sɔ mlɔnmlɔn! Afin sa tɛ’n ti yɛ e wu-ɔ. ?Ɔ maan ngue ti yɛ é yó sa tɛ’n titi-ɔ? 3 ?Annzɛ amun siman kɛ e kwlaa nga be yoli e batɛmun mɔ e nin Klisi Zezi y’a kaci sran wunmuan’n, be yoli e batɛmun naan e wu kɛ i sa wie? 4 Ɔ maan be sieli e nin Klisi. Afin be yoli e batɛmun naan e wu kɛ i sa wie, naan wafa kunngba nga Siɛ’n i aɲrunɲan’n ti’n ɔ ɲannin nguan’n, e kusu e nanti ajalɛ uflɛuflɛ kun su. 5 Sɛ e nin i e kacili sran wunmuan naan e wuli kɛ i sa’n, saan e nin i é káci sran wunmuan, yɛ bé cɛ́n e kɛ i sa wie kusu. 6 Afin be boboli i nin e nzuɛn laa’n waka’n su, naan e wunnɛn mɔ fɔ o nun’n, w’a sieman e kun, naan y’a yoman sa tɛ’n i kanga kun. 7 Afin kɛ sran kun ko wu’n, be boman sa tɛ ng’ɔ yoli i laa’n su be diman jɔlɛ kun.* 8 Asa ekun’n, sɛ e nin Klisi yɛ e wuli’n, e lafi su kɛ e nin i é cɛ́n. 9 Afin e si kɛ siɛn mɔ Klisi w’a cɛn’n, ɔ su wuman kun mlɔnmlɔn. Wie’n kwlɛmɛn i kun. 10 Afin wulɛ ng’ɔ fa wuli’n, ɔ wuli kpɛ kunngba cɛ sa tɛ’n i ti.* Sanngɛ ɔ o nguan nun naan w’a kwla yo Ɲanmiɛn klun sa’n. 11 I wafa kunngba’n, sa tɛ’n yolɛ nun’n, maan amun bu amun wun kɛ amun a wu sa. Sanngɛ Ɲanmiɛn klun sa yolɛ nun’n, Klisi Zezi ti’n, maan amun bu amun wun kɛ amun a ɲan nguan. 12 I sɔ’n ti’n, nán amun man sa tɛ’n i atin kun naan ɔ sie amun wunnɛn m’ɔ wu’n kɛ famiɛn sa naan amun yo i klun sa’n. 13 Asa kusu’n, nán amun fa amun wunnɛn’n man sa tɛ’n naan amun yo like ng’ɔ timan su’n kun. Sanngɛ amun fa amun wunnɛn’n man Ɲanmiɛn kɛ b’a cɛn amun sa. Yɛ amun fa amun wun man Ɲanmiɛn naan amun yo sa ng’ɔ ti kpa’n. 14 Ɔ fataman kɛ sa tɛ’n sie amun. Afin amun diman Moizi mmla’n su, sanngɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ yo amun ye-ɔ. 15 ?Ngue yɛ i sɔ’n kle-ɔ? ?Kɛ mɔ e diman Moizi mmla’n su kun mɔ Ɲanmiɛn w’a yo e ye’n ti’n, ɔ fata kɛ e yo sa tɛ’n? Nán maan ɔ yo sɔ mlɔnmlɔn! 16 ?Amun siman kɛ sɛ amun fa amun wun man sran kun naan amun ɲin yi i’n, amun ti sran sɔ’n i kanga? I sɔ’n ti’n, sɛ amun ti sa tɛ’n i kanga’n, i bo m’ɔ́ gúa mán amun’n yɛle wie’n. Sanngɛ sɛ amun ti aɲinyiɛfuɛ’n, i bo m’ɔ́ gúa mán amun’n yɛle sa kpa’n. 17 É lá Ɲanmiɛn i ase. Afin kannzɛ laa amun ti sa tɛ’n i kanga’n, sanngɛ siɛn’n, amun a kaci aɲinyiɛfuɛ. Ɔ maan amun tu amun klun fa ndɛ ng’ɔ kleli amun m’ɔ fa mannin amun’n su kpa. 18 Siɛn mɔ amun a ɲan amun ti sa tɛ’n i sa nun’n, amun a kaci sa kpa’n i kanga. 19 Kɛ mɔ amun nin-a tinman’n, i ti yɛ n kan ndɛ’n kɛ klɔ sran sa-ɔ. Afin amun fali amun wunnɛn’n wlali sa kainkain nin sa tɛtɛ’m be sa nun, yɛ amun yoli be kanga. Ɔ maan amun yoli sa tɛ. Sanngɛ siɛn’n, maan amun fa amun wunnɛn’n wla sa kpa’n i sa nun, yɛ amun yo i kanga naan amun yo sanwun. 20 Afin i nun nga amun ti sa tɛ’n i kanga’n, like fi mianman amun kɛ amun yo sa kpa. 21 ?Blɛ sɔ’n nun’n, sa nga amun yoli’n i bo guali sɛ mannin amun? Sa sɔ’m be ti’n, ɲannzuɛn kun amun andɛ. Afin sa sɔ’m be agualiɛ’n yɛle wie’n. 22 Sanngɛ siɛn mɔ amun a ɲan amun ti sa tɛ’n i sa nun’n, mɔ amun a kaci Ɲanmiɛn i kanga’n, amun su yo ninnge nga be jɔ Ɲanmiɛn klun’n, mɔ i agualiɛ’n yɛle nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. 23 Afin sa tɛ’n i akatua’n yɛle wie’n. Sanngɛ like nga Ɲanmiɛn fa cɛ e’n, yɛle nguan m’ɔ leman awieliɛ’n Klisi Zezi m’ɔ ti e Min’n i ti.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be yaci cɛli i.”\n^ Yɛle kɛ, ɔ́ núnnún sa tɛ’n.\nRɔmunfuɛ Mun 6


Be wuli ba yasua kun, be tɔnnin i dunman Zan | Wafa nga Zezi nantili’n\nBE WULI BA YASUA KUN, KPƐKUN BE TƆNNIN I DUNMAN ZAN\nZAKARI KANNIN JUNMAN NGA ZAN WÁ DÍ’N I NDƐ\nElizabɛti su wa wu i wa’n. Mari m’ɔ ti i osufuɛ’n ko niɛnnin i osu. Ɔ dili anglo nsan i wun lɔ. Siɛn’n, Mari su wa sɛ i sin kɔ i awlo Nazarɛti lɔ. Nazarɛti’n wo Zide mɛn’n i nglo lɔ lika’n nun. Ɔ ka anglo kɔe nsiɛn, i kusu ɔ́ wá wú i wa liɛ.\nKɛ Mari ɔli’n, w’a cɛman yɛ Elizabɛti wuli ba-ɔ. I ba wulɛ’n w’a yoman kekle. Ɔ maan niɛn’n nin ba’n, be ti juejue. Nanwlɛ, i sɔ’n ti ndɛ fɛ-o! Kɛ Elizabɛti fɛli i wa’n kleli i mantanfuɛ mun nin i osufuɛ mun’n, ɔ yoli be kwlaa be fɛ.\nMmla nga Ɲanmiɛn fa mannin Izraɛlifuɛ mun’n, i nun’n ɔ seli kɛ sɛ be wu ba yasua kun’n, i cɛn ba mɔcuɛ su’n, ɔ fata kɛ be wla ba’n i klɛn naan be tɔn i dunman. (Saun Yolɛ 12:2, 3) Sran wie’m be waan ɔ fata kɛ be flɛ ba’n Zakari kɛ i si sa. Sanngɛ Elizabɛti w’a kplinman su. Ɔ seli kɛ: “Cɛcɛ! Maan be flɛ i Zan.” (Liki 1:60) Nán ɔ wla fi su kɛ anzi Gabliɛli dun mmua seli kɛ bé flɛ́ ba’n kɛ Zan.\nBe mantanfuɛ mun nin be osufuɛ’m be kusu be waan be kplinman su. Be seli kɛ: “Be flɛman ɔ osufuɛ’m be nun wie fi sɔ.” (Liki 1:61) Ɔ maan be fali be sa be usali Zakari kɛ ɔ kle be dunman ng’ɔ klo kɛ be fa flɛ ba’n. Zakari seli kɛ be fa tɛbua kun be mɛn i, kpɛkun ɔ klɛli su kɛ: “I dunman’n yɛle Zan.”—Liki 1:63.\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, Zakari i nuan’n ka lɛ tikeli naan w’a ijɔ. Nanwlɛ, sa sɔ’n ti abonuan-o! Maan ɔ wla kpɛn su kɛ, kɛ mɔ Zakari w’a faman ndɛ nga anzi’n kannin’n su’n, i ti yɛ w’a kwlá ijɔman kun’n niɔn. Ndɛ sɔ’n yɛle kɛ Elizabɛti wá wú ba yasua kun. Ijɔlɛ mɔ Zakari kwla ijɔli’n boli i mantanfuɛ’m be nuan dan. I sɔ’n ti’n, be usali be wun kɛ: “?Ba sɔ’n, ɔ́ yó sɛ ainman?” (Liki 1:66) Ɔ maan be wunnin i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn yɛ maan be tɔnnin ba sɔ’n i dunman kɛ Zan-ɔn.\nI sin’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n jrali Zakari su naan w’a se kɛ: “Maan be manman Zoova m’ɔ ti Izraɛli Ɲanmiɛn’n. Afin ɔ kpɛli i ɲin i sufuɛ’m be su, yɛ ɔ deli be. Ɔ mannin e defuɛ kun, sran sɔ’n le kwlalɛ kpa. Ɔ fin Davidi m’ɔ ti i sufuɛ’n i awlo’n nun.” (Liki 1:68, 69) “Defuɛ” ng’ɔ kɛn i ndɛ wa’n, yɛle e Min Zezi. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn be nin-a wumɛn i. Zakari seli ekun kɛ sran sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn wá “dé e e kpɔfuɛ’m be sa nun. I sin’n, ɔ́ mán e atin kɛ e su i. Yɛ srɛ su kunman e i sɔ yolɛ’n nun. É sú i kpa é gúɛ i ti nin i bo, yɛ é nánti seiin i ɲrun lele fá jú e wie cɛn.”—Liki 1:74, 75.\nZakari kɛnnin i wa’n i ndɛ seli kɛ: “Wɔ, min wa kan, bé wá flɛ́ wɔ Ɲanmiɛn m’ɔ o like kwlaa ti su’n, i nuan ijɔfuɛ. Afin á dún Zoova i ɲrun mmua á síesíe i atin mun. Á klé i nvlefuɛ’m be like naan b’a kwla ɲan be ti. Yɛle kɛ Ɲanmiɛn yáci be wun sa’n cɛ́ be. Afin Ɲanmiɛn si aunnvuɛ dan. Aunnvuɛ silɛ sɔ’n ti’n, kannin kun fín ɲanmiɛn su lɔ ɔ́ kpája e su. Ɔ́ yó kɛ wafa nga kɛ wia’n tú i bo’n, lika’n fa kpaja’n sa. Be nga be o aosin tuun kpa nun mɔ wie’n i kondro’n w’a kata be su’n, kannin sɔ’n, ɔ́ kpája be su. Yɛ ɔ́ fá e kɔ́ aunjuɛ atin’n su.” (Liki 1:76-79) Nanwlɛ, ndɛ ngalɛ’n wla fanngan dan-o!\nKɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Mari kusu w’a ju i awlo Nazarɛti lɔ. Blɛ sɔ’n nun’n, ɔ nin-a jaman bian. ?Kɛ sran’m bé wá sí kɛ w’a wunnzɛ’n, sa benin yɛ ɔ́ jú i su-ɔ?\n?Anglo nɲɛ yɛ ɔ o Zan nin Zezi be afiɛn-ɔn?\n?Kɛ be wuli Zan m’ɔ dili cɛn ba mɔcuɛ’n, ngue yɛ be yoli i-ɔ?\n?Junman benin yɛ Ɲanmiɛn wá fá mán Zan kɛ ɔ di-ɔ?


