Jӱрӱми оныҥ Сӱӱшле толо ~ Звезда Алтая\nЭртен, кӱчӱрген айдыҥ 19-чы кӱнинде, Горно-Алтайск калада jадып турган Михаил Степанович КУБЕКОВКО 85 jаш толуп jат. Михаил Степановичтиҥ jӱрӱминиҥ узун jолы jилбилӱ де, албатыга тузалу да. Ол бу jӱрӱминде эҥ ырысту кижи! Нениҥ учун дезе ол бастыра jӱрӱмине баштапкы ла сок jаҥыс jаркынду ла jылу Сӱӱжин колго алып jӱрген. Оныҥ jӱрӱми—Агару Сӱӱштеҥ турган, ада-энезиниҥ, ака-сыйындарыныҥ, оноҥ эш-нӧкӧриниҥ ле эмди балдарыныҥ…\nЭркеде ӧскӧн дӧ болзо…\nМихаил Степанович 1929 jылда ӧлӧтӱ jуртта чыккан. Адазы тоҥжаан сӧӧктӱ Степан Матвеевич Кубеков, тегин ишчи кижи болгон. Энези дезе меркит сӧӧктӱ Анастасия Егоровна, кыс ӧбӧкӧзиле Чичинова, Мыйтуныҥ кижизи. Михаил Степанович биледе уулдардыҥ ӱчинчизи болуп, кату-кабыр иш тыҥ бӱдӱрбеген, эркеде ӧскӧн. Андый да болзо, ӱч сыйныныҥ болушчызы, коручылы болуп jӱрген. Кубековтордыҥ билези ол тушта аргалу-чакту, jакшы jаткан. Укту (симментальский, холмогорский) уй-мал, торбоктор туткан. Бу кӧп тоолу мал-ажын азыраарга база кӧп лӧ иштеген улус. Ол ӧйдиҥ некелтелери тыҥ болгон, оныҥ учун озо кыйалтазы jогынаҥ колхозтыҥ (ӧлӧтӱде «12 Октябрь» деп колхоз) ӧлӧҥин эдижер керек, оноҥ бойыныҥ мал-ажына ӧлӧҥ белетеер. Энези Анастасия Егоровна балдарын эркеде-торкодо, jылуда чыдадып азыраган да болзо, ӧскӧ улуска килеҥкей jӱрзин, jабыс кӧрбӧзин, jашты jаш деп килеп, jаанды jаан деп тооп jӱрзин деп таскаткан, кандый да кӱч ӧйлӧр болзо, чучурабай, ару-чек jӱрзин деп ӱреткен. Оныҥ учун Михаил Степанович эмдиге jетире бир де кир-тор деп немени jууктатпас, сӱрекей ару-чек кижи. Бу биле ал-камык балдарлу болгон до болзо, олордыҥ айылыныҥ эжиги jаантайын айылчыларга ачык болотон. Олор Оҥдойдо jадарда, Jаан-Jаламаннаҥ, Коротынаҥ, Jолоноҥ улус jӱрзе, олордыҥ ла айылында токтойтон, таныш эмес те болзо. Бу улуска кӱндӱлейтен аш-курсак та, амырап jадатан тӧжӧк тӧ jаантайын табылатан. Бу айылда jарлу ӱредӱчи Василий Плакас база токтоп, амырап jӱретен. Бу кижиле танышканы кичинек Михаилге база jаан ырыс ла арга болгон.\nОл ӧйдӧ Анастасия Егоровна балдарын корулап, актар табарза, олордоҥ качып, кызылдар келзе, онызыларынаҥ качып, jаантайын коркып jӱретен. Бу санааркаштаҥ улам jӱреги оору болуп калган. Анайып, кӧӧркий эне кижи 44 лӧ jажында jада калган. Оныҥ балдары бастыра jӱрӱмине иштеҥкей ле тоомjылу улус болгон. Александр Степанович jууда туружып, шыркалу jанып келген. Анатолий механик болуп иштеген. Михаил Степановичтиҥ эки сыйны эзен-амыр, Августа Степановна Бедрешева Оҥдойдо, Нина Степановна Кыргызстанда jадат.\nМихаил 6-чы класска jетире рабфакта ӱренген, комсомолго кирген. ӱредӱчизи В. К. Плакастыҥ математикала берген тереҥ билгирлери ого кийнинде черӱде, оноҥ jаан иштерде сӱрекей керектӱ болгон.\nJажы jедип, Михаил Кӱнчыгыш Пруссияда Кенигсберг деп калада 3 jыл 8 ай черӱде турган. Кичинектеҥ ала черӱге барарга амадаган алтай уул бойын мында база кӧргӱскен ле. Мылтыкла чике адып та ийер, боксло телекейлик чемпионатта да туружып ийер (Ригада). Танктардыҥ черӱзинде jӱрӱп, ого математиканы jакшы билери сӱрекей болушту болгон. Старшина болгон алтай уулдыҥ тегин эмезин командирлери билип, оны Ульяновск jаар jуучыл училищеге аткарарга умзанган. Jе Туулу Алтайында ӱч сыйыны «тӱрген jан, болужар кижи jок» деп бичип турган самараларын алып, ол jанып келген. «Jанып ла келеримде, бастыразы кижиге качкыйлай берген!»—деп, Михаил Степанович каткырып айдат.\nАлтайына келип, ол иштейтен узун jолын партияныҥ райкомында инструктордоҥ баштаган. Узак jылдардыҥ туркунына ол башка-башка аймактарда партияныҥ комитеттеринде, партияныҥ обкомында инструктор-пропагандист болуп иштеген. Бу jылдарда оныҥ санаазына сӱрекей jакшы артып калганы—чындык наjызы, болушчызы, Jаламаннаҥ экелип берген ады. Бу бек, jакшы, jараш атла jиит инструктор кӧп jолдор ӧткӧн, кӧп иштер бӱдӱрген.\nМихаил Степанович ВЛКСМ-ныҥ ЦК-ныҥ Тӧс школында, Новосибирскте бийик партийный школдо ӱренген. КПСС-тыҥ Горно-Алтайсктагы обкомында идеологический бӧлӱктиҥ инструкторы болуп иштеп тура, ол СССР-дыҥ МВД-зыныҥ органдарында службага кӧчкӧн. Анайып, 1969 jылдаҥ ала 1987 jылга jетире ол милицияныҥ jеҥил эмес иштерин бӱдӱрген.\nИштеген jылдарында Михаил Степанович кӧп чындык наjылар тапкан, ол улуска болушкан да, улус та ого болушкан. Jе эҥ jаан таап алган байлыгы—бастыра jӱрӱмине jӱрегинде алып ла кол бажына тудуп jӱрген Сӱӱжи.\nТӧс оромныҥ эки куузы\n1956 jылда jаҥы ла черӱнеҥ келген jиит Михаил партияныҥ обкомыныҥ качызы Роза Павловна Кучияк деп кысла танышкан. Чындап айткажын, олорды Михаилдиҥ нааназы таныштырган. Калада ол тушта алтай улус кӧп jок. Нааназы jаантайын Кучияктарды айылдайтан. Анда jаантайын ла маала ажында иштенип отурар jаражай кысты озо нааназы аjарган. Оныҥ кийнинде jиит Михаил. Эки jиит баштапкы ла кӧрӱштеҥ бой-бойына карузышкан… Удабай ла биле тӧзӧп, Чейнеш ле Диляра деп кыстар азырап чыдаткандар. Михаил сӱӱген эжин ле кару кыстарын кол бажында алып jӱрген. Кажы ла кӱн, кажы ла алтам, кажы ла тыныш олорго учурлалган. Роза Павловна ла Михаил Степановтиҥ сӱӱжи, чындап та, кудай берген агару ла бектеҥ бек болгон. Олордыҥ бастыра бӱдӱрген иштери, эткен керектери ле амадулары бирлик болгон. Кайра кӧрӱп, эмди сананза, кем кемди колго алып, корулап jӱргени jарт эмес. Нениҥ учун дезе Роза Павловна ойгор кӧгӱстӱ болуп, билениҥ уур-кӱч jӱктерин бойына алынып, оодыларга ла турган кичинек ӱзӱкти «jапшырып», эптештирип, эш-нӧкӧрин ӧрӧ кӧдӱрип jӱрген. Бойы не-немени араайынаҥ иштенип, эжине «мыны бис кожо эттис не, кожо бу jедимге jеттис не» деп айдып, эр кижизин мекелеп салатан. Роза Павловна РСФСР-диҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи, 25 jыл областной библиотеканыҥ директоры, албаты ортодо jаан тоомjыда jӱрген эпши. Ижи-тожы кӧп болгон до болзо, оныҥ айылында улузы баштапкы jерде болгон. Олордыҥ Туу-Кайадагы ӱч сотык сады—билениҥ jаан байлыгы. Ол jаҥыс та балдарын эмес, бастыра айылдаштарды, эки кызычагыныҥ класстарыныҥ балдарын, jурттарда тӧрӧӧндӧрди азырайтан. Роза Павловна балдарына ла эжине кийимди бойы кӧктӧп, тӱӱп кийиндиретен, курсакты магазиннеҥ кӧп албай, ончозын бойы белетейтен. Акча-манат келишпей те турган болзо, балдарын албаданып туруп Ленинград, Москва jаар экскурсияларга апаратан, билезиле кожо jорыктайтан. Бу биле бастыра jанынаҥ эрчимдӱ болгон. Кышкыда олор чанала jыҥылаар, хоккей ойноор, jайгыда велосипедтӱ маҥтадар, эҥирлер сайын тӧртӱ бичиктер кычырар, сӱӱген кожоҥдорын кожоҥдоор—сӱрекей ырысту, качан да ундылбас ӧйлӧр болгон. Ол керегинде эмди кызы Чейнеш Михайловна кӧстиҥ jажы jокко эске алып болбой jат. Бу эжер jаҥыс бой-бойын эмес, албатызын, ороонын сӱӱген. ӧскӧ калаларда экскурсияларга jӱрзе, олорды туристтер «бу эжер—гидтер» деп айдыжатан, нениҥ учун дезе олор билерин куучындап, соныркадып, бойыныҥ jанына ал-камык улусты jууп алатан.\nОлордыҥ айылына jаантайын айылчылар келетен. Jарлу алтай эрлер Паслей Самык, Борис Укачин, Аржан Адаров, Сергей Каташ, Валерий Чичинов jаантайын келип турганынаҥ башка, мында эжик jурттардаҥ келген тегин, таныш та эмес улуска, ӧскӧ калалардаҥ келгендерге ачык болотон.\nБу бой-бойыла нак, сӱрекей jараш эжер болгон. Олорды ол тушта улус «Коммунистический оромныҥ эки куузы» деп адайтандар. Михаил Степанович тӱниле ӱлгерлер эске ӱренип, эртен тура сӱӱгенин jараш ӱлгерле кайкадарга, эжин jараш, эптӱ кийиндирерге, jарандырарга албаданатан.\nJылдар jылыжып, эки кызы jаанап, Чейнеш Михайловна балдардыҥ врачы болуп калды. Диляра Абаканда кӱӱлик училище божодып, jӱрӱмин кӱӱге учурлаган, Юля деп кысту. Калганчы эки jылда ээчий-деечий Диляра, оноҥ Роза Павловна ак-jарыктаҥ ырап, jада калдылар…\nКайда да ӱч ле jыл кайра Михаил Степанович каланыҥ ичиле jӱгӱрип, чаналу, конекту jыҥылап туратан. Эмди ол айылда ла отурат. Кажы ла пенсиязынаҥ ӱлгерлердиҥ jуунтыларын алып кычырат, бойына улу орус классиктерди jаҥыдаҥ ачат. «Алтайдыҥ Чолмоны» газедин бажынаҥ ала учына jетире кычырып, калганчы солундарды билип отурат. ӧрӧкӧнди бис акту кӱӱнистеҥ толо jажыла уткып, бек су-кадык, база да jаҥы ачылталар, ырысту ла jылу кӱндер кӱӱнзейдис!


Россия. Севастополь. Крым - altaicholmon\nМитинг-концерт јербойыныҥ јондык организацияларыныҥ баштаҥкайы аайынча ӧткӱрилген. Бодоштыра айтса, анда кайда да 3 муҥ кире кижи турушкан.\nМитинг-концерттиҥ тӧс амадузы Крым Россияныҥ составына киргениниҥ 4 јылдыгын темдектеери болгон. Кӧдӱриҥилӱ митингти Алтай Республиканыҥ Jондык палатазыныҥ турчызы, муниципал тӧзӧмӧлдӧрдиҥ совединиҥ бӱдӱреечи директоры Денис Власенко ачкан. Ол јуулган албаты-јонды бу јаан учурлу керекле, чындап та тӧрӧлчи учурлу байрамла уткыган.\nДесантниктердиҥ биригӱзиниҥ Алтай Республикадагы тергеелик бӧлӱгиниҥ јааны Аскар Тулебаев куучын айдып, орооныстыҥ тӱӱкилик элестерин эзеткен:«Бойыныҥ ӧйинде Совет Союзтыҥ албатызыныҥ кӧбизи ороонды јайратпазы учун ӱндерин 1991 јылда берген де болзо, ол бирги Ельцин, Горбачев деген немелер ороонды јайрадып салгандар. Шак ол тушта Крым Россияныҥ составында артып калган. Тӧрт јыл кайра Крымныҥ албатызы јалтанбазын кӧргӱзип, Россияныҥ составына кирери јанынаҥ референдум ӧткӱрген. Анайып Крым тӱӱкилик Тӧрӧлине кайра бурылган».\nАнайда ок А. Тулебаев бистиҥ кӧп тоолу јерлеш-десантниктер референдум ӧдӧр тушта јеткер-неме болбозын јеткилдееринде турушканын темдектеп, бу каруулу керекте Мужество орденниҥ кавалери Каир Тандыбаев база турушкан деген.\nМитингтиҥ туружаачыларын анайда ок Jондык палатаныҥ турчызы, «Jондык баштаҥкайлар» деген фондтыҥ башкараачызы Артур Сабин, «Jеҥӱниҥ волонтерлоры» деген тергеелик бӧлӱктиҥ бӱдӱреечи комитединиҥ председатели Вадим Фефелов база уткыган.\nКонцертте Нина Колондина, Владимир Попошев, Бийсктиҥ «Nоль три» деген группазы турушкан. Улустыҥ айтканыла, митинг-концерт олорго јараган.


