«Кара-бајырт улусты кӧрӱп ийгем» — Каруулчы шибеениҥ ОНЛАЙН-БИБЛИОТЕКАЗЫ\nКаруулчы шибеениҥ ОНЛАЙН-БИБЛИОТЕКАЗЫ\nw19 Сыгын ай 26—31 б.\n«Кара-бајырт улусты кӧрӱп ийгем»\nБу бӧлӱкке видео јок.\nЈаманысты таштагар, видео иштебей калды.\nКаруулчы шибее 2019\nКАРА-БАЈЫРТ УЛУС КАЙДА ЈАДАР?\nЧЫНДЫКТЫҤ ЈАРКЫНЫ ТАМ ЈАРКЫНДАЛЫП ЈАТ\nКАРА-БАЈЫРТ АЛБАТЫНЫҤ КӦПТӦГӦНИ\nБАСТЫРА АЛБАТЫЛАРДАҤ ЈУУЛГАН КАРА-БАЈЫРТ АЛБАТЫ\nБУ КӦРӰЛТЕНЕҤ БИС КАНДЫЙ ТУЗА АЛАДЫС?\n39 ӰРЕНЕТЕН ЈӦРМӦЛ\n«Кем де тоолоп болбогон кара-бајырт улусты кӧрӱп ийгем. [...] Олор ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында тургандар» (АЧЫЛ. 7:9).\n60 КОЖОҤ Јӱрӱмди аргадап турган јар\n1. Баштапкы чактыҥ учында элчи Иоанн кандый айалгада болуп калган?\nБИСТИҤ эраныҥ баштапкы чагыныҥ учында јажы јаанаган элчи Иоанн кӱч айалгада болуп калган. Ол Патмос деп ортолыкта ссылкада болгон, анайда ок јерде јӱрген элчилердиҥ калганчызы болгон болор (Ачыл. 1:9). Бу ӧйдӧ Кудайдаҥ јана баскан улустыҥ јуундарды аскыртып, христиандардыҥ ортозында бӧлӱништер эдип турганын Иоанн билер болгон. Анайып, христианствоныҥ јаҥду ла кӱйӱп јаткан оды удабас ла ӧчӧ берер деп билдирген болор (Иуда 4; Ачыл. 2:15, 20; 3:1, 17).\nЭлчи Иоанн колдорына пальма агаштыҥ сабактарын тудунып алган ак кийимдӱ «кара-бајырт улусты» кӧрӱп ийген. (2 абзацты кӧрӱгер.)\n2. Ачылта 7:9—14-лӧ болзо, Иоанн кандый кӧрӱлте кӧргӧн? (Кадарындагы јурукты кӧрӱгер.)\n2 Бу мындый кӱч айалгада элчи Иоанн сӱрекей јилбилӱ кӧрӱлте кӧргӧн. Ондо ангелдер улу тӱбектиҥ тӧрт салкынын тудуп алган. Олор бу тӧрт салкынды, кулдар калганчы таҥманы албаганча тудуп јат (Ачыл. 7:1—3). Таҥмалаткан улус — Иисусла кожо теҥериде башкаратан 144 000 кижи (Лука 12:32; Ачыл. 7:4). Оноҥ Иоанн база бир бӧлӱк улусты кӧрӱп ийген. Бу — «кем де тоолоп болбогон кара-бајырт улус». Олор керегинде Иоанн мындый сӧстӧр бичиген: «Ончо уктардаҥ, ӱйелердеҥ, калыктардаҥ ла тилдердеҥ улус болгон. Олор ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында тургандар». (Ачылта 7:9—14 кычырыгар.) Иоанн келер ӧйдӧ Кудайга чын бажырар улустыҥ тоозы сӱреен кӧп болор деп билип алала, тыҥ сӱӱнген болор!\n3. а) Иоанныҥ кӧрӱлтези нениҥ учун бӱдеристи тыҥыдып јат? б) Бу јӧрмӧлдӧ нени шӱӱжерис?\n3 Бу кӧрӱлте Иоанныҥ бӱдерин тыҥыткан. Је бистиҥ бӱдеристи бу кӧрӱлте оноҥ тыҥ эдер, нениҥ учун дезе бис шак ла бу судурдыҥ бӱдӱп јаткан ӧйинде јададыс! Улу тӱбекти ӧдӱп, јерде ӱргӱлјиге јӱрерге турган миллиондор тоолу улустыҥ јуулып турганын бойыстыҥ кӧзибисле кӧрӱп јадыс. Бу јӧрмӧлдӧҥ Иегова 80 кире јыл кайра бу албаты кем болгонын канайып ачып бергенин билип аларыс. Оноҥ бу албатыныҥ 1) сӱрекей кӧп болгонын ла 2) башка-башка албатылардаҥ јуулганын шӱӱп кӧрӧрис. Мындый шӱӱжӱ бу албатыныҥ тоозына киретен ончо улустыҥ бӱдӱмјизин тыҥыдар.\n4. Бастыра телекейдиҥ христиан серкпелери Агару Бичиктиҥ кандый чындыгын оҥдобой јат, је Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери олордоҥ незиле аҥыланган?\n4 Агару Бичикте, Кудайга сӧсуккур улус јерде ӱргӱлјиге јӱрер деп, јарт бичилип калган да болзо, бӱгӱнги кӱнниҥ кудай јаҥдары анайып ӱретпей јат (2 Кор. 4:3, 4). Кӧп саба христиан серкпелер јакшы улус божогон кийнинеҥ теҥеридӧӧн барат деп ӱредет. Је XIX чактыҥ учында «Каруулчы шибее» деген журналды чыгарып баштаган Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилеринде (Исследователи Библии) ӧскӧ кӧрӱм болгон. Бу бӧлӱк улус Кудай јердеги райды орныктырар ла миллиондор тоолу сӧсуккур улус теҥериде эмес, је мында, јерде јадар деп оҥдоп алган. Је Кудайга кемдер сӧсуккур болор деп јарт билип аларга, бир канча ӧй керек болгон (Матф. 6:10).\n5. Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери 144 000 керегинде нени оҥдоп алган?\n5 Анайда ок Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери, кезик улус теҥериде Иисусла башкарарга, јердеҥ садылып алылар деп оҥдоп алган (Ачыл. 14:3). Бу бӧлӱк улус, јерде Кудайга чындык иштеген 144 000 эрчимдӱ христиандардаҥ турар учурлу. Је кара-бајырт улус керегинде нени айдарга јараар?\n6. Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери кара-бајырт керегинде чындыкты канайып оҥдоп туратан?\n6 Иоанн кӧрӱлтезинде «ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында» турган кара-бајырт улусты кӧргӧн (Ачыл. 7:9). Оныҥ учун Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери кара-бајырт улус 144 000 чылап теҥериде јадар деп бодогон. Је андый болзо, бу эки бӧлӱктиҥ башказын олор канайып јартаган? Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери кара-бајырт улустыҥ тоозына, јерде јӱрерде Кудайга бӱткӱлинче сӧсуккур болбогон улус кирер деп сананган. Андый улус библиялык нормаларла јӱрген де болзо, је олордыҥ кезиги христиан серкпелердеҥ чыкпаган болор. Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилериниҥ санаазыла болзо, андый улус Иисусла кожо башкарарга турбас, нениҥ учун дезе олордыҥ Кудайга сӱӱжи арай ла ас болгон. Айдарда, кара-бајырт улус Кудайды тыҥ сӱӱбей турган болордо, олор ширееге отурбас, је ширеениҥ алдында турар.\n7. Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилериниҥ санаазыла болзо, бир муҥ јылдыҥ ӧйинде јерде кемдер јадар учурлу болгон, анайда ок олор Христостоҥ озо божогон, је Кудайга чындык арткан эр улус керегинде нени сананган?\n7 Айса болзо, Шиҥдеечилер јерде кемдер јадар учурлу деп сананган? Кара-бајырт улус ла 144 000 кижи теҥериде јуула берзе, миллиондор тоолу улуска јерде јадатан арга ачылып, Христостыҥ бир муҥ јылга башкаратан ӧйинде болотон алкыштар берилер. Андый улус Кудайдыҥ јасактарына Христостыҥ бир муҥ јылга башкаратан ӧйинде ӱредӱ алар. Оныҥ учун олордоҥ Иисус башкарып баштагалакта Иеговага иштеери некелбей јат. Ӱредилген кийнинеҥ Иегованыҥ нормаларын бӱдӱрип турган улус јерде ӱргӱлјиге јӱретен кайрал алар, бӱдӱрбей турган улус дезе, јоголтылып калар. Анайда ок ол ӧйдӧ «бастыра јердиҥ ӱстинде јайзаҥдар» болотон улустыҥ кезиги бир муҥ јылдыҥ учында теҥериде јӱретен арга алар болгон (Сар. 45:16). Олордыҥ ортозында Христостоҥ озо божогон, је Кудайга чындык арткан эр улус болор деп, Шиҥдеечилер сананган.\n8. Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилери кандый ӱч бӧлӱк улус болор деп сананган?\n8 Анайдарда, Агару Бичиктиҥ Шиҥдеечилериниҥ санаазыла болзо, ӱч бӧлӱк улус болор: 1) Иисусла теҥериде башкаратан 144 000 кижи; 2) теҥериде «ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында» туратан јаан эрчимдӱ иштенбей турган кара-бајырт улус; 3) Христостыҥ бир муҥ јылга башкаратан ӧйинде Иегованыҥ јасактарына ӱренетен миллиондор тоолу улус*. Је Иегова бойыныҥ ӧйинде чындыкты јарт ачып берген (Укаа 4:18).\n1935 јылдыҥ курултайында јерде јӱретен ижемјилӱ сӱрекей кӧп улус чӧҥӱрилген (9 абзацты кӧрӱгер.)\n9. а) Кара-бајырт улус «ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында» турат дегенин канайып оҥдоор? б) Ачылта 7:9-ты мынайып оҥдогоныс нениҥ учун чын болот?\n9 1935 јылда Иегованыҥ Керечилерине Иоанныҥ кӧрӱлтезиндеги кара-бајырт улус кемдер болорын билип алатан јарт оҥдомол берилген. Мынаҥ улам олор «ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында» турарга, кара-бајырт улус теҥеридӧӧн барбас деп оҥдоп алган. Нениҥ учун дезе олор јерде де болзо, «ширеениҥ алдында» турар аргалу. Је «ширеениҥ алдында» турарга, Иегованыҥ башкарар јаҥын тооп, ого сӧсуккур болор керек (Иса. 66:1). Бу улус Христостыҥ тайылгазына бӱдӱп турганыла «Кураанныҥ алдында» турат. Анайып ла Матфей 25:31, 32-де «ончо калыктар», ол тоодо калју да улус, улу ширееде отурган Иисустыҥ алдына «јуулар» деп айдылат. Бастыра албатылар теҥериде эмес, јерде јадып турган эмей. Бу мындый сӱрекей чын оҥдомол Агару Бичикте нениҥ учун кара-бајырт улус теҥеридӧӧн јуулбас деп айдылганын јартап јат. Теҥеридеги ӱргӱлји јӱрӱмди јӱк ле 144 000 кижи алар. Олор Иисусла кожо «јерле башкарар» (ЈТ) (Ачыл. 5:10).\n10. Кара-бајырт албатыга Иегова керегинде билгирлерди нениҥ учун Христостыҥ бир муҥ јылга башкарарынаҥ озо алар керек?\n10 Айдарда, 1935 јылдаҥ ала Иегованыҥ Керечилери Иоанныҥ кӧрӱлтезиндеги кара-бајырт албаты јерде ӱргӱлјиге јӱретен чындык христиандардаҥ турат деп оҥдоп баштаган. Олорго улу тӱбекти ӧдӧргӧ, Христостыҥ бир муҥ јылга башкарарынаҥ озо, Иегова керегинде билгирлерди алып, ого бажырар керек. Анайда ок Иисустыҥ бир муҥ јыл башкаратан ӧйинеҥ озо келип јаткан ончо тӱбектеҥ кыйып ӧдӧргӧ, бек бӱдӱмјилӱ болор керек (Лука 21:34—36).\n11. Агару Бичиктиҥ кезик Шиҥдеечилери Христостыҥ бир муҥ јылга башкаратан ӧйиниҥ учында Иегованыҥ кезик ишчилери нениҥ учун теҥеридӧӧн барар деп сананган?\n11 Је Христостыҥ бир муҥ јылга башкаратан ӧйиниҥ учында Кудайдыҥ кезик чындык ишчилери јердеҥ теҥеридӧӧн алылар дегенин канайып оҥдоор? Бу керегинде 1913 јылдыҥ кочкор айдыҥ 15-чи кӱниниҥ «Каруулчы шибеезинде» айдылган. Кем де мынайып сананар аргалу болгон: «Нениҥ учун јебрен ӧйдӧ Кудайга чындык арткан эр улус јерде јадар, је јаан эрчимдӱ иштенбеген христиандар теҥеридӧӧн барар?» Андый санаалар эки јастыра оҥдомолдоҥ улам болгон: 1) кара-бајырт албаты теҥериде јадар, 2) кара-бајырт албаты јаан эрчимдӱ иштенбей турган христиандардаҥ турар.