?Sɛ min janvuɛ wie yo min sa’n ngue yɛ ɔ fata kɛ n yo-ɔ? | Gbanflɛn nin talua’m be usa be wun kɛ\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Azéri Bichlamar Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Coréen Croate Créole des Seychelles Créole d’Haïti Danois Espagnol Estonien Fidjien Finnois Fon Français Féroïen Goun Grec Groenlandais Géorgien Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrois Hébreu Iban Icibemba Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Kazakh Kikamba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Lingala Lituanien Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mambwe-Lungu Mongol Mooré Myama Ndébélé (Zimbabwe) Norvégien Nzema Néerlandais Népali Ouzbek Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persan Polonais Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quiché Roumain Russe Sango Serbe Serbe (Romain) Shona Singhalais Slovaque Slovène Sunda Suédois Swahili Tagalog Tatar Tchèque Thaï Tsonga Tswana Turc Twi Télougou Ukrainien Urhobo Vietnamien Wawle Xhosa Yoruba Zoulou\n?Ngue yɛ ɔ fata kɛ a wun i wlɛ-ɔ?\nSran nin sran be kwlá tranman kɛ be kanman ndɛ. Fɔ o e kwlaa e nun. Ɔ maan ɔ janvuɛ kpa wie bɔbɔ kwla yo like annzɛ kan ndɛ wie m’ɔ kwla yo ɔ ya-ɔ. Ɔ kusu a kwla yo ninnge wie m’ɔ kwla yo sran uflɛ ya-ɔ. ?Ɔ wla kpɛn blɛ wie mɔ a yoli like wie m’ɔ yoli sran kun i ya-ɔ?—Zaki 3:2.\nƐntɛnɛti kwla kpɛ ndɛ ba. Be flɛ gbanflɛn kun kɛ Davidi. Ɔ seli kɛ: “Wie liɛ’n, ɛntɛnɛti su’n a kwla wun ɔ janvuɛ wie’m be foto. Kpɛkun foto sɔ’n su’n, w’a sie i nzɔliɛ kɛ be ko yiyili be ɲin su. ?I lɛ nun’n, a kwla usa ɔ wun kɛ ngue ti yɛ b’a yiaman min wie-ɔ? Nanwlɛ, i sɔ’n yo ya kpa.”\nA kwla suan ndɛ’n i siesielɛ.\nBu ndɛ nga i su akunndan. Biblu’n se kɛ: “Nán fa ya ndɛndɛ. Afin sinnglinfuɛ yɛ i anwlɛn’n ɔ ti fufu-ɔ.”—Akunndanfuɛ’n 7:9.\nBe flɛ talua kun kɛ Alisa. Ɔ seli kɛ: “Ɔ ju wie’n, a wunman sa nga ti yɛ a nin ɔ janvuɛ’n be kannin ndɛnngan bɔbɔ-ɔ.”\nUsa ɔ wun kɛ: ?Kɛ be yo min sa’n, n fa ya ndɛndɛ? ?N kwla mian min ɲin yaci sa nga min wiengu’m be yo min’n, n cɛ be?—Akunndanfuɛ’n 7:21, 22.\nBu sa yaci cɛlɛ’n i su ye’n, i akunndan. Biblu’n se kɛ: ‘Sran ng’ɔ si ngwlɛlɛ’n ɔ yaci sa cɛ, i sɔ yolɛ yɛ ɔ kunndɛ-ɔ.’—Nyanndra Mun 19:11.\nBe flɛ talua kun kɛ Malori. Ɔ seli kɛ: “Kannzɛ bɔbɔ ɔ ndɛ yo fɛ’n, sanngɛ sɛ a tu ɔ klun yaci sa cɛ’n, i sɔ ti kpa. Yɛle kɛ a su boman sa nga sran’n yoli wɔ’n su naan blɛ kwlaa nun’n, ɔ se wɔ yaci. Kɛ a ko yaci sran kun i wun sa ko cɛ i’n, nán bo su kun.”\nUsa ɔ wun kɛ: ?Sa nga min wiengu’n yoli min’n ti tɛ dan? ?Kɛ ɔ ko yo naan min nin min wiengu e afiɛn w’a sɛ’n, n kwla yaci i wun sa’n n cɛ i?—Kolɔsufuɛ Mun 3:13.\nSɛ ɔ waan á fá ɔ ɲin síe i sa kwlaa ng’ɔ wiengu yo wɔ’n su’n, ɔ ti kɛ sua wie yɛ w’a tike i anuan naan ayrɛ’n wlu lɔ sa.\nBu ɔ wiengu akunndan. Biblu’n se kɛ: “Nán an bu amun ninnge liɛ’m be ngunmin be akunndan, sanngɛ an bu amun wiengu’m be liɛ’m be akunndan wie.”—Filipufuɛ Mun 2:4.\nBe flɛ talua kun kɛ Nikɔlu. Ɔ seli kɛ: “Kɛ a nin wɔ janvuɛ kun amun klo amun wun mɔ amun ɲin yi amun wiengu’n, a wun i wlɛ kɛ ɔ ti cinnjin kɛ amun siesie amun afiɛn ndɛndɛ. Afin amun miannin amun ɲin naan amun a kwla tra janvuɛ kpa kɛ nga lɛ sa. Ɔ maan a kloman kɛ amun janvuɛ’n saci.”\nBu kosan yɛ’n i su akunndan: ?Ɔ wiengu’m be ndɛ liɛ nga be kan’n, ɔ ti wɔ cinnjin?—Filipufuɛ Mun 2:3.\nAfɔtuɛ nga kwla uka-ɔ: Sɛ dɔ nga su’n a yaci sa ng’ɔ wiengu’m be yo wɔ’n cɛ be’n, kɛ á wá yó kpɛnngbɛn’n ɔ́ úka ɔ kpa. ?Ngue ti yɛ a suɛnmɛn i sɔ yolɛ’n dɔ nga su-ɔ?\nBe flɛ talua kun kɛ Kiana. Ɔ seli kɛ: “Nán ndɛ ngba yɛ ɔ fata kɛ be yɛ i wun be siesie-ɔ. Sɛ n kwla blu sa sɔ’n su’n, n mian min ɲin naan man yo i sɔ liɛ’n. I sɔ’n yo maan amun afiɛn sɛ. Kɛ a yo i sɔ’n ɔ ti kpa tra kɛ a siesie sa kanngan kwlaa.”\nBe flɛ gbanflɛn kun kɛ Trɛgi. Ɔ seli kɛ: “Kɛ ndɛ tɔ min nin min janvuɛ kun e afiɛn’n, sɛ ndɛ sɔ’n timan cinnjin’n, n fa yoman ndɛ.”