Биле бек болзо, ороон до бек - altaicholmon\nБиле бек болзо, ороон до бек\nАлтай Республиканыҥ эл-јонго јонјӱрӱмдик јеткилдешти бастыра јанынаҥ јетирери аайынча тӧс јеринде кӱӱк айдыҥ 6-чы кӱнинде Билениҥ кӱнине учурлалган «Јылдыҥ билези» деген талалык кӧрӱ-маргаанныҥ очный бӧлӱги кӧдӱриҥилӱ айалгада ӧтти.\n«Јылдыҥ билези» деген кӧрӱ-маргаанныҥ туружаачылары мынаҥ озо аймактарда ӧткӧн кӧрӱ-маргаандарда эрчимдӱ турушкан. Солун кӧрӱ-маргаанда Горно-Алтайсктаҥ, Чамал, Шабалин, Оҥдой, Кош-Агаш ла Кӧксуу-Оозы аймактардаҥ 10 биле турушты. Олордыҥ кажызы ла «Јиит биле», «Јурт јердиҥ билези», «Кӧп балдарлу биле», «Россияныҥ алтын билези» ле «Биле — чӱм-јаҥныҥ, јаҥжыгулардыҥ коручылы» деп адалган ууламјылардыҥ бирӱзинде туруштылар. Талалык кӧрӱ-маргаанды Алтай Республиканыҥ иш, јонјӱрӱмдик ӧзӱм ле эл-јонды ишле јеткилдеери аайынча министерствозы ла АР-дыҥ эл-јонго јонјӱрӱмдик јеткилдешти бастыра јанынаҥ јетирери аайынча тӧс јери ӧмӧ-јӧмӧ белетеп ӧткӱрди.\nТалалык кӧрӱ-маргаанныҥ тӧс амадузы билениҥ учурын, тоомјызын јондыкта кӧдӱрери. Билелик јадын-јӱрӱмниҥ тӧзӧгӧзин, тазыл-тамырын, чӱм-јаҥжыгуларын, канча-канча ӱйелерге ук-тӧслӧ улалып келген эрјине байлыгын, биледе ада-энениҥ, јаандарыныҥ чындыгын, чегин, карулузын шак ла бу кӧрӱ-маргаанныҥ туружаачылары берилген тӧрт јакылта-ченелте ажыра окылу жюриге ле кӧрӧӧчилерге толо кӧргӱстилер. Баштапкы тур-бӧлӱкте – билеле таныштыру. Мында туружаачылар бойлорыныҥ угы-тӧзи, тарап-таркап барган јаандары, билениҥ једимдери, биледеги канча ӱйеге улалган јаҥжыгулар керегинде солун јетирӱлерле јуулгандарды, онойдо ок окылу жюрини таныштырдылар.\nОноҥ ары экинчи бӧлӱкте туружаачылардыҥ биле, билелик јадын-јӱрӱм керегинде калыктыҥ озодоҥ бери айдып салган кеп сӧстӧрин, табышкактарын, канатту сӧстӧрин билери кӧрӱлди. Нениҥ учун дезе бу ла кеп сӧстӧрдӧ, табышкактарда калыктыҥ ойгор ӱредӱзи, шӱӱлтези салынганын кажы ла биле јакшы билер. Бӱгӱнги кӱнде калык чӱмделгезиниҥ алтын кӧмзӧзиниҥ байлыгын кӧп билелер бала-баркаларына айдып, ол байлыкка тайанып таскадат.\nӰчинчи бӧлӱк «Јадын-јӱрӱминдеги ойгор ӱредӱниҥ јуунтызы» деп адалды. Бу бӧлӱкте туружаачылар бойлорыныҥ билези, текши јилбӱлери, онойдо ок билениҥ кажы ла турчызыныҥ таҥынаҥ јилбӱлери керегинде куучындадылар. Мында текши билениҥ једимдерин керелеген Мактулу грамоталар, дипломдор, Быйанду самаралар солун болды. Кӧрӱ-маргаанда турушкан билелердиҥ кажызы ла бойыныҥ чыккан-ӧскӧн јеринде, аймак, республика кеминде ӧткӧн маргаандарда улай ла эрчимдӱ туружып тургандары шак ла бу бӧлӱкте кӧргӱзилди. Кӧрӱ-маргаанда билелер балдарыла, баркаларыла турушканы јарамыкту. Ада-эне балдарын оогоштоҥ ала мынайда таскадып јатканы база ӱредӱ, таскамал ине.\nТӧртинчи бӧлӱк – айылга берилген јакылта јайаандык ууламјылу болды. Кажы ла биле бойыныҥ чӱмдемел ижин белетеп алган болуптыр. Мында билелер јайаан јайалталарын, кокыр-каткызын, кожоҥын, бијезин бийик кеминде кӧргӱстилер. Анчада ла алтай албатыныҥ кӱндӱзегиле, кӱӱнзегиле, келген улусты бар-јогыла кӱндӱӱлериле колбулу чӱм-јаҥы јуулгандарга јилбилӱ болды.\nЈаскы јараш кӱнде билелерди олордыҥ каруулу ла јакшынак кӧдӱриҥизинде јӧмӧӧргӧ, кӱӱн-санаазын кӧдӱрерге, ачык ла једимдӱ јол кӱӱнзеер амадула Алтай Республиканыҥ нерелӱ артизи Эмиль Толкочеков ло «Беловодье» деген албаты ӧмӧлиги келдилер. Артисттер ӧзӧккӧ табарар бир канча јараш кожоҥдорын сыйлады. Олор јуулган билелерге мындый ла нак, ӧмӧркӧк лӧ аргалу-чакту, ырысту болзын деп кӱӱнзедилер. Кажы ла биле угы-тӧзиле, јаҥдаган јаҥыла, јаҥжыгуларыла байлык болгонын олор база темдектедилер.\n«Јылдыҥ билези» кӧрӱ-маргаанныҥ туружаачыларыныҥ јайаандык ижин окылу жюри ајарулу кӧрӱп баалады. Окылу жюриде Алтай Республиканыҥ иш, јонјӱрӱмдик ӧзӱм ле эл-јонды ишле јеткилдеери аайынча министерствозыныҥ, республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧриниҥ совединиҥ Ассоциациязыныҥ, Россияныҥ балдарыныҥ фондыныҥ Алтайдагы талалык бӧлӱгиниҥ, «Алтайдыҥ Чолмоны» ла «Звезда Алтая» республикан газеттердиҥ чыгартулу улузы болгон, «Россия-24 «Эл Алтай» телеканал эрчимдӱ иштеди.\nКандый ла кӧрӱ-маргаанда јолду јеҥӱчилдердиҥ ады-јолдоры адалатан јакшынак јаҥжыгу бар ине. Айдарда, бу да «Јылдыҥ билези» кӧрӱ-маргаанда башка-башка ууламјылар аайынча јеҥӱчил билелердиҥ ады-јолдоры адалды. Онойып, «Јиит биле» деген ууламјыда јеҥӱ Шабалин аймактаҥ Аткыр ла Евгения Мендешевтердиҥ билезине келишти. «Јурт јердиҥ билези» ууламјыда эҥ артыгы болуп Оҥдой аймактаҥ Сергей ле Оксана Зубакиндердиҥ билези адалды. Шабалин аймактаҥ Павел ле Эльвира Шагаевтердиҥ билези, Кош-Агаш аймактаҥ Василий ле Любовь Мудаевтердиҥ билези «Биле – чӱм-јаҥныҥ, јаҥжыгулардыҥ коручылы» деген ууламјыда јеҥӱчилдер болуп чыктылар. «Россияныҥ алтын билези» деп ууламјыда јеҥӱчилдер Исак Демидович ле Салбан-Антонида Манхыновна Саблаковтордыҥ билези, «Кӧп балдарлу биле» деп ууламјыда Кош-Агаш аймактаҥ Сержан ла Акгуль Малсаковтордыҥ билези јеҥӱчил болуп чыкты.\nРеспубликан кӧрӱ-маргаанныҥ ончо туружаачыларына Быйанду самаралар, кереес сыйлар табыштырылды.\nКӧрӱ-маргаанда эрчимдӱ, акту кӱӱндеринеҥ турушкан кажы ла биле бойын эҥ ле нак, ачык-јарык, кокырчы ла быжу, чындык деп кӧргӱстилер. Олордыҥ кажызынаҥ ла јаҥы айыл-јурт тудуп, баштапкы алтамдарын эдип јаткан билелерге јозок алгадый ырысту учурал болды. Биледе амыр-энчӱ, токыналу айалга болзо, бала-барка да су-кадык, ачык-јарык кӱӱн-санаалу болуп ӧзӧр. Ада-энези эптӱ-јӧптӱ, бой-бойын тооп, сӧзин-эрмегин угужып, учураган уур-кӱчтерге туйуксынбас, ичкери ле барза, биле бек болор. Биле ол шибее, бала-барказын ыжыктап, ырысла-сӱӱшле курчаган јараш ла јаан телекей деп айдарга јараар. Биледе токынал болзо, ороондо до токынал, амыр-энчӱ деген эрмекте тереҥ учур бар деп, ӧткӧн билелик байрам јарт кереледи.\n«Јылдыҥ билези» деген республикан кӧрӱ-маргаанныҥ «Россияныҥ алтын билези» деген ууламјызында јеҥӱчил болуп Кош-Агаш аймактаҥ Исак Демидович ле Салбан-Антонина Манхыновна Саблаковтордыҥ билези чыкканы керегинде ӧрӧ айдылып калган.\nТалалык кӧрӱ-маргаанныҥ «Россияныҥ алтын билези» деген ууламјызында бежен јылдаҥ ажыра амыр-энчӱ јуртап, бала-барказын чыдадып, эл-јонныҥ тоозына кошкон тоомјылу билелер кирет.\nАды-јолы јарлу, ороонныҥ канча-канча бийик кайралдарыла, Мактыҥ грамоталарыла јолду кайралдаткан Исак Демидович ле Эне-Герой Салбан-Антонина Манхыновна алтан бир јыл эзен-амыр јуртап, он балазын эки алаканныҥ кырына экчеп чыдаткан. Бу биле бойыныҥ эрјине тойын темдектеген эди. Јон ортодо јаан тоомјыда Саблаковтордыҥ билези 2018 јылда ороонныҥ бийик кайралыла «За любовь и верность» деген медалиле кайралдаткан.\nТӧӧлӧс сӧӧктӱ Исак Демидович 1928 јылдыҥ, тогузон эки јажына барып јат. Алкы бойы јаан ла нак билениҥ јааны, бала-барказыныҥ ортозында баш болуп отурат. Эш-нӧкӧри Салбан-Антонина Манхыновна кыпчак сӧӧктӱ, 1936 јылдыҥ, сегизен ӱч јажына барып јат. Ол кыпчак сӧӧктӱ Маныкы Тадыровтыҥ ла тоҥжаан сӧӧктӱ Мама Одорованыҥ кызы. Кожо чыккан акалары Јӧӧжӧ лӧ Шӱӱјиҥ, эјелери Анастасия ла Маҥба. Олордыҥ кажызы ла айыл-јуртту, бала-баркалу, мал-ашту калыҥ јурт-уйа.\nСаблаковтордыҥ јаан ла нак билезинде ада-энези балдарын оогоштоҥ ло ала ишке таскаткан. Байа мынызы уул баланыҥ, онызы кыс баланыҥ ижи деп качан да ылгабайтан. Тӧп, чыйрак уулдары, темдектезе, кӧктӧнӧр, ийнектерди саар, кыстары дезе атка чыккан устар, кажаан-чеденниҥ ӧтӧгин казар, ӱйген ӧӧрӧр, тӱк сабаар, кийис базар, јуурканды, кеп-кийимди кӧктӧӧр. Айылдыҥ ичинде иште, онойдо ок тышкары кату-кабыр иште, малды азыраар, кабырар, тӧрӧдӧр иште ле оноҥ до ӧскӧзинде ада-энезиниҥ берген таскамалын, ӱредӱзин балдары бӱгӱнги кӱнде бойлорыныҥ билелеринде улалтат. Ада-энезиниҥ ырызы балдарында.\nБу билениҥ бала-барказы, кӱйӱлери, келиндери калыктыҥ чӱм-јаҥын, калык чӱмделгезин сӱреен јакшы билер. Олор республика, аймак, јурт кеминде ӧдӱп турган байрамдардыҥ, кӧрӱ-маргаандардыҥ эрчимдӱ туружаачылары. Бойыныҥ ӧйинде Исак Демидович ле Салбан-Антонина Манхыновна бала-барказыла кожо Эл-Ойындардыҥ эрчимдӱ туружаачызы болгонын «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ ишчилери јылу сӧстӧрлӧ эзеттилер. Саблаковтордыҥ је ле деген ар-јӧӧжӧзиле јык эткен кийис айлынаҥ айылчылар айрылбайтан. Аскан казаны изӱ, элкем-телкем ээлери кӱндӱзек, јалакай болгоны кӧп улустыҥ санаазында артып калганы база балдарыныҥ, баркаларыныҥ ичкери јолына ине.\nСаблаковтордыҥ калыҥ јуртында бала-барказы јурт ээлемде, мал ижинде озочылдар. Бу јаан биледе балдарыныҥ ончозына јуугы – Алтай Республиканыҥ јурт ээлеминиҥ нерелӱ ишчилери. «Республиканыҥ алтын кӧмзӧзи» деген ат-јолло шак ла Саблаковтордыҥ калыҥ јуртын адаарга јараар.\nОлордыҥ билезинде беш уул, беш кыс. Јаан уулы Александр Исакович амырап калган. Эки кызы Ульяна ла Милана билелерлӱ, балдарлу. Владимир Исакович, Евгений Исакович, Менкуш Исакович Алтай Республиканыҥ јурт ээлеминиҥ нерелӱ ишчилери. Эҥ кичӱ карындажы Кӱндӱ Исакович. Олордыҥ кажызы ла билелерлӱ, бала-баркаларлу, мал-ашту, республикада тоомјылу билелердиҥ тоозында.\nИсак Демидовичтиҥ ле Салбан-Антонина Манхыновнаныҥ кыстарыныҥ эҥ јааны Светлана Исаковна (Енчинова) амырап калган, беш балазы айыл-јуртту, балдарлу. Агунай Исаковна (барган јурты Малчановтор), эки балалу. Арина Исаковна (Чӱрекенова) билелӱ, беш балалу, балдары билелерлӱ, балдарлу. Светлана Исаковна (Сергеева) одус јылдаҥ ажыра мал ижинде иштеп јат. Эки уулду, билелерлӱ. Кыстардыҥ эҥ оогожы Айдыҥ Исаковна (Дибесова) билелӱ, тӧрт баланыҥ кару энези.\nСаблаковтордыҥ бала-барказы, эл-тӧрӧӧни јер-Алтайды ӧткӧн. Балдарыныҥ кажызыныҥ ла билезин, бала-барказын, кем кайда иштеп эмезе ӱренип турганын ончозын элбеде бичизе, таҥынаҥ јилбилӱ бичик болорында алаҥзу јок. Айса болзо, јуук ӧйдӧ баркаларыныҥ бир-бирӱзи угы-тӧзи, јаандары, таадазы, јааназы керегинде бичиир ле болор.\n«Јылдыҥ билези» деген талалык кӧрӱ-маргаанга Салбан-Антонина Манхыновна бала-барказыла кожо келген. Јол ыраак та болзо, ӧрӧкӧн кӱчсинбей, бала-барказыныҥ јолын баштап јӱрди. Олор дезе энезин колдыҥ бажына алып јӱредилер. Билениҥ јааны, айылдыҥ ээзи Исак Демидович айылда арткан. Энезин, јааназын ыраак ла каруулу јолго уулы Менкуш Исаковичтиҥ билези, эш-нӧкӧри Ырысту Николаевна, уулдары Шуну (медколледжте ӱренет), ортон уулы Ажу 9-чы класстыҥ ӱренчиги тайгада малын кӧрӱп арткан, кичӱзи Демид (школдо ӱренет), Светлана Исаковна ла унуктары Эвелина, Эрмек, Арина Исаковнаныҥ барказы Байана ӱйдешти.\nЭре-Чуйдаҥ амадап келген Саблаковтордыҥ билезиниҥ сӱрлӱзин! Ончозы алтай кебин кийген, кожоҥдогон, јаҥарлаган, ойногон-каткырган. Бу биледе кажызы ла ус ине, айдарда, кийген кептерин де бойлоры кееркедип кӧктӧгӧни јаан учурлу јайаан иш деп айдар керек. Бот, мындый солун биле келип, кӧрӱ-маргаанда турушканы оморкодулу. «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ кычыраачыларыныҥ адынаҥ бу јаан ла нак билеге амыр-энчӱ, бек су-кадык, ичкери јаан ла ачык јол кӱӱнзейли.


