Ng’a m’ubetelo wi paru peri? | Mi ponji\nOtkur ma Wiw—Mi ponji | Dwi mir 11 2018\nSOM I DHOK MI Afrikaans Albanais Allemand Altaï Alur Amharique Amis Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bas allemand Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Birman Boulou Bulgare Cakchiquel Catalan Cebuano Chichewa Chinois cantonais (simplifié) Chinois cantonais (traditionnel) Chinois mandarin (simplifié) Chinois mandarin (traditionnel) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chol Coréen Croate Créole de la Guadeloupe Créole du Bélize Créole d’Haïti Damara Dangme Danois Dhusepulana Digor Douala Edo Efik Esan Espagnol Estonien Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri motu Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde kurmanji Kurde kurmanji (Caucase) Kurde kurmanji (cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes angolaise Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes britannique Langue des signes brésilienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes costaricienne Langue des signes cubaine Langue des signes espagnole Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes grecque Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hondurienne Langue des signes hongroise Langue des signes indienne Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes mozambicaine Langue des signes nicaraguayenne Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes philippine Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes péruvienne Langue des signes québécoise Langue des signes roumaine Langue des signes russe Langue des signes salvadorienne Langue des signes slovaque Langue des signes sud-africaine Langue des signes taïwanaise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zambienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Letton Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall Maya Mazatèque de Huautla Mbunda Mingrélien Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongol Mooré Motu Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nahuatl (central) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyanja Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otètèla Ouzbek Ouzbek (romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin d'Afrique de l'Ouest Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Bolivie) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (romain) Sesotho (Afrique du Sud) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajiki Tamoul Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok pisin Tongien Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turc Turkmène Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Tétoum Dili Ukrainien Urhobo Venda Vietnamien Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotèque (de l’isthme) Zoulou dhu Kabuverdianu Éwé\nNg’a m’ubetelo wi paru peri?\n“Kud wuporu ku ng’om maeni.”—RUM. 12:2.\nWER: 88, 45\nICOPO DWOKO NENEDI?\nPirang’o niparu lembe calu Yehova mio iwa bero?\nPirang’o paru pa Yehova usagu paru man juk ma ng’om maeni mio?\nWacikara nitimang’o kara kud wawek ng’om maeni utel wiwa?\n1, 2. (a) Yesu uyero ang’o kinde ma Petro uwacu ire nia lembe ma rac binwang’e ngo? (Nen cal mir acaki.) (b) Pirang’o Yesu udwoko lembe i ayi maeno?\nKINDE ma Yesu unyutho ni julub pare nia i ng’ei nindo ma nok ebineno can man jubinege, wigi ugam ujebere. Gibino paru nia Yesu ubecidwoko ker ni Israel. E jakwenda Petro umaku wec, eyero kumae: “Maeni kud uwok i kumi, Rwoth: maeno biwok i kumi ki ngo.” Yesu ugam ujuke kumae: “Kadh i ng’eya, Jok: kum ibedo ni cudho mi kier ira: kum ii pido pi gin pa Mungu ngo, ento gin mi dhanu re.”—Mat. 16:21-23; Tic. 1:6.\n2 Nikadhu kud i wec maeno, Yesu unyutho kamaleng’ nia paru pa Yehova ukoc ku paru mi ng’om maeni ma Sitani ubetelo wie. (1 Yoh. 5:19) Petro umito cwalu Yesu ubed ku paru mi dhanu mi ng’om maeni, ma ng’atuman marere ko gire. Ento Yesu ung’eyo nia Yehova ubino mito eyikere cuu pi can man tho m’ubekure. Jibu pa Yesu unyutho kamaleng’ nia ejolo paru pa Yehova, ento ekwero paru mi ng’om.\n3. Pirang’o etie tek niparu lembe ve Yehova, ento etie yot niparu lembe ve dhanu mi ng’om maeni?\n3 Ka wan ke? Nyo wabed waparu lembe ve Yehova kunoke ve dhanu mi ng’om maeni? Calu ma watie Jukristu, watimo kero mwa zoo pi ninyayu mutoro i Mungu. Dong’ paru mwa ke? Nyo wabed watimo kero niparu lembe calu Yehova, niwacu nineno lembe calu m’eneno ko? I andha, niparu lembe ve Yehova kwayu kero ma lee mandha, ento niparu lembe ve dhanu mi ng’om maeni kwayu ngo kero moko nyanok de, pilembe tipo mi ng’om maeni utwodowa tingili. (Ef. 2:2) Bende, saa ceke dhanu mi ng’om maeni gibed gidieng’ pigi gigi, man lembene copo bidho wan de. Eyo, etie yot ungo niparu lembe calu Yehova, re etie yot magwei niparu lembe calu dhanu mi ng’om maeni.\n4. (a) Wabinwang’ara ku lembang’o ka waweko ng’om maeni ubiny paru mwa? (b) Wabiponjo lembang’o i thiwiwec maeni?\n4 Ka waweko paru mi ng’om maeni re m’utel wiwa, wacopo caku marara giwa nikadhu mukero, man wacopo maru nia wang’ii giwa gin ma ber ku gin ma rac. (Mk. 7:21, 22) Pieno pire tie tek dit nia saa ceke wabed ku kit paru pa “Mungu” ento pa “dhanu” ngo. Thiwiwec maeni bikonyowa nitimo kumeno. Wabineno nia pirang’o etie ber niparu lembe calu Yehova. Bende, wabineno nia pirang’o niparu lembe calu Yehova cerowa ngo nibedo agonya, ento mio iwa bero. Wabing’eyo bende lembe ma wacopo timo kara kud wawek ng’om maeni ubiny paru mwa, niwacu utel wiwa. I thiwiwec m’ulubo, wabiponjo nia wacopo ng’eyo paru pa Yehova nenedi iwi lembe ma tung’ tung’, man nineno lembe i kite m’eneno ko.\nPARU PA YEHOVA MIO BERO\n5. Pirang’o dhanu moko gimito ngo jumange umii igi paru?\n5 Dhanu moko gibed gimito ngo nia ng’atu moko ci umii igi paru. Giyero nia, “paru para tie para.” Wec migi maeno nyutho nia yub ma gibecimaku uneno gin gigi, man etie twero migi. Gimito ngo ng’atu moko ci utel wigi, kunoke ucwalgi nitimo ve dhanu mange. *\n6. (a) Yehova umio iwa bedagonya ma kani? (b) Nyo bedagonya maeno mupakane mbe?\n6 Etie lembe ma ber dit ning’eyo nia ka wabeparu lembe i kite ma Yehova ubemito, asu wacopo timo lembe ma wabeparu. 2 Jukorinto 3:17 uyero kumae: ‘Ka ma tipo pa Yehova ni i ie, e gony de nuti.’ Yehova uweko watie agonya ning’io wan giwa nia wabed kit dhanu ma nenedi. Wacopo bende nibedo ku gin moko ma wamaru kunoke ning’io gin ma nyang’uwa. Yehova ucwiowa kumeno. Enre eno nyutho ngo nia watie ku bedagonya ma mupakane mbe. (Som 1 Petro 2:16.) Yehova ubemito wawek Lembe pare re m’utel wiwa kinde ma wabeng’io ka nyo lembe ma wabecitimo tie ber kunoke rac. Nyo eno daru bedagonya mwa kunoke mio iwa bero?\n7, 8. Nyo niparu lembe calu Yehova cerowa nibedo agonya? Kemii lapor.\n7 Wakemak lapor moko. Junyodo gibed gitimo kero niponjo awiya migi kara gibed ku kura ma ber. Gicopo ponjogi nia gibed giyer lemandha, gitim tic ku tego, man gibed gidieng’ pi jumange. Eno tie ngo adici ni awiya. Ento junyodo gitimo kumeno pi nikonyo awiya migi kara gibin gibed dhanu m’atira i kwo migi. Kinde ma gibidongo man gibiweko pacu, gibibedo ayika nimaku yub migi gigi. Ka gilubo ponji mi junyodo migi, eno bikonyogi nimaku yub ma beco man nigwokiri i kum peko, adieng’a man ang’eyang’o ma romo wok.\n8 Calu janyodo ma ber, Yehova ubemito awiya pare gibed ku kwo ma ber m’usagu zoo. (Isa. 48:17, 18) Pieno, ebeponjowa ku cik mir ukungu iwi kura m’ukwayu wabed kudo, man kite ma wacopo kwo ko ku dhanu mange. Bende, Yehova ubekwayuwa waponj nineno lembe i kite m’eneno ko, man wakwo nimakere ku cik pare. Nitimo kumeno cerowa ngo ku bedagonya, ento ketho wadoko riek man konyowa nimaku yub m’atira. (Zab. 92:5; Rie. 2:1-5; Isa. 55:9) Asu wabibedo ku lembe ma wamaru, man ng’iong’ic ma wabitimo bimio iwa mutoro. (Zab. 1:2, 3) M’umbe jiji, ka watie ku paru pa Yehova, wanwang’u bero i ayi ma tung’ tung’!\nPARU PA YEHOVA USAGU ZOO\n9, 10. Ang’o m’unyutho nia paru pa Yehova usagu paru mi ng’om maeni bor dit?\n9 Thelembe mange m’uketho wamito paru mwa uromb ku pa Yehova, utie nia paru pare usagu paru mi ng’om bor dit. Ng’om maeni ubemio juk iwi kura m’ukwayu jubed ko, iwi gin ma mio mutoro ni juruot, iwi tic mi sente, man iwi lembe mange mi kwo. Ento jukne ma pol ukoc bor ku paru pa Yehova. Ku lapor, wang’ ma pol, ng’om cwalu dhanu nilubo kwa tok bero migi gigi, man nineno nia lemb sasa mi tarwang’ utie rac ungo. Saa moko ke ng’ombene mio juk ni ju ma gigamiri nia gicopo nwang’u mutoro ka gipokiri kunoke gilalu gamiri migi, kadok pi thelembe ma thindho thindho de. Juk maeno zoo gitie tung’ ku ponji mi Biblia. Nyo juk ma tin ng’om ubemio utie ku kony nisagu juk mi Biblia?\n10 Yesu uwacu kumae: “Rieko doko pwe ni kum tic pare.” (Mat. 11:19) Kadok rieko mi ng’om maeni ubemedere akeca de, re dhanu tuc ungo nidaru lembe ma dongo m’ubekabu kwiocwiny, calu ve lwiny, akoyakoya mi thek, man nek. M’umedo maeno, dhanu mi ng’om maeni gineno lemb sasa mi tarwang’ ni gin ma rac ungo. Re ju ma pol ginwang’u nia timo maeno ubenyotho kwo mi juruot, ubenyayu tho, man ubemio peko mange de. Ka dong’ juk m’uai i bang’ Yehova ke? Jukristu ma gijolo paru pa Yehova gibekwo ma ber i udi migi, gitie ku leng’kum ma cuu, man gibekwo ku kwiocwiny i kindgi kud umego ku nyimego i kabedo moko ci i ng’om. (Isa. 2:4; Tic. 10:34, 35; 1 Kor. 6:9-11) Eno nyutho kamaleng’ nia paru pa Yehova usagu paru mi ng’om maeni bor dit.\n11. Ng’a m’ugam utelo wi paru pa Musa, man adwogine bino ang’o?\n11 Con bende, jurutic pa Yehova gigam ging’eyo nia paru pare usagu paru mi ng’om. Ku lapor, kadok nwang’u “juponjo Musa ku rieko ceke mi Jumisiri” de, re egam eng’eyo nia rieko mandha ai i bang’ Yehova. (Tic. 7:22; Zab. 90:12) Pieno, ekwayu Yehova kumae: “Nyuth ira yo peri.” (Ai 33:13) Musa uweko Yehova re m’ubiny paru pare, pieno Yehova ugam utio kude i ayi ma wang’u ijo pi nitimo yeny pare man emio ire yung kinde m’elwong’e nia etie ng’atu ma won yioyic ma nging’ nging’.—Ebr. 11:24-27.\n12. Paulo ubed ujengere iwi ang’o pi nitimo ng’iong’ic?\n12 Jakwenda Paulo ubino ng’atu ma riek man m’uponjere lee; ebed eweco bende dhu Juebrania man dhu Jugiriki. (Tic. 5:34; 21:37, 39; 22:2, 3) Enre eketho rieko mi ng’om cen, ento ebed etimo ng’iong’ic nimakere ku Lembe pa Mungu. (Som Tic mi Jukwenda 17:2; 1 Jukorinto 2:6, 7, 13.) Adwogine bino ang’o? Tic pare umio cegonying’ ma ber, man ebino ku genogen nia ebinwang’u mugisa ma nja.—2 Tim. 4:8.\n13. Ng’a ma copo tiro wiwa kara wacak paru lembe calu Yehova?\n13 Wanyang’ kamaleng’ nia paru pa Mungu usagu paru mi ng’om maeni bor dit. Ka wabelubo cik pa Mungu, wabinwang’u mutoro mandha i kwo mwa, man lembe biwotho iwa miero. Re wang’ei nia Yehova diyowa ngo nia wapar lembe ve en. ‘Jamiru mandha man ma riek’ ku judong cokiri de gidiyowa ngo. (Mat. 24:45; 2 Kor. 1:24) Ng’atuman re ma bineno nia ukwayu etir paru pare kara uromb ku pa Yehova kunoke kud etire. Dong’ wacopo tiro paru mwa nenedi?\nKUD IWEK NG’OM MAENI UTEL WI PARU PERI\n14, 15. (a) Kara wabed wapar ve Yehova, ukwayu wabed wanyam i lembang’o? (b) Pirang’o wacikara ngo niweko paru mi ng’om maeni umond i wiwa? Kemii lapor.\n14 Jurumi 12:2 uwacu kumae: “Kud wuporu ku ng’om maeni: endre wubed ma kothwu lokre ni kum dwoko pidoiwu nyen, kara wung’ei yeny ma Mungu yenyo.” Giragora maeni ubeponjowa nia wacopo loko paru mwa, man waromo caku paru lembe ve Mungu, kadok nwang’u girang’o m’ubino telo wiwa i wang’ niponjo lemandha de. Kadok kit kwo ma walagu i bang’ junyodo kunoke lembe ma wakadhu kud i ie i kwo utie kud atelatela iwi paru mwa de, re asu wacopo loko parune. Wabitimo alokaloka maeno nwang’u wabeng’io cuu gin ma wabeketho paru mwa i wigi. Tekene wabenyamu i paru pa Yehova, wabineno wan giwa nia paru pare tie atira saa ceke. Man wabibedo kud ava mi timo lembe ceke nimakere ku paru pare.\n15 Kara watuc niloko paru mwa man wacak paru lembe ve Yehova, ubekwayu wawek “niporara ku ng’om maeni.” Eno nyutho nia wacikara ngo nineno, nisomo kunoke niwinjo gin moko ci m’ukoc ku paru pa Mungu. Kara watuc ninyang’ nia pirang’o pire tie tek nitimo kumeno, wakemak lapor mi cam. Ka ng’atu moko ubemito nia kume ubed ma leng’, ecikere nicamu cam ma giero kum. Re tek nja ebed ecamu bende cam m’ukwok, nwang’u ebesendere mananu! Kumeno bende, ka wabetimo kero niparu lembe ve Yehova, man i saa ma rom waberoyo paru mi ng’om maeni i wiwa, nwang’u wabesendara mananu.\n16. Wacikara nigwokara i kum ang’o?\n16 Nyo wacopo urara kud i kum paru ceke mi ng’om maeni? Ungo. Saa moko, wacopo benwang’ara i wang’ paru moko mi ng’om, pilembe wabekwo i ng’ombe. (1 Kor. 5:9, 10) Kadok kinde ma wani tic mi lembanyong’a, waromo winjo paru mi ng’om maeni man ponji mi ndra i dhu dhanu. Pieno, kadok nwang’u wacopo urogi ceke ngo de, re wacikara ngo niketho wiwa i kumgi, kunoke niyiogi. Calu Yesu, wacikara nikwero ndhundhu paru ma Sitani copo maru epidh i wiwa. Bende, wacopo gwokara nwang’u wabewenjara ngo akakaka ni paru mi ng’om maeni.—Som Lembrieko 4:23.\n17. Wacopo timang’o kara kud wawenjara akakaka ni paru mi ng’om maeni?\n17 Ku lapor, wacikara ning’io jurimbwa cuu mandha. Biblia ubecimo wang’wa nia ka watheyo mer ku dhanu ma giworo ngo Yehova, wabicaku paru lembe ve gin. (Rie. 13:20; 1 Kor. 15:12, 32, 33) Bende, wacikara nilondo galuwang’ mwa ku mukuni. Ka wabekoyara cen ku galuwang’ m’ucwaku nia piny uai i alokaloka, galuwang’ ma rop ni ie, kunoke m’unyutho kura mi tarwang’, nwang’u wabecerara nitobo wiwa ku gin “m’utingre kum ng’eyong’ec pa Mungu.”—2 Kor. 10:5.\nNyo ibekonyo awiya peri kara giuriri i kum galuwang’ ma reco? (Nen udukuwec mir 18, 19)\n18, 19. (a) Pirang’o wacikara nibedo ku wang’wa i kum paru moko mi ng’om m’ubenen ungo kamaleng’? (b) Wacikara nipenjara ku penji ma kani, man ke pirang’o?\n18 Wacikara bende ning’io nia ma e re tie paru mi ng’om man niurogi cen, kadok nwang’u gibenen ungo kamaleng’ de. Ku lapor, jucopo mio lembang’eya moko i ayi ma cwalu dhanu giyii nia paru moko mi lembgamba tie cuu. Bende, paru moko copo wok ma nyen ma cwalu dhanu nitimo lembe moko ma foyo i ng’om zoo. M’umedo maeno, filme ma tung’ tung’ man buku ma dupa cwalujo i paru mi “kwan mi ndiya,” niwacu paru ma ng’atini dieng’ ko mi kwong’o pire gire ku juruot pare; filme ku bukune ketho ng’atini unwang’ nia paru maeno gibeco, gicuu, man gin atira. Re lembe maeno ceke gicidho ang’et ku paru mi Biblia. Biblia uwacu nia kara wanwang’ mutoro mandha karacelo ku juruot mwa, wacikara mi kwong’o nimaru Yehova. (Mat. 22:36-39) Bende, jam languwic ma juyiko pir awiya, man ma romo foyo i dhanu ma pol, copo ketho awiya giyio timo ma reco m’umbe ng’eyo.\n19 Re lembe maeno ubenyutho ngo nia etie rac ninambu ku kit galuwang’ ma beco. Ento wacikara nipenjara kumae: ‘Nyo abed ang’io nia ma e re tie paru mi ng’om kadok nwang’u ebenen ungo ngbeng’ ngbeng’ de? Nyo abegwokara gira, man abegwoko awiya para bende i kum neno program ma reco mi televizio, man i kum somo piny ma cuu ngo? Abed atimang’o pi nikonyo awiya para ginen lembe i kite ma Yehova neno ko, kara paru mi ng’om maeni ma gibewinjo man ma gibeneno kud uwing wigi?’ Ka wabetundo nineno kamaleng’ tung’ tung’ i kind paru pa Mungu ku paru mi ng’om, ‘wabiporara ngo ku ng’om maeni.’\n20. Ang’o ma binyutho nia wang’io ng’a m’utel wiwa?\n20 Wiwa ucikere ngo niwil nia paru beai kakare ario kende: i bang’ Yehova, man i bang’ Sitani ku ng’om pare. Dong’ ng’a m’ubetelo wii? Pi nidwoko jibu maeno, ubekwayu wang’ei nia lembe ma wabed waroyo i wiwa beai kani. Ka wayio paru mi ng’om maeni, ng’ombe bitelo wiwa, e wabicaku niparu man nitimo lembe ma nyutho nia wabedieng’ piwa giwa. Pieno, pire tek lee dit nia wang’ii ku rieko wang’wa mandha gin ma wabed waneno, wasomo, man ma wabed waketho paru mwa i wie.\n21. Wabiponjo lembang’o i thiwiwec m’ulubo?\n21 I thiwiwec maeni, wanyang’ nia kara wapar lembe ve Yehova, wacikara niurara cen i kum paru mi ng’om maeni. Wacikara bende ninyamu i paru pa Mungu kara wacak niparu lembe ve en. I thiwiwec m’ulubo, wabineno nia wacopo timo kumeno nenedi.\n^ par. 5 I andha, kadok dhanu moko ma giyero nia gitie agonya i lembe ceke de, gibed gilubo paru mi jumange. Ku lapor, dok ebed wabeparu iwi kite ma kwo ucaku ko, kunoke iwi kite ma wabikendara ko, asu jumange gibedo kud atelatela kokoro i wiwa. Ento wacopo ng’io nia wabilubo ng’a.\nOTKUR MA WIW—MI PONJI\n‘Ng’iew lemandha man kud ilwore’\n‘Abiwotho i lemandha peri’\nGen Yehova kara ibed kwo\nNyo ibed ineno lembe i kite ma Yehova neno ko?\nBedo ber ku dhanu—Tie kite ma nen i wec man i timo\nPenji mi jusom\nWacopo mio giramia ma kani ni Yehova?\nText Yore ma tung' tung' mi toko jemni mir elektronik OTKUR MA WIW—MI PONJI Dwi mir 11 2018\nDwi mir 11 2018\nOTKUR MA WIW—MI PONJI Dwi mir 11 2018


