19.02.2019 - altaicholmon\nКаткы ӧткӱре јӱрӱм\nӦткӧн ӧйдиҥ элестери 90-чы јылдардыҥ учында Василий Тишкишевтиҥ «Сталинниҥ боро ады» ла Ратмир Танытпасовтыҥ «Кайда болгоҥ заразазы» эл-јонды каткырткан ла сӱӱген кокырларыныҥ бирӱзи болгон. Ол тушта јииттер болгон, эмди дезе орто јашка једип калган улустыҥ санаазына олор јакшы кирип ле турган болбой. Ӧйлӧ кожо текши кеендиктиҥ башка-башка жанрлары бастыра јандай ӧҥжӱп, јол алынып ӧрӧ ӧзӧрдӧ,\nЈиит ӱйениҥ шиҥжӱ иштери эрчимдӱ улалат\nВ. И. Вернадскийдиҥ адыла адалган талалык кычырыштар Горно-Алтайсктагы эл университетте эки кӱнниҥ туркунына ӧткӧн. Быјылгы кычырыштар Алтай Республикада сегизинчи катап ӧдӱп, јилбӱзин билимге баштандырган сегизеннеҥ кӧп ӱренчиктерди јууды. В. И. Вернадскийдиҥ кычырыштары былтыр ороон ичинде 39 талада ӧткӧн. Кычырыштар РФ-тыҥ ӱредӱлик министерствозында 2018-2019 јылдарда ӧткӱрилетен керек-јарактардыҥ аҥылу тизимине кирип јат. Эҥ артык иштердиҥ авторлоры 2019\n«Алтайдыҥ улу уулына алкыш-быйанды айт салбай»\nАлтай Республиканыҥ атту-чуулу улузыныҥ бирӱзи, РСФСР-дыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи, Алтай Республиканыҥ нерелӱ ишчизи, Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, юридический билимдердиҥ кандидады, профессор Степан Сузанович Тюхтеневке 90 јаш толуп јат. С. С. Тюхтеневти бис, ГАГУ-ныҥ студенттери ле преподавательдери, јӱк јайалталу преподаватель ле билимчи-юрист деп билер эмезис, ол биске озо ло баштап Кижи ле Ӱредӱчи. Бу сӧстӧрдиҥ эҥ\nЭҥ ле учында чыккандар\nСовет черӱлерди Афганистанга кийдирер деген јӧп 1979 јылдыҥ јаҥар айында јарадылган. Је Кабулда турган бистиҥ посольствоны пограничниктер чик јок эрте, ол ло јылдыҥ тулаан айынаҥ ала корулап баштагандар. Погранчерӱниҥ офицерлери дезе Афганистанныҥ пограничный службазыныҥ черӱчилдериле ченемелиле ӱлешкендер. Гран-кыйу бек сомокто Афганистанныҥ јерине 40-чи армияныҥ бӧлӱктерин кийдирер ӧйдӧ бу ороонныҥ башкартузы Советский Союзтыҥ гран-кыйузын тыҥыдар, јербойыныҥ\nЭрке кӧргӧн кӧзинде – ӱргӱлјик сӱӱш\nЭнем Клара Ергековна Укачина (кыс ӧбӧкӧзи Текушева) 1939 јылда кочкор айдыҥ 16-чы кӱнинде Боочы (30-чы јылдарда Оҥдой аймакта «Кызыл-Таҥ» колхоз) деген јерде туулган. Бу бичимелде бастыра керектер чын болгон. Оныла колбой энемниҥ адазы ла энези, олордыҥ эл-тӧрӧӧндӧри кем болгонын бичидим. Нениҥ учун дезе энем ӧскӱс ӧскӧн кижи болор. Чындык бу јӱрӱмде агару ла јаан мӧҥкӱдий\nТузалу ла кирелтелӱ\nМӧт ол не болгонын билбес улус јок болбой. Ол сӱрекей јараш амтанду ла јытту. Оны јажы јаан да, оогош то улус сӱӱйт. Мӧт јаҥыс ла амтанду курсак эмес, је анайда ок кижиниҥ су-кадыгына да јаан тузалу. Оны јаҥыс ла кулинарияда эмес, је анайда ок оору улус эмдеер амадула база элбеде тузаланат. Бӱгӱнги бистиҥ эрмек-куучын канча\nБойыныҥ ла арга-кӱчиле…\nОҥдой аймактыҥ Бичиктӱ-Боом јуртынаҥ Боочы јурт јаар барып јатсаҥ, јолдыҥ оҥ јанында турлу турат. Расул ла Кымызаҥ Келбежековтордыҥ нак ла иштеҥкей билези анда бойыныҥ мал-ажын тудуп ӧскӱрет. Тодош сӧӧктӱ Расул Томкунович бу ла Бичиктӱ-Боомдо чыдаган. Черӱниҥ кийнинеҥ колхозто тискинчи болгон. Бу турлуда дезе мынаҥ озо оныҥ ада-энези иштеген. Олордыҥ јажы јаандай берерде, уулы мал-ашта иштеп\nИжи оныҥ једимдӱ\nГорно-Алтайскта кочкор айдыҥ 14-чи кӱнинде республикан прокуратураныҥ коллегиязыныҥ элбедилген јууны ӧткӧн. Алтай Республиканыҥ прокуратуразыныҥ органдарыныҥ 2018 јылдагы ижиниҥ турулталары ла 2019 јылга амадулары кӧрӱлген јуунда РФ-тыҥ генеральный прокурорыныҥ ордынчызы Владимир Малиновский, Эл Курултайдыҥ председатели Владимир Тюлентин, баш федерал инспектор Дмитрий Колозин, АР-дыҥ прокуроры Николай Мылицын, Арбитражный јаргыныҥ председатели Вячеслав Шермер, Ӱстиги јаргыныҥ председателиниҥ молјуларын бӱдӱреечи\n«Кижиге театр бала тужынаҥ ала башталат»\nРоссияда балдардыҥ театрларыныҥ башкараачыларыла туштажу Федерация Совединде ӧткӧн. Алтай Республикадаҥ ондо АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы, Алтай Республиканыҥ Москвада чыдулалган чыгартулу кижизи Ирина Лозовая ла П. В. Кучияктыҥ адыла адалган эл драма театрдыҥ директоры Светлана Пешперова турушкан. Федерация Совединиҥ башкараачызы Валентина Матвиенко јуулган улусты Театрдыҥ јылы башталганыла уткып, ороонныҥ культуралык јӱрӱминде бу јаан учурлу ла узак\n«Јакшы болзын, кырлар…»\nКочкор айдыҥ 15-чи кӱнинде П. В. Кучияктыҥ адыла адалган эл театрда совет черӱлерди Афганистаннаҥ чыгарганынаҥ ала одус јылдыгына учурлалган кӧдӱриҥилӱ јуун ӧткӧн. Јуунда Алтай Республиканыҥ башчызы, башкарузыныҥ председатели Александр Бердников, Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Владимир Тюлентин, бистиҥ тергее аайынча баш федерал инспектор Дмитрий Колозин, РФ-тыҥ Федерация Совединиҥ турчызы Татьяна Гигель, республиканыҥ јуучыл комиссары Олег


26 май - Преполовенiе кöнгя\nТуганайлар, 26 май 2021 - 10:29\nБяйрямнен жартыланыуында минем кибенгян жанымны Ӱзеҥнен изгелекле сыуыҥны эчертеб киняндер\nТропарь: 8 нче кöй\n"Бяйрямнен жартыланыуында минем кибенгян жанымны Ӱзеҥнен изгелекле сыуыҥны эчертеб киняндер. Син Коткарыучы барыбызга да äйткян ич: кибенгянняр минем жаныма килсенняр, эчсенняр диб. Безнен тормошобызга изгелек агылдырыучы Христосъ Аллабыз, шöкöр Сиҥа".


«Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ бӱктерин ачып ~ Звезда Алтая\nБис бӱгӱн Р.А. Иркитова «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ 1949 jылда кепке базылган номерлеринеҥ чыгара бичип алган бир канча jетирӱлерле таныштырып турус. Ол бичимелдердиҥ авторлоры В. Тойлов, Я. Кергилов, М. Монголов, Н. Яжанкин, Васильев деп улус болуптыр. Бичимелдердиҥ эп-аайын кубултпай, Р. А. Иркитованыҥ бергени аайынча jарлап jадыс.\n1949 jылда Шабалин аймакта Каспа jуртта эки колхоз болгон. «Таҥ Чолмон» колхозтыҥ председатели нӧк. Бекин, «Jаҥы jурттыҥ» дезе нӧк. J. С. Кергилов. Олордыҥ колхозчылары бу jыл бийик тӱжӱмдӱ аш jуунадып аларга кичеенип, jаскы кыра ижине керектӱ jуртхозинвентарьларды белетеп турулар. Темдектезе, темир сулаар ус нӧк. Мундусов Кудамай 12 салда, 12 эжер тырмууш, бир сеялка jазаар учурлу болгон. Ол бойыныҥ бастыра ийде-кӱчин салып, ончозын кыска ӧйгӧ ремонтоп алды. Анайда колхозчылар кыра ижине jаан аjару эткен.\nБу ла jылда ӱй улустардыҥ Соведи тӧзӧлгӧн 7 кижидеҥ. Председателине нӧк. Капчикаеваны, качызына нӧк. Самыкованы туткандар. Советтиҥ алдында турган задачазы ӱй улустарды колхозтыҥ ижине jакшы туружарына, минимум трудкӱнди иштеп аларына, алтай албатыны ару-чек jадарына, бойлорыныҥ балдарын культурный воспитывать эдип аларына ууландырары болуп jат.\nМындый Совет «Jаҥы jурт» колхозто тӧзӧлгӧн. Мында председателине К. Майманованы, качызына Иркитованы тудуп алгандар. Иштиҥ планын тургузала, ӱй улустардыҥ ортозында тузалу иштер ӧткӱрип баштадылар.\n«Колхозтор телефонду болгон»\nШабалин аймактыҥ Каспа ла Апшыйакту jуртсоветтердиҥ колхозторыныҥ колхозчылары телефон ӧткӱрер суракты бойлорыныҥ текши jуунында шӱӱжеле, оны бӱдӱрерине бир кӱӱндӱ jӧп тургускандар.\n«Таҥ Чолмон» ла «Jаҥы jурт» колхозтордыҥ колхозчылары телефонго керектӱ 80 столмолорды бу ла кӱндерде белетеп, тартып алдылар.\nКомсомолдордыҥ ижи бу ӧйдӧ.\nБастыра 13 кижи комсомол болгон. Комсомольский организацияныҥ качызы болуп Т. Самыкова иштеген. Олор бойлорыныҥ jуунында jаскы кыра ижине белетенерин март айга jетире божодып саларына амадап, 2 тонна куштыҥ ӧтӧгин ле кӱл удобрениени jууп алар, кажы ла комсомол бирдеҥ вожжа, бирдеҥ ӱйген, бирдеҥ бельбуу белетеп алып, колхозко табыштырып берерге молjондылар. Бу молjуларды бӱдӱрерге комсомолдор бойлорыныҥ иштерин баштай бердилер.\nКойчыларга керектӱ товарды ӱстиги-Апшыйактуныҥ сельпозыныҥ бӧлӱгинеҥ оныҥ садучызы нӧк. Кергилов Jорык jетирип туру. Jаскы кыра ижинде иштеп турган колхозчыларга база товарлар ӧйинде jетирилет.\n«Алган молjуларын бӱдӱрдилер» деп бичимелде мынайда айдылат: «Шабалин аймактыҥ «Таҥ Чолмон» колхозтыҥ jалаҥ ижиниҥ бригадазыныҥ члендери колхозтыҥ общественный малын ӧскӱретен ӱчjылдык планды шӱӱжер тужында азырал белетеерине керектӱ jуртхозяйственный машиналарды ла инвентарьларды ажындыра белетеп аларына производственный молjу алгандар. Нӧкӧр Мундусова ӱренчиге баштадып, бу колхозтыҥ бригадазыныҥ члендери ол молjузын бӱдӱрерине бойы-бойлорыныҥ ортозында социалистический мӧрӧйди тыҥыткандар. Олор кыска ӧйдиҥ туркунына ӧлӧҥ чабар 5 машинаны, 3 темир тырмуушты, 40 чалгыны ла 100 айруушты белетеп алгандар.\nБригада бу jыл 16460 цн. бийик качестволу ӧлӧҥ эдип, 472 тн. силос оролоп алар керек. Ол иштердиҥ бастыразын аш jуунадар ӧйине jетире 100 процентке бӱдӱргедий эдип иштиҥ планын тургузып алып, бойлорыныҥ производственный jуунында jӧптӧп алала, силос оролоор ишти эрчимдӱ баштай бердилер».\nБаза бир мындый бичимел—«Агаштарды ӧрттӧҥ коруп алдылар»: «Шабалин аймактыҥ Каспа jуртсовединдеги колхозтыҥ агаштарлу участокторында бу jуукта ӧрт чыккан. Бу ӧртти тургузала ӧчӱрип, колхозтордыҥ агаштарын коруп аларына, агаштарды корулайтан карулчык нӧк. Куйруков тургузала колхозчылардаҥ ла jурт Советте бар болгон ӧскӧ дӧ организациялардаҥ 60 кирелӱ улустар jууп алып, олорды ӧрт болуп турган jерге баштап апарала, ӧртти ӧчӱрип салды. Текши jартамал иш ӧткӱрет».\n1950 jылда эки колхоз бириккен, 1961 jылга jетире «Таҥ Чолмон» деп колхоз болды.


