Ɲanmiɛn m’ɔ “man e like dan b’ɔ lɛ-man wunsu’n”\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel (Central) Cambodgien Chitonga Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Hmong (White) Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Kabye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mende Mixe Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\n“Nyanmiɛn b’ɔ man e like dan b’ɔ lɛ-man wunsu’n, i kwla o!” —2 KORƐNTFUƐ MUN 9:15.\nJUE: 121, 63\n?Klolɛ mɔ Klist klo e’n ti’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n?Klolɛ mɔ Ɲanmiɛn klo e’n ti’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e nin e niaan mun e tran ɔn?\n?Sɛ e niaan’m be yo e sa’n, ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e yaci e cɛ be ɔ?\n1, 2. (a) ?Like mɔ Ɲanmiɛn mannin e m’ɔ “lɛ-man wunsu’n,” yɛle benin? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su ɔ?\nKLOLƐ mɔ Ɲanmiɛn Zoova klo e’n ti’n, ɔ sunmɛnnin i Wa Zezi m’ɔ ti i awlɛn su ba’n, asiɛ’n su wa naan ɔ yo like kun man e. (Zan 3:16; 1 Zan 4:9, 10) Like sɔ mɔ Ɲanmiɛn maan Zezi yoli’n, Pɔlu waan ɔ ti “like dan b’ɔ lɛ-man wunsu’n.” (2 Korɛntfuɛ Mun 9:15) ?Ngue ti yɛ Pɔlu se sɔ ɔ?\n2 Pɔlu wunnin i wlɛ kɛ e ti tɛ’n mɔ Zezi fɛli i wun yili’n ti’n, sa kpakpa kwlaa nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó’n, ɔ́ yó be. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:20 nun.) Sanngɛ, like nga Ɲanmiɛn mannin e m’ɔ “lɛ-man wunsu’n,” nɛ́n i ngunmin yɛle e ti tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili’n. I wie ekun yɛle ninnge kpakpa kwlaa nga cɛn wie lele Ɲanmiɛn yó mán e’n. Like m’ɔ leman wunsu mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n, e kwlá yiyiman nun weinwein e guɛmɛn i ti nin i bo. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ like sɔ mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n, ɔ yo e fɛ ɔ? Afuɛ 2016, Marsi i le 23 mɔ ti Mlan cɛn’n, é yó e Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n. ?Blɛ sɔ’n nun’n, ngue yɛ é yó naan y’a kle kɛ e si ye ɔ?\nƝANMIƐN MANNIN E LIKE M’Ɔ LEMAN WUNSU’N\n3, 4. (a) ?Kɛ be man e like’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo e ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ ninnge wie mɔ be fa man e’n, annzɛ be yo be man e ti’n, e mɛn dilɛ’n kwla kaci ɔ?\n3 Kɛ be man e like’n, annzɛ be yo like be man e’n, ɔ yo e fɛ. Like wie o lɛ’n, kɛ be fa man e’n, annzɛ be yo be man e’n, ɔ ti i liɛ ngunmin. Afin, e ɲan su ye dan lele. Maan e fa sa kun e nian. Wienun ɔn, y’a kun sran. Yɛ ɔ fata kɛ be kun e wie. Kpɛkun, m’ɔ si aunnvuɛ wie w’a fɛ i wun w’a to e ti. ?Wafa sɛ yɛ sa dan sɔ’n mɔ sran’n yoli’n, ɔ́ yó e ɔ?\n4 Ye dan sɔ’n mɔ sran sɔ’n yoli e’n ti’n, siɛn’n, é káci e nzuɛn’n. I wie yɛle kɛ é kló e wiengu mun, yɛ é yó be ye. Sɛ be yo e sa’n, é yáci é cɛ́ be weiin. Nanwlɛ, sa’n kwlaa nun é klé kɛ e ti mɔ sran’n fɛli i wun toli’n, ɔ yo e fɛ dan naan e si ye.\n5. ?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn maan Zezi fɛli i wun yili’n, ɔ lemɛn i wunsu kaan sa ɔ?\n5 E ti kpɔlɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn maan Zezi fɛli i wun yili’n, ɔ lemɛn i wunsu kaan sa. (1 Piɛr 3:18) Adam ti’n, e kwlakwla e ti sa tɛ yofuɛ. Yɛ sa tɛ’n ti yɛ e wu ɔ. (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Sanngɛ, klolɛ mɔ Ɲanmiɛn klo sran mun ti’n, ɔ sunmannin Zezi asiɛ’n su wa. Kpɛkun, ɔ wa “wuli sran’m be kwlaa be ti.” (Ebre Mun 2:9) Zezi i wie sɔ’n ti’n, cɛn wie lele sran’m be su wuman kun mlɔnmlɔn. (Ezai 25:7, 8; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:22, 26) Sran kwlaa nga be lafi Zezi su’n, be wun wá jɔ́ be kpa fɔuun. Be nun wie’m bé kɔ́ ɲanmiɛn su. Yɛ be nin Klist bé dí famiɛn. Kpɛkun, be onga’m bé ɲán anannganman nguan asiɛ’n su wa. (Rɔmfuɛ Mun 6:23; Sa Nglo Yilɛ 5:9, 10) Sanngɛ, like nga Zoova wá yó mán sran mun’n, nɛ́n i ngba yɛle ngalɛ’n.\n6. (a) ?Ninnge nga Ɲanmiɛn maan cɛn wie lele sran’m bé wá ɲán be’n, i wie ekun yɛle benin? (b) ?Like nsan benin yɛ ɔ fata kɛ e yo e fa la Ɲanmiɛn nin i Wa’n be ase ɔ?\n6 Ninnge nga Ɲanmiɛn wá yó mán sran mun ekun’n, i wie yɛle kɛ asiɛ’n wunmuan’n wá káci lika klanman. Sran’m be su tɔman tukpacɛ kun. Kpɛkun, be nga be wuli’n bé cɛ́n. (Ezai 33:24; 35:5, 6; Zan 5:28, 29) Like “dan b’ɔ lɛ-man wunsu’n,” yɛ Zoova nin i Wa’n be mannin e ɔ. ?Ɔ maan, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo e fa la be ase ɔ? Ɔ ti like nsan. (1) Maan e nanti Zezi i ajalɛ’n su kpa. (2) Maan e klo e niaan Klistfuɛ mun. (3) Sa nga e wiengu’m be yo e’n, maan e yaci e cɛ be weiin.\n“SA KWLAA NGA E YO’N, E YO I KLOLƐ BƆ KRIST FA KLO SRAN’N TI”\n7, 8. (a) ?Wafa sɛ yɛ e bu klolɛ mɔ Klist fa kloli e’n niɔn? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e kusu e yo ɔ?\n7 Pɔlu seli kɛ: “Sa kwlaa nga e yo’n, e yo i klolɛ bɔ Krist fa klo sran’n ti.” (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 5:14, 15 nun.) I sɔ mɔ Pɔlu kannin’n, ɔ kle kɛ maan e klo Zezi naan like kwlaa nga é yó’n, e yo e fa lɛ i ase. Nanwlɛ, like dan nga Zoova nin Zezi be yoli mannin e’n ti’n, é yó like ng’ɔ yo be fɛ’n. ?Ngue yɛ e kwla yo m’ɔ́ yó be fɛ ɔ?\n8 Sran ng’ɔ klo Zoova’n, ɔ miɛn i ɲin nanti Zezi i ajalɛ’n su kpa. (1 Piɛr 2:21; 1 Zan 2:6) Kɛ e ɲin yi Zoova nin Zezi’n, yɛ e kle kɛ e klo be ɔ. Zezi seli kɛ: “Sran ng’ɔ ti min ndɛ’n naan ɔ fa su’n, sran sɔ’n yɛ ɔ klo min-ɔn. Sran ng’ɔ klo min’n, n Si wá kló i, n kusu ḿ má kló i, yɛ ń yí mín wun klé i.”—Zan 14:21; 1 Zan 5:3.\n9. ?Ngue yɛ ɔ kwla tanndan e ɲrun naan y’a nantiman Zezi i ajalɛ’n su ɔ?\n9 E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, ɔ fata kɛ e bu e ayeliɛ’n i su akunndan. E tinuntinun e kwla usa e wun kɛ: ‘?Ngue yɛ n yo m’ɔ kle kɛ n nanti Zezi i ajalɛ’n su ɔ? ?Ngue yɛ n kwla yo i kpa ekun ɔn?’ Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e fa kosan sɔ mun e usa e wun. Afin be nga be suman Ɲanmiɛn’n, be kunndɛ kɛ e nian be ayeliɛ’n su. (Rɔmfuɛ Mun 12:2) Be nun wie yɛle fluwa sifuɛ dandan mun, ɔ nin balɔn bofuɛ nin jue tofuɛ mɔ be dunman w’a fu’n. Sɛ y’a nianman e wun kpa’n, ɔ cɛman naan y’a nian be ninnge yolɛ’n su. (Kolɔsfuɛ Mun 2:8; 1 Zan 2:15-17) ?Ngue yɛ é yó naan y’a nianman sran sɔ’m be ayeliɛ’n su ɔ?\n10. (a) ?E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e tinuntinun e fa usa e wun ɔn? (b) ?Sɛ e klo Zoova sakpa’n, ngue yɛ é yó ɔ? (An nian foto nin desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n10 Wafa nga e wlawla e wun’n, ɔ nin flimu nga e nian be’n, ɔ nin balo nga e tie be’n, ɔ nin ninnge nga e fa sie i e ɔrdinatɛli, annzɛ selilɛli, annzɛ e tablɛti’n su’n, maan e bu e klun lɔ e nian sɛ be ti kpa o. E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Sɛ Zezi wun wafa nga n wlawla min wun’n, ɔ́ yó i fɛ annzɛ ɔ́ yó i kɛnsrɛn? (An kanngan 1 Timote 2:9, 10 nun.) ?Wafa nga n wlawla min wun’n, ɔ kle kɛ n ti Klist i sɔnnzɔnfuɛ? ?Sɛ Zezi wun flimu nga n nian’n, annzɛ ɔ tie balo nga n bo’n, ɔ́ yó i fɛ? ?Sɛ Zezi wun like ng’ɔ o min selilɛli’n, annzɛ min tablɛti’n nun’n, ɲannzuɛn kún min? ?Sɛ Zezi waan video nga n nian’n, n yiyi nun n kle i’n, ɲannzuɛn kún min?’ Sɛ e klo Zoova sakpa’n, maan e wla like kwlaa nga be yolɛ’n nin Klistfuɛ fataman’n be ase. Kannzɛ e toli like kun i gua kpan naan i sin’n, e wun kɛ ɔ kwla saci e nin Zoova e afiɛn’n, maan e yi i blo. (Sa Nga Be Yoli’n 19:19, 20) Kɛ é fá e wun mán Zoova’n, e tali ɔ nin Klist be nda kɛ é yó be klun sa titi. Ɔ maan, nán e fa like fi e tanndan e ja nun naan y’a kwlá nantiman Zezi i ajalɛ’n su.—Matie 5:29, 30; Filipfuɛ Mun 4:8.\n11. (a) ?Sɛ e klo Ɲanmiɛn nin Zezi’n, wafa sɛ yɛ é yí i nglo ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e kwla uka e niaan Klistfuɛ mun ɔn?\n11 Sran ng’ɔ klo Zezi’n, ɔ tu i klun bo jasin fɛ’n. Kpɛkun, ɔ kle sran’m be like naan be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie. (Matie 28:19, 20; Lik 4:43) E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, be nga be yo cɛn kunngun atin bofuɛ’n, be kwla man dɔ 30 annzɛ 50. Maan e buabua e wun naan blɛ sɔ’n nun’n, e di junman sɔ’n wie. Aniaan bian kun le afuɛ 84. Kɛ m’ɔ kwlaman nun’n ti’n, ɔ buli i kɛ ɔ kwlá yoman cɛn kunngun atin bofuɛ. Sanngɛ, aniaan nga be ti atin bofuɛ’n be ukɛli i. Yɛle kɛ, be kunndɛli aniaan oke’n i wun koko lɛ jasin bowlɛ kun. Kpɛkun, be ko fɛ i loto nun. Ɔ maan, ɔ kwla boli jasin fɛ’n dɔ 30. Marsi nin Avrili anglo’n nun’n, maan e uka e niaan wie mun naan be yo cɛn kunngun atin bofuɛ. Sɛ kusu e kwlá yoman atin bofuɛ’n, maan e tu e klun e bo jasin fɛ’n i kpa tra titi liɛ’n. Sɛ e yo sɔ’n, é klé kɛ e nian Pɔlu i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ e yo sa kwlaa klolɛ mɔ Klist fa klo sran’n ti. ?Sɛ e klo Ɲanmiɛn sakpa’n, ngue ekun yɛ é yó ɔ?\nMAAN E KUSU E KLO E WIENGU\n12. ?Kɛ Ɲanmiɛn klo e m’ɔ yo e fɛ ti’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n12 Sran ng’ɔ klo Ɲanmiɛn’n, ɔ klo i wiengu. Akoto Zan seli kɛ: “N sran kpa mun, sɛ Nyanmiɛn klo ye dan kɛ nga sa’n, maan e kusu e klo e wun sɔ.” (1 Zan 4:7-11) Kɛ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n, ɔ yo e fɛ. I sɔ’n ti, maan e klo e wiengu mun. (1 Zan 3:16) ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo e wiengu ɔ?\n13. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ klo sran ɔn?\n13 Zezi kle e wafa nga e kwla kle kɛ e klo e wiengu’n. I nun m’ɔ o asiɛ’n su wa’n, ɔ yoli sran’m be ye. Sran ng’ɔ yoli be ye kpa’n, yɛle ɲrɛnnɛnfuɛ mun. Yɛle kɛ, ɔ yoli tukpacifuɛ’m be juejue. I aɲinsifuɛ o, i sutrefuɛ o, i cɛcɛwafuɛ o, ɔ yoli be juejue. (Matie 11:4, 5) Zuifu’m be like klefuɛ’m be bo sran’m be sannzan. Zezi liɛ’n, ɔ kleli sran’m be like naan be si Ɲanmiɛn. (Zan 7:49) Klolɛ mɔ Zezi klo sran mun’n ti’n, ɔ yoli like ng’ɔ kwla yo be ye’n.—Matie 20:28.\nMaan e uka e niaan oke mun naan be bo jasin fɛ’n wie. (An nian ndɛ kpɔlɛ 14 nun.)\n14. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e klo e niaan mun ɔn?\n14 E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, maan e bu wafa nga e kwla uka e niaan mun’n i akunndan. Sran ng’ɔ fata kɛ e bu be akunndan kpa’n, yɛle e niaan oke mun. Maan e sin be su e nian be lika. I lɛ’n nun’n, e kwla tɔn aliɛ e ko man be. E kwla uka be e di be awlo lɔ junman mun. E kwla ko fa be e ba aɲia’m be bo, annzɛ e nin be e kwla ko bo jasin fɛ’n. (An kanngan Lik 14:12-14 nun.) Nanwlɛ, kɛ Ɲanmiɛn klo e m’ɔ yo e fɛ’n ti’n, maan e klo e niaan mun wie.\nMAAN E YACI SA NGA E NIAAN’M BE YO E’N E CƐ BE\n15. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e kwlakwla e wun i wlɛ ɔ?\n15 Sɛ e waan e klo Zoova sakpa’n, ɔ fata kɛ e yaci sa nga e wiengu’m be yo e’n e cɛ be. E kwlakwla e ti Ɲanmiɛn i mma mun. Sanngɛ sa tɛ’n mɔ e yo’n ti’n, e wu. Ɔ maan, e nun wie fi kwlá seman kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n, ɔ timɛn i cinnjin. Sran ng’ɔ nin Zoova be nanti klanman kpa bɔbɔ’n, ɔ kwlá seman sɔ. Ɔ fata kɛ e kwlakwla e wun i wlɛ kɛ e yo sa tɛ, naan ɔ fata kɛ be yaci be cɛ e. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e wun i wlɛ sɔ ɔ? Sunnzun ase kun mɔ Zezi fa kannin ndɛ’n, ɔ yiyi nun.