11.08.2020 - altaicholmon\nАлтайда неандерталецтиҥ истери\nСпециалисттердиҥ шӱӱлтезиле, Алтайдагы Чагырский деп адалган куй ташта (Алтай крайда Краснощековский райондо Усть-Чагырка деп јурттаҥ ыраак эмес) јӱрген неандерталецтер 35 муҥ јыл кире ӧй кайра јоголып калган. Алтайдыҥ јерине эки толкула келген неандерталецтердиҥ јолдоры качан да бой-бойыла биригишпеген, тушташпаган деп, РАН-ныҥ Сибирьдеги бӧлӱгиниҥ археология ла этнография аайынча институдыныҥ палеолиттиҥ археологиязы аайынча секторыныҥ баш билим ишчизи\nАлтай кыстарга јакылта кептӱ сӧс\nКычыраачыларды Басан Захаровтыҥ јебрен ойрот (калмыктардыҥ) элдиҥ калыҥ ла байлык тӱӱкизин ле калык чӱмделгезин, ойгорлык ӱредӱзин кыракы шиҥдеп, ого тайанып бичиген «Ойротские наставления для девочек и девушек» (2016) деп бичигежиле таныштырадыс.Бичикте јакылта кептӱ ӱредӱ-сӧс калмык балдарга учурлалган да болзо, бис оны алтай кызычактарга келиштире јазадыс. Ӱредӱниҥ тӧзӧгӧзи, учуры – текши ойрот элдердиҥ ине. Басан Захаровтыҥ\nСалым сыйлаган сӱӱжиле јӱрӱми оныҥ јараш\nКудай берген 90 јажын Майма аймакта јуртап јаткан Мария Ивановна ШУМСКАЯ јаан изӱ айдыҥ 22-чи кӱнинде темдектеди. Ол бойыныҥ јаан ла јаркынду јӱрӱминиҥ јарымызын балдарга, олордыҥ келер ӧйине учурлаган, чокымдап айтса, амыралтага чыкканча Майманыҥ 1-кы таҥмалу школында немецкий тилдиҥ ӱредӱчизи болуп иштеген. Мария Ивановнаны чыккан кӱниле уткыыр јаан бӱдӱмји аймактыҥ администрациязыныҥ иш ле јондык сурактар\nОйрот тил ӧзӱмдӱ јолында…\nТуулу Алтайдыҥ «Кызыл Ойрот» деген газединде (эмди «Алтайдыҥ Чолмоны» газет) канча онјылдыктар кайра јарлалган бичимелдерди кӧмзӧдӧҥ алып, эзедип јарлаарын улалтып јадыс. Ол бичимелдер бӱгӱнги ӧйдиҥ албатызына канча онјылдыктар кайра јадын-јӱрӱминиҥ аайыла, сурактарыла таныжар арга берет. Бичимелдиҥ бичилген аайы, тузаланылган сӧстӧр, сӧсколбулар ол ло бойынча, јаан кубулта јогынаҥ салылган. ОБЛАСТНОЙ ЯЗЫКОВЕДЧЕСКИЙ НАУЧНЫЙ БАШТАПКЫ КОНФЕРЕНЦИЯНЫҤ ИТОГТОРЫНА Ойротский\nКӧкӧрӱниҥ ус колду кӧкчизи\n2020 јылда Алтай Республикада албатыныҥ јадын-јӱрӱмин јарандырар ӱлекер аайынча јонјӱрӱмдик јӧптӧжӱ ажыра 250 муҥ салковойдыҥ болужын кӧп тоолу улус алдылар. Ол тоодо бистиҥ Кош-Агаш аймакта Кӧкӧрӱ јурттаҥ јерлежис Сурая ЧИЧИНОВА. Куран айдыҥ јараш, айас кӱнинде бис Сурая Николаевнаныҥ айлына айылдап јӱрдис. Адазы Николай Кӱнгеевич: «Сурая айылда, киреер!» – деп айтты. Јаҥы јолын ачып јаткан јиит\nКуран айдыҥ 8-чи кӱнинде Физкультурниктиҥ бастырароссиялык кӱни темдектелди. Бу байрам ороондо јаҥжыкканы аайынча куран айдыҥ экинчи суббот кӱнинде темдектелет. Бу байрам Совет јаҥныҥ баштапкы онјылдыктарында тыҥ тебӱ алынган. Ол окылу эдип, 1939 јылдаҥ ала темдектелип баштаган. Бистиҥ республикада бу байрам јылдыҥ ла база темдектелет. Физкультурниктиҥ кӱни — ол јаҥыс ла физкультураныҥ ла спорттыҥ ишчилериниҥ профессионал\nНаталья Екеева: «Депутаттыҥ ижинде оок-тобырлар јок»\n«Алтайдыҥ Чолмоны» эл газеттиҥ бӱгӱнги айалчызы — ыраак-јуук талаларда ады-јолы элбеде јарлу, танылу Наталья ЕКЕЕВА. Ӱредӱчи, билимчи, јондык ишчи, политик. Јаркынду, ачык-јарык, керсӱ эпши — Алтай Республиканыҥ Јондык палатазыныҥ баштапкы председатели, Россияныҥ Јондык палатазында республиканыҥ адынаҥ чыгартулу баштапкы эпши, Алтай Республикада ОНФ-тыҥ талалык бӧлӱгиниҥ учредители ле баштапкы сопредседатели, Туулу Алтайдыҥ тӱӱкизинде Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ\nӰредӱлӱ јылга белетенери канайда ӧдӧт?\nЈаҥы ӱредӱлӱ јыл башталарына јетире узак ла ӧй артпады. Алтай Республикада школдор јаҥы ӱредӱлӱ јылга канайда белетенип турганы керегинде тергеениҥ ӱредӱ ле билим аайынча министерствозына баштандыс. Министерствоныҥ республикада ӱредӱлӱ организациялардыҥ 2020-2021 ӱредӱлӱ јылга белетенижи керегинде јетирӱзи мындый болды: — Ӱредӱлӱ организацияларды јаҥы ӱредӱлӱ јылга белетеер амадула 2020 јылдыҥ тулаан айында Алтай Республиканыҥ ӱредӱ ле билим\nСибирь кышка белетенет\nСибирьдиҥ жилищно-коммунальный комплексин соок ӧйдӧ иштеерине белетеер сурактарга учурлаган јуун Сибирь федерал округтыҥ тергеелериниҥ башкараачылары турушканыла ӧткӧн, ондо Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин турушкан. Јуунды РФ-тыҥ Президентиниҥ СФО-до чыдулалган кижизи Сергей Меняйло ӧткӱрген. Јуунныҥ туружаачылары тургуза ӧйдӧ турган курч сурактарды ла 2020-2021 јылдардыҥ кӱс-кыш ӧйинде бӱдӱретен иштерди шӱӱшкен. Эрмек-куучында РФ-тыҥ Генеральный прокуратуразыныҥ Сибирь федерал округта\n«Јербойыныҥ албатызынаҥ кӧп неме камаанду…»\nАлтай Республиканыҥ государственный јасакчы јаҥынаҥ Федерация Совединде чыгартулу кижи Татьяна Гигель јашӧскӱримниҥ јондык кыймыгузыныҥ Роман Гордеевке башкарткан эрчимдӱлериле туштажу ӧткӱрген. Туштажу ӧйинде јараш ар-бӱткениле тоозы јылдаҥ јылга там ла кӧптӧп јаткан айылчыларды кайкадып турган туулык республика экология јанынаҥ ару болоры учун бийик каруулу јӱрери јанынаҥ куучын ӧткӧн. Мында тӧс ајару улус бу сурак аайынча каруулу


