Vulnerable Mission » Three Days\nNdalo adek e ngima mar Jarateng Jakristo ma Jagweng.\n(This is the original Luo-language version of the booklet Three Days in the Life of an African Christian Villager, written by Jim Harries, published 2011.)\nNachiewo ka piny ng’ich. Ka ne achung’ e dhooda, naneno udi mag yawuotena korieyo piny e dala, moro korachwich , moro koracham, kaka mierwa walosoga. Nachako paro e gi ma naneno. Piny ng’ich adier; to piny to e ang’o? Piny nyalo wuoyo luwore gi josiasa, nikech ‘piny owacho’ – e nying ma giyiero e Dholuo modwaro loko serikal. Piny en jogi mosebedo ebwo piny. Chakre ji moa chon ahinya. Gisetho, to gintie. Giwuoyo, giwacho, gichiko, gigwedho, bende gitelo. Ka piny owach gimoro, nyaka itim.\nWeche momiwa chano dala kama, gin mag piny. Tinde ji wacho weche piny pogore gi mag Nyasaye. Ka en piny ema ochiki, in japiny. Pok owari. Pok iyudo puodhruok manyien ma wasungego nokelo. Tek mondo ng’at owuok eweche piny chuth. Piny nyalo duoke. Chikewa wacho, ka wuoyo matin okwongo kendo ka owadgi maduong podi, ma e wach marach. Chike moko mag piny ok nyaka giwe.\n“Oyawre” chiega nowacho. “Oyawre” naduoke. Noyawore adier. Mudho dwaro rumo. Ler odonjo e piny. Ma e wach ma wamosogoga gokiny. Wachno omiwa paro e gimoro ma nolor to koro ok olor. Piny oyawore, tiendne ler odonjo. Wan gi diny moro e aluorawa ma luongogi Legio Maria. Ginyalo mosoji “oyawore” sa saye – kata gotieno. Gineno kaka piny oseyawre, luwore gi biro mag Yesu. Mudho ma piny okelo ok gineno ka en mudho – nikech gidak e ler pile.\nMin nyithindo nodhi e jikon. Mano e nying ma ahero loungego. Kata anyalo lounge “nya-ng’ane” luwore gi kama nonyuole. Osemoko mach. Iro wuok mos ebwo tado mag jikon. Nyithindo se donjo kanyo bedo gi mingi. Giweya mondo abudh kenda. Ok gin thuolo koda. Kata ka gidwaro gimoro – ok yot mondo gibi ira. Gioro mingi. Wuone ng’ato imiyo luor. Jokristo hero lemo “wuonwa mae polo” – chal be obor kodwa. Bende e wuon gimoro amora. Nikech wuon gimoro e ng’ato man gi teko e wi gino.\nWuochena ni kanyo. Gimiya luor goyo chonga piny e kanisa. Ka ji digineno tiend wuochena, digifwenyo dhier mochanda. Dhier to wach malich ahinya. Dhier e wach miloko go poverty e Dhongere. To ka wawinjo en ng’ato modhier, wang’eyo en ng’ato miwuoro go. Samoro inyalo wuoro nikech ng’ato rwako wuoche mopogore, kata siandane onen e law. Ma en ng’at modhier ni mi idhiero kuome.\nMin nyithindo nokelo chai e wi mesa. Tinde chiegni ji te madho ga chai. Kwerewa digi wuoro ahinya gi kit jogo ma tinde nitie. Wachayore. Wazungu ne yudowa mayot. Ne gikwongo chiwonwa sukari nono mondo wabil. Ka kwerewago se bilo, giyudo ka sukari mit – eka gigombe. Bang’e jo ma mokwongo miwa nono dwaro kuomwa pesa! Mano e kaka gombowa mag ringruok telonwa ga.\nChon ne wakia mesa en ang’o. Mesa en lony mobiro nyocha. Kibedo e mesa kimadho chachi iwinjo maber. Kiwinjo maber, bas, in maber. Kiwinjo maber, ing’eyo oonge manyalo hinyi. In gi chir. Mano gimomiyo achiel momiyo ji wacho – chandruok obiro kod gimokele. Ka ng’ato winjo maber, eka wach olokore ochako winjo ka otuo, kata osiepne moro otho, kata masira moro biro, ong’eyo gino ok nyalo timore kende, to nyaka ng’ato okele.\nNabedo ka namadho chacha mos. Chai wametho ei ot. Ok nanyal madhe oko nikech jajuok wang’. Napo ka mama moro odonjo e ot. “Waruaki mama” nawachone to nochal ne en gi wasiwasi. Chuore notho higa ma nyocha. Odak marach. Nodonjo. “Oyawre” nomosa, “oyawore” naduoke. Ok nalemo. Ok nolemo. (Ji mang’eny tinde gima gikwongo timo ka gisedonjo e ot en lamo Nyasaye mondo oguedh ot. Mama ni to nodonjo adonja nochako mana wechene.) Mama ne ni gi ng’ur mang’eny. Wengene dhi koni gi koni. Apo ka wengene dhi e mesa kama ne abetie. Nong’iyo chiemo e wi mesa. Luor nomaka. Natieko mandazino mantie lueta. Mama notieko wechene eka noae.\nGimomiyo luoro nomaka, en wach jajuok wang. Asewinjo ka ji wacho ni mamani iro ji. Nyiego ng’eny e chunye ndi. Koneno kichamo yot mondo wengene tero gimoro e chiemono. Basi bang’e iyi kayi. Obiro medo kayi nyaka chieng’ miyudoe jatak. Jotak tijgi e mondo ogologimoro ei ng’ato. Onyalo ng’adi gi wembe, eka oketo dhoge kanyo oywayo gino. Jotak se konyo ji mang’eny. Nawinjo chon nitie jonawi. Gin ajuoke ma nonyalo chwowi gi gimoro. Owachore, ne gihero chwowoga nyiri. Eka nochuno nyako ma ne gichwowo mondo odhi odak gi janawino mondo oyudo kue. Tinde giwacho jomowar ok nyal yudo sihoho (tuo miyudo ka jajuok wang oiro chiembi). An to ok ayie chuth. Kata joma owar tuore ga.\nNyasaye ober, naparo. Nyasaye e wach e Dholuo molos gi weche ariyo: nya kod saye. Wechego elo gimoaye e sayo. Gimoro mo nya en gimabedo mang’eny, monyuolore, molandore. Sayo to en kit lemo moro, kata kwayo, emomiyo asayi tiendne ni akwayi, to sayo nigi bolruok moloyo kwayo. Tiendne ng’a mo sayone ng’at machielo en ng’ato matin mowuoyo gi nga maduong, kata omiyo ng’ato duong. Ka wariwo weche ariyogo wayudo nyasaye, tiendne nyak mang’eny moyudore kikwayone ng’ato (au gimoro) maduong moloyi.\nSayo ber. Yako rach. Sayo gedoga siep, kod tudruok, kod hera. Kata dobedo, sayo be hatari. Ka sayo ber, mano nyiso tudruok ber, nikech ka tudruok dobedo ok ober, ok disayoga. Nyasaye, bas, en gima wuok e tudruok, kata lalruok maber – e kind dhano kod dhano owadgi. Kama nyasaye nitie, kwe nitie. Nyasaye en gima ber mowuokie ka ma dhano tudore makare. Oyudore ekind sayo man gi bolruok makare gi tudruok maber.\n“Asayi jaduong’”, ng’ato nyalo wacho, kochopo ir osiepne, “mondo imiya gimoro … kama kama … .” Ober komiye amiya. Mano onyiso gilalore maber. Ng’a moyako okawo gi thuon. Nyayako oonge! Ka ng’ato osayi gimoro, inyalo tame. To tame ok ber, ka gino nitie. Ber mondo iyiene ayiea. Kamano nya wuok e sayo. Kisayone, konyalore, nyaka omiyi. Muma owacho fedha gi dhahabu te gin mage Nyasaye. Emomiyo kilame e yo makare; ok onyal tami.\nKapiny osechako bedo maliet moromo, nakawo thuolo mondo adhi aluokora. Min nyithindo ong’eyo kaka ahero pi. Osetero pi gi basin a bafu. Bafu ni oko, emomiyo chieng’ onyalo chama sa ma aluokora. Aparo e wach luokruok, gi wach machielo ma en lokruok. Weche go chiegni kabisa. Tiend wechego be chiegni e yo moro. Luokrok tiendne luoko dendi mondo obedo maler. Lokruok to mano ilokori mondo ichomo ka ma ok ne ichomo. Mano e wach ma Jokristo tiyo go bende ka ginyiso ng’ato modwaro weyo yore piny to gilokore mondo gibedo jo-Nyasaye. “Lokri”, ginyalo nyiso ng’ato.\nEka ka ng’ato chopo ka modwaro lokore, othoro fulo. Tiendne owacho wechego mag richo ma nochande. Muma owacho mondo waful gi dhogwa, eka wares ng’imawa. Bende owacho mondo waywakne Nyasaye, mondo oresowa 1 Timotheo 2:1. Odwaro chopo ka ma ji dwaro kawo ywak gi fulo richo bedo gi maduong moloyo kata lokruok mag chuny. Tiendne – ji mang’eny hero ywakne Nyasaye, to ok gilokore e kit dak maggi.\nNamedo luokora. Denda nodwaro bedo maler. Tiendne, maler ma onge chilo kata luiya. Ler, to ji tiyo go a yore mang’eny. Chutho gima ler e gima ber. Ler be e teko ma chieng’ moriembogo mudho. Tiendne, en giminenogo. Ler be onyiso gak oonge. Ng’at maler en ng’at mosetang’ gi richo. Ok oketho kweche. Emomiyo oler. Weche richo pok omake. Tiendne, tuo ok yot mondo omake. Ka wach machalo tuo make, to wang’eyo ok oler, kata onyalo bedo ng’ato noire.\nJokristo wacho’ga Nyasaye oler. Kendo ginyalo nwoyo mano – Nyasaye oler, oler, oler. Ayie – chilo ok nyalo mako Nyasaye. Penj maduong to – ng’ato oyudo nadi ler, kendo bedo maler no tiyone nang’o? Ibedo maler kiluwo kit gi timbe Joluo – kaka kwarewa ne ging’eyo? Koso ng’ato nyalo bedo maler ka obedo machiengni kod Nyasaye? Ji mang’eny temo mondo gibedo maler ka giluwo chik. Weche chike Musa bende kiko mayot gi chike mag kwerewa. Kisomo muma ka mowacho ‘chike ma chon’, ji mang’eny ging’eyo iwuoyo kuom chike kweregi, to ok chike Nyasaye ma Musa nochiwo.\nKa aseluokra gi rwakora nochopo e sa ma nadwaro wuok adhi e tich. Nadhi. E yo sa ma adhi, nakalo kanise mang’eny. Ne nitie mar Pentecosta, mag CCA (Church of Christ in Africa) ma gi luongo johera. Naneno kanisa moro ma nopogore kuom johera, ma lounge ni johera-mag-adiera. Ne achopo e kanisa mag Anglican. Awuoro nying’no. Jo Anglican hie hie ma noae Uingereza nomiyo gi nying’ moromo kod kanisa mo se wuok ebwo koloni. Noluonge CPK (Church of the Province of Kenya). To jo-CPK mar Kenya ok ne gihero nyingno. Gi neno ber mondo ong’eyore kama kanisa ma noriwogigo, emomiyo giyiero nying’ mag ACK (Anglican Church of Kenya).\nKit lemo mag kanisa go nitie mopogore. Jomoko go bul. Jomoko ok gol bul. Jomoko nyalo pamo matek. Jo moko ok pamo, kata kagipamo to mos ok matek. Ngeny’gi lemo sa mang’eny – samoro seche adek kata moloyo.Gimoro moriwo kanise te – gidwaro puodhruok. Puodhruok ema miyo gak owuok kuom ng’ato. Omiyo obedo maler e chunye. Chutho puodhruok opuodho ng’ato kuom teko mar jochiende maricho. Tinde ji hero wacho – jochiende te gin ma richo. Ji dwanyore gi weche jochiende mopogore opogore e kor ngima. Inyalo kata dwanyori go ka ok ing’eyo. Seche moko odwanyi king’eyo. Dwanyruok, kata gak, kata jochiende – to medore ameda e kor juma. Jumapili en chieng’ ma igologo dwanyruokno.\nJi mang’eny dhi lemo ka tuo kata chandruok moro omakogi. Tiendne ka gisedwanyore mang’eny moloyo. Ka ng’ato ok oneno chandruok ahinya; samoro ok odewo ahinya dhi e lemo. Mano en gima ineno pile. Ji ma goyo neno e kanisa ding’eny gima gineno en kaka Nyasaye nogologi e chilo moro. To ok en chilo wuon ma gi wuoyogo. En gi ma chilono okelonigi, ma lemo oresgigo; moloyo e tuo kata chandruok.\nKa ng’ato dhiyo e kanisa, wawacho “odhi lemo”. Odhi olem Nyasaye. En Nyasaye kata nyiseche kende minyalo lemonigi. Ok inyalo lemoni gimoro. Okinyalo wacho; ‘alemoni’ kuom ng’ato, kuom ranyis. Mak mana, kilemone kuom Nyasaye. Lemo kendo e wach malich. Lemo bende en gik moko moyudo e ringruok mag dhiang kata chiayo kiseyange. Tiendne – ipoge olemo olemo. Bende ka jaduong’ odwaro tho onyalo pogonigi yawuote mwandune. Ma bende e lemo. Olamnigi mwandune.\nE yo kanisa lemo e gima itimone Nyasaye, kata niseche. Kiwacho “alamoni” ni ng’ato to tiendne ilamone mondo Nyasaye okonye. Ok ilamone mondo en omiyi gimoro. Lamo, ochal, en gima itiyo mondo Nysaye obedo kodi gi mor. Luwore gi Evans-Prichard, Jonuer ne gilamo ka kitimo misango. Tiendne ka giyangone Nyasaye chiayo kata dhiang’ mondo Nyasaye oguedhogi. Gilamo e yo moro, ka ji duto nitie, mondo guedh obedo mang’eny. Lamo e wuoyo kod Nyasaye, noting’o weche mang’eny – machalo kod kwayo, wer, pak, dend, neno, chokore kaachiel, dolo, kamano kamano.\nKa ne aparo e wach lamo naromo kod osiepna moro. “Oyawore” nomosa. “Oyawore” nadwoke. Nyinge en Omondi. Ka ne wadwaro wuoyo, owadwa moro nobiro ma nyinge Olaro. “Ruoth opakiuru” nomosowa. “Ruoth opaki” ne wadwoke. “Ruoth opaki” tiendne ruoth mondo oyud pak. Ma e mos ma Jokristo mowar mosore go. En gima ber, ka in ng’ato mohero Nyasaye, mondo ikwongo paro Nyasaye kiromo gi ng’ato ka pok ichako wuoyo e weche moko mag piny. Jo moko to ok ohero mos ma kama. Giparo ochalo kitiyo gi nying’ Nyasaye e yo ma ok kare. Bende imiyi pogo kaka imoso ji mowar gi ji ma ok owar – koro onyalo chalo kisungori e warruok ni. “Ruoth opaki” ji gitiyogo ka gidwaro mondo owinjogi. To sa ma idwaro mondo ji winji, inyalo bedo chunyi ni mabor e weche ruoth.\nMos ma ji tiyo go bende opogore luwore gi diny, e kanisa. Wasewacho Jolegio hero wacho oyawore. Luong mogik wach okue, kata okueuru. Joroho mang’eny hero wacho murembe – mochalo en wach moa e Dholuiya, ma tiende ni kue.\nNe wamose gi lwedo. Kendo ne wamosore ka wamor. Wapenjore ng’ato ka ng’ato kata wach ne odhi – e dala gi kama oaye. Ka waseng’eyo mano, osiepna ma Omondi ma nokwongo biro nonyisa mingi maduong otho, bende obiro yike ng’eso mabiro. Osetere e mortuary to obiro kelo ringruok e dala tich angwen. Nodwaro mondo ang’e. Nabwok e wach thono. Nanyise abiro biro. Nyaka adhi achungie e lielno. Ok anyal tamora. Ji digi nena marach ka ok anyalo chung’ e liel. Mama dochiena. Joluo ng’eyo ng’a motho cha neno ji mobiro e liende. Gimiyo ng’ato mosetho luor mang’eny.\nNaparora e wach moro kar liete. Ma en nying’no mar ‘liel’ woun. En nying’ achiel gi liedo mar yie wiye ng’ato. Ochalo gimachon liel ong’ere go nikech ji ma giae kanyo noyudo koselielogi. Luwore gi kitwa ma chon, ji nyaka oliedo wigi. Tinde kanisa mang’eny pingo mano, luwore gi chike moko mokelo mantie e Muma Machon (Rapar mar Chik 14:1). Jomoko to pod dhi nyime gi liedono. Jomoko kendo onyalo liedogi matin kende. Ong’adnigi yie wigi matin mondo kik chira makogi. Akia ka mano kare adier? Chal konyiso jogigo pod luoro nyiseche ma chon; gin jo ma pok owar chuth.\nWeche duto nyalo chung mondo liel odhi. Ka ng’ato otho, ji diro mang’eny ka giae mabor. Ginyalo budho kar liel aming’a. Ji mang’eny oyiko ji ngeso. Koro tichabich kendo jumapili geche moa Nairobi moting’o ji e liete ng’eny ahinya.\nKa asechopo e ndala, nachung mondo arito gari manyalo ting’a. Geche mang’eny ondiko kuomgi weche mag Nyasaye. Kuom moro nondiko Nyasaye noheri. Gima jo matatu dwaro en pesa. Yudo pesa, en kinda. En chiwo chon gi tiyo moleo. To be en hawi. Ka hawi onge, ok ibiro yudo gimoro amora. Emomiyo jomatatu nyaka dwar hawi.\nJomoko wacho hawi en Nyasaye. Inyalo nyiso ng’ato ‘bed gi hawi’. Wachno ochalo kod ‘bed gi Nyasaye’. Ka ng’ato Ngimane dhi maber ji wacho “hape ber”, nikech oyudo gik maber e ngimane. Ong’eyore ni jomoko hapgi ok ber. Jo ma hapgi ok ber gimoro amora ma gitemo ok gidhi go maber to gidhigo marach. Hapi en gima inyalo loso gi misango. Ng’ato ma hape rach kodhi ir ajuoga onyalo timone gimoro molosone hape.\nGimoro machielo mochalo gi hawi e dhoch. Dhoch en gimoro miyudo momiyi mondo idhie yo ma ok dhi kare. Dhoch en gimoro mokelo tuo. Dhoch kendo en gima hono, ma ok kare. Dhoch onyalo gol e ng’ato achiel mondo otere ir ng’ato machielo. Chieng’ moro ne antie kanisa manolokone ng’ato dhoch. Ne en nyathi matuo. E kanisa, ne gimiye mondo onind piny e wi ng’eye. Nolor wengene, kendo notimore mondo ochalo gi ng’ato mosetho. Eka jotend kanisano ne giume chuth gi shit marachar. Eka giwito lowo moro ewi shit no ka wuoi cha ni e bwoye. Ka ne gigolo kendo shitno, ging’eyo dhoch osea kuome. Ne ging’eyo jachieneno ma nomiye tuo ka nobiro neno wuoi kaka ochal, ofwenyo nyathi osetho. Emomiyo dhoch nodhi kamoro. Loko dhoch to ok ober. Mano nikech dhoch no ok olal chuth, to odhi mako ng’ato machielo kamoro.