ПМЭФ-2021: Јаҥы јӧптӧжӱлер - altaicholmon\nАлтай Республиканыҥ делегациязы тергеениҥ башчызы Олег Хорохординге баштадып, Калыктар ортодогы Петербургский экономический форумда турушкан. Форум Санкт-Петербургта кичӱ изӱ айдыҥ 2-5 кӱндеринде ӧткӧн. Делегацияга Алтай Республиканыҥ государственный јаҥыныҥ бӱдӱреечи органдарыныҥ, Алтай Республиканыҥ Ӧзӱминиҥ тӧс јериниҥ чыгартулу улузы кирген.\nФорумда Сибирьдеги федерал округтыҥ тергеелериниҥ «Јаан Сибирь» деп текши экспозициязыныҥ ачылтазы ӧткӧн. Ондо Россияныҥ президентиниҥ болушчызы Игорь Левитин, РФ-тыҥ Президентиниҥ администрациязыныҥ, бӱдӱреечи јаҥныҥ федерал органдарыныҥ башкараачылары, Сибирьдеги федерал округтыҥ тергеелериниҥ башкараачылары турушкан.\nФорумда онойдо ок ишмекчи колбулар тударын ӧскӱрерге ӧскӧ тергеелерле, Россияныҥ јаан компанияларыла јӧптӧжӱлер тургузылган.\nКалыктар ортодогы Петербургский экономический форумныҥ экинчи кӱнинде РФ-тыҥ субъекттериниҥ Экономикада колбулу иштеериниҥ тергеелер ортодогы «Сибирьдеги јӧптӧжӱ» ассоциациязыныҥ «Сибирьде ичбойыныҥ ла тыш туризмди ӧскӱрери» деп бир чук инвестициялык ӱлекерин бӱдӱреринде колбулар тудары керегинде јӧптӧжӱге кол салылган.\nЈӧптӧжӱниҥ туружаачыларыныҥ тоозында Сибирьдеги федерал округтыҥ тергеелери, онойдо ок Алтай Республика, Бурятия Республика. Документте туризмниҥ јерлерин тӧзӧӧрине ле ӧскӱрерине, туризмниҥ јеткилдештериниҥ чыҥдыйын бийиктедерине айалгалар тӧзӧӧри, балдардыҥ, культурно-ӱредӱлӱ, туу-чаначылык, круизтерлӱ, экологиялык ла ишмекчи туризмди ӧскӱрерине государствоныҥ јанынаҥ аҥылу јӧмӧлтӧ эдери айдылган.\n«Бис јӧптӧжӱге кол саларына тӱрген келгенис, мындый јӧптӧжӱ Сибирьдеги тергеелерге јаан учурлу ла туризмди ӧскӱргени канча кирези кӱӱнземелдӱ болгонын оҥдогоныста бис бирлик болдыс» – деп, Олег Хорохордин темдектеген. Тергеениҥ башчызыныҥ чокымдаганыла, ороонныҥ эл-јоныныҥ ичбойындагы туризмге јилбӱзи тыҥып јат.\n«Кол салылган јӧптӧжӱ аайынча бир чук инвестициялык планды бӱдӱргенистиҥ шылтузында Сибирьде туризмди бир ууламјылу ла турулталу ӧскӱрер арга берерине бӱдедим» – деп, Олег Хорохордин кошкон.\nФорумда онойдо ок РФ-тыҥ Государственный Совединиҥ тергеелик ле муниципал финанстарыныҥ узак ӧйгӧ турумкай артарыныҥ, тергеелердиҥ акча-манат јанынаҥ камааны јок болорыныҥ сурактары аайынча комиссиязыныҥ элбедилген јууны ӧткӧн. Онойдо ок јуулгандар куучын-тартышту площадкаларда, культуралык ла экономикалык колбулардыҥ сурактарын шӱӱжеринде турушкан, ороонныҥ субъекттериниҥ башчыларыла, государственный ла таҥынаҥ јаан компаниялардыҥ башкараачыларыла тушташкан.\nКалыктар ортодогы Петербургский экономический форум – ол јаан аргачылык-ишмекчи компаниялардыҥ чыгартулу улузыныҥ колбулар тудар ла Россияныҥ, ӧзӱмдӱ рыноктордыҥ ла текши телекейдиҥ алдында турган тӧс экономикалык сурактарды шӱӱжер телекейлик площадказы. Форум 1997 јылдаҥ бери ӧткӱрилет, 2006 јылдаҥ ала Россия Федерациязыныҥ президентиниҥ баштаҥкайыла, турушканыла ӧдӱп јат.\nБыјыл тӧс ајаруда телекейлик ле российский экономиканыҥ сурактары, јонјӱрӱмдик сурактар ла технологиялардыҥ ӧзӱми болгон.\nОнлайн-ӱредӱликтиҥ бӧлӱгинде јаба иштеери керегинде јӧптӧжӱ\nАлтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин ле «Севергрупп ТТ» ООО-ныҥ генеральный директоры Алексей Мордашов Калыктар ортодогы Петербургский экономический форумда онлайн-ӱредӱликтиҥ бӧлӱгинде јаба иштеери керегинде јӧптӧжӱге кол салган.\nДокументте бӱгӱнги кӱнниҥ онлайн-платформаларыныҥ болужыла интеллектуал-јайаандык аргаларды ӧскӱрерине, тергеениҥ јайалталу балдарын илелеп јӧмӧӧрине ууламјылу бир канча керектер быжулалат. Јӧптӧжӱде онойдо ок ӱренчиктерди TalentTech холдингтиҥ («Севергрупп ТТ-га» кирет) эп-аргаларын тузаланып, профессияларга ууламјылаары ла профильный ӱредӱ берери аайынча керектер тӧзӧӧри айдылат.\n«Јарадылган јӧптӧжӱ аайынча иш чыҥдый ла јеткил ӱредӱ аларын јеткилдеер, онойдо ок ӱредӱликтиҥ инновациялык бӱдӱмдерин тузаланар ла педагог ишчилердиҥ квалификациязын бийиктедер арга берер. Алтай Республика «Севергрупп ТТ-ла» форумда јӧптӧжӱ тургускан тӧрт тергеениҥ тоозында болгоны јарамыкту» – деп, Олег Хорохордин темдектеген. Форумныҥ ӧйинде «Севергрупп ТТ-ла» јӧптӧжӱге кол салгандардыҥ тоозында Московский областьтыҥ губернаторы Андрей Воробьев, Вологодский областьтыҥ губернаторы Олег Кувшинников ло Бурятия Республиканыҥ башчызы Алексей Цыденов.\nАлексей Мордашовтыҥ айтканыла, TalentTech IТ-холдингте кажы ла кижиниҥ јайалтазын ӧскӱрери јанынаҥ јеткилдештердиҥ экосистемазы тӧзӧлӧт. «Јайалталарды эртеледе илелеери ле оноҥ ары апарары – једимдӱ ле ырысту улустыҥ обществозын тӧзӧӧриниҥ тӧзӧгӧзи. Аргачылыктыҥ ла государствоныҥ јаба ижи «Ӱредӱлик» деп национальный ӱлекердиҥ тӧс амадузын – кажы ла ӱренчикке кайда ла јатканынаҥ камааны јоктоҥ јеткил ӱредӱ берерин – јӱрӱмде бӱдӱрерин јууктадат. Бис бу керектерди тергеелер кеминде улалтарга, бистиҥ команданыҥ 12 јылга јууган ченемелиле ӱлежерге кӱӱнзейдис. Тергеелердиҥ башчыларына биске бӱдӱмји эткендери учун быйаныс» – деп, Алексей Мордашов угускан.\nTalentTech IТ-холдинг ле ого кирип турган компаниялар бир канча субъекттерде бойын ӱредӱликтиҥ государственный структураларыныҥ иженчилӱ партнеры деп кӧргӱскен. Ӧткӧн јылдыҥ бажында, качан ӱренчиктерди дистанционный ӱредӱге кӧчӱрерде, «Фоксфорд» онлайн-школ ончо ло кӱӱнзегендерге бойыныҥ курстарына эжик ачкан. Ӱредӱлик платформала јаҥыс ла ӱренчиктер эмес, је ӱредӱчилер тузаланар аргалу болгон: олор системага класстар кийдирип, бойлорыныҥ ӱренчиктериниҥ једимин ле ӧзӱмин шиҥжӱлеер аргалу болгон. «Фоксфордко» јол ачылардаҥ ала ого 3 млн јаҥы тузаланаачылар кожулган, Московский ле Вологодский областьтардыҥ ӱренчиктери оныҥ эҥ эрчимдӱ тузаланаачылары боло берген деп, компанияныҥ пресс-службазы јетирет.\n2020-2021 ӱредӱлӱ јылда холдингтиҥ база бир компаниязы, «Цифровой ӱредӱлик», Московский областьла јуук колбуда иштеген. Ӧткӧн ӱредӱлӱ јылда «Взлет» деп ӱредӱлӱ тӧс јер «Цифровой ӱредӱликтиҥ» платформазында бир канча онлайн-олимпиадалар ӧткӱрген, ол тоодо ӱренчиктердиҥ бастырароссиялык олимпиадазыныҥ школдордогы бӧлӱги баштапкы ла катап онлайн-бӱдӱмле ӧткӧн. Олордо Подмосковьениҥ текши тооло 400 муҥнаҥ кӧп ӱренчиктери турушкан. Бу ла ӱредӱлик платформада областьтыҥ 7 муҥнаҥ кӧп ӱренчиги олимпиадаларга белетенген.\nВологодский областьта «Цифровой ӱредӱлик» компания килемјиниҥ Череповецтеги «Айылына јол» деп фондына бир канча ӱлекерлер бӱдӱрген: јаан класстардыҥ ӱренчиктери ортодо профууламјылу элбек тестирование ле ӱренчиктердиҥ бастырароссиялык олимпиадазына онлайн-белетениш. Бийик кӧргӱзӱлерлӱ ӱренчиктер билим-шиҥжӱлӱ программаларда туружарына талдалган.\nТурумкай ӧзӱмниҥ бӧлӱгинде јаба иштеери керегинде меморандум\nАлтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин ле Россияныҥ јаан деген СИБУР нефтегазохимический компаниязыныҥ башкараачы директоры Алексей Козлов турумкай ӧзӱмниҥ бӧлӱгинде јаба иштеери керегинде јӧптӧшкӧн.\nОл керегинде меморандумга эки јаны кичӱ изӱ айдыҥ 3-чи кӱнинде Калыктар ортодогы Петербургский экономический форумда кол салган.\nДокументте турумкай ӧзӱмниҥ бӧлӱгинде ченемелле, јӱрӱмде бӱткен эҥ артык керектерле ӱлежери, экологиялык баштаҥкайларды, экологияда культураны ла билгирлерди бийиктедерине ууламјылу ӱредӱлӱ ле јартамалду ӱлекерлерди бӱдӱрери айдылган. Оныла коштой, парниковый дейтен газтардыҥ чыгарын астадар ла полимер таштанчыларды јуур ла олордоҥ не-немелер эдип чыгарар системаны јарандырарына ууламјылу ӱлекерлер баштапкы јерде болор.\nОлег Хорохординниҥ темдектегениле, Алтай Республика јажыл экономиканы эрчимдӱ ӧскӱрет. Куучын озо ло баштап кӱнниҥ ийдезин јууп иштедери, агашла иштеериле, ай-кӱнниҥ аайыла колбулу ӱлекерлер, туризмди экология јанынаҥ јӧмӧп ӧскӱрери керегинде ӧдӧт.\n«Бӱгӱн кандый ла тергеениҥ, анчада ла экологиялык кӧргӱзӱлери јанынаҥ баштапкы јердеги Алтай Республиканыҥ турумкай ӧзӱмине «јажыл» технологиялардыҥ баазын јабызадып, инновацияларды тузаланганыла јединер керек. Бистиҥ бу амадуларды Россияда турумкай ӧзӱмниҥ баштаачыларыныҥ бирӱзи – СИБУР јӧмӧп турганы сӱӱндирет. Бис арга-кӱчисти бириктирип, јаан учурлу экологиялык баштаҥкайларды бӱдӱрерис деп бӱдедим» – деп, тергеениҥ башкараачызы темдектеген.\nАлексей Козловтыҥ айтканыла, турумкай ӧзӱмниҥ сурагы јӱрӱмде бӱдӱп туру, јаҥыс ла јӱрӱмде бӱткен ӱлекерлерди оҥдооры учурлу эмес, је јаҥы аргаларды кӧрӱп, јаҥыртуларга белен болоры учурлу.\n«СИБУР экологиялык ла јонјӱрӱмдик учурлу ӱлекерлерди јӧмӧӧргӧ чырмайат, олор тергеелердиҥ бастыра јанынаҥ ӧзӱмине, онойдо ок олордыҥ тыштында јакшы ченемел болуп таркаарына јӧмӧлтӧлӱ болоры јарт. Россияныҥ ару экологиялу, кӱнниҥ ийдезиле иштеер јаан аргаларлу тергеелердиҥ бирӱзи, Алтай Республика, бисле турумкай ӧзӱмниҥ сурактары јанынаҥ јаба иштеерине сӱӱнип турубыс. Билгирлерди ле ченемелди бириктирип, бис экологиялык айалганы јарандырарында узак ӧйгӧ синергетический турултага јединерис» –деп, ол кошкон.\nСИБУР Россияныҥ нефтехимический бӧлӱгиниҥ баштаачызы ла бу бӧлӱктеги телекейлик јаан компаниялардыҥ бирӱзи, ондо 23 муҥнаҥ артык ишчи иштейт. СИБУР-дыҥ эрчимдӱ ижиниҥ шылтузында ол бийик конкуренциялу продукция эдип јат, ол ончо телекейдиҥ 80 ороонында тузаланар товарлар ла автомобильдер чыгарарында, строительстводо, энергетикада, онойдо ок химический промышленностьто ло ӧскӧ дӧ бӧлӱктерде тузаланылат.\nСИБУР нефтьти ле газты иштеп алганынаҥ арткан продукталарын перерабатывать эдет, онойып олорды кӱйдӱргенинеҥ газ чыгарын астадарына јӧмӧлтӧ эдет. 2019 јылда СИБУР 22,6 млрд куб. м. продукталарды перерабатывать эдип, 72 млн тонна парниковый газтардыҥ кейге таркаарын токтоткон, ол Европаныҥ орто кемдӱ орооныныҥ јылына кейге чыгарган газыла тӱҥей.


Платье для девочки M&D, цвет: белый, мультиколор. SWD27015M77. Размер 116 Полотенце махровое TAC "Adelia", цвет: белый, бежевый, 50 x 90 см\nСтаканы Paclan бумажные 250мл, 6 шт Paclan\nКинешма, питер Красногвардейский, Таганский, Юхнов, Казань Ново-Савиновский район, Сердобск, Чёрная речка, Казань Дербышки, Каргат, Беговой, Королёв.