Адару ӧскӱреечилердиҥ форумы ӧткӧн - altaicholmon\nӰлӱрген айдыҥ 5-6 кӱндеринде Новосибирсктиҥ биатлонный комплексинде Сибирьдиҥ адару ӧскӱреечилериниҥ форумы ӧткӧн.\nЈӱстеҥ кӧп адару ӧскӱреечилер јуулган форумда Россияныҥ ла ӧскӧ дӧ ороондордыҥ адару ӧскӱрер бӧлӱгиниҥ билимчилери ле специалисттери јилбилӱ докладтарын кычырган.\nЈуулган улустыҥ тоозында ченемелдӱ адару ӧскӱреечилер кӧп болгонын темдектеер керек. Олордыҥ кезиги ижин промышленный кемине јетирип алган улус: кайда да 500 ле оноҥ до кӧп уйа адару тудат.\nФорумда кӧрӱлген сурактардыҥ тоозында Россияда адару ӧскӱреринде кандый јаҥы чочыдулар табылып турганы, Россияда, Казахстанда ла Белоруссияда адаруны промышленный кеминде ӧскӱрериниҥ амадулары, мӧтти шиҥдеери ле оныҥ јарамыктузы, адаруныҥ ооруларыла тартыжары, јеткерлӱ ооруларды тууразынаҥ кийдирбези, адаруныҥ уктары ла бӱдӱмдери, адару ӧскӱреринеҥ иштеп алылган аш-курсак кижиниҥ су-кадыгына кандый туза јетирип турганы, адаруны кандый уйаларда тутканы артык ла оноҥ до ӧскӧлӧри болгон.\nБу сурактар аайынча эрмек-куучындарды биология, јурт ээлемниҥ билимдериниҥ докторлоры, профессорлор, ченемели јаан врачтар, ветеринарлар ӧткӱрген.\nАдару ӧскӱрери (пчеловодство) учурлу јуртээлемдик культуралардыҥ чечектееринде јарамыкту айалга (опыление) тӧзӧӧрин јеткилдейт. Бу бӧлӱкте кайда да 200 муҥнаҥ кӧп кижи иштейт.\nМӧт иштеп алары аайынча Россия јер-телекей ичинде баштапкы он ороонныҥ тоозына кирет. 2014 јылдаҥ ала бис бойысты бӱткӱлинче ороондо иштеп алган мӧтлӧ јеткилдейдис. Россияныҥ аҥылу ар-бӱткендик аргалары адару ӧскӱрерине мынаҥ да ары јарамыкту айалгалар тӧзӧйт. Анайып, ичбойындагы рынокто ло экспортко мӧттиҥ ле мӧттӧҥ эдилген аш-курсактыҥ производствозын кӧптӧдӧр аргалар бар.\nКалганчы јылдарда Россияныҥ адару ӧскӱреечилериниҥ јондыгыныҥ чыгартулу улузы ӧскӧ ороондордогы коллегаларыла ишмекчи колбуларды тыҥыдат. Россия телекейлик пчеловодстводо будына бек туруп келгенин 2021 јылда Уфада ӧдӧтӧн Апимондияныҥ 47-чи конгрези иле керелейт. Апимондия – ол пчеловодческий ассоциациялардыҥ телекейлик федерациязы. Бу организацияныҥ амадузы – адару ӧскӱрер бӧлӱкте иштеп турган билимчилерди, аргачыларды ла јондык ишчилерди бириктирери болуп јат. Оныҥ штаб-квартиразы Италияныҥ тӧс калазында – Римде.\nӦрӧ тоололгон ло оноҥ до ӧскӧ једимдер СССР ӧйинде адару ӧскӱрерине эдилген ајаруныҥ, ол тушта салынган тӧзӧлгӧниҥ ле байлык ар-бӱткенниҥ шылтузында болгон. Калганчы јирме беш јылдыҥ туркунына адару ӧскӱрерине госјӧмӧлтӧ болбогон деп айдарга јараар. Бастыра бу ӧйдиҥ туркунына российский чиновниктер адару ӧскӱрерине кӱӱнине тийген бӧлӱкке чилеп кӧргӧн. Мындый кӧрӱм-санаа 1998 јылда президент Б. Н. Ельцинниҥ «Адару ӧскӱрери керегинде» јасакка кол саларынаҥ мойногонынаҥ башталган. Анаҥ улам адару ӧскӱрериниҥ инспекциязы, ветеринарный службазы, адару ӧскӱреечилерди ле специалисттерди белетеер ле олордыҥ узын бийиктедер система, мӧттиҥ јаантайынгы шиҥжӱзи јылыйган.\nБӱгӱнги кӱнде российский пчеловодствоныҥ одус јылга ӧзӱм алынып келген аргалары тӱгенип јат. 2006 јылдаҥ ала 2016 јылга јетире адарулардыҥ билелериниҥ (пчелосемья) тоозы 18 процентке астаган. Ороондо мӧттиҥ рыногында фальсификаттыҥ кеми 40 процентке јеткен. 2015 јылдаҥ ала мӧттиҥ производствозыныҥ ла экспортыныҥ кеми ӧспӧй барган. Эл-јонныҥ садып алар аргалары јабызаганынаҥ улам мӧтти садары кӱчке келижет. Адаруныҥ ооруларыныҥ тоозы база кӧптӧйт. Јурт ээлемде сыраҥай ла адаруга јарабас пестицидтер тузаланары кӧптӧй берген. Андый корондор белетеп тургандардыҥ јетиргениле, 2018 јылда Россияда 156,6 муҥ тонна пестицидтер белетелген. Мынызы, 2017 јылга кӧрӧ, 8 процентке кӧп.\nӦскӧ ороондордо дезе, адару ӧскӱрериниҥ ле адаруны корыырыныҥ сурактарына јаан ајару эдилет.\nБыјыл Россияныҥ бир кезек тергеелеринде кӧп адару корондолгоны керегинде элбек јетирӱлер эдер эп-аргалар кӧргӱскен, бичиген ле айткан эди. Мыныҥ шылтагы неде дезе, быјыл ороон ичинде рапс деген ӧзӱм отургызылган јерлер кӧптӧгӧн. Бу ӧзӱмди капустный моль јакшызынып јийт. Оныла тартыжарга болуп, аграрийлер рапсту јалаҥдарын јӱзӱн-башка пестицидтерле корондогон. Кезиктери бир јалаҥды алты катаптаҥ да корондогон учуралдар болгон эмтир. Андый јалаҥдарды тӱнде корондогоны јарамыкту. Не дезе, тӱште кӱнниҥ чогына кезик корондор ийдезин јылыйтат ла туза экелбейт. Је кем тӱнде иштеерге јакшызынар?…\nРапс мынаҥ да озо орооныстыҥ јалаҥдарында отургызылган болгон. Је быјыл андый јалаҥдардыҥ кеми канча катапка кӧптӧгӧн. Не дезе, бу ӧзӱм экспортко барат. Европаныҥ ороондорында рапстаҥ биодизель (дизельный двигательдерге керектӱ одыру) белетейдилер. Биодизель дизодырудаҥ сӱркӱштеер аргаларыла аҥыланат. Бу бӱдӱм одыруны тузаланганы двигательдердиҥ иштеер ӧйин узадат. Анайда ок биоодыруда јаман бензональный јыт јок. Биодизельди эдип чыгарары нефтепереработкадаҥ јеҥил. Оныҥ да учун Европаныҥ ӧзӱм алынган ороондоры рапсты тузаланат.\nАдару ӧскӱреечилердиҥ айтканыла болзо, бир јерде тоолу јылдардыҥ туркунына рапс отургыскан кийнинеҥ, ол јердеҥ база неме алып болбозыҥ. Чокымдап айткажын, јердиҥ кыртыжы ӱрелет ле ӧзӱмдер анда ӧспӧс. Ол ло Европада канча јылдарга рапс отургызылган ла эмди олор бойыныҥ јерлерин ӱребеске, Россияны кӧстӧп алгандар. Бисте отургызылган рапсты садып алатаны олорго јарамыкту болуп јат. Бистиҥ аграрийлер јаан кирелтелерге болуп, јерлерин ӱрейт…\nБыјыл адарулар корондолгоныла колбой адару ӧскӱреечилер башка-башка ведомстволорго, министерстволорго баштанган. Бу учуралдыҥ кийнинеҥ јаҥдар адару ӧскӱреечилерге ајару эдип баштаган деп айдардаҥ башка. Јалаҥдарын корондоп турган аграрийлердиҥ јанында пасекалар бар болзо, ол аграрийлер байа адару ӧскӱреечилерге мындый да кӱнде, мынча саатта јалаҥдарды корондоорым деп айдып салар учурлу. Темдектелген бу ӧйдӧ адару ӧскӱреечи адаруларын чыгарбай, эмезе ӧскӧ јерге кӧчӱрип, аргаданар аргалу. Мындый «ээжи» бузулбаза јакшы туру. Је кӧп саба учуралдарда анайда болбойт. Кандый да тергеелерде адарулары корондолгон пасечниктерге компенсация-акча берилет, кайда да јок. Форумда турушкан адару ӧскӱреечилердиҥ бирӱзиниҥ айтканыла болзо, чиновниктердиҥ бирӱзи компенсация-акча бербеске болуп, «слердиҥ адарулар корондолгонынаҥ улам эмес, карыганынаҥ улам ӧлгӧн» деген эмтир. Је байа компенсация-акчаны регистрациялу пасекалар алар аргалу. Кӧп саба адару ӧскӱреечилер ЛПХ болуп јат. Олорго кӱчке келижет. Мыныҥ бастыразын угуп, карын, бисте аграрийлер ийдези тыҥ корондорды тузаланбайт деп сананадыҥ.\nАдару ӧскӱрери тергеебистиҥ јурт ээлеминиҥ эҥ кирелтелӱ бӧлӱктериниҥ бирӱзи деп айдарга јараар. Туулу Алтайдыҥ мӧди, анаҥ эдилген аш-курсак ороон ичинде текши јарлу ла јаантайын суруда. Бу бӧлӱкти ӧзӱм алындырарына керектӱ ар-бӱткендик айалгалар да, аргалар да сӱреен јарамыкту. Је бисте адару ӧскӱрерине база ајару эдилбеген болгон. Алтай Республиканыҥ башчызына талдалган Олег Хорохордин бу суракла јилбиркеп, ого ајару эдип баштаганы адару ӧскӱреечилерге ижемји берет.\nСибирьдиҥ адару ӧскӱреечилериниҥ форумында республикабыстаҥ бир канча адару ӧскӱреечи турушкан, ол тоодо адару ӧскӱрер крестьян ээлемниҥ јааны Кӱлер Такачаков. Форумда јӱстеҥ кӧп кижи јуулганын бичиген эдим. Олорды тууразынаҥ ајарзаҥ, бастыразы ла јӱрӱминде бойыныҥ јерин табып алганы иле сезилет: агаш-таштыҥ ортозында, ару кейле тынып, адарула иштеп, јаан кирелтелер алып турган да. Колго тагынган частары, кӧлӱктери керегинде айтпай да јадым. Кыскарта айтса, «мӧттиҥ барондоры» деп айдардаҥ башка. Је онызы кайдалык, эҥ учурлузы кижиниҥ су-кадыгы эмес пе? Мениҥ база бир ајарганым – лекциялар узун залда ӧткӧн, улус јык толо. Лектор колында микрофонду, ыраакта турат. А байагы адару ӧскӱреечилердиҥ кемизинде де очки јок. Адаруга чактыртканы су-кадыкка, ол тоодо кӧстиҥ кӧрӧр аргаларына јарамыкту деп, тегиндӱ айтпай јат. Анаҥ, адару ӧскӱрген јылдарыҥ берилген јӱрӱмиҥе ӱзеери јылдар кожот деп, база айдып јадылар.


Вакцинация аайынча каруулар берилген - altaicholmon\nВакцинация аайынча каруулар берилген\nАлбаты фронттыҥ турчылары республиканыҥ эл-јонына коронавирустаҥ вакцинацияныҥ сурактары аайынча чике эфир ӧткӱрген.\nТекшироссиялык албаты фронттыҥ Алтай Республикадагы активисттери тергеениҥ эл-јонына коронавирус југуш оорудаҥ вакцинацияла колбой сурактардыҥ аайына чыгарга болужат. Бу керегинде куучын тергеениҥ јарлу соцсетьтериниҥ бирӱзинде јондык ишчилер тӧзӧгӧн платформада чике эфирде ӧткӧн. Граждандардыҥ сурактарына су-кадыкты корыырыныҥ ла Роспотребшиҥжӱниҥ чыгартулу улузы каруулар јандырган.\nОноҥ озо Албаты фронттыҥ эксперттери ОНФ-тыҥ «Демография» ла «Су-кадыкты корыыры» деп адалган тематический площадкаларында медицинский јондыктыҥ чыгартулу улузыла туштажу ӧткӱрген ле анда пандемияла, вакцинацияла колбулу курч сурактарды шӱӱшкен. Ӧмӧ-јӧмӧ ӧткӱрген мындый јартамал иштиҥ шылтузында ӧткӧн эки неделениҥ туркунына тергееде айалга турумкай боло берген – прививка тургустырарга кӱӱнзеген улустыҥ тоозы кӧптӧгӧн. Вакцинацияныҥ Горно-Алтайсктыҥ тӧс тепсеҥинде иштеп турган мобильный пунк-тында очередьтер тӧзӧлӧ берген. Аймактарда ла республикан эмчиликтерге вакцина тургустырарга барып турган улустыҥ тоозы кӧптӧгӧн. Андый да болзо, сурактардыҥ тоозы астабайт.\n«Бир айдаҥ башка-башка калалардӧӧн баратан студенттердиҥ ада-энелериниҥ санааркажын бис јакшы оҥдойдыс. Вакцина тургустырарыныҥ сурактары кӧп тоолу билелерде курч тура берген. Анда тургузар эмезе тургустырбас деген удурлажулу кӧрӱм-шӱӱлтелер тӧзӧлгӧн. Билелердиҥ улузы јаҥыс ла балдарыныҥ эмес, је анайда ок јажы јаанай берген ада-энелериниҥ де су-кадыгы учун санааркайт. Кемниҥ де тереҥ кӧксинеҥ вакцинаны тургустырар деген сезим келет. Је вакцинаны албан-кӱчле кемге де тургуспазын билерим» – деп, ОНФ-тыҥ Алтай Республикада тергеелик штабыныҥ турчызы Светлана Полетаева темдектеген.\nТургуза ӧйдӧ республикада прививка тургузар 35 пункт иштейт. Олордыҥ экӱзи мобильный пункттар. 33 мобильный медицинский бригада тӧзӧлгӧн. Анайда ок граждандарды вакцина тургузар пунктка јетирер иштер тӧзӧлгӧн. Бу учун муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ јаандары ла аймактардыҥ эмчиликтериниҥ баш врачтары каруулу.\nЭл-јонныҥ вакцинациязы аайынча озочылдардыҥ тоозына, мынаҥ озо эҥ кӧп улус оорыган Кош-Агаш аймак, оны ээчий Оҥдой ло Шабалин аймактар кирет.\n«Эки неделе кайра ӧткӧн туштажуда улус вакцинацияныҥ мобильный пункттарын аймактардыҥ тӧс јурттарында тӧзӧзин деп сураган болзо, эмди андый ок пункттарды јурттарда, ол тоодо ыраак јурттарда, тӧзӧзин деп сурайдылар. Жуковтыҥ адыла адалган школ-интернаттыҥ ӧмӧлиги ле бир кезек ӧскӧ дӧ ӱредӱлӱ учреждениелер медицинский бригадалар олордыҥ школдорына келип болор бо деп јилбиркейт. СПИД-ле тартыжары ла оныҥ профилактиказы аайынча тӧс јердиҥ баш врачы Валентина Мунатованыҥ јартаганыла, бу аайына чыгып ийгедий сурак. Кӱнди ле ӧйди чокумдаган соҥында, каланыҥ поликлиниказыныҥ мобильный бригадалары школдорго барып, прививкаларды ӱредӱчилерге ле ӧскӧ дӧ ишчилерге тургузар аргалу. Валентина Мунатова 18 јажына јеткелектерге вакцинаны тургуспай турганын чокумдаган» – деп, ОНФ-тыҥ Алтай Республикада тергеелик исполкомыныҥ башкараачызы Ольга Матросова айткан.\nЧике эфир ӧдӧр тушта граждандар кандый улуска вакцинаны тургуспай јат, хронический ооруларлу улуска прививканы канайда тургузат деген сурактарга чокум каруулар алган.\nОНФ-тыҥ тергеелик штабыныҥ сопредседатели, республикан перинатальный тӧс јердиҥ баш врачыныҥ ордынчызы Татьяна Сутраева эне болорго јазанган улустыҥ вакцинациязы аайынча берилип турган сурактарга каруулар јандырган. Ол, барлу болорго темдектеген соҥында, јаҥыс ла эне болотон улуска эмес, је анайда ок оны айландыра улуска вакцинаны тургустырар керек деген шӱӱлтезин айткан. Не дезе, бу оору барлу улуста кӱч ӧдӧт.\nКӱнниҥ база бир курч сурагы – кыйалтазы јоктоҥ вакцина тургустырар учурлу болгон, је вакцинаны тургустырбаган граждандарды иштеҥ чыгарарыла колбулу сурак. Ого карууны Роспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ јааныныҥ ордынчызы Юлия Иваницкая јандырган. Оныҥ айтканыла, калганчы эки айдыҥ туркунына тергееде коронавирус југуш оору таркаарыла колбулу кӱч эпидемиологический айалга тӧзӧлӧ берген. Федерал јасакберим аайынча мындый айалгаларда баш санитарный врачка бир кезек категория профессиональный группаларда кыйалтазы јогынаҥ иммунизация ӧткӱрери керегинде јакаан јӧптӧӧрине тӧзӧлгӧ болот. Ол тоодо: јеткилдештиҥ, садуныҥ бӧлӱктериниҥ ишчилери, государственный ла муниципал служащийлер, ӱредӱчилер, су-кадыкты корыырыныҥ ишчилери. Прививканы улус бойыныҥ кӱӱниле тургустыртат, кажы ла ишчи оноҥ мойноп ийер тап-эриктӱ. Је эпидемио-логический коомой айалга тӧзӧлӧ берген соҥында, вакцина тургустырбаган ишчи профессионал ижинеҥ јайымдалар учурлу.\n«Бис мынаҥ да ары колысты тебӱ-пульста тударыс, улуска јилбиркеген јетирӱни берерге болужарыс. Керек болзо, граждандардыҥ сурактарына каруулар јандыратан эксперттерле онлайн-туштажу эмезе чике эфир ӧткӱрерис» – деп, Ольга Матросова айткан.