\nMatatu ochalo gi kama ng’wono gi luor onge. Odiyo ji mang’eny eie, nyaka gibedo ng’ato ka ng’ato machiengni. Kitemo dhawo gi kondakta to ok onyalo winji. En hala lilo! Aparora e mano seche moko. Aparo onyalo bedo kamano nikech kwarewa ok nong’eyo wach matatu, emomiyo ok ne ginyalo loso chike mag matatu. Tiendne – matatu ringo marach.\nKa ne wachopo naneno sa orom mondi amadho chai. But ndala hotelini ng’eny. Olosogi mapogore opogore. Mang’eny to piny e lowo kor ot en mabati kata lawo mabati kendo malo. Mesa achiel kata ariyo ni e diere, gi bao moro moketo mondo ng’ato obedie. Wuon hotelino en mama man kod weche mang’eny modwaro puonja. Nonyisa wach yiero padre manyien e kanisagi. Padri ma ne entie nyocha notho. Tho mare, nowacho, nowuokie ka osekore. Mama moro chieng’ moro nobiro, nowachoni ji ma giyikore e yiero machon kaka wach ochalo. Nosiemoji ka gimedo donjo e tich padre mondo gi yudo duong mar pinyni, Nyasaye wuon obiro gologi kanyo. Padre mokuongo notho, eka mar ariyo notho bang’ higni adek kende. Ka ok gitang’, mar adek moyiero manyien onyalo tho mapiyo. Nyaka ji lokore, lamo Nyasaye mang’eny, bende weyo gombo mar piny.\n“Wazunge kelo wechego” ne aparo sa ma mama owuoyo. Gin ema giyie seche moko chiwo pesa mang’eny e lwet jotend kanise. Jatelo mar kanisa mong’eyo Dhongere kendo moher gi Wazunge nyalo lokore jomoko maduong. Mano omiyo nyiego bedo mang’eny kuome. Nyiegono ema nege, nikech jonyiego nyaka dwar yo ma diginegego. Ma e mise mag juok. Mise mag juok e nyiego.\nWach nyiego oduong ahinya thurwa kae. Mon matedo kamoro achiel luong’ore nyieka nikech nyiego no! Ng’ato kokendo mon moloyo achiel nyaka otang’ gi wach nyiego kabisa. Nyaka otim gi mondene morom, mondo kik nyiego ketho. Ma ok en wach mochando ot kende. Ng’ato moyudo gi mopogore go wadgi nyaka otang. Ji kwanore kata ji mohero thirore. Ka ng’ato achiel dwaro loyo jo ma en go nyaka jomoko temo matek mondo giduoke chien. Mano en wach miwinjo pile. Mano e gimomiyo ng’ato nyalo mor kar en modhier nono; onge ng’ato mobiro dewo mondo othire. Ber jachan.\nSa ma godieching ji mang’eny ok cham’ga. Ji wacho – ok gin kod pesa moromo. Adiera mar wach to be en – ji luor. Godiechieng un kaachiel e tich. Kichamo kanyo kanyo, nyaka ji neni. Kidhi kamachielo mondo iyudo chiemo mabor, nyaka giparo mano ema itiyo. Ng’ato motingo chiemo moago dala okwan ka jamima, mak mana ka dopogoni ji te. To mano tek. Inyalo ting’o chiemo moromo mondo ji te yudo?\nPenjo koro obetie e gima ditimo seche mar yweyo? Jomoko nindo piny. Jomoko moherore kendgi dhi chiemo. Jo moko to dhi winjo jayalo. Godiechieng e mier maduong nitie joyalo moketoni ji lemo e seche ma giyweyo e tijegi. Seche mang’eny giyalo e pap oko. Seche moko e kanise. Jower kwongo wer ywayo ji kendo chwakogi. Eka jayalo ochako tijne. Yalo ma ji hero, en mar puodhruok. Tiendne, ielo richo mobedie e kind ji. Eka iriembo richono. Kaka ji hero puodhruok, onyiso kaka bende ji kwanyore ka opong’ogi gi richo. Jo mowar hero mondo gipuodhore sa asaya. Kamano gineno gidwaro bedo maler sa asayi. To otek mondo ibed maler pile. Nyaka wach moro odonjo. Ng’ato nyaka otuore, eka otho. Ma en gimomiyo ji mang’eny maduong, motuo, kata modwaro tho ok okwan’gi ka gin kod warruok.\nKa ne adok e tich, jatend tich nodwaro nena. ‘Manyien?’ nopenja? ‘Onge’ naduoke. Eka ‘to ingima’, nopenja? ‘Ee, angima’, natemo duoke. Penjo ariyogo gin machwok, to nomedo miya paro e penjego bang’. Ang’o momiyo naduoke ka ne awachone ‘ manyien onge’? Ere gimomiyo nopenja kamano mokwongo? Gima aparo en kama – gimoro manyien nyaka obedie marach! Emomiyo kidwoko ‘onge’, mano onyiso gima rach pok obiro monji. Ma ariyo nopenja ka angima. To kaka owuoyo koda e lela kamano – ok onyal neno anena kata angima? Ang’o momiyo kendo openja kamano? Gimomiyo to en, ng’ato nyalo bedo mangima matin, kata mangima mang’eny. Ka owinjo maber be en gi teko, wanyalo wacho ongima chuth. Ka otuore kata chunye chandore e gimoro, to ongima matin.\nWachiegni chopo e sa ma wadwaro wuok mondo wadok e mier. ‘Biuru kae mondi’ jatelo nowacho. Ne wadhi. Jatendwa nonyiswa hala ma waloko odok chien. Yuto mag tich otin. Gin gi wasi-wasi – tich anyalo podho. Ji ok ng’iewo kaka ne ging’iewo chon. To ok gineno gima watimo mopogore. Oparonwa kaka ji adek notho e dweche ariyo mokalo. Emomiyo, nonyisowa, osewuoyo gi jokanisa moko. Nochulonigi pesa mondo gi timo lamo gi kesha e kar tich chakre kawuono ma en Tichabich, nyaka Jumapili godhiambo. Osengiewonigi rombo mondo giyang’e kae.\nKa waae e tich, wakalo e kind yien moko modongo mobet koni gi koni e ndala. Ka ne aneno yien, gimiya paro wach ma chieng’ moro nawinjo kuom jayalo wa Jazungu. Notemo puonjowe weche magyien gi thieth. Ji ok ne giwinje maber. Nonyisowa niya: “yath ok e yath”. Chutho nowuoyo e Dhongere. Jaloko ema notiyo gi wechego. Samoro Jazungu cha ne okia wach yath e achiel gi yath mipidho but yo modongo mondo kitong’e iyudo bao migedogo, kod yath ma imiye ng’ato omwony mondo ochange kuom tuo. Notemo nyisowa mondo waweyo tiyo gi yiendowa ma wang’eyo kuom kwarewa. Jomoko ok gimor giwach no: ang’o momiyo odwar mondo wawe yiendowa mondo wangiewo yiend Jorachare ka wamigi pesa mang’eny?\nKa ne akowo osiepna moko nyaka e ode, wayudo ka en kod wendo. Osiepna lemo a kanisa mar Katholik. Wendone be a jaKatholik. To en jaKatholik mowar. Tiendne, en e grup ma giluongo adundu. Ka ne wadonjo, osiepna ema nolemnwa ka pod ne wachung’. Eka nofulonwa kaka nochalo. Nonyisowa higa ma nowarie, gi tarek, gi sa! Nonyisowa en jaricho. Ndalo machon nochodo, nokwalo, nonyalo yanyo ji. Tinde owuotho e chieng – tiendne nodhi pile e chokruok mantie tichariyo gokiny mondo opuodhore. Ma e chokruok mar fulo richo. Oriembe mos. Opuonjo muma maber e chokruok ka chokruok. En mar jomaler. Ka ok iler oriembe e chokruokno. Seche moko aseneno ka mama moro nokawo gi jater. Noriembe gi thwon – mondo jomoko puonjori\nKoro wasechopo e Tichabich gotieno. Ngeso, kaka asewacho malo, en chieng moyikogo ji mang’eny. Tich abich basi en chieng’ mag arita mag otieno. Ka osechopo ka sa adek, ne wawinjogi kuonde ariyo. Konchiel nogo thum maduong. Kony machielo nogo bul. Jo go thum, ginyisa, gin jopiny. Ng’ata mothono nonek gi ji sa ma otemo kwalo oduma e dala moro. E dala moro cha, Jonomiya ema biro yiko. Bul margi noywak ka giwer nyaka piny oru. Nyaka nobedo ng’ato ma negihero ahinya. Roho nomigi teko e wer nyaka gotieno orumo gi piny oru.\nTich abich gotieno ka sa adek, wapo ka jomoko kalo machiegni gi dala ma ne gigoyo koko matek. Ne gibedo ka giwuotho ka gichomo e liel. Moro kuomgi nodwaro wer. Weche ma ne gikok ok ne wawinjo. Aparo ji mang’eny nodwaro dhi oko mag utegi mondo giwinj gimotimre.\nKa ne amedo paro e wachno, nafwenyo adier joluo hero goyoga koko. Ka ng’ato okwongo tho, ji goyo nduru. Mak mana, ka otho gotieno ginyalo weyo goyo nduru nyaka piny dwar ru. Mano ema dwarore e kit gi timbe Luo. Nduru e yo milandogo ni jogweng’ te gimo timre. E yo bende ma ng’ato opwuothogo chunye. Kosegoyo nduru moromo, owinjo ka en kod kwe e chunye. Kuonde moko gin mine ma goyo nduru mang’eny. Ng’a machwo dobedo achiel achiel. Kuonde moko to kata jomachwo nyalo goyo’ga nduru ka tho kata gimoro marach osetimore.\nMano miya paro weche mondik e barua mokwongo ma Timothi e Muma. Sura ariyo matindo achiel owacho kama: Koro wach mokwongo ma akwayo en ni mondo ji oter ywakgi ir Nyasaye ka gilemo kendo ka gisayo ni ji duto, kendo gigoyo erokamano. Gima awuoro e wach ma “ter ywakgi.” Mano jiwo Joluo mondo gigoyo ni Nyasaye koko sa ma gidwaro lemoniji. To kisome e dhok moko, moloyo Dhoingereza, ok owacho mano kata matin. Mano nomiya fwenyo kaka loko mar Muma nyalo tero ji e timbe mopogore opogore, kata di nobedo timbego samoro mokwongo bedo maonge, kata obedo maonge e loko mar Muma e dhok moko.\nGimoro ma miyo ji hero goyo koko sa ma gilamo en nikech giparo kokono biro bwogo jochiende. Seche mang’eny ng’ato nyalo lemo ka oyudore e chandruok moro. Koro olemo mondo otony. Ka chandruokno okel gi jochiende (ema timore ndalo mang’eny), ogeno kolemo gi duol maduong jochiende biro bwok, kendo ringo, kendo ae. Jokristo mang’eny e kanisa mantie hero lemo matek e nying Yesu. Gifwenyo niya: teko nitie mang’eny e nying’ Yesu no.\nGokiny mang’ich ngeso wayudo ka ji mang’eny kalo e dala ka giae e liel. Ne gidwaro dok e mier mondo gi madho chachegi, samoro giluokore, eka gidok kendo e liel bang’e e yik wuon. Ka piny oru, thum bende noling’. Ji giyudo thuolo mar yweyo ka pok giduogo e yik wuon ma dochak ka sa abich. Ji manok ema dong’ kaliel mondo giyweyo kanyo, loso kombe gi weche makama.\nSechego te sanduk oket e nyim ot maduong mar dala cha. Sanduku e ‘chuny’ gimoro amora motimre e liel; ma onge kiawa kata matin. Tiendne, gik moko duto otimore mondo omoro ng’ato motho cha. Ka kitundu pok ochopo e dala ji mobiro pod nok. Ka kitundu osedonjo, ji chako biro mang’eny. Chiegni ji te mobiro a dala mondo gibet e liel kuongo dhi ir saduk ka pok gidhi kamoro kata timo gimoro. Kidhi e liel ka in wendo kata ka ji pod ok ng’eyo gimokeli, gibiro nyisi yo midhigo ir sanduk. Kisechopo ir sanduk, odwaro mondo ikwongo ng’iyo kitundu owuon Inyalo ng’iye nikech sandug ka wiy ng’amodho oyawore, kata onyalo bed oume gi glas kende. Eka bang’e Jokristo nyaka gilemo ka gichung’ kanyo.\nOk oyot ng’eyo kaka ji lemo’ga ka gichung’ but sanduk. Onyalo bedo jomoko lamonigi ji mochokore, kata jomodong’ mar ng’a motho noweyo. To, oyot kichung but kitundu cha, mondo ilemo ni ng’ato motho mondo Nyasaye okete ka ma ber. Nitie dinde moko mar Kristo ma ok neno tiende lemone ng’ato kosetho. To kata dobedo dind ng’ato donyise kamano, ok yot chuth mondo ji giwinjo. Ging’eyo sechego ng’a mothono pod owinjo gima giwacho.\nE liete mang’eny, sanduku oket e nyim kamaji nitie seche ma gi wuoyo. Tiendne, sa midwaro chako chokruok ma yiko, oyot mondo okwongo ket sanduk e kind ji kod jodolo, eka ichak. Ji ma gigoyo neno mopogore opogore tiyo kamano ka gichung’ but sanduk.\nUdi mang’eny mogedo e piny Luo kae, ka gin ude maduong mag dala (mong’iyo piny), oged ka nigi thuolo kama doket sanduk ng’amotho. Seche mang’eny mano ochalo achala gi verandah. To king’eyo weche luo, ifwenyo ma ok en verandah mar pile-to en kar budho mar sanduk.\nSeche ma aparo e mano, nayudo ka chai mar gokiny osechiek. Nalogo lweta, eka nachako matho chai. Chieng’no wayudo chai kod rabuon. Rabuon en chiemo makonyo ahinya ji seche ma chiemo moro orem. Onyalo pidhe e seche ma ok pidh chiemo moro. Sa ma adwaro keto rabuon e dhoga, apo ka ng’ato owacho ‘hodi’. ‘Donji’ naduoke. En osiepna Ralph. Nodonjo. Narwake e mesa.\nRalph ne en osiepna mar ndalo mang’eny. Nyinge en Omondi. Nying wuongi en Ogiro. Nying’ batiso mare e Ralph. Ji mang’eny tinde ni gi nying’ batiso kaachiel kod nying’gi moko. Nying’ batiso dwaro bedo nying’ Kristo, monyiso ng’ato en jalupne Yesu. Emomiyo seche mang’eny oyudore ka en nying’ moae Muma. Nying’ mag Ralph to ok oae muma. En aena nying’ Wazunge. Joluo mang’eny ng’eyo nying Wazunge nyaka bedo nying’ Kristo – emomiyo ginyalo tiyo gi nying’ Wazunge moro amora kaka nying Kristo. Mano nyiso kaka dini mag Kristo e kind Joluo osekawo kata dini mar Wazunge. Jakristo e kind Joluo e ng’ato motemo tiyo luwore kit gi timbegi jorachare e yore mangeny.\nNaruako Ralph e mesana dichiel, manyaka itim gi wendo kodonjo. Temo pandone chiemo – okwan ka kit marach ahinya.Ka wendo donjo sama ichiemo, nyaka iruake.Wach moro mantie e chiemo bende ka wendo biro, to idwaro losone chiemo, nyaka iket jadala moro mondo ochiem kode kaachiel, mondo onen gi te gi kawo chiemo moae sufuria achiel.Gimomiyo en nikech kimiye mare kende, samoro diketone sum e chiemo.Ma ok nyaka obedo sum kaka Jorachare kwano sum – yath moro mochalo arsenic, da.Onyalo bedo sum ma ajuoga noloso mondo ineg godo jasiki. Tiendne, sum ma tekone oae juok.\nRalph nobiro pimona weche mag liel mag ‘jakuo’ cha.Owachona jomoko ginyise nodhi kwalo nikech noire gi joBurr. JoBurr gin dhood moro modak but aora mar Rido. JaBurr ma noire ne e jadak e pinygi, ma owete gi Okwach (manotho) nomayo lowo chon. Ralph noneno joBurr ema ne ginego Okwach ka gi chulo kuor ni kwarene mane mayogi lowo.Ne awuoro kane awinjo wach ma bende nomedo nyisa. Yawuoyi moko moa ka Okwach dwaro dhi wang’o odumbagi joBurr.Ralph notamogi to ok ne yot. “Jaluo ok tho nono” awachone Ralph.”Ma en kamano” noduoka, “nyaka nobedie ng’ato moro ma noloso tho mar Okwach.”\nKata chutho, jaluo ong’eyo – ok obiro tho. Kendo ok odwar tho. Ka otho nitiere ng’at monege. Ji to medo tho. Mano nyiso kaka jonyiego, ji ma chunygi rach, jo ich lit kod jonek moko mopogore opogore nitie! Ka ok digibedie, ji ok digitho kamano. Emomiyo wawacho ‘juok ng’eny’. Mak mana ok ong’eny moromo gi chon. Tinde wach Nyasaye notieko juok mang’eny. Tinde ji nyalo chiemo e kuon achiel ma chon ok nonyalore.\nRalph bende nowinjo wach moro kuom tho mar Okwach, mabende nopimona. NyaUsego ne en yuore Okwach. Chuore notho higni ariyo mokalo. E liend chuore nyaUsego nosingore enyim ji te – ok obiro dwaro jater. To dweche apar gaboro bang’e noyude kod ich. Ji giwacho ng’ato manomiye ichno ne en oae joKamusonga. To joKamusonga mang’eny gin osiepene Okwach. Chieng’moro machiegni Okwach nobiro ira mondo opimna wasiwasi ma en go, ka osefwenyo wach ich nyaUsego. Noromo gi jaKamusongano e liel moro. Ne gi chiemo kaachiel, e kuon achiel. Okwach nokuodhona wach moro. En osedhi tero nyaUsego nogono ma jaKamusonga cha nowacho nomiye ich. To gima wang’eyo epiny Luo ka en – ka ji ariyo dwaro terore gi chi liel, to bang’e gi chamo e kuon achiel nyaka ng’at achiel tho.\nWach jater en wach machendo epiny Luo nyaka chil kawuono. Jorachiere ok gihere kata matin. An bende ok ahere kata matin. Owacho, en timbe joter ema omiyo joluo tho mang’eny tinde. To oteknigi ndi mondo giweyo wechego. Ka chuore dhako otho, owacho dhako odong’ kod okola. Tiendne – tho mano mako chuore cha pod ni kuome. Mano gimomiyo ok en thuolo ahinya mondo obayo, kata tiyo gik moko, kata dhi kuonde moko, nyaka oyudo jater manyalon puodhe. Ng’ato modwaro kuongo bedogo en ng’at maraura. Tiende ngato mofuo to manyalo yie mondo onind gi dhako moro kata dobedie kuom ndalo ang’wen kende, mondo ogolone okola, obedie thuolo. Bang’ mano dhako nyalo dwaro eyore mopogore opogore to nyaka obedo en yuore moro. Wach moro maduong’ en mondo ogoyone dala.