\n12, 13. Майлаткандар да, кара-бајырт та алатан кайралы керегинде нени оҥдоп јат?\n12 Је 1935 јылда Иегованыҥ Керечилери Армагеддонды ӧдӱп чыгатан улус, ол Иоанныҥ кӧрӱлтезиндеги кара-бајырт улус болор деп јарт оҥдоп алган. Олор улу тӱбекти ӧдӱп, тыҥ ӱнденип: «Улусты ширееде отурган Кудайыс ла Кураан аргадайт!» — деп айдар (Ачыл. 7:10, 14). Бу неме јерде болор. Анайда ок Агару Бичикле болзо, теҥериде јӱрерге тиргизилген улус, јебрен ӧйдӧ јаткан чындык ишчилерге кӧрӧ «артык болгонды» алар (Евр. 11:40). Акалар мыны оҥдоп аларда, јердеги ӱргӱлји јӱрӱм керегинде ижемјини сӱӱнип куучындаган ла улусты Иеговага иштеерине кычырган.\n13 Кара-бајырт албатыга кирип турган христиандар мындый ижемји барына сӱӱнип јат. Олор кем јерде, кем теҥериде јӱрерин Иегова бойы кӧрӧт деп оҥдоп јадылар. Майлаткандар да, кара-бајырт та, Иегова мындый кайралды, бойыныҥ јалакайынаҥ улам Иисус Христостыҥ толынты тайылгазы ажыра бергенин оҥдоп јат (Рим. 3:24).\n14. Нениҥ учун 1935 јылдаҥ ала, кӧп улус кара-бајырт албаты керегинде судур канайып бӱдерин билерге кӱӱнзеген?\n14 1935 јылда Иегованыҥ Керечилери Иоанныҥ кӧрӱлтезин оноҥ јарт оҥдоп алган. Мынаҥ улам кӧп улус јердеги ижемјилӱ кара-бајырт албаты канайып јууларын билерге кӱӱнзеген. Ол ӧйдӧ 12 јашту болгон Рональд Паркин ака мынайып айдат: «Ол ӧйлӧрдӧ бастыра јердиҥ ӱстинде јарчылардыҥ тоозы 56 000 кире болгон. Олордыҥ кӧбизи майлаткандар болордо, кара-бајырт албаты андый ла кӧп эмес деп билдирген».\n1935 јылда јердеги райда кемдер јадар деп, бис јарт оҥдоп алганыс. Агару Бичикти, графикте кӧргӱзилген бичиктердиҥ болужыла ӱренип, миллиондор тоолу улус Каандыктыҥ јарчылары болуп калган. Олордыҥ кӧбизи кара-бајырт улустыҥ тоозына кирет. (14, 15 абзацтарды кӧрӱгер.)\nСлер (эмезе слердиҥ тӧрӧӧндӧрӧӧр) Агару Бичикти кандый бичикле ӱренгенигер?\nБичиктер: 1943 (орус тилге 1950) «Истина освободит вас»; 1946 (орус тилге 1956) «Бог верен»; 1968 (орус тилге 1969) «Истина, ведущая к вечной жизни»; 1982 (орус тилге 1989) «Ты можешь жить вечно в раю на земле»; 1995 (алтай тилге 2001) «Ӱргӱлји јӱрӱмге баштап апарар билгир»; 2005 «Чему на самом деле учит Библия?»; 2015 (алтай тилге 2018) «Агару Бичик неге ӱредет?».\n15. Кара-бајырт албаты канайып јуулат?\n15 Је канча јылдардыҥ туркунына, кӧп ороондорго аткарылган миссионерлердиҥ ижинеҥ улам, Иегованыҥ Керечилериниҥ тоозы там ла кӧптӧгӧн. Оноҥ 1968 јылда Агару Бичикти «Истина, ведущая к вечной жизни» деген бичикле ӱренетен программа башталган. Бу бичикте библиялык чындык сӱрекей јеҥил јарталганынаҥ улам, Иегова керегинде билип алган јобош улустыҥ тоозы оноҥ тыҥ кӧптӧгӧн. Тӧрт јылдыҥ туркунына јарым миллионноҥ кӧп јаҥы ӱренчиктер чӧҥӱрилген. Латинский Америкада ла ӧскӧ дӧ ороондордо католический серкпелердиҥ улузыныҥ тоозы астап турарда, Кӱнчыгыш Европада ла Африкада бистиҥ ижис токтодунаҥ јайымдалып туратан. Анайып, база да канча миллиондор улус чӧҥӱрилген (Иса. 60:22). Калганчы јылдарда Иегованыҥ организациязы, Агару Бичик неге ӱредип турганын билерге болужатан ӧскӧ дӧ тузалу јепселдер чыгарган. Эмди Иегова кара-бајырт албатыны јууп турганында бир де алаҥзыбай јадыс. Олордыҥ тоозы 8 миллионноҥ ажа берди.\n16. Кара-бајырт албаты кемдердеҥ турар?\n16 Иоанн кӧрӱлтезин јартап тура, кара-бајырт албаты «ончо уктардаҥ, ӱйелердеҥ, калыктардаҥ ла тилдердеҥ» болор деп айткан. Иоаннаҥ озо Захария судурчы бого тӱҥей сӧстӧр бичиген: «Ол кӱндерде ончо албатылардаҥ болгон ло башка-башка тилдерге куучындап турган он кижи иудейдиҥ эдегинеҥ тудунып, ого мынайып айдар: „Бис слерле кожо барарыс, нениҥ учун дезе Кудай слерле кожо деп укканыс“» (Зах. 8:23).\n17. Иегованыҥ организациязы башка-башка тилдерлӱ албатыларга канайып болужат?\n17 Иегованыҥ Керечилери, улусты ончо тилдердеҥ јууп аларга, сӱӱнчилӱ јарды олордыҥ тилине јарлаар керек деп оҥдоп јат. Оныҥ учун Агару Бичикти ӱренетен бичиктерди бис 130 јылдаҥ кӧп ӧйгӧ кӧчӱрип јадыс. Бӱгӱнги кӱнде канча јӱс тилдерге кӧчӱрилип турган ишти, кижиниҥ тӱӱкизин кӧрзӧ, кем де, качан да этпеген. Иегова кара-бајырт албатыны ончо албатылардаҥ јууп турганын бойыстыҥ кӧзисле кӧрӧдис. Анайып бу улус, башка-башка албатылардаҥ да болзо, кӧгӱс курсактыҥ ӧскӧ тилдерге кӧптӧп турганынаҥ улам, Иеговага бирлик бажырып јат. Олор бойыныҥ јарлаар ижиле, анайда ок бой-бойына сӱӱштӱ баштанып турганыла текши јарлу болот. Бу ончо неме бистиҥ бӱдӱмјибисти тыҥыдып јат! (Матф. 24:14; Иоанн 13:35).\n18. а) Исаия 46:10, 11-ле болзо, Иегованыҥ кара-бајырт керегинде судурды бӱдӱрип турганы бисти нениҥ учун кайкатпай јат? б) Јерде јадатан ижемјилӱ улус теҥеридӧӧн барбайтанына нениҥ учун ачынбай јат?\n18 Бис кара-бајырт керегинде судурдыҥ бӱдӱп турганын кӧрӱп, тыҥ сӱӱнип јадыс! Иегованыҥ бу судурды мынайып бӱдӱрип турганында кайкамчылу неме јок. (Исаия 46:10, 11 кычырыгар*.) Кара-бајырт улус Иисусла кожо теҥериде башкарар эдип майлатпаганына ачынбайдылар, карын Иегованыҥ сыйлаган ижемјизин баалап јадылар. Агару Бичикте, Кудайдыҥ агару тынына башкарткан да болзо, је 144 000-га кирбей турган чындык эр ле ӱй улустыҥ ас эмес темдери бар. Олордыҥ бирӱзи Крестеечи Иоанн (Матф. 11:11). База бирӱзи Давид каан (Ап. ижи 2:34). Олор, анайда ок ӧскӧ дӧ улус, јердеги райга тиргизилер. Ончо тирилген ишчилерде, кара-бајырт улуста чылап, Иеговага чындык болгонын ла оныҥ бийленер јаҥына јӧмӧжип турганын кӧргӱзетен арга болор.\n19. Иоанныҥ кара-бајырт керегинде кӧрӱлтезиниҥ канайып бӱдӱп турганын оҥдоп турганыс бисти неге кӱӱнзедет?\n19 Кудай ончо албатылардаҥ миллиондор тоолу улусты мынайып баштапкы катап бириктирип салган. Бистиҥ ижемјибис кандый да болзо, теҥериде ол эмезе јерде јадатан да болзо, бис канча ла кире кӧп улуска кара-бајырт «ӧскӧ койлордыҥ» (ЈТ) тоозына кирерге болужар учурлу (Иоанн 10:16). Удабас, судур аайынча, Иегова јерде улу тӱбекти баштап, кижиликти шыраладып турган башкаруларды ла кудай јаҥдарды јоголтып салар. Ол тушта кара-бајырт улуска Иеговага ӱргӱлјиге јерде иштейтен сӱрекей јакшы арга ачылар! (Ачыл. 7:14).\nСЛЕР КАНДЫЙ КАРУУ БЕРЕР ЭДЕЕР?\n1935 јылга јетире кара-бајырт керегинде кандый јастыра оҥдомол болгон?\nКара-бајырт албаты канайып кӧптӧп калган?\nИегова кара-бајырт улусты ончо албатылардаҥ јууп турган деп недеҥ кӧрӱнет?\n139 КОЖОҤ Бойымды јаҥы телекейде деп сананадым\nБу јӧрмӧлдӧ элчи Иоаннга берилген кӧрӱлте шӱӱжилер. Ол кара-бајырт улустыҥ јуулганын кӧргӧн. Бу кӧрӱлте кара-бајырт улустыҥ тоозына киретен улустыҥ ончозыныҥ бӱдерин тыҥыдар.\n«Свидетели Иеговы — возвещатели Царства Бога» деген бичиктиҥ 159—163 бӱктерин кӧрӱгер.\nИсаия 46:10, 11: «Учында не болорын бажынаҥ ла ала айдадым, эдилгелек немени јебрен ӧйлӧрдӧҥ бери айдадым. „Мениҥ амадуум бӱдӱп калар, бойымныҥ табымды бӱдӱрип саларым“ — деп айдадым. Кӱнчыгыш јанынаҥ барынтычы (хищная) кушты ла мениҥ табымды бӱдӱретен кижини ыраак јердеҥ кычырарым. Айтканымды ла амадуумды бӱдӱрип саларым».\nАлтай тилге бичиктер (1998—2022)


Интервью | Алтайская митрополия\nАлтай тил улусты jилбиркедип турганы Валентина Семеновна Дидеева деп yредyчиле куучындашканынаh кoрyнет. Эмдиги oйдo ол Библияны алтай тилге кoчyрип jат.<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nВалентина Семеновна, слерди алтай тилди башка башка ороондордыh улузына yредип турган yредyчи деп айдыжат, айтсагар, алтай тилди кем yренип jат?\nЭтнографтар, антропологтор, кезикте, алтайлар бойы, кандый бир шылтакла тил билбес болзо yренип jадылар. Кезиктери бистиh тилди керек болзо yренедилер, темдектезе, алтай jаhдар керегинде диссертация чийзе, алтай улусла алтайлап куучындажып, алтай jаhдар керегинде кoптoдo билип аларга yренип jат.\nТил yренерге слерге кайдаh улус келип jадылар?\nЭмдиги oйдo Дмитрий Доронин деп антрополог алтай тил yренип jат, ол материал jуурга Кош- Агач барган, эртен –бyгyн келерин сакып отурым. Дима Арзютов Питердеh, ол алтай тилди скайп ажыра yренип jат, ол база антрополог. Бир Францияныh антропологы бар – Клемент Тулуз, ол эмди анда, Францияда иш бедиреп jат, оныh учун скайпка каа-jаа да ла чыгып jат. Бир алтай кижи бyгyн келбеген, бала артыргызар кижи jок, ого yзеери олорго бyгyн jылу берер учун, айылда болор керек.\nБир Нурай Гюнеш деп Анкараныh турчанказы алтай тилди yренип алала «Алтай баатырларды» кoчyрерге jат. Экинчизи Измирдеh, Ферах тyрк тилдерди тyhдештирип кoрyп jат, олор база мениh yренчиктерим.\nОлор алтай тил керегинде нени айдадылар, Валентина Семеновна, оны yренип аларга кyч пе?\nАлтай тилди yренерге jилбилy, деп олор айдып jадылар.\nАлтай тилдиh yн-табыжы олорго кандый билдирет, тилдиh кандый аhызын темдектегилейт?\n- Олорго алтай тилдиh yн табыжы jарап jат, алтай тилдиh айдары jок чикезин олор темдектеп jадылар.