Аракыны эҥ ле кӧп кайда ичет? - altaicholmon\nАракыны эҥ ле кӧп кайда ичет?\nРоспотребшиҥжӱниҥ докладында айдылганыла, Россияда аракыны эҥ ле кӧп ичип турган јерлердиҥ тоозына Магаданский ле Сахалинский областьтар, Москва ла Коми Республика кирет.\nБу талаларда бир кижиге келижип турган ару спирттиҥ кеми 13 литрдеҥ ашкан.\nАракыны ас ичип турган јерлер—Тӱндӱк Кавказтыҥ республикалары: Ингушетияда ла Чечен Республикада—0,1 литрдеҥ, Кабардино-Балкарияда—0,5 литрдеҥ, Тӱндӱк Осетияда—0,6 литрдеҥ.\nКалганчы беш јылдыҥ туркунына ачу «ашты» ичери текши Россияда 40 процентке астаган деп, Роспотребшиҥжӱниҥ докладында бичилген. Jе кезик ширтеечилердиҥ шӱӱлтезиле, Россияда аракыны иче-ри астабаган, кабакты, кызыл аракыны јажытту эдери ле садары кӧптӧгӧн, оны Роспотребшиҥжӱ тоого ал-баган.


Павел апостолдыҥ коринфтеги серкпеге баштапкы самаразы\n1 Кудайдыҥ табыла Иисус Христостыҥ апостолы болорго кычырылган Павелдеҥ ле Сосфен карындаштаҥ –2 Кудайдыҥ Коринфтеги серкпезине.\nСлерге, Иисус Христос ажыра Кудайга агарулалган улуска, бистиҥ ле слердиҥ Иисус Христос Кайраканыстыҥ адына кайда ла баштанып тургандарла кожо агару болорго кычырылган улуска,3 Кудай Адабыстаҥ ла Иисус Христос Кайраканнаҥ јакшылык ла амыр јетсин.\n4 Слер учун, слерге Иисус Христос ажыра берилген Кудайдыҥ јакшылыгы учун Кудайыма јаантайын алкыш-быйан айдадым.5 Слерге Христос ажыра Кудайдыҥ сӧзи ле билгир артыктай берилген ине.6 Христостыҥ керези слердиҥ бойыгарда бек боло берген,7 анайып, Кудайдаҥ сыйды јеткилинче алала, Иисус Христос Кайраканыстыҥ ачыларын сакып јадыгар.8 Ол слерди учына јетире тыҥыдар. Ол тушта Иисус Христос Кайраканыстыҥ кӱнинде јек јок болорыгар.9 Кудай чындык, Ол слерди Бойыныҥ Уулы Иисус Христос Кайраканысла бирлик болзын деп кычырган.\n10 Иисус Христос Кайраканыстыҥ адыла слерди сурап турум, карындаштар: бой-бойыгарла эптӱ-јӧптӱ јӱригер, ортогордо бӧлиниш болбозын, слерди бир санаа ла бир амаду бириктирзин.\n11 Карындаштарым, бой-бойыгарла ӧӧркӧжип турганыгар деп, Хлояныҥ айылдагы улузынаҥ уктым.12 Мениҥ аайлаганымла кажыгар ла: «Мен – Павелдийи», «Мен – Аполлостыйы», «Мен – Кифаныйы», «Мен – Христостыйы» – дежип јадыгар.13 Христос бӧлинди эмеш пе? Павел слер учун кере тартылды эмеш пе? Эмезе Павелдиҥ адына болуп креске тӱштигер бе?14 Крисп ле Гаийдеҥ башка, кемигерди де креске тӱжӱрбегениме Кудайга баш.15 Бойымныҥ адыма креске тӱжӱргем деп, кем де айдып болбос.16 Эйе, Стефанныҥ айылдагы улузын креске тӱжӱргем. База кемди креске тӱжӱргем, санаама кирбейт.17 Христос мени улусты креске тӱжӱрзин деп эмес, Сӱӱнчилӱ Јар јарлазын деп ийген ине. Христостыҥ керӱ агажы кӱчин јылыйтпазын деп, мен кижиниҥ ойгор сӧстӧрин айдып јарлабас учурлу.\nХристос – Кудайдыҥ кӱчи ле ойгорлыгы\n18 Керӱ агаш керегинде сӧс – ӧлӱмниҥ јолыла барып јаткан улуска јӱӱлиш ине, биске дезе, аргадаштыҥ јолыла барып јаткан улуска, – ол Кудайдыҥ кӱчи.19 Бичилген јок беди:\n«Ойгорлордыҥ ойгорлыгын јоголторым,\nкерсӱлердиҥ санаазын јектеерим».\n20 Ойгор кайда? Билимчи кайда? Бу телекейде шӱӱлтечи дегени кайда? Кудай бу телекейдиҥ улузыныҥ ойгорлыгын јӱӱлиш этпеди бе?21 Улус бойыныҥ ойгорлыгыла Кудайды билип албаган, мында Кудайдыҥ ойгорлыгы. Ол бӱдӱп турган улусты јарлыкташтыҥ «јӱӱлижиле» аргадаарга кӱӱнзеген.22 Иудейлер де кайкалдар некейдилер, еллиндер де ойгорлыкты бедирейдилер,23 бис дезе кере тартылган Христосты јарлыктайдыс. Ол – иудейлерге бӱдӱрилтер таш, еллиндерге – јӱӱлиш,24 кычырылган улуска да, иудейлерге де, еллиндерге де Ол – Кудайдыҥ кӱчи ле Кудайдыҥ ойгорлыгы.25 Кудайдыҥ «јӱӱлижи» кижиниҥ ойгорлыгынаҥ ойгор, Кудайдыҥ «чине јогы» кижиниҥ кӱчинеҥ кӱчтӱ.\n26 Бойыгарды кӧригер, карындаштар, Кудай слерди кычырып аларда, кандый болгон эдигер. Ортогордо ойгор улус кӧп болгон бо, кӱчтӱ ле укту-тӧстӱ улус кӧп болгон бо?27 Је Кудай ойгорлорды уйатка тӱжӱрерге, телекейде ойгор эмес дегенди талдап алган, кӱчтӱни уйатка тӱжӱрерге, телекейде чине јок дегенди талдап алган.28-29 Кудайдыҥ алдында кем де мактанып болбозын деп, учурлу дегенди јоголторго, телекейде учур јок дегенди, јектеткенди, неге де турбас дегенди талдап алган.30 Оныҥ шылтузында слер де Христос Иисустыҥ Бойында јӱрӱп јадыгар. Оны Кудай ойгорлыгыс эткен, Ол ажыра бисти акту, агару эткен, јайымдаган.31 Оныҥ учун анайда ла бичилген: «Мактанып турган кижи, Кайраканла мактанзын».


Келер ӧйдиҥ тӱжӱмин јеткилдеерге - altaicholmon\nОҥдой аймактыҥ администрациязыныҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱгиниҥ јетирӱзиле, аймактыҥ јеринде крестьян-фермер ээлемдердиҥ тоозы 345, 21 јуртээлемдик предприятие, 2 СПоК ло улустыҥ таҥынаҥ 6000 ээлеми бар.\nБыјыл јербойында 7216 гектар кыралар ӱренделер, онызы 2017 јылдагызынаҥ 258 гектарга кӧп (2016 јылда 6958 гектар болгон). Ӱрендеер кыраларыныҥ кеми элбек болгоныла Кеҥидеги, Jолодогы, Алтыгы Талдудагы ла Куладыдагы јурт јеезелер аҥыланат. Быјыл аш ӧзӱмдерле 80 гектар јер ӱренделер, онызы былтыргы кеминеҥ 20 гектарга кӧп.\nАймактыҥ јааныныҥ јурт ээлемниҥ сурактары аайынча ордынчызы Евгений Мартынюктыҥ айтканыла, быјыл кыралайтан јерлердиҥ кемин мынаҥ озо јетире тузаланылбаган кыраларды тузаланганы ажыра кӧптӧдӧр. Бу иш јербойында ӧдӧрин аймактыҥ бир канча ээлемдери чокымдап салган. Калганчы јылдардыҥ ченемелинеҥ кӧрзӧ, аш ӧзӱмдерди јербойында ӧскӱргени мал-ашка арбынду азырал белетеерине јарамыкту болот. Кӧпјылдык ӧлӧҥдӧрдиҥ тӱжӱми ай-кӱнниҥ айалгалары кандый болгонынаҥ камаанду болуп турган болзо, бирјылдык ӧзӱмдерге ай-кӱнниҥ коомой айалгалары јаан салтарларын јетирбейт, кӱйгек те јайда тӱҥей ле тӱжӱм болот.\nКӧпјылдык ӧлӧҥдӧрдиҥ келер ӧйдӧ болотон тӱжӱмине иженип, бирјылдык ӧзӱмдер ӱрендебеген ээлемдер, јайдыҥ башталганында тыҥ кӱйгектер болордо, кӱскиде мал-ажына арбынду азырал белетеп болбой, азыралды тууразында јерлердеҥ садып алып турганын јӱрӱмдик ченемел кӧргӱзет. Кыраларын бирјылдык ӧзӱмдерле ӱрендеген ээлемдер арбынду азырал белетеп алганына ӱзеери, артыкташкан азыралды улустыҥ таҥынаҥ ээлемдерине, азыралы јетпей калган предприятиелерге садат.\nБыјыл јаскы кыра ижи аймакта јуртээлемдик учурлу 215 муҥ гектар јерде ӧдӧр. Jуртээлемдик учурлу бастыра јерлердиҥ кеми 116627 гектар, ол јерлердиҥ 17185 гектары кыралар, одор јерлер — 89731 гектар, ӧлӧҥ чабатан јерлер — 9228 гектар.\nЕвгений Дмитриевичтиҥ темдектегениле, быјыл јас ӧйинде бӱдӱретен иштиҥ кеми јаан: јаскы кыра ижин ӧйлӱ-ӧйинде, бастыра агротехнический ээжилер аайынча 14007 гектар шыдар јерде (былтыргызынаҥ 75 гектарга кӧп) баштаар керек.\nКичӱ-Jаламанныҥ садтарында алама-јиилектер быјыл узак ӧйдиҥ бажында баштапкы ла катап отургызылар.\nКалганчы јылдарда аймактыҥ јурт ээлеминиҥ предприятиелериниҥ кӧбизи бойыныҥ материально-техникалык тӧзӧлгӧлӧрин тыҥыткан. Jаскы кыра ижинде быјыл бастыра 355 трактор, 130 салда, 42 культиватор, 146 сеялка, 163 тырмууш, 3 посевной комплекс, 70 каток тузаланылар. Тургуза ӧйдӧ техниканыҥ 80 проценти ишке белен, јазашту-технический иштер улалганча.\nМинеральный удобрениелерле иштеерине 6 РМГ-4 лӧ РУ-1000 белетелет, органический удобрениелерле иштеерине 7 РОУ-6 белетелип јат. Анайда ок сӱрее ӧлӧҥ-чӧпти јоголторго, 5 опрыскивательди тузаланары темдектелет.\nБу айдыҥ башталганында болгоныла, «Бийскагрохимия» ООО-до минеральный удобрениелердиҥ баалары мындый болгон: азотно-магниевый — 15750 салковой, карбамид (мочевина) — 19350 салковой. Быјыл кыраларда 80 тонна минеральный удобрениелер тузаланары темдектелген.\nТургуза ӧйдӧ ээлемдер минеральный удобрениелерди садып аларын эрчимдӱ улалтканча. АР-дыҥ јурт ээлем аайынча министерствозы былтыр минеральный удобрениелер аайынча субсидияларды 15 процент кеминде тӧлӧгӧн болзо, быјыл — текши бааныҥ 40 процентин.\nСпециалисттер ээлемдер ӱренниҥ чыҥдыйына јаан ајару эдерин аҥылап темдектейт. Аймактыҥ кыраларын ӱрендеерине 1400 тонна кире ӱрен керек, кӧбизинде суланыҥ ӱрени. Анайда ок ӧскӧ дӧ ӧзӱмдердиҥ ӱрендери керектӱ. Тургуза ӧйдӧ бастыра бӱдӱм ээлемдерде 370 тонна кире ӱрен бар, база 720 тонна ӱрен садып алары јанынаҥ јӧптӧжӱлер тургузылган. Тууразында јерлердеҥ садып алган ӱрен аштыҥ чыҥдыйын «Россельхозцентр» ФГБУ-ныҥ Алтай Республика аайынча филиалында шиҥдедип кӧрзӧ, артыкташ болбос. Бу филиал јурт ээлем аайынча министерствоныҥ туразында иштейт. Ээлемдердиҥ керексиништерине тузаланылатан ӱренниҥ чыҥдыйы акча тӧлӧтпӧзинеҥ ӧткӱрилет.\nКыраларда тузаланылып турган ӱрендерди солыырга, бийик тӱжӱм берер ӱрендерди талдап алар керек. Бӱгӱн суланыҥ бир тонна ӱрениниҥ баазы 8 муҥ салковойдоҥ ала 10 муҥ салковойго једет. Специалисттердиҥ шӱӱлтезиле, суланыҥ «Аргумент», «Нарымский», «Ровесник» деген сортторы бистиҥ јердиҥ айалгаларына јарамыкту.\nJаскы кыра ижин ӧйинде ӧткӱрерге, 470 тонна ГСМ керек, тургуза ӧйдӧ ээлемдерде 170 тонназы бар. 80 тонна дизельный одыру аайынча 10 јӧптӧжӱ тургузылып калган.\nАймактыҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱги тургуза ӧйдӧ субсидиялардыҥ документтерин белетеери јанынаҥ иштейт, ол ок ӧйдӧ ӧдӱп јаткан јылдыҥ баштапкы кварталыныҥ статучедыла колбулу иш ӧдӧт.