\nGoyo dala en wach maduong’ ahinya. Ok anyalo biro nyalo elo wechene te kae! To gimatimore en ka wuod ng’ato ochopo kama onyalo wuotho ka oting’o le, okwan ka jogi nyalo goyo dala. Jaduong’ okwongo dwaro rieko kuom ajuoga moro. Eka okawo thuon gweno, otweye kama odwaro loso dala manyien. Ka kinyne gweno osenek, mano nyise kanyo ok ber ni dalane manyien. To ka oyudo ka pod ongima, mano nyise niya kanyo oromone goyo dala. Eka odwaro wuok e dala machon gi chiege maduong’, wuode makayo, kod gik moko mondo olos kar dakne owuon mobiro bedo bende ma nyithinde, nyaka yawuote chako golo mier margi.\nKoro ka dhako oonge chuore, luwore gi kit joluo, ok onyalo goyo dala, ochune mondo odong’ e dala ka kwargi. Kanyo ok onyalo bedo thuolo ahinya. Kendo ok oyawnigi yawuote thuolo maber mondo gi gedo utegi. Ok nyal kwane kaka dhako maduong’ ka pod odong’ e dala kwargi. Pod en ebwo chike kwargino. Mondo ogo dala, nyaka oyud ng’a ma dichwo. Joter gin jomachuo moyie konyo mond liete kamano. Ng’ato ma jater oyie dak gi chi liel e ode. Ka entie kanyo, nyaka orite. Onyalo tiyo gi dichuo manyienno, mondo olosone dala manyien. Mine mang’eny, ka giseyudo dala manyien, giriembo kendo dichuogno. En koro onyalo dhi dwaro chi liel moro mondo kendo okonye kamano.\nJoter tinde tho ahinya! En tich man gi hatari mang’eny. Goyo dala ok en gimayot. Oyot mondo chira omak jok mogoyo dala. Ji luoro tijno. To ji pod nyalo yudore bende. Tinde giwacho en tuo mar ayaki ema nego ji. Ayaki to, aneno, chalo kod chira.\nSa ochopo ma adwaro dhi e liel. Ralph oyudore ka osedok. Min ot pod nodich ejikon. Nachako dhi. Nadhi kenda. Ok wanyalo dhi gi chiega. Jokoni ok wuothga gi mondegi. Dinitim mano, jomoko nyalo paro igalori. Eka nyiego makogi; giiri.\nKa nasudo gi kar liel, ayudo nochielo puothe mag Okwach gi ojuok. Ojuok en yath moro ma kende. Ok ochalo gi yien moko. Samoro ma en gimomiyo otiyogo mondo onyis mpaka ekind puotho achiel kod machielo? Nyinge bende miya wuoro sa asaya. Oluonge, kaka asewacho, ojuok. ‘Juok’ to be ni nying mamiyo chunje ji mosetho! Koro aparo oyier nying yathno nying jomotho mondo ji luoro golo ojuok moket gi jomadongo. Kata samoro inyalo wacho – ji yiero yath man gi nying malich mondo gikete onyiso kama tong’ obetie?\nOkwach oyudo kosegoyo dala. Ok nogoye kaka jomachon dwaroga. Ok nokwongo tweyo gweno, eka none ka gweno pod ngima. Gima omiyo ok notimo mano, ma nawinjo, nikech ma dinonyiso pod noyie enyisech-kwarewa: en teko mag juogi ma domi gweno ores kata otho. Ema omiyo ndaloni Jokristo mang’eny ok dwar tweyo thuon gweno kaka ji ne timoga chon.\nGima nokelo Okwach wach maduong’, en nikech nogoyo dala ka dhako maduong’ noonge. Notimore kamano, luwore gi weche manayudo kuom ji, nikech tho opoyo dhako chieng’ mana kinyne opango goye dala. Ji giwacho kata min nyindeno bende noyie mondo odhi nyime goyo dala kata dobedo oonge nikech noyie remb Yesu obiro umogi. Emomiyi jaduong’ okwach nogoyo dala ka min nyithindo nieliel. Bange to wach notek ha! Osiepe kod jirande bende ok ne nyal yie kod chi Okwach kata Okwach owuon. Ne gibwogo chi Okwach matek kane ginyise niya ka odhi edala manyienno nyaka otho! Ne gimedo ywayore ewachno kuom ndalo mang’eny. Okwach notamore dok chien kendo loso dala kamachielo. Kar timo mano noloso mondo oyang’ diel modwaro chieko dhochno. Dielnoyang’o to dhako maduong’ pod noluor ahinya. Gikone, no chune mondo olosone dhako maduong’ dalane machielo, momiye bedo gi mier ariyo – dala maduong’ kama dhako matin odakie kod dala matin kama dhako maduong’ odakie.\nMano notek ateka. Ka nochopo seche mag gedo mag nyithindo, tek nomedo bedie. Nyithindo ok ne dwaro gedo e dala mingi (mama maduong), to negidwaro gedo kaachiel edala chuth – ka ma mama matin oyudore, ka gimedo jiwo mingi mondo odak e ode mantie edala maduong’ ma notamore nono. Wechego nochando chuny Okwach kuom ndalo mang’eny.\nDala maduongno mar Okwach noluore kod yien mopogore opogore. Nikech jaduong’ notho oko, ne gitucho chiel mondo girwake eie. Owacho – ka ng’ato otho oko mar dala, nyaka irwake ka itucho chiel. Ok rwake gi dhorangach. Ma e chik ma joma chon noweyonwa. Chike ma kamano Jokristo pingo pile. To kuonde moko to pod ji timogi atima nikech ji luorga.\nDalani noloso kaka mier duto mag Luo nolosi; mak mana dalani pod onyien. Yawuote Okwach gisechako gedo utegi koni gi koni ebwo ude minegi mantie malo. Udi angwen oseger, ariyo korachwich kod ariyo koracham. Udego duto nochomo edier dala, mopangore luwore kod nyuolo mar yawuowigo. Udi adek nenore kaka oritgi eyo makare. Ot achiel to nochido ndi kendo nosechako podho. Ma en ot wuoi mar adek, mar ajali mag basi nonego higni ang’wen mokalo. Ka oseyike chiege noringo motedo kamoro.\nMalo ne nitie udi ariyo mar mine ariyo mochomo piny. Udi ariyogo duto nobedo madongo moromo. Okwach ok nodwaro mondo oket nyiego ekind mondene. Mak mana achiel nobedo abeda nono maonge ng’ato modakie eie, to machielo dhako matin nodakie. Sanduku moting’o ringre Okwach nobedo enyim ot mama maduong’. Oyawore mondo ng’ato kaang’ata modhie done okwach – goyone oriti. Sa saya ka welo mag liel nodonjo edala, ne gichung’ enyim sanduk, eka ne gi lemo. Moro kuomgi nokuongo wer. Wer maji heroga kanyo e “ngwono miwuoro ahinya……”\nKa aselemo kar kitundu, nadok chien mondo abedo piny. Nabedo gi jodongo owetana moko. Naonge tich malich ma nochuna mondo atim elielni. Mano otimore nikech kata dobedo Okwach odak machiegni koda, aonge wat kode. Tiendne, en oae dhoot machielo koda. Wanyalo kendore kode. Chutho ne an or kode. Mano – nyis ok dwar mondo abedie sa ma liel dhi nyime. To en wach ma ok adwaro dewo. Jogi bende ne ng’eyo mano, emomiyo ok ne girwaka e ot moro e chiemo ma kende kaka chik dodwaro mondo otimore!\nKanisa modwaro yiko kawuono en CCA. Mano chung’o kar Church of Christ in Africa mano luongo bende Johera (ji man gi hera). Ma e kanisa manopogo e anglican mar kenya 1957. Gin kanisa achiel mano kaso ahinya weche liete. Gineno eliete ekama giromo gi ji mopogore opogore, be en kama ginyalo yudo jolembgi manyien ka gitimo maber eliel. Timbe mokwano ka ber – ochalo kod wuotho gi sanduk, miel, gi nyono, rwakruok, yalo, nyiso hera ni ji , kamano kamano.\nKa giseloso kombe, jotelo mag CCA chako riembo chokruok. Jotendgi nobedo enyimwa ka girwako lep dolo. Gikwongo dhi gi yawuowi manyalo ting’o sanduk ir ot maduong’. Giluoro sanduk eka gi biro go ka gi wuotho elaini, kendo gi wer. Ne giketo sanduk ewi mesa matin manoseketonigi kanyo.\nKa osetimo mano, thuolo koro ochiwo ni ji modwaro wuoyo eweche mar jal motho. Nosendik nying ji piny e karatas, mondo oluonggi achiel achiel gi chiwo neno ma gin go. Adierani – ji mang’eny mobiro eliel gombo winjo wechego moloyo weche moko. Seche mang’ny iyudo weche etho ng’ato ma pod ok ning’eyo e ndalo duto ma pod nobedo mangima. Chutho – ji dwaro pimo luwore gi kaka joneno wuoyo, weche mag chuny kata mag chunje e gweng’. Kata nasewacho malo – onge ng’ato tho nono. Nyaka gimoro nege. Ok gimoro machal kod ajali, kata tuo, kata lweny ma ji goyorego. Dawe.Gimoro moae chuny ng’ato – dobedo ng’ano ongima kata osetho. Emomiy eliel en kama inyalo pimo chunjeji. Kimedo dhi e liete mang’eny eka ichako fwenyo kaka chuny gweng’, anyuola, kaka mier ochal.\nLiend Okwach noting’o weche mang’eny matek. Mokuongo ne en polis kais nikech nonege. Mar ariyo ji mang’eny nopenjore – nodhi kanyo kwalo adier? Ka ok nodhi mondo okwal nodhi kanyo timo ang’o? Jomochung’ne temo dwoko penjono kaka ne ginyalo. Chutho to nonenore maler – oonge ng’ato mano neno maber. Samoro nodhi mondo ochod gi mama kata nyako moro – to nyakono ok nobiro mondo ofweny ka noyie e mano. Mano nodong’ penjo kata wach mopondo ma pok nofweny.\nWeche mantie mang’eny to kendo ok nowacho ni ji e lela enyim oganda. To gin weche ma ji kuodh akuodha ekindgi giwegi. Ng’eny wechego joma mine ema nong’eyo. Samoro chuochegi biro fwenyogi ka gisedok e utegi! Moro gin weche ma jomachwogo nong’e adier – to okgiwuoyogo kaka joma mine tiyoga. Weche ma joma chwo nong’e, joma mine ema nyalo pimo.\nNeno nyalo kawo seche ariyo, kata moloyo. Bang’e odwoko wach e lwet jo kanisa. Jokanisa bedo gi jayalo. Seche mang’eny to sa ma jayalo dwaro chung’ mondo oyal Wach Nyasaye, e sa ma ji chako bedo ma onge kwe ahinya. Ji ginyalo bedo ka gikuodhore. Moro chung’ odhi. Moro orwakogi echiemo. (Jomoko chako rwakogi e chiemo ka joneno pod dhi nyime.) Nikech ji ging’eny, ma ng’enygi dwaro chiemo, ok ginyal chiemo dichiel ka liel oserumo. Emomiyo orwako ji echiemo mos mos ka chokruok dhi nyime.\nKa ji ne chako wuoyo, nawinjo ka ji adek giwuoyo enyima: “Iparo en chira mano negoji tinde” openjo ng’at achiel? “En ayaki” ng’at mar ariyo nodwoke. “Ayaki ok en chira” ng’ato ma achielo nopenjo? (Ne gi ling’ matin.) “Ayaki ok en chira, ayaki en tuo mokel gi Wanzunge” ng’at mar adek nopimonigi. “Ka Wanzunge nokelo ayaki, ang’o motimore gi chira” ng’at ma ariyo nodwoke? “Chira tinde oonge teko kaka chon” ng’ato mar achiel nopenjo? “Kamano” nodwoke ng’at mar adek. “Emomiyo chon ne en chira monego ji” ng’at mokwongo nomedo wacho “totinde en ayaki?” “Ee kamano” ng’at mar adek nodwoke. “To ere pogruok ekind chira kod ayaki” ng’at mar achiel nomedo penjo? “Ee” nga’to mar ariyo nomedo, ka nogombo yudo duoko e penjono. “Oonge ahinya” ng’ato mar adek nowacho. “Samoro nying’ ayaki odwarobwogowa moloyo wach mar chira?” Ne giling.\nNawuoro ka ne awinjo gombakano e kind nyako achiel gi yawuoi ariyo magiromo higni piero adek. Ne awuoro kaka jorachare tinde kikowa. Nyithindo butho e skul higni gi higni, to gimagipuonjore e skul onge gi misene. Gima nowacho e skul, obor kabisa gi gima otimore e mier, e anyuolagi, e utegi … . Ok ginyalo winjo wach matut. Na ging’eyo ayaki e loko mag AIDS (Acquired Immunity Deficiency Syndrome). To ok ne ginyalo fwenyo gima chalo kod ayaki nyalo biro ma ongegimomiyo moro mak mana ka virus odonjo e ringruokgi. Ging’eyo richo ema kelo chira. Osenyisogi, richo (mag chode) ema kelo ayaki. Emomiyo weche ariyogo chalo. Chira obiro kiketho chike mag kwerewa. Ayaki obiro kiketho chike mag kwerewa bende to Wazunge bende se medochikegi, bende kazo chike moko.\n(Chira e tuo momiyo ng’ato bedo manyap kendo dhero, nyaka otho. Otima ni ng’ato ma ok miyo luor ni jomotho. Joluo thoro bedo gi chike mang’eny ma odwaro ng’ato mondo oluw mondo kik chira make.)\nWeche liel ok dhiyo adhiya nyime ma onge gima chendo. Seche mang’eny liel obedie gi jamer kata janeko modwaro chendo. Lielni bende kamano. Jachiendo weche liel e lielni ne en janeko modak machiengni gi dalane Okwach. Sa asayi ma ng’ato dwaro wuoyo, kata wer, kata timo gimoro, janekononochako tuke. Jadwuong moro nosieme matek. Eka notaye gi lwete mondo ogole kanyo. To ng’ano noduogo, kendo noduogo, kendo noduogo. Seche ma jayalo yalo nochendo kendo. Jayalo nokwere e nying’ Yesu mondo owe, oling’. To nodhi nyime.\nGimoro momiyo ji luoro janeko, en paro margi ma janeko e ng’ato majochiende telo. Neko ok en rem mantie e pach ng’ato da. En ng’ato mopong gi jochiende ei chunye ma gitayone e timo weche malich. Ma emomiyo ji luor Janeko moloyo.\nSa ma piny odwaro ru, duond gari nowinj kochopo e dala jirani. Nyithindo moro ne dhi dichiel mondo gine gimotimore. Wuoi moro mar wuod dala osetuore ahinya. Chiege notho higni ariyo mokalo. Gotieno tuo nomedore. Koro gibiro ome mondo gitere e ospital.\nJi gisewuoyo mangeny e wach ma nokelone tuono. Ka pod dhako maduong ne ongima, ne wapo ka chieng moro nobiro gi dhako matin. Nogedone ot chuth. Weche nobedo matek ahinya e dala ka ne mine nopiem. Gikone, ka wuoi ne en Nairobi e tich, nyiminene ne gibiro kanyo. Ne gi wuoyo matek ni nyachira. Noringo noae pok wanene kendo. Mano to nyiso dak wuoi no ok oler. Nairobi nodak e ot kende. Bange tich, mondo odok otedo chiembe kende – ok oyot.\nWuoi nogono ne en jalemo. Chieng moro higni moko mokalo wapo ka nobiro limowa ka norwako kanzu mar marathuol (grayish purple). Ne wawuoro. Ne oelonwa gimotimore, na ni e ng’ute kendo msalaba ne ni e luete. Nyasaye ne oluonge mondo olamniji. En owuon nochako wuoro ka nolamoniji kend gichang. Chieng moro no lamone chi liel e Nairobi. Nochango miwuoro. Eka jodhoode mama, kod en kaachiel, ne gimiye mwandu mang’eny. Nofwenyo mich ma en go mar lamoniji jotuo. Dueche moko osekadho ka pile oketore modich kowuotho mabor e tich lamo.\nAn awuon ok naneno kaka nolemoni ji ndalogo. To chakre chon ne asefwenyo ne en jalemo. Nonyalo tako ni ji. Mine matindo ma naneno ne gidhi ire ahinya, norwakogi e ot wuongi. Kanyo e ma nonyalo mako jatuo – dobedo nyathi kata ng’a maduong, mondo ong’ado piend iye eka ogologo yath ma noket gi jajuog wang’.\nGari nodhi kode. Wachno to tek. Ne wang’eyo te – nodong kod ndalo manok. Samoro dotho kata kawuono. Kotero ng’ato e ospital kama, nonyiso tuo oseloye. Gi ma joospital gibiro timo gi nga’to machiengni tho bende ok napar. Ng’at motuo ji luoroga. Jowa hero dhi ka ma kitundu nitie. To ok wahero dhi ir jatuo. Ji luoro ng’a motuo. Ma en gimomiyo mama moro chieng’ moro nonyisa – ka ng’ato otuo ma ok onyalo wuotho basi, obiro tho. Jomatuo ahinya mang’eny ojuang’. Ji luoro chieno. Kidhi ka ng’ato osetho, mano onge wach. To ng’at motuo nigi lit mang’eny. Koneni kidhi ire, obiro gombo mondo ikonye, irese. Ng’ato motuo to nyalo tieko pesa mang’eny e thieth. Seche moko gimaditimo tek ng’eyo. To in, ma idhi lime, ema onyalo paro ichaye nikech ok ikonye. In basi ema onyalo chieni kose tho. Emomiyo ji luoro ng’ato motho ahinya.\nChieng’no wuoi notho e yo ka gitere e ospital. Ka wasewinjo wach thono, wadhi te e dala. Ji osepong kanyo. Ji mang’eny, moloyo jo ma mine, ne gigo nduru kendo gi ywak matek. “Nyasaye osekawe” kata “osetieko wuodhe” ji ne wacho. “Tho en gima Nyasaye nong’ado mondo obetie”, nga’to machielo nowacho. Ka en Nyasaye mong’ado chieng’ tho mar ng’ato, gi kaka obiro tho – ang’o momiyo dhano owadgi dodhi tem rese e thono?\nNadok e ot mondo amedo yikore e dhi lemo. Sa odwaro leo. Nyithindo gi min ot bende gidich e yiekruok. An to kawuono ok adhi e kanisa ma pile, nikech nyathina moruak e MERCY.\nChiegni higni ariyo mokalo osiepna moro machon nobiro lima. Ne osebudho ndalo mang’eny. Ne wabedo piny. Monyisa wach ma en go. Mokwongo nopenja kar nyithinda. Matin adwaro bwok. Ok oyot mondo ng’ato openji gima tut kar nyithindi. Ji luoro timo mano, nikech oyot nenogi kaka janyiego modwaro hinyo nyithindi ka margi medo dhi maber. Ma en wach malich e pinywa kae. Wach nyiego. Gima wang’eyo en ka ng’ato dwaro ng’eyo kaka handi kata nyithindi dhi, gimomiyo en mondo othiri. Mano miyo ji mang’eny riaso e weche go mondo kik oirogi. Yot mondo ng’ato owach oonge gimoro seche ma mwandu othuru!