05.03.2019 - altaicholmon\nӦткӧн ӧйди эзедип…\nКару улузым уйкуда, Тӧрӧл јерим уйкуда. А мен дезе ыраакта Катап ла јаш тужымда «Кижиниҥ јӱрӱми сӱреен кыска» деп, энем айдатан, је оны јиит тушта кем керексип угатан эди. Ары кӧрӧлӧ, бери кӧргӧлӧктӧ, јӱрӱм деп неме шуулай беретен эмтир. Узун кышкы тӱндерде ӧткӧн ӧйлӧрди эзедип, чыккан-ӧскӧн тӧрӧл јуртыҥды, оныҥ улузын санайтан эмтириҥ. Мениҥ чыккан-ӧскӧн јерим\nКрасноярск: Кышкы универсиада\nТулаан айдыҥ 2-чи кӱнинде Красноярск бастыра телекейдиҥ студенттериниҥ тӧс калазы боло берген. Ондо Кышкы универсиада-2019 ачылган. Каланы айландыра кырлардыҥ тымыгын студенттердиҥ спортыныҥ јаан байрамы бузуп ийген. Спортчылардыҥ ла кӧрӧӧчилердиҥ јӱректерине байрамныҥ оды камызылды. Улу Енисей, Сибирьдиҥ куулгазыны ла ондор тоолу калыктардыҥ культуразыныҥ тӧзӧгӧ-коды – байрамныҥ ачылтазына айдары јок кӧдӱриҥи ле кӧӧрӧм берген. Ачылтаныҥ јаркынду бӧлӱги\n«Јӱс јаш јажагар, јӱгӱрик атка минигер…»\nАлтай Республиканыҥ эҥ бийик кайралы «Таҥ Чолмон» орденди тагынган Иван Амырович Охрин бу јуукта 80 јажын темдектеген. Бу кижиниҥ ады-јолы бистиҥ тергееде элбеде јарлу. Иван Амырович 1939 јылдыҥ кочкор айыныҥ 22-чи кӱнинде Шабалин аймактыҥ Јаан Чаргы јуртында чыккан. Юбилярды јерлештери кочкор айдыҥ 27-чи кӱнинде аймактыҥ администрациязында уткып, кӱндӱӱ-кӱрее ӧткӱргендер. 11 саат эртен тура. Администрацияныҥ јаан\nӦйлӧрди бириктиреечи учук\nКирген Какай јылдыҥ чаган айыныҥ 1-кы кӱнинде Шабалин аймактыҥ «Сельская новь» газеди тӧзӧлгӧнинеҥ ала 40 јылдыгын темдектеди. 1979 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-кы кӱнинде газеттиҥ баштапкы номери чыккан. Кычыраачыларга баштанып Кӱндӱлӱ кычыраачылар, газеттиҥ юбилейлик байрамы ол озо ло баштап слердиҥ байрамар. Нениҥ учун дезе слер барда, газедис те бар. Бистиҥ бичимелдеристиҥ, очерктеристиҥ тӧс јеринде – слер,\nЧындык башкараачы ла тӧзӧӧчи\nТуулу Алтайдыҥ чындык уулдарыныҥ бирӱзи, ады-јолы текши јарлу башкараачы, политик Михаил Васильевич Карамаев керегинде бичиир де, айдар да јаҥ-арга менде бар: нениҥ учун дезе мен оныла кожо Горно-Алтайский автономный областьтыҥ башкартузында 15 јылдаҥ ажыра иштегем. Мен оны иште де, иштеҥ бош ӧйдӧ дӧ кандый болгонын јакшы билерим, бис јуук колбуда иштегенис. Билезинде он баланыҥ јааны\nАк-чек иштегени улуска да, бойына да јарамыкту\nКочкор айдыҥ 21-чи кӱнинде Горно-Алтайск калада медицинский колледжтиҥ актовый залында Роспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузы 2018 јылда јасак-ээжилерди тузаланганыныҥ турулталары јанынаҥ јондык шӱӱжӱ ӧтти. Јуунды Роспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ јааны, тергеениҥ баш государственный санитарный врачы Леонид Щучинов башкарып ӧткӱрди. Јуунныҥ ижинде АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы Игорь Коршунов, Эл Курултайдыҥ акча-манат, калан ла экономикалык политика\nАјаруда — нацӱлекерди бӱдӱрери\nКочкор айдыҥ 22-чи кӱнинде калада эмчилер белетеер колледжтиҥ коференц-залында Алтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министерствозы 2018 јылда бӱдӱрген иштердиҥ турулталарына ла «Су-кадык» деген национальный ӱлекердиҥ программазын бӱдӱрерине учурлалган јуун-коллегиязын ӧткӱрген. Су-кадык аайынча министр Андрей Макинниҥ башкарганыла ӧткӧн јуунда Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ одынчызы Игорь Коршунов, ОМС-тыҥ тергеелик фондыныҥ директоры Ольга Корчуганова, Роспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республикадагы башкартузыныҥ\nЭре-Чуйдыҥ элбек эдегинде\nКош-Агаш аймактыҥ Јаҥы Белтир јурты республика болуп јаткан ӧйисте тӧзӧлгӧн јаҥы јурт. Айылчы кижиниҥ кӧзине оныҥ элбек оромдоры, тӱп-тӱс турган јаҥы туралары тургуза ла илинет. Мында ачка-јутка алдырбас, турумкай ла иштеҥкей, ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ јаҥжыгуларын улалтып апарган нак ла јайалталу улус јуртайт. 2003 јылда Алтайда болгон јаан јерсилкиниште бузулган јуртын јаҥы јерге кӧчӱрерде, Белтирдиҥ улузы јуртыныҥ адын\n«Единая Россия» талдаштарга белетенет\n«Единая Россия» партияныҥ озолодо талдаштары быјыл кӱӱк айдыҥ 26-чы кӱнинде ӧдӧр. Ого белетеништиҥ сурактары партияныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ озолодо талдаштар ӧткӱрери аайынча тӧзӧмӧл комитединиҥ кочкор айдыҥ 25-чи кӱнинде ӧткӧн јуунында кӧрӱлген. Быјыл сыгын айда Эл Курултайдыҥ ээчий тудуузыныҥ депутаттарын тудар талдаштар ӧдӧр. Ондо «Единая Россиядаҥ» туружатан кандидаттар партияныҥ озолодо ӧткӱрген талдаштарында талдалып јарталар. «Единая Россияныҥ» озолодо\nЈасакберим иштиҥ турулталары кӧрӱлген\nКочкор айдыҥ 27-чи кӱнинде республикан парламенттиҥ јаан залында «Алтай Республикада јасакберимниҥ 2018 јылда айалгазы керегинде» деп адалган јуун Эл Курултайдыҥ спикери Владимир Тюлентинниҥ башкарганыла ӧткӧн. Јуунныҥ ижинде бӱдӱреечи јаҥныҥ, тап-эриктер корыыр органдардыҥ, муниципалитеттердиҥ чыгартулу улузы ла ӧскӧ дӧ улус турушкан. Тууразынаҥ келген айылчылардыҥ тоозында Алтай крайдыҥ Јасакчы Јууныныҥ председателиниҥ ордынчызы — аграрный политика ла ар-бӱткенди


А. Новак: «Јажыл» энергетикага јӧмӧжӧрис - altaicholmon\nӦткӧн кӱндерде Алтай Республикага ишмекчи јол-јорыгыла Россияныҥ энергетиказыныҥ министри Алексей Новак келип јӱрди.\nЈирме јылдыҥ туркунына энергетиканыҥ министри тергеебиске баштапкы катап келгенин темдектеер керек. А. Новак Федеральный штабтыҥ Сибирь федерал округтыҥ јеткер болбозынаҥ электројеткилдеш аайынча штабтарыныҥ јуунын ӧткӱрди. Ондо Сибирьдеги электројеткилдештиҥ субъекттерин ле ЖКХ-ныҥ объекттерин 2019-2020 јылдарда одыру ӧйине белетеери кӧрӱлди.\nЈуунда АР-дыҥ удурумга башчызы Олег Хорохордин турушты. Россияныҥ Минэнергозыныҥ јааны республиканыҥ башкарузына Федеральный штабтыҥ јуунын ӧткӱреринде јӧмӧшкӧни учун быйанын айтты.\nЈуунды баштап тура, А. Новак кӱнниҥ ийдезиле иштеп турган Майма аймактагы станцияда јӱргенин, Алтай Республика бу ууламјыда озочылдардыҥ тоозында болгонын темдектеди. Оныҥ айтканыла, быјыл кӱнниҥ генерациязыла 120 мВт кире текши электроийде алары темдектелет. Бу пилотный ӱлекер, ол аайынча келер ӧйдӧ тузаланаачыларга «јажыл» энергетика јарамыкту болорын бийиктедер арга болор. «Бу амадуларды ӧмӧ-јӧмӧ бӱдӱрип, јӧмӧжӧрис» — деп, Александр Новак айтты.\nСФО-до сегис энергосистема бар (ол «пояс Сибири» деп адалат). Олор Россияныҥ 10 субъегинде турат. Энергосистемаларда энергојеткилдеш бузулбазы јаантайын аҥылу ајаруда тудулат.\nТергеениҥ удурумга башчызы республика ичинде кӱски-кышкы ӧйдӧ белетеништӱ иштер канча јылдыҥ туркунына ӧйлӱ-ӧйинде, јастыралар јогынаҥ ӧткӱрилип турганын ла тургуза ӧйдӧ ондый ок иштер эрчимдӱ ӧткӱрилип турганын темдектеди.\nОнойып, муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ јаандарыла, МЧС-тыҥ чыгартулу улузыла, одыру ла энергокомпаниялардыҥ башкараачыларыла улай ла јуундар ӧткӱрилет. Одыру тартар график, јазалдар белетеер иштердиҥ аайы, энергия ла јылу берер јазалдарды чыныктаары ла ишке кийдирери јаантайынгы аҥылу ајаруда тудулат.\nФедеральный штабтыҥ кышка белетениш аайынча ӧткӱрилген јуунында 15 кире кижи куучын айтты. Јуунныҥ туружаачылары одырынар ӧйгӧ керектӱ нормативно-тапэриктик документтер белетеери јанынаҥ, ЖКХ-ныҥ объекттериниҥ ле предприятиелериниҥ материально-технический базазыныҥ беленин, Сибирьдиҥ ресурсла јеткилдеер тӧзӧлмӧлӧриниҥ курч сурактарын шӱӱштилер. Бу ууламјыда Алтай Республикада ӧдӱп турган иштер јакшы кеминде деп темдектелди.\n(Элбеде келер номерде)


11.02.2020 - altaicholmon\n«Мен сениле Ленинградтаҥ куучындажадым»\nЛенинград-Петроград-Санкт-Петербург. Улу ла кайкамчылу. Россияныҥ культуразыныҥ тӧс јери, оныҥ ӧзӧги. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ тӱӱкизинде эҥ ле кату ла јеткер-тӱбектӱ керектердиҥ бирӱзи Ленинград учун от-калапту јуу-согуш. Невада турган каланы 900 кӱнниҥ туркунына корыганы нерелӱ керек, мында кажы ла кижи јуучыл болгон, кажы ла јуучыл бойын ленинградчы деп чотогон. Бу бӱкти бичиген ле јалтанбас, турумкай ла\nЈаркынду јылдыс ӱзӱлген, је ӧчпӧгӧн…\nАр-сагыжы сӱреен бийик, солоҥылана кӱрееленип калган, калыгыныҥ кӧгӱс-байлыгы болгон укту-тӧстӱ алтай эпши, бичимелдериниҥ јолдыктары јаркынду, учуры сӱреен тереҥ ле чокторлу, Алтайыныҥ ла албатызыныҥ эрке-торко кару балазы Гӱзел Кыпчаковна Елемова ак-јарыктаҥ јӱре берген деген коркышту табышты угарга да, кийнинде сананып та отурарга кӱч болды. Ӱстибисте чап-чаҥкыр теҥери… Гӱзелдиҥ байлаганы Иисус Христос кудай болгон. Ол ӧскӧ кудайды\nЈаан иштиҥ турултазы да јаан\nАлтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институды кочкор айдыҥ 6-чы кӱнинде ӧткӧн јылдыҥ туркунына белетеп чыгарган билим иштериниҥ таныштырузын ӧткӱрди. Билимниҥ кӱнине уткый ӧткӱрилген таныштыруда Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ эл политика, ӱредӱ, культура, јондык биригӱлер ле СМИ-лер аайынча комитеттиҥ председатели Наталья Екеева, АР-дыҥ ӱредӱ ле билим министерствозыныҥ баш специалисти Екатерина Чандыева, АР-дыҥ ЗАГС-тыҥ ла\n«Јӱрӱм ол кыймыгу, тартыжу…»\nТергеебисте спорттыҥ кӧп тоолу бӱдӱмдери аайынча секциялар иштейт, федерациялар да тӧзӧлгӧн. Газедисте мынаҥ озо республикабыста грек-рим кӱрештиҥ ле самбоныҥ айалгазы керегинде бичиген эдис. Бӱгӱнги эрмек-куучын мячту хоккей керегинде ӧдӧр лӧ ол керегинде биске спорттыҥ бу бӱдӱминиҥ республикан федерациязыныҥ јааны Амаду БЕЛЕЕКОВ айдып берер. —Амаду Эзенович, мячту хоккейдиҥ федерациязы бисте качан тӧзӧлгӧн? —Республикада мячту хоккейдиҥ федерациязы\nЭҥ јуук «најыларыс» јошкындайт…\nЭэзи јок, јайым јӱрген јошкын ийттер эл-јонго кӧп учуралдарда кандый бир каршузын јетирер аргалу. Олор улус јаткан јерлерде кажы ла кӱн курсак бедиреп, бош маҥтап јӱрет. Сӱрее-чӧптӱ контейнер-каптардаҥ бедиренип, сӱреени туш-башка чачып салат. Ээзи јок тындулар оорып, кандый бир југуш оору да таркадар аргалу. Је эҥ каршулузы — јошкын казыр ийттер улуска табарганы. Байла, мындый\n«Шырка-сысты ӧй эмдеер дегени кӧк-тӧгӱн. Ол ӧзӧк-буурды эмдиге ӧртӧйт»\nАфганистанда Совет черӱниҥ јуучыл частьтары он јылдыҥ туркунына јуулашкан. Быјыл кочкор айдыҥ 15-чи кӱнинде бу јуу-чактыҥ токтогонынаҥ ала туй ла одус бир толуп јат. Ыраак ӧскӧ талада болгон јуучыл керектерде бистиҥ республикадаҥ ӱч јӱстеҥ ажыра кижи турушкан. Олордыҥ бирӱзи, Андрей ЛОБАНОВ, бӱгӱн редакцияныҥ айылчызы. —Андрей Федорович, Слер черӱге канча јылда барганыгар? —СССР Афганистанныҥ албатызына\n«Билим-шиҥжӱлӱ ижигер текши ӧзӱмге камаанду…»\nӦткӧн неделеде П. В. Кучияктыҥ адыла адалган эл театрда Россияныҥ билиминиҥ кӱнине учурлалган кӧдӱриҥилӱ јуун ӧтти. Јуунга республиканыҥ билимле колбулу иштӱ учреждениелериниҥ, организацияларыныҥ ишчилери, ветерандары, тергеениҥ јаҥыныҥ бӱдӱреечи ле јасакчы органдарыныҥ, ӧскӧ дӧ ведомстволордыҥ јаандары, јондык биригӱлердиҥ чыгартулу улузы туруштылар. Билимниҥ кӱниле, профессионал байрамла јуулгандарды Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин уткыды. «Билимдеги аргаларды корыыры, быжулаары\nБаштамы класстарды изӱ курсакла јеткилдеериниҥ сурагы\nРоссияныҥ президенти Владимир Путин Федерал Јуунга Баштанузында 1-4 класстардыҥ ӱренчиктерин изӱ курсакла тӧлӧттирбезинеҥ азыраарын јеткилдеер јакылта эткен. Ол ондый азырашты акча-манатла ӱч јердеҥ јеткилдеер шӱӱлте айткан — федерал, тергеелик ле јербойыныҥ бюджеттеринеҥ. Керектӱ инфраструктуразы бар тергеелерде ӱренчиктерди 2020 јылдыҥ сыгын айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала изӱ курсакла тӧлӧттирбезинеҥ азыраар учурлу, арткандарында дезе 2023 јылдаҥ ала. Азыраш\n«Туризмде соҥдогоныстыҥ јакшызы да бар…»\nЧой аймактыҥ јаҥы тӱӱкизи 1980 јылдаҥ бери башталат, Маймадаҥ айрылып, таҥынаҥ аймак болуп јатканы быјыл 40 јыл болор. Ойрот автоном область тӧзӧлгӧн ӧйлӧрдӧ ол Успенский аймак болгон, эмдиги Чой аймак деген адын 1933 јылдаҥ бери аданат. Тергеебисте озодо «Аба-јыш» деп адалган јерлердиҥ, эмдиги Чой аймактыҥ албаты-јоныныҥ јадын-јӱрӱми, ижи-тожы, ӧзӱминиҥ јолдоры керегинде Чой аймактыҥ јааны Михаил\n«Албатылык» бюджетирование керегинде јасактыҥ ӱлекери\n«Единая Россия» баштаҥкайлу эмезе «албатылык» бюджетирование керегинде јасактыҥ ӱлекерин Госдумага кочкор айдыҥ 3-чи кӱнинде аткарган. Бу јасактыҥ ӱлекериле болзо, јербойыныҥ бюджединиҥ акчазын эҥ озо кандый иш-керектерге тузаланарын албаты-јон бойы јӧптӧӧр учурлу. Партияныҥ Генсовединиҥ качызы Андрей Турчактыҥ темдектегениле, тергеелердеги ченемелдеҥ кӧрзӧ, мындый эп-сӱмениҥ тузазы јаан: јербойындагы улус райондогы, јурттагы, каладагы јадын-јӱрӱм јакшы јанындӧӧн кубулзын деп, нени