\n16, 17. (a) ?Ngue yɛ junman difuɛ’n nin i min’n be wun ɲanndra mɔ Zezi buli’n, ɔ kle e ɔ? (b) ?Kɛ a bu ɲanndra sɔ’n i su akunndan’n, ngue yɛ a kunndɛ kpa kɛ á yó ɔ?\n16 Zezi seli kɛ junman difuɛ kun o lɛ’n, i min’n i talan akpi blu (10.000) o i su. Kpɛkun junman difuɛ’n, ɔ leman like naan w’a tuɛ i su kalɛ sɔ’n. Ɔ yoli i min’n i annvɔ. Ɔ maan, i min’n yacili kalɛ sɔ’n cɛli i. Sanngɛ junman difuɛ sɔ’n i liɛ’n su’n, w’a yacimɛn i wiengu kun mɔ i denie ya o i su’n w’a cɛmɛn i. Kɛ be min’n tili sa nga junman difuɛ’n fa yoli i wiengu kun’n, ɔ fali ya dan kpa. Ɔ flɛli i junman difuɛ’n, ɔ seli i kɛ: “Sran tɛfuɛ, kɛ a kpatali min’n, n yacili ɔ kalɛ liɛ’n kwlaa cɛli wɔ. ?Kɛ n sili wɔ aunnvuɛ’n, ɔ kusu, a kwlá si-man ɔ wiengu’n i aunnvuɛ wie?” (Matie 18:23-35) Junman difuɛ’n be min’n, ɔ ti aunnvuɛ sifuɛ dan. I wafa kunngba’n, Zoova klo e. Ɔ maan, ɔ yaci sa nga e yo i’n cɛ e. ?Kɛ e bu i sɔ liɛ’n i akunndan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n17 E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, maan e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Aniaan wie loli min ngasi? ?Kɛ ɔ yo naan n yaci n cɛ i’n, ɔ ti kekle man min?’ Sɛ ɔ ti sɔ’n, maan e wla kpɛn su kɛ Zoova “yaci sa tɛ’n cɛ,” yɛ maan e yo sɔ wie. (Neemi 9:17; Jue Mun 86:5) Kɛ e yo sa mɔ Zoova yaci cɛ e’n, ɔ yo e fɛ. I sɔ’n ti’n, maan e si e wiengu’m be aunnvuɛ. Sa nga be yo e’n, maan e yaci e cɛ be weiin. Sɛ y’a yoman sɔ’n, Zoova su yaciman sa nga e yo i’n su cɛman e wie. (Matie 6:14, 15) Kannzɛ sa nga e wiengu’m be yo e’n, ɔ yo e ya sɛ’n, sanngɛ maan e yaci e cɛ be. Sɛ e yo sɔ’n, cɛn wie lele é ɲán su mmlusuɛ.\n18. ?Ɲanmiɛn mɔ aniaan bla kun klo i’n ti’n, wafa sɛ yɛ ɔ nin aniaan bla kun mɔ i like yolɛ yo ya’n be trannin ɔn?\n18 Sa nga e wiengu yo mɔ e wun i’n, ɔ fata kɛ ɔ sɔn e nun. I sɔ yolɛ’n kusu timan pɔpɔ. (An kanngan Efɛzfuɛ Mun 4:32, ɔ nin Kolɔsfuɛ Mun 3:13, 14 be nun.) Sanngɛ, aniaan bla kun kwla yoli sɔ. Be flɛ aniaan bla sɔ’n kɛ Lili.  (An nian “ndɛ wie mun ekun” i nun.) Yɛ ɔ nian aniaan bla oke kun m’ɔ ti angbeti’n i lika. Be flɛ aniaan bla sɔ’n kɛ Karɔlu. Lili di gua mɛn i cɛn kwlakwla. Lika kwlaa nga Karɔlu kɔ́’n, Lili ko sunmɛn i loto nun. Nanwlɛ, Lili nian Karɔlu i lika kpa. Ɔ nin i sɔ’n ngba’n, Karɔlu siman ye. I like yolɛ yo ya. Ɔ maan wie liɛ’n, Lili wunman like ng’ɔ́ yó naan Karɔlu i klun w’a jɔ su’n. Sanngɛ, Lili fɛli i ɲin sieli i like nga Karɔlu yo m’ɔ ti kpa’n i su. Ɔ maan, ɔ niannin Karɔlu i lika lele yɛ Karɔlu fa wuli ɔ. Karɔlu i lika nianlɛ’n w’a yoman pɔpɔ w’a manman Lili. Sanngɛ, ɔ seli kɛ: “Min ɲin o blɛ mɔ Ɲanmiɛn wá cɛ́n Karɔlu i sin kpa. Blɛ sɔ’n nun mɔ fɔ’n su trɛnmɛn i nun kun’n, n kunndɛ kɛ ń sí wafa ng’ɔ nin sran’m bé trán’n.” Nanwlɛ, Ɲanmiɛn mɔ e klo i’n ti’n, ɔ fata kɛ sa nga e niaan’m be yo e’n, ɔ sɔn e nun. Kpɛkun, blɛ mɔ fɔ’n su tranman sran fi nun’n, maan e ɲin trɛn i sin tititi.\n19. ?Like dan nga Ɲanmiɛn mannin e’n m’ɔ “lɛ-man wunsu’n” ti’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n19 Like dan nga Ɲanmiɛn Zoova mannin e’n, ɔ “lɛ-man wunsu.” I sɔ’n ti, maan cɛn kwlakwla e kle kɛ e si ye. E Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ’n nun’n, maan e bu like kwlaa nga Zoova nin Zezi be yo mannin e’n, be akunndan kpa. Klolɛ mɔ Zoova nin Zezi be kloli e’n ti’n, maan e nanti Zezi i ajalɛ’n su kpa. Maan e klo e wiengu mun. Sa nga be yo e’n, maan e yaci e cɛ be weiin.\n^  (ndɛ kpɔlɛ 18) E kacili sran wie’m be dunman’n.\nE Wla kpɛnlɛ cɛn aɲia’n i blɛ: Wie liɛ’n, ɔ bo i bo Marsi anglo’n nun lele fa ju Mɛ anglo’n nun.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 10\n1 "Bɛ -sru ɛn Minsan min -fuba 'sɔravli 'wlɛ "fli 'si "va, ɛn e o 'pa 'sia "flivli 'e 'lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan 'o 'kʋ 'fla 'lee fɛnan pɛɛnɔn nɛn 'e "ta -ko bɛ -a -nan. 2 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Saa 'bɛ tran "kaga "bɛ, 'pian -a -tɛnɔn a "wɛnnɔn. -Yee "wɛan 'ka Minsan nɛn fei zɩɛ e cɩ -yee vɛ -a bɛ -a trʋ 'ba, 'nan 'e -a -tɛnɔn 'pa 'sia -e 'o -yee 'saa bɛ -a -tɛ. 3 'Ka -si 'sia! 'Pian 'ka drɛ "yi, kɔɔ an "ta 'ka "paa 'sia "le 'bla 'nɛnnun nɛn o "ta -ko plɔ winun yei "bɛ -wee 'wɩ 'zʋ. 4 Te 'ka "lala 'lee 'pada 'lee -manwua 'sia dɩ, ɛn te 'ka 'mɔn -sia min minnun 'tɔ bʋdɩ -a dɩ.\n5 -Te ka wla 'kɔn 'tʋ -ji bɛ, 'ka -a -ji 'nɔn 'tɔ bʋ 'nan, Bali 'e 'fʋdɩ -trɔɔ -nɔn -wlɛ! 6 Ɛn -te min -tʋ a 'kɔn zɩɛ -a -ji, te e ya -fʋdɩ -trɔɔ -wɛɛnan bɛ, 'cee -fɛa -fʋdɩ -trɔɔ -nɔan -yrɛ. 'Pian -te 'bɛ "ka "dɩɛ, 'cee -fɛa "nɛn "fo 'e "tun. 7 'Kɔn nɛn -a 'lɛ "nɛn 'nɔn 'ka 'pɛ 'kun bɛ, -a -nan nɛn 'ka 'fʋ. Ɛn fɛ oo fɛ nɛn waa -nɔn 'cɛɛ -ji -blɩvɛ -a 'lee mlinvɛ -a bɛ, 'ka -blɩ ɛn 'ka mlin. Kɔɔ min nɛn e ya 'nyranman -tʋ 'panan bɛ, -a -nɔan da nɛn -e -a -pan 'e 'kɔn. 'Pian te 'ka 'ciɩ 'kɔn 'lɛ "nɛn -tɔɔladɩ -a "da "dɩ.\n8 'Fla nɛn ka 'bɔla "da, ɛn o 'ka 'kun tɩglɩ bɛ, fɛ nɛn o -taa 'cɛɛ bɛ, 'ka -blɩ. 9 'Ka -cɛ 'si minnun man 'fla zɩɛ -a da, ɛn 'ka vɩ -wlɛ 'nan, Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'ka 'va. 10 'Pian -te ka wla 'fla 'tʋ da, ɛn 'fla zɩɛ -a danɔn 'ka 'o yiɛ 'tɔlɛ 'ka yra dɩɛ, 'ka 'kʋ -wee -guada, -e 'ka vɩ 'nan: 11 ‹'Ka -tɔ 'nan, Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ 'bɔ 'kogo. 'Pian ka'a 'wɩlɛ "man "dɩ. -Yee "wɛan 'ka fla fuɔn nɛn e -fʋ 'kʋ 'cɛin -man bɛ, kʋa -tɔala 'ka da. -A -kɔɔndɩ nɛn 'nan 'kʋ 'pɛ 'si 'cee 'wɩ 'ji.› 12 Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, yi nɛn Bali 'trɛdanɔn 'le tin "baa bɛ, 'fla zɩɛ -a da 'nɔn 'le yra yɩdɩ 'plɛblɛ "mlian Sodɔm 'nɔn 'le vɛ da.»\n13 Ɛn Zozi -a -tɔ "nɛn -a vɩdɩ -a 'nan: «Koraze 'nɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Bɛzaida 'nɔn, 'wɩ -taa "bɔlɛ 'ka man! Kɔɔ, "te 'lɛbo "fɔ wɩnun nɛn o drɛ 'ka yiɛ man 'gʋɛ, 'nan o drɛ 'fla nɛn waa laabo Tir 'lee Sidɔn bɛ -a da bɛ, "te -a da 'nɔn 'si 'o drɛ wɩ -wlidɩ "man -a -nan 'mɔn. Ɛn "te o 'tɛ 'yie 'wi 'o da -a -nan 'mɔn, ɛn "te o -cɛ bʋ sɔ cɛɛn 'o man -a -nan 'mɔn. 14 -Yee "wɛan nɛn maan ve 'cɛɛ 'nan, yi nɛn Bali minnun -le tin "baa bɛ, 'cee yra yɩdɩ 'plɛblɛ "mlian Tir 'lee Sidɔn 'nɔn 'le vɛ da. 15 Ɛn kaa nɛn ka cɩ Kapanamo 'nɔn 'a bɛ, e ya 'ka 'ji 'nan ka -ko Bali va laji? -Cɛjɛ, 'pian Bali 'ka -sɔɔnmlan -kanɔn 'va.\n16 Min nɛn e 'ka wei 'man "yi "bɛ, te 'an 'bɔ nɛn yaan wei 'man "yi. Ɛn min nɛn ya'a 'e yiɛ 'tɔlɛ 'ka yra dɩɛ, te 'an yra nɛn -a san 'ka 'e yiɛ 'tɔlɛ dɩ. Ɛn "nyian bɛ, min nɛn ya'a 'e yiɛ 'tɔlɛ 'an yra dɩɛ, te -a san 'ka 'e yiɛ 'tɔlɛ min nɛn yaan 'pa 'sia 'trɛda bɛ -a yra dɩ.»\n17 Min -fuba 'sɔravli 'wlɛ "fli "nɛn Zozi o 'pa 'sia bɛ o 'li 'o da ci "nrandɩ -a. Ɛn waa 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'Kʋ 'san, 'kʋɛ cɩ -yʋ -wlidɩnun da. 'Wɩ nɛn kʋa 'vɩ -wlɛ 'i 'tɔ da 'nan 'o drɛ bɛ, waa dra.»\n18 Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «Maan -tɔa zɩ. An Satan yɩ 'sinan laji, te e "ta -sɔɔnman "le laa -paan 'zʋ. 19 'An 'bɔ mɛɛn -kɔladɩ -nɔn 'cɛɛ, 'nan -e 'ka 'ta wʋla -sanjre 'lee -mlɛn 'lee Bali 'nanmanzan 'le 'plɛblɛ pɛɛnɔn da. 'Wɩ 'tʋ 'ka 'dra 'cɛɛ "fo "dɩ. 20 Ɛn te 'ka 'ci 'e "nran 'nan, cɛɛ cɩ -yʋ -wlidɩnun da dɩ! 'Pian 'ka 'ci 'e "nran 'nan, 'ka 'tɔ a 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali va!»\n21 Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, Bali lei 'saun ci "nrandɩ -nɔn Zozi lɛ. -A -nan nɛn Zozi "e 'nan: «'An "tɩ, yiɛ cɩ labli 'san -a, ɛn yiɛ cɩ 'trɛ 'san -a. Mɛin 'tɔ "yi "ve 'nan 'wɩnun nɛn yia yɔɔ minnun nɛn 'o 'fli "siala 'wɩ 'tɔnɔn -a bɛ o man bɛ, yia ta 'bɔla minnun nɛn 'o 'fli drɛ nannannun -a bɛ -wlɛ. 'Wɩ 'kpa nɛn, kɔɔ 'wɩ nɛn e cɩ 'i 'ci 'sɔ 'a bɛ, -a 'bɔ nɛn yia drɛ.\n22 Fɛ pɛɛnɔn 'pɛba a 'e wʋdɩ 'an 'lɔ, 'an "tɩ yiɛ drɛ zɩ. 'An "tɩ 'saza 'bɛ 'an 'bɔ nɛn an cɩ -a -pɩ -a bɛ 'an -tɔa. Ɛn 'an 'bɔ nɛn an cɩ -a -pɩ -a bɛ, 'an 'saza 'bɛ 'an "tɩ -tɔa. Ɛn "nyian 'an 'bɔ nɛn an cɩ -a -pɩ -a bɛ, min nɛn an ya "va 'nan 'an ta bɔala -yrɛ "bɛ, -a san 'bɛ 'an "tɩ -tɔa.»\n23 Zozi 'e 'man lila 'e -srunɔn 'saza da, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Bali -le -fɛa a kaa nɛn ka 'wɩ zɩɛ -a -nan ye bɛ 'ka man. 24 Maan ve 'cɛɛ 'nan, Bali 'lewei vɩnɔn "kaga 'lee mingɔnnɛnnun -a man wɛɛ 'nan, 'wɩ nɛn kaa -nan ye bɛ, "o "ye, 'pian wa'a yɩlɛ dɩ. Ɛn 'nan 'wɩ nɛn kaa maan "bɛ, "o maan, 'pian wa'a manlɛ dɩ.»\n25 'Fluba 'ci vɩzan -tʋ wluan 'nan -e 'e Zozi wei 'kun. Ɛn yaa laabʋ Zozi 'lɔ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, maan dra 'kɔ -e 'an 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a yɩ?»\n26 Zozi "e -yrɛ 'nan: «Bali -le -pei 'fluba 'ji bɛ, e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'kɔ? -Mɛ "wɩ nɛn yia 'man 'ji?»\n27 Ɛn e 'nan:\n28 Zozi "e -yrɛ 'nan: «Yia 'vɩ 'kpa. 'I drɛ zɩ -e 'i 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a yɩ.»\n29 'Fluba 'ci vɩzan zɩɛ e ya 'yee tin 'nɔnnɔn -wɛɛnan, -yee "wɛan yaa laabʋ "nyian Zozi 'lɔ 'nan: «-Tɩɛ cɩ 'an bɔɛzan -tʋ -a?»\n30 Ɛn Zozi 'wɩ zɩɛ -a -sru 'vɩ -kɔnnɛn "fɔdɩ -a. E 'nan -yrɛ 'nan: «Min -tʋ 'si Zeruzalɛm, e "ta -ko Zeriko. Zɩ e 'bɔ -si yei "bɛ, ɛn crinnɔn 'bɔ "man, o 'wʋ "da, ɛn o -yee fɛnun pɛɛnɔn koo -yrɔ. Waa -sɔn -trilii -a -kadɩ -fɔla tʋ, ɛn o 'si -a -sru. 31 "Bɛ -sru ɛn Bali -panzan -tʋ -si -tʋwli zɩɛ -a 'sia. Min nɛn crinnɔn -a -sɔn bɛ, yaa 'yɩ, ɛn e paala "man -kɔɔbli, e -kʋ. 32 "Bɛ -sru ɛn min -tʋ nɛn e 'nyranman "paa Bali -pan 'kuin bɛ e -si -tʋwli zɩɛ -a 'sia "nyian. Min zɩɛ Levi min nɛn. 'Wɩ -tʋwli "nɛn Bali -panzan -a drɛ bɛ, -nyrɛn yaa drɛ. Min nɛn crinnɔn -a -sɔn bɛ, yaa 'yɩ, ɛn e paala "man "kɔɔbli, e -kʋ. 33 Ɛn "nyian bɛ Samari min -tʋ "ta -ko 'ta wʋnan. E -si -tʋwli zɩɛ -a 'sia. E 'bɔ min zɩɛ -a man. Zɩ yaa 'yɩ bɛ, ɛn -a nyrinda -sɛn "da. 34 E pli "man, ɛn yaa mlɔnnun yra bʋʋ 'nyrɔn 'lee -wɛn -a, ɛn yaa ta yrɩ. Zɩ e cɛɛn "man "bɛ, ɛn yaa 'si 'yee -sʋ da, tɔɔn ɛn e -kʋ -a -pɛnnɔn nyin -ji 'kuin, ɛn 'e yiɛ 'tɔ "va.\n35 -A ta tʋ cɛɛn, e 'lein 'wlɛ 'si "fli, yaa -nɔn -pɛnnɔn nyin -ji 'kɔn san lɛ, ɛn e 'nan -yrɛ 'nan: ‹'I yra 'si, 'i yiɛ 'tɔ min 'gʋɛ -a va 'mɛn! "Lala nɛn i "ta -a srɛman -a -wulo -wlu bɛ, -te an -ta bɛ -e 'an bɔla 'yiɛ.› »\n36 Ɛn Zozi -a laabʋ 'fluba 'ci vɩzan zɩɛ -yrɔ 'nan: «"Yie 'ji, min yaaga zɩɛ o yei "bɛ, -tɩɛ drɛ min nɛn crinnɔn -a -sɔn bɛ, -a bɔɛzan -tʋ -a? 'I vɩ 'mɛn!»\n37 Ɛn 'fluba 'ci vɩzan "e 'nan: «Min nɛn yaa nyrinda 'si bɛ, -a san nɛn.»\n38 Zozi 'lee 'e -srunɔn a -kʋnan -sia, ɛn o 'bɔla 'fla 'tʋ da. Lɩmɔn -tʋ a 'fla zɩɛ -a da, waa laabo Mat. E "yi drɛ Zozi lɛ 'e 'bɔ 'le "kɔnnɛn. 39 -A "blu -tʋ a, wɛɛ laabo Mari. Mari zɩɛ e -nyran Minsan cɛin -man, ɛn yaa wei mandɩ 'sia. 40 Tʋ zɩɛ -a wlu, te Mat "le yra 'kla "tra "dɩ, fɛnun -tɔɛndɩ 'lee 'wɩ "kaga "drɛdɩ -le "wɛan. Tɔɔn e -ta, ɛn e 'nan Zozi lɛ 'nan: «Minsan, 'an "blu 'an "tʋe 'an 'tʋwli fɛnun drɛnan. 'Wɩ zɩɛ yi'a siala 'wɩ 'a dʋʋ? 'I vɩ -yrɛ 'nan 'e 'pa 'an 'va!»\n41 Ɛn Minsan "e 'nan -yrɛ 'nan: «Mat, 'i 'ci "nrɔnman 'wɩ "kaga "da, ɛn 'i yra 'kla "tra "dɩ. 42 'Pian maan ve 'yiɛ 'nan, 'wɩ nɛn e cɩ tɩglɩ bɛ e ya -tʋwli "cɛ. -A 'bɔ nɛn 'i "blu Mari -a -si 'sia 'gʋ, ɛn min 'ka -a sia -yrɔ "fo "dɩ.»