\nMachiegni to nafwenyo gima ng’ani dwaro kuom nyithinda. Noore kod riwruokno ma konyo nyithind kiye, kata nyithindo mochandore. Ne gidwaro nyithindo mia achiel kod piero adek. Monyisa mano, kendo nolerona karatasi ma en go mondo ang’e adiera mar wach. Nodwaro ng’eyo ka dabedo gi nyathi ma ginyalo konyo. Natemo nyise nyithinda ok chandoreruok. To nonyisa, ka anyalo chiwone nying’ nyathi achiel, maber manoneno en nyara man gi hike abiriyono, ji nyalo miya kony moromo. Gima nodwaro en $ 10.00 kende.\nKane aparo gik moko manyalo konyo nyathinano mar Rose, ok ne anyalo tamora. Kata dobedo an ok adwaro timo mano, to min nyithindo ka osefwenyo gimotimore ok nyalo mor katamo ji konyo nyathi ma wanyuolo kamano. Namiye ng’ano pesane. Nopong’o fomu, eka bang’e nokawo nyako e riwruokno. Kawuono en chieng’ jonyuol e kanisa nogono motelo weche riwruok. Nyaka adhi, nikech nyathina ni eie.\nSeche moko wach nyithi kiye ok bedo mayot kama. Nitie ji mang’eny mohero bayo kendo lando weche malich kar nyithi kiye. Ginyalo biro, gikawo nying nyithindo kod pesa, eka gilal chuth gi pesa to ok nen’gi kendo. Joma kamano osewuondowa a kanisa ndalo mang’eny.\nNikech en chieng’ lemo, ok ochune nyarano mondo orwak lepe mag mradino. To ne nitie law moro ma ber mar wazungene nong’iewone e ndalo kristmas ma norwako. Nyithinda moko ne ging’iye gi law malich no. Nawuok e ot ka nyathino osedhi chon.\nNitie gima wazungu giluongo reformed theology. Kanisa moko maggi mano ema lichnigi. Ma en gimomiyo kanisa moko e Afrika gitiyo gi theology no. Ne gi puonjore kuom wazunge. Bende gimakore go mondo gimedo yudo kony moa kuom Wazunge go. Kanisa ma adhiyoe kawuono en kanisa Wazunge chung godo ahinya. To tek ni jothurwa fwenyo gima ber ma nitie e puonjono. Mano bedo nikech jothurwa dhi lemo mondo giyud gueth. Nyasach luo ok ong’eyo weche reformed. Ong’eyo ka osando ng’ato, en nikech richo ma notimo. Ka ng’ato yudo mwandu onyalo bet owuondoji, kata en ng’ato maber mar Nyasaye oguetho. Awachoni ji, Nyasaye onyalo chiwo gueth nikech hera ma en go e chunye to ok nikech timbe mabeyo mar ng’ato timo – ok oyot nigi yie go.\nKoro nadhi lemo e kanisa mowuondore gin Wazunge. Wuondruokno kelonigi hala mang’eny. Wazungu herogi, tudore kodgi, miyogi gik moko, rwakogi thurgi seche moko kamano kamano. Wuondruok no ok oyudore e kanisa kende. Bende e riwruogi mopogore opogore. Chal ka ok ochando Wazungu wuon ahinya. Kata moloyo mano – gimor kode. Ka gineno jomoko dwaro tiyo gi dhog’gi, luwo kitgi gi timbegi, chiemo chiembgi, rwako lepgi kod tiyo gi pesagi – ok chandogi.\nNe wachako ka wa wer wend-buk. Mano otek, nikech ji manok kende nigibuge. Ji mang’eny ok nyalo wer maber. Mondo kanisa bedo gi buge mochiwoni ji tek; nikech buge lal mapiyo. Mondo ji ng’iewo bugegi ng’ato ang’ata be tek, bende mondo giparo biro gi bugegi. Seche moko to ginyalo wer wend wich, momiyo ji duto wero kaachiel kod mor.\nSa ma jayalo dwaro yalo, nochal ka mach nomako wuoi moro ei kanisa. Ne en wuoi matin, ma nyocha nokendo. Chiege pok onyuol. “Amen, allelluja, Amen” nowach bang’ jayalo. Wach nomoko e chunye. Nomor gi jayalo. Apoya nono nochako wer. Jayalo nobwok. Nowe yalo. Ji mang’eny ne kuotho wach. Eka gi chako wer kode kaachiel, nyaka wer norum. Ka wer oserumo, eka jayalo dhi nyime. Chako wer sa ma ng’ato yalo en kitgi kanise moko, to en gi ma kanisa ni pok ong’iyo go. Ji mang’eny ne wuoro, to lemo dhi nyime.\nBang’e ji nobwok moloyo. Ng’ato nogono nochako ywak matek. Kose chako ywak no noringo – nus kochung’ to nus e chonge, kochomo e nyim altar. Kanyo kanyo kanyo nogoyo chonge piny koywak matek ka pi wang’e chuer. Nobedo ka noywakne Nyasaye gi duonde maduong. Nofulo richo mang’eny mopogore opogore. Pi wang’e medo chuer, kendo pi onenore piny e nyime ma nowuok e dhoge gi wengene.\nJi mang’eny e kanisa koro nowuoro. Wasi wasi opong’ e wengegi. Jopuonj kanisa dwaro kuothore weche moko. Achiel kuom jodong’ kanisa nodhi kanyo mondo oho ng’ano. “Ling’ie” awachone. To notamore ling’. Ng’ato machielo madhako nobet machiegni gi altar nochako lemo matek ka nodwaro riembo jachien e nying’ Yesu. Ne waneno ka jopuonj kanisano ariyo mantie e altar gise ng’ado gi madigitimo. Gidhi ir ng’ano eka ne gimake ng’at achiel konchiel to ng’ato machielo kon machielo e bedone. Eka ne gi chako ywaye gi thuon e kind ji te ma nobetie kanyo, nus ka giting’e, nyaka gigole oko mar kanisa, eka gitere e ot machielo mondo kik ywak mare chand ji manie kanisa.\nOnyalo bedo jomoko ne gibwok e timne ng’ano. Jomoko to ok ne nyalo bwok ahinya. Kit lemo mar ng’ano nonyiso en motimore pile e kanisa moko. Seche moko noluongogi kanise mar Paua (Power) nikech gi yie ndi e teko mar Nyasaye. E lemo margi pile, ka jayalo oseyalo moromo, jo lemo chakoga ywak. Mokwongo giywak e kombe ka ma gintie. To bang’e, ka sekonde kata dakika moko osekalo, gichako ringo ka giweyo kombegi chien to gidhi goyo chong’gi piny e nyim jayalo ka ma nochung’. Eka ginyalo bedo kanyo nyaka dadika apar gabich ke gi medo ywak. Jo moko mantie nyalo riembogi jochiende. Seche moko jomalemo mondo jochiende ae nyalo bedo kata ji abich. Moro nomake sa ma gilamone, kodwaro dum, ringo, kendo tuomo ji lwetene kata wiye. Sa magilamone ng’ano man kod jochiende nyalo bedo kata dadika apar kendo. Eka ng’ano okwe. Mano en kit lemo mar ng’ano ng’iyo go, emomiyo mara notimo kata e kanisa ni mag Jumapilini ka ma ji jintie mopogore opogore mokik ma ok ong’iyo gi timbe no.\nKa sa lendo ochopo, ne gichungo mama moro ma en achiel kuom jotend kanisa mondo oel wach moro. Mama nofulo gi motimorene e juma achiel mokalo. Nowacho mos nikech oonge e kanisa Juma cha ma nyoro, to ne ok onyiso ji ok obiro betie, to wach ma nomake nobirone apoya. Nopimonwa ka ne giwinjo wach tho mag nyakware (nyakwar nyamingi moro). Nochune mondo oluwore gi nyamingino mondo gi lawo wach wuoi motho kode kaachiel. Kagisechopo Nairobi, ne gifwenyo wuoi no ma nyinge Oboro nonek nikech noyude ka nodwaro kwalo ndik ngato ma naweyo but duka. To ka gi dhiyo ir police nonyisogi maiti ok en Nairobi, to nyaka gidhi Naivasha. Nikech en tichabich, gibudho Nairobi nyaka wuok tich, eka ne ginyalo yudo pes wuoth eka ne gidhi Naivasha. Kinyne ochunogi mondo gidok kendo Naivasha. Bang’e ka jomortuary se tieko dich gi, gidonjo gineno kitundu moro ma adier nowang’e marach. Noteknigi ndi ng’eyo ka adier man ne en Oboro koso la. To nyamin gi moro ka noneno lith lwete noneno ka ne en kod chuma moro, bende kama chuma nobedie nowang’e mopogore gi kama chuma no-onge. Emomiyo noparo nyaka nobedie en. Da nyathi nomule. Sa ma nomuleremo nowuok e wengene koni gi koni, bende e dhoge. Mano nomiye ng’eyo nyaka nobedie nyakware adier; noywak ka nofwenyo ne en dane ma nomule.\nSa ma chokruok odwaro gikie, wapo ka mama machielo nochung. Nodhi mondo obet e nyim ji e nyim altar, ka mama machielo bende nodhi kode mokowe nyaka kanyo. Ok nawinjo ka norwake kanyo, to ochalo nodhi adhiya. Onge ng’ato ma nokwere bende. Ka nochopo eka kosechieko tayoni ji e wer nochako wuoyo. Nowuoyo gi chir gi thuon kaka ng’ato mong’eyo wach modwaro wacho kabisa. Nowuoyonwa e weche mag roho kod weche warruok. Nojiwowa mondo opong’nwa gi Roho Maler. Nonyisowa odwaro mondo wayud mich mag wuoyo e dhok mang’eny. Nopimonwa kaka roho mar Nyasaye dwaro chango ji, kadigiyie ayiea kuome. Noluongo ji mondo gisud nyime gidhi ire. To onge ng’ato machielo ma nodhi. Kar timo mano, ji duto nobedo abeda ka giling’ dhi ka ging’iye. Bang’e kosebedo piny jariemb chokruok notiekonwa chokruok mondo ji koro dok e thuchegi. Jumbe ariyo bang’e nawinjo ka mamano gi joge noseriemb e kanisa. Eka ne gichako kanisa margi machiegni. Nitie kanisa motamore e weche roho.\nJo MERCY be ne gi wuoyo. Ginyisowa ng’eyo mag nyithindo ma tinde gikonyo. Gigalore ka giriek ndi mondo gi konyo nyithindo kata mar jo man gi nyalo. Gielonwa kaka MERCY nomiyo kanisa mwandu mang’eny. Gijiwowa mondo wabi e chokruok machielo ka ma wazunge biro bedie, mondo wamigi ng’eyo kaka ne wamor kod kony ma gioro, bende kaka dhier pod chandowa to wadwaro mondo gimedo oronwa kony. Gisiemowa ka wabedo gi ng’ur moro kuom wach mradi kik wachiwo ng’urno seche ma Wazunge bedie.\nBang’e lemo ka nadwaro sudo ni dala, nawinjo ka bul moro ogo e dala machiegni. Ka ne achiko ita maber, nafwenyo en bul mag Nomiya. Gin Nomiya ema gilemo e yo ma kende. Weche moko gikawo kuom jo-islam, kuom ranyisi jomachwo ma jotelo dwar mondo oterogi nyangu. Weche gi mang’eny bende ae e kristo. Ng’eny jo Nomiya to kazo yie mar Muma ma Chon. Gihero wacho Nyasaye en achiel. Gineno Yesu kaka janabii. Giyieni jomachwo kendo mon mang’eny.\nNang’ado mondo adhi arawnigi e rapar. Ne giparo jaduong moro ma notho higa ma nyoro, kaachiel kod wade ma notho e ajali higni angwen mokalo. Seche moko ginyalo dhi e dala kamano mondo gitiyo sawo ni moloyo ng’ato achiel mosetho chon. Nayudogi ka gibet ei dalano ka gi chokoree e bwo hema. Jodong kanisa gi bedo nyima, ka giserwako lepegi malich moting’o rangi mopogore opogore mang’eny mo(ngaro) maler.\nSechego gise weyo wer gi goyo bul. Nayudo ka jayalo dwaro chako tijene, to yawuot dala moro momer dwaro chendo. Otekni jotend kanisa ng’eyo kaka digitimo nikech gin e dala mar jomoko. Weg dala gichandore ka gitemo geng’o yawuoyo go mondo kik giketho weche modwaro dhi nyime. Bang’e naneno yawuoyo ariyo nobiro mako jakoko gi thuon, gitere e ot moro e dala ma jirani, gilorone dhoot.\nBang’ wuoyo weche manok, ji te nochako wuotho kaachiel, ka jodala tayonigi, ka gi wer matek gi goyo bul kod trambet matek. Ne wadhi chiegni ji te nyaka e dhorang’ach dala eka waduogo e tok udi ka ma oseyiko ji. Kiburigo nose umo gi shit marachar, moro koni e liend janduong moro kony machielo e liete mokogo. Koro ji ne chako luoro ni liete go, ka pod ne giwer. Bang’e nogol shit-go. Eka bang’e fundi nobiro mondo owir liete kod semiti maber.\nE rapar, nyaka oyang’ dhiang’. Jowa mang’eny giyiega ka pok oyang’o gimoro, nyasi ok nyalo bedo maber kata mamit. Nomiya paro weche mag owadwa moro e Kristo. Noyie mondo ochiwo chiemo e liet wuon gi moro. Ka osenyise kwan mar ji mobiro dwaro chiemo, nodhi mondo ong’iewo ring’o moromo kabisa e duka. Jodala ma kanyo ne gitamore ring’o no chuth! Gimagidwaro, giwacho, en dhiang’ moyang’e dala. Ok ring’o mong’ewo e duka. Mano ochalo kata gi wach motimore ka wendo moro limo dala kamoro. Weg dala gibiro gombo mondo gi chwer remo ni wendono. Ka ging’iewo ang’iewa ring’o, ma ok biro romonigi. Seche mang’eny gima yot yang’one wendo en gweno. Ka wendo duong kata gingeny – oyang’onigi chiayo – rombo kata diel.\nBang’e budho kar rapar e seche moromo, noorona wach nyara osebiro e dala, atem mondo adhi awuoyo kode nikech en gi weche moro matek. Bang’e medo budho matin, nachomo e dala.\nKa asechopo e dala, ayudo migogo. Migogo e nying’ momiyo nyako mosedhi tedo kodwogo thurgi. Ok en nying’ maber. Mano obedie mondo kik nyiri rikni duogo. Bedo migogo tek nikech oonge luor monyalo yudo ka en thurgi kamano. Jirandwa moro higa moro migogo nobiro ire gi nyathi matin. Weche nong’eny ka chuore. Bang’ dweche manok nyathineno mar wuoi notho. Seche go te, nonindo aninda piny e lowo e jikond min gi. Ok yiene nind e ot moro amora. Nyakono nomedo tuore, nyaka en bende notho. Joka chuore ok nobiro kata lime. Nodhi ka nopor. Nyombo nobedo podi. E liel, jo thurgi wuoi moro nobiro. Noyike oko mag dala. Migogo ok nyal yik giluor ei dala. Nyaka yike oko. Kaka ng’ato mowit kata mocha.\nNyara nomosa. Ne wabudho kaachiel gi joot kod wendo moro. Ne ji ng’eny. Bang’e ka welo oseae, nadhi budho oko e tiend yath, eka nyara nobiro ira bedo buta. Chunya lit kuom weche matek manoyudo. Mokwongo ne oyudo ich e skul. Nyathino notho. Ne en wuoi. Marariyo notedore ne ng’ato matimo jua kali kisumu. Ng’ano nigi mon ariyo, to osiepene ng’eny. Nodok dala ka pok onyuolo. Chunye chandore malich. Wuoi ma notedone pok onyuome. Arusi ok bi nyalore nikech ok dhako maduong. Chuor owacho ni obiro ome. To wang’eyo ok obiro. Osesingore kamano ding’eny, to ok otim. Ok odewo. Ang’o momiyo dodewe nyara, kaka en kod mon mang’eny?\nGodhiambo natere ir osiepne ma pastor. Be nowuoyo kode. Nosieme matek. Nyara pi wang’e pong. Eka nolamone matek, ka nyara nobed kanogoyo chong’e piny e nyime ka pi weng’ene chwer’ga. Noywak mos. Eka bang’e no chako goyo nduru ka noywak matek. Nopotho piny, noluorore kony gi kony. Pastor nomedo siemone matek ka noriembo jachien e nying’ Yesu. Nonindo piny koyweyo. Nochung’ mondo ogol bure mosemako lepe. Wagoyo erokamano ni osiepna. Nadwoke e dala kosepwodhore. Nyara nohero wach Nyasaye ahinya. Nomedo budho koda e dala dueche ariyo. Eka, chieng’ moro godhiambo ok noduogo. Nosedhi tedone ng’ato machielo. Nalemone mondo Nyasaye okonye e wuodhni.\nAyie kar nyithindo tinde tek. Ka ok owarogi mondo warruok mi gi nano, to yot mondo gipodho e weche mang’eny matek. Chon ne jodongo norito nyithindgi mondo nyako oyud ich simba notek ahinya. Nong’eyo ka mano timore, obedne wichkuot mang’eny. Gikone nochane mondo okende gi ng’ato maduong man gi mon moko. Nyako mayot yudo ne en mocha ahinya. Tinde to ok en kamano. Ngwono ema ng’eny. Nyako nyalo yudo ich ka en e skul, to dhi adhiyo nyime somo ka dane ritone nyathi. Ngeny nyithindo miyudo kamano tho’ga. Samoro gifwenyo – gintie to ok dwarogi.\nGik ma kamano ok donyal timore chon. Wazunge ka negibiro giketho teko mag jodongo. Tinde gionge teko. Jo mo chiko nyithindo mondo giwinjo tek yudo. Kanisa otemo. To kanisa bende ochalo koonge gi lak. Nong’iewe gi wazungu. Kanisa odich e lamo pesa moa oko, bende e tudore gi weche gi chandruoge mag Wazungu. Gionge thuolo kata gimomiyogi madigichandore malit e weche joratenge ka ok en mondo giyud pesa moae loka. Ere ohala e mano?\nGotienono wachiemo ka waling’. Namor nikech nyara entie. Namor nikech oselamone. Opuodhore. Weche to mang’eny bedona mapek. Joga chomo kanye? Wadhi nyime gi weche wa moa ka kwerewa kaka onyalore. Waloso rapache kod liete malich kaka onyalore. Wang’eyo timo gik mag Wazungu timo mang’eny. Kata gimoro wasungore wang’eyo moloyo Wazungu giwegi! To seche moko ochalo achala ka e gik moko duto, gin nyime wan chien. Gik ma wa kawo mar nengo tek tinde duto oae thurgi. Marwa odong’ mondo watemo luwo kitgi gi timbegi kuom mabor. Nikech wechegi biro gi pesa, onge tiende timo gimoro machielo. Nyasaye mondo okonywa.