Бистиҥ ӱредӱчилер съездте - altaicholmon\nОныҥ аҥылузы неде дезе, съездте Россияныҥ Тӱндӱкте, Ыраак Кӱнчыгышта, Сибирьде јадып турган ас тоолу албатылардыҥ тилине, литературазына ла культуразына ӱредип турган ӱредӱчилер туружат. Съездтиҥ 350 делегады Россия Федерацияныҥ 25 субъегинеҥ келген.\nБистиҥ республикадаҥ јуунда педагогикалык билимдердиҥ кандидады Надежда Тайборина, ӱредӱчилер Наталья Санина, Зоя Ульчекова, Нелля Кучукова, Айна Самтакова туружат.\nСъездтиҥ тӧзӧп-ӧткӱреечилери—Россия Федерацияныҥ ӱредӱ ле билимдик аайынча министерствозы, Саха Республиканыҥ ӱредӱ ле билимдик аайынча министерствозы, Тӱндӱктиҥ, Сибирьдиҥ ле Ыраак Кӱнчыгыштыҥ ӧс албатыларыныҥ ассоциациязы, А. И. Герценниҥ адыла адалган педагогический университет.


22.05.2018 - altaicholmon\nТуралардыҥ, јолдыҥ темдектериниҥ сурактары кӧрӱлген\nАлтай Республиканыҥ башчызы Александр Бердниковтыҥ башкартузыла тергеениҥ башкарузыныҥ ээчиде јууны ӧтти. Министрлердиҥ кабинеди тогус сурак шӱӱжип кӧргӧн — башкаруныҥ јӧптӧриниҥ ле јакаандарыныҥ ӱлекерлерин, Алтай Республикада аргачылардыҥ тап-эриктерин корыыры аайынча чыдулу чыгартулу кижиниҥ 2017 јылдагы ижи керегинде докладын.\n«Алтайдыҥ бичигине» јилбӱ јаан\nМ. В. Чевалковтыҥ адыла адалган эл библиотека јаҥжыкканы аайынча «Алтайдыҥ бичиги» деген байрамды кӱӱк айдыҥ 14-17 кӱндеринде ӧткӱрди.\nТӱрк телекейдиҥ байлыгы ачылган\nКӱӱк айдыҥ 14-15 кӱндеринде ГАГУ-ныҥ алтаистика ла тӱркология факультединде калыктар ортодогы билим-практикалык конференция ӧткӧн. Конференцияныҥ темазы: «Тӱрк-монгол телекей: јаҥжыккан культуралардыҥ колбузыныҥ ӧзӱминиҥ курч сурактары».\nАлексей Чичаков: «Jаҥжыгуларыс јаҥы бӱдӱм алынып јаранзын»\nГазеттиҥ кычыраачыларын јарлу кожоҥчы, кайчы, кӱӱ, ӱлгер чӱмдеечи Алексей ЧИЧАКОВЛО ӧткӧн эрмек-куучынла таныштырадыс.\nФронтко Кан-Оозынаҥ 1941 јылдыҥ кӱзинде атанган Иван Иванович Левин Jеҥӱниҥ кӱнинде Прагада болгон. Кичӱ лейтенант званиелӱ јерлежис ол тушта 1-кы Украинский фронтто јуулашкан 4-чи танковый черӱниҥ 6-чы гвардейский механизированный корпусыныҥ 172-чи гвардейский механизированный бригадазыныҥ 2-чи мотострелковый батальоныныҥ истребительный батареязыныҥ взводыныҥ командири болгон. Ол Пражский наступательный операцияда турушкан.\nТалайчы кысты эзедип\nКырлыктыҥ орто ӱредӱлӱ школында кожоҥныҥ ла стройдыҥ Улу Jеҥӱниҥ байрамына ла Луиза Бархатовна Аладякованыҥ чыкканынаҥ ала 95 јылдыгына учурлалган кӧрӱ-маргааны ӧтти.\nБӦРӰКТӰ АРТКАН КЫСТАР\nГригорий Калкин Кайран кыстар, эмди карган эјелер, 1923 јылда чыккан балдар! Слердиҥ јӱрӱмигер сӱрекей кату келишкен, слердиҥ ырызыгарды јуу ӱреп салган.\nБийик ле агару иш\nКӱӱк айдыҥ 14-чи кӱнинде В. Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназияда Алтай Республиканыҥ методикалык службазыныҥ ла ӱредӱ бӧлӱктиҥ ишчилериниҥ квалификациязын, профессионал ӱредӱзин бийиктедер республикан институттыҥ тӧзӧлгӧнинеҥ ала 80 ле 50 јылдыктарына учурлай «Ӱзеери профессионал ӱредӱ: национальный системаны тӧзӧӧр айалгаларда ӱредӱчилердиҥ билгирлерин бийиктедери, тергеелик ченемел ле ӧзӱмниҥ келер ӧйи» деп адалган талалык билим конференция ӧткӧн.\nКеректӱ айалгалар тӧзӧлӧт\nКӱӱк айдыҥ 14-17 кӱндеринде тергеебисте «Бизнестиҥ неделези-2018» деп адалган керек-јарак ӧткӧн. Алтай Республиканыҥ экономикалык ӧзӱм ле туризм аайынча министерствозы ӧткӱрген бу керек-јарактыҥ ижи П. В. Кучияктыҥ адыла адалган эл театрда кӧдӱриҥилӱ ачылтала башталган. Анда ла ӧткӧн пленарный јуунда тергеениҥ башкараачылары куучын айткан, «Алтай Республиканыҥ эҥ артык аргачызы» деп адалган кӧрӱ-конкурстыҥ јеҥӱчилдери кайралдаткан. Бу ок кӱнде


04.02.2020 - altaicholmon\nИжи улустыҥ јӱректерин јылыдат\nМ. В. Чевалковтыҥ адыла адалган эл библиотека тоолу ӧйдӧҥ бойыныҥ 100 јылдыгын темдектеер. Јӱс јылдыҥ туркунына кӧп-кӧп јаҥыртулар болуп, библиотеканыҥ учуры, бӱдӱми, «кебер-чырайы» јакшы јаны јаар кубулганын аҥылап темдектеер керек: учуры-статузы, ады, иштеп јаткан ӧргӧӧ-туразы. Је библиотека алкы бойы билгирдиҥ, бичик-биликтиҥ ӧргӧӧзи болордо, оныҥ тӧс амадузы кычыраачыларга билгир телекейин ачар, олорды элбеде, тереҥжиде сананарына, ајарулу\nПаралимпий спорт: аҥылу айалгалар ла једимдер керегинде\nГорно-Алтайсктагы госуниверситетте јаҥыс та бистиҥ республикада эмес, је анайда ок јер-телекейде јарлу студент-спортчыларла туштажулар ӧткӱрери јаҥжыгып калган. Чаган айдыҥ 28-чи кӱнинде университеттиҥ башкартузы, ӱредӱчилер ле студенттер Россияныҥ сууда эжинери аайынча паралимпий командазыныҥ турчылары Роман Ждановло, Юрий Лучкинле јилбилӱ туштажу ӧткӱргендер. Ол керегинде университеттиҥ сайты јетирет. Роман ла Юрий Горно-Алтайсктагы госуниверситеттиҥ психолого-педагогический факультединиҥ экинчи курсында ӱренгилеп\nУлу јаан ады-јолы ӱргӱлјикке мӧҥкӱлик\nКалыктар најылыгыныҥ байзыҥында Г. И. Чорос-Гуркинниҥ чыкканынаҥ ала 150 јылдыгына учурлалып белетелген ле чыккан «Г. И. Чорос-Гуркин и Горный Алтай — гений и место» деген бичиктиҥ таныштырузы ӧтти. Ады-чуузы, јайаан иштери јер-телекейде јарлу Григорий Ивановичтиҥ эземин кереестеген солун бичиктиҥ таныштырузына кӧп улус, айылчылар кӱӱнзеп, амадап келип, эрчимдӱ туруштылар. Олордыҥ тоозында — чӱмдӱ бичик кепке базар\nБыјылгы јыл Эземниҥ ле Мактыҥ јылы деп јарлалган. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда Јеҥӱ алганыныҥ 75 јылдыгына учурлалган керектер республикада башталып калды. «Блокаданыҥ калажы» деген акция Кӧксуу-Оозы аймактыҥ школдорында ӧткӧнин јуукта иш аайынча јол-јорык ӧйинде кӧргӧнис. Јуу ӧйинде фашисттердиҥ курчузына кирген Ленинградта бир кижиге кӱнине 125 грамм калаш берилетен. Аймактыҥ школдорыныҥ бастыра ашканаларында арыштыҥ кулурынаҥ мындый\nЭски јылыс чыкты, Јаҥы јылыс једип келди\nАлтай Jаҥы jыл – ол jас келгениниҥ, кӱн узаганыныҥ, jылдаҥ амыр-энчӱ чыкканыныҥ байрамы ла сӱӱнчизи. Онойдо ок узун мойынду, корон соокту кышты чыгым jок чыкканын керелегени. Айдарда, алтайлар jылды уткыырга, САҤ салып, jалама буулап, уткуул эдетениле аҥыланат. Саҥ салатаны – ӧрӧги Кудайын, Алтайыныҥ ээзин ак сӱттеҥ эткен ашла, койдыҥ эдиле, алтай аш-курсакла, малдыҥ сӱдиле ӱрӱстеп,\nМал-ашты кыштадары каруулу иш\nАлтай Республиканыҥ крестьян-фермер јурт ээлемдериниҥ, таҥынаҥ болушту ээлемдериниҥ башкараачыларыныҥ, ишчилериниҥ алдында быјылгы кышты мал-аштаҥ коромјы јок, ток-тойу азыралду ла јаш мал јанынаҥ јакшы кирелтелӱ чыгар амаду турат. Тергеебистиҥ јурт ээлемдеринде бу кышты једимдӱ чыгары јанынаҥ јаан иш ӧдӧт. Шабалин аймак: Уйлу болзоҥ, сӱттӱ болорыҥ Уйларды азырап кыштадары – мал-аш азыраачылардыҥ каруулу ӧйи. Бу ӧйдӧ уйлардыҥ\n2019-2020 јылдардыҥ кыжында бистиҥ тергеениҥ јурт ээлеминиҥ товарэдеечилери 430 муҥ условный тын мал кыштадып јат. Ол тоодо: 225 муҥнаҥ кӧп уй-мал, 550 муҥнаҥ кӧп койлор ло эчкилер, 130 муҥ кире јылкы мал, 50 муҥнаҥ кӧп аҥдар, 8 муҥ кире сарлыктар, 486 тын тӧӧлӧр. Текши мал-ашты кыштадарына былтыр 202 муҥ тонна азырал единица белетелген болгон (план\nЧаган айдыҥ 29-чы кӱнинде федерал МВД-ныҥ ГИБДД-зыныҥ Алтай Республика аайынча башкартузында пресс-конференция ӧткӧн. ГИБДД-ныҥ республикан башкартузыныҥ јааны полицияныҥ полковниги Анатолий КОСИНОВ элбек јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ журналисттерине 2019 јылдыҥ турулталары керегинде куучындаган. Оныҥ айтканыла, јылдыҥ ла јолдордо болуп турган ДТП-ларда улус сынык-бычыктар алат, кезик учуралдарда божойт. Госавтоинспекцияныҥ ишчилери јолдордо јеткер-тӱбек болбозын јеткилдееринде бастыра аргаларын тузаланып иштеп\nУчурлу сурактар јаантайынгы ајаруда\nАлтай Республиканыҥ прокуратуразында чаган айдыҥ 29-чы кӱнинде оныҥ коллегиязыныҥ элбедилген јууны ӧтти. АР-дыҥ прокуроры А. Б. Богданчиков башкарган јуунда АР-дыҥ прокуратуразыныҥ 2019 јыл туркунына ижиниҥ турулталары кӧрӱлген ле јасак корыыры ла тап-эрик бузуштар болдыртпазын келер ӧйдӧ јеткилдеери аайынча сурактар темдектелди. Коллегияныҥ ижинде РФ-тыҥ Генеральный прокуратуразыныҥ Сибирьдеги федерал округтагы башкартузыныҥ јааны В. Токарев, АР-дыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ\n«Ајаруда улустыҥ јилбӱлери, тап-эриктери ле јайымы»\nРоссия Федерацияныҥ Госдумазыныҥ депутады Иван БЕЛЕКОВ журналисттерле туштажып, ӧткӧн јылдагы ижи-тожы, јаҥы јылга темдектеген керектери керегинде куучындаган ла сурактарга каруулар берген. Ол туштажуда тӧс ајаруны Президенттиҥ Федерал Јуунга чаган айдагы Баштанузына ла РФ-тыҥ Конституциязына кубулталарга эткен. Баштануда эки тӧс ууламјы «Мен Алтай Республиканыҥ парламентиниҥ спикери болорымда, эмди дезе Госдуманыҥ депутады болуп, Президенттиҥ Федерал Јуунга