АУЭЛЬХАН ДЖАТКАМБАЕВ: «ӰКЕК, JАСАТЫР, КӦКСУУ-ООЗЫ 1928 JЫЛГА JЕТИРЕ КАЗАХСТАННЫҤ БОЛГОН» - LIS146.GA - Листок.РФ. Новости Горного Алтая, новости Республики Алтай\nБу jетирӱлер Jасатыр jуртта чыккан ла чыдаган профессор Рахметжан Берсинбаевтиҥ «Алтайга келген казахтар» деп ижинеҥ алынган. Мениҥ адам Жатканбай ол ӧйдӧ (бодоштыра 1931 jыл) бу jуртта председатель болуп иштеген. 1928 jылга jетире Jасатыр-Ӱкек Омский губернияныҥ Семей уездиниҥ Шынгыстай волозына кирген. Бу jерлерди Токтомыстыҥ уулы Муналы тӧрӧӧндӧри jуртазын деп сурап алган. Советский Союз 1928 jылда Казахстан Республикага кирген Кӧксуу-Оозын (орус ады Фыкалкан, казах ады Беккалкан) кийдирип алган. Кийнинде бу jерлер, Ӱкек ле Jасатыр, автономный областька кожулган», «Шакырт-ходжа 1924 jылда Кош-Агаштыҥ казахтарыныҥ адынаҥ 90 биле Казахстанга, эленчик Тӧрӧлине jанар кӱӱндӱ болгонын угузып, олорды jадатан jерле jеткилдезин деп баштанган. Казахстанныҥ элчилиги угузуны jарадып, Ӱкектиҥ кыйузынаҥ олорго jер берерде, 90 биле оноор кӧчкӧн. Ол ло ӧйдӧ 1928 jылда Ӱкек бойын ыраак jокто турган Туулу Алтайга кийдирген. Ол ло ӧйдӧҥ Шынгыс jаар jӱре берер арга jогыла jӧпсинген олор Чуй jаар кӧчӱп, 1991 jылга jетире Чуйдыҥ чӧлиниҥ казахтарыла кыйышпай jуртаган» деп провакация jарлалган.\n«Jӱрӱмниҥ Jолы» газеттиҥ редакциязы Ауэльхан Джазитовичке окылу баштанып, мындый тӧгӱнди ол нениҥ учун газетке jарлаганын jартап берзин деп сурайт. Газеттиҥ редакциязыныҥ шӱӱлтези jуук ӧйлӧрдӧ «Листок» газетте орус тилле чыгар.\n0 #1 мен 15.06.2016 23:00\nБаажы оору кодыр болбой бу?\n0 #2 464651 16.06.2016 13:41\n0 #3 464651 16.06.2016 13:42\nесли лень спроси Айташева


Аржан суулардыҥ байы - Национальная Библиотека Республики Алтай им. М. В. Чевалкова\nСуу—ол jӱрӱмниҥ тӧзӧлгӧзи. Азыйдаҥ бери телекей ӱстинде jуртап jаткан улус оны байлап, ого бажырып jӱрет. Темдектезе, алтай албаты сууны, отты, jер-энени, агаш-ташты ээлӱ деп, байлап, тоомjылап jадылар.\nАлтай албаты озодоҥ бери бойын ар-бӱткенниҥ балазы деп чотойт. Ар-бӱткен ле кижи jуук колбуда. Бистиҥ тӧрӧл Алтайыс аржан-кутук сууларыла байлык.\nАРЖАН—ол jердиҥ алдынаҥ чыгып jаткан, чыгара тееп jаткан, кышкыда тоҥбойтон суулар. Ондый сууларда кижиниҥ су-кадыгына керектӱ, тузалу jӱзӱн-башка минерал тустар бар. Албаты ондый суулардыҥ (аржандардыҥ) тузазын билип, азыйдаҥ бери тузаланып jат. Аржанга баратан бойыныҥ ӧйи ле ээжилери бар. Алтай улус аржанга jаскыда, Алтайдыҥ «кулагы ачылза», кӱӱк этсе, кӱкӱрт унчыкса, «jажыл бӱрде» барар. Ол эмезе кӱскиде, «сары бӱрде», Алтайдыҥ «кулагы jабылгалакта» барар. Бу киреде кожулып турган ӧскӧ суулар астап, аржанныҥ эҥ ле кӱчтӱ, ийделӱ, тузалу ӧйи. Аржанга барлу ӱй кижи, айлынаҥ кижи божогоны удабаган (1 jыл ӧтпӧгӧн) кижи, «кир-торго» кирген улус барбас јаҥду. Келин-кечкиндер, ӱй улус ару-чек тужында барар. Аржанга баратан улусты бир jаан, чӱм-jаҥдарын аайлап-баштап турган кижи апарза jакшы. Аржанга барарга турган кижи озолондыра белетенер: бай тудар, аш-курсагын (сӱт, чай, талкан, сарjу, курут, быштак...) белетеер, jаламалар, агаш айак-калбак ла о.ӧ. Jолой боочы-боомдорго ӱзе jаҥдап, айдынып, бажырып барар. Аржанга jетсе, от салып, jалама буулап, тагыл эдип, саҥ салар, быштактаҥ-куруттаҥ шатра jонып (туулардыҥ, аҥ-куштардыҥ сомдорын) тургузар, сӱт ӱрӱстеер. Кажы ла кижиниҥ амадап апарган аш-курсагынаҥ эштӱ эдип амзадар. Алтай улус аржан сууны байлап табыштанбас, кыйгырбас. Шашлык быжырбас (эт канырсытпас) байланып, аржан суудаҥ алкыш сурап алканар.\n«Алтай кудайымныҥ аҥ кужы jаранып ӧссин, ӧлӧҥ- чӧби jажарып, алтайыс эзен- амыр турзын» – деп, айдынар. «Аржан суу эм- том болзын» – деп, алканар. Суу кижиниҥ ӧзӧк буурына ӧдӱп , эт –каны тыҥып, орныгып, тыштанып, амырар. Аржан сууны эбирип, кажы ла агып турган тоҥмок суунаҥ амзап, быйанын айдып алканар. Суу jок болзо, кижиде де jӱрӱм jок болор.\nАржаннаҥ jанар алдында, аржанга быйанын айдып, саҥ салар учурлу. Ончо саҥды салып мӱргӱген кийнинде, катап сууга кирерге jарабас, алкыжын айдып – jолго чыга берет. Jолдогы ажуларга токтоп, саҥ салып, бажырып ӧдӧр керек. Кажы ла jыл аржан солыбас, бир барып келген аржанга уч катап барар учурлу.\nБаш болзын, аржан – суу!\nБаш болзын, кудай суу!\nАлкы бойыҥ кирленбе,\nАйры бутка тепсетпе!\nАк айаста ару jат,\nКӧк айаста кору jат!


Долорес Фуллер (Dolores Fuller) | Kino-pup.com\n1.\t 2000\t Перемалыватели трупов 2\n... Patricia Grant\n2.\t 1955\t Невеста монстра\n3.\t 1954\t Тюрьма Бэйт\n... Marilyn Gregor\n4.\t 1953\t Синяя гардения\n5.\t 1953\t Глен или Гленда\n6.\t 1934\t Это случилось однажды ночью


Шӱӱжӱде – аргачылыктыҥ ӧзӱми - altaicholmon\nАР-дыҥ парламентиниҥ Тӧргизиниҥ кӱчӱрген айдыҥ\n13-чи кӱнинде ӧткӧн јуунында «Алтай Республикада кичӱ ле орто аргачылыктыҥ ӧзӱми керегинде» республикан јасак јӱрӱмде канайда бӱдӱп турганы шӱӱжилген.\nЈуунда Алтай Республиканыҥ депутаттары, ол тоодо Эл Курултайда фракциялардыҥ башкараачылары, АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызыныҥ, АР-дыҥ башчызыныҥ ла башкарузыныҥ Бирлик аппарадыныҥ башкараачызыныҥ молјуларын бӱдӱрген Анатолий Донской ло башкаруныҥ, прокуратураныҥ, Шиҥжӱ-чоттоор палатаныҥ ла ӧскӧ дӧ јаҥдардыҥ чыгартулу улузы турушкан. Јуунды Эл Курултайдыҥ председатели Владимир Тюлентин башкарып ӧткӱрген.\n«Алтай Республикада кичӱ ле орто аргачылыктыҥ ӧзӱми керегинде» республикан јасак 2016 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 21-чи кӱнинде јӧптӧлгӧн. Ол јӱрӱмде канайда бӱдӱп турганы керегинде јетирӱни јуунда АР-дыҥ экономикалык ӧзӱм ле ар-јӧӧжӧлик колбулар аайынча министриниҥ молјуларын бӱдӱрген Федор Ротарь эткен. Јасакты бӱдӱрери «Орто ло кичӱ аргачылык ла таҥынаҥ улустыҥ аргачылыкта баштаҥкайын јӧмӧӧри» деген эл ӱлекерде темдектелген ууламјыларла ӧткӧнин ол айткан. Тергеениҥ башкарузы бир канча республикан ӱлекерлерди белетеген. Онойдо, «Акселерация субъектов малого и среднего предпринимательства» деген тергеелик ӱлекерди 2019 јылда бӱдӱрерге 63068,0 муҥ салковой акча темдектелген. Ол аайынча, кичӱ ле орто аргачылыкка эдилген јеткилдештерди бир јерге јуунадарга «Мениҥ аргачылыгым» деген тӧс јер тӧзӧӧри темдектелген.\nБыјылгы јылдыҥ башталарында республикада кичӱ ле орто аргачылыкта иштеген улустыҥ тоозы 25,1 муҥ кижи болгон деп, Ф. Ротарь айткан. Алтай Республиканыҥ «Экономикалык арга-чыдалды ла аргачылыкты ӧскӱрери» деген программазы керегинде айдар болзо, республикада регистрациялу таҥынаҥ аргачыларга ла юрлицолорго јеҥилтелӱ микрозаймдар берерин Микрокредитный компания, «Алтай Республиканыҥ орто ло кичӱ аргачылыкты јӧмӧӧр кӧмзӧзи» деген коммерциялык эмес организация бӱдӱрет. Кичӱ ле орто аргачылыкта иштегендерге микрозаймды алары јеҥил ле эптӱ болзын деп, керектӱ документтерди јууры, тӧс тӧлӱни тӧлӧӧри ле о. ӧ. керектер јеҥилтилген деп, министрдиҥ молјуларын бӱдӱреечи айткан. Ол анайда ок «Аргачылык ишти ӧткӱрер айалгаларды јарандырары» ла ӧскӧ дӧ тергеелик ӱлекерлер керегинде кууындаган.\nПрокуратура шиҥжӱ ӧйинде республиканыҥ залоговый кӧмзӧзи 2009 јылдаҥ бери јаҥыртылбаганын јартаган деп, шӱӱжӱ ӧйинде Эл Курултайдыҥ јасакберим иш ле јербойында бойы башкарынып јадары аайынча комитединиҥ јааны Виктор Ромашкин ајарган. Федор Ротарьдыҥ айтканыла, тургуза ӧйдӧ башкаруда бу структураны јоголтор сурак шӱӱжилет, не дезе, ондый ок ишти АР-дыҥ Гарантийный кӧмзӧзи ӧткӱрип јат.\nБашкару ла муниципал тӧзӧлмӧлӧр аргачылыкка ар-јӧӧжӧ јанынаҥ јӧмӧлтӧ эдери аайынча кандый иш эткенин Владимир Тюлентин сураган. Министерствоныҥ јааныныҥ јетиргениле, тургуза ӧйдӧ республиканыҥ башкараачызы тергеениҥ ле муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ ар-јӧӧжӧзи канча кире турулталу тузаланылганын билерге олордыҥ инвентаризациязын ӧткӱрер јакылта берген.\nРеспубликаныҥ экономикалык ӧзӱм аайынча министерствозына тайанып тӧзӧлгӧн јӱзӱн-башка тӧс јерлер ӧткӱре кӧп эмес пе деп, депутат Асет Заргумаров јилбиркеген. Тӧс јерлерди тӧзӧӧри федерал некелте болгонын Ф. Ротарь айткан.\nАргачыларга кредиттерди банктар кандый процентле бергенин депутат Аскар Тулебаев сураган. Тергееде эҥ јабыс ставка – 5 процент — јуртээлемчилерге темдектелгени јуунда айдылган. Арткан ончо аргачыларга кредит 6,5-10 проценке берилет.\nШӱӱжӱде анайда ок «закон о самозанятых» керегинде куучын ӧткӧн. Ол аргачылыкты кӧлӧткӧдӧҥ чыгарар амадулу деп, Владимир Тюлентин ајарып, тургуза ӧйдӧ бу јасак Москвада, Калугада, Татарстанда ла Подмосковьеде ченелгенин угускан. Эл Курултайдыҥ экономикалык политика, акча-манат ла калан политика аайынча комитединиҥ јааны Артур Кохоев бу јасакты республикада бӱдӱрерине эмди ле белетенип баштаар керек, не дезе, 2020 јылдыҥ ортозынаҥ ала ол ончо тергеелерде иштеп баштаар учурлу деп айткан.\nШӱӱжилген сурак аайынча коштой јетирӱни јуунда Эл Курултайдыҥ туризмниҥ, аргачылыктыҥ, спорттыҥ ӧзӱми ле јашӧскӱрим политика аайынча комитединиҥ јааны Сергей Тимошенский эткен. Оныҥ айтканыла, аргачылык иште башкарынар тӧс ээжилер бичилген јасакберим тӧзӧгӧ республикада тӧзӧлип калган. Комитет бу јуунга белетенип, кичӱ ле орто аргачылыктыҥ ӧзӱми керегинде республикан јасак муниципал кеминде канайда бӱдӱп турганыла јилбиркеген. Муниципал организацияларда кӧп сабазында јурт ээлемниҥ ле розничный садуныҥ организациялары иштеп турганы јарталган. Горно-Алтайск калада кичӱ ле орто аргачылыктыҥ иштеген ууламјылары чик јок кӧп.\nКичӱ ле орто аргачылыкка государстволык јӧмӧлтӧ эдер ӧйгӧ кӧмзӧ 663 млн салковой акчаны тӧлӱге берген, микрозаймды аргачылыкта иштеген 1017 кижи алган. Је, парламентарийдиҥ темдектегениле, ыраак јаткан аймактардыҥ аргачылары республикан кӧмзӧниҥ аргаларын толо кеминде тузаланып болбой јадылар. Компанияларга ижин баштааргајӧмӧлтӧ акча алары кӱч керек болуп јат. Ӧзӱмниҥ тӧс ууламјыларында иштеген аргачылыкка акча-манатла јӧмӧлтӧ эдери јабызаган деп, Сергей Тимошенский айткан. Ол анайда ок муниципалитеттердиҥ аргачылыкка удурумга тузаланарга јеҥилтелӱ берип турган ар-јӧӧжӧзи керегинде суракка ајару эткен, оныҥ айтканыла, бу јакшы арга болгонын јӱрӱм кӧргӱзет.\nЈуун шӱӱжилген сурак аайынча јӧп јараткан.