Јурт јерде ӧзӱмниҥ јолы - altaicholmon\nЈурт јерде ӧзӱмниҥ јолы\nКандык айда Јербойында бойы башкарынарыныҥ кӱни темдектелет. Ого учурлай бистиҥ аймакта јаҥжыкканы аайынча јылдыҥ ла муниципал тӧзӧлмӧниҥ ижинде камаанду болгондорго учурлу керек-јарак ӧткӱрилет. Јурт јерге бойы башкарынарыныҥ сурактары анчада ла учурлу, нениҥ учун дезе олор јурттыҥ кӱнӱҥги амадуларына ла ӧзӱминиҥ јолына камаанын јетирет. Быјыл бу байрамга учурлай керек-јарактардыҥ кеми текши ороондо айалгала колбой јабызадылган болзо, ол јурт јеезелерде иштиҥ аайын ајарар, администрациялардыҥ ла јаҥныҥ чыгартулу органдарыныҥ ижин баалаар, оныҥ јылдык турулталарын чокумдаар, келер ӧйгӧ амадулар тургузар ла оноҥ до башка кӧп сурактар шӱӱжер арга берет.\nБайрамга шылтай бис Беш-Ӧзӧк јурт јеезениҥ јааны Мерген Валерьевич Быковко јеезениҥ башкартузыныҥ 2019 ла бӱгӱнге јетире ижи керегинде куучындап берзин баштандыбыс. Јурт администрацияда Мерген Валерьевич 2008 јылдаҥ ала иштейт. Ол јурт јеезени 2010-2015 јылдарда башкарган болгон. 2016-2018 јылдарда јурт администрацияныҥ спезиализи болгон. 2018 јылда ол такып ла Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезиниҥ јаанына тудулган.\n— Мерген Валерьевич, тургуза ӧйдӧ слердиҥ јеезеге кандый иш тӧс учурлу болуп јат?\n— Элдеҥ озо Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези аймакта эҥ ле ыраада турган деп темдектеер кӱӱним бар. Аймактыҥ тӧс јуртынаҥ ол 135 км тууразында турат. Јеезениҥ турган јери јаан — 40 муҥ гектардаҥ кӧп. Андый да болзо, бис, муниципал јаҥныҥ органдары, бойыстыҥ ижисти ӧйлӱ ӧйинде бӱдӱрип турар учурлу.\nЈурт јеезениҥ јааны ла администрациязы ижинде федерал ла республикан јасакберимге, Јурт јеезениҥ уставына тайанадылар. Ижибистиҥ тӧс ууламјылары: јонјӱрӱмдик-культуралык бӧлӱкти јеткилдеери, оромдорды јарандырары, кызалаҥ айалгаларды болдыртпазы ла оныҥ турулталарын јоголторы, ӧрттӧр болдыртпазын јеткилдеери, биске берилген молјуларды учуры, јарамыктузы ла акча-манатла јеткилделгени аайынча бӱдӱрери. Эл-јонныҥ баштанулары аайынча документтер белетееринде база кӧп иштер эдилет.\n2019 јылда јур јеезениҥ ичбойыныҥ кирелтелери кӧптӧгӧн. Калан тӧлӧмирлер кемиле темдектелип калганынаҥ 23 процентке кӧп (520 муҥ салковой) келген. Тӧс кирелтелер јердиҥ ле ар-јӧӧжӧниҥ каланынаҥ болот. Јурт јеезениҥ чыгымдары билдирлӱ астап калды, јылдыҥ турулталарыла олор пландалганыныҥ 90% болды.\n— Јеезеде јурт ээлемниҥ кандый кӧргӱзӱлерин темдектеерер?\n— Бӱгӱнги кӱнде Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезинде јурт ээлем потребительский ӧскӧртип эдер эки кооператив иштейт: председатели Леонид Байлагасов болуп турган «АЛЛЕКС» ле Николай Тыдыков башкарган јурт ээлем продукцияны баштамы ӧскӧртип эдер «АЛИКО» деген јер. Јеезеде 48 крестьян-фермер ээлем иштейт. Олордыҥ ижиниҥ тӧс ууламјызы — эттеҥир мал-аш тудары. Бир ээлем аҥныҥ мӱӱзинеҥ эдимдер чыгарат.\nБистиҥ јеезеде улустыҥ таҥынаҥ 255 ээлеми бар. Бу јылдыҥ бажындагы кӧргӱзӱлерле, ээлемдерде — 2374 тын уй (2019 јылдагызына кӧрӧ, 52 башка кӧп), 1300 мал, 2700 кой, 30 эчки, 37 чочко, 372 куш.\nЈеезеде јаткандардыҥ ээлемдериниҥ айалгазы турумкай. Мал-аштыҥ тоозы кӧптӧйт.\n— Јыл туркунына культура ла спорт бӧлӱктерде кӧп-кӧп керек-јарактар ӧдӧт. Беш-Ӧзӧктӧ бу јанынаҥ кандый солундар бар?\n— Культура бӧлӱгине Беш-Ӧзӧктӧ јурттыҥ Культура туразы ла библиотека кирет. ДК-да кийистеҥ узанарыныҥ кружогы иштейт, бильярдла маргаандар, башка-башка концерттер, байрамдар ӧткӱрилет. 2019 јылда бистиҥ «Кӱмӱш» деген фольклорлык ансамблис «Јозокту албатылык ӧмӧлик» деп адын корыган. Ол аймактыҥ ончо керек-јарактарында эрчимдӱ туружат, республика да кеминде јуртыстыҥ адын кӧдӱрет. Библиотекабыс та кандый ла кеминде керек-јарактарда эрчимдӱ туружат.\nЈурт јеезеде јаҥжыгып калган спорт маргаандар ӧткӱрилет: волейболло, мини-футболло, кӱӱк айда самболо Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ветерандарына, тылда иштегендерге ле јуучыл иш-керектердиҥ туружаачыларына учурлалган турнир ӧдӧт, кӱчӱрген айда РФ-тыҥ физический культуразыныҥ ла спортыныҥ артыгы, АР-дыҥ нерелӱ тазыктыраачызы Р. Чичиновтыҥ сыйына самболо турнир ӧдӧт. Ӧткӧн јылда бисте онойдо ок атту спорт аайынча маргаандар ӧткӧн.\n— Калганчы ӧйдӧ муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ јерлерин јазап-јарандырарына јаан ајару эдилет. Бу сурак аайынча слерде кандый једимдер, санаалар бар?\n— Бу сурак аайынча бис текши јыл туркунына иштейдис. Кандык айдаҥ ала кӱӱк айга јетире јурт јеезеде јерлер јарандырарыныҥ айлыгы јарлалат ла ол эки ай кире улалат. Ӧткӧн јылда бис бастырароссиялык «Россияныҥ суузы» деген акцияда турушканыс. Јуртта сӱрее-чӧп таштаар каптарлу беш јер јазалган. Кату таштанчылар јуурын ла туура тартарын «Экобезопасность» ООО јеткилдейт.\nЈурттыҥ ипподромын јарандырар иштер башталып калган. 2019 јылда јербойындагы кеминде јолдорды јазап-јарандырар кезик молјулар јӧптӧжӱ аайынча аймактыҥ башкартузы биске бу иштерге 582 муҥ салковой акча чыгарган. Бис бу акча-манатты јолдордо кар арчыырына, кумакту јер тӧгӱп, јыртыктар бӧктӧӧр иштерге ууламјылаганыс. Јурттыҥ тӧрт оромында тышкартынды јарыдар 9 јарыткыш тургузылган. Онойдо ок Беш-Ӧзӧктӧ Центральный оромдо балдар ойноор јер тудулганын темдектеер керек.\nӦрттӧр чыгарын ла суу кӧпшип, каршузын јетирерин болдыртпазы аайынча иштер ӧйлӱ ӧйинде ӧткӱрилет.\n— Јонјӱрӱмдик айалгалар, текши эл-јон керегинде нени айдарыгар?\n— Јурт јеезеде 672 кижи јуртайт. Бисте 118 пенсионер, ол тоодо иштиҥ 40 ветераны. Кӧп улус аймак ла республикан кеминде јонјӱрӱмдик јӧмӧлтӧ аладылар. Бис те олорго аргабыс јеткенче болужарга кичеенедис.\nБеш-Ӧзӧктиҥ орто ӱредӱлӱ школында 95 бала ӱренет. Ӱредӱликте 48 кижи иштейт, олор ӱредӱчилер. Школдо онойдо ок балдардыҥ сады иштейт, ондо 40 бала јӱрет. Ого ӱзеери кыска ӧйдиҥ туркунына јӱрер школдоҥ озогы группа иштейт, ого 4-6 јашту 20 бала јӱрет. Чочыдулу айалга ӧткӧн кийнинде, олор ончозы толо кеминде иштей берер.\n— Јурттыҥ ичкери јолында кандый амадулар бар, ӱлежип ийзегер?\n— Эҥ ле озо пландап турганыс — ол Кудатинский оромдо јолды ла Яимовтыҥ оромындагы кӱрди јазаары. Јуртка культураныҥ јаҥы туразын тудары темдектелет. Тургуза ӧйдӧ ӱлекер-чоттомолду иштер белетелет.\nКоммерциялык эмес кӧмзӧ тӧзӧӧри аайынча иштер ӧткӱредис ле ол ажыра Президенттиҥ гранттарыныҥ конкурстарында туружарын пландайдыс. Јуртка јаҥы спортзал тударга амадайдыс, бу амадубыска једерге кӧп иштеер керек. Сананганыс бӱдер деп иженедис.\n— Јетирӱ учун быйан болзын, ончо амадаганар бӱтсин деп кӱӱнзейдис.


ЈЫЛГАЙАК | Новости\nНовости 01 апреля 2021\t Просмотров: 168\nТулаан айдыҥ 26-чы кӱнинде Оҥдой јурттыҥ культура байзыҥыныҥ одожында алтай калыктыҥ сӱӱген ле јаантайын сакып, амадап уткыган Јылгайак байрамы ӧтти. Байрамда аймактыҥ тӧс јуртыныҥ эл-јоны келген јерлештерле, ӧскӧ јурттардаҥ ла аймактардаҥ келген айылчыларла кожо јараш ойын — концертти кӧрӱп, ойындарда, кӧрӱ-конкурстарда туружып, казандарда азылган эт-кӧчӧноҥ амзап, амыралта кӱнди бийик кӱӱн-санаалу ӧткӱрдилер.\nБайрамныҥ кӧдӱриҥилӱ ачылтазында туружаачыларын ла кӧрӧӧчилерди Оҥдой јурттыҥ администрациязыныҥ јааны Сынару Бабыкова, Эл Башчы Мерген Теркин ле аймактыҥ башкарузыныҥ культура, спорт ло јашӧскӱримле иштеер бӧлӱгиниҥ јааны Тамара Якова тӧргӧ чыгып, јылдыҥ тӱгенгениле, јастыҥ келгениле, Алтайыстыҥ ар-бӱткени тереҥ уйкудаҥ ойгонгоныла акту-кӱӱнинеҥ уткыдылар.\nМынаҥ ары јараш алтай кожоҥдор ло бијелер байрамныҥ учына јетире тӱгенбей, јурттыҥ ичине јаҥыланып, Јылгайактыҥ туружаачыларыныҥ, кӧрӧӧчилериниҥ ле арткан эл-јонныҥ кӱӱн-санаазын кӧдӱрди.\nБайрамныҥ программазы аайынча бир-канча кӧрӱ-конкурстар ӧткӧн: кеп кийимниҥ ле тулуҥныҥ кееркедим јарандырар эдимдериниҥ, наадайлардыҥ јӱзӱндериниҥ, алтай аш-курсактыҥ, чӱмдемел-кееркедим кеендиктиҥ эдимдериниҥ, кокырчы Тастаракайлардыҥ маргааны ла оогош болчомдордыҥ јилбилӱ ойындары ӧтти.\nСпорттыҥ бӱдӱмдериле бу јылда эки маргаан ӧткӱрилген – камчы согуш ла алтай кӱреш. Эҥ кӧп кӧрӧӧчилер јууган кӱрештиҥ маргаанында абсолютный јеҥӱчил болуп Оҥдой јурттаҥ Панов Эжер чыкты. Бу маргаанда ого чыдаары табылбады. Бойыныҥ бескелеринде јеҥӱчилдер деп адаткан алыптар – Яприн Чечен, Едикеев Эзен ле ол ло Панов Эжер. Камчы согушла јеҥӱчил болуп Озочинов Эзен адатты.\nЈылгайак байрамныҥ ончо кӧрӱлериниҥ ле спорттыҥ маргаандарыныҥ туружаачылары талдама сыйларла, Быйанду бичиктерле кайралдаткан. Аштаган-чылаган, ајару јок арткан айылчы кижи кӧрӱнбеди. Байрамды бойыныҥ бийик кеминде ӧткӱрерге јурттыҥ администрациязы албаданган, јаан болужын јетирген улус – јербойыныҥ аргаачылары ла Оҥдой јурттыҥ улузы.


Эл-jонло туштажу ӧткӧн - altaicholmon\nЭл-jонло туштажу ӧткӧн\n«Единая Россия» партияныҥ 17-чи јылдыгына учурлай ӧткӱрилип турган туштажулардыҥ неделези ӧйинде оныҥ председатели Д. Медведевтиҥ Горно-Алтайсктагы јондык приемныйында АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Владимир Тюлентин, АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ баштапкы ордынчызы Роберт Пальталлер ле АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ јонјӱрӱмдик корулаш ла эл-јонныҥ су-кадыгын корулаары аайынча комитединиҥ председатели Наталья Никитенко эл-јонло туштажулар ӧткӱрген.\nТуштажуга келген улус кӧбизинде јонјӱрӱмдик сурактарла баштанган. Кош-Агаш аймактыҥ Кӧкӧрӱ јуртыныҥ эл-јоны јуртта школды ла пищеблокты јаҥыртар иштер качан тӱгенериле јилбиркеген. «Школдо 186 бала ӱренет. Је јерсилкиништиҥ кийнинде јаҥыртулу иштер удай берди», – деп, јурт јаткандар јетирген. Онойдо ок јуртта депо ло ӧрт ӧчӱрер пост тудулат, ондо канча кижи иштеер деген сурак тургускандар. 2019 јылда Оҥдой јуртта аргадаачы служба тӧзӧлӧр, ондо «бош» арткандар Кош-Агаш аймакка барып иштеер деген каруу болгон. Тургуза ӧйдӧ республикада ондый 19 объект тудулат.\nГорно-Алтайсктыҥ Кайас микрорайонында Рассветная, Ленинградская оромдордыҥ ла Зыбкий переулоктыҥ эл-јоны сууӧткӱш качан болор деп сурак берген. Тӧс сууӧткӱштиҥ ыраагы 900 метр, ого јетире кенек те, кӧп балдарлу билелерге де, каргандарга да барарга кӱчке келижет. Каланыҥ администрациязында бу сурак шиҥжӱде турганы јарталган. Озо баштап ӱлекер-сметный документтер јазаар керек болуп јат. Сууӧткӱштиҥ бодоштыра баазы 3,5 млн. салковой болор.\nВладимир Тюлентин бу сурактыҥ аайына чыгары сӱреен учурлу деп, каланыҥ ла республиканыҥ депутаттарына келер ӧйдиҥ тергеелик ле каланыҥ бюджеттерин јаратса, бу суракка ајару эдерин айткан.\nМайма районныҥ эл-јоны Майма сууны кечире јойу улус јӱрер кӱрди орныктырары керегинде суракла баштангандар. Олор бу суракла јурттыҥ да, аймактыҥ да јаандарына кӧп катап баштанган болуптыр. Кӱрди јазабаза, балдардыҥ јӱрӱмине чочыду болоры јарт. Олор ӧйди кымакайлап аларга тошло кечип турулар. Онойдо ок суу тоҥуп, кӱрдиҥ тӧҥӧштӧрин тош былчыйт. Јаан улуска дезе ӧскӧ јердеҥ барып кечерге келижет. Р. Пальталлер бу суракты билерин айдып, АР-дыҥ тергеелик ӧзӱминиҥ министерствозы ла Майма аймактыҥ администрациязы кӱрди јазаарына акча-манат чыгарары керегинде јӧптӧжӱ тургусканын јетирген. Айдарда, аймактыҥ ла республиканыҥ бюджеттеринеҥ бу ишке 3 млн. 140 муҥ салковой чыгарылган. Ӱлӱрген айда аукцион ӧткӧн лӧ оны «Прагма-04» ООО ойноп алган. Кӱр јаҥар айдыҥ 20-чи кӱнине јетире табыштырылар.\nТуштажуны ӧткӱреечилерге куурмакчылардыҥ кылыгынаҥ улам квартира јок арткан биле баштанган. Олор јаргы ажыра нени де керелеп болбогон. Куурмакчылар эмди катуныҥ јеринде. Бу сурак шиҥжӱге алынган.\nШабалин аймактыҥ кижизи, РФ-тыҥ иштиҥ ветераны јаан оорузын эмдеерге Горно-Алтайскка кӧчкӧн. Ого јонјӱрӱмдик учурлу јадар јер керек. Бу кижиге угузу бичизин ле очередьке турзын деген шӱӱлте эдилген.