Mali nin Zozɛfu be ɔli Bɛtleɛmu yɛ be wuli Zezi | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nƆ ‘buli ndɛ ng’ɔ tili’n be akunndan’\n1, 2. Amun kan ajalɛ nga Mali su tu’n i ndɛ. ?Ngue ti yɛ ɔ timan pɔpɔ mɛnmɛn i ɔ?\nMALI ti aflunmun kun su w’a cɛ. Ɔ wunman wafa nga ɔ ko tran naan w’a wun i wun fɛ ɔ. Zozɛfu nanti Mali i ɲrun blɛblɛblɛ. B’a fa Bɛtleɛmu atin’n. Klɔ sɔ’n wo mmua. Ba ng’ɔ o Mali i klun’n su jaojao ekun.\n2 Biblu’n kle kɛ Mali ti wunnzɛfuɛ w’a cɛ. (Lik 2:5, 6) Kɛ Zozɛfu nin Mali bé sán fie’m be wun bé kɔ́’n, atrɛkpa fie difuɛ’m be jran be junman’n kan. Be usa be wun sa nga ti yɛ bla mɔ i ku’n w’a be kɛ ngalɛ sa’n, ɔ su tu ajalɛ kɔ lika ɔ. ?Ngue ti yɛ Mali su jaso Nazarɛti kɔ mmuammua sɔ ɔ?\n3. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn dili Mali i nɛnnɛn ɔn? ?Yɛ ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ ɔ?\n3 Ɲanmiɛn dili Mali i nɛnnɛn kɛ ɔ wu i Wa’n m’ɔ́ wá yó Mɛsi’n. (Lik 1:35) Kɛ Mali i ba wulɛ’n mantannin koko’n, ɔ wa wunnin i kɛ ɔ fata kɛ ɔ wɔ Bɛtleɛmu. Kɛ Mali kɔ́ Bɛtleɛmu’n, ninnge wie mun be wa sali i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n niannin. Amun e nian like nga ɔ ukɛli i naan w’a lafi Ɲanmiɛn su kpa titi’n.\n4, 5. (a) ?Ngue ti yɛ Zozɛfu nin Mali be su kɔ Bɛtleɛmu ɔ? (b) ?Ɲanmiɛn nuan ndɛ benin yɛ fluwa nga Sezali klɛli’n yoli maan ɔ kpɛnnin su ɔ?\n4 Nán Zozɛfu nin Mali be ngunmin yɛ be su tu ajalɛ ɔ. Sezali Ogisti klɛli fluwa kɛ sran’m be kwlaa be wɔ be awuliɛ klɔ’m be su be ko klɛ be dunman. ?Ajalɛ benin yɛ Zozɛfu fali ɔ? Biblu’n se kɛ: “Zozɛf kusu fin Nazarɛt klɔ’n su, Galile mɛn nun, yɛ ɔ ɔli Zide mɛn’n nun David i klɔ bɔ be flɛ i Bɛtleɛm’n su, yɛlɛ kɛ ɔ ti David awlofuɛ, yɛ ɔ ti i osufuɛ.”—Lik 2:1-4.\n5 Nán ngbɛn ti yɛ Sezali klɛli i fluwa’n blɛ sɔ’n nun ɔn. Afuɛ 700 ka naan w’a klɛ i fluwa’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun seli kɛ Bɛtleɛmu klɔ’n su yɛ bé wú Mɛsi’n niɔn. Klɔ kun suan Bɛtleɛmu, yɛ ɔ nin Nazarɛti be afiɛn’n ti nun kilo 11 cɛ. Sanngɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli kɛ “Bɛtleɛm-Efrata” i su lɔ yɛ bé wú Mɛsi’n niɔn. (An kanngan Mise 5:1 nun.) Klɔ sɔ’n nin Nazarɛti be afiɛn’n ti nun kilo 130. Kpɛkun be kpɛ Samari klɔ’n naan b’a ju lɔ. Bɛtleɛmu sɔ’n i su lɔ yɛ Zozɛfu su kɔ ɔ, afin klɔ sɔ’n ti famiɛn Davidi nin i awlobofuɛ’m be si’m be klɔ. Zozɛfu nin i yi Mali be kusu be ti awlobo sɔ’n i nunfuɛ wie.\n6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ Bɛtleɛmu kɔlɛ’n timan pɔpɔ manman Mali ɔ? (b) ?Siɛn’n mɔ Mali o Zozɛfu i bo’n, ngue yɛ ɔ kwlá yomɛn i kun kɛ laa’n sa ɔ? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n wie.)\n6 ?Mali kplín su kɛ ɔ nin Zozɛfu bé kɔ́ Bɛtleɛmu? Nanwlɛ, lɔ kɔlɛ’n timan pɔpɔ mɛnmɛn i. Atrɛkpa’n, Ɔktɔblu anglo’n i cɛn klikli’m be nun yɛ be wo ɔ. Ɔ maan be lɔ wawa blɛ’n su wie. I sɔ’n ti’n, bɔlɛ kwla gua. Bɛtleɛmu klɔ’n kusu wo kpɔlɛ kendengleiin kun su. Kpɔlɛ sɔ’n i nglonglo tra mɛtri 760. Yɛ ɔ fata kɛ be fu su naan b’a ju lɔ. I sɔ’n ti’n, bé dí cɛn kpanngban atin’n nun. Yɛ kɛ mɔ Mali ti wunnzɛfuɛ’n ti’n, bé cɛ́ atin’n nun kpa ekun, afin bé jrán kpɛ sunman naan w’a kwla lo wunmiɛn. Asa ekun’n, titi’n, talua kwlaa nga i ba wulɛ su wa ju’n, ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ tú ajalɛ kɔ́ i awlo’n i wun mmua, kɛ ɔ ko yo naan sɛ ɔ koto awuliɛ’n, i osufuɛ mun nin i janvuɛ mun b’a ukɛ i’n ti. Nanwlɛ, ɔ fata kɛ Mali yo yakpafuɛ naan w’a tu ajalɛ sɔ’n wie.\nBɛtleɛmu lɔ kɔlɛ’n, w’a yoman pɔpɔ.\n7 Liki klɛli i kɛ Zozɛfu ‘ɔli kɛ ɔ nin Mali b’ɔ trɛli i ase’n, [...] bé kó klɛ́ be dunman.’ (Lik 2:4, 5) Siɛn’n mɔ Mali o Zozɛfu i bo’n, ɔ kwlá faman ajalɛ kɛ laa’n sa kun, afin ɔ si kɛ Zozɛfu yɛ ɔ ti awlobo kpɛn’n niɔn, naan kɛ Ɲanmiɛn fa siesieli’n sa’n, ɔ ti Zozɛfu i ukafuɛ. * I sɔ’n ti’n, sɛ Zozɛfu fa ajalɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ suɛn i bo. I ɲin m’ɔ yili i wun’n, ɔ yi i Ɲanmiɛn sulafilɛ kpa’n i nglo.\n8. (a) ?Atrɛkpa like benin ekun ti yɛ Mali kplinnin su m’ɔ nin Zozɛfu be ɔli Bɛtleɛmu ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ Mali kle be nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be ajalɛ kpa ɔ?\n8 ?Atrɛkpa’n, like benin ekun ti yɛ Mali i ɲin yili i wun’n niɔn? ?Ɔ si Ɲanmiɛn nuan ndɛ ng’ɔ se kɛ bé wú Mɛsi’n Bɛtleɛmu’n? Biblu’n tɛman su. Sanngɛ blɛ sɔ nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛn mun nin sran’m be dan lika be si Ɲanmiɛn nuan ndɛ sɔ’n. (Mat. 2:1-7; Zan 7:40-42) Mali kusu si Ɲanmiɛn Ndɛ’n i kpa wie. (Lik 1:46-55) Sɛ Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n, annzɛ Mali i ɲin m’ɔ yi i wun’n, annzɛ fluwa nga Sezali Ogisti klɛli’n ti yɛ ɔ ɔli Bɛtleɛmu’n nin o, sɛ kusu i kwlaa ngalɛ’n ti yɛ ɔ ɔli o, e siman nun ndɛ. I kwlaa yoli o, Mali fali ajalɛ kɛ ɔ́ kɔ́ Bɛtleɛmu wie. I sɔ m’ɔ yoli’n kle e ajalɛ klanman. Zoova bu bla nin yasua nga be ti wun ase kanfuɛ nin aɲinyiɛfuɛ kɛ Mali sa’n be sran. Andɛ’n, sran’m be buman aɲinyiɛ’n i like fi. Sanngɛ sran kwlaa ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn su’n, Mali i aɲinyiɛ’n kle i ajalɛ kpa.\nKlist i awuliɛ’n\n9, 10. (a) ?Kɛ Mali nin Zozɛfu bé mántan Bɛtleɛmu’n, atrɛkpa ngue yɛ be buli su akunndan ɔn? (b) ?Nin yɛ Mali nin Zozɛfu be sikeli ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n9 Atrɛkpa kɛ Mali wunnin Bɛtleɛmu klɔ’n, i wla’n guali ase. Be fuli kpɔlɛ mun, yɛ be sannin olivie fie’m be wun. Olivie mma’m be o fie’m be su ninnge nga be titi be kasiɛn’n, be nun wie. Kɔlɛ blɛ sɔ’n nun’n, Mali nin Zozɛfu be buli klɔ sɔ’n i su ndɛ’n i akunndan. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Mise seli kɛ Bɛtleɛmu-Efrata yɛ ɔ ti Zida akpasua’n i nun klɔ’m be nun kaan kpafuɛ’n niɔn. Sanngɛ klɔ kan sɔ’n i su yɛ be wuli Bɔazi nin Naomi ɔ nin Davidi ɔ. Be wuli be kwlaa sɔ’n afuɛ akpi kun tra su ka naan Mali i blɛ’n w’a ju.\n10 Kɛ Mali nin Zozɛfu be juli lɔ’n, be wunnin kɛ sran’m be o klɔ’n nun sa woo. Sran wie’m be bali be dunman klɛlɛ wie, yɛ be dunnin Mali nin Zozɛfu be ɲrun mmua. I sɔ’n ti’n, b’a ɲanman sikewlɛ aofuɛ sua’n nun lɔ. * Nnɛn’m be lawlɛ kun nun yɛ be sikeli ɔ. Lika sɔ’n m’ɔ nin i fataman’n, i nun lɛ yɛ Mali kotoli awuliɛ ɔ. Ba wulɛ aklunya’n nin a jumɛn i su le. Kɛ Zozɛfu wunnin kɛ i yi’n su fɛ’n, ɔ kokoli i kpa.\n11. (a) ?Ngue ti yɛ bla kwlaa kwla wun Mali i annvɔ m’ɔ yo’n i wlɛ ɔ? (b) ?Kɛ be se kɛ Zezi ti ba ‘kpɛn’n’ i bo’n yɛle benin?