Алтай ла Гуркин: ӱргӱлјикке бек колбуда - altaicholmon\nАлтай ла Гуркин: ӱргӱлјикке бек колбуда\nЧаган айдыҥ 12-чи кӱнинде улу јерлежис, атту-чуулу политик, јондык ишчи ле јурукчы Григорий Иванович Чорос-Гуркинниҥ чыкканынаҥ ала 150-чи јыл кирди. Бу кӱнге учурлалган байрамдык керек-јарактар тал-тӱште Г. И. Чорос-Гуркинниҥ кереезиниҥ јанында алты јӱс кире кижи јуулган митингле башталды.\n«Бӱгӱнги кӱнде Г. И. Чорос-Гуркин кыйалтазы јогынаҥ јаан тоомјылу, Алтай Республикада јадып турган ончо калыктардыҥ бирлигиниҥ сӱр-темдеги болуп јат. Оныҥ амаду-санаазы 1991 јылда Алтай Республика Федерацияныҥ таҥынаҥ субъеги болуп тӧзӧлип турарда бӱткен» — деп, митингте тергеениҥ башчызы Олег Хорохордин айтты. Григорий Ивановичтиҥ амадаганы аайынча оныҥ бу статус-темдеги мынаҥ да ары тергеениҥ једимдӱ ӧзӱминде, Туулу Алтайдыҥ ар-бӱткенин, мында јадып турган албатылардыҥ культуразын, тилин ле јаҥжыгуларын чеберлееринде туружар.\nТургуза ӧйдӧ Чорос-Гуркинниҥ адыла калада сквер ле ором, Оностогы орто школ, культураныҥ ла санаттыҥ республикан колледжи адалган, оныҥ адыла адалган государстволык ла јондык сыйлар табыштырылат, оныҥ Оностогы јурт-музейи орныктырылат. Је оныҥ эҥ ле артык кереези — ол Алтай Республика бойы деп, Олег Хорохордин темдектеди.\n«Г. И. Чорос-Гуркинниҥ чыкканынаҥ ала 150 јылдыгына учурлай кӧп керек-јарактар темдектелген. Бу чыннаҥ ла албатылык байрам болорына иженедим, Григорий Ивановичти текши албаты сӱӱп ле ундыбай јӱргени јолду» — деп, тергеениҥ башкараачызы айтты.\nАлтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Владимир Тюлентин Григорий Иванович Чорос-Гуркин бойыныҥ ӧйинеҥ канча кире ичкери кӧргӧнин темдектеди. А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейдиҥ директоры Римма Еркинова Гуркинниҥ јӱрӱми ле јайаандыгы аайынча билим кӧп иштер бичиген. Митингте Римма Михайловна јурукчы керегинде куучындап, ол Ойрот тӧрӧлин сӱрекей сӱӱген ле оноҥ узакка айрылып барар кӱӱни јок болгонын айтты.\nЮбилейлик керек-јарактарга јурукчыныҥ угынаҥ балдары Владимир (барказыныҥ барказы) ле оныҥ барказы Кристина Михайловтор-Штерндер келген. «Бистиҥ карган адабысты ончо алтай албаты тооп, ундыбай јӱргениле оморкойдыс» — деп, Кристина Штерн айтты. Ол Алтайга баштапкы катап келгенин ле мындагы эл-јонныҥ јылу ла ару кӱӱнин, ар-бӱткенниҥ кайкамчылузын темдектеди. Кристина Гуркинниҥ энчизи кӧп јылдардыҥ туркунына истежӱде болгонын ла јоголтылып турганын эске алындырды. Григорий Ивановичтиҥ тӧрӧӧндӧри оныҥ Александр деген уулыныҥ 1916 јылдыҥ кӱнлик-бичимелин экелип, музейге табыштырдылар.\nМитингте онойдо ок Государстволык Думаныҥ депутады Иван Белеков, Россияныҥ Јурукчылар биригӱзиниҥ турчызы, культураныҥ ла санаттыҥ Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган колледжиниҥ выпускниги Аржан Ютеев сӧс айттылар.\nКӱнниҥ экинчи јарымында эл музейде Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ лауреадын адаар ла сыйды табыштырар кӧдӱриҥи ӧтти. Бу сыйды тӧзӧӧр јакшынак санаа-шӱӱлте 29 јыл кайра тӧрӧл «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ стенелеринде табылган. Быјыл оныҥ тӧзӧӧчилери «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ле «Оносский клуб» — «Оностогы кӱрее» деген коммерциялык эмес фонд эл музейдиҥ атриумында элбек керек-јаракты сыйдыҥ ӧткӧн јылдардагы лауреаттарыныҥ бирӱзи, Россия Федерацияныҥ нерелӱ артизи Болот Байрышевтиҥ ээлӱ кайыла ачты. АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ баштапкы ордынчызы Алексей Тюхтенев уткуулду сӧзинде бу кӱнде бир јанынаҥ Тӧрӧлисте мындый атту-чуулу уулы бар болгоныла оморкоп, экинчи јанынаҥ албаты оныҥ ады-јолы, нерези керегинде орой укканына кородоп турганын айтты. Ол Чорос-Гуркинниҥ јаан учурлу ижи учун быйанын айдып, онойдо ок лауреаттарга баштанып, олор ороон ло телекей де ичинде албатызыныҥ, Тӧрӧлиниҥ адын бийик кӧдӱрип турганына быйанын айтты.\nБу јылдарда јондык сый алгандарла коштой, ижи-тожын, јӱрӱмин Алтайына, эл-јонына учурлаган тоомјылу јаан јаштуларга аҥылу ајару эдип, олорго «Оностогы кӱреениҥ» «кӱндӱлӱ турчызы» деген ат адаары јаҥжыга берди. Быјыл бу бийик атла јондык ишчи, РФ-тыҥ Журналисттер биригӱзиниҥ турчызы Степан Тюхтенев адатты. Кӱндӱлӱ турчыны тӧшкӧ тагынар медальла, оны керелеген бичикле, јӧмӧлтӧ сыйла јондык сыйдыҥ ӧткӧн јылдарда лауреады Александр Трифонов кайралдады.\nБу бийик учурлу сыйдыҥ база бир лауреады, РФ-тыҥ нерелӱ артизи, бијениҥ ле кожоҥныҥ государстволык «Алтам» эл театрыныҥ башкараачызы Айана Шинжина уткуулду сӧзиле јуулгандарга ла јаҥы лауреаттарга баштанды. Ол Григорий Ивановичтиҥ јӱрӱмин јайаандыкта улуска јаан тем-јозок, тартыжар ийде болгонын темдектеп, лауреат болуп адаткан јииттерге јӱрӱмде кандый да бийик једимдерге јетсе, бу ла бойы тӧрӧлчи кӱӱни, тоомјызы бийик, јайаан ижи эл-јонго сӱӱнчи, јарык кӱӱн-санаа сыйлап турзын, алдында јаантайын бийик амадулар болзын деп кӱӱнзеди.\nИскусствоведениениҥ билимдериниҥ кандидады, Г. И. Чорос-Гуркинниҥ јайаандыгыныҥ шиҥжӱчизи Римма Еркинова кӧдӱриҥиниҥ тӧс јерине Гуркинниҥ баркалары сыйлаган кӱнлик-бичимелди кӧргӱзип, Гуркинниҥ билези, балдары керегинде јетирӱ эдип, оныҥ балдары ончозы база јуранар, ӱлгерлер бичиир болгон деп айтты. Кӱнликле кожо Гуркин бала-барказына бичиген самаразы бар. Мындый баалу сый учун ол улу јерлежиниҥ баркаларына быйанын јетирди. Римма Михайловна Владимир Чукуевти ле Игнат Ортонуловты кычырып, нерелӱ јурукчыларга канча јылдардыҥ туркунына ӧмӧ-јӧмӧ иштеп, болужын јетирип турганы, тергеениҥ јондык јӱрӱминде камааны учун аҥылу кереес-темдектер табыштырды. Кӧп јылдарга јӧмӧлтӧзи учун ондый ок кереес-темдек аргачы Александр Кулаковко табыштырылды.\nГ. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ 2019 јылда лауреаттарыныҥ адын адаар молју оныҥ фондыныҥ председатели Татьяна Туденевага ла фондтыҥ попечительский совединиҥ председатели Александр Манзыровко берилди.\nТатьяна Николаевна сыйдыҥ тӱӱкизи керегинде куучындап, јондык сыйдыҥ баштапкы лауреады тӱӱки билимдердиҥ кандидады, јиит билимчи, Алтайдыҥ Россияга киргени аайынча билим иштердиҥ авторы Григорий Самаев болгоны база учурлу деп айтты. Кийнинде сый јылдаҥ јылга кемиле башка-башка болуп, канча да кире болзо јуулып, табыштырылып келген. Акча-манат јанынаҥ айалгалар башка-башка болгон, ишјал канча айларга берилбей турган уур-кӱч те ӧйлӧр болгон. Је јондык сый бир де ӱзӱлбей, 29 јылдыҥ туркунына кажы ла јыл эҥ ле эҥ дегендерге берилген. Сыйдыҥ кеми 500 те салковой болгон ӧйлӧр бар, 10 до муҥ салковой болгон. Эмди дезе оныҥ кеми 50 муҥ салковойго јетти.\nТатьяна Туденева фонд тӧзӧлгӧнинеҥ ала эҥ ле озо јиит јайалталарды темдектеер, олорго болуш эдер, келер ӧйдӧ олорды бийик једимдерге јетсин деп јӧмӧӧр деген ууламјылу болгонын эзетти. Јондык сый лауреаттарга мынаҥ да ары албаты ортодо тоомјызы кӧптӧп, Алтайыныҥ адын кӧдӱрип, чыдап јаткан ӱйеге јозок болуп, эрчимдӱ иштеерге ийде, јӱткимел берер, бӱдӱмји эдер амадулу берилет.\n«2019 јылдыҥ турулталары аайынча сыйда эки лауреат. Бирӱзи — јиит јурукчы, тергеелер ле албатылар ортодо конкурстардыҥ туружаачызы, иштери Германияда, Турцияда, Кипрде кӧргӱзилген Аржан Ютеев. Экинчизи — кӱӱчи, сценарист, актер, кӱӱлик фестивальдардыҥ тӧзӧӧчизи Андрей Модоров» — деп, фондтыҥ председатели јарлады.\nАлександр Манзыров јуулган эл-јонго баштанып, фондтыҥ, бойыныҥ адынаҥ сыйды јуурга јӧмӧшкӧн ончо улуска, аргачыларга быйанын айдып, бу сыйдыҥ эҥ јаан учуры албатыныҥ бӱдӱмјизи деп темдектеди.\nСыйдыҥ јаҥы лауреаттары экӱлези тазыл-тамырыла Кан-Оозы аймактыҥ Кӧзӱл јуртынаҥ. Аржан ла Андрей ончо јуулгандарга, јуук улузына, нӧкӧрлӧрине баштанып, акту јӱрегинеҥ јылу, быйанду сӧстӧр айтты. Адакыда олор кажызы ла эл-јонныҥ алдында мынаҥ да ары эрчимдӱ иштеер, Алтайыныҥ, албатызыныҥ адын бийик кӧдӱрер сӧзин бердилер.\nЭки јиитле оморкоп, олор учун сӱӱнип, олорго иженип, ачык јолдор кӱӱнзейдис.\nСыйлар табыштырылган кийнинде эл драма театрдыҥ фойезинде «Мен — Алтайдыҥ уулы» деген документальный кӧрӱ ачылган ла «Восхождение на Хан-Алтай» деп спектакль кӧргӱзилди.\nУлу јерлежис Григорий Ивановичтиҥ чыкканынаҥ ала 150 јылдыгына учурлалган керек-јарактар бӱткӱл јыл туркунына ӧткӱрилер. Оныҥ ат-нерези, ийде-кӱчи ле кӧгӱс-кӧрӱми јажын-чакка, кажы ла кӱн кажыбыска ла тем-јозок ло оморкоду болор.


Бистин команда jенучилердин тоозында !\nКучурген айдын 25-чи кунинде республикан классикалык Лицейде «Албатылар наjылыгы – Россия бирлиги» деп уренчиктердин 2-чи республика кеминде фестивали откон. Школ-интернаттын командазы 8 уренчиктен турган: Конушев Д., Дугашев С., Табакаев В., Шанданов А., Кобенова А., Бизюкова Л., Толпышева А., Тыдыкова К. Фестивальдын ачылтазында коргузилген визитка-коруде, албатынын аш-курсагынын корузинде, спорт ойындарда уренчиктерис аныланып, байгалу 3-чи jерди ала согуп ийген. Jурт школдордын уречиктери ол ло камчы согоры, кажык ойнооры, алтай курешле тын болгон, jе бистин де уренчиктерис олордон сондобой тен-тай тартыжып, эпчилин, капшуунын, билгирлерин коргузип, jенуге jеткендер.\n«Эненин куни» школ-интернатта.\n«Энени? куни» -- кунукчылду, ол ок ойдо суунчилу, сакылталу, иженчилу байрам. Уренчиктер энеге учурлалган конкурстарда турушкылайт: кем де jурук jурайт, кем де куучын, улгер чумдейт.\nАктовый залда откурилген ойын-концертте баштамы класстардын ла онон до огош болчомдор турушкылаган. Улгерлер, кожондор, ойын-сценка – ончозы энеге акту кууннен сыйлалат. Быjылгы jылда уренчиктер «Алтайдын Чолмоны» газетте балдарга учурлалган «Башпарак» бyкке иштерин аткарып, кепке базыларда суунгилеген: айса болзо, та кемнин де энези газетти кычырып, балазынын бичимелине, jуругына туштап, jедип те келерден айабас деп ижемjи окпо-jуректе коно берет…\n«Башпарак» 1 лист\n«Башпарак» 2 лист\nАлтай тилдиy кyнине учурлап…\nАлтын-сары jалбырактар кейде айланыжып, Алтайыста кyс-абакай узун кыштын алдында калганчы биjезин биjелейт. Улyрген айдын он тогузынчы кyнинде школыста Алтай Республиканын албатылар культуразынын тoс jеринде Алтай тилдин кyнине учурлалган «Тилим – ол ай-канадым» деп кoдyринилy урок oткoн. Айтыру-кычыртулу кyндyлy айылчылар: Алтай Республиканын, Россиянын журналисттер Биригyзинин турчызы Яйтынов Таукен Тазымаевич, ГТРК-нын радиожурналисти Торбокова Зинаида Маймановна, Алтай Республиканын Бичиичилер Биригyзинин турчызы Кедечинов Павел Садакович, Ондой аймакта Боочыдагы орто yредyлy школдо технологиянын бийик категориялу yредyчизи Айана Михайловна Кедечинова. Айылчыларды yренчиктер алтай jанла ак сyтле уткудылар. Айылчыларды уткуулду сoзиле Кармакова Вера Якшибаевна уткуп, школдын завучы Бедушева Снежана Вячеславовна конференциянын ижин баштаган. 9-чы класстын yренчиги Тyкеев Вадим «Jажына 42 jашту» -деп докладын (билим башкараачызы «Туулу Алтайдын тyyкизи» предметтин yредyчизи Текешева Н.А.) Л.В.Кокышевтин jайаандык ла jyрyмдик jолына учурлаган. 9 класстын yренчиги кыпчак сooктy Тадыров Ай-Мерген «Менин угы-тoзим» (билим башкараачызы Кармакова В.Я.) бойынын угы-тoзин шиндеп, 1ети yйеге jетире ада-oбoкoзин тоологоны jуулган yренчиктерге де, jаан да улуска солун болгон. Т.Т.Яйтынов: « Л.В.Кокышевтин jайаандыгы, jyрyми jаш yйеге солун да, jилбилy де болгоны оморкодулу керек. Атту-чуулу бичиичини? чыккан кyнин Алтай тилдин Кyни деп темдектеер joп тoрoл тилисти yренчиктер кyyнзеп yренеринде jолду, мoрлy керек. Уренчиктердин бу oткyрген урок-конференциязын кoрyп-угуп оморкодым».\nЗ.М.Торбокова: « Уренчиктердин докладтарын угуп, кoксим де туйукталды, кoзиме jаш та келди. Мында, мындый jараш школдо, музей-кыпта jуулган айыл-jуртынан ыраакта oзyп-чыдап jаткан кара башту эрке болчомдорды энези чилеп jажыдып, ончозын кучактап, баштарын сыймап, очомдоп койор кyyним де келди. Алтай jоныстын сyyген бичиичизин эзедип, бойынын угы-тoзин, тoрooн-тoркинин билип аларга, бойын укту-тoстy деп билип, «мен–алтай » деп, кайда да барза, канайып та jyрзе, кижинин ада-oбoкoлoри байлу деп ондоп алары агару керек деп сананадым. Чочып калган чааптын кoзиндий кап-кара тозырак кoстy Арчыннын (7 класс) А.Я.Ередеевтин «Алтайым барда, мен де бар», эрке, oкoр болчомдор - Адаров Байдазыннын (2 класс) С.Сартакованын «Jалбырак», Марков Эжердин (3 класс) «Jакшы, jакшы бан»деп yлгерлерди кычырганын угуп, мындый ла уулчактар чыдап, айса болзо албатынын алдына jyретен эрлер болордон айабас деп, санаа келет. Бyгyн ле кooркийлер кемге де кереги jок, айыл-jуртынан ыраакта,бала тужы мындый jерде, эненин эркези, аданын ардагы jогынан oдoт. Албатынын «Токум алдында jорго jyрер, тон алдында эр oзoр» деп кеп сoзи де бар эмей, онын учун бу jаш корбобысты тууралап баспай, удура кoрyп, «айыл-jуртка» бодолду школ-интернадына кирип, jылу сoслo дo болзо, joмoжип jyреликтер, алтай кулун албатыбыстын jаш корбозы эмей, кooркий балдар »-деп айтканы учурлу болды. Бичиичи П.А.Кедечинов jуулгандарды Алтай тилдин кyниле, Л.В.Кокышевтин чыккан кyниле уткуп, алкышту кайын кайлап, кожондоп, yлгерлерин кычырган. Айылчылардын oкпooрип куучындаганын угуп, yренчиктер де oкпooрип турганы сезилген. Jыман Белековтын сoстoри ле кyyзине «Ол – сен» деп кожонын ончо yренчиктер ле yредyчилер кожондодылар.\nАлтай аш-курсакла: быштак, курут,талкан, боорсокло адакыда айылчылар ла yренчиктер чайлап, куучындаштылар. Улyрген айдын 20-чи кyнинде школ-интернаттын 12 yренчиги алтай тилдин yредyчизи Кармакова В.Я.-га баштадып, В.К.Плакастын адыла адалган гимназияда алтай тилдин бирлик урогында турушкандар. Уренчиктерге алтай айылда болуп, jакылталар бyдyргени jараган. Анайда ок географиянын кабинединде В.К.Татина oткyрген викторина jилбилy болгонын темдектегендер. Актовый залда jык толо jуулган алтай yренчиктерди кoрyп, бистин yренчиктер кайкап арткандар. Ойын-концерт тужында школ-интернаттын yренчиктери тын oкпooрип, сценада yлгерлер куучындап, кожондогондор.\n«Алтай тилдин кyни» деп байрам yренчиктерге де, yредyчилерге де мынан ары yредyзине, ижине jилбy кoдyрип, тoрoл тилиле, литературазыла оморкоп, экпиндy, эрчимдy болорына ууламjы берет.