< Wp | altWp > alt > Тӧс бӱк\nАлтай тилдиҥ тест Викишиҥжӱчиниҥ сӧзлиги.\nАлтай тилдиҥ тест Викишиҥжӱчиниҥ сӧзлигине кÿÿнзеп киригер!\nБу бÿктиҥ сериязы Алтай тилдиҥ Викишиҥжӱчиниҥ сӧзлигиниҥ тестине тöзöлгöн. 2021 jыл 23 кандык ай, пятница, 02:47 UTC\n362 Altai articles. · All pages of Altai Wikipedia · All categories · All templates ·\nЭта серия страниц создана для пробного раздела Википедии на алтайском языке (алтай тил). Ваш вклад в создание Википедии нап этом языке будет высоко оценен. Просьбу о создании Алтай Википедии утвердят, когда будет достаточное количество содержательных статей. Когда она будет одобрена, все помещенное здесь содержание будет перенесено непосредственно в Википедию.\nПоскольку это пробная вики, все статьи, создаваемые здесь, необходимо начинать с формата Wp/alt/Статьяныҥ ады. Например, статья об Алтай тил должна быть под названием Wp/alt/Алтай тил (конечно, в фактической Википедии статья будет маркироваться уже как Алтай тил, без префикса Wp/alt).\nПолезные ссылки / Керектӱ тайантылар:\nВикипедиялар — тюрк тилдер:\nазербайджан [az] · башкир [ba] · чуваш [cv] · крымныҥ татар [crh] · казах [kk] · карачай [krc] · саха [sah] · татар [tt] · тыва [tyv] · тӱштӱк азербайджан [azb] · гагауз [gag] · каракалпак [kaa] · кыргыз [ky] · тÿрк [tr] · тÿркмен [tk] · уйгур [ug] · узбек [uz]\nТÿрк тилдер Инкубатордо:\nалтай [alt] · тÿндÿк алтай [atv] сыбыр [sty] · чулым [clw] · караим [kdr] · ногай [nog] · крымчак [jct] · кумык [kum] · хакас [kjh] · салар [slr] · кашкай [qxq] · карган тÿрк [otk] ·\nРоссияныҥ öскö калыктарыныҥ тилдери:\nавар [av] · адыгей [ady] · бурят [bxr] · вепс [bxr] · jалаҥныҥ марий [mhr] · ингуш [inh] · кабардин-черкес [kbd] · калмык [xal] · коми-зырян [kv] · коми-пермяк [koi] · лак [lbe] · лезги [lez] · ливвик [olo] · мокшан [mdf] · орус [ru] · осетин [os] · туулык марий [mrj] · удмурт [udm] · чечен [ce] · эрзян [myv] ·\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/alt/Тӧс_бӱк&oldid=5005651"


английлап Toni Morrison\nанглийлап Chloe Ardelia Wofford\nкочкор айдыҥ 18 кӱни 1931(0002-18-1931)[…]\nЛорейн[d], Лорейн[d], Огайо[d], США[d]\nкуран айдыҥ 5 кӱни 2019(0008-05-2019)[…] (88 јаш)\nбичиичи, романист, либреттист, преподаватель университета, ӱлгерчи, детский писатель, чтец аудиокниг\nНорман Мейлердиҥ сыйы[d] (2009)\nСША-ныҥ Национал гуманитар медали[d] (2000)\nВандербильдте Николастыҥ университединиҥ канцлериниҥ медали[d] (2013)\nДжозефина Майлзтыҥ оклендте ПЕН-клубтыҥ сыйы[d] (2013)\nДжанет Хайдингер Кафканыҥ сыйы[d] (1977)\nАмерикан бичиктиҥ сыйы[d] (1988)\nХудожественный бичик јанынаҥ Пулитцеровский сый[d] (1988)\nХелмеричский сый[d] (1988)\nNAACP Image Award деп художественный литературада эҥ артык бичимел учун сый[d] (2004)\nКонгресстиҥ библиотеказыныҥ тирӱ легендазы[d] (кандык ай 2000)\nЛэнгтон Хьюзтыҥ медали[d] (1981)\nНью-Джерсиде мактыҥ залы[d]\nСорбонна университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d]\nОксфорд университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d]\nЖеневский университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d]\nТо́ни Мо́ррисон (английлап Toni Morrison; чыгарда ады — Хло́я Арде́лия Уо́ффорд, английлап Chloe Ardelia Wofford; 1931 јылдыҥ кочкор айыныҥ 18-чи кӱнинде, Лорейн, Огайо — 2019 јылдыҥ куран айыныҥ 5-чи кӱнинде) — американ бичиичи. Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады (1993) «бийик амадуларлу поэзиязы американ јӱрӱмниҥ кезик јанын кӱйбуреткен» (орустап «которая в своих полных мечты и поэзии романах оживила важный аспект американской реальности»). Президенттиҥ Јайымныҥ медалин алган.\nЧын ады — Хлоя Арделия Уоффорд (английлап Chloe Ardelia Wofford), Лорейнде, Огайодо чыккан. Ишмекчи улустыҥ билезинде, тӧрт баланыҥ ортозында ӧскӧн, экинчи бала болгон. Јаштаҥ ала бичиктер кычырарга сӱӱген, эҥ ле јараткан бичиичилери Джейн Остин ле Лев Толстой болгон. Адазы сварщик болуп иштеген, бош ӧйдӧ Африканыҥ кара албатызыныҥ јӱрӱми, учуралдар керегинде куучындайтан, ол куучындар кийнинде кызыныҥ бичимелдерине кирген.\n1949 јылда Моррисон Говардский университетке ӱредӱге кирген , «англий тил ле литература» деп специальность аайынча. Ондо ол Тони деп кош атту боло берген, Энтони деп адын кыскартып, бу атты ого 12 јашту болордо, католикалык јаҥга кирерде берген. 1953 јылда Моррисон университетти бакалавр деп степеньдӱ тӱгезип, 1955 јылда Корнеллский университти божодып, магистрдыҥ степенин алган. Вирджиния Вулф ла Уильям Фолкнердиҥ бичимелдеринде «кол салыныш» орустап самоубийство деп теманы шиҥдеп, магистерский ижин бичиген. Ӱредӱниҥ кийнинеҥ ол англий тилдиҥ ӱредӱчизи болуп Техас штаттыҥ Хьюстон калазында Тӱштӱк Техастыҥ университединде иштеген (1955—1957]]), оноҥ ойто Ховард јаар бурылган.\n1958 јылда ол кожо ӱренген уулла, ямай архитектор Гарольд Моррисонло бириккен (Harold Morrison). Тони ле Гарольд эки балалу болгон: Гарольд ло Слэйд. 1964 јылда эш-нӧкӧрлӧр айрылышкан. Оныҥ кийнинде Тони Сиракьюс јаар кӧчкӧн, «Random House» деп фирмада билим шиҥжӱлердиҥ редакторы болуп иштеген . Јылдаҥ ажыра иштейле ол «Random House» деп издательствоныҥ тӧс офисине (Нью-Йоркто) редактор болуп кӧчкӧн. Бого коштой ол бу ла јылдарда Йельский университетте, Колледж Бардата (Bard College) ӱредӱчи болуп иштеген. Редактор болуп иштеп тура, Тони афроамерикан литератураны текши јарлаарына камаанын јетирген, анчада Генри Думастыҥ чӱмдемелдерин (Henry Dumas), Тони Кэйд Бамбараныҥ (Toni Cade Bambara), Анджела Дэвистиҥ и Гэйл Джонстыҥ (Gayl Jones).\nАмерикан бичиичилериниҥ II Конгрессинде Моррисон массовой культурага удурлажар деп кычыру эткен, США-да литературада бастыра демократиялык ууламјыларды бириксин деп кычырган, бу ла тура американ јӱрӱмниҥ курч сурактарын кӧдӱрген: «Јалтанбастык кыймыгу учун» (английлап «For the Heroic Movement, (1981), орустап (За героическое движение)).\n1983 јылда Тони Моррисон издательстводоҥ јӱре берген. 1984 јылда Альберт Швейцердиҥ университединде кафедрада профессордыҥ адын алган (штат Нью-Йорк,Олбани). 1989 јылдаҥ ала Роберт Ф. Гоенниҥ кафедразында иштеген (Принстонский университет). 2006 јылда амыралтага чыккан.\nКеендиктиҥ ле билимниҥ американ академиязыныҥ мадалиле кайралдаткан (2016, Emerson-Thoreau Medal).\n[Фран Лебовицле узак јылдарга најылашкан. Тони Моррисон Нью-Йоркто 2019 јылдыҥ куран айыныҥ 5-чи кӱнинде јада калган.\nМоррисонго бичиичилер ле ӱлгерчилердиҥ официал эмес кружогына (Гарвардтыҥ университединде) турушканы оноҥ ары бойы бичинерине болуш болгон, бу кружокто бичиичилер бой-бойаныҥ бичимелдерин шӱӱшкен болгон. Бир кӱн Тони кружокко бойыныҥ куучынын экелген, кара кызычак кӧстӧрим чап-чаҥкыр болгон болзо чы деп сананып јӱргени керегинде болгон. Кийнинде Моррисон бу куучыннаҥ улам роман бичиген: «Эҥ ле Чаҥкыр кӧстӧр» (1970). 1972 јылда «Сула» деп романы чыккан (английлап Sula), јиит негритян ӱй кижиниҥ тегин эмес салымы керегинде роман. 1973 јылда «Сула» США-ныҥ национал бичик аайынча сыйын алган. 1987 јылда «Сӱӱгени» («Возлюбленная») деп романы 1988 јылда Пулитцеровский сый алган.\n«Кудайым, баламды аргада», (орустап Боже, храни моё дитя, английлап God Help the Child) 2016; ISBN 978-5-699-92111-9)\n«Тура» (орустап Дом, английлап Home), 2012; ISBN 978-0-099-55594-0)\n«Буурзак» (орустап (роман) Милосердие, 2008; ISBN 978-0-307-26423-7)\n«Сӱӱш» (орустап (роман) Любовь, английлап Love) (2003; ISBN 0-375-40944-0)\n«Рай» орустап роман Рай, английлап Paradise, 1999; ISBN 0-679-43374-0)\n«Джаз» (орустап «(роман) Джаз, английлап Jazz, 1992; ISBN 1-4000-7621-8)\n«Сӱӱгени» (орустап (роман)Возлюбленная, (английлап Beloved, 1987; ISBN 1-4000-3341-1, Пулитцеровтыҥ сыйы) — «Тайм» деп журнал тургускан англий тилле бичилген эҥ артык 100 романныҥ тоозына кирген\n«Чагана наадай» (орустап Смоляное чучелко (английлап Tar Baby, 1981; ISBN 1-4000-3344-6)\n«Соломонныҥ кожоҥы» (орустап (роман)Песнь Соломона, английлап Song of Solomon) (1977; ISBN 1-4000-3342-X) — алган сыйлары: Национальной ассоциации литературалык критиктердиҥ национал ассоциациязыныҥ; Кеендик ле литературада американ академияныҥ .\n«Сула» (орустап (роман)Сула,английлап Sula, 1973; ISBN 1-4000-3343-8)\n«Эҥ ле чаҥкыр кӧстӧр» (орустап Самые голубые глаза, английлап The Bluest Eye, 1970; ISBN 0-452-28706-5)\nЭстель Минор ло Тони Моррисон, Балтимор, Мэриленд, 1998\nМоррисонныҥ алдындагы туразы, 2015\nНобельдиҥ литературада сыйыныҥ лауреады Тони Моррисон Бродвейдиҥ режиссеры Гарольд Принске «Алтын тарелка» деп сый берип јатканы, округ Колумбия, 2007\n↑ 5,0 5,1 5,2 https://www.nytimes.com/2019/08/06/books/toni-morrison-dead.html\n↑ 11,0 11,1 Ӱлекер:Cite news\n↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Ӱлекер:Из\n↑ 15,0 15,1 Grimes, William (October 8, 1993). «Toni Morrison Is '93 Winner Of Nobel Prize in Literature». The New York Times.\n↑ Умерла нобелевский лауреат по литературе Тони Моррисон (орус.). Interfax.ru. Дата обращения: куран айдыҥ 6 кӱни, 2019.\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Моррисон,_Тони&oldid=25697"\nКочкор айдыҥ 18 кӱнинде чыккандар\n1931 јылда чыккандар\nКуран айдыҥ 5 кӱнинде божогондор\n2019 јылда божогондор\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 18 кичӱ изӱ ай 2021, 14:27.


Платье oodji Collection, цвет: темно-синий, мультиколор. 21911019/35173/7919F. Размер 44-164 (50-164) набор уходовый антивозрастной the saem snail essential ex wrinkle solution skin care 3 set\nПолевской, Заполярный, Белгород, Чертаново Южное, Любим, Бурятия, Северская, Площадь Александра Невского - 2, Шумиха, Нагатинский Затон, Кизел, Светлоград.


Ноябрь 2021 - Страница 5 из 6 - altaicholmon\nЭркелей jӱректиҥ сызы ба?..\nБу бичимелдер «Алтайдыҥ Чолмоны» газетте туку одус jыл мынаҥ кайра чыккан. Ол тушта бистиҥ тергееде алтай јииттердиҥ «Арчын», «Эзем», «Јаркын», «Кан-Ойрот» деп кӱӱлик ӧмӧликтери сӱрекей јарлу болгон. Сегизенинчи-тогузонынчы јылдарда газеттиҥ јашӧскӱрим бӧлӱги олорло јуук колбу тудуп, јайалталу јииттер керегинде кӧп бичимелдер јарлаган. Бу кӱӱлик ӧмӧликтердиҥ ортозында Улаган аймакта Чибит јурттыҥ «Амаду» деп диско-группазы база аҥыланган.


Јолдордо јеткер болдыртпазы шӱӱжилген - altaicholmon\nТергеениҥ башкараачызы јолдордо јеткер болбозы аайынча темдектелген кӧргӱзӱлерге једери керектӱ болгонына ла айалганы оҥдолторго эдетен керектерге ајару эткен.\n«Јай башталганыла балдар кӧп ӧйди тышкары ӧткӱрер, кӧбизи амыралтаныҥ јерлерине барар. Биске јолдордо балдар јеткерлӱ керектерге кирбезин болдыртпас иштерди тӧзӧӧр, балдарды амыраар јерлерге ле ӧскӧ дӧ керектерге тартып апарары эптӱ ле јеткер јок болорын јеткилдеер керек» – деп, Олег Хорохордин темдектеген.\nИчбойындагы керектердиҥ Алтай Республика аайынча министерствозында ГИБДД-ныҥ башкартузыныҥ јааныныҥ ордынчызы Дмитрий Кузнецов 2020 јылда тергеениҥ јолдорында болгон јеткерлӱ керектер ле јолдордо јеткер болдыртпазын јеткилдеер иште тӧс једикпестер керегинде јетирӱ эткен.\nОныҥ айтканыла, ӧткӧн јылда Алтай Республикада јолдордо болгон јеткерлер ле ондо шыркалаткан ла корогон улустыҥ тоозы астаган. 317 ДТП-лар темдектелген, олордо тӧрт кижи божогон.\n2021 јылдыҥ тӧрт айына јолдордо јеткерлӱ керектер кӧптӧгӧн. Онойдо, 66 ДТП болгон, олордо ӱч кижи корогон. Јолдордо јеткерлердиҥ эҥ таркаган шылтагы – кӧлӱкчилер јолдордо јӱрериниҥ ээжилерин керектебей, бузуп турганы деп, ол айткан.\nГИБДД-ныҥ бӧлӱктери кӧп ишчилери турушкан аҥылу профилактикалык керектер, јартамал-профилактикалык иштер ӧткӱрет.\nАР-дыҥ ӱредӱлик ле билим аайынча министри Ольга Саврасова ӱредӱлик учреждениелерде балдардыҥ јол-јорыктары јеткер јок болорын јеткилдеер иштер канайда тӧзӧлгӧни, анайда ок балдарды јайгыда амыраар јерлерге тӧзӧмӧлдӱ јетирерине школдор белен болгоны керегинде айткан.\n2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала балдарды калада, каланыҥ јуугындагы јерлерде ле калалар ортодогы јол-јорыктарда автобусла тартарында јаҥы ээжилер тургузылганын ол јартаган. Тӧс некелтелердиҥ бирӱзи – балдар тарткан транспорт јеткердеҥ корыыр кайыш јепселдерле јеткилделер учурлу.\nТургуза ӧйдӧ республиканыҥ ӱредӱлик организацияларында школдордыҥ 185 автобустары бар, олор некелтелерге келиштире јепселген. Амыралтаныҥ јерлерине эки муҥнаҥ ажыра кижини јетирери пландалат.\nМинистр анайда ок јай ӧйинде јолдордо јеткерлӱ керектерди болдыртпас профилактикалык иштер керегинде куучындаган. Онойдо, балдар тӱште јӱрер лагерьлерлӱ бастыра ӱредӱлик заведениелерде јолдордо јӱрериниҥ ээжилерин ӱренер профильный сменалар ӧдӧр. Бого ӱзеери, Балдарды корыырыныҥ кӱнине учурлалып, «Јаш тужыныҥ Јалакай Јолы», «Јашӧскӱрим ГИБДД-ла кожо – јолдордо јӱрериниҥ ээжилерин бӱдӱрери учун», «Јеткер јок јай», «Светофордыҥ кӱни», «Балдар школго барып јат» деген профилактикалык керек-јарактар ӧдӧр.\nАР-дыҥ талалык ӧзӱм аайынча министри Константин Зорий јолдордо јӱрериниҥ ээжилери бузулганын фото ло видеого автомат кеминде сокконыныҥ тузазы ла бу иштиҥ оноҥ арыгы ӧзӱми керегинде куучындаган. Оныҥ јетиргениле, быјылгы јылдыҥ тӧрт айына стационар комплекстердиҥ шылтузында јолдордо јӱрериниҥ ээжилерин бускан 14 907 учурал, јорыктап иштеген комплекстер – 33 280 учуралды илезине чыгарган. 2021 јылда Горно-Алтайскта ла Маймада эки стационар комплексти тургузары темдектелет.\nМинистр анайда ок «Јеткер јок чыҥдый јолдор» деген эл ӱлекерге кирген «Тергеелик ле јербойыныҥ јолдоры», «Јол ээлемин ӧскӱрер текши керектер», «Јолдордо јеткер болдыртпазы» деген тергеелик эл ӱлекерлер аайынча 2020 јылда ӧткӱрген иштердиҥ турулталары ла 2021 јылга темдектелген керектер керегинде куучындаган.\n2020 јылда 39 объекттерде, ол тоодо Горно-Алтайский агломерацияныҥ јербойында учурлу 16 объекттеринде ле тергеелик учурлу 23 объекттерде ремонт иштер ӧткӧнин Константин Зорий айткан. Ӧткӧн јылда текши узуны 120 км јолдор јазалган, быјылгы јылга кӧчкӧн 60 км јолдордо иштер башталып калган.\n2021 јылда «Тергеелик ле јербойыныҥ јолдоры» деген тергеелик ӱлекер аайынча тергеелик ле јербойыныҥ автојолдорын некелтелерге келиштире јазаар иштер улалып јат. Анайда ок светофорлу јолдорды, јолдордыҥ јанында чедендерди, јолдордогы темдектерди јазаары ла јаҥыртары темдектелет.