Экспортко элбек јолдор ачып - altaicholmon\n—Айдар Аркадьевич, кычыраачыларыска озо баштап «Мой бизнес» деп тӧс јер качан, кандый амадула тӧзӧлгӧни керегинде куучындап берзер?\n—Орооныста «Мой бизнес» деген тӧс јерлер ӧткӧн јылдаҥ ала тӧзӧлип башталган. Олордыҥ тӧс амадузы кичӱ ле орто аргачылыкта иштеп тургандарга бир јерде бир ле уунда ончо јанынаҥ болуш јетирери болуп јат. Бистиҥ тергееде андый тӧс јер бизнес-инкубатордо («Туризмниҥ ле аргачылыктыҥ ӧзӱминиҥ тӧс јери» ГБУ) 2019 јылдыҥ кичӱ изӱ айында ачылган ла ол граждандарга ла тӧзӧлмӧлӧргӧ аргачылык бӧлӱкте, јонјӱрӱмдик јаҥыртуларда, албатылык-кееркедим узанышта, экспортто ло инжинирингте, сертификация ла стандартизация эдеринде болуш јетирет. Чокумдап айтса, мында ончо аргачылар ар-јӧӧжӧлик, акча-манат, экспорт јанынаҥ ӱредӱлик болуш ла јартамал алар аргалу. Онойдо ок эдимдер эдип чыгарарында јаҥыртуларда ла олорды ӧйдиҥ некелтезиле јарандырарында болужар. «Мой бизнес» тӧс јердиҥ болужын акча тӧлӧбӧзинеҥ эмезе јеҥилтилген баала аларга јараар.\nБизнес-партнерлор табарында болуш јетирилет\nБу тӧс јерге «Туризмниҥ ле аргачылыктыҥ ӧзӱминиҥ тӧс јери» государстволык бюджет тӧзӧлмӧ лӧ «Алтай Республиканыҥ кичӱ ле орто аргачылыкты јӧмӧӧр кӧмзӧзи» микрокредитный компания, коммерциялык эмес тӧзӧлмӧ кирип јат.\n—Айдарда, аргачылар ары-бери кӧп баспазын да сананза, эптӱ тӧзӧмӧл эмтир. Эмди бӱгӱнги кӱнге јетире кандый иштер ӧткӱрилген, кандый туза јетирилген, чокумдап ийзер?\n—Эйе, темдектезе, тургуза ӧйдӧ бисте кӧпфункциональный тӧс јердиҥ ишчизи иштеп отурып јат. Аргачылар ого келип, узак ӧйгӧ сакыбастаҥ, керек-терин бӱдӱрип алар аргалу. Ол тоодо государстволык јӱзӱн-башка јеткилдештер, јеҥилтилген кредиттерге керектӱ документтер, јаҥы юридический лицо тӧзӧӧри, таҥынаҥ аргачылык ачары јанынаҥ ла оноҥ до ӧскӧзи.\nТекши иштер керегинде айтса, анчада ла тергеебистиҥ товар эдеечилерине болуш керегинде айдар керек. ГБУ-да былтыр кичӱ изӱ айдыҥ 1-кы кӱнинеҥ ала экспортты јӧмӧӧр тӧс јер иштеп баштаган. 2019 јылда экспорт ууламјы аайынча бис албатылар ортодогы кеминде тӧрт јаан бизнес-миссияда турушканыс. Олор Монголияда, Казахстанда, Китайда ла Тӱштӱк Кореяда кӧрӱ-выставкалар. Онойдо ок Корея ла Монголия ороондорло реверсный бизнес-миссиялар ӧткӱрилген.\nБыјыл текши телекейде эпидемиялык айалгала колбой, албатылар ортодо миссиялар токтодылган. Је андый да болзо, тергеебистиҥ кичӱ ле орто аргачылыгыныҥ субъекттери ӧткӧн сыгын айда Москва калада Албатылар ортодо «Амыраш-2020» деген российский туристический форум-кӧрӱде ле аш-курсактыҥ Россияда эҥ ле јаан «WorldFood Moscow 2020» деген телекейлик кемдӱ кӧрӱзинде турушкан. Андый јаан керек-јарактарда јербойыныҥ аргачыларына продукция-эдимдерин ӧскӧ ороондордыҥ садузына чыгарар, ӧмӧ-јӧмӧ иштеер, ченемелле ӱлежер јӧптӧжӱлер тургузып, керектӱ колбулар тӧзӧп алар јакшынак арга болот.\nТемдектезе, быјыл кочкор айда бистӧн Казахстанныҥ аргачылары келип јӱрген. Бу бизнес-миссия ӧйинде јербойыныҥ аргачылары чыгарып турган эдимдерин — экспортко чыгарар аргаларын кӧргӱскен, олорло јууктада таныштырган. Онойдо ок миссия кеминде ӧткӧн јуунда Алтай Республикадаҥ јуртээлем, биофармацевтикалык эдимдер, плодовый ла кееркедим ӧзӱмдердиҥ чаалдарын, чилгемди, адарулар тудар бӧлӱктиҥ продукциязы, агаштаҥ эткен тураларды, агаштаҥ ла темирдеҥ балдар ойноор площадкаларын экспортко чыгарар аргалар шӱӱжилген.\nТуштажу-куучындардыҥ турултазында Казахстан Алтайдаҥ мӧт алар, онойдо ок бистиҥ тергеениҥ јеринде адарулар тудар бӧлӱктиҥ продукциязын ӧмӧ-јӧмӧ белетеер ле эм-техникалык сырье ло отургузар материалдар тартары, Кӱнчыгыш-Казахстан областьтыҥ јеринде кубултып белетееринде ӧмӧ-јӧмӧ иштеерге Алтай Республикадаҥ специалисттер алдыртары јӧптӧлгӧн.\n2020 јылда бис те электрон садуларга јол ачтыбыс деп айдарга јараар\n—Эпидайалгала колбой, бизнестиҥ ончо бӧлӱктери уур-кӱчтерге табарткан, је андый да болзо, бу ченел-тени ӧдӱп тура, јаҥы, јакшынак аргалар, эп-сӱмелер табыларында алаҥзу јок. Слердиҥ ижигерде кандый бир јаҥыртулар, јаҥы ууламјылар ачылды ба?\n—Ол, чындап та, андый. Сӱмелӱ, чыдамкай ла турумкай аргачы эбин табып ла ийер. Олорго јӧмӧлтӧ эдип, бойыстыҥ јаныстаҥ болужар аргаларысты элбедип јадыбыс. Эмди јаҥыс ла јартамал эдип эмес, онойдо ок ӧскӧ ороондордоҥ бизнес-партнерлор табары јанынаҥ болуш јетирип баштадыс.\n2020 јылда бис те электрон садуларга јол ачтыбыс деп айдарга јараар. Интернет ажыра албатылар ортодо саду туку качаннаҥ бери кыймырап, кайнап јат. Анчада ла бӱгӱнги айалгаларла колбой оныҥ эбиртӱ-ӧдӱштирӱзи кӧптӧгӧн. Электрон аргалар экспортты јаҥы саду-рынокторго ас чыгымдарлу чыгарар, Алтайыстыҥ эдимдерин текши телекейде јаткандар кӧрӱп, садып алар јакшынак арга берет.\nОнойып, эм тургуза Алтай Республиканыҥ аргачылыгыныҥ он беш кире объектиниҥ продукциязы албатылар ортодогы јарлу интернет саду площадкаларга (Alibaba.com, eBay.com, EPINDUO) чыгарылган. Олор аайынча баштапкы баштанулар келип баштады — мӧткӧ лӧ агаш фито-бочкаларга.\n—Интернет-площадкалар ажыра албатылар ортодогы садуга, байла, эҥ ле артык продукция эдип тургандардыҥ эдимдери тургузылып јат?\n—Кемди бир артыктаар болзо, «Јылдыҥ экспортеры» деген конкурс керегинде айдар керек. Конкурстыҥ алдына тургузылган сурактар — ол 2019 јылда экспортты ӧскӱреринде талдама једимдерге јеткен кичӱ ле орто аргачылыктыҥ субъекттерин илелеери, јӧмӧӧри ле кайралдаары; экспортный ӱлекерлерле јарамыкту башкарынар ченемелди таркадары ла албатылар ортодо садуда эҥ артык ченемелдерди ичкерледери; республиканыҥ тоомјы-имиджин чыҥдый товарлар эдип чыгарып турган ла чыҥдый јеткилдеш јетирип турган тергее деп тӧзӧӧри (элбеде бу конкурс керегинде газеттиҥ ӧткӧн номеринеҥ кӧрӱгер).\nКонкурстыҥ јеҥӱчилдерине олордыҥ келер једимдерине јарамыкту болор сыйлар табыштырылган. Онойдо ок олорго продукциязын башка ороондорго чыгарар тушта, башка ороондордоҥ партнерлорло јӧптӧжӱ-куучындарда ӱзеери болуш эдилер, башка-башка программаларда, бизнес-миссияларда ла кӧрӱлерде туружар арга берилер ле бир канча јеҥилтелер эдилер.\n—Адакыда, экспортты јӧмӧӧр тӧс јердиҥ ле текши «Мой бизнес» деген тӧс јердиҥ ижинде база кандый јаҥы алтамдар, ӱлекерлер болоры керегинде айдып берзер?\n—Эмдиги ӧйдӧ иш эпидайалгадаҥ јаан камаанду болуп калган. Темдектелген канча керек-јарактар, ӱлекерлер гран-кыйулар бӧктӧлгӧнинеҥ улам токтоды-лып калган. Андый да болзо, јуук ӧйдӧ солун бир ӱлекерде туружарыс, ого чаптыгын не де јетирбес деп иженип турубыс. Ол иш-керегис бӱткен кийнинде, оныҥ турулталарыла газеттиҥ кычыраачыларыла ӱлежерис. Оноҥ башка бизнес-инкубатордо аргачыларыска ӱредӱ-семинарлар, јарамыкту туштажу-куучындар јаантайын ӧткӱрилип јат.\nАлтай мӧт албатылар ортодо интернет-садуга чыгып јат\nЈаҥар айдыҥ 9-чы кӱнинде Россияныҥ экспортный тӧс јери экспортерлорго јарамыкту онлайн-форматту «Россияда эдилген» («Сделано в России») деген форум тӧзӧп јаткан. Быјыл ол «Јаҥы онјылдыктыҥ кычырулары» деп адалат. Ондо экспортко чыгарын буудактап турган сурактарды аайлаштырары, электрон садуга чыгары, сагышка томулар, орустап айтса, — «впечатления» деген јаҥы товарды канайып экспортировать эдери аайынча шӱӱжӱлер, башка-башка мастер-класстар ӧткӱрилер. Форумныҥ чике кӧрӱзи оныҥ окылу forum.exportcenter.ru сайтында ачык болор. Ондо ороонныҥ башкарузыныҥ чыгартулу улузы, РФ-тыҥ ла ӧскӧ ороондордыҥ компанияларыныҥ башкараачылары ла оноҥ до ӧскӧлӧри туружар. Кӱӱнзеген аргачыларысты бу форумды кӧрӱп, ченемелин байытсын деп кычырадыс.


Платье для девочки M&D, цвет: белый, мультиколор. SWD27015M77. Размер 98 Перчатки\nПроходные клеммы URDK 6 Phoenix Contact\nШахты, Троицк, ЗелАО, Зеленогорск, Туапсе, Новокосино, Внуковское, Орехово, Тёплый Стан, Клёновское, Марьина Роща, Краснокамск, Дубна, Сураж.