Wafa ng’ɔ fata kɛ e su Ɲanmiɛn yɛ e si i sufuɛ kpa mun’n | Biblu’n Kle\n?Ɲanmiɛn sulɛ wafa kwlaa yɛ Ɲanmiɛn klo i ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ e kwla wun Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti kpa’n i wlɛ ɔ?\n?Wan mun yɛ be ti Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa mun asiɛ’n su wa ɔ?\n1. ?Sɛ e su Ɲanmiɛn kɛ nga ɔ nin i fata’n sa’n, mmlusuɛ benin yɛ é ɲɛ́n i ɔ?\nE NDƐ lo Ɲanmiɛn Zoova kpa, yɛ ɔ kunndɛ kɛ e ɲan atin m’ɔ kle e’n su mmlusuɛ. Sɛ e su i kɛ nga ɔ nin i fata’n sa’n, é dí aklunjuɛ kpɛkun e mɛn dilɛ nun’n, sa tɛtɛ kpanngban bé tó fúan e. Asa ekun’n, ɔ́ yrá e su, yɛ ɔ́ úka e. (Ezai 48:17) Sanngɛ yoo, Ɲanmiɛn sulɛ wafa kpanngban be se be wun kɛ be kle Ɲanmiɛn i su ndɛ nanwlɛ’n. Sanngɛ kusu’n, ninnge nga be kle be Ɲanmiɛn su’n, ɔ nin like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo’n, be sansan be wun dan kpa.\n2. ?Wafa sɛ yɛ e kwla si Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti kpa’n niɔn? ?Yɛ sunnzun ase benin yɛ ɔ uka e naan y’a wun i sɔ liɛ’n i wlɛ ɔ?\n2 ?Wafa sɛ yɛ a kwla si Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti kpa’n niɔn? Ɔ nunman nun kɛ a kle ɔ wun yalɛ suan Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa kwlaa nga be o asiɛ’n su’n be like klelɛ’n annzɛ a fa be sunnzun be wiengu. Like kunngba cɛ nga ɔ fata kɛ a yo’n, yɛle kɛ a suan Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti kpa’n i su like nga Biblu’n kle i sakpasakpa’n. Maan e fa sunnzun ase kun e nian. Nvle kpanngban nun’n, sika nga ɔ timan kpa’n, be dimɛn i yalɛ. ?Sɛ be se ɔ kɛ a kpa sika sɔ m’ɔ timan kpa’n be sie i ngunmin’n, á yó i sɛ naan w’a wun i ngba’n? ?Á síe i sɔ sika’n i wafa kwlaa i nzɔliɛ? Cɛcɛ. Nga m’ɔ ti ngwlɛlɛ like’n yɛle kɛ a suan sika nɲa’n i wafa nga ɔ ti kpa’n, i silɛ. Sɛ a sie sika kpa’n i nzɔliɛ’n, á kwlá wún i tɛfuɛ’n i wlɛ. I kunngba’n, sɛ e si Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ ti kpa’n, é kwlá sí nga be ti tɛ’n.\n3. ?Kɛ nga Zezi kannin’n sa’n, ngue like yɛ ɔ fata kɛ e yo naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ e wun ɔn?\n3 Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e su Zoova kɛ nga ɔ kunndɛ kɛ e su i’n sa. Sran kpanngban be bu i kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ i sulɛ wafa’n kwlaa su. Sanngɛ Biblu’n kleman sɔ. Sɛ e se e wun kɛ e ti Klistfuɛ’n, nɛ́n i ngba ɔ. Zezi seli kɛ: ‘Nán sran’m be kwlaa mɔ be flɛ min be Min’n be ngba yɛ Ɲanmiɛn síe be sakpa ɔ, saan sran ng’ɔ yo min Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i klun sa’n, i yɛ ɔ́ síe be sakpa ɔ.’ I sɔ ti’n, kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ e wun’n, ɔ fata kɛ e si like nga Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo’n naan e yo i sɔ liɛ’n. Zezi flɛ be nga be yoman Ɲanmiɛn klun sa’n, be kɛ be mɔ be “saci mmla’n.” (Matie 7:21-23) Kɛ nga sika tɛ’n ɔ kwlá yoman like fi ye’n sa’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n kusu kwlá yoman like fi ye wie. Nga m’ɔ ti tɛ kpa’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’m be fa sran mun sie i wie nuan.\n4. ?Atin nɲɔn’m be su ndɛ nga Zezi kannin’n, i bo’n yɛle benin? ?Yɛ be agualiɛ’n yɛle benin?\n4 Zoova yoli maan sran kwlaa nga ɔ o asiɛ’n su wa’n, ɔ kwla ɲan anannganman nguan. Sanngɛ sɛ e waan é ɲán anannganman nguan Mɛn Klanman’n nun’n, ɔ fata kɛ e su Ɲanmiɛn kɛ nga ɔ klo’n sa naan i klun jɔ e mɛn dilɛ’n su. Nga m’ɔ ti tɛ kusu’n yɛle kɛ sran kpanngban be kunndɛman kɛ bé yó sɔ. I sɔ ti yɛ Zezi seli kɛ: ‘An sin anuan fii’n nun, afin sɛ be sin anuan tɛtrɛ’n nun’n, be kpɛn atin dan’n mɔ i awieliɛ ti ɲrɛnnɛn’n [annzɛ wie’n] nun, yɛ be nga be fa atin sɔ’n su’n, be sɔnnin. Sanngɛ anuan nin atin nga be sin nun ɔn be ɲan nguan’n be ti kaan, yɛ be nga be kunndɛ be wun i’n, b’a sɔnman.’ (Matie 7:13, 14) Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n ɔ yo maan be ɲan anannganman nguan. Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n i agualiɛ’n yɛle wie’n. Zoova kloman kɛ sran kun sa wu. I sɔ ti yɛ ɔ yo maan lika’n kwlaa nun sran’m be kwla suɛn i su like’n niɔn. (2 Piɛr 3:9) Ɔ maan nanwlɛ, wafa nga e su Ɲanmiɛn’n ɔ kwla yo e nguan annzɛ e wie like.\nWAFA NGA E KWLA WUN ƝANMIƐN SULƐ KPAFUƐ’N I WLƐ’N\n5. ?Wafa sɛ yɛ e kwla wun be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n be wlɛ ɔ?\n5 ?Wafa sɛ yɛ e kwla wun ‘nguan’n i atin’n,’ i wlɛ ɔ? Zezi seli kɛ be nga be o Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n nun’n, bé yí i nglo be mɛn dilɛ’n nun. Ɔ seli kɛ: ‘Be nzuɛn’n yɛ amún fá sí be ɔ. Waka kpa kwlaa su mma kpakpa.’ (Matie 7:16, 17) I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i nunfuɛ’m be nzɔliɛ’n yɛle be like klelɛ’n ɔ nin be ayeliɛ’n. Kannzɛ bɔɔ fɔ o Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be nun naan be yo sa tɛ’n, sanngɛ be wunmuan’m be fa be ɲin sie i Ɲanmiɛn klun sa yolɛ’n su. Nzɔliɛ like nsiɛn mɔ be kle be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n, maan e fa e ɲin sie be su e nian.\n6, 7. ?Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be bu Biblu’n i sɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zezi kleli ajalɛ kpa i sɔ’n nun ɔn?\n6 Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be like klelɛ’n taka Biblu’n su. Biblu’n bɔbɔ se kɛ: ‘Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n, i bɔbɔ yɛ ɔ fɛ i kwlaa mannin sran mun yɛ be klɛli ɔ. Be fa kle like, be fa kle sran mun lele be wun nanwlɛ’n, be fa tu be fɔ, be fa kle be sa nga be yo ɔ ɔ ti kpa’n naan Ɲanmiɛn sran’n ɔ ɲan like m’ɔ kwla fa di junman kwlaa ng’ɔ ti kpa’n.’ (2 Timote 3:16, 17) Pɔlu klɛli i niaan Klistfuɛ mun kɛ: ‘Ɲanmiɛn ndɛ mɔ e kan kleli amun’n, an tili yɛ an fali su. Amun a bumɛn i kɛ ɔ ti sran liɛ, sanngɛ an wunnin i kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn ndɛ sakpa.’ (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:13) I sɔ ti’n, Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i like klelɛ’n nin i like yolɛ’n be takaman klɔ sran’m be akunndan nga be bu’n annzɛ like nga e nannan’m be kle’n su. Sanngɛ be taka Biblu’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn Ndɛ’n su.\n7 Zezi Klist kleli e ajalɛ kpafuɛ’n, afin i like klelɛ’n takali Ɲanmiɛn Ndɛ’n su. Kɛ ɔ nin i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n bé kókó yalɛ’n, ɔ seli kɛ: ‘Ɔ ndɛ’n ti nanwlɛ.’ (Zan 17:17) Zezi lafili Ɲanmiɛn Ndɛ’n su, kpɛkun like kwlaa nga ɔ kleli’n ɔ nin Ɲanmiɛn Ndɛ’n be kɔ likawlɛ sɛsɛsɛ. ?Wafa sɛ yɛ e si sɔ ɔ? Kpɛ sunman’n, ka naan Zezi w’a kan ndɛ’n ɔ seli kɛ: “Be klɛli i kɛ.” (Matie 4:4, 7, 10) I sin’n, Zezi boli Biblu’n nun ndɛ mma kun su. I kunngba’n kusu Ɲanmiɛn i nvle’n i nunfuɛ’m be kpɛman be ti nun be kleman like. Be lafi su kɛ Biblu’n ti Ɲanmiɛn nuan ndɛ, yɛ like nga be kle’n ɔ taka ndɛ nga Biblu’n kan’n su kpa.\n8. ?Zoova i sulɛ’n i wie yɛle benin?\n8 Be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n be su Zoova i kunngba cɛ, kpɛkun be bo i dunman kle sran mun. Zezi seli kɛ: ‘Koto ɔ Min Ɲanmiɛn Zoova’n i bo, yɛ su i kunngba cɛ.’ (Matie 4:10) Ɔ maan, Zoova ngunmin cɛ yɛ Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be su i ɔ. Ɲanmiɛn sulɛ sɔ’n i wie yɛle kɛ be yo maan sran’m be si Ɲanmiɛn Kpli i dunman’n, ɔ nin sran’n i wafa nga Ɲanmiɛn ti’n. Biblu kun nun’n, Jue Mun 83:18 se kɛ: “Maan be si kɛ wɔ mɔ ɔ dunman’n yɛle Zoova’n, ɔ kunngba cɛ yɛ like fi nunman ɔ sin asiɛ wunmuan’n su ɔ, NW.” Ndɛ nga Zezi kɛnnin i Ɲanmiɛn srɛlɛ kun nun’n, ɔ kle e ajalɛ i sɔ yolɛ’n nun. I waan: ‘Be nga a fa be mɛn’n nun mannin min’n, n yoli maan be sili wɔ [dunman’n].’ (Zan 17:6) I kunngba’n, Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be yo maan sran’m be si Ɲanmiɛn i dunman’n, ɔ nin ninnge nga i waan ɔ́ yó be’n, ɔ nin sran’n i wafa nga ɔ ti’n.\n9, 10. ?Wafa sɛ yɛ Klistfuɛ kpa’m be kle kɛ be klo be wiengu ɔ?\n9 Ɲanmiɛn i sran’m be klo be wun nanwlɛ su. Zezi seli kɛ: ‘Sɛ an klo amun wiengu’n, i sɔ’n nun yɛ sran’m be kwlaa bé sí kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ ɔ.’ (Zan 13:35) I sɔ yɛ Klistfuɛ klikli’m be kloli be wiengu ɔ. Klolɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n, ɔ yo maan be buman sran wie kpa traman wie, kpɛkun ɔ yo maan sran’m be tran aniaan tranlɛ kɛ awlobo kunngba nunfuɛ mun sa. (Kanngan Kolɔsfuɛ Mun 3:14 nun.) Klolɛ su aniaan tranlɛ sɔ’n nunman Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be timan su’n be nun. ?Wafa sɛ yɛ e si sɔ ɔ? Be nvle mɔ be ti fanunfanun’n, annzɛ be aniɛn mɔ be ti ngunminngunmin’n ti’n, be kun be wiengu. Klistfuɛ kpa’m be kunman be niaan Klistfuɛ annzɛ sran uflɛ. Biblu’n se kɛ: ‘I sɔ’n nun yɛ be fa si be nga be ti Ɲanmiɛn wa, nin be nga be ti mmusu’m be si Satan’n i wa’n niɔn, afin sran kwlaa ng’ɔ yo sa ng’ɔ timan kpa’n, m’ɔ kpɔ i niaan’n, ɔ timan Ɲanmiɛn wa. Maan e klo e wun. Nán maan e yo kɛ Kaɛn mɔ kɛ ɔ ti Klunwifuɛ’n i liɛ’n ti ɔ kunnin i niaan bian’n sa.’—1 Zan 3:10-12; 4:20, 21.\n10 Nanwlɛ, nán klolɛ nanwlɛ su’n i ngba yɛle kɛ be kunman be wiengu’n. Klistfuɛ kpa’m be tu be klun be fa blɛ nga be le i’n, ɔ nin be wunmiɛn’n, ɔ nin like nga be le i’n be wla be wiengu fanngan. (Ebre Mun 10:24, 25) Kɛ sa tɔ be su’n, be uka be wiengu, kpɛkun be nin be wiengu nanti seiin. I li bɔɔ be mɛn dilɛ nun’n, be fa Biblu’n nun afɔtuɛ m’ɔ se kɛ be ‘yo sran’m be kwlaa be ye’n’ i su.—Galasifuɛ Mun 6:10.\n11. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e kplin su kɛ Zezi Klist yɛ Ɲanmiɛn fa de sran mun ɔn?\n11 Klistfuɛ kpa’m be kplin su kɛ Zezi Klist yɛ Ɲanmiɛn fa de sran mun ɔn. Biblu’n se kɛ: ‘I kunngba cɛ yɛ ɔ kwla de sran ɔn yɛle kɛ Ɲanmiɛn a sieman sran uflɛ fi mɛn’n nun wa mɔ i dunman nun e kwla fite nun ɔn.’ (Sa Nga Be Yoli’n 4:12) Kɛ nga e wunnin i ndɛ tre 5 nun sa’n, Zezi fɛli i nguan’n kpɔli aɲinyiɛfuɛ’m be ti. (Matie 20:28) Asa ekun’n, Zezi yɛ Ɲanmiɛn sieli i Famiɛn bia’n su ɲanmiɛn su lɔ naan ɔ sie asiɛ wunmuan’n niɔn. Kpɛkun Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e ɲin yi Zezi naan e fa like nga ɔ kle e’n su e nanti, naan y’a ɲan anannganman nguan. I sɔ’n ti Biblu’n se kɛ: ‘Sran ng’ɔ lafi i Wa’n su’n, ɔ le anannganman nguan, sanngɛ sran nga i ɲin yimɛn i’n, ɔ ɲanman nguan le.’—Zan 3:36.\n12. ?Kɛ be se kɛ e timan mɛn nunfuɛ’n, i bo’n yɛle benin?\n12 Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be timan mɛn nunfuɛ. Kɛ be fali Zezi ɔli mɛn siefuɛ Pilati m’ɔ ti Rɔmufuɛ’n ja su’n, ɔ seli kɛ: ‘Nán mɛn nga nunfuɛ mun yɛ be sieli min famiɛn ɔn.’ (Zan 18:36) Asiɛ’n i lika kwlaa nga Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be o’n, Ɲanmiɛn Sielɛ’n yɛ ɔ sie be ɔ. Ɔ maan, be faman be wun wlɛmɛn i mɛn nun politiki ninnge’m be nun mlɔnmlɔn. Be jranman sran fi sin mɛn nun alɛ’m be nun. Sanngɛ, sɛ sran’m be waan bé wlú politiki anuannzɛ wie nun, annzɛ bé kplí mɛn sielɛ wie’n, annzɛ kusu bé yó vote’n, ɔ ti kɛ be bɔbɔ sa, Zoova i sufuɛ’m be leman ndɛ kanman. Kpɛkun, kannzɛ bɔɔ Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be faman be wun wlɛmɛn i politiki nun’n, sanngɛ be di mmla’m be su. ?Ngue ti ɔ? Afin Ɲanmiɛn Ndɛ’n se be kɛ ‘be ɲin yi ngbɛnngbɛn mun,’ mɔ be sie mɛn’n. (Rɔmfuɛ Mun 13:1) Sɛ like nga mɛn’n i siefuɛ’m be waan Klistfuɛ kpa’m be yo’n ɔ nin Ɲanmiɛn i mmla’n be sansan be wun’n, Klistfuɛ kpa’m be fa akoto’m be ajalɛ kunngba nga su: ‘Sɛ e ɲin yi Ɲanmiɛn tra sran mun’n, ɔ ti kpa kɛ e ɲin yi sran’n.’—Sa Nga Be Yoli’n 5:29; Mark 12:17.\n13. ?Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be bu Ɲanmiɛn Sielɛ’n i sɛ? ?Yɛ ngue like yɛ be yo ɔ?\n13 Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n be se kɛ i kunngba cɛ yɛ ɔ kwla de klɔ sran mun ɔn. Zezi dun mmua seli kɛ: ‘Bé wá kán Ɲanmiɛn sielɛ’n i jasin fɛ nga mɛn wunmuan’n nun naan sran’n kwlaa be ti Ɲanmiɛn ndɛ’n. I sin yɛ mɛn i awieliɛ’n ɔ́ jú ɔ.’ (Matie 24:14) Zezi i sɔnnzɔnfuɛ kpa’m be kleman sran’m be kɛ be lafi klɔ sran’m be su kɛ be yɛ bé síesíe sa nga be tɔ be su’n mun ɔn. Sanngɛ, kɛ bé bó jasin fɛ’n, be kle kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i kunngba cɛ yɛ sran’m be kwla fa be wla guɛ i su kɛ ɔ de be ɔ. (Jue Mun 146:3) Zezi kleli i kɛ e srɛ naan awa mɔ fɔ kaan sa nunmɛn i wun’n ɔ sie e, i ti ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ: ‘Maan ɔ sielɛ blɛ’n ju, maan e mɔ e wo asiɛ’n su wa’n e yo ɔ klun sa kɛ be mɔ be wo ɲanmiɛn su lɔ’n be yo’n sa.’ (Matie 6:10) Ɲanmiɛn Ndɛ’n dun mmua seli kɛ Sielɛ sɔ m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n ‘ɔ́ núnnún famiɛn diwlɛ kun nga [be o lɛ andɛ’n] mun kpɛkun i bɔbɔ ɔ́ ká lɛ tititi.’—Daniɛl 2:44; Sa Nglo Yilɛ 16:14; 19:19-21.\n14. ?Like kwlaa nga be ti Ɲanmiɛn sulɛ kpa’n i nzɔliɛ’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa benin yɛ ɔ yia be nuan ɔn?\n14 Nian like kwlaa nga y’a wun be icra’n yɛ’n, naan usa ɔ wun kɛ: ‘?Ɲanmiɛn sulɛ wafa benin yɛ i like klelɛ’n kwlaa taka Biblu’n su m’ɔ yo maan sran’m be si Zoova i dunman’n niɔn? ?Ɲanmiɛn sulɛ wafa benin yɛ i nunfuɛ’m be klo sran kɛ Ɲanmiɛn seli be kɛ be yo’n sa ɔ, mɔ be lafi Zezi su, mɔ be timan mɛn nunfuɛ, kpɛkun be jasin fɛ’n bolɛ nun be kle kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ngunmin cɛ yɛ sran’m be kwla fa be wla gua su’n niɔn? ?Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be o asiɛ’n su’n be nun’n, beninfuɛ’n cɛ yɛ ɔ yia like kwlaa sɔ’m be nuan ɔn?’ Saan Zoova i Lalofuɛ’m be kunngba cɛ ɔ.—Kanngan Ezai 43:10-12 nun.\n15. ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn kunndɛ kɛ e yo fa uka e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n su ɔ?\n15 Sɛ e waan Ɲanmiɛn klun jɔ e wun’n, sɛ e lafi i su sa ngbɛn kɛ ɔ o lɛ’n, nɛ́n i ngba ɔ. Afin Biblu’n waan mmusu’m be bɔbɔ be lafi su wie kɛ Ɲanmiɛn o lɛ. (Zak 2:19) Sanngɛ nanwlɛ, be yoman Ɲanmiɛn klun sa, kpɛkun Ɲanmiɛn klun jɔman be wun. Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ e wun’n, nán kɛ e lafi su sa ngbɛn kɛ ɔ o lɛ ɔ, sanngɛ ɔ fata kɛ e yo i klun sa’n e fa uka e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n su wie kusu. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ e tu Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n i nun naan e kaci Ɲanmiɛn sufuɛ kpa.\n16. ?Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n i wun ajalɛ benin yɛ ɔ fata kɛ e fa ɔ?\n16 Akoto Pɔlu kleli kɛ ɔ fataman kɛ e fa e wun wlɛ i Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n nun. Ɔ klɛli i kɛ: ‘E Min Ɲanmiɛn Zoova seli kɛ: “An jao be nun, nán an fa amun wun mantan be. Nán an kan fiɛn, yɛ ń sɔ́ amun nun.”’ (2 Korɛntfuɛ Mun 6:17; Ezai 52:11) I sɔ’n ti Klistfuɛ kpa’m be sa kanman like kwlaa nga ɔ nin Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga ɔ timan su’n be kɔ likawlɛ’n.\n17, 18. ?Ngue yɛle “Babilɔni klɔ dan’n”? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ ‘a fin klɔ sɔ’n nun fite’ ndɛndɛ ɔ?\n17 Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n be wafawafa’n kwlaa be o “Babilɔni klɔ dan’n,” * nun. (Sa Nglo Yilɛ 17:5) Dunman sɔ’n yo maan e wla kpɛn laa Babilɔni klɔ’n su. Kɛ Nowe blɛ su nzue dan’n sinnin’n, klɔ sɔ’n su yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n boli i bo ɔ. Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n i like klelɛ nin i like yolɛ kpanngban mɔ be wun be andɛ’n be fin Babilɔni klɔ sɔ’n su lɔ. I wie yɛle kɛ Babilɔnifuɛ’m be sɔ amuɛn atre nsan. Andɛ’n, like nga Ɲanmiɛn sulɛ wafa kpanngban be like klelɛ’n taka i sɔ’n su. Be Ɲanmiɛn nin i Wa’n nin i wawɛ’n be nsan’n be ti Ɲanmiɛn. Sanngɛ Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn Kpli Zoova ti kunngba cɛ, kpɛkun Zezi Klist ti i Wa. (Zan 17:3) Babilɔnifuɛ’m be bu i kɛ, kɛ sran wu’n like wie o i nun m’ɔ wuman ɔn, naan like sɔ’n kwla wun afɛ ɲrɛnnɛn lika kun nun. Andɛ’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa kpanngban be like klelɛ nun’n, be se kɛ sran’n like kun o sran nun naan ɔ wuman naan ɔ wun ɲrɛnnɛn sin fɛtɛ’n nun.\n18 Kɛ mɔ laa Babilɔnifuɛ’m be amuɛn sɔlɛ’n truli asiɛ wunmuan’n su’n ti’n, e kwla se kɛ mɛn wunmuan’n nun Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n yɛle andɛ Babilɔni klɔ dan’n. Kpɛkun Ɲanmiɛn dun mmua seli kɛ Babilɔni klɔ dan’n i nunnunlɛ’n ɔ tɔ i su kpɛ kunngba. ?A wun like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ nán ɔ sa kan like kwlaa nga ɔ nin Babilɔni klɔ dan’n be kɔ likawlɛ’n? Ɲanmiɛn Zoova kunndɛ kɛ blɛ mɔ a te le i wun atin’n, ‘an fin klɔ sɔ’n nun fite’ ndɛndɛ kpa.—Kanngan Sa Nglo Yilɛ 18:4, 8 nun.\nSɛ e nin Zoova i nvle’n yɛ e su i’n, like nga é ɲɛ́n i’n, ɔ́ trá nga é yáci be’n lele.\n19. ?Ngue like yɛ Zoova sulɛ’n ti a kwla ɲɛn i ɔ?\n19 Sɛ a tu Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n be nun’n, sran wie’m be nin ɔ su diman kun. Sanngɛ, sɛ a nin Zoova i nvle’n yɛ amun su i’n, like nga á ɲɛ́n i’n, ɔ́ trá nga á yáci be’n. Kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ klikli mɔ be yacili ninnge uflɛ mun naan b’a su i su’n sa’n, ɔ kusu á ɲán aniaan bian nin aniaan bla kpanngban. Á yó asiɛ’n wunmuan su Klistfuɛ kpa mɔ be ju akpinngbin tra su’n, mɔ bé kló ɔ nanwlɛ su’n be niaan. Asa ekun’n, á ɲán “anannganman nguan blɛ ng’ɔ ba lɔ’n” nun. (Kanngan Mark 10:28-30 nun.) Atrɛkpa’n, be nga ɔ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti be nin wɔ diman kun’n, bé kwlá súan like nga Biblu’n kle’n naan be kusu b’a su Zoova wie.\n20. ?Ngue like yɛ ɔ o be nga be su Ɲanmiɛn kpa’n be ɲrun lɔ ɔ?\n20 Biblu’n kle kɛ ɔ ka kaan’n, Ɲanmiɛn wá núnnún mɛn tɛ kain nga nun sran tɛtɛ mun. Kpɛkun, ɔ́ fá sran ndɛnmanfuɛ mun mɔ i Sielɛ’n ɔ́ síe be mɛn uflɛ nun’n, ɔ́ sín be osu. (2 Piɛr 3:9, 13) Ɔ́ yó mɛn klanman kpa kun! Kpɛkun mɛn uflɛ sɔ mɔ sran ndɛnmanfuɛ’m bé trán nun’n i nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n ɔ́ yó kunngba cɛ, yɛle Ɲanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n. ?Ɔ maan, a wunman kɛ ngwlɛlɛ like yɛle kɛ a mian ɔ ɲin naan a nin Ɲanmiɛn sufuɛ kpa mun amun su Ɲanmiɛn likawlɛ dɔ nga su’n?\nbe like klelɛ’n taka Biblu’n su.\nbe su i ngunmin yɛ be bo i dunman kle sran mun.\nbe klo be wun nanwlɛ su.\nbe kplin su kɛ Zezi yɛ Ɲanmiɛn fa de sran mun ɔn.\nbe timan mɛn nunfuɛ.\nbe kle kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n kunngba yɛ ɔ́ dé e ɔ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 17 Sɛ ɔ waan á sí like nga ti yɛ Babilɔni klɔ dan’n ti Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ timan su’n be kwlaa be nzɔliɛ’n, nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n i nun ndɛ ?Ngue yɛle “Babilɔni klɔ dan’n”? nun.\nƝanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n ti kunngba cɛ. —Matie 7:13, 14.\nƝanmiɛn sulɛ kpafuɛ’n i like klelɛ’n nin i like yolɛ’n yɛ be ti i nzɔliɛ ɔ.—Matie 7:16, 17.\nZoova i Lalofuɛ’m be su Ɲanmiɛn kɛ nga Ɲanmiɛn klo’n sa.—Ezai 43:10.