11.05.2018 - altaicholmon\nУже в первые дни Великой Отечественной войны территория Беларуси была полностью захвачена немцами. Фашисты ввели жесткий оккупационный режим. Политика геноцида по отношению к белорус-скому народу была очевидной: сожжено 209 городов, в том числе Минск, уничтожено 200 населенных пунктов, вместе с жителями сожжено 628 деревень, из которых 186 не восстановлены, разрушены 10338 промышленных предприятий, электростанции. Сегодня\nТӧрӧлистиҥ ийдезин тыҥыдарга\n—В. В. Путинниҥ Россияныҥ Президентиниҥ јамызына кирерине учурлалган кӧдӱриҥи Улу Jеҥӱниҥ байрамыныҥ чике ле алдында ӧтти.\nАР-дыҥ башчызы, башкарузыныҥ председатели Александр Бердников: —РФ-тыҥ Президенти Владимир Путинниҥ инаугурациязында турушканым јаан тоомјылу керек деп бодойдым.


22.11.2019 - altaicholmon\nАлтай и его природные богатства были известны в России задолго до его вхождения в состав Русского государства. Однако знания о далёкой окраине долгое время оставались очень скудными, зачастую легендарными. (Продолжение. Начало в 43 номере) Отчёты экспедиций содержали интереснейшие факты по географии, в них приведены краткие метеорологические сводки, указываются расстояния от одного пункта до другого, глубины\nВ Новосибирске состоялось совместное заседание Совета при полномочном представителе Президента Российской Федерации в Сибирском федеральном округе и Совета Межрегиональной ассоциации экономического взаимодействия Субъектов Российской Федерации «Сибирское соглашение». Встреча прошла под председательством полномочного представителя Президента РФ в СФО Сергея Меняйло. Республику Алтай на данном мероприятии представляли глава Республики Алтай, председатель правительства Республики Алтай Олег Хорохордин и\nВ Москве прошел Всероссийский мастер-класс учителей родного, в том числе русского, языка. Учителя из регионов страны показывали свое мастерство и делились опытом преподавания. Республику Алтай на конкурсе представила учитель алтайского языка Шыргайтинской школы Эльвира Тужалова. Конкурс прошел 13-15 ноября в Москве. В нем приняли участие 23 финалиста — авторы лучших разработок, которые презентовали свои работы\nМен бойым jурукчы кижи болорым. Кезикте алтай баатырлардыҥ (алыптардыҥ, кезерлердиҥ…) сӱр-кебери, кеп-кийими, jуу-jепсели кандый болгонын jурайдым. Келер jаш ӱйе билип, jастыра этпезин, чын болзын деген кӱӱн-санаалу jӱредим. Тургуза öйди алзабыс, кöп эр улус бычакты кажы jанында эдинерин билбес эмтир. Оныҥ аайына чыгарга, jартаарга, тӱӱкибисти казынып, бедиренип ийектер. Кезер таштар (каменные изваяния) тӱрк чактарда болгон. Кöп\nТӧрӧлин корыыры — јаан бӱдӱмји\nБу јуукта бистиҥ бир бӧлӱк јерлештеристи черӱге аткарарыла колбулу кӧдӱриҥи республиканыҥ военкомадында ӧтти. Быјылгы кӱски призыв ӧйинде бистиҥ тергеениҥ 350-неҥ кӧп јииди черӱге атанар. Баштапкы бӧлӱк јерлештерди ӱлӱрген айдыҥ ортозы кирезинде аткарган болзо, калганы ӱйдежӱ јаҥар айдыҥ 23-чи кӱнинде ӧдӧр. Республиканыҥ јуучыл комиссары Олег Денисенконыҥ мынаҥ озо айтканыла, бистиҥ јерлештерис черӱчил молјузын ороонныҥ черӱзиниҥ Калининградтаҥ\nБастырароссиялык кӧрӱниҥ јеҥӱчилдери\nМосквада Кремльде «Јылдыҥ билези-2019» деп кӧрӱ-маргаанныҥ јеҥӱчилдерин кайралдаар чӱм-јаҥ бу јуукта байрамдык айалгада ӧтти. Кӧрӱниҥ тӧс учуры – биледеги јаҥжыккан јаҥжыгуларды корып ла чеберлеп, эл-јон ортодо учурын бийиктедип, келер ӱйелерле колбуны тыҥыдып, ада-энелер балдары учун каруулу болоры. Бу байрам РФ-тыҥ иш ле јонјӱрӱмдик корулаш аайынча министерствозыныҥ ла Јӱрӱмниҥ кӱч айалгазында балдарга болужатан фондтыҥ баштаҥкайыла ӧтти.\nСу-кадыктыҥ ӱч кер балыгы\nКӱнбадыш Сибирьдиҥ тӱштӱгинде туризмди ӧскӱрериниҥ келер ӧйдӧги ууламјыларыныҥ бирӱзи – медицинский туризм. Эмдиге јетире оныҥ аргалары толо ачылбаган, улус эмденер курорттор керегинде јӱк Алтайдыҥ Белокуриха ла тусту кӧлдӧри ажыра билер. Је мында Россияда јок солун методикаларлу су-кадыкты орныктыратан кӧп јерлер бар. Олордыҥ бирӱзи – «Рассветы над Бией» деп санаторий. Ол Алтайдыҥ кырларыныҥ јаражын кӧрӧргӧ чубашкан\nАјаруда — ӱредӱниҥ ӧзӱми\nКӱчӱрген айдыҥ 20-чи кӱнинде республикан парламенттиҥ туразыныҥ кичӱ залында Башкаруныҥ чазы ӧткӧн. Бу учуралда ол Алтай Республиканыҥ «Ӱредӱниҥ ӧзӱми» деп адалган государственный программазыныҥ «Профессионал ӱредӱниҥ ӧзӱми» деген подпрограммазы јӱрӱмде канайда бӱдӱп турганына учурлалган. Башкаруныҥ чазында Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ спикери Владимир Тюлентин, депутаттар, АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызыныҥ, АР-дыҥ башчызыныҥ ла башкарузыныҥ Бирлик аппарадыныҥ јааныныҥ молјуларын\nРоссияда ӧдӱп јаткан Театрдыҥ јылына учурлалган калыктар ортодогы «Евразияныҥ албатыларыныҥ энчи-байлыгы кай, кай чӧрчӧктӧр сценада» деген форум Алтай Республикада кӱчӱрген айдыҥ 21-24 кӱндеринде ӧдӧт. Алтайда ӧткӱрилип јаткан учуры јаан бу форум ороондо Театрдыҥ јылында ӧткӱрилерге темдектелген тӧс кӧдӱриҥилердиҥ бирӱзи болуп јат. Россия Федерацияныҥ ла СНГ-ныҥ ороондорыныҥ культуразыныҥ ады-јолы јарлу ишчилери Алтай Республикага баштапкы катап келип,


Тулаан айдыҥ 6 кӱни — Википедия\nТулаан айдыҥ 6 кӱни\nТулаан айдыҥ 6 кӱни (орустап 6 марта) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 65 кӱни (високосный јылда 66 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 300 кӱн арткан.\nТулаан айдыҥ 6 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — тулаан айдыҥ 6 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.\nXX ла XXI чактарда юлиан кӱнтизӱ аайынча високосный эмес јылдарда кочкор айдыҥ 21 кӱни, високосный јылда кочкор айдыҥ 22 кӱни болгон.\n1952 — Танытпас Акулова — чӧрчӧкчи, бичиичи. Россия Федерацияныҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы (2001), Россияныҥ журналисттер Биригӱзиниҥ турчызы, Алтай Республиканыҥ культуразыныҥ керелӱ ишчизи (2013), иштиҥ ветераны;\n1958 — Торбоков В. С. — журналист, политик, Московский государственный университетти божоткон. Радиодо корреспондент (1975—1985), телевидение ле радиовещаниениҥ отделыныҥ јааны, Алтай тилле терминологический комитеттиҥ секретари.\n↑ Акулова Т.\n↑ Владимир Торбоков\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Тулаан_айдыҥ_6_кӱни&oldid=34743"\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 23 кӱӱк ай 2022, 23:09.


Сакылталу ченелтелер ӧдӱп јат… - altaicholmon\nСакылталу ченелтелер ӧдӱп јат…\n2020 јылда Арасей ичинде 11-чи класстардыҥ балдарыныҥ ӱредӱлӱ јылы он бир айга улалды. Бирлик государственный экзамендер быјылгы јылда COVID-19 оорула колбой бир айга орой башталды. Јаан изӱ айдыҥ 3-чи кӱнинде башталган ла 25-чи кӱнине јетире улалар. Ончо экзамендерде текши тооло 1406 бала туружар. Ол тоодо 1221 ӱренчик – бу јылдыҥ выпусниктери. Алтай Республикада текши экзамен ӧткӱрер 15 јерлер иштейт. Ол тоодо бир пункт Турачак аймактыҥ Иогач јуртында балага айлынаҥ табыштырар арга берилген.\nКочкор айдыҥ 25-чи кӱнинде бистиҥ тергее «Эне-адалар Бирлик государственный экзамендерди бир кӱнде табыштырар» деген бастырароссиялык акцияда туруштылар. В. К. Плакастыҥ адыла адалган тергеелик гимназияда бу јылдыҥ выпусниктериниҥ эне-адалары, журналисттер, јондык ишчилер 30 минуттыҥ туркунына тӱӱкиле экзамен табыштырдылар. Бу ченелтениҥ сурактарын Федерал педагогический кемјӱниҥ институды тургускан. Бу экзаменге келген улус балдардыҥ алдында кандый ченелтелер, кандый бӱдӱмдӱ, шӱӱлтелӱ сурактар болуп турганын билип, оҥдозын деп ӧткӱргендер. Бу акцияда турушкан улус металлодетекторды ӧттилер, оноҥ чын экзамен кандый болуп турган оныҥ ончо ээжилерин бӱдӱрдилер.\nКичӱ изӱ айдыҥ 4-чи кӱнинде эне-адалар ортодо база јаан иш ӧткӱрилген. Оныҥ амадузы – ада-энелер экзамен ӧйинде бойыныҥ балдарыныҥ санаазын, кӱӱнин токынадып, экзамендерге белетенеринде болужарын јеткилдеери. Алтай Республикада Горно-Алтайсктыҥ педагогический колледжинде онлайн кӧрӱниҥ Тӧс јери тӧзӧлгӧн. Экзаменниҥ ижи эки бӧлӱктеҥ турган. Јаба 27 ченелте-сурак. Орус тилдиҥ экзамени ончо вузтарга кирерге керектӱ. Ӱредӱге кирер эҥ јабыс балл — 36 болор учурлу. Орус тилдиҥ экзамениниҥ уч-турултазы јаан изӱ айдыҥ 17-чи кӱнинде јарталар.\n2020 јылда Алтай Республикада ЕГЭ табыштырар 14 пункт ачылган. Олордо јаба 114 аудитория. Олордыҥ 100% онлайн видеокӧрӱле јеткилделген. «Ростелеком» ПАО-ныҥ Алтайдагы бӧлӱги «Интернетле» јеткилдейт. Ол тоодо Горно-Алтайск калада 3-чи номерлӱ гимназиязы; Горно-Алтайск калада И. З. Шуклинниҥ адыла адалган 6-чы номерлӱ лицей; Горно-Алтайск калада 1-кы номерлӱ лицей; В. К. Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназия.\nГорно-Алтайск калада текши тооло 600 бала экзамен табыштырып јат.\nШабалинде Л. В. Кокышевтиҥ адыла адалган орто ӱредӱлӱ школдо 1 аудитория, 45 бала ЕГЭ табыштырат.\nЧамалдыҥ орто ӱредӱлӱ школында 37 бала табыштырат.\nКан-Оозында Ч. К. Кыдрашевтиҥ адыла адалган орто ӱредӱлӱ школдо 1 аудитория, 61 бала ЕГЭ табыштырат.\nКӧк-Суудагы орто ӱредӱлӱ школдо 66 бала табыштырат.\nОҥдойдо С. Т. Пекпеевтиҥ адыла адалган орто ӱредӱлӱ школдо 77бала ЕГЭ табыштырат.\nАлтай Республикада профильный предмет математитикала экзамен јаан изӱ айдыҥ 10-чы кӱнинде база бир де некелтелер бузулбазынаҥ ӧткӧн. Текши тергее ичинде оны 511 бала табыштырган, 13 экзамен ӧткӱрилер јерде Ситуационный тӧс јердиҥ башкараачызы Татьяна Белецкаяныҥ айтканыла болзо, бу јылда ЕГЭ-ни аккредитация ӧткӧн 36 кижи дистанционно кӧрӱп шиҥдегилейт. Олордоҥ башка Алтай Республикада 97 јондык ширтеечилер иштейт, олордоҥ 32 кижи Арасейдиҥ јашӧскӱрӱминиҥ биригӱзиниҥ турчылары. Математиканыҥ экзамениниҥ турултазы јаан изӱ айдыҥ 24-чи кӱнинде јарталар. Јаан изӱ айдыҥ 13-чи кӱнинде физикала, тӱӱкиле ченелтелер ӧткӧн. Онойдо ок јаан изӱ айдыҥ 24-чи кӱнинде база бир экзамен табыштырар резервте кӱн берилген.\nКош-Агаштагы В. И. Чаптыновтыҥ адыла адалган орто ӱредӱлӱ школдо 108 бала экзамендер табыштырат.\nШкол божодып јаткан балдар алты айдыҥ туркунына айылдарында отурып, дистанционно ӱренгендер. Кӧп сабазында ӱренчиктер экзамендерге бойлоры белетенгендер. Калганчы айлар јаҥыс ла санааркашта ӧткӧн деп айдар керек. Учы-учында сакылталу экзамендер башталды. Ӱредӱчилер, балдар маскалу, парталар бой-бойынаҥ 1,5 метр ыраакта тургузылган. Медишчилер эжикте туруп, балдардыҥ эдиниҥ изӱзин кемјигилеген. Јаан изӱ айдыҥ ӱчинчи кӱнинде балдар литературала, географияла, информатикала ченелтелер ӧткӧндӧр. Эҥ кӧп туружаачылар орус тилдиҥ экзаменинде болгон. Ол јаан изӱ айдыҥ 6-чы ла 7-чи кӱндеринде ӧтти.\nКош-Агаш аймакта экзамендер В.И. Чаптыновтыҥ адыла адалган школдо ӧдӧт. Орус тилдиҥ экзаменине баштапкы туружаачылар оройтыбаска сегис саат эртен тура келип баштадылар. Эжикте медишчилер балдардыҥ эдиниҥ јылузын кемјидилер, колдорын аҥылу јазалган суула јундылар, маскалар бердилер. Онойдо ок телефон бар ба, јок по деп металлодетекторло тинтидилер. Оныҥ кийнинеҥ ӱренчиктерди 7-чи аудиторияныҥ бирӱзине апардылар. Кажы ла кыпта тогус кижинеҥ кӧп болбос учурлу. Бу оору-јоболло кожо экзаменниҥ ӧдӧр ӧйи канча катап кӧчӱрилген, бийик ӱредӱге барбас 15 балага аттестаттарын табыштырган.\nБыјылгы јылда экзамендерди 124 бала табыштырат, 42 јаан кижи экзамендер ӧткӱрер иште туружат. Аймактыҥ администрациязында ӱредӱ бӧлӱктиҥ јааны Игорь Солтонбаевтиҥ айтканыла болзо, эҥ ле кӱчи ол Роспотребшиҥжӱниҥ некелтелерин бӱдӱрери болды. Бис маскалу јӱрерге ӱренип калдыс деп, ол айтты. Мукур-Таркатыныҥ школынаҥ бир ле бала экзамен табыштырып јат. Ол алтын медальга барып јаткан кызычак Власта Чурикенова. Јайалталу кыстыҥ айтканыла болзо, экзамендердиҥ ӧйи чӧйилгени ого јакшы болгон, белетенер ӧй јеткилинче болгон. Је санааркаш тыҥ ла болгон: экзамендер болор бо, болбос по, ӱредӱге канайып кирери. Тӧс предмет математикала экзамендерди айрып салды, ол база сӱӱндирди. Медальга барып јаткан балдардыҥ баллдары кажы ла предметле 70 баллдаҥ ас болбос керек. Ол тушта ӱредӱге кирип јатса, 10 балл медаль учун кожулар. ЕГЭ 10:00 саатта башталган. Бу ӧйдӧҥ ала балдар канча айга нени ӱренгенин эске алынып, 3 саат 55 минуттыҥ туркунына бичинер. Кажы ла класста видеокӧрӱ, оны штабта улус шиҥдеп кӧрӱп отурар.\nВыпусниктерге бийик баллдар кӱӱнзей-дис. Азатпайларды кӱскиде тоолор деп, тегин айтпаган. Оныҥ учун сыгын айда кем, кандый ӱредӱге киргенинеҥ ченелтелердиҥ турулталары јарталар…