Тил байлыгына ӧзӧргӧ јарамыкту айалга - altaicholmon\nАлтай Республиканыҥ Јондык палатазы «Эмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ ээжилерине кубултар ла кожулталар кийдирер» деген суракла кӱӱк айдыҥ 22-чи кӱнинде Калыктардыҥ најылыгыныҥ туразында јондык угуштар ӧткӱрди.\nЈондык угуштардыҥ туружаачыларын Алтай Республиканыҥ Јондык палатазыныҥ председатели Татьяна Кончева уткыды. Оныҥ айтканыла, АР-дыҥ Јондык палатазы эмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ курч сурактары аайынча јондык угуштарды ӧмӧ-јӧмӧ ӧткӱрери јанынаҥ Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдына, јондык организацияларга, Алтай Республиканыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министерствозына баштанган. Олор акту кӱӱндеринеҥ јӧпсинген. Ачык-јарык куучын-эрмектиҥ амадузы – алтай тилдиҥ орфографиязындагы бир кезек блааш-тартышту, аайы-бажы јетире јарталбаган ээжилерди илелеп, аайына чыгары.\nУгуштардыҥ туружаачыларына эмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ ээжилерине кубулталар кийдирери јанынаҥ суракла јетирӱни билим-шиҥжӱлик институттыҥ билим ишчизи, филология билимдердиҥ кандидады, институттыҥ тил аайынча билим-шиҥжӱлӱ бӧлӱгиниҥ башкараачызыныҥ молјузын бӱдӱреечи Аржана Майзина этти.\nФилология билимдердиҥ кандидады, институттыҥ баш билим ишчизи Алексей Чумакаев эл-јондык шӱӱжӱниҥ туружаачыларын эрин чӧйилер ӱндӱлердиҥ ле адылу сӧстӧрдиҥ чын бичилери керегинде сурак аайынча јетирӱзиле таныштырды.\nАржана Николаевнаныҥ айтканыла, орфографияныҥ сурактары кече-бӱгӱн ле кӧдӱрилип јаткан эмес. Ол сурактардыҥ кӧдӱрилгени удап калган. Шак ла бу сурактарла институт 2017 јылда конференция ӧткӱрген. Ондо орфографияныҥ ээжилерин быжулап, бир коолго кийдирери јанынаҥ кӧп јолду шӱӱлтелер айдылган. Онойдо ок орфографияныҥ сӧзлигин јаҥыдаҥ чыгарары јанынаҥ база шӱӱлте болгон. Билим-шиҥжӱлик институтта иш 2018 јылдаҥ ала ӧткӧн. Быјыл тулаан айдыҥ 14-чи кӱнинде институт эмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ ээжилерине учурлалган кӱрее куучынды белетеп ӧткӱрген. Ондо билимчилер, ӱредӱликтиҥ ишчилери, бичиичилер, журналисттер, јондык ишчилер, ӱредӱчилер эрчимдӱ турушкан. Бӱгӱн институттыҥ билимчилери эл-јондык шӱӱжӱге, ачык-јарык куучын-эрмекке чыкты.\nАлексей Эдуардовичтиҥ бойыныҥ ӧткӱрген таныштырузыныҥ алдында кыскарта јартаганыла, олор бу суракты 2017 јылда ӧткӱрген «Тил билимниҥ јаан учурлу сурактары» деген конференцияда база кӧдӱрген. Шак ол конференцияныҥ резолюциязында алтай тилдиҥ орфографиязында ээжилерин, онойдо ок алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ јаҥы сӧзлигин белетеп чыгарар деп јӧп јараткан. Оныҥ кийнинде беш-алты билимчи бу ӱлекерле иштеп баштаган. Белетеген тексттер канча катап шӱӱжилген. Оныҥ кийнинде кочкор айда семинар да, тулаан айда кӱрее куучын да ӧткӱрилген. Бӱгӱн дезе бу сурак, иш эмезе ӱлекер АР-дыҥ Јондык палатазыныҥ эл-јондык шӱӱжӱзине чыгарылды.\nБыјыл тулаан айда институтта ӧткӧн кӱрее куучында кӧдӱрилген ле кӧрӱлген сурактар «Алтайдыҥ Чолмоны» (22. 04. 2019 ј., №22) газетте јарлалган. Газетте јарлалган «Алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ курч сурактары» деген бичимелдиҥ авторлоры билим-шиҥжӱлик институттыҥ тил бӧлӱгиниҥ билимчилери А. Майзина, Б. Саналова, Н. Тыдыкова, А. Чумакаев. Бичимел газетте јарлалган кийнинеҥ кычыраачылар, ӱредӱчилер оныла ајарулу таныштылар. Байа сӧслӧ иштеп турган ла балдарды тӧрӧл тилине ӱредип јаткан ӱредӱчилер бу бичимелди ижинде тузаланарга, кӧстиҥ алдында тудат.\nБу јаан сурак эл-јондык шӱӱжӱге тегиндӱ чыгарылбаган. Бӱгӱн мында јуулган улус билимчилердиҥ белетеген ээжилериниҥ аайын, учурын шӱӱжип, бирлик јӧпкӧ келзе, сурак оноҥ ары Алтай Республиканыҥ башкарузына аткарылар. Ээжилер јӧптӧлип, чыду алынза, иш кӧнӱ барар. Аткарардаҥ озо ээжилерди чокым эдип, бирлик јӧплӧ эптӱ-јӧптӱ белетеп алар амадула эл-јондык шӱӱжӱниҥ туружаачылары бойлорыныҥ јолду шӱӱлтелерин айттылар.\nАлтай Республиканыҥ башкарузы билим-шиҥжӱлик институттыҥ, онойдо ок АР-дыҥ Јондык палатазыныҥ ӧмӧ-јӧмӧ белетеп алган ээжилерин јӧптӧп, јарадып ийзе, бу иш ээчий-деечий бастыра јанынаҥ эптӱ бӧлӱктерле (этап) ӧдӧр.\nАлтай тилдиҥ ӱредӱчилери балдарга орфографияныҥ ээжилерин эки вариантла јартап ӱредер аргалу. Балдарды бу мындый эки вариантла 2024 јылга јетире ӱредерге јараар. Нениҥ учун дезе бу ӱредер бичиктер 2024 јылга федерал тооломго кирип калган. Шак бу ӧйди белетеништӱ эмезе јаҥы ээжилерге кӧчӧтӧн ӧй деп айдарга јараар. Ӱредер бичиктер ол ло бойы артар. Алтай литератураныҥ бичиктери бачым ӱстине солынбас. Айдарда, ӱредер бичиктерде ээжилер солынбаган да болзо, бу иш табынча ӧдӧр деп, билимчилер јондык угуштардыҥ туружаачыларыныҥ сурактарына чокым каруулар берип јартадылар.\nЭэжилер јарадылып, чыдузын алынза, је ӱредер бичиктер солынгалак ӧйдӧ (переходный период) газеттерде ол ээжилерди озолондыра тузаланарга јараар деп, билимчилер јартады.\nЭмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ ээжилериниҥ сурактары бӱгӱнги кӱнде школдордо алтай тилдиҥ ле литератураныҥ ӱредӱчилерин, онойдо ок ончо ӱредӱчилерди ле текши јондыкты, эл-јонды јилбиркедет. Алтай Республиканыҥ Јондык палатазы тегин де улустыҥ, ӱредӱликтиҥ ле билимдиктиҥ ишчилериниҥ де алтай тилдиҥ ээжилерине кубулталар ла кожулталар кийдирери јанынаҥ јондык шӱӱлтелерин јӧмӧп јат.\nЭэжилерге кубулталарды кийдирери тилдиҥ бойында болуп турган кубулталарла кӧнӱ колбулу. Тил база ӧзӱмдӱ, ӧйлӧ кожо кандый ла керекте јаҥыртулар болуп јатканын јӱрӱм кӧргӱзет. Јаҥы ээжилерди белетеп тура, азыйдагызынаҥ јакшызын, керектӱзин ылгап алары база керектӱ. Билимчилер бу јаан јӱрӱмдик учурлу ӱлекерлерле иштеп тура, В. Тадыкинниҥ, А. Тыбыкованыҥ 1981 јылда белетеп чыгарган «Орфография и пунктуация алтайского языка» деген бичигине тайанганы керегинде бу јондык угуштарда база айдылды.\nАлтай Республиканыҥ Јондык палатазыныҥ ӧткӱрген эл-јондык угуштарында алтай албатыныҥ келер ӧйиле колбулу сурагы аайынча билим-шиҥжӱлик институттыҥ билимчилериниҥ јетирӱлерин угуп, резолюция јараттылар.\nРезолюцияда айдылганыла, Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдыныҥ «Эмдиги алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ ээжилери» (2018-2019) деген ӱлекери аайынча Алтай Республиканыҥ башкарузына белетеген баштанузын тӧзӧмӧлдӱ, чыҥдый, чындык болзын деген амадула јӧмӧп болужар. Алтай тилдиҥ бӱгӱнги кӱндеги орфографиязына кубулталарды ла јаҥыртуларды бӧлӱктеп, 2023 јылга јетире кийдирерин кӧрӧр. Республикан ла аймактардыҥ газеттери ажыра ишти ӧткӱрер. Орфографияныҥ ээжилерин јӱрӱмде кийдирерге, темдектезе, сӧслӧ кӧнӱ иштеп турган улусты, ишчилерди ӱредер. СМИ-лерле ишти билим-шиҥжӱлик институт ӧткӱрер, бу ишти ајарузында тудар. Онойдо ок институт ӱредӱ-семинарды да ӧткӱрери јанынаҥ шӱӱлте јарадылды. Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдыныҥ эмдиги алтай тилдиҥ орфоэпиязын, «Алтай-орус сӧзликти», «Алтай Республиканыҥ јерлериниҥ адыныҥ справочнигин», алтай тилдиҥ орфографиязыныҥ јаҥы ээжилерине келиштире «Алтай-орус сӧзликти» такып кепке базып чыгарар.\nАлтай Республиканыҥ Јондык палатазыныҥ эл-јондык шӱӱжӱзинде билимчилердиҥ јетирӱлери аайынча бойлорыныҥ тузалу, јолду шӱӱлтелерин, темдектезе, В. Кудирмеков, В. Торбоков, Б. Алушкин, Б. Самыков, Л. Баина, Ч. Сабина, А. Чендекова ла оноҥ до ӧскӧ улус айттылар. Эл-јондык шӱӱжӱде адакы сӧсти, тӱп-шӱӱлтени Јондык палатаныҥ турчызы А. Сабин этти.


Платье для девочек Acoola Yard2, цвет: мультиколор. 20220200179_4400. Размер 110 Пальто Leo Pride\nКиреевск, Кондопога, Сызрань, Уфа Кировский район, Ростов-на-Дону Ленинский район, Деловой центр, Людиново, Девяткино, Еманжелинск, Орехово, Удачный, Сходненская, Метро Москвы, Южнопортовый, Хотьково, Гольяново, Кузьминки, Эртиль, Южноуральск.