Телекей кеминде јаан кайчыбыс - altaicholmon\nТелекей кеминде јаан кайчыбыс\nАлтай Республиканыҥ тӧс калазы Горно-Алтайскта тулаан айдыҥ 17-чи кӱнинде ады јарлу кайчы Н. У. Улагашевтиҥ чыкканынаҥ ала 160 јылдыгына учурлалган тизӱ кӧдӱриҥилер окылу айалгада ӧтти.\nУлу кайчы Н. У. Улагашевтиҥ эземин кереестеп, оныҥ кереезине окылу јаҥныҥ, министерстволордыҥ, јондыктыҥ, јондык организациялардыҥ чыгартулу улузы, онойдо ок кайчыныҥ ук-тукумынаҥ тарап-таркап барган јеендери, баркалары, унуктары чечек салып, оныҥ ады-јолын кереестеп, артыргызып салган эрјинедий энчи-байлыгын баалап, быйанын айттылар. Кажы ла келген јаҥы ӱйе кайчыныҥ судурга бодолду чӧрчӧктӧринеҥ бойына кӧпти алып, јӱрӱминде тудунар, тайанар аргалу.\nОныҥ кийнинде А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейде ӧткӧн «Ойно, ойно, топшуурым» деген кӧдӱриҥи база Николай Улагашевтиҥ эземине учурлалды.\nЭземниҥ кӱнинде эл музейдиҥ атриумында ороонныҥ бийик кайралын — «Знак Почета» орденин тагынган кайчы Н. У. Улагашевти учурлу, јылу сӧстӧрлӧ эзедип салар амадула кайчыныҥ калыҥ уйазынаҥ таркап, јолын алынган јеендери, баркалары, унуктары, онойдо ок јондыктыҥ, јондык организациялардыҥ чыгартулу улузы, В. К. Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназияныҥ ӱренчиктери, ӱредӱчилери ле оноҥ до ӧскӧ улус туруштылар.\nКӧдӱриҥиниҥ айылчыларын Россия Федерацияныҥ нерелӱ артизи, Алтай Республиканыҥ нерелӱ артизи Болот Байрышев, «Туба калык» («Тубалары») деген талалык эл-јондык организациязыныҥ турчызы Алтынай Исакова, кайчы Ырысту Мечешев учурлу кайыла, кожоҥдорыла уткуп, кӱӱн-санаазын кӧдӱрип, сын-арказын сергитти.\nУлу улдазы Николай Улагашевтиҥ јӱрӱми, јон ортодо оныҥ учуры јанынаҥ јеендери, баркалары, унуктары Зинаида Каланчинова-Чеконова, Людмила Чеконова, Людмила Манатова, онойдо ок «Тубалары» деген талалык јондык организацияныҥ јааны Петр Бедушев, орус-туба сӧзликтиҥ тургузаачызы Августа Кучукова, химиялык билимдердиҥ кандидады Анастасия Тодожекова, А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейдиҥ директоры Римма Еркинова ла оноҥ до ӧскӧ туружаачылар элбеде куучындадылар.\n«Николай Улагашевте (бай ады Тууламаш) эки уул болгон: јааны Чанчу, кичинеги Адыјок (Иннокентий). Чанчуда Карман ла Серафим деп уулдар ла Ӱренчи деп кыс, Адыјокто дезе Улида, Лида, Настя, Зоя ла Толя деп балдар болгон. Бистиҥ энебис Адыјоктыҥ кызы Лидия Илларионовна Улагашева бастыра јӱрӱмине Чолушман ӧзӧктӧ Балыкча јурттыҥ школында ӱредӱчи, таскадаачы болуп иштеген — деп, Зинаида Александровна куучындады. —Энези балдарына олордыҥ таадазынаҥ јаантайын бичиктер, чӧрчӧктӧр экелетен. Азый балдардыҥ бичикке јилбӱзи јаан болгон. Энези ол чӧрчӧктӧрди интернатта јаткан балдарга апаратан. Балдар кычырып, чӧрчӧктӧр аайынча јуруктар јурайтан».\nЗинаида Александровнаныҥ адазы Александр Агафонович Чеконов база ӱредӱчи болуп иштеген. Ада- энези јурукчы Игнат Иванович Ортонуловло эптӱ-јӧптӱ, нак јӱретен. Онойып, Лидия Иннокентьевна бойыныҥ улу улдазы Н. У. Улагашевтиҥ фотојуругын Игнат Ивановичке сыйлаган. Јурукчыны кайчыны јаанада јурап берзин деп сураган болуптыр. Јурукчы јураган јуругын бала-барказына кереес эдип сыйлаган.\nЗинаида Александровна эне-адазында, биледе Н. У. Улагашев тукумынаҥ арткан ла кереестеп алып јӱрген ончо энчи-байлыкты эл музейге сыйлады.\nЛюдмила Манатова улу улдазыныҥ кӱч ӧйлӧрдӧ чыйрагыла, бӧкӧзиле, эпчилиле билезин, јууктарын аштатпай-суузатпай, ишке, јӱрӱмге таскатканы јанынаҥ куучындады. Кайчы Н. У. Улагашев алтай албатыныҥ ады јарлу, чындык, ойгор кӧгӱстӱ алып баатыры ине. Москвада ол ӧйдӧ староста М. И. Калинин Николай Улагашевке «Знак Почета» орденди кӧдӱриҥилӱ айалгада табыштырганы Туулу Алтайдыҥ тӱӱкизинде ӱргӱлјикке кереес болуп артат.\nЛюдмила Комоноковна Горно-Алтайскта кайчыныҥ јаткан агаш туразы јанынаҥ бойыныҥ шӱӱлтезин база айтты: «Бу турада (Почтовый ором, 29) тургуза ӧйдӧ Павел Кучияктыҥ уйазыныҥ бала-барказы јадат. Бу тураны кайчыныҥ музей-туразы эдип јазап алза, келер ӱйеге јарамыкту болор эди».\nОл бу суракла јондыкка да, каланыҥ администрациязына да баштанган болуптыр. Башка-башка калыктарды бириктирери, эптӱ-јӧптӱ, амыр-энчӱ айалгада јадарына, иштеерине ороон кеминде јаан ајару эдилет. Кайчы Н. Улагашевтиҥ эрјинедий энчи-байлыгы шак ла ондый ууламјылу.\nКӧдӱриҥиде Людмила Манатова Чой аймактыҥ Паспаул јуртында 2013 јылда кайчы Н. У. Улагашевтиҥ адыла адалган музей ачылганы јанынаҥ айтты. Эл музейдиҥ филиалы болуп турган музейди чеберлеп, кӧнӱ иштедери база бир туура салбас сурак болуп јат.\nАлтайдыҥ ады-јолы элбеде јарлу, калыгыныҥ чындык кызы Анастасия Тодожекова јуулгандарга оогош бала тужынаҥ арткан эске алыныштарыла таныштырды. Бӱгӱнги кӱнде тергееде Николай Улагашевтиҥ бойын кӧргӧн лӧ куучынын уккан сок јаҥыс кижи Анастасия Семеновна болуптыр. Ол бойы оогош то болгон болзо, олордыҥ айлына кышкы кӱнде атту-тонду айылдап келген кайчыныҥ адын алып, бойын ӱйге кийдирип, ашкарып-кӱндӱлегенин, оныҥ куучындаган куучынын, ойто ӱйдешкенин јаан да, јаш та соныркап уктылар. Ол ӧйдӧ кайда ла улустыҥ, албатыныҥ јадыны текши кӱч болгон. Је тоомјылу, байлу-чӱмдӱ кайчыны тегин улус акту кӱӱнинеҥ уткуп, бары-јогыла кӱндӱлейтен. Кайчы кижиниҥ алкыжы, айткан чӧрчӧктӧри, ондогы алып баатырлар ӱргӱлјиктеҥ келген ле ӱргӱлјикке артарын Николай Улагашевич билип-сезип јӱрген ине.\nАда-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында Улалуныҥ тӧс тепсеҥинде репродуктор тургузылган. Эл-јон от-калапту јуу-согуш керегинде јетирӱлерди оноҥ угуп туратан. Шак ол репродуктордоҥ улус кӱнӱҥ ле Н. У. Улагашевтиҥ кайын, кай чӧрчӧктӧрин айтканын ајарулу угатан. Кайчыныҥ куулгазын ийделӱ кайы, ээлӱ сӧзи улустыҥ курчу-куйагын бектегени, кӱӱн-санаазын кӧдӱргени, алкаганы-быйандаганы керегинде угарга солун болды.\nЭл музейдиҥ атриумында баштапкы катап кайчы Николай Улагашевтиҥ јурукчы Николай Смолинниҥ јураган јуругы фондтоҥ чыгарылып тургузылды (јурукта).\nА. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейдиҥ директоры Римма Еркинова кӧдӱриҥиниҥ туружаачыларына солун јурук керегинде элбеде куучындады.\nРимма Михайловнаныҥ айтканыла, 1941 јылда Новосибирсктеҥ окылу кычыртула Сибирьдиҥ јарлу јурукчызы Николай Смолин келген. Ол Николай Улагашевти јураар јакылта алган. Јурук кайчыныҥ 80 јажына учурлалган. Кайчыны эзен-амыр отурарда кӧп јурукчылар јураган. Темдектезе, Сергей Астра (1940 ј.), Алексей Луппов ло о. ӧ. Оныҥ кийнинде Сергей Янсон, Игнат Ортонулов (фотојуруктаҥ) јураган.\nЈада-тура эл музей јурукчылардыҥ башка-башка ӧйдӧ ак чаазынга кереестеп артыргыскан кайчыныҥ јуруктарыныҥ јаан эмес галереязын ачар амадулу.\nКӧдӱриҥиде «Сакральный Алтай» деген талалык јондык организацияныҥ јааны Зинаида Тырысова 2004 јылда «Ӱч-Сӱмер» бичик чыгартуныҥ белетеп чыгарган Байару Алтайчиновтыҥ «Улу Улагаш ла оныҥ ӧйи» деген бичиги јанынаҥ айтты.\nЗинаида Танышевнаныҥ айтканыла, Б. Алтайчиновтыҥ бу бичигин школдыҥ программазына кийдирер ле оны орус тилге кӧчӱрер керек. Бичик чындап та сӱрекей јилбилӱ. Бойыныҥ ӧйинде ол 500 тиражла чыккан. Айса болзо, быјыл кайчыныҥ чыкканынаҥ ала 160 јылдыгына уткуй, такып ойто чыгарза, сӱрекей јакшы керек болор эди.\nКайчыныҥ эземине учурлалган «Ойно, ойно, топшуурым» деген кӧдӱриҥиниҥ туружаачыларына, ӱренчиктерге, Н. У. Улагашевтиҥ јайаандык ижи аайынча квиз-јакылта берилди. Оныҥ адакы турулталары аайынча 1-кы јерге «Чедирген» ле 2-чи јерге «Эрјине» командалар чыкты. Туружаачыларга, айылчыларга кереес сыйлар табыштырылды.\nЭл музейдиҥ билим библиотеказында «Николай Улагашевич Улагашев — XX чактыҥ Гомери» деген солун кӧрӱ ачылды. Кӧрӱде музейдиҥ фондынаҥ сӱрекей ас учурап турган бичиктер, онойдо ок газет-журналдарда јарлалган бичимелдер, автордыҥ бойынаҥ бичилген кай чӧрчӧктӧри, чӧрчӧктӧри кирген бичиктери тургузылды. «Николай Улагашевтиҥ эмдиги ӧйдӧ чыгып турган «Алтай баатырлар» деген тизӱде јарлалып турган чӧрчӧктӧриле бу ла кӧрӱдеҥ јууктада таныжар арга бар. Музейдиҥ билим библиотеказындагы кӧрӱ кандык айдыҥ 1-кы кӱнине јетире иштеер.\nКайчы Н. У. Улагашевтиҥ чыкканынаҥ ала 160 јылдыгына учурлалган кӧдӱриҥилер тергееде јыл туркунына ӧткӱрилер. Темдектезе, сыгын айда Кайчылардыҥ калыктар ортодогы курултайы улу јаан кайчыныҥ эземин кереестеп ӧткӱрилер.