Ада-энелердиҥ ижемјизи јаан - altaicholmon\n«Звезда Алтая» газеттиҥ редакциязыныҥ «Перезагрузка» деген ӱлекери (килемјиниҥ «АБСОЛЮТ-ПОМОЩЬ» фондыныҥ грантыныҥ болужыла ӧткӱрилип јаткан) аайынча ачык-јарык айалгада ӧткӧн ээчиде эрмек-куучын тоолу кӱндер кайра Калыктар најылыгыныҥ туразында ӧтти.\nКӱрее куучын «Јонјӱрӱмдик јанынаҥ каруулу бизнес» деген суракка учурлалды. Мында окылу јаҥныҥ чыгартулу улузы бу туштажуга ӧзӧгин ӧйкӧгӧн сурактарла келген улусты ајарулу угуп, аайына ӧмӧ-јӧмӧ чыгатан сурактары аайынча јолду јӧп-сӱмелер, јартамалдар айдып бердилер. Куучын-эрмек экијандай тузалу болды. Чокым болушка тузалу туштажулар да, јӱрӱмдик јӧп-сӱме де бастыра јанынаҥ кӧрӱлди.\n«Звезда Алтая» газеттиҥ редакциязы «Перезагрузка» деген ӱлекерле иштеп, мындый экијандай тузалу эрмек-куучынды белетеп, јуулгандарга бой-бойын угарга јарамыкту айалганы тӧзӧгӧни база јакшы керек.\nКӱрее куучында таланыҥ экономикалык ӧзӱми, ӱредӱ ле билим, онойдо ок иш, јонјӱрӱмдик ӧзӱм ле эл-јонды ишле јеткилдеери аайынча министерстволордыҥ чыгартулу улузына сӧс берилди. Таланыҥ экономикалык ӧзӱм аайынча министриниҥ ордынчызы Алтынсай Белекова 2019 јылдыҥ јаан изӱ айында «Россия Федерацияда кичӱ ле орто аргачылыктыҥ ӧзӱми» деген јасакка эдилген кубулталар јанынаҥ айтты. Чокымдап айтса, јасакка «Социальное предприятие», «Социальное предпринимательство» деген оҥдомолдор кийдирген.\n«Бис бу кубулталарды сакыганыс ла онойдо ок бу мынаҥ ары бӱгӱнги ӧдӱп јаткан туштажуда кӧдӱрилип јаткан бӧлӱкле чике колбулу сурактар аайынча чокым алтамдар болорына иженедис. Бисте тургуза ӧйдӧ беш угузу-заявка бар. Эҥ ле керектӱзи бу чыду-статус нени беретенин чокымдап, јартап алар керек. Сурактар сӱреен кӧп. Је эмди тургуза федерал јасакберимде чокымдап јартаган јартамал јок. Минэкономика ӧмӧ-јӧмӧ ишке белен» — деп, А. Белекова куучын-эрмегиниҥ учкары аҥылап темдектеди. Јонјӱрӱмдик аргачылардыҥ јанынаҥ чокым сурактар болзо, бӱгӱнги нормативный акттарга кандый бир тӱзедӱ (корректировка) эдер арга бар.\nТаланыҥ иш, јонјӱрӱмдик ӧзӱм ле эл-јонды ишле јеткилдеери аайынча министриниҥ ордынчызы Алексей Санаров куучын-эрмегин эл-јонго јонјӱрӱмдик јеткилдешти бастыра јанынаҥ јеткилдеер тӧс јер керегинде јетирӱзинеҥ баштады.\n—2013 јылда шак бу Тӧс јерде јонјӱрӱмдик аргачылыктыҥ школы ачылып, бойыныҥ ижин баштаган. Ондо бойыныҥ аҥылузы бар. Бу јорыктап јӱрер школ болуп јат. Оныҥ учун кӧп саба учуралда школ ӱредӱзин јербойына барып ӧткӱрет. Школдыҥ база бир јарамыкту јаны бар. Бис иш аайынча колбулардыҥ јилбӱлерине, керектегенине тайанып, бойыстыҥ ээжи-некелтелеристи тургуспай јадыс. Аргачылык ишле јилбиркеп иштеерге кӱӱнзеген, амадаган кажы ла кижиле таҥынаҥ куучындажадыс. Ол кандый ишке кӱӱндӱ, кандый шӱӱлтелерлӱ, јӱрӱминде кандый амадуларын бӱдӱрерге турган – бис ого тайанадыс.\nӦткӧн јылда биске пилотный ӱлекерге кирерге јарамыкту айалга болгон. Республика кеминде јаан иш ӧткӱрилген. Бис государстволо јонјӱрӱмдик јӧптӧжӱ-контракт тургускадый аргалу улусты илелеп бедирегенис. Мында 316 млн салковой акча-манат чыгарылган. Шак оныҥ шылтузында быјылгы ӧдӱп јаткан јылда эки муҥнаҥ ажыра улус акча-манатла јӧмӧлтӧ-болуш алар.\nБу јӧптӧжӱ-контрактта тӧрт ууламјы: ишке кийдирери, ӱредери ле таскадары (стажировка), бойы иштеерине керектӱ јеткилдешти јетирери (таҥынаҥ аргачылыктыҥ ижин тӧзӧӧри) ле јӱрӱмдик уур-кӱч айалгага кирген граждандарга болуш јетирери (угузу бергендердиҥ (заявительдердиҥ) 50 проценти). Бӱгӱнги кӱнде баштангандардыҥ ончозына шыдарыла ээжи-некелтелерге келижип тургандарла јӧптӧжӱ-контракт тургузылган. Је мынызыла ишти токтодып салганыс деп айдарга јарабас. Иш токтобос, ол улалар. Бу программа ӱч јылга тургузылган. Оны јӱрӱмде бӱдӱрерге кайда да миллиардка јуук акча-манат аларыс. Аргачылык иш аайынча 200-теҥ ажыра јӧптӧжӱ-контракттыҥ 129-ла јӧптӧжӱ тургузылган — деп, ол куучындаган.\nТаланыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министерствозыныҥ специалисти Ульяна Попова бойыныҥ јетирӱзинде республикада су-кадыгы кирелӱ јиит улуска тӧрт специальностьты чокымдап адады. Ондый иштиҥ тоозында ашканада иштеер ишчи (Кӧксуу-Оозында ӱредет), плодоовощевод (Маймада), штукатур-маляр ла кӧкчи (ГАГПК). Јылдыҥ ла бу тӧрт специальностьтыҥ кажызына ла 15 бюджетный јерлер берилет ле олор ајару јок артат.\nМындый јетирӱни балдары аҥылу энелер соныркап уктылар. Нениҥ учун дезе олордыҥ балдары коррекционный школды ла божотсо, олордо айлынаҥ ӧскӧ барар кандый да арга да, айалга да јок.\nКуучын-эрмекти А. Санаров улалтты. Ол Ульяна Николаевнаныҥ айтканын јӧмӧп, јасакла ОВЗ-лу улустыҥ аҥылузын ла јилбӱлерин ајаруга алып, олорды таҥынаҥ программала ӱредери чыдулалганын темдектеди. Алексей Санаров онойдо ок ӱзеери кожулта этти: «Мынаҥ башка, орто ӱредӱ албаган кажы ла бала (ОВЗ-лу эмезе јок) иш бедирезе, ишле јеткилдеер службага баштанар аргалу. Качан ондо аҥылу кандый да ӱредӱ јок болзо, кыска курстарга (3 айга јетире) аткарарга јараар. Ол кандый бир профессияга (ишмекчи иштиҥ кандый бирӱзин) ӱренип алзын. Оноҥ ары бис ондый јиитке ишке кирерге болужарыс».\nКӱрее куучында турушкан су-кадыгы, аргалары кирелӱ балдардыҥ ада-энелери кӧп тузалу јетирӱлер, јартамалдар уктылар. Бу улустыҥ балдары эр кемине јууктажа берген, айдарда, олордыҥ ичкери јолы, салымы ада-энелерди санааркадат. Олор ӧзӧгин ӧйкӧгӧн кӧп тоолу сурактарга јартамалдар угуп, чокым темдектер ажыра таныштылар. Адакы учында олор М. З. Гнездиловтыҥ адыла адалган политехнический колледжтиҥ кӱрее куучында эрчимдӱ турушкан чыгартулу улузыла ӱредӱлӱ заведениениҥ бойында туштажары јанынаҥ јӧптӧжип алдылар.\nЈондык аргачылардыҥ јӱрӱмде учурап турган уур-кӱчтери јанынаҥ эл-јонго јонјӱрӱмдик јеткилдешти чук, бастыра јанынаҥ јеткилдеер тӧс јердиҥ јааны Нина Тадырова ла ательениҥ ээзи Ольга Бабыева айттылар. Ольга Петровна бойыныҥ ӧйинде Г. К. Жуковтыҥ адыла адалган школ-интернатты божоткон, јондык аргачылыктыҥ школын ӱренип тӱгескен. Јиит аргачы школ-интернаттыҥ балдарын кӧктӧнӧргӧ ӱредер амадулу. Је иштеер јер ле керектӱ јепсел јогынаҥ кӱчке келижет.\nЈаҥныҥ чыгартулу улузы чокым бу айалгадаҥ ла бого бӱдӱштеш ӧскӧ дӧ айалгалардаҥ чыккадый јарамыкту эп-аргалар јанынаҥ бойлорыныҥ шӱӱлтелерин айдар болуп, сӧзин бердилер.\nКӱрее куучында республикан парламенттиҥ профильный комитеттериниҥ јаандары Алена Казанцева ла Сергей Тимошенский туружып, јаҥыс ла акча-манатты иштеп алар јолды талдап алган эмес, је онойдо ок јондык јӱкти бойына алынган улуска арга-чыдалы јеткенче болужын јетирери јанынаҥ айттылар.\n«Перезагрузка» ӱлекер аайынча ӧткӧн ээчий кӱрее куучын јеҥил эмес те болзо, је турулталу, тузалу болды. Јолдыҥ бажында тӱҥей ле кандый да ижемји бар деп айдарга јараар. Кӱрее куучында турушкандар бой-бойын ајарулу уккан. Је туштажу ӧйинде улустыҥ айтканы мынаҥ арыгы јӱрӱмде бӱткен болзо, ада-энелерге де, балдарга да ичкери јолына ижемји, амаду, чокым болуш бар деп айдарга јараар эди.


Эски јылыс элес этти, Јаҥы јылыс јанып келди! - altaicholmon\nАзия телекейиниҥ калыктарыныҥ, ол тоодо алтай албатыныҥ Јаҥы јылы – Какай јыл — быјыл кочкор айдыҥ 5-чи кӱнинде кирди.\nБистиҥ тергееде кӱнчыгыш Јаҥы јылды Чага байрам деп адап, окылу темдектеери удабаган. Бӱгӱнги кӱнде бу байрам тергеениҥ ончо аймактарында, јурттарында ла таҥынаҥ билелерде текшилей темдектелип, калыктыҥ элбек ле јаркынду јыргалдарыныҥ бирӱзи боло берди.\nКалык Чаганы озодоҥ бери байрамдаганын албатыныҥ оос чӱмдемелдеринде алкышту сӧстӧр, кӧп тоолу каргандарыстыҥ бу байрамды канайда ӧткӱргени керегинде куучындары быжу керелейт. Кош-Агаш аймак Чага байрамды 26 јыл кайра баштап ла орныктырып, ачык темдектеген эди. Оноҥ бери кажы ла јыл Алтайыска, текши калыкка баштанып айдылган тереҥ учурлу, јаркынду ла чечен тилдӱ алтай алкыштар јаан ачылта болуп, јӱректеристи ӧкпӧӧртӧт лӧ кӧӧрӧдӧт.\nЧага байрамла, кӱндӱлӱ јерлештер!\nЭмил сайлу кузукту,\nАлтай јериме баш болзын!\nТаш очогыс маты болзын,\nТалкан-кӱлис обоо болзын,\nТапкан-јӧӧгӧн тайга болзын!\nКожулганы кӧп болзын,\nКоромјызы ас болзын!


Сентябрь 2018 - altaicholmon\nОйротское письмо в истории письменности алтайского народа\nВ сентябре этого года в соседней Западной Монголии, Калмыкии, Китае прошли крупные конференции, презентации новых изданий об ойротском письме. В монгольском мире наблюдается удивительное уважение к историческим формам письменности, памятникам письменности, как некоей непреходящей ценности. Мне удалось быть на презентациях переизданий первых изданий героических сказаний «Гэсэра», «Джангара», наблюдать не только их качество, но\nПрошли обсуждения в рабочих группах\nВ Государственном Собрании – Эл Курултай РА прошли рабочие совещания с участием депутатов Республики Алтай и представителями министерств и ведомств, на которых рассматривались итоги исполнения и ход реализации государственных программ Республики Алтай по различным направлениям деятельности. О предпринимательстве и сельском хозяйстве Первое заседание прошло под руководством председателя Комитета ГС-ЭК РА по финансовой, налоговой\nВчера, 27 сентября отмечался всемирный День туризма. В этот день в 1970 году был принят Устав Всемирной туристической организации Туризм для Республики Алтай является одним из приоритетных направлений жизни региона. Сегодня он обретает «второе» дыхание, ведь его развитие делает нашу республику известной на весь мир. Туризм – это важные мероприятия, инвестиции, новые рабочие места,\nАгаш ээлемдеги айалга кубулар\nБу јуукта Россия Федерацияныҥ Государственный Думазыныҥ председатели Вячеслав Володинниҥ јӧмӧлтӧзиле, оныҥ баштапкы ордынчызы Иван Мельниковтыҥ башкарганыла агаштыҥ байлыгын кӧп ууламјыларла тузаланарын јасакберим аайынча аайлаштырарыныҥ сурактарыла колбулу парламентский угуштар ӧткӧн. Оныҥ ижинде Алтай Республиканыҥ государственный јасакчы јаҥыныҥ Федерация Совединде чыгартулу кижизи, агаш комплекстиҥ курч сурактары аайынча Федерация Совединде экспертный консультативный советтиҥ башкараачызы Татьяна Гигель турушкан. Парламентарийдиҥ\nЈайаан энчизи байлык бичиичи-философ\n2018 јыл кӧп бичиичилердиҥ толо јаштары кирген јыл болуп јат. Ол тоодо ады-јолы текши јарлу, јаан јайалталу бичиичи Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинниҥ чыкканынаҥ ала 80 јылдыгы кирди. Бу кӱндерде Горно-Алтайсктагы госуниверситет, Алтай Республиканыҥ ӱредӱлигиниҥ министерствозы ла Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱ институды Ј. Б. Каинчинниҥ чыкканынаҥ ала 80 јылдыгына учурлай тергеелер ортодогы билим-практикалык конференция\nЭмдештиҥ чыҥдыйын бийиктедери ӧйдиҥ некелтези\nАлтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министерствозыныҥ коллегиязы бу кӱндерде министр Павел Решетовтыҥ башкарганыла ведомствоныҥ конференц-залында ӧтти. Коллегияныҥ ижи башталардаҥ озо министр коллегияныҥ турчыларын уткып, оныҥ составында кубулталар болгоны керегинде јетирӱ эткен. Ол јаҥы башкараачыларла таныштыру ӧткӱрген: су-кадыкты корыыры аайынча министрдиҥ балдар ла родовспоможение аайынча ордынчызы Татьяна Поносовала, АР-дыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министерствозыныҥ штатта эмес баш\n«Кай чӧрчӧктӧрдӧ улу јаан поэзия, агару ӱредӱ»\nАлтайда кӱреҥ кӱс. Сары бӱр. Шак ла бу кӱски кӱндерде Горно-Алтайскта (сыгын айдыҥ 21-22 кӱндери) Павел Кучияктыҥ адыла адалган эл театрда кайчылардыҥ калыктар ортодогы 15-чи Курултайы ӧтти. Быјылгы Курултай ады јарлу тӧӧлӧс сӧӧктӱ кайчы Табар Анышкинович Чачияковтыҥ чыкканынаҥ ала 95 јылдыгына ла онойдо ок Болушты бойыныҥ кӱӱниле эткен улустыҥ (волонтерлордыҥ) јылына учурлалды. Кайчылардыҥ Курултайын