Yesu utimo udu ku tego pa ng’a | Kwo pa Yesu\nWIC MI 41\nEtimo udu ku tego pa ng’a?\nYESU UCAKU WOTHO PARE MIR ARIONDE MI RWEYO LEMBANYONG’A\nEWODHO PAJOGI MAN ECIMO WANG’ DHANU IKUM DUBO MA WEKERE NGO\nNyanok i ng’ei ma Yesu uweco iwi lembe mi weko dubo i pacu pa Jafarisayo ma Simon, ecaku wotho mange mi rweyo lembanyong’a i Galilaya. Eni utie oro mir arionde mi tic pare, ebewotho kende ngo, ento ku dhanu mange. Ebewotho karacelo ku jukwenda pare 12, man bende ku jumamon “moko ma jukeyo kumgi kum tipo ma rac ku mulima bende.” (Luka 8:2) Kud ikind jumamon ne moko ubino Mariamu Magdalene, Susana, man Yoana ma cware tie jego p’Ubimo Herode Antipa.\nCalu ma dhanu dupa ubewinjo lembe pa Yesu, tic pare ukwong’o nyayu yakini ikind dhanu. Yakinine unyai kinde ma Yesu ukeyo kum ng’atu moko ma jukelo i bang’e ma tie ku pajogi, m’utie bende abinga man buba. Kawoni dong’ ng’atuno pajogi uwok kud i ie, ebeneno piny man ebeweco. I dhanu wang’ lii, e giwacu kumae: “Maeni copo bedo wod Daudi [ngo]?”—Matayo 12:23.\nUdul dhanu upong’ i ng’et ot kaka ma Yesu utie i ie, gipong’ lee mandha, uketho en ku julubne de cam copo nicamere ngo igi. Re, etie dhanu ceke ngo m’uyio nia Yesu utie “Wod Daudi,” ma jung’olo pire. Jugorcik ku Jufarisayo moko gibino niai kud i Yerusalem, re gibino ngo pi niwinjo ponji pa Yesu kadi nicwaku lembe pare. Giwacu ni dhanu mange kumae: “Beelzebul” ni i ie, uketho ebetimo tic ku tego pa “jadit mi pajogi.” (Marko 3:22) Kinde ma jupagi Yesu giwinjo yakini m’unyai, gibino kara gigame. Gigame pirang’o?\nI saa maeno, nwang’u fodi umego pa Yesu giyio ngo nia etie Wod Mungu. (Yohana 7:5) Yesu ma ve yakini ubenyai i wie e, tie ngo Yesu ma ging’eyo kinde ma gibedongo kugi i Nazareti. Giwacu nia saa moko wie unyothere anyotha, uketho giyero kumae: “Abelu make.”—Marko 3:21.\nNyo abelu umake andha? Yesu ukeyo kum ng’atu ma pajogi ubino i ie, ma kawoni dong’ ng’atune ubeneno piny man ubeweco. Dhanu ceke ng’eyo nia andha ekeyo kum ng’atuno. Pieno jugorcik ku Jufarisayo githungo lembe mi vupo i wie pi nicido nyinge. Giyero kumae: “Ng’atuni bewodho pajogi en ungo, ento ni kum Beelzebul ma jadit mi pajogi.”—Matayo 12:24.\nYesu ung’eyo lembe ma jugorcik ku Jufarisayo gibeparu, uketho eyero igi kumae: “Ku ba ker ceke ma tek upokre gire enyothre; kubang’ adhura ceke de kadi ot de m’upokre gire ebicungo ngo: man tek Jok uwodho Jok woko, nwang’u epokre gire; ka ker pare bilund cungo nenedi?”—Matayo 12:25, 26.\nDhoggi thwo, e gikoso lembe ma giyer! Jufarisayo ging’eyo nia Juyahudi moko gibed giwodho pajogi. (Tic mi Jukwenda 19:13) Pieno Yesu upenjogi kumae: “Tek an awodho pajogi nikum Beelzebul, wotwu ke giwodhogi woko ni kum ng’a?” Eno nyutho nia, wec ma Jufarisayo giyero ubetimere i wigi gigi. Ing’eye Yesu umedere ku wec kumae: “Tek awodho pajogi ku tipo pa Mungu, meca Ker pa Mungu bino i beng’wu.”—Matayo 12:27, 28.\nPi ninyutho igi nia pajogi m’ebewodho utie lembe m’unyutho nia etie ku tego iwi Sitani, Yesu uyero kumae: ‘Ng’atu moko copo mondo i ot pa jatego nenedi, eyak piny pare de, tek elar etwio jategone ngo? E kan ebilund nyotho ot pare. Ng’atu ma tek wakude ngo nwang’u e jadhoga, man ke ng’atu ma wacoko wakude ngo nwang’u elalu alala.’ (Matayo 12:29, 30) M’umbe jiji, jugorcik ku Jufarisayo gibino judhu Yesu, pieno ginyutho kamaleng’ nia gitie dhanu pa Sitani. Gibelalu dhanu cen kud i kum Wod Mungu, m’ubetimo tic ku kony pa Yehova.\nYesu ucimo wang’ jurutic pa Sitani maeno kumae: “Dubo mi wot dhanu ceke, jubiweko woko igi, man lembacidi migi ma gicido ko Mungu de: ento ng’atu matek biyero lembacidi kum Tipo Maleng’ dubo pare jubiweko woko ire ki ngo, ento dubo ma rondo ku rondo ni i wie.” (Marko 3:28, 29) Dhanu maeno gibinwang’u matoke marac dit pilembe giparu nia udu maeno ubetimere ku tego pa Sitani, ma ke karaman ubetimere ku tipo pa Mungu!\nYesu ubino ku jukani i wotho pare mir arionde i Galilaya?\nPirang’o jupagi Yesu gimito gibin gigame?\nPirang’o jugorcik ku Jufarisayo gimito gicid Yesu ikum udu m’ebetimo, man Yesu ke uthwoyo dhoggi nenedi?


Yesu Kristu ni yo ku cing’ Mungu ma yor acwic | Kwo pa Yesu\nWIC MI 138\nKristu ni yo ku cing’ Mungu ma yor acwic\nTIC MI JUKWENDA 7:56\nYESU UBEDO YO KU CING’ MUNGU MA YOR ACWIC\nSAUL UDOKO JALUB\nUKWAYU ANYONG’A UNEGWA\nNindo apar ing’ei dok pa Yesu i polo, tipo maleng’ uromo julub i ceng’ mi Pentekoste; eno unyutho andhandha nia dong’ Yesu ni polo. Ing’eye, lembe mange de udok unyutho nia andha etie i polo. Kinde ma jubecicanyu Stefano ku kidi pilembe ebemio lembatuca ma pwe, ewacu kumae: “Nen, aneno polo yabre, ku Wod dhanu m’ucungo acunga yo ku cing’ Mungu ma yor acwic.”—Tic mi Jukwenda 7:56.\nSaa ma Yesu gitie giku Won i polo, ugam ukwayere nia ekur nitundo jumii ire cik ma Giragora ular uyero pire. Mungu utelo wi Daudi ku tipo pare uketho ekiewo kumae: ‘Yehova wacu ni Rwoth para [Yesu] kumae, jany yo ku cinga ma yor acwic, [nitundo] aketh judegini ni kom mi the tiendi.’ Saa ma nindo m’ebekuro bithum, ebiworo lembe ma e: “Bim i kind judegi peri.” (Zaburi 110:1, 2) Dong’ Yesu bitimo ang’o i polo kinde m’ebekuro nindo m’ebinyotho ie judegine?\nI Pentekoste mi oro 33 R.M., the cokiri mi Jukristu ucaku. Yesu ucaku telo wi julubne ma tipo wiro, niai kud i polo. (Jukolosai 1:13) Etelo wigi i tic mi rweyo lembanyong’a man etendogi pi tic ma gibitimo ing’eye. Tic ma nenedi? Ju ma gibigwoko bedoleng’ migi nitundo i tho gibicer man gibibimo karacelo ku Yesu i Ker.\nLapor acel ma ngbeng’ mi dhanu ma bibimo karacelo ku Yesu i nindo m’ubino utie Saul, m’ung’eyere maber ku nyinge ma Paulo ma tie nying’ mi Roma. Ebino Jayahudi m’unyutho amora pi Cik pa Mungu pi nindo dupa, ento judong dini mi Juyahudi gibed giroye i kosa, uketho ecwaku bende nia jucany Stefano. Ing’eye, Kayafa ma jalam madit umio ire ng’ol nia ecidh etwii julub pa Yesu man edwog kugi i Yerusalem. E Saul umaku woth pi nicidho i Dameski, “[m’ethung’o kwinyo] man nek kum julub Rwoth.” (Tic mi Jukwenda 7:58; 9:1) Re kinde ma fodi eni gengi, der ulund ucare ngbeng’ man epodho rwa i ng’om.\nE dwal moko ulwong’e ngbang’ kumae: “Saul, Saul, inyayu ragedo i kuma nedi?” Saul upenjo kumae: “In i ng’a, Rwoth?” Edwoko kumae: “An a Yesu m’ibenyayu ragedo i kume.”—Tic mi Jukwenda 9:4, 5.\nYesu uyero ni Saul nia emond i Dameski man ekur lembe mange m’ebiyero ire ku kuca, re ubekwayu jutere atera i adhurane, pilembe der m’ucare unego wang’e. I ginmawokiwang’ mange Yesu unen ni Anania, ma tie acel m’ikind julubne mi Dameski. Eore nia ecidh kaka ma Saul nwang’ere i ie. Anania ubino ku lworo mi cidho, re Yesu utielo cwinye kumae: “En e agulu m’agoyo wie ira, ya eter nyinga i wang’ Thekdhanumange ku ju m’ubimo ku nyithi Israel bende.” Kinde ma wang’ Saul ulero, ndhundhu i Dameski keca, “eyero pi Kristu nia en e Wod Mungu.”—Tic mi Jukwenda 9:15, 20.\nKu kony pa Yesu, Paulo ku juyerlembe mange, gimedo ku tic mi rweyo lembanyong’a ma Yesu ucaku dhoge. Mungu upoko mugisa iwi ticne, uketho ginwang’u matoke maber. Oro ma romo 25 ing’ei ma Yesu uwok iwang’ Paulo i gengi mi Dameski, ekiewo nia juyero lembanyong’a “i giracwia pa Mungu ceke ma the polo.”—Jukolosai 1:23.\nIng’ei oro moko kumeni Yesu uketho jakwenda Yohana m’emaru lee uneno ginmawokiwang’ ma tung’ tung’ ma jukiewo pire i buku mi Lembanyutha. Nikadhu kud i ginmawokiwang’ maeno, udong’ ubedo ve Yohana ukwo nitundo ma Yesu udwogo calu Rwoth i Ker pare. (Yohana 21:22) Andha, “tipo uketho [Yohana] unwang’ere i ceng’ pa Rwoth.” (Lembanyutha 1:10, NWT) Re ceng’ pa Rwoth ne uromo awene?\nPonji ma kilili mi lembila mi Biblia unyutho nia “ceng’ pa Rwoth” ucaku i rundi mwa. I oro 1914, lwiny ma kwong’a madit mi ng’om zoo utuk. I oro m’udok ulubo ing’eye, lwiny, thong’om ma tung’ tung’, ndru, digidi, ku lembe mange dupa unyai lee dit, man ubino ni “giranyutha” ma kamaleng’ ma Yesu uwacu ni jukwenda pare nia binyutho bedonuti pare man ‘ajiki’ mi ng’om. (Matayo 24:3, 7, 8, 14) Bende, kawoni tic mi rweyo lembanyong’a mi Ker ubetimere i kabedo ma bimobim mi Roma ubetelo wie kende ngo, ento i ng’om ngung’.\nTipo maleng’ uketho Yohana ukoro nia tic maeno ubenyutho ang’o, eyero kumae: “Kawono both uwok, man tego man Ker pa Mungu mwa ku ng’ol pa Kristu pare.” (Lembanyutha 12:10) Andhandha, Ker pa Mungu ma Yesu urweyo pire akeca utie lemandha!\nEno utie lembanyong’a ma yawe mbe ni julub pa Yesu ceke ma gigwoko bedoleng’ migi. Re ubekwayu ngo wigi uwil ikum wec ma e, ma Yohana uyero: “Ka kumeno anyong’a negwu, e polo, ku wun ma wubedo i igi de. Can ni ng’om ku nam de: kum Wonabali loro piny i beng’wu, ma kwinyo ma dit ni i bang’e, m’eng’eyo ko nia nindo dong’ ire nyanok kende.”—Lembanyutha 12:12.\nKawoni dong’ Yesu ubedo ngo abeda pi nikuro i cing’ Won ma yor acwic, ento ebebimo calu Rwoth man ceng’ini eni ebikabu judegine ceke. (Juebrania 10:12, 13) Dong’ lembang’o maber dit m’ubekurowa ke?\nIng’ei ma Yesu uidho i polo, etimo ang’o?\n“Nindo pa Rwoth” ucaku awene, man lembang’o m’utimere ing’eye?\nPirang’o wacikara nibedo kud anyong’a?