Иегова керегинде билгирлерди нениҥ учун оноҥ ло ары алар керек? | Сӱӱнчилӱ јар\nКЫЧЫРАР абе абуи абхаз австралий жестовый австрий жестовый агуаруна адангме аджиё адола адья азербайджан азербайджан (кириллица) аймара акатек акха албан албан жестовый алтай алтыгынемец алур американ жестовый амусго (Герреро) амхар амшенский амшенский (армянский алфавит) английский английский (Либерия) ангол жестовый антанкарана аньи (индение) араб араб (Марокко) араб (Тунис) арабский (Египет) аргентин жестовый армян армян (кӱнбадыш) армянский жестовый аруако ассам атье аукан африкаанс аханта ачи ачоли ашанинка балий бамана баск басса (Камерун) басса (Либерия) батак (даири) батак (каро) батак (сималунгун) батак (тоба) бауле башкир белиз креол белорус бельгий француз жестовый бенгал бете бецимисарака (тӱндӱк) бецимисарака (тӱштӱк) биак бикол бислама блэкфут болгар болгар жестовый боливий жестовый босний бразил жестовый британ жестовый букар-садонг булу ва ваиунаики вален валлий валлийский варай варрау веджева везу венгер венгер жестовый венда венесуэл жестовый вичи волоф вьетнам вьетнам жестовый га гавай гавайский пиджин гаитян креол галисий ган ган жестовый гарифуна гбайя гваделупский креольский гватемал жестовый гвианский креольский гвинея-бисау креол гере гереро герзе гитонга гокана гомала гондурас жестовый гонконг жестовый грек грек жестовый гренланд грузин гуамбиано гуарани гуарани (Боливия) гуджарати гурманче гуро гэл шотландский дагбани дамара дари дат дат жестовый даяк ахе даяк нгаджу деху дигор диола дуала дусунский замбий жестовый занде зимбабвий жестовый зулу ибан ибанаг ибинда иврит ивуарий жестовый игбо игеде идома икигусии илокан инакеанон индий жестовый индонезий индонезий жестовый ирланд ирланд жестовый исланд исоко испан испан жестовый итавис итальян итальян жестовый ишан йемба йоруба йулу кабардин-черкес кабил кабре кабувердьяну кадазан казах казах (араб шрифт) какчикель (центральный) каланга (Ботсвана) каланга (Зимбабве) камбера камбоджий жестовый кана каннада канхобаль каньока каонде карен (сго) каталан качин квангали квебек жестовый кекчи кений жестовый кечуа (Анкаш) кечуа (Аякучо) кечуа (Боливия) кечуа (Имбабура) кечуа (Каньяр) кечуа (Куско) кечуа (Пастаса) кечуа (Саласака) кечуа (Сантьяго-дель-Эстеро) кечуа (Тена) кечуа (Уальяга Уануко) кечуа (Чимборасо) кечуа (уалья-уанка) кечуа (чибулео) кикамба киконго киконго я лета кикуйю килари килуба кимбунду кинамванга кинанде киньяруанда кипенде кирибати кирунди киси кисонге китайский (Куньмин) китайский (кантонский, упрощенный) китайский (сычуаньский) китайский (у, Шанхай) китуба киче колумбий жестовый комор (Нгазиджа) конго конголезский жестовый конкани (деванагари) конкани (латиница) корей корей жестовый корсикан коса косрае костарикан жестовый кпелле крио крым-татар (кириллица) куаньяма кубин жестовый куна курд курманджи курд курманджи (Кавказ) курд курманджи (кириллица) курд сорани кхаси кхмер кыдат (кантон) кыдат (јаҥжыккан) кыдат (јеҥилтилген) кыдат жестовый кыргыз кьянгонде ладин (гарденский) ламба ламбья ланго лаос латгал латыш латыш жестовый лаху лега лендже лингала литва литва жестовый ловари лози лоло лома ломби лувале луганда лугбара лунда луо люксембург маврикий креол мади мадур майо майя майя (мопан) мака макасаи македон маконде макуа макуа макуа-меетто макуа-ширима макуши малави жестовый малагаси малагаси жестовый малай малайзий жестовый малаялам мальта мам мамбаи (эрмера) мамбуе-лунгу мангарева манджак мандинка манинка (кӱнчыгыш) манипури манипури (латиница) мано маньява маор (латиница) маори мапуче маратхи марий маркиз (Нукухива) маркиз (Хива-Оа) мартиниканский креольский маршалл масатек (Уаутла) масауа мбукушу мбунда мегрел медумба мексикан жестовый менде меру мизо мискито михе миштек (Герреро) миштек (Тлахьяго) миштек (Уахуапан) мозамбик жестовый монгол монгол жестовый море моту мьянма мьянма жестовый навахо нама намбия науатль (Веракрус) науатль (Герреро) науатль (Хуастека) науатль (тӧс) науатль (тӱндӱк Пуэбла) нгангуела нгаубере нгбанди (тӱндӱк нгигуа (Сан-Маркос-Тлакоялко) ндау ндебеле ндебеле (Зимбабве) ндонга немец немец жестовый ненгоне неосоломоник непал непал жестовый нжимбун нзема ниас нивакле нигерийский пиджин нидерланд нидерланд жестовый никарагуан жестовый ниуэ норвег норвег жестовый нсенга нсенга (Мозамбик) ньенгату ньюнгве ньянджа ньянека оболо окпе олуконзо ория оромо орус орус жестовый осетин отетела отоми (Мескиталь ӧзӧк) отоми (Мехико штат) паичи палау паликур панам жестовый пангасинан панджаби панджаби (шахмукхи) папьяменто (Аруба) папьяменто (Кюрасао) парагвай жестовый паэс пемон пенсильван немец перс перуан жестовый пеуэнче пиароа пиджин (Западная Африка) пиджин (Камерун) пилага поляк поляк жестовый померан понапе португал португал (Португалия) португал жестовый пулар пхимби рапануи раротонга реюньон креол ровиана ронга руманьо румын румын жестовый румынский (мунтянский) рунгус руньянкоре руторо руунд саам сальвадор жестовый самоан сангир санго сапотек (Вилла Альта) сапотек (Истлан) сапотек (гевеа) сапотек (дель-Валье) сапотек (истмус) сапотек (лачигири) сарамакка сарнами сатаре свати себуан сейшел креол сена сентлюс креол сенуфо (сенари) сепеди сепулана серб серб (латиница) серб жестовый серер сесото (Лесото) сесото (Южно-Африканская Республика) сетсвана сефви сидама силхетский (бенгальский алфавит) сингал словак словак жестовый словен словен жестовый соли сомали сранан-тонго суахили суахили (Конго) сундан сусу табва тагал таджик таити тай тай жестовый тайван жестовый тальян тамил тамильский (разговорный, латиница) тандруй тараскан тарахумара тарахумара (западный) татар тви теве телугу тесо тетум (Дили) тив тиграй тиревуху тлапанек тоабаита тоба ток-писин токелау тонганский тораджа тотонак тохолабал трук тсонга тувалу тукуна тумбука тупури турецкий жестовый турк туркмен тӱндӱк оджибве (латиница) тӱндӱк оджибве (силлабический самара) тӱштӱк африкан жестовый тӱштӱк увеа удмурт узбек узбек (латиница) уичоль уйгур (араб шрифт) уйгур (кириллица) украин умбунду урду уругвай жестовый урхобо фанг (нтуму) фанти фарер фаталуку фиджи филиппин жестовый фин фин жестовый фон француз француз жестовый фрафра фриз фульфульде (Камерун) футуна (кӱнчыгыш) хаву хаву хайа хакас харачыы хауса хехе хилигайнон хинди хири-моту хмонг (белые) хорват хорват жестовый хуаве хуастек (Веракрус) хуастек (Сан-Луис-Потоси) хунсрюк цельталь центральноаляскинский юпик цоциль цутухиль цыган (Албания) цыган (Аргентина) цыган (Болгария) цыган (Македония) цыган (Македония) кириллица цыган (Румыния) цыган (кӱнчыгыш Словакия) цыган (тӱндӱк Греция) цыган (тӱштӱк Греция) цыганский (Германия) цыганский (Сербия) чабакано чаморро чангана (Зимбабве) чангана (Мозамбик) чех чех жестовый чибемба чига чили жестовый чилуба чин (зотунг) чин (куки) чин (мара) чин (тиддим) чин (хака) чинантек (Охитлан) читонга читонга (Зимбабве) читонга (Малави) чичева чияо чокве чоль чонталь (Табаско) чопи чуабо чуваш чух шаванте швед швед жестовый швейцар немец жестовый шипибо-конибо шитсва шона шуар шугнан эве эдо эквадор жестовый эмбера (катио) эмбера (северный) эмбера (чами) эстон эстон жестовый эфик юпа яван яванский (восточный) якуба ямай креол ямайский жестовый яо мьен јаҥызеланд жестовый јопон јопон жестовый\n1. Агару Бичикти нениҥ учун оноҥ ло ары ӱренер керек?\nАгару Бичиктиҥ тӧс ӱредӱлерин мынайып кыскарта кӧргӧни, Иеговага сӱӱжигерди тыҥыткан болор. Је сӱӱшти јаантайын тыҥыдар керек (1 Петр 2:2). Слер Кудай керегинде билгирлерди оноҥ ло ары алып, оныҥ Сӧзин ӱрензеер, ӱргӱлјиге јӱреригер. (Иоанн 17:3; Иуда 21 кычырыгар.)\nКудай керегинде канча ла кире кӧп билзеер, бӱдӱмјигер ончо ло кире тыҥ болор. Бӱдӱмји слерге Кудайга јараар эдип јӱрерге болужар (Еврейлерге 11:1, 6). Анайда ок кинчегерди алынып, јӱрӱмигерди солыырга кӱӱнзедер. (Апостолдордыҥ ижи 3:19 кычырыгар.)\n2. Кудай керегинде билип алганаар улуска канайып болужар аргалу?\nСлер Кудайла јуук колбуларлу болор аргалу\nБилип алганаарды улуска куучындаар кӱӱнигер келер болор, не дезе, биске кажыбыска ла јакшы солундар куучындаарга јарап јат. Кудай керегинде билгирлерди оноҥ ло ары алып тура, бӱдӱмјигерди Агару Бичиктиҥ болужыла јартаарга ӱренип аларыгар. (Римдегилерге 10:13—15 кычырыгар.)\nКӧп улус сӱӱнчилӱ јарды озо баштап најыларына ла тӧрӧӧндӧрине куучындайт. Је куучындап тура, олорго тоомјылу баштаныгар. Улуска олордыҥ кудай јаҥы јастыра деп айтпагар. Карын Кудай улуска кандый ижемји берерге турганын куучындап беригер. Бого коштой, јаҥыс ла айткан сӧстӧрис эмес, је эткен керектерис канча киреге тузалу болот деп ундыбагар. (2 Тимофейге 2:24, 25 кычырыгар.)\n3. Агару Бичикти ӱрензеер, Кудайла колбуларыгар кандый болуп калар?\nКудайдыҥ Сӧзин ӱренип турганаар Кудайга јууктаарга болужар. Соондо Кудайла јуук колбуларлу болуп, керек дезе оныҥ билезиниҥ тоозына да киреригер. (2 Коринфтегилерге 6:18 кычырыгар.)\n4. Кӧгӱс јанынаҥ оноҥ ло ары ӧзӧргӧ не болужар?\nКӧгӱс јанынаҥ ӧзӧргӧ турган болзоор, билгирлерди оноҥ ло ары алыгар (Еврейлерге 5:13, 14). Иегованыҥ Керечилериниҥ кажы-бирӱзин слерге «Агару Бичик неге ӱредет?» деген бичикле ӱредӱ ӧткӱрзин деп сурагар. Анайып, Кудайдыҥ Сӧзин канча ла кире јакшы билзеер, јӱрӱмигер ончо ло кире ырысту болор. (Сарын 1:1—3; 73:27, 28 кычырыгар.)\nСӱӱнчилӱ јарды ырысту Иегова Кудай айдат. Слер Кудайдыҥ билезине кожулзаар, Кудайга јуук болуп каларыгар (Еврейлерге 10:24, 25). Кудайды јакшы керектереерле сӱӱндирип турзаар, ӱргӱлји чын јӱрӱмге јууктап јадыгар. Айдарда, Кудайла колбулараарды тыҥыдыгар, нениҥ учун дезе јӱрӱмде оноҥ баалу не де јок! (1 Тимофейге 1:11, ЈТ; 6:19 кычырыгар.)\nКаандыктыҥ Туразында не болуп турган?\nӰлежер Ӱлежер Иегова керегинде билгирлерди нениҥ учун оноҥ ло ары алар керек?\nfg 15 ур. 30—31 б.