Pɔlu nin Timote | Ba kanngan’m be Biblu’n nun like klelɛ fluwa\nLIKE SUANLƐ 100\nPɔlu nin Timote\nGbanflɛn kaan kun o Listri lɔ asɔnun’n nun’n, be flɛ i kɛ Timote. I si ti Glɛki, yɛ i nin ti Zuifu. Be flɛ i nin kɛ Enisi, yɛ be flɛ i nannan bla’n kɛ Loisi. Timote i kaan nun’n, i nin ɔ nin i nannan bla’n be kannin Zoova i ndɛ kleli i.\nKɛ Pɔlu kɔ́ jasin bolɛ i kpɛ nɲɔn su’n, ɔ ɔli Listri. Ɔ wunnin kɛ Timote klo aniaan mun kpa, naan ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ úka be. I sɔ’n ti’n, Pɔlu seli i kɛ ɔ ko sunmɛn i. Pɔlu kleli Timote i like blɛblɛblɛ naan ɔ si jasin fɛ’n i bo, yɛ ɔ si like kle.\nLika kwlaa nga Pɔlu nin Timote be kɔ’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n uka be. Cɛn kun kɔnguɛ’n, sran kun seli Pɔlu aolia nun kɛ ɔ wɔ Maseduanin naan ɔ ko uka be. Ɔ maan Pɔlu nin Timote nin Silasi, ɔ nin Liki be ɔli lɔ be ko boli jasin fɛ’n, kpɛkun be takali asɔnun mun.\nMaseduanin klɔ nga be flɛ i kɛ Tesaloniki’n su lɔ’n, yasua nin bla kpanngban be kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. Sanngɛ Zuifu wie mun be ɲin cili Pɔlu nin i wiengu mun. Be wlawlali sran mun, kpɛkun be trali aniaan mun be ɔli kpɛnngbɛn mun be ja su. Kɛ bé kɔ́’n, be kpan se kɛ: ‘Bian nga mun be kpɔ Rɔmun siefuɛ’n!’ Pɔlu nin Timote be wunnin kɛ sa yaya kwla ɲan be. I sɔ’n ti’n, kɔnguɛ’n be wanndi ɔli Bere.\nBe nga be tran Bere lɔ’n be klo Ɲanmiɛn ndɛ’n i tielɛ. Ɔ maan Glɛki nin Zuifu kpanngban be kacili Zezi i sɔnnzɔnfuɛ lɔ. Sanngɛ Zuifu wie mun be fin Tesaloniki be wa wlawlali sran mun. I sɔ’n ti’n, Pɔlu jasoli lɛ ɔli Atɛnin. Timote nin Silasi yɛ be kali Bere lɛ-ɔ. Be wlali aniaan mun be fanngan. Kɛ ɔ cɛli kan’n, Pɔlu sunmannin Timote Tesaloniki lɔ naan ɔ ko uka aniaan mun. Afin sran mun be su kle be yalɛ lɔ. I sin’n, Pɔlu sunmannin Timote kɛ ɔ sinsin asɔnun wie mun ekun be su naan ɔ wla aniaan mun be fanngan.\nPɔlu seli Timote kɛ: ‘Be nga be kunndɛ kɛ bé sú Zoova’n, saan bé klé be yalɛ.’ Ɲanmiɛn su mɔ Timote lafi’n ti’n be kleli i yalɛ, kpɛkun be wlɛli i bisua. Sanngɛ ɔ dili aklunjuɛ, afin i lɛ nun’n ɔ kwla kle kɛ ɔ su Zoova nanwlɛ su.\nPɔlu seli Filipufuɛ mun kɛ: ‘Ń má súnman Timote amun wun lɔ. Ɔ́ wá klé amun ndɛ nanwlɛ’n i su nantilɛ, yɛ ɔ́ klé amun jasin fɛ’n i bolɛ.’ Pɔlu si kɛ ɔ kwla lafi Timote su. Be nɲɔn’n be ti janvuɛ, yɛ be suli Ɲanmiɛn likawlɛ afuɛ kpanngban.\n“N leman sran fi mɔ amun ndɛ lo i kpa kɛ i sa-ɔ. Be onga’m be liɛ’n, be bɔbɔ be ninnge mun yɛ be lo be-ɔ, Zezi Klisi i liɛ’n loman be.” —Filipufuɛ Mun 2:20, 21.\nKosan: ?Wan yɛle Timote? ?Ngue ti yɛ Pɔlu nin Timote be janvuɛ’n trali kpa-ɔ?\nSa Nga Be Yoli’n 16:1-12; 17:1-15; Filipufuɛ Mun 2:19-22; 2 Timote 1:1-5; 3:12, 14, 15; Ebre Mun 13:23.


Zoova klo be nga be ti kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa’n’| Like suanlɛ liɛ\n“Nga kusu b’ɔ guali asiɛ kpafuɛ’n su’n, [...] be yɛ be ti awie b’ɔ yoli kpa nin-ɔn.”—LIK 8:15.\nJUE: 68, 72\n?AMUN KWLA YIYI NUN?\n?Ngue ti yɛ kɛ e bo jasin fɛ mɔ sran’m be sɔman nun klanman’n e sa sin kwla bubu e-ɔ?\n?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ e ngba e kwla di junman kpa jasin fɛ bolɛ’n nun-ɔn?\n?Ngue yɛ é yó naan y’a yo kɛ waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa-ɔ?\n1, 2. (1) ?Ngue ti yɛ kɛ aniaan’m be mian be ɲin be bo jasin fɛ’n titi’n, i sɔ’n wla e fanngan-ɔn? (An nian foto ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (2) ?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin-ɔn? (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.)\nBE FLƐ aniaan kun kɛ Sɛrzio. I yi’n suan Olinda. Be nɲɔn’n be le afuɛ 80 tra su, yɛ be ti atin bofuɛ Etazinin lɔ. Be ja nannglunman’m be yo be ya ti’n, be kwlaman nanti kpa. Sanngɛ, cɛn kwlaa nglɛmun nun dɔ 7 su’n, be nanti be ko tran loto fawlɛ kun i wun koko lɛ. Sran kpanngban kpa be sin lika sɔ nun lɛ. Ɔ maan, be fa e fluwa mun man be. Be sɔli i sɔ yolɛ w’a di afuɛ kpanngban. Be nga be sin lɛ’n, be nun sunman be nianman be lɔ. Sanngɛ, Sɛrzio nin i yi Olinda be sa sin bubuman be. Kɛ be wun kɛ sran kun su nian be’n, kpɛkun be sri puɛɛ. Kɛ amindi ko ju’n, be nanti blɛblɛblɛ be sa be sin awlo. Kpɛkun kɛ aliɛ ko cɛn’n, nglɛmun nun dɔ 7 su’n, be sa be sin lika kunngba’n nun lɔ. Lemɔcuɛ kun nun’n, be fa cɛn ba nsiɛn be bo jasin fɛ’n nglɛmun.\n2 Aniaan kpanngban be yo kɛ Sɛrzio nin i yi Olinda sa. Yɛle kɛ be jasin fɛ bowlɛ’n nun lɔ’n, kannzɛ bɔbɔ sran’m be sɔman be nun klanman’n, sanngɛ be bo jasin fɛ’n titi. Atrɛkpa’n, amun jasin fɛ bowlɛ nun lɔ’n, sran’m be sɔman amun nun klanman. Sanngɛ, amun miɛn amun ɲin be bo jasin fɛ’n titi. I sɔ’n ti’n, é yó amun mo. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) I sɔ mɔ amun yo’n, ɔ wla aniaan’m be fanngan kpa. Be nga be su Zoova w’a cɛ bɔbɔ’n, ɔ wla be fanngan wie. Akpasua sunianfuɛ kun seli kɛ: ‘Kɛ min nin aniaan sɔ mun mɔ be nin Zoova be nanti klanman’n e bo jasin fɛ’n, i sɔ’n wla min fanngan dan. Ɔ maan, n kunndɛ kɛ ń bó jasin fɛ’n juejue su tititi.’\n3. (1) ?Kosan benin mun yɛ é wá tɛ́ be su like suanlɛ nga nun-ɔn? (2) ?Ngue ti-ɔ?\n3 ?Ngue ti yɛ ɔ ju wie’n, e sa sin kwla bubu e-ɔ? ?Awie m’ɔ yoli kpa’n i su ndɛ nga Zezi kannin’n, i bo’n yɛle benin? ?Ngue yɛ é yó naan y’a yo kɛ awie m’ɔ yo kpa’n sa-ɔ? Sɛ e wun kosan sɔ’m be su tɛlɛ’n i sɔ’n wlá e fanngan dan. Ɔ maan, é tú e klun titi é bó jasin fɛ mɔ Zezi seli e kɛ e bo’n.\n?NGUE TI YƐ E SA SIN KWLA BUBU E-Ɔ?\n4. (1) ?Kɛ Zuifu sunman b’a sieman be su Pɔlu i nuan bo’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli i-ɔ? (2) ?Ngue ti yɛ Pɔlu i awlɛn’n kpɛli i klun-ɔn?\n4 Atrɛkpa’n, amun jasin fɛ bowlɛ nun lɔ’n, sran’m be sɔman amun nun klanman. Ɔ maan, amun sa sin kwla bubu amun. I sɔ sa’n juli Akoto Pɔlu su. Ɔ boli jasin fɛ’n afuɛ kɔe 30. Yɛ ɔ ukali sran kpanngban naan be kaci Klistfuɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 14:21; 2 Korɛntfuɛ Mun 3:2, 3) Sanngɛ, Zuifu kpanngban b’a sieman be su Pɔlu i nuan bo. Ɔ maan, b’a kwlá kaciman Klistfuɛ. Be nun wie mun bɔbɔ’n, be kleli i yalɛ. (Sa Nga Be Yoli’n 14:19; 17:1, 4, 5, 13) ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli Pɔlu-ɔ? Ɔ seli kɛ: ‘Awlaboɛ’n wo n su dan yɛ min anwlɛn’n kpɛ n klun.’ (Rɔmfuɛ Mun 9:1-3) ?Ngue ti yɛ Pɔlu i awlɛn’n kpɛli i klun-ɔn? Ɔ klo jasin fɛ’n i bolɛ yɛ ɔ klo sran mun. Zuifu’m be ndɛ lo i kpa. Ɔ maan, kɛ ɔ wunnin kɛ b’a buman aunnvuɛ mɔ Ɲanmiɛn sili be’n i like fi’n, ɔ yoli i ya dan.\n5. (1) ?Ngue ti yɛ e bo jasin fɛ’n titi-ɔ? (2) ?Ngue ti yɛ sɛ cɛn kunngun e sa sin bubu e’n, ɔ ti su-ɔ?\n5 Kɛ Pɔlu sa’n, e klo sran mun yɛ e kunndɛ kɛ é úka be. I sɔ’n ti yɛ e bo jasin fɛ’n e kle be-ɔ. (Matie 22:39; 1 Korɛntfuɛ Mun 11:1) E si kɛ like kpafuɛ nga sran kun kwla yo’n, yɛle Zoova i sulɛ’n. Ɔ maan, e kunndɛ kɛ é úka sran mun naan be wun i wlɛ kɛ, sɛ be su Zoova’n be liɛ’n yó ye. I sɔ’n ti’n, e wla be fanngan titi kɛ be suan Biblu’n nun like naan be si Zoova, ɔ nin like ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yó mán klɔ sran mun’n. Sɛ é kwlá sé’n, e su kpata be kɛ be sɔ like klanman kpa kun mɔ e su fa cɛ be’n nun. Ɔ maan, kɛ be sɔman like sɔ nun klanman’n, e ‘awlɛn kwla kpɛ e klun’ kɛ Pɔlu liɛ’n sa. Klolɛ mɔ e klo be’n i ti yɛ ɔ yo e sɔ-ɔ. Nán kɛ e lafiman Ɲanmiɛn su ti-ɔ. Ɔ ju wie’n, e sa bubu e. Sanngɛ, e mian e ɲin e bo jasin fɛ’n titi. Be flɛ aniaan kun kɛ Elena. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 25 tra su. Ɔ seli kɛ: “Jasin fɛ bolɛ junman’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, junman nga i dilɛ yo n fɛ dan’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ.”\nVIƝI SAMA M’Ɔ SU MMA’N NIN AWIE M’Ɔ YOLI KPA’N\n6. ?Kosan benin yɛ é wá tɛ́ su-ɔ?\n6 ?Sɛ sran’m be sɔ e nun klanman o, annzɛ be sɔman e nun klanman o, ngue ti yɛ e kwla lafi su kɛ e bo jasin fɛ’n i kpa-ɔ? Kɛ ɔ ko yo naan y’a tɛ kosan sɔ’n su’n, maan e fa e ɲin e sie i ɲanndra nɲɔn mɔ Zezi buli’n be su. Ɲanndra sɔ’m be nun’n, Zezi kannin like mɔ be lua m’ɔ “yo ye’n,” i ndɛ. (Matie 13:23) Ɲanndra klikli nun’n, ɔ kannin viɲi kun ndɛ.\n7. (1) ?Wan yɛ ɔ ti viɲi tafuɛ’n niɔn? (2) ?Wan yɛ ɔ ti viɲi bo’n niɔn? (3) ?Yɛ wan mun yɛ be ti viɲi’n i sama mun-ɔn? (4) ?Kosan benin yɛ ɔ fata kɛ e wun i su tɛlɛ’n niɔn?\n7 An kanngan Zan 15:1-5, 8 nun. Kɛ Zezi yíyí ɲanndra’n nun’n, ɔ seli kɛ Zoova yɛ ɔ ti viɲi tafuɛ’n niɔn. Kpɛkun, i bɔbɔ Zezi yɛ ɔ ti viɲi bo’n niɔn. Yɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be ti viɲi’n i sama mun. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) I sin’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Sɛ an yo kɛ waka sama b’ɔ su kpanngban sa’n, b’ɔ maan be wun kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ’n, i sɔ’n nun yɛ n Si’n nyán kɔmin-ɔn.” Zezi waan maan i sɔnnzɔnfuɛ’m be yo kɛ waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa. ?Ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin? Zezi w’a yiyiman nun. Sanngɛ, ndɛ ng’ɔ kannin’n, ɔ uka e naan y’a wun kosan sɔ’n, i su tɛlɛ’n.\n8. (1) ?Ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ e niaan nga be kle sran’m be like mɔ be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n, be ngunmin yɛ be ti kɛ waka sama m’ɔ su’n sa-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Zoova se e kɛ e yo-ɔ?\n8 Zezi seli kɛ: ‘N sama kwlaa ng’ɔ suman’n, Ɲanmiɛn kpɛ.’ Ndɛ sɔ’n kle kɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be kwlaa be yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa. (Matie 13:23; 21:43) Nán aniaan nga be kle sran’m be like mɔ be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n, be ngunmin yɛ be ti kɛ waka sama m’ɔ su’n sa-ɔ. (Matie 28:19) Afin, aniaan wie’m be su Zoova nanwlɛ su. Sanngɛ, be nga be kle be Biblu’n nun like’n, be nun wie fi nin a kaciman Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. E kwlá seman kɛ e niaan sɔ’m be ti kɛ waka sama m’ɔ suman’n sa. Afin be kwlá mianman sran mun kɛ be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ. Zoova ti sran klofuɛ. Ɔ maan, like nga e kwlá yoman’n, ɔ su seman e kɛ e yo i kekle nun. Like nga e kwla yo’n yɛ ɔ se e kɛ e yo-ɔ.—Mmla’n 30:11-14.\n9. (1) ?Kɛ Zezi se kɛ maan e yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa’n, ngue su yɛ ɔ fa e ɲin sie-ɔ? (2) ?Ɲanndra benin yɛ é wá fá e ɲin síe su-ɔ?\n9 Kɛ Zezi se kɛ maan e yo kɛ waka sama m’ɔ su’n sa’n, ɔ fa e ɲin sie i like kun mɔ e kwlakwla e kwla yo’n su. Like sɔ’n yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ mɔ Zoova seli i sufuɛ’m be kwlaa kɛ be bo’n. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) (Matie 24:14) Awie guafuɛ’n i wun ɲanndra nga Zezi buli’n, ɔ kle sɔ weiin. Maan e fa e ɲin e sie i ɲanndra sɔ’n su.\n10. (1) ?Ngue yɛ awie’n ti i nzɔliɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ asiɛ’n ti i nzɔliɛ-ɔ? (3) ?Kɛ awie’n fifi m’ɔ ɲin’n, kɛ ɔ́ wlɔ́’n, ngue yɛ e wun i-ɔ?\n10 An kanngan Lik 8:5-8, 11-15 nun. Kɛ Zezi yíyí awie guafuɛ’n i wun ɲanndra ng’ɔ buli’n nun’n, ɔ seli kɛ awie’n yɛle “Ɲanmiɛn Ndɛ’n,” annzɛ Ɲanmiɛn Sielɛ jasin fɛ’n. Asiɛ’n yɛle sran’m be awlɛn’n. Awie ng’ɔ guali asiɛ kpafuɛ’n su’n, ɔ fifili yɛ ɔ ɲinnin. Kpɛkun “ɔ wlɔli kpanngban, ɔ ju ng’ɔ guali’n i sɔ kpɛ 100.” Kɛ awie’n fifi m’ɔ ɲin’n, kɛ ɔ́ wlɔ́’n, ɔ wlɔman awie ja. Sanngɛ, awie mma yɛ e wun i-ɔ. Ɲanndra nga Zezi buli’n nun’n, kɛ awie mma’n fili m’ɔ ɲinnin’n, ɔ wlɔli kpanngban, ɔ ju nga be guali’n i sɔ kpɛ 100. ?Ngue like yɛ i sɔ’n kle e jasin fɛ bolɛ’n nun-ɔn?\nWafa nga e kwla kle kɛ e ti kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa’n.’ (An nian ndɛ kpɔlɛ 11 nun.)\n11. (1) ?Ngue yɛ awie guafuɛ’n i wun ɲanndra’n kle e jasin fɛ’n i bolɛ’n nun-ɔn? (2) ?Sɛ é kwlá sé’n, mma nga e su’n yɛle benin?\n11 Kpɛ klikli nga Zoova i Lalofuɛ kun kannin Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ kleli e’n, ɔ ti kɛ ɔ luali like asiɛ kpa kun su sa. Zoova i Lalofuɛ sɔ’n kwla yo e si annzɛ e nin annzɛ sran uflɛ. Kɛ e sɔli ndɛ ng’ɔ kan kleli e’n nun klanman’n, ɔ yoli i fɛ kpa. Sɛ é kwlá sé’n, like ng’ɔ luali’n, ɔ fifili, ɔ ɲinnin, yɛ w’a su mma. E wunnin kɛ, kɛ awie’n fifi m’ɔ ɲin’n, kɛ ɔ́ wlɔ́’n, ɔ wlɔman awie ja. Sanngɛ, awie mma yɛ e wun i-ɔ. I wafa kunngba’n, sɛ é kwlá sé’n, mma nga e su’n nɛ́n i yɛle be nga e kle be like mɔ be kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n. Sanngɛ, yɛle Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ mɔ e bo’n. * (An nian nzɔliɛ’n i su ndɛ’n.) Blɛ kwlaa nga e bo jasin sɔ’n, Ɲanmiɛn Sielɛ’n i ndɛ’n tru. (Lik 6:45; 8:1) Ɔ maan, kɛ e bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n titi’n yɛ e kle kɛ e “ti awie b’ɔ yoli kpa nin-ɔn.”\n12. (1) ?Ngue like yɛ viɲi nin awie guafuɛ’n be wun ɲanndra nga Zezi buli’n kle e-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo wɔ-ɔ?\n12 Nán kɛ sran’m be sɔ jasin fɛ’n nga e bo nun klanman’n yɛ ɔ kle kɛ e ti kɛ waka m’ɔ ‘su mma kpanngban’n,’ annzɛ ‘awie b’ɔ yoli kpa’n’ sa-ɔ. Sanngɛ, kɛ e bo jasin fɛ’n titi’n, yɛ e kle sɔ-ɔ. Viɲi nin awie guafuɛ’n be wun ɲanndra nga Zezi buli’n, ɔ kle sɔ weiin. Ndɛ kun mɔ Pɔlu kannin’n kle sɔ wie. Ɔ seli kɛ: ‘Kɛ sran kun fa di i junman’n juli’n, Nyanmiɛn mɛ́n i i nuan like.’ (1 Korɛntfuɛ Mun 3:8) E ɲin mɔ e mian e di Zoova i junman’n i su yɛ Zoova fɛ i ɲin sie-ɔ. Nán wafa nga i bo gua’n i su yɛ ɔ nian naan w’a yra e su-ɔ. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Matida. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 20. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n wun kɛ e ɲin mɔ e mian ti’n Zoova yra e su’n, i sɔ’n yo n fɛ kpa.”\n?NGUE YƐ É YÓ NAAN Y’A YO KƐ ‘WAKA SAMA M’Ɔ SU KPANNGBAN’N’ SA-Ɔ?\n13, 14. ?Kɛ nga Rɔmfuɛ Mun 11:13, 14 fa kan’n sa’n, ngue ti yɛ Pɔlu w’a yaciman jasin fɛ’n i bolɛ-ɔ?\n13 ?Ngue yɛ ɔ kwla uka e naan y’a yo kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n’ sa-ɔ? E wunnin kɛ, kɛ Pɔlu boli jasin fɛ’n kleli Zuifu mun mɔ b’a sɔman nun klanman’n, Pɔlu sa sin bubuli i. Sanngɛ w’a yaciman jasin fɛ’n i bolɛ. Ɔ buli Zuifu’m be wun akunndan kpa. Ɔ seli kɛ: “Min nuan bɔ n yra’n nin sa nga n fa srɛ Nyanmiɛn kɛ ɔ yo man Izraɛlfuɛ mun’n, yɛlɛ kɛ be fite nun. N si be kpa kɛ be klo Nyanmiɛn dan, sanngɛ klolɛ sɔ’n bɔ be fa klo i’n, be si-man su ngwlɛlɛ.” (Rɔmfuɛ Mun 10:1, 2) ?Ngue ti yɛ Pɔlu w’a yaciman jasin fɛ’n i bolɛ-ɔ?\n14 Pɔlu seli kɛ ɔ ‘yrɛ i nuan’ man Zuifu mun. I sɔ’n kle kɛ ɔ buli be wun akunndan kpa. Ɔ kunndɛ kɛ be fite nun. I sɔ’n ti’n, ɔ boli jasin fɛ’n kleli be titi. (Rɔmfuɛ Mun 11:13, 14) Asa ekun’n, ɔ ‘srɛli Ɲanmiɛn’ naan Zuifu’m be tinuntinun be sɔ Ɲanmiɛn ndɛ’n nun klanman. Ɔ seli ekun kɛ: ‘Be klo Nyanmiɛn dan.’ Pɔlu fɛli i ɲin sieli i Zuifu’m be nzuɛn kpa’n su. Yɛ ɔ wunnin kɛ be kwla su Zoova. Ɔ si kɛ Zuifu sɔ mun mɔ be klo Ɲanmiɛn’n, be kwla kaci Zezi i sɔnnzɔnfuɛ wie kɛ i bɔbɔ sa.\n15. ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Pɔlu i ayeliɛ’n su-ɔ? An fa sa wie mun yiyi nun.\n15 ?Wafa sɛ yɛ e kwla nian Pɔlu i ayeliɛ’n su-ɔ? Maan e kunndɛ be nga be klo kɛ bé bá Zezi sin’n. Kpɛkun, maan e srɛ Zoova kɛ ɔ uka be naan be sie be su be tie jasin fɛ mɔ e bo’n. (Zan 6:44; Sa Nga Be Yoli’n 16:14) I sɔ yɛ aniaan bla kun mɔ be flɛ i kɛ Silvana’n yo-ɔ. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ kɔe 30. Ɔ seli kɛ: “Kwlaa naan m’an wɔ jasin fɛ’n i bolɛ awloawlo’m be nun’n, n dun mmua srɛ Zoova. N se i kɛ ɔ uka min naan n bu sran’m be wun akunndan kpa.” Maan e srɛ Zoova kɛ ɔ fɛ i anzi mun uka e naan e to be nga be kunndɛ kɛ bé tíe e ndɛ’n. (Matie 10:11-13; Sa Nglo Yilɛ 14:6) Be flɛ aniaan bian kun kɛ Robɛr. Ɔ ti atin bofuɛ w’a di afuɛ 30 tra su. Ɔ seli kɛ: “Awlo nga e kɔ be nun’n, anzi’m be si sa ng’ɔ o lɔfuɛ’m be su’n. Ɔ maan, kɛ e nin be yɛ e di junman’n, i sɔ’n yo min fɛ dan.” Like kun ekun mɔ e kwla yo’n yɛle kɛ, maan e fa e ɲin e sie i sran’m be nzuɛn kpa’n su. Yɛ maan e lafi su kɛ be kusu be kwla su Zoova wie. Be flɛ asɔnun kpɛnngbɛn kun kɛ Kali. Be yoli i batɛmun w’a di afuɛ 50 tra su. Ɔ seli kɛ: “Kɛ n to sran kun’n, n fa min ɲin sie i ninnge wie’m be su. Sɛ sran’n sri annzɛ ɔ nian min’n, annzɛ ɔ usa min kosan’n, n wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n lo i.” Sɛ e yo i kwlaa sɔ’n, é yó kɛ waka sama m’ɔ ‘su kpanngban’n’ sa.\n“NÁN DE WUNMIƐN”\n16, 17. (1) ?Afɔtuɛ benin yɛ ɔ o Akunndanfuɛ’n 11:6 nun-ɔn? (2) ?Kɛ e bo jasin fɛ’n titi’n, wafa sɛ yɛ i bo gua-ɔ?\n16 Kɛ e bo jasin fɛ’n, kannzɛ bɔbɔ ɔ yo e kɛ sran’m be sieman be su be tieman’n, sanngɛ maan ɔ tran e klun titi kɛ be fa be ɲin be sie i e nzuɛn’n su. (An kanngan Akunndanfuɛ’n 11:6 nun.) Be sie i nzɔliɛ kɛ e wlawla e wun kpa, e ɲin yi sran, yɛ e wun yo fɛ. Ɔ maan, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, be bu e wun akunndan kpa. I sɔ yɛ Sɛrzio nin i yi Olinda be sieli i nzɔliɛ-ɔ.\n17 Sɛrzio seli kɛ: “Blɛ wie nun mɔ e wun sanndiman e’n, y’a kwlá ɔman kan e bo jasin fɛ’n lɔ’n. Kɛ e sali e sin lɔ’n, sran’m be usali e kɛ: ‘?Nin yɛ amun ɔli-ɔ? E wla loli amun kpa.’” Olinda seli kɛ: “Loto nun cisanfuɛ’m be yo e like siɛn’n. Wie’m be kpan se kɛ: ‘Amun mo nin junman!’ Kpɛkun be se e kɛ e man be fluwa.” Cɛn kun’n, bian kun ɔli kan Sɛrzio nin Olinda be bo jasin fɛ’n lɔ’n, ɔ ko mannin be flɛli. Kpɛkun, ɔ yoli be mo. I sɔ’n boli be nuan dan.\n18. ?Ngue ti yɛ w’a fua kpa kɛ á yó kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n’ sa-ɔ?\n18 Zezi seli kɛ bé bó Ɲanmiɛn Sielɛ jasin fɛ’n “mɛn wunmuan’n nun.” Sɛ e sa sin w’a bubuman e’n, é kwlá dí junman sɔ’n wie. (Matie 24:14) Ɔ maan e klun jɔ́. Afin e yo like ng’ɔ jɔ Zoova klun’n. Zoova klo be kwlaa nga be ti kɛ ‘waka sama m’ɔ su kpanngban’n’ sa’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Zezi seli kɛ, kɛ sran kun bo jasin fɛ’n ‘i bɔbɔ i klɔ su’n,’ ɔ timan pɔpɔ. Ndɛ sɔ m’ɔ kannin’n, ɔ o Biblu’n nun fluwa nnan nga be kɛn i jasin fɛ’n i ndɛ’n be nun.—Matie 13:57; Mark 6:4; Lik 4:24; Zan 4:44.\n^ ndɛ kpɔlɛ 7 Ɲanndra sɔ nun’n, waka sama’m be ti Klistfuɛ nga be kɔ ɲanmiɛn su’n be nzɔliɛ. Sanngɛ, afɔtuɛ ng’ɔ o ɲanndra’n nun’n ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be kwlaa be liɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 9 E kwla se kɛ sran m’ɔ ti kɛ “waka sama m’ɔ su’n” sa’n, ɔ yo “sa nga Nyanmiɛn Wawɛ’n maan sran yo’n.” Sanngɛ, like suanlɛ nga nun’n, ɔ nin ng’ɔ bɛ i sin nun’n, Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin bolɛ’n m’ɔ ti kɛ “asenna like” sa’n, i ndɛ yɛ é wá kán-ɔn.—Galasifuɛ Mun 5:22, 23; Ebre Mun 13:15.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Blɛ kun ekun nun’n, Zezi fali sunnzun ase fa kannin like nga e kle sran mun naan b’a kaci i sɔnnzɔnfuɛ’n i ndɛ. Sunnzun ase sɔ nun’n, ɔ kannin awie’n i gualɛ nin i kpɛlɛ’n be ndɛ.—Matie 9:37; Zan 4:35-38.\nAwie guafuɛ’n nin viɲi’n be wun ɲanndra nun’n, Zezi fa e ɲin sie i jasin fɛ bolɛ junman’n su. Nán sran’m be like mɔ e kle mɔ be kaci i sɔnnzɔnfuɛ’n i ndɛ yɛ ɔ kan-ɔn. Sɛ sran’m be sɔ ndɛ nga e kan nun o, annzɛ be sɔman nun o, kɛ e bo jasin fɛ’n titi’n, e yo kɛ waka sama m’ɔ su kpanngban’n sa.


2 Korɛntifuɛ Mun 12 | Online Bible | New World Translation\n2 Korɛntifuɛ Mun 12:1-21\nNinnge nga e Min’n maan Pɔlu wunnin be aolia nun’n (1-7a\n‘Owie ng’ɔ o Pɔlu i kplo’n nun’n’ (7b-10)\nAkoto ngblingbli’m be kpa traman Pɔlu (11-13)\nPɔlu kokoli Korɛntifuɛ’m be ti (14-21)\n12 Ɔ fata kɛ n di min nuan. Kannzɛ ɔ su yoman sa fi ye’n, sanngɛ ń má kán ninnge nga e Min’n maan n wunnin be aolia nun’n, ɔ nin ng’ɔ yili be nglo kleli min’n be ndɛ. 2 N si bian kun, ɔ nin Klisi be o nun. I afuɛ blu-nin-nnan (14) yɛ, be fɛ i ɔli ɲanmiɛn i nsan su’n i su lɔ. Sɛ i wunnɛn’n yɛ ɔ fa ɔli-o, sɛ nɛ́n i wunnɛn’n yɛ ɔ fa ɔli-o, n siman nun ndɛ. Ɲanmiɛn yɛ ɔ si nun ndɛ-ɔ. 3 N si bian sɔ’n. Sanngɛ sɛ i wunnɛn’n yɛ ɔ fa ɔli-o, sɛ nɛ́n i wunnɛn’n yɛ ɔ fa ɔli-o, n siman nun ndɛ. Ɲanmiɛn yɛ ɔ si nun ndɛ-ɔ. 4 Be fɛ i ɔli mɛn klanman’n nun lɔ. Ɔ tili ndɛ nga be kwlá kanman be’n mɔ kusu ɔ fataman kɛ sran kan’n. 5 Sran kɛ ngalɛ’n sa’n yɛ ń fá dí min nuan-ɔn. Sanngɛ n bɔbɔ n su diman min nuan, saan min fakafaka mɔ n ti’n, yɛ ń fá dí min nuan-ɔn. 6 Sɛ min waan ń dí min nuan bɔbɔ’n, n su yoman sinnglinfuɛ, afin ń dí nanwlɛ. Sanngɛ n su yoman sɔ. Afin n kunndɛman kɛ sran wie blɔ like nga n yo’n, annzɛ ndɛ nga n kan’n 7 abonuan ninnge mɔ Ɲanmiɛn yili be nglo kleli min’n be ti. Kɛ ɔ ko yo naan m’an tuman min wun dan’n ti’n, be fali owie kun wlali min kplo’n nun. Ɔ ti i liɛ kɛ Satan i anzi kun yɛ ɔ bo min titi sa. Ɔ yo sɔ naan m’an tuman min wun. 8 N srɛli e Min’n kpɛ nsan kɛ ɔ yo naan like sɔ’n jaso min su. 9 Sanngɛ ɔ seli min kɛ: “Ye dan nga n yo wɔ’n, ɔ ju wɔ. Afin kɛ sran kun leman wunmiɛn’n i nun yɛ n kle kɛ min tinmin’n cɛnnin-ɔn.” I sɔ’n ti’n, ń fá min wunmiɛn mɔ n lemɛn i’n, ń dí min nuan kpa. Ń yó sɔ naan Klisi i wunmiɛn’n kata min su kɛ tannin sua sa titi. 10 Ɔ maan sɛ Klisi ti’n wunmiɛn wie min nun’n, annzɛ be kpɛ min nzowa’n, annzɛ min sa mian’n, annzɛ sran’m be kle min ɲrɛnnɛn’n, annzɛ sa kekle tɔ min su’n, n klun ti jɔwa. Afin kɛ n ti fakafaka’n, i sɔ’n nun yɛ n le wunmiɛn kpa-ɔ. 11 Amun dunman nun ti’n, m’an kaci sinnglinfuɛ. Afin ɔ fata kɛ amun kan min wun ndɛ kpa. Yɛle kɛ kannzɛ bɔbɔ n timan like fi’n, m’an yoman sa fi m’ɔ kle kɛ amun akoto ngblingbli’m be kpa tra min-ɔn. 12 Amun bɔbɔ an wunnin kɛ ninnge nga n yoli’n, be kle kɛ n ti akoto. Afin an wunnin abonuan sa mun, ɔ nin sa kekleekle nga n yoli’n. 13 ?Ngue yɛ n yo mannin asɔnun nga mun mɔ m’an yoman wie m’an manman amun-ɔn? Saan trɔ mɔ m’an kaciman amun ti su’n i cɛ. Maan amun yaci sa sɔ’n be cɛ min klun ufue su. 14 Amun nian! I kpɛ nsan su mɔ ń kɔ́ amun wun lɔ’n yɛ ɔ o yɛ. Sanngɛ n su kaciman amun ti su trɔ. Afin nán amun ninnge’m be ti yɛ n kɔ-ɔ. Sanngɛ amun bɔbɔ amun ti yɛ n kɔ-ɔ. Afin nán ba kanngan mun yɛ ɔ fata kɛ be kunndɛ ninnge be sie be si nin be nin mun-ɔn. Sanngɛ siɛ nin niɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be kunndɛ ninnge be sie be mma mun-ɔn. 15 Min liɛ’n, n klo kpa kɛ ń fá min sa nun ninnge mun ń úka amun naan ń fá min wun nánnán su ń mán amun. ?Yɛ sɛ n klo amun dan sɔ’n niɔn, ngue ti yɛ amun liɛ’n amun kloman min kpa-ɔ? 16 I kwlaa yoli-o, m’an kaciman trɔ amun ti su. Ɔ nin i sɔ ngba’n, amun se kɛ n yoli “gblɛfuɛ” naan n “suali amun wun aya” n trali amun. 17 M’an seman sran nga n sunmannin be amun sin lɔ’n be nun wie fi kɛ ɔ se amun kɛ amun fa amun sa nun ninnge’m be man min. ?Nɛ́n i-ɔ? 18 N seli Titi kɛ ɔ ko wun amun wun. N seli aniaan kun kɛ ɔ ko sunmɛn i. Sanngɛ Titi w’a faman amun sa nun like. ?Nɛ́n i-ɔ? Akunndan kunngba’n yɛ e buli-ɔ. ?Nɛ́n i-ɔ? Ajalɛ kunngba’n yɛ e fali-ɔ. ?Nɛ́n i-ɔ? 19 ?Amun bu i kɛ ndɛ kwlaa nga e kɛnnin i lele w’a fa ju yɛ’n, e su fa kpli e ti amun ɲrun? Nɛ́n i sɔ-ɔ. Afin Ɲanmiɛn ɲrun yɛ e kan e ndɛ’n niɔn, kpɛkun e nin Klisi e o nun. Sanngɛ e niaan kpa mun, like kwlaa nga é yó i lɛ’n, amun bɔbɔ amun kpa yolɛ ti yɛ e yo-ɔ. 20 Sanngɛ srɛ kun min. Yɛle kɛ atrɛkpa’n, sɛ n ju lɔ’n amún wún kɛ n timan kɛ nga amun fa sunnzunnin’n sa, yɛ n kusu ń wún kɛ amun timan kɛ nga n fa sunnzunnin’n sa. Afin atrɛkpa’n, amun di utre, amun ɲin ci amun wiengu, amun fa amun wiengu wun ya, amun afiɛn sɛman, amun kpɛ amun wiengu nzowa, amun kan amun wiengu wun ndɛ tɛ be sin, amun tu amun wun, kpɛkun lika’n ti woyowoyo. 21 Atrɛkpa’n, kɛ ń má jú amun wun lɔ’n, Ɲanmiɛn wá gúa min ɲin ase amun ɲrun. Kpɛkun be nga be yoli sa tɛ laa’n, ń sún gúa be nun sunman mɔ b’a kaciman be akunndan’n be wun. Afin b’a yaciman ninnge kainkain mun nin bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku nin i wunsu ɲannzuɛn sa’m* be yolɛ, yɛ kusu b’a yaciman ɲin kekle ayeliɛ mun.*\n2 Korɛntifuɛ Mun 12


Ɔ yo awlobo’m be ye—An yo nanwlɛfuɛ\nKɛ amun ɲin yi amun si nin amun nin’n, ɔ ti kɛ amun su tua kalɛ kun mɔ amun fali’n sa. Ɔ maan, bé láfi amun su.\nBe nga be ti nanwlɛfuɛ’n, be nanti mmla’m be su. Sɛ be se kɛ bé yó like kun’n, be yo. Yɛ be buaman ato. I sɔ’n ti, be si nin be nin mun, nin be janvuɛ mun, ɔ nin be junman su kpɛn’m be lafi be su.\nSɛ amun si nin amun nin’m be wun kɛ be kwla lafi amun su’n, bé mán amun atin kɛ amun yo ninnge wie mun.\n“Sɛ amun si nin amun nin be wo amun wun lɛ annzɛ be nunman amun wun lɛ o, maan amun kle kɛ amun fa ngwlɛlɛ be nanti. I liɛ’n, bé láfi amun su.”—Sarai.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Maan an bu sran wafa nga amun ti sakpa’n i akunndan titi.”—2 Korɛntfuɛ Mun 13:5, NW.\nSɛ a kunndɛ kɛ sran’m be lafi ɔ su tra laa’n, annzɛ sɛ a wun kɛ be lafiman ɔ su’n, nian afɔtuɛ nga’m be su.\nDi nanwlɛ. Sɛ a bua ato’n, sran’m be su lafiman ɔ su kun. Sanngɛ sɛ a di nanwlɛ, naan a fiaman sa tɛ nga a yo’n su’n, bé láfi ɔ su.\n“Kɛ y’a yoman sa tɛ fi’n, nanwlɛ dilɛ’n timan kekle. Sanngɛ kɛ e yo sa tɛ bɔbɔ’n, sɛ sran’m be wun kɛ e di i nanwlɛ’n, bé láfi e su trá laa’n.”—Kaimanin.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Sa’n kwlaa nun e klo kɛ é yó sa ng’ɔ ti kpa’n.”—Ebre Mun 13:18.\nYo sran mɔ be kwla lafi i su-ɔ. Etazinin lɔ’n, sɛ be fa susute 100, be nun 78 be seli kɛ, ‘like cinnjin nsan nga be sie i nzɔliɛ ka naan b’a kplin su kɛ sran kun di junman be sa nun’n, be nun kun yɛle kɛ maan ɔ yo sran mɔ be kwla lafi i su-ɔ.’ Sɛ dɔ nga su’n be kwla lafi ɔ su’n, kɛ á wá yó kaklaka’n, á ɲán su ye.\n“Kɛ min si nin min nin be ijɔman min su ka naan m’an di awlo’n nun junman’n, be wun kɛ be kwla lafi min su.”—Sara.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “N si kɛ [...] like nga n se wɔ kɛ a yo’n, á yó trá su.”—Filemɔn 21.\nTra ɔ awlɛn. Kɛ gbanflɛn annzɛ talua kun su ɲin’n, sran’m be sie i nzɔliɛ ndɛndɛ. Sanngɛ, kɛ ɔ́ yó naan sran’m b’a sie i nzɔliɛ kɛ ɔ su yo sran naan be kwla lafi i su’n, i sɔ’n kwla fa blɛ. I sɔ’n ti, ɔ fata kɛ a tra ɔ awlɛn minndɛ.\n“Nán cɛn kunngba yɛ amun si nin amun nin nin sran onga’m bé ká lɛ bé láfi amun su-ɔ. Sanngɛ, sɛ titi amun fa ngwlɛlɛ be nanti’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, bé láfi amun su.”—Blandɔnun.\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: “Amun tra amun awlɛn.”—Kolɔsfuɛ Mun 3:12, NW.\nSociety for Human Resource Management, 2016.