Mapa kolejowa Galicji i Bukowiny, ok. 1912. - 인터넷 경매 / 온라인 입찰 - 가격 - OneBid\n경매품 12 | Mapa kolejowa Galicji i Bukowiny, ok. 1912. 사용자 메시지


Lub lapor mi yioyic man mi woro pa Noa, Daniel, man Yob | Mi ponji\nOtkur ma Wiw—Mi ponji | Dwi mir 2 2018\nSOM I DHOK MI Afrikaans Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Amis Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas allemand Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Birman Boulou Bulgare Cakchiquel Catalan Cebuano Chichewa Chinois cantonais (simplifié) Chinois cantonais (traditionnel) Chinois mandarin (simplifié) Chinois mandarin (traditionnel) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chol Coréen Croate Créole du Bélize Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dhu Pidjin (Cameroun) Dhupidjin mi Nijeria Dhusepulana Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri motu Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde kurmanji Kurde kurmanji (Caucase) Kurde kurmanji (cyrillique) Kwangali Kwanyama Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes angolaise Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes cubaine Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indienne Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes slovaque Langue des signes sud-africaine Langue des signes taïwanaise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zambienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Letton Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall Maya Mazatèque de Huautla Mbunda Mingrélien Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongol Mooré Motu Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nahuatl (central) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyanja Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otètèla Ouzbek Ouzbek (romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Bolivie) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (romain) Sesotho (Afrique du Sud) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Tétoum Dili Ukrainien Urhobo Venda Vietnamien Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotèque (de l’isthme) Zoulou dhu Kabuverdianu Éwé\nLub lapor mi yioyic man mi woro pa Noa, Daniel, man Yob\n“Noa, Daniel, man Yob . . . gibibodho ng’eyong’ec migi gigi kende ku bedopwe migi.”—EZE. 14:14.\nWER: 89, 119\nIROMO LUBO NENEDI LAPOR MI YIOYIC PA . . .\n1, 2. (a) Pirang’o lapor pa Noa, Daniel, man Yob copo tielo cwinywa? (b) Ezekiel ukiewo wec ma nwang’ere i Ezekiel 14:14 i saa ma kani?\nNYO ibekadhu kud i peko mi remokum, koso sente kunoke nyo jubenyayu ragedo i kumi? Nyo saa moko etie lembe ma tek iri ninwang’u anyong’a i tic pa Yehova? Kan ibenweng’iri ku kit peko ma kumeno, ng’ei nia lapor pa Noa, Daniel, man Yob copo tielo cwinyi. Gin de gibino dhanu ma leng’ ungo, man gibed ginwang’iri ku kit peko ma wabekadhu kud i igi tin eni. Saa moko kwo migi de ubino i ariti. Ento gigwoko bedoleng’ migi asu ni Yehova, pieno ekwanugi ni lapor mi yioyic man mi woro.—Som Ezekiel 14:12-14.\n2 Ezekiel ukiewo wec mi giragora mir ukungu mi thiwiwec maeni i oro 612 W.R.M., nwang’u etie i Babeli. * (Som korolembe m’i there.) (Eze. 1:1; 8:1) Eno ubino oro moko nyanok i wang’ nyoth mi Yerusalem m’utimere i oro 607. Kinde ma nyothne uwok, dhanu ma nok kende mi Yerusalem ma gibino weg bedopwe man gibino wor calu Noa, Daniel, man Yob re ma gigam giboth. (Eze. 9:1-5) I kindgi ubino bende Yeremia, Baruk, Ebed-melek man Jurekabi.\n3. I thiwiwec maeni wabing’eyo lembang’o?\n3 Kumeno bende, dhanu ma gibiboth kinde ma Mungu bikelo ajiki mi ng’om maeni ma rac, tie ju ma Yehova kwanugi ni weg bedopwe, ma gitie calu Noa, Daniel, man Yob. (Nyu. 7:9, 14) Dong’ wakenen nia pirang’o Yehova uting’o dhanu adek maeno ni lapor mi bedopwe m’ukwayu walubi. Wabing’eyo, (1) peko ma ng’atuman m’i kindgi unwang’ere ko, man (2) lembe ma waromo timo kara walub lapor mi yioyic man mi woro migi.\nNOA UGWOKO BEDOPWE PARE MAN EBINO WOR PI ORO MA KADHU 900!\n4, 5. Noa unwang’ere ku peko moko ma kani, man lembang’o ma copo wang’u ijo i kume?\n4 Noa unwang’ere ku peko moko ma kani? I rundi pa Enok m’ubino kwaru won Noa, nwang’u dong’ dhanu gitie ku kura ma reco magwei. Gibed giyero “gin ma tek,” niwacu wec ma reco iwi Yehova. (Yud. 14, 15) I ng’eye nok nok, rop upong’ lee mandha iwi ng’om. I rundi pa Noa, ‘ng’om upong’ ku rop.’ Jumalaika ma reco gibino iwi ng’om man gimaku kum pa dhanu, e gigamu igi mon. Pieno ginyolo awiya ma kwiny man ma jurop. (Tha. 6:2-4, 11, 12) Re Noa ubino ku timo m’ukoc bor dit ku mi jumange. Biblia uyero nia, “Noa nwang’u bero i wang’ Yehova.” Tung’ ku dhanu ma gibino nikwo kugi, Noa ubed utimo lembe m’atira. Andhandha, “Noa wotho ku Mungu.”—Tha. 6:8, 9.\n5 Wec maeno ubeponjowa ku lembang’o iwi Noa? Mi kwong’o, kepar nia i wang’ pii ma dit m’uumo ng’om, Noa utimo ni Yehova ku bedopwe pi oro ma rukani, i ng’om ma rac. Etimo ngo pi oro 70 kunoke 80 kende, ento pi oro ma romo 600! (Tha. 7:11) Mir ario, poi nia cokiri de ubino mbe m’ebed ecidho i ie kara enwang’ kony man tielocwiny, calu ma watie ko tin eni. Ecicopere nia kadok umego ku nyimego pare de gikonye ngo. *—Som korolembe m’i there.\n6. Noa unyutho tegocwiny ma lee nenedi?\n6 Noa unwang’u nia ukwayu ngo kende kende ebed dhanu ma ber. Kud amora, ebed ekoro pi yioyic pare iwi Yehova ni jumange. Biblia ulwong’e nia etie “jayer mi bedopwe.” (2 Pet. 2:5) Jakwenda Paulo uyero pi Noa kumae: “Nikum yioyic, epoko lembe iwi ng’om.” (Ebr. 11:7 NWT) Ma jiji mbe, dhanu gicaye man gimito gicere ku tic pare. Copere nia gibed ginyayu bende ndiri i ie nia gibitime rac. Re Noa ubed ulworo ngo dhanu. (Rie. 29:25) Ento ebino ku yioyic, pieno Yehova umio ire tegocwiny. Tin eni de, Yehova bemio kit tegocwiny ma rom eno ni jurutic pare ceke ma giweg bedopwe.\n7. Noa unwang’ere ku peko ma kani kinde m’ebegiero avur?\n7 I ng’ei ma Noa ugwoko bedopwe pare pi oro ma kadhu 500, Yehova uyero nia egier avur ma dit ma bibodho dhanu moko man lei moko, saa ma pii ma dit biumo ng’om. (Tha. 5:32; 6:14) Nigiero avur ma dit ubino lembe ma tek lee mandha ni Noa. Bende, eng’eyo ma ber nia dhanu bing’iere lee man gibiketho kwo pare i ariti. Re Noa ubino ku yioyic man eworo dwand Yehova. “Etimo kumeca.”—Tha. 6:22.\n8. Ang’o m’unyutho nia Noa ugeno nia Yehova bipong’o yeny mi juruot pare?\n8 Noa ubino ku peko mange bende. En re m’ecikere nipong’o yeny pa dhaku pare man mir awiya pare. I wang’ pii ma dit m’uumo ng’om, dhanu ubed umuliri ku tic ma tek pi ninwang’u cam. Noa de ubed utimo kumeno. (Tha. 5:28, 29) Re eweko ngo yeny mi juruot pare udieng’ cwinye nisagu lembe mange ceke. Kadok nwang’u Noa ugiero avur pi oro ma romo 40 kunoke 50 de, re eketho genogen pare zoo iwi Yehova, man egene asu pi oro mange 350 i ng’ei pii ma dit m’uumo ng’om. (Tha. 9:28) Eyo, Noa uweko lapor ma cuu mi yioyic man mi woro!\n9, 10. (a) Wacopo lubo lapor mi yioyic man mi woro pa Noa nenedi? (b) Kan imoko kikiki i kum cik pa Mungu, icopo bedo ku genogen ma kani?\n9 Wacopo lubo lapor mi yioyic man mi woro pa Noa nenedi? Nwang’u wabecero bang’ cik ma Yehova uketho iwi gin ma ber, wabekoyara cen ku ng’om pa Sitani, man wabeketho Yehova i kabedo ma kwong’a i kwo mwa. (Mat. 6:33; Yoh. 15:19) I andha, eno utie thelembe m’uketho ng’om udaguwa. Ku lapor, dhanu copo cido nyingwa i radio kunoke i televizio pilembe wakwero nituro cik pa Mungu iwi ribiri man iwi gamiri. (Som Malaki 3:17, 18.) Calu Noa, walworo ngo dhanu, ento walworo Yehova, niwacu, wamio ire woro ma thuth, man wamito ngo wanyai can i ie. Bende, wang’eyo nia En kende re m’ecopo mio iwa kwo ma rondo ku rondo.—Lk. 12:4, 5.\n10 Dong’ kepenjiri kumae: ‘Nyo abimedara nitimo lembe m’atira i wang’ Yehova kadok i saa ma dhanu gibecaya man gibenywara de? Nyo ageno andhandha nia Yehova bipong’o yeny mi juruot para kadok i saa ma nitungogi udoko tek de?’ Kan igeno Yehova man ibewore calu ma Noa utimo, ng’ei ma jiji mbe nia ebipong’o yeny peri bende.—Flp. 4:6, 7.\nDANIEL UGWOKO BEDOPWE PARE MAN EBINO WOR KADOK EBINO I ADHURA MA RAC\n11. Daniel ku juwagi adek ginwang’iri ku peko ma kani ma lee i Babeli? (Nen cal mir acaki.)\n11 Daniel unwang’ere ku peko moko ma kani? Jumaku Daniel man judok kude i adhura mi Babeli, kaka ma dhanu woro i ie mungu m’araga man giweco ku pajogi. Dhanu mi Babeli gidagu Juyahudi, gicayugi man gicayu bende Mungu migi ma Yehova. (Zab. 137:1, 3) Lembe maeno unyayu can lee dit i Daniel man bende i Juyahudi mange ma gimaru Yehova! M’umedo maeno, dhanu ma pol giketho wang’gi i kum Daniel ku juwagi adek, niwacu Hanania, Micael man Azaria, pilembe nwang’u jubetendogi pi nitimo i otker p’ubimo mi Babeli. Jung’olo igi nia gicam kit cemo p’ubimo, ma moko ubino piny ma Yehova ukwero ni dhanu pare. Ento Daniel ukeco nia “ebicidre gire ku cemo p’ubimo ngo.”—Dan. 1:5-8, 14-17.\n12. (a) Daniel ubino kit dhanu ma nenedi? (b) Yehova uneno Daniel nenedi?\n12 Daniel ubino ku peko mange ma juromo neno ngo ni peko ma lee. Ebino riek lee, uketho ubimo umio ire rwom ma segi. (Dan. 1:19, 20) Re kuhaya umondo ngo i Daniel, man ebed eparu ngo nia lembe ceke m’ebeyero utie atira. Ento ebed ejwigere man ebino mol. Ebed eyero saa ceke nia ebetimo lembe nikum Yehova. (Dan. 2:30) Kepar: Yehova ukwanu Daniel karacelo ku Noa man Yob calu lapor ma ber m’ukwayu wakwany. I saa maeca, nwang’u dong’ Noa man Yob gidaru timo ni Yehova con ku bedopwe i kwo migi zoo, ento nwang’u fodi Daniel utie aradu. Andhandha, Yehova ubino ku genogen iwi Daniel! Egene kakare, pilembe Daniel ugwoko bedopwe pare man ebedo wor ni Mungu i kwo pare zoo. Kinde ma Daniel ubino ku oro ma romo 100, malaika pa Mungu uyero ire wec ma e m’utielo cwinye: “E Daniel, in i ng’atu ma jumaru dit.”—Dan. 10:11.\n13. Ecicopere nia Yehova uketho judodo Daniel pi thelembe ma kani?\n13 Yehova ubino karacelo ku Daniel, pieno edoko ng’atu ma kwong’a ma pire tek akeca i ker mi Babeli, i ng’eye ke i ker mi Medi ku Perse. (Dan. 1:21; 6:1, 2) Saa moko nyo Yehova uketho judode i kabedo ma malu, kara ebin ekony juthugi calu ma Yosefu utimo i Misiri, man calu ma Ester giku Mordekai de gitimo i Perse. * (Som korolembe m’i there.) (Dan. 2:48) Kepar kite ma Ezekiel ku Juyahudi mange ma gibino i ng’eca giwinjiri ko, kinde ma gineno kite ma Yehova utio ko ku Daniel pi nikonyogi! Ma jiji mbe, lembuno utielo cwinygi lee akeca.\nPiwa bedo lith i Yehova ka wabegwoko bedoleng’ mwa ire (Nen udukuwec mir 14 kud 15)\n14, 15. (a) Kwo mwa tin eni urombo ku pa Daniel nenedi? (b) Tin junyodo gicopo nwang’u ponji ma kani niai i kum lapor mi junyodo pa Daniel?\n14 Wacopo lubo lapor mi yioyic man mi woro pa Daniel nenedi? Tin wabekwo i ng’om m’upong’ ku lemsasa mi tarwang’ man dini mi ndra. Bende, Babeli ma dit, niwacu dini ceke mi ndra, ma Biblia ulwong’e bende nia “kabedo mi pajogi” udaru nyotho dhanu dupa. (Nyu. 18:2) Re wan watie calu welo i ng’om maeni. Pieno, dhanu gicopo neno nia watie tung’ magwei kugi, man gicopo cayuwa. (Mk. 13:13) Ento calu Daniel, dong’ wacor ceng’ini i vut Mungu mwa ma Yehova. Ka wabenyutho jwigiri, wabejengara iwi Yehova man wabewore, wan de piwa bibedo lith lee i ie.—Hag. 2:7.\n15 Junyodo de gicopo nwang’u ponji dupa niai i kum lapor mi junyodo pa Daniel. Kinde ma Daniel ubino nyathin i ng’om mi Yuda, dhanu ma pol ma gibino nikwo kugi gibedo ku timo ma reco mandha. Re Daniel umaru Yehova lee dit. Nyo emaru Yehova en gire kumeni? Ungo. Copere nia junyodo pare re ma gikoro ire lembe dupa iwi Yehova. (Rie. 22:6) Bende, nying’ Daniel ma thelembene tie “Japoklembe para en e Mungu,” de ubenyutho nia junyodo pare gibino dhanu m’umaru Yehova. Pieno junyodo, wubed ku cirocir kinde ma wubeponjo awiya mwu kara ging’ei Yehova. Kud wuol. (Ef. 6:4) Wurwo karacelo kud awiya mwu, man wurwo pigi. Wutim kero pi nipidho cik pa Yehova i adundegi, e ebimio iwu mugisa ma yawe mbe.—Zab. 37:5.\nYOB UGWOKO BEDOPWE PARE MAN EBEDO WOR I SAA M’ELONY MAN I SAA M’E JACAN\n16, 17. Yob unwang’ere ku peko ma kani ma tung’ tung’ i kwo pare?\n16 Yob unwang’ere ku peko moko ma kani? Yob ukadhu kud i peko ma yawe mbe i kwo pare. Ku kwong’a, Yob ubino “dit m’usagu nyithindho ma yo nyangu ceke.” (Yob 1:3) Elony akeca man pire de yik, jubed juwore de lee. (Yob 29:7-16) Re kadok kumeno de, Yob ubed uparu ngo nia pire tek lee nisagu jumange, kunoke nia embe ku yeny pa Mungu i kwo pare. Wayero kumeno pilembe Yehova ulwong’e nia “jatic para” man eyero nia Yob utie “ng’atu ma ndhu cu man atira, ng’atu ma lworo Mungu, man ma lokre cen ni dubo.”—Yob 1:8.\n17 Re rek kumeni ci, kwo pa Yob ugam ulokere. Piny pare zoo unyothere, ava kwo uai i kume man emito etho cen. Tin eni, wang’eyo nia Sitani re m’unyayu peko i kum Yob. Eyero nia Yob ubetimo ni Yehova, pilembe Mungu umio ire piny dupa. (Som Yob 1:9, 10.) Yehova unwang’u nia adote maeno ma rac tie lembe ma lee. Dong’ Yehova utimo ang’o pi ninyutho nia Sitani utie jandra ma rac? Emio kaka ma Yob unyutho ko gwoko bedoleng’ pare ire, man m’enyutho ko nia ebetimo ni Mungu nikum mer.\n18. (a) Lembang’o ma copo wang’u ijo i kum gwoko bedoleng’ pa Yob? (b) Ayi ma Yehova uneno ko Yob ubeponjowa ku lembang’o iwi Yehova?\n18 Sitani usendo Yob kendo kendo ku masendi ma kwiny, man eketho Yob upar nia masendine giai i bang’ Mungu. (Yob 1:13-21) I ng’eye, dhanu adek ma gikethiri nia gitie jurimb Yob giyero wec ma kec ire. Giwacu nia etie jadubo man nia eca Mungu ubemio ire matira. (Yob 2:11; 22:1, 5-10) I lembe maeno ceke, Yob udubo ngo ni Yehova. Re andha saa moko ebed eweco swa. (Yob 6:1-3) Ento Yehova unyang’ nia Yob utimo kumeno pilembe masendi re m’usage man cwinye de utur. Yehova uneno nia Yob uweke ngo, kadok nwang’u Sitani unyayu ragedo i kume man ucido nyinge wang’ dupa de. I ng’ei masendi ma pek ma Yob ukadhu kud i igi, Yehova ugam udwoko piny pare wang’ ario man ekwo oro mange 140. (Yak. 5:11) I kind oro maeno, Yob umedere nitimo ni Mungu kud adundene ceke. Pirang’o wabeyero kumeno? Pilembe Ezekiel 14:14, ma tie verse mir ukungu mi thiwiwec maeni ugorere oro ma dupa i ng’ei tho pa Yob.\n19, 20. (a) Wacopo lubo lapor mi yioyic man mi woro pa Yob nenedi? (b) Calu Yehova, wacopo nyutho kisa nenedi ni jumange?\n19 Wacopo lubo lapor mi yioyic man mi woro pa Yob nenedi? Kadok wabenwang’ara i wang’ peko ma rukani de, wacikara niketho Yehova re m’ubed ni Ng’atu ma pire tek i kwo mwa saa ceke. Wabemito wajengara zoo i wie man wawore kud adundewa ceke. Thelembe dupa nuti ma cwaluwa nitimo kumeno kadok nisagu Yob. Kepar iwi lembe ma wang’eyo tin eni. Wang’eyo lembe dupa iwi Sitani, man iwi awic pare ma tung’ tung’. (2 Kor. 2:11) Nikadhu kud i Biblia, asagane i buku pa Yob, wang’eyo ma ber dit nia pirang’o Mungu uweko masendi ubemedere. Bende, nikadhu kud i lembila pa Daniel, wang’eyo nia Ker pa Mungu utie bimobim mandha, man Rwothne ke tie Yesu Kristu. (Dan. 7:13, 14) Wang’eyo bende nia ceng’ini eni, Kerne bibimo wi ng’om zoo, man ebikabu masendi ceke.\n20 Peko m’unwang’u Yob ubeponjowa bende ninyutho kisa ni umego mwa ma gibesendiri. Calu Yob, gicopo weco swa. (Ekl. 7:7) Re wacikara ngo niparu lembe rac i wigi, kunoke niloko nia gitimo dubo moko. Ento wacikara nikethara kakagi. Ka wabetimo kumeno, wabibedo calu Wegwa, Yehova ma jamer man jakisa.—Zab. 103:8.\nYEHOVA “BIKETHO WUDOKO TEK”\n21. Wec mi 1 Petro 5:10 ubepoyo wiwa nenedi i kum peko ma Noa, Daniel, man Yob gikadhu kud i igi?\n21 Noa, Daniel, man Yob gikwo i oro ma tung’ tung’, man ginwang’iri de ku kit peko ma tung’ tung’. Re gin ceke giciro. Lembe ma gikadhu kud i ie ubepoyo wiwa i kum wec ma e ma jakwenda Petro ukiewo: “Man Mungu mi bero ceke . . . ka wudaru sendru nyanok . . . bidwokowu cu ma ndhu, ebiketho wunyang’ de, ebiketho wudoko tek.”—1 Pet. 5:10.\n22. Wabiponjo lembang’o i thiwiwec m’ulubo?\n22 Wec ma nwang’ere i 1 Petro 5:10 copo tielo cwiny dhanu pa Mungu tin eni bende. Yehova ubenyutho iwa nia andhandha ebiketho jurutic pare gicung ma tek man gibed ku kero. Wan ceke wabemito Yehova umii iwa tego kara wamedara nicungo ma tek man wagwok bedopwe mwa ire. Pieno re ma wabemito walub lapor mi yioyic man mi woro pa Noa, Daniel, man Yob. I thiwiwec m’ulubo wabiponjo nia juang’wen maeni gitundo nigwoko bedopwe migi ni Yehova pilembe ging’eye cuu mandha. Eyo, gitundo ‘ning’eyo gin ceke’ ma Mungu ubemito gitim. (Rie. 28:5) Wan bende wacopo timo calu gin.\n^ par. 2 Jutero Ezekiel i Babeli i oro 617 W.R.M. Ekiewo wec ma nwang’ere i Ezekiel 8:1–19:14 “i rundi mir abusiende” i ng’ei ma judok kude kuca, niwacu i oro 612.\n^ par. 5 Won Noa ma nyinge Lamek ubino ku yioyic i Mungu, ento etho oro abic i wang’ pii ma dit m’uumo ngom. Ka min Noa kud umego man nyimego pare gibino kwo saa ma pii ma dit uumo ng’om, gin de giboth ungo.\n^ par. 13 Ecicopere nia Yehova uketho judodo bende Hanania, Micael, man Azaria i kabedo ma malu kara gin bende gibin gikony thek mi Juyahudi.—Dan. 2:49.\nNyo ing’eyo Yehova cuu calu Noa, Daniel, man Yob?\nKPAWA MI KWO Gin ceke copere ku Yehova\nNibedo ng’atu mi tipo thelembene tie ang’o?\nMediri niteng’ini i thenge mi tipo\nNIAI KUD I KAKANPINY MWA Korolembe mi dhanu ceke uketho lemandha umeu i ng’om mi Irlande\nText Yore ma tung' tung' mi toko jemni mir elektronik OTKUR MA WIW—MI PONJI Dwi mir 2 2018\nOTKUR MA WIW—MI PONJI Dwi mir 2 2018