\n"Тиру классика" алтайлап\nКандык айдын 5-чи кyнинде М.В.Чевалковтыy адыла адалган Эл библиотекада «Тирy классиканы -- алтай тилле» деген бастырароссиялык маргаан oткoн.\nМаргаанда алтай кoгyстy, тилин кoнy jакшы билер yренчиктер ле анайда ок jаан улус эрчимдy турушкандар. Бистиy школ-интернадыстын адынан турушкандар: yренчиктер ортодо 6-чы класстан Еремеев Арчын, 8-чи класстан Конушев Сергей ле jаан улус ортодо алтай тил ле литературанын yредyчизи Кармакова Вера Якшибаевна.\nЕремеев А.—Мустай Каримнин «Чактан чакка» деп yлгерин (кoчyреечи Э.М.Палкин), Конушев С.—А.С.Пушкиннин «Кышкы jол» деп yлгерин (кoчyреечи А.О.Адаров), В.Я.Кармакова – Ч.Т.Айтматовтын «Jакшы болзын, Гyлсары!» деп повестинин yзyгин (кoчyреечи J.Б.Каинчин) эске кычыргандар. Конушев С. эске кычырар узыла аныланып, jенyлy 2-чи jерге чыгып, дипломло, баалу сыйла кайралдаткан. Еремеев Арчын эрчимдy турушканы учун дипломло кайралдаткан, Кармакова В.Я. jаан улус ортодо 2-чи jерге чыккан.\nАйдарда, тoрoл школ-интернадыс тергеебисте oткoн учурлу маргаанда республиканын школдоры ортодо кoрyмjилy jерде турат деп оморкоор аргабыс бар.\nJиит экскурсоводтортын республикан следында jенучилердин тозында\nТулаан айда «Jиит экскурсоводтордын республикан следы» кoдyринилy айалгада oткoн. Школ-интернаттан слет-маргаанда 8-чи класстын yренчигин Конушев Сергей турушкан. Ол «Этнография» ла «Экспонат своими руками» деп эки номинацияларда jедимдy турушкан (Билим башкараачызы – школ-интернатта алтай тил ле литературанын yредyчизи Кармакова В.Я.). «Байлу тагылдар» (Священные молитвенники) деп темала ол Ондой аймакта Кайрылык jурттын jанындагы Бозыр-Таш кырдагы буркан jандулардын озогы мyргyyл jерин ле Ондой аймактагы Каракол jурттын jанындагы ар-бyткендик «Уч-Энмек» этнопарктагы эмдиги oйдo jазалган мyргyyлдин тагылдарын тyнейлеер амадула доклад-jетирy эдип, 3-чи степеньдy дипломло кайралдаткан. Сергейдин ижинин анылузы – yренчиктер каникул oйинде байлу jерлерле экскурсияларга jyрyп, албатызынын чyм-jандарыла таныжып, шинжy-бедреништy иш oткyргенинде деп жюринин турчылары темдектеген.\nЭкинчи номинацияны кoргoжин, мында кандый солун иштер jок деер, кийистен, агаштан, таштан эдилген jyзyн-jyyр эдимдер, республикабыстын бастыра аймактарынан келген yренчиктер бyдyрген эдим-jазалдарын корулап тын ла тартышты. Ол тоодо бистин Сергей бойынын чазын-картоннон кеелеп эткен алты толукту чакылу чадыр айылын кызу маргаанда jедимдy кoргyзип корулаганы, дипломло кайралдатканы биске тын сyyнчи, jедим болды. Тулаан айда «Jиит экскурсоводтордын республикан следы» кoдyринилy айалгада oткoн. Школ-интернаттан слет-маргаанда 8-чи класстын yренчигин Конушев Сергей турушкан. Ол «Этнография» ла «Экспонат своими руками» деп эки номинацияларда jедимдy турушкан (Билим башкараачызы – школ-интернатта алтай тил ле литературанын yредyчизи Кармакова В.Я.). «Байлу тагылдар» (Священные молитвенники) деп темала ол Ондой аймакта Кайрылык jурттын jанындагы Бозыр-Таш кырдагы буркан jандулардын озогы мyргyyл jерин ле Ондой аймактагы Каракол jурттын jанындагы ар-бyткендик «Уч-Энмек» этнопарктагы эмдиги oйдo jазалган мyргyyлдин тагылдарын тyнейлеер амадула доклад-jетирy эдип, 3-чи степеньдy дипломло кайралдаткан. Сергейдин ижинин анылузы – yренчиктер каникул oйинде байлу jерлерле экскурсияларга jyрyп, албатызынын чyм-jандарыла таныжып, шинжy-бедреништy иш oткyргенинде деп жюринин турчылары темдектеген.\nЭкинчи номинацияны кoргoжин, мында кандый солун иштер jок деер, кийистен, агаштан, таштан эдилген jyзyн-jyyр эдимдер, республикабыстын бастыра аймактарынан келген yренчиктер бyдyрген эдим-jазалдарын корулап тын ла тартышты. Ол тоодо бистин Сергей бойынын чазын-картоннон кеелеп эткен алты толукту чакылу чадыр айылын кызу маргаанда jедимдy кoргyзип корулаганы, дипломло кайралдатканы биске тын сyyнчи, jедим болды.\n«Качан келерер, кару эне?»\nКyчyрген айдын 25-чи кyнинде Г.К.Жуковтын адыла адалган школ-интернатта Эненин телекейлик кyнине учурлалган кoдyринилy байрам oтти. Байрамга белетениш озолондыра темдектелгени аайынча эне керегинде чyмдемелдер, jуруктар, эдимдер эдериле башталган. уренчиктердин oмoлигинин ижин башкараачы Телбекова Наталья Сергееевнанын иштеер кыбында иш тын ла кайнады. Кажы ла бала ижин албаданып бyдyрген: кем билер, айса болзо, энеге бичиген, jураган иш тын jарап, балазына карузып, jедип те келер энелер табылар… Ак jарыктан ырап та калган энелерге учурлап балдары чyмдеп бичигенин кычырып, кoрoри -- кoгyске табарар сысту, jайнулу, баланын сыгыды.\nШкол-интернатта «Алтай Республиканын албатыларынын кеендигинин Тoс jери» деп адалган кыпта yренчиктердин технологиянын урокторында бyдyрген иштеринин кoрy-выставказы тургузылган. Узак jылдардын туркунына бу школдо технологияны? урокторын oткyрген ченемели байлык yредyчилер: Скороходова Татьяна Николаевна, Медведева Оксана Геннадьевна, Перминов Игорь Арсеньевич yренчиктерге jyрyмге керектy , тузалу темигy, таскамал берип иштегени мoрлy, оморкодулу айалга. уренчиктердин бyдyрген иштеринде бийик чындыйлу да эдилген иштер болды. Кычыртулу айылчыларла туштажу oтти. Туштажуда «Эне» деп Фондтын специалисти Ильина Алтынай Андреевна yренчиктерге тузалу jетирyлер эдип, сурактарына каруулар jандырган. М.В.Чевалковтын адыла адалган Национал библиотекада тап-эриктер jанынан jетиру эдер Тoс jердин jааны Кинова К.С. Эненин кyниле jуулгандарды уткып, yренчиктерге келер oйгo кyyнземелдерин айтты. Чендекова Галина Александровна бу школды 1975 jылда божодып, jyрyмге ууламjы берген yредyчилерин, таскадаачыларын эске алып, эки бийик yредyнин дипломдорын алып, мoрлy иштеп, jаан билелy, нoкoрлoрлy болгонында школго быйанду болгонын кyyнзеп айтты.\nБайрамнын экинчи бoлyги актовый залда концерт-ойынла башталган. Школдын директоры В.Г.Затеев уткуулду сoзиле jуулгандарга баштанып, ойын-jыргалды ачкан. Э? кичинек болчомдордын, детсадтын oмoлигинин сyрлy ойыныны? кееркемjилyзи сyреен болды. Кижинин ичи-буурын ачыдып, кoксин туйуктап, кoзинин jажын агызар сысту бу ойын-jыргал санаага артар jаан сурак темдектий: ненин учун jyректин алдына алып , ак-jарык кoргyскен jаш корбобыс jаштан ала энелерине кереги jоктый мында oзoт? 9-чы класстын кызычагы энезине бичиген баштану-самаразын кoзинин jажы агып кычырарда, залда отурган jаан да улус эрик jокто ыйлашкан. Карыкты сyyнчи солуп, сценага омок эне-эчки – 7-чи классты? yренчиги Конушева Зоя омок jети уулактарын – 2-3-чи класстын yренчиктерин ээчиткенче биjелеп чыгат. Кyyни? yредyчизи Тиунов Ю.Н. кадет уулчактарыла энелерге учурлу кожонын кожоодоордо, Дугашев Сережа ла Конушев Сережа (8 кл) Борис Каятовты? «Энени? колы» деп кожонын кожондогылаган. уренчиктердин кожондорында, yлгерлеринде эненин эркези, кару кoстoри, jылу колдоры, учы-куйузы jок сакылта, ижемjи…\nКyчyрген айдын 26-чы кyнинде Республикан классикалык лицейде oткyрилген албатылар культуразынын «Албатылар наjылыгы – Россия бирлиги» деп фестивальда школ-интернаттын yренчиктери директордын таскамал иш аайынча ордынчызы Старикова И.В. ла Телбекова Н.С-тын башкарганыла туружып, тoзoмoл комитеттин дипломдорыла кайралдаткан. 8-чи класстын кызычактары: Чевалкова Jылдыс, Толпышева Люба, Шерстобитова Лена «Jинjилердин шынырты» деп алтай биjе биjелееерде, Кобенова Алтынсай «Аарчылу сарjу» деп тамзык-курсакты кoргyзип, оны алтай албаты качаннан бери, канайда белетеп баштаганын jартап куучындаган. Шерстобитова Лена, Конушев Сережа, Ватанин Илья, Кудачинов Августин, Щелкунов Виталий ок-jаала адар , камчы согор, кажык ойнооры, кyреш, орус албатынын ойын- маргаандарында турушкандар.\nУренчиктер фестивальда Алтай республикада jуртаган албатылардын культуразыла таныжып, oткyрилген мастер-класстарда эрчимдy туружып, тузалу билгирлер алып, jаны наjылар тапкандар. Текшилей кoргoжин, школ-интернаттын yренчиктерине республикан кеминде oткyрилген мероприятиелерде туружары сyреен jарайт.\nJаны jыл jууктаган сайын yренчиктердин сандырашту oйи башталат. Елкада кийер кеп-кийимдер jазап, уйуктаар кыптарды jаныjылдык jарандырып, кoрyде туружары, сакылталу jаныjылдык сыйларды алары ла каникул oйинде jилбилy амыраары. Уредyде озочылдар 6 yренчик таскадаачы Александрова А.А.-нын башкарганыла тургуза oйдo Москва калада уредyликтин министерствозынын елказына туружып атанганы школго бийик оморкоду. Jанар айдын 26-чы кyнинде 7»б» класстын yренчиги Сумачаков Спартак Москва jаар Президенттин елказына Алтай Республиканын yренчиктеринин делегациязыла атанарга тургуза oйдo белетенет. Директордын таскамал иш аайынча ордынчызы Старикова И.В. « Jакшы yредyлy, школдо oткyрилип турган иште озочылдар каникул oйинде Чамал аймак jаар аквапаркка барары темдектелет, Г-АГУ-нын волонтерлоры yречиктерле jyзyн-jyyр соот-ойындар, викториналар, экскурсиялар oткyрери ле oскo дo иштер темдектелген».\nCолундарды 11 класстын yренчиги Беляшева Сымда алтай тилдин yредyчизи В.Я.Кармакованын башкарганыла белетеген.


Карузып јӱрген јерлежисти јоктоп… - altaicholmon\nКарузып јӱрген јерлежисти јоктоп…\nБыјыл куран айдыҥ 8-чи кӱнинде Кан-Оозы аймактыҥ Экинур јуртыныҥ јарлу ла тоомјылу ветерандарыныҥ бирӱзи, РФ-тыҥ Журналисттер биригӱзиниҥ турчызы, јурттыҥ ла аймактыҥ јондык керектериниҥ эрчимдӱ туружаачызы Ирина Николаевна Саданова (Анасова) ортобыстаҥ арай ла эрте ыраап барды. Ол биске јаан карыкчалду ла неле де толтырып болбос јылыйту болды.\nБаштык (Николай) Арбакович Садановтыҥ ла Токуна Абакаевна Текешаваныҥ билезинде Ирина деп кызычак ӱчинчи бала болуп чыккан. Ада-энези мал-ашта иштеген учун Ирина мал-ашка кӱӱнзек болуп чыдаган. Ирина јаштаҥ ала иштеҥкей, јалакай ла јилбиркек болгоныла аҥыланатан. Ол Кан-Оозында орто ӱредӱлӱ школды божодоло, Горно-Алтайскта зооветеринарный училищеге кирген. Ӱредӱзин божодып, Экинурдыҥ колхозында ветеринардыҥ кӱч ижин бӱдӱрген. Јайы-кыжы атту, кайда да јойу да јӱрӱп, малчы-койчылардыҥ турлуларына, ол тоодо ыраак Кӧксуу-Оозыныҥ тайгаларында да јайлуларга јӱрерге келишкен.\nТӧӧлӧс сӧӧктӱ Анасов Мант Ардаковичле айыл-јурт тӧзӧп, алты бала азырап чыдаткандар. Ирина Николаевна ачтаҥ-јуттаҥ айабас, чыдамкай, јалакай јӱректӱ эпши болгон. Јерлештериниҥ ончо јаман-јакшызына туружатан. Анчада ла оору-јоболду улуска, карган-тижеҥдерге кирип, јаман-јакшызын угужып, бар-јогыла ӱлежип, куучын-кумыйла да болзо, кӱӱн-санаазын кӧдӱрип чыгатанын јерлештери бийик баалап јӱрет.\nБойы да оорып јӱрзе, калганчы јылдарга јетире уйлар тудуп, ак сӱдин саап, сарју-аарчызын, курудын эдип, агаш алтай айылында очокто одын ӧчӱрбей отуратан эди. Оныла коштой, јаҥыс јуртта јуртаган малчы-койчы, јылкычы улус, ӱредӱчилер, механизаторлор ло јакшы иштӱ, тоомјылу ӧскӧ дӧ јерлештери керегинде аймактыҥ да, республиканыҥ да газеттерине кӧп бичиген. Бичинген текши ӧйи одус јылга једер болор. И. Н. Саданованы јуртыныҥ улузыныҥ салымы, ижи-тожы ажыра тӱӱкизин де бичиген летописец де деп айдарга јараар…\nИрина Николаевна онойдо ок «Алтайдыҥ Чолмоны» республикан газеттиҥ јаантайынгы бичидеечизи ле эрчимдӱ авторы болгон. Ол газеттиҥ редколлегиязыныҥ јарлаган бастыра конкурстарында, ол тоодо алтай чӱм-јаҥдар, јаҥжыгулар керегинде маргыш-бичимелдеринде кӧп турушкан. Оныҥ бичимелдери газеттиҥ чыгарган тӧрт-беш бичигинде чыккан ла ӱргӱлјикке эл-јон ортодо артып калган.\n2015 јылда Ирина Николаевнаны јурттыҥ база ӱч кире авторлорыла кожо РФ-тыҥ Журналисттер биригӱзине алганы јолду деп бодойдыс. Ол јурт јаткан авторго, кӧп лӧ эрчимдӱ бичинген кижиниҥ ижине, јайалтазына јаан тоомјы ла баа эткениниҥ кереези эмей. Ирина Николаевна ончо ло эткен-тутканын лапту ла кичеенип эдетен кижи: оныҥ газетке бичимелдеринде оныҥ јӱрегиниҥ јылузы сезилетен.\nОл оорып-јобоп турум деп, качан да комыдабас, коркышту бек санаа-кӱӱндӱ јерлежис болгон. Ирина Николаевна калганчы кӱндерине јетире оору-јоболго бастыртпай, кӱӱн-санаазын омок тударга чырмайып, јуранып та, кычырып та, бичинип те јӱрген. Бастыра јӱрӱминде ол ары-бери јорыктаарын, јаҥы јерлер кӧрӧрин, ӧскӧ јурттарда јаткан тӧрӧӧндӧрине де айылдаарын сӱӱген тирӱ јӱректӱ эпши болгон.\nЧындык ӱӱребис, јайалталу ла јалакай јерлежис, канча баланыҥ кару энези, сыйындарыныҥ јаан јӱректӱ эјези керегинде эземис јӱректеристе узакка артар!\nЈерлештердиҥ адынаҥ РФ-тыҥ Журналисттер биригӱзиниҥ, РФ-тыҥ Бичиичилер биригӱзиниҥ турчызы Раиса Темеева\nФотојурукта: «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ чыгарган бичиктериниҥ таныштырузында


Кӱӱк айдыҥ 17 кӱни — Википедия\nКӱӱк айдыҥ 17 кӱни\n← Кӱӱк ай →\nКӱӱк айдыҥ 17 кӱни (орустап 17 мая) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 137 кӱни (високосный јылда 138 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 228 кӱн арткан.\nКӱӱк айдыҥ 17 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱӱк айдыҥ 17 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.\nXX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 4 кӱни болгон.\n1917 — Модоров Я. Г. (1979 божогон) — коммунист, Барнаулда партийный школдо ӱренген. Кан-Оозында, Кош-Агашта аймакисполкомныҥ башкараачызыныҥ ордынчызы болуп иштеген (1944—1946). Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ӧйинде Экинурда, Јодралуда колхозтордыҥ јааны болгон, кийнинде пенсияга чыкканча кой кабырган, јакшы ижи учун «Иштиҥ Кызыл маанызы» деп орденле, «За освоение целинных земель» ле «Иштиҥ ветераны» деп медальдарла, кӧп тоолу грамоталарла кайралдаткан, Областьтыҥ Кӱндӱлӱ доскозында бичилген болгон.\n1956 — Торбоков В. С. — јурукчы, ӱредӱчи, Новоалтайский художественный училищеде (1973-1979) ӱренген, Москвада В.И.Суриковтыҥ адыла адалган художественный институтт (1982-1988), Аскат јуртта балдардыҥ јуранар студиязын башкарат;\n↑ Звезда Алтая. Я горжусь своим прадедом.\n↑ Вячеслав Торбоков\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Кӱӱк_айдыҥ_17_кӱни&oldid=34758"\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 24 кӱӱк ай 2022, 01:15.