Zezi i sɔnnzɔnfuɛ nga Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n be nun kaan sa ɔ. “Sran kpa nanwlɛfuɛ’n” yɛle Zoova i Lalofuɛ’m be Anuannzɛ’n i ɲrun dinfuɛ mun. Ɔ mɛn i wiengu Zoova sufuɛ’m be like nga ɔ fata kɛ be ɲɛn i naan be nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a mantan kpa’n. I ngunmin yɛ ɔ kwla man be i sɔ “aliɛ blɛ ng’ɔ ti i nuan su’n i su” ɔ.—Lik 12:42.\nƆ nian Ɲanmiɛn i awlo’n su. (1 Timote 3:15) Zezi mannin sran kpa nanwlɛfuɛ’n i junman dan kpa. Yɛle kɛ ɔ sieli i kɛ ɔ nian Zoova i anuannzɛ’n i bue ng’ɔ o asiɛ’n su wa’n i su. Ɔ maan ɔ nian ninnge nga anuannzɛ sɔ’n le be’n be su, ɔ tinngɛ jasin fɛ’n bolɛ’n, yɛ ɔ sin Zoova i Lalofuɛ’m be asɔnun’m be lika kle be like. Zoova i Lalofuɛ’m be di Ɲanmiɛn i ninnge’m be yalɛ. Ɔ maan blɛ nga ɔ ti i nuan su’n i su’n, “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” ɔ fa Biblu’n i akua nga Zoova i Lalofuɛ’m be fa bo jasin fɛ’n, ɔ yiyi Ɲanmiɛn Ndɛ’n m’ɔ ti kɛ aliɛ sa’n i nun man be. Like nga be kle i aɲia mun nin aɲia dandan’m be bo lɔ’n kusu, ɔ yiyi Ɲanmiɛn ndɛ’n nun wie.\nSran kpa’n ɔ ti nanwlɛfuɛ, afin ɔ fa Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n su, yɛ ɔ yaciman jasin fɛ’n i bolɛ. Ninnge nga Zezi fa wlali i sa nun’n, ɔ nian su kpa ngwlɛlɛ su. (Sa Nga Be Yoli’n 10:42) Zoova su uka sran kpanngban naan be kaci i sufuɛ, yɛ ɔ suan sran kpa nanwlɛfuɛ’n i bo naan w’a uka i sufuɛ sɔ mun.—Ezai 60:22; 65:13.\n?Wafa sɛ yɛ sran kpa’n ti nanwlɛfuɛ m’ɔ yo ninnge ngwlɛlɛ su ɔ?


Piɛli kunndɛli kɛ ɔ́ yó yakpa naan ɔ́ láfi Ɲanmiɛn su kpa | Sulafilɛ Kpafuɛ’n\nNDƐ TRE ABLAƆN NIN KUN\nƆ kunndɛli kɛ ɔ́ yó yakpa naan ɔ́ láfi Ɲanmiɛn su kpa\n1-3. ?Ngue like yɛ Zezi yoli i cɛn kun mɔ Piɛli wunnin i ɔ? ?Yɛ ngue yɛ Piɛli yoli i kɔnguɛ ɔ?\nPIƐLI w’a kan alie’n lele w’a fɛ kpa. Kɛ ɔ niɛn i ɲrun mmuammua lɔ’n, ɔ yo i kɛ lɔ’n kpaja kanngan sa. ?Naan aliɛ su wa cɛn ti ɔ? I wati’n ɔ nin i wunnɛn onga’n be yo i ya siɛn’n. Aunmuan’n fitɛmɛn i aɔwi. Ɔ yo kɛ Galile fɛtɛ’n w’a fa ya sa, ɔ bo gua alie’n i ɲrun lika’n su. Nzue sɔ’n m’ɔ jɔ kpa’n, w’a lua Piɛli sa pɔtɔɔ. Sanngɛ ɔ te kan aliɛ’n te kɔ.\n2 Piɛli nin i wiengu’m be yacili Zezi cenje kun su, Galile fɛtɛ lika liɛ nun lɔ. Cɛn sɔ’n nun’n, be wunnin kɛ Zezi fali kpaun nin kpatra kaan sa, ɔ fa cɛcɛli sran akpiakpi kpanngban kpa. I sɔ’n ti’n, sran’m be waan bé fɛ́ i síe famiɛn. Sanngɛ Zezi kunndɛman kɛ ɔ́ fɛ́ i wun wlɛ́ i politiki nun. Ajalɛ kunngba ng’ɔ fɛli lɛ’n yɛ i waan i sɔnnzɔnfuɛ’m be nian su ɔ. I ti’n, ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ be fu alie’n nun naan be dun mmua cenje kunfuɛ’n su lɔ. Yɛ i ngunmin ɔli oka’n su lɔ Ɲanmiɛn srɛlɛ ɔ.—Mar. 6:35-45; an kanngan Zan 6:14-17 nun.\n3 Kɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m bé kɔ́ nzue’n su’n, nn anglo ba’n te ta kpa. Yɛ siɛn’n, ɔ su kɔ tɔlɛ blɛblɛblɛ. Be nin a juman mmua, sanngɛ b’a fɛ. Nzue’n kusu boman aɔwi, yɛ aunmuan kusu kplaman ngowa. I sɔ’n ti’n, be afiɛn yalɛ kokolɛ’n ti kekle. Atrɛkpa akunndan nga be ba Piɛli i ti nun’n be sɔnnin.\nZezi fali afuɛ nɲɔn kleli Piɛli i ninnge kpanngban, sanngɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ suan’n, ɔ te sɔn.\n4. ?Ngue yɛ Piɛli kunndɛli kɛ ɔ́ yó m’ɔ ti ajalɛ kpa man e wie ɔ?\n4 Piɛli su bu ninnge kpanngban be su akunndan. Ɔ nin Zezi m’ɔ fin Nazarɛti be sɔ nantilɛ’n, i afuɛ nɲɔn tra su yɛ. Zezi kleli i like pɛ, sanngɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ suan’n, ɔ te sɔn kpa. I sɔ yɛ ɔ kunndɛ ɔ, afin i waan ɔ́ yó yakpa naan ɔ́ láfi Ɲanmiɛn su kpa. I lɛ nun’n, ɔ kle e ajalɛ kpa kun m’ɔ fata kɛ e nian su ɔ. ?Ngue ti yɛ e se sɔ ɔ?\n“Y’a wun Mɛsi’n”\n5, 6. Amun kan junman nga Piɛli di’n i ndɛ.\n5 Piɛli i wla su fiman cɛn ng’ɔ nin Zezi be yiali’n, i su le. I niaan bian Andre yɛ ɔ dun mmua boli ndɛ fɛfɛ yɛ’n su kleli ɔ. Ɔ seli i kɛ: “Y’a wun Mɛsi’n”. Kɛ ɔ fin lɛ’n yɛ Piɛli i mɛn dilɛ wafa’n wa kacili ɔ. W’a yoman kɛ laa liɛ’n sa kun le.—Zan 1:41.\n6 Kapɛrnaɔmu lɔ yɛ Piɛli tran ɔn. Klɔ dan sɔ’n wo Galile fɛtɛ’n i nuan. Ɔ nin Andre yɛ Zebede i wa Zaki nin Zan be bo yo kun be tra jue kpɛkun be yo be atɛ. Piɛli nin i yi, nin i sia bla’n, ɔ nin i niaan bian Andre yɛ be tran ɔn. Kɛ ɔ ko yo naan w’a nian i awlobofuɛ’m be lika’n, ɔ fata kɛ ɔ yo juejue yɛ ɔ fa ngwlɛlɛ di i junman’n. Amun e bu afɛ ng’ɔ o jue tralɛ nun’n i akunndan e nian. Kɔnguɛ yɛ be kɔ nzue su ɔ. Be to be lala mun guɛ i alie nɲɔn be afiɛn. Kpɛkun kɛ be ko tra jue mun’n, be cuɛncuɛn be fite. Kɛ be kpa jue’m be nun ko wie mɔ b’a yo be atɛ’n, kpɛkun be su kpu be lala mun. Nga be nun titili kusu’n, be tanndan be nun. Nanwlɛ junman sɔ’n fa be blɛ kpanngban.\n7. ?Zezi i su ndɛ benin yɛ Piɛli tili ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n ti ndɛ fɛ ɔ?\n7 Biblu’n kle kɛ Andre ti Zan m’ɔ ti batɛmu yofuɛ’n i sɔnnzɔnfuɛ. Kɛ Andre kannin jasin nga Zan bo’n i ndɛ kleli Piɛli’n, kɔlɛ Piɛli fɛli i su sieli i bo kpa. Le kun’n, Andre i ɲin bo lɛ, Zan tinndinnin i sa Zezi m’ɔ fin Nazarɛti’n i wun, kpɛkun ɔ seli kɛ: “An nian Nyanmiɛn Bua Gbanflɛn’n yɛ.” Be ja nun lɛ’n, Andre suli Zezi su. Kpɛkun ndɛndɛ kpa ɔ ko kannin ndɛ fɛfɛ yɛ’n kleli Piɛli. Ɔ seli i kɛ Mɛsi’n w’a ba! (Zan 1:35-40) Kɛ sran’m be yoli ɲin kekle Edɛni fie’n nun lɔ’n, Ɲanmiɛn Zoova tali nda kɛ sran kun m’ɔ ti i liɛ ngunmin’n, ɔ́ bá ɔ́ wá dé klɔ sran mun. Kɛ ɔ́ fɛ́ i lɛ lele Piɛli i blɛ su’n, w’a di afuɛ 4.000. (Bob. 3:15) Andre w’a wun Defuɛ sɔ’n. Mɛsi bɔbɔ’n niɔn! Piɛli kusu ɔli trɛlɛlɛ kɛ ɔ́ kó sí Zezi wie.\n8. ?Dunman nga Zezi fa mannin Piɛli’n i bo’n yɛle benin? ?Yɛ ngue ti yɛ sran wie’m be waan Piɛli nin dunman sɔ’n fataman ɔn?\n8 Piɛli i dunman nga be fa flɛ i laa’n yɛle Simɔn annzɛ Simeɔn. Sanngɛ kɛ Zezi wunnin i’n ɔ seli i kɛ: “Be flɛ wɔ kɛ Simɔn, a ti Zan wa, kɛ ɔ fin ndɛ’n, bé flɛ́ wɔ kɛ Sefas bɔ i bo yɛlɛ Piɛr.” (Zan 1:42) “Sefas” i bo’n yɛle “yɛbuɛ,” annzɛ “yɛbuɛ tanda.” Kɛ Zezi fɛ i sunnzunnin yɛbuɛ’n, ɔ kle kɛ ɔ́ wá yó sran m’ɔ jran sa’m be ɲrun kekle ɔ. Yɛ ɔ́ yó Klistfuɛ mɔ be lafi i su ɔ yo ye ɔ. I Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó tankaan. ?Sanngɛ, kɛ Piɛli bu i wun sɔ ɔ? E kwlá lafiman su sɔ. Andɛ bɔbɔ’n, be nga be kanngan Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, be nun wie’m be bumɛn i kɛ Piɛli ti kɛ yɛbuɛ sa. Wie’m be waan wafa nga Biblu’n kɛn i ndɛ’n, ɔ kle kɛ ɔ timan sran ndɛnmanfuɛ, i akunndan’n ti nɲɔnnɲɔn, naan kɛ ɔ tɔ cinnjin’n, ɔ kacikaci.\n9. ?Ngue yɛ Zoova nin i Wa’n be fa be ɲin sie su ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ? ?Amun bu i kɛ ɔ fata kɛ e lafi be su?\n9 Piɛli i ayeliɛ wie’m be ti tɛ. Zezi si sɔ jrɛiin. Sanngɛ kɛ i Si Zoova sa’n, Zezi fɛ i ɲin fa sie sran’m be nzuɛn ng’ɔ ti kpa’n su. Zezi wunnin kɛ Piɛli kwla yo ninnge kpanngban wie mɔ be ti kpa ɔ. Yɛ ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ úkɛ i naan i nzuɛn’n w’a yo kpa. E kusu, Zoova nin i Wa’n be fa be ɲin fa sie e nzuɛn ng’ɔ ti kpa’n su wie. Atrɛkpa’n, e bu i kɛ Zoova nin i Wa’n be kwlá wunman nzuɛn kpa kun sa e lika. Sanngɛ ɔ fata kɛ e lafi be su. Kɛ Piɛli sa’n, maan e lo e wun e man Zoova naan ɔ kle e like naan ɔ kaci e.—An kanngan 1 Zan 3:19, 20 nun.\n“Nán srɛ kun wɔ”\n10. ?Ngue yɛ Zezi yoli mɔ Piɛli wunnin nun ɔn? ?Sanngɛ ajalɛ benin yɛ ɔ wa fɛli i kasiɛn su ɔ?\n10 Kɛ Zezi wa boli Ɲanmiɛn ndɛ’n i kanlɛ bo klɔklɔ’m be su’n, kɔlɛ’n Piɛli ko sunmɛnnin i kan. Atrɛkpa kɛ Zezi yili i atrɛ klikli’n Kana lɔ atɔnvlɛ falɛ kun bo’n, m’ɔ fali nzue kacili nzan’n, Piɛli wunnin nun. Ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ, ɔ tili Ɲanmiɛn i Sielɛ’n i su ndɛ kpakpa nga Zezi kannin’n. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, Piɛli yacili Zezi i su sulɛ, ɔ sɛli i sin ko dili i junman’n ekun. Kɛ i sin lali nun kan’n, Piɛli nin Zezi be wa yiali ekun. Yɛ Zezi seli i kɛ ɔ su i su titi.\n11, 12. (a) ?Kɔnguɛ kun nun’n, afɛ benin yɛ Piɛli wunnin i ɔ? (b) ?Kɛ Piɛli tíe Zezi ndɛ’n, atrɛkpa’n kosan benin mun yɛ ɔ fa usɛli i wun ɔn?\n11 Kɔnguɛ ng’ɔ sinnin lɛ’n nun’n, Piɛli fɛli ngbɛn. Jue trafuɛ’m be guali be lala mun lele sanngɛ b’a ɲanman like fi. Piɛli i jue tralɛ wun ngwlɛlɛ ng’ɔ si i’n, kɔlɛ ɔ yili i kwlaa nglo kɔnguɛ sɔ’n nun. Ɔ kunndɛli fɛtɛ’n i likalika nga jue’m be didi lɛ’n. Kɛ i wiengu jue trafuɛ mun sa, atrɛkpa ɔ buli i kɛ ɔ́ wún jue kpanngban lika nga nzue’n ti kputuwa lɛ’n, naan ɔ́ kánkán bé wlú i lala’m be nun. Nanwlɛ, kɛ Piɛli wunnin kɛ ɔ kwlá yoman like fi naan jue’m b’a wlu lala’m be nun, ɔ beli i awlɛn dan. Nán Piɛli i ɲin su yiyilɛ ti yɛ ɔ tra jue ɔ. Sran nga be o i sa nun’n ti ɔ. Kasiɛn su’n, kɛ Piɛli jáso nzue’n su lɔ’n, jue ba kun sa nunmɛn i sa nun. Ɔ o lɛ kpú i lala’n, yɛ Zezi wa toli i lɛ ɔ.\nZezi i jasin’n m’ɔ taka Ɲanmiɛn Sielɛ Blɛ’n su’n i tielɛ’n w’a flanman Piɛli le.\n12 Sran kpanngban be su i su yɛ ɔ ba ɔ. Be sie be su i ndɛ kwlaa ng’ɔ kan’n i bo. Kɛ mɔ sran’m be sɔnnin’n ti’n, Zezi ko fuli Piɛli i alie’n nun, yɛ ɔ seli i kɛ ɔ fa alie’n wɔ i ɲrun lɔ kan, i sin’n yɛ ɔ boli sran’m be like klelɛ bo ɔ. Be kwlaa be tieli i ndɛ’n. Piɛli kusu fɛli i su sieli Zezi i ndɛ’n bo kpa wie. Zezi i jasin’n m’ɔ taka Ɲanmiɛn Sielɛ Blɛ’n su’n i tielɛ’n w’a flanman Piɛli le. Sɛ ɔ kwla uka Zezi naan b’a bo jasin sɔ’n klɔklɔ’m be su’n, ɔ́ wá yó i fɛ o! ?Sanngɛ ɔ́ kwlá yó i sɔ sakpa? ?Ngue yɛ ɔ́ fá tɛ́ i awlobofuɛ mun ɔn? ?Ɔ́ yó i sɛ naan w’a su Zezi su naan i kunngba’n w’a ɲan blɛ w’a ɔ jue tralɛ? Atrɛkpa i sɔ akunndan yɛ ɔ buli i ɔ.—Lik 5:1-3.\n13, 14. ?Atrɛ benin yɛ Zezi yili kleli Piɛli ɔ? ?Yɛ atrɛ sɔ’n yoli Piɛli sɛ?\n13 Kɛ Zezi wieli ijɔ’n, ɔ seli Piɛli kɛ: “Fa alie’n kɔ nzue’n i kploun’n nun lɔ naan an gua amun lala’n.” Ndɛ sɔ’n yoli Piɛli i kɛnsrɛn. I ti’n ɔ seli kɛ: “Baba, y’a guɛ i kɔnguɛ’n lele aliɛ’n w’a fa cɛn ye y’a nyan-man like fi, sanngɛ kɛ bɔ ɔ waan n gua’n ti, ń gúa.” Piɛli wieli i lala’m be kpu’n, ɔ nin a cɛman. Ɔ maan ɔ kunndɛman kɛ ɔ́ tó be yí i nzue’n nun ekun. Asa kusu’n, jue’m be didiman dɔ ngalɛ’n su. Sanngɛ ɔ fali ndɛ nga Zezi kannin’n su. Atrɛkpa ɔ seli i wiengu nga be o alie kunfuɛ nun’n kɛ be gua be liɛ’n wie.—Lik 5:4, 5.\n14 Piɛli cuɛnnin lala’n kan. Ɔ yo nɔnnin kpa. W’a bumɛn i kɛ ɔ́ wá yó nɔnnin kɛ ngalɛ’n sa. Yɛ ɔ cuɛnnin i kekle kpa ekun ɔn. Ɔ́ nían ɔn, jue’m be tian lala’n nun sa zɔglɔɔ! I wun blibli i sa, yɛ ɔ kpan flɛli i wiengu nga be o alie kunfuɛ’n nun lɔ’n kɛ be wa uka be. Kɛ bé cúɛncúɛn lala’n be wunnin i kɛ jue’m be kwlá sɔnman alie kunngba nun. Alie nɲɔn’m be yili sa piɛ, sanngɛ ng’ɔ ka lɛ’n te sɔn kpa. Ɔ maan be wa de mlɔn. Piɛli siman wie se. Klist w’a yi i tinmin’n i nglo i ɲrun le, sanngɛ ngaliɛ’n ɔ́ yó i bɔbɔ nin i osufuɛ’m be ye. ?Naan sran kun kwla yo maan jue’m be wlu lala’n nun? Ndɛ sɔ’n su kun Piɛli i srɛ. Ɔ kotoli Zezi bo seli i kɛ: “Nannan, cuɛn ɔ wun kan, afin n ti sa tɛ yofuɛ.” Nanwlɛ, Piɛli bumɛn i kɛ ɔ nin sran mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i tinmin kɛ ngalɛ sa’n, bé kwlá sán nun.—An kanngan Lik 5:6-9 nun.\n“Nannan, [...] n ti sa tɛ yofuɛ.”\n15. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli Piɛli kɛ ɔ fata kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan nán srɛ kun i kun ɔn?\n15 Zezi seli Piɛli amanniɛn su kɛ: “Nán srɛ kun wɔ, kɛ ɔ fin ndɛ’n, sran yɛ a wa trɛ i kɛ a fa tra kpatra’n sa-a.” (Lik 5:10, 11) Ɔ nin i fata kɛ Piɛli fɛ i ɲin sie i jasin fɛ bolɛ’n junman’n su. Sanngɛ i awlobofuɛ’m be lika nianlɛ, ɔ nin i fɔnlɛ’m be ti’n, srɛ kun i, yɛ ɔ siesie i ɲin nɲɔnnɲɔn. Ɔ maan ɔ bu i kɛ ɔ nin junman sɔ’n fataman. Sanngɛ i sɔ mɔ Piɛli bu’n, ɔ timan su, afin junman nga Ɲanmiɛn fa mannin Zezi kɛ ɔ di’n, ɔ ti dan yɛ ɔ́ yó klɔ sran’m be ye. Ɲanmiɛn ng’ɔ su i’n kusu’n, ɔ ‘yaci sran’m be wun sa’n cɛ be weiin.’ (Eza. 55:7) Asa ekun’n, Zoova úka Piɛli naan w’a tɛ i awlobofuɛ mun, naan i kunngba’n w’a bo jasin’n.—Mat. 6:33.\n16. ?Wafa sɛ yɛ Piɛli, Zaki nin Zan be sɔli Zezi i ndɛ’n nun ɔn? ?Ngue ti yɛ ajalɛ kpafuɛ’n yɛ be fɛli i lɛ ɔ?