«ГЛОНАСС-ла» јӧптӧжӱ тургузылган - altaicholmon\n«ГЛОНАСС-ла» јӧптӧжӱ тургузылган\nАлтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин ле «ГЛОНАСС» акционер обществоныҥ генеральный директоры Игорь Милашевский чаган айдыҥ 28-чи кӱнинде ӧмӧ-јӧмӧ иштеериниҥ јӧптӧжӱзине кол салгандар.\nБу документ аайынча ӧмӧ-јӧмӧ иш бир канча ууламјылар аайынча ӧдӧр, ол тоодо тергееде навигационно-јетирӱлик система ла ӱлекерлер аайынча иштерди башкарар тӧс јер тӧзӧлӧр. Экијандай болгон куучын-эрмекте јолдордо јеткер болбозын јеткилдеери, тергееде башка-башка бӧлӱктерди башкарары аайынча иштер, интеллектуальный транспортный системаны ла мониторингтиҥ системазын ӧскӱрери аайынча иштерди тӧзӧп ӧткӱрери јанынаҥ сурактар шӱӱжилген. Бу иштерде навигацияныҥ ла бийик кемдӱ позиционированиениҥ бӧлӱктеринде инновацияныҥ технологияларын кийдирери сӱрекей јаан учурлу болоры темдектелген.\nОлег Хорохордин јӧптӧжӱ керегинде айдып тура, Алтай Республика бӱгӱнги кӱнде цифровизацияныҥ јолына бек туруп, бу бӧлӱкте билдирлӱ алтам эдип јат деп темдекте-ген. «Бис алдыста турган јаан учурлу иштерди, кыска ӧйдиҥ туркунына бӱдӱретен некелтелерди јакшы оҥдоп јадырыс. Мен «ГЛОНАСС-тыҥ» байлык ченемели бистиҥ тергеениҥ экономиказын ӧскӱреринде, башка-башка бӧлӱктерде ишти баштап тӧзӧӧринде айдары јок јаан болуш јетирерине быжу бӱдӱп турум» — деп, ол темдектеген. Оныла колбой, ол тергееде толо кеминде иштейтен навигационный јетирӱлик системаны тӧзӧӧрин ле оны тузаланып баштаарын јаан ла каруулу иштердиҥ бирӱзи деп кӧрӧт.\n«Бу система тура-коммунальный ээлемдеги иштиҥ тузазын бийиктедеринде, ол тоодо кату таштанчыларла, улус тартар сурактарла иштееринде, јолдордо јеткер болдыр-тпазын јеткилдееринде ле бир канча ӧскӧ дӧ ууламјыларда биске јазымы јогынаҥ тузалу болор. «ГЛОНАСС» акционер обществодо бу јанынаҥ байлык ченемел бар» — деп, республиканыҥ башчызы айткан.\nИгорь Милашевский дезе «ГЛОНАСС» АО-ны бойына алынган иштерди чыҥдый ла толо кеминде бӱдӱрип турган компаниялардыҥ бирӱзи деп темдектеген. Компанияныҥ генеральный директорыныҥ айтканыла, олордыҥ ижи элдеҥ ле озо улустыҥ јӱрӱмин, су-кадыгын корулаарына, ар-бӱткенди чеберлеерине ле государствоныҥ јеткер болбозын јеткилдеерине ууландырылган. Ол бойыныҥ куучынында олор связьта, јетирӱлик ле навигационный технологияларда олордо јуулган бастыра байлык ченемелди тергеениҥ ӧзӱмине ууландырарга турганын чокумдаган.\nБӱгӱнги кӱнде бийик ӧзӱм алынган кӧп тоолу ороондор ар-бӱткенди корулап алары керегинде сананат. Олор экологияныҥ курч сурактарын јӱрӱмде једимдӱ бӱдӱрерге, айдары јок кӧп акча чыгымдап јадылар. Россияда ар-бӱткениле јараш ла байлык јер бар. Ол — Туулу Алтай. Мында тӱӱкиге, культурага, албатылардыҥ јаҥжыгуларына, јажыл ӧзӱмдерди корулап аларына јаан ајару эдилет. Јадын-јӱрӱмде, экономиканыҥ бӧлӱгинде эмдиги ӧйдиҥ сетевой технологияларын тузаланып баштаганы экологияныҥ сурактарына каршузын јетирбей јат. Мындый эп-арга Алтай Республиканыҥ экономиказын ичкери ӧскӱреринде, эл-јоныныҥ јадын-јӱрӱмин јарандырарына јаан болужын јетирер.\nАлтай Республикада транспорттыҥ бирлик платформазын тӧзӧӧри аайынча ӧткӱрилип турган ӧмӧ-јӧмӧ иш транспорттыҥ јӱрӱжин, коммунал ла јол тударында тузаланып турган транспортты автоматизировать эдерин јеткилдеер, анайда ок улус тартарын мониторинг ажыра кӧрӧр, јеткер экелгедий уур бескелӱ ле кош тарткан јаан кемдӱ транспортты шиҥжӱде тудар аргалар ачар. «ГЛОНАСС» акционер обществоныҥ технологияларын тузаланып, чыгара тартып турган таштанчыларды ајаруда тудар аргалар база болор.\nИнтеллектуальный транспортный платформала колбой, бистиҥ республикада тергеелик навигационно-јетирӱлик система база тӧзӧлӧр. Ол «ЭРА-ГЛОНАСС-тыҥ» ГАИС-ине кирип турган «АСМ ЭРА» деген автоматизированный системаныҥ мониторингиниҥ базазында тӧзӧлӧр. Анайып, навигационный ла транспортно-логистический јетирӱлерди бӱткӱлинче јуур бирлик тӧс јер иштеп баштаар.\nӦмӧ-јӧмӧ ӧткӱрип турган иштиҥ учурлу ууламјыларына анайда ок Алтай Республиканыҥ ӱлекерлерин башкарары аайынча ла Project management бӧлӱкке специалисттер белетеп ӧскӱрер ӱредӱлӱ тӧс јерлерди тӧзӧп ачары база ки-рип јат. «ГЛОНАСС» акционер обществоныҥ специалисттери тургуза ӧйдӧ бу јанынаҥ белетеништӱ иштер ӧткӱрет.\n«ГЛОНАСС» АО бистиҥ республикага тергеелик туристический порталды тӧзӧп ачарына база болужын јетирер. 2016 јылда Россия Федерацияныҥ башкарузы экономиканыҥ он јети бӧлӱгин тӧзӧӧри јанынаҥ јӧп чыгарган. Ол јӧптӧ навигационный јетирӱни тузаланып турган государственный јетирӱлик система тӧзӧлип ачылза, ол бойыныҥ ижинде «ЭРА-ГЛОНАСС» ГАИС-тиҥ система-бӱдӱмдерин кыйалтазы јогынаҥ тузаланар учурлу деп айдылган. Бӱгӱнги кӱнде бу системага тӧзӧлгӧлӧнип, государственный ла аргачылык организацияларды автоматизировать эдерге кӧп тоолу прикладной сервистер тузаланылат.\nБизнесте, анайда ок государственный башкартуда эмдиги ӧйдиҥ јетирӱлик ле телекоммуникационный технологияларын тузаланганы тергеелерди ӧскӱрерге јаан аргалар берет. Платформаны тузаланганы ла элбек кемдӱ ӱлекерлерде турушкан байлык ченемел «ГЛОНАСС» акционер обществого Россия Федерацияныҥ тергеелериле ӧмӧ-јӧмӧ иштеер јаан аргалар ачат. Ол транспорттыҥ бӧлӱгинде ле экономиканыҥ ӧскӧ дӧ ууламјыларында кӧп инновационный јаҥыртулар тӧзӧйт.


Христос дирлип келген! |\nХристос дирлип келген!\nПервая Литургия в Бурен-Бай-Хааке →


«Россияныҥ чаназы» - altaicholmon\nКочкор айдыҥ 12-чи кӱнинде Горно-Алтайскта Јыланду ӧзӧктӧ «Россияныҥ чаназы» деп јаҥжыккан маргаандар ӧткӧн.\nТергеениҥ башчызы Олег Хорохордин маргаандарда туружарга келген спортчыларды, спорттыҥ ветерандарын, ишмекчи ӧмӧликтердиҥ ишчилерин, студенттерди уткуп тура, бу маргаандар Алтай Республикада 15-чи катап ӧдӱп јатканын темдектеген.\n— Бу јаҥжыккан кышкы старттар. Анда бастыра ороон ичинде бир миллионноҥ ажыра спорт сӱӱчилер туружат. Коронавирустыҥ јаҥы толкузынаҥ улам маргаандарга кӧп улусты јуурга келишпеген. Школдордыҥ балдары јок, олор дистанционный ӱредӱде. Је санитарно-эпидемиологический айалга оҥдолзо ло, школдыҥ ӱренеечилерине чанала јӱгӱрериниҥ экинчи бӧлӱгин ӧткӱрерис – деп, Олег Хорохордин айткан.\nТергеениҥ башкараачызы јаан учурлу старттар Пекинде XXIV кышкы Олимпийский ойындарда ӧдӱп јатканын ла эҥ артык једимдерди шак ла орооныстыҥ чаначылары кӧргӱзип турганын темдектеген.\nОлег Хорохордин јуулган улуска бек су-кадык, бийик кӱӱн-санаа, маргаандарда једимдер кӱӱнзеген.\nМаргаандардыҥ туружаачыларына уткуулду сӧзин анайда ок Эл Курултайдыҥ туризмниҥ ӧзӱми, аргачылык, спорт ло јашӧскӱримдик политика аайынча комитединиҥ јааны Сергей Тимошенский айткан. Ол бу спортивный керек-јарактыҥ учурын темдектеп, мындый маргаандар кижиде турумкай ла јана баспас кӱӱн-тап, кылык-јаҥ тӧзӧп турганын айткан ла су-кадык јӱрӱм јӱрерин сӱӱп тургандарга чанала јӱгӱреринде бийик једимдер кӱӱнзеген.\nМаргаандар спорт сӱӱчилер ортодо чанала узуны бир километр јерге јӱгӱрериле башталган. Бу јӱгӱриште республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин база турушкан.\nСпорт сӱӱчилер узуны бир километр јерди јӱгӱрген кийнинеҥ, база да ӧскӧ группалар аайынча маргаандар ӧткӧн. 55 ле оноҥ јаан јашту ветерандар ортодо эр улустаҥ баштапкы Павел Жабров, экинчи Александр Увачев ло ӱчинчи Виктор Коновец келген. Ӱй улус ортодо баштапкы ӱч јерди Александра Кошкина, Наталья Копылова ла Галина Матвиенко ӱлешкен.\n2003 јылда чыккан уулдар ла оноҥ јаан јашту эр улус ортодо узуны ӱч километрге чанала јӱгӱриште эҥ артык ӧйди Росгвардиядаҥ Александр Гуляев кӧргӱскен ле јеҥӱни ал соккон. Экинчи јерде таҥынаҥ аргачы Алексей Лихобабин болордо, ӱчинчи јерди ГАГУ-даҥ Александр Ульчиеков алган.\nБу ок дистанцияда маргышкан ӱй улус ортодо баштапкы јерди Арина Кусургашева аларда, экинчи ле ӱчинчи јерлерди Дарья Ушакова ла Полина Гололобова ӱлешкендер. Ӱчӱлези ГАГУ-да ӱренедилер.\nМаргаандардыҥ јеҥӱчилдери медальдарла, дипломдорло, РФ-тыҥ спорт аайынча министерствозыныҥ кереес сыйларыла, АР-дыҥ физический культура ла спорт аайынча комитединиҥ дипломдорыла кайралдаткан.\nЧанала јӱгӱрери аайынча маргаандар эпидемияны болдыртпас некелтелер аайынча ӧткӱрилгенин темдектеер керек. База бир темдектегедийи – ол бу маргаандарда «Алтайдыҥ Чолмоны» республикан газеттиҥ ишчилериниҥ эрчимдӱ турушканы болуп јат.\n«Россияныҥ чаназы» деп бастырароссиялык ачык маргаандар орооныста кыш ӧйинде ӧдӧт лӧ туружаачыларыныҥ тоозы эҥ кӧп болуп турган маргаандар. Анда орооныстыҥ кӧп саба тергеелери туружат. Быјылгы «Россияныҥ чаназында» орооныстыҥ 73 тергеези турушкан. Бу маргаандар 1982 јылдаҥ ала кажы ла јыл ӧдӧт.


Горно-Алтайск | Праздничное поздравление первого секретаря Улаганского райкома КПРФ - БезФормата.Ru - Новости\nКӱндӱлӱ Улага н аймактыҥ эл-јоны! Слерди келип јаткан Јаҥы Јылла, Улу Октябрьдыҥ социалистический революциязыныҥ 100 јылдыгыныҥ кирип јаткан јылыла изӱ уткуп турус. Бу кыштаҥ мал-ажыс кырылбай, акту бойыс артабай чыгактар. Акту-бойыгарга ла билегерге, тӧрӧӧн-тугаандарарга су-кадык, сӱӱнчи ле ырыс кӱӱнзейдим. Все наши светлые воспоминания и уверенность в завтрашнем дне, всё то, чем еще пользуется вся наша страна и новоявленные олигархи – это труд советского народа во главе с коммунистами и плоды советской эпохи. Вернем богатства страны ее народу! Вся власть Советам во главе с коммунистами!


05.02.2018 - altaicholmon\nКереес доско тургузылган\nКочкор айдыҥ 3-чи кӱнинде Горно-Алтайскта 13-чи школдо Олимпий ойындардыҥ чемпионы Евдокия Мекшилого учурлалган кереес доско ачылды. Ол бойыныҥ ӧйинде бу школдо ӱренген ле чаналу јӱгӱрерин мында баштаган.\nКечӱлердиҥ тоозы алтыга јетти\nАлтай Республиканыҥ суулары кечире тош кечӱлер ачары улалганча. Ол неделениҥ бажы кирезинде Бий ле Кадын суулардыҥ тожы кечире окылу тӧрт кечӱ иштеген болгон.\nГазет ойто иштеп баштады\nЧой аймактыҥ «Чойские вести» деген газединиҥ редакциязы ӱч јылдыҥ бажында ойто иштеп баштады. Оныҥ баштапкы номери быјыл чаган айдыҥ 31-чи кӱнинде чыккан.\nГорно-Алтайск ла Кош-Агаш: некелтелер тыҥыдылган\nРоссияныҥ МЧС-ныҥ Алтай Республика аайынча башкартузы Горно-Алтайскта ла Кош-Агаш аймакта ӧрт болбозыныҥ ээжилерин кыйалтазы јогынаҥ бӱдӱрерине некелтелерди тыҥытты.\nӦмӧ-јӧмӧ иштеер деп јӧптӧштилер\nАлтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ Председателириҥ ордынчызы, АР-дыҥ јурт ээлем аайынча министри Александр Манзыров ло Россияныҥ ФСИН-иниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ башкараачызы Алексей Чириков ӧмӧ-јӧмӧ иштеери керегинде јӧптӧжӱге кол салдылар.