Yesu ukeyo weg dhobu apar (Luka 17) | Kwo pa Yesu\nWIC MI 92\nWon dhobu acel udok ufoyo Yesu\nYESU UKEYO KUM WEG DHOBU APAR\nKinde ma dilo mi Sanedrini gicamu gamba kara gineg Yesu, eai ecidho i adhura mir Efraim, yor i thenge ma yo malu mi Yerusalem. Ebedo ku julubne kuca, bor ku judegine. (Yohana 11:54) Kawoni, Kadhukuwijo mi oro 33 R.M. udhingo romo, pieno Yesu ucoko woth kendo. Eng’olo yo malu mi Samaria, man eidho i Galilaya; eno tie wang’ ma tokcen m’ebekadhu kud i pacu maeno iwang’ tho pare.\nKinde m’ecaku woth, ebekadhu kud ikind pacu, egam erombo ku dhanu apar ma giweg dhobu. Kit dhobu moko rac magwei ma kan emaku ng’atini, nok nok ecaku ng’ondo wathkume moko ma calu ve nyig cinge, nyig tiende kunoke ithe. (Wel 12:10-12) Cik pa Mungu ung’olo nia won dhobu ucikere nikok ku dwande ma tek kumae, “a leng’ ungo a leng’ ungo!” man ecikere nibedo kende.—Lembe mi Julawi 13:45, 46.\nWeg dhobune ging’eyo cik maeno, pieno gibedo bor ku Yesu, man gikok ku dwandgi ma tek kumae: “Yesu, Japonji; bed ku kisa i kumwa!” Kinde ma Yesu unenogi, ewacu igi kumae: “Wucinyuthru ni julam.” (Luka 17:13, 14) Or ma Yesu uoro kogi ibang’ julam unyutho nia eworo Cik pa Mungu m’uwacu nia julam re ma gitie ku twero mi ng’olo nia weg dhobu udoko leng’. Ing’eye, gicopo dwogo kendo nikwo ikind dhanu ma kumgi leng’.—Lembe mi Julawi 13:9-17.\nWeg dhobu apar maeno giyio nia Yesu tie ku copo mi timo udu. Pieno gicoko woth pi nicidho ibang’ julam ma fodi kumgi ukei ungo. Kinde ma giwok i gengi, ginwang’u sukulia pi yioyic ma ginyutho i Yesu. Gicaku neno dendkumgi, man giwinjiri i kumgi nia gidaru kei!\nDhanu abung’wen ma gikei gicidho i yo migi, ento ng’atu acel kende ma tie Jasamaria re m’udok ibang’ Yesu. Pirang’o? Anyong’a ubenege lee dit pi kume ma Yesu ukeyo. Ng’atuno m’udaru kei ucaku “paku Mungu ku dwande ma tek,” kum enwang’u nia Mungu re m’uketho dhobu uweke. (Luka 17:15) Kinde m’enwang’u Yesu, epodho piny i the tiende man efoye.\nYesu ugam uwacu ni dhanu ma gitie kugi kumae: “Juapar kumgi doko leng’ ungo? Ento juabung’wen gini kani? Ng’atu moko mbe ma junwang’u udwogo nimio yung ni Mungu, ndhu jakamange maeni?” E Yesu uyero ni Jasamaria maeno kumae: “Ai malu icidhi: yioyic peri e m’ubodhi.”—Luka 17:17-19.\nUdu ma Yesu utimo m’ekeyo ko kum weg dhobu apar maeno unyutho kamaleng’ nia Yehova ni kude. Ng’atu acel m’udok ufoyo Yesu ung’eyo nia Mungu ukeyo kume nikadhu ibang’ Yesu, pieno dong’ etie i yo mi kwo ma rondo ku rondo. Tin eni, Yehova ubetio ngo ku Yesu pi nitimo udu ma kumeno. Re ka watie ku yioyic i Yesu, wacopo bedo i yo ma terojo i kwo ma nja ku nja. Nyo wan de wabenyutho foyofoc mwa calu ma Jasamaria unyutho?\nYesu ucidho kani pi niuco gamba ma jubetimo kara junege?\nPirang’o weg dhobu apar gicungo bor, man pirang’o Yesu uorogi ibang’ julam?\nWacopo nwang’u ponji makani ikum lembe ma Jasamaria utimo?


Jamtic ma nyen pi coko m’ikind yenga\nNiai dwi mi kwong’o, oro 2018, program mi coko m’ikind yenga bibedo ku nyithi korolembe man media ma bikonyowa ninyang’ i verse. Gicungo iwi Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau mir aponja (nwtsty) ma nwang’ere i Internet, kadok nwang’u Biblia mir aponjane mbe i dhok peri de. M’umbe jiji, lembe maeno bikonyi kara iyikiri cuu mandha pi coko. M’usagu zoo, dong’ wek lembuno ukonyi kara icor ceng’ini mandha ku Yehova ma en e Wegwa ma jamer!\nNYITHI KOROLEMBE PI NYANG’ I VERSE\nNyithi korolembe pi nyang’ i verse konyojo pi ninyang’ iwi kura mi dhanu, kabedo man iwi wec mi verse matung’ tung’ mi Biblia.\nAtutu m’udunyo yiro: Con, i udi mapol jubed jutio ku thala ma juyiko kud ulobo man mo thalane ubino moj oliv. Kitambi ubed ukonyo nicwiyo moje kud i the thala pi nilielo mac. Wec “atutu m’udunyo yiro” uai kud i dhok mi Jugiriki; enyutho kitambi m’ubedunyo yiro pilembe fodi dong maje moko utho ngo ento m’ulielne re dong’ utho. Lembila pa Isaya 42:3 ular uewo pi kisa ma Yesu bibedo ko, niwacu ebinego ngo dong mac mi genogen mi dhanu ma ng’ic man ma jucayu.\nAndha ndha: Wec mi dhu Jugiriki a·menʹ uai kud i wec mi Juebrania ʼa·menʹ, thelembene tie “ebed kumeno” kunoke “andha.” Yesu ubed utio ku wec maeno iwang’ nicaku wec moko, lembang’ola, kunoke lembila pi ninyutho nia lembe m’ebeweco iwie utie lemandha man ma jugeno. Pieno, Yesu kende re m’utio ku wec “andha” kunoke amen, i ayi masegi i lembagora maleng’. Kinde ma judok iwie wang’ ario (a·menʹ a·menʹ), calu ma wang’ mapol jutio kude i Injili pa Yohana, thelembene tie “andhandha.”—Yh 1:51.\nFotho, cal m’akuba, video ma wec umbe i ie, man video matung’ tung’ m’ukoro i lembe m’i Biblia.\nBethfage, got Zeituni, man Yerusalem\nVideo m’adundo maeni unyutho gengi moko m’uai yo nyang’u ucidho i Yerusalem, niai i pacu moko ma tin julwong’o et-Tur, ma i Biblia julwong’o Bethfage, nitundo iwi usimbru got moko mi Got Zeituni. Niai kud i Bethfage, Bethania nwang’ere yo nyangu mi Got Zeituni. Kinde ma Yesu ku Jukwenda pare gibino i Yerusalem, gibino ku ng’iyo mi dok nivuto i Bethania, ma tin julwong’o el-ʽAzariyeh (El ʽEizariya), nying’ maeno uai kud i dhok mi Juarabi ma thelembene tie “Kabedo pa Lazaru.” M’umbe jiji, kuca Yesu ubed ubedo i ot pa Martha, Maria, man Lazaru (Mt 21:17; Mk 11:11; Lk 21:37; Yh 11:1). Kinde ma Yesu ubed uai kud i ot migi pi nicidho i Yerusalem, ecicopere nia ebed eng’olo i gengi m’urombo ku ma junyutho i video maeni. I nindo 9 mi dwi Nisan, oro 33 R.M., kinde ma Yesu ugam uidho iwi nyathi kana iwi Got Zeituni pi nicidho i Yerusalem, ubenen ve eidhe kud i pacu mi Bethfage, e ecidho nitundo i Yerusalem.\nGengi m’uai i Bethania ucidho i Bethfage\nPoga mi Kidron\nGot mir hekalu\nMusumali i cogo mir ufunytielo\nEni tie cal m’unyutho cogo mir ufunytielo ma juguro ku musumali ma borne tie santimetre 11 ku nusu. Junwang’u cogo maeno i oro 1968, kinde ma jubino nigolo piny yo malu mi Yerusalem. Junwang’u nia cogone tie mi rundi ma con mi Jurumi. Cogo maeno ma junwang’u unyutho andha nia con jubed jutio ku musumali pi niguro dhanu iwi yen. Musumali maeni urombo ku musumali ma Jurumi gitio ko pi niguro Yesu iwi yen. Junwang’u cogo maeno i sanduku moko mi kidi ma nyinge tie ossuary, ma juketho i ie cogo m’uthwo mi dhanu ma dong’ utop. Eno ubenyutho nia ing’ei ma juguro ng’atini iwi yen, ecopere nia jubed juyike i liel.—Mt 27:35.


JW Program mi coko mi Kwo man tic mi yenga mi nindo 4-10, dwi mi 1, 2016\n2 LEMKEI 29-32\nWer 114 man rwo\n“Thier mandha ukwayu tic ma ku tego”: (Dak. 10)\n2Kei 29:10-17—Hezekia udwoko thier mandha kakare kud amora\n2Kei 30:5, 6, 10-12—Hezekia ulwong’o dhanu ceke ma adundegi leng’, gicokiri pi nitimo thier mandha\n2Kei 32:25, 26—Hezekia udaru kuhaya pare ku jwigiri (w05-F 15/10 mba. 25 udu. 20)\n2Kei 29:11—Hezekia uweko iwa lapor ma ber ma kani iwi lembe m’ukwayu waketh i kabedo ma kwong’a i kwo mwa? (w13-F 15/11 mba. 17 udu. 6-7)\n2Kei 32:7, 8—Lembang’o ma pigi tek akeca ma wacikara nitimo niai kawoni pi niyikara pi peko mi nindo m’ubino? (w13-F 15/11 mba. 20 udu. 17)\nSom mi Biblia: 2Kei 31:1-10 (Kud ekadh dak. 4)\nWayik kite ma wabimio ko girasoma dwi maeni: (Dak. 15) Wec ma karacelo ku juwinj. Keth junen video m’unyutho kite mi kwong’o ma juromo mio ko gazeti La Tour de Garde ni dhanu; ing’eye, wuwec iwi lembe ma dongo dongo ma wuneno. Keth peko iwi kite ma jarwei uweko ko thiwiwec ma gibiweco i wie i nindo m’ebidwogo i ie pi liew. Tim kumeno ku kite mir ario ma juromo mio ko gazeti La Tour de Garde, man ing’eye, tim lembe ma rom ku nyathibuku Lembanyong’a. Tii ku thiwiwec, “Kite mi telo wi ponji ku nyathibuku Lembanyong’a.” Keth cwiny jurwei nia giyik bodho migi gigi, man gikiewe ka ma junyutho.\n“Rwom ma watie ko mi giero udi mi thier mandha, man mi gwoko udine gibed ma leng’”: (Dak. 15) Wec ma karacelo ku juwinj. Kwai ju m’udaru nidikiri i tic mi giedo mi udi Ker, gikor mutoro ma ginwang’u kinde ma gibino timo tije. Penj umego ma neno wi tic mi ketho leng’o i Ot Ker; ekor i adundo yub m’umakere i cokiri mwu kara Ot ne ubed leng’ saa ceke.\nPonji mi Biblia mi cokiri: ia-F wic 6 udu. 1-14 (Dak. 30)\nNidok, iwi lembe ma juai juponjo, man ninyutho lembe ma jubiponjo yenga m’ubino (Dak. 3)\nWer 142 man rwo\nProgram mi coko mi Kwo man tic mwa mi Jukristu pi yenga mi nindo 4-10, dwi mi 1, 2016