Nike Santa Monica Home Video Recap Tinker Hatfield Q A Session Sole Collector X And Also 5 | Olivierblondel.com nike santa monica shirt. nike santa monica address. nike santa monica.\nHome » Interior » Nike Santa Monica » Nike Santa Monica Home Video Recap Tinker Hatfield Q A Session Sole Collector X And Also 5\nRelated Tags: #nike santa monica shirt #nike santa monica address #nike santa monica #nike santa monica courthouse #nike santa monica twitter #nike santa monica parking #nike santa monica 10k run #nike santa monica t shirt #nike santa monica jobs #nike santa monica running club #nike santa monica store #nike santa monica phone number #nike santa monica careers #nike santa monica ca #nike santa monica promenade #nike santa monica hoodie #nike santa monica roshe #nike santa monica run club #nike santa monica running #nike santa monica track club #nike santa monica full zip hoodie #nike santa monica track club hoodie #nike santa monica outlet #nike santa monica run hoodie #nike santa monica yelp


Heb 3 | `ZIA | STEP | Ge nigao otao mani nana, niye dema uritira gerao, arare name kotumao puro pu Yesura-una gairo ge nuna sanene. Nung amimene ge iniro taka-takamo sero nonane auna aposolo buro aune pirisa bainana buro dema noiya.\nYesu nung Mosera witao.\n1 Ge nigao otao mani nana, niye dema uritira gerao, arare name kotumao puro pu Yesura-una gairo ge nuna sanene. Nung amimene ge iniro taka-takamo sero nonane auna aposolo buro aune pirisa bainana buro dema noiya. 2 Mose mene Tuwa Bayaura gare atu nasani ge teng dipunasani nauna. 3 Garo yao emora yazo bowire mene garora yazo bowire daigatinoiya, deka ayero Yesura yazo bowire mene Mosera yazo bowire daigatinoiya. 4 Garo apakana awiya maungne. Nupema Tuwa Bayau nung nona apakana auna maung. 5 Mose nung Tuwa Bayaura gare atu nasani ge dimao emo yero nauna. Ayero nasani ge ago kasa yari nauna, ge awiya ganane me yaise sero gitau otu sinasani soumani ine yero nasani nauna. 6 Arata Kristo mene zo nung soumani oko, nung Maungna Mani me yero nasani Tuwa Bayaura garo diya nasani noiya. Garo nuna awiya name ara. Awiya susuwa aung okowa. Nona name eno pugari senu tauyena awiya kasa yaise sero iniro taka-takamo sero nasani tau yero narinenane, awiya garo nuna o dubu nuna yarinenane.\nIsreli emo Tuwa Bayau yangdoro dero detero nauwa ayero oko yanene.\n7 Arare Oweno mene ge eyero sena awiya niganene:\nGitau Tuwa Bayau mene eu yanawira atu Isreli emo gaero gari sero ge senu awong ge dewa. Arare Tuwa Bayau mene yeme ge niye eno sariniya, awiya deka ayero oko yepu.\n9 Aya-ewowo ninae awong eu yanawira atu na gaero gari nauwa na awong eno tani iwaing nawe duwang dawang 40 aung yena. 10 Awong na gaero gari yewa gigiwang meko yenu tini kapenu giro awong eno eyero sewang, “Awong dubo nunae be giti sisigati nasani yero nowa ara. Awong nagibo nana zo za oko giro baingtiwa.” 11 Na aeno tini kapenu sao tauyao ge nana eyero sewang, “Awong oregao nana-una zo za oko towarineya.” Ayero sewang ara. 12 Otao mani nana, ninae-una zo nung Tuwara ge awang sinasani tumo diyao aung kotumao meko puro Tuwa Bayau putoungne awiya yangduwowi sero, diya wina-ye nasani neupu. 13 Ayero niye wari be giti awiro gorata ogora be mitao gege mitariniya teng soga wina-ye yepu. Mekora etegao mene ninae-una atu emo zo ato sai nung Tuwa yangdoro bauta potoiye sero.\nIsreli emora susuwa giro awang yanene.\n14 Name Kristora ge awiya zayero gitau nung tumo diwangne, tumo diyao awiya iniro baingtiti nasani puro nete magayarinenane, awiya name Kristo aune dema nona ipu ewa-gaewa yao pumarinenane. 15 Ge gayao susuwara atu gigenane awiya nupema ganene,\nTuwa Bayau mene yeme ge niye eno sariniya, awiya ena mene nigiro dero detero nauwa aine oko yepu.\n16 Awong nami mene ge nuna nigiro dewi? Awiya zo ewe mene okowata. Mose mene gitau yenu Izip tawingna atu bumuwa, emo bauno dubu apakana amimene ayero yewa ara. 17 Arata awong namaze Tuwa Bayau mene giginu meko naunu dawang 40 aung yeni? Awiya pasena nasani eu yanawira atu mamagayewa awong aeno ayero yena. 18 Ayero sao tauyao ge eyao sena awiya emo dubu na eno seni?\nAwong ge nuna dedunasani nauwa aeno sena ara. 19 Arare eyero gosinonane ara: Awong nung tumo oko diyao yewa, aeno awong oregao masi nuna-una towaine yao teng oko yewa.