Кудайга јарабай турган байрамдар | Кудайдыҥ сӱӱжи\nКудайга јарабай турган байрамдар\n«Кудайга не јарап турганын билип алыгар» (ЕФЕСТЕГИЛЕРГЕ 5:10).\n1. Иегова Бойына кандый улусты јууктадат ла андый улус нениҥ учун кӧгӱс јанынаҥ сергелеҥ болор учурлу?\n«ЧЫНЫЛА бажырып јӱрген улус Адага тынла, чынла бажырар... Ада андый бажыраачыларды Бойына бедирейт ине» — деп, Иисус айткан (Иоанн 4:23, ЈК 2003). Иегова андый улусты, сени тапкандый чылап таап алза, Бойына ла Уулына јууктадып јат (Иоанн 6:44). Кандый јаан кӱндӱ! Агару Бичиктиҥ чындыгын сӱӱп турган улус Кудайга не јарап турганын јаантайын шиҥдеп турар учурлу, не дезе Сатана — сӱмелӱ тӧгӱнчи (Ефестегилерге 5:10; Ачылта 12:9).\n2. Чын кудай јаҥды тӧгӱн кудай јаҥла булгап турган улуска Иегова кандый кӧрӱмдӱ? Јартап беригер.\n2 Синай деп кырдыҥ јанында израильтяндар Ааронды кудай эдип берзин деп сураарда не болгонын шӱӱп кӧр. Аарон кӱӱнзебей де турган болзо, олорго алтын бозу эдип береле, бу бозу Иегованы темдектеер деп сананып: «Эртен Иеговага учурлалган байрам болор» — деп айткан. Мынайып чын кудай јаҥды тӧгӱн кудай јаҥла булгап салганын Иегова јараткан ба? Јок. Ол чалуга бажырган ӱч муҥ кире кижини јоголтып салган (Чыгыш 32:1—6, 10, 28). Мынаҥ бис неге ӱренип аларыс? Бис Кудайдыҥ сӱӱжинде артарга турган болзоос, кирлӱ немеге јууктабас учурлу ла чындыкты кандый ла јаманнаҥ корулаар учурлу (Исаия 52:11; Иезекииль 44:23; Галаттарга 5:9).\n3, 4. Бис јарлу чӱм-јаҥдарды ла байрамдарды шиҥдеп турган ӧйдӧ, библиялык принциптерди нениҥ учун ундыбас учурлу?\n3 Јуунды тӧгӱн ӱредӱлердеҥ корулап турган элчилердиҥ божогоныныҥ кийнинеҥ, христиандар деп аданып турган, је чындыкты сӱӱбей турган улус, чалуларга бажырып тургандардыҥ (язычники) чӱм-јаҥдарын ла байрамдарын алынып, олорды христиан байрамдар деп адап баштаган (2 Фессалоникадагыларга 2:7, 10). Кезик байрамдарды шӱӱп кӧрӱп јатсабыс, олордо Кудайдыҥ кӧрӱм-санаазы эмес, је бу телекейдиҥ кӧрӱм-санаазы кӧрӱнет деп, ајарып тур. Чынын алза, телекейдиҥ байрамдарында тӱҥей немези бар: олор эт-канныҥ кӱӱнин бӱдӱрет ле тӧгӱн кудай јаҥныҥ ӱредӱлерине ле спиритизмге јӧмӧжип јат. Мындый ончо керектер «улу Вавилонныҥ» чын јӱзин сӱреен јакшы кӧргӱзип јат (Ачылта 18:2—4, 23) *. Анайда ок бӱгӱнги кӱнниҥ јарлу чӱм-јаҥдары јебрен ӧйлӧрдӧҥ келгенин ле бу јескинчилӱ чӱм-јаҥдарды Иегова Бойыныҥ кӧзиле кӧргӧнин ундыбас керек. Оныҥ да учун андый байрамдарды Иегова бир де јаратпай јат. Андый болордо, биске озо ло баштап Иегованыҥ кӧрӱм-санаазын сананар керек эмес пе? (Иоанныҥ 2-чи самаразы 6, 7).\n4 Бистер, чындык христиандар, кезик байрамдар Иеговага јарабай турган деп билерис, оныҥ учун телекейдиҥ байрамдарына бир де киришпес керек деп, бек шӱӱп алар учурлу. Мындый байрамдарды Иегова нениҥ учун јаратпай турганыныҥ шылтактарын шӱӱп кӧргӧнис Кудайдыҥ сӱӱжинде артарына каршу јетиргедий керектердеҥ кыйарга болужар.\nРОЖДЕСТВО — КӰНГЕ БАЖЫРАРЫЛА КОЛБУЛУ БАЙРАМ\n5. Иисус јаҥар айдыҥ 25-чи де кӱнинде, чаган айдыҥ 7-чи де кӱнинде чыкпаган деп, бис нениҥ учун бӱдӱмјилӱ айдар аргалу?\n5 Агару Бичикте Иисустыҥ чыккан кӱнин байрамдаары керегинде айдылбай јат. Чынын алза, Оныҥ чыккан кӱни јарт эмес. Андый да болзо, Ол јаҥар айдыҥ 25-чи де кӱнинде чыкпаган, чаган айдыҥ 7-чи де кӱнинде чыкпаган деп, бис бӱдӱмјилӱ айдар аргалу. Мындый ӧйдӧ Израиль јеринде кыш тӱжӱп калат *. Темдектезе, Иисус чыгып турарда, «јалаҥда кӱдӱчилер ӱӱрлӱ койын коно каруулдап тургандар» деп, Лука бичиген (Лука 2:8—11). Олор койлорын јыл туркунына «јалаҥда» кабыратан болгон болзо, бу сӧстӧргӧ јаан ајару эдилбес эди. Је мындый ӧйдӧ Вифлеемде јашкан кар јаап туратанынаҥ улам, койлорды кажаанда кыштадып јат, андый ӧйдӧ кӱдӱчилер «јалаҥда» конбос эди. Анайда ок Иосиф ле Мария Вифлеем јерине барган, нениҥ учун дезе Цезарь Август тоо алыш ӧтсин деп јакару чыгарган болгон (Лука 2:1—7). Цезарь римниҥ башкарузын јаратпай турган улуска кыш ортозында бойлорыныҥ калаларына барзын деп јакарар беди?\n6, 7. а) Рождествоныҥ чӱм-јаҥдары кайдаҥ келген? б) Христиандардыҥ бой-бойына сыйлар эдетени, Рождествоныҥ ӧйинде сыйлар эдетенинеҥ незиле башка?\n6 Рождество Агару Бичимелдеҥ алылган байрам эмес, бу байрам чалуларга бажырып тургандардыҥ байрамдарынаҥ, темдектезе кыра ижиниҥ Сатурн деп кудайына учурлалган римниҥ сатурналий деген байрамынаҥ келген. «Мир русской культуры» деген энциклопедияда мынайып айдылат: «Римниҥ улузы јебрен Иран албатыныҥ Митра деген кӱнниҥ кудайына бажырар болгон. Је христиан серкпе мындый байрамды јоголторго, Рождество деген байрамды кийдирген. Анайып, Рождество јӱк ле IV чактыҥ јаҥар айыныҥ 25-чи кӱнинеҥ ала байрамдалып башталган. Митра деген кудайдыҥ чыккан кӱни база јаҥар айдыҥ 25-чи кӱнинде байрамдалар болгон».\nЧындык христиандар сыйларды акту кӱӱнинеҥ эдет\n7 Чалуларга бажырган улус бойлорыныҥ байрамдарында бой-бойына сыйлар эдер болгон. Бӱгӱнги кӱнде Рождество деген байрам анайып ла ӧдӧт. Је мынайып баалу сыйлар эткени алдындагы да ӧйдӧ, бӱгӱнги де кӱнде 2 Коринфтегилерге 9:7-те бичилгенине келишпей јат. Ондо мынайып айдылат: «Кажы ла кижи јӱреги ого айтканыла, ачурканбай, албан јокко берзин, не дезе сӱӱнип берип турган кижиге Кудай буурзап јат». Чындык христиандар сыйды кандый бир кӱнге келиштирип этпей јат, улустаҥ сый сакыбай јат, карын сыйларды бой-бойын сӱӱп турганынаҥ улам эдет (Лука 14:12—14; Апостолдордыҥ ижи 20:35 кычыр). Ого ӱзеери, олор кӧп улуска кӧрӧ, Рождествоныҥ шакпыртына да кирбей турганын, тӧлӱге де тӱшпей турганын тыҥ баалап јат (Матфей 11:28—30; Иоанн 8:32).\n8. Астрологтор сыйларды Иисуска чыккан кӱнине сыйлаган ба? Јартап беригер.\n8 Је кем де: «Астрологтор Иисуска сыйларды чыккан кӱнине эткен эмес пе?» — деп айдар аргалу. Јок, чыккан кӱнине эмес. Библиялык ӧйлӧрдӧ атту-чуулу кижиге тоомјызын кӧргӱзерге, сыйлар эдер јаҥ болгон (Каандардыҥ 1-кы бичиги 10:1, 2, 10, 13; Матфей 2:2, 11). Анайда ок олор Иисус чыккан тӱнде келбеген. Астрологтор келерде, Иисус мал азыраар ӧлӧҥ салгышта јаткан јаш бала болбогон. Оноҥ бери кӧп ӧй ӧткӧн лӧ Иисус турада јаткан болгон.\nБАЙРАМГА ТУРУЖАРЫМ БА?\nПринцип: «„...Олордыҥ ортозынаҥ чыгып, олордоҥ бӧлӱнигер,— деп, Кайракан [Иегова, ЈТ] айдат,— ару эмеске тийбегер“, „Мен слерди јуудып аларым“» (2 Коринфтегилерге 6:17).\nЈарлу байрам эмезе чӱм-јаҥ керегинде шӱӱп сананатан сурактар\nОл спиритизмле, тӧгӱн кудай јаҥныҥ чӱм-јаҥдарыла эмезе ӱредӱлериле чике колбулу ба? (Исаия 52:11; 1 Коринфтегилерге 4:6; 2 Коринфтегилерге 6:14—18; Ачылта 18:4).\nОндо кандый бир кижиге, организацияга эмезе ороонныҥ сӱрлерине мак эдилет пе? (Иеремия 17:5—7; Апостолдордыҥ ижи 10:25, 26; Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:21).\nОндо кандый бир албаты ӧскӧ албатылардаҥ бийик тургузылат па? (Апостолдордыҥ ижи 10:34, 35; 17:26).\nОндо Кудайдыҥ агару тынына удурлажып турган «телекейдиҥ тыны» бар ба? (1 Коринфтегилерге 2:12; Ефестегилерге 2:2).\nОго турушсам, кемге-кемге буудак болуп калбазым ба? (Римдегилерге 14:21).\nОго турушпас болзом, нениҥ учун турушпай турганымды тоомјылу эдип улуска канайып јартап берер эдим? (Римдегилерге 12:1, 2; Колоссыдагыларга 4:6).\nӦрӧги берилген суракка бу ӱлгерлер база каруу берет:\n«[Чындык эмес израильтяндар] албатыларла колбожып, олордыҥ керектерине ӱренип баштаган» (Сарын 106:35).\n«Аска бӱдӱмјилӱ болгоны, кӧпкӧ дӧ бӱдӱмјилӱ. Аска бӱдӱмји јок болгоны, кӧпкӧ дӧ бӱдӱмји јок» (Лука 16:10).\n«Слер телекейдеҥ эмес» (Иоанн 15:19).\n«Кайраканныҥ [Иегованыҥ, ЈТ] курсагын ла шилемирлердиҥ курсагын јип болбозыгар» (1 Коринфтегилерге 10:21).\n«Ӧткӧн ӧйлӧрдӧ кара јаҥдулар чылап јӱргенигер, болор. Балыр јӱрӱп, кычага башкартып, аракыдап, тойлоп-јыргап, ичип-јип, јескинчилӱ чалуларга бажырган эдигер» (Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:3).\nЧЫККАН КӰН КЕРЕГИНДЕ АГАРУ БИЧИК НЕНИ АЙДАТ\n9. Агару Бичикте бичилген чыккан кӱндерде не болгон?\n9 Бала чыкканы — јаан сӱӱнчи де болзо, Агару Бичикте Кудайдыҥ ишчилери чыккан кӱнди байрамдаган деп айдылбай јат (Сарын 127:3). Бу керегинде бичилбей, ундылып калган болор бо? Јок, не дезе Агару Бичикте чыккан кӱнди байрамдаганыныҥ эки учуралы бар: баштапкызы, Египеттиҥ фараоныныҥ чыккан кӱни, экинчизи, Ирод Антипаныҥ чыккан кӱни. (Башталганы 40:20—22; Марк 6:21—29 кычыр.) Је бу эки учуралда јакшы ла неме болбогон: анчада ла калганчызында, нениҥ учун дезе ондо Крестеечи Иоанныҥ бажы кезе чабылган.\n10, 11. Баштапкы христиандар чыккан кӱнди байрамдаарына кандый кӧрӱмдӱ болгон ло нениҥ учун?\n10 «Уорлд бук» деген энциклопедияда мынайып бичилген: «Баштапкы христиандар кажы ла кижиниҥ чыккан кӱнин байрамдаарын чалуларга бажырып турган улустыҥ чӱм-јаҥы деп кӧрӧтӧн». Темдектезе, јебрен гректер кажы ла кижиде байаназы (дух-покровитель) бар, ол байаназы кижиниҥ чыкканынаҥ бери бастыра јӱрӱмине кожо болот деп бӱдӱп туратан. «Бу кӧскӧ кӧрӱнбес байана кижиле кожо чыккан кудайла кандый да колбулу» — деп, «Истоки празднования дня рождения» деген бичикте айдылат (The Lore of Birthdays). Чыккан кӱнниҥ байрамдары јебрен ӧйдӧҥ келген ле астрологияла, гороскопло јуук колбулу.\nБАЙРАМДАР ЛА САТАНИЗМ\nСатанизм деген кудай јаҥныҥ эҥ јаан байрамы — кижиниҥ чыккан кӱнин байрамдаары болот. Нениҥ учун? Нениҥ учун дезе сатанисттер, бойын кудай деп сананып турган кижини, кудай деп кӧрӧдилер. Оныҥ учун олор кижиниҥ чыккан кӱнин кудайдыҥ чыккан кӱни деп байрамдагылайт. Је кӧп саба улус бойын кудай деп сананбай јат. Андый да болзо, «Истоки празднования дня рождения» деген бичикте: «Чыккан кӱнди байрамдаары, ӧскӧ байрамдарга кӧрӧ, кижини јаҥыс бойын сананарына кӱӱнзедет» — деп айдылат (The Lore of Birthdays).\nАнайда ок сатанисттер Вальпургиева ночь ло Хеллоуин деген байрамдарды байрамдайдылар. Бу эки байрамныҥ баштапкызы керегинде «Мифы народов мира» деген энциклопедияда: «Кандык айдыҥ 30-чы кӱнинеҥ кӱӱк айдыҥ 1-кы кӱнине кӧчӱп јаткан тӱн — јыл сайын тармаачы ӱй улустыҥ јуулыжып, јыргайтан ӧйи болгон» — деп айдылат.\n11 Јебрен ӧйдӧги Кудайдыҥ ишчилери чыккан кӱнниҥ байрамын јаҥыс ла чалуга бажырарыла, спиритизимле колбулу болгонынаҥ улам эмес, је принциптеҥ улам байрамдабаган болор. Нениҥ учун мынайып айдарга јараар? Бу јобош ло тӧп улус бойыныҥ чыккан кӱнин аҥылу кӱн этпеген (Михей 6:8; Лука 9:48) *. Карын олор Иеговага јӱрӱм эдип берген баалу сыйы учун быйанду болгон ло Оны макка кӧдӱрген (Сарын 8:3, 4; 36:9; Ачылта 4:11) *.\n12. Божогон кӱн чыккан кӱннеҥ артык дегенин канайып оҥдоор?\n12 Кудай божоп калган чындык улузын качан да ундыбай јат, ого ӱзеери келер ӧйдӧ олорды тиргизер деп сӧзин берет (Иов 14:14, 15). Јарлыкчы 7:1-де: «Јакшы ат-јол јакшы майдаҥ артык, божогон кӱн чыккан кӱннеҥ артык» — деп айдылат. Бистиҥ «јакшы ады-јолыс» — Кудайдыҥ кӧзинде чындык иштеп јӱргенистеҥ улам јакшы атту болгоныс дегени. Кудайдыҥ байрамдазын деп јакарган сок јаҥыс кӱни чыккан кӱнле эмес, божогон кӱнле колбулу. Бу кӱн Христостыҥ божогон кӱни болот, Оныҥ бийик «ады-јолы» биске аргаданыш берет (Еврейлерге 1:3, 4; Лука 22:17—20).\nКЫЗЫЛ ЈЫМЫРТКАНЫҤ БАЙРАМЫ — ТӰЖӰМ БЕРЕРИНИҤ КУДАЙЫНА БАЖЫРАРЫЛА КОЛБУЛУ БАЙРАМ\n13, 14. Кызыл јымыртканыҥ байрамыныҥ чӱм-јаҥы кайдаҥ келген?\n13 Кызыл јымыртканыҥ байрамын (христианская Пасха) — Христостыҥ тирилгенин темдектеп турган кӱн деп байрамдап јадылар, је чынынча болзо, бу байрам тӧгӱн кудай јаҥнаҥ келген. Је јымыртка ла кролик кайдаҥ келген? Јымыртка «јаҥы јӱрӱмниҥ ле тирилериниҥ сӱр-темдеги», а кролик озогы ӧйлӧрдӧҥ бери тӱжӱм берериниҥ сӱр-темдеги болот деп, «Британиялык энциклопедияда» айдылат. Оныҥ учун Христостыҥ тирилгенин байрамдайтан Кызыл јымыртканыҥ байрамын, чынынча болзо, тӱжӱм берериниҥ кудайына бажыратан байрам деп айдарга јараар *.\n14 Иегова тӱжӱмниҥ кудайыла колбулу кирлӱ чӱм-јаҥды Уулыныҥ тирилгениниҥ сӱр-темдеги болзын деп, јарадар беди? Јок, качан да јаратпас эди! (2 Коринфтегилерге 6:17, 18). Кудайдыҥ Сӧзи Иисустыҥ тирилген кӱнин байрамдаарын јакарбай да, јаратпай да јат. Анчада ла тӱжӱмниҥ кудайына учурлай бу кӱнди байрамдаарына куучын да јок.\nЈАҤЫ ЈЫЛДЫҤ БАЙРАМЫ КАЙДАҤ БАШТАЛГАН\n15. Озогы ӧйлӧрдӧ Јаҥы јылдыҥ байрамы канайып ӧткӱрилген?\n15 Јаҥы јылды албатылар башка-башка ӧйдӧ лӧ кажызы ла бойыныҥ эбиле байрамдап јат. Је бу байрам кайдаҥ башталган? Грузияныҥ православный серкпезиниҥ ишчизиниҥ айтканыла болзо: «Јаҥы јылдыҥ байрамы чалуга бажырган Јебрен Римниҥ байрамдарынаҥ келген. Чаган айдыҥ 1-кы кӱнинде олор Янус деген кудайга бажыргандар, а орус тилде Январь деген ай оныҥ адыла адалган. Бу чалуда эки јӱс болгон: бир јӱзи ичкери кӧргӧн, экинчи јӱзи кайра кӧргӧн. Анайып ол бир јӱзиле келер ӧйди кӧргӧн, экинчи јӱзиле ӧткӧн ӧйди кӧргӧн. Оныҥ учун чаган айдыҥ 1-кы кӱнин арбынду аш-курсагыла, сӱӱнчилӱ ойын-каткызыла уткыган кижи, јыл туркунына ырысту ла ончо јанынаҥ јеткил јадар деп бӱткендер. Эмдиги ӧйдиҥ улузы јаҥы јылды база анайып ла сананып ӧткӱргилейт. [...] Чалуга бажырып тургандардыҥ кезик байрамдарында улусты тайылгага экелетен. Кезик байрамдары аайы-бажы јок јыргаганыла, балыр керектериле аҥыланган. Кезигинде, темдектезе Янус кудайдыҥ байрамында, улус аайы-бажы јок ичип-јип, аракыдап, бойын тудунбай нени ле эдер болгон... Бис алдында бойыс та Јаҥы јылды байрамдап, чалуга бажырып тургандардыҥ байрамына турушкан эмес бедис».