Nyo timo foc man nindo ma dongo foyo i Mungu?\nSOM I DHOK MI Afrikaans Allemand Alur Amharique Anglais Aymara Bassa (Cameroun) Batak (karo) Birman Boulou Cebuano Chichewa Chin Haka Chin Tedim Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Coréen Créole des Seychelles Créole du Bélize Créole d’Haïti Danois Douala Espagnol Fidjien Fon Français Ga Goun Grec Guarani Herero Hiligaynon Hindi Hongrois Icibemba Iloko Indonésien Irlandais Isoko Javanais Jula Kabye Karen sgaw Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Krio Kwanyama Kyangonde Langue des signes colombienne Langue des signes cubaine Langue des signes espagnole Langue des signes indienne Langue des signes philippine Lhukonzo Lingala Luganda Luvale Malay Malayalam Mambwé-Lungu Mbunda Mongol Mooré Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Norvégien Nyaneka Nyanja Néerlandais Népali Okpe Otètèla Pangasinan Portugais Portugais (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Chimborazo) Quechua (Cuzco) Quechua (Imbabura) Samoan Sango Sena Sepedi Sesotho (Afrique du Sud) Sidama Silozi Singhalais Soundanais Suédois Swahili Swahili (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Thaï Tigrinya Tok pisin Tongien Tshiluba Tuvaluan Ukrainien Uruund Vietnamien Wayuunaiki Wolaitsa Zandé dhu Kabuverdianu Éwé\nWIC MIR 13\nNyo timo foc ceke foyo i Mungu?\n“Ma wubeponjo ya girang’o ma nyayu mutoro i Rwoth.”—JUEFESO 5:10.\n1. Wacikara nitimo ang’o kara thier ma watimo ufoi i Yehova, man pirang’o?\nYESU uyero kumae: “Jurwo mandha gibirwo ni Wego i tipo man i lemandha: kum Wego yenyo wagi ju maeni e ma gibed jurwo ire.” (Yohana 4:23; 6:44) Ng’atuman m’i kindwa ucikere ‘niponjo ya girang’o ma nyayu mutoro i Rwoth.’ (Juefeso 5:10) Eno tie lembe ma yot ungo. Sitani ubeii niwingowa kara watim lembe ma foyo ngo i Yehova.—Lembanyutha 12:9.\n2. Kekor lembe m’ugam utimere i kum Got Sinai.\n2 Sitani ubeii niwondowa nenedi? Gengi acel m’etio ko utie nijebo wiwa i kum gin ma ber ku gin ma rac. Kenen lembe ma thek mir Israel ginwang’iri ko kinde ma gigonjo i kum Got Sinai. Musa uidho iwi got man dhanu gibino kure nia edwog i kagonjo. E giol ku kure man gikwayu nia Harun uyik igi mungu. E eyiko igi ayi nyathidhiang’ mi mola. I ng’eye dhanu gitimo foc. Gidhoko ayi nyathidhiang’ne ku miel man girum i wang’e. Gigeno nia saa ma gibino rum iwang’ nyathidhiang’ eno, eca gibino mio thier ni Yehova. Re focne ubino ngo gin m’atira, kadok gibino nene nia gitimo “agba ni Yehova” de. Yehova unene ni rwo ni ayi m’acwia, uketho dupa m’i kindgi githo. (Ai 32:1-6, 10, 28) Lembuno ubemio iwa ponji makani? Kud iwondiri. ‘Kud imul gin m’ucido,’ man wek Yehova uponji ing’ei gin ma ber ku gin ma rac.—Isaya 52:11; Ezekiel 44:23; Jugalatia 5:9.\n3, 4. Pirang’o etie ber ning’eyo kite ma foc m’unyai akeca ucaku ko?\n3 Kinde ma Yesu ubino iwi ng’om, eponjo jukwenda pare nia gibed ni lapor ma ber i lembe m’uneno thier ma leng’. I ng’ei tho pare, jukwenda gimediri niponjo julub ma nyen ku cik mir ukungu pa Yehova. Ento i ng’ei tho mi jukwenda, juponji mi vupo gicaku niroyo paru ma cuu ngo, timo mi jukafiri man timo foc i cokiri. Giloko kadok nying’ focne moko mi jukafiri kara unen ni foc mi Jukristu. (2 Jutesaloniki 2:7, 10; 2 Yohana 6, 7) Dupa m’i kind foc maeno upong’ lee kadok tin bende, man gibecwaku yioyic mi vupo man bende timo mi pajogi. *—Lembanyutha 18:2-4, 23.\n4 Tin i ng’om zoo, timo foc man ceng’ ma dongo tie gin ma pire tek i kwo mi dhanu. Ento, kinde m’ibemediri niponjo ning’eyo nen pa Yehova iwi focnegi, icopo nwang’u nia ukwayu ilok paru m’itie ko iwi focne moko. Ecopo bedo iri ni lembe ma yot ungo, ento ng’ei nia Yehova bikonyi andha. Wek wakeponj kite ma focne moko m’unyai akeca ucaku ko, kara watund ninyang’ nia Yehova nenogi nenedi.\nKITE MA NOELI UCAKU KO\n5. Ang’o m’unyutho nia Yesu unyolere ngo i nindo 25 mi dwi mir apar ario?\n5 I theng’ ng’om mapol, jutimo foc mi Noeli i nindo 25 mi dwi mir apar ario man dhanu dupa giparu nia eno tie nindo ma Yesu unyolere i ie. Biblia unyutho ngo nindo man dwi ma tap ma Yesu unyolere i ie, ento eyero iwa lembe moko m’utimere i saa mi nyoliri pare. Luka ukiewo nia Yesu unyolere i Bethlehem, kinde ma “jukwac [ubino] nuti, ma gibedo i thim” pi nikuro udul rombe. (Luka 2:8-11) Dwi mir apar ario bebedo dwi mi koth, mi koyo man mi pei i adhura mi Bethlehem, pieno jukwac gicopo ngo nibedo woko pi nikuro rombe migi ku diewor. Eno ubemio iwa ponji makani? Yesu unyolere ngo i saa ma piny tie ng’ic i ie, i dwi mir apar ario. Biblia ku lemb’atada bende ubenyutho kamaleng’ nia ve Yesu unyolere i kind dwi mir abung’wen ku dwi mir apar.\n6, 7. (a) Timo ma tung’ tung’ ma dhanu betimo i nindo mi Noeli ucaku nenedi? (b) Ang’o m’ucikere nicwaluwa nimio giramia?\n6 Dong’ Noeli uai kakani? Eai kud i foc mi Jukafiri, calu ve foc moko mi Roma ma julwong’o Saturnalia, ma jutime ni Saturn, mungu mi fur. Buku moko (The Encyclopedia Americana) uyero kumae: “Timo ma tung’ tung’ mi Noeli uai kud i Saturnalia ma tie foc moko ma Jurumi gibed gitimo i diere mi dwi mir apar ario. Ku lapor, ng’iyo ma calu ve timo agba ma dit, mio giramia i kindjo man wang’u buji, uai kud i foc maeno.” Bende jubed jutimo foc mi nindo mi nyoliri pa Mithra ma tie mungu mi ceng’, mi ng’om mi Perse i nindo 25 mi dwi mir apar ario.\n7 Ento, dhanu dupa ma tin gibetimo foc mi Noeli gidieng’ ungo nia jukafiri re m’ucaku there. Gineno kende kende nia Noeli utie saa ma ber mi bedo karacelo ku juruot, mi camu cemo ma beco man mi mio giramia. M’umbe jiji, wamaru juruot mwa man jurimbwa bende, Yehova bende ubemito jurutic pare gibed gimii piny i kindgi. Calu ma 2 Jukorinto 9:7 uyero, “Mungu maru jamic ma mio kud anyong’a.” Yehova ubemito ngo nia wamii giramia ni jumange kende kende i nindo moko masegi. Dhanu pa Yehova gitie ku mutoro nimio giramia man ninambu karacelo ku jurimbgi man ku juruot migi i saa moko ci i kind oro, m’umbe nigeno nia jubidwoko kawang’e. Gimio pilembe gimaru jumange.—Luka 14:12-14.\nNing’eyo kite ma foc moko ucaku ko copo konyowa ning’eyo gin ma wacerara i kume\n8. Nyo jururieko gimio giramia ni Yesu kinde m’ebino mukere? Kekor.\n8 Pi nicwaku paru mi mio giramia i nindo mi Noeli, dhanu dupa yero nia jururieko adek de gigam gimio giramia ni Yesu kaka ma jugwoko ie leya kinde m’etie mukere. Andha, dhanu moko gicidh giliewo Yesu man gimio ire giramia. I rundi mi Biblia, nimio giramia ni ng’atu moko ma pire tek ubino ng’iyo mi dhanu. (1 Ubimo 10:1, 2, 10, 13) Nyo ing’eyo de nia Biblia uwacu nia dhanu maeno gibino jururieko mi nyikaluku, jutim thangu man dhanu ma woro ngo Yehova? Bende, giliewo ngo Yesu kaka ma jugwoko ie leya kinde m’etie mukere. Giliewe i ng’eye, kinde m’edoko “nyathin ma nok” ma dong’ ebekwo i ot.—Matayo 2:1, 2, 11.\nBIBLIA UBEYERO ANG’O IWI NINDO MI NYOLIRI?\n9. Foc mi nindo mi nyoliri makani ma juweco pigi i Biblia?\n9 Nindo ma nyathin nyolere i ie bebedo nindo mi mutoro. (Zaburi 127:3) Ento eno nyutho ngo nia wacikara nitimo foc mi nindo mi nyoliri. Kepar lembe ma e: Biblia uweco iwi foc mi nindo mi nyoliri ario kende. Acel ubino foc mi nindo mi nyoliri pa Farao ma Jamisiri, ma kucelo ke ubino p’Ubimo Herode Antipas. (Som Thangambere 40:20-22; Marko 6:21-29.) Jutela maeno ceke gibino ngo jurutic pa Yehova. I andha, Biblia uweco ngo kadok nyanok de pi jaratic pa Yehova moko m’utimo foc mi nindo mi nyoliri.\n10. Jukristu mi rundi ma kwong’a gibed gineno timo foc mi nindo mi nyoliri nenedi?\n10 Buku moko (The World Book Encyclopedia) uyero nia Jukristu mi rundi ma kwong’a “gibed gineno foc moko ci mi nindo mi nyoliri ni timo mi jukafiri.” Timo maeno ujengere iwi yic mi vupo. Ku lapor, Jugiriki ma con giyio nia i saa mi nyoliri pa ng’atini, tipo moko ubino nuti m’ugwoke saa maeca. Man giparu nia tipo nica ubino ku ribiri ku mungu ma nindo mi nyiliri pare urombo ku nindo mi nyoliri pa ng’atuno. M’umedo yic maeno mi jukafiri, foc mi nindo mi nyoliri utie bende ku ribiri ku rieko mi ponjo lembe iwi nyikaluku man ewolembe ma bibino.\n11. Yehova utie ku nen makani iwi mio piny?\n11 Dhanu dupa paru nia nindo mi nyoliri migi utie igi nindo masegi ma jucikiri niyungogi i ie man ninyutho nia jumarugi. Ento waromo ninyutho mer ni wedi man jumer mwa saa moko ci i kind oro, kakare nitime i nindo acel kende masegi. Yehova ubemito saa ceke wabed dhanu ma ber man ma mio piny. (Som Tic mi Jukwenda 20:35.) Wadwoko foyofoc ire pi giramia mi kwo ma kubang’ ceng’, ento ungo i nindo mi nyoliri mwa kende.—Zaburi 8:3, 4; 36:9.\nMer re ma cwalu Jukristu mandha nimio piny ni jumange\n12. Ceng’ mi tho mwa copo bedo ber nisagu ceng’ mi nyoliri mwa nenedi?\n12 Eklizia 7:1 uyero kumae: “Nying’ ma ber e ber ma sagu mo ma pire tek; man ceng’ mi tho sagu ceng’ mi nyol mi dhanu.” Ceng’ mi tho mwa copo bedo ber nisagu ceng’ mi nyoliri mwa nenedi? Kinde ma wanyolara, nwang’u fodi watimo ngo gin moko acel de i kwo mwa, kadok ma ber kadi ma rac. Ento ka wabetio ku kwo mwa pi nitimo ni Yehova man nitimo bero ni jumange, wabigiero iwa “nying’ ma ber,” niwacu piwa bibedo ber man Yehova bipoi piwa kadok watho de. (Yob 14:14, 15) Dhanu pa Yehova gitimo ngo foc mi nindo mi nyoliri migi man pa Yesu de gitimo ngo. I andha, foc acel ma Yesu ung’olo iwa nia watim utie Poi pi tho pare kende.—Luka 22:17-20; Juebrania 1:3, 4.\nKITE MA PASKA UCAKU KO\n13, 14. Timo foc mi Paska utie ku winjiri kud ang’o?\n13 Dhanu dupa giparu nia kinde ma gibetimo foc mi Paska, eca nwang’u gibetimo foc mi cer pa Yesu. Enre i andha, timo foc mi Paska utie ku winjiri ku Eostre mungu mi jukafiri ma tie mungu ma dhaku mi rupiny ku mi cir mir Anglo-saxon. Buku moko (The Dictionary of Mythology) ukoro nia ebino mungu ma dhaku mi nyodo. Timo moko mi Paska utie ku winjiri ku lembe maeno. Ku lapor buku mange (Encyclopædia Britannica) uyero nia tong piny “ubino lanyuth ma pire tek mi kwo ma nyen man mi cer.” Bende, i dini mi jukafiri jubed juneno afoyo ni lanyuth mi nyodo. Ubenen kamaleng’ nia Paska umbe ku winjiri nyanok de ku cer pa Yesu.\n14 Nyo Yehova befoyo kinde m’ebeneno dhanu gibejebo timo mi dini mi vupo ku cer pa Wode? Ungo. (2 Jukorinto 6:17, 18) I andha, Yehova ukwayuwa ngo nyanok de nia watim foc mi cer pa Yesu.\nHALLOWEEN UTIE ANG’O?\n15. Halloween ucaku nenedi?\n15 Halloween ma julwong’o bende All Hallows’ Eve, niwacu nindo mi Jumaleng’ ceke, utie ku winjiri ku jujogi, jalabok man ulelu. Foc maeno tie ngo lembe ma nyen. I gudo pa dwi, i kum nindo 1 mi dwi mir apar acel, Jucelt ma con mir Angleterre ku mi Irelande gibed gitimo foc ni Samhain. Giyio nia i saa mi foc maeno, tipo mi jum’utho bedwogo iwi ng’om. Dhanu gibed gimio cam ku giramadha kara tipone kud utimgi rac. Tin kan awiya gikendiri ku kendi mi foc maeno man gibewotho ot ku bang’ ot ma gibeyero nia “mii piny kan ungo watimi rac,” ginyang’ ungo nia gibelubo timo ma con mi pajogi.\nNYOM MA NYAYU MUTORO I MUNGU\n16, 17. Wacikara niparu iwi lembang’o kinde ma wapangu nitimo nyom?\n16 Nindo mi nyom bebedo nindo mi mutoro. Jubed jutimo nyom i ayi ma tung’ tung’ i kabedo mapol. Wang’ mapol, dhanu gidieng’ ungo i kum kite ma timo mi nyom ucaku ko, pieno gicopo ng’eyo ngo ka nyo timone moko uai i yioyic mi dini mi jukafiri. Ento Jukristu ma gibepangu pi nyom migi gicikiri nitimo kero kara nyom migi unyai mutoro i Yehova. Ka giponjo ning’eyo kite ma timo mi nyom ucaku ko, eno bikonyogi nimaku yub ma beco.—Marko 10:6-9.\n17 Dhanu moko giyio nia timo moko mi nyom utie pi nimio “mierolembe” niwacu bati ni jum’ugamiri. (Isaya 65:11) Ku lapor, i ng’om moko, dhanu coyo mucele kunoke piny mange iwi mugole ku cwar mugole. Giyio nia eno biketho jum’ugamiri binyolo awiya lee, bimio igi mutoro, biketho gikwo lee man bigwokogi ni lembe ma rac. Ento Jukristu gibedo ku wang’gi niceriri i kum timo ma tie ku winjiri ku dini mi ndra.—Som 2 Jukorinto 6:14-18.\n18. Jucopo tio ku cik mir ukungu mange makani mi Biblia pi nyom?\n18 Jukristu ma gibegamiri gimito nyom migi ukadh ku mutoro man ku yung man emii anyong’a ni ng’atuman m’ubino i nyomne. Welo ma gibino i nyom pa Jakristu gicikiri ngo niweco wec ma reco, wec ma cewo ava kum, ma mio ngo yung ni mugole man cwar mugole kunoke ni jumange. (Lembrieko 26:18, 19; Luka 6:31; 10:27) Nyom pa Jakristu ucikere ngo ninyutho “ayunga mi kwo maeni.” (1 Yohana 2:16) Kan ibepangu nyom, tim lembe ma kan ibipoi pire, ibibedo ku mutoro.—Som Thenge ma jumedo, namba 28.\nACAKI MI GUDO JAM METH I KINDJO\n19, 20. Timo mi gudo jam meth i kindjo ucaku nenedi?\n19 Timo acel m’unyai akeca i saa mi nyom man i saa mange mi foc ma coko dhanu dupa, utie gudo jam meth i kindjo. I saa mi gudo jam meth eno, ng’atu acel mio amora i kum juwagi pi nambu man jumange ke cwayu jam meth migi malu. Jukristu gicikiri nibedo ku nen makani iwi gudo jam meth i kindjo?\n20 Buku moko (International Handbook on Alcohol and Culture) uyero nia ecicopere gudo jam meth i kindjo uai i timo ma con mi jukafiri “ma i timo maeno gibed githiero giramadha ma leng’ ni mungu.” Gibed gitimo lembe maeno pi “nikwayu mugisa, ku rwo ma nyaradundo, ‘kwo lee’ kunoke ‘kumi bed leng’!’” I rundi ma con, dhanu gibed gicwayu kopo mi giramandha migi malu pi nikwayu mungu migi umii igi mugisa. Ento Yehova mio ngo mugisa i yo maeno.—Yohana 14:6; 16:23.\n“WUN MA WUMARU YEHOVA, WUDAG DUBO”\n21. Kit foc mange makani ma Jukristu gicikiri niceriri i kume?\n21 Kinde m’ibeng’io ka nyo ibidikiri i foc moko kunoke ngo, kepar nia focne ubecwalu dhanu gibed ku timo man kura ma nenedi. Ku lapor, foc moko tie ma jumielo ie miel ma reco, ma jumadhu ie kong’o nikadhu mukero man ma jutimo ie tarwang’. Foc ma kumeno cwaku kit gamiri mi co ku co man mon ku mon kunoke nicwalu dhanu gimar ng’om ma gibedo i ie. Tekene wabedikara i kit foc ma kumeno, nyo andha nwang’u wabedagu gin ma Yehova udagu?—Zaburi 1:1, 2; 97:10; 119:37.\n22. Ang’o ma copo konyo Jakristu pi ning’io ka nyo ebidikere i foc moko?\n22 Jukristu gicikiri nibedo ku wang’gi pi niceriri i kum foc mokoci ma mio ngo yung ni Mungu. Jakwenda Paulo ukiewo kumae: “Kadok wucamu, kadi wumadhu, kadi gin ceke ma tek wutimo, wutim ceke ni dwong’ pa Mungu.” (1 Jukorinto 10:31; som Thenge ma jumedo, namba 29.) I andha, etie ngo nia foc ceke utie ku winjiri ku lembe mi tarwang’, ku dini mi ndra kunoke ku cwaku ng’om ma jubedo i ie. Ka foc moko ubeturo ngo cik mir ukungu mi Biblia, wacikara nimaku yub mwa giwa ka nyo wabidikara i ie kunoke ngo. Mito wanen bende matoke ma yub mwa copo bedo ko iwi dhanu mange.\nYUNG YEHOVA I WEC MAN I TIMO PERI\n23, 24. Wacopo koro nenedi yub ma wamaku iwi foc ma tung’ tung’ ni wedi mwa ma gitie ngo Jumulembe pa Yehova?\n23 Ecicopere nia dong’ idaru weko nidikiri i foc ma mio ngo yung ni Yehova. Ento wedi peri moko ma gitie ngo Jumulembe pa Yehova gicopo paru nia calu m’idikiri ngo kugi i foc ma kumeno, eno nyutho nia imarugi ngo kunoke imito ngo ibed karacelo kugi. Gicopo paru nia saa mi timo foc kende re m’utie saa ma juruot copo nwang’iri i ie karacelo. Pieno, icopo timo ang’o? Icopo ketho ging’ei nia imarugi man nia pigi tie tek i weng’i i yo ma tung’ tung’. (Lembrieko 11:25; Eklizia 3:12, 13) Icopo lwong’ogi i beng’i wunamb kugi i saa mange.\n24 Ka wedi peri gibemito ging’ei nia pirang’o ibed idikiri ngo i foc moko, icopo sayu korolembe i girasoma mwa kunoke i jw.org ma bikonyi nikoro thelembene igi. Kud iketh ginwang’ nia imito ivoigi ku wec kunoke nia imito idiigi gipar lembe ve m’ibeparu. Kony juruot peri ginen nia ing’io i lembe dupa, kan i ng’eye imaku yub ma peri. Kwi kumi man ‘wek wec peri ubed ku bero thiri thiri, ma kadu rome.’—Jukolosai 4:6.\n25, 26. Junyodo gicopo konyo awiya migi nenedi kara gimar cik pa Yehova?\n25 Pire tie tek nia wan ceke wanyang’ cuu i thelembe m’uketho wadikara ngo i foc moko. (Juebrania 5:14) Lembakeca mwa tie ninyayu mutoro i Yehova. Tekene watie junyodo, wacikara ninwang’u saa mi konyo awiya mwa ginyang’ ma ber i cik mir ukungu mi Biblia man nimaru cikne. Kinde ma gibituc i ng’ec ma nia Yehova tie ng’atu m’utie andha, gin bende gibimaru ginyai mutoro i ie.—Isaya 48:17, 18; 1 Petro 3:15.\n26 Yehova bedo ku mutoro kinde ma wabeii nitimo ire thier i ayi ma leng’ man m’atira. (Yohana 4:23) Dhanu mapol giparu nia ecopere ngo nia ng’atini ubed dhanu m’atira i ng’om maeni ma bed’atira mbe i ie. Nyo eno tie lemandha? Wabiweco iwi lembe maeno i wic m’ulubo.\n^ par. 3 Icopo nwang’u lembe dupa iwi foc ma tung’ tung’ i Index des publications des Témoins de Jéhovah, i Guide de recherche pour les Témoins de Jéhovah, man i jw.org.\n1 GIN CEKE MA WATIMO UCIKERE NIYUNGO YEHOVA\n“Kadok wucamu, kadi wumadhu, kadi gin ceke ma tek wutimo, wutim ceke ni dwong’ pa Mungu.”—1 Jukorinto 10:31\nWacopo maku yub ma cuu nenedi iwi timo foc ma tung’ tung’?\nLembrieko 15:15; Eklizia 3:12, 13; Tic mi Jukwenda 20:35; 2 Jukorinto 9:7\nYehova umito wakwo ku mutoro. Emito wabed ni dhanu ma ber man ma mio piny i nindo ceke, ento ungo i nindo moko masegi kende.\nAi 32:1-6; Lembanyutha 12:9\nSaa ceke etie yot ungo ning’eyo lembe m’ukwayu jutim. Pi niwondowa, Sitani ubeii nijebo wiwa i kum gin ma ber ku gin ma rac.\nYohana 8:32; Juebrania 5:14\nPonj ning’eyo kite ma foc ma tin unyai akeca ucaku ko, pi nineno ka nyo gifoyo i Yehova.\n2 JUKAFIRI RE M’UCAKU THE FOC MAPOL M’UNYAI TIN\n“Wubing’eyo lemandha, e lemandhane bigonyowu.”—Yohana 8:32\nFoc mapol ucaku nenedi?\n2 Jukorinto 6:14-18; 2 Yohana 6, 7\nI ng’ei tho mi jukwenda, juponji mi ndra giroyo timo man foc mi jukafiri i cokiri man gimio ni focne nying’ mi Jukristu. Jubemediri asu nitimo focne moko bir tin eni, calu ve Paska man Halloween.\nI kabedo ma tung’ tung’ i ng’om, jutimo foc mi Noeli i nindo 25 mi dwi mir apar ario. Ento eno tie ngo nindo ma Yesu unyolere i ie.\nThangambere 40:20-22; Marko 6:21-29\nJukristu mi rundi ma kwong’a gibed gitimo ngo foc mi nindo mi nyoliri. Biblia uweco rac iwi nindo mi foc mi nyoliri.\n3 MAK YUB MA CUU IWI FOC M’IBITIMO\n“Ma wubeponjo ya girang’o ma nyayu mutoro i Rwoth.”—Juefeso 5:10\nJukristu gicikiri niceriri i kum kit foc ma nenedi? Kinde m’ibemaku yub iwi timo foc moko, penjiri kumae:\nIsaya 52:11; 1 Jukorinto 4:6; 2 Jukorinto 6:14-18; Lembanyutha 18:4\nNyo focne uai i dini mi vupo, kunoke i lembe mi pajogi?\nYeremia 17:5-7; Tic mi Jukwenda 10:25, 26; 1 Yohana 5:21\nNyo focne ubemio yung ni dhanu, ni dilo moko kunoke ni ayi moko mi thek?\nTic mi Jukwenda 10:34, 35; 17:26\nNyo ebeyungo rangi mi dendkum moko kunoke ng’om moko nisagu mukende?\nZaburi 97:10; 1 Jukorinto 2:12; Juefeso 2:2; 1 Petro 4:3\nNyo ebecwaku “tipo m’i ng’om,” calu ve nicwalu dhanu i mer ku kong’o kunoke i lembe mi tarwang’?\nKan adikara i timo foc maeni, nyo ebitimo pidocwiny mi dhanu mange rac?\nJurumi 12:1, 2; Jukolosai 4:6; 1 Petro 3:15\nKan ang’io nia ukwayu ngo adikara i foc maeni, abikoro thelembene ni dhanu mange nenedi?


