Famiɛn kun nin Kakaklolo’m be sasa e | Like suanlɛ liɛ’n\n“Sɛ amun nyin yi Anannganman amun Nyanmiɛn’n sakpa’n, i sɔ sa liɛ nga lɛ mun be kwlaa bé yó.”—ZAKARI 6:15.\nJUE: 17, 136\n?Ngue yɛ like kasiɛn nga Zakari wunnin i aolia nun’n, ɔ kle Ɲanmiɛn i sufuɛ mun-ɔn?\n?Ngue ti yɛ kakaklolo nin aaba oka nɲɔn’m be su ndɛ’n, ɔ wla e fanngan-ɔn?\n?Kɛ a wun junman cinnjin nga Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be di i andɛ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo wɔ-ɔ?\n1, 2. ?Kɛ Zakari wunnin like nso su’n m’ɔ́ bú akunndan’n, sa benin mun yɛ ɔ sieli be nzɔliɛ-ɔ?\nKƐ Zakari wunnin like nso su’n, atrɛkpa’n, ɔ buli ninnge sunman be akunndan. Ɔ wunnin kɛ Zoova su yaciman klunwifuɛ’m be lɛ trilili. I sɔ’n yoli i fɛ dan. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, ɔ wun kɛ sran’m be te yo sa tɛ’n. Ɲanmiɛn i sua’n m’ɔ o Zerizalɛmun lɔ kusu’n, be nin a wiemɛn i kplan. ?Ngue ti yɛ Zuifu’m be yacili Zoova i junman’n, i dilɛ-ɔ? ?Be bɔbɔ be ninnge liɛ’m be yolɛ ti yɛ be sali be sin Zerizalɛmun-ɔn?\n2 Zakari si kɛ Zuifu nga be sali be sin Zerizalɛmun’n, be ti Zoova i sufuɛ mun. Be yɛ “Anannganman Nyanmiɛn’n suli be bo,” ɔ maan be yacili be bo ninnge mun Babilɔnin lɔ’n niɔn. (Ɛsdras 1:2, 3, 5) Be nun sunman be siman Zerizalɛmun lɔ. Sanngɛ, be tuli Babilɔnin be ɔli lɔ. Be nantili kilo kɔe 1.600. Atin sɔ’n su’n, sa tɛ fanunfanun kwla ɲan be. Sanngɛ, b’a bumɛn i sɔ’n i like fi. Afin, be kunndɛ kɛ bé kó kplán Zoova i sua’n.\n3, 4. ?Kɛ Zuifu’m be sali be sin Zerizalɛmun lɔ’n, ngue yɛ ɔ yoli kekle mannin be-ɔ?\n3 Kɛ Izraɛlifuɛ’m bé tú Babilɔnin lɔ bé kɔ́ Zerizalɛmun’n, maan e bu ninnge nga be kwla yo be atin nun’n, be akunndan e nian. Be kwla bu lika nga bé kó trán’n i akunndan. Yɛ be kwla koko i sɔ’n i su yalɛ. Be nun kpɛnngbɛn nga be wunnin laa Zerizalɛmun’n, ɔ nin Ɲanmiɛn sua’n be klanman mɔ be ti’n, be kwla kɛn i ndɛ. (Ɛsdras 3:12) Maan ɔ yo e kɛ e o be nun wie naan y’a ju Zerizalɛmun lɔ sa. E wun kɛ sua nin talɛ’m b’a bubu. Yɛ ijre w’a fu lika kwlakwla. ?Kɛ e wun i sɔ’n, mɔ e wla kpɛn Babilɔnin klɔ m’ɔ ti klanman su’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n kwla yo e-ɔ? Nanwlɛ, e sa sin kwla bubu e. Sanngɛ, Zuifu’m be sa sin w’a bubuman be. Afin kɛ bé kɔ́ Zerizalɛmun’n, be wunnin kɛ Zoova niannin be lika yɛ ɔ sasali be. I sɔ’n ti’n, kɛ be juli lɔ’n, b’a sisiman be bo. Be kplannin tɛ yiwlɛ kun lika nga laa Zoova i sua’n o lɛ’n. Kpɛkun, be yili tɛ be mannin Zoova cɛn kwlakwla. (Ɛsdras 3:1, 2) Juejue su be boli sua’n i kplanlɛ bo. Sran fi kwlá bumɛn i kɛ be sa sin kwla bubu be.\n4 Kɛ Izraɛlifuɛ’m bé kplán Ɲanmiɛn i sua’n, nn bé kplán be klɔ’m be uflɛ. Asa ekun’n, ɔ fata kɛ be di fie naan b’a kwla nian be awlobo’m be lika. (Ɛsdras 2:70) Nanwlɛ, be su junman’n sɔnnin. Asa ekun’n, be kpɔfuɛ’m be tanndannin be ɲrun naan be yaci sua’n i kplanlɛ. Be yoli sɔ lele afuɛ 15. Ɔ maan, Zuifu’m be sa sin wa bubuli be. (Ɛsdras 4:1-4) Afuɛ 522 nun’n, Pɛrsi famiɛn’n seli Zuifu mun kɛ nán be kplan Zerizalɛmun klɔ’n kun. I sɔ’n ti, be sa sin bubuli be dan. Ɔ maan, sran fi kwlá bumɛn i kɛ bé dí junman’n i ekun.—Ɛsdras 4:21-24.\n5. ?Ngue yɛ Zoova yoli naan i sufuɛ’m b’a ɲan wunmiɛn b’a kplɛn i sua’n niɔn?\n5 Zoova wunnin kɛ, ɔ fata kɛ be wlɛ i sufuɛ’m be fanngan. Like kasiɛn ng’ɔ fa kleli Zakari aolia nun’n, ɔ wlali Zuifu’m be fanngan kpa. Ɔ kleli be kɛ Zoova klo be, naan be ɲin mɔ be mian be su i’n, ɔ yo i fɛ. Zoova tali be nda kɛ, sɛ be sa be sin be kplɛn i sua’n, ɔ́ sásá be. Ɔ seli be kɛ: “Sɛ amun nyin yi Anannganman amun Nyanmiɛn’n sakpa’n, i sɔ sa liɛ nga lɛ mun be kwlaa bé yó.”—Zakari 6:15.\nƝANMIƐN I ALƐ KUNFUƐ MUN\n6. (a) ?Ngue yɛ Zakari wunnin i ekun m’ɔ kɛnnin i ndɛ-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.) (b) ?Ngue ti yɛ nnɛn kpanngɔ’m be wunnɛn’n ti fanunfanun-ɔn?\n6 Ninnge nga Zakari wunnin be aolia nun’n, be mɔcuɛ su’n, uka e maan e lafi Zoova su kpa. (An kanngan Zakari 6:1-3 nun.) Zakari waan ɔ́ nían-ɔn, kakaklolo nnan “be fin oka nnyɔn be afiɛn b’a fite.” Oka sɔ’m be ti aaba oka. Nnɛn kpanngɔ nga be minnda kakaklolo’m be su’n, be wunnɛn’n ti fanunfanun. I sɔ’n kle kɛ, ɔ le kun nin i junman m’ɔ di-ɔ. Zakari usali anzi’n kɛ: “?Kpli, nguɛ yɛlɛ nnɛn nga b’a minnda-minnda be sɔ mun?” (Zakari 6:4) E kusu e kunndɛ kɛ é wún i wlɛ wie. Afin, ndɛ sɔ’n ti e liɛ wie.\n7, 8. (a) ?Ngue yɛ oka nɲɔn’n be ti i nzɔliɛ-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ oka sɔ’m be ti aaba oka-ɔ?\n7 Kɛ Biblu’n kan oka’m be ndɛ’n, wie liɛ’n, famiɛn dilɛ’m be ndɛ yɛ ɔ kan-ɔn. Oka nga Zakari wunnin be’n, be nin oka nɲɔn nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli kannin be ndɛ’n be fa be wun. Oka nɲɔn sɔ’n, kun ti Zoova i famiɛn dilɛ m’ɔ o lɛ tititi’n i nzɔliɛ. Yɛ kun ti Zezi i famiɛn dilɛ’n i nzɔliɛ. (Daniɛl 2:35, 45) Afuɛ 1914 nun’n, Zoova sieli Zezi i famiɛn. Kɛ ɔ fin i lɛ’n, sɛ é kwlá sé’n, oka nɲɔn sɔ’m be o lɛ. Yɛ be yo maan Ɲanmiɛn i klun sa’n kpɛn su asiɛ’n su.\nZoova fɛ i anzi mun wlɛ i sufuɛ’m be fanngan. Yɛ be sasa be.\n8 ?Ngue ti yɛ oka sɔ’m be ti aaba oka-ɔ? Aaba’n lɛ ɲrun. Kpɛkun, ɔ ti ɲanɲan kpa. I sɔ’n ti’n, Zoova seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be fa wie be kplɛn i tannin sua’n. Kpɛkun, kɛ bé kplɛ́n i sua’n Zerizalɛmun lɔ’n, ɔ seli be kɛ be fa aaba yo sua’n i nun ninnge wie mun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 27:1-3; 1 Famiɛn Mun 7:13-16) Oka nɲɔn nga Zakari wunnin be’n, be ti aaba oka. I sɔ’n kle kɛ Zoova nin Zezi be famiɛn dilɛ’n ti kpa dan. Kɛ bé wá síe sran mun’n, be wun jɔ́ be fɔuun. Yɛ be liɛ yó ye tititi.\n9. (a) ?Wan mun yɛ be ti nnɛn kpanngɔ’m be su-ɔ? (b) ?Junman benin yɛ ɔ fata kɛ be di-ɔ?\n9 ?Be nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n, be nin kakaklolo’m be ti ngue nzɔliɛ? Anzi mun yɛ be ti nnɛn kpanngɔ’m be su-ɔ. Atrɛkpa’n, anzi sɔ’m be ti akpasuaakpasua. (An kanngan Zakari 6:5-8 nun.) Be fin “mɛn wunmuan’n i Min’n” i sin lɔ be su kɔ junman cinnjin kun dilɛ. Be sunmannin be kɛ be ko sasa Ɲanmiɛn i sran mun, naan “nglo lɔ lika liɛ’n nun” sran’m b’a kleman be yalɛ. I sɔ’n, kle Zuifu’m be weiin kɛ Zoova su kplinman su kɛ be yo Babilɔninfuɛ’m be kanga ekun. Ndɛ sɔ’n wlali Zuifu nga be su kplan Ɲanmiɛn sua’n Zakari blɛ su’n be fanngan kpa. Afin be wunnin i wlɛ kɛ be kpɔfuɛ’m be su kwlá jranman be junman’n kun.\n10. ?Ngue yɛ kakaklolo mun nin be nga be ti nnɛn kpanngɔ’m be su’n, be su ndɛ’n kle e-ɔ?\n10 Andɛ’n, Zoova fɛ i anzi mun wlɛ i sufuɛ’m be fanngan. Yɛ be sasa be. (Malasi 3:6; Ebre Mun 1:7, 14) Afuɛ 1919 nun’n, Zoova yoli maan i sufuɛ’m be fin Babilɔnin klɔ dan’n nun be fiteli. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, be kpɔfuɛ’m be tanndan be ɲrun naan Zoova i sulɛ’n w’a truman. (Sa Nglo Yilɛ 18:4) Sanngɛ, like nga be yo’n, ɔ kpi ase titi. Anzi’m be sasa Zoova i anuannzɛ’n. Ɔ maan, e lafi su kpa kɛ Babilɔnin klɔ dan’n kwlá fɛmɛn i sa siemɛn i Zoova i sufuɛ’m be su kun. (Jue Mun 34:8) I sɔ’n ti’n, maan e tu e klun e su Zoova titi. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Zakari i ndɛ’n tike e ɲin kpa. Ɔ maan, e wun i wlɛ kɛ famiɛn nɲɔn mɔ be ti kɛ oka dandan nɲɔn sa’n, be nian e lika yɛ be sasa e.\n11. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ srɛ kun e-ɔ?\n11 Ɔ cɛ kan’n, mɛn siefuɛ’m be kwlaa be bo wá yó kun, yɛ bé kúnndɛ kɛ bé núnnún Ɲanmiɛn i sufuɛ mun. (Ezekiɛl 38:2, 10-12; Daniɛl 11:40, 44, 45; Sa Nglo Yilɛ 19:19) Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli seli kɛ bé sɔ́n kpa, yɛ bé káta Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su kɛ aosin mɔ w’a kata mɛn’n su’n sa. Bé fú nnɛn kpanngɔ’m be su. Yɛ bé bá kɛ be nin Ɲanmiɛn i sufuɛ’m bé kún. (Ezekiɛl 38:15, 16) * (An nian nzɔliɛʼn i su ndɛʼn.) Sanngɛ, ɔ fataman kɛ srɛ kun e. Afin Zoova i anzi’m be jin e sin. Ɲrɛnnɛn dan’n i blɛ nun’n, anzi sɔ’m bé sásá e. Yɛ bé núnnún be kwlaa nga be kplinman su kɛ Zoova sie be’n. (2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:7, 8) Nanwlɛ, cɛn sɔ’n ɔ́ wá yó sro dan. ?Sanngɛ wan yɛ ɔ́ dún Zoova i alɛ kunfuɛ’m be ɲrun-ɔn?\nZOOVA SIELI I FAMIƐN NIN I ƝRUN JRANFUƐ\n12, 13. (a) ?Ngue yɛ Zoova seli Zakari kɛ ɔ yo-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ sran m’ɔ ti kɛ waka sama m’ɔ fɛfɛ waka’n i bo’n su’n sa’n, yɛle Zezi-ɔ?\n12 Zakari kunngba yɛ aolia nun’n, ɔ wunnin like mɔcuɛ su’n niɔn. Sanngɛ, like kun m’ɔ wa yoli i sran kwlakwla ɲrun’n, ɔ wlali be nga be su kplan Ɲanmiɛn i sua’n, be fanngan kpa. (An kanngan Zakari 6:9-12 nun.) Yɛle kɛ cɛn kun’n, Ɛldai, nin Tɔbiza, ɔ nin Zɛdaɛza be fin Babilɔnin be bali. Zoova seli Zakari kɛ ɔ ko fa jɛtɛ ufue nin sika ɔkwlɛ be sa nun naan ɔ fa yo “kle” kun. (Zakari 6:11) Zorobabɛli m’ɔ ti Davidi i osu nunfuɛ m’ɔ fin Zida akpasua nun’n, b’a faman kle sɔ’n b’a wlɛmɛn i ti. Sanngɛ, Zoova seli Zakari kɛ ɔ fa kle’n wla Zozie m’ɔ ti i ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n i ti. Atrɛkpa’n, i sɔ’n boli be nga be wunnin nun’n, be nuan.\n13 Kle mɔ be fa wlali Zozie m’ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n i ti’n, ɔ kleman kɛ w’a kaci famiɛn. Zozie timan Davidi i osu nunfuɛ. Ɔ maan, ɔ kwlá yoman famiɛn. I famiɛn kle wlalɛ’n, ɔ ti sa nzɔliɛ. Ɔ kle kɛ cɛn wie lele sran ng’ɔ́ wá yó famiɛn’n, ɔ́ yó Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn wie. Yɛ ɔ́ ká lɛ tititi. Sran sɔ’n, ɔ́ wá jáso su kɛ waka sama m’ɔ fɛfɛ waka’n i bo’n su’n sa. Biblu’n kle kɛ sran sɔ’n, yɛle Zezi Klist.—Ezai 11:1; Matie 2:23.\n14. ?Junman benin yɛ Zezi m’ɔ ti Famiɛn nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, ɔ di-ɔ?\n14 Zezi ti Famiɛn. Kpɛkun, ɔ ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn. I yɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i anzi nga be kun i alɛ’n be su kpɛn’n niɔn. Ɔ nian Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be su naan b’a kwla su i kpa mɛn tɛ nga nun. (Zeremi 23:5, 6) Ɔ cɛ kan’n, Zezi Klist wá kún Ɲanmiɛn Zoova nin i sufuɛ’m be ti alɛ. Kpɛkun, ɔ́ núnnún Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ mun. (Sa Nglo Yilɛ 17:12-14; 19:11, 14, 15) Sanngɛ ka naan i sɔ blɛ w’a ju’n, Zezi m’ɔ ti kɛ waka sama m’ɔ fɛfɛ waka’n i bo’n su’n sa’n, ɔ di junman cinnjin kpa kun.\nƆ́ KPLÁN ZOOVA I SUA’N\n15, 16. (a) ?Ngue ti yɛ andɛ’n, Zoova i sufuɛ’m be kwla su i kɛ ɔ fata’n sa-ɔ? (b) ?Wan ti yɛ i sɔ liɛ’n kwla yo ye-ɔ? (c) ?Kɛ Zezi wá síe sran mun afuɛ akpi’n, wafa sɛ yɛ i bo gúa-ɔ?\n15 Zezi m’ɔ ti Famiɛn nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n yɛ ɔ fata kɛ ɔ kplan Zoova i sua’n niɔn. (An kanngan Zakari 6:13 nun.) Afuɛ 1919 nun yɛ ɔ dili junman sɔ’n niɔn. Yɛle kɛ, ɔ yoli maan Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be fin Babilɔnin klɔ dan’n nun be fiteli. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, be su Ɲanmiɛn kɛ ɔ nin fata’n sa. Asa ekun’n, ɔ sieli “sran kpa nanwlɛfuɛ b’ɔ si ngwlɛlɛ’n” kɛ ɔ niɛn i sufuɛ’m be lika. Sran sɔ mɔ Ɲanmiɛn kpali be sieli be ngunmin’n, be nian Ɲanmiɛn i junman’n su asiɛ’n su wa. (Matie 24:45) Asa ekun’n, Zezi yoli Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be sanwun naan be su Ɲanmiɛn kɛ ɔ nin fata’n sa.—Malasi 3:1-3.\n16 Zezi nin sran 144.000 mɔ bé yó famiɛn nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’n, bé síe sran mun afuɛ akpi kun. Blɛ sɔ nun’n, bé yó maan fɔ su tranman sran’m be nun kun. Kɛ afuɛ akpi kun ko sin’n, Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be ngunmin yɛ bé trán asiɛ’n su-ɔ. Yɛ bé sú Zoova kɛ ɔ nin fata’n sa tititi.\nMAAN E KPLAN SUA’N WIE\n17. (a) ?Ndɛ benin yɛ Zoova kannin m’ɔ wlali Zuifu’m be fanngan kpa-ɔ? (b) ?Ngue yɛ be yoli-ɔ?\n17 Zoova tali Zuifu’m be nda kɛ ɔ́ súan be bo, yɛ ɔ́ sásá be naan b’a wie sua’n i kplan. Ndɛ sɔ’n wlali be fanngan kpa. Sanngɛ, kɛ mɔ b’a sɔnman ti’n, atrɛkpa’n, be usali be wun kɛ bé yó sɛ naan b’a kwla di junman dan sɔ’n. I sɔ’n ti, Zakari kannin ndɛ kun kleli be naan be yaci kokolɛ. Yɛle kɛ nán Ɛldai, nin Tɔbiza, ɔ nin Zɛdaɛza be ngunmin yɛ bé úka be-ɔ. Sanngɛ Zoova seli kɛ: “Sran’m bé fín mmua lɔ bé bá Anannganman i sua’n i kplanlɛ.” (An kanngan Zakari 6:15 nun.) Zuifu’m be wunnin i wlɛ kɛ Zoova jin be sin. Ɔ maan, kannzɛ Pɛrsi famiɛn’n seli kɛ be yaci junman’n i dilɛ’n, b’a bumɛn i ndɛ kun. Zoova fanngan nun’n, srɛ w’a kunman be kun. Be ɔli i sua’n i kplanlɛ ekun. Afuɛ 515 nun ka naan Klistfuɛ’m be blɛ w’a ju’n, yɛ be wieli sua’n i kplan-ɔn. (Ɛsdras 6:22; Zakari 4:6, 7) Ndɛ nga Zoova kan kleli Zuifu mun’n, ɔ fa e ɲin sie i sa cinnjin kun m’ɔ ju e blɛ liɛ’n su’n, i su wie.\nZoova i wla fiman junman nga e di’n nin klolɛ nga e fa klo i’n su.\n(An nian ndɛ kpɔlɛ 18, 19 be nun.)\n18. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ ng’ɔ o Zakari 6:15 nun’n, ɔ kpɛn su andɛ-ɔ?\n18 Andɛ’n, sran miliɔn kpanngban kpa be su Zoova. Yɛ be fa be sa nun “ninnge kpakpa’n” be man Zoova be klunklo su. Ninnge sɔ’n i wie yɛle be blɛ’n, nin be wunmiɛn, ɔ nin be sika’n. Kɛ be yo sɔ’n, be kle kɛ be suan ajalɛ nga Ɲanmiɛn fa be naan sran’m b’a kwla fa be wun b’a mɛntɛn i’n, be bo. (Nyanndra Mun 3:9) E lafi su kɛ i sɔ mɔ e yo’n, ɔ yo Zoova fɛ. Kɛ Ɛldai, nin Tɔbiza, ɔ nin Zɛdaɛza be fali jɛtɛ ufue nin sika ɔkwlɛ be bali’n, Zakari fa yoli kle kun. Kle sɔ’n ti “be wla kpɛnlɛ like,” nin like nga be mannin’n “i nzɔliɛ.” (Zakari 6:14) Andɛ kusu’n, Zoova i wla fiman junman nga e di’n nin klolɛ nga e fa klo i’n su.—Ebre Mun 6:10.\nZoova sɛsɛ i anuannzɛ’n yɛ ɔ́ ká lɛ tititi. Kɛ e o anuannzɛ’n sɔ nun wie’n, ɔ yo e fɛ dan.\n19 Mɛn’n i awieliɛ blɛ nga nun’n, Zoova i sufuɛ be di junman cinnjin kpa kun. Zezi yɛ ɔ dun be ɲrun-ɔn. Yɛ Zoova yra be su. I sɔ’n ti yɛ be kwla di junman sɔ’n niɔn. Zoova sɛsɛ i anuannzɛ’n yɛ ɔ́ ká lɛ tititi. Kɛ e o anuannzɛ’n sɔ nun wie’n, ɔ yo e fɛ dan. E si kɛ like nga Zoova waan ɔ́ yó naan y’a kwla su i kpa titi’n, saan ɔ́ yó. I sɔ’n ti’n, maan ‘e ɲin yi Zoova e Ɲanmiɛn’n sakpa.’ Yɛ nán e yaci i sulɛ le. I liɛ’n, Zezi m’ɔ ti famiɛn’n nin Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n, nin anzi’m bé sásá e. Nanwlɛ, maan e suan ajalɛ nga Zoova fa naan y’a su i kpa titi’n i bo. I liɛ’n, Zoova sásá e, yɛ cɛn wie lele e liɛ yó ye.\n^ ndɛ kpɔlɛ 11 Sɛ amun kunndɛ kɛ amún sí ndɛ wie mun ekun’n, amun nian afuɛ 2015, Mɛ 1 Sasafuɛ Tranwlɛ’n, i nun ndɛ “Fluwa’n nun kannganfuɛ’m be kosan mun” m’ɔ o i bue 29-30 nun’n i nun.