\nТОЙ-ЈЫРГАЛЫГАР АРУ БОЛЗЫН\n16, 17. а) Биле тӧзӧӧргӧ турган христиан улус, той ӧткӱретен јербойыныҥ чӱм-јаҥдарын нениҥ учун Агару Бичиктиҥ принциптериле шӱӱп кӧрӧр учурлу? б) Христиандар кыстыҥ чечегин таштаар чӱм-јаҥ керегинде ле чечекти тудуп алган кижиниҥ тойы ээчиде болор деп бӱдери керегинде нени ундыбас учурлу?\n16 Удабас «колтуныҥ ла сыргалјыныҥ ӱни... [Улу Вавилондо] база угулбас» (Ачылта 18:23). Нениҥ учун угулбас? Нениҥ учун дезе Улу Вавилон удабас ла јоголып калар, анайда ок билени тойынаҥ ла ала киртиткедий спиритизмле колбулу чӱм-јаҥдар база јоголып калар (Марк 10:6—9).\n17 Кажы ла ороондо бойыныҥ чӱм-јаҥы бар. Андый јаҥдардыҥ кезигинде јаман неме јок деп билдирет, је тазыл-тамырын кӧрзӧ, олор Вавилонныҥ чӱм-јаҥдарынаҥ келген болот (Исаия 65:11). Бӱгӱнги кӱнде мындый чӱм-јаҥдарга тойдо кыстыҥ чечегин таштаганы кирет. Бу чечекти, ырызы тартып, тудуп алган кижиниҥ тойы ээчиде болор деп бӱдӱп јадылар. Мындый чӱм-јаҥ тӧгӱн кудай јаҥнаҥ келген. Кудайдыҥ сӱӱжинде артарга турган улус, кирлӱ чӱм-јаҥдардаҥ кыйып турар деп, бис алаҥзыбай јадыс. (2 Коринфтегилерге 6:14—18 кычыр.)\n18. Той эдерге турган улус ла тойго келетен улус библиялык кандый принциптерле башкарынар учурлу?\n18 Иегованыҥ Керечилери христиан тойдыҥ учурын јабызаткадый эмезе улустыҥ уйадына тийгедий телекейдиҥ чӱм-јаҥдарынаҥ кыйып јадылар. Темдектезе, олор алыжып јаткандарды ла келген улусты эби јок айалгага тургускадый сӧстӧр айтпай јадылар. Анайда ок алыжып јаткандарды бу телекейдиҥ кӧрӱминине, аргалу-чакту болорына, кӱӱнзетпей јат (1 Коринфтегилерге 2:12; Лука 6:31; 10:27). Ого ӱзеери, «јадын-јӱрӱмле оморкойтонын» кӧргӱзип турган ӧткӱре баалу той ӧткӱрбей јат (Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:16). Тойго белетенип јаткан болзоҥ, Иегова сеге нени кӱӱнзеп турганын качан да ундыба. Ол сеге, кийнинде бу кӱнди эске алынгаҥда, кунукчылду санаалар келбезин, карын јылу сезимдер келзин деп кӱӱнзейт *.\nТОСТ АЙДАРЫ КУДАЙ ЈАҤЛА КОЛБУЛУ БА?\n19, 20. Бир справочник тост айдары керегинде нени айдат ла христиандар нениҥ учун тост айтпай јат?\n19 Той-јыргалдарда ла најылар јуулышканда тост айдар јаҥжыгу бар. Башка-башка албатылардыҥ ачу ажы керегинде 1995 јылдыҥ бир справочнигинде мынайып айдылган: «Тост айдары... урулта эдетен чӱм-јаҥдардаҥ тизилип келген болор. Ол чӱм-јаҥдарла болзо, кижи кудайларга тайылга эдип, агару сыйлар экелип: „Су-кадык бол!“, „Кӧп јаш јажа!“ — деп кӱӱнземел сӧстӧр, ол эмезе мӱргӱӱл сӧстӧр айдатан» (International Handbook on Alcohol and Culture).\n20 Тост айдарын кӧп улус кудай јаҥла эмезе ырым-белгеле колбобой јат. Је аракылу чӧӧчӧйди «теҥериге», ӧскӧртӧ айтса кӧрӱнбес тындарга, кӧдӱргенин алкыш сураганына тӱҥейлеерге јараар. Мындый јаҥ Агару Бичимелдиҥ ӱреткенине келишпей јат (Иоанн 14:6; 16:23) *.\n«ИЕГОВАНЫ СӰӰП ТУРГАНДАР, ЈАМАНДЫ КӦРӦР КӰӰНИГЕР ЈОК БОЛЗЫН»\n21. Христиандар кудай јаҥла колбу јок, је јарлу кандый байрамдардаҥ кыйып јадылар ла нениҥ учун?\n21 Бу телекейдиҥ там ла ӱрелип бараткан нормаларына Улу Вавилон кӧндӱрезинеҥ эмезе туйказынаҥ салтарын јетирет. Мынаҥ улам кезик ороондор кажы ла јыл јескинчилӱ бијелерлӱ, гомосексуалистердиҥ ле лесбиянкалардыҥ јӱрӱмин макка кӧдӱрип турган карнавалдар ӧткӱрип јадылар. «Иегованы сӱӱп тургандар» мындый байрамдарда болор бо, эмезе тууразынаҥ кӧрӧр бӧ? Олор јаманды чыннаҥ кӧрӧр кӱӱни јок деп кӧргӱзер бе? (Сарын 1:1, 2; 97:10). «Ајаруга турбас неменеҥ кӧзимди тууралатсаҥ» — деп мӱргӱген сарнаачыныҥ шӱӱп алганына тӱҥейлежери канча киреге артык болот (Сарын 119:37).\n22. Кандый учуралда христиан кижи байрамда туружарын, турушпазын бойыныҥ уйады аайынча кӧрӧр аргалу?\n22 Христиан кижи бу телекейдиҥ байрамдарына турушпай турганын эткен керектериле кӧргӱзерге албаданып јат. Элчи Павел айткан: «Јип пе, ичип пе, нени де эдип турган болзогор, Кудай макталзын деп эдигер» (1 Коринфтегилерге 10:31; « Ойгор шӱӱлтелерди канайып эдер» деген рамканы кӧрӱгер). Је чӱм-јаҥ эмезе байрам тӧгӱн кудай-јаҥла чике колбулу деп кӧргӱзилбей турган болзо, политикалык эмезе патриотический церемонияларла колбулу эмес, анайда ок библиялык принциптерди буспай турган болзо, байрамга туружар ба, јок по деп кажы ла христиан кижи бойы шӱӱп сананар учурлу. Ого ӱзеери, буудак болбоско, улустыҥ сезимдерин ајаруга алар керек.\nАЙТКАН СӦЗИҤ ЛЕ ЭТКЕН КЕРЕГИҤ КУДАЙДЫ МАКТАЗЫН\n23, 24. Бис Иегованыҥ чындык нормалары керегинде канайып јакшы кере берер эдис?\n23 Јарлу байрамдар билелерге ле најыларга јуулыжатан шылтак болот. Оныҥ учун кем-кем бистиҥ Агару Бичикке тӧзӧлӧнгӧн кӧрӱмисти ӧткӱре кату деп сананып турган болзо, Иегованыҥ Керечилери андый улуска најыларыла, билезиле куучындажарын баалап јат деп, јартап берер аргалу (Укаа сӧстӧр 11:25; Јарлыкчы 3:12, 13; 2 Коринфтегилерге 9:7). Бис сӱӱген улузысла, јууктарысла ӧткӱрген ӧйди јаантайын баалайдыс, је Кудайды ла Оныҥ чындык нормаларын сӱӱп турганыстаҥ улам, Кудайды ачындырып турган чӱм-јаҥдар сӱӱнчилӱ мындый туштажуларды быјарсытпазын деп кӱӱнзейдис. (« Чындык бажырыш јаан сӱӱнчи экелет» деген рамканы кӧрӱгер.)\nЧЫНДЫК БАЖЫРЫШ ЈААН СӰӰНЧИ ЭКЕЛЕТ\nИегова — «алкышту [ырысту, ЈТ] Кудай», Ол ишчилерин ырысту болзын деп кӱӱнзейт (1 Тимофейге 1:11). Кудайдыҥ мындый кӱӱни тӧмӧнги ӱлгерлердеҥ кӧрӱнет:\n«Кемниҥ јӱрегинде сӱӱнчи, ондо јаантайын байрам» (Укаа сӧстӧр 15:15).\n«Кижиге сӱӱнип ле јакшыны эдип јӱреринеҥ артык неме јок, кижи ичип-јип, бойыныҥ колыла эткен ижине сӱӱнип јӱрер учурлу деп оҥдоп алдым. Бу Кудайдыҥ сыйы» (Јарлыкчы 3:12, 13).\n«Кысканбас кижи улусты да кысканбас болорына кӱӱнзедет, бойы да кысканбас болуп артат» (Исаия 32:8).\n«Јобоп-чучурап калгандар ла уур-кӱчке бастыргандар, ончогор Меге [Иисуска] келигер, слерди токынадып салайын. Мен берер комут јакшы, Мен салар јӱк јеҥил» (Матфей 11:28, 30).\n«Чындыкты билип аларыгар, чындык бойы слерди јайымдаар» (Иоанн 8:32).\n«Кажы ла кижи јӱреги ого айтканыла, ачурканбай, албан јокко берзин, не дезе сӱӱнип берип турган кижиге Кудай буурзап јат» (2 Коринфтегилерге 9:7).\n«Тыннаҥ туулганы: сӱӱш, сӱӱнчи, амыр... быйанзыш, буурзаш» (Галаттарга 5:22).\n«Јарык быйанзак болорын, чындыкты ла чынды тууйт ине» (Ефестегилерге 5:9, ЈК 2003).\n24 Кезик Керечилер Агару Бичикти ӱренерине белетелген тӧс бичиктиҥ шӱӱлтелерин акту кӱӱнинеҥ јилбиркеген улуска эрчимдӱ куучындап јадылар. Бис сӧс блаажарга эмес, је улустыҥ јӱрегин томултарга амадап јадыбыс. Оныҥ учун улуска тоомјылу баштанып, јобош бол, анайда ок «сӧзиҥ јаантайын јакшылыкту ла чечен [тустап салгандый, ЈТ] болзын» (Колоссыдагыларга 4:6).\n25, 26. Ада-энелер балдарына Иеговага бӱдерин ле сӱӱжин тыҥыдарга канайып болужар аргалу?\n25 Иегова бисти, Бойыныҥ ишчилерин, јакшы ӱредип салган. Бис неге бӱдӱп турганысты, кандый бир керекти нениҥ учун эдип турганысты эмезе этпей турганысты јакшы оҥдоп јадыс (Еврейлерге 5:14). Оныҥ учун, ада-энелер, бойыгардыҥ балдарыгарды библиялык принциптерди шӱӱп сананзын деп ӱредигер. Мынайып, слер олордыҥ Кудайга бӱдерин тыҥыдадыгар, олордыҥ кӧрӱмин кем-кем алаҥзуга тургузып турза, Агару Бичиктиҥ болужыла канайып каруу беретенине болужадыгар, анайда ок Иегова олорды сӱӱп турган деп бӱдӱмјилеп јадыгар (Исаия 48:17, 18; Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:15).\n26 Кудайга «тынла, чындыкла» бажырып тургандардыҥ ончозы јаҥыс ла телекейдиҥ байрамдарынаҥ кыйып јат эмес, је анайда ок јӱрӱмниҥ кажы ла јанында тӧгӱндебеске албаданып јат (Иоанн 4:23). Бӱгӱнги кӱнде тӧгӱндебей јӱреринеҥ туза јок деп кӧп улус айдат. Је Кудайдыҥ принциптериле јӱргени јаантайын тузалу болот деп, келер бажалыктаҥ кӧрӧрис.\n^ 3 абз. « Байрамга туружарым ба?» деген рамканы кӧрӱгер. Кезик байрамдар Иегованыҥ Керечилериле чыгарылган «Индекс публикаций Сторожевой Башни» деген бичикте бар.\n^ 5 абз. Библиялык хронологияны ла кижиликтиҥ тӱӱкизин кӧрзӧ, Иисус б. э. озо иудей албатыныҥ кӱнтизӱзиле (календарь) 2 јылда этаним айда чыккан болор. Бу ай, эмдиги ӧйдиҥ кӱнтизӱзиле кӧрзӧ, ӱлӱрген ле кӱчӱрген айларга келижет. («Понимание Писания» деген энциклопедияда, «Иисус Христос» деген јӧрмӧлдӧ, «Время рождения и длительность служения» деген бӧлӱкти кӧрӱгер.)\n^ 11 абз. « Байрамдар ла сатанизм» деген рамканы кӧрӱгер.\n^ 11 абз. Јасактыҥ јӧптӧжӱзи аайынча, бала чыгарган ӱй кижи, кинчек учун Кудайга тайылга эдер учурлу болгон (Левит 12:1—8). Бу некелте ада-энезиниҥ кинчеги балдарына кӧчӱп турганын ундыбаска болушкан, анайда ок израиль албатыга бала чыкканына ӧйинеҥ ӧткӱре ајару этпеске болушкан ла чыккан кӱнди байрамдаарыла колбулу чалуга бажыратан чӱм-јаҥдарды алынбаска кӱӱнзеткен болор (Сарын 51:5).\n^ 13 абз. «Пасха» деп кӧчӱрилген английский сӧс јарыктыҥ ла јастыҥ, ол эмезе тӱжӱм берериниҥ, англо-саксонский Эастра, эмезе Эостра, деп кудайдыҥ адынаҥ келген. «Словарь мифологии» деген бичикле болзо, «бу кудайдыҥ сӱр-темдеги — айдыҥ толуны тушта јымырткалар экелерге сӱӱген кролик болгон. Кезикте бу кудайдыҥ бажын кроликтыҥ бажындый эдип јурап туратан» (The Dictionary of Mythology).\n^ 18 абз. 2006 јылдыҥ ӱлӱрген айдыҥ 15-чи кӱниниҥ «Каруулчы баканазында» «Свадьбы, достойные в глазах Бога и людей», «Покажите свою веру на деле» ле «Пусть ваша свадьба пройдет радостно и благопристойно» деген јӧрмӧлдӧрди кӧрӱгер.\n^ 20 абз. 2007 јылдыҥ кочкор айдыҥ 15-чи кӱниниҥ «Каруулчы баканазынаҥ» 30—31 бӱктерди кӧрӱгер.\nОЙГОР ШӰӰЛТЕЛЕРДИ КАНАЙЫП ЭДЕР\nКезикте Иегованы сӱӱп турганыс ла библиялык принциптерди оҥдоп турганыс ченелер болор. Темдектезе, христиан кижини Керечил эмес эш-нӧкӧри кандый бир байрамга учурлай тӧрӧӧндӧриле кожо јуулыжарга кычырган болзын. Мындый учуралда христиандардыҥ кезиги јӧпсинер, кезиги јӧпсинбес болор. Је христиан кижи јӧпсинген болзо, ол байрамдаарга эмес, је тӧрӧӧндӧриле кӧрӱжип ийерге келген деп, јарт кӧрӱнип турар учурлу.\nХристиан кижи эш-нӧкӧриле озодоҥ тоомјылу эдип куучындажып салза, ойгор болор эди. Нениҥ учун дезе оныҥ байрамдабай отурганынаҥ улам эби јок айалга боло берердеҥ айабас. Анайып, Керечил эмес эш-нӧкӧри тӧрӧӧндӧрине ӧскӧ дӧ кӱнде барып келерге сананар болор (Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:15).\nЈе ӧбӧӧни христиан ӱйиниҥ кожо барбаска турганын јаратпай турза, нени эдер? Мындый айалгада христиан ӱй кижи ӧбӧӧнинде, билениҥ бажында, билезин азыраар молју бар деп сананар болор (Колоссыдагыларга 3:18). Бу учуралда, ӧбӧӧни тӧрӧӧндӧриле јуулыжып, ажанарга турганыла ӱйин кичееп турганын кӧргӱзет. Мындый ӧйдӧ христиан ӱй кижи јакшы кере берер болор. Курсак кандый бир байрамга белетелген де болзо, оны быјарсып калган деп айдып болбозыҥ (1 Коринфтегилерге 8:8). Оныҥ учун христиан ӱй кижи андый курсакты тегин ле курсак деп јиир аргалу, је байрамныҥ уткуул сӧстӧрине, кожоҥдорына, тост айдарына ла ӧскӧ дӧ немелерине турушпас учурлу.\nАнайда ок, кандый бир байрамда болгоны улуска салтарын јетирердеҥ айабас деп, ајаруга алар керек. Христиан эјениҥ Керечил эмес тӧрӧӧндӧриле байрамда болгонын кем-кем билип ийзе, ол андый улуска буудак боло берерин ундыбас учурлу (1 Коринфтегилерге 8:9; 10:23, 24).\nОго ӱзеери, христиан эје байрамга барза, тӧрӧӧндӧри библиялык принциптерди бускадый керектер эдерине албадабас па? Мындый айалгада, христиан эје тӧрӧӧндӧриниҥ кӱӱнине болуп, библиялык принциптерди бузып ийерине чочыду бар. Оныҥ учун ӧрӧги тоололгон айалгаларды ла христиан уйадын ајаруга алып, нени эдерин озодоҥ сананып салар керек (Апостолдордыҥ ижи 24:16).\nЈаҥы јылга сый эдип берилген акчаны алатан ба?\nХристиан кижиге Јаҥы јылга учурлай, ижинеҥ акча эмезе сый берилер аргалу. Христиан кижи андый сыйды алар ба? Кажы ла кижи бойы кӧрӧт. Сен акчаны алып, Јаҥы јылды ла Рождествоны байрамдап тургаҥ деп, директор сананбай да турган болор. Ол предприятиезиниҥ артыкташкан акчазынаҥ бойыныҥ ончо ишчилерине сый эдип берген болор. Эмезе бу акча јыл туркунына јакшы иштегени учун берилген болор. Директор сыйды бойыныҥ ишчилерине: мусульмандарга да, иудейлерге де эмезе ӧскӧ дӧ кудай јаҥныҥ улузына олор Јаҥы јылды ла Рождествоны байрамдап та, байрамбадай да турган болзо, берер аргалу. Оныҥ учун байрамга учурлай берилген сыйды Иегованыҥ Керечилери албас учурлу деп сананбас керек.\nСый кандый бир кудай јаҥныҥ байрамына да учурлалып берилген болзо, сыйды алган кижи олордыҥ кудай јаҥын јарадып турган деп кӧргӱспей јат. Тӧрӧӧни эмезе кожо иштеп турган кижизи мынайып айдар болор: «Мен билерим, сен бу байрамды байрамдабай тургаҥ деп, је тӱҥей ле мен сеге сый берерге турум». Христиан кижиниҥ уйады ару артатан болзо, ол сыйды алып, байрам керегинде нени де айтпай, быйанын айдар аргалу (Апостолдордыҥ ижи 23:1). Христиан кижи бойыныҥ кӧрӱмин эптӱ ӧйдӧ, кижини ачындырбай јартап берер аргалу.\nЈе сый берип јаткан кижи христианды акчага болуп, Кудайдыҥ принциптеринеҥ тайкыла берзин деп, ӧнӧтийин эткен болзо, нени эдер? Мындый учуралда сыйды албаза торт болор. Нениҥ учун дезе бис јӱк ле Иегова Кудайыска чындык артарга кӱӱнзейдис (Матфей 4:8—10).\nӰлежер Ӱлежер Кудайга јарабай турган байрамдар\nlv 13 баж. 144—159 б.