Pirang’o Ukwayu Imedri Asu Niponjo Biblia? | Lembanyong’a\nPONJI MIR 15\n1. Bero makani m’ibinwang’u kan imedri asu niponjo Biblia?\nM’umbe jiji, ponji mir ukungu ma idaru ni ponjo i nyathibuku maeni umedo mer peri yor i bang’ Yehova. Ukwayu imediri ni ketho mer maeno kud ukwii ento umedre i wang’e. (1 Petro 2:2) Kara ibin inwang’ kwo ma rondo ku rondo, ukwayu ndhu imediri nicoro ceng’ni i vut Mungu ni kadhu kud i ponjo lembe pare.—Som Yohana 17:3; Yuda 21.\nKan imediri asu nimedo ng’eyong’ec peri iwi Mungu, yioyic peri de bidoko tek. Yioyic eno bilund konyi kara inyai anyong’a i i Mungu. (Juebrania 11:1, 6) Yioyic ma rom bicweli kara iyew dubo peri man itim alokaloka maber i kit kwo peri. Som Tic mi Jukwenda 3:19.\n2. Icopo timo ang’o kara jumange de unwang’ bero ni kadhu kud i ng’eyong’ec ma itie kudo iwi Mungu?\nIcopo doko jarimo ma segi akeca pa Yehova\nI kwo mwa, ka wanwang’u lembe moko maber, wakane ngo i iwa, ento wayere ni juwadwa de kara gin bende ging’ei lembene. Kan ibemediri niponjo Biblia, ibing’eyo kite ma icopo tio kudo ku Biblia pi nikoro ni jumange pi yioyic peri iwi Yehova man iwi lembanyong’a.—Som Jurumi 10:13-15.\nDhanu mapol caku nirweyo lembanyong’a ni jurimo kunoke ni wat migi. Kan ibetimo kumeno, bed ku riekowang’. Kakare niyero nia kusoma migi tie mi ndra, yer igi pi lembang’ola pa Mungu. Bende, ng’ei nia gin ma copo telo nen mi dhanu ma pol i beng’i, utie ngo ponji peri kende ento akeca timo peri re.—Som 2 Timoteo 2:24, 25.\n3. Icopo bedo ku ribri ma nenedi karacelo ku Yehova?\nPonjo lembe pa Mungu bikonyi kara iteng’ni i tipo. Icopo doko jarimo ma segi akeca pa Yehova. I andha, niai kawoni icopo doko acel mi kind jupare.—Som 2 Jukorinto 6:18.\n4. Icopo nimediri asu i weng’i nenedi?\nIcopo nitimo medri mi tipo nang’u ibeponjo lembe pa Mungu asu asu. (Juebrania 5:13, 14) Kwai Jamulembe pa Yehova acel uponj kudi Biblia ni kadhu kud i buku Biblia Inafundisha Kabisa Nini? Kan imedri niponjo lembe lee niai kud i Biblia, kwo peri de bimedre nibedo kud nyong’a.—Som Zaburi 1:1-3; 73:27, 28.\nLembanyong’a uai i bang’ Yehova, Mungu ma won anyong’a. Icopo coro ceng’ni i vute nang’u ibecokiri karacelo ku dhanu pare. (Juebrania 10:24, 25) Kan imediri ni ii pi ninyayu anyong’a i i Yehova, ibigam nwang’u kwo mandha, niwacu kwo ma rondo ku rondo. Eyo, coro ceng’ni i vut Mungu re m’utie gin ma ber akeca ma icopo timo i kwo peri.—Som 1 Timoteo 1:11; 6:19.\nPirang’o Ukwayu Imedri Asu Niponjo Biblia?


Tim tic karacelo ku Yehova Mungu kubang’ ceng’ | Mi ponji\n“Wan wa jutic ma watimo karacelo waku Mungugi.”—1 KOR. 3:9.\nWER: 64, 111\nICOPO TIMO TIC KU YEHOVA NENEDI . . .\nkinde m’ibekonyo juruot peri man umego ku nyimego mi cokiri?\nkinde m’ibenyutho jol?\nkinde m’ibemiiri ku berocwinyi man ibetimo tic lee ni Yehova?\n1. Wacopo timo tic ku Yehova i yo ma kani ma tung’ tung’?\nKINDE ma Yehova ucwio dhanu, egam emito nia gitim tic karacelo kude. Kadok tin dhanu gileng’ ungo de, re asu ju ma gigwoko bedoleng’ migi gicopo timo tic ku Yehova kubang’ nindo. Ku lapor, ‘watimo tic karacelo ku Mungu’ kinde ma waberweyo lembanyong’a mi Ker, man wabeketho dhanu udok julub. (1 Kor. 3:5-9) Etie iwa yung ma dit nineno nia Jacwic ma jategokpo ung’iowa nitimo tic maeno ma pire tek! Re, watimo tic ku Yehova nikadhu kud i rweyo lembanyong’a kende ngo. I thiwiwec maeni, wabineno kite ma watimo ko tic ku Yehova kinde ma wabekonyo juruot mwa man dhanu mi cokiri, kinde ma wabenyutho jol, kinde ma wabemiara pi nikonyo tic m’ubetimere i dilo i wang’ ng’om zoo, man kinde ma wabetimo tic lee ni Yehova.—Kol. 3:23.\n2. Pirang’o wacikara ngo niporo lembe ma wabetimo ni Yehova ku mi jumange?\n2 Saa ma wabeponjo thiwiwec maeni, ubekwayu wapoi nia dhanu zoo tie rom ungo. Oro mwa, leng’kum mwa, lembe ma wok i kwo mwa, man copo mwa ubed ukoc. Pieno, kud ipor lembe m’icopo timo ni Yehova ku ma jumange copo timo. Jakwenda Paulo uwacu kumae: “Dong’ ng’atuman ukor i tic pare cu, e kulula bilund nege i kume gire kende, man kum wadi re ngo.”—Gal. 6:4.\nKONY JURUOT PERI MAN UMEGO KU NYIMEGO MI COKIRI\n3. Pirang’o waromo yero nia ng’atu m’ubegwoko juruot pare ubetimo tic ku Mungu?\n3 Yehova ubemito wagwok juruot mwa. Ku lapor, saa moko nyo ubekwayu isai sente pi nipong’o yeny migi. Mego ma dupa ke ubekwayu nia gibed kud awiya migi i pacu. Ka junyodo mwa gimbe ku copo mi gwokiri gigi ke, ubekwayu wagwokgi wan. Eno tie lembe ma pigi tek akeca, kum Biblia uyero kumae: “Tek ng’atu moko gwoko dhanu pare gire ngo, e ka juode ma dhe de k’egwokogi ngo, meca ekwero yioyic, man edoko rac ma sagu ng’atu ma jayic ungo.” (1 Tim. 5:8) Kan itie ku rwom mi gwoko juruot, saa moko nyo icopo timo ngo lee ni Yehova calu ma nwang’u imaru. Ento cwinyi kud utur! Anyong’a nego Yehova kan ibegwoko juruot peri.—1 Kor. 10:31.\n4. Junyodo giromo ketho Ker pa Mungu i kabedo ma kwong’a nenedi, man matokene romo bedo ang’o?\n4 Junyodo ma Jukristu gicopo timo tic ku Yehova, nwang’u gibekonyo awiya migi ubed ku lembakeca mi tipo. Junyodo ma dupa gikonyo awiya migi ma co ku ma nyir nitimo kumeno. Uketho kinde m’awiyane gidongo, gimaku yub mi timo tic mi saa ceke ni Yehova, kadok bor ku pacu migi. Jumoko gibedo bamisioner, jumange gicidh gitimo tic pa jayab yo kaka ma yeny mi jurwei utie lee i ie, jumange ke gitimo i Bethel. I andha, kan awiya gini kabedo ma bor, junyodo copo bedo ngo karacelo kugi calu ma nwang’u gimito. Ento giketho cwiny awiyane nia gimediri asu nitimo ni Yehova kaka ma gibenwang’iri i ie. Pirang’o? Pilembe anyong’a negogi nia awiya migi uketho Yehova i kabedo ma kwong’a i kwo migi. (3 Yoh. 4) Ju ma dupa m’i kind junyodone gitie ku kit paru ma rom ku pa Hana m’uwacu nia, ‘emio’ wode ma Samuel ni Yehova. Ginwang’u nia etie yung ma dit nitimo karacelo ku Yehova i ayi maeno.—1 Sam. 1:28.\n5. Iromo konyo umego ku nyimego mi cokiri peri nenedi? (Nen cal mir acaki.)\n5 Kan imbe ku macero ma lee mi gwoko juruot peri, nyo icopo konyo umego ku nyimego ma giberemo, ma gitii kunoke ma gitie ku yeny moko? Kunoke nyo icopo konyo ju m’ubegwokogi? Kepim nineno i cokiri peri ka nyo dhanu moko tie ma jucopo konyogi kumeno. Ku lapor, nyo nyamego moko tie m’ubegwoko janyodo pare m’utii? Nyo icopo nwang’u saa mi bedo karacelo ku janyodone kara etim tic mange? Ka ng’atu moko umbe ku copo mi cidho gire i coko, nyo icopo miiri pi nitere, man nyo icopo konye ku ng’iewo piny? Kunoke nyo iromo cineno ng’atu moko i odiyath? Kan ibetimo kumeno, nwang’u ibetimo tic karacelo ku Yehova pi nidwoko wang’ sala pa ng’atini.—Som 1 Jukorinto 10:24.\n6. Nyutho jol uketho i ie ang’o?\n6 Dhanu ma gitimo tic karacelo ku Yehova ging’eiri nikum jol ma ginyutho. I Biblia, wec mi dhu Jugiriki ma juloko nia “jol,” thelembene tie “ninyutho berocwiny ni ng’atu m’ing’eyo ngo.” (Ebr. 13:2) I Biblia, junwang’u lapor dupa m’ubeponjowa iwi ayi mi nyutho berocwiny. (Tha. 18:1-5) Wacopo, man wacikara nitio ku kaka ceke m’unen pi nikonyo jumange, kadok gitie ‘juot mwa mi yioyic’ kunoke ngo de.—Gal. 6:10.\n7. Tek wabejolo ju ma gibetimo tic mi saa ceke, wanwang’u bero ma kani?\n7 Icopo bende nitimo tic karacelo ku Yehova nwang’u ibemio ot ni umego ku nyimego ma gibetimo tic mi saa ceke, ma gitie ku yeny mi kabedo. (Som 3 Yohana 5, 8.) Ka wabetimo kumeno, wakugi ceke wanwang’u berone, niwacu “wajukra” i kindwa. (Rum. 1:11, 12) Wakenen lapor p’umego Olaf. Saa m’ebino nyathin, jaliew moko mi twodiri ma jamusuma ubin uliewo cokiri migi, man ebino ku yeny mi kaka m’ecopo bedo i ie, re ng’atu moko mi cokiri acel de mbe m’uwodhere nijole. Olaf upenjo junyodo pare ma gitie ngo Jumulembe, ka nyo jaliew eno copo bedo yo pagi. Giyio, re giyero nia Olaf bivuto iwi kom. Olaf uyio, man edieng’ ungo. Yenga acel ma jaliew utimo yo pagi unyang’e lee mandha! Nja kugweno, kinde ma giai man kinde ma gibemadhu cai, giweco iwi lembe dupa ma beco. Jaliew uketho cwiny Olaf lee dit, man lembene ucwale nicaku tic mi saa ceke. Olaf utimo tic mi misioner i ng’om ma tung’ tung’ pi oro 40.\n8. Pirang’o wacikara ninyutho mer ni dhanu ma wang’eyo ngo kadok gifoyowa ngo wang’ ma kwong’a de? Kemii lapor moko.\n8 Wacopo nyutho mer ni dhanu ma wang’eyo ngo i ayi ma dupa, kadok gifoyowa ngo wang’ ma kwong’a de. Ku lapor, nyamego moko mir Espagne ubed uponjo Biblia ku dhaku moko ma nyinge Yesica, mi ng’om mir Équateur. Nindo moko, kinde ma gibeponjo Biblia, Yesica ucaku wak man ekwero niling’. E nyamego eno upenje nia ebewagang’o. Yesica ukoro ire nia i wang’ nibino i Espagne, ebino jacan ma ngolo ngolo. Nindo acel, cam ubino mbe nyanok de m’eromo mio ni nyathi nyaku pare, ndhu pii kende. Kinde m’ebepiele kara enindi, Yesica urwo nia Mungu ukonye. E ndhu ndhu i ng’eye, nyimego moko ario ma gi Jumulembe pa Yehova gigam gitundo yo pare, man gimio ire gazeti moko. Eng’ologi ku rac, man eyeco i gazetine cen, e eyero igi kumae: “Wugeno eni tie cam m’acopo mio ni nyara?” Nyimego gimito giketh cwinye, re eyio ngo. I ng’eye, nyimego maeno gibin giketho cam katoko acel i dhugola pare. Karaman ecaku wak i saa mi ponji, pilembe epoi nia egam ecayu lembe ma Mungu utimo pi nidwoko wang’ rwo pare. Yesica ukeco nia ebitimo ni Yehova. Ma jiji mbe, berocwiny ma nyimego ginyutho uwodho cegonying’ ma ber.—Ekl. 11:1, 6.\nMIIRI KU BEROCWINYI PI NIKONYO TIC M’UBETIMERE I DILO\n9, 10. (a) Kenyuth yore moko ma nyithindho mir Israel gibed gimiiri ko gigi. (b) Tin eni umego gicopo konyo nenedi i cokiri?\n9 I rundi ma con, nyithindho mir Israel gibino ku yore dupa dit ma giromo nimiiri ko gigi. (Ai 36:2; 1 Kei. 29:5; Neh. 11:2) Tin, in bende itie ku kaka mi mio saa peri, jamcingi man bodho peri ku berocwinyi, pi nikonyo umego ku nyimego. Tek ibetimo kumeno, ibinwang’u mutoro ma lee man Yehova bimio iri mugisa.\n10 Lembe pa Mungu ubeketho cwiny umego mi cokiri nia gitim tic karacelo ku Yehova, nwang’u gibemiiri pi nitimo ni jumange, calu jukony tic man judong cokiri. (1 Tim. 3:1, 8, 9; 1 Pet. 5:2, 3) Umego ma gibetimo kumeno gimito gikony dhanu mange i thenge mi kum ku mi tipo bende. (Tic. 6:1-4) Nyo judong cokiri udaru kweyi nia ijol dhanu m’ubebino i coko i Ot Ker, inen wi girasoma, inen wi teritwar, ikony tic mi yiko Ot Ker kunoke tic mange? Umego ma gibekonyo i ayi maeno giyero nia tije nyang’ugi mandha.\nWang’ ma pol ju ma gimiiri pi nikonyo tic mi giedo ma dilo ubetimo, githeyo mer ku jurimo ma nyen (Nen udukuwec mir 11)\n11. Nyamego moko unwang’u bero ma kani i tic mi giedo?\n11 Wang’ ma pol, ju ma gimiiri gigi i tic mi giedo githeyo mer ku jurimo dupa ma nyen. Nyamego moko ma nyinge Margie utimo tic mi giedo mi Udi Ker pi oro 18. I saa mi giedone, ebed emaru ning’iyo ku nyimego m’aradu, man ebed ekonyo nitendogi. Eyero nia eno tie yo ma cuu dit ma jumiiri ko pi niketho cwiny jumange. (Rum. 1:12) Kan ebekadhu kud i peko moko, dhanu m’etheyo kugi mer i saa mi giedo, gibed giketho cwinye. Nyo idaru miiri pi nikonyo tic moko mi giedo? Kadok imbe ku bodho moko ma segi de, asu iromo nikonyo tic mi giedo.\n12. Icopo konyo umego ku nyimego nenedi ka peko ma rek uwok i wigi?\n12 Waromo bende nitimo tic karacelo ku Yehova, nwang’u wabekonyo umego ku nyimego mwa ma peko ma rek uwok i wigi. Ku lapor, wacopo mio sente. (Yoh. 13:34, 35; Tic. 11:27-30) Lembe mange ma wacopo timo, utie niyiko piny m’unyothere i ng’ei peko m’uwok rek iwi umego. Nyamego Gabriela mi ng’om mi Pologne ma pii upong’ man unyotho ot pare, uwacu nia ebino ku mutoro lee dit nineno nia umego ma giai kud i cokiri ma ceng’ini ceng’ini gibin gikonye. Eyero nia kan ebeparu pi lembuno, cwinye pido ngo pi piny pare m’unyothere, ento eketho wie akeca iwi piny m’edok enwang’u. Ekoro kumae: “Lembe m’umego gitimo ira uketho anyang’ nia nibedo i cokiri mi Jukristu utie rwom ma lee dit, man emio iwa mutoro.” Dhanu dupa ma jukonyogi i ng’ei peko ma kumeno, ginwang’u kit mutoro ma rom. Ju ma gitimo tic ku Yehova pi nikonyo umego ku nyimego ma peko uwok i wigi de, ginwang’u mutoro lee dit.—Som Tic mi Jukwenda 20:35; 2 Jukorinto 9:6, 7.\n13. Ka wabemiara pi nikonyo jumange, mer ma wamaru ko Yehova doko tek nenedi? Kemii lapor moko.\n13 Nyamego Stephanie ku jurwei mange mi kabedo m’eni ie, gitimo tic karacelo ku Yehova, kinde ma gikonyo umego ku nyimego ma lwiny utuk i ng’om ma thugi man giringo i États-Unis. Gikonyogi ninwang’u ot man jamtic ma gitie ku yenyne. Stephanie ukoro kumae: “Anyong’a man foyofoc ma gibino ko pi mer m’umego mi ng’om zoo unyutho igi umulo adundewa lee. Giparu nia wan re ma wakonyogi, ento i andha, gin re ma gikonyowa ma sagu. Mer ma waneno i bang’gi, bedo i acel, yioyic, man kite ma gijengiri ko iwi Yehova uketho mer ma wamaru ko Yehova udoko tek, man uketho wabedwoko foyofoc lee dit pi kony ceke ma dilo pare umio iwa.”\nTIM LEE NI YEHOVA\n14, 15. (a) Jabila Isaya unyutho pidoic ma nenedi? (b) Jukristu giromo lubo lapor pa Isaya nenedi?\n14 Nyo icopo maru itim tic karacelo ku Yehova kadok nisagu? Nyo icopo maru idok kaka ma yeny mi jurwei utie lee i ie? I andha, pi nitimo bero, ubekwayu ngo nia kokoro wadok kaka ma bor. Re umego ku nyimego moko ginuti ma gicopo nidok. Gitie ayika ve jabila Isaya. Kinde ma Yehova upenjo nia, “Abioro ng’a man ng’a ma bicidho iwa?” ewacu kumae: “Anuti eni; ora.” (Isa. 6:8) Nyo in de itie ayika niwodhiri pi nikonyo dilo pa Yehova? Icopo konyo i ayi moko ma kani?\n15 Yesu uyero pi tic mi rweyo lembanyong’a man mi ketho dhanu udok julub kumae: “Mwoka bedo dit andha ere jutic gi lam. Ka kumeno wukwai Rwoth mi mwoka, ya eor jutic i mwoka pare.” (Mat. 9:37, 38) Nyo icopo timo tic pa jayab yo kaka ma yeny mi jurwei utie lee i ie? Kunoke nyo icopo konyo ng’atu moko kara etim kumeno? Kan itimo kumeno, ibinwang’u mutoro ma lee akeca. Umego ku nyimego ma dupa ginwang’u nia yo ma cuu akeca mi nyutho mer ni Mungu man ni dhanu wagi, utie nitimo tic pa jayab yo kaka ma yeny mi jurwei tie lee i ie. Nyo ineno nia ayi mange nuti m’icopo medo ko tic m’ibetimo ni Mungu?\n16, 17. Icopo timo lee ni Yehova i ayi mange ma kani?\n16 Nyo icopo bedo ayika nitimo i Bethel, kunoke nikonyo tic mi giedo pi nindo moko, kunoke pi nindo acel kadi nindo dupa i kind yenga? Dilo pa Yehova utie ku yeny mi dhanu ma gibedo ayika nikonyo kaka ma jubekwayu gitim i ie, man ma giromo timo tic moko ci ma jubekwayu i bang’gi, kadok nwang’u ging’eyo kit tic mange de. Dhanu ma gitie ayika niwodhiri gigi pi nicitimo kaka ma yeny utie i ie, pigi tie tek lee i Yehova.—Zab. 110:3.\n17 Nyo imaru inwang’ ponji mange dupa kara itim lee ni Yehova? Saa moko nyo icopo pong’o karatasi pi nisomo Somo mi jurwei Injili mi Ker. I somo maeno, jutendo umego ku nyimego ma giteng’ini i tipo, ma dong’ gibetimo tic mi saa ceke ni Yehova, kara gitim lee i dilo pare. Dhanu maeno gicikiri nibedo ayika nicitimo kaka moko ci ma jubiorogi i ie. Nyo iromo bedo ayika nitimo lee ni Yehova i ayi maeno?—1 Kor. 9:23.\n18. Kenyuth bero moko ma wacopo nwang’u ka wabetimo tic karacelo ku Yehova kubang’ nindo.\n18 Calu ma watie dhanu pa Yehova, wamio ni jumange, wanyutho igi berocwiny, wabedo kugi ma ber man wamarugi. Wadieng’ pi jumange kubang’ nindo. Eno ketho wanwang’u mutoro man kwiocwiny. (Gal. 5:22, 23) Kadok ibenweng’iri ku lembe ma nenedi i kwo peri de, ibinwang’u anyong’a tek ibenyutho berocwiny calu Yehova, man ibibedo acel m’i kind jurutic wadi ma pigi tek lee i ie!—Rie. 3:9, 10.