Zaki 2 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nSɛ an bu sran wie kpa tra wie’n, nn amun su yo sa tɛ (1-13)\nFamiɛn’n i mmla’n yɛle sran klolɛ (8)\nSɛ sran kun se kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan be wunmɛn i sɔ’n i nzuɛn’n nun’n, nn i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti ngbɛn (14-26)\nMmusu mun bɔbɔ’n be lafi su sɔ wie.\nBe wa flɛli Abraamun kɛ Zoova i janvuɛ (23)\n2 ?Min niaan mun, kɛ amun bu sran wie kpa tra wie’n, i sɔ’n kle kɛ amun lafi e Min Zezi Klisi m’ɔ le ɲrun kpa’n i su yɛ ɔ o lɛ-ɔ? 2 ?Afin sɛ sran kun ba amun aɲia’n i bo naan i sama ti nga’m be ti sika ɔkwlɛ’n, yɛ i wun tralɛ’n ti klanman’n naan yalɛfuɛ wie nin i wun tralɛ fiɛn ba lɛ wie’n, 3 amún bú sran ng’ɔ wlali tralɛ klanman’n i sran, ɔ maan amún sé i kɛ: “Tran bia klanman nga su,” yɛ amún sé yalɛfuɛ’n kɛ: “Ɔ liɛ’n, jran nglo,” annzɛ “Tran asiɛ ba’n su”? 4 ?Sɛ amun yo sɔ’n, i sɔ’n kleman kɛ amun bu sran wie kpa tra wie yɛ ɔ o lɛ-ɔ? ?Yɛ nn amun a kaciman kɛ jɔlɛ difuɛ m’ɔ diman nanwlɛ’n sa? 5 Min niaan kpa mun, amun sie amun su. ?Be nga mɛn’n nunfuɛ’m be bu be yalɛfuɛ’n, Ɲanmiɛn w’a faman be kɛ be yo aɲanbeunfuɛ i su mɔ be lafi’n ti? ?Yɛ Famiɛn diwlɛ m’ɔ seli kɛ ɔ́ fá mán be nga be klo i’n, w’a kpaman be kɛ ɔ́ fá mán be wie? 6 Sanngɛ amun liɛ’n, amun guali yalɛfuɛ’m be ɲin ase. ?Nán aɲanbeunfuɛ mun yɛ be mianmian amun, kpɛkun be fa amun kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su’n niɔn? 7 ?Nán be yɛ be saci dunman kpa mɔ be fa flɛ amun’n niɔn? 8 Sanngɛ siɛn’n, sɛ amun fa Famiɛn’n i mmla m’ɔ o Ɲanmiɛn ndɛ’n nun’n su’n, ɔ ti kpa. Mmla sɔ’n se kɛ, “Klo ɔ wiengu kɛ a fa klo ɔ bɔbɔ wun’n sa.” 9 Sanngɛ sɛ an te bu sran wie kpa tra wie’n, nn sa tɛ yɛ amun su yo-ɔ. Ɔ maan mmla’n bu amun fɔ kɛ amun ti sa tɛ yofuɛ. 10 Afin sɛ sran kun fa Mmla’n i kwlaa su naan ɔ fɔn be nun kun’n, nn w’a fɔn Mmla’n i kwlaa. 11 Mmla’n se kɛ, “Nán kunndɛ bla ɔ yi bo annzɛ bian ɔ wun bo.” Mmla kunngba’n kɛn i ekun kɛ, “Nán kun sran.” Ɔ maan sɛ w’a kunndɛman bla ɔ yi bo annzɛ bian ɔ wun bo naan a kun sran’n, nn a ti mmla fɔnfuɛ. 12 Maan ndɛ ng’ɔ fin amun nuan fite’n nin amun nzuɛn’n be kle titi kɛ mmla m’ɔ yo maan sran ɲɛn i ti’n yɛ ɔ kle amun atin-ɔn. Mmla sɔ’n yɛ bé wá jrán su bé dí amun jɔlɛ-ɔ. 13 Afin sran ng’ɔ siman sran aunnvuɛ’n, kɛ bé wá dí i jɔlɛ’n, be su simɛn i aunnvuɛ wie. Aunnvuɛ silɛ’n ti kpa tra fɔ bulɛ’n. 14 ?Min niaan mun, sɛ sran kun se kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan be wunmɛn i sɔ’n i nzuɛn’n nun’n, i sɔ’n yo ngue ye? ?I Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n kwla de i? 15 ?Sɛ aniaan bian annzɛ aniaan bla kun leman tralɛ* naan ɔ leman like diman’n, 16 naan amun nun wie se i kɛ, “Maan ɔ wun jɔ wɔ fɔuun, maan a ɲan like kata ɔ wun, maan a ɲan like di’n,” naan sanngɛ amun mɛnmɛn i like nga i sa miɛn i wun’n, i sɔ’n yo ngue ye? 17 I wafa kunngba’n, sɛ sran kun se kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan be wunmɛn i sɔ’n i nzuɛn’n nun’n, i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti ngbɛn. 18 Wienun-ɔn, sran wie kwla se kɛ: “A lafi Ɲanmiɛn su, yɛ n kusu n yo sa kpa. Kle min ɔ Ɲanmiɛn sulafilɛ mɔ be wunmɛn i ɔ nzuɛn’n nun’n, yɛ n kusu ń fá sa nga n yo’n ń klé wɔ kɛ n lafi Ɲanmiɛn su.” 19 A lafi su kɛ Ɲanmiɛn ti kunngba. ?Nɛ́n i-ɔ? Sɛ a lafi su sɔ’n, ɔ ti kpa. Mmusu mun bɔbɔ be lafi su sɔ wie. I sɔ’n ti’n, be usu. 20 ?Wɔ mɔ a siman sa’n, a siman kɛ sɛ sran kun lafi Ɲanmiɛn su naan be wunmɛn i sɔ’n i nzuɛn’n nun’n, i Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n ti ngbɛn? 21 ?Kɛ e si Abraamun fɛli i wa Izaaki sieli i tɛ yiwlɛ’n su mannin Ɲanmiɛn’n, Ɲanmiɛn w’a bumɛn i sran kpa sa sɔ’n ti? 22 A wun kɛ sa ng’ɔ yoli’n kle kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su. Yɛ i Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n i ɲin fiteli weiin sa ng’ɔ yoli’n ti. 23 Ɔ maan Ɲanmiɛn ndɛ nga kpɛnnin su: “Abraamun lafili Zoova su, yɛ i su m’ɔ lafili’n ti’n, ɔ buli i sran kpa,” yɛ be wa flɛli i Zoova i janvuɛ. 24 A wun kɛ nán Ɲanmiɛn su mɔ sran kun lafi’n i ngunmin ti yɛ bé bú i sran kpa-ɔ, sanngɛ ɔ fata kɛ be wun i sɔ’n i nzuɛn’n nun wie. 25 ?I wafa kunngba’n, kɛ Raabu m’ɔ ti tekle bla’n sɔli be nga be sunmannin be’n be nun klanman m’ɔ yoli maan be fali atin uflɛ be ɔli’n, Ɲanmiɛn w’a bumɛn i sran kpa sa sɔ’n ti? 26 Sɛ sran kun loman wunmiɛn’n, nn w’a wu. I wafa kunngba’n, sɛ sran kun se kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su naan be wunmɛn i sɔ’n i nzuɛn’n nun’n, i Ɲanmiɛn sulafilɛ sɔ’n ti ngbɛn.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “i wun ti kplɛn.”


KƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Ahanta Aja Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arménien Assamais Attié Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Comorian (Ngazidja) Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Digor Douala Dusun Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fante Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Goun Grec Groenlandais Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Guéré Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hunsrik Hébreu Iban Ibanag Ibinda Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khasi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes néerlandaise Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes péruvienne Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lao Latgalian Lenje Letton Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macédonien Makua Malay Malayalam Malaysian Sign Language Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mangareva Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshall Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Nias Nigerian Pidgin Niue Norvégien Nuer Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otomi Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Pilagá Polonais Ponape Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Russe Rutooro Salvadoran Sign Language Samoan Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swati Tagalog Tahitien Tajiki Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thai (Northeastern) Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaita Tojolabal Tok Pisin Tokelau Tongien Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uruguayan Sign Language Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\nZezi seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “An yo kɛ kannin sa sran’m be nyrun, man be wun amun nyoliɛ kpa’n nan be man-man amun Si b’ɔ o nyanmiɛn su lɔ’n.” (Matie 5:16) I sɔ’n ti’n, Zoova i Lalofuɛ’m be fa ajulisu ninnge’m be di junman. I wie yɛle ɛntɛnɛti’n. Be ɛntɛnɛti adrɛsi’n yɛle www.jw.org. Ninnge nga be lafi su’n, ɔ nin junman nga be di’n, be o be ɛntɛnɛti lika sɔ’n nun. ?Ndɛ benin mun yɛ be fite lɔ ɔ?\nKosan nga sran’m be usa be titi’n, be fa Biblu’n be tɛ su lɔ. Zoova i Lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti lika’n nun lɔ’n, a kwla wun kosan cinnjin nga sran’m be usa be titi’n, be nun wie’m be su tɛlɛ’n. I wie yɛle kɛ Fluwa nɲa ?Cɛn wie lele’n ɲrɛnnɛn’n wíe? ɔ nin ?Be nga be wuli’n be kwla sa be sin nguan nun ekun? be o ɛntɛnɛti adrɛsi’n su aniɛnaniɛn 600 tra su nun. Asa’n, be kacili Biblu’n Traduction du monde nouveau i aniɛnaniɛn 130 tra su nun, be diman be yalɛ lɔ wie. Kpɛkun fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? mɔ be kwla fa suan Biblu’n nun like’n, i wie o lɔ. Asa kusu’n, Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin Réveillez-vous ! be o lika sɔ’n nun lɔ wie ekun. Sɛ i nun ndɛ’n i tielɛ annzɛ i kannganlɛ o, annzɛ kusu i falɛ o, be kwla yo i kwlaa ngalɛ’n ɛntɛnɛti su lɔ. Ninnge nga be kwla fa be’n, be flɛ wie kɛ MP3 nin PDF ɔ nin EPUB. A kwla fa wie sie i fluwa su bɔbɔ fa ko kle sran nga Biblu’n nun ndɛ’n lo i’n, i bɔbɔ i aniɛn liɛ’n nun! Bobo’m be aniɛn kpanngban nun’n, be yili video be sieli i ɛntɛnɛti su lɔ wie. Ninnge nga a kwla fɛ i lɔ ekun’n, i wie ekun yɛle Biblu’n nun kannganlɛ m’ɔ ti kɛ anɔ yilɛ sa’n, ɔ nin anɔ yilɛ, yɛ miziki fɛfɛ wie mɔ a kwla fa yiyi ɔ ɲin su’n.\nZoova i Lalofuɛ’m be su nanwlɛ ndɛ’n. I koko nun wa jasin mun o, i mɛn wunmuan’n nun jasin fɛ’n bolɛ junman’n i su video mun o, i sa kekleekle mɔ be kan Zoova i Lalofuɛ mun o, i sran’m be nɛnnɛn nga Zoova i Lalofuɛ’m be tu be klun be di’n nin o, i kwlaa ngalɛ’n o ɛntɛnɛti su wie. A kwla wun aɲia dandan nga b’a mantan koko’n be su ndɛ mun, ɔ nin Betɛli’m be adrɛsi mun lɔ.\nI sɔ mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yo’n maan nanwlɛ ndɛ’n kpaja kɛ kannin sa asiɛ’n i likalika mmuammua’m be nun lɔ. Kannzɛ bɔbɔ sran’m be o nvle mmuammua kɛ Antartiki sa o, ɔ kan be nun kpanngban. É srɛ́ kɛ ‘Zoova i ndɛ’n trɛ ndɛndɛ’ mɛn wunmuan’n nun, naan i sɔ’n yi Ɲanmiɛn i ayɛ.—2 Tɛsalonikfuɛ Mun 3:1.\n?Wafa sɛ yɛ ɛntɛnɛti adrɛsi jw.org su uka sran mun naan b’a suan Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n niɔn?\nSran wie’m be kpɛli ɛntɛnɛti lika uflɛ wie’m be ba, be fa kan Zoova i Lalofuɛ’m be anuannzɛ’n i wun ndɛ tɛ. Be waan bé yó naan nán sran’m be su Zoova. I sɔ’n ti’n, nán e wɔ i sɔ ɛntɛnɛti lika liɛ’n be nun kaan sa.—Jue Mun 1:1; 26:4; Rɔmfuɛ Mun 16:17.


?Blɛ benin nun yɛ ɔ fata kɛ bla’m be kata be ti ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?| Ɲanmiɛn klo e\n?Blɛ benin nun yɛ Klistfuɛ bla kun i Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ? Maan e nian be ti katalɛ’n i su ndɛ nga akoto Pɔlu kannin’n. Ɔ man e afɔtuɛ nga ɔ fata kɛ e fa su naan y’a fa ajalɛ kpa nga ɔ́ mánmán Ɲanmiɛn’n. Kɛ nga 1 Korɛntfuɛ Mun 11:3-16 fa kannin’n sa’n, Pɔlu kleli like nsan m’ɔ fata kɛ e fa e ɲin sie su ɔ: (1) Junman nga bla kun dí m’ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti’n, (2) lika nga ɔ fata kɛ ɔ yo sɔ’n (3) like nga ti yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo sɔ’n.\nJunman. Pɔlu kan junman nɲɔn ndɛ: Ɲanmiɛn srɛlɛ ɔ nin asɔnun’n nun Ɲanmiɛn nuan ijɔlɛ. (Ndɛ mma 4, 5) Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti yalɛ mɔ be nin Zoova be koko ɔ. Andɛ’n, be kwla fa Ɲanmiɛn nuan ijɔlɛ’n be sunnzun Biblu’n nun like klelɛ junman nga jasin fɛ’n bolɛ nun Klistfuɛ kun di’n. ?Ɔ maan Pɔlu su se kɛ sɛ bla kun bó jasin fɛ’n annzɛ ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn’n ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti? Cɛcɛ, nɛ́n i sɔ ɔ! Ɔ le lika nga ɔ fata kɛ bla kun kɛtɛ i ti’n, annzɛ ɔ fataman kɛ ɔ yo sɔ’n.\nLika mun. Pɔlu kleli lika nɲɔn: Awlo lɔ nin asɔnun’n nun. Ɔ seli kɛ: “Yasua kusu yɛ ɔ sie bla ɔ. Bla kwlaa nga kɛ ɔ́ kókó yalɛ klé Nyanmiɛn annzɛ ɔ́ íjɔ Nyanmiɛn nuan asɔnun nun’n ɔ kɛtɛmɛn i ti’n, ɔ gua yasua b’ɔ sie i’n i nyin ase.” (Ndɛ mma 3, 5) Awlobo nun’n, yasua’n yɛ Zoova sie i kpɛn’n niɔn. Ɔ maan sɛ bla’n i ɲin w’a yiman i wun’n, naan junman nga ɔ ti yasua’n i liɛ’n yɛ ɔ di’n, ɔ́ gúɛ i wun’n i ɲin ase. I wie yɛle Biblu’n nun like nga ɔ́ klé mɔ i wun’n o lɛ’n. Sɛ bla’n kɛtɛ i ti’n, ɔ wun i wlɛ kɛ yasua’n yɛ ɔ sie i ɔ. Kannzɛ be yoli yasua’n i batɛmu annzɛ b’a yoman o, maan bla’n kɛtɛ i ti afin yasua’n yɛ ɔ sie awlobo’n niɔn. * Sɛ kusu bla’n klé like annzɛ ɔ́ srɛ́ Ɲanmiɛn naan i wa yasua mɔ w’a kpɛ cro mɔ b’a yo i batɛmu’n, ɔ o lɛ wie’n, ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti wie. Nán kɛ i yɛ ɔ ti awlobo kpɛn’n ti ɔ. Sanngɛ kɛ mɔ Klistfuɛ asɔnun’n nun’n, sielɛ’n o yasua mɔ b’a yo be batɛmu’n be sa nun’n ti ɔ.\nKɛ Pɔlu kán asɔnun’n nun lɔ ndɛ’n, ɔ seli kɛ: “Sɛ sran nga i waan ɔ́ sí akplowa’n, maan ɔ si kɛ e nin Nyanmiɛn i asɔnunfuɛ mun e lemɛn i wafa uflɛ bɔ é yó ɔ.” (Ndɛ mma 16) Asɔnun’n nun Klistfuɛ yasua nga b’a yo be batɛmu’n yɛ be fa asɔnun’n i ti’n niɔn. (1 Timote 2:11-14; Ebre Mun 13:17) Saan yasua’m be ngunmin cɛ yɛ be kwla yo asɔnun kpɛnngbɛn nin asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ ɔ. Be yɛ be kwla nian bua fa nga Ɲanmiɛn wawɛ’n fa be sieli be su’n, be su ɔ. (Sa Nga Be Yoli’n 20:28) Ɔ ju wie’n, be kwla fa Klistfuɛ yasua’m be junman’n wla bla’m be sa nun. Ɔ kwla yo jasin fɛ’n bolɛ’n aɲia’n. Sɛ Klistfuɛ yasua nga b’a yo i batɛmu’n wie fi nunman lɛ’n, be kwla se aniaan bla kun kɛ ɔ siesie aɲia sɔ’n. Wie liɛ kusu aniaan bla’n w’a dun mmua siesie kɛ ɔ nin sran wie bé súan Biblu’n nun like, kpɛkun aniaan bian kun o lɛ. * Kɛ mɔ junman sɔ’n ti kɛ asɔnun’n nun lɔ like klelɛ junman’n wie sa’n ti’n, ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti naan w’a di i sɔ junman’n. I liɛ’n ɔ́ wún i wlɛ kɛ junman nga ɔ́ dí i lɛ’n ti yasua’m be liɛ.\nSanngɛ kusu, asɔnun’n nun junman wie o lɛ’n, i dilɛ nun’n, ɔ nunman nun kɛ Klistfuɛ bla kun kɛtɛ i ti. I wie yɛle aɲia’m be bo lɔ kosan’m be su tɛlɛ’n, annzɛ kɛ ɔ nin i wun annzɛ aniaan wie’m bé bó awloawlo’m be nun jasin fɛ’n. Annzɛ kusu kɛ ɔ nin i mma nga be nin a yoman be batɛmu’n bé súan Biblu’n nun like, annzɛ ɔ nin be bé srɛ́ Ɲanmiɛn’n. Ɔ ju wie’n, aniaan bla kun kwla usɛ i bɔbɔ i wun sɛ ɔ fata kɛ ɔ kɛtɛ i ti annzɛ nán ɔ kɛtɛ i ti o. I lɛ nun’n, maan ɔ niannian Biblu’n i akua’m be nun ɔ kunndɛ i su ndɛ ekun. * Nja, sɛ ɔ wunmɛn i wlɛ naan i klun akunndan’n se i kɛ ɔ kɛtɛ i ti’n, naan sɛ ɔ yo i sɔ’n, ngasi nunman nun. Ɔ kwla yo i kɛ foto nga su sa.\nLike nga ti yɛ ɔ fata kɛ ɔ yo sɔ’n. Ndɛ mma 10 nun’n, e wun like nɲɔn nga ti yɛ ɔ fata kɛ Klistfuɛ bla kun kɛtɛ i ti’n: “Maan bla fa like b’ɔ kle kɛ yasua’n sie i’n kɛtɛ i ti anzi’m be ti.” I klikli’n, Pɔlu kannin like m’ɔ “kle kɛ yasua sie i’n” i ndɛ. Maan e fa e ɲin e sie i ndɛ sɔ’n su. Sɛ bla’n kɛtɛ i ti’n, ɔ yi i nglo kɛ ɔ wun i wlɛ kɛ Zoova fali sielɛ’n mannin asɔnun’n nun yasua nga b’a yo be batɛmu’n. Ɔ maan ɔ yi i nglo kɛ ɔ klo Ɲanmiɛn Zoova naan ɔ kpɔcimɛn i. Like i nɲɔn su’n o ndɛ nga nun: “Anzi’m be ti.” ?Wafa sɛ yɛ bla kun i ti katalɛ’n kan anzi mɔ be ti aolia nun sran mun ɔn?\nKɛ anzi’m be wun kɛ nglo lɔ annzɛ asiɛ’n su wa o, Zoova i anuannzɛ’n maan sran’m be ɲin yi i sielɛ’n, ɔ yo be fɛ. I kusu, klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be kle anzi’m be ajalɛ kpa wie. I kwlaa yoli o, ɔ fata kɛ be lo be wun be man Zoova i ninnge siesielɛ’n. Laa nun’n, i lɛ ngalɛ yoli kekle mannin anzi wie mun. (Zid 6) Siɛn’n, anzi’m be kwla wun kɛ asɔnun’n nun ɔ ju wie’n, Klistfuɛ bla kun i ɲin kwla ti kpa, yɛ i sa silɛ’n nin i ngwlɛlɛ’n kwla tra aniaan bian kun liɛ’n. Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, bla’n lo i wun man yasua’n. Ɔ ju wie bɔbɔ’n, bla’n kwla yo Klistfuɛ nga be kpali be sieli be ngunmin’n, mɔ be nin Klist bé wá síe asiɛ’n, be nun kun. Bla sɔ’n ɔ́ ɲán ɲrun trá anzi mun, yɛ ɔ nin Klist bé dí famiɛn ɲanmiɛn su lɔ. Nanwlɛ, ɔ ti ajalɛ kpa mɔ anzi’m be wun i dɔ nga su ɔ! Kɛ aniaan bla sɔ’m be yi i nglo kɛ be kan be wun ase, naan anzi akpinngbin’m be ti’n, be lo be wun’n, ɔ ti be cenjele like dan!\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Sɛ w’a yoman kɛ tukpacɛ wie ti mɔ yasua’n kwlá ijɔman sa’n, ɔ nunman nun kɛ Klistfuɛ bla’n mɛn i nɛn’n su srɛ Ɲanmiɛn i wun’n m’ɔ ti Klistfuɛ wie’n i ɲrun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Sɛ aniaan bla kun nin sran kun be nuan sɛli su kɛ bé súan Biblu’n nun like naan blɛ sɔ’n nun jasin bofuɛ yasua kun mɔ be nin a yomɛn i batɛmu’n ɔ lɛ’n, sɛ jasin bofuɛ sɔ’n timɛn i wun’n ɔ nunman nun kɛ aniaan bla’n kɛtɛ i ti.\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 Sɛ amun kunndɛ kɛ amún sí i su ndɛ wie ekun’n, an nian Sasafuɛ Tranwlɛ’n (blɔfuɛ nun), afuɛ 2009, Novamblu 15 bue 12-13 nun.


Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Apokalis 6\nBali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛnun "cɛɛndɩ 'sia "man\n1 "Bɛ -sru ɛn an Bali -le 'bla 'yɩ, te e ya 'fluba -yrɩvɛ 'sɔravli "bɛ -a tɛdɛ 'cɛnnan. Zɩ yaa cɛɛn bɛ, -a -nan nɛn fɛnun sinjɛn bɛ, -a tɛdɛ paan 'kpa 'plɛblɛ "le laa -paan 'bɛ wɩɩ. Yaa 'vɩ fɛ -tʋ lɛ 'nan: «'I 'ta!» 2 'An yiɛ 'tɔ, ɛn an -sʋ 'fuvu 'yɩ 'tanan. Min nɛn -sʋ zɩɛ -a da bɛ, "sa "a -yrɔ. Fɛ pɛɛnɔn 'klɩzan nɛn ɛn e "ta -ko "nyian o 'klɩlɛ. Bali -siga kle 'wʋ -a -wulo -man.\n3 Zɩ Bali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛ "flizan cɛɛn bɛ, ɛn fɛnun sinjɛn bɛ -a "flizan paan. Yaa 'vɩ fɛ -tʋ lɛ 'nan: «'I 'ta!» 4 Ɛn an -sʋ pee 'yɩ "nyian -tanan. E ya 'tɛndɛn "le 'tɛ nyin -le 'wɩ 'zʋ. Min nɛn -sʋ zɩɛ -a da bɛ, Bali sɛn -plɔun -nɔn -yrɛ, 'nan -e 'e 'kuli -fɔla 'trɛdanɔn yei. Yaa dra zɩɛ 'nan -e 'o cin -tɛɛ.\n5 Zɩ Bali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛ yaagazan cɛɛn bɛ, ɛn fɛnun sinjɛn bɛ -a yaagazan paan. Yaa 'vɩ fɛ -tʋ lɛ 'nan: «'I 'ta!» 'An yiɛ 'tɔ, ɛn an -sʋ tiidii 'yɩ 'tanan. -Yee tiidii "a "le 'tɛ -drɛn 'zʋ. Min nɛn -sʋ zɩɛ -a da bɛ, fɛ -kalɩ "vɛ a -yrɔ. 6 Ɛn an wei -tʋ 'man fɛnun sinjɛn bɛ o yei. Yaa 'vɩ 'nan: «'I drɛ -e -blɩfɛnun pɛɛnɔn 'flɛ 'e drɛ 'plɛblɛ, 'pian 'nyrɔn 'lee -wɛn bɛ, te o 'flɛ 'e 'pa "da "dɩ!»\n7 Zɩ Bali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛ sinjɛnzan cɛɛn bɛ, ɛn fɛnun sinjɛn bɛ -a -nyranman paan. Yaa 'vɩ fɛ -tʋ lɛ 'nan: «'I 'ta!» 8 'An yiɛ 'tɔ, ɛn an -sʋ 'yɩ 'tanan. -A crɛn min -tɛa "klan -a. Min nɛn -sʋ zɩɛ -a da bɛ, -a 'tɔ nɛn -ka. -Yremo fla a -a -sru, te e -taa. Bali 'plɛblɛ 'nɔn -wlɛ 'nan 'o 'trɛ 'fʋɩ 'tʋ da minnun -tɛɛ, kɔɔ e 'trɛ 'bɔ cɛɛn 'e cin man sinjɛn. Waa -mie -tɛɛman sɛn -a, ɛn waa -mie -tɛɛman dra -tɛdɩ -a, ɛn waa -mie -tɛɛman -cɛ -tʋ nɛn e min "saa bɛ -a, ɛn waa -mie -tɛɛman plɔ winun -a.\n9 Zɩ Bali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛ 'sooluzan cɛɛn bɛ, ɛn an min leinun 'yɩ Bali -pan "davɛ wlu. Minnun nɛn o -tɔ Bali -le 'wɩ -sru 'kpa tɩglɩ minnun yiɛ man, ɛn minnun o tɛɛ bɛ, o leinun nɛn. 10 Min leinun zɩɛ, o -paandɩ 'sia 'kpa 'plɛblɛ. O -paanman 'nan: «'Kʋ 'san, i ya 'saun, ɛn i ya tɩglɩ. Tʋ "cɛn "nɛn i cɩ -a -pɛnnan, -e 'i 'wɩ "nɛn -kɔɔn 'trɛdanɔn lɛ, 'wɩ nɛn waa drɛ 'kʋɛ bɛ -a man?» 11 Bali sɔ 'fuvu 'wʋ o pɛɛnɔn da, ɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan, 'o man -pɛn tian "nyian. Kɔɔ o "blu 'lee o "bʋɩnun nɛn o 'nyranman -tʋwli zɩɛ -a "paa bɛ, minnun -taa "o -tɛɛlɛ "le -wee 'wɩ 'zʋ. Ɛn o pɛɛnɔn 'ka tian 'o cin yɩdɩ dɩ.\n12 Zɩ Bali -le 'bla 'fluba -yrɩvɛ 'shɛɛdʋzan cɛɛn bɛ, 'an yiɛ 'tɔ ɛn an 'trɛ nyɔɔndɩ -dan 'yɩ. Yidɛ yra drɛ tiidii "le -cɛ bʋ sɔ -le 'wɩ 'zʋ, ɛn mlɛn drɛ 'tɛndɛn "le nyɛn -le 'wɩ 'zʋ. 13 -A -nan nɛn mlɛn crɛnnun 'sidɩ 'sia laji te o -tɛɛmlan "tra. O -sɛanla "le 'nan -te fulɔ 'plɛblɛ yiba nyɔɔn -a 'blʋ -sɛanla bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 14 Ɛn labli 'sandɩ 'sia 'sɛzɛnɔn "le 'nan 'fluba nɛn o cɩ -a 'bunan bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Pɔnnun pɛɛnɔn 'lee 'yi yei trɛ pɛɛnɔn 'san 'o 'tɔnan.\n15 Zɩ 'trɛ nyɔɔndɩ 'sia bɛ, 'trɛda blamin pɛɛnɔn yɔɔ. -Te e ya mingɔnnɛn a oo, ɛn -te e ya minnun tazan a oo, ɛn -te e ya 'sounjanun tazan a oo, ɛn -te e ya fɛzan a oo, ɛn -te e ya min 'plɛblɛ 'a oo, ɛn -te e ya nɔan -a oo, ɛn -te e 'ka nɔan -a dɩ oo, o pɛɛnɔn yɔɔ 'tredre. O -mie yɔɔ kunun ji, ɛn o -mie yɔɔ -kɔlɛ -dandannun yei, ɛn o -mie yɔɔ pɔnnun yei. 16 Waa ve pɔnnun 'lee -kɔlɛ -dandannun lɛ 'nan: «'Ka 'tɛ 'kʋ da -e 'kʋ 'ta 'e 'san, "tɔgɔ min nɛn 'e -nyrandɩ mingɔnnɛn pɛin -da bɛ 'e 'kʋ yɩ, ɛn "tɔgɔ Bali -le 'bla 'le nyran -blɩdɩ 'e bɔ 'kʋ man. 17 Kɔɔ -wee nyran -blɩ yi -dan bɛ, -yɛɛ 'bɔ. Min -tʋ 'ka 'kɔlaman -e 'e 'tɔ o 'lɛ dɩ.»


Wafa nga e kwla tu e klun e klo Ɲanmiɛn kpa’n (Matie 22:37) | Biblu’n Kle\nNDƐ TRE BLU NIN NGWLAN\n?Wafa sɛ yɛ a kwla yo sa nga mɔ maan Ɲanmiɛn kló ɔ titi’n niɔn?\n?Mmlusuɛ benin yɛ Zoova fá mán be nga be yo sa nga be yo ɔ be si kɛ ɔ klo be’n niɔn?\n?Ɲrɛnnɛn blɛ kekle nga nun’n, á fá Zoova yó ɔ fiawlɛ?\n1, 2. ?Nin yɛ e kwla ɲan fiawlɛ kpa kun andɛ ɔ?\nMAAN e se kɛ, a su nanti kɔ́ lika. Kpɛkun á nían ɔn, ɲanmiɛn’n su lu tritri kpa, ɔ kpa sin, yɛ ɔ kpla, aunmuan’n kusu fitaman aɔwi. Kpɛkun ɔn, nzue’n yɛ ɔ su tɔ kpa yɛ. Á kplí kó kúnndɛ fiawlɛ ɔ, a ɲɛnmɛn i. Kpɛkun á nían atin nuan ɔn, fiawlɛ kpa kun yɛ. Kɛ a wlu nun’n, a wun kɛ i nun tranlɛ yo fɛ. Nanwlɛ, fiawlɛ sɔ’n mɔ a ɲɛn i’n, ɔ yo ɔ fɛ dan kpa!\n2 Kɛ blɛ nga e o nun yɛ’n ti kekle sɔ ɔ. Afin mɛn’n su yo tɛ kpa kɔ́ i ɲrun. Sanngɛ, ɔ le fiawlɛ kun m’ɔ kwla sasa e naan mɛn’n w’a diman e mlɔnmlɔn ɔn naan anannganman nguan’n w’a fiman e sa ɔ. ?Ngue like yɛle i sɔ’n? Nian like nga Biblu’n kle’n: ‘Ɔ fata kɛ sran sɔ’n se Anannganman kɛ: “A ti min fiawlɛ, a ti min fiawlɛ sua, a ti min Ɲanmiɛn, ɔ su yɛ n fa n wla’n n gua ɔ!”’—Jue Mun 91:2.\n3. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa Zoova yo e fiawlɛ ɔ?\n3 Ɔ bɔbɔ nian! Zoova m’ɔ ti nglo nin asiɛ’n be Yifuɛ’n nin be Siefuɛ’n, ɔ kwla yo e fiawlɛ m’ɔ sasa e’n. Zoova kwla sasa e, afin i tinmin liɛ’n ti dan tra sa ng’ɔ kwla tɔ e su’n, i ta liɛ’n. Sɛ bɔɔ sa sɔ’n kan e’n, Zoova kwla nunnun i sin sa tɛ’n kwlaa. ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa Zoova yo e fiawlɛ ɔ? Ɔ fata kɛ e lafi i su. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan se kɛ: ‘An yo sa nga an yo ɔ an si kɛ Ɲanmiɛn klo amun’n.’ (Zid 21) Ɛɛn, ɔ fata kɛ e yo sa kwlaa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n, naan klolɛ m’ɔ e nin e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n e klo e wun’n, w’a ka lɛ tititi. I liɛ’n, e kwla lafi su kɛ ɔ́ yó e fiawlɛ. ?Sanngɛ, é yó sɛ naan e nin Ɲanmiɛn y’a klo e wun?\nKLOLƐ NGA ƝANMIƐN KLO E’N MAAN E WUN I WLƐ NAAN E SI I YE\n4, 5. ?Wafa nga Zoova yili klolɛ m’ɔ klo sran mun’n i nglo’n, i wie yɛle benin?\n4 Kɛ ɔ ko yo naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n, ɔ fata kɛ e wun wafa nga Zoova yi klolɛ m’ɔ klo e’n i nglo’n, i wlɛ kpa. Ninnge nga Biblu’n kle be’n mɔ fluwa nga w’a uka ɔ mɔ w’a si be’n, bu be akunndan nian. Zoova m’ɔ ti e Yifuɛ’n, ɔ fali asiɛ’n mannin e kɛ e fa yo e tranwlɛ. Ɔ fali aliɛ nin nzue, ɔ nin ninnge kɛ sika ɔkwlɛ, ɔ nin aaba, ɔ nin jɛtɛ ufue, ɔ nin blalɛ, ɔ nin yɔbuɛ kpakpa mun sa’n, ɔ nin nnɛn fanunfanun, ɔ nin lika nin like klanman wafawafa nga e kwla nian be’n, be kpanngban fa yili asiɛ’n piɛ. Ɲanmiɛn fali Biblu’n m’ɔ fin i’n, ɔ boli i dunman’n kleli e, kpɛkun ɔ yiyili sran’n i wafa nga ɔ ti’n i nun kleli e. Asa ekun’n, Ɲanmiɛn i Ndɛ’n kle e kɛ ɔ sunmɛnnin i Wa kunngba cɛ’n asiɛ’n su wa, yɛ ɔ yacili i lɛ maan e dunman nun ti’n, ɔ wunnin ɲrɛnnɛn kpɛkun ɔ wuli. (Zan 3:16) ?Like sɔ mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n ti’n ngue yɛ e kwla ɲɛn i ɔ? Ɔ yo maan e wla o su kɛ é ɲán like ɲɛnmɛn kun e ɲrun lɔ.\n5 E wla m’ɔ o su kɛ é ɲán like kun e ɲrun lɔ’n, ɔ fin like kun ekun mɔ Ɲanmiɛn yoli’n. Zoova takali Mɛsi i Sielɛ m’ɔ ti awa kun’n, ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ ka kan’n, awa sɔ’n wá núnnún afɛ’n kwlaa, kpɛkun ɔ́ yó maan asiɛ’n káci mɛn klanman kun. Nian! É kwlá dí fɔundi nin aklunjuɛ lɔ tititi. (Jue Mun 37:29) Kɛ é sé yɛ’n, Ɲanmiɛn kleli e atin naan y’a di mɛn’n i kpafuɛ’n dɔ nga su. Ɔ yoli ekun maan e kwla srɛ i blɛ kwlaa nin lika kwlaa nun. I kwlaa ngalɛ’n, ɔ ti klolɛ mɔ Zoova yili i nglo sran’m be wunmuan’n be lika’n, ɔ nin nga ɔ yili i nglo sran’m be lika be tinuntinun’n, i bue kan.\n6. ?Wafa sɛ yɛ á yí i nglo kɛ klolɛ mɔ Zoova klo wɔ’n a si i ye ɔ?\n6 Kosan cinnjin kpa nga ɔ fata kɛ a bu su akunndan’n yɛ: ?Wafa sɛ yɛ n kwla si klolɛ mɔ Zoova klo min’n i ye ɔ? Sran kpanngban bé tɛ́ su kɛ: “?Ɔ fata kɛ n klo Zoova wie?” ?Akunndan sɔ’n yɛ a bu ɔ? Zezi seli kɛ mmla’m be nun dan kpafuɛ’n yɛ: ‘Klo ɔ Min Ɲanmiɛn’n kpa, fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, maan wɔ akunndan’n kwlaa trɛn i su.’ (Matie 22:37) Nanwlɛ, ninnge nga be ti yɛ ɔ fata kɛ a klo Zoova’n, be sɔnnin kpa. ?Sanngɛ, sɛ ɔ yo ɔ kɛ a klo Zoova’n, nn i sɔ’n kle kɛ a klo i kpa sakpa naan a fa ɔ wla’n kwlaa guɛ i su, naan ɔ akunndan’n kwlaa o i su?\n7. ?Sɛ ɔ waan a klo Ɲanmiɛn’n, i sɔ’n kle kɛ a klo i sakpa? Yiyi nun.\n7 Kɛ nga Biblu’n fa kan’n sa’n, klolɛ mɔ e waan e klo Ɲanmiɛn’n, nán kɛ klolɛ ngbɛn sa ɔ. Nanwlɛ, kannzɛ bɔbɔ’n, ɔ ti cinnjin kɛ e klo Zoova’n, sanngɛ i sɔ’n ti klolɛ mɔ e fa klo Zoova kpa’n i bo bolɛ ngbɛn. Waka mma wie’m be klun mma nga be lua’n yɛ maan waka’n fi yɛ ɔ su mma ɔ. Ɔ maan waka mma’n i klun mma sɔ’n ɔ ti waka ng’ɔ su mma’n i bo bolɛ’n ngbɛn. I kunngba’n niɔn, sɛ ɔ yo ɔ kɛ a klo Ɲanmiɛn Zoova’n, i sɔ’n ti i klolɛ kpa’n i bo bolɛ ngbɛn. Biblu’n kle kɛ: ‘Ɲanmiɛn i klolɛ’n yɛle kɛ e fɛ i ndɛ’n su, i ndɛ sɔ’n i su falɛ’n yoman ya.’ (1 Zan 5:3) Sɛ a klo Ɲanmiɛn sakpa’n, ɔ fata kɛ be wun i su mma’n. Yɛle kɛ, ɔ fata kɛ be wun i sɔ liɛ’n ninnge nga a yo be’n, be nun.—Kanngan Matie 7:16-20 nun.\n8, 9. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ klolɛ mɔ Ɲanmiɛn klo e’n e si su ye ɔ?\n8 Kɛ e fa Ɲanmiɛn i ndɛ’n nin i mmla’m be su’n, e kle kɛ e klo i. I sɔ liɛ’n i yolɛ yoman ya. Zoova i mmla’m be timan trɔ m’ɔ tin e su ɔ, sanngɛ be yo maan e mɛn dilɛ’n yo kpa, e di aklunjuɛ, kpɛkun i sɔ’n jɔ e klun. (Ezai 48:17, 18) Kɛ e nian atin nga Zoova kle e’n su e nanti’n, e kle e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n kɛ e si like kwlaa nga ɔ yo mannin e’n, i su ye. Nga m’ɔ ti tɛ kpa’n, yɛle kɛ andɛ mɛn’n nun’n, sran nga be si i sɔ ye liɛ’n b’a sɔnman mlɔnmlɔn. E kunndɛman kɛ é yó kɛ Zezi i blɛ sufuɛ wie mun mɔ b’a siman ye’n be sa. Zezi yoli kokowefuɛ blu be juejue, sanngɛ be nun kunngba cɛ yɛ ɔ sɛli i sin ɔ wa lɛli i ase ɔ. (Lik 17:12-17) Nanwlɛ, e kunndɛ kɛ é sɔ́nnzɔn be nun sran nga ɔ sili ye’n, sanngɛ e su yoman kɛ be ngwlan nga b’a siman ye’n be sa!\n9 ?Sɛ ɔ ti sɔ’n, Zoova i mmla benin mun yɛ ɔ fata kɛ e nian be su e nanti ɔ? E wunnin wie mun fluwa nga nun, sanngɛ maan e flan be nun wie’m be nun. Ɲanmiɛn i mmla’n i su falɛ’n yó maan é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n.\nFA Ɔ WUN MANTAN ZOOVA KPA TITI\n10. Like nga ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ, e suan Ɲanmiɛn Zoova su like titi’n, an yiyi nun.\n10 Sɛ ɔ waan á fá ɔ wun mántan Zoova kpa titi’n, ɔ ti cinnjin kpa kɛ a si i su like. Ɔ ti like kun m’ɔ fataman kɛ a yaci i yolɛ ɔ. ?Sɛ kɔnguɛ a o gua su naan ayrɛ o nun dan’n, naan a su tɔn sin’n, á yáci sin sɔ’n i lɛ naan ɔ kan ase blɛblɛ naan ɔ nuan? Cɛcɛ. Á wláwlá sin’n nun yɛ á úka yie’n su naan w’a jue kpa titi naan a kwla tɔn sin sɔ’n. Afin sin sɔ’n ti ɔ nguan like! Kɛ nga yie’n yo mɔ sin’n jue kpa’n sa’n, i kunngba’n, kɛ a ‘si Ɲanmiɛn kpa’n,’ i sɔ’n yo maan a klo Zoova dan kpa titi.