Јолдор каланыҥ чырайын керелейт… - altaicholmon\nКоммунальный ээлемниҥ башкартузыныҥ ла «Горно-Алтайск кала» муниципал тӧзӧлмӧниҥ 2035 јылга јетире јондык-экономикалык ӧзӱми аайынча стратегиязыныҥ јетирӱлериле,\nГорно-Алтайск калада јаткан кажы ла 1 муҥ кижиге 518-теҥ кӧп кӧлӱк келижет.\nЭртен тура шакпыртту «час пик» ӧйинде јолдордо јеҥил кӧлӱктердиҥ тоозы бир саатта 9 муҥга једет, кош тартар кӧлӱктер — 0,3 муҥга.\nОныҥ да учун јолдорло јӱрер айалгалар эптӱ болорына, олорды јазаар иштерди јеткилдеерине кӧп акча-манат керектӱ болот.\n2018 јылда ондый иштерге 81270,05 муҥ салковой чыгарылган болгон. Јайгы ла кышкы ӧйлӧрдӧ јолдор чеберлееринде «Дорожник» АО, «Майминское ДРСУ», «Дормостстрой» ООО-лор, таҥынаҥ аргачылар О. И. Мартынов ло В. М. Галкин иштеген.\nКоммунальный ээлемниҥ башкартузыныҥ јетиргениле, јолдордо јӱреринде јеткер болдыртпазын јеткилдеерге, олордыҥ кырларында таштар, чийӱлер, кӧлӱктер токтоп турар јерлер будылган.\n2018 јылда Горно-Алтайсктагы јолдорды јазаарына 33030,30 муҥ салковой акча чыгарылган (32700 муҥ — республикан бюджеттеҥ, 330,30 муҥ салковой — јербойыныҥ бюджединеҥ).\nКыска ӧйдиҥ туркунына мындый оромдордо јолдор јазалган: Ленинниҥ оромындагы 86 таҥмалу турадаҥ ала 95-чи турага јетире, Дубовая роща оромдо 1-кы турадаҥ ала Абаканская оромдогы ӧрӧ чыгар јолго јетире, Чорос-Гуркинниҥ оромында 45-чи турадаҥ ала 20 «а» таҥмалу турага јетире, Поселковый оромдо 1-кы турадаҥ ала Коммунистический проспектле биригер тушка јетире, Коммунистический проспекттеҥ ала кӧлӱктер јӱрер кӱрге јетире (Коммунистический проспектте 182-чи тураныҥ јанында).\nКаланыҥ јаҥдары јолдордо ойдыктарды, оролорды јоголторын јаантайын аҥылу ајаруда тудат.\nБашталып калган 2019 јылда бу иштер улалар. Онойып, Горно-Алтайск «Безопасные и качественные автомобильные дороги» деген эл ӱлекердиҥ «Дорожная сеть» ле «Общесистемные меры развития дорожного хозяйства» деген тергеелик ӱлекерлериниҥ туружаачызы болор. Бу ӱлекерлер 2019-2024 јылдарда иштеер. Ол аайынча пландалганыла узуны 25 километрдеҥ кӧп транзитный јолдор јазалар ла орныктырылар. Јазашту иштер каланыҥ 14 јолында ӧдӧр.\nБӱгӱнги кӱнде Горно-Алтайсктыҥ администрациязы ла АР-дыҥ тергеелик ӧзӱм аайынча министерствозы келер иштердиҥ бӱдӱмин ле кемин чокымдай темдектейт. Онойып, 2019 јылда Горно-Алтайск калада алдында берилген оромдорды јазаар ла орныктырар:\nПромышленный ором (29-чы турадаҥ ала Коммунистический проспектке јетире);\nСтроительдердиҥ оромы (4-чи турадаҥ ала автобустар эбирер јерге јетире);\nПушкаревтыҥ оромы (бажынаҥ ала учына јетире);\nОктябрьский ором (Чаптыновтыҥ оромыла бириккенинеҥ ала Полежаевтиҥ оромын кечкенине јетире);\nЧаптыновтыҥ оромы (бастыра бойы);\nУлагашевтиҥ оромы (Чаптыновтыҥ оромыла бириккенинеҥ ала Улагашевтиҥ оромында 13 таҥмалу турага јетире);\nЛенинниҥ оромы (Кучияктыҥ оромына бириккенинеҥ ала Коммунистический проспектке бириккенине јетире);\nБ. Головинниҥ оромы (бастыра бойы);\nКоммунистический проспект (Коммунистический проспектте 35 таҥмалу тураныҥ јанында Коммунистический проспект ле Чорос-Гуркинниҥ оромыныҥ ортозында ӧдӧр јер);\nПроточный ором (Коммунистический проспектке бириккенинеҥ ала Чорос-Гуркинниҥ оромын кечкенине јетире);\nЭ. Палкинниҥ оромы (Коммунистический проспектти кечкенинеҥ ала Социалистический оромго бириккенине јетире);\nЧорос-Гуркинниҥ оромы (Проточный оромды кечкенинеҥ ала Чаптыновтыҥ оромын кечкенине јетире);\nСоветский ором (Фрунзениҥ оромын кечкенинеҥ ала Маяковскийдиҥ оромына бириккенине јетире);\nМаяковскийдиҥ оромы (бажынаҥ ала учына јетире).\nКаланыҥ администрациязыныҥ баштапкы ордынчызы В. Кичинековтыҥ айтканыла, ӧткӧн кышкы ӧйдӧ каланыҥ јолдорын ла муниципал јерлерин арчыырында јалдалган 5 тӧзӧлмӧ иштеген болзо, бӱгӱнги кышкы ол иштерди 3 ле тӧзӧлмӧ бӱдӱрет.\n44-ФЗ таҥмалу јасак аайынча, керектӱ техника бары-јогы јолдордо иштеер тӧзӧлмӧлӧрдиҥ талдашту конкурсында туружарында камааны јок.\nИштер бӱдӱрерге јакылта берип јаткандар јылдыҥ ла, кышкы ӧй јууктап келзе, подрядчиктердиҥ беленин ајаруда тудадылар (техниканыҥ тоозын, кумактыҥ, тустыҥ кемин).\nЈолдорды арчыырыныҥ ээжилериле, эҥ ле озо кӧп тузаланылып турган, автобустардыҥ јолдоры арчылар учурлу. Јӧптӧжӱниҥ некелтелериле болзо, тӧс учурлу эмес јолдордыҥ арчылатан ӧйи — кар јааганынаҥ ала эки кӱнниҥ туркунына.\nЈолдорды кардаҥ арутаары каланыҥ башкартузыныҥ келиштире бӧлӱктериниҥ јаантайынгы ајарузында болот. Јолдор ӧйинде арчылбаза эмезе иштердиҥ чыҥдыйы јабыс, иш чала-была болзо, административный практиканыҥ бӧлӱги, коммунальный ээлемниҥ ишчилери ле каланыҥ мэриниҥ баштапкы ордынчызы ол керегинде акттар тургузып, подрядчиктерди каруузына тургузадылар.\nӦткӧн јаҥар айдыҥ туркунына «Майминское ДРСУ» 300 муҥ салковойго кезедӱ штраф алган (јаҥар ай учун јӧптӧжӱниҥ баазы 2800 муҥ салковой акча).\nЈууктарда Текшироссиялык албатылык фронттыҥ ишчилери (ОНФ) бастырароссиялык «Снежный фронт» деген акция-ӱлекер аайынча тӧс каланыҥ јолдорын, тротуарларын ла јондык учурлу јерлерди кардаҥ арчыганын шиҥдедилер.\nОНФ-тыҥ темдектегениле, тӧс оромдордо айалга кирезинде болзо, тууразында оромдордо айалга чала эмеш башка. Темдектезе, кезик јерлерде такталып калган кар, кӱн јылыырда, чейилип, ондогы јолдорло маҥтадарга, базарга кӱчке келижет.\nБу иштиҥ турулталарыла эдилген јӧп-шӱӱлтелерин ОНФ Горно-Алтайск каланыҥ администрациязына јетирер.\nОлор ӧмӧ-јӧмӧ иштеер амадулу. «Снежный фронт» ӱлекер јастыҥ бажына јетире улалар.


Услуги сантехника Услуги сантехника монтаж и демонтаж: -туалет, умывальник, бойлер, смесители. -с...\nХотите сделать своей дочурке незабываемый подарок? Хотите быть для нее едиственными и неповторимыми?...\nЕлектроловушка Maltec EGO-02-30W предназначен для уничтожения летающих насекомых, таких как мухи,...


Бӧкӧлӧрдиҥ маргаандары — албатылык байрам - altaicholmon\nБӧкӧлӧрдиҥ маргаандары — албатылык байрам\nКочкор айдыҥ 22-чи кӱнинде Најылыктыҥ туразында «Албатылык ойындардыҥ фестивали» деген ӱлекердиҥ таныштыру-кӧрӱзи ӧтти. Бу јаркынду ӱлекерди баштапкы катап «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ редакциязы тӧзӧп, бойыныҥ 95 јылдыгына учурлай ӧткӱрген. Быјыл тӧрӧл газедис бу ӱлекерди улалтарын амадап, Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ фондыла ӧмӧ-јӧмӧ Президенттиҥ гранттарыныҥ јеҥӱчили болуп чыккан. Бу фестиваль онойдо ок Алтай Республикада 2019 јылда ӧдӧр культуралык јаан керек-јарактардыҥ тоозына кийдирилген. «Алтайдыҥ Чолмоныныҥ» баштаҥкайыла эдилген бу маргаандар канча јылдарга улалып, албатыныҥ јаҥжыккан ла сӱӱген байрамы болор деп ижемји бар.\n«Албатылык ойындардыҥ фестивали» — ол байрамдык айалгада ӧткӱрилип турган «Сартакпайдыҥ согоондоры» ла «Ирбизектиҥ ойындары» деген спорт маргаандар. «Алтайдыҥ Чолмоны» республикан газет бу маргаандарды быјыл экинчи катап ӧткӱрер. Баштапкы маргаандар јаркынду ла кӧрӱмјилӱ, улуска јилбилӱ болгонын темдектеер керек.\nГазеттиҥ баш редакторы, фестивальдиҥ тӧзӧӧчизи Айсулу Кыйгасованыҥ айтканыла, республиканыҥ эл-јонын спорттыҥ албатылык бӱдӱмдериле јилбиркедип, спортло тазыктырынар улустыҥ тоозын, ас ла дезе, 10 процентке кӧптӧдӧри ӱлекердиҥ тӧс амадузы болуп јат.\nБашјылгы «Сартакпайдыҥ согоондоры» турнирде республиканыҥ јети аймагыныҥ ла каланыҥ 30 кире ок-јаачылары бойыныҥ чеченин кӧргӱскен. Маргаандардыҥ тӧзӧӧчилери јеҥӱлӱ јерлер алгандарга ла ончо туружаачыларга грамоталар, медальдар ла кереес сыйлар табыштырган. Ол тушта јеҥӱлӱ јерлер алган командаларга баштапкы катап сыйга акча ла кӧчӱп турар кубок берилди. Быјыл ол кубок учун тергеебистиҥ ончо толыктарынаҥ ок-јаачылар маргыжар.\nБашјыл алтай кӧп бӱдӱмдерлӱ «Ирбизектиҥ ойындары» деген турнирде тергеебистиҥ эҥ кӱчтӱ алыптары турушты. Олор беш бӱдӱмде маргышкандар: 75 кг бескелӱ ташты кӧдӱреле, 60 метрге јӱгӱреринде, 800 метрге јӱгӱреринде, камчы согушта, ок-јаадаҥ адарында ла албатылык кӱреште.\n23 баатырдыҥ тоозында Эл Ойынныҥ эки абсолютный чемпионы, Россияныҥ спортыныҥ 10 узы, башка-башка кеминде маргаандардыҥ кӧп катап јенӱчилдери ле призерлоры. Эҥ артыгы болорго тергеениҥ Оҥдой, Шабалин, Кан-Оозы, Улаган, Майма аймактарыныҥ ла тӧс калазыныҥ эрлери маргышкан болгон. 2017 јылда бастыразын озолоп, эҥ артыгы болуп Улаган аймактаҥ Александр Темдеков чыккан.\nПрезиденттиҥ гранттарыныҥ кӧмзӧзиниҥ јӧмӧлтӧзиле быјылгы фестиваль там ӧҥжип, јаанап, оноҥ до бийик кеминде ӧдӧр.\nӰлекерди јӱрӱмде бӱдӱрери ӱч бӧлӱкле ӧдӧр. Элдеҥ озо тӧзӧӧчи группа тудулып, фестивальдыҥ программазы ла сыйлардыҥ фонды тургузылар ла тӧзӧлӧр.\nЭкинчиде, кандык-кӱӱк айларда муниципал тӧзӧлмӧлӧрдӧ талдашту маргаандар ӧдӧр. Быјыл кажы ла аймактыҥ туружаачыларыныҥ тоозын теҥдештирерге ченежер керек деп темдектелди.\nКалганчыда сыгын айда Горно-Алтайск калада фестиваль бойы ӧдӧр.\nМаргаандардыҥ баш тӧзӧӧчизи «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ редакциязына быјыл Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ «Оносский клуб — Оностогы кӱрее» фонды јӧмӧжӧт. Оныҥ јааны Аржан Иташев АР-дыҥ башкарузы, Эл Курултайы бу ӱлекерди јӱрӱмде бӱдӱрерине јаан камаанду болгонын ла оны јӧмӧшкӧн АР-дыҥ культура аайынча министерствозына, физический культура ла спорт, национальный политика ла јондык колбулар аайынча комитеттерине быйанын айтты.\nАйсулу Кыйгасованыҥ темдектегениле, ӱлекерди Президенттиҥ гранттарыныҥ конкурсында АР-дыҥ јасакчы јаҥынаҥ РФ-тыҥ Федерация Совединиҥ турчызы Татьяна Гигель јӧмӧгӧни база јаан камаанын јетирген. Онойдо ок ӱлекердиҥ тӧзӧӧчилери «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ соведи» ассоциацияга, «Эл Алтай» ГТРК-га, «Звезда Алтая» республикан газетке, каланыҥ администрациязына јӧмӧжип турганы учун быйанын айттылар.\nАР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы Григорий Пильтин фестивальдыҥ албатыга учурын темдектеп, эрчимдӱ иштеп, «кыймыктанганын јӧмӧӧр керек» деп айтты. Ол тӧзӧӧчилерге алтай албатыныҥ адынаҥ быйанын јетирип, ӱлекерди оноҥ до кӧп тӧзӧлмӧлӧр јӧмӧжӧрине алаҥзыбай турганын айтты.\nОк-јаадаҥ адары аайынча республикан федерацияныҥ јааны Александр Сельбиков фестивальды тӧзӧп баштаар санаала Айдар Мызин баштаган јииттер ого баштанганын эзедип, ӧдӧтӧн фестиваль јанынаҥ шӱӱлтелерин айтты. Темдектезе, «Сартакпайдыҥ согоондорыныҥ» туружаачыларын колло эткен ок-јаадаҥ аттыртары, спортивный адыштыҥ ордына 3D адышты ӧткӱрери айдылды.\nӦткӧн фестивальдыҥ кӧп бӱдӱмдерлӱ турнириниҥ јеҥӱчили Александр Темдеков маргаандардыҥ тӧзӧӧчилерине быйанын, келер ӧйдӧ бу фестиваль там јаанап ла јаранып, кемиле якут, бурят уктулардыҥ ондый ок албатылык ойындарын да акалап чыгарына иженгенин айтты.\nАР-дыҥ Журналисттер биригӱзиниҥ јааны Борис Алушкин таныштыру-кӧрӱде тӧзӧӧчилерге быйанын айдып, фестивальдыҥ албатыга јаан учурын темдектеди.\nМаргаандардыҥ положениези тулаан айдыҥ ортозына јетире такып кӧрӱлер. Мыныла колбой тӧзӧӧчилер программага кожулта, јилбилӱ јаҥырту эдерге, башка да јарамыкту санаа-шӱӱлтелӱ улусты ачык-јарык куучынга, ӧмӧ-јӧмӧ иштеерге кычырып турганын угусты. Кандык айда белетелген положение аймактар сайын аткарылар ла аймактардаҥ угузулар келген кийнинде оноҥ ары бӧлӱк иш улалар.\nӰлекердиҥ тӧзӧӧчилери кажызы ла бойыныҥ ижин эрчимдӱ бӱдӱрип, маргаандар оноҥ бийик кеминде ӧдӧринде алаҥзу јок.