\n11 Mali yo annvɔ. Bla kwlaa wun i sɔ liɛ’n i wlɛ. Afuɛ 4.000 ka naan sa sɔ’n w’a tɔ Mali su’n, Zoova seli kɛ sa tɛ’n ti’n, kɛ bla kwlaa wú ba’n, ɔ́ wún ɲrɛnnɛn kpa. (Bob. 3:16) Ɔ ti weiin kɛ Mali kusu wunnin ɲrɛnnɛn sɔ’n wie. Sanngɛ Liki w’a yiyimɛn i sɔ liɛ’n nun. Ɔ seli ngbɛn kɛ ‘Mali wuli i talua ba’n yasua.’ (Lik 2:7) I “talua ba’n yasua” sɔ’n yɛ ɔ ti i mma’m be nun kpɛn’n niɔn, afin sɛ be waan Mali w’a ɲanman ba o, yɛle ba nso. (Mar. 6:3) Sanngɛ ba sɔ’n ti i liɛ ngunmin, afin nán Mali i kunngba i wa kpɛn ɔn. Ɔ ti Zoova i “Wa Kpɛn bɔ i kpa’n tra like ng’ɔ yili be’n be kwlaa” wie. I yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa kunngba cɛ’n niɔn.—Kol. 1:15.\n12. ?Nin yɛ Mali lali ba nɔnman’n niɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ Zezi i awuliɛ’n i su desɛn mun, ɔ nin i su anɔ nga sran’m be yi’n, be timan nanwlɛ ɔ?\n12 Biblu’n kannin ndɛ cinnjin kpa kun ukali su. Ɔ seli kɛ: “Ɔ cicili i wun lɛli i nnɛn’m be like diwlɛ’n nun.” (Lik 2:7) Nán kɛ nga Zezi i awuliɛ’n fa yoli sakpasakpa sa’n, i su yɛ sran’m be nian be yi desɛn mun, ɔ nin anɔ mun mɛn’n nun ɔn. Nanwlɛ, wafa nga sa sɔ’n fa yoli’n yɛ. Mali fali ba’n sieli nnɛn nga be ta be’n be like diwlɛ’n nun. Kpɛkun nán e ɲin kpa su kɛ nnɛn tuin kun nun yɛ Mali nin Zozɛfu be sikeli ɔ. Nnɛn tuin’n kusu timan yɛiin naan se kɛ fannin yɛ ɔ́ bɔ́n ɔn. Kɛ ɔ ti sɔ andɛ bɔbɔ ɔ. ?Nanwlɛ, sɛ ɔ timan asamian’n ti’n, wan yɛ ɔ́ kplín su kɛ lika kɛ ngalɛ’n sa nun yɛ ɔ́ kó wú ba ɔ? Like ng’ɔ ti kpa’n, yɛ siɛ nin niɛn’m be dan lika be kunndɛ fa man be mma mun ɔn. ?Yɛ ba m’ɔ ti Ɲanmiɛn i Wa’n, yɛ Mali nin Zozɛfu be su kunndɛman like kpa be mɛnmɛn i ɔ?\n13. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ like nga Mali nin Zozɛfu be sa ju su’n, yɛ be yoli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ siɛ nin niɛn ngwlɛlɛfuɛ’m be kwla nian Mali nin Zozɛfu be ajalɛ’n su andɛ ɔ?\n13 Sanngɛ nán sa sɔ m’ɔ kwla fa be wla aklunfian nun’n, i su yɛ be fali be ɲin sieli ɔ. Like nga be kwlɛ i yo’n, yɛ be yoli ɔ. I wie yɛle kɛ Mali bɔbɔ niannin ba’n i lika. Kɛ ɔ ko yo naan ayrɛ w’a kunman ba’n ti’n, ɔ cicili i wun kpa, kpɛkun ɔ lɛli i nnɛn’m be like diwlɛ’n nun. Kannzɛ be o lika tɛ sɔ’n nun’n, sanngɛ like kpa nga Mali kwla yo naan w’a niɛn i wa’n i lika’n, yɛ ɔ yoli ɔ. Ɔ nin Zozɛfu be si kɛ bé klé ba’n Zoova i klolɛ, naan i sɔ’n yɛ ɔ ti like cinnjin kpafuɛ nga be kwla yo mɛn i’n niɔn. (An kanngan Mmla’n 6:6-8 nun.) Andɛ e mɛn nga be di Ɲanmiɛn ninnge’m be yalɛ’n i nun yɛ’n nun’n, kɛ siɛ nin niɛn ngwlɛlɛfuɛ’m bé tá be mma mun’n, be yo kɛ Mali nin Zozɛfu sa wie.\nBua sunianfuɛ’m be ko wlali be fanngan\n14, 15. (a) ?Ngue ti yɛ bua sunianfuɛ’m be wun bliblili be kɛ bé kó nían ba’n niɔn? (b) ?Kɛ bua sunianfuɛ’m be wunnin ba’n nnɛn tuin’n nun’n, ngue yɛ be yoli ɔ?\n14 Lika m’ɔ ti diin laa’n i nun w’a yo woo, afin bua sunianfuɛ wie’m be kpli wluli nnɛn tuin’n nun. Kɛ bé wlú lɔ’n, be wun blibli be sa. Be ba ba’n nin i si nin i nin be osu nianlɛ. Sanngɛ ba’n i wunlɛ yɛ ɔ lo be ɔ. Be nin be nnɛn mun be fin kpɔlɛkpɔlɛ’m be su lɔ trɛlɛlɛ yɛ be ba ɔ. * I sɔ’n boli Mali nin Zozɛfu be nuan. Nnɛn tafuɛ sɔ’m be kannin abonuan sa nga be wunnin i’n kleli be. Be seli be kɛ kɔnguɛ’n anzi kun fiteli be ɲrun kpɔlɛkpɔlɛ’m be su lɔ, naan Zoova yili i wun nglo ɲanɲanɲan kleli be. Yɛ anzi’n seli be kɛ b’a wu Klist annzɛ Mɛsi Bɛtleɛmu lɔ, b’a cici i wun naan ɔ la nnɛn’m be like diwlɛ nun. I sin’n abonuan sa dan kpa kun juli ekun. Yɛle kɛ anzi kpanngban kpa be fiteli be ɲrun, yɛ be manmannin Ɲanmiɛn!—Lik 2:8-14.\n15 Sɛ bian wun ase kanfuɛ sɔ’m be kplili ɔli Bɛtleɛmu’n, i sɔ’n boman e nuan. Kɛ be wunnin ba nɔnman m’ɔ la lɛ kɛ anzi’n fa kannin’n sa’n, ɔ yoli be fɛ trali su. B’a fiaman jasin fɛ sɔ’n su. ‘Be kannin ba’n i wun ndɛ nga anzi’n kannin’n kleli be. Be kwlaa nga be tili ndɛ nga bua sunianfuɛ’m be kan kleli be’n, ɔ boli be nuan.’ (Lik 2:17, 18) Zuifu’m be Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ dandan nin be mmla klefuɛ’m be buman bua sunianfuɛ’m be sran. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ buli bian wun ase kanfuɛ sɔ’m be sran kpa. ?Bua sunianfuɛ’m be balɛ’n yoli Mali sɛ?\nZoova buli bua sunianfuɛ wun ase kanfuɛ sɔ’m be sran kpa.\n16. ?Wafa sɛ yɛ Mali kleli kɛ ɔ bu sa sin kpa ɔ? ?Yɛ sa cinnjin kpa nga ti yɛ Mali w’a yaciman Ɲanmiɛn sulafilɛ’n, be nun kun yɛle benin?\n16 Ba wulɛ’n ti’n Mali w’a fɛ, sanngɛ ndɛ kwlaa nga be kan kle i’n, ɔ fɛ i su sie i bo kpa. Kpɛkun ɔ yoli like kun ekun. Yɛle kɛ ɔ “fali ndɛ sɔ’n kwlaa sieli i klun, yɛ ɔ buli i akunndan.” (Lik 2:19) Nanwlɛ, bla sɔ’n bu sa sin kpa o! Ɔ si kɛ ndɛ nga anzi’n kannin’n ɔ ti cinnjin kpa, naan i Ɲanmiɛn Zoova kunndɛ kɛ ɔ wun i wlɛ kɛ ba sɔ’n ti sran dan. I sɔ’n ti’n, w’a fɛmɛn i su w’a siemɛn i ndɛ’n i bo ngbɛn. Ɔ fali ndɛ’n kwlaa sieli i klun wie, naan i ɲrun lɔ’n, w’a kwla bu su akunndan. Sa cinnjin kpa nga ti yɛ Mali w’a yaciman Ɲanmiɛn sulafilɛ’n, i kun yɛ ɔ o lɛ ɔ.—An Kanngan Ebre Mun 11:1 nun.\nMali tieli bua sunianfuɛ’m be ndɛ’n kpa, yɛ ɔ fa sieli i klun.\n17. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa Mali i ajalɛ’n su ɔ?\n17 ?Yɛ amun li? ?Amún fá Mali i ajalɛ’n su? Zoova fali ndɛ cinnjin kpa wie sieli i Biblu’n nun. Sɛ e waan i nun ndɛ’m be yo e ye’n, ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie be su. Yɛle kɛ, kɛ é kánngan Biblu’n nun titi’n, nán e bu i kɛ ɔ ti fluwa ngbɛn sa, sanngɛ e bu i Ɲanmiɛn Ndɛ’n. (2 Tim. 3:16) Yɛ kɛ Mali sa’n, maan e fa Ɲanmiɛn ndɛ’n e sie e klun, kpɛkun e bu su akunndan wie. Kɛ e kanngan Biblu’n nun’n, sɛ e bu wafa nga e kwla nanti Zoova i afɔtuɛ’m be su kpa ekun’n i akunndan’n, i sɔ’n yó maan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n wlá ase kpa.\nMali fali ndɛ uflɛ wie mun sieli i klun\n18. (a) ?Zezi i nɔnman nun’n, wafa sɛ yɛ Mali nin Zozɛfu be niannin Moizi Mmla’n su ɔ? (b) ?Tɛ nga Zozɛfu nin Mali be yili i Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n ɔ kle kɛ be ti sran wafa sɛ?\n18 Kɛ ba’n dili le mɔcuɛ’n, Mali nin Zozɛfu be wlɛli i klɛn kɛ nga Moizi Mmla’n seli kɛ be yo’n sa. Kpɛkun be niannin anzi’n i ndɛ’n su be tɔnnin i dunman Zezi. (Lik 1:31) I sin’n, kɛ ba’n dili cɛn 40, be fɛ i ɔli Zerizalɛmu m’ɔ nin Bɛtleɛmu be afiɛn’n ti nun kilo kɔe 10, naan b’a ko yi sanwun yolɛ tɛ’n Ɲanmiɛn i srɛlɛ sua’n nun lɔ. Ɲanmiɛn i Mmla’n nun be klɛli i kɛ yalɛfuɛ’m be kwla fa ablioso nɲɔn annzɛ okunmomo nɲɔn be fa yi tɛ. I sɔ yɛ be yoli ɔ. B’a kwlá faman bua nene ɔ nin ablioso kun b’a yiman tɛ kɛ siɛ nin niɛn onga mun sa. Sɛ i li bɔɔ i sɔ’n kunnin be ɲannzuɛn’n, sanngɛ b’a niɛnmɛn i sɔ’n ti, be fali Mmla’n su. Asa kusu’n, sran wie’m be wlali be fanngan kpa Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ.—Lik 2:21-24.\n19. (a) ?Ndɛ benin yɛ Simeɔn kannin mɔ Mali fa sieli i klun ɔn? (b) ?Kɛ Ani wunnin Zezi’n, ngue yɛ ɔ yoli ɔ?\n19 Bian kpɛnngbɛn kun bali be wun lɛ. Ɔ suan Simeɔn. Ɔ kannin ndɛ wie mun ekun kleli Mali. Mali fali ndɛ sɔ mun sieli i klun wie. Ɲanmiɛn boli Simeɔn i kasiɛ kɛ ɔ́ wún Mɛsi’n ka naan w’a wu. Kpɛkun Ɲanmiɛn wawɛ’n kleli i kɛ ba nɔnman Zezi’n yɛ ɔ ti Defuɛ’n mɔ be dun mmua kɛnnin i ndɛ’n niɔn. Ɲrɛnnɛn nga ɔ́ wá tɔ́ Mali su cɛn kun’n, Simeɔn boli su kleli i wie. Ɔ seli i kɛ i awlɛn’n ɔ́ wá kpɛ́ i klun. (Lik 2:25-35) Simeɔn i ndɛ kasiɛn nga timan ndɛ fɛ. Sanngɛ kɛ ɔ dili afuɛ 33 mɔ ɲrɛnnɛn sa sɔ’n tɔli Mali su’n, atrɛkpa Simeɔn i ndɛ sɔ’n kwla ukɛli i naan w’a jran kekle. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ bla kun m’ɔ suan Ani’n, ɔ wunnin ba nɔnman Zezi naan w’a kɛn i ndɛ w’a kle be kwlaa nga be minndɛ kɛ Ɲanmiɛn de Zerizalɛmufuɛ mun’n.—An Kanngan Lik 2:36-38 nun.\nSran wie’m be wlali Mali nin Zozɛfu be fanngan kpa Ɲanmiɛn i sua’n nun Zerizalɛmu lɔ.\n20. ?Kɛ be fali Zezi ɔli Zerizalɛmu’n, ngue ti yɛ i sɔ’n ti ajalɛ kpa ɔ?\n20 Kɛ Zozɛfu nin Mali be fali be wa nɔnman’n wɔli Zoova i sua’n nun Zerizalɛmu lɔ’n, nanwlɛ i sɔ’n ti ajalɛ kpa dan! I sɔ mɔ be yoli’n ti’n, Zezi fali Zoova i sua nun lɔ kɔlɛ’n kacili i nzuɛn. Kɛ be o lɔ’n, be tuli be klun be fali like kpa nga be kwla fa man Zoova’n be mɛnnin i. Lɔ kusu’n, be kleli be like yɛ be wlali be fanngan. Kɛ Mali jáso Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n, nn i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a yo dan. Ɔ fali Ɲanmiɛn ndɛ sunman sieli i klun naan w’a kwla bu su akunndan, naan ɔ nin i wiengu’m b’a kwla koko su yalɛ wie.\n21. ?Ngue yɛ e kwla yo naan e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n w’a yo dan w’a ɔ i ɲrun titi kɛ Mali liɛ’n sa ɔ?\n21 Kɛ e wun kɛ andɛ siɛ nin niɛn wie’m be nian Zozɛfu nin Mali be ajalɛ’n su’n, ɔ yo ɲɛnmɛn. Zoova i Lalofuɛ’m be nun’n, siɛ nin niɛn’m be fa be mma mun kɔ aɲia’m be bo titi. Like nga siɛ nin niɛn sɔ’m be kwla man’n yɛ be man ɔn, kpɛkun be wla be niaan Klistfuɛ’m be fanngan. Kɛ aɲia’n ko wie mɔ be sa be sin’n, be di aklunjuɛ, be ɲan wunmiɛn kpa be su Ɲanmiɛn, kpɛkun be le ndɛ kpanngban mɔ be kwla koko kle be wiengu ɔ. Kɛ e nin be e yia’n, e di aklunjuɛ! Kɛ é yó i sɔ’n, nn e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ɔ́ yó dan kɔ́ i ɲrun titi kɛ Mali liɛ’n sa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Maan e wla kpɛn su kɛ Biblu’n seli kɛ: “Mari fali atin ɔli” Elizabɛti i wun wunlɛ. (Lik 1:39) Blɛ sɔ’n nun’n, nn Mali ti Zozɛfu i soman. Atrɛkpa i kɔlɛ nun’n, w’a boman su w’a klemɛn i. Sanngɛ Lik 2:4 nun’n, Biblu’n se kɛ Zozɛfu “ɔli” kɛ ɔ nin Mali bé kó klɛ́ be dunman. I lɛ’n kle kɛ be Bɛtleɛmu kɔlɛ nun’n, Zozɛfu yɛ ɔ fali ajalɛ’n niɔn, afin blɛ sɔ nun nn b’a ja.\n^ ndɛ kpɔlɛ 10 Blɛ sɔ nun’n, klɔ’m be su’n, be fa sua kun yo aofuɛ mun nin wlanwlan sinfuɛ’m be sikewlɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 14 Blɛ sɔ’n nun’n, bua sunianfuɛ sɔ’m be nin be nnɛn’m be la gua su. I lɛ’n kle kɛ b’a wuman Klist Desamblu anglo’n nun afin anglo sɔ’n nun’n, nnɛn tafuɛ’m be fa be nnɛn mun sie tuin nun be awlo’m be wun koko lɛ. Ɔ maan Biblu’n kle kɛ Ɔktɔblu anglo’n i bo bolɛ’n nun yɛ be wuli Klist ɔ.\n?Kɛ Mali bu i wun’n i sran mɔ i ɲin yi i’n, ajalɛ kpa benin yɛ ɔ kle e ɔ?\nMali ti yalɛfuɛ, sanngɛ kaan ng’ɔ o i sa nun’n, ɔ fa yoli like nga ɔ kwla yo’n. ?Ajalɛ benin yɛ i sɔ’n kle e ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Mali kleli kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n ti i cinnjin naan ɔ bu sa sin ɔn?\n?Like benin yɛ Mali yoli mɔ amun kunndɛ kɛ amún yó wie ɔ?


Wafa nga a kwla siesie ɔ wun kpa naan w’a ɔ aɲia’m be bo’n\nLIKE SUANLƐ 9\nSɛ Zoova i Lalofuɛ kun kle wɔ Biblu’n nun like’n, a dun mmua siesie ɔ wun ka naan w’a ba. I kunngba’n, sɛ a kunndɛ kɛ aɲia’m be yo ɔ ye kpa’n, ɔ fata kɛ a siesie ɔ wun naan w’a ɔ be bo. Ajalɛ wie mun yɛ:\nKunndɛ blɛ nin lika nga á súan like’n. ?Blɛ benin nun yɛ a kwla kan ɔ ɲin ase suan Biblu’n nun like ɔ? ?Nglɛmun ndɛ kpa, ka naan w’a di junman annzɛ kɔnguɛ kɛ ba’m b’a ko la’n niɔn? Kannzɛ bɔbɔ a kwlá suanman like cɛman’n, sanngɛ a kwla bu blɛ nga á wá fá súan like’n i akunndan sie. Yɛ nán fa blɛ sɔ’n yo like uflɛ. Kunndɛ lika koun kun, naan nuan ninnge kɛ aladio nin televiziɔn ɔ nin selilɛli sa’n, mɔ be kwla kle ɔ yalɛ’n. Asa ekun’n, srɛ Ɲanmiɛn naan w’a suan like. I sɔ’n úka ɔ naan blɛ sɔ nun’n, w’a kokoman sa fi su.—Filipfuɛ Mun 4:6, 7.\nSiesie ɔ wun naan w’a kwla tɛ kosan’m be su. Dun mmua kanngan like nga a su suan’n i wunmuan’n nun. Kpɛkun bu like suanlɛ’n annzɛ ndɛ tre’n i flɛlɛ’n, i sin. Kpɛkun wafa nga ndɛ ce’m be suan ndɛ’n i flɛlɛ’n i bo’n, sie i nzɔliɛ. Foto kwlaa nga ɔ o like suanlɛ’n nun’n, fa ɔ ɲin sie su. Kosan nga be fa flan like suanlɛ’n i nun ndɛ cinnjin’m be nun’n, bu be su akunndan. I sin’n, kanngan ndɛ kpɔlɛ’m be nun. Yɛ ndɛ kpɔlɛ kwlaa nga á kánngan nun’n, kanngan i su kosan’n nun. Asa ekun’n, Biblu’n nun ndɛ mma nga be o ndɛ kpɔlɛ’m be nun’n, kunndɛ be Biblu’n nun naan kanngan be nun wie. Kpɛkun nian wafa nga be suan ndɛ’n i bo’n. (Sa Nga Be Yoli’n 17:11) Ndɛ mma annzɛ ndɛ ɲanman nga ɔ kwla uka ɔ naan w’a tɛ kosan kun su’n, sie i nzɔliɛ. I liɛ’n, aɲia’n i bo lɔ’n, á kwlá wún kosan’m be su tɛlɛ’n ndɛndɛ. Kpɛkun, sɛ a klo’n, a kwla man ɔ sa’n su tɛ kosan’m be su kɛ ɔ bɔbɔ a fa ijɔ titi’n sa.\nNinnge fanunfanun nga a suan be aɲia’m be bo lɔ’n, bé yó maan á wá sí Biblu’n nun ninnge kpanngban, sɛ é kwlá sé’n, bé úka ɔ “bɛtrɔ’n” su.—Matie 13:51, 52.\n?Blɛ benin yɛ a kwla sie fa siesie ɔ wun naan w’a ɔ aɲia’m be bo ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ a kwla siesie ɔ wun naan w’a tɛ kosan’m be su aɲia’m be bo lɔ ɔ?\nNian ajalɛ nga be kleli wɔ wa yɛ’n be su naan siesie Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like suanlɛ’n annzɛ Asɔnun’n i Biblu’n nun like suanlɛ aɲia’n. Maan ɔ Biblu’n nun like klefuɛ’n uka ɔ naan w’a kwla tɛ kosan kun su aɲia nga ɔ́ bá koko lɛ’n i bo.