—Nyanndra Mun 2:1-5.\nƆ Zoova klolɛ’n ti kɛ sin sa’n, wlawla nun titi naan w’a nuanman.\n11. ?Ta benin yɛ Zezi i like klelɛ’n ɲɛnnin i i sɔnnzɔnfuɛ’m be su ɔ?\n11 Zezi kunndɛ kɛ i sɔnnzɔnfuɛ’m be klo Zoova nin Ɲanmiɛn Ndɛ’n i nun nanwlɛ ndɛ cinnjin kpa’n titi naan klolɛ sɔ’n yo kɛ sin wie m’ɔ jue kpa’n sa. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nga be klɛli i Ebre aniɛn nun’n, mɔ be kpɛnnin su Zezi i lika’n, kɛ be cɛnnin Zezi’n, ɔ kannin be ndɛ kleli i sɔnnzɔnfuɛ nɲɔn. ?Ɔ yoli be sɛ? Be seli kɛ: ‘?Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e m’ɔ́ yíyí Ɲanmiɛn Ndɛ nga be klɛli’n nun klé e atin’n nun lɔ’n, ɔ yo e fɛ dan nɛ́n i ɔ?’—Lik 24:32.\n12, 13. (a) ?Andɛ sran’m be sunman lika be Ɲanmiɛn klolɛ nin Biblu’n nun ndɛ nanwlɛ’n i klolɛ’n b’a yo sɛ? (b) ?É yó sɛ naan e Ɲanmiɛn klolɛ’n w’a wieman?\n12 Kɛ i klikli nun a suannin like nga Biblu’n kle i sakpasakpa’n, a wunnin i kɛ sɛ aklunjuɛ’n nin juejue yolɛ’n, ɔ nin Ɲanmiɛn klolɛ’n be ti sin’n, nn ɔ jueli ɔ awlɛn’n nun lɔ. ?Nɛ́n i ɔ? Nanwlɛ, kɛ ɔ yoli sran kpanngban be sɔ wie ɔ. Junman nga w’a ka’n yɛle kɛ a yo naan Ɲanmiɛn klolɛ dan sɔ’n w’a wieman, sanngɛ maan ɔ trɛ. E kunndɛman kɛ é fá andɛ sran’m be ajalɛ’n su. Zezi seli kɛ: ‘Sran kpanngban be sran klolɛ’n ɔ́ wíe.’ (Matie 24:12) ?Á yó sɛ naan klolɛ mɔ a klo Zoova nin Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n b’a wieman?\n13 Suan Ɲanmiɛn Zoova nin Zezi Klist be su like titi. (Zan 17:3) Bu like nga a suɛn i Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n i su akunndan kpa. I sɔ yolɛ nun’n, usa ɔ wun kɛ: ‘?Ngue like yɛ i sɔ’n kle min Ɲanmiɛn Zoova su ɔ? ?Wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo maan n klo Zoova kpa, mɔ min akunndan’n kwlaa o i su, mɔ n fa min wla’n kwlaa guɛ i su ɔ?’ (Kanngan 1 Timote 4:15 nun.) Kosan sɔ’m be su akunndan bulɛ’n yo maan e klo Zoova kpa yɛ e wun blibli e dan kpa kɛ b’a trɔ e awlɛn’n nun sin sa.\n14. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n kwla uka e naan y’a klo Ɲanmiɛn kpa titi ɔ?\n14 Like kun ekun m’ɔ kwla uka ɔ naan klolɛ mɔ a klo Zoova’n w’a yo kɛ sin m’ɔ jue kpa’n sa’n, yɛle i srɛlɛ titi’n. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17) Fluwa nga i ndɛ tre 17 nun’n e wunnin i kɛ Ɲanmiɛn srɛlɛ’n ti nanndoliɛ like kun yɛ ɔ mannin e ɔ. Yalɛ kokolɛ titi’n yo maan klɔ sran’m be janvuɛ tralɛ’n yo tankaan kpa. I kunngba’n, Zoova srɛlɛ titi’n yo maan e nin i e janvuɛ tralɛ’n i bo’n wla ase kpa. Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e yo naan e Ɲanmiɛn srɛlɛ’n w’a yoman e nuan bui su ndɛ ngbɛn kanlɛ sa. Kɛ é kán ndɛ klé Zoova’n, ɔ fata kɛ ɔ yo kɛ wafa nga ba kun kan ndɛ kle i si m’ɔ klo i kpa’n sa. Nanwlɛ, e kunndɛ kɛ é kán ndɛ klé Ɲanmiɛn aɲinyiɛ su, sanngɛ ɔ fata kɛ e tu e klun e kan ndɛ nga ɔ o e awlɛn’n nun lɔ’n nanwlɛ su. (Jue Mun 62:9) Nanwlɛ, Biblu’n nun like nga e bɔbɔ e suan’n, ɔ nin e klun mɔ e tu e kan e klun ndɛ e kle Ɲanmiɛn’n, be ti cinnjin kpa e Ɲanmiɛn sulɛ nun. Kpɛkun, be uka e maan e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n.\nDI AKLUNJUƐ ƝANMIƐN SULƐ NUN\n15, 16. ?Ngue ti yɛ ɔ ti kpa kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ junman’n ɔ yo e cenjele like nin e like kpa ɔ?\n15 Biblu’n nun like suanlɛ’n nin Ɲanmiɛn srɛlɛ’n be ti e Ɲanmiɛn sulɛ nun like m’ɔ fata kɛ e bɔbɔ e yo ɔ. Sanngɛ siɛn’n, maan e fa e ɲin sie i e Ɲanmiɛn sulɛ’n i nun like kun ekun mɔ e yo i nzra nun’n i su: yɛle e Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i ndɛ mɔ e kan kle e wiengu mun’n. ?W’a dun mmua kan Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n i wie w’a kle ɔ wiengu mun’n? Sɛ ɔ ti sɔ’n, nn a dili cenjele junman kun. (Lik 1:74) Kɛ é kán Ɲanmiɛn Zoova su ndɛ nanwlɛ nga e suannin’n é klé e wiengu mun’n, nn e su di Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ junman cinnjin kpa mɔ be fa wlɛli i Klistfuɛ kpa’m be sa nun’n i wie.—Kanngan Matie 24:14 nin 28:19, 20 nun.\n16 Akoto Pɔlu buli i Ɲanmiɛn junman dilɛ’n i like dan ti, ɔ fa sunnzunnin aɲanbeun ninnge kpakpa mun. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) Ɲanmiɛn Zoova nin ninnge nga i waan ɔ́ yó be’n, be jasin fɛ’n i bolɛ’n ti junman nga a kwla di’n, be nun kpafuɛ’n. Afin Miɛn nga a di i junman’n, yɛ ɔ ti miɛn’m be kwlaa be nun kpafuɛ’n niɔn. Kpɛkun, mmlusuɛ nga a ɲɛn i junman sɔ’n i dilɛ nun’n, ɔ leman wunsu. Junman sɔ’n i dilɛ’n maan a uka sran nga be awlɛn’n ti kpa’n naan b’a fa be wun b’a mantan e Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n kpa, naan b’a bo anannganman nguan’n i atin’n i falɛ bo! ?Junman benin yɛ ɔ kwla jɔ ɔ klun tra ngalɛ’n niɔn? Asa ekun’n, Zoova nin i Ndɛ’n be jasin fɛ’n i bolɛ’n yo maan ɔ bɔbɔ ɔ Ɲanmiɛn sulafilɛ taka kpa, kpɛkun a klo Ɲanmiɛn kpa titi. Yɛ ɔ ɲin mɔ a mian su Zoova’n, i ɲin kpaman su. (Ebre Mun 6:10) Junman sɔ’n i dilɛ kpa titi’n, ɔ uka ɔ naan w’a yo sa nga a yo ɔ a si kɛ Ɲanmiɛn klo wɔ’n.—Kanngan 1 Korɛntfuɛ Mun 15:58 nun.\n17. ?Ngue ti yɛ jasin fɛ’n bolɛ’n ti junman m’ɔ fata kɛ be jran su be di i ndɛndɛ andɛ ɔ?\n17 Nán maan ɔ wla fi su kɛ Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n i bolɛ’n ti junman kun m’ɔ fata kɛ e jran su e di i ndɛndɛ ɔ. Biblu’n se kɛ: ‘Kan Ɲanmiɛn ndɛ’n jran su kpa kle sran mun maan be wun i wlɛ.’ (2 Timote 4:2) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e jran su kpa e bo jasin fɛ’n i ndɛndɛ andɛ ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n se e kɛ: ‘Anannganman i cɛn dan’n w’a mantan koko, ɔ ba ndɛndɛ kpa, w’a mantan koko.’ (Sofoni 1:14) Ɛɛn, blɛ nga Zoova wá núnnún mɛn tɛ kain nga’n, ɔ su mantan koko kpa. Ɔ fata kɛ be bo i sɔ liɛ’n i ndolo kle sran mun! Ɔ fata kɛ sran’m be wun i wlɛ kɛ andɛ yɛ ɔ ti mɔ be fa Zoova yo be Famiɛn’n niɔn. Mɛn’n i awieliɛ cɛn’n ‘su sɛnmɛn i wun.’—Abakik 2:3.\n18. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nin Klistfuɛ kpa mun e yia e su Zoova ɔ?\n18 Zoova kunndɛ kɛ e nin Klistfuɛ kpa mun e yia e su i. I sɔ ti yɛ i Ndɛ’n se e kɛ: ‘Maan e bu e wiengu’m be akunndan e wla be fanngan naan be klo be wun yɛ be yo sran ye. Nán maan e yaci yialɛ’n kɛ sran wie’m be yo’n sa. Sanngɛ maan e yia e tu e wun fɔ. Siɛn’n mɔ an wun kɛ e Min’n i cɛn’n su mantan’n, an yo i sɔ tra su.’ (Ebre Mun 10:24, 25) Kɛ e nin be nga e nin be lafi Ɲanmiɛn su’n e yia Klistfuɛ aɲia’m be bo’n, i sɔ’n ti like kpa kun m’ɔ yo maan e manman e Ɲanmiɛn mɔ e klo i kpa’n, yɛ e su i. Kpɛkun e wla e wiengu fanngan yɛ e man e wun afɔtuɛ wie.\n19. ?Wafa sɛ yɛ e kwla yo naan klolɛ’n w’a yo dan Klistfuɛ’m asɔnun’n nun ɔn?\n19 Kɛ e nin Zoova i sufuɛ mun e yia’n, e yo maan e klo e wun dan kpa, kpɛkun janvuɛ nga e trɛ i asɔnun’n nun’n, ɔ tra kpa. Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e fa e ɲin sie i e wiengu’m be nzuɛn kpa’n su, kɛ nga Zoova bɔbɔ yo’n sa. Nán maan e bu i kɛ e niaan’m be su fɔnman kaan sa le. Nán e wla fi su kɛ nán e ngba yɛ y’a tin Ɲanmiɛn ninnge’m be nun ɔn. Kpɛkun, e kwlaa e fɔn. (Kanngan Efɛzfuɛ Mun 4:32 nun.) Maan e fa e wun mantan be nga be klo Zoova dan’n be kpa, i liɛ’n e bɔbɔ é yó kpa titi Ɲanmiɛn sulɛ’n nun. Sakpa, sɛ e nin e niaan mun e su Zoova likawlɛ’n, é yó sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n. ?Wafa sɛ yɛ Zoova yra be nga be su i nanwlɛ su’n, mɔ be yo sa nga be yo ɔ be si kɛ ɔ klo be’n, be su ɔ?\nMIAN Ɔ ƝIN ƝAN “NGUAN SAKPA”\n20, 21. ?Ngue yɛle ‘nguan sakpa’n’? ?Yɛ ngue ti yɛ like sɔ mɔ e wla o su kɛ é ɲɛ́n i’n, ɔ yo ɲɛnmɛn ɔn?\n20 Zoova i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be suyralɛ like nga ɔ man be’n, yɛle nguan’n. ?Sanngɛ, nguan’n i wafa beninfuɛ’n? ?Dɔ nga su’n, a le nguan sakpa? Sran kpanngban bé sé kɛ nán kosan m’ɔ fata kɛ be usa ɔ, afin i su tɛlɛ’n ti weiin. Yɛle kɛ e lo wunmiɛn, e di aliɛ, kpɛkun e nɔn nzue. Nanwlɛ, i sɔ’n kle kɛ e o nguan nun. Kpɛkun, kɛ e klun ko jɔ kpa’n, e kwla se kɛ: “Nanwlɛ, n su di mɛn sakpa!” Sanngɛ, Biblu’n kle kɛ sɛ e niɛn i kpa’n, andɛ’n, sran fi diman mɛn sakpa.\nZoova kunndɛ kɛ a ɲan “nguan sakpa.” ?Á ɲɛ́n i?\n21 Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ e ‘ɲan nguan sakpa.’ (1 Timote 6:19) Ndɛ mma sɔ’n kle kɛ ‘nguan sakpa’n,’ ti e ɲrun lɔ like mɔ e wla o su kɛ é ɲɛ́n i ɔ. Nanwlɛ, kɛ fɔ’n su traman e nun kun’n, é dí mɛn kɛ nga ɔ nin i fata kpa’n sa, afin é dí mɛn kɛ nga Ɲanmiɛn fa sunnzunnin i bo bolɛ nun’n sa. Kɛ é trán asiɛ m’ɔ́ káci lika klanman’n i su aunkpinndiɛ nin fɔundi, ɔ nin aklunjuɛ nun’n, yɛ é ɲán ‘nguan sakpa,’ mɔ yɛle anannganman nguan’n niɔn. (1 Timote 6:12) ?Nán like ɲɛnmɛn yɛ e wla o su sɔ lɛ ɔ?\n22. ?É yó sɛ naan y’a ‘ɲan nguan sakpa’n’?\n22 ?Wafa sɛ yɛ e kwla ‘ɲan nguan sakpa’ ɔ? Kɛ Pɔlu kán nguan sakpa’n i ndɛ’n, ɔ seli Klistfuɛ’m be kɛ ‘be yo sa ng’ɔ ti kpa’n, yɛ be yo sran ye, i sɔ’n yɛ ɔ ti aɲanbeun kpa’n niɔn.’ (1 Timote 6:18) Ɔ maan, e wun i lɛ kɛ sɛ e nian like nga e suɛn i Biblu’n nun i su e nanti’n, yɛ e kwla ɲan nguan sakpa ɔ. ?Sanngɛ i lɛ nun’n, Pɔlu seli kɛ sa kpa nga e yo’n i akatua’n yɛle “nguan sakpa”? Cɛcɛ, afin like ɲɛnmɛn sɔ’n fin ‘ye nga Ɲanmiɛn yo e’n i dan’ m’ɔ ti sakpa’n. (Rɔmfuɛ Mun 5:15) Sanngɛ, ɔ yo Zoova fɛ kɛ ɔ́ yrá be nga be su i nanwlɛ su’n be su. Ɔ klo kpa kɛ a ɲan “nguan sakpa.” Be nga be yo sa nga be yo ɔ be si kɛ Ɲanmiɛn klo be’n, be kwla lafi su kɛ bé ɲán anannganman nguan aklunjuɛ nin fɔundi dilɛ nun.\n23. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kpa kɛ e yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n niɔn?\n23 Ɔ fata kɛ e tinuntinun e usa e wun kɛ: ‘?Wafa nga Ɲanmiɛn seli Biblu’n nun kɛ be su i’n, i su yɛ n nian n su i ɔ?’ Sɛ cɛn kwlaa e wun i wlɛ kɛ wafa nga Ɲanmiɛn seli kɛ be su i’n yɛ e nian su e su i’n, i liɛ’n e kwla si kɛ e o atin kpa’n su. E kwla lafi su kpa kɛ Zoova ti e fiawlɛ. Mɛn tɛ kain nga i awieliɛ blɛ nga nun’n, Zoova sásá i sufuɛ nanwlɛfuɛ mun. Asa ekun’n, Zoova dé e naan y’a wlu mɛn uflɛ klanman kpa mɔ w’a mantan koko kpa yɛ’n i nun. Nanwlɛ, blɛ sɔ nun’n, é wun wá ɲrɛ́n e dan kpa! Kɛ é wún i kɛ blɛ kasiɛn nga nun e fali ajalɛ kpafuɛ’n, ɔ́ yó e fɛ dan kpa! Sɛ a fa ajalɛ sɔ’n andɛ’n, á ɲán “nguan sakpa” yɛle kɛ mɛn dilɛ nga Ɲanmiɛn Zoova sunnzunnin kɛ sran’m be di’n, á dí i tititi!\nKɛ e nian Ɲanmiɛn i ndɛ’n nin i mmla’n su e nanti’n, e kle kɛ e klo i sakpa.—1 Zan 5:3.\nƝanmiɛn Ndɛ’n nun like suanlɛ nin Ɲanmiɛn srɛlɛ nanwlɛ su’n, ɔ nin Ɲanmiɛn i su ndɛ mɔ e kan kle e wiengu mun’n, ɔ nin sulɛ mɔ e su i Klistfuɛ aɲia’m be bo’n, bé úka e naan y’a yo sa nga e yo ɔ e si kɛ Ɲanmiɛn klo e’n. —Matie 24:14; 28:19, 20; Zan 17:3; 1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:17; Ebre Mun 10:24, 25.\nBe nga be yo sa nga be yo ɔ be si kɛ Ɲanmiɛn klo be’n, bé ɲán “nguan sakpa.”—1 Timote 6:12, 19; Zid 21.