Yesu urweyo lembanyong’a i Galilaya | Kwo pa Yesu\nWIC MI 24\nYesu urweyo lee i Galilaya\nYESU UWOTHO I GALILAYA KU JULUBNE ANG’WEN\nPONJI KUD UDU PARE UNG’EYERE KAMALENG’\nYesu ku julubne ang’wen girio duu i tic i Kapernaum. I dhu uthieno, dhanu mi Kapernaum gikelo jurutwoyo migi ibang’e kara ekei kumgi. Pieno Yesu ubino ku saa nyanok magwei m’eromo rwo ko ibang’ Won.\nUrwonde apokapiny ma fodi piny ulero cuu ngo, Yesu uai man ewok kende. Ecidh enwang’u kaka moko ma ling’ m’ecopo bedo ie kende pi nirwo ibang’ Won. Re fodi ecidho nyanok eni ci, julubne gipoi nia embe, e “Simon ku ju ma gibedo kugi” gicaku saye. Ecicopere nia Petro re m’utelo wigi, pilembe Yesu ubino i ot pare.—Marko 1:36; Luka 4:38.\nKinde ma ginwang’u Yesu, Petro uyero ire kumae: “Dhanu ceke gibeyenyi.” (Marko 1:37) Ma jiji mbe, dhanu mi Kapernaum gimito ngo Yesu ucidhi kamoko. Andha gifoyo lembe ma Yesu utimo, pieno giyenyo “gicere, nia kud ewekgi.” (Luka 4:42) Re nyo lembe mi kwong’o m’ukelo Yesu i ng’om utie nitimo udu mi keyo kum dhanu? Nyo ebitimo tic pare i pacu maeno kende? Eyero ang’o pi ticne?\nYesu udwoko ni julubne kumae: “Wek waci kamange i pacu ma ceng’ni, kara ayer kuca bende; kum abino kum lembe nini.” Eyero bende ni dhanu m’ubemito gicere kumae: “Akociyero lembanyong’a mi Ker pa Mungu bang’ adhura mange bende be: kum juora kum maeno.”—Marko 1:38; Luka 4:43.\nThelembe mi kwong’o m’ukelo Yesu i ng’om utie nirweyo lembanyong’a mi Ker pa Mungu. Ker maeno bidwoko nying’ Mungu leng’ man ebikeyo twoyo ceke kud ikum dhanu. Yesu utimo udu mi keyokum pi ninyutho kamaleng’ nia andha Mungu re m’uore. Oro dupa yor i wang’e, Musa bende utimo udu ma lee pi ninyutho nia Mungu re m’uore.—Ai 4:1-9, 30, 31.\nPieno, Yesu ku julubne ang’wen giai kud i Kapernaum gicidho pi nirweyo i adhura mange. Julubne ubino Petro kud umin ma Andrea, man Yohana kud umin ma Yakobo. Gin re ma gibino julub ma kwong’a ma Yesu ular ulwong’ogi yenga moko iwang’e, pi niwotho karacelo kude i tic.\nLembanyong’a ma Yesu urweyo ku julubne ang’wen i Galilaya uwodho cegonying’ maber mandha! M’umbe jiji, pi Yesu ung’eyere lee dit. “Pire yik cil i Cami ceke,” nitundo i kabedo moko ma tie kud adhura apar ma julwong’o Dekapoli, man nikadhu loka kulo Yordan bende. (Matayo 4:24, 25) Udul madit m’uai i pacu maeno ceke ku ju m’uai i Yahudi bende gilubo tok Yesu ku julubne. Ju mapol ukelo jurutwoyo ibang’e kara ekei kumgi. Yesu uriemogi ngo, ento ekeyo kumgi man ewodho tipo m’ucido kud i dhanu.\nIng’ei ma Yesu urio duu i tic mi rweyo lembanyong’a i Kapernaum, lembang’o m’utimere urwonde pir kugweno?\nPirang’o Yesu ubino iwi ng’om, man pirang’o etimo udu?\nYesu gicidho giku ng’agi pi nirweyo lembanyong’a i Galilaya, man kuca dhanu uwok ujolo lembe pare nenedi?


Rebeka maru ninyayu anyong’a i Yehova | Ponj awiya peri\nPONJI MIR 2\nRebeka bino dhaku m’umaru Yehova. Nying won ot pare bino Isak. En de emaru Yehova. Rebeka nwang’u Isak nenedi? Enyutho nenedi nia emaru ninyayu anyong’a i Yehova? Wakeponj lembe moko i wiye.\nJunyodo pa Isak ubino Abraham giku Sara. Gibed gikwo i ng’om mi Kanan, kaka ma dhanu ubed uworo ngo i ie Yehova. Ento Abraham umaru nia wode ugam dhaku ma woro Yehova. Pieno eoro jatic pare ma ve nyinge bino Eliezer, ecidh egam dhaku ni Isak i ng’om ma julwong’o Haran, kaka ma wat pa Abraham moko ubed ukwo i ie.\nRebeka bedo ayika nitwomo pii m’amadha kud amora ni ngamia\nEliezer ucidho karacelo ku jurutic mange pa Abraham. Ebino woth mabor akeca. Gicidho ku ngamia apar, ngamia ne uyeyo cam man giramia ma tung’ tung’. Eliezer bing’eyo nenedi dhaku m’ukwayu egam ni Isak? Saa ma Eliezer ku jurutic mange gitundo i Haran, giwok gicungo i dhu kulo m’atong’a, pilembe Eliezer ung’eyo nia dhanu bigalu ngo nibino twomo pii. Egam erwo ni Yehova eyero kumae: ‘Nyaku m’abiwacu ire nia emi ira pii amadhi man ebimio ira pii man bende ni ngamia para, abing’eyo nia nyaku maeca re m’ingiyo.’\nE nyaku ma nyinge Rebeka ubino i kulo matong’a. Biblia yero nia wang’e bino leng’ dit mir anena. Eliezer ukwaye nia emi pii emadhi, e egam eyero kumae: ‘Ber. Gam imadhi man abitwomo ni ngamia peri bende.’ Kepar nyanok! Ngamia ma riew pii benego madhu pii lee, pieno ukwayu Rebeka udok kendo kendo nitwomo pii. Nyo ibeneno i cal kite m’ebetimo ko tic kud amora?— Eliezer uzungo dit kite ma Yehova udwoko ko wang’ rwo pare.\nEliezer umio giramia dupa ma beco ni Rebeka. Rebeka ukwayu nia Eliezer ku jurutic mange m’ewotho kugi gicidh i pacu pagi. Eliezer ukoro thelembe m’uketho Abraham uore kuca man kite ma Yehova udwoko ko wang’ rwo pare. Jupagi Rebeka ufoyo niweko nia Rebeka udok dhaku pa Isak.\nRebeka cidho kud Eliezer i Kanan man edoko ni dhaku pa Isak\nEnto, iparu nia Rebeka maru nibedo dhaku pa Isak?— Rebeka ng’eyo nia Yehova re m’uoro Eliezer i bang’e. Pieno, saa ma jupagi Rebeka upenje nyo emaru nicidho i Kanan pi nidoko dhaku pa Isak, eyero kumae: ‘Eyo, abicidho.’ Ndhundhu, egam ecoko woth karacelo kud Eliezer. Saa ma gitundo i Kanan, egam edoko ni dhaku pa Isak.\nRebeka timo tap yeny pa Yehova, e Yehova mio ire mugisa. Oro dupa ing’eye, Yesu ugam unyolere i thekwaru pare! In de kan itimo ve Rebeka, niwacu kan inyayu anyong’a i Yehova, e ebimio iri mugisa bende.\nThangambere 12:4, 5; 24:1-58, 67\nRebeka bino ng’a?\nPirang’o Abraham umaru ngo nia Isak ugam dhaku mi Kanan?\nEliezer ung’eyo nenedi nia Rebeka re m’utie dhaku m’ukwayu Isak ugam?\nWacopo timo ang’o pi nilubo lapor pa Rebeka?