«Nyanmien waan: Anh nian, sa nga tyen wié lélé ke men'n oh koh i bué nuan'n, m ma yô'n ye: Nh fah n Wawe'n man swran'n kwlaa, Amun wa yasua nin amun mma mmla'm bé idyoh n nuan, Amun mma gbanflen'm béh wunh liké aôlia nun, Ye amun si ngbenngben'm bé tyenh lalie.\nKe bé oli'n, é Min Nyanmien'n i ange kun yi i wun kléé Joseph lalie nun, o sé ke: Dyaô fa bakan'n nin i nin anh wanndi o Égypte, anh tran lo lélé san nh séh o ke a bla, afin Hérode wa kunnde ke oh kunh bakan'n.\nKe Hérode wuli'n, i sin é Min Nyanmien'n i ange kun yi i wun kléé Joseph Égypte lo lalie nun, o sé ke:\n Ke oh buh akunndan so'n, é Min Nyanmien'n i ange kun yi i wun kléé lalie nun, o sé ke: Joseph, David anunman, nanh sre kun o, fo o yi Marie ko o bô, afin ba'n bo wa wunnzee'n o fin Nyanmien Wawe'n. O wa wu ba yasua, ah tonh i dunman Jésus, (bo i bô yele Défue), afin i ye o wa dé i nvlé'n bé sa bo bé yô Nyanmien'n i nuon. I kwlaa so'n yôli so nan nde nga é Min Nyanmien'n man i nuan idyofue'n kannin'n wa kpen su, o sé ke: «Anh nian, talua b'o nian si'a bian'n o wa wunnze, oh wu ba yasua, Béh tonh i dunman Emmanuel,» bo i bô klé ke Nyanmien nin é ô nun.


Matie 12 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nZezi ti “Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min” (1-8)\nMBian nga i sa ti wuwa’n yoli juejue (9-14)\nƝanmiɛn i sufuɛ m’ɔ ti i awlɛn su sran’n (15-21)\nƆ fuan mmusu mun Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun (22-30)\nSa tɛ nga be kwlá yaci cɛman’n (31, 32)\nWaka’n i mma’n yɛ be fa sie i nzɔliɛ-ɔ (33-37)\nZonasi i nzɔliɛ like’n (38-42)\nKɛ mmusu kun sɛ i sin’n (43-45)\nZezi i nin nin i niaan bian mun (46-50)\n12 Blɛ sɔ’n nun’n, Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun mɔ Zezi sín ble fie’m be nun’n, awe kunnin i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ maan be fianfiannin ble mma’n wie naan b’a di. 2 Kɛ Farizifuɛ’m be wunnin i sɔ’n, be seli i kɛ: “Nian! Ɔ sɔnnzɔnfuɛ’m be su yo like ng’ɔ fataman kɛ be yo i Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n.” 3 Ɔ seli be kɛ: “?Kɛ awe kunnin Davidi nin i sran mun’n, like ng’ɔ yoli’n, amun nin-a kɛnngɛnmɛn i su ndɛ le? 4 Ɔ wluli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ, yɛ ɔ nin i sran’m be dili kpanwun nga be siesie be Ɲanmiɛn ɲrun’n, kusu nn i bɔbɔ nin i sran’m be leman atin be diman, saan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be ngunmin. 5 ?Asa kusu’n, kɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be saci Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n Ɲanmiɛn i sua’n nun’n, mɔ be bumɛn i kɛ be su yo sa tɛ’n, amun nin-a kɛnngɛnmɛn i Mmla’n nun le? 6 Sanngɛ ń kán klé amun kɛ like kun mɔ i dan tra Ɲanmiɛn i sua’n, ɔ o wa. 7 Be kɛn i kɛ: ‘N kunndɛ kɛ sran’m be si aunnvuɛ, nán tɛ yilɛ’n yɛ n kunndɛ-ɔ.’ Sɛ ɔ ti kɛ amun wunnin ndɛ sɔ’n i wlɛ’n, nn amun a buman sran nga b’a yoman sa’n, be fɔ. 8 Afin Sran wa’n ti Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n i Min.” 9 Kɛ ɔ jasoli lɛ’n, ɔ ɔli be Ɲanmiɛn sulɛ sua’n nun lɔ. 10 Bian kun o lɔ’n, i sa kun ti wuwa. Ɔ maan be usali Zezi kɛ: “?Sran kun le atin yo sran juejue Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun?” Be usɛli i sɔ naan bé jrán su bé sɛ́nmɛn i. 11 Ɔ seli be kɛ: “?Sɛ amun le bua kun naan Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, bua sɔ’n tɔ kunman nun’n, amun nun onin cɛ yɛ ɔ su trɛmɛn i fiteman-ɔn? 12 ?Klɔ sran timan kpa traman bua lele? I sɔ’n ti, Wunmiɛn-lolɛ-cɛn’n nun’n, sran le atin yo like ng’ɔ ti kpa’n.” 13 Yɛ ɔ seli bian’n kɛ: “Tinngɛ ɔ sa’n nun.” Yɛ ɔ tinngɛli nun-ɔn. Kpɛkun i sa’n sɛli i sin yoli kpa kɛ i sa kun’n sa. 14 Sanngɛ Farizifuɛ’m be fiteli, be ko cicili i wun ndɛ kɛ bé kún i. 15 Kɛ Zezi sili sɔ’n, ɔ jasoli lɛ ɔli. Sran kpanngban kpa be suli i su, yɛ ɔ yoli be kwlaa be juejue. 16 Sanngɛ ɔ wlali be su nun kpa kɛ nán maan be kɛn i ndɛ kle sran fi, 17 kɛ ɔ́ yó naan ndɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezai kannin’n w’a kpɛn su’n ti. Ɔ seli kɛ: 18 “Amun nian! Min sufuɛ nga n kpɛli i’n yɛ. Ɔ ti min awlɛn su sran, min klun jɔ i wun! Ń fá min wawɛ’n ń síe i su, yɛ wafa ng’ɔ fata kɛ be yo ninnge mun i nuan su sɛsɛsɛ’n, ɔ́ wá klé nvlenvle mun weiin. 19 Ɔ su siman akplowa, ɔ su kpankpanman, yɛ sran fi su timɛn i nɛn akpɔ dandan nga be o klɔ’n nun’n be su. 20 Ndɛma nga w’a bli’n, ɔ su bumɛn i, yɛ kannin ɲanman m’ɔ fite wɛnsrɛn’n, ɔ su nuɛnmɛn i, lele saan w’a kwla siesie like kwlaa ng’ɔ timan su’n. 21 Nanwlɛ, i dunman nun ti’n, nvlenvle’m be wla’n trán like kpa kun su.” 22 I sin’n, be fali bian kun mɔ mmusu kle i yalɛ’n, m’ɔ ti aɲinsifuɛ nin bobo’n be blɛli i, yɛ ɔ yoli i juejue. Ɔ maan bian’n kwla ijɔli, yɛ ɔ wunnin ase. 23 I sɔ’n boli sran kpanngban kpa mɔ be o lɛ’n be kwlaa be nuan naan b’a se kɛ: “?Nán Davidi i Wa’n* yɛ ɔ o lɛ-ɔ?” 24 Sanngɛ kɛ Farizifuɛ’m be tili i sɔ’n, be seli kɛ: “Bian nga, saan Bɛlzebubu* m’ɔ ti mmusu’m be su kpɛn’n i fanngan nun cɛ yɛ ɔ fuan mmusu mun-ɔn.” 25 Kɛ m’ɔ si akunndan nga be bu’n ti’n, ɔ seli be kɛ: “Famiɛn diwlɛ kwlaa nga i nunfuɛ’m be bubu be wun nun’n, ɔ kaman lɛ, yɛ klɔ kwlaa annzɛ awlo kwlaa nga i nunfuɛ’m be bubu be wun nun’n, ɔ bo. 26 I wafa kunngba’n, sɛ Satan fuan Satan’n, nn w’a bubu i bɔbɔ i wun nun. ?