02.07.2019 - altaicholmon\nШкол ӧйиниҥ јаркынду элестери…\nӦткӧн неделеде олор школды божотконыныҥ толо јылдыгына учурлалган туштажу ӧткӱрдилер. Мындый туштажулар кажы ла школдыҥ балдарыныҥ јаҥжыгып калган сакылталу байрамы болот. 1969 јылдыҥ выпускниктери, олордыҥ салым-јӱрӱми, ӧткӧн туштажузы керегинде биске 10-чы «а» класста ӱренген Григорий Барзынович Чекурашев куучындады: —Бис школго 1963 јылда бежинчи класска келгенис. Ол јыл ӱч класс јуулган. Баштап тарый кажызында ла одустаҥ\nОчы-Баланыҥ айалгазы, кичеемели јакшы\nРимма Еркинованыҥ айтканыла, эл музейдиҥ аҥылу кичеемелиндеги Очы-Баланыҥ мӧҥкӱзиниҥ (мумия) (пазырык культураныҥ бистиҥ эрадаҥ озо V-III чактарда) айалгазыла јууктада таныжар амадула кичӱ изӱ айдыҥ 24-26 кӱндеринде Москвадаҥ билим-шиҥжӱлӱ институдыныҥ (ВИЛАР) ишчилери келип, медико-биологиялык шиҥжӱ ӧткӱрген. «Очы-Баланыҥ мӧҥкӱзин специалист-эксперттер: аҥылу иш аайынча бӧлӱгиниҥ баш билим ишчизи Юрий Абрамов, аҥылу иш аайынча бӧлӱктиҥ баш билим ишчизи Юрий\nТӧрӧлис бойыныҥ улузын таштабайт\nӦткӧн амыраар кӱнде, кичӱ изӱ айдыҥ 30-чы кӱнинде, Горно-Алтайскта «Родина» партияныҥ јаҥырта тӧзӧлгӧн тергеелик бӧлӱгиниҥ баштапкы јууны ӧткӧн. «Родина» партия бу јуунда сыгын айдыҥ 8-чи кӱнинде ӧдӧтӧн талдаштарда Эл Курултайдыҥ депутаттарына кандидаттарды кӧстӧӧрин тӱгести. Партияныҥ баштапкы ӱч кандидадыныҥ тооломына Турачактаҥ Олег Добрынин, Горно-Алтайсктаҥ Юлия Тадыева ла Улаганнаҥ Юрий Яргаков киргендер. Текши јуунда анайда ок партияныҥ\nКӱскиде тӧс јерлер ачылар\nБистиҥ тергееде «Точка роста» деген тӧс јерлер тӧзӧӧрине учурлалган јуун ӧткӧн. «Ӱредӱ» деп национальный ӱлекердиҥ «Эмдиги ӧйдиҥ школы» деген тергеелик ӱлекерин јӱрӱмде бӱдӱрериле колбулу сурактарды шӱӱжип кӧрӧрине учурлалган бу јуунда ӱредӱликтиҥ башкартузыныҥ муниципал органдарыныҥ башкараачылары, школдордыҥ директорлоры ла тӧс јерлердиҥ јаандары турушкан. Алтай Республиканыҥ јурттардагы 19 школы конкурстыҥ талдаштарыныҥ уч-турулталары аайынча ӱредӱликтиҥ цифровой ло гуманитарный\nМинистерствоныҥ коллегиязыныҥ јууны ӧткӧн\nАлтай Республиканыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министерствозыныҥ коллегиязыныҥ јууны Горно-Алтайскта ӧтти. Јуунныҥ ижинде тергеениҥ ӱредӱ ле билим аайынча министри Алексей Бондаренко, ӱредӱликтиҥ башкартузыныҥ муниципал органдарыныҥ башкараачылары, ӱредӱлик учреждениелердиҥ директорлоры турушкан. Јуунды ачып тура министрдиҥ темдектегениле, Россия Федерацияныҥ президенти Владимир Путин ӱредӱликтиҥ системазында тӧс иш-амадуларды чокымдап салган, ол тоодо ӱзеери ӱредӱ аайынча. Балдардыҥ ла јашӧскӱримниҥ аргаларын\nБир чак кайра «республика» тӧзӧлӧр аргалу болгон\nЈаан изӱ айдыҥ 3-чи кӱни тергеебисте Алтай Республиканыҥ кӱни деп темдектелет. Горно-Алтайский автоном областьты Горно-Алтайский Советский Социалистический Республика эдип кубулта тӧзӧӧри керегинде РСФСР-дыҥ јасагы 1991 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 3-чи кӱнинде чыккан. Мынайда чоттозо, быјыл республика тӧзӧлгӧниниҥ 28 јылы толуп јат. Кереес ле байрам кӱндердиҥ «Хронограф Республики Алтай» деген кӱнтизӱ-бичигин јылдыҥ сайын чыгарып турган АР-дыҥ\nШабалин аймактыҥ тӧс јуртында «Туулу Алтайдыҥ ӱрендери» билим-производственный биригӱ» деген СППК иштейт. Бу ээлем јаҥыс ла аймактыҥ эмес, је анайда ок республиканыҥ оморкодузы деп айдар керек. Јуукта Шабалин јуртта болуп, ӧрӧ айдылган СППК-ныҥ башкараачызы Василий НАРАНОВЛО эрмек-куучын ӧткӱрдис. —Василий Николаевич, Слер ӱредӱгер аайынча кем болорор? —Ӱренген ӱредӱм аайынча биолог болорым. Јурт ээлемде он тогус јыл\nРеспубликаныҥ башчызына сегис кандидат кöстöлди\nКичÿ изÿ айдыҥ 25-чи кÿнинде Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ jамызына кандидаттар кöстööри тÿгенип калды. Текши тооло сегис кандидат кöстöлгöн: Олег Хорохордин («Единая Россия»), Дмитрий Софронов (ЛДПР), Виктор Ромашкин (КПРФ), Михаил Соловьев (НППР-Власть народу), Леонид Ефимов («Справедливая Россия»), Александр Чеконов («Зеленые»), Мерген Теркин (ДДЗДЖСПППННЖ деп партия) ле Александр Транов (Гражданская инициатива). Кöстöлгöн кандидаттар «муниципальный фильтр» öдöр учурлу.\nУдурумга башчы Кӧксуу-Оозы аймакта болгон\nАлтай Республиканыҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохордин Кӧксуу-Оозы аймакта јол-јорыкта бололо, јонјӱрӱмдик сурактарла колбулу керек-јарактарда турушкан. Ајаруда — јонјӱрӱмдик сурактар Тергеениҥ удурумга башчызы Олег Хорохордин Кӧксуу-Оозында ӧткӧн «Алтайдыҥ аржандары» деген фестивальда бололо, аймактыҥ тураныҥ сертификаттарын алган билелериле туштажу ӧткӱрген. 2020 јылга јетире иштеер «Јурт јерлердиҥ турумкай ӧзӱми» деген программа аайынча тӧлӧмир акчаны быјыл јербойында\nЈайаандыктыҥ байрамы Кӧксууныҥ јарадында\nОрус албатыныҥ јайаандыгына учурлалган «Алтайдыҥ аржандары» деген фестиваль-байрам Кӧксуу-Оозында бийик кеминде ӧтти. Алтай албатыныҥ Эл-Ойын байрамыла элижип-селижип, эки јылда бир катап ӧдӱп турган «Алтайдыҥ аржандары» байрам 15-чи катап ӧткӱрилген. Быјыл ол ороондо Театрдыҥ јылына учурлалган. Байрамга келгендерди эртен тура айас теҥери, узун коо кайыҥдар, кееркемјилӱ кеп-кийимин кийген улус, чурананыҥ сӱӱнчилӱ кӱӱзи уткыды. Фестиваль аймактарыныҥ адынаҥ


Аргалар кӱӱннеҥ база камаанду - altaicholmon\nКӱчӱрген айдыҥ 20-23 кӱндеринде бистиҥ ороонныҥ тӧс калазында кенек улус ла су-кадыгыла аргалары киреленгендер ортодо профессиональный ижи, узы јанынаҥ «Абилимпикс» деген IV Национальный чемпионат ӧтти.\nРоссияныҥ 83 тергеезинде ӧткӧн талдаштарлу маргаандарда 9 муҥнаҥ ажыра ӱренчиктер, студенттер ле специалисттер турушты. Олордыҥ эҥ артыктары, 1367 кижи, Москвадагы чемпионатта јуулдылар.\nМаргаандар 57 тӧс лӧ 16 таныштыру ууламјыла ӧткӧн. Олорго ӱзеери јуундарда, тегерик столдордо башка-башка курч, учурлу сурактар шӱӱжилди, мастер-класстар ӧткӱрилди ле ороонныҥ јарлу артисттери турушкан јаркынду концерт кӧргӱзилди.\nАлтай Республиканыҥ јуунты командазыныҥ алты турчызы јилби-лӱ јол-јорыгы, оныла колбулу санаа-шӱӱлтелери керегинде Горно-Алтайсктагы М. З. Гнездиловтыҥ адыла адалган политехнический колледжте Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы И. Коршунов башкарган јуунда куучындадылар.\nБу кыймыгуныҥ тӱӱкизинде тергеебистеҥ туру-жаачы баштапкы катап јеҥӱчил јерге чыкты. Ол агаштаҥ кезип узанары аайынча компетенцияда маргышкан, бистиҥ тергеелик «Абилимпикс» ажыра таныжыс — Ырысту Ялбаков. Агаштаҥ кезип узанары аайынча компетенцияда тӧрт лӧ туружаачы болгоны јаргычы-эксперттерге олордыҥ иштерин бастыра јанынаҥ јазаптыра ширтеер арга берген. Ырысту тӧрт сааттыҥ туркунына ӱзӱги јоктоҥ иштенген. Оныҥ ижиниҥ бастыразынаҥ аҥылу аайын кӧрӱп, эксперттер ол кайда ӱренгенин сураган болуптыр. Ол бойы ӱренип турганын, бычактары да бойыныҥ колыла эдилгенин јаргычылар јилбиркеп угуп, Ырыстуныҥ јанында узак туруп ширтеген деп, ол учун «оорыган» нӧкӧрлӧри айдат. Эксперттердиҥ шӱӱлтезиле, бу компетенцияда эки ле јеҥӱчил јер берилген, баштапкы јер јок болгон.\nМассажисттиҥ компетенциязында тарты-жу да, ӱредӱлик те бӧлӱк тыҥ болгонын Алексей Сизинцев куучындады. Ченемели јаан туружаачылар бойлорыныҥ массаж алатан улузын белетеп, кожо экелип туратан эмтир. Ол кижинеҥ база кӧби камаанду болуп турат (чын јадары, колы-будын чын салары). Онойдо ок эксперттер туружаачыларга массажтыҥ, балдарга массаж эдериниҥ психосоматикага тайанган јаҥы аайын кӧргӱстилер.\nБаза бир таныжыс, политехнический колледжтиҥ ӱренеечизи Анастасия Бугай фотосогоочы-репортердыҥ компе-тенциязында бойын ченеп кӧрди. Ол национальный чемпионатта турушканы эҥ ле озо ого јакшынак ченемел болгонын, бу ууламјыла оноҥ до ары иштеер санаазын тыҥытканын темдектеди.\nРеспубликаныҥ јуунты командазыныҥ эҥ јиит туружаачызы Дмитрий Ручко робототехниканыҥ компетенциязында тар-тышты. Бу ууламјыла ӧткӧн маргаанныҥ јакылтазыла, кажы ла кижиге кӧп тоолу бӧлӱгештердеҥ турган роботты оны келиштирер аайын бичиген схема јогынаҥ јууры ла кийнинде ол робот болчокторды берилген јерлерине кийдирери болгон. «Ӧкпӧӧриш тыҥ да болгон болзо, бойымды бек тудунып, бӧлӱгештерди бойымныҥ ла сананганымла бириктирип, рободымды јуудым» — деп, ол кӱлӱмзиренип айтты.\nКӧктӧниш јанынаҥ маргыжуда турушкан Суралай Толбина чемпионатта турушканыныҥ эҥ учурлузы ла баалузы кийим кӧктӧӧринде јаҥы эп-аргалар билип алганын темдектеди. Маргаандар ӧйинде Суралай айландыра базып турган улусты, тал-табышту айалганы да сеспей, бойыныҥ сӱӱген јайаан ижине бастыра бойы кирип калган, каруулу иштенген. Бу компетенцияда туружаачылардыҥ тоозы кӧп, тартыжу кызу болгонын делегацияны апарган ишчилер темдектеди. Суралай бойыныҥ эдимин берилген ӧйдӧҥ озо божоткондордыҥ тоозында болгон. Призерлордыҥ тоозына кирерге ого тоолу ла балл јетпеди (Суралайдыҥ ижи 4-чи јерде). Бу ус колду эпши јерлештерин бойыныҥ сӱӱген керегин чыҥдый бӱдӱрип, мындый маргаандарда јаҥыс ла бийик јерлер аларга эмес, је кӱӱн-санаазын, узын кӧдӱрерге туружып турзын деп кычырды.\nСпортчылар ортодо јарлу јерлежис Людмила Рыспаева быјыл ӧткӧн тергеелик чемпионатта бойын баштапкы катап «Кӧчӱреечи» деп компетенцияда ченеп, эҥ артык турулталар кӧргӱзип, кичӱ Тӧрӧлиниҥ адынаҥ ороонныҥ тӧс маргаандарында турушты. Эҥ ле озо Людмила Москва тӧс калабыс та болзо, је кенек улуска јӱрер эптӱ айалгалар ондо до јетире тӧзӧлбӧгӧнин темдектеди. Туружаачылар јаткан коночылыкта, метродо колясочниктерге туура улустыҥ болужы јогынаҥ јӱрерге кӱч болгонын Людмила ла Ырысту бойлорыныҥ ченегениле билип алды.\nМаргаандар бойы јиит эпшиге кӧрӱмин элбедип, тергеелик чемпионатка керектӱ темдектер, ајарулар ла солун ченемел аларга јарамыкту болды. Бойыныҥ компетенциязында ого башка ороондордыҥ тилин ӱренип турган студенттерле маргыжарга келишкенин, олордыҥ «ийде-кӱчи» канча катапка тыҥ болгонын темдектеди. Ондый да болзо, Людмила јаҥы таныштарынаҥ тем алып, английский тилдиҥ кандый ла јерде керектӱзин, оныҥ албатылар ортодо учурлузын, мынаҥ да ары бу тилди ӱренерин тыҥыдарын бек сананып алды.\nОнойдо ок бу эпши тӧс ууламјыларла коштой мар-гаандарга тергеелер бойыныҥ компетенциязын экелер арга барын темдектеп, ого республикада јаткандар ортодо элбеде таркаган кийис базар узанышты кийдирзе јакшы болорын айтты.\n«Абилимпикстиҥ» эрчимдӱ туружаачызы Л. Рыспаева јерлештерин недеҥ де јалтанбай, бойыныҥ јайалталарын ачып, ченеп кӧрӱп, кыймыгуныҥ јӱрӱминде турушсын деп кычырды. Јуунты команданыҥ туружаачылары тергеелик чемпионаттыҥ тӧзӧӧчилериле бойыныҥ ченемелиле, кӧргӧниле, сескениле ӱлежип, эмди ле ӧмӧ-јӧмӧ иштеп баштаарга белен болгонын айткандар.\n«Абилимпикс» кыймыгуныҥ АР-дагы тӧс јериниҥ башкараачызы Татьяна Белецкаяныҥ јетиргениле, быјылгы команданыҥ турушкан кӧп саба компетенциялары эҥ керектӱ ле кӧп туружаачылар јууган бол-гон (кийим кӧктӧӧр компетенцияда 62 кижи, массажта 23 специалист). Јерлештеристиҥ командазы анчада ла нак, бой-бойы учун «оорып», ташташпай, ӧмӧ-јӧмӧ јӱргени јаан маргаандардыҥ шакпыртту айалгазында сӱреен учурлу болгонын Татьяна Александровна темдектеди.\nНациональный чемпионаттыҥ туружаачыларыла бек колбуда 500 јаргычы-эксперт иштеди. Маргаандардыҥ сыраҥай ла башталары алдында национальный тӧзӧмӧл кӱрее тергеебистеҥ массажисттиҥ компетенциязында јаргычы-эксперт болзын деп, Лариса Угрюмованы кычырган. Л. Угрюмова чемпионаттыҥ кеми јылдыҥ ла ӧзӱп турганын темдектеп, јаргычылардыҥ ак-чек, ачык ижинде тергеелердиҥ эксперттериниҥ камааны јаан болгонын айтты.\nЧемпионат ӧйинде АР-дыҥ ӱредӱлик ле билим аайынча министерствозыныҥ, «Абилимпикс» кыймыгуныҥ ла оныҥ волонтерлорыныҥ тӧс јериниҥ чыгартулу улузы Россияда инклюзивный ӱредӱликке учурлалган бастырароссиялык билим-практикалык конференцияныҥ пленарный јуунында ла о. ӧ. керек-јарактарда туруштылар.\nАдакыда И. Коршунов јуунты командага кичӱ Тӧрӧлин бийик кеминде кӧргӱскени учун быйанын айдып, келер јылдыҥ белетеништӱ иштеринде эрчимдӱ турушсын, кыймыгу керегинде оноҥ до кӧп улуска куучындап, олорды јилбиркедип, «Абилимпикстиҥ» толкуларына кийдирзин деп баштанды. Онойдо ок ол бистиҥ республикада маргаандардыҥ учурын ла тӧзӧмӧл кемин тыҥыдары јанынаҥ ӧмӧ-јӧмӧ иштиҥ турулталары бийиктееринде алаҥзыбай турганын јетирди.\nНациональный чемпионатта текши-командный кӧргӱзӱлерле баштапкы јерге Москваныҥ, экинчи јерге Башкортостанныҥ ла ӱчинчи јерге Татарстанныҥ командалары чыктылар.\n«Абилимпикс» — (OlympicsofAbilities (Аргалардыҥ олимпиадазы) кыскарта айдылганы) Албатылар ортодогы коммерциялык эмес кыймыгу. Оныҥ тӧс ама-улары кенек улуска ла су-кадыгыла аргалары киреленгендерге профессиональный ижи, узы јанынаҥ башка-башка конкурстар ӧткӱрери, кӱӱнзеген профессиязына ӱренери, иш табары ла јон ортодо јӱрӱмге темигип кирери јанынаҥ болужары болуп јат. Бу албатылар ортодогы кыймыгу 1972 јылда Јопон ороондо тӧзӧлип, бӱгӱн бойыныҥ ижиле 47 ороонды бириктирет. Россия ого 2014 јылда кожулды. «Абилимпикс» деген чемпионаттар туружаачыларына иш-ке киреринде јарамыкту арга берет. Онойып, 2017 јылда чемпионаттыҥ туружаачылары ла ӱредӱ алгандардыҥ 94,7 проценти ишке алылган эмезе ӱредӱзин улалтып јат. Ишбереечилер, коммерциялык эмес јондык тӧзӧлмӧлӧр, кенек улустыҥ биригӱлери кыймыгуныҥ ижин эрчимдӱ јӧмӧшкилейт.