Maan e lafi Ɲanmiɛn su naan e fa ajalɛ kpa | Like suanlɛ liɛ\n“Kɛ ɔ́ kán klé i’n, maan ɔ lafi i su. Nán maan ɔ sie i nyin nnyɔn-nnyɔn.”—ZAK 1:6.\nJUE: 81, 70\n?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e bɔbɔ e fa ajalɛ-ɔ?\n?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e mian e wiengu kɛ ɔ fa ajalɛ-ɔ?\n?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, ɔ fata kɛ e fa ajalɛ uflɛ-ɔ?\n1. (a) ?Ngue ti yɛ Kaɛn fali ajalɛ tɛ-ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ i bo’n gua mɛnnin i-ɔ?\nKƐ KAƐN fali ya’n, ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ kun. Yɛle kɛ sɛ ɔ klo’n, ɔ kwla yaci ya’n. Kpɛkun, i bo’n gúa kpa mɛ́n i. Sɛ ɔ klo kusu’n, ɔ kwla fa ajalɛ ya su. Kpɛkun, i bo’n gúa tɛ mɛ́n i. Biblu’n kle kɛ ɔ fali ajalɛ tɛ. Yɛle kɛ, ɔ kunnin i niaan bian Abɛli. Yɛ i sɔ’n ti’n, ɔ nin i Yifuɛ Ɲanmiɛn be afiɛn sacili.—Bo Bolɛ 4:3-16.\n2. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ e fa ajalɛ kpakpa mun-ɔn?\n2 E kwlakwla e fa ajalɛ mun. Ajalɛ sɔ’m be nun wie’m be ti cinnjin kpa. Sanngɛ, wie’m be timan cinnjin sɔ liɛ. Sɛ e fa ajalɛ kpakpa mun’n, e liɛ’n yó ye. Sanngɛ sɛ e fa ajalɛ tɛ’n, é wún i su afɛ. Yɛ awlabɔɛ’n kún e kpo.—Nyanndra Mun 14:8.\n3. (a) ?Ngue yɛ maan e kwla fa ajalɛ kpa-ɔ? (b) ?Kosan benin mun yɛ like suanlɛ nga wá tɛ́ be su-ɔ?\n3 ?Ngue yɛ maan e kwla fa ajalɛ kpa-ɔ? Sɛ e waan é fá ajalɛ’n, maan e kan kle Ɲanmiɛn. Yɛ maan e lafi su kɛ ɔ́ tíke e ɲin naan e fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Asa ekun’n, maan i nuan ndɛ’n yo e cinnjin yɛ e lafi su kpa. (An kanngan Zak 1:5-8 nun.) Nanwlɛ, maan e fa e wun mantan Ɲanmiɛn. Sɛ e yo sɔ’n, é wún kɛ Ɲanmiɛn si like ng’ɔ ti kpa man e’n. Ɔ maan, sɛ é fá ajalɛ’n, é dún mmua nían Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun naan y’a fa. ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ e kunndɛ kɛ é fá ajalɛ kpa-ɔ? ?Kɛ e ko fa ajalɛ kun’n, i sɔ’n kle kɛ e kwlá kacimɛn i kun?\nƆ FATA KƐ E KWLAKWLA E FA AJALƐ\n4. (a) ?Ajalɛ benin yɛ Adam fali-ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ i bo’n guali-ɔ?\n4 Kɛ ɔ fɛ i mɛn’n i bo bolɛ’n nun’n, sran’m be fa ajalɛ cinnjin mun. Sran ng’ɔ boli i bo’n yɛle Adam. Kɛ Zoova kannin ndɛ kleli i’n, i sin’n, i yi Ɛvu wa kɛnnin i liɛ’n kleli i wie. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ fata kɛ Adam fa ajalɛ kun. Ɔ fali Ɛvu i nuan ndɛ liɛ’n su. I sɔ’n ti, Zoova kɛnnin i bo Edɛnin fie’n nun. Kpɛkun kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, ɔ wuli. Andɛ nin andɛ e wun ajalɛ tɛ mɔ Adam fali’n i su afɛ.\nZoova fɛli i nuan ndɛ’n mannin e naan e wun wafa nga e kwla fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n.\n5. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu ajalɛ falɛ’n niɔn?\n5 Sran wie’m be bu i kɛ sɛ ɔ ti kɛ e o lɛ sa ngbɛn naan e faman ajalɛ fi’n, nn e su fɛman. Atrɛkpa’n, y’a bu i sɔ wie le. Sɛ ɔ ti sɔ’n, maan e wun i wlɛ kɛ Ɲanmiɛn Zoova w’a yiman klɔ sran kɛ mannzin sa. Mannzin’m be buman akunndan. Yɛ be kwlá faman ajalɛ. E liɛ’n, Zoova fɛli i nuan ndɛ’n mannin e naan e wun wafa nga e kwla fa ajalɛ’n. Sanngɛ, ɔ kunndɛman kɛ e fa ajalɛ tɛ naan e wun e ɲrun. É wá kán like ng’ɔ kle sɔ’n i ndɛ.\n6, 7. ?Ajalɛ benin yɛ ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be fa-ɔ? ?Ngue ti yɛ i falɛ’n yoli kekle mannin be-ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n6 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be juli mɛn nga Zoova seli kɛ ɔ́ fá mán be’n i nun lɔ’n, ɔ fata kɛ be fa ajalɛ kun. Sɛ Zoova yɛ bé sú i, annzɛ amuɛn yɛ bé sɔ́ be’n, ɔ fata kɛ be kle. (An kanngan Zozie 24:15 nun.) Ajalɛ cinnjin kpa yɛ ɔ fata kɛ be fɛ i lɛ-ɔ. Afin ɔ kwla yo be wie, annzɛ be nguan. Be jɔlɛ difuɛ’m be blɛ su’n, b’a faman ajalɛ kpa. Be yacili Zoova sulɛ be ko sɔli amuɛn mun. (Jɔlɛ Difuɛ Mun 2:3, 11-23) Kɛ ɔ cɛli kpa’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Eli seli Izraɛlifuɛ mun kɛ be fa ajalɛ kun. Sɛ Zoova yɛ bé sú i’n, annzɛ Baali yɛ bé sɔ́ i’n, ɔ fata kɛ be kle. (1 Famiɛn Mun 18:21) E kwla se kɛ ajalɛ sɔ’n i falɛ’n timan kekle. Afin Zoova yɛ ɔ fata kɛ be su i-ɔ. Sran ng’ɔ wun sa wlɛ’n, ɔ kwlá seman kɛ ɔ́ sɔ́ amuɛn m’ɔ timan like fi’n. Sanngɛ, Izraɛlifuɛ’m b’a kwlá faman ajalɛ kun. Biblu’n waan be fali “atin nnyɔn su tititi.” Sanngɛ, Eli wlali be fanngan kɛ be fa ajalɛ kpafuɛ’n. Yɛle kɛ, maan be su Ɲanmiɛn Zoova.\n7 Sanngɛ, ajalɛ kpa’n i falɛ’n yoli kekle mannin Izraɛlifuɛ mun. ?Ngue ti ɔ? Afin b’a lafiman Zoova su, yɛ b’a kunndɛman kɛ bé nánti i nuan ndɛ’n su. Nanwlɛ, b’a faman be wla b’a guaman Zoova su. Yɛ b’a boman be ɲin ase kpa b’a nianman naan b’a si Zoova, naan b’a wun kɛ i atin’m be ti kpa. Sɛ ɔ ti kɛ be yoli sɔ’n, nn be fali ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. (Jue Mun 25:12) Like kun ekun nga ti yɛ be fali ajalɛ tɛ’n yɛle kɛ, be kunndɛli kɛ bé nían nvle nga be mantan be’n be ayeliɛ’n su. Akunndan nga nvle sɔ’m be nunfuɛ’m be bu’n, i wie yɛ Izraɛlifuɛ’m be buli-ɔ. Wie liɛ bɔbɔ’n, sran sɔ mun yɛ be kleli Izraɛlifuɛ mun ajalɛ ng’ɔ fata kɛ be fa’n niɔn. I sɔ’n ti, Izraɛlifuɛ’m be sɔli be amuɛn mun wie. Sanngɛ nn Moizi blɛ su’n, Zoova kan kleli be kpa kɛ nán be yo sa sɔ mun.—Ezipt Lɔ Tulɛ 23:2.\nSRAN KUN BƆBƆ YƐ Ɔ FATA KƐ Ɔ FƐ I AJALƐ-Ɔ\n8. ?Ngue yɛ Izraɛlifuɛ’m be wun ndɛ’n kle e-ɔ?\n8 Izraɛlifuɛ’m be wun ndɛ’n kle e like cinnjin kpa kun. Yɛle kɛ, sɛ e waan é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n, ɔ fata kɛ e nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun. Galasifuɛ Mun ndɛ tre 6 i mma 5 kle e kɛ sran kun bɔbɔ yɛ ɔ́ súɛ i trɔ’n niɔn. I sɔ’n kle weiin kɛ sran kun bɔbɔ yɛ ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ-ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e si like ng’ɔ ti kpa Ɲanmiɛn ɲrun’n naan e yo.\nSɛ sran’m be laka e naan e fa su’n, nn be su yɛ e su-ɔ.\n9. ?Sɛ sran’m be mian e fii kɛ e fa ajalɛ naan e fa su’n, ngue ti yɛ i sɔ’n ti tɛ-ɔ?\n9 Wie liɛ’n, e kwlá faman e klun klo ajalɛ. Afin, sran wie’m be mian e fii kɛ e fa ajalɛ tɛ. (Nyanndra Mun 1:10, 15) Sɛ ɔ yo sɔ’n, maan e jran like nga Ɲanmiɛn Ndɛ’n kle e’n su e fa e klun klo ajalɛ. Sɛ sran’m be laka e naan e fa su’n, nn be su yɛ e su-ɔ. Yɛ i bo’n kwla gua tɛ man e.\n10. ?Afɔtuɛ benin yɛ Pɔlu mannin Galasi lɔ Klistfuɛ mun-ɔn?\n10 Akoto Pɔlu mannin Galasi lɔ Klistfuɛ’m be afɔtuɛ kɛ be fa be klun klo ajalɛ. (An kanngan Galasifuɛ Mun 4:17 nun.) Galasi lɔ asɔnun nun’n, aniaan wie’m be kunndɛli kɛ bé klé be wiengu’m be ajalɛ naan be fa su. Be yoli sɔ naan aniaan’m be yaci ndɛ nga akoto’m be kan’n be su falɛ, naan be nanti be ndɛ liɛ’n su. Sran sɔ’m be klo dunman. Yɛ be buman be niaan’m be sran. Afin be mian aniaan mun. Ɔ maan, be kwlá faman be klun klo ajalɛ.\n11. ?Sɛ sran kun waan ɔ́ fá ajalɛ kun’n, ngue yɛ e kwla yo-ɔ?\n11 Pɔlu buli i niaan’m be sran. W’a mianman be le kɛ be fa ajalɛ. I lɛ nun’n, ɔ kle e kwlakwla e ajalɛ kpa. (An kanngan 2 Korɛntfuɛ Mun 1:24 nun.) Andɛ’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be nian Pɔlu i ayeliɛ’n su. Be fa Ɲanmiɛn Ndɛ’n be man aniaan’n be afɔtuɛ. Yɛ be klo i sɔ yolɛ kpa. Sanngɛ, be yaci aniaan’m be nun naan be fa be klun klo ajalɛ. Afin sran kun bɔbɔ yɛ ɔ́ súɛ i trɔ’n niɔn. ?Ngue yɛ i kwlaa sɔ’n kle e-ɔ? Yɛle kɛ afɔtuɛ nga be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, maan e yiyi nun e kle aniaan mun. Kpɛkun, maan e yaci be nun naan be fa be klun klo ajalɛ. Sɛ be fa ajalɛ kpa’n, be liɛ yó ye. Nanwlɛ, ɔ fataman kɛ e mian aniaan mun naan be fa ajalɛ.\nAsɔnun kpɛnngbɛn’m be klo be niaan mun ti’n, be mianman be kɛ be fa ajalɛ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 11 nun.)\nNÁN E LAFI E KLUN AKUNNDAN’N SU E FA AJALƐ\n12, 13. ?Ngue ti yɛ sɛ e fa ya annzɛ e sa sin bubu e’n, ɔ fataman kɛ e fa ajalɛ-ɔ?\n12 Andɛ’n, sran sunman be klun klo like liɛ nga be waan bé yó’n, yɛ be yo-ɔ. I sɔ’n timan kpa mlɔnmlɔn. I sɔ’n ti, Biblu’n wla e fanngan kɛ nán e lafi e klun akunndan’n su e fa ajalɛ. (Nyanndra Mun 28:26) Biblu’n kan sran kpanngban kpa mɔ be lafili be bɔbɔ be klun akunndan’n su be fali ajalɛ’n be ndɛ. Sran sɔ’m be liɛ w’a yoman ye. (1 Famiɛn Mun 11:9; Zeremi 3:17; 13:10) Nanwlɛ, ɔ fataman kɛ e lafi e klun akunndan’n su. Afin, “klɔ sran’n i klun akunndan’n ti tɛ tra like kwlaa, be yo akunndan sɔ’n i sa fi-ɔ ɔ yo-man ye.” (Zeremi 17:9) ?Sɛ e lafi e klun akunndan’n su e fa ajalɛ’n, wafa sɛ yɛ i bo’n kwla gua-ɔ?\n13 Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e fanngan kɛ maan e klo Ɲanmiɛn kpa. Yɛ maan e klo e wiengu kɛ e fa klo e bɔbɔ e wun’n sa. (Matie 22:37-39) Biblu’n nun ndɛ mma nga be o ndɛ kpɔlɛ 12 nun’n, be kleli e kɛ ɔ fataman kɛ e lafi e klun akunndan’n su e fa ajalɛ. I wie yɛle kɛ sɛ e fa ya’n, ɔ cɛman naan y’a fa ajalɛ tɛ. (Nyanndra Mun 14:17; 29:22) Sɛ e sa sin bubu e’n, e kwla fa ajalɛ tɛ wie. (Kalɛ 32:6-12; Nyanndra Mun 24:10) I sɔ’n ti, sɛ é fá ajalɛ’n, maan e bu Ɲanmiɛn i mmla’m be akunndan. (Rɔmfuɛ Mun 7:25) Nanwlɛ, kɛ é fá ajalɛ cinnjin kpa mun’n, maan e nian e wun su naan e klun akunndan’n w’a lakaman e.\nSƐ Ɔ FATA KƐ E FA AJALƐ UFLƐ’N\n14. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ sɛ e fa ajalɛ kun’n, e kwla kaci i-ɔ?\n14 E kunndɛ kɛ é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. I sɔ’n ti, kɛ sran ng’ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ’n fá ajalɛ’n, ɔ bu akunndan nian sɛ ɔ ti ajalɛ kpa, annzɛ ɔ fata kɛ ɔ fa ajalɛ uflɛ o. I lɛ nun’n, Zoova kle e ajalɛ kpa. I nuan ijɔfuɛ Zonasi blɛ su’n, ɔ guguli kɛ ɔ́ fá ɲrɛnnɛn yí i Ninninvufuɛ’m be su. ?Sanngɛ, ngue yɛ ɔ yoli-ɔ? Ɲanmiɛn Ndɛ’n waan: “[Ɲanmiɛn] nían-an, be su kaci be nzuɛn tɛ’n. Yɛ i kusu kacili aniɛn-ɔn. Ɔ maan w’a yo-man ng’ɔ guguli kɛ ɔ́ yó’n kun.” (Zonas 3:10) Kɛ Ninninvufuɛ’m be kacili be nzuɛn’n, Zoova kusu yacili i ya’n. I sɔ’n kle kɛ Zoova si aunvuɛ naan i like yolɛ yoman ya. Zoova timan kɛ klɔ sran mun sa. Afin sɛ klɔ sran yɛ ɔ fali Ninninvufuɛ’m be wun ya’n, nn w’a yaciman w’a cɛman be.\nKɛ Ninninvufuɛ’m be kacili be nzuɛn’n, Zoova kusu yacili i ya’n.\n15. ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, ɔ fata kɛ e fa ajalɛ uflɛ-ɔ?\n15 Sɛ e fa ajalɛ kun’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, wie liɛ’n, e kwla kaci i. Zoova yoli sɔ blɛ sunman. (1 Famiɛn Mun 21:20, 21, 27-29; 2 Famiɛn Mun 20:1-5) Asa ekun’n, sɛ e ti ndɛ kun naan i sin’n, e ti ndɛ uflɛ’n, e kwla fa ajalɛ uflɛ wie. I wie yɛle famiɛn Davidi liɛ’n. Saili i anunman Mɛfibɔsɛti i wun ndɛ nga be kan kleli i’n ti’n, ɔ fali ya. Sanngɛ kɛ i sin’n, Mɛfibɔsɛti yiyili ndɛ’n nun kpa kleli i’n, ɔ fali ajalɛ uflɛ. (2 Samiɛl 19:24-29) Sɛ e yo sɔ wie’n, ɔ ti kpa.\n16. (a) ?Ngue yɛ é yó naan y’a fa ajalɛ kpa-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ wie liɛ’n, ɔ fata kɛ e fa ajalɛ uflɛ-ɔ? (c) ?Blɛ sɔ nun’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?\n16 Biblu’n wla e su nun kɛ nán e kpli e fa ajalɛ. (Nyanndra Mun 21:5) Sanngɛ, maan e bu ajalɛ nga é fá’n i sin kpa. Sɛ e yo sɔ’n, é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:21) Awlo lɔ’n, ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be dun mmua nian Ɲanmiɛn Ndɛ’n nin fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n, be nun naan b’a fa ajalɛ mun. Wie liɛ kusu’n, ɔ fata kɛ be usa be awlofuɛ’m be ngwlɛlɛ afɛ. Maan e wla kpɛn Abraamun su. Zoova seli i kɛ ɔ fa ndɛ nga i yi kan kleli i’n su. (Bo Bolɛ 21:9-12) Asɔnun kpɛnngbɛn’m be kusu’n, ɔ fata kɛ be nian fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n be nun naan b’a fa ajalɛ mun. Sɛ be fa ajalɛ kun naan ɔ́ kɔ́ i ɲrun be wun kɛ ɔ fata kɛ be fa ajalɛ uflɛ’n, maan be fa. Nán be bu i kɛ sɛ be yo sɔ’n, be niaan’m be ɲin su yiman be kun. Sanngɛ, bé klé kɛ be ti wun ase kanfuɛ. Maan e kwlakwla e yo sɔ wie. I liɛ’n, e bo yó kun asɔnun’n nun. Yɛ é dí alaje.—Sa Nga Be Yoli’n 6:1-4.\nMAAN E NANTI AJALƐ NGA E FALI’N SU\n17. ?Ngue yɛ é yó naan y’a fa ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n niɔn?\n17 Ajalɛ nga e fa be’n, wie’m be ti cinnjin kpa. I wie yɛle bla nin bian jalɛ’n. Sran nga e kunndɛ kɛ é jɛ́ i’n, ɔ fata kɛ e bu i akunndan. I wie ekun yɛle blɛ kwlaa nun Ɲanmiɛn junman dilɛ’n. Sɛ e kunndɛ kɛ é dí junman sɔ’n wie’n, ɔ fata kɛ e fa ajalɛ. Nán e ja nun lɛ yɛ e kwla fa ajalɛ cinnjin sɔ mun-ɔn. Ɔ fata kɛ e srɛ Zoova naan ɔ tike e ɲin. Sɛ e fa e wun wla Zoova sa nun naan e nanti like ng’ɔ kle e’n su’n, é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. (Nyanndra Mun 1:5) Ɲanmiɛn man e afɔtuɛ kpakpa mun i nuan ndɛ’n nun. Sɛ e waan é fá ajalɛ’n, maan e nian nun naan y’a fa. Kpɛkun, maan e srɛ Zoova. Sɛ ɔ ti i klun su’n, ɔ́ úka e maan ajalɛ nga é fá’n i bo gúa kpa. Blɛ kwlaa nga e kunndɛ kɛ é fá ajalɛ cinnjin kun’n, maan e usa e wun kosan nga mun: ‘?Sɛ n fa ajalɛ nga’n, ń klé kɛ n klo Zoova? ?I bo’n gúa kpa man e nin min awlofuɛ mun? ?I sɔ’n klé kɛ n kwla min awlɛn tra naan n klun ti ufue?’\n18. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ e yo-ɔ?\n18 Zoova mianman e kɛ e klo i naan e su i. Sɛ é sú i annzɛ e su sumɛn i’n, ɔ ti kɛ e bɔbɔ sa. (Zozie 24:15; Akunndanfuɛ’n 5:4) Sɛ é fá ajalɛ’n, Zoova kunndɛ kɛ e nian like ng’ɔ kle e’n su. Sɛ e lafi Zoova su naan e nanti i ndɛ’n su’n, é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n. Yɛ sa’n kwlaa nun’n, é klé kɛ e ti sran m’ɔ kacikaciman’n.\nSran ng’ɔ lafi i klun akunndan’n su’n, like ng’ɔ klo kɛ ɔ́ yó’n yɛ ɔ yo-ɔ. I sɔ’n timan kpa mlɔnmlɔn. Sɛ e waan é fá ajalɛ ng’ɔ ti kpa’n, maan e lafi Zoova su. Yɛ maan e niɛn i nuan ndɛ’n nun naan ɔ kle e ngwlɛlɛ.