Ɔ maan ɔ́ yó sɛ bɔɔ cɛ naan i famiɛn diwlɛ’n w’a ka lɛ? 27 ?Asa kusu’n, sɛ Bɛlzebubu fanngan nun yɛ n fuan mmusu mun’n, nn wan fanngan nun yɛ amun mma’m be fuan be-ɔ? I sɔ’n ti’n, amun mma mun yɛ bé wá dí amun jɔlɛ bé bú amun fɔ-ɔ. 28 Sanngɛ sɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n i fanngan nun yɛ n fuan mmusu mun’n, nn Ɲanmiɛn i Famiɛn dilɛ’n w’a fu amun nun. 29 ?Yɛ kusu sɛ sran kun waan ɔ́ wlú sran m’ɔ le wunmiɛn kpa’n i sua’n nun kó fɛ́n i bo ninnge mun’n, sɛ w’a cimɛn i ka’n, ɔ́ fɛ́n i bo ninnge mun sɛ naan w’a yo ye? Saan ɔ́ cí i ka naan w’a kwla fɛn i sua’n nun ninnge mun. 30 Ɔ maan sran ng’ɔ nin min nunman nun’n, ɔ kpɔ min. Yɛ sran ng’ɔ nin min tianman like nuan’n, ɔ trutru nun. 31 “I sɔ’n ti’n, ń kán klé amun kɛ bé yáci sran’m be sa tɛ wafa kwlaa nin ndɛ tɛtɛ wafa kwlaa nga be kan’n cɛ́ be. Sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n i wun ndɛ tɛtɛ kanlɛ liɛ’n, be su yaci cɛman. 32 I wie yɛle kɛ sran ng’ɔ kan Sran wa’n i wun ndɛ tɛ’n, bé yáci cɛ́ i. Sanngɛ sran ng’ɔ kan Ɲanmiɛn wawɛ’n i wun ndɛ tɛ’n, be su yaci cɛmɛn i. I mɛn* nga nun-o, i ng’ɔ́ bá lɔ’n nun-o, be su yaci cɛmɛn i mlɔnmlɔn. 33 “Amun yo maan waka’n yo kpa naan i mma’m be kusu be yo kpa, annzɛ amun yo maan waka’n yo tɛ naan i mma’m be kusu be yo tɛ. Afin waka’n i mma’n yɛ be fa sie i nzɔliɛ-ɔ. 34 ?Ɔnda mma mun, amun mɔ amun ti klunwifuɛ’n, ɔ yo sɛ yɛ ndɛ kpa kwla fin amun nuan fite-ɔ? Afin ndɛ ng’ɔ o sran’n i awlɛn’n nun’n yɛ ɔ fin i nuan fite-ɔ. 35 Sran kpa’n, ɔ yi like kpa i ninnge kpakpa’m be nun fite. Sran tɛ’n kusu’n, ɔ yi like tɛ i ninnge tɛtɛ’m be nun fite. 36 Ń kán klé amun kɛ ndɛ ngbɛnngbɛn kwlaa mɔ sran’m be kan’n, Jɔlɛ dilɛ cɛn’n nun’n, be bɔbɔ bé kɛ́n i su ndɛ. 37 Afin ɔ nuan ndɛ’n su yɛ Ɲanmiɛn jrán sé kɛ a ti seinfuɛ-ɔ, yɛ ɔ nuan ndɛ’n su yɛ ɔ́ jrán bú ɔ fɔ-ɔ.” 38 Kɛ ɔ yoli sɔ’n, mmla klɛfuɛ* wie mun nin Farizifuɛ wie’m be seli i kɛ: “Like klefuɛ, e kunndɛ kɛ a yo abonuan sa kun kle e.” 39 Ɔ tɛli be su kɛ: “Ajulisufuɛ klunwifuɛ mɔ be ti kɛ sran mɔ be kunndɛ bla be yi bo annzɛ bian be wun bo sa’n, be kunndɛ titi kɛ be yo nzɔliɛ like be kle be. Sanngɛ sɛ w’a yoman Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zonasi i nzɔliɛ like liɛ’n, be su yoman nzɔliɛ like uflɛ fi be kleman be. 40 Afin wafa kunngba nga Zonasi dili cɛn ba nsan* jue dan’n i klun lɔ’n, Sran wa’n kusu wá dí cɛn ba nsan asiɛ’n i bo. 41 Jɔlɛ dilɛ blɛ’n nun’n, Ninivufuɛ mun nin ajulisufuɛ nga mun bé wá jáso, yɛ Ninivufuɛ’m bé bú be fɔ, afin kɛ Zonasi boli jasin kleli be’n, be kacili be akunndan’n. Sanngɛ amun nian! Sran kun o wa’n, i dan tra Zonasi. 42 Jɔlɛ dilɛ blɛ’n nun’n, bé wá cɛ́n famiɛn bla m’ɔ fin ngua lɔ lika’n nun’n, ɔ nin blɛ nga nun sran mun, kpɛkun ɔ́ bú be fɔ. Afin ɔ fin asiɛ’n i tiwa lɔ wa sieli i su Salomɔn i ngwlɛlɛ ndɛ’n i bo. Sanngɛ an nian! Sran kun o wa’n, i dan tra Salomɔn. 43 “Kɛ mmusu kun fin sran kun nun fite’n, ɔ ko wlanwlan lika mɔ be ɲanman nzue nun’n be nun, ɔ kunndɛ wunmiɛn lowlɛ, sanngɛ ɔ ɲanman wie. 44 Ɔ maan ɔ se kɛ: ‘Ń má sá min sin min sua nga n fin nun fiteli’n nun.’ Ɔ́ sɛ́ i sin jú lɛ-ɔ, ɔ wun kɛ sua’n wo lɛ ngbɛn, sanngɛ b’a kuan nun weiin yɛ b’a siesie i nun ninnge mun klanman kpa. 45 Kpɛkun ɔ ko fɛ i wiengu mmusu fanunfanun nso mɔ be klun yo wi trɛ i’n, naan be wa wlu sua sɔ’n nun. Kɛ be ko wlu nun’n, be tran nun. Ɔ maan wafa nga sran sɔ’n kaci kasiɛn su’n, ɔ yo tɛ tra klikli liɛ’n. Kɛ ajulisufuɛ klunwifuɛ nga’m be liɛ’n wá yó sɔ wie-ɔ.” 46 Kɛ ɔ́ kán ndɛ’n klé sran nga be o lɛ’n, nn i nin nin i niaan’m be jinjin gua su lɔ. Afin be kunndɛ kɛ bé wún i wun. 47 I sɔ’n ti’n, sran kun seli i kɛ: “Nian! ɔ nin nin ɔ niaan’m be jinjin gua su lɔ, be kunndɛ kɛ bé kán ndɛ klé wɔ.” 48 Ɔ tɛli sran ng’ɔ kannin ndɛ’n kleli i’n, i su kɛ: “?Wan yɛ ɔ ti min nin’n niɔn, yɛ wan mun yɛ be ti min niaan mun-ɔn?” 49 Kpɛkun ɔ tinngɛli i sa i sɔnnzɔnfuɛ’m be wun, naan w’a se kɛ: “Nian! Min nin nin min niaan mun yɛ be o yɛ! 50 Afin sran ng’ɔ yo min Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i klun sa’n, i yɛ ɔ ti min niaan bian, nin min niaan bla, ɔ nin min nin-ɔn.”\n^ Satan yɛ be flɛ i sɔ-ɔ.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “wia su nin kɔnguɛ nsan.”


Biblu’n nun ndɛ: Zezi ba Famiɛn balɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nKƐ ZEZI yoli aɲinsifuɛ nɲɔn nga be srɛsrɛ like di’n be juejue’n, ɔ bali klɔ kaan kun su Zerizalɛmu wun lɛ. Ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ nɲɔn kɛ: ‘An wɔ klɔ m’ɔ o amun ɲrun lɛ’n su. Amún wún aflunmun mɔ w’a kpɛ cro’n mɔ be minndɛli i’n. Amun ɲannji i blɛ min.’\nKɛ be fali aflunmun mɔ w’a kpɛ cro’n blɛli Zezi’n, ɔ trɛnnin i su. Ɔ fuli su ɔli Zerizalɛmu. Zerizalɛmu nunman mmua. Kɛ ɔ juli klɔ i wun lɛ’n, sran kpanngban kpa be bɛli i atin kpalɛ. Be nun sunman lika be sɛli be tannin mun atin’n nun. Be wie mun kusu be bubuli mme nɲa mun guɛguɛli i atin’n su, yɛ be kpan seli kɛ: ‘Sran nga ɔ ba Zoova dunman nun’n maan ɔ ɲan nguan!’\nLaa, kɛ ɔ ko yo naan Izraɛli famiɛn’m b’a yi be wun nglo b’a kle nvlefuɛ mun’n, kɛ bé bá Zerizalɛmu’n, ɔ fata kɛ be fu aflunmun kun mɔ w’a kpɛ cro’n i su. I sɔ’n yɛ Zezi su yo ɔ. Yɛ nvlefuɛ’m be kle kɛ be kunndɛ kɛ Zezi yo be famiɛn. Sanngɛ nán nvlefuɛ’m be ngba yɛ be kunndɛ i sɔ ɔ. E kwla wun i sɔ liɛ’n sa nga be yoli Zezi’n, i nun m’ɔ ɔli Ɲanmiɛn sua nun lɔ’n.\nƝanmiɛn sua nun lɔ’n, Zezi yo aɲinsifuɛ nin bubuwafuɛ’m be juejue. Kɛ ba kanngan’m be wunnin ninnge sɔ’n, be kpannin be manmannin Zezi. I sɔ’n kunnin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be ya, yɛ be seli Zezi kɛ: ‘?A ti ndɛ nga ba kanngan’m be kan’n?’\nZezi tɛli su kɛ: ‘N ti.’ ?Ndɛ nga be klɛli kɛ: ‘A fa ɔ manmanlɛ’n wlɛli ba kanngan nin be nga be tɛ nɔn’n be nuan’n,’ an nin a kɛnngɛnmɛn i le?” Ɔ maan ba kanngan’m be manmannin Ɲanmiɛn i famiɛn’n ekun.\nÉ kúnndɛ é yó kɛ ba kanngan nga mun sa. ?Nɛ́n i ɔ? Sran wie’m be kunndɛ kɛ bé jrán e Ɲanmiɛn Sielɛ Blɛ jasin nga e bo’n. Sanngɛ Zezi i abonuan ninnge nga ɔ́ wá yó mán sran mun’n, é kán é klé sran wie mun.\nNán kɛ Zezi te o asiɛ’n su wa’n yɛ ɔ boli i famiɛn dilɛ’n i bo ɔ. ?Cɛn benin yɛ blɛ sɔ’n jú ɔ? I sɔ blɛ’n yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be waan bé wún i wlɛ ɔ. É kɛ́nngɛn i sɔ’n ndɛ nga é wá wún i lɛ’n nun.