Бойыныҥ карманынаҥ—бойыныҥ чодына - altaicholmon\nБойыныҥ карманынаҥ—бойыныҥ чодына\nАлтай Республиканыҥ 9 муҥнаҥ ажыра улузы пенсияларды государство јӧмӧӧриниҥ программазында туружат.\nБу программа иштеп баштаганынаҥ бери јети јыл ӧтти, улус бу ӧйдиҥ туркунына бойлорыныҥ чотторына 70 миллион салковой кире акча кӧчӱргендер. Jаҥыс ла 2016 јылда программаныҥ туружаачылары кӧчӱреген строховой взностордыҥ кеми 4 миллион салковойдоҥ ажып јат. Пенсиялар аайынча фондтыҥ јетиргениле, быјыл бу кӧргӱзӱ оноҥ бийик болор аргалу.\nРоссия Федерацияныҥ Пенсионный фондыныҥ Алтай Республикадагы бӧлӱгиниҥ пресс-службазыныҥ јетиргениле, ол акча кижи пенсияга чыкса ого, эмезе јада калза, јуук улузына тӧлӧлӧр.\nПрограмманыҥ ээжилериле, государство 2009 јылдаҥ бери улус бойыныҥ кӱӱниле кӧчӱрген акчаны јылдыҥ ла софинансировать эдип, олордыҥ келер ӧйдӧги пенсияларын тӧзӧйт.


«Кызыл проспект» - altaicholmon\nОныҥ ачылтазында Россияныҥ Јурукчылар биригӱзиниҥ бистиҥ тергее аайынча республикан бӧлӱгиниҥ председатели Елена Ортонулова турушкан. 15 тергее туружып турган кӧрӱ Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда Јеҥӱниҥ 75 јылдыгына — ороондо амыр-энчӱниҥ 75 јылдыгына учурлалган.\nАлтай Республика бу кӧрӱде јаантайын туружат. Ол ӱлекер 2011 јылда тӧзӧлгӧн лӧ кажы ла ӱч јылдыҥ бажында тергеелер ортодо кӧрӱлер ӧткӱрилет. Кеми элбек ӱлекер јаан кӧрӱ площадкаларда ӧдӧт, быјыл ол тӧрт площадкада ӧткӱрилет. Художестволордыҥ Российский Академиязыныҥ Красноярский филиалын ӱренип божоткондордыҥ кӧрӱзи Арт-галереяда ачылган. Анда бистиҥ јерлежис Аржан Ютеев туружат, ол јайаандык ижи учун художестволордыҥ Академиязыныҥ кайралын алган.\nКӧрӱниҥ туружаачыларыныҥ тоозында анайда ок Владимир Чукуев, Валерий Тебеков, Владимир Ельников, Игорь Катонов — јиит јурукчы, Красноярский художественный институттыҥ выпускниги.\nСибирьдиҥ тергеезинде бӧлӱктердиҥ председательдериниҥ јууны ӧдӧрдӧ, «Сибирь» деген кӧрӱни 2023 јылда кайда ӧткӱрериниҥ ле јурукчылардыҥ курч сурактары шӱӱжилип кӧрӱлген. «Јурукчылардыҥ биригӱзи» ВТОО-ныҥ Алтай республикан бӧлӱгиниҥ председатели Елена Ортонулова ол кӧрӱни бистиҥ республикада ӧткӱрери јанынаҥ шӱӱлте айдарда, јербойында андый јаан кӧрӱ ӧткӱрерине керектӱ кӧрӱ залдар јок болгон учун ол шӱӱлте јарадылбаган.


Презентация по родной литературе "Борис Укачин. Сок jаныс уулы"\nАстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Воспитательная работа / Презентации / Презентация по родной литературе "Борис Укачин. Сок jаныс уулы"\nБорис Укачин «Сок jаныс уулы» Ешова Татьяна Анатольевна Шашикман jурттын орто уредулу школынын алтай тил ле литературанын уредучизи алтай литература 8 класс 2016 jыл № слайда 2\n«Jуртхозтехниканын» инженерлеринин бирузи Эмил Эдискинович Ботошев бугун кере ле тужине башкараачыларла телефондожып, jузун -башка чаазындар белетеп божогон до болзо, jе онын озогине калганчы ойлордо онолоп кирген бир сыс сыранай ла амыр бербей турды… № слайда 3\nЭмил Эдискинович иш божогон киреде, jенил jорыкту машинага отурып, улустын тилинде темиккениле, мынаар каргандардын туразына чурчеде ле кайкаладып, jеде конды… № слайда 4\nЭлбек вестибюльде jык ла толо улус. Кайдаар ла коройин дезен, тайактар, тайактар.. Онын аjарузын оско неме ууй тудуп ийди. Онызы костор. Олордын кажызы ла келген кижиден аjарузын ычкынбайт: «Кемнин торогони, нени айдар, кемге келген? »… № слайда 5\nЭмилдин ай-канатту jайым куш чылап, учуп – куйуп jурген бойдон тужы кайда барды не? А сууш деп бир кинчекту ле jараш сыс кайда?.. «Сууш- сокор». Jай. А кооркийдин костори кандый онду болгон дейзеер! Jажылзымак-кок! Торт ло эки jажыл талай. Ол - Инга! № слайда 6\n- Менин энем деремнеде jаныскан. - Бис айылду-jуртту болуп, квартира алган кийнинде, энемди бери экелип алзаас, jакшы болор эди. - А сенин энен анда кем болуп иштеп jат? - Уредучи болгон. Эмди пенсияда.. - Мени уредип алар деп кичеенген кижи энем. - Онон башка мен.. № слайда 7\n..Кижинин jуруминде ундылбайтан кундер, байла, ас эмес.. Андый кундерди Эмил де ундыбай jат. Он классты божодып, инженер болуп чыкканы, Ингага туштаганы, той эткени, бир уулду болгоны.. Эмил уулын адазына кереестеп, Эдиски деп адаган. № слайда 8\nАла- тарый согоно тату. Ингала Эмилдин энези сурекей jарашкан. Обогонинин энези- ару- чек кижи. Балдары иштен келзе, ончозы белен. Эрикти азырап койгон – сыр ойында, эмезе сыр уйкуда. № слайда 9\nКалганчы ойлордо эмеген там ла jаныскандыкка бастырып jурди. Ойто jурт jаар кочуп , алдынан jадайым дезе улус jаныс уулын jаман айткадый.. - Мен бу городтон тура садып алзам кайдар, а, балдар? - Бисте сад болор!- деп Эрик база сууне берди. - Виктория, яблоко.. - Ой, кандый амтамду! № слайда 10\nЭртечи эмегенде андый бир сан башка ээжи бар. Jаантайын ла аныландыра уч jаан ла кызыл алама салар. - Мынызы сеге, Инга! - А бу мынызы- Эрикке! - Мынызын бойымнын уулыма, Эмилге, амадап экелгем… № слайда 11\nТура садып алган кийнинде, эки ле jылдын бажында, Эмилдин энези кенете келип оорыган. - Буттарымда чек ле тын jок- деп ол уулына Jаныс катап комыдаган эмес. Эмил оны аjаруга албайтан.. № слайда 12\nОору кижини канайып jаныскан артырат? Ого болуш керек.. Эмилдин айлына Тамара деп кыс келип турар болды. Тамара тороон эмес те болзо, jе Эртечиге jалакай ла кару болгон.. Эртечини ойто ло больницага салгандар. Энени кайда jаттыргызар, онын кийнинен кем корор деген курч сурак тура берген.. - Мен кичееп болбозым! - Айса мен энемди канайдарым?.. - Каргандардын туразына апарып сал.. № слайда 13\nАнайып, Эмилдин ол айдарга ады куч сан- башка турага барганы ол.. Ол ырызын ычкынып койгон кенектер ле каргандар jе кемге бугун керек? ..Азырап чыдаткан балдарына да, торогондорине де олор керек jок улус.. ..Кижи ненин учун мындый кату ла соок? Ол анда, каргандардын туразында, jуулган улус кемге керекту? Jе кемге? ..Олордо бугун откон jуруминен, торолинен оско не де jок! Андый болзо, бис кем? Jурумди кайдан алганыс, кемнин учун jуруп jадыс № слайда 14\n- Эрик, эртеннен ала сен мында, бу кыпта, jаанан ла кожо jадарын. Билип ал! - Кемге jарабай турган – мынан барзын! № слайда 15\n..Эмил конкоро Jыгылып, ун-табыш jогынан ыйлап, он колыла темир орыннын кырына араайын jудруктайт.. ..тегерик столдын устинде ак тарелкада торт болчок кызыл jаан алама jатты.. ..балдарына чаптык этпес, олор бу jарыкта ырысту jуртазын ла jурзин деп, ыраган болор.. № слайда 16\nJурум- ол эн jаан ырыс, кижиге берилген эн улу сый.. Эне - аданын ырызы - балдары! Балдардын ырызы - эне - адазы. Бу jурумде мындый болор керек! № слайда 17\nАйылдын ижи Кару уренчиктер! Бойыгардын билегердин тазыл-тамыры керегинде jурук jурап, куучын белетеп алыгар. Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:\nАвтор Ешова Татьяна Анатольевна\nДБ-391545 Получить свидетельство о публикации\nВоспитательная работа на уроках естественно-научного цикла\n26.11.2016 Просмотров: 85 Комментариев: 0 Презентация ко дню народного единства\n26.11.2016 Просмотров: 44 Комментариев: 0 Праздник "День Учителя 2016"\n26.11.2016 Просмотров: 47 Комментариев: 0 Праздник "День Учителя 2016"\n26.11.2016 Просмотров: 52 Комментариев: 0 Презентация по теме:"Правила дорожного движения для пешеходов"\n26.11.2016 Просмотров: 331 Комментариев: 0 Презентация на тему: "Высший пилотаж" (Героизм Аметхана Султана)\n26.11.2016 Просмотров: 59 Комментариев: 0 Разработка внеклассного мероприятия "Хэллоуин 2016"\n26.11.2016 Просмотров: 67 Комментариев: 0 1391747139164813916351391636139163413916151391568


21.09.2020 - altaicholmon\nАвтобуста маска јок кижиге штраф салылган\nРоспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ ишчилери Алтай Республиканыҥ тергеелик ӧзӱм аайынча министерствозыныҥ, госавтојолшиҥжӱниҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ специалисттериле кожо рейд ӧткӱрген. Олор пассажирлер тартар автотранспортто эпидемияга удурлажарыныҥ ээжилери канайда бӱдӱп турганын шиҥжӱлеген. Рейдтиҥ ӧйинде 11 автобус ла шиномонтажный мастерской шиҥжӱлелген.\nАлтай ӧлӧҥ-чӧбиле, аҥы-кужыла сӱрекей байлык тала, ӱрделиктеҥ бери оныҥ кайыр кырларында, капчалду ӧзӧктӧринде, јуҥ ойбокторында, элбек јалаҥдарында кандый бӱдӱмдӱ ӧзӱмдер ӧспӧгӧн, кандый тӱктӱ кийиктер одорлобогон деер. Је ӧйлӧр ӧткӧн сайын кижиликтиҥ «антропоген» табарузы Алтайдыҥ ар-бӱткенине ойто тӱзедилбес каршузын тыҥыдып јат: тӧрӧл јеристиҥ ӧлӧҥ-чӧби тепселип, аҥы-кужы астаары токтобой туру, калганчы јӱсјылдыкта Алтайдыҥ амыттарыныҥ ондор тоолу бӱдӱмдери\nПрокуратура Республики Алтай информирует, что 24 сентября 2020 года прокурор Республики Алтай Богданчиков Анатолий Борисович проведет выездной личный прием граждан в Усть-Коксинском районе.\nЮристы проведут консультации бесплатно, по предварительной записи