24.02.2022 - altaicholmon\nГазеттиҥ чындык кычыраачызы\nШабалин аймакта Беш-Ӧзӧктӧги јурт јеезениҥ туразында jурт библиотека туй ла 47 jыл иштеп келди. Бу ӧйгӧ jетире библиотека байлык тӱӱкилӱ, jилбиркек кычыраачыларлу болуп калды. Јурт библиотеканыҥ ижин библиотекарь Юлия Кукпеева билгир башкарып туру. Бу јалакай эпши Барнаул калада культпросвет училищени 1979 јылда божодоло, јурттыҥ Культура туразында бастыра јӱрӱмине иштеген. Оныҥ иштеп баштаганынаҥ ала туй ла\nЭмдиги ӧйдӧ акча-манат иштеп аларга сӱрекей кӧп улус бӱдӱн јер-телекей ичиле јоруктап јӱрет. Олордыҥ тоозында алтай да улус ас эмес. Олор керегинде бичимелдерис газетте улайын чыгып јат. Бӱгӱнги куучыныста бис база ла, байла, алтай улус эҥ ле кӧп барып турган, Сахалин ортолыкка једерис. Бу солун фотојуруктаҥ слер алтай эр Дмитрий Геннадьевич Шортовты кӧрӧдигер. Дмитрий тӧрӧл\nКолонна с гуманитарной помощью от 24 региональных отделений партии уже отправилась из Ростова в распределительный центр, а затем — в пункты временного размещения Первый автопоезд привез 800 тонн гуманитарной помощи от «Единой России» в Ростовскую область. До 28 февраля в регион доставят еще 500 тонн предметов первой необходимости для жителей Донецкой и Луганской Народных республик,


Арендаторлорло кожо јуундашты - altaicholmon\nОндо агашты орныктырарыла колбулу сурактар шӱӱжилген. Турачак аймактыҥ јеринде агаштарды орныктыраачы 23 арендатор иштейт. Алтай Республиканыҥ ар-бӱткенниҥ байлыктары, экология ла јӧӧжӧлик колбулар аайынча министерствозыныҥ инженери Ж. Карпинскаяныҥ куучындаганыла, агаштарды орныктырарыныҥ планын арендаторлор 40 процентке бӱдӱрген.\nОныҥ шылтагы мындый иштердиҥ кӧп сабазы кӱс ӧйинде ӧткӱрилип турганында. Оныҥ учун арендаторлор планын ӱлӱрген айдыҥ 1-кы кӱнине јетире 100 процентке бӱдӱрерис деп, сӧзин бердилер.


«Чактаҥ арткан албаты кожулып ӧзӧр – ӧй келзе» - altaicholmon\n«Чактаҥ арткан албаты кожулып ӧзӧр – ӧй келзе»\nАлтай калыктыҥ кӧгӱс-санаазыныҥ «оодылбаган шибеези» – јаҥар кожоҥ. Сӱӱнгенин ле сӱрниккенин, оморкогонын ла эзеткенин јаандарыс кожоҥында чыгара айдатан. Мӱргӱӱл ле алкыш, јакылта ла айдыныш учурлу јаҥар калыгыстыҥ чактар ӧткӱре ӧдӱп келген тӱӱки јолыныҥ керечилери.\n«Јууныҥ-чактыҥ ӧйин кожоҥысла ӧдӱп чыкканыс» – деп, јаандарыс айдатан. «Кыра ижи келгежин, кырылып калзаас кайдазыс./Кыра ижи ӧдерзе, тирилип келзеес кайдазыс. /Ӧлӧҥ ижи келгежин, ӧлӱп калзаас кайдазыс./Ӧлӧҥ ижи ӧдерзе, туруп келзеес кайдазыс» – деп, эпшилер јуу ӧйинде ишке чыдажып болбой кожоҥдоп туратаны керегинде мениҥ кайын энем Татьяна (Таакы) Яковлевна Кыдыева эске алатан.\nЈааналарыныҥ ла таадаларыныҥ айткан јаҥар кожоҥын бичизин деп, «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ле «Ак Чечек» бичик чыгару 2000 јылдардыҥ бажында балдарга кычыру эткен болгон. Ол ӧйлӧрдӧ школдо ӱренип турган кӧп балдардаҥ кожоҥдор бичиген самаралар келген. Бӱгӱн бис јууныҥ-чактыҥ шыралу ӧйлӧринде тынын кысканбай иштеген ӧрӧкӧндӧрди эзедип, олордыҥ кожоҥдорын газетте јарлайдыс.\nКожоҥдор «Ак Чечек» бичик чыгаруныҥ 2002 јылда чыккан «Јаҥар кожоҥ» деген јуунтызында толо јарлалган.\nОҥдой аймактыҥ Коркобы јуртында јаткан Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы Курдаш Амырович (Кыпчакович) Мендинниҥ балдары ийген самарадаҥ:\nЈууга кирди карындаш.\nБеш сабары эзенде,\nПисьмо чийди карындаш.\nАлты адарды тудунып,\nАлты сабар эзенде,\nКайыҥ мосто тургуспас\nКадынныҥ суузы кайтты не?\nКанду јуузы кайтты не?\nБийик мосто тургуспас\nБийдиҥ суузы кайтты не?\nБир карындаш јӱргӱспес\nПлендӱ јуузы кайтты не?\nБу кожоҥдорды Оҥдой аймактыҥ Бичиктӱ-Боом јуртында јаткан Самыр Кыдыев 13 јаштуда 72 јашту јааназы Арчынчы Јажыевна Боятовадаҥ угуп бичиген:\nБоро армакчы јадарда,\nБорозы кайда туру не?\nБойы кӧӧркий кайда не?\nКара армакчы јадарда,\nКаразы кайда туру не?\nКайран бойы кайда не?\nБу јаҥар кожоҥды Оҥдой аймактыҥ Ӧлӧтӱ јуртында јаткан 16 јашту Алексей Кинов ол ӧйдӧ 70 јашту карган энези Раиса Петровна Киновадаҥ угуп бичиген:\nСары чӧлдиҥ тӱбине\nСала бертен кӧӧркийлер.\nСолдат болуп баратан\nСалымы кату кӧӧркийлер.\nУрсул суузы соолгожын,\nТаштары артсын ордына.\nЭм кӧӧркийлер баргажын,\nЭрмеги артсын ордына.\nКара тууга чыгала,\nБажым мениҥ айланды.\nИчим мениҥ ачыды.\nБийик тууга чыгала,\nБу јаҥарды Кош-Агаш аймактыҥ Кӧкӧрӱ јуртынаҥ Јундый Батынович Шоҥкоров деген бойы кожоҥчы кижи ийген:\nКанду јууга баргажын,\nКайра баспас ак кӧбӧк.\nЈара аткан ак кӧбӧк.\nЈорго аттыҥ семизин\nТалдап минген ак кӧбӧк.\nСындыра аткан ак кӧбӧк.\nШабалин аймактыҥ Коркобы јуртында чыккан атту-чуулу кайчы Николай Кокурович Ялатовтыҥ айткан кожоҥдорынаҥ:\nКӧгӧрип ӧскӧн кӧк чечек\nКӧлӧткӧ јердеҥ не ӧзӧт?\nКӧрӱжип ӧскӧн албаты\nКӧрӱшпес јерге не барат?\nАгарып ӧскӧн ак чечек\nАжыт јердеҥ не ӧзӧт?\nАйдыжып ӧскӧн албаты\nАйдышпас јерге не барат?\nЧапкан ӧлӧҥ чалыны\nКургап калар кӱн тийзе.\nЧактаҥ арткан албаты\nКожулып ӧзӧр – ӧй келзе.\nЈууган ӧлӧҥ чалына\nКургап калар ӧй келзе.\nЈуудаҥ арткан албаты\nЈыргап јадар – ӧй келзе.\nОҥдой аймактыҥ Каракол ӧзӧгиниҥ Бичиктӱ-Боом ло Боочы јурттарыныҥ ортозында турган Сетерлӱ јуртта чыккан Татьяна Яковлевна Карамаеваныҥ (Кыдыеваныҥ) айткан кожоҥдорынаҥ:\nТемир эжик јанында\nСакыган болзоос кайдадыс.\nТемир јолло барарда,\nЈолуккан болзоос кайдадыс.\nЭрелип эткен эдил кӱӱк\nЭм јайгыда база эдер.\nЭзен јӱрзе кӧӧркийлер\nЭзенде јайда јанып келер.\nЈайнап эткен јажыл кӱӱк\nЈайгыда ойто база эдер.\nЈакшы јӱрзе карындаш,\nЈай келгежин, јанып келер.\nОҥдой аймактыҥ Кайырлык јуртында ол ӧйлӧрдӧ јаткан 70 јашту Юлия Васильевна Ешеваныҥ, 70 јашту Дарья Аилдашевна Кичинекованыҥ, 64 јашту Шулун Ырысовна Туткушеваныҥ, 63 јашту Анна Јалаевна Санашеваныҥ, 57 јашту Мендиш Шалбырович Ерешевтиҥ кожоҥдогон јаҥарынаҥ:\nАк бороныҥ колтуктаҥ\nТер чарчары карам ба?\nАкам кӧӧркий барарда,\nМениҥ тыным карам ба?\nКӧк бороныҥ колтуктаҥ\nКӧӧркий акам барарда,\nЈеереним турза, кӧрӱп јӱр.\nЈер тӱбиндӧӧн сала берзем,\nЈеҥем, кӧӧркий, сурап јӱр.\nАк чечектӱ алтайда\nАк бором турза, кӧрӱп јӱр.\nАлтайымнаҥ сала берзем,\nАйдышкан кӧӧркий сурап јӱр.\nШабалин аймактыҥ Беш-Ӧзӧк јуртында јаткан Јаҥарчы Шымдышева ӧрӧкӧн айткан јаҥар:\nЈууга барып јадырым.\nАкту бойым эзенде\nПисьмо чийип отурым.\nБеш сабарым эзенде\nПисьмо чийип отрым.\nАрчын тууныҥ кырында\nАмыргам арткан, кӧрӱп јӱр.\nАмыр јӱрзем, Алтайга\nЈан барарым, сакып јӱр.\nЭҥмек тууныҥ кырында\nЭдиским арткан, кӧрӱп јӱр.\nЭзен јӱрзем, Алтайга\nЭбир келерим, сакып јӱр.\nМайма аймактыҥ Урлу-Аспак јуртында 1917 јылда чыккан, кижиге барып, Чамал ичинде јаткан Ольга Канакушевна Казагачеваныҥ айткан кожоҥдорынаҥ:\nЭдил кӱӱкти уккамда,\nИчим неге ачыйт не?\nЫйым неге келет не?\nКайран кӱӱкти уккамда,\nКӧксим неге ачыйт не?\nКара тайым ат јетсе,\nКамчы согор ат болор.\nКарындажым јан келзе,\nКарыккан санаа чечилер.\nЭрјине кулун ат јетсе,\nЭэртеп минер ат болор.\nЭки карындаш јан келзе,\nЭриккен санаа чечилер.\nАткан октый барала,\nАк чиндеген уулдарыс.\nАлты јылга јуулажып,\nЈеҥӱ алган уулдарыс.\nБийдиҥ суузын кечире\nКӱр салган уулдарыс.\nБеш јылга јуулажып,\nБерлинди алган уулдарыс.\nБу јаҥар кожоҥды Оҥдой аймактыҥ Коркобы јуртында јаткан 70 јаштаҥ ашкан Питешева Јакшы ӧрӧкӧн лӧ оныҥ келди Питешева Екатерина (кыс ӧбӧкӧзи Чакпыртова Качкынак) айткан:\nКӧжӱнелӱ Кӧк јарыкка\nЧыккан болзом кайдадым.\nКӧӧркий акам чырайын\nКӧргӧн болзом кайдадым.\nАспак чыккан Ак јарыкка\nАдам кӧӧркий чырайын\nБир талазы айас не?\nТӧртӧн калык албаты\nБир талазы амыр не?\nЈетен аймак албаты\nБу кожоҥдорды Кош_Агаш аймакта Курай јурттыҥ школында ӱренген Камила Сапо 11 јаштуда 65 јашту тайназы Ольга Оруспаевадаҥ ла улдазы 60 јашту Керек Севостьянович Саподоҥ угуп бичиген:\nКарлу туга чыгала,\nКара бажым айланган.\nКанду јууга барарда,\nКара кӧзим јашталган.\nЭнбе тууга чыгала,\nЭки кӧзим јашталган.\nАк-Туру бажы ак ыйык,\nБис ашканча айас тур.\nАлтайда арткан кару јон\nБис келгенче эзен јӱр.\nКӧкӧрӱ бажы кӧк ыйык,\nКӧк ыйыгыс эзен тур.\nКӧгӱске кару алтай јон.\nКӧрӱшкенчес эзен јӱр.\nБу кожоҥдорды Оҥдой аймактыҥ Боочы јуртыныҥ школында 9-чы класста ӱренген Айгюль Чараганова карган энези Ульяна Тӧлӧсовна Чарагановадаҥ угуп бичиген:\nБоро шинель кийеле\nБазатаны кӱч эмей.\nБойыныҥ јерин сананып,\nЈӱретени кӱч эмей.\nКара шинель кийеле\nКайран јерин сананып,\nЭки кајылу тонымныҥ\nЭскизи калзын Алтайга.\nЭдиски болгон ӱнимниҥ\nЈаҥызы артсын Алтайга.\nАк кураган тонымныҥ\nАкары артсын Алтайга.\nАмыргы болгон ӱнимниҥ\nЈеерен тайды минеле,\nЈеек јутпа келгежин,\nЈетен окло адарыс.\nКара тайды минеле,\nКанду јутпа келгежин,\nКак маҥдайга адарыс.