Олег Хорохордин тоомјылу билелерди уткыды - altaicholmon\nМайма аймакта «Манжерок» деп курортный комплексте јаан изӱ айдыҥ 8-чи кӱнинде Билениҥ, сӱӱштиҥ ле чындыктыҥ кӱнине учурлалган байрамдык кӧдӱриҥи бийик кеминде ӧтти.\nБайрамдык кӧдӱриҥиниҥ туружаачылары Горно-Алтайсктаҥ, тергеениҥ аймактарынаҥ келген билелер. Олордыҥ кажызын ла кӧп јылдарга амыр-энчӱ јуртап, бала-барказын чыдадып, ӱредип, јаан јолына чыгарып салган јаан ла нак биле деп айдар керек. Алтай Республикада азыйдаҥ бери јаҥжыккан јаҥжыгуларына, ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ энчилеп артыргыскан кӧгӱс байлыгына тайанып, оноҥ тудунып, ӱйедеҥ ӱйеге бу ӱредӱни, јаҥжыгуны чебер улалтып јаткан билелер сӱреен кӧп болгонын ӧткӧн кӧдӱриҥи лапту кереледи. Биледе ада-энези ле азыраган балдары ортодо јакшынак колбулар, бой-бойына тоомјы, бӱдӱмји, јӧмӧлтӧ-болуш, ајару ла килемји тӧс јерде болгонын бу билелер кӧргӱсти. Ада-энези азыраган балдарына јозок болгонын бис база ла бу билелердеҥ кӧрӧдис. Шак мындый билелер республиканыҥ оморкодузы, алтын кӧмзӧзи болуп јат. Јаан биледе ӧскӧн балдар јӱрӱминде база иштеҥкей, тӧп, керсӱ, учураган уур-кӱчтерге бачым ӱстине сыныкпас, турумкай ла бекем ӧзӧктӱ болорында алаҥзу јок. Биледеги таскамал, ӱредӱ балдарыныҥ јӱрӱминде ырыс-кежиги болорын бу јуулган билелер кереледи.\nСӱреен јакшы байрамдык кӧдӱриҥи ӧйинде јирме беш јылдаҥ ала бежен јылдаҥ ажыра ӧйдиҥ туркунына бой-бойын тооп, тоомјылап, баалап, эптӱ-јӧптӱ јуртап јаткан 54 билеге бийик учурлу ла јолду кайралдар табыштырылды.\nАлтай Республиканыҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохордин келген билелерди Билениҥ, сӱӱштиҥ ле чындыктыҥ кӱниле уткыды.\n«Биле, балдар, айыл-јуртта, биледе амыр-энчӱ, эптӱ-јӧптӱ айалга — шак бу эрјинеге бодолду байлыктар болуп јат. Билелердиҥ ончозын бу байлыктар бириктирет, мынызы јогынаҥ кижиниҥ ырысту болор аргазы јок. Онызын бӱгӱнги кӱнде мында јуулган билелер сӧс јогынаҥ ла недеҥ де артык керелейт. Слер ончогор ӧйлӧ јаан ченелтени јеҥӱлӱ ӧткӧнӧр, балдарарды таскадып, ичкери јолына чыгарганар. Бойыгар ак-чек ле једимдӱ иштеп, оныҥ шылтузында јадын-јӱрӱмер бек тӧзӧгӧлӱ болуп, ончозына бойордыҥ арга-кӱчигерле јеткенигер» — деп, ол бойыныҥ эрмек-куучынында чокымдады.\nАлтай Республикада билелик јаҥжыгулар, јаандарын баалаары, тооры, балдарына сӱӱжи бек тазыл-тамырлу. Республикада 52 муҥ биле јуртап јат, олордыҥ ортозынаҥ сегис муҥнаҥ ажыра билелер кӧп балдарлу. Алтай Республика јаҥы чыккан балдардыҥ тоозыла ороондо эҥ бийик тоо-кӧргӱзӱлерлӱ талалардыҥ бирӱзи — бежинчи јерде туруп јат. Республикада тогус јӱстеҥ ажыра энелер «Быйанду Эне» деген кӱндӱлӱ атла адаткан.\n«Билени, энеликти, бала ӧйин јӧмӧӧри, болужары государствоныҥ тӧс кереги, ижи болуп јат. Бу бӧлӱкте јарамыкту, тузалу кӧп иштер эдилет — јӱзӱн-башка јондык чыдулар, акча-пособиелер, энениҥ капиталы бар. Онойдо ок јаҥы школдор, балдардыҥ садиктери, яслялары јаҥыдаҥ тудулат. Бис учурыла, кемиле јаан бу ишти мынаҥ да ары кӧнӱ, тӧзӧмӧлдӱ ӧткӱрерис. Тургуза ӧйдӧ республиканыҥ улузыныҥ айткан шӱӱлтелери аайынча ичкери ӧзӱмниҥ ууламјызын белетеери јанынаҥ иш ӧдӧт. Онойдо ок оныҥ тӧс бӧлӱктери чокымдалат. Эҥ ле баштап, сӧс јогынаҥ бӱдӱретени — эл-јонныҥ јадын-јӱрӱминиҥ чыҥдыйын, кемин кӧдӱрери ле онойдо ок билени тӧзӧӧрине ле оны корып чеберлеерине јарамыкту айалганы тӧзӧӧри» — деп, Олег Хорохордин айтты.\nОнойдо ок республикага керектӱ, јӱрӱмде эҥ ле озо бӱдӱретен ӱлекерлердиҥ бирӱзине — эмдиги ӧйдиҥ некелтелерине келижип турган Перинатальный тӧс јерди тӧзӧӧрине ајару этти. «Бистиҥ эпшилер сӱреен кайкамчылу, керсӱ, јалакай, айдарда, бис олорго кыйалтазы јогынаҥ бастыра јанынаҥ јеткилделген, эптӱ айалганы белетеер учурлу» — деп, ол чокымдады.\n«Јӱрӱмде эҥ ле учурлузын, баалузын, кандый да акча-манатла садып албайтанын — бой-бойлоры ортодо јылу, бӱдӱмјилӱ, ижемјилӱ, бек, чындык колбуларды, мыныҥ тӧзӧгӧзин слер билегерде баштапкы ла кӱннеҥ ала чебер саладыгар. Мен Туулу Алтайдыҥ ончо билелеринде чындык, сӱӱш, бой-бойын баалап тооры јаантайын кожо артсын, слер кажы ла кӱн бойордыҥ јуук ла кару улузыгарга сӱӱнчини, бийик ле јарык кӱӱн-тапты сыйлагар деп актӱ кӱӱнимнеҥ кӱӱнзеп турум» — деп, ол кӧдӱриҥиниҥ туружаачыларына баштанып айтты.\nОлег Хорохордин 25 јылдаҥ ала 50 јылдаҥ ажыра ӧйдиҥ туркунына амыр-энчӱ, эптӱ-јӧптӱ јуртап јаткан билелерге «Сӱӱш ле чындык учун» деген медальды табыштырды. Учурлу темдекле ады-јолдоры танылу, јакшынак билелик јаҥжыгуларлу, тӧс јерде сӱӱшке ле чындыкка тайанган, иштеҥкей, балдарын јондыктыҥ ак-чек улузы эдип таскаткан билелер јолду кайралдатты.\nБайрамдык кӧдӱриҥиде Кан-Оозы аймактаҥ бежен јылдаҥ ажыра ӧйдиҥ туркунына эптӱ-јӧптӱ јуртап, беш уул чыдаткан Иван ла Зоя Бакрасовтордыҥ, Горно-Алтайсктаҥ алтан јылдыҥ туркунына амыр-энчӱ јуртап јаткан Анатолий ле Лидия Бармотиндердиҥ, Михаил ле Валентина Боконоковтордыҥ, Улаган аймактаҥ Алексей ле Тамара Качаковтордыҥ, Чамал аймактаҥ Геннадий ле Надежда Кречетовтордыҥ, Кан-Оозы аймактаҥ Дмитрий ле Мария Мурсуковтордыҥ, Шабалин аймактаҥ Иван ла Любовь Тонгужановтордыҥ билелери бийик кайралла кайралдаттылар. Олор республиканыҥ оморкодузы.\nТӧртӧн јылдаҥ ала бежен јылга јетире нак јуртап, јерлештери, текши албаты-јон ортодо јарлу, јозокту билелердиҥ тоозында адалып кайралдаткан билелер база кӧп болды. Олордыҥ тоозында, темдектезе, Оҥдой аймактаҥ Михаил ле Вера Анчиндер, Василий ле Надежда Ямангуловтор, Кош-Агаш аймактаҥ Тугельбай ла Галина Шарапиевтер, Кан-Оозы аймактаҥ Михаил ле Алефтина Манжиндер, Чой аймактаҥ Александр ла Ольга Жиленколор, Улаган аймактаҥ Илья ла Тамара Куюковтор ло оноҥ до ӧскӧлӧри.\nОдус јылдаҥ ала тӧртӧн јылга јетире ӧйдиҥ туркунына эптӱ-јӧптӱ јуртап, биледе, јеринде озочыл ижиле, јозокту билелик јадын-јӱрӱмиле, балдары эр кемине јетире чыдап, элдиҥ-јонныҥ ортодо ада-энезиниҥ ады-јолын макка кӧдӱрип јӱрген билелерге база кереес кайралдар табыштырылды. Олор — Майма аймактаҥ Борис ле Людмила Тойдоновтор, Кӧксуу-Оозы аймактаҥ Евгений ле Тамара Бухтуевтер, Турачак аймактаҥ Павел ле Надежда Едуековтор ло оноҥ до ӧскӧлӧри.\nБайрамдык кӧдӱриҥиде онойдо ок јирме беш јылдаҥ ала одус јылга јетире ӧйгӧ нак јуртап јаткан билелер — Кӧксуу-Оозынаҥ Анатолий ле Татьяна Пономарьлар, Кош-Агаштаҥ Евгений Ерленбаев ле Марина Казакпаева ла оноҥ до ӧскӧлӧри «Сӱӱш ле чындык учун» деп медальла база кайралдаткан.\nБилениҥ, сӱӱштиҥ ле чындыктыҥ кӱни республика кеминде баштапкы катап мынайда темдектелгенин темдектеер керек. Ончо аймактардаҥ амадап келген билелерге онызы сӱреен јакшы байрамдык сый болды. Алама-шикир тургузылган столдордо отурган билелерге јарлу артисттерис јакшынак ойын-концертин кӧргӱсти. Јылу, јайым айалгада ончо улус ачык-јарык куучындажып, бары-јогын угужып отурдылар.\nОныҥ кийнинде таланыҥ јарлу, тоомјылу билелери ырыс-кежиктиҥ кееркедилген каалгазынаҥ чыгып, амыр-энчӱ јадын-јӱрӱмниҥ, чындык сӱӱштиҥ кереес-темдегин, ак кӱӱле, шарларды, теҥеридӧӧн божоттылар. Кӧдӱриҥиниҥ туружаачыларына узакка ундылбас байрам бийик кеминде ле тӧзӧмӧлдӱ ӧтти.


Балдарыска сӱӱнчи сыйлайлы! - altaicholmon\nБыјыл эпидемиологиялык чочыдулу айалгала колбой, јаҥжыгып калган бир канча јаан байрамдар онлайн аайыла ӧтти. Јажыл јайдыҥ баштапкы кӱниндеги эҥ сӱӱнчилӱ, каткыла, ырысла, сӱӱшле толгон байрам — Балдарды корыырыныҥ албатылар ортодогы кӱни јууктап келди.\nБир јерде кӧп улус јуулыжарга јарабас деген айалгада балдарга байрамдык сезимди тӱҥей ле сыйлап, сӱӱндирер керек.\nОндый амадула текши ороон ичинде база ла Интернет колбуныҥ аргаларыла јӱзӱн-јӱкӱр акциялар, байрамдык кӧргӱзӱлер, ойындар ӧткӱрилери пландалат.\nГорно-Алтайскта кичӱ изӱ айдыҥ 1-кы кӱнинде каланыҥ Культура байзыҥы балдарды ла ада-энелерди эки спектакльдыҥ онлайн кӧрӱзине кычырат (ВКонтакте — https://vk.com/gdk_04 Одноклассники — https://ok.ru/group/61714687328293\n12 саатта «Сказка о попе и о работнике его Балде» деген спектакль башталар, тургузаачызы Вероника Попова. Бу јаркынду спектакль кӧрӧӧчилерди улу орус поэт А. С. Пушкинниҥ јайаандыгыла таныштырар.\nОндо эл-јон наадайларлу, ходуляларлу, орус кожоҥы ла кӱӱзи јыҥыраган, бијези айланган албатылык ойынды кӧрӧр аргалу. Онойдо ок ончозына таныш бу чӧрчӧк аайынча тургузылган спектакльда сӱӱнчилӱ алтай карганак болор. Ол ойын-кокырыла чӧрчӧккӧ алтайсу тыныш берип, оны оноҥ до јилбилӱ эдер. Бу спектакль јаан да, јаш та кӧрӧӧчилерге јакшынак сый болор деп, авторлор алаҥзыбайт. Спектакльдыҥ ӧдӧр ӧйи 45 минут.\n13 саатта «Зачарованный лес» деген кӱӱлик балет-чӧрчӧк башталар, оныҥ режиссеры Наталья Гладкова. Чӧрчӧктиҥ сюжеди С. Маршактыҥ «Он эки ай» деген чӧрчӧк-пьесазына тайанган. Јокту кызычакты ӧӧй энези айылынаҥ чыгара сӱрген. Кызычак куулгазын агаш-аразында болуп калат. Јалакай јӱректӱ кызычак ончозына јакшызын јетирип, бар-јок кӱчтерди ӧдӱп чыгат. Куулгазын сӱмелӱ эпши кызычакты Фея эдип кубултып ийет. Оныҥ кийнинде бу кызычак ончо јакшы улусты корулап јӱрер. Бу балет-чӧрчӧк бијениҥ тилиле кӧрӧӧчилерге јӱрӱмде не эҥ учурлу болгонын кӧргӱзет.\nСпектакльдардыҥ кийнинде кӧрӧӧчилерге «Чӧрчӧк — балдардыҥ нӧкӧри» деген онлайн-викторина ӧдӧр. Сурактарга чын каруулар берген баштапкы туружаачыга сый табыштырылар. Сурактарга карууларды ВК јондык сетьте ГДК-ныҥ группазына аткарар керек (https://vk.com/gdk_04).\nСпектакльдар кӧргӱзилген кийнинеҥ база бир канча ӧйдиҥ туркунына кӧрӧр арга болор.\nРеспубликаныҥ эл театры бу кӱндерде балдарга база спектакльдар сыйлайт. Оныҥ сайтында (http://www.dramteatr04.ru/) «Торко Чачак», «Танайак», «Лисонька-Лиса-Добрая-Душа» деген спектакльдар кӱӱк айдыҥ 22-чи кӱнинеҥ ала кичӱ изӱ айдыҥ 1-кы кӱнине јетире кӧргӱзилер.\nКаланыҥ башкартузы балдарга учурлап, фото ло видео иштердиҥ кӧрӱ-маргаанын јарлаган. Оныҥ туружаачыларыныҥ эҥ артыктары ВКонтакте јондык сетьте «Горно-Алтайск кала» деген биригӱде кичӱ изӱ айдыҥ 1-кы кӱнинде јарлалар. Балдар јети ууламјыда маргыжат: кожоҥ, бије, јурук, репортаж, фото, јаражай ла эҥ оогош болчомдорго јайалта. Балдар бу биригӱге бойыныҥ видеолорын ла фотојуруктарын аткарып туружат. Кажы ла јеҥӱчилге турушкан ууламјызында профессионалдар кыскачак ӱредӱ ле онойдо ок ӧскӧ дӧ солун сыйлар эдер. Кӧрӱ-маргаанды каланыҥ администрациязы, оныҥ ӱредӱлик аайынча башкартузы ла јиит гвардеецтер тӧзӧп ӧткӱрет.\nМайма аймакта балдарга «Амадап јӱргенинде ырыс» деген челлендж башталган. Балдар 30 секунд видеолорында бойыныҥ амадулары керегинде куучындайт. Эҥ артыктарын база сыйлар сакыйт.\nЈаан калаларда бу аҥылу аайла ӧдӱп јаткан байрамга учурлай јаан магазиндер, саду фирмалар товарларыныҥ бааларын јабызадып, оогош клиенттерине јарамыкту акциялар ӧткӱрет. Онойдо ок коронавирус ӧйинде бассейндер, спортзалдар, балдарла иштейтен јӱзӱн-башка тӧс јерлер балдарга келер ӧйгӧ јеҥилтилген баала абонементтер алар арга тӧзӧйт. Бу солун иш-керектиҥ турултазында, иштебей, туруп калган ӧрӧ адалган учреждениелер бир эмеш те болзо акча-манат јууп, акча јанынаҥ «јыртыктарын» да болзо бӧктӧп алар, ада-энелерге де јеҥилтилген баала садыжып алары јарамыкту.\nЈаҥжыкканы аайынча бу байрам ӧйинде волонтерлор ло ӧскӧ дӧ килеҥкей улус балдардыҥ тураларына, эмчиликтерине барып, јакшы керектер эдедилер.\nИштебей отурган улуска быјылгы байрамдык кӱн балдарыла кожо болор јакшынак арга берет. Јаан улусла кожо тату курсактар белетеп, кожо ойногоны балдарга јаан сӱӱнчи болор. Ырысту болорго, болчомдорго кӧп неме керек јок ине — ада-энезиниҥ ајарузы, сӱӱжи, јылузы керек. Айылда ла отурып, бу кӱнге учурлай, тууразында да улуска јакшы керектер эдер аргалар јеткилинче. Балдарга болуш јетирип турган фондтор ороон до, телекей де ичинде кӧп, тергееде де бар. Эмезе јӱрӱмниҥ кӱч айалгаларына кирген балдарла, аргазы кирелӱ билелерле кийим-тудумла да, ойынчыктарла да ӱлешсе, јакшы болуш болор.\nБу байрам шак андый балдарды корыыр амадула тӧзӧлгӧн. Экинчи телекейлик jууныҥ кийнинде кӧп балдар ада-энези, јадар јери јок артып, ажанарга болуп уурданып, јошкындап, оорып, суузап јӱрген. Јаан улус бу айалганы ајарып, Парижте ого учурлай ӱй улустыҥ конгрезин ӧткӱрген. Шак бу конгрессте амыр-энчӱ учун jана баспай тартыжарыныҥ ла балдарды корулаарыныҥ сурактары кӧрӱлген ле ол jанынаҥ черт берилген. Бу ла jылда Ӱй улустыҥ телекейлик совединиҥ Москвада ӧткӧн сессиязыныҥ ижинде байрам окылу jарадылган. 1950 jылда кичӱ изӱ айдыҥ баштапкы кӱнинде Балдарды корыырыныҥ албатылар ортодогы кӱни баштапкы ла катап темдектелген.\nНениҥ учун байрамды темдектеерине кичӱ изӱ айдыҥ 1-кы кӱни талдалган дезе, ол керегинде мындый јетирӱлер бар. Экинчи телекейлик јуудаҥ озо, 1925 јылда Кыдаттыҥ баш элчизи США-да јӱрген. Бу јорыгында ол Америкага келген ӧскӱс кыдат балдарды табып, бир јерге јууп, олорго албатызыныҥ чӱм-јаҥдарыла јайга учурлалган байрам ӧткӱрген. Балдарды ол тойо азыраган, сӱӱндирген, ойноткон. Бу јакшынак керекти јаандар јакшы кӧргӧн лӧ оноҥ ло балдарга байрам тӧзӧӧр деген санаа табылган деп айдыжат.\nБалдарды корыырыныҥ албатылар ортодогы кӱнинде бойыныҥ маанызы бар. Оныҥ jажыл ӧҥи jаш ӱйениҥ ӧзӱминиҥ, ар-бӱткенле тудуш болгоныныҥ, бийик тӱжӱмниҥ темдегин керелейт. Оныҥ ӧҥи jакшыга jӱткӱген кӱӱн-санаала база jуук колбулу. Jер-энени айландыра улустыҥ сӱрлери jуралган. Олордыҥ ӧҥдӧри — кызыл, сары, кӧк, ак ла кара. Олор jаан да улус, jаш та балдар бой-бойын тооп jӱретениниҥ ле jер-телекейдиҥ эл-jоны бой-бойына тӱҥей эмес болгоныныҥ сӱр-темдеги. Чике ле ортозында jуралган Jердиҥ темдеги кижиликтиҥ текши айылы болгон шибее-jурты бек ле бузулбас болгонын керелейт.\nБалдар — кижиликтиҥ эҥ учурлу байлыгы. Кижиликтеҥ ончо Јер-телекей камаанду. Балдарысты бис, јаан улус, канайда таскадарыс, неге ӱредерис, кандый јозок кӧргӱзерис — оноҥ телекейдиҥ келер ӧйи, су-кадыгы, чырай-кылыгы камаанду. Оны јаҥыс ла бу байрамдык кӱнде эмес, јаантайын билип, ундыбай јӱрер керек.