Нацӱлекер аайынча тудулып јаткан детсадта - altaicholmon\nТергеениҥ башчызы Олег Хорохордин «Демография» нацӱлекер аайынча Горно-Алтайскта С. С. Каташтыҥ адыла адалган оромдо тудулып јаткан балдардыҥ «Незабудка» деп садигинде тудум иштер канайда ӧдӱп турганын шиҥдеген.\n«Јаҥы садикке 125 бала јӱрер, олордоҥ 60 бала ясляга јӱрер јашту балдар болор. Мынызы јиит энелерге иштеер ле ӱренер арга берер. Бу тергеебистиҥ тӧс калазында нацӱлекер аайынча тудулып јаткан ӱчинчи садик болуп јат. 200 бала, олордоҥ ӱч јажы толголок 80 бала јӱретен эки садик Горно-Алтайскта 2019 јылда ачылган эди. Балдарлу билелерди јӧмӧӧри – Россияныҥ президенти Владимир Путинниҥ бистиҥ алдыска тургузып турган јаан учурлу сурак болуп јат» — деп, тергеениҥ башкараачызы темдектеген.\nТургуза ӧйдӧ объект 99 процентке белен, јаҥы турада пищеблок, прачечный, ойноор, уйуктаар кыптар, спортивный ла кӱӱлик зал, психологтыҥ ла логопедтиҥ кыптары бар. Керектӱ јазалдар алынган ла тургузылган, балдарды ӱредерине ле таскадарына керектӱ эдимдер, ол тоодо ӱзеери ӱредӱлӱ программаларды ӧткӱрерине керектӱлери толо кеминде алынган.\nЭмди садикти айландыра јерди јарандырып јазаары, ол тоодо балдар ойноор площадкалардыҥ јабынтыларын јеткер болдыртпазыныҥ ээжилерине келиштире тыҥыдары арткан.\nОлег Хорохордин кыска ӧйдиҥ туркунына бастыра једикпестерди јоголтсын деп јакылта берген. Эпидемиологический айалга оҥдолзо ло, јаҥы объект тузаланарына табыштырылар.\n«Демография» нацӱлекер аайынча Алтай Республикада балдардыҥ алты садиги тудулган – Горно-Алтайскта, Майма, Кӧксуу-Оозы ла Шабалин аймактарда.\n2021 јылдыҥ учына јетире тергеебисте база 15 садик тудулар. Бу садиктерге 1855 бала јӱрер аргалу, олордоҥ јажы ясляга јӱрерине келижип турган 895 бала.


Кажы ла кӱн – сӱӱнчилӱ элес - altaicholmon\nЈай ӧйинде ары-бери јорыктабай, айлында арткан балдарга бойыныҥ ӧйин тузалу ла керектӱ керек-јарактар эдип ӧткӱрерине ууламјылаган иштӱ площадка-лагерьлер кажы ла школдо ачылат.\nГорно-Алтайск каладагы 7-чи таҥмалу школдо балдарга јайгы амыраш база тӧзӧлгӧн. Оныҥ площадказында бу јылдыҥ кичӱ изӱ айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала 25-чи кӱнине јетире 120 бала амырайт. Площадканыҥ ижинде бастыра 25 ишчи туружат. Башка-башка бӧлӱктерге бӧлӱнген группалар «Город здоровяков», «Мы – дети России» деген ууламјыларла «Кӱничек», «Познай себя, познай свой город» деген ууламјыла «Эзлик», оноҥ башка «Умники и умницы», «Башпарак» ла тӧрӧлчилердиҥ лагери «Истеми» деп адалат.\nКажы ла лагерь бойыныҥ ууламјызыла иштегенине ӱзеери бой-бойлоры ортодо маргаандар да, кӧрӱлер де ӧткӱрет. Темдектезе, бу бичимел белетелер кӱнде школдыҥ спортзалында тӧрӧл алтай тилге учурлалган кӧрӱ ӧткӧн. Оны «Ойойым» ӧмӧликтиҥ туружаачызы Ирбис Куклин кайлап ачты. Оноҥ ары алтай тилле јарлу ӱлгерлер, кожоҥдор угулып, ээлгир бијелер кӱӱлерди солыды.\nЈайгы лагерьдиҥ јӱрӱми таҥ эртедеҥ ле ала јилбилӱ башталат. Эҥ ле озо балдар зарядкага турат, оноҥ — линейкага. Анда кӱн туркунына бӱдӱретен керектер, кечеги кӱнниҥ турулталары ла маргаандарда јеҥӱ алган балдардыҥ ады-јолы јарлалып, сыйлар табыштырылат. Баштап ла келзе, лагерьдиҥ эмчизи баланыҥ бескезин ле сынын кемјийт. Ол неге керек дезе, лагерьдиҥ ижи божогон соҥында баланы база катап кемјигени ол лагерьде јӱрӱп, оныҥ бескези канча киреге кӧптӧгӧни ле сыны ӧскӧни кӧрӱнет. Мынаҥ баланыҥ лагерьде јӱрген ӧйинде амыраганы кандый турулталар экелгени кӧрӱнет.\nЛагерьлердиҥ амадулары бой-бойынаҥ аҥыланып турганы адынаҥ ла угулат. «Город здоровяков» деген лагерьде балдар акту бойыныҥ су-кадыгын кичеерине ајару эдет. «Кӱничектиҥ» туружаачылары «Бис – Россияныҥ балдары» деген ууламјыла башкарынат, оныҥ учун мында балдар амырап та, су-кадыгын да кичееп, тӧрӧлчи кӱӱн-санаалу болорго ӱренгениле коштой јайаандык ачылталар эдедилер.\n«Истеми» лагерьдиҥ аҥылузы – Тӧрӧлиниҥ тӱӱкизин тереҥжиде шиҥдеери, ар-бӱткенге чебер болорына, бой-бойын кандый да айалгада ташташпай, јӧмӧжип јӱрерине таскадары болды.\nКажы ла лагерьде балдарла јолдордо јеткер болдыртпазы, бой-бойы ортодо нак јӱрери, болгобос јанынаҥ ӧрт чыкканда нени эдери јанынаҥ таныштыру куучындар ӧткӱрилген. Анайда ок Кызыл бичикке кийдирилген аҥ-куштарга ла ӧзӱмдерге ајару эдилип, олорго учурлалган викториналар ла тегерик столды айландыра јилбилӱ куучын-эрмек ӧткӱрилет.\nЈайгы амыраштыҥ лагери иштеген ӧйдӧ уулчактар ла кызычактар культура байзыҥында ӧткӧн концерттерге, бассейнге, театрда кӧргӱзилген спектакльдарга барып јӱргени кеендик јарашты оҥдоп, ого тартыларга сӱрекей јарамыкту айалга тӧзӧди.\nЛагерьдиҥ ижиниҥ тоозына анайда ок јӱзӱн-башка экскурсияларга јӱрери, виртуальный экскурсияларла таныжары, алтай актерлор ойногон кинолор кӧрӧри, солун ла јарлу улусла туштажулар ӧткӱрери, кӧрӱлерде ле маргаандарда туружары кирет.\nШколдо тӧзӧлгӧн кажы ла лагерьде бойыныҥ башкараачызы ла эки таскадаачы иштейт. «Эзлик» лагерьдиҥ башкараачызы Т. Е. Орсулованыҥ куучындаганыла, «Эзлик» – иштиҥ лагери. Мында 15 бала јӱрет. Олордыҥ ончозына 14 јаш толуп калган, кажызы ла паспортту, ИНН, СНИЛС документтерлӱ. Бу лагерьде јӱрӱп, балдар бир кӱнде бир ле сааттыҥ туркунына кандый бир иш бӱдӱрет. Чокымдап айтса, школдыҥ ичинде ӧдӱп турган јазашту иштерге болуш эдип, олор отургыштар тажыйт, тышкары отургызылган чечектердиҥ јерин одойло, сугарып салат. Шак бу «Эзлик» лагерьдиҥ туружаачыларыныҥ кажызына ла мындый ижи-тожы учун 2250 салковойдоҥ ишјал тӧлӧлӧр.\n–Лагерьдиҥ ижи таҥ эртен јарым тогуста башталып, јарым ӱчте божойт. Бир саат иштенгенинеҥ ӧскӧ ӧйдӧ, озолондыра куучындажып салган јерлерге балдарла экскурсияларга, ӧскӧ дӧ керек-јарактарга барып јадыс. Кӱнликте темдектелген учурлу байрам кӱндерди база ундыбайдыс. Темдектезе, Россияныҥ кӱнин, Балдарды корыырыныҥ албатылык кӱнин ајаруга алып, бу не учурлу кӱндер болгонын јартап, олордыҥ тӱӱкизиле балдарды таныштырганыс. Каланыҥ тепсеҥинде ӧткӧн байрамда ончо лагерьлердиҥ балдары кӱӱнзеп турушты. Анайда ок алтай кеп-кийимниҥ кӧрӱзин белетеп јазайла, мастер-класстар ӧткӱреринде бистиҥ «Эзлик» лагерь каруулу болгон. Кӧрӱге јууктап, кеп-кийимле јилбиркегендерге балдар бойлоры кажы ла кеп-кийимниҥ аҥылузын айдып, јартап таныштырган – деп, Тамара Емельяновна айтты.\n«Эзлик» лагерь «Познай себя, познай свой город» деген ууламјыла башкарынат. Оныҥ амадузына бала акту бойыныҥ аргаларын тузаланып билери, тӧрӧл калазыныҥ элбеде јарлу ла јараш јерлерин шиҥдеери кирет. Бу лагерьде кӧп балдарлу билелердиҥ балдары јӱрет. Мында олор шахматла ойноорын јакшызынат, оныҥ да учун шахматла турнир ӧткӱрилген. Каланыҥ тӧс библиотеказыныҥ ишчилери лагерьдиҥ балдарына «День Пушкина», «День памяти и скорби», «Пою мое Отечество» деп јилбилӱ керек-јарактарды ӧткӱрди.\n–Бис Горно-Алтайсктыҥ јараш деген јерлериле экскурсияларга јӱрдис. Меге А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейде ӧткӧн экскурсия эҥ тыҥ јараган. Анайда ок ончобыска «Динамо» ло «Спартак» стадиондорго ойноп барганда јарайт. Оогош балдар «Радужный» деген площадкада ойноорын јакшызынат. Анайда ок балдардыҥ библиотеказына ла М.В. Чевалковтыҥ адыла адалган тӧс библиотекага барып јӱргенис јилбилӱ болгон, нениҥ учун дезе библиотеканыҥ ишчилери биске «Кызыл бичикке јол-јорык», «Алтай национальный ойындар», «Бастыразын билерге турум» деп башка-башка солун јетирӱлерлӱ керек-јарактар ӧткӱрген. Кажыбыс ла анда бойына тузалу јетирӱ алып, конкурс-маргаандарда јилбиркеп турушкан – деп, «Истеми» лагерьдиҥ туружаачызы Илона Клешева бойыныҥ кӱӱн-санааларыла ӱлешти.\nТӧрӧлчи кӱӱн-тапты ойгозор амадула «Бис афган јуу-чак керегинде нени билерис?» деген керек ӧткӱрилип, балдар Мактыҥ мемориалына база экскурсияга барган.\nЛагерьде јӱрген кажы ла кӱн балдардыҥ ончозыныҥ санаазына ундылбас элестер артырганы јарт. Сакылталу јайдыҥ лагерьде ӧткӱрген кажы ла кӱни јаҥыланган каткыла, јилбилӱ јаҥы билгирлерле, нӧкӧрлӧрдиҥ сӱӱнчилӱ туштажузыла, оноҥ до башка јакшы керектерле толо болгон. Балдардыҥ јанар да кӱӱни келбейтени јолду деп, ӱредӱчилери темдектейт. Лагерьге јӱрген ӧйдӧ ӱредӱчи ле ӱренчик ӱредӱ ӧйиндегизинеҥ чек башка тилле куучындашканы баланы ачык-јарык кылык-јаҥду болорына экелет.


Кату таштанчылардыҥ аайына чыгарга - altaicholmon\nКату таштанчылардыҥ аайына чыгарга\nАлтай Республиканыҥ талалык ӧзӱм аайынча министри Н. Кондратьев ле ар-бӱткенниҥ байлыктары экология ла јӧӧжӧлик колбулар аайынча министриниҥ ордынчызы Е. Мунатов ведомстволор ортодогы тегерик столдо туруштылар.\nПроизводствоныҥ ла айыл-јурттыҥ таштанчыларын аайлу-башту јуурында јаҥдар ла аргачылык ӧмӧ-јӧмӧ иштеериниҥ сурактары шӱӱжилген јуун Москвада ӧткӧн.\n2017-2019 јылдарда коммунальный кату сӱрее-чӧптиҥ аайына чыгар, бу ууламјыдагы јасактарды бӱдӱрер амадула Алтай Республикада ишмекчи группа тӧзӧлгӧн. Оны Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ Председателиниҥ баштапкы ордынчызы Р. Пальталлер башкарат.\nКату таштанчылардыҥ аайына чыгатан системаныҥ Алтай Республиканыҥ јеринде иштеп баштайтан ӧйи 2019 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-кы кӱни деп, ишмекчи группаныҥ документтеринде айдылат.