“Amun jran kekle! N kwlali mɛn’n” (Zan 16) | Wafa nga Zezi nantili’n\nƆ CƐ KAN’N, ZEZI I AKOTO’M BE SU WUNMƐN I KUN\nAKOTO’M BE AWLABƆƐ’N WÁ KÁCI AKLUNJUƐ\nZezi nin i akoto’m be te o nglo sua ba dan’n nun lɔ. B’a wie Delɛ cɛn aliɛ’n i di, be su wa fite. Zezi mannin be afɔtuɛ kpanngban. Kpɛkun ɔ seli be kɛ: “N kannin ndɛ sɔ mun n kleli amun naan amun a kpɔnzɔman.” ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n ti cinnjin-ɔn? Zezi seli be kɛ: “Sran’m bé kán amun bo Ɲanmiɛn i sua’m be nun. I kpa bɔbɔ’n, blɛ wie wá jú’n, sran kwlaa ng’ɔ kun amun’n, ɔ́ bú i kɛ w’a di Ɲanmiɛn junman.”—Zan 16:1, 2.\nZezi w’a se i akoto’m be le kɛ mɛn nunfuɛ’m bé kpɔ́ be. Sanngɛ ɔ nin-a kɛnmɛn i trele sa nin-a kleman be le kɛ bé wá kún be. I sɔ’n ti’n, atrɛkpa’n ndɛ sɔ’n sanngannin be akunndan kpa. ?Sanngɛ ngue ti yɛ w’a kɛnmɛn i sɔ ndɛ’n w’a kleman be laa-ɔ? Ɔ yiyili nun. Ɔ seli be kɛ: “I bo bolɛ nun’n, m’an kan kleman amun. Afin blɛ sɔ’n nun’n, nn n wo amun wun wa.” (Zan 16:4) Ɔ maan ɔ su wla be fanngan. I liɛ’n, kɛ ɔ́ wá kɔ́’n, be su kpɔnzɔman. I sɔ’n úka be naan kasiɛn su’n, b’a yaciman Ɲanmiɛn i sulɛ..\nZezi seli ekun kɛ: “N su kɔ Sran ng’ɔ sunmannin min’n i sin. Kusu amun nun wie fi usaman min kɛ: ‘?Ninfan yɛ a su kɔ-ɔ?’” Ka naan Zezi w’a kan ndɛ sɔ’n w’a kle be’n, kɔnguɛ kunngba sɔ nun’n, i akoto’m be seli i kɛ ɔ kle be lika ng’ɔ su wa kɔ’n. (Zan 13:36; 14:5; 16:5) Sanngɛ kɛ ɔ wa seli be kɛ sran’m bé wá klé be yalɛ’n, be wla boli be wun kpa. Ɔ maan kɛ Zezi wá kɔ́’n, aɲrunɲan nga ɔ́ wá ɲɛ́n i’n, ɔ nin ye nga Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m bé ɲɛ́n i’n, b’a usaman be su ndɛ. I sɔ’n ti’n, Zezi seli be kɛ: “Ndɛ sɔ mɔ n kan kleli amun’n ti’n, amun wla w’a bo amun wun dan.”—Zan 16:6.\nI sin’n, Zezi seli kɛ: “Amun ye yolɛ ti yɛ n su kɔ-ɔ. Afin sɛ m’an ɔman’n, ukafuɛ’n su baman amun wun wa. Sanngɛ sɛ n kɔ’n, ń súnmɛn i amun wun wa.” (Zan 16:7) Sɛ Zezi wu naan ɔ kɔ ɲanmiɛn su’n yɛ Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mán Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun-ɔn. Ɲanmiɛn wawɛ sɔ’n úkɛ i sufuɛ nga be o asiɛ wunmuan’n su’n.\nƝanmiɛn wawɛ’n “wá kán sa tɛ’n nin sa kpa yolɛ’n, ɔ nin jɔlɛ dilɛ’n be su ndɛ weiin klé sran’m be kwlaa.” (Zan 16:8) Mɛn’n nunfuɛ’m b’a lafiman Ɲanmiɛn i Wa’n su. Ɲanmiɛn wawɛ’n wá yó maan i sɔ liɛ’n i ɲin fíte weiin. Zezi i ɲanmiɛn su kɔlɛ’n, ɔ́ klé sran’m be kɛ ɔ ti sran kpa, naan sɛ Ɲanmiɛn bu Satan m’ɔ ti “mɛn’n i siefuɛ’n” i fɔ’n, ɔ ti su.—Zan 16:11.\nZezi seli ekun kɛ: “Ndɛ kpanngban o lɛ mɔ min waan ń kán klé amun-ɔn. Sanngɛ dɔ nga su’n, amun ti kwlá sɔnman be bo.” Sɛ Ɲanmiɛn i wawɛ’n ba’n, ɔ́ úka Zezi i sɔnnzɔnfuɛ mun maan bé wún “ndɛ nanwlɛ’n i kwlaa” wlɛ. Ɔ maan bé kwlá nían ndɛ nanwlɛ’n su bé nánti.—Zan 16:12, 13.\nI sin’n, ndɛ nga Zezi kannin’n boli i akoto’m be nuan. Ɔ seli be kɛ: “Ɔ cɛ kan’n, amun su wunman min kun. Sanngɛ sɛ ɔ cɛ kan ekun’n, amún wún min.” Akoto’m b’a wunman ndɛ sɔ’n i wlɛ. I sɔ’n ti’n, be usali be wiengu kɛ ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle benin. Zezi sieli i nzɔliɛ kɛ be kunndɛ kɛ bé wún ndɛ sɔ’n i wlɛ kpa. I ti’n, ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, ń kán klé amun kpa kɛ amún wá sún, yɛ amún wá bó awuyomo, sanngɛ mɛn’n nunfuɛ’m be klun jɔ́. Amun wla wá bó, sanngɛ amun awlabɔɛ’n wá káci aklunjuɛ.” (Zan 16:16, 20) Yɛle kɛ, kɛ aliɛ wá cɛ́n mɔ bé wá kún Zezi nnɔsua wia nun’n, Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛn mun be klun wá jɔ́. Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be liɛ’n, bé sún. Sanngɛ kɛ bé wá cɛ́n Zezi’n, be awlabɔɛ’n káci aklunjuɛ. Kpɛkun kɛ Zezi wá fá Ɲanmiɛn i wawɛ’n mán be’n, be klun jɔ́ dan.\nZezi fɛli i akoto mun sunnzunnin bla kun mɔ ba wulɛ aklunya w’a tɔ i su’n. Ɔ seli kɛ: “Kɛ bla kun ko koto awuliɛ’n, ɔ fɛ. Afin i ba wulɛ blɛ’n w’a ju. Sanngɛ kɛ ɔ ko wu ba’n, i wla kpɛnman afɛ dan ng’ɔ wunnin i’n su kun. Sanngɛ i klun jɔ, afin w’a wu sran kun mɛn’n nun.” I sin’n, ɔ wlali be fanngan. Ɔ seli kɛ: “Dɔ nga su’n, amun wla w’a bo amun wun. Sanngɛ ń má wún amun ekun, kpɛkun amun klun wá jɔ́. Sran fi su kpɛman amun aklunjuɛ sɔ’n i sin.”—Zan 16:21, 22.\nAkoto’m be nin-a srɛman Ɲanmiɛn i like Zezi dunman nun le. Zezi seli be kɛ: “Blɛ sɔ’n nun’n, amún srɛ́ Siɛ’n i like min dunman nun.” ?Ngue ti yɛ Zezi dunman nun yɛ bé srɛ́ Ɲanmiɛn-ɔn? Nán kɛ Siɛ’n kunndɛman kɛ ɔ́ tɛ́ be srɛlɛ’n su ti-ɔ. Zezi bɔbɔ seli kɛ: “Siɛ’n bɔbɔ klo amun, afin amun kloli min. Kpɛkun amun lafili su kɛ n ti Ɲanmiɛn i janunfuɛ.”—Zan 16:26, 27.\nNdɛ nga Zezi kan kleli i akoto mun’n, ɔ wlali be fanngan dan. I sɔ’n ti’n, be seli i kɛ: “I lɛ nun’n, e lafi su kɛ a fin Ɲanmiɛn wun lɔ.” Sɛ be lafi Zezi su kɛ be fa kannin’n sa-o, sɛ be lafimɛn i su-o, bé wá yí i nglo. Afin sa kekle wie’m bé wá tɔ́ be su. Zezi kɛnnin i sɔ liɛ’n i ndɛ seli kɛ: “Amun nian! Blɛ wie wá jú’n, blɛ sɔ’n w’a ju bɔbɔ, amún bó sánndi kɔ́ amun awlo’m be nun, amún yáci min kunngba.” I sin’n, ɔ guali be awlɛn su nzue. Ɔ seli kɛ: “N kannin ndɛ sɔ’n n kleli amun naan min dunman nun’n, amun wun jɔ amun kpa fɔuun. Mɛn’n nunfuɛ’m bé wá klé amun yalɛ. Sanngɛ amun jran kekle! N kwlali mɛn’n.” (Zan 16:30-33) Nanwlɛ, Zezi su yiman be ase le! Satan nin i mɛn’n bé wá yó ninnge kpanngban naan Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be yaci Ɲanmiɛn i sulɛ. Sanngɛ ɔ fata kɛ be mian be ɲin be di Ɲanmiɛn junman’n i titi. Zezi si kɛ sɛ be yo sɔ’n, bé kwlá mɛn’n kɛ ɔ fa kwlali mɛn’n sa.\n?Ndɛ benin yɛ Zezi kan kleli i akoto mun mɔ atrɛkpa’n ɔ sanngannin be akunndan-ɔn?\n?Ngue ti yɛ Zezi i akoto’m b’a usɛmɛn i kɔlɛ’n i su ndɛ kun-ɔn?\nZezi seli kɛ i akoto’m be awlabɔɛ’n káci aklunjuɛ. ?Sunnzun ase benin yɛ ɔ fali fa yiyili i sɔ liɛ’n nun-ɔn?


Rɔmɛn 2 YRENT - 'Wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'ka 'kɔlaman 'wee - Bible Search\nRɔmɛn 1 Rɔmɛn 3\nBali minnun pɛɛnɔn 'le 'wɩ tin "baa\n1'Wɩ 'wlidɩ "drɛnɔn 'ka 'kɔlaman 'wee tin 'nɔnnɔn -wɛɛdɩ -a Bali 'lɛ dɩ. Ɛn 'i 'bɔ "nyian, min nɛn i cɩ -a, ɛn i tin -tɛa "o da bɛ, yi'a 'kɔlaman 'yie tin 'nɔnnɔn -wɛɛdɩ -a Bali 'lɛ dɩ. -A -cin 'e 'kɔn 'i 'ji 'nan, -te i ya tin -tɛnan minnun da bɛ, te i ya tin -tɛnan 'i 'bɔ 'fli da. Kɔɔ i ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan -a "le -wee 'wɩ 'zʋ. 2Minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩnun zɩɛ -a dra bɛ, Bali tin -tɛa "o da 'e 'nɔan da. -Kaa -tɔa zɩ. 3I tin -tɛa "minnun zɩɛ o da, te i ya 'wɩ 'wlidɩ "drɛzan "le -wee 'wɩ 'zʋ. -Te -a -cin a 'i 'ji 'nan Bali 'ka tin tɛa 'i da dɩɛ, te i ya 'i 'fli see "paanan. 4Bali ci a "yi, ɛn e 'wɩ man -pɛan "sidɔ, ɛn e -sɛanla min man -trɔɔ. -Kaa -tɔa zɩ. 'Pian -te 'wɩnun zɩɛ -a -cin nɛn 'i 'ji, -yee "wɛan nɛn i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, te i ya 'i 'fli see "paanan, ɛn i ya Bali -le "yi -fɔlanan 'i "trɔɛn -sru. E ya "le 'i -tɔ 'nan, Bali a "va 'nan 'i 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'i -sɔɔnla 'e -sru, -yee "wɛan nɛn 'e 'man -sɛanla 'i 'va!\n5'Pian i ya "trɔɛn "yuyu 'tannan, ɛn i 'ka "vale 'i "sia 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man dɩ. 'Wɩ nɛn i cɩ "man zɩɛ, Bali -le nyran -blɩdɩ -dan nɛn i cɩ -a planan 'i 'fli man. E bɔa 'i man yi nɛn Bali 'yee nyran -blɩdɩ ci -kɔɔnman 'e 'nɔan da bɛ -a da.\n6Yi zɩɛ -a da nɛn 'wɩ nɛn min -tʋ -a drɛ bɛ Bali -a man -pan wo -a san lɛ. 7'Belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ, yaa -nɔan "minnun nɛn o "koe 'ka 'nyanlɛ Bali ci 'sɔ wɩ drɛdɩ -a dɩɛ -wlɛ. Kɔɔ tʋ pɛɛnɔn man bɛ, waa -wɛɛman 'nan Bali 'e 'tɔ -dan 'nɔn 'wlɛ, ɛn waa -wɛɛman 'nan 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ 'e drɛ 'wee vɛ -a. 8'Pian Bali -le nyran -blɩdɩ -dan bɛ, e ya minnun nɛn 'o 'bɔ 'ci 'sɔ wɩnun -wlidɩ 'yɩ "yi "bɛ -wee vɛ -a. Kɔɔ tʋ pɛɛnɔn man bɛ, o 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ 'yɩ "yi, te o Bali -le 'wɩ tɩglɩ -fɔala 'o "trɔɛn -sru. 9Maan ve 'cɛɛ 'nan, min -tʋdʋ pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, yra yɩdɩ bɔa "o man, ɛn "klan -dan o -tɛa. Zuif 'nɔn da nɛn 'e pou "siala, "bɛ -sru -e 'e 'bɔ minnun pɛɛnɔn da. 10'Pian min oo min nɛn e 'wɩ "yi drɛ bɛ, Bali 'tɔ -dan -nɔan -yrɛ, ɛn e -fʋdɩ -trɔɔ -nɔan -yrɛ. Zuif 'nɔn da nɛn 'e pou "siala, "bɛ -sru -e 'e 'bɔ minnun pɛɛnɔn da. 11Kɔɔ Bali 'ka min bo "va "dɩ.\n12Maan ve 'cɛɛ 'nan, minnun pɛɛnɔn nɛn o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, Bali tin -tɛa "o da. Min -mienun 'ka -a tɔa 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩ a dɩ, te o 'wɩ 'wlidɩ "dra. Bali tin -tɛa "o da, ɛn o -nan -nyaan. 'Pian Zuif 'nɔn Bali -le -pei -tɔ wɩnun -tɔa. -Yee "wɛan -te o 'wɩ 'wlidɩ drɛ bɛ, Bali -le -pei 'bɔ 'bɛ tin -tɛa "o da. 13Kɔɔ Bali 'ka min siala min tɩglɩ 'a 'nan 'e "trɔɛn -tɔa 'yee -pei -tɔ wɩnun lɛ -le "wɛan dɩ. 'Pian min nɛn e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, Bali -a "siala min tɩglɩ 'a.\n14Minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ, wa'a tɔa 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩ a dɩ. 'Pian -te o -mie 'wɩ dra "le zɩ Bali -le -pei -a 'vɩ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, yaa -kɔɔnman 'nan -pei -tɔ wɩ a -wlɔ. 15Ɛn 'wɩ zɩɛ -a drɛdɩ bɛ, yaa -kɔɔnman 'nan, Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'o 'crɛn -tɛdɩ o ji. -Wee -wulo -ji "nrɔndɩ 'bɛ -kɔɔnman zɩɛ, kɔɔ -yɛɛ tin -tɛa "o da, ɛn -yɛɛ -tɔa "o -sru. 16Yi -tʋ bɔa "bɛ, Bali -ciala Zozi Crizi -va -e 'e 'wɩ pɛɛnɔn nɛn 'e yɔɔdɩ min -ji bɛ, -yee tin 'ba. Zozi Crizi -le 'wɩ 'nɔnnɔn nɛn maan ve minnun lɛ bɛ, -yɛɛ 'vɩ zɩ.\nZuif min man "cɛɛ min -le tin dra 'nɔnnɔn Bali 'lɛ dɩ\n17Ka -dandan "taan 'nan Zuif 'nɔn nɛn kaa, ɛn Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'ka 'lɔ. Ka 'nan 'cɛɛ Bali -tɔa, 18ɛn kaa ci 'sɔ wɩnun -tɔa. Ɛn zɩ kɔ min 'e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, ka 'nan kaa -tɔa, kɔɔ kaa tranla. 19Ka 'nan 'cɛɛ cɩ minnun nɛn o -si -kɔɔnman yiɛ 'winɔn lɛ bɛ waa. Ɛn 'cɛɛ cɩ minnun nɛn klun va bɛ -wee 'tɛ 'san -a. 20'Ka 'fli "siala 'nan, 'cɛɛ 'wɩ "paala -blʋnɔn lɛ, ɛn 'cɛɛ 'wɩ "paaman nannannun ji. Kɔɔ ka 'nan 'wɩ 'tɔdɩ 'lee 'wɩ tɩglɩ pɛɛnɔn bɛ, e ya 'ka 'lɔ Bali -le -pei 'fluba 'ji.\n21Ka ya 'ka 'fli see "paanan. E ya "le 'ka 'wɩ "paa 'ka 'fli ji 'vaa -e 'ka 'wɩ "paa min peenun ji. Kaa ve minnun lɛ 'nan, te 'o crin wʋ dɩ, 'pian te 'ka 'bɔ ka crin wo. 22Kaa ve minnun lɛ 'nan, te 'o min 'nan -wɛɛ "dɩ, 'pian te 'ka 'bɔ ka min nan -wɛɛman. Kaa ve minnun lɛ 'nan, yiba "minnun nɛn min o -paan "bɛ o 'ka "yi "dɩ, 'pian te kaa -nan fɛnun crin wo. 23Ka -dandan "taan 'nan Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'ka 'lɔ, 'pian te ka'a 'ta 'wʋla "da "dɩ. 'Wɩ zɩɛ e ya Bali 'tɔ srɛdɩ -a. 24Ɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'e 'cɛn. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n«'Ka 'bɔ Zuif 'nɔn 'le "wɛan nɛn Bali 'tɔ a 'e srɛdɩ minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ o yei.»\n-Fɔdɩ -klɔnmɔn -va man "cɛɛ Zuif 'nɔn 'le tin dra 'nɔnnɔn Bali 'lɛ dɩ\n25'Wɩ 'kpa, 'ka Zuif 'nɔn bɛ, -te ka ya 'ta wʋlanan Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, 'cee -fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ -a -ci a. 'Pian -te ka'a 'ta 'wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da dɩɛ, 'cee -fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ, e ya 'wɩ "tun "a Bali 'lɛ. 26Min nɛn e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩ, ɛn e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, Bali -a "siala "le min nɛn e ya 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. 27-Yee "wɛan min nɛn e 'ka 'e 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va dɩɛ, 'pian te e 'ta wʋla Bali -le -pei -tɔ wɩnun da bɛ, -yɛɛ tin -tɛa 'i 'bɔ nɛn i cɩ Zuif min -a bɛ 'i da. Kɔɔ i ya 'i 'fɔdɩ -klɔnmɔn -va ɛn Bali -le -pei -tɔ wɩnun a 'i 'lɔ, 'pian yi'a 'ta 'wʋla "da "dɩ.\n28Zuif min tɩglɩ nɛn e ya Bali -le minnun va min -a bɛ, e 'ka min nɛn e ya Zuif min -a 'e 'kɔlɛ man bɛ -a dɩ. Ɛn e 'ka min nɛn o plɔ 'pla "man -a -fɔdɩ -a -klɔnmɔn -va bɛ -a dɩ. 29'Pian Zuif min tɩglɩ bɛ e ya Zuif min -a 'e 'ji. Ɛn e ya min nɛn Bali lei 'saun -a -fɔ -klɔnmɔn -va bɛ -a. Ya'a 'sia plɔ nɛn blamin -a "paala min man Bali -le -pei -tɔ wɩ da bɛ -a va "fo "dɩ. -Te Zuif min a zɩɛ Bali 'bɔ 'bɛ 'tɔ -dan -nɔan -yrɛ, -yee 'tɔ -dan 'ka 'sia blaminnun va dɩ.