18.05.2018 - Страница 2 из 2 - altaicholmon\n«Иш кунукчылду болбой јат…»\n«Пусть говорят», «Детектор лжи», «Закрытый показ», «Прямой эфир», «Мужское — Женское», «Горько», «Про любовь» деген берилтелерди ончобыс јилбиркеп кӧрӧдис. Кажыбыс ла јӱк ле ӧткӱреечи-ведущийди јакшы танып јадыс. Jе бӱткӱл программа учун каруулу улус ончозы эфирге чыкпай јат. Андый «јажынган» иштӱ улустыҥ бирӱзи — тӧӧлӧс сӧӧктӱ Александр ТЕЛЕСОВ.


18.09.2017 - altaicholmon\nМедиктердиҥ туразы тудулар\nГорно-Алтайсктыҥ администрациязында Ольга Сафронованыҥ башкарганыла јуун ӧтти. Ондо Культураныҥ туразыныҥ јанында медиктердиҥ туразын тударыла колбулу сурактар шӱӱжилген.\nЭликке аҥдайтан ӧй астадылган\nАлтай Республиканыҥ Башчызы, Башкарузыныҥ Председатели А.Бердников быјыл сыгын айдыҥ 14-чи кӱнинде јарлыкка кол салды.\nС. Очурдяпов —инспекцияныҥ јааны\nАлтай Республиканыҥ Башчызы, Башкарузыныҥ Председатели А.Бердников јарлык чыгарып, Сергей Очурдяповты АР-дыҥ культуразыныҥ энчизиниҥ объекттерин государство корыыры аайынча инспекцияныҥ башкараачызыныҥ јамызына јӧптӧгӧн.\nӰч аймак озочылдардыҥ тоозында\nАлтай Республиканыҥ экономикалык ӧзӱм ле туризм аайынча министерствозы социально-экономикалык ӧзӱмниҥ турулталарын кӧргӧн айас муниципалитеттерле јуун ӧткӱрди.


Кудай јаҥла не болор? | Сӱӱнчилӱ јар\n1. Бастыра кудай јаҥдар јакшы ба?\nКажы ла кудай јаҥда Кудайга акту јӱрегинеҥ бӱдӱп турган улус бар. Кудайдыҥ андый улуска болужарга турганын билерге кандый јакшы. Је канча чактардыҥ туркунына кудай јаҥдардыҥ улузы коркышту јаман керектер эткен (2 Коринфтегилерге 4:3, 4; 11:13—15). Бӱгӱнги кӱнде кудай јаҥнаҥ улам терроризм, геноцид, јуу-согуш ла балдар албадаш болот. Кудайга акту јӱрегинеҥ бӱдӱп турган улус мындый айалганы кӧрӱп, санааркап јат. (Матфей 24:3—5, 11, 12 кычырыгар.)\nЧын кудай јаҥ Кудайды мактайт, је тӧгӱн кудай јаҥ дезе, Кудайды јамандап јат. Тӧгӱн кудай јаҥ Агару Бичикте бичилбеген немеге ӱредет. Темдектезе, Кудай керегинде ле ӧлӱм керегинде тӧгӱн таркадат. Је Иегова улусты чынды билзин деп кӱӱнзеп јат. (Экклезиаст 9:5, 10; 1 Тимофейге 2:3—5 кычырыгар.)\n2. Кудай јаҥла не болор?\nСатананыҥ телекейин сӱӱп турган улус, Кудайды сӱӱйдибис деп экијӱстенип јат (Иаков 4:4). Је Кудайды кем де тӧгӱндеп болбос. Агару Бичикте бастыра тӧгӱн кудай јаҥдар «Улу Вавилон» деп адалат. Вавилон — Чайыктыҥ кийнинде тӧгӱн кудай јаҥ башталган јебрен кала. Удабас Кудай тӧгӱн кудай јаҥдарды јаргылап, кенетийин јоголтып салар. Нениҥ учун дезе олор улусты тӧгӱндеп, базынып јат. (Ачылта 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8 кычырыгар.)\nЈе база бир јакшы јетирӱ бар. Иегова тӧгӱн кудай јаҥдарда јӱрген ачык јӱректӱ улусты ундыбаган. Ол андый улусты чындыкка ӱредип, тӧгӱн кудай јаҥнаҥ чыгарып јат. (Михей 4:2, 5 кычырыгар.)\n3. Кудайга акту јӱрегинеҥ бӱдӱп турган улуска нени эдер керек?\nЧын кудай јаҥ улуска эптӱ-јӧптӱ јӱрерге болужат\nИегова чындыкты билерге ле јакшыны эдерге турган улусты баалап јат. Ол, андый улусты тӧгӱн кудай јаҥнаҥ чыксын деп кӱӱнзедет. Кудайды сӱӱп турган улус оны сӱӱндирерге ле јӱрӱмин солыырга белен. (Ачылта 18:4 кычырыгар.)\nБаштапкы чакта, Кудайды акту јӱрегинеҥ сӱӱген улус Иисустыҥ элчилеринеҥ сӱӱнчилӱ јарды угуп, сӱӱнип алынган. Олор Кудайдыҥ табы аайынча јӱрӱп баштаарда, јӱрӱмниҥ учурын оҥдоп, келер јӱрӱмге ижемји алган. Бу христиандар биске јакшы тем. Олор сӱӱнчилӱ јарды алынып, јӱрӱмин Иеговага учурлаган. (1 Фессалоникадагыларга 1:8, 9; 2:13 кычырыгар.)\nИегова тӧгӱн кудай јаҥнаҥ айрыларга турган улусты бойыныҥ билезине кычырып јат. Слер Кудайдыҥ акту јӱрегинеҥ айткан кычырузын алынзагар, оныҥ јуук најызы болуп калараар, анайда ок оныҥ ишчилеринеҥ кӧп јакшы најылар таап аларыгар. Келер ӧйдӧ дезе, слерге ӱргӱлји јӱрӱм берилер. (Марк 10:29, 30; 2 Коринфтегилерге 6:17, 18 кычырыгар.)\n4. Кудай улусты канайып јайымдаар?\nУдабас ла Кудай тӧгӱн кудай јаҥды јоголтып салар. Анайып улус базыныштаҥ јайымдалар. Тӧгӱн кудай јаҥ улусты база качан да тӧгӱндеп, бӧлӱп болбос. Ол тушта бастыра улус сок јаҥыс чын Кудайга бир биледий бажырар. (Ачылта 18:20, 21, ЈТ; 21:3, 4 кычырыгар.)\nӰлежер Ӱлежер Кудай јаҥла не болор?\nfg 13 ур. 26—27 б.


«АЛТАЙСКАЯ ДОЛИНА», ЈАКШЫ БОЛЗЫН!!! - LIS53.XYZ - Листок.РФ. Новости Горного Алтая, новости Республики Алтай\nКӱӱк айдыҥ 27-чи кӱнинде В.Путин аҥылу экономикалык зоналарды jаҥыдаҥ тӧзӧбӧзи, 10 ОЭЗ jабылары ла арткандары талаларга берилери керегинде jакару бергени мынаҥ ары «Алтайская Долина» тудулбазын jарт керелейт. А.Бердниковтыҥ башкарузы оны кӧдӱрип болбозын бастыра улус оҥдоп jат ине.