\nMatie 21:1-17; Zan 12:12-16.\n?Kɛ Zezi bá klɔ nga ɔ mantan Zerizalɛmu lɛ su’n, ngue yɛ ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ mun kɛ be yo ɔ?\n?Desɛn’n su’n, kɛ Zezi juli Zerizalɛmu wun lɛ’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\n?Kɛ ba kanngan’m be wunnin kɛ Zezi su yo aɲinsifuɛ nin bubuwafuɛ’m be juejue’n, ngue yɛ be yoli ɔ?\n?Ngue ndɛ yɛ Zezi kan kleli Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun nga be fali ya’n niɔn?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla yo kɛ ba kanngan nga be manmannin Zezi sa’n niɔn?\n?Ndɛ benin yɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be waan bé wún i bo ɔ?\nKanngan Matie 21:1-17 nun.\n?Wafa nga Zezi wluli Zerizalɛmu lɔ kɛ Famiɛn sa’n, ɔ nin wafa nga Rɔmufuɛ’m be blɛ liɛ su sonja kpɛnngbɛn’m be yo ninnge’n, be ngbaciɛ’n yɛle benin? (Mat. 21:4, 5; Zkr. 9:9; Fil. 2:5-8; Kol. 2:15)\n?Kɛ Zezi wlú Ɲanmiɛn sua nun lɔ’n, ajalɛ benin yɛ ndɛ nga ba kanngan’m be kɛnnin i Jue Mun 118 nun’n, ɔ man gbanflɛn nin talua mun ɔn? (Mat. 21:9, 15; Jue. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Piɛ. 3:18)\nKanngan Zan 12:12-16 nun.\n?Mme nɲa nga nvlefuɛ’m be bubuli fa yoli Zezi like’n, ɔ kle sɛ? (Zan 12:13; Fil. 2:10; Ngl. 7:9, 10)


Zezi yacili bla kun i sa tɛ mun cɛli i | Wafa nga Zezi nantili’n\nBLA KUN M’Ɔ TI SA TƐTƐ YOFUƐ’N FALI NGO GUALI ZEZI JA WUN\nWafa nga sran’m be sɔ ndɛ nga Zezi kan’n nun’n, ɔ ti fanunfanun. Asa ekun’n, wafa nga sran’m be bu like ng’ɔ yo’n, ɔ ti fanunfanun wie. Sa kun m’ɔ juli Galile lɔ’n, ɔ kle sɔ weiin. Le kun’n, Farizifuɛ kun m’ɔ suan Simɔn’n, ɔ yiali Zezi kɛ be ko di like i awlo lɔ. Atrɛkpa’n, ɔ yoli sɔ naan ɔ́ sí Zezi m’ɔ yo abonuan sa mun’n i su ndɛ wie mun ekun. Laa’n, kɛ lapo defuɛ mun nin sa tɛ yofuɛ’m be yiali Zezi’n, ɔ kplinnin su. Kɛ Farizifuɛ’n yiɛli i’n, ɔ kplinnin su wie. Afin ɔ kwla kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle be kwlaa nga bé bá’n.\nKɛ Zezi juli Simɔn lɔ’n, Simɔn w’a niɛnmɛn i lika kɛ nga Zuifu’m be fa nian sran nga be sike i’n i lika’n sa. Yɛle kɛ, kɛ mɔ Palɛstinin lɔ akpɔ’m be ti ndutre ti’n, kannzɛ be wlali ngbabua’n, be ja wun kwla yo fiɛn. Asa ekun’n, ngbabua’n i nun lo. I sɔ’n ti’n, sɛ sran kun sike aofuɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ fa nzue flɔlɔ wunnzin i ja wun. Farizifuɛ’n w’a yoman Zezi sɔ. Asa kusu’n w’a tɔmɛn i nun, yɛ w’a guɛmɛn i ti su ngo kɛ be fa yo i titi’n sa. ?Ɔ maan kɛ a niɛn i sa’n, ɔ sɔli Zezi i nun klanman yɛ ɔ o lɛ-ɔ?\nKɛ aofuɛ’m be kwlakwla be trannin tabli’n sin mɔ bé dí like’n, bla kun mɔ b’a yiɛmɛn i wie’n, ɔ wluli be sin lɔ blɛlɛlɛ. Sran’m be kwlaa be si bla sɔ’n. Be ‘si kɛ ɔ ti sa tɛ yofuɛ.’ (Liki 7:37) I yo, sran kwlakwla ti sa tɛ yofuɛ. Sanngɛ junman nga bla sɔ’n di’n, ɔ timan kpa mlɔnmlɔn. Atrɛkpa’n, ɔ ti tekle bla, yɛ ɔ tili Ɲanmiɛn ndɛ nga Zezi kannin’n wie. I wie yɛle kɛ Zezi seli kɛ ‘be kwlaa nga trɔ w’a ti be’n, be blɛ i sin, yɛ ɔ́ yó maan be wla gúa ase.’ (Matie 11:28, 29) Ndɛ nga Zezi kannin’n, nin like ng’ɔ yoli’n be wluwluli bla sɔ’n i wun dan. Ɔ maan ɔ bali Zezi i wun wunlɛ.\nKɛ bla’n wluli lɔ’n, ɔ ɔli Zezi sin lɔ, ɔ kotoli i ja wun lɛ, kpɛkun ɔ boli sunlɛ bo. Ɔ fɛli i ɲinmuɛn’n lualuali Zezi i ja mun naan w’a fɛ i timuɛn’n w’a nunnun be wun. Asa ekun’n, ɔ fɛli i nuan’n wɔwɔli i ja’m be wun blɛblɛblɛ, kpɛkun ɔ fali ngo fannin kun m’ɔ fa bali’n guaguali be su. Kɛ Simɔn wunnin i sɔ’n, ɔ yoli i kain kpa. Ɔ seli i klun lɔ kɛ: “Sɛ bian nga ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sakpa’n, nn ɔ́ sí sran wafa nga bla ng’ɔ su kɛn i lɛ’n ti’n, nn ɔ́ sí kɛ ɔ ti sa tɛ yofuɛ.”—Liki 7:39.\nZezi wunnin akunndan nga Simɔn bu’n i wlɛ naan w’a se i kɛ: “Simɔn, min waan ń kán ndɛ kun ń klé wɔ.” Simɔn tɛli i su kɛ: “Like klefuɛ, kan!” Zezi seli i kɛ: “Sran nɲɔn be usali bosia bian kun sa nun. Be nun kun fali denie ya nnun (500), yɛ kun fali denie ablenun (50). Kɛ mɔ be leman like fi naan b’a yi sika sɔ’n ti’n, ɔ yaci cɛli be sran nɲɔn’n. ?Ɔ maan be nɲɔn sɔ’n, be nun onin yɛ ɔ́ wá kló bian’n i kpa-ɔ?” Simɔn tɛli i su kɛ: “N kwla se kɛ sran nga i kalɛ liɛ’n ti dan’n niɔn.” Atrɛkpa’n, wafa nga Simɔn fa tɛli Zezi su’n kle kɛ ndɛ sɔ’n timɛn i cinnjin.—Liki 7:40-43.\nZezi seli Simɔn kɛ ɔ tɛli su klanman. I sin’n, ɔ kpɛli i ɲin niannin bla’n, kpɛkun ɔ seli Simɔn kɛ: “?A wun bla nga? Kɛ n juli wɔ awlo wa’n, w’a manman min nzue kɛ n fa wunnzin min ja wun. Sanngɛ bla nga fɛli i ɲinmuɛn’n lualuali min ja mun, kpɛkun ɔ fɛli i timuɛn’n nunnunnin be wun. W’a faman ɔ nuan’n w’a wɔwɔman min ja wun. Sanngɛ kɛ ɔ fɛ i dɔ nga n wluli wa’n su’n, bla’n w’a yacimɛn i sɔ yolɛ. W’a faman ngo w’a guaman min ti’n su, sanngɛ bla nga fali ngo fannin guali min ja’m be wun.” Zezi wunnin kɛ like nga bla’n yoli i lɛ’n kle weiin kɛ ninnge ng’ɔ yoli be laa’n, be yo i nsisɔ. I sɔ’n ti’n, Zezi guɛli i ndɛ’n i bo seli kɛ: “Ń kán klé wɔ, kannzɛ bɔbɔ i sa tɛ’m be sɔnnin’n, sanngɛ be kwlaa b’a wie. Afin i sran klolɛ’n ti dan. Sran nga be yaci like kaan be cɛ i’n, i sran klolɛ’n ti kaan.”—Liki 7:44-47.\nNdɛ nga Zezi kannin’n kleman kɛ sa tɛtɛ’m be yolɛ’n ti like kpa. Sanngɛ sran ng’ɔ yoli sa tɛtɛ mun laa’n naan sa sɔ’m be yo i nsisɔ’n, sɛ ɔ kpɛ i wun kunndɛ ukalɛ Zezi wun lɔ’n, Zezi kusu sí i sɔfuɛ’n i aunnvuɛ. Ndɛ nga Zezi kan kleli bla’n ti’n, i wla guali ase dan. Zezi seli i kɛ: “Ɔ sa tɛ’m b’a wie. [...] Ɲanmiɛn mɔ a lafi i su’n ti’n, w’a ɲan ɔ ti. Maan ɔ liɛ yo ye.”—Liki 7:48, 50.\n?Kɛ Zezi juli Simɔn lɔ’n, wafa sɛ Simɔn sɔli i nun-ɔn?\n?Ngue ti yɛ bla kun kunndɛ kɛ ɔ́ wún Zezi i wun-ɔn?\n?Sunnzun ase benin yɛ Zezi fa yiyili i ndɛ’n nun-ɔn? ?Sunnzun ase sɔ’n i bo’n yɛle benin?