Mark 9 YRENT - Ɛn Zozi -a 'le 'sran -a vɩdɩ -a 'nan: - Bible Search\n1Ɛn Zozi -a 'le 'sran -a vɩdɩ -a 'nan: «Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, 'ka pɛɛnɔn nɛn 'an 'lɛ 'gʋɛ, ka'a 'cɛan -kaadɩ man 'vaa -e 'ka yɩ 'nan Bali mingɔnnɛn -blɩdɩ 'sia 'yee 'plɛblɛ 'a dɩ.»\n2Yi 'shɛɛdʋ "bɛ -sru Zozi Piɛri 'lee Zaji 'lee Zan 'saza 'sia, ɛn e -kʋ waa pɔn loulou "tʋ da. -A -nan nɛn -a 'kɔlɛ lila o yiɛ man. 3-A man sɔnun drɛ 'fuvu 'yrɩyrɩ. Min -tʋ 'ka 'trɛda 'gʋ -e 'e -a sʋman fɛ 'fuvu drɛ dɩ. 4Ɛn o Eli 'lee Moizi 'yɩ Zozi "srɔn te o ya -sɛɛ "wʋnan waa.\n5-A -nan nɛn Piɛri -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «'Kʋ 'san, e ya 'wɩ "yi "a -e -kaa -fʋ fɛ 'gʋɛ -a -nan. Kʋ segle pannɛn yaaga -tɔa. -A -tʋ a 'yie vɛ -a, -a -tʋ a Moizi -le vɛ -a, ɛn -a -tʋ a Eli -le vɛ -a.» 6Piɛri 'wɩ zɩɛ -a vɩ 'e lei -sru, kɔɔ nyɛn o cɛɛn.\n7Ɛn "lolu -koei "trɔa o da. -A -nan nɛn wei -tʋ wɩɩ "lolu -koei zɩɛ -a va. Yaa 'vɩ 'nan: «'An 'pɩ nɛn, e 'sɔ 'mɛn tɩglɩ bɛ, -nyrɛn "bɛ. 'Ka "trɔɛn "tɔ -a wei lɛ!»\n8'Nun tɔɔn "wɛɛ vɩnan 'o yiɛ 'tɔ 'o "srɔn "bɛ, te o Zozi 'tʋwli "ye 'e 'tɔdɩ.\n9Zɩ o pɔn -sɔɔndɩ "ji 'sia bɛ, ɛn Zozi 'wɩ pladɩ 'sia -wlɛ. Yaa 'vɩ 'nan: «-Te Blamin -pɩ 'ka tian 'wunlɛa -kanɔn 'va dɩɛ, 'wɩ nɛn kaa -nan 'yɩ 'gʋɛ, te 'ka -nan sɛɛ wʋ min -tʋ lɛ "fo "dɩ!» 10O 'wɩ zɩɛ -a 'man "yi. 'Pian waa laabʋdɩ 'sia 'o cin yei 'nan: «Wluandɩ -kanɔn 'va bɛ, -a -ci nɛn 'nɔn?»\n11Ɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn -a 'vɩ 'nan, Eli 'bɛ -taa 'e 'flin 'vaa -e min nɛn Bali 'si "va "bɛ 'e 'ta?»\n12Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Wee tin a 'nɔnnɔn, Eli 'bɛ -taa 'e 'flin, -e 'e 'wɩ pɛɛnɔn drɛ 'e "pa 'ji. 'Pian e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji "nyian 'nan, Blamin -pɩ 'e yra ye "kaga, ɛn minnun -a dra 'o 'pɛla koda. -Mɛ "le "wɛan nɛn e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ zɩɛ? 13Maan vɩ 'cɛɛ 'nan, Eli -ta 'va, ɛn minnun 'ka 'a 'silɛa min -a dɩ. 'Wɩ nɛn o cɩ "va "bɛ, waa drɛ -yrɛ. 'Wɩ nɛn e 'bɔ "man zɩɛ, e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'e 'cɛn 'nan 'e dra.»\n14Zɩ Zozi 'lee 'e -srunɔn yaaga zɩɛ, o "ta bɔa -a -srunɔn plɔɛn nɛn o -fʋ pɔn wlu bɛ o man bɛ, ɛn o min "kaga 'yɩ, te waa -srunɔn 'bɔ 'si -fɔ. Bali -le 'fluba 'ci vɩnɔn a o yei, te o -sa -fɔa 'o 'vale -a -srunɔn 'bɔ 'a. 15Zɩ minnun zɩɛ o Zozi 'yɩ bɛ, o drɛ kligli, ɛn o -kʋ "va "flan -a 'nan -e 'o 'tɔ bʋ.\n16-A -nan nɛn Zozi -a laabʋ 'e -srunɔn 'lɔ 'nan: «-Mɛ "sa nɛn, ka cɩ -a -fɔnan 'ka 'vale waa?»\n17Ɛn min -tʋ -a 'vɩ Zozi lɛ minnun yei 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, an -ta 'mɛn 'nɛn 'a 'yiɛ. -Yʋ -wlidɩ "a -a -sru, ya'a 'kɔlaman 'wɩdɩ -a dɩ. 18-Te e -ta "da "bɛ, yaa -tiala "tra, te -a 'le -pɔɛ bɔa, te e 'shɛ ta -ble, -e 'e 'tɔ -jɛi. Maan 'vɩ 'i -srunɔn lɛ 'nan, 'o 'yʋ -wlidɩ zɩɛ -a -pin -a -sru. 'Pian 'o 'pɛ 'ka 'sɔlɛ -a drɛdɩ -a dɩ.»\n19Ɛn Zozi -a 'vɩ 'e -srunɔn lɛ 'nan: «-Naagʋnɔn, 'cee yi -tɛradɩ Bali da "ka "dɩ. Tʋ wɛa nɛn 'an drɛ "nyian 'ka 'va, 'vaa -e 'ka yi -tɛra 'an da? 'An drɛ "nyian 'cɛɛ 'kɔ? 'Ka 'ta 'nɛn 'bɔ 'a 'mɛn!»\n20-A -nan nɛn o -kʋ -a -yrɛ. Zɩ -yʋ -wlidɩ Zozi 'yɩ bɛ, 'nun tɔɔn e 'nɛn zɩɛ -a nyɔɔn 'plɛblɛ, ɛn e -tria. E kɔɔladɩ 'sia, te -a 'le -pɔɛ bɔa.\n21Zozi -a laabʋ -a "tɩ 'lɔ 'nan: «Tʋ "cɛn "man nɛn, e drɛdɩ 'sia -yrɛ?»\n-A "tɩ "e -yrɛ 'nan: «E drɛdɩ 'sia -yrɛ -a "wɛnnɛn da. 22-Yʋ -wlidɩ -a -tria 'e 'pa -a "kaga. Tʋ -mie 'bɔ bɛ, yaa -fɔ 'tɛa, ɛn tʋ -mie 'bɔ bɛ, yaa -tɛ 'yia. Yaa dra zɩɛ 'nan -e 'e 'ka -le "wɛan. 'I yra 'si, -te i -kɔlaman 'wɩ 'tʋ drɛdɩ -a bɛ, 'kʋ nyrinda 'e 'sɛn 'i da, -e 'i 'pa 'kʋ 'va!»\n23Zozi "e -yrɛ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn yia 'vɩ 'nan, -te an -kɔlaman? Min nɛn, e yi -tɛala Bali da bɛ, -a -pɛ "sɔa 'wɩ pɛɛnɔn drɛdɩ -a.»\n24'Nun tɔɔn ɛn 'nɛn "tɩ -a 'vɩ 'plɛblɛ 'nan: «An yi -tɛala Bali da, 'pian 'i 'pa 'an 'va -e 'mɛn yi -tɛradɩ Bali da 'e 'pa "da.»\n25Zɩ Zozi -a 'yɩ 'nan, minnun a -tanan "kaga "bɛ, ɛn yaa 'vɩ -yʋ -wlidɩ "lɛ yra 'tɔndɔn 'a 'nan: «-Yʋ -wlidɩ "nɛn e 'nɛn 'gʋɛ -a dra bobo -a bɛ, 'i 'si -a -sru! Te 'i 'ta "nyian -a -sru "fo "dɩ!»\n26-Yʋ -wlidɩ 'bɔ -paandɩ 'sia, ɛn e 'nɛn 'bɔ nyɔɔn 'plɛblɛ, -a -nan nɛn e 'si -a -sru. 'Nɛn 'bɔ yra flɩɩ "le min -kadɩ -le 'wɩ 'zʋ. Ɛn min "kaga -a vɩdɩ 'sia 'nan: «E -ka.» 27'Pian Zozi -a 'kun 'e 'pɛ -man, yaa wluan, ɛn e -tɔ lou.\n28"Bɛ -sru ɛn Zozi 'kʋ "kɔnnɛn. -A -nan nɛn -a -srunɔn -a laabʋ -yrɔ 'o 'saza yei 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn, kʋ'a -kɔlalɛ -yʋ -wlidɩ zɩɛ -a -pindɩ -a dɩ?»\n29Ɛn Zozi -a 'vɩ -wlɛ 'nan: «-Yʋ -wlidɩnun nɛn "le 'nan -yʋ -wlidɩ 'labɛ -yee 'wɩ 'zʋ bɛ, -te ya'a 'silɛa Bali trʋ 'badɩ -a dɩɛ, min 'ka 'kɔlaman o -pindɩ min -sru "dɩ.»\n30Zozi 'lee 'e -srunɔn 'si fɛ zɩɛ -a -nan, ɛn o -kʋdɩ 'sia 'nan -e 'o Galile 'cɛn. 'Pian Zozi 'ka "vale minnun 'o -kɔnnɛn "yɩ 'nan 'e 'bɔ nɛn dɩ. 31Kɔɔ e ya 'wɩ "paanan 'e -srunɔn 'ji. -A -nan nɛn 'wɩ nɛn e -taa "bɔlɛ "man "bɛ, yaa -ci 'vɩ -wlɛ. E 'nan: «Minnun "ta -daa Blamin -pɩ -nɔnlɛ minnun lɛ -e 'o -tɛ. -A yi yaagazan da nɛn e wuanla -kanɔn 'va.» 32'Pian -a -srunɔn 'ka 'wɩ zɩɛ -a -ci manlɛ dɩ, ɛn -a -ci laabʋdɩ o -tɛa "klan -a.\n33Zozi 'lee 'e -srunɔn 'bɔla Kapanamo. Zɩ o ya "kɔnnɛn "bɛ, ɛn Zozi -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "sa nɛn, kaa -fɔa paan 'sia?» 34'Pian 'o 'ta -sɛn. Kɔɔ -te o ya -sia bɛ, o -sa -fɔ 'o cin yei 'nan, -tɩɛ cɩ o yei Zozi -sruzan -dan a?\n35-A -nan nɛn Zozi 'nyran, ɛn 'e -srunɔn 'fuda "fli laabʋ. E 'nan -wlɛ 'nan: «Min nɛn, e cɩ "vale 'e dra 'an -sruzan -dan a bɛ, 'e 'fli 'pla min pɛɛnɔn 'wlu 'nan -e 'e o 'su!»\n36-A -nan nɛn Zozi 'nɛn "wɛnnɛn 'tʋ 'si, ɛn yaa -tɔ o 'lɛ. Yaa 'si, yaa -fɔ 'e man, ɛn e 'nan -wlɛ 'nan: 37«Min oo min nɛn e min nɛn "le 'nɛn "wɛnnɛn 'zʋ 'gʋ -a 'kun tɩglɩ 'mɛn "wɛan bɛ, te 'an 'bɔ nɛn, yaan 'kun tɩglɩ. Ɛn min nɛn yaan 'kun tɩglɩ bɛ, 'an 'tʋwli "cɛɛ yaa 'kun tɩglɩ dɩ, 'pian min nɛn, yaan 'pa 'sia 'trɛda bɛ, te -a san nɛn yaa 'kun tɩglɩ.»\n38Zan -a 'vɩ Zozi lɛ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, kʋ min -tʋ 'yɩ, te e -yʋ -wlidɩ -pian "minnun -sru 'i 'tɔ da. Ɛn kʋa 'vɩ -yrɛ 'nan, te 'e drɛ dɩ, kɔɔ ya'a 'ta 'wʋla 'i -sru "le 'kʋe 'wɩ 'zʋ dɩ.»\n39Ɛn Zozi "e 'nan: «Te 'ka 'wɩ zɩɛ -a drɛ dɩ! Kɔɔ min -tʋ "ka -e 'e 'lɛbo "fɔ wɩ drɛ 'an 'tɔ da, "bɛ -sru -e 'e 'wɩ 'an man -wlidɩ "dɩ. 40Ɛn min nɛn, -a pei 'ka 'e 'padɩ -kaa man dɩɛ, te e ya -kaa -sru. 41Maan ve 'cɛɛ 'wɩ tɩglɩ 'a 'nan, min oo min nɛn e 'yi 'kulenɛn 'tʋ -nɔn 'cɛɛ, 'nan 'ka ya Crizi -le vɛ -a -le "wɛan bɛ, e -taa 'yee -kopa yɩlɛ.»\n42«Minnun nɛn o yi -tɛala 'an da "le nannannun -le 'wɩ 'zʋ bɛ, min oo min nɛn yaa drɛ ɛn -a -tʋwli "cɛ 'si 'an -sru "bɛ, -a "yi mlin -e 'o 'kɔlɛbu -dan -fɔ -a 'klan -e 'o -fɔ jemie -va. 43-Te 'i 'pɛ 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'cɛn 'i man! Kɔɔ -te i wla 'i 'pɛ -tʋwli "a 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a va bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i 'pɛ a "fli "bɛ -a da. 'Tɛ zɩɛ ya'a 'driman 'li "fo "dɩ. 44['Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.] 45-Te 'i 'cɛin 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'cɛn 'i man! Kɔɔ -te i wla 'i 'cɛin -tʋwli "a 'belidɩ nɛn ya'a 'nyaan dɩɛ -a va bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i 'cɛin a "fli "bɛ -a da. 46['Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.] 47Ɛn -te 'i yiɛ 'bɛ -maan i 'wɩ 'wlidɩ "dra bɛ, 'i 'si "ji! Kɔɔ -te i -wla 'i yiɛ -tʋwli "a Bali -le mingɔnnɛn trɛ da bɛ, 'bɛ "yi mlin -kʋdɩ 'tɛ 'va te 'i yiɛ a "fli "bɛ -a da. 48'Wɩ 'kpa, fɛ zɩɛ -a -nan 'tɛ 'ka 'driman 'li "fo "dɩ, ɛn min -le yra yɩdɩ 'leda "ka "dɩ.\n49Fɛ nɛn maan 'vɩ zɩɛ -yɛɛ cɩ 'nan, Bali -pan wɩ -tʋdʋ pɛɛnɔn bɛ, o -wɛ -fɔa "man. -A -tʋwli "nɛn "nyian 'cee vɛ -a, 'tɛ -taa 'ka 'tʋdʋ pɛɛnɔn 'nanjɛnlɛ.\n50'Wɩ 'kpa, -wɛ a fɛ "yi "a. 'Pian -te -wɛ 'nɔnnɔn 'si "man "bɛ, -mɛ "a nɛn waa dra "nyian 'nɔnnɔn? E "ka "fo "dɩ. "Le zɩ -wɛ fɛ dra 'nɔnnɔn bɛ, 'ka 'bɔ "nyian 'ka 'nɔnnɔn 'e 'kɔn 'ka cin man, -e 'ka yei 'e 'fʋ -trɔɔ.»


?Anzi’m be kwla yo like man e? Sa ng’ɔ juli sran wie’m be su’n\nNDƐ NG’Ɔ KLƐ FLUWA’N SU’N | ?ANZI MUN BE O LƐ SAKPA?\n?Anzi’m be kwla yo like man e?\nKenɛti nin i yi Filomena be tran nvle kun mɔ be flɛ i kɛ Kirasao’n i su lɔ. Mɔnnɛn cɛn kun i nnɔsua nun’n, be ɔli bian kun nin i yi be osu nianlɛ naan bé klé be Biblu’n nun like.\nKenɛti seli kɛ: “Kɛ é jú lɔ’n, nn be anuan’n i nun ti towa. Yɛ be loto’n nunman lɛ. Sanngɛ, ɔ yoli min kɛ n flɛ bla’n telefɔnun nun sa.”\nKɛ ɔ flɛli bla’n, ɔ sɔli su. Ɔ seli kɛ i wun’n w’a wɔ junman. Sanngɛ, kɛ ɔ wunnin kɛ Kenɛti nin Filomena be o anuan’n i ɲrun lɛ’n, ɔ tikeli anuan’n. Yɛ ɔ fa be wluli sua lɔ.\nKɛ be niannin bla’n i ɲrun’n, be sieli i nzɔliɛ kɛ ɔ su sun. Kɛ Kɛnɛti srɛ́ Ɲanmiɛn naan b’a suan Biblu’n nun like’n, bla’n tɔli sunlɛ wun ekun. Kenɛti nin Filomena be usɛli i like nga ti yɛ ɔ su sun’n.\nBla’n tɛli be su kɛ i wla w’a bo i wun dan, naan ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kún i wun nnɔsua kunngba sɔ’n nun. Kɛ ɔ́ klɛ́ i sɔ ndɛ’n fluwa su síe i wun’n, yɛ Kenɛti flɛli i telefɔnun’n nun-ɔn. I sɔ’n ti, be fali Biblu’n nun ndɛ wie mun be fa fɔnvɔli i. Ɔ maan, w’a kunmɛn i wun kun.\nKenɛti seli kɛ: “É lá Zoova i ase. Afin i yɛ maan e yoli bla sɔ mɔ i wla w’a bo i wun’n i ye-ɔ. Atrɛkpa’n, i anzi kun annzɛ i wawɛ’n fanngan nun ti yɛ e flɛli bla’n telefɔnun’n nun-ɔn.” *\nKenɛti nin Filomena be bu i kɛ Ɲanmiɛn fɛli i anzi kun, annzɛ i wawɛ’n ukali be. ?Sɛ be bu i sɔ’n, ɔ ti su? ?Annzɛ kusu é sé kɛ flɛlɛ nin srolɛ ngbɛn yɛ be yiali nun-ɔn?\nE kwlá dimɛn i nanwlɛ trele. Sanngɛ, e si kɛ Ɲanmiɛn sunmɛn i anzi mun naan be uka sran mun naan be su i. Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn maan i anzi kun kleli Filipu’n i ajalɛ wie mun. Filipi sɔ’n ti jasin bofuɛ. Anzi’n yoli sɔ naan Filipu kle Etiopi bian kun i like naan ɔ su Ɲanmiɛn kɛ ɔ nin i fata’n sa.—Sa Nga Be Yoli’n 8:26-31.\nƝanmiɛn sulɛ wafawafa’m be nun’n, be kle sran’m be like naan be lafi aolia nun sran’m be su. Be kan kɛ aolia nun sran sɔ’m be nun wie’m be klunklo be yo Ɲanmiɛn klun sa. Wie’m be waan sran kwlakwla le i anzi kun m’ɔ niɛn i su-ɔ. Sran kpanngban be bu i kɛ anzi’m be o lɛ sakpa, naan be kwla yo like man e. Sanngɛ sran wie’m be bumɛn i kɛ anzi’m be o lɛ sakpa.\n?Anzi’m be o lɛ sakpa? ?Sɛ be o lɛ sakpa’n, nin yɛ be fin-ɔn? ?Anzi’m be su ndɛ nanwlɛ’n yɛle benin? ?Be kwla yo e ye annzɛ be kwla yo e abɔlɛ?\n^ ndɛ kpɔlɛ 8 Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle Zoova.—Jue Mun 83:18, NW.