07.05.2019 - altaicholmon\nОйрот јуучылдыҥ нерезин эзедип\nАда-Тӧрӧл учун Улу јууда «За отвагу» медальла ӱч катап кайралдаткан, ӱстине Мактыҥ орденин алган улус Алтайыста ас табылар болор, айса болзо, јок то. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууга 1941 јылдыҥ јайында, 18 јаштуда Оҥдой аймактыҥ Јоло јуртынаҥ атанган чагандык сӧӧктӱ Јаҥый Питешев јуудаҥ «За отвагу» деген ӱч медальду, Мактыҥ III степеньдӱ орденин, «За победу над Германией»\n«Колбу тудулбаганча, кайра болор јаҥ јок»\nЈасла, јылула кожо Улу Јеҥӱниҥ 74-чи байрамы ойто ло једип келди. Јӱректериске Јеҥӱле, ат-нерелӱ јуучылдарысла, тылда иштегендерле оморкошло кожо карыкчал ла ачу сыс ойгонот. Кажы ла јыл ортобыстаҥ бу улус ырап јат, астап јат. Је олордыҥ эткен агару кереги бистиҥ санаабыста, эземисте ӱйелерге артар! Мениҥ адам, оргончы сӧӧктӱ Исак Алексеевич Бельчеков, јуу башталарда, Улаган аймакта\nАлкышты, кожоҥды – бијениҥ тилиле\nПавел Кучияктыҥ адыла адалган эл театрда кандык айдыҥ 26-27 кӱндеринде Бијениҥ калыктар ортодогы кӱнине ле Театрдыҥ јылына учурлалып, бијениҥ ачык талалык кӧрӱ-маргааны ӧтти. Талалык кӧрӱ-маргаанныҥ окылу ачылтазында јайаан јайалталарды, айылчыларды Алтай Республиканыҥ культуразыныҥ министри Ольга Антарадонова уткыды. Ол јаҥжыкканы аайынча јылдыҥ ла ӧткӱрилип турган кӧрӱ-маргаанныҥ туружаачыларыныҥ тоозы јылдаҥ јылга кӧптӧп турганын аҥылап темдектеди. Оныҥ\nОзочыл иштӱлерге – мак!\nГорно-Алтайск каланыҥ ишмекчи ӧмӧликтериниҥ 1 майда ӧткӧн јаҥжыккан парадында быјыл 4,5 муҥ кижи турушты. Бастыра тергее ичинде ӧткӧн кӧдӱриҥилерде 11 муҥ кижи турушканы темдектелди. Кӱӱк айдыҥ баштапкы кӱни карлу, салкынду да турган болзо, Горно-Алтайск каланыҥ тӧс тепсеҥинде Иштиҥ ле јастыҥ байрамы кӧдӱриҥилӱ айалгада ӧтти. Колоннада ишмекчи ӧмӧликтер, аргачылар ла политический партиялардыҥ чыгартулу улузы турушкан. Анайда\nКем де ундылбас, не де ундылбас!\nӦштӱниҥ тылына 10 катап кайучыл рейдтерге јӱрген Хамшит Урустемович Абитов фронтко 1941 јылдыҥ јайында Кош-Агаш аймактаҥ атанган. Ол тушта ого 18 јаш болгон. Јуу башталарына јетире ол колхозто иштеген. Хамшит Урустемовичти Ижевск калада тӧзӧлип јаткан 313-чи стрелковый дивизияга аткарган. Сыгын айдыҥ 5-чи кӱнинде дивизия Петрозаводск калага келген. Ондо олор Карелияга табарган финдердиҥ черӱзиле тартышкан. 1941\nАјаруда – экологиялык таскадуныҥ сурактары\n«Ар-бӱткенге чебер ле каруулу болорын таскадарында Алтай Республиканыҥ аҥылу корулу јерлериниҥ учуры» деген кӱрее куучын Эл Курултай-да кандык айдыҥ 25-чи кӱнинде ӧткӧн. Парламенттиҥ аграр политика, экология ла ар-бӱткенниҥ байлыктарын тузаланары аайынча комитединиҥ јааны Василий Манышев кӱрее-куучынныҥ туружаачыларына уткуулду сӧзинде тергееде ӧткӱрген экологиялык јартамал ла таскадулу иштиҥ јаан ӱлӱӱзи аҥылу корулу јерлерге (ООПТ) келижип турганын темдектеген.\nУдурумга башчы Кош-Агаш аймакта болгон\nАлтай Республиканыҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱрип турган Олег Хорохордин Кош-Агаш аймакла ӧткӧн јол-јорыгында Тӧбӧлӧр јуртта база болгон. Анда ол јербойыныҥ улузыла эл-јонды чыҥдый ичер суула јеткилдеериниҥ сурагын шӱӱшкен ле социальный объекттердиҥ айалгазын кӧргӧн. «Бу јурттыҥ эл-јоныныҥ тӧс курч сурактарыныҥ бирӱзи – ичип турган сууныҥ чыҥдыйы јабыс болгоны. Мен андагы скважинага барып јӱргем, улусла куучындашкам. Андагы\nОлег Хорохордин Улаган аймакла јӱрген\nАлтай Республиканыҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохордин Улаган аймакла ишмекчи јол-јорыкла јӱрген. Ол аймактыҥ кӧп тоолу учреждениелеринде болуп, туштажулар ӧткӱрген. Акташтыҥ эки учреждениезинде Олег Хорохордин Акташтагы эмчиликте ле психоневрологический интернатта болгон, медишчилерле, олордо эмденип јаткан улусла тушташкан. Акташтагы эмчиликтиҥ эҥ курч сурагы, республиканыҥ ӧскӧ дӧ медучреждениелеринде ок чылап, медишчилерле коомой јеткилделгенин Олег Хорохордин темдектеген.\nСовет албатыныҥ Улу Јеҥӱзиле!\nБыјыл бастыра кижилик кӱӱндӱ ороондордыҥ албаты-јоны совет албатыныҥ 1941-1945 јылдарда Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда Јеҥӱзиниҥ 74 јылдыгын темдектеп јат. Бу кӱнде јуу-чактыҥ 1418 кӱниниҥ туркунына улалган јуу-согуштарда јеҥ јастангарды эске алынып јадыс. Ол канду јуу-согушта Јеҥӱ јеҥил эмес болгон — ондор тоолу миллион улус јӱрӱмин берген. 9 Май јаантайын сӱӱнчиниҥ ле ол ок ӧйдӧ карыкчалдыҥ


Кыймыктанганы кыр да ажар, су-кадык та јӱрер - altaicholmon\nАба-јышту, мӧш-карагай агашту Турачак аймакта эл-јонныҥ су-кадыгына анчада ла јарамыкту айалгалар бар. Мында чанага турбаган, оныла јыҥылаарга сӱӱбеген кижи јок болбой. Аймактыҥ улузы кӧп сабазы спортко кӱӱндӱ ле јербойында ӧдӱп турган ончо спорт керек-јарактарды јӧмӧйдилер. Ондыйлардыҥ тоозында Турачак јуртта «Барс» спорт клубтыҥ башкараачызы, эрчимдӱ кӧрӱмдӱ эр Александр Варганов.\nАда-энези Казахстаннаҥ бери уулы оогош ло тужында кӧчӱп келген. Школдыҥ кийнинеҥ Александр Владимирович Горно-Алтайскта педагогикалык училищеде физкультураныҥ ӱредӱчизине ӱренген. Дипломын алып, тӧрӧл аймагына јанып келеле, школдо физкультураныҥ ӱредӱчизи, балдардыҥ спорт школында тазыктыраачы болуп иштеген. Кийнинде школдо завуч, директор до болгон. Уур-кӱчтерлӱ 90 јылдар келерде, Александрга школдоҥ чыгып, аргачылыкта иштеерге келишкен. Ол ок ӧйдӧ ол бойыныҥ акту кӱӱниле, ишјал јогынаҥ Алтай Республиканыҥ полиатлонло федерациязыныҥ башкараачызы болот.\n«Канча јылдардыҥ туркунына албаданып иштеп, полиатлонды тизедеҥ кӧдӱрип ийгенис деп айдарга јараар. Ол тушта бисте спорттыҥ бу бӱдӱмде баштапкы устары чыгып баштаган (Вера Водолеева ла А. Варганов бойы — ред.)» — деп, Александр айтты.\nБу спортчыныҥ таҥынаҥ бойыныҥ једимдерин айдар болзо, 2010 јылда ол Россияныҥ чемпионадында спорттыҥ узыныҥ нормативин бӱдӱрген. Ээчиде 2011 јылда Финляндияда полиатлонло Телекейдиҥ кубогын ойноп алган. Мындый једимдердиҥ кийнинеҥ Александрга ойто ло спортто окылу иштезин деп кычыру келген. Эмди ол Турачак аймакта ачылган «Албатылык спорттыҥ бӱдӱмдериниҥ тӧс јериниҥ» директоры болуп экинчи јыл иштеп јат. Тӧс јер ас тоолу тургун калыктардыҥ программазы аайынча ол јылда тузаланарына кийдирилген.\n«Албатылык спорттыҥ бӱдӱмдериниҥ тӧс јериниҥ» ижиниҥ ууламјылары — ол су-кадык јӱрӱм јӱрерин элбедери ле спорттыҥ албатылык бӱдӱмдерин ӧскӱрери. Тургуза ӧйдӧ тӧс јерде бириктирилген единоборстволорло, кӱрешле, дзюдоло тазыктыраачылар бар. Онойдо ок мында шайбалу хоккейле тазыктыраачы иштейт. Кӱӱнзегендерге акча тӧлӧбӧзинеҥ чаналар алып јыҥылаар јакшынак арга бар. Јуртты эбире 850 м, 1500 м ле 3000 м трассалар чӧйилет.\nЧындап, Турачактыҥ шак ла бу јолдорында А. Варгановтыҥ баштаҥкайыла эки јылга улай «Салоп ТурSky» деген спорт-чана марафон ӧткӱрилет. Ондо ончо кӱӱнзеген улус туружар аргалу. Онойып, марафонго Новосибирск, Кемерово областьтардаҥ, Барнаул, Бийск калалардаҥ айылчылар келгилейт. Эм тургуза оныҥ эҥ оогош туружаачызы 4, эҥ јааны 84 јашту болгон.\nБаштапкы јылда бу солун керек-јаракта 300 кире кижи турушкан, быјыл дезе — 400 кире. Спортсӱӱчилер Салоп кырдыҥ јараш эдегиле 10 ло 20 км јолдорды ӧй кемјибезинеҥ ӧткӧн. Кажы ла туружаачыга кереес медальдар сыйлалган ла олор ортодо солун лотерея ойнодылган. «Мария-РА» саду сетьтиҥ ээзи А. Ракшин туружаачыларга тату сыйлар табыштырган.\nМындый јакшынак керек-јарактыҥ кийнинеҥ чанала јыҥылаарыла улус там јилбиркеп баштаган деп, Александр темдектейт. Айдарда, марафонныҥ су-кадык јӱрӱм јӱрерине баштандырар амадузы эрчимдӱ бӱдӱп јат.\nКӱрешле, самболо тӧс јерде Чинат Шонкоров тазыктырат. Оныҥ эш-нӧкӧри Зинаида Кандаракова — дзюдоныҥ тазыктыраачызы. Шайбалу хоккейле ойноорго балдарды Новосибирсктеҥ кычырылган Михаил Суворкин јилбиркедет. Спорттыҥ ойноор бу бӱдӱми Турачак аймакта јаткандарды бир ле јылдыҥ туркунына тыҥ кӱйбӱредип ийген деп темдектеер керек. Мында «Адамды, энемди ле хоккейди сӱӱйдим» деп адалган фестиваль айылдаш Алтай крайдаҥ ла тергеебистеҥ кӧп улус јууп, бийик кеминде ӧткӧн эмтир. Ол байрам Елена ла Геннадий Тимченколордыҥ Килемјилик кӧмзӧзиниҥ јӧмӧлтӧзиле ӧткӧн.\nБыјыл ок Турачакта аймактыҥ јааныныҥ кубогына маргаандар ӧткӱрилген. Ондо Новосибирсктеҥ, Таштаголдоҥ хоккейчилер ле Алтай Республиканыҥ јуунты командазы турушкан. Башка-башка маргаандар ӧткӱрип, гранттарда туружып ла јӧмӧӧчилердиҥ болужыла бир эмештеҥ керектӱ спорт јепселдер јуулат. Је эҥ ле учурлузы — ол балдардыҥ ла текши эл-јонныҥ спортко јилбӱзи ле кӱӱни там тыҥып турганы. Онойып, келер јылда Турачактыҥ балдары республиканыҥ хоккейле чемпионадында туружарга белетенет.\nАлександр бойы балдарды полиатлонло тазыктырат. Калганчы ӧйдӧ олор спорттыҥ бу бӱдӱминде пневматикалык биатлонго јайылат. Онойып, А. Варганов Горно-Алтайсктагы спорттыҥ кышкы бӱдӱмдериниҥ школыла куучындажып, јербойында балдарды тазыктырарга эки мылтык ла эки тургузу-јазал сурап алган. Тургуза ӧйдӧ биатлонго јӱрген балдардаҥ јакшы кӧргӱзӱлерди Никита Зенков берет. Быјыл ол баштапкы катап Москвага барып, биатлонло албатылар ортодо маргаандарда турушкан. 87 кижи ортодо турулталарыла ол ортозы киреде болгон. Онойдо ок бу јуукта А. Богалийдиҥ сыйларына ӧткӧн бастырароссиялык маргаанныҥ суперспринт бӧлӱгинде 102 кижидеҥ бистиҥ Никита 13-чи јерге чыккан. Чанала јӱгӱрериле дезе ол ончозын акалап та турат деп, тазыктыраачызы оморкоп темдектеди.\nКызычактардаҥ Софья Агарина једимдӱ јыҥылайт. Ол Алтай крайдыҥ быјылгы первенствозында одус кире туружаачыдаҥ 3-чи јерге чыккан.\nАйдарда, Турачак аймакта спорт текши ӧзӱмниҥ јолында бек туруп, ичкери барат деп айдарга јараар. Оны тегин эл-јон, аймак Советтиҥ депутаттары ла аргчылар акту кӱӱнинеҥ јӧмӧйдилер. Спорттыҥ Александр Варгановтый эрчимдӱ башкараачыларын кӧрӱп, чындап та, кыймыктанган кижи кыр ажар дегенине база катап бӱдедиҥ.\nЕвгений БУТУШЕВТИҤ фотојуругы