Мюллер, Герта — Википедия\nнемецтеп Herta Müller\nкуран айдыҥ 17 кӱни 1953(0008-17-1953)[…] (68 јаш)\nNițchidorf[d], Тимиш[d], Румынская Народная Республика[d]\nбичиичи, лингвист, ӱлгерчи, кӧчӱреечи, романист, эссеист\nРихард Вагнер[d] ла Harry Merkle[d]\nпоощрительная премия Адама Мюллера-Гуттенбрунна[d] (1981)\nпремия Союза коммунистической молодёжи Румынии в секции "произведения на языках национальных меньшинств"[d] (1982)\nлитературная премия «Аспекты»[d] (1984)\nпоощрительная премия Бременской литературной премии[d] (1985, 1985)\nпремия Марии-Луизы Флайссер[d] (1989)\nПремия немецкого языка[d] (1989, 1989)\nХросвиттиҥ сыйы[d] (1990)\nпремия Генриха Клейста[d] (1994)\nпремия «Аристейон»[d] (1995)\nДублинская литературная премия[d] (1998)\nпремия Франца Кафки[d] (1999)\nораторская премия Цицерона[d] (2001)\nмедаль Карла Цукмайера[d] (2002)\nлитературная премия Фонда Конрада Аденауэра[d] (2004)\nпремия Вюртов в области европейской литературы[d] (2006)\nпочётная премия Общества Генриха Гейне[d] (2009)\nпремия Франца Верфеля в области защиты прав человека[d] (2009)\nпремия Гофмана фон Фаллерслебена[d] (2010)\nСамуил Богумил Линдениҥ сыйы[d] (2011)\n«Монисмания» деп сый[d] (2011)\nГородской писатель Бергена[d] (1995, 1996)\nРикард Хухтыҥ сыйы[d] (1987)\nЭҥ јакшы кӧчӱрилген бичик учун сый[d] (2013)\nХаннелоре Гревениҥ литературалык сыйы[d] (2014)\nГенрих Бёллдиҥ сыйы[d] (2015)\nпремия Ойгена Когона[d] (тулан айдыҥ 22 кӱни 2019)\nГримм карындаштардыҥ поэзиязыныҥ профессоры[d] (1998)\nТюбингенский университетте Фридрих Гёльдерлинниҥ сыйы[d] (2015)\nЙенский университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] (2017)\nПадерборнский университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] (2012)\nГе́рта Мю́ллер (немецтеп Herta Müller; 1953 јылдыҥ куран айыныҥ 17-чи кӱнинде, Банат деп јерде, Румынияда чыккан) — немец ӱлгерчи, бичиичи ,јондык ишчи, јурукчы. Нобельдиҥ литературала сыйын 2009 јылда алган, «поэзиязы ачык јӱректеҥ, кӱч салымду улустыҥ јӱрӱмин чын кӧргӱскен» (орустап «с сосредоточенностью в поэзии и искренностью в прозе описывает жизнь обездоленных»).\n2 Јйаандык ижи\n4 Политикалык кӧрӱми\n5.3 Проза ла эсселердиҥ јуунтызы\n5.4 Орус тиллге кӧчӱрилген\nГерта Мюллер Румынияда јаткан немец тилдӱ ас тоолу улустыҥ билезинде чыккан (банатский шваб деп бир бӧлӱк улус). Оныҥ таадазы фермер-садучы, адазы Экинчи телекейлик јууда СС-те јуулашкан. Энези, Румынияны совет черӱлер алып ийерде, 1950 јылда ол јайымдалган.\nГерта Тимишоаре университти (West University of Timişoara) божоткон, ондо ол румын ла немец литератураларды шиҥдеген. 1976 јылдаҥ ала тилмеш болуп заводто иштеген, 1979 јылда туйка полиция Секуритателе кожо иштеерге мойношкон учун иштеҥ чыгырган.\nБалдардыҥ садында, немец тилге балдар ӱреткен. 1982 јылда немец тилле «Низины» деп баштапкы бичигин чыгарган, румын цензурала ӱрей тӱзетсалан бичикти 1984 јылда бӱдӱнге, тӱзедиш јоктоҥ ФРГда кепке баскан, бичик бир канча сыйлар алган).\n1987 јылда ӧбӧӧниле кожо, бичиичи Рихард Вагнерле, ФРГ јаар кӧчӱп, Кӱнбадыш Берлинде токтогон. ФРГ ла США-ныҥ кӧп университеттеринде лекциялар кычырган. Берлинде јуртайт. Коммунисттерге удура экпиндӱ иштейт. 1997 јылдаҥ ала германский ПЕН-клубтаҥ чыккан, бу биригӱни ГДР-дыҥ ондый ок клубыла бириктирип ийерде.\nЈйаандык ижи[тӱзедер | кодты тӱзедер]\nМюллер Герта прозаныҥ, ӱлгерлер ле эсселердиҥ авторы, јурукчы ла фотограф. Оныҥ тӧс темзы — јайымы јок туйукташта јӱргени ле кыйынды ӧткӧни, бир кижиниҥ ле текши улустыҥ эске алар кӱӱни јок, озогы кӱч јӱрӱмди ары ла ундыыр деген айалга. Мюллердиҥ кӧп бичимелдери Румынияныҥ јаказында, Чаушескуныҥ ӧйинде јӱрӱм.\nГерта Миллердиҥ литературалык эҥири «Тыныш» орустап «Вдох-выдох». Потсдам. јаан изӱ ай 2010\nКайралдары[тӱзедер | кодты тӱзедер]\nНемец тил ле поэзияныҥ академиязы (1995). Герта Мюллердиҥ ӱлгерлери, романдары, куучындары ла эсселери кӧп европей тилдерге кӧчӱрилген, онойдо ок кыдат ла јопон тилдерге база кӧчӱрилген. Ол текшиевропей, герман литературалык сыйлардыҥ лауреады. Ол тоодо Дублинниҥ литературалык сыйыныҥ лауреады, 1998 јылда алган, Франц Кафканыҥ сыыйы 1999 јылда ла Нобельдиҥ литературала сыйын 2009 јылда алган.\n2008 јылда Швеция Мюллердиҥ «Каан бажырып туруп ӧлтӱрет» (орустап «Король кланяется и убивает») деп јуунтызын «калганчы ӧйдӧ ӱй улус бичиген 10 эҥ артык бичик»тиҥ тоозына кийдирген.\nПолитикалык кӧрӱми[тӱзедер | кодты тӱзедер]\n«Национализм јаантайын јеткер экелет, кенейте бускалаҥ болордоҥ айабас. Национализм шакпырт ла бызылыш экелет». 2019 јылда «Россияда политикалык репресияларга улура ачык письмого кол салган».\nӰлгер[тӱзедер | кодты тӱзедер]\nБашчы биске кекиир.\nТӱн јаантайын јойу келет.\nӦдӱк эдер јердиҥ јабынтызында эки јылтырууш ӧдӱк\nкара сууда, таманы ӧрӧ, кӧрӱнет.\nЭки неон, таманы ӧрӧ башпак тиштерис оодот,\nэкинчи башпак кабыргаларысты Форшмак этти.\nэртендире неон башпактар ӧчӧт,\n«алама» деп сӧс агаш,\nкленныҥ јалбрактары кызарып учат.\nТеҥеринеҥ јылдыстар тӧгӱлет, тату кукуруза,\nбашчы бажырала ӧлтӱрер.\n(орус тилге Борис Шапиро кӧчӱрген).\nРомандары[тӱзедер | кодты тӱзедер]\nDer Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt (Берлин, 1987), в англ. пер. The Passport (1989);\nReisende auf einem Bein (1989);\n«Тӱлкӱ ол тушта аҥчы болгон» (Der Fuchs war damals schon der Jäger (Лиса тогда уже была охотником) (1992);\nHerztier (Сердце-зверь) (1994);\n«Бӱгӱн бойыма туштабаган болзом» Heute wär ich mir lieber nicht begegnet (Лучше бы я себя сегодня не встречала) (1997);\n«Тыныш» Atemschaukel («Вдох-выдох») (Оскар Пастиорло кожо, 2009).\nПоэзиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]\n«Тудам тӱкте келин јӱрет» (Im Haarknoten wohnt eine Dame (Женщина живёт в пучке волос), 2000)\n«Колында кофе тудунган куу байлар» Die blassen Herren mit den Mokkatassen (Бледные господа с чашечкой кофе в руках), 2005\n«Адазы телефон согот» (Vater telefoniert mit den Fliegen (Отец звонит с мухами), München: Carl Hanser Verlag, 2012)\nПроза ла эсселердиҥ јуунтызы[тӱзедер | кодты тӱзедер]\n«Јабыстай» (Niederungen (Низина) (Бухарест, 1982)\n«Чылаазынду танго»Drückender Tango (Тягостное танго) (Бухарест, 1984)\n«Јылаҥаш бутту кочкор ай»Barfüßiger Februar (Босоногий февраль) (1987)\n«Эрлик кӱскӱде» (Der Teufel sitzt im Spiegel (Дьявол пребывает в зеркале) (1991)\n«Торо ло торко» (Hunger und Seide (Голод и шёлк) (1995)\n«Каан бажырып тура ӧлтӱрет» (Der König verneigt sich und tötet (Король кланяется и убивает) (2003)\nОрус тиллге кӧчӱрилген[тӱзедер | кодты тӱзедер]\n«Јерлик јӱрек» (Сердце-зверь: Роман. / нем. кӧчӱрген Г. Снежинской. — Ӱлекер:СПб.: «Амфора». ТИД Амфора, 2010. — 255 с. (Тираж 3000 экз.) ISBN 978-5-367-01644-4)\n«Тыныштыҥ чыйкалы» (Качели дыхания: Роман. / Пер. с нем. М. Белорусца. — Ӱлекер:СПб.: «Амфора», 2011. — 319 с. ISBN 978-5-367-01804-2)\n«Колында кофелӱ куукайган байлар»: ӱлгерлер. (Бледные господа с чашечкой кофе в руках: Книга стихов. / Пер. с нем. Б. Шапиро. — Озолниеки: Literature without borders, 2018. — 216 с. (Тираж 1000 экз.) ISBN 978-9934-8708-5-9)\n«Тудам тӱкте келин канай јӱрер»: ӱлгерлер. (Как даме жить в пучке волос: Книга стихов. / Пер. с нем. А. Прокопьева. — Озолниеки: Literature without borders, 2018. — 200 с. (Тираж 1000 экз.) ISBN 978-9934-8708-4-2)\n↑ 6,0 6,1 В.Сонькин. Герта Мюллер. Качели дыхания\nЈаан каталанский · Јаан норвежский · Јаан российский · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis\nBIBSYS: 90141472 · BNC: a10978926 · BNE: XX1010306 · BNF: 12034676x · CiNii: DA0469997X, DA18705210 · CONOR: 5585251 · EGAXA: vtls003838966 · GND: 119053071 · GTAA: 223087 · ICCU: CFIV067092 · ISNI: 0000 0001 2120 8546 · LCCN: n86833524 · LNB: 000059345 · NDL: 00554505 · NKC: jn19990005954 · NLA: 52254495, 35127022 · NLR: 000344583 · NLP: A18769433 · NSK: 000288774 · NTA: 071463852 · NUKAT: n99031835 · PTBNP: 101180 · LIBRIS: 218085 · SUDOC: 028528654 · VIAF: 12324250 · ULAN: 500341673 · WorldCat VIAF: 12324250\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Мюллер,_Герта&oldid=25699"\nКуран айдыҥ 17 кӱнинде чыккандар\n1953 јылда чыккандар\nНобельдиҥ литературала сыйы\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 18 кичӱ изӱ ай 2021, 14:45.


оргӱч - это... Что такое оргӱч?\nшпора у птиц.\nСмотреть что такое "оргӱч" в других словарях:\nДругие книги по запросу «оргӱч» >>


«Jаан Алтай» резерват—јӧп јарадылган - altaicholmon\nJуунныҥ уч-турултазыла, биосферный резерваттардыҥ телекейлик сетине база 23 јаҥы јерлер кийдирилген. Россияда Хакасский, Метсола (Карелия), Кизлярский залив (Дагестан) деген биосферный резерваттар, Кадындагы биосферный заповедниктиҥ ле Казахстандагы Котон-Карагайский национальный парктыҥ јеринде «Jаан Алтай» деп трансграничный биосферный заповедник тӧзӧӧри керегинде јӧп јарадылган. Мындый резерваттар тындуларды, ӧзӱмдерди чеберелеп алар, јербойындагы калык-јондордыҥ турумкай ӧзӱмин јеткилдеерине јӧмӧлтӧ эдер амадуларла тӧзӧлӧт. ЮНЕСКО-ныҥ албатылар ортодогы мындый бийик статузы тургуза ӧйдӧ 120 ороонныҥ 600-теҥ кӧп туружаачыларында бар.\nОл ок ӧйдӧ телекейлик сетьтеҥ Болгарияныҥ ла США-ныҥ бир канча биосферный резерваттарды чыгарылган деп, Кадындагы биосферный заповедниктиҥ пресс-службазы јетирет.


12.11.2021 - altaicholmon\nБӱгӱн, кӱчӱрген айдыҥ 12-чи кӱнинде, бистиҥ кару најыбыстыҥ, Алтай јеристиҥ чындык уулыныҥ, Алтай Республиканыҥ государстволык ишчизи болгон Юрий Васильевич Антарадоновтыҥ 72 јажы толор эди. Юрий Васильевичтиҥ ады-чуузы алтай албатыныҥ, Алтай Республиканыҥ тӱӱкизинде јаркынду эзем болуп јажына артып калар. Башкараачы, кожо иштеп јӱрген јуук најы, кожо ӱренген нӧкӧр – канайда да алза, ол керегинде эске алыныштар\nАда-Тӧрӧл учун калапту јууныҥ јылдары ыраап ла јат, ыраап ла јат. Тӧрӧлис учун јуулашкан, тынын берген улустыҥ ады-јолдоры ундылып, астап турганы билдирлӱ ле карыкчалду. Туулу Алтайдаҥ фронтко атанган алтайлардыҥ ортодо мениҥ де ада-энемниҥ ӧбӧкӧлӧриниҥ, ага-карындаштарыныҥ ады-јолдоры кӧп. Э. В. Бабрашевтиҥ, Н. С. Махалинаныҥ ла И. С. Тенгерековтыҥ бу калапту јууда јуулашкан мундустардыҥ ады-јолдорын бедиреп-таап, јараштыра\nКеректӱ јасактыҥ ӱлекери шӱӱжилет\nАлтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ аграрный политика аайынча комитединиҥ председатели Рустам Байдалаковтыҥ башкарганыла ишмекчи группаныҥ јууны ӧткӧн. Јуунда Алтай Республиканыҥ «Алтай Республикада јерлердиҥ мелиорациязы керегинде» јасагыныҥ ӱлекери шӱӱжилген. Рустам Байдалаков јуунды ачып тура, бу јасактыҥ ӱлекерин Эл Курултайдыҥ аграрный политика аайынча комитеди тургускан ла јасакберим баштаҥкай эткен деп ајарган. Јасактыҥ ӱлекери республикада јерлерди сугарар иштерди тап-эрик