Sran kun i wun ndɛ’n: Ɲanmiɛn yrali min su | Kɔrwinin Robisɔnun\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Afrikaans Anglais Aukan Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel Cambodgien Chitonga Chokwe Chol Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Efik Espagnol Ewé Fon Français Ga Gallois Garifuna Groenlandais Haoussa Iban Icibemba Igbo Isoko Italien Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lao Lifu Lingala Lunda Luvale Maltais Mam Mambwe-Lungu Mazateco (Huautla) Mbunda Mende Mizo Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Nyaneka Nyanja Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Saramaccan Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tahitien Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Venda Wallis Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zoulou\nZoova yrali min su\nSran m’ɔ kan ndɛ’n: Kɔrwinin Robisɔnun\nN seli sonja’n kɛ alɛ mɔ min waan n kunman’n ti’n, be wlali min bisua laa. Kpɛkun, n usɛli i kɛ: “?Amún wlá min bisua ekun?” I kpɛ nɲɔn su nga bé sé min kɛ ń kó dí sonja’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ.\nBe wuli min afuɛ 1926 nun. Etazini lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Klusvili’n, i su lɔ yɛ be wuli min ɔn. Be wuli e mɔcuɛ. Min si nin min nin’n, be kɔman asɔnun. Sanngɛ, be seli e titi kɛ e wɔ asɔnun. Ɔ maan, n ɔli Plotɛstan Metodisi. Kɛ n ɲannin afuɛ 14, lɔ kpɛnngbɛn’n mannin min sa su. Afin, n ɔli asɔnun Mɔnnɛn cɛn kwlaa.\nMargeriti Walkɛli (kɛ ɔ fɛ i be sa bɛ su’n, aniaan bla nɲɔn su’n). Ɔ kleli min Biblu’n nun like.\nBlɛ sɔ’n nun’n, e mantanfuɛ kun o lɛ be flɛ i kɛ Margeriti Walkɛli. Ɔ ti Zoova i Lalofuɛ. Ɔ ba e awlo lɔ, yɛ ɔ kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle min nin’n. Cɛn kun’n, n kunndɛli kɛ ń tíe wie. Sanngɛ, min nin’n buli i kɛ n su wa kle be yalɛ. I sɔ ti’n, ɔ seli min kɛ n fite gua su lɔ. Sanngɛ, m’an ɔman mmua. Ɔ maan, n tieli be yalɛ kokolɛ’n. Cɛn kun’n, Margereti usali min kɛ: “?A si Ɲanmiɛn i dunman’n?” N tɛli i su kɛ: “Sran ngba si kɛ be flɛ i kɛ Ɲanmiɛn.” Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Fa wɔ Biblu’n naan kanngan Jue Mun 83:18 nun.” N kanngannin nun. Yɛ n wunnin kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle Zoova. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, n wanndili n ko kan n kleli min janvuɛ mun. N seli be kɛ: “Sɛ amun ju amun awlo lɔ’n, amun kanngan Jue Mun 83:18 nun. Amún wún kɛ Ɲanmiɛn le dunman kun.” Sɛ é kwlá sé’n, kɛ m boli jasin fɛ’n i bolɛ bo sa.\nZoova i Lalofuɛ’m be kleli min Biblu’n nun like. Kpɛkun afuɛ 1941 nun’n, be yoli min batɛmun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman lele, be seli min kɛ n tinngɛ asɔnun’n i fluwa nun ndɛ suanlɛ’n. N seli min nin’n nin min niaan mun kɛ be wa trɛn i bo. Be kwlaa be bali. Sanngɛ, min si’n w’a trɛnmɛn i bo wie. Afin, Ɲanmiɛn ndɛ’n timɛn i cinnjin.\nBABA TANNDANNIN E NIN MANMIN E ƝRUN\nBe mannin min junman kpanngban asɔnun’n nun. Ɔ maan, fluwa nga Zoova i Lalofuɛ’m be yi be’n, i kpanngban trannin min sa nun. Cɛn kun’n, Baba niannin min fluwa mun siin. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “?Ngue fluwa yɛle nga mun? Nán n wun be wa kun. I kpa bɔbɔ’n, jaso min awlo’n nun.” N ko trannin e wun koko lɛ klɔ kun mɔ be flɛ i kɛ Zanɛsvili’n i su. Ɔ maan, n kwla ko niannin min nin’n, ɔ nin min niaan’m be osu tikatika.\nKɛ e nin’n kɔ aɲia’m be bo’n, ɔ yoman e si’n i fɛ. Wie liɛ’n, ɔ su i su. Kpɛkun, ɔ ko cuɛn i wlu sua lɔ. Sanngɛ wie liɛ’n, Manmin fia kɔ aɲia’n i bo. N seli min nin’n kɛ: “Nán ɔ wla bo ɔ wun. Ɔ́ yó sɔ lele ɔ́ fɛ́.” Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, Baba yacili Manmin i ɲrun tanndanlɛ.\nKɛ afuɛ 1943 nun, be boli Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu’n i bo’n, n dili wie. Afɔtuɛ nga be mannin min suklu sɔ’n i bo’n ti’n, n sili Biblu’n nun ndɛ’m be nun yiyi.\nM’AN KUNMAN ALƐ’N WIE\nAfuɛ 1944 nun’n, alɛ dan’n i nɲɔn su’n boli i bo. Be kunndɛli kɛ n ko di sonja. Ɔ maan, be seli min kɛ n wɔ Fɔr Ayɛsi lɔ naan be ko nian sɛ n kwla di sonja o. Kpɛkun, be mannin min fluwa kɛ n klɛ su. Kɛ n juli lɔ’n, n seli sonja kpɛnngbɛn mun kɛ n su diman sonja. Kpɛkun, be seli kɛ n wɔ awlo. Sanngɛ, Kisie’n w’a yiaman Jɔlɛ’n. Sonja kun bali min awlo lɔ. Ɔ seli min kɛ: “Kɔrwinin Robisɔnun, m bali wɔ tralɛ.”\nKɛ le mɔcuɛ nɲɔn sinnin’n, be fali min ɔli jɔlɛ difuɛ’n i ja su. Jɔlɛ difuɛ’n seli min kɛ: “Sɛ ɔ ka min ngunmin ti’n, á ká bisua lele á fá wú. ?Ɔ waan nzɛ?” N tɛli i su kɛ: “Nannan, n kunndɛ kɛ sran kwlakwla si kɛ n ti Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ. Sran kwlaa nga m bobo i anuan’n m’ɔ tike’n, n kan Ɲanmiɛn ndɛ’n n kle i. M bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n n kle sran kwlakwla.” Be nga be le atin be bu min fɔ’n, jɔlɛ difuɛ’n seli be kɛ: “Nán amun yɛ ɔ fata kɛ amun kle kɛ gbanflɛn nga ti Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ, annzɛ ɔ timan Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ ɔ. Sɛ ɔ fata kɛ ɔ di sonja annzɛ ɔ fataman kɛ ɔ di’n, i lifuɛ’n yɛ amun kan ɔn.” Kɛ be cuɛnnin be wun kan mɔ be sali be sin’n, be buli min fɔ. Jɔlɛ difuɛ’n seli kɛ be wla min bisua afuɛ nnun. Naan be fa min ɔ Kɛntuki lɔ bisua’n nun lɔ.\nZOOVA SASALI MIN BISUA LƆ\nN dili le mɔcuɛ nɲɔn Kolɔnbisi lɔ bisua’n nun. I klikli nun’n, be sieli min sua ba kun nun. N srɛli Zoova. N seli i kɛ: ‘?Naan ń ká sua ba kaan nga nun afuɛ nnun? ?Ngue yɛ n kwla yo ɔ?’\nKɛ aliɛ cɛnnin’n, bisua sunianfuɛ’n fa min fiteli kan. E nin bisuafuɛ kun yɛ e wlan ɔn. Ɔ ti jajraja kpa. E jrannin fenɛtri kun i ɲrun lɛ. Ɔ usali min kɛ: “?Ngue ti yɛ a o wa ɔ?” N seli i kɛ: “N ti Zoova i Lalofuɛ.” Ɔ seli min kɛ: “?Ɔ waan nzɛ? ?Yɛ ngue yɛ a yo i wa ɔ?” N seli i kɛ: “Zoova i Lalofuɛ’m be kɔman alɛ kunlɛ.” Ɔ seli min kɛ: “Be nga be o bisua wa’n, be nun wie’m be kunnin sran. ?Kpɛkun, wɔ mɔ a kunndɛman kɛ á kún sran’n, be wla ɔ bisua wie? Nga liɛ’n, n wunmɛn i wlɛ.” N seli i kɛ: “N kusu, n wunmɛn i wlɛ.”\nƆ seli min ekun kɛ: “N dili afuɛ 15 bisua kun nun. Blɛ sɔ’n nun’n, n kanngannin amun fluwa wie’m be nun.” Kɛ ɔ kannin sɔ’n, n srɛli Zoova. N seli i kɛ: “Zoova, yo maan bian nga sasa min.” Be flɛ bian sɔ’n kɛ Pɔlu. E ja nun lɛ’n, ɔ seli min kɛ: “Sɛ bisuafuɛ kun kan wɔ’n, kpan flɛ min. E nin i é kán.” Ɔ maan, bisuafuɛ ablenun nga be o lɔ’n, be nun wie fi w’a klɔklɔman min.\nZoova i Lalofuɛ nga be wlali be bisua Kɛntuki lɔ’n, n o be nun wie.\nKɛ be fali min ɔli Kɛntuki lɔ bisua’n nun lɔ’n, n toli asɔnun kpɛnngbɛn wie mun lɔ. Be suannin e nin aniaan wie mun e bo kpa naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a mantan titi. Be mannin e junman kɛ e kanngan Biblu’n nun naan kosan nga e kwla usa’n, e bu i akunndan. Kpɛkun, maan e kunndɛ be su tɛlɛ’n naan kɛ e yia’n, y’a kwla tɛ su. Sua ba nga e o nun’n, ɔ ti gbawun. Be sieli nun li mun. Aniaan kun siesieli wafa nga e kwla bo jasin fɛ’n. Ɔ seli min kɛ: “Robisɔnun, sran ng’ɔ la bue nga su annzɛ bue nga su’n, niɛn i lika. Ɔ ti ɔ jasin bowlɛ. Lele nin i kɛ bé yáci i nun’n, kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle i kpa.” Kɛ e boli jasin fɛ’n i kɛ ngalɛ’n sa.\nKƐ BE YACILI MIN NUN’N\nAfuɛ 1945 nun’n, alɛ dan’n i nɲɔn su’n wieli. Sanngɛ, n kali bisua lɔ kan. Min nin’n nin min niaan’m be ti’n, n kokoli. Afin, Baba seli min kɛ: “Sɛ n wun wɔ siewlɛ’n, be nga’m be liɛ’n, ɔ su yoman kekle min sa nun.” Kɛ be yacili min nun’n, sa kun boli min nuan. Yɛle kɛ, e awlo’n nun sran nso be kɔ aɲia’m be bo. Yɛ b’a yo min niaan bla’m be nun kun i batɛmun. Sanngɛ nn, Baba kle be yalɛ.\nE nin Dimitri Papazɔrzu e su kɔ jasin bolɛ. Ɔ boli Zoova i sulɛ bo afuɛ 1913 nun. Yɛ ɔ o be nga Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin’n be nun wie.\nAfuɛ 1950 nun’n, alɛ tɔli Azi lɔ nvle nga be flɛ i kɛ Kore’n i su lɔ. Blɛ sɔ’n nun’n, be seli min kɛ n wɔ Fɔr Ayɛsi lɔ ekun. Be niannin sɛ n kwla di sonja o. I sin’n, sonja kun seli min kɛ: “Amun kwlaa nga amun bali’n, wɔ yɛ ɔ wun kpɛ kpa ɔ.” N seli i kɛ: “N tili. Sanngɛ, n su diman sonja.” Ndɛ ng’ɔ o 2 Timote 2:3 nun’n, m boli su n kleli i. Kpɛkun, n seli i kɛ: “N ti Klist i sonja.” Ɔ niannin min siin. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Kɔ wɔ awlo.”\nKɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman lele. Be yoli aɲia dan kun klɔ nga be flɛ i kɛ Cincinnati’n i su lɔ. Yɛ n ɔli i bo wie. Kɛ bé yó be nga be kunndɛ kɛ bé dí junman Betɛli lɔ’n be aɲia’n, n ko trɛnnin i bo. Aniaan bian Miltɔnun seli kɛ be sa w’a mian aniaan yasua’m be wun kpa. N klɛli min dunman. Kpɛkun, be fali min. Afuɛ 1954, Utu nun’n, m boli Betɛli lɔ junman dilɛ’n i bo. Yɛ m’an jasoman lɔ le.\nN dili junman fanunfanun Betɛli lɔ. Blɛ wie nun’n, n dili junman kɛ be yi fluwa lɔ’n, ɔ nin biolo’m be nun. N dili mannzin su junman. Kpɛkun, kɛ lakle’m be saci’n, n kaci be. Aɲia yowlɛ dan ng’ɔ o Niyɔki lɔ’n, n dili lɔ junman wie.\nN su di Betɛli lɔ mannzin kun i su junman.\nNinnge nga be yo be Betɛli lɔ’n, n klo be kpa. I wie yɛle Ɲanmiɛn sulɛ nglɛmun nun’n. Ɔ nin Sasafuɛ Tranwlɛ’n mɔ e yia e suɛn i nun like’n. Like nga n klo i kpa ekun’n, yɛle jasin mɔ e nin e asɔnun’n e bo’n. Zoova i Lalofuɛ’m be awlobo kwlaa be nun’n, ɔ fata kɛ be yo ninnge sɔ mun titi. Kɛ siɛ nin niɛn nin be mma’m be nian cɛn ba kun nun Biblu’n nun ndɛ mma’n nun likawlɛ’n, mɔ be su Ɲanmiɛn awlo lɔ’n, mɔ be kɔ aɲia’m be bo’n, mɔ be tu be klun be bo jasin fɛ’n, be nin Zoova be afiɛn’n mantan kpa.\nN ɲannin janvuɛ kpanngban Betɛli lɔ, ɔ nin asɔnun’n nun. Min janvuɛ sɔ’m be nun wie’m b’a ɔ ɲanmiɛn su. Afin Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin. Sanngɛ, Zoova i sufuɛ’m be kwlakwla, i Betɛli lɔ junman difuɛ mun o, e ti sa tɛ yofuɛ. Sɛ e nin aniaan kun e ɲan ndɛ’n, e siesie i ndɛndɛ. Min wla kpɛn ndɛ ng’ɔ o Matie 5:23, 24 nun’n su. Ɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e siesie ndɛ nga be tɔ e afiɛn’n. Sran “yaci se lɛ’n,” ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ kɛ e se sɔ’n, ndɛ sunman be ti’n kpɛ.\nMIN ƝIN MƆ M MIAN N SU ƝANMIƐN’N, W’A KAMAN NGBƐN\nKɛ é sé yɛ’n, m’an yo kpɛnngbɛn. N kwlá boman jasin fɛ’n i awloawlo’m be nun kun. Sanngɛ, min sa sin bubuman min. N suannin Sinua kanlɛ. Ɔ maan, kɛ n wun Sinua mun’n, m bo jasin fɛ’n n kle be. Cɛn wie’n, m man Sinua’m be fluwa ko ju 40.\nN su bo jasin fɛ’n i Sinua nun Niyɔki lɔ.\nN ko niannin Sinua kun i osu bɔbɔ. Cɛn kun’n, Sinua talua kun m’ɔ́ sín yó i waka mma’m be atɛ’n, ɔ niannin min. Yɛ ɔ srili puɛɛ. N srili wie. Kpɛkun, m mɛnnin i Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin fluwa nga be flɛ i kɛ Réveillez-vous ! mɔ be yili be Sinua nun’n. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ be flɛ i kɛ Katie. Kɛ ɔ fin i lɛ’n, kan kwlaa nga Katie wun min’n, ɔ nin min koko yalɛ. N kleli i wafa nga Angle nun’n, be flɛ waka mma ng’ɔ yo be atɛ’n. Kpɛkun, ɔ kan flan nun. N yiyili Biblu’n i nun ndɛ’m be nun n kleli i wie. M mɛnnin i fluwa Biblu’n kle. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, m’an wunmɛn i kun.\nKɛ anglo kpanngban sinnin’n, m mannin talua kun ekun m’ɔ su yo i ninnge atɛ’n i fluwa. Cɛn kun’n, talua sɔ’n fɛli i telefɔnun’n tinndinnin min ɲrun. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Sran kun o Sinua lɔ i waan ɔ nin wɔ bé íjɔ.” N seli i kɛ: “N siman sran Sinua lɔ.” Sanngɛ, ɔ jrannin su kpa. Ɔ maan, n fali telefɔnun’n. Kpɛkun n seli kɛ: “Aloo, be flɛ min Robisɔnun.” Sran’n tɛli su kɛ: “Robi, Katie ɔ. M’an sa min sin Sinua wa.” N seli i kɛ: “?A o Sinua lɔ?” Katie tɛli min su kɛ: “Ɛɛn. Robi, talua ng’ɔ fali telefɔnun mannin wɔ lɛ’n, min niaan bla ɔ. A kleli min ninnge kpanngban. Yaci, kle i wie.” N tɛli i su kɛ: “N tili. M’án klé i like. W’a kle min lika ng’ɔ tran’n. Ɔ yo min fɛ kpa.” Kɛ ɔ yoli sɔ’n, n kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli Katie i niaan bla’n. Kpɛkun, m’an wunmɛn i kun. Ń srɛ́ kɛ lika nga talua nɲɔn sɔ’m be o’n, maan Zoova i Lalofuɛ’m be wun be naan be kle be like.\nN su Zoova w’a di afuɛ 73. Zoova i fanngan nun’n, n nantili seiin titi. Kɛ be wlali min bisua bɔbɔ’n, m’an kpɔcimɛn i. Asa ekun’n, min niaan’m be seli min kɛ, n kleli be ajalɛ kpa. Afin, e si’n kleli min yalɛ lele. Sanngɛ m’an yaciman Zoova sulɛ. Min nin’n, ɔ nin min niaan’m be nun nsiɛn be fali be wun mannin Zoova. Kpɛkun, be yoli be batɛmun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e si’n kacili i nzuɛn’n kan. Ɔ maan, lele m’ɔ́ fá wú’n, ɔ trannin aɲia’m be bo cɛn kunngun.\nMin osufuɛ nin min janvuɛ nga be wuli’n, n lafi su kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n be mɛn uflɛ’n nun. Blɛ sɔ’n nun’n, aklunjuɛ’n yó dan. Afin, e nin e awlɛn su sran mun é sú Zoova tititi! *—An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n.\n^ ndɛ kpɔlɛ 32 Kɔrwinin Robisɔnun w’a yaciman Zoova sulɛ le. Kɛ bé yí fluwa nga’n, yɛ sacili ɔ.


Biblu’n nun ndɛ: Zozɛfu i bisua wlalɛ - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nI NUN mɔ bé fá Zozɛfu kɔ́ Ezipti lɔ’n, nn ɔ le afuɛ blu nin nso (17) cɛ. Lɔ’n, be yoli i atɛ bian kun sa nun. Be flɛ i kɛ Potifali. Ɔ di junman Ezipti Famiɛn mɔ be flɛ i kɛ Faraɔn’n i sa nun.\nZozɛfu di junman klanman kpa man i min Potifali. Ɔ maan kɛ Zozɛfu yoli kpɛnngbɛn’n, Potifali fɛli i awlo’n nin i nun ninnge kwlaa wlɛli i sa nun kɛ ɔ nian be su. ?Sanngɛ ngue ti yɛ be wlɛ i bisua wa ɔ? Potifali i yi’n ti ɔ.\nZozɛfu ɲinnin klanman, i bɔbɔ’n ti klanman, ɔ maan Potifali i yi’n waan Zozɛfu nin i be la. Sanngɛ Zozɛfu si kɛ i sɔ’n ti tɛ, ɔ maan w’a kplinman su.\nPotifali i yi’n fali ya dan kpa. Kpɛkun kɛ i wun’n juli awlo lɛ’n, ɔ buali ato kleli i kɛ: ‘Zozɛfu kanga nga kunndɛli kɛ ɔ nin min lá.’ Potifali fali i yi’n i ndɛ’n su, ɔ maan ɔ fali Zozɛfu i wun ya kekle kpa. I sɔ ti’n, ɔ wlɛli i bisua. Kɛ i osu cɛli kan’n, bisua su kpɛn’n wunnin kɛ Zozɛfu ti sran kpa. I ti ɔ fɛli i sieli bisuafuɛ’m be kwlaa be sunianfuɛ. I sin’n Faraɔn fali nzan sufuɛ’n nin i kpaun tɔnfuɛ’n be wun ya, kpɛkun yɛ ɔ wlali be bisua ɔ. Le kun kɔnguɛ be nɲɔn sɔ’n be cɛnnin laliɛ, sanngɛ be siman be laliɛ’m be bo. Kɛ aliɛ cɛnnin’n, Zozɛfu seli kɛ: ‘Amun kan amun laliɛ mun kle min maan n nian e.’ Yɛ kɛ be kannin’n, Ɲanmiɛn wawɛ’n ukali Zozɛfu maan ɔ tutuli be laliɛ nga be cɛnnin’n be bo.\nNzan sufuɛ’n i liɛ’n, Zozɛfu seli kɛ: ‘Ɔ ka cɛn nsan, á fín bisua nun fíte, kpɛkun á yó Faraɔn i nzan sufuɛ ekun.’ Zozɛfu kɛn i ekun kɛ: ‘Cɛn nga be yi wɔ’n, kan min ndɛ kle Faraɔn yɛ uka min maan n fin lika nga nun n fite.’ Sanngɛ kpaun tɔnfuɛ’n liɛ, Zozɛfu seli kɛ: ‘Ɔ ka cɛn nsan Faraɔn wá kpɛ́ ɔ ti’n.’\nI le nsan su’n, ndɛ nga Zozɛfu kannin’n kpɛnnin su. Faraɔn kpɛli kpaun tɔnfuɛ’n i ti’n. Ɔ yili nzan sufuɛ’n i bisua’n nun fiteli, yɛ ɔ suli nzan’n mannin famiɛn’n ekun ɔn. Sanngɛ nzan sufuɛ’n i wla fili Zozɛfu su! W’a kanman i wun ndɛ fi w’a kleman Faraɔn, ɔ maan Zozɛfu kali bisua’n nun lɔ.\nBo Bolɛ 39:1-23; 40:1-23.\n?Kɛ bé fá Zozɛfu bé kɔ́ Ezipti’n, nn ɔ le afuɛ nɲɛ? ?Yɛ kɛ ɔ juli lɔ’n ngue sa yɛ ɔ ɲɛnnin i ɔ?\n?Ngue ti yɛ be wlali Zozɛfu i bisua ɔ?\n?Junman benin yɛ be fa mannin Zozɛfu bisua’n nun lɔ ɔ?\n?Bisua lɔ’n, ngue yɛ Zozɛfu yoli mannin Faraɔn i nzan sufuɛ’n nin i kpaun tɔnfuɛ’n niɔn?\n?Kɛ be yili nzan sufuɛ’n i bisua nun lɔ’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?\nKanngan Bo Bolɛ 39:1-23 nun.\n?Kannzɛ bɔbɔ Zozɛfu blɛ su’n b’a klɛman Ɲanmiɛn mmla’n nun kɛ nán maan be kunndɛ bian be wun bo annzɛ bla be yi bo’n, sanngɛ ngue ti yɛ Zozɛfu wanndili Potifali i yi’n i bo’n niɔn? (Bob. 2:24; 20:3; 39:9)\nKanngan Bo Bolɛ 40:1-23 nun.\nLaliɛ nga Faraɔn i nzan sufuɛ’n cɛnnin’n, amun kɛn i ndɛ kpe kan, kpɛkun wafa nga Zoova yiyili nun kleli Zozɛfu’n, amun yiyi nun. (Bob. 40:9-13)\n?Laliɛ benin yɛ kpaun tɔnfuɛ’n cɛnnin ɔn? ?Yɛ i bo’n yɛle benin? (Bob. 40:16-19)\n?Wafa sɛ yɛ andɛ sran kpa nanwlɛfuɛ m’ɔ si ngwlɛlɛ’n ɔ niannin Zozɛfu i ajalɛ’n su ɔ? (Bob. 40:8; Jue. 36:10; Zan 17:17; Yol. 17:2, 3)\n?Wafa sɛ yɛ Bo Bolɛ 40:20 fa e ɲin sie i wafa nga Klistfuɛ’m be bu awuliɛ cɛn dilɛ’n, i su’n niɔn? (Aku. 7:1; Mar. 6:21-28)