«Оноҥ ло аайладым бу—бӧрӱлер» - altaicholmon\nЭнебис тӧӧлӧс сӧӧктӱ Александра Рысовна Темеева (Санашкина) Jоло алтайда чыккан. Jуу-чак токтоордо, энебис јети јашту болгон. Оныҥ адазы Рыс Санашкин јуунаҥ шыркалу јанган, эҥ јаан аказы Медел кайра бурылбаган. 1962 јылда энебис Кӱпчегенге келип, адабыс, майман сӧӧктӱ Темеев Jалабый Бабыевичле айыл-јурт тудуп, ижи-тожын ак-чек улалткан. Эне-адабыстыҥ эрчимдӱ ижи кӧп кайралдарла баалалган. Адабыс «Ленинниҥ», «Албатылардыҥ Најылыгыныҥ» ордендериле, энебис дезе «Иштиҥ Магыныҥ» 1-кы ла 2-чи степеньдӱ ордендериле кайралдаткан.\nАда-энебис јажына колхозтыҥ малын кабырып, беш балазын чыдадып, албаты ортодо ак-чек јӱрерине таскадып салгандар. Бистиҥ јаш тужыбыс ол ло эне-адабыстыҥ ижиле коштой мал-аштыҥ јанында ӧткӧн. Ол сӱреен јаркынду, ырысту, бистиҥ кӧксибисти тоомјыла, јалакайла толтырган ӧйлӧр болуп арткан.\nОлор экӱ бӱгӱн де биске, бала-барказына тоомјы ла тем болуп јӱредилер. Кӱпчеген јурттыҥ эл-јоны ада-энебисти тооп, јаантайын туштажуларга кычырат. Энебис баштамы класстардыҥ классный частарында да эрчимдӱ туружат. Биске Jолодо јӱрген јиит ӧйи, бойыныҥ јӱрӱминде болгон учуралдар керегинде сӱреен кӧп куучындайт. Энемниҥ эске алыныштары кычыраачыларга да байла, јилбилӱ, болор.\n«Медел акам јууга чаган айда атанган. Мен таардыҥ оозын туткам, ары акама азык эдип эт салгандар. Ол ак таарды адына канјалап алала барган. Бойы ап-апагаш тере тонду, кызыл кур курчанып алган, ногон бӧрӱктӱ, элик бычкак ӧдӱктӱ болгон эди. Кара-Боомды тӧмӧн атту барып јадарда, мен одоштой јолло јӱгӱрип ӱйдешкем… Бу 1944 јылда болгон керек.\nОн јети јашту Медел акам «добровольный комсомолец» болуп, јууга бойыныҥ кӱӱниле атанган. Ол ло јылдыҥ кӱӱк айында госпитальда эмденеле, айлына јанып келген, је удабай фронтко ойто барган. Куран айда «Суруузы јок јылыйган» деп похоронка келген.\nМедел акам, балдардыҥ јааны, ишке эрте темиккен, адамла экӱ теҥ-тай иштейтен. Чечен аҥчы болгон, кышкыда тийиҥниҥ де, эликтиҥ де эдин экелетен. Сыны бийик, кеберкек чырайлу кижи болгон. Турлунаҥ деремне јаар тӱшсе, Зоя сыйнымла экӱ сӱреен сакыырыс. Кийнинде угуп турар болзо, Оҥдой јаар военкоматка барып турган кижи болуптыр. Бир катап меге кӱреҥ ӧҥдӱ ботинка да экелген эди.\nМедел акамныҥ энеме «Улукунда Губин деп орус кижи черет ӧртӧп турган. Ого уйдыҥ эки терезин апарып салгам, оны алып, ӧдӱктер кӧктӧгӧр, артканын тамандарына тузаланыгар»—деп айтканын угуп туратам.\nАдам дезе јууга 1942 јылда Jолодоҥ атанган. 1945 јылда кандык айда оҥ колыныҥ карызында сӧӧги оодылган. Шыркаладала, бир ай кире госпитальда эмденген болуптыр. Адамныҥ эди-канында бу шыркадаҥ башка база беш оогош шыркалар болгон. Jуудаҥ келген кижи деп, адамды улус полеводтыҥ ижине јӧптӧгӧн. Иштеҥ мойноор јаҥ јок, шыркаларынаҥ јазылбаган кижи тӱжине ле албаданып иштеген.\nАдамныҥ комуттарды, ӱйгендерди, ноктолорды, армакчыларды улаштырып, кӧктӧп отуратаны санаама кирет. Кандык айда кыра ижине чыгар керек ине. Бу амыры јок иштеҥ улам шыркалары чамыгып, оорып туратан. Эм-тус деп неме бар эмес, кылбышты јылу сууга салып, агаштыҥ чаганазын сарјула кожо кайнадып салар, ол эмезе койдыҥ јуузын, ийттиҥ тӱгин ӧртӧйлӧ кожо салатан. Онойып энем адамды јаантайын эмдеп туратан.\nЭмеш оҥдолып келеле, адам малдыҥ ижине барган. Ол ӧйдӧ јердиҥ аҥы, бӧрӱ, сӱреен кӧп болуп, малды торт кырып турган. Бӧрӱ малды туткан болзо, ордына уйла тӧлӧйтӧн ӧй болгон. Койды база тӧлӧтиретен. Кабырган ӱӱриҥнеҥ чыгым болбозо, контора алты айдыҥ бажынаҥ кой беретен. Бир катап биске сый эдип бӧс берген эди.\nЭнем кӧктӧнӧргӧ ус кижи болгон. Оныҥ мындый јайалтазы биске јаан сӱӱнчи ле арга болгон. Энем, Бачым Ялбакова, сӱреен куучынчы, јалакай, јаантайын кӱлӱмзиренип куучындаар кижи болгон. ²рӧкӧн 92 јашка јетире балдарыныҥ јанында јӱрген эди. Ус колду энем бала-барказына бойыныҥ јажытту эп-сӱмелерин айдып, кӧктӧӧрине ӱредип туратан.\nАда-энебис Кара-Боом деп турлуда тӧрӧӧр койлордо иштеген. Малы јакшы туратан, колхозтыҥ койлорын кабырып, берген планын јаантайын ажыра бӱдӱретен. Адам бойыныҥ алдында ус та кижи эди. Колхозтыҥ тураларын, уйдыҥ кажаандарын тудужар. Jуудаҥ озо олор тӧрт балалу болгон, эҥ кичинек Кичек сыйныс јууныҥ кийнинде чыккан. Бойыста эки јоон уй болгон, ады Мечис ле Боролдой. Каймак-сарјулу, аарчы-курутту јатканыс. Энем јууныҥ да ӧйинде эки уйын јоголтпогон, ӧткӱре тыҥ аштап јӱргенис санаама кирбейт. Кой ӧлзӧ, эдин чачпас, ӱзе ооктоп, казанга кайнадып салар, тус деп неме јок, койдыҥ колы-будын сойоло, терезинеҥ ӧдӱк эдип берер.\nАдам ол ло шыркалардаҥ улам оорып, 1952 јылдыҥ чаган айында божоп калган. Акчабай акам черӱде турган, Зоя ла Кичек сыйындарым школдо ӱренип, интернатта јаткандар. Ол јыл колхоз трудкӱнге пыйма ӱлеген. Адамныҥ ла энемниҥ ижи учун эки пыйма алганыс. Ол јыл Зоя ла Кичек школдо пыймалу кыштаган эди.\nJаҥар айда Акчабай акам черӱдеҥ јанарда, јӱк ле сопокту келген. Энем эликтиҥ бычкагын уужап, койдыҥ тӱгинеҥ кийис базып, ук кӧктӧп, уулыныҥ будын јылулаган эди. Энем ол ӧйдӧ оорып, иш эдип болбой турган да болзо, эбин таап, бисти кийииндирген ле».\n(Биле эр кижи јок артып каларда, таайыс Акчабай Рысович Санашкин билениҥ бажы болуп арткан. Бистиҥ санаабыста ол амыры јок, капшуун, чыйрак, јалакай, ойынзак кижи деп артып калган. Шоферго ӱренген кийнинде, Jолодо иштеп, оноҥ Кеҥидеги совхозтыҥ Шибеедеги фермазында канча јылдарга тракторист болгон. Таайыстыҥ ижи јаантайын макта болотон. Нина Мефодьевна јеҥебисле кожо тӧрт уул, бир кыс азыраган—А.З.).\n«Мен тӧрт класс божотком. Энем оорыган, бисте иштеер кижи јок. Школды артыргызып, он алты јашту Тажый Тыхыновала кожо колхозто кой кабырып баштагам. Тажый јарым јашту уулчакту, ады Володя. Алтыгы Тӱмечинниҥ оозында кыраныҥ учында болчок турада јадып иштегенис. Алты јӱс кой болгон, энем айылда Володяны кичееп турган. Бис экӱ эртен тура чыксаас ла, караҥуй эҥирде јанатаныс. Бастыра ишти бойыс ла эдетенис.\n1954-55 јылдарда колхоз ӱч айдыҥ бажынаҥ ишјал акча ӱлеп баштаган. Баштапкы ла катап эки јӱс салковой ишјал алала, не айлу сӱӱнген эдим. Магазинге јаҥы ла сатиновый бӧс келип баштаган, оноҥ алала матрасовка кӧктӧп, ичине саламнаҥ тыгала эски агаш орынга салып, јастык кӧктӧйлӧ, тонымды јабынып алала уктаарым. Мен тен тыҥ ла—бойым орынду кижи.\nБир катап кӱскиде баштапкы кар јааган. Чанакту атту одындап бардым, мен ол тушта 11-12 јашту болгон болорым. Тӱмечинниҥ ичиниҥ ӧрӧ барган агаш-арканы кар туй базып койгон, буудак та тыбылбайт. Кӧрзӧм, бир чичке чагал туру. Оны арайдаҥ ла јыгып алдым, быдап, томырып, чанакка салдым. Тӱн кире берген. Келзем, айылда Тажый отуры. Ол кайдаҥ да одын таап, от салып койгон, тура јылып калтыр. Мениҥ тартып экелген одыным јаш чет эмтир. Jаш бала кургак ла чыкту агашты оҥдобой турганы ол не.\nКойго ӧлӧҥ тартар керек, чанакту ӧлӧҥгӧ бардым. Обоо дезе бийик јерде эмтир, мен озо чанактыҥ бажына чылбыр кирези кыл буулап, узун армакчыны учында тужагына орой тартым. Бат, эмди обоого чыгар керек. Айруушты обоого кадайла чек чыгып болбодым. Эмди канайдар деп сананып турум. Байа буулаган узун армакчыны чечеле, бир учыла аттыҥ кӧксинеҥ бууладым, учын обооны ажыра чачып ийдим. Онойып, обооныҥ бажына чыгып, ӧлӧҥди чанагыма салала, тыҥ ла буулаган болгодыйым.\nБир эмеш барып јадала, ӧлӧҥим чанактаҥ тӱжӱп калган. Ачынчылузын не деп айдар! Армакчыны чечип, ӧлӧҥди ойто салып јатсам, атту кижи келген. Уйалганымды не деер. Торбок кабырып турган Кызыл Чурмешев деп јаан кижи эмтир. Ол бажын јайкап, салган ӧлӧҥди ӱзе тӱжӱреле, чанактагы эки јалбагашты тууразыла салды, база агаштар экелип, узун ӱч агашты база ла чанакка туура салды. ²рӧкӧн ӧлӧҥди чанакка торт ло тура ошкош тӧрт толукту эдип јазап, салып берген эди. Кедери агаш аразынаҥ бастрыкка јараар шерде экелип, ӧлӧҥимди јык этире таҥып берген. Ол ӧрӧкӧнниҥ обоо салатан ӱредӱзи јӱрӱмимде јаан болуш болгон.\nБаза бир тушта ойто ло одындап баргам. Ол ло Тӱмечинниҥ ичин ӧрӧ ыраак ла баргам. Бир куу тыт агаш туру, јаҥыс јыгарга бир кӱн керек, мениҥ малтам да не оҥду эмеш. Томырган тыдым јыгылган. Тӱн кирип јат, кӧрзӧм лӧ байагы куда ӧрӧкӧн ойто келип јат. Мениҥ ижимди кӧрӱп, база ла бажын јайкады.\n«Сен мыны бӱгӱн апарып болбозыҥ, эртенге јетире уружарга келижер болбой»—деди. Jанында ла чичке кургак агаш турган эмтир, мен оны та канайып кӧрбӧгӧм. Оны кезе чабала, чанагыма салып, таҥып берген. Ол ӧйдӧ айылда чек одын јок болгон. Ол јаан кижи — бистиҥ куда, меге качан да ундылбас, ондый болужын јетирген ӧрӧкӧн узак јаш јажаган эди, сӱреен јакшы кижи болгон.