√орно-јлтайск - фонды | јвторска¤ платформа Pandia\n√орно-јлтайск - фонды\nќ фондах оценочных средств в √орно-јлтайском государственном университете\nѕоложение о распределении стимулирующей части фонда оплаты труда муниципального общеобразовательного учреждени¤ ЂЋицей є6 им. ». «. Ўуклина г. √орно-јлтайскаї


Отзывы об отеле Олеся, Адлер, Сочи, Россия\nАдлер, ул. Ленина, д. 280посмотреть карту\n15 отзывов и 51 оценка\nTue, 18 Feb 2020 01:10:25 +0300


Россияныҥ кӱни — јаркынду байрам! - altaicholmon\nРоссия Федерацияныҥ президенти шак ла кичӱ изӱ айдыҥ 12-чи кӱнинде тудулганы керегинде база айдар керек. 1991 јылда ороонныҥ тӱӱкизинде баштапкы ла катап государствоныҥ башкараачызын тудары аайынча элбек эл-јон турушкан ачык талдаштар ӧткӧн. Бу талдаштарда јеҥӱни Б. Н. Ельцин алган. Борис Николаевич ороонныҥ эҥ бийик јамызына тудулган кийнинде, 1994 јылдыҥ кичӱ изӱ айыныҥ 2-чи кӱнинде 1113 таҥмалу јасакка кол салып, кичӱ изӱ айдыҥ 12-чи кӱнине бийик государственный учур берген. Байрамныҥ бойы дезе Россия Федерацияныҥ государственный суверенитеди керегинде Декларацияга кол салган кӱн деп јарлалган. Кийнинде оны эптӱ болзын деген кӱӱн-санаала кемнеҥ де камааны јок кӱн деп адап баштагандар.\nРоссияныҥ јаҥы тӱӱкизиниҥ башталганында табылган бу байрамды кӧп саба россияндар озо баштап дачага тыштанып барып келер деген тегин ле амыраар кӱн деп бодогондор. Ороонныҥ кезик калаларында јаҥы байрамга учурлалган керек-јарактар ӧткӱрилген де болзо, је олор баштапкы јылдарда элбек кемине јетпеген. 1998 јылда Борис Ельцин бу байрамга учурлалган кӧдӱриҥиде уткуулду сӧс айдып, аайлашпастарды токтодып, байрамды Россияныҥ кӱни деп адаары јанынаҥ бойыныҥ шӱӱлтезин айткан.\nАнайып, бу байрам Россияныҥ кӱни деп 2002 јылдыҥ кочкор айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала, качан Россия Федерацияныҥ Иш аайынча јаҥы Кодекси толо чыду алынган кийнинде, окылу адалып баштаган. Бу керек-јарактаҥ озо 2001 јылда президент В. В. Путин Россияныҥ государственный суверенитеди керегинде Декларацияны јӧптӧгӧнине учурлай Кремльде ӧткӧн кӧдӱриҥилӱ туштажуда: «Бу документ бистиҥ ороонныҥ јаҥы тӱӱкизине јол ачкан. Ол јасактарла быжулалган гражданский јайымла колбулу. Оныҥ тӧзӧлгӧзинде граждандардыҥ једимдери, арга-чагы ла јеткил јӱрӱми салылган» — деп айткан.\nБӱгӱнги кӱнде Россияныҥ кӱни ороонныҥ башка-башка ук-калыктарын бириктирип, најылыкта ла амыр-энчӱде јадатан айалгалар тӧзӧйт. Бу кӱнде Россияныҥ бастыра калаларында кӧдӱриҥилӱ јуундар ла байрамдык керек-јарактар ӧдӧт. Байрамда элбек эл-јон туружат. Президент Кремльде Россия Федерацияныҥ Государственный сыйларын табыштырат. Је эҥ ле кӧп улус турушкан јаркынду байрам Москвада Кызыл тепсеҥде ӧдӧт. Ол эҥирде Россияныҥ кӱнине учурлалган јӱзӱн ӧҥдӱ кеен салютла тӱгенет.\nБайрамга учурлалган керек-јарактар бистиҥ республикада быјыл онлайн эп-бӱдӱмле ӧдӧт. Кичӱ изӱ айдыҥ 11-чи кӱнинде 18 саат эҥирде «Бис — россияндар» деген концерттиҥ трансляциязы башталар. Байрамдык концертте тергеениҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧриниҥ артисттери ле јайаан ӧмӧликтери туружат. Горно-Алтайскта дезе «Россияныҥ кӧзнӧктӧри» ле «Кичӱ изӱ айдыҥ 12-чи кӱни, Россияныҥ флагтары» деген флешмобтор ӧдӱп јат. Алтай Республиканыҥ калыктарыныҥ Најылыгыныҥ туразы дезе кичӱ изӱ айдыҥ 1-18 кӱндеринде «Калыктардыҥ најылыгы» деп адалган онлайн-парад ӧткӱрет. Бисте анайда ок «Оморкойдым сениле, мениҥ Россиям!» деген онлайн-кӧрӱ ӧдӧт.\nКичӱ изӱ айдыҥ 11-чи кӱнинде Эл Курултайдыҥ јаан залында Алтай Республиканыҥ тӧзӧлгӧнинеҥ ала 30 ла алтай калыктыҥ Арасей тергееге бойыныҥ кӱӱниле киргенинеҥ ала 265 јылдыктарына учурлалган кӧдӱриҥилӱ јуун ӧдӧр.


Самолетторды јуу-согушка белетеген «чолмончы» - altaicholmon\nБыјылгы јылдыҥ чаган айында Тадынай Мекечинович Тодошевтиҥ чыкканынаҥ ала 100 јылдыгы темдектелген. Салымы ла јӱрӱми јилбилӱ ле кӱч болгон бу кижи керегинде эске алып ийерге амадаганыс тегиндӱ эмес. Тадынай Мекечинович Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ӧйинде јуучыл самолеттордыҥ летчик-механиги болуп, Ил-2, По-2 деген таҥмалу самолетторды јуу-согуштарга белетеген. Јалтанбас јуучыл канча кайралдарла кайралдадып, Јеҥӱниҥ кийнинде партийный иште, «Алтайдыҥ Чолмоны» газетте корреспондент болуп иштеген.\nТодошевтердиҥ угы-тӧзи Шабалин аймактыҥ Апшыйакту, Чичке-Чаргы јурттарынаҥ тарап-таркап барган. Тадынай Мекечинович Апшыйакту јуртта 1922 јылда чыккан. Тодош сӧӧктӱ Тадынайда Тадын аказы, Јакшыбай эјези ле Јайылгак сыйнызы болгон. Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу башталарда, јиит кижи баштапкы ла улустыҥ тоозында јууга атанган. 189-чы авиационный дивизияныҥ Чкаловтыҥ адыла адалган Краснознаменный штурмовой авиационный 615 номерлӱ полкында јуулашкан. Старший сержант, самолетторды јуу-согушка белетеер летчик-механик арткан да јуучылдарла кожо бойыныҥ јуучыл молјузын ак-чек бӱдӱрген.\n189-чы авиационный дивизия 1944 јылга јетире Москвадагы јуучыл округтыҥ кейдеги јуучыл бӧлӱктерине кирген. 1944 јылдаҥ ала дивизия 3-чи Украин фронтто јуулашкан. Дивизияны генерал-майор Геннадий Иванович Белицкий, Советский Союзтыҥ Геройы полковник Андрей Александрович Ложечников башкарган. 1945 јылда 615-чи авиационный штурмовой полк Јуучыл Кызыл Мааны орденле кайралдаткан.\nТадынай Мекечинович Ил-2, По-2 деген таҥмалу јуучыл самолетторды јуу-согушка белетеер бӧлӱктиҥ лётчик-механиги болгон. 1941 јылдаҥ ала 1945 јылга јетире старший сержант Тадынай Тодошев Ил-2 самолеттордыҥ 693 јуучыл учуштарын ла По-2 самолеттордыҥ 60 учужын јуу-согушка белетеген ле самолеттордыҥ сынган-ӱрелген авиаприборлорын ойто такып јазаар ишти бӱдӱрген деп, архивтиҥ тӱӱкилик документтеринде айдылат. Ӱрелген приборлорды тӱрген, чыҥдый јазаганы учун алтай јуучыл дивизияда јаан тоомјыда болгон. Бир самолеттыҥ бастыра ӱрелген аппаратура-механизмин бир тӱнге јазап койгон учурал ат-нереге тӱҥейлелген ле бу ат-нерези учун Тадынай Мекечинович «За боевые заслуги» деп медальла кайралдаткан. Јууныҥ башталганынаҥ ала учына јетире ӧйгӧ механик-сержанттыҥ буруузыла бир де самолет ӱрелбеген, оныҥ «колынаҥ» чыккан «теҥериниҥ темир куштары» фашисттерди карамы јоктоҥ јоголткон.\nТадынай Мекечинович Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда јуулашканы учун «За боевые заслуги» (1945 ј.), «За взятие Будапешта» (1945 ј.), «За взятие Вены» (1945 ј.), «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941-45 гг.» (1945 ј.) медальдарла кайралдаткан.\nСовет ороон бу кӱч ле канду јууда Јеҥӱ алган кийнинде алтай јуучыл Алтайына јанып келген.\nЈууныҥ кийнинде ол Чичке-Чаргыда јурт Советте иштеген. 1948 јылда алтай кыс Анна (Тарынчак) Топиновнага туштап, биле тӧзӧгӧн. Оныҥ кийнинде партияда ижи башталып јат. Озо ло баштап оны Шабалинде аймакисполкомго иштеерге кычыргандар. Оноҥ Эликманар аймак (эмди Чамал) Шабалин аймактаҥ айрыларда, Тадынай Мекечиновичти бу аймактыҥ бӱдӱреечи комитедине иштеерге ийгендер. 1960-чы јылдардыҥ ортозында ого партияныҥ Майма аймактагы комитединде иштеерге келишкен.\nБу ла 1960-чы јылдардыҥ учында ол «Алтайдыҥ Чолмоны» газетке корреспондент болуп иштеерге келген. Бичикчи, партияныҥ ижин чокум билер, албатыныҥ јӱрӱмин јакшы оҥдоп турган, улу јууныҥ кату ӧйлӧрин ӧдӱп койгон кижи газетте бойы ла ошкош јуучыл ӱйе корреспонденттерле кожо иштеген. Олор кӧп јорыктап, улусла туштажып, јууныҥ шыразын ӧдӱп келген ороонныҥ орныгу ижине јаан болужын јетирген. Онызы газеттиҥ эски бӱктери, 60-70 јылдардыҥ бичимелдери керелеп јат.\nТадынай Мекечинович ле Анна Топиновна тӧрт бала азырап-чыдаткан. Эмди кӧрзӧбис, олордыҥ балдары ончозы бистиҥ тергееде ады-чуузы чыккан улус. Јаан кызы Светлана Тадынаевна Москвада Плехановтыҥ адыла адалган институтты, јондык билимдердиҥ академиязыныҥ аспирантуразын (Москва), Башкарарыныҥ государственный университединиҥ докторантуразын божоткон. Финляндияда, США-да, Францияда стажировка-ижин ӧткӧн. Экономист болуп КПСС-тыҥ обкомында, крайкомдо (Барнаул) иштеген. Барнаулда культураныҥ институдында, ГАГУ-да экономика деген дисциплинага ӱреткен. ГАГУ-да экономиканыҥ факультедин ачарында Светлана Тадынаевна чике турушкан. Бӱгӱнги кӱнде экономикалык билимдердиҥ докторы амыралтада.\nУулы Сергей Тадынаевич – тергееде ады-чуузы чыккан лор-врач. Ол Барнаулдагы медицинский институтты божоткон, узак јылдарга республикан эмчиликте иштеген. Бӱгӱнги кӱнде республикан јуучыл камыста иштейт. Ол бийик категориялу врач-эмчи.\nӰчинчи балазы Татьяна Тадынаевна — инженер-экономист, «Горно-Алтайсельстрой» трестте, Шабалиндеги ПМК-да, экономиканыҥ министерствозында экономист болуп иштеген. Бӱгӱн — амыралтада.\nТадынай Мекечиновичтиҥ эҥ ле оогош уулы база ады-јолы јарлу кижи. Анатолий Тадынаевич областной национальный школдыҥ (кийнинде — ресгимназияныҥ) балдарын физкультурала ӱреткен. Ол эмдиге јетире балдарла иштейт. Горно-Алтайсктагы пединститутты, кийнинде Барнаулдагы пединститутты ӱренип божоткон. Бӱгӱнги кӱнде Тодошевтерде баркалар чыдайт.\nТадынай Мекечинович Тодошевле «Алтайдыҥ Чолмоны» газетте кожо иштеген улустыҥ тоозына Валентина Николаевна Боконокова, Тениш Урматович Тохнин кирип јат. Олордыҥ эске алганыла болзо, јууда јуулашкан Тадынай Мекечинович коркышту иштеҥкей, ижин быжу ла чокум бӱдӱрер кижи болгон. Область ичиле јорыктаза, улусла куучын-эрмек ӧткӱрип, улуска болужарга чырмайатан. Бичимелдеринде јурт јерде јаткан албатыныҥ курч сурактарын јаантайын кӧдӱретен. Онойдо ок арткан улустаҥ ак-чек иш болорын некейтен. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда бойыныҥ ат-нерези керегинде куучындаарга сӱӱбейтен. 1960-70 јылдарда иштеген фронтовик газетчилердиҥ кылык-јаҥы ондый болгон ошкош. Турумкай кылык-јаҥду, мактанбас, иштеҥкей, бойына некелтези јаан улус. Медаль-ордендери шыҥкыражып та турза, јууныҥ кату јылдары керегинде эске аларга сӱӱбес болгон.\nТадынай Мекечинович јуунаҥ јанып келерде, шыркалары бир канча ӧйдӧҥ «ойгонып», амыр бербейтен. 1970-чи јылдардыҥ бажында јуучылдыҥ јӱрегинде оорузы јаандап баштаган. Јуучыл-журналист «Алтайдыҥ Чолмоны» газетте иштеп турала, 1974 јылда јаан оорудаҥ улам јада калган.\nТадынай Мекечинович Тодошевтий улустыҥ эткен кереги, јӱрген јӱрӱми, Тӧрӧли учун берген кӱчи, ат-нерези качан да ундылбас учурлу. Алтай јеристиҥ атту-чуулу јуучыл уулдарыныҥ ла кыстарыныҥ ӧткӧн кӱч јолы тӱӱкилик бичиктерде алтын таныктарла бичилип, эл-јон ортодо, бала-баркаларына јажына эзем болуп артып калар.