Кеендиктиҥ јолы јаҥыс эмес - altaicholmon\nАйас Григорьевна Чендыева (Нонова) 1971 jылдыҥ кӱӱк айында Оҥдой аймактыҥ Jоло jуртында чыккан. Эне-адазында, Юлия Койчыновна Аныевада ла Григорий Майманович Ноновто, олор карындажы Мергенле кожо эки бала болгон. Баштамы класстардыҥ эки jылын Jолодо ӱренеле, билези Акташ кӧчӧрдӧ, су-алтай балдарга орус класстарда ӱренерге келишкен. Jе кӱнӱҥ ле орус укту балдарла туштажып, куучындажып туруп, тилге темигип, ӱредӱ jакшы кӧндӱге берген.\nАйас ӱчинчи класста ӱренип турарда, Кыргыс jериндеги Фрунзе (Бишкек) каланыҥ Балетный хореографический училищезинеҥ ӱредӱчилер келип, биjеге jайалталу балдар талдаган. Ол талдашты майман сӧӧктӱ кызычак Айас база ӧткӧн. Алтай jеринеҥ олор бастыра jаба он бир кижи барган. Анайып, он ло jаштаҥ ала он сегис jажы jеткенче, поездле jаҥыскан ары-бери jорыктап, алтай кыс ӱредӱзин божодып алган. Jыл туркунына анда jӱрӱп, Алтайына jӱк ле jайгыда бир катап келип баратан. Ол тушта jолдордыҥ айалгазы да коомой, автобустар jедер jерге сӱреен узак баратан. Акташтаҥ калага jетсе, конор до jер jок болуп турган ӧйлӧр болгон. Поездке отурып, база эки кӱннеҥ Фрунзеге jедетен. Ол узун jолды он jашту бала та канай ӧдӱп туратан? Байла, ол ло энезиниҥ кӧптӧдӧ шикпеерип берген азыгыла ашкарынып, jолдо кӧрӱнбес коручылду jӱрген болор…\nӰредӱ кызычакка баштапкыдаҥ ла ала jарай берген. Келер ӧйдиҥ балериналарын jайалталу, билгири ле ченемели jаан ӱредӱчилер ӱреткен. Jаныксап ыйлап та турза, кеендикке тартылган кӱӱн ончо кӱчтерди jеҥип туратан. Балерина jуҥдый jеҥил болор керек деп, ӱредӱчилер кызычактарды тыҥ ла jакыган учун, тегин де чем ле jеҥил айак балдар кӧп ажанбас. Оныҥ ӱстине баштапкы этажтаҥ ӱчинчизине чыгара катап-катап jӱгӱрип, бескеле тартыжатан. Тураныҥ баштапкы эки кады ӱренетен кыптар ла балетный залдар болгон болзо, ӱчинчи кадындагы интернатта кызычактар jаткан. Оогоштоҥ ло ала кожо ӧскӧн балдар эмдигенче ӱӱрелер болуп jӱрет деп, Айас Григорьевна айдат. Балетный школдо кожо ӱренип, оны божоткон кыстарды јӱрӱм телекейдиҥ башка-башка толуктарына апарып та салза, олор колбуны ӱспей, тутканча ла.\nЭки jыл кайра училищени божотконынаҥ бери 30 jыл ӧткӧнин темдектеген туштажуга ӱӱрелер ӧкпӧӧрип jедип келген. Кайдаҥ ла келгени бар: Германиянаҥ, Англиянаҥ, Москванаҥ, Казахстаннаҥ ла ӧскӧ дӧ jерлердеҥ. Айла, бу кыстардыҥ ортозында бир уул да ӱренген, ол Эжер Омин. Оноҥ ӱредӱ божогон. Кем кайдаар иштеп барары jанынаҥ куучын-эрмек тушта Айас Калмык jерине барарга кӱӱнзеген. Анда ол тушта «Тюльпан» деп адалган jарлу ӧмӧлик бар болгон. Петропавловск-Камчатский каланыҥ ӧмӧлигине оценкаларын база ийген. Jайалталу jиит биjечи кажызы озо каруузын берер, ары ла барарым деп бойында сананып алган. Озо Калмыкия телефондоп, jадар, иштеер jер jанынаҥ jӧптӧжип салган. Тӱжинде де кӧрбӧгӧн jерге атанардаҥ озо ӧскӧн-чыккан jерине барып келерге амадап, Айас Алтайы jаар ууланган. Jе энези кызын катап ла ыраак jерге божодорго кӱӱнзебеген.\nБир кӱн Айас Григорьевна јол келижерде, ӱредӱзин бир jыл озо божодып, «Алтай» ансамбльда иштеп баштап салган Айана Шинжинага jолугып ийерге, театрга келген. Jӱрӱмниҥ бурулчыктары мындый ла туштажулардаҥ башталып турганы ол не. Айас ол кӱн Владимир Егорович Кончевле танышкан. Владимир Егорович jиит биjечи-балерина келгенин угала, ишке кычырган.\nБир-эки айга иштеерге jӧпсинеле, Айас мында ла иштеп артып калды. Иш jилбилӱ боло берген. Москванаҥ постановочный группа келип, «Кӧгӱтей-Мерген» кай чӧрчӧкти тургускан. Ого тӧс роль келишкен. Оноҥ jол-jорыктар башталган. Бу ла тушта Айас Григорьевна бойыныҥ да тӧрӧлинде иштеерге jараар эмтир деп санааларга алдаткан. Ого ӱзеери, иштеер улус jедишпей турганын кӧрӱп, мында ла артар деген шӱӱлтеге келген. Гастрольдор ороондорло улалган. «Jӱрӱмимде эҥ узак ӧйгӧ чӧйилген гастрольдор ол тушта болгон» — деп, Айас Григорьевна кӱлӱмзиренип, эске алат. Олор Jаҥы Зеландия, Индия, Сингапур, США-ныҥ Джорджия штады, Чехия, Австрия, Тӱштӱк Корея, Монголия, Израиль, Узбекистан, Кыргызстан, Казахстан ла ӧскӧ дӧ jерлерле jорыктаган.\nЭш-нӧкӧриле, иркит сӧӧктӱ Юрий Чендыевле, шак бу jол-jорыктар тушта танышкан. Кеендиктиҥ улузы jаҥыс та иште эмес, jӱрӱмдик jолын база бириктирип, удабай биле тӧзӧгӧн. Юрий Степанович бойы jаан биледе ӧскӧн. Ол билезиндеги он баланыҥ сегизинчизи болгон. «Кижиге эш-нӧкӧри кудайдаҥ берилет деп, мен бӱдедим. Быjыл бис айыл-jурт тӧзӧгӧнистеҥ бери 32 jыл болор. Сӱӱп ле тооп jӱрген эжимниҥ jылу кӱӱни, сӱӱжи, болужы, чыдамкайы учун быйанымды айдадым. Экӱ кожо jӱрӱмниҥ jолын ӧдӱп jатканыс, бала-барка азыраганыс кудайдаҥ берилген ырыс эмей. Оныҥ учун jиит билелерге билелик сурактарда jарт эмес айалга тура бергенде, Г. Чепменниҥ «Пять языков любви» деп бичигин кычырзын деп айдар кӱӱним бар. Бой-бойоорло кандый «тилле» куучындажып турганарды ол тушта оҥдоп, билегерге амыр ла токунал келер деп ижемjилейдим» – деп, Айас Григорьевна билериле ӱлешти.\nЭмди Чендыевтердиҥ билезинде ӱч уул. Jаан уулы таҥынаҥ айыл-jуртту, кысту болды. Кыс бала кӧрбӧгӧн jуртка баштап ла келин келерде, оноҥ балдары кызычакту болордо, не аайлу солун ла сӱӱнчилӱ болгон эди деп, бӱгӱн Айас Григорьевна оморкодулу куучындайт. Эки jаан уулы, Шуну ла Чингис, калада jадып, мында ла иштейдилер. Оогош уулы Эркей школдыҥ ӧйинде каладагы экинчи таҥмалу кӱӱлик школды ӱренип божоткон. Анда ӧткӱрилген кӧрӱлерде туружып, ӧскӧ калаларла jорыктап, кайда ла барза, баштапкы jерлердиҥ бирӱзин алып jанатан. Каладагы jайалталу балдарды ла jииттерди jӧмӧгӧн фондтыҥ лауреады болгон. Тургуза ӧйдӧ Эркей Монголияда IT-программистке ӱренет.\nАйас Григорьевна бойы одус jылдаҥ ажыра иштейле, амыралтага чыгып калды. Jе оогоштоҥ ала бойына некелтелӱ, ӧйди тегин калас ӧткӱрип билбес кижи угы-тӧзинеҥ келген устардыҥ jолын база таап алды. «Кижиниҥ jӱрӱминде jаҥыс ла килеҥ, jакшы кайдаҥ болзын. Кандый ла ӧйлӧр болгон, jе кудайдыҥ болужыла ол ӧйлӧр ӧдӧ берет. Тургуза ӧйдӧ бойымныҥ билеримле ӱлежерге, кӱӱнзеген келиндерди тӱктеҥ кийим-тудум jазаарына ӱредедим. Бу jилбӱӱни кӧндӱктиргенимнеҥ бери сегис jыл кирези боло берди. Бойым узымды бийиктедер амадула кыргыс калыктыҥ устарына ӱренип барып jӱргем. Тӱкти бойым базып, оноҥ ары кийим эдедим. Ончо ло, бӧрӱктеҥ баштайла ӧдӱкке jетире эдилген, эдилбеген jаҥыс штан артты дебезе. Калганчыда ӧдӱк кӧктӧӧр ӱредӱни ӧткӧм. Мынаҥ ары келиндерди ӱредерге кӧктӧнӧр лӧ ӧскӧ дӧ машинкалар алып, ишти улалтар санаа бар» – деп, ол куучындады. Ус келинниҥ айтканыла, магазиндеп барза, улай ла пакеттер албаска, кажы ла ӱй кижи бойына бӧстӧҥ сумка-шоперлер кӧктӧйлӧ, оны кулjалап jарандырып алганы jарамыкту.\nУгы-тӧзинеҥ келген jайалта jаҥыс балага эмес, экулезине ӱлелген. Карындажы, Мерген Григорьевич Нонов, агаштаҥ кандый ла jӱзӱн эдимдер эдет. Айас Григорьевнаныҥ энези, Юлия Койчыновна, бойыныҥ 73 jажында эмдигенче кӧктӧнип jат. Былтыр 72 jажын темдектеген байрамда, Айас Григорьевнаныҥ баштаҥкайыла, ӧрӧкӧнниҥ кӧктӧгӧн лӧ тӱӱген кеп-кийимин балдарга кийдирип, сӱрекей солун кӧргӱзӱ ӧткӱрилген. Улуска солун болды. Айас Григорьевна энезин тооп, сӱрекей баалап jӱргени энези керегинде куучындаганынаҥ билдирди. Совет ӧйлӧрдиҥ чыдым кижизи jаҥыскан да артып калала, эки балазын азырап-тондоп, ӱредип алган. Юлия Койчыновна бойы «сени государство ло ӱредип салды, балам» деер. Jе энезиниҥ камааны jогынаҥ кайдаҥ… Jаанак ла улу jаанак болуп, Юлия Койчыновна барказыныҥ да балазын кӧрӱжип ийет. Ӧйлӧ теҥ алтап, ол смартфон ажыра курстарда туружат, кроссвордтор табат, бойы английский тилле jилбиркеп, бу тилдеҥ кӧчӱрилбеген кинолор кӧрӧт.\nАйас Григорьевна бойы таайыныҥ узанып туратанын сонуркап кӧрӧтӧн, ок-jаала адып турганыла jилбиркейтен. Кийнинде, эмчиликтиҥ эжигин ачып, jӱрӱмниҥ база бир буудагын ӧдӧр ӧйдӧ, Айас Григорьевнаныҥ бойына ок-jааны колго алар учурал келишкен. Ок-jааны кажы ла катап тартар тушта ол шыкап алган темдегин jолында турган оорузы деп бодоштырып, jазап шыкайла, бир де jаспастаҥ тийдире адатан. Шак ол кӱч ӧйлӧрдӧ кӱӱнин кӧдӱрип, jӧмӧп, спорттыҥ мындый jилбилӱ бӱдӱмиле тазыктырган тазыктыраачызы Александр Альчинович Сельбиковко Айас Григорьевна эмдигенче быйанду jӱргенин айдат.\nКандый ла айалгада jеҥӱчил болор кӱӱнди бир де салышпайтаны, оноҥ ары улуска болужып jӱретени бу кижиниҥ ӧзӧгинде салылып калгандый. Бу ла бойыстыҥ алтай улус ачу ашка кирип, бойыныҥ jӱрӱмин ӱреп jӱргенин кӧрӱп, jӱреги сыстап ачурканганы jайалталу келинге бир ӧйдӧ кожоҥ болуп келип баштаган. Ары jанынаҥ сӧстӧр келер, кӱӱзи угулар. Оноҥ улам ол jанындагы эш-нӧкӧринеҥ гитараныҥ аккордторын ӱренип баштаган.\nФрунзеде ӱренгениниҥ кийнинде Айас Григорьевна Барнаул каладагы Культураныҥ академиязында байрамдардыҥ ла кӧдӱриҥилердиҥ режиссеры деп бийик ӱредӱ алган. Калада ӧткӱрилген «Jылгайак ла Наурыз» байрамды тургускан. Кайчылардыҥ Улаганда ӧткӧн курултайында режиссердыҥ болушчызы болгон. «Эл-Ойын», «Мастеровой Алтай», «Jӱрӱк-Байрам», «Алтын-Казык», «Кийистиҥ фестивали» деген тергеелик ле ӧскӧ дӧ байрамдар Айас Григорьевнаныҥ тургусканы аайынча ӧдӧт.\nЭки jыл кайра эл театрда Айас Григорьевна ла Юрий Степанович Чендыевтердиҥ jайаандык эҥири ӧткӧн. Анда олордыҥ кожоҥдорыныҥ кӧбизи залда толо улустыҥ jӱрегине тийип угулган эди. «Ончозы биледеҥ башталат» деп айдылып калган сӧстӧрлӧ jӧпсинип, Алтай jерис ару болорын кичееринде баланыҥ кӧрӱми элбек болзын, кӧкси ару, алтай кижи ӧссин деп таскадарын биледе баштаар керек деп, эне кижи айдат. Оныҥ да учун Айас Григорьевна бу ууламjыла ӧткӱрилген кӧп ишти баштайт ла ондо туружат.


физик, химик, учёный, профессор, политик, учёный-ядерщик\nНобельдиҥ химияла сыйы[d] (1935)\nФредерик Жолиоло кожо ижиПравить\nНобельдиҥ сыйын алган кийниндеПравить\n«Материяныҥ эҥ ле тереҥ јажыды». Мария Кюри. статья — Самый сокровенный секрет материи;\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Жолио-Кюри,_Ирен&oldid=22534"\nПоследний раз редактировалась 16 кандык ай 2021 в 08:52\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 16 кандык ай 2021, 08:52.


20.03.2020 - altaicholmon\nВнутренняя Монголия, наряду с Халхой, является прародиной монгольского народа, поэтому отказаться от права на неё монголы не могут. И Китай должен будет с этим считаться. О том, что есть такая страна – Монголия, знают все. Гораздо меньше известно о том, что Монголий на самом деле две. Одна – Монгол Улс, бывшая Монгольская Народная Республика со столицей\nПросьба ветерана смотреть местное ТВ не могла остаться без внимания\nПредставитель государственной законодательной власти Республики Алтай в Совете Федерации Татьяна Гигель и заместитель Председателя Государственного Собрания–Эл Курултай Республики Алтай, руководитель Комиссии по организации деятельности Парламента РА Герман Чепкин вместе с главой муниципального образования «Чойский район» Михаилом Маргачевым побывали в гостях у ветерана Великой Отечественной войны Федора Кузьмича Логинова в с.Паспаул. Накануне ветеран обратился в Государственное\nСамый низкий уровень безработицы в России по итогам ноября 2019-го — января 2020 года зафиксирован в Москве и Санкт-Петербурге, а самые высокие показатели — на Северном Кавказе, свидетельствуют результаты исследования РИА Новости. Диапазон значений уровня безработицы в регионах варьируется от полутора процентов в Москве и Санкт-Петербурге до 26,3% в Ингушетии. В 38 субъектах Федерации он\nГлава Республики Алтай Олег Хорохордин , 18 марта объявил о введении на территории региона режима повышенной готовности для органов управления и сил территориальной подсистемы в связи с распространением в России коронавирусной инфекции. По данным на 18 марта, в стране зарегистрировано 147 случаев заболевания в 26 субъектах Федерации, в том числе в трех регионах Сибири. Выписаны по выздоровлению 5 человек.\nСпорттыҥ узына кандидаттар Аржан Тудуев ле Рустам Петпенеков калганчы адышка јетире тартыжып, бӱгӱнги кӱнде республикада кем эҥ ле тыҥ ок-јаачы болгонын ылтам јартап болбогондор. Олор бой-бойлоры ортодо ок-јаа адышла ӧткӧн Горно-Алтайсктыҥ ачык турниринде финалда маргышкан. Финалда бу эки спортчы ӱч бӧлӱктеҥ турган адыштыҥ кийнинде теҥ-тай очколор јууп алган — 5:5. Маргаандардыҥ ээжилериле болзо, теҥ-тай очколор\nЧамал аймактыҥ Аскат јурты јаҥыс ла республикада эмес, је анайда ок текши ороон ичинде јарлу јурт болгодый. Анчада ла Сибирьдеги федерал округта јадып тургандар оны јакшы билер деп айдарга јараар. Не дезе, бу јуртта Новосибирск ле ӧскӧ дӧ калалардаҥ келип, тура тудуп эмезе тура садып алган улус кӧп. Олордыҥ кезиги Аскатта јыл туркунына јадып турган\nЈакшынак керектердиҥ туразына айылдап…\nКалганчы јылдарда ороондо эл-јон, јондык биригӱлер јуртап јаткан јеринде, јуртында јадын-јӱрӱмди јарандырар, калыктардыҥ культуразын, јаҥжыгуларын орныктырар, јондыктыҥ јӱрӱминде эл-јонды эрчимдӱ туруштырар амадула баштаҥкайлар эдип, јӱзӱн-башка гранттардыҥ конкурстарында туружары эрчимделген. Ол тоодо јылдыҥ ла эки катап Президенттиҥ гранттарыныҥ фонды конкурстар ӧткӱрип туру. Шабалин аймактыҥ Беш-Ӧзӧк јуртында Президенттиҥ грантыла «Јакшынак керектердиҥ туразы» ачылган деп табыш болордо, мен\nОлег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган. Олег Хорохордин, Алтай Республиканыҥ башчызы, башкарузыныҥ председатели: «Мени Алтай Республиканыҥ удурумга башчызыныҥ молјуларын бӱдӱрер јамыга тудардаҥ озо до мен