\n1954-55 јылдардыҥ кыжы. Алтыгы Тӱмечинниҥ оозында болчок турада јатканыс. Эмди ле ӧтӧги карарып калган кӧрӱнип јадат. Бир кӱн Тажый колхоз нени-нени ӱлеп турган болор бо деп, деремне тӱшкен. Энем ле Владимир айылда арткан, мен койлоп баргам. Айас кӱн болгон. Койлорымды кобыга чыгарып алала кӧрзӧм, бир кургак куу тӧҥӧш туру, ого от салдым. Оттыҥ јанында тӱӱндим, койлорым токыналу отогылап јӱрген. Мен койлоп јӱргемде, сӱреен кожоҥдойтом. Кожоҥдоп отурала кӧрзӧм, койлорым саҥ тӧмӧн маҥтажып барып јаткылады.\nБу ӧйдӧ удура эки ийт келген. «Чы-ык!» — деп кыйгырып турганчам, бирӱзи бир койды јыга басты, экинчизи койлорымды база сӱрӱп турды. Мениҥ «чык» дегенимди чек укпас не. Оноҥ ло аайладым бу — бӧрӱлер. Энемниҥ сӧстӧри санаама кирди: «Jердиҥ аҥы оттоҥ јескинер». Байагы отко јӱгӱрдим, меелейимди кӱйдӱреле, бӧрӱ јаар чачсам, барбайт. Ойто јӱгӱреле, бӧрӱгимди отко кӱйдӱрип, чачагынаҥ тудала, айландырып-айландырып, бӧрӱниҥ ӱстине јӱгӱрдим, оноҥ ло араайынаҥ ыраап баргылады. Бӧлӱнген койлорды јууп, бириктирип јатсам, нӧкӧрим Тажый келди.\nТа коркыганыма, та оныҥ келгенине сӱӱнеле, багырып-багырып, ыйладым. Койлорды айылдыҥ јанына токынадып, айылга кирип келзеес, Тажый айдат: «Колхоз беш килограммнаҥ кулур ӱлеп турган эмтир, алып алдым». «Байа бӧрӱ туткан койдоҥ не-не артты не? — дезем, энем: «Барып кӧр» — деп айтты. Атка минеле барып кӧрзӧм, эки куу сӧӧк арткан. Байа эки сӧӧкти алып, экелдим. Кулур бар, «сатируха» кайнадып ажанган эдис.\nОл тушта јай болзо, бригадада ӧлӧҥдӧ, кӱскиде аш јуунадарында, кышкыда мал ижинде иштеер керек. Бистиҥ јаныстаҥ бу иштерде меге туружарга келижетен. Бир катап кышкыда мал ижинде ӱчинчи койчы болуп тургам.\nОл јыл кыштаткан койдоҥ бирӱзи де ӧлбӧгӧн. 1955 јылдыҥ кӱзинде јакшы иштеген бала деп, Штан Бабаков деп кижиле кожо Барнаул јаар кӧрӱге тӧрт кой апараар арга бергендер. Егузеков деп шофер уул бисти кош тартар машиназыла Бийскке темир јолдыҥ јанына јетиреле, анда тӱжӱрип салган эди. Койлу, эки таар сулалу, буткада артып калдыс. Меге, Оҥдойды да кӧрбӧгӧн кижиге, ӱзе ле неме солун болуп турбай. Ондо отурганчабыс, коркышту ла тыҥ «ух-ух-ух» деген бусташ угулган. «Ол паровоз, одынла маҥтадып турган «темир ат» — деп јартагандар. Бот, ол неме тӱнде улайла «бустаар», «кышкырар», уйуктаар да арга јок. Онойып конгон эдис.\nБойыста болуштопто чай ла бир эмеш калаш болгон. Штан, јаан кижи, ӱзе ле билер, айтты: «Сен койдыҥ јанында ла бол, койдоҥ ырааба, мен базып, столовыйды илелеп кӧрӧйин, келзем, сен барарыҥ». Jаан удабай ойто келген, «Бу ла ыраак јокто столовый бар эмтир, барып ажанып ал»—деп кӧргӱсти. Мен андый јерде болгон эмезим. Кӧрзӧм, очередьте ӱзе эр улус. Очередим јууктап келерде, јаан ӱй кижи отуры: «Что тебе, доченька?». «Мне чай»—дедим. «Еще ничего не надо?»—деп сураарда, каруузын «нет» — деп јандырдым. Ары-бери кӧрзӧм, улус кандый ла курсак јип јат. Бир стакан чай уруп берди.\nКелеримде, Штан мени ажанбаган деп билип ийген. Тал-тӱште сторож ӱй кижини айбылап салала, мени ээчиделе ол ашканага апарган, тойо азыраган. Анда бис эки конок јатканыс. Анайып, Барнаулга јеткенис. Кӧрӱде јети кӱн турушканыс».\nБу мениҥ энемниҥ куучындарыныҥ бир ле канчазы. Оныҥ эске алыныштарынаҥ бичик те јазаарга јараар. Бис ада-энебиске су-кадык кӱӱнзеп, узак јылдардыҥ туркунына јаныбыста эзен-амыр отурзын деп, кӱӱнзейдис.


кочкор айдыҥ 1 кӱни 1972(0002-01-1972) (50 јаш)\nполитик, предприниматель, экономист, пацифист\nНобельдиҥ амыр-энчу учун сыйы[d] (2011)\nInternationaler Demokratiepreis Bonn[d] (кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни 2018)\nЛе́йма Роберта Гбо́ви (английлап Leymah Roberta Gbowee; 1972 јылдыҥ кочкор айыныҥ 1-кы кӱнинде чыккан) — либерий амыр-энчӱ учун активист, Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйыныҥ лауреады (2011) Тавакуль Карман ла Элен Джонсон-Серлифле кожо алган: телекейде ӱй улустыҥ тап-эриктери аайынча тартыжу учун (орустап «за ненасильственную борьбу за безопасность женщин и за права женщин на полноправное участие в построении мира»).\nЛейма Гбови Либерияныҥ ортозында чыккан. Ол 17 јаштуда мында баштапкы граждан јуу башталган. Лейма Монровияга (ороонныҥ тӧс калазы) кӧчӱп келген. Јуу ӧйинде ол психологияга ӱренген, бу ла ӧйдӧ јуу-чактыҥ ортозында балдарды ӱреткен. Лейма Гбови мындый шӱӱлтеге келген: «Јайыс ла эне болгон улус обществодо кубулталар эткедий» Лейма бойы алты баланыҥ энези.\n2002 Гбови Либерияда экинчи граждан јууныҥ ӧйинде социальный јанынаҥ иштеп турарда, либерий ӱй улустыҥ амыр-энчӱ учун кыймыгузын баштап кӧндӱктирген. Тоолу ла ӱй улус бу кыймыгуны баштаган, олор балык садар јерде мӱргӱӱл кожоҥдорло улустыҥ алдына баштанган болгон. Табынча бу кыймыгуга Монровияныҥ христиан ла мусульман ӱй улузы там ла кӧптӧдӧ кожулган. Гбови Чарль Тейлорло ( ол туштагы Либерияныҥ президентиле) туштажып, оны Ганада амыр-энчӱ переговорлорго турушсын деп некеген.\nГбови Ганада туштажуга Либерияныҥ делегациязын башкарып апарган, удура-тедире граждан јууныҥ туружаачыларын токтодоры деген амаду болгон. -Liberia/5 The Rabble Rousers]</ref>\nЛейма Гбови Фрименле кожо WIPNET (английлап Women in Peacebuilding Network деп кыймыгу баштаган «Женщины в Построении Мира»), президентке баштанган кычырузы: Озодо бис ӧлӱм, ӧлтӱриш, ору-јобол, јуу-чак, балдарыс ла билелеристи кижи кире бодобогоны, кӱч ле шыралу јӱрӱм бисти ӱреткен: келер ӧй «Јуу-чак керек јок!», «Амыр-энчӱ керек!» деген сӧстӧрдӧҥ турат. Бис кайра баспазыс! Амыр-энчӱ јеҥер!. Лейма Гбовиде гуманитар билимниҥ магистры деп степень бар. Ол африкан ӱй улустыҥ амыр-энчӱ учун биригӱзиниҥ башкараачызы.\nЛейма Гбови — Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйыныҥ лауреады, 2011\n«Нобельдиҥ сыйын алган 210 кижи»,2019\nГбови Лейма «Ӱй улус амыр-энчӱ учун» деп парадта, Иерусалим, 2016\n2007 — Гарвардтыҥ институдыныҥ Чаҥкыр лента кайралы;\n2009 — Грубердиҥ ӱй улустыҥ тап-эрикреи учун сыйы;\n2009 — «Јалтанбастыҥ сӱри» деп сый;\n2011 — Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы, Тавакуль Карман ла Элен Джонсон-Серлифле кожо алган.\n↑ The Nobel Peace Prize 2011 (англ.). Nobel Media. Дата обращения: ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни, 2011. Архивировано кочкор айдыҥ 8 кӱни, 2012 јыл.\n↑ Leymah Gbowee BiographyӰлекер:Недоступная ссылка Ӱлекер:Недоступная ссылка\n↑ 2009 Gruber Foundation Women's Rights Prize (ја. эм.). Gruberprizes.org. Дата обращения: ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни, 2011. Архивировано куран айдыҥ 31 кӱни, 2012 јыл.\n↑ Leymah Gbowee, Women in Peace and Security Network Africa — NIEW INTERNATIONAL CONFERENCE 2010 Ӱлекер:Wayback\n↑ Center for American Progress Ӱлекер:Недоступная ссылка\nЈаан каталанский · Јаан норвежский · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database\nBNC: a11563874 · BNE: XX5252442 · BNF: 16646723w · CiNii: DA17364409 · GND: 1017068275 · GTAA: 229946 · ISNI: 0000 0001 4034 6194 · LCCN: no2011168495 · NDL: 001118878 · NLP: A27660527 · NTA: 343264412 · NUKAT: n2014136374 · LIBRIS: 347382 · SUDOC: 157941639 · VIAF: 187366207 · WorldCat VIAF: 187366207\nАлган јери - "https://alt.wikipedia.org/w/index.php?title=Гбови,_Лейма&oldid=25657"\nКочкор айдыҥ 1 кӱнинде чыккандар\n1972 јылда чыккандар\nБӱктиҥ калганчы солынган ӧйи 15 кичӱ изӱ ай 2021, 22:37.


Горно-Алтайскта јаҥы кереес — јуучыл самолет - altaicholmon\nБу совет ӧйдиҥ реактивный самоледы мында тургузылганы тегиндӱ эмес: СССР-дыҥ јуучыл-кейдеги ийде-кӱчтериниҥ Ленинградтагы 2-чи таҥмалу аҥылу школы Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу ӧйинде бу турага кӧчӱрилген болгон. Бу школдо келер ӧйдиҥ јуучыл летчиктери, ӧскӧ дӧ улус ӱренген. Олордыҥ тоозында болгон режиссер, актер Леонид Быков ол школ, бистиҥ кала керегинде бойыныҥ эске алыныштарында улай ла айдып туратан. Бу кижи кӧп тоолу јарлу фильмдерде ойногон, бойы режиссер до болгон. Эҥ јарлу деген фильмдериниҥ тоозында «В бой идут одни старики», мында тӧс геройлордыҥ бирӱзиниҥ ролин бойы ойногон. Бу фильм совет киноныҥ алтын кӧмзӧзине кирет.\nГорно-Алтайсктыҥ мэриязыныҥ јетирӱзиле, бу кереес тергеениҥ башчызы Александр Бердниковтыҥ јакылтазыла тургузылган. Кереестиҥ ачылтазы Jеҥӱниҥ кӱниниҥ алдында ӧдӧри темдектелген. Бистиҥ калада јуучыл кереестердиҥ тоозы кӧптӧп турганы јашӧскӱрим ортодо черӱчил-тӧрӧлчи таскамал ӧткӱрерине камаанын јетиреринде алаҥзу јок. «Кем де, не де ундылбас» деген кычыру бу иште тӧс ээжи болуп јат.\nL-39 таҥмалу јуучыл самолетты Чехословакияда эдип чыгарган, ол Варшавский јӧптӧжӱниҥ ороондорында тӧс ӱредӱ-тазыктыру самолет болгон. Бастыра 2,8 муҥ самолет эдип чыгарган, оны 30 ороон тузаланган.