Jukristu gicikiri nilimo batizo | Mi ponji\n‘M’ubodho wun kawono . . . en e babutisi.’—1 PET. 3:21.\nWER: 52, 41\nGIRAGORA MA PINY E UBEPONJOWA KU LEMBANG’O IWI BATIZO?\nTic mi Jukwenda 22:16\n1, 2. (a) Junyodo moko gipenjiri ku penji ma kani ka nyathin migi ubemito elim batizo? (b) Pirang’o jubed jupenjo ju m’ubecilimo nia nyo gidaru thiero kwo migi ni Yehova? (Nen cal mir acaki.)\nJUNYODO pa Maria gibeneno nyathin migi ma Maria ucungo i kind dhanu m’ubecilimo batizo. Jakorlembe upenjo penji ario, man Maria udwoko ku dwal m’acanya. I ng’eye, elimo batizo.\n2 Anyong’a nego junyodo pa Maria lee dit, pilembe nyathi nyaku migi uthiero kwo pare ni Yehova man elimo batizo. Re i wang’e, cwiny min ubedu pido nyanok. Ebed epenjere kumae: ‘Nyo Maria copo limo andha ma ke fodi etie nyathin e? Nyo enyang’ de nia nithiero kwo pare ni Yehova tie lembe m’ukwayu ngo enen ku tuko? Nyo ubekwayu ekekur nindo ukadh lee kan elim batizo?’ Junyodo ma dupa ma jumer gipenjiri ku kit penji ma kumeno ka nyathin migi ma co kunoke ma nyaku uyero nia ebemito elim batizo. (Ekl. 5:5) Re wang’eyo nia yub ma pire tek nisagu zoo ma ng’atuman copo maku, utie nithiero kwo pare ni Yehova man nilimo batizo.—Nen sanduku, “ Nyo idaru thiero kwo peri ni Yehova?”\n3, 4. (a) Jakwenda Petro utio ku lembang’o pi niponjowa nia batizo tie gin ma pire tek magwei? (b) Pirang’o Petro uporo batizo kud avur ma Noa ugiero?\n3 Jakwenda Petro uporo batizo kud avur ma Noa ugiero. Ewacu kumae: ‘M’ubodho wun kawono calku [maeno] en e babutisi.’ (Som 1 Petro 3:20, 21.) Dhanu m’uneno avur ginyang’ kamaleng’ nia Noa uwodhere kud adundene ceke pi nitimo yeny pa Mungu. Ku bedopwe, etimo tic ma Yehova umio i kore. Nikum yioyic pa Noa, Yehova ubodho juruot pare ku en bende, i saa ma pii ma dit uumo ng’om. Petro umito ponjo iwa lembang’o?\n4 Kinde ma dhanu gineno avur, ginyang’ nia Noa ubino ku yioyic i Mungu. Ka ng’atu moko ubelimo batizo, dhanu ma gibenene ging’eyo nia etie ku yioyic i cer pa Kristu, pieno re m’ethiero kwo pare ni Mungu. Calu Noa, dhanu m’udaru limo batizo giworo dwand Mungu, man gitimo tic m’emio i korgi. M’umedo maeno, tap calu ma Yehova ubodho Noa saa ma pii ma dit uumo ng’om, ebibodho bende jurutic pare ma gilimo batizo man ma gigwoko bedoleng’ migi ire, kinde m’ebinyotho ng’om maeni ma rac. (Mk. 13:10; Nyu. 7:9, 10) Pieno, pire tie tek magwei nia wathier kwo mwa ni Yehova, man walim batizo. I andha, ka ng’atini ubegalu ku limo batizo, ecopo bayu kaka mi nwang’u kwo ma rondo ku rondo.\n5. I thiwiwec maeni, wabiponjo lembang’o?\n5 Kawoni ma dong’ wang’eyo nia batizo utie gin mi tuku ngo, wakedwok wang’ penji adek ma e: Biblia uyero ang’o iwi batizo? I wang’ limo batizo ukwayu nilar timo ang’o? Kinde ma wabeponjo Biblia kud awiya mwa kunoke ku jumange, pirang’o wiwa ucikere ngo niwil saa ceke nia batizo utie lembe ma pire tek?\nBIBLIA UPONJO LEMBANG’O IWI BATIZO?\n6, 7. (a) Batizo pa Yohana ubino ku thelembe ma kani? (b) Batizo pa ng’a m’ubino tung’ ku mange ceke, man pirang’o?\n6 Biblia uyero nia ng’atu ma kwong’a m’umio batizo ni jumange ubino Yohana ma Jababutisi. (Mat. 3:1-6) Pirang’o dhanu ubed ubin ulimo batizo i bang’ Yohana? Gibed gibino i bang’e pi ninyutho nia gidaru yewo dubo migi, niwacu giyio nia andha gituro Cik pa Musa, man can ubenegogi lee pi lembene. Re batizo ma pire tek akeca ma Yohana umio, ubino ngo batizo mi lokocwiny. Yohana ubino ku rwom ma dit, mi mio batizo ni Yesu ma tie Wod Mungu m’umbe ku dubo. (Mat. 3:13-17) Yesu utimo ngo dubo nyanok de, pieno ebino mbe ku yeny mi lokocwinye. (1 Pet. 2:22) Dong’ pirang’o Yesu ulimo batizo? Elimo pi ninyutho nia etie ayika nitimo yeny pa Mungu i kwo pare zoo.—Ebr. 10:7.\n7 I ng’ei ma Yesu ucaku tic mi rweyo lembanyong’a, julubne gicaku mio batizo ni dhanu. (Yoh. 3:22; 4:1, 2) Dhanu m’ubino i bang’gi pi nilimo batizo de, giyewo dubo migi pi Cik pa Musa ma gituro. Re i ng’ei ma Yesu utho man ecer, dhanu ceke ma gibemito gibed julubne gicikiri nilimo batizo pi thelembe moko ma segi.\n8. (a) Yesu umio ng’ol ma kani i ng’ei cer pare? (b) Pirang’o ubekwayu nia Jukristu gilim batizo?\n8 I oro 33, nyanok i ng’ei cer pa Yesu, eweco i bang’ dhanu 500 ma co, ma mon man ve nia awiya de bino nuti. Ecicopere nia i saa maeca re m’eng’olo kumae: ‘Ka kumeno wucidhi, wuketh [dhanu m’i kind] thek ceke dok julub, wumi igi babutisi ku nying Wego ku Wod man tipo maleng’: wuponjgi ya giwor gin ceke m’ang’olo iwu.’ (Mat. 28:19, 20; 1 Kor. 15:6) Yesu ung’olo ni julubne nia giketh dhanu udok julub. Ng’atu moko ci m’ubemito elub toke, kunoke m’umito eting’ “mberembere” pare ucikere nilimo batizo. (Mat. 11:29, 30) Kara ng’atini utim ni Mungu i ayi ma foyo ie, ecikere niyio nia Mungu betio ku Yesu pi nitimo yeny pare. Kan i ng’eye, ecopo limo batizo, man Mungu romo jole. Biblia ukoro lembe dupa m’unyutho nia, julub ma kwong’a pa Yesu ginyang’ nia pire bino tek lee dit nilimo batizo. Gibed giparu ngo nia ukwayu gikekur nindo ukadh lee, ka gilim batizo.—Tic. 2:41; 9:18; 16:14, 15, 32, 33.\nKUD IGAL KU LIMO BATIZO\n9, 10. Batizo pa Jaethiopia ku pa Saul ubemio iwa ponji ma kani?\n9 Som Tic mi Jukwenda 8:35, 36. Jaethiopia moko m’ujolo yioyic mi Juyahudi uai utimo thier i hekalu i Yerusalem, man eloko ebedok i pacu. Malaika pa Yehova ugam uoro Filipo ucidh urwei ire, e Filipo uwok uponje ku lembanyong’a ‘iwi Yesu.’ Jaethiopia maeno utimo ang’o? Enyang’ nia kara ugam ukwayere nia eyii Yesu calu Rwoth, pieno emito nitimo lembe ma Yehova ubekwayu i bang’ Jukristu. E ndhundhu, elimo batizo m’umbe galu.\n10 Lapor mange utie pa Jayahudi ma nyinge bino Saul. Thek mi Juyahudi ubino thek pa Mungu, ento Yehova ukwero Juyahudi, pilembe giwore ngo. Re Saul ubino geno nia fodi asu Juyahudi gibetimo ni Mungu i ayi m’atira, pieno ebed enyayu ragedo i kum Jukristu. Nindo moko, i ng’ei ma Yesu udaru cer, egam eweco i bang’ Saul niai kud i polo, ma ke Saul ubino paru nia etho. Saul utimo ang’o? Eyio kud anyong’a, kony m’uai i bang’ jalub ma Jakristu ma nyinge Anania. Biblia uyero nia, ‘eai malu emaku babutisi.’ (Tic. 9:17, 18; Gal. 1:14) I ng’eye edok eng’eyere ku nying’ ma Paulo. Ubenen kamaleng’ nia saa ma Paulo unyang’ nia Mungu utio ku Yesu pi nitimo yeny pare, e ndhundhu elimo batizo m’umbe galu.—Som Tic mi Jukwenda 22:12-16.\n11. (a) Tin eni ang’o ma becwalu ju m’ubeponjo Biblia nilimo batizo? (b) Ka ng’atu moko ulimo batizo wawinjara nenedi?\n11 Tin bende, juponj Biblia m’aradu ku ma judongo ceke gitimo lembe ma rom. Calu ma gimaru lembe mi Biblia man giyio lembene, eno ketho gibedo kud ava mi thiero kwo migi ni Yehova man mi limo batizo. I coko mwa ma dongo, saa mi korolembe mi batizo bebedo saa ma segi. Jumulembe pa Yehova gibedo ku mutoro, ka ju ma giponjo Biblia gijolo lemandha man gimaku yub mi limo batizo. Junyodo de bedo ku mutoro ma lee dit kan awiya migi ung’io nitimo kumeno. I kind oro mi tic 2017, dhanu ma kadhu 284 000 gilimo batizo pi ninyutho nia githiero kwo migi ni Yehova. (Tic. 13:48) Andha, ginyang’ kamaleng’ nia Jukristu gicikiri nilimo batizo. Re juponj Biblia gicikiri nilar timo lembang’o i wang’ limo batizo?\n12. Japonj Biblia ucikere mi kwong’o nitimo ang’o i wang’ limo batizo?\n12 I wang’ limo batizo, japonj Biblia ucikere mi kwong’o niponjo lemandha iwi Mungu, iwi lembakeca pare pi dhanu man pi ng’om, man ecikere ning’eyo lembe ma Mungu utimo pi nilaru dhanu. (1 Tim. 2:3-6) Ecikere nibedo ku yioyic, pilembe eno re ma bikonye niworo cik pa Mungu man niweko timo ma reco m’edagu. (Tic. 3:19) Lembe maeno pire tek akeca, pilembe Yehova jolo ngo thieriri pa ng’atu m’ubemedere asu ku timo lembe m’edagu. (1 Kor. 6:9, 10) Re eno kende uromo ngo. Ng’atu m’ubemito nithiero kwo pare ni Yehova ucikere nicidho i coko ceke mi cokiri, man ecikere nirweyo, ku niponjo dhanu wang’ ma pol. Ng’atu moko ci m’ubemito elub tok Kristu ucikere nitimo kumeno. (Tic. 1:8) Japonj Biblia ucikere ma kwong’a nilar timo lembe maeno ceke. Kan i ng’eye, ecopo thiero kwo pare ni Yehova i rwo kaka m’etie i ie kende, man ecopo limo batizo.\nKETH BATIZO UBED NI LEMBAKECA KAN IBEPONJO BIBLIA KU DHANU\nKinde m’ibeponjo ng’atini, nyo ibed iyenyo yo mi konye kara enyang’ nia batizo tie gin ma pire tek hai?(Nen udukuwec mir 13)\n13. Kinde ma wabeponjo jumange, pirang’o ukwayu ngo wiwa uwil nia gicikiri nilimo batizo pi nibedo Jukristu mandha?\n13 Kinde ma wabekonyo awiya mwa man jumange kara gitim lembe ma pigi tek ma jukwanu i udukuwec m’i wang’e, wiwa ucikere ngo niwil nia ju ma gibemito gibed julub pa Yesu gicikiri nilimo batizo. I ng’eye, wacopo ng’io saa moko ma ber, pi nikoro igi m’umbe lworo nia thieriri man batizo tie lembe ma pigi tek akeca. Wabemito awiya mwa man jumange ma wabeponjo kugi Biblia gitim mediri man gilim batizo.\n14. Pirang’o wabed wadiyo ngo ng’atini nia elim batizo?\n14 I andha, wacopo ngo nicego mac i kum nyathin kunoke i kum japonj Biblia man nidiye nia elim batizo. Yehova diyo ngo ng’atu moko adiya nia utim ire. (1 Yoh. 4:8) Pieno, kinde ma wabeponjo nyathin mwa kunoke ng’atu mange, wacikara nikonye enyang’ nia pire tek lee mandha ire nibedo ku mer ma segi ku Yehova. I ng’eye, kan etie kud anyong’a ma lee pi lemandha m’eng’eyo iwi Mungu, man kan ebemaru nia etim lembe ceke ma Jukristu mandha gicikiri nitimo, ecopo maku yub mi limo batizo.—2 Kor. 5:14, 15.\n15, 16. (a) Kara ng’atini ulim batizo, nyo ecikere nibedo ku oro moko ma tap? Kekor (b) Pirang’o japonj Biblia ucikere nilimo batizo pi nidoko Jamulembe, kadok nwang’u elar elimo i dini mange de?\n15 Ng’atini ucikere ngo nibedo ku oro moko ma tap pi nilimo batizo. Dhanu tie tung’ tung’, man juponj Biblia moko gitimo mediri pio pio nisagu jumange. Ju ma dupa gilimo batizo ma fodi githindho, man gigwoko bedopwe migi nitundo gidongo. Jumange ke giponjo Biblia man gilimo batizo nwang’u gidaru teng’ini. Jumoko gilimo nwang’u dong’ oro migi ukadhu 100 de!\n16 Mego moko uponjo Biblia nwang’u dong’ elar elimo i dini ma tung’ tung’. Pieno, egam epenjo ng’atu ma gibeponjo kude Biblia nia nyo andha pire tie tek ire nilimo batizo kendo. Japonjo pare unyutho ire verse moko mi Biblia m’udwoko wang’ penji pare. Kinde ma mego maeno unyang’ i kum lembe ma Biblia ubekwayu, egam elimo batizo, ma ke nwang’u dong’ etie ku oro ma romo 80. Lapor maeno ubemio iwa ponji ma kani? Yehova bijolo batizo mwa, kende kende tek wang’eyo lemandha iwi yeny pare. Pieno, kadok walar walimo batizo i dini mange de, asu wacikara nilimo batizo pi nidoko Jumulembe pa Yehova.—Som Tic mi Jukwenda 19:3-5.\n17. Ng’atu m’ubecilimo ucikere niparu cuu iwi lembang’o i ceng’ mi batizo pare?\n17 Nindo mi batizo utie nindo mir anyong’a ma lee dit ni ng’atu m’ubelimo. Etie bende saa m’ubekwayu epar i ie cuu mandha iwi lembe m’ecikere nitimo i ng’ei thieriri man batizo pare. Nibedo Jakristu mandha man nitimo lembe ceke ma Mungu ubekwayu utie tic ma tek. Julub pa Yesu gicikiri ngo ‘nikwo [pigi] gigi kendo, endre pire m’etho [pigi] man ecer kendo.’—2 Kor. 5:15; Mat. 16:24.\n18. I thiwiwec m’ulubo, wabing’io i penji ma kani?\n18 Calu ma waai waponjo i thiwiwec maeni, nimaku yub mi doko Jakristu mandha utie lembe mi tuko ngo. Pi thelembe maeno re ma min Maria upenjere ku penji ma juweco pigi i acaki mi ponji maeni. Kan itie janyodo, saa moko nyo ibed ipenjiri kumae: ‘Nyo nyathin para uromo andha nilimo batizo? Nyo nyathin para ung’eyo Yehova cuu, m’ecopo thiero ko kwo pare ngi ire? Nyo nyathin para ucikere nilar somo lee man ninwang’u tic de ma cuu kan i ng’eye ecopo limo batizo? Dong’ kan abeparu nia nyathin para romo timo dubo ma lee i ng’ei batizo pare ke?’ Wabing’io i penji maeno i thiwiwec m’ulubo, man wabing’eyo lembe ma junyodo ma Jukristu giromo nitimo kara gibed ku paru m’atira iwi batizo.\nNyo idaru thiero kwo peri ni Yehova?\nKinde ma juponj Biblia gibecilimo batizo pi nidoko Jumulembe pa Yehova, umego m’ubemio korolembe mi batizo kwayu nia gidwok wang’ penji ario, i wang’ dhanu ceke. Mi kwong’o: “Iwi ukungu mi lam ma Yesu Kristu uthiero, nyo idaru niyewo dubo peri man idaru nithiero kwo peri ni Yehova i rwo nia ibitimo yeny pare?”\nAng’o m’ubenyutho nia ju ma gibecilimo batizo gidaru thiero kwo migi ni Yehova? Yesu uwacu ni julubne nia gicidh giketh dhanu udok julub, man gimii igi batizo. (Mat. 28:19, 20) Oro ma romo acel i wang’e, Yesu ular uyero ni jukwenda pare ku julub mange kumae: “Tek ng’atu moko yenyo elub ng’eya, dong’ ekwere gire, eting’ yen [mi can] pare de, elub ng’eya.”—Mat. 16:24.\nKinde ma Yesu ubino iwi ng’om, kwo pare zoo ujengere iwi timo yeny pa Yehova. Pieno, juponj Biblia ma gibemito nitimo lembe ceke ma Yesu ung’olo ni julubne gicikiri nikweriri gigi calu ma en de egam etimo. Gicikiri nithiero kwo migi zoo ni Yehova. Calu Yesu, ubekwayu giketh yeny pa Mungu ubed ni gin ma pire tek akeca i kwo migi. (Mat. 26:39) Kinde ma ng’atini ubelimo batizo, nwang’u ebenyutho kamaleng’ ni jumange nia edaru kwerere gire man ekeco nitimo ni Mungu ku tegone, jamcinge man copo pare ceke. (Rum. 12:1) Pi thelembe maeno re ma jakorlembe penjo ju m’ubecilimo ginyuth i wang’ dhanu nia dong’ andha gidaru thiero kwo migi ni Yehova pi nitimo yeny pare.