\n16 Piɛli ka lɛ sɔli ndɛ nga Zezi kannin’n i nun kpa kɛ Zaki nin Zan sa. “Kɛ be wa sili alie mun, be yacili be ninnge’n kwlaa lɛ naan b’a su i su.” (Lik 5:11) I lɛ nun’n, Piɛli lafili Zezi nin i Si m’ɔ sunmɛnnin i’n be su. Ajalɛ kpafuɛ ng’ɔ kwla fa’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Andɛ’n, Klistfuɛ nga be su Ɲanmiɛn yakpa su’n, be kle kɛ be lafi Ɲanmiɛn su kɛ Piɛli sa. Be nga be fa be wla guɛ i Zoova su sɔ’n, be ɲin su guaman ase mlɔnmlɔn.—Jue. 22:5, 6.\n“?Nguɛ ti yɛ a lafi-man n su kpa-a?”\n17. ?Sa benin wie mun yɛ Piɛli i wla kpɛnnin su ɔ?\n17 Ndɛ tre nga i su fitilɛ nun’n, e wunnin kɛ Piɛli wo Galile fɛtɛ’n su, ɔ su kan alie. Ɔ nin Zezi be sili be wun w’a di afuɛ nɲɔn. I nun m’ɔ o fɛtɛ’n su’n, e kwlá siman akunndan ng’ɔ sinsin i ti nun’n. Sanngɛ atrɛkpa’n, i wla kpɛnnin sa wie’m be su. I wie yɛle kɛ Zezi yoli i sia bla’n i juejue. Yɛ ɔ kannin Ɲanmiɛn ndɛ oka’n su. Kɛ ɔ́ klé sran’m be like m’ɔ́ yó abonuan sa mun’n, ɔ yili i nglo kɛ i yɛ Zoova fɛli i kɛ ɔ yo Mɛsi’n niɔn. Piɛli su Zezi su w’a cɛ, sanngɛ srɛ te kun i, yɛ i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n nin a takaman kpa. Zezi fɛli i yoli i akoto 12 be nun kun. Ɔ nin i sɔ ngba’n, Piɛli te siesie i ɲin nɲɔnnɲɔn, afin i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i bo’n nin a wlaman ase kpa. Piɛli bɔbɔ su wa wun i wlɛ sɔ.\n18, 19. (a) Amun kan like nga Piɛli wunnin i Galile fɛtɛ’n su’n i ndɛ. (b) ?Kɛ Piɛli waan ɔ́ nánti nzue’n su wie’n, Zezi seli i sɛ?\n18 Aliɛ njɛnniɛn su’n, Piɛli jrannin alie kanlɛ’n kpɛ kunngba. Kɛ ɔ mɛnnin i ɲin su’n, ɔ wun kɛ like kun keje nzue’n su. ?Anglo ba’n yɛ ɔ kpaja jenvie’n i ɲin su sɔ ɔ? Cɛcɛ afin like sɔ’n jin nglo seiin. Sran ɔn! Ɔ su nanti fɛtɛ’n i ɲin su. Kɛ ɔ́ mántan koko’n, ɔ yo be kɛ be wun lɔ yɛ ɔ su ba sa ɔ. Srɛ m’ɔ kun be’n ti’n, be buli i kɛ wunmiɛn ɔn. Yɛ sran’n ijɔli ɔ. Ɔ seli be kɛ: “An gua amun wla ase, min-ɔn, nán srɛ kun amun.” Kannzu Zezi ɔ.—Mat. 14:25-28.\n19 Piɛli tɛli i su kɛ: “Nannan, sɛ ɔ ti wɔ’n, flɛ min maan m bla ɔ wun lɔ nzue’n su lɔ.” I klikli nun’n, Piɛli yoli yakpafuɛ. I wun bliblimɛn i aɔwi, afin ɔ nin a wunman abonuan sa kɛ ngalɛ’n sa wie le. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ yí i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo. I ti’n, i waan ɔ́ nánti nzue’n su wie. Ɔ maan Zezi seli i kɛ ɔ blɛ i wun lɔ. Piɛli fuli alie’n su, naan w’a jra nzue’n nun. Ɔ yoli Piɛli kɛ i ja’n taka like kekleke wie su sa. Sanngɛ nzue’n i ɲin su yɛ ɔ jin ɔn. Wafa nga i wun fa yoli i dɔ ngalɛ’n su’n, amun bu i akunndan be nian. Kɛ ɔ́ nánti kɔ́ Zezi i wun lɔ’n, kɔlɛ’n ɔ siman wie se kun. Sanngɛ i akunndan’n wa kacili.—An kanngan Matie 14:29 nun.\n“Kɛ ɔ wunnin kɛ aunngban’n ti dan’n, srɛ kunnin i.”\n20. (a) ?Ngue ti yɛ Piɛli yili i ɲin Zezi su ɔ? ?Yɛ i bo’n guali sɛ mɛnnin i? (b) ?Ndɛ cinnjin benin yɛ Zezi kan kleli Piɛli ɔ?\n20 Tinmin nga Zoova mannin Zezi’n i ti yɛ Piɛli kwla jrannin nzue’n i ɲin su ɔ. Ɔ maan Zezi su yɛ ɔ fata kɛ Piɛli fɛ i ɲin sie ɔ. Asa ekun’n, Zezi su m’ɔ lafili’n ti yɛ atrɛ sɔ’n kwla yoli ye ɔ. Sanngɛ Piɛli wa fɛli i ɲin sieli like uflɛ su. Biblu’n se kɛ: “Kɛ ɔ wunnin kɛ aunngban’n ti dan’n, srɛ kunnin i.” Kɛ Piɛli wunnin nzue’n m’ɔ́ bó gúa alie’n i wun’n, ɔ nin i nun aunmuan m’ɔ́ fíta’n, i klun tili i piaa! Atrɛkpa’n, ɔ buli i kɛ ɔ su mlɔn nzue’n nun, naan nzue’n su wa kun i. Srɛ m’ɔ kunnin i dan’n ti’n, i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n kpɔnzɔli. Sran mɔ be waan ɔ́ kwlá jrán sa’m be ɲrun cinnjin’n, mɔ i ti yɛ be tɔnnin i dunman kɛ Piɛli’n, i yɛ ɔ su mlɔn nzue’n nun yɛ. Piɛli si nzue wɛ kpa, sanngɛ dɔ ngalɛ’n su, ɔ lafi i bɔbɔ wun su ɔ, ɔ yoman ye. I sɔ’n ti ɔ kpan seli kɛ: “Nannan, de min o!” Yɛ Zezi sɔli i sa’n niɔn. Ɔ fɛ i fiteli. Kpɛkun ɔ kannin ndɛ cinnjin kpa kun kleli Piɛli nzue’n su lɛ. Ɔ seli i kɛ: “A lafi-man n su kpa. ?Nguɛ ti yɛ a lafi-man n su kpa-a?”—Mat. 14:30, 31.\n21. ?Ngue ti yɛ sɛ e lafiman Ɲanmiɛn su kpa’n, i bo’n gúa tɛ́ mán e ɔ? ?Yɛ ngue yɛ e kwla yo naan y’a jran kekle ɔ?\n21 Zezi usali Piɛli kɛ: “?Nguɛ ti yɛ a lafi-man n su kpa-a?” Kosan sɔ’n ti su, afin sɛ sran kun lafiman Ɲanmiɛn su kpa’n, i bo’n gúa tɛ mɛ́n i. Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ kwla yaci Ɲanmiɛn i su lafilɛ mlɔnmlɔnmlɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ nin i fata kɛ e jran kekle kpa. Yɛle kɛ like ng’ɔ kwla uka e naan y’a lafi Ɲanmiɛn su kpa’n, i su yɛ e fa e ɲin sie ɔ. Like ng’ɔ kun e srɛ’n annzɛ ɔ bubu e sa sin’n, annzɛ ɔ faman e ɲin siemɛn i Zoova nin i Wa’n be su’n, sɛ i su yɛ e fa e ɲin e sie’n, e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ɔ́ kpɔ́nzɔ. I ti’n, maan Zoova nin i Wa’n be ndɛ lo e. Ninnge nga be yoli’n, ɔ nin nga be su yo’n, ɔ nin nga cɛn wie lele bé yó mán be nga be klo be’n, maan e bu be akunndan. Sɛ e yo sɔ’n e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yó tankaan.\n22. ?Ngue ti yɛ wafa nga Piɛli lafili Ɲanmiɛn su’n, ɔ kle e ajalɛ kpa ɔ?\n22 Kɛ Piɛli nin Zezi be fuli alie’n nun’n, aunmuan’n yacili kpɛlɛ. Galile fɛtɛ’n wa jrannin diin. Piɛli nin Zezi i sɔnnzɔnfuɛ onga’m be seli Zezi kɛ: “A ti Nyanmiɛn Wa sakpa.” (Mat. 14:33) Kɛ lika’n títí’n, kɔlɛ Piɛli wunman wafa nga ɔ́ lá Zezi i ase ɔ. Ɔ wunnin i wlɛ kɛ ɔ nin i fataman kɛ srɛ m’ɔ kun i’n ti’n, ɔ yaci Zoova nin Zezi be su lafilɛ. Nanwlɛ, nán icra’n yɛ Piɛli wá yó sran m’ɔ lafi Ɲanmiɛn su kpa, m’ɔ jran sa’m be ɲrun kekle ɔ. Sanngɛ ɔ fuali kɛ ɔ́ míɛn i ɲin titi naan i nzuɛn’n w’a yo kpa w’a tra laa’n. ?Amun a fua sɔ wie? Sɛ amun yo sɔ’n, amún wún kɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ nun’n, Piɛli kleli e ajalɛ kpa.\n?Wafa sɛ yɛ Zezi ukali Piɛli naan w’a kwla su i su ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ɔ wunnin nzuɛn kpa Piɛli i nun ɔn?\n?Galile fɛtɛ’n su lɔ’n, kɛ Piɛli w’a lafiman Ɲanmiɛn su kpa’n, wafa sɛ yɛ ɔ fa tuli i wun fɔ nun ɔn?\n?Ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó naan amun a lafi Ɲanmiɛn su kɛ Piɛli sa ɔ?


Biblu’n nun ndɛ: Davidi w’a yo famiɛn - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nSAILI te fua Davidi i ti ekun. Ɔ fɛ i sonja kpakpa’m be nun akpi nsan (3.000) kɛ be ko kunndɛ i. Kɛ Davidi tili i sɔ’n, ɔ sunmannin i sran mun kɛ be ko kpla lika’n be nian, naan be wun kɛ nga kɔnguɛ sɔ nun’n, Saili nin i sran bé kpɛ́ be ngblaliɛ’n. Yɛ Davidi usɛli i sran’m be nun nɲɔn kɛ: ‘?Wan yɛ ɔ klo kɛ ɔ́ kó súnman min Saili i ngblaliɛ nun lɔ ɔ?’\nAbisai waan: ‘Min ɔn.’ Abisai ti Davidi i niaan bla Zɛriza i wa. Kɛ Davidi nin Abisai bé jú ngblaliɛ’n nun lɔ’n, be wunnin kɛ Saili nin i sran’m be su lafi kpa sa. Yɛ be wluli lɔ blɛlɛlɛ ɔ. Be fali Saili i cua’n nin i nzue towa’n mɔ be o i ti bo lɛ’n. Sran fi w’a wunman be annzɛ w’a timan be ngan, afin lafilɛ’n kunnin be dan.\nSiɛn’n, amun nian Davidi nin Abisai. Be fin ngblaliɛ’n nun lɔ b’a fite, be o oka kun i ti su nglo lɔ, like fi w’a ɲanman be. Davidi kpan flɛ Abnɛli m’ɔ ti Izraɛli sonja’m be su kpɛn’n kɛ: ‘?Abnɛli, yɛ ɔ yo sɛ ti yɛ w’a nianman famiɛn’n m’ɔ ti ɔ min’n su ɔ? ?Nian lɔ nian, famiɛn i cua’n nin i nzue towa’n be o nin?’\nKɛ Saili tinngeli’n, ɔ wunnin i wlɛ kɛ Davidi yɛ ɔ́ íjɔ lɛ ɔ. Yɛ ɔ usɛli i kɛ: ‘?Davidi, wɔ yɛ a ijɔ’n niɔn?’ ?Amun wun Saili nin Abnɛli fluwa’n i ja ngua lɛ?\nDavidi sɔ su kɛ: ‘Ɛɛn! Min ɔn, nannan.’ Yɛ Davidi usɛli i kɛ: ‘?Ɔ yo sɛ ti yɛ a su min su sa kɛ á trá min’n niɔn? ?Sa tɛ nga n yoli’n yɛle onin? Nannan, ɔ cua’n yɛ, maan gbanflɛn kun wa fa.’\nSaili kɛn i weiin kɛ: ‘M’an yomɛn i kpa. Sinnzin yɛ n dili ɔ.’ Kɛ ɔ yo sɔ’n, yɛ be titili nun ɔn. Davidi ɔli i ɔlɛ, Saili kusu sɛ i sin ɔli i klɔ. Sanngɛ Davidi se i wun kɛ: ‘Nga Saili kún min cɛn kun. I ti’n ń kpɛ́ i kpo ń wánndi kɔ Filistifuɛ’m be nvle’n nun.’ Yɛ ɔ ɔli ɔ. Davidi yoli i wun kɛ ɔ nin Filistifuɛ’m be o nun siɛn’n naan ɔ nin be ti kun sa.\nI sin m’ɔ́ cɛ́ kan’n, Filistifuɛ mun nin Izraɛlifuɛ’m be kunnin alɛ. Saili nin Zonatan be wuli alɛ sɔ’n nun. Be wie ndɛ’n yoli Davidi ya lele, i ti ɔ kpɛli jue fɛfɛ kun. Ɔ seli jue sɔ nun kɛ: ‘Zonatan min niaan, min awlɛn’n w’a kpɛ min klun wɔ ti. A timan min cinnjin aɔwi!’\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, Davidi sɛli i sin Ebrɔn klɔ’n nun lɔ. Alɛ tɔli Saili i wa Isi-Bosɛti i sran mun mɔ be fɛli i kɛ ɔ yo famiɛn’n, ɔ nin Davidi i sran liɛ’m be afiɛn. Sanngɛ i agualiɛ su’n, Davidi i sran liɛ mun yɛ be kwlali ɔ. Kɛ Davidi yó famiɛn’n nn ɔ le afuɛ ablasan (30). Ɔ sieli Ebrɔn klɔ’n afuɛ nso nin sin. Ba nga Davidi wuli be lɔ’n, be wie mun yɛle Amnɔn, Absalɔm, nin Adɔniza.\nI blɛ kun juli’n, Davidi nin i sran’m be wa ko fali klɔ klanman kun, be flɛ klɔ sɔ’n kɛ Zerizalɛmu. Davidi i niaan bla Zɛriza i wa kun ekun m’ɔ suan Zoabu’n, yɛ ɔ dun mmua alɛ kunfuɛ’m be ɲrun ɔn. Ɔ maan Davidi wa fɛli i yoli i sonja’m be su kpɛn. Siɛn’n, Davidi yɛ ɔ sie Zerizalɛmu klɔ’n niɔn.\n1 Samiɛl 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6;2 Samiɛl 1:26; 3:1-21; 5:1-10;1 Be Nyoliɛ 11:1-9.\n?Kɛ Saili láfi i ngblaliɛ nun lɔ’n, ngue yɛ Davidi nin Abisai be yoli ɔ?\n?Ngue sa yɛ Davidi usali Saili ɔ?\n?Kɛ Davidi yacili Saili lɛ’n, ninfan yɛ ɔ ɔli ɔ?\n?Awlabɔɛ benin ti yɛ Davidi klɛli jue fɛfɛ kun ɔn?\n?Kɛ Davidi yó famiɛn Ebrɔn lɔ’n, nn ɔ le afuɛ nɲɛ? ?Yɛ be flɛ i mma wie’m be sɛ?\n?I sin’n, nin yɛ Davidi trannin yoli famiɛn ɔn?\nKanngan 1 Samiɛl 26:1-25 nun.\n?Davidi i wun ndɛ nga ɔ klɛ 1 Samiɛl 26:11 nun’n, ɔ kle kɛ Davidi bu Ɲanmiɛn i ninnge’m be siesielɛ’n i sɛ? (Jue. 37:7; Rɔm. 13:2)\n?Kɛ e tu e klun e yo aklunye’n, mɔ sanngɛ sran’m be bumɛn i like fi’n, wafa sɛ yɛ ndɛ nga Davidi kɛnnin i 1 Samiɛl 26:23 nun’n, ɔ kwla uka e naan y’a bu angunndan kpa titi ɔ? (1 Fam. 8:32; Jue. 18:20)\nKanngan 2 Samiɛl 1:26 nun.\n?Wafa sɛ yɛ andɛ, Klistfuɛ’m be kwla ‘klo be wun’ kɛ Davidi nin Zonatan sa ɔ? (1 Piɛ. 4:8; Kol. 3:14; 1 Zan 4:12)\nKanngan 2 Samiɛl 5:1-10 nun.\n?Davidi dili famiɛn afuɛ nɲɛ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ be kpɛkpɛli blɛ sɔ’n i nun ɔn? (2 Sam. 5:4, 5)\n?Davidi i ɲrun dan m’ɔ le i’n fin wan? ?Yɛ wafa sɛ yɛ andɛ e kwla fa i sɔ’n e tu e wun fɔ nun ɔn? (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Kor. 1:31; Fil. 4:13)