Печатьтыҥ байрамы: уткуулдар ла кайралдар - altaicholmon\nРоссияныҥ Печадиниҥ кӱнине учурлалган кӧдӱриҥи чаган айдыҥ 14-чи кӱнинде АР-дыҥ башкарузында ӧткӧн.\nТекши јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ ишчилерин, бичикти кепке базып чыгараачыларды ла полиграфисттерди профессионал байрамыла АР-дыҥ башчызы, башкарузыныҥ председатели Олег Хорохордин уткуган.\n«1703 јылдыҥ чаган айыныҥ 13-чи кӱнинде Петр I императордыҥ јарлыгыла Россияда «Ведомости» деген баштапкы газет кепке базылып чыккан ла ол ӧйлӧрдӧҥ бери 300 јылдаҥ ажырага пресса бистиҥ јондык јӱрӱмистиҥ айрылбас бӧлӱги болуп јат. 1991 јылдаҥ бери Россияныҥ Печадиниҥ кӱни темдектелет» – деп, тергеениҥ башкараачызы айткан.\nАлтай Республикага быјыл бу эки катап байрам болгонын Олег Хорохордин темдектеген. 100 јыл мынаҥ кайра, 1922 јылда, Туулу Алтайда баштапкы типография тӧзӧлгӧн. 1922 јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 7-чи кӱнинде шак ондо «Ойротский край» газеттиҥ (эмдиги ады «Звезда Алтая») баштапкы номери, кӱчӱрген айдыҥ 15-чи кӱнинде дезе алтай тилле чыккан јер-телекейде баштапкы газеттиҥ, «Кызыл Солын табыштыҥ», баштапкы номери кепке базылган, эмди бу газет «Алтайдыҥ Чолмоны» деп адалат.\n«Јажыла эҥ јаан республикан газеттер 100 јылга чыгара бойыныҥ бӱктеринде тӱӱкилик тӧс керектер керегинде јетирӱлерди, јаркынду јерлештеристиҥ јадын-јӱрӱми ле једимдери керегинде бичимелдерди јарлап, Туулу Алтайдыҥ кӱнӱҥ сайынгы тӱӱкизин бичийт. Ӧйлӧ кожо јетирӱлик аргалар элбеп, олорго радио, аймактардыҥ газеттери, телекӧрӱлте, интернет-СМИ-лер кожулган» – деп, тергеениҥ башкараачызы айткан.\nАлтай Республиканыҥ текши јетирӱлер эдер эп-аргаларында бастыра ӧйлӧрдӧ јайаан кӱӱндӱ ле јайалталу, јуртаган јерин сӱӱген ле профессиязыныҥ эҥ бийик кемјӱлерине турган – ак-чек, чындык, билгир, јонныҥ суруларына ајарыҥкай болгон, сӧстиҥ учурын баалап билген улус иштеген.\nЈуулгандарды Олег Хорохордин профессионал байрамыла уткуп, јайаан једимдер, бийик рейтингтер, чындык кычыраачылар ла кирген јаҥы јылда канча ла кире кӧп јакшы солундар кӱӱнзеген.\nАлтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Артур Кохоев уткуулду сӧзинде Россияда Печатьтыҥ кӱни – ол јаҥыс та газеттердиҥ ле журналдардыҥ, бичик басмалардыҥ, типографияныҥ, текши јетирӱлер эдер электрон эп-аргалардыҥ эмес, је анайда ок газеттерди кычырган, телепрограммаларды кӧргӧн, калганчы јылдарда дезе Интернеттиҥ аргаларын тузаланып турган ончо улустыҥ байрамы болгонын темдектеген.\n«Је бӱгӱн бис профессионал журналисттер, сӧстиҥ устары, чындыкка ӧзӧги анчада ла ӧҥзӱре болгон улус керегинде айдадыс. Олор јӱрӱмде јаҥыны ла солунды јаантайын бедиреген ле ајарган улус. Журналисттиҥ профессиязы эҥ уур-кӱч профессиялардыҥ бирӱзи деп тегиндӱ эмес чотолот» – деп, спикер айткан.\nКычыраачылар ады-јолы јарлу авторлордыҥ – Чамал аймактыҥ Онос јуртында јаткан Михаил Акользинниҥ, Шабалин аймактыҥ Беш-Ӧзӧк јуртында јаткан Николай Тыдыковтыҥ ла кӧп ӧскӧлӧриниҥ де ады-јолын ундыбаганын, Борис Козловскийдиҥ, Василий Тоеновтыҥ, Владимир Кыдыевтиҥ, Николай Витовцевтиҥ очерктери ле статьялары журналисттерге кӧп јылдарга јозок болгонын Артур Кохоев айткан.\nЈуулган улуска уткуулду сӧзин анайда ок сенатор Татьяна Гигель, Алтай Республиканыҥ ветерандарыныҥ совединиҥ председатели, Журналисттер биригӱзиниҥ башкараачызы Борис Алушкин айткандар.\nКӧдӱриҥиде журналистиканыҥ ӧзӱмине јетирген јаан јӧмӧлтӧзи, узы ла ак-чек ижи учун «Алтай Республиканыҥ нерелӱ журнализи» деген кӱндӱлӱ ат «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ телекӧрӱлтениҥ программаларын белетеер ле чыгарар бӧлӱгиниҥ башкараачызы Аяна Ойлошевага адалган.\nПрофессионал ижинде једимдери ле текши јетирӱлер эдер эп-аргаларда ак-чек ижи учун Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ грамотазыла чӱмдӱ бичик кепке базып чыгарар «Алтын-Туу» байзыҥ-јурттыҥ программизи Эмиль Белеков, «Горно-Алтайсктагы типография» ООО-ныҥ операторы Ирина Деева-Музалевская, «Вестник Горно-Алтайска» газеттиҥ редакциязыныҥ каруулу качызы Ольга Денчик, «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ корреспонденти Эмина Кудачина, «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ јетирӱлик программаларыныҥ ведущийи Кристина Кудрявцева, «Чойские вести» газеттиҥ баш редакторы Светлана Майер, «Звезда Алтая» газеттиҥ реклама аайынча менеджери Светлана Русских кайралдаткан.\nПрофессионал байрамыла колбой бийик узы ла ак-чек ижи учун Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ Быйанду самаралары Улаган аймактыҥ «Улаганныҥ солундары» газединиҥ корреспонденти Лидия Адыкаевага, Кош-Агаш аймактыҥ «Чуйские зори» газединиҥ корреспонденти Лиана Кумашовага, Турачак аймактыҥ «Истоки плюс» газединиҥ чыгараачы редакторы Владимир Лифуншанга, Кӧксуу-Оозы аймактыҥ «Уймонские вести» газединиҥ дизайнери Дмитрий Степановко табыштырылган.\nПрофессионал ижинде једимдери ле Алтай Республиканыҥ телекӧрӱлте ижинде кӧп јылдарга ак-чек ижи учун Алтай Республиканыҥ парламентиниҥ Кӱндӱлӱ грамотазын Артур Кохоев «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ директорыныҥ ордынчызы Эркемей Бештиновко табыштырган.\nАлтай Республикада парламентаризмниҥ ӧзӱмине јетирген јаан јӧмӧлтӧзи ле кӧп јылдарга ак-чек ижи учун «Алтай Республиканыҥ парламенти» деген кереес медальла Эл Курултайдыҥ ижин јеткилдеер башкартуныҥ баш эксперти Александр Абышкин кайралдаткан.\nЭл Курултайдыҥ јасакчы ижин эл-јонго бастырајандай ла чындык кӧргӱзеринде республикан, каланыҥ ла аймактардыҥ газеттериниҥ ле телекомпаниялардыҥ журналисттери ортодо јылдыҥ сайын ӧткӱрген конкурстыҥ турулталарыла АР-дыҥ парламентиниҥ председателиниҥ «Таҥынаҥ сыйы» «Звезда Алтая» республикан газеттиҥ операторы Юлия Баландинага, «Алтайдыҥ Чолмоны» республикан газеттиҥ фотокорреспонденти Евгений Бутушевке, «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ корреспонденти Нина Колондинага, Кӧксуу-Оозы аймактыҥ «Уймонские вести» газединиҥ баш редакторыныҥ ордынчызы Айна Танашевага табыштырылган.\nПрофессионал байрамыла колбой текши јетирӱлер эдер эп-аргаларда кӧп јылдарга ак-чек ижи учун Эл Курултайдыҥ Быйанду самараларыла Горно-Алтайсктагы типографияныҥ печатниги Галина Уткина ла водители Александр Алексеев, Майма аймактыҥ «Сельчанка» газединиҥ корреспонденти Александра Калачикова, «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ режиссеры Михаил Кулунаков, Кош-Агаш аймактыҥ «Чуйские зори» газединиҥ корреспонденти Елена Тадинова кайралдаткан.\nКӧп јылдарга бӱдӱрген ак-чек ижи ле орооныстыҥ журналистиказыныҥ ӧзӱмине јетирген јаан јӧмӧлтӧзи учун РФ-тыҥ Федерал Јууныныҥ Федерация Совединиҥ Кӱндӱлӱ грамотазыла «Вестник Горно-Алтайска» газеттиҥ корреспонденти Алексей Герасимов кайралдаткан.\nКӧп јылдарга ак-чек ижи ле Алтай Республиканыҥ јеринде телеберилтениҥ ӧзӱмине јетирген јаан јӧмӧлтӧзи учун РФ-тыҥ Федерал Јууныныҥ Федерация Совединиҥ Быйанду самаразы «Эл Алтай» ГТРК-ныҥ продюсери Иван Яськовко табыштырылган.\nАлтай Республикада текши јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ ӧзӱмине јетирген јаан јӧмӧлтӧзи учун РФ-тыҥ Федерал Јууныныҥ Федерация Совединиҥ председателиниҥ Быйанду самаразыла Шабалин аймактыҥ «Сельская новь» газединиҥ баш редакторы Руслана Таханова кайралдаткан.\nСветлана Кыдыева белетеген


«Гармония» гимназияныҥ ачылтазы - altaicholmon\n«Гармония» гимназияныҥ ачылтазы\nАР-дыҥ Башчызы Александр Бердников Горно-Алтайсктагы 9-чы таҥмалу гимназияныҥ туразындагы јазашту иштердиҥ кийнинде ӧткӧн кӧдӱриҥилӱ ачылтада турушкан.\n«2,5 айдыҥ ла туркунына бу гимназияныҥ туразын јазап салдыс, бӱгӱн ол эмдиги ӧйдиҥ некелтелерине келижип јат. Бу јап-јакшынак ӱредӱлӱ заведение, мында јакшы јаҥжыгулар туулат» — деп, тергеениҥ Башчызы айткан.\nГимназия алдында ӧйлӧрдӧ болгон «Турист» деген кончылыктыҥ ӱредӱлӱ заведениениҥ ижине, ээжи-некелтелерине келиштирте 2000 јылда јазалган туразында иштеп баштаган. Мында канча јылдардыҥ туркунына ӧткӱрген будушту ла черетештӱ иштер калас керек болгон. Оныҥ да учун гимназияныҥ туразын текшилей јаҥырта јазаары аайынча ӱлекер-сметный документтер белетелген. Александр Бердников бу ӱлекерди јӧмӧӧри јанынаҥ федерал тӧс јерге баштанарда, РФ-тыҥ Президенти бойыныҥ резервный фондынаҥ бу ишке 22,1 миллион салковой акча чыгарган. Анайда ок ресбюджеттеҥ ол јазашту иштерге 5 миллион салковой, муниципал бюджеттеҥ 4,3 миллион салковой акча чыгарылган болгон. Капремонт ӧйинде тураныҥ тыш јаны јазалган, кӧзнӧктӧри, эжиктери, полы, сантехникалык јазалдары, сууӧткӱжи, канализациязы, јарыткыштары солылган ла јаҥы јазалдар, мебель алылган.\nJазашту иштер ӧдӱп турар ӧйдӧ класстардыҥ балдары каланыҥ ӧскӧ ӱредӱлӱ заведениелеринде ӱренген.\n«Ӧмӧлижип, бис балдарга, ада-энелерге, ӱредӱчилерге јакшынак сый эттис. Эмди мында бастыразы бар — класстарда интерактивный досколор, копировальный техника, компьютерлер, јаҥы мебель» — деп, Башчы айтты.\nОныҥ темдектегениле, калганчы јылдарда аймактардагы школдордыҥ материально-техникалык тӧзӧлгӧзин тыҥыдарына јаан ајару эдилген болгон. Эмди каланыҥ школдорына ајару эдер ӧй келген. «20 јылдыҥ туркунына калада бир де школ тудулбаган. Jе бис айалганы текшилей кубултар деп јӧпкӧ келгенис – ресгимназияныҥ эски туразы јазаларда, ого 7-чи таҥмалу школдыҥ баштамы класстары кӧчкӧн. Быјыл Кайас микрорайондо школ учына јетире тудулар, 7-чи таҥмалу школдыҥ 1200 јерлӱ туразын тудары јуук ӧйдӧ башталар ла ӧскӧ дӧ иштер ӧдӧр. Россияныҥ Президенти тургускан иш-амаду — школдорды бир сменала ӱренерине кӧчӱрер, бис бу ишти једимдӱ бӱдӱрерге амадаарыс» -деп, Башчы темдектеди.\nОзочылдарды кайралдаары кӧдӱриҥилӱ айалгада ӧткӧн. «Гармония» деген 9-чы таҥмалу гимназияныҥ ишчилери Василий Колесников ло Антонина Левашова, «Сибкапстрой» ООО-ныҥ штукатур-маляры Елена Морозовская АР-дыҥ Башчызыныҥ, Башкарузыныҥ Председателиниҥ Быйанду самаразыла кайралдаткан. Ӱредӱдеги једимдери ле школдыҥ јӱрӱминде эрчимдӱ туружып турганы учун ӱренчиктер Юлия Джафарова ла Галина Твердохлебова планшеттерле кайралдатты. Анайда ок тергеениҥ Башчызы гимназияга 50 муҥ салковойдыҥ сертификадын ла АР-дыҥ јаҥы Кызыл бичигин табыштырган.