TOKUJO KABACHI RATINGS Y OHCHAN ~ .\nTOKUJO KABACHI RATINGS Y OHCHAN\non 3/14/2010 | Arashi, arashi fordream, Arashi Peru, Noticias, Sakurai Sho | No comments\nDurante los 9 episodios del dorama de nuestro querido Shocito ha acumulado un 9.49% un rating nada malo para un dorama en el horario de las 10 pm\nTambien ya se confirmo que nuestro querido Riida participara en el ultimo episodio del dorama asi que todos a ver el ultimo capitulo con muchas ganas!!


Foyofoc iri pi saa ceke ma itimo pi niponjo nyathibuku maeni kara inyang’ cu iwi Jumulembe pa Yehova, iwi tic migi, man kite ma dilo migi wotho kudo. Wageno nia nyathibuku maeni ukonyi ning’eyo nia Jumulembe pa Yehova re m’ubetimo yeny pa Yehova tin. Waketho cwinyi imediri niponjo iwi Mungu, man nidikiri nja ku Jumulembe pa Yehova i coko migi mi Jukristo.—Juebrania 10:23-25.\nKan imediri niponjo iwi Yehova, ibimediri bende nineno nia emeri lee. Pieno, ibilund nwang’u cwalu cwal mi timo kero peri ceke kara inyuth ni Yehova nia in bende imare. (1 Yohana 4:8-10, 19) Ento, icopo nyutho nenedi i kwo peri ma kubang’ ceng’ nia imaru Mungu? Sukulia ma kani ma ibinwang’u kan ibeworo cik pare mir ukungu kunoke lemandha ma lokre ngo iwi kurajo ma leng’i? Man ang’o ma bikonyi imar nitimo yeny pa Mungu karacelo ku Jumulembe pa Yehova? Japonjo peri mi Biblia bifoyo ning’io dwokowang’ penji maeno karacelo kudi kara in ku juruot peri ‘wugwokru giwu i mer pa Mungu, ma wubekio ko kwo ma rondo ku rondo.’—Yuda 21.\nKwai Ponji mi Biblia m’Umbe Cul\nPirang’o ukwayu niponjo Biblia?—(ma bor)\nBiblia udwoko wang’ penji ma dongo dongo ma dhanu milioni dupa iwi ng’om zoo gipenjiri ko iwi kwo. Nyo in de imaru ibed ng’atu acel m’i kindgi?


Luk 23 | `NOU | STEP | Embo berari ainda dada isera amimi erido Iesu budo Pilate da yei mambusera.\n26 Edo ungo Iesu budo mambuteriko ungoi busu Cyrene embo jawo Simon awa tambusera. Edo umo awa uso nati dodo mambudo nati nembodiba da toradi iri ungoi umo ingo da budo orega awa uso saga da ititisera. Edo ungoi itido setero Iesu da ambo da orega ango edo pepeta isira. 27 Edo embo diti nembodiba be Iesu ambo ambo isera. Edo embo evetu nenei Iesu embo ji sisera awa dubo vevera de embo diti nembodiba ungoda teda daedo pusera. 28 Edo Iesu ungoda yei wareregedo sisira, “O Jerusalem emboevetu na embo ji seove ta ingoda kinapeina de ingo ingosuka awasedo ji sewo ko iji bugutira ainde embo mi sadera, ‘Evetu ero de edo evetu kinapeina bae isira ainde evetu kinapeina emi gaiae atira ainde awa dubo ewamei ore.’ 30 Edo iji ainde awa embo mi doriri da yei sadera, ‘Wosedo nango apuregegae.’ Edo ungomi doriri memeia da sadera, ‘Egae nango iso teda unjugore.’ 31 Ko na teta ri wasiri de da wasiri biae eiawa era te ko amboda ingo teta ri bebetegari da mo rawodo eri?”\n50 Embo jawo Joseph bugusira. Edo umo awa Jew embobo da nati jawo Arimathea awa embo. Umo awa embo ewamei edo embo umo gebe edo isera edo umo Mamo da gitijigari iji awa simba edo isira. 52 Edo umo awa Jew embobo da gitijigari nei rate umo gitijijigegari da ge awa umo ujo ae edo gido umo Pilate da yei mambudo Iesu da tamo badi sedo gosisira. 53 Edo Pilate awara setiri Joseph Iesu da tamo itiri wosetiri bo parara mi dogisira. Dogedo gowari meko seka ungoda ingo mi ngambusera ainda ititisira. Edo embo gowari meko awa matu jingama ae. 54 Edo iji awa Friday edo Jew embomei da tumondebain ari iji awa tuturo adi aikambu iri gido.


Воблер DUO Pocopoco 40F вес 3 гр. цвет D62\nКаталог » ВОБЛЕРЫ » Воблеры DUO » Воблеры DUO Pocopoco 40F » Воблер DUO Pocopoco 40F вес 3 гр. цвет D62\nВоблер DUO Pocopoco 40F (3 г) D62 Самый маленький поппер, из тех что ловят\nВоблер DUO Pocopoco 40F (3 г) D62 Самый небольшой поппер, из числа тех что ловят


We've moved a brand new location - DentalWorks of Skokie, located at 9312 North Skokie Blvd, Skokie, IL 60077. See practice for details and to schedule your appointment at our new location!\nDentalWorks Golf Mill\n400 Golf Mill Center, Niles, IL 60714-1222\nRonald J. Picchetti, D.D.S. & Associates (Golf Mill), Ltd.


Coloring Pages : Eeyore Coloring Pages. Eeyore Coloring Book.\nHome > Coloring Pages > Eeyore Coloring Pages\nPublished at Friday, February 14th 2020, 08:53:14 AM. Coloring Pages. By Fauna Chevallier.


Gossip | Angela Scanlon makes Vogue's 2013 Hot List. Dubbed new Alexa Chung. - entertainment.ie\nHome > Celebrity > Angela Scanlon makes Vogue's 2013 Hot List. Dubbed new Alexa Chung.\nStory by Sheena McGinley | 08:55 | Tuesday 18th December 2012 | Celebrity\nPreviousTaylor Swift spending 61k on Harry Styles'...\nNextRomeo Beckham dresses up as mini Inspector...


INZITA BRANHAM TABANAKULUA RI KI | Sierra Vista Fellowship\nAzi Sierra Vista Fellowship ma intaneti vu mbari eri waraga kakau azini inzita kakau Branham Tabanakulua, ovupi angu Jeffersonvillia Indianaa, Adripi Joseph Branham ni ovuzu ocepiruri ejizu ti ndu ndu ‘diyisi. Ama azinga tualu diconi Branham Tabanakulua ‘diyi pie. Zita azi azini e’yo oniza azi ka ki adre mivu ci, misi waraga intaneti vuri Adripi diconiru Jeremy Evans ni geri Jeremy@Branham.org ‘disi.\nE’yo ojaza coti cotiri eco ‘do ovu kililiru dria ku ra, ani le di e’yoriza-ako ‘di ra. Azi dria nga riki tokoru, ale ngulupi nirisi. Sende ovu ofezaru kaniku alezaru azi ngaza ‘disi ku. Adripika azini amvupika ‘diki azi nga andekokoru, rukuza kokoru emi Amuro Kristoni ‘diyi dri. Eyi atiba azi ngapi tualu tiecita ma alia E’yo (E’yo Munguni) be ‘diyi ki. Ama emi Mungu ziza ai eyini azini amani, dika angiri ndeniri ama Adripi lele tu Joseph Branham ni azini aku eriniri dri.\nInzita ovuki otizaru ele ‘di i emba o’du eyini si, ka ki ovu ojazaru ti minisi ra ria. ‘Ba azi ka ovu e’yo ojazu coti coti yo, e’yo ojaza engazu Voice of God Recordings vuri ni ovu ayuzaru i.\n22-0123 A’befe Ayi Kanisani Aziri Ri Pi Eselia E’yo Agbuza Aziri Ri Pie Ri\n22-0116 Munguni Ima Ngulupi Zizu Geri Mazaru Fu Risi, Di Vini Ima Ngulupi Ecezu Geri Aluri Siri\n22-0109 Di Ri Eceta Asizani Ya, Culu?\n21-1204 Duta ‘Buari\n21-1114 Okpo Munguni Ojata ‘Yezuri\n21-1107 Edeni Sitani\n21-1031 Agupi Egata ‘Beri Ma Afa E’yo ‘Yazuri\n21-1024 Kristoni I Ece I Ma E’yo Alea\n21-1017 Azini Niki Ndra Eri Ku\n21-1010 E’yo ‘Yezaki Ovu E’dazaru Gboru E’yo Nabirurisi\n21-1003 650801M Mungu Ayi Onzi ‘Di Vuri\n21-0919 Ba Odu Osuza Be Saa Asizani Siri Ki\n21-0912 Nyaka Orindini Saa ‘Yekesiri\n21-0509 O’bizu Munguni Azi Azi Ngazu Dere Eri Ale Munguni KU\n21-0822 Amuro Azi Pezuri\n21-0815 Ori-fi Cani Nga Oa Karimvaru Jorovu Oriniri ‘Beku\n21-0808 Munguni Ima Omi Ojara ya?\n21-0801 E’yo Erini E’dazuri i\n21-0725 Mungu Ma Pari Fe Inzita Niri\n19-0609 O’duko Munguni O’du Asizu Diki Siri.