Matie 24 YRENT - "Bɛ -sru Zozi 'bɔla Bali -pan 'kuin, - Bible Search\nMatie 23 Matie 25\n1"Bɛ -sru Zozi 'bɔla Bali -pan 'kuin, ɛn e -kʋdɩ 'sia. -A -nan nɛn -a -srunɔn pli "man, ɛn o 'nan -yrɛ 'nan: «"I 'yiɔ, Bali -pan 'kɔn a -miɛn!» 2Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «-A pɛɛnɔn 'labɛ 'ka -nanjɛn! Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'kɔn 'labɛ e -wia. -A -kɔlɛ pɛɛnɔn fuimlan "man, -a -tʋ 'ka 'fo 'e bɔɛzan -tʋ da dɩ.»\n3Zɩ Zozi 'bɔla Olivie pɔn da bɛ, e -nyran, ɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'nan: «'Wɩ nɛn i "sia -a vɩnan 'gʋɛ, tʋ "cɛn "man nɛn e dra? Ɛn "nyian -mɛ "wɩ 'bɛ dra 'vaa -e 'kʋ -tɔ 'nan 'i 'ta tʋ 'bɔ? Ɛn -mɛ "wɩ 'bɛ dra 'vaa -e 'kʋ -tɔ 'nan 'trɛ 'nyan tʋ 'bɔ?»\n4Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Ka yiɛ 'tɔ 'ka 'fli -va! Te min -tʋ 'e 'ka see "paa -e 'ka 'si -si tɩglɩ da dɩ! 5Fɛ nɛn maan ve zɩɛ -yɛɛ cɩ 'nan, min "kaga -taa "talɛ 'an 'tɔ da. Waa ve 'o 'fli man 'nan, min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -nyrɛn 'waa, -e min "kaga 'o -sɔɔnla o -sru. 6Ka -kuli -tan wɩnun maan, ɛn ka 'fla -kɔɔbli -kɔɔbli da -kuli wɩnun maan. Te 'o 'ka 'cɛn nyɛn -a dɩ! Kɔɔ 'wɩnun zɩɛ -wɛɛ dra 'e 'flin, 'pian 'trɛda -nyan tʋ "cɛɛ dɩ. 7'Lɛglɔn 'tʋ -ji 'nɔn -taa 'wunlɛa 'lɛglɔn 'tʋ -ji 'nɔn man, ɛn mingɔnnɛn trɛ -tʋ -taa 'wunlɛa mingɔnnɛn trɛ -tʋ man. Dra minnun -tɛɛman fɛ "kaga "nan, ɛn 'trɛ 'nyɔɔnman fɛ "kaga "nan. 8-A pɛɛnɔn zɩɛ e ya "le 'nan 'nɛn 'yadɩ -le ci -yaa pou sianan "wɛnnɛn 'zʋ.\n9Tʋ zɩɛ -a man nɛn minnun 'ka "kuundɩ "siala, te o 'tɛ "paa 'ka da, ɛn te o 'ka -tɛɛman. 'Lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji 'nɔn "naan 'ka man, ka drɛ 'an -srunɔn 'a -le "wɛan. 10Ɛn "nyian min "kaga "sia 'an -sru. 'O cin man wlɛ -fɔa, te o "naan 'o cin man. 11Minnun nɛn o 'wlu wɩ "sia -e 'o vɩ, te waa ve 'nan o ya Bali 'lewei vɩnɔn 'a bɛ, o bɔala 'trɛda "kaga. Ɛn o min "kaga see "paaman. 12'Wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ faa "da 'trɛda -le "wɛan, min "kaga "le min yɩdɩ "yi 'e 'le -tɔa. 13'Pian min nɛn e -tɔ 'plɛblɛ -trilii, ɛn e 'bɔ -a 'le 'srannan "bɛ, e "sia 'wɩ 'ji. 14Bali -le mingɔnnɛn -blɩdɩ min da bɛ, 'wɩ 'nɔnnɔn nɛn. Ɛn 'wɩ zɩɛ minnun -a fuimlan "man 'trɛda 'nɔn pɛɛnɔn 'va, -e 'lɛglɔn 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'o man. "Bɛ -sru 'vaa -e 'trɛda -nyan tʋ 'e bɔ.»\nTʋ nɛn 'wɩ yɩdɩ "mlianla "da "bɛ, Zozi -a 'wɩ 'vɩ\n(Mk 13.14-23; Lk 21.20-24; 17.23-24)\n15«Bali 'lewei vɩzan Daniɛl -a 'vɩ 'nan, 'wɩ 'wlidɩ "nɔnnɔan -taa "drɛlɛ Bali -le 'kuin. Min nɛn e 'fluba 'gʋɛ -a ta ve bɛ 'e 'ci man 'kpa! Tʋ nɛn 'wɩ zɩɛ kaa -nan 'yɩ Bali -pan 'kuin bɛ, 16minnun nɛn o cɩ Zude 'lɛglɔn 'ji bɛ, 'o flan 'bli, 'o 'kʋ pɔnnun yei! 17Ɛn -te min a bei "bɛ, te 'e -wla 'yee 'kuin -e 'e 'kʋ fɛ -tʋ 'sia dɩ! 18Ɛn -te min a fei bɛ, te 'e li 'e da 'fla -e 'e 'kʋ 'yee -tralɛ 'si 'yee 'kuin dɩ! 19Lɩmɔnnun nɛn o -pɔn cɩ 'o man tʋ zɩɛ -a man bɛ, 'lee lɩmɔnnun nɛn 'nɛn 'nyɔn -mlian -wlɔ tʋ zɩɛ -a man bɛ, -wee yra yɩdɩ "mlianla "da. 20-Yee "wɛan 'ka Bali trʋ 'ba 'nan, te 'wɩ zɩɛ 'e 'tria laa 'fɛn tʋ -man dɩ, ɛn te 'e 'tria 'cee 'flinla "yi da dɩ! 21Kɔɔ 'wɩ yɩdɩ -kɔan -dan 'kpa tʋ zɩɛ -a man. Zɩ Bali 'trɛ drɛ 'li -e 'e bɔ cɛɛgʋ yi -a bɛ, -a sʋman 'wɩ yɩdɩ 'ka tian drɛlɛ dɩ. Ɛn 'wɩ yɩdɩ zɩɛ -a pee 'ka 'dra "nyian 'li 'trɛda "fo "dɩ. 22Yinun nɛn 'wɩnun zɩɛ o dra "da "bɛ, Bali -a -mie cɛɛn "da. -Te ya'a 'wɩ zɩɛ -a drɛlɛ dɩɛ, "te min -tʋ -wulo 'ka -taa bɔlɛa "va "dɩ. 'Pian minnun nɛn e o 'si "va 'yee vɛ -a bɛ, -wee "wɛan e yinun -mie cɛɛn "da.\n23-Te min -tʋ -a 'vɩ 'cɛɛ 'nan, min 'sizan 'wɩ 'ji Crizi a 'gʋ, -te 'bɛ "cɛɛ dɩ, Crizi a -miɛn bɛ, te 'ka yi -tɛra "da "fo "dɩ! 24Kɔɔ minnun nɛn o 'wlu -sɛan 'nan 'wɛɛ cɩ Crizi -a bɛ, o -taa "kɔnlɛ 'trɛda. Ɛn minnun nɛn o 'wlu wɩnun ve, te waa ve 'nan Bali 'lewei vɩnɔn nɛn waa bɛ, o -taa "kɔnlɛ "nyian. O -taa 'lɛbo "fɔ wɩ -dandan 'lee -cɛ -srɔn "wɩ -dandan drɛlɛ. Waa dra 'nan -te 'o 'pɛ 'sɔ 'a bɛ -e 'o minnun nɛn Bali o 'si "va 'yee vɛ -a bɛ, o 'si -si tɩglɩ da. 25'Wɩnun zɩɛ maan -cin -trɔa 'ka 'ji 'nan, te 'ka yiɛ a 'ka 'fli -va.\n26-Yee "wɛan -te min -a 'vɩ 'cɛɛ 'nan, Crizi a "bui "da bɛ, te 'ka 'kʋ -nan dɩ. Ɛn -te waa 'vɩ 'cɛɛ 'nan, e ya 'kɔn 'tʋ -ji bɛ, te 'ka yi -tɛra "da "dɩ. 27Kɔɔ tʋ nɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ 'an -taa "man "bɛ, e dra "le laa -paan 'zʋ. Laa -paan, 'e 'wlei -wlei -fɔa, e "sia yidɛ wluan "nan 'zia, -e 'e 'kʋ yidɛ 'fɔ -nan "va 'zia. 'Trɛda 'nɔn pɛɛnɔn -a -nan ye. 28-Kaa -tɔa 'wein 'nan fɛnan nɛn -wi -kadɩ cɩ 'e pladɩ bɛ, -a ta lou "nɛn -wi pɛa "blɩ "lomannun 'o 'ble.»\nBlamin -pɩ -tadɩ da wɩ\n29«-Te 'wɩ yɩdɩ -dan zɩɛ, e cɛɛn -nyandɩ man bɛ, 'nun tɔɔn yidɛ yra klun -tɔala, mlɛn 'bidɩ 'e 'le -tɔa, mlɛn crɛnnun "sia laji, o -tɛɛmlan "tra, ɛn laji fɛnun pɛɛnɔn nɛn 'plɛblɛ a -wlɔ "bɛ, o "sia 'o 'klu -ji.\n30Tɔɔn minnun pɛɛnɔn -a -kɔnnɛn ye laji 'nan 'an 'bɔ Blamin -pɩ -tadɩ 'bɔ "mɛn. "Bɛ -sru 'trɛda 'nɔn pɛɛnɔn 'an 'bɔ Blamin -pɩ ye -tanan "lolu -koei "da laji, -e 'o 'wuɔdɩ 'sia. 'Plɛblɛ -dan -kɔan 'an 'lɔ, ɛn 'tɔ -dan -kɔan 'an 'lɔ. 31Bali -le 'bei -dan "we, -e 'an 'bɔ Blamin -pɩ, 'an 'mɛn 'pasianɔn nɛn laji bɛ o 'pa 'sia 'trɛda fɛ pɛɛnɔn 'nan. Minnun pɛɛnɔn nɛn an o 'si "va 'mɛn vɛ -a bɛ, 'mɛn 'pasianɔn o cin ye. Fɛ -tʋ -nan 'ka 'fʋ 'trɛda, te wa'a min 'silɛ 'bɛ 'nan dɩ.»\n'Ka 'man 'e 'kɔn 'e wʋʋdɩ tʋ pɛɛnɔn man Blamin -pɩ -tadɩ -le "wɛan\n(Mk 13.28-33; Lk 21.29-33)\n32«'Wɩ nɛn e dra fijie yiba "lɛ bɛ, 'e drɛ 'cee 'wɩ -kɔɔn "manvɛ -a! -Te -a 'la nrindɩ 'sia "da "bɛ, kaa -tɔa 'nan 'munmun tʋ a -tanan bɔdɩ -a -kogo. 33-A -tʋwli "nɛn "nyian, 'an 'bɔ Blamin -pɩ -tadɩ -le vɛ -a. -Te ka 'wɩnun nɛn maan 'vɩ 'cɛɛ bɛ, -a 'yɩ drɛnan bɛ, 'ka -tɔ 'nan 'an 'tadɩ a bɔnan 'kogo! 34Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'ka -naagʋnɔn 'gʋɛ, ka'a 'cɛan -kaadɩ man 'vaa, -e 'wɩnun zɩɛ 'o drɛ dɩ. 35Labli 'lee 'trɛ 'nyan tʋ a, 'pian 'an wei -fo -nan 'li 'trilii.\n36Tʋ nɛn an -taa "man "bɛ, blamin -tʋ 'ka -a tɔa "fo "dɩ. Ɛn Bali -le 'pasianɔn nɛn laji bɛ, wa'a tɔa "fo "dɩ, ɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ ma'an tɔa "fo "dɩ, 'pian 'an "tɩ 'bɛ -tɔa 'e 'tʋwli.\n37Tʋ nɛn 'an 'bɔ Blamin -pɩ -taa "bɛ, 'wɩnun dra "le zɩ e drɛ Noe tʋ va bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 38Kɔɔ Noe tʋ va 'li te laa -dan 'ka tian 'fɛnlɛ 'trɛda dɩɛ, minnun fɛ blɩ, o -wɛn mlin, o lɩ 'pa, o -kɔnnɛn 'pa. Waa drɛ zɩɛ -trilii ɛn Noe wla -klu -dan -ji, te waa dra tian. 39'Wɩ 'tʋ -cin 'ka o ji dɩ. O -fʋ -a drɛdɩ man zɩɛ -trilii ɛn laa -dan o -nan -nyan "fo. 'Wɩ 'tʋwli zɩɛ -yɛɛ dra 'an 'bɔ Blamin -pɩ -ta tʋ -man. 40Tʋ zɩɛ -a man bɛ, min "fli -kɔan "fei, 'mɛn 'pasianɔn nɛn laji bɛ waa -tʋ "siala -e 'o -tʋ 'tʋɩ. 41Ɛn "nyian bɛ, lɩmɔn "fli -kɔan 'saa 'sɔnnan, 'mɛn 'pasianɔn nɛn laji bɛ waa -tʋ "siala -e 'o -tʋ 'tʋɩ.\n42-Yee "wɛan 'ka 'man 'e 'kɔn 'e wʋʋdɩ tʋ pɛɛnɔn man! Kɔɔ yi nɛn 'ka 'san -taa "da "bɛ, ka'a tɔa dɩ. 43'Ka 'ci "nrɔn 'wɩ 'gʋɛ -a da! Tʋ nɛn crinzan -taa "min crin wʋlɛ -pei -man bɛ, "te 'kɔn san -a -tɔa "bɛ, "te -a yiɛ 'fo "man "trilii, ɛn ya'a 'we "man -e crinzan 'e -yee fɛnun "koola dɩ. 44'Kɔn san 'ka crinzan -ta tʋ tɔa dɩ. -A -tʋwli "nɛn "nyian 'cee vɛ -a, Blamin -pɩ -le -tadɩ bɔa 'ka man kligli, -yee "wɛan 'ka 'man 'e 'kɔn 'e wʋʋdɩ tʋ pɛɛnɔn man!»\nMin man -kɔan 'e wʋʋdɩ 'kɔ?\n45«Min 'suzan "cɛn 'bɛ 'ta wʋla 'e 'san wei da 'wɩ 'tɔdɩ -a? Min 'suzan nɛn -a tazan 'yee 'kɔn 'pɛba 'wʋ -yrɔ, ɛn yaa 'vɩ -yrɛ 'nan, 'e -blɩfɛ -nɔn min 'sunɔn -mienun lɛ 'e tʋ -man bɛ, -nyrɛn. 46Min 'suzan zɩɛ -te -a tazan 'bɔ "man 'wɩ zɩɛ -a drɛnan bɛ -yee vɛ a "yi. 47Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, -a tazan -a -tɔa 'e yɩfɛ pɛɛnɔn da.\n48'Pian -te min 'suzan -wlidɩ "nɛn bɛ, zɩ 'e 'ci "nrɔnman 'gʋ. Yaa ve 'nan: ‹'An 'tazan a 'mɔnnan.› 49Tɔɔn -e 'e 'tɛ 'padɩ 'sia minnun nɛn 'e yiɛ -tɔa "o va bɛ o da, te e ya 'e 'fɔdɩ -wɛn -tɛnɔn -sru, o fɛnun -ble waa, te o -wɛn -mlian "waa. 50Tɔɔn yi nɛn -a -cin 'ka "ji 'nan 'e 'tazan -taa "dɩɛ, -e 'bɛ bɔla kligli, 51-e -a tazan 'e "nɛn "jɛɛnla 'ji -wlidɩ. E 'wɩ "nɛn -kɔɔnman -yrɛ "le zɩ o 'wɩ "nɛn -kɔɔnman minnun nɛn o 'wɩ dra min yiɛ lɛ bɛ -wlɛ "bɛ, -yee 'wɩ 'zʋ fɛnan nɛn -wuɔdɩ 'lee 'shɛ da -blɩdɩ cɩ bɛ -a -nan.»


Marki 13 | Online Bible | New World Translation\nMƐN’N I AWIELIƐ BLƐ’N (1-37)\nAlɛ’n, asiɛ’n i kejelɛ’n, awe’n (8)\nBé dún mmua bé bó jasin fɛ’n (10)\nƝrɛnnɛn dan’n (19)\nSran wa’n i balɛ’n (26)\nFigie waka’n i wun sunnzun ase’n (28-31)\nMaan amun ɲin tran su titi (32-37)\n13 Kɛ ɔ́ fín Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ fíte’n, i sɔnnzɔnfuɛ’m be nun kun seli i kɛ: “Like klefuɛ, nian kɛ yɔbuɛ nga mun nin Ɲanmiɛn i sua’n be ti nglanman-ɔn!” 2 Sanngɛ Zezi seli i kɛ: “?A wun Ɲanmiɛn i sua dan nga? Yɔbuɛ fi su kɛmɛn i wiengu yɔbuɛ su wa. Bé kán be kwlaa bé gúa be ase.” 3 Ɔ ko trannin Olivie oka’n su lɔ. Kɛ a o lika sɔ’n nun’n, a wun Ɲanmiɛn i sua’n. Piɛli nin Zaki nin Zan nin Andre be ngunmin be wa usɛli i kɛ: 4 “?Blɛ onin nun yɛ sa sɔ’m bé jú-ɔ? ?Yɛ nzɔliɛ onin yɛ ɔ́ klé e kɛ sa sɔ’m be su wa wie-ɔ? Kle e.” 5 Zezi seli be kɛ: “Amun nian amun wun su kpa naan sran wie w’a lakaman amun. 6 Sran kpanngban bé wá bá, bé fá min dunman’n, yɛ bé sé kɛ: ‘Min yɛle i.’ Kpɛkun bé láka sran kpanngban. 7 Asa ekun’n, kɛ amún wá tí alɛ ngan, ɔ nin alɛ kunlɛ ndɛ mun’n, nán srɛ kun amun. Ɔ fata kɛ sa sɔ’m be ju. Sanngɛ mɛn’n* i awieliɛ’n nin-a juman ka. 8 “Nvle kun wá jáso nvle uflɛ wun. Yɛ famiɛn kun wá jáso famiɛn uflɛ wun. Asiɛ’n wá kéje. Kɛ amún tí i kɛ w’a keje lika nga sa nun’n, amún tí i ekun-ɔn, w’a keje lika uflɛ. Asa ekun’n, awe’n wá kpɛ́n. I kwlaa sɔ’n ti ɲrɛnnɛn’n* i bo bolɛ. 9 “Amun liɛ’n, amun nian amun wun su kpa. Sran’m bé trá amun mán jɔlɛ difuɛ mun. Bé bó amun Ɲanmiɛn sulɛ sua’m be nun. Yɛ min dunman nun’n, bé fá amun kɔ́ mɛn siefuɛ nin famiɛn’m be ja su, kɛ ɔ ko yo naan amun a di lalo b’a kle be’n ti. 10 Asa ekun’n, bé dún mmua bó jasin fɛ’n nvlenvle’m be kwlaa be nun. 11 Kɛ bé wá fá amun kó mán sran mun’n, nán amun koko ndɛ nga amún wá kán’n ti. Sanngɛ ndɛ kwlaa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n kán klé amun dɔ kunngba sɔ’n su’n, amun kan. Afin nán amun yɛ amún íjɔ-ɔ, sanngɛ Ɲanmiɛn wawɛ’n yɛ ɔ́ íjɔ amun nuan-ɔn. 12 Asa ekun’n, sran kun wá fɛ́ i niaan mán kɛ be kun i, yɛ siɛ kun kusu wá fɛ́ i wa’n mán sɔ wie. Ba’m bé jáso be si nin be nin’m be wun, yɛ bé fá be mán kɛ be kun be. 13 Kpɛkun min dunman’n ti’n, sran’m be kwlaa bé kpɔ́ amun. Sanngɛ sran ng’ɔ jran kekle lele ju i awieliɛ’n, ɔ́ fíte nun. 14 “Sanngɛ kɛ amun ko wun kɛ tete like m’ɔ saci like kwlaa’n w’a jran lika ng’ɔ fataman kɛ ɔ jran lɛ’n, (sran ng’ɔ kanngan ndɛ nga nun’n, maan ɔ bu i sin), maan be nga be o Zide’n be wanndi be wɔ oka’m be su lɔ. 15 Nán maan sran ng’ɔ o i sua’n i ti su lɔ’n ɔ jra, annzɛ ɔ wɔ i sua’n nun lɔ ko fa like wie. 16 Yɛ nán maan sran ng’ɔ o fie su’n, ɔ sɛ i sin ninnge nga be kali siɛn lɔ’n be wun lɔ kun kɛ ɔ́ kó fɛ́ i tralɛ dan’n. 17 Blɛ sɔ’n nun’n wunnzɛfuɛ nin bla ta’m be yako! 18 An srɛ Ɲanmiɛn titi naan w’a yoman ayrɛ blɛ nun. 19 Afin blɛ sɔ’n wá yó ɲrɛnnɛn blɛ. Kɛ ɔ fɛ i cɛn nga Ɲanmiɛn yili klɔ sran mun lele m’ɔ́ fá jú blɛ sɔ’n nun’n, i wunsu nin-a yoman le. Yɛ i wunsu su yoman kun le. 20 Nanwlɛ, sɛ Zoova w’a kpɛman blɛ sɔ’n su’n, sran fi su fiteman nun. Sanngɛ be nga be kpali be sieli mɔ be ti i liɛ’n be ti’n, ɔ kpɛli blɛ sɔ’n su. 21 “Ɔ maan sɛ sran kun se amun kɛ, ‘An nian! Klisi’n wo wa,’ annzɛ ‘An nian! Ɔ o le sa,’ nán amun fa su. 22 Afin be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klisi’n nin be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, bé wá jáso su. Bé yí atrɛ mun, yɛ bé yó abonuan sa mun bé fá láka be nga be kpali be sieli’n be wie bɔbɔ. 23 I sɔ’n ti’n, maan amun ɲin tran su. N dun mmua boli sa’m be kwlaa be su n kleli amun. 24 “Sanngɛ blɛ sɔ’n nun’n, kɛ ɲrɛnnɛn sɔ’n ko wie’n, wia’n káci tuun, yɛ anglo’n su taman kun. 25 Nzraama’m bé fín ɲanmiɛn su lɔ bé gúa, yɛ ninnge ngblingbli nga be o ɲanmiɛn su lɔ’n bé kéje. 26 Yɛ bé wún kɛ Sran wa’n wo ɲanmiɛn ble’n su ɔ su ba. Ɔ le kwlalɛ dan, yɛ ɔ le ɲrun kpa. 27 Kpɛkun ɔ́ súnmɛn i anzi mun, yɛ ɔ́ yíayía i sran mɔ be o asiɛ’n i bue nnan’m be su’n. Ɔ́ fɛ́ i asiɛ’n i tiwa kun su lele fá jú i tiwa uflɛ su, yɛ ɔ́ fɛ́ i ɲanmiɛn’n i tiwa kun su lele fá jú i tiwa uflɛ su. 28 “An bu figie waka’n i wun sunnzun ase nga i akunndan be nian: Kɛ ɔ ko ɲan sama m’ɔ ko yi nɲa cɛ’n, amun si kɛ munngun’n w’a mantan koko. 29 I kunngba’n, kɛ amun kusu amun ko wun ninnge sɔ mun’n, maan amun si kɛ Sran wa’n w’a mantan koko naan ɔ jin anuan’n i sin. 30 Nanwlɛ, ń kán klé amun kɛ blɛ nga nunfuɛ’m be su wieman wu naan sa sɔ’m be kwlaa b’a ju. 31 Ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii’n nin asiɛ’n bé sín, sanngɛ min ndɛ liɛ’m be su sinman le. 32 “Cɛn sɔ’n annzɛ dɔ’n, sran fi simɛn i. Ɲanmiɛn su lɔ anzi mun be simɛn i, Ba’n bɔbɔ simɛn i. Saan Siɛ’n i kunngba cɛ yɛ ɔ si i-ɔ. 33 Maan amun ɲin tran su, yɛ amun tran minndɛ titi. Afin amun siman blɛ nga Ɲanmiɛn sieli’n. 34 Ɔ ti kɛ bian kun m’ɔ tuli ajalɛ ɔli nvle uflɛ nun’n sa. Kɛ ɔ́ kɔ́’n, ɔ yacili i awlo’n i junman difuɛ’m be sa nun kɛ be nian su. Ɔ le sran kun nin i junman liɛ. Kpɛkun ɔ seli anuan sunianfuɛ’n kɛ i ɲin tran su. 35 Amun kusu, amun siman blɛ nga awlo’n i fuɛ’n bá’n. Sɛ nnɔsua nun-o, sɛ kɔnguɛ afiɛn-o, sɛ aliɛ njɛnniɛn su-o,* sɛ nglɛmun tutu kpa-o. I sɔ’n ti’n, maan amun ɲin tran su, 36 kɛ ɔ ko yo naan kɛ ɔ́ bá blɛ nga amun sunnzunman’n nun’n, w’a toman amun kɛ amun su lafi’n ti. 37 Ndɛ nga n kan kle amun’n, n kan kle sran kwlaa: Maan amun ɲin tran su titi.”\n^ Nian Mt 24:8 i su ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “kɛ akɔɲinman’n bo’n.”