Yesu Kristo Tie Ng’a? | Lembanyong’a\nPONJI MIR 4\n1. Kwo pa Yesu ucaku nenedi?\nKura ma kani m’uketho jubed julworo ngo nibino ibang’ Yesu?—MATAYO 11:29; MARKO 10:13-16.\nTung’ ku dhanu mange ceke mi ng’om, i wang’ ninyolere iwi ng’om, Yesu ubino ng’atu mi kum mi tipo ma ebed ekwo ke i polo. (Yohana 8:23) Ebino acaki mi giracwiya ceke pa Mungu, man egam ekonyo tic mi cwio piny mange ceke. En kende ma Mungu ucwie ku cinge gire, pieno re ma julwong’e “nyodo ma kulong’.” (Yohana 1:14) Julwong’e bende “Lembe” kum ebino Jakok’wec pa Mungu ni giracwiya mange.—Som Lembrieko 8:22, 23, 30; Jukolosai 1:15, 16.\n2. Pirang’o Yesu ubino i ng’om?\nKara Yesu ubin i ng’om, Mungu ting’o kwo pare kud i polo man ekethe i usau-nyodo pa Nyayahudi ma sumba ma nyinge ubino Maria. Pieno, won mandha ubino ngo dhanu. (Luka 1:30-35) Yesu ubino i ng’om (1) pi niponjo lembe mandha iwi Mungu, (2) pi ninyutho iwa lapor i kite ma wacopo timo kudo yeny pa Mungu kadok wanwang’ra ku peko, man (3) pi nimio kwo pare maleng’ ni “jambgony.”—Som Matayo 20:28.\n3. Pirang’o watie ku yeny mi jambgony?\nJambgony kunoke Jambwar tie welpiny ma juculo pi ni wodho ng’atu moko kud i ariti mi tho m’enwang’ere iie. (Ai 21:29, 30) Tho ku tio ubino ngo i lemb’akeca pa Mungu pi dhanu. Pirang’o wayero kumeno? Mungu uyero ni Adamu, ng’atu ma nico ma kwong’a, nia ka ebitimo dubo ci, e ebigam tho. Pieno, ka nang’u Adamu utimo ngo dubo, nang’u etho de ngo. (Thangambere 2:16, 17; 5:5) Nimakre ku Biblia, dubo umondo i ng’om ni kum Adamu. Kumeno re ma nyikwai Adamu ceke ulagu dubo ku sukulia mi dubo pare ne ma ene tho. Pieno, watie ku yeny mi jambgony pi niwodhowa kunoke niwaruwa kud i matira ma walagu kud ibang’ Adamu, niwacu kud i tho.—Som Jurumi 5:12; 6:23.\nNg’a ma nang’u copo culo jambgony pi nigonyowa kud i tho? Ka watho, waculo sukulia kunoke matira pi dubo mwa giwa kende. Ng’atu moko acel de mbe i kind dhanu ma leng’ ungo ma copo culo jambgony pi dubo mi jumange.—Som Zaburi 49:7-9.\n4. Pirang’o Yesu utho?\nTung’ kudwa, Yesu ubino ng’atu maleng’. Pieno, ecicopre ngo nia Yesu utho pi dubo pare gire kum edubo ngo kadok nyanok de. Ento Yesu utho pi dubo mi jumange. Mungu uoro wode ubin utho piwa, pi ninyutho nia emaruwa lee akeca. Yesu bende unyutho maru pare iwa kum eworo dwand won man ethiero kwo pare pi dubo mwa.—Som Yohana 3:16; Jurumi 5:18, 19.\n5. Yesu ubetimo ang’o kawono?\nKinde ma ebino iwi ng’om, Yesu ukeyo remokum, ecero jum’utho man ekonyo ju m’uneno can. Lembe maeno zoo ubino lanyuth mi gin m’ebitimo i nindo m’ubino ni dhanu ceke ma wor. (Matayo 15:30, 31; Yohana 5:28) Ing’ei tho pa Yesu, Mungu uketho ecer ni ng’atu mi kum mi tipo. (1 Petro 3:18) Yesu udok ukuro ku yor icing Mungu mir acwic ni tundo nindo ma Yehova umio ire copo mi bimo wi ng’om zoo. (Juebrania 10:12, 13) Kawono, Yesu bebimo ipolo calu Rwoth, man julub pare ke uberweyo lembanyong’a iwi lembe maeno i ng’om zoo.—Som Daniel 7:13, 14; Matayo 24:14.\nCeng’ni eni, Yesu bitio ku copo pare m’etie kudo Rwoth pi nidaru can ceke man nikabu dhanu ceke m’ubenyayu can’ne. Ento dhanu ceke m’unyutho yioyic migi ibang’ Yesu pi niwore, gibikwo kud anyong’a i paradiso iwi ng’om.—Som Zaburi 37:9-11.\nJamgony tie ang’o? Bero makani m’icopo nwang’u nikume?\nYesu Kristo Tie Ng’a


Wamed bodho mwa i tic mi rweyo lembanyong’a—Wanyuth ni ng’atu ma waponjo kude Biblia kite m’eromo yiko ko ponji\nPIRANG’O PIRE TIE TEK NITIMO KUMENO: Ka ju ma waponjo kugi Biblia giyikiri, gicopo ninyang’ cuu man nipoi yot yot i kum gin ma wabeponjo igi. Kinde ma gibenyang’ cuu man gibepoi i kum gin ma gibeponjo, gibitimo mediri de pio pio. Kadok i ng’ei batizo, bibekwayu giyikiri pi coko man pi tic mi rweyo lembanyong’a kara gimediri ‘nikiyo’. (Mt 25:13) Pieno, ka ging’eyo kite mi timo ponji man gitie ku ng’iyo ma ber mi ponji, eno bikonyogi i kwo migi zoo. Dong’ wang’ ma kwong’a ma wabecaku ponjo Biblia ku ng’atini, ubekwayu wakonye ndhu ndhu ebed ku ng’iyo ma ber mi yiko ponji mi Biblia.\nBed lapor ma ber. (Rm 2:21) Yik ponji nimakere ku yeny pa ng’atuman m’ibeponjo kude Biblia. (km 11/15 mba. 3) Keth enen i buku peri m’idaru riedo ie\nMii amora i kume ebed eyikere. Yor i acaki, keth ng’atu m’iponjo kude ung’ei nia niponjo Biblia uketho i ie bende nilar yiko ponjine, man nyuth ire bero mi yiko ponji. Nyuth ire kite m’ecopo nwang’u ko saa mi yiko ponji. Jurwei moko gibed gimio buku migi ma gidaru riedo ie ni ju ma giponjo kugi Biblia kara gitii kude i saa mi ponji pi nikonyogi ginen bero mi lar yiko ponji i wang’e. Ka ng’atu m’iponjo kude Biblia uyiko ponji, foye\nNyuth ire kite m’ecopo yiko ko. Jurwei moko, kinde ma gibecaku ponjo Biblia acaka ku ng’atini, giyiko ponji karacelo ku ng’atune pi ninyutho ire kite m’ecopo beyiko ko ponji


Nyaku pa Yairo utie kwo kendo | Kwo pa Yesu\nWIC MI 47\nNyaku moko udok ubedo kwo kendo!\nYESU UCERO NYAKU PA YAIRO\nYairo uneno nia andha Yesu ukeyo kum dhaku ma rimo ubino nioi i kume. Pieno enwang’u nia Yesu copo nikonyo nyaku pare bende, kadok saa maeno ebino niparu nia nyare copo bedo dong’ ni “avu.” (Matayo 9:18) Nyo asu Yesu copo nimio kony moko ni nyaku pare?\nKinde ma fodi Yesu ubeweco ku dhaku ma kume uai ukei, dhanu moko m’uai i pacu pa Yairo utundo, man giyero ni Yairo kumae: “Nyeri tho.” Gidok giyero kendo kumae: “Isendo Japonji nedi kendo?”—Marko 5:35.\nEno utie lembe mi can mandha! Yairo utie ng’atu ma dhanu mi pacu migi ceke giwore awora, kawoni dong’ wie ulal. Nyaku pare m’acel kulong’ utho. Ento kinde ma Yesu uwinjo lem pa thone, eloko wang’e ibang’ Yairo, man ejuko cwinye kumae: “Lworo kud unegi, [nyuth yioyic] kende.”—Marko 5:36.\nYesu gicidho karacelo ku Yairo nitundo i pacu pare. Kinde ma gitundo, ginwang’u woy madit i pacu. Dhanu m’ucokiri kakeca gibeywak, man gibepadu kumgi gigi ku can. Yesu umondo i ot, man ecaku niyero wec ma e: “Nyathinuno tho ngo, ento enindo aninda.” (Marko 5:39) Kinde ma giwinjo wec maeno, gicaku nicaye. Gin ging’eyo nia nyaku maeno utho andha. Yesu ung’eyo nia ku tego pa Mungu, ecopo nidwoko dhanu m’utho kendo kwo, tap calu ma ng’atini cew ko kud i wang’ nindo.\nYesu uwodho dhanu mange ceke woko, man edong’ ku Petro, Yakobo, Yohana, man junyodo pa nyathin m’utho. Yesu umondo ku dhanu abic maeno i ot ka ma juketho ie nyathin m’uthone. Emaku cinge, man eyero ire kumae: ‘Talita kumi; thelembene, ka juloke edoko kumae, nyaku, awacu iri kumae, ai malu.’ (Marko 5:41) E ndhundhu nica, eai malu man ecaku niweco. Kepar kit anyong’a ma Yairo ku dhaku pare gibino ko kinde ma gineno lembuno! Pi ninyutho nia andha nyathin maeno utie kwo, Yesu ukwayu nia jumii ire cam ecam.\nI wang’e, Yesu ubed ung’olo ni ju m’ebed ekeyo kumgi nia kud gibed giyer lembene ni dhanu mange; ni junyodo maeni de eng’olo lembe marom. Re mutoro uketho junyodo maeno ku jumange de, ginyayu lembene tir “i ng’om maeno ceke.” (Matayo 9:26) Ka nwang’u eca jucero ng’atu m’imaru, nyo icopo niling’ iwi lembene? Eni utie wang’ mir arionde ma Yesu ucero ie dhanu.\nJukelo lembkwenda makani ni Yairo, man Yesu ke uketho cwinye nenedi?\nLembang’o m’ubino nitimere kinde ma Yesu giku Yairo gitundo i pacu?\nPirang’o Yesu uyero nia nyathin m’utho ubino nindo aninda?\nNyo ng’atu moko m’imaru udaru nitho? Lembang’ola mi Biblia pi cer copo nitielo cwinyi.


Gikiewo lembe iwi Yesu | Ponj awiya peri\nNyo ibeneno dhanu ma junyutho i cal no?— Eno tie cal pa Matayo, Marko, Luka, Yohana, Petro, Yakobo, Yuda, man Paulo. Dhanu maeno ceke gikwo i saa marom ku Yesu, man gikiewo lembe iwi Yesune. Wakeponj lembe moko i wigi.\nIng’eyo ang’o iwi dhanu maeni?\nJuadek mi kindgi ubino jukwenda ma girweyo lembanyong’a karacelo ku Yesu. Ing’eyo nia juadek ne gitie ng’agi?— Matayo, Yohana, man Petro. Jakwenda Matayo ku jakwenda Yohana ging’eyo Yesu maleng’ mandha, man gin ceke gikiewo kitabu mi Biblia m’uweco iwi kwo pa Yesu. Jakwenda Yohana ukiewo bende kitabu ma julwong’o Lembanyutha man waraga [barua] adek ma julwong’o Yohana ma kwong’a, Yohana mir Arionde, man Yohana mir Adege. Jakwenda Petro ukiewo waraga ario i Biblia. Nying waragane tie Petro ma Kwong’a man Petro mir Arionde. I waraga pare mir arionde, Petro ukiewo pi wec ma Yehova ugam uweco ko niai kud i polo; eyero pi Yesu kumae: ‘Maeni woda. Amare, man mutoro nega i kume.’\nI cal maeno, dhanu mange de utie ma gikiewo kitabu [buku] ma tung’ tung’ m’uponjowa iwi Yesu. Acel mi kindgi tie Marko. Ve Marko bino nuti man eneno lembe ceke m’utimere saa ma jugam jumaku Yesu. Ma kucelo tie Luka. Luka bino munganga man ve edoko Jakristo ing’ei tho pa Yesu.\nDhanu mange ario m’ibeneno i cal eno gitie awiya pagi Yesu ma gilubo ng’eye. Ing’eyo nying’gi?— Nying’gi tie Yakobo man Yuda. Ku kwong’a gilar giyiyo ngo Yesu. Gibed giparu nia wiye nyothere. Ento ing’eye, gidok giyiyo Yesu man gidoko Jukristo.\nNg’atu ma tokcen m’ibeneno i cal ikind dhanu m’ukiewo Biblia tie Paulo. Iwang’ nidoko Jakristu, nyinge bino Saul. Egam edagu Jukristu man ebedo kwiny kugi akeca. Nyo ing’eyo gin m’uketho Paulo ulokere udoko Jakristu?— Bang’ acel, Paulo ubino niwotho i yo; e mbwang’ kumeni, ewinjo ng’atu moko ubeweco ibang’e niai kud i polo. Yesu re m’ubino niweco ibang’e! Epenjo Paulo kumae: ‘Pirang’o itie kwiny akeca kumeni ikum dhanu m’uyiya?’ Ing’ei lembuno, Paulo ugam ulokere man edoko Jakristu. Paulo ukiewo kitabu 14 mi Biblia, niai i Jurumi nicidho i Juebrania.\nWabed wasomo Biblia kubang’ ceng’, kumeno ngo?— Ka wasomo Biblia, waponjo lembe dupa iwi Yesu. Nyo imaru iponj lembe lee iwi Yesu?—\nTic mi Jukwenda 9:1-18\nIkind Jukwenda pa Yesu, ng’agi ma gikiewo lembe i wiye?\nJukiew Biblia ario m’ubedo umego pa Yesu gitie ng’agi?\nPaulo udoko Jakristu nenedi?


Yesu utimo udu wang’ mir arionde i Kana | Kwo pa Yesu\nWIC MI 20\nYesu utimo udu wang’ mir arionde i Kana\nYESU URWEYO NIA “KER PA MUNGU NI CENG’NI”\nEKEYO KUM JALAWOBI MOKO KU BOR\nYesu utimo nindo ario kumeni i Samaria, ing’eye eloko edok i pacu ma thugi i Galilaya. Erweyo lembanyong’a lee mandha i Yahudi, re edok ungo i Galilaya nibedo abeda, ento edok ecaku tic madit i pacu maeno m’edongo i ie. Ecopo geno ngo nia jubijole maber, pilembe en gire ewacu nia, “jabila mbe ku yung i ng’om pare gire.” (Yohana 4:44) Julub pare de giwok giweke kakare nibedo karacelo kude, man gidok i pacu migi, gicaku timo tic ma gibed gitimo iwang’e.\nYesu ucaku nirweyo rwonglembe makani? Ecaku nirweyo lembe mae: “Ker pa Mungu de ni ceng’ni: wulok cwinywu, wuyi lembanyong’a ma juboth ko.” (Marko 1:15) Dhanu utimo ang’o? Ma jiji mbe, dhanu mapol mi Galilaya gijolo Yesu maber, man gimio ire yung. Gijole ngo kende kende pi rwonglembe m’ebino nirweyo igi. Dwi moko iwang’e, dhanu moko m’uai i Galilaya gicidho i Kadhukuwijo i Yerusulem, man giwok gineno udu ma Yesu utimo.—Yohana 2:23.\nYesu ucaku tic pare ma lee mi ponji i pacu makani mi Galilaya? Ecicopere nia ecaku i Kana, kaka m’eloko i ie pii ni pigulok i nyom moko. Kawoni Yesu ubenwang’ere i pacu maeno wang’ mir arionde; e junyutho ire nia jalawobi moko ubetwoyo lee dit ma dong’ ebecitho. Jalawobine ubino wod jego p’ubimo Herode Antipas; Herodene re m’ing’eye udok uthumo wi Yohana ma Jababutisi. Jego maeno uwinjo nia Yesu uai i Yahudi edaru tundo i Kana. E eai thugi i Kapernaum, ebin enwang’u Yesu i Kana. Ekwayu Yesu ku kisa madit kumae: “Rwoth, lor piny ma fodi nyathin para ku tho ngo.”—Yohana 4:49.\nYesu udwoko lembe m’uwang’u i jego maeno lii; ewacu kumae: “Cidh i yo peri; wodi bedo kwo.” (Yohana 4:50) Egam eyio lembe ma Yesu uyero ire, man ecoko woth pi nidok i pacu pare. Kinde ma fodi eni yo, erombo ku jurutic pare gibedhuliri pi nibino yero ire lembe mir anyong’a. Wode kei andha! Epenjogi kumae: ‘kume kei saa adi?’ Emito epor wec ma gibidwoko ku saa ma Yesu uyero ire nia kum wode ukei.\nJurutic pare gigam gidwoko ire kumae: “Nyaworo i saa mir abirone e kume m’ucek uweke.”—Yohana 4:52.\nWang’ acel jego ugam upoi nia tap i saa maeca re ma Yesu uwacu ire nia, “wodi bedo kwo.” Ing’eye, ng’atuno m’ubino jalonyo man m’ubino ku jurutic pare dupa, gidoko julub pa Kristu ku juode ceke.\nI adhura mi Kana Yesu utimo udu wang’ ario: eloko pii udoko ni pigulok man ekeyo kum jalawobi moko ku bor i kilometre 26 kumeni. Udu pare ujik ungo eno kende; re udu maeno pigi tek pilembe etimogi nwang’u fodi edwogo adwoga i Galilaya. Andhandha, Yesu utie jabila ma Mungu uyio; re jubimio yung rukani ni ‘jabila maeno i ng’om pare gire?’\nLembe maeno bing’eyere kamaleng’ kinde ma Yesu bidok i Nazareti. Lembang’o m’ubekure kuca?\nKinde ma Yesu udok i Galilaya, ecaku rweyo rwonglembe makani, man dhanu ujole nenedi?\nKinde ma Yesu udok kendo i Kana, etimo udu makani, man udune ubino kud adwogi makani iwi juruot pa jego moko?\nLembang’o ma copo wang’u ijo iwi kite ma Yesu ukeyo ko kum jalawobi moko mi Kapernaum?