Band Playing in Rotunda, Caroline... - DigitalNZ\nBand Playing in Rotunda, Caroline Bay, Timaru, N.Z. (Arthur A Ware Series)\nDescription: An "Arthur A Ware Series" used postcard titled "Band Playing in Rotunda, Caroline Bay, Timaru, N.Z.", 1908.Depicts the view looking north over the Bay at a large crowd mainly centred around the Band Rotunda, with others on the terraces and lawns and along the fences. There is a rustic wooden fence on eit...\nSubject: BeachesRotundasPlaygrounds, Caroline Bay, Caroline Bay Bathing Sheds, Rotunda, Caroline Bay, Timaru, Benvenue Cliffs, Timaru, Canterbury Alpine Dairy Co, Timaru, Evans Street, Timaru, Palliser Fountain, Caroline Bay


Zaburi 18 - Holy Bible [Luo Bible 2020] - (Zab 18)\nKuom jatend wer. Zaburi mar Daudi jatich Jehova Nyasaye. Nowerone Jehova Nyasaye weche mag wendni kinde mane Jehova Nyasaye orese e lwet wasike duto kendo e lwet Saulo. Nowacho niya: Aheri, yaye Jehova Nyasaye, in e tekra.\nJehova Nyasaye en lwandana, en kar pondo mara kendo en jawarna; Nyasacha en lwandana ma apondo kuome. En okumbana, en tungʼ mar warruokna, kendo en ohingana.\nAluongo Jehova Nyasaye, en mowinjore gi pak, kendo oresa e lwet wasika.\nTonde mag tho ne orida matek; kendo ohula mangʼongo mar tho nouma.\nTonde mag liel ne orida kendo odhoga matek; obadho mag tho ne ochoma tir.\nPiny notetni kendo oyiengni; kendo mise mag gode notetni; ne gikirni nikech ne okecho.\nNoidho kerubi eka ofuyo; ne ofuyo matek komoko e bwomb yamo.\nNoloko mudho kaka raum mare, mudhono nobedo hema molwore, kendo nokawo rumbi mar koth moloko raumne.\nBoche nowuok e ler marieny mane aa kuome, kaachiel gi pe madongo dongo kod mil polo ma tiarore.\nJehova Nyasaye nomor gie polo; dwond Nyasaye Man Malo Moloyo nowinjore.\nNodiro asernige mokeyo wasigu, mor polo gi mil polo noriembogi.\nHolni manie bwo nembe noelore kendo mise mag piny nowe nono, kane ikwerogi, yaye Jehova Nyasaye, kane teko mar muya mowuok e otuchi mag umi ogoyogi.\nNochopo ira piny koa malo mi okawa; ne ogola oko e kude mag pi matut.\nNe okela moketa kama lach; ne oresa nikech chunye ne mor koda.\nJehova Nyasaye osetimona maber ka oluwore gi timna makare; osechiwona ka oluwore gi ler mar lwetena.\nNikech aserito yore Jehova Nyasaye; pok atimo marach kuom lokora weyo Nyasacha.\nAsebedo ka aonge ketho e nyime kendo aseritora mondo kik atim richo.\nJehova Nyasaye osechiwona kaluwore gi timna makare, osechiwona kaluwore gi ler mar lwetena e nyime.\nNe joma jo-adiera, inyisori kaka ja-adiera, kendo ne joma longʼo, inyisori kaka ngʼama longʼo,\nIreso joma muol to joma wengegi tek idwoko piny.\nIn ema imiyo tacha siko kaliel, yaye Jehova Nyasaye; Nyasacha loko mudho mouma doko ler.\nNyasaye to yore longʼo chuth; wach Jehova Nyasaye onge rem moro amora. En okumba ne ji duto ma pondo kuome.\nNikech en Nyasaye mane minyalo pimo gi Jehova Nyasaye? Koso en ngʼa ma en Lwanda, ka ok Nyasachwa?\nOtiego lwetena ne lweny; momiyo bedena nyalo dolo atung nyinyo.\nIsemiya okumba mar warruokni, kendo lweti korachwich osesira; kony mari osemiyo abedo gi duongʼ.\nNe alawo wasika mi ajukogi; kendo ne ok alokora aweyogi nyaka ne atiekogi pep.\nNe atiekogi, mane ok ginyal chungʼ; negipodho e tienda.\nNe giywak mondo okonygi to onge ngʼama ne nyalo resogi; ne giywakne Jehova Nyasaye to ne ok odwokogi.\nNe agoyogi adunya ka buru ma yamo tero, ne achodhogi oko ka chwodho mag yore mag dala.\nNe iresa e ywaruok gi ji. Ne iketa jatend ogendini; joma ne ok angʼeyo chon notiyona.\nKane giwinjo humba, ne giwinja; jopinje mamoko nobiro motwere kuoma.\nJehova Nyasaye ngima! Lwandana mondo ogwedhi. Kendo Nyasaye mar Warruokna mondo otingʼ malo!\nNyasaye mane ochulo kuor kara kendo oloyo ogendini e bwoya;\nmane oresa e lwet wasika; ne itingʼa malo e kind wasika ne iresa e lwet jo-mahundu.\nJehova Nyasaye kelo resruok maduongʼ ne ruoth moketo, onyiso hera mogundho ma ok rum ne ngʼate mowir, ni Daudi gi nyikwaye nyaka chiengʼ.


NIKE ZOOM 2K AIR 2000 AO0269 102 OFF\nNike Zoom 2K Review - YouTube Nike Zoom 2K \_ Nike Zoom 2K Sneaker Zoom 2000 AO0269 Nike Zoom 2K \_ NIKE ZOOM 2K AIR 2000 AO0269 102 OFF 2019 Nike Zoom 2K/2000 Black/White NIKE ZOOM 2K AIR 2000 AO0269 005 Nike Introduces the Zoom 2K Sneaker Eastbay Memory Lane // Nike Basketball Nike Zoom 2K Joins Early 2000's ZOOM 2K Oreo - The 3 Jays | Sneaker Nike Zoom 2K (Blue) - AO0269-400 nike zoom 2000 Nike in 2020 | Nike zoom Nike Air Max 200 (2000 World Stage) Men Nike Zoom 2K Sneaker Zoom 2000 AO0354 Nike Introduces the Zoom 2K Sneaker Nike Zoom 2K Joins Early 2000's Nike Air Zoom 2K Unboxing and on Feet SWIT HYPE 🚧 on Instagram: “Nike Zoom Nike Zoom 2K Men's Shoe. Nike.com NIKE zoom 2000 #men #nikezoom #basic 2019 Nike Zoom 2K/2000 “White Aqua Nike Zoom 2K Women's Shoe. Nike ID Nike Zoom 2K 2000 2019 Bone White Sneakers nike Nike Zoom 2K Men's Shoe. Nike.com Nike Introduces the Zoom 2K Sneaker Amazon.com | Nike Men's Running Shoes nike air max zoom 2000\n****The q - by ****T, 2022-01-23 20:22:41\nThe quali - by The q, 2022-01-17 04:22:41\nIk raad d - by Ik ra, 2022-01-18 20:22:41\nprodotto - by prodo, 2022-01-19 23:22:41\nThe store - by The s, 2022-01-19 21:22:41


Luk 13 | `ZIA | STEP | Be aune emo ena mene Yesura-una kasa yero eyero sewa, “Galilaya emo ena mene wo dero aero puro Tuwa Bayau eno zawing pugari sero newa aune Pilato mene ge senu gorobo emo ena mene baungno Galilaya emo awiya dewa magayewa yu nunae zawingna tame yasagaina.”\nEmo dubo oko kapetegao yero nowa awong amimene sisigarineya.\n1 Be aune emo ena mene Yesura-una kasa yero eyero sewa, “Galilaya emo ena mene wo dero aero puro Tuwa Bayau eno zawing pugari sero newa aune Pilato mene ge senu gorobo emo ena mene baungno Galilaya emo awiya dewa magayewa yu nunae zawingna tame yasagaina.” 2 Ayero sewa Yesu mene abena eyero sena, “Niye awong eno eyero sineita nowa, ‘Pasena nunae mene emo enana pasena daigairo mitina, aeno ayero magayewa.’ 3 Ayero oko sae. Arata niye dubo oko kapetegao yarineya, awiya niye dema sisigarineya. 4 Arata emo 18 gitau Siloam atu garo tura tamere gamao amimene durero wosiro denu mamagayewa, awiya pasena nunae mene emo ena Yerusalem mitauwa auna pasena nunae daigaina aeno magayewa, ayero sinowita nowa. 5 Ayero oko sae. Ora niye dubo oko kapetegao yarineya, awiya niye dema sisigarineya.” Ayero sena arauwa.\nI fik zo mene me oko iyao yena auna ge eniya.\n6 Yesu mene ge eniya zo eyero sena, “Emo zo gitau i fik awiya i buro nuna-una atu urenu mitauna. Mitawe dunu nung me ena pumari buna, arata me aung ara. 7 Ayao giro aune buro-mani nuna zo eno eyero sena, ‘Sana nigi. Na buro i fik me pumari kau nasani nete dotena dawang etama aung yetiya. Arare yete aung yae. Noeno okowata, i amimene tawingna gawi puro aung yero noiya.’ 8 Ayero senu buro-mani mene ge abena nung eno eyero sena, ‘Emo tuwa, ning yangdo mitai dawang euna mokora atu na tawing i susuwara dero baungno gapuro puro buro pugairo ayana yai gane. 9 Dawang ago oune me iyariniya, awiya iwaing ara. Arata me oko iyao yariniya, awiya sasa yetarinena.’” Yesu mene ayero sena arauwa.\nSabat iya zore Yesu mene bauno zo kora yero susuwa eyero gipena ara: Mani soremao amimene Sabat iyara sao tauyao ge daigatiniya.\n10 Sabat iya zore Yesu mene emo bauno yere ibura atu ge tugata nena. 11 Bauno zo atu mitina, awiya iwae zo mene nuna-una mokora atu mitasani yaya nung eno pugainu meko yero mitawe dunu dawang 18 aung yena. Bauno awiya bisa gurutusao, arare nung oko dopero baingtiro nauna. 12 Yesu mene bauno awiya giro yausenu bunu eyero sena, “Bauno, yaya nina aung yetiya.” 13 Ayero sero wawong paka baunona-una tame yenu bisa nuna korosena. Ayero yenu bauno amimene Tuwa Bayaura yazo de ika yena ara. 14 Kora yena aeno yere ibura gitau yao emo tini kapao Yesu eno puna. Noeno okowata, nung Sabat iya aune bauno awiya kora yena. Arare gitau yao emo mene emo bauno eno eyero sena, “Buro yaora be 6 mitiya. Arare niye be aune bungpu korayae. Arata niye Sabat iya bera atu ayao oko yero yae.” 15 Ayero senu Yesu mene ge abena eyero sena, “Niye ge iwao emo me sao yero nowa! Niye apakana Sabat iya aune bulimakaota dongki ninae gare atu buninowa mitima nowa awiya besero puro baungno nowa ou miniro nowa. 16 Arata bauno ewiya nung Abrahamna saisibuna zo, awiya Sanda mene yemaoko bunenu dawang 18 ayao aung yena. Arare na nung iya dang be eune besetena awiya nono yero gigeya meko niye?” Ayero sena ara. 17 Ayero senu emo iwo nuna awiya meng gaiwa ara. Ayero yewa emo bauno mene nung buro apakana yenu iwaing gege yena auna yawa yawa yewa arauwa.\nI mastetra me auna ge eniya.\n18 Yesu mene ge zo susuuno eyero sena, “Tuwa Bayau nata Tuwa yero nariniya auna susuwa awiya nona no ine ing? Na nouna pugairo sarineni? Susuwa awiya i zo mastet asero nonane auna me ine ara. 19 Emo awong mastet me maingkoka nibamu zo puro baungno buro nunae-una atu urinowa. Awiya ago bairo bainakama yero i zo ine yero noiya. Ayero noi ni mamani mene buro i auna bowangna atu uwang gapunowa.” Ayero sena ara. 20 Ayero sero nupema eyero sena, “Tuwa Bayau nata Tuwa yero nariniya auna susuwa awiya na nouna pugairo sarineni? 21 Awiya yis ine. Bauno zo mene tao baina zora atu plawa yisre pugairo dawenu yis toiro plawa punu titisena.” Ayero sena arauwa.\nGaro be maingkoka auna ge.\n22 Yesu mene Yerusalem babari sero bautunete napo babuzeta mamanikaka auna teng bautu nasani uritira ge tugata-magata nasani baungna ara. 23 Bautunenu emo zo nung eno eyero sena, “O Tuwa, Tuwa Bayau mene mani etoka gege sorero pumarinita?” Ayero senu Yesu mene awong eno abena eyero sena, 24 “Niye uritira garo be maingkokaka auna towari sero di gigi-gagi yero wetu wawongne tu diro kosopuro towae. Na niye eno meba sinena. Emo bauno daigairo mene atu towari yarineya, arata teng oko yarineya. 25 Ago garo auna Maung nung iropuro garo be awiya gazai aune niye buro daung dopero garo be dero yausero eyero sarineya, ‘Tuwa, ning garo be nae eno iwe.’ Ayero saya nung ge abena eyero sariniya, ‘Niye nami nei? Na niye oko gosinena.’ 26 Ayero sai niye eyero sarineya, ‘Nae gitau ning aune dema nona tao dekaongkara mininasani naungwane. Nupema gitau ning napo nanae-una atu dopero nae gipinauwasa.’ 27 Ayero saya nung niye eno eyero sariniya, ‘Niye nami nei? Na oko gosinena ara. Niye awiya pasena emo ara. Niye na doro baungpu!’ Ayero sariniya. 28 Niye gipu. Abraham, Isaka, Yakobo aune porofete apakana awong amimene Tuwa Bayaura-ina mokora mitaya garineya, arata niye esegaya niye daung mitasani zi aiyo gatiyo nasani mitarineya. 29 Emo bauno agewa wari witaorata wari wosaora, ora ikata enaka auna atu buro Tuwa Bayaura nape toiro adungno nona minarineya. 30 Arata emo gitau neya auna ena mene ago yarineya. Nupema ago neya auna ena mene gitau yarineya.” Ayero sena arauwa.\nYesu mene Yerusalem emo bauno eno zi sena.\n31 Yesu mene ayero sinenu be deka aune Farisayo ena mene kasa yero nung eno eyero sewa, “Herode mene ning dari siniya, arare ning napo ewiya doro agewa zora babase.” 32 Ayero sewa Yesu mene awong eno eyero sena, “Niye baungno eu sino meko aeno eyero sae: Yeme ta gora mene na iwae tuninasani yaya emo kora yarinena. Ayero yero gora mitete wari zo oune na buro nana besugarinena. 33 Yeme ta gora ta ogora aune na ang yero Yerusalem babarinena. Noeno okowata, awong porofete Yerusalem nape atu gege daya magayai teng yariniya.\n34 O Yerusalem emo bauno, Yerusalem emo bauno. Niye porofete dedunowa maga yero nowa. Nupema ge emo Tuwa Bayau mene iyengtitinoi ninae-ina butunowa awong awiya daba mene dedunowa maga yero nowa. Kokora ai mene mani awiso nuna wati wese pugairo sanitinoiya, deka ayao ine nane emo bauno niye puro pu dekaongna gari yero nona niye awang nowa. 35 Tuwa Bayau mene napo ninae dotiniya, awiya gipu. Nupema na ge zo sana nigipu. Niye na oko gao nasani nete eyero sinasani aune na nupema garineya, ‘Tuwara bera butuniya, nung awiya bowi yanene.’” Ayero sena arauwa.