Тулаан айдыҥ 28-чи кӱнинде 3-чи таҥмалу гимназияда «Геройдыҥ партазыныҥ» ачылтазы ӧтти - altaicholmon\n«Геройдыҥ партазы» — «Единая Россияныҥ» ӱредӱлик ӱлекери. Ол јалтанбас, нерелӱ керек эткен јерлештер керегинде куучындайт. Геройлордыҥ ады-јолдоры бичилген парталар текши Россияда ачылат. Эмди Россияныҥ геройы Александр Лайска учурлалган андый парта Горно-Алтайскта бар.\nА. Лайс 1982 јылдыҥ кӱӱк айыныҥ 13-чи кӱнинде Горно-Алтайскта чыккан. 2000 јылда ол кей-десантный черӱге алдырткан. Оныҥ Московский областьта турган 45-чи кайучыл полкы Тӱндӱк Кавказтагы јуу-согуштарда јарлу боло берген. 2001 јылдыҥ јаан изӱ айынаҥ ала Александр Лайс Чечен Республикада јуучыл кыймыгуларда турушкан.


Кижиликтиҥ эҥ јаан байлыгы - altaicholmon\nКижиликтиҥ эҥ јаан байлыгы\nГорно-Алтайсктыҥ тӧс тепсеҥинде кандык айдыҥ 6-чы кӱнинде Су-кадыктыҥ калыктар ортодогы кӱни элбеде ле кӧдӱриҥилӱ айалгада темдектелди.\nТӱӱкиге бурылар болзо, кандык айдыҥ 7-чи кӱнинде јер-телекейде амыр-энчӱ јуртап јаткан тӱмен албаты Су-кадыктыҥ кӱнин бийик кеминде темдектейт. Бу мындый учурлу кӱнди Су-кадыкты корыырыныҥ бастырателекейлик организациязы 1948 јылда, бойыныҥ тӧзӧлгӧн кӱнинде, јарадып јӧптӧгӧн. Су-кадыктыҥ кӱнин јылдыҥ ла ӧткӱрери 1950 јылдаҥ бери улалат.\nЈакшынак байрам јолын быјыл каланыҥ балдарыныҥ поликлиниказынаҥ алынды. Мында кижиниҥ сыныла тӱҥей наадай – «Фиксики» деген мультфильмниҥ сӱр-кебери врачка кирерге отурган болчомдорды соототты. Болчомдорго сӱӱнчилӱ ле сыйларлу кӧрӱ-маргаандар сӱреен јараган.\nЈаскы амыраар кӱн чала сооксымак, кату сыркынду да болзо, тӧс тепсеҥде јаан да, јаш та улус арбынду болды. Олор медициналык профилактиканыҥ республикан тӧс јериниҥ, су-кадыкты корыырыныҥ министерствозыныҥ, Роспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ, Горно-Алтайск каланыҥ администрациязыныҥ, медколледжтиҥ, јашӧскӱримниҥ ле јондыктыҥ јӧмӧгӧниле ӧткӱрилген кӧп тоолу керек-јарактарда эрчимдӱ турушты.\nКӧдӱриҥиниҥ туружаачыларын ла айылчыларды таланыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы Игорь Коршунов уткыды. Оныҥ темдектегениле, ӧткӱрилип јаткан кӧдӱриҥи јаан учурлу. Ороонныҥ эл-јоныныҥ су-кадыгын корып чеберлеери, башка-башка ууламјылар аайынча јарамыкту ишти тыҥыдары – ороонныҥ ичкери ӧзӱминиҥ база бир тӧс јерде турган озочыл учурлу ижи, кереги деп айтты.\nАлтай Республиканыҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохординниҥ ле таланыҥ башкарузыныҥ адынаҥ республиканыҥ эл-јонын су-кадыкка учурлалган байрамла уткып, ол кажы ла кижиге бек су-кадык, ийде-кӱч ле ачык-јарык, бийик кӱӱн-тап кӱӱнзеди.\nАлтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министриниҥ баштапкы ордынчызы Валентина Мунатова бойыныҥ уткуулду сӧзинде су-кадык кижиликтиҥ эҥ јаан байлыгы деп айтты. Ол јерлештерине су-кадыгына чебер, ајарыҥкай ла каруулу болзын деп баштанды. Су-кадыкты ачу ашла, таҥкыла, оноҥ до ӧскӧ каршулу керектерле ӱребегер, олор кижиниҥ су-кадыгына јаҥыс ла коомой салтарын јетирет деп айтты. Нениҥ учун дезе эди-каныстыҥ јабызаган аргаларын кандый да эм-тус ла бийик технологиялар озогы кемине тургузып, орныктырып болбос.\nВалентина Мунатова таланыҥ су-кадыкты корыырыныҥ министерствозы эл-јонныҥ су-кадыгын чеберлеерине, онойдо ок узак јаш јажаарына јарамыкту ишти башка-башка ууламјыларла ӧткӱрет, јаан ајару анчада ла профилактикалык сурактарга, онойдо ок су-кадык јӱрӱмниҥ сурактарына эдилет деп айтты.\nКӧдӱриҥиде онойдо ок Горно-Алтайсктыҥ мэриниҥ јонјӱрӱмдик сурактар аайынча ордынчызы Станислав Тюхтенев, Горно-Алтайский епархияныҥ јашӧскӱрим бӧлӱгиниҥ башкараачызы иерей Лаврентий Донбай туружып, туружаачыларды уткыды. Олор уткуулду сӧзинде кажы ла кижи су-кадыгына чебер ле каруулу болоры јанынаҥ айттылар. Су-кадыгы бек болзо, кижиниҥ кӱӱн-санаазы да јарык болор. Кижиниҥ ич те телекейи, тыш та бӱдӱми су-кадык, ару ла јарык болоры кижинеҥ бойынаҥ камаанду.\nБайрамныҥ окылу ачылтазыныҥ кийнинеҥ туружаачыларды «Республика» деген фитнес-клубтыҥ чыгартулу улузыныҥ ӧткӱрген таскамалы эди-канын изидип, кӱӱн-санаазын кӧдӱрди. Мында спортивный разминка бийик кеминде ӧтти. Спорттыҥ јӱзӱн-башка упражнениелерин улус кӱӱниҥ ӱйдешкениле сыр-каткыда бӱдӱрдилер. «Кыймыктанган кижи кыр ажар» деген бирӱзи — тӧс тепсеҥде јуулган јаан-јаш «кыймыктанганы – јӱрӱм» деген сӧстиҥ учурын јакшы билип, мында эрчимдӱ туруштылар.\nБу байрамныҥ туружаачыларына медколледжтиҥ, педколледжтиҥ, культураныҥ ла санаттыҥ Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган колледжиниҥ ӱренеечилери кожоҥдорын, бијелерин сыйладылар. Су-кадыктыҥ ла спорт-тыҥ «Стимул» деген студиязы фитнестиҥ «Кенгу-джамп» деген ууламјызы аайынча солун бијезиле таныштырды.\nКӧдӱриҥиниҥ оноҥ арыгы ижи башка-башка јерлерде ӧтти. Темдектезе, медициналык профилактиканыҥ талалык тӧс јери бойыныҥ аҥылу јеринде «Су-кадыгыҥды ајарып кӧр», «Артык бескеҥди чач» деген акцияларды ӧткӱрди. Кӱӱнзеген ончо улуска канындагы холестеринниҥ, сахардыҥ кемин, онойдо ок сынын ла бескезин билип алар айалга болды. Кӧп лӧ сабазы 50-неҥ ала 90 јашка јетире улус. Кӧрӱнген улустыҥ јарымызына шыдарында холестеринниҥ кеми бийик болгоны илезине чыгарылды. База 6 кижи бескези кеминеҥ артык болгонын билип алдылар.\nСпорттыҥ база бир бӱдӱми – скандинав базыт. Ол јер-телекейде јаан јилбӱде ле ичкери јолду болгонын бистиҥ де таланыҥ эл-јоны јакшы билер. «Јорткон кижи јол алар» деген бирӱзи, бир де кӱчсинбей, јалкуурбай, кӱнӱҥ ле каланыҥ оромдорыла, сууныҥ јарадыла эки колында чананыҥ тайактарын тудунган улус базып јӱргӱлейт. Су-кадыктыҥ байрамында волонтерлордыҥ бастырароссиялык јондык организациязыныҥ «Алтай Республиканыҥ волонтер-медиктери» деген талалык бӧлӱгиниҥ турчылары скандинав базыт аайынча мастер-класс ӧткӱрди. Базытта бойыныҥ чокым ээжилери бар. Темдектезе, канайда тынатаны, сын-арказын кыймыктадары, токыналу базатаны, тайактарды канайда тузаланары, бир сӧслӧ, мындый базытта кижи ончо бойы эптӱ, јымжак кыймыктанышта болор учурлу деп, ӱредӱ ӧйинде волонтерлор јартады. Улай узак отурыштаҥ улам кӧп оорулар табылып турганын улус јакшы билер. Айдарда, скандинав базыт су-кадыкка болушту, ол ажыра кижиниҥ кӱӱн-санаазы јарык, сын-арказы сергек болор. Онойдо ок ару кейле тынганы база эм-том ине.\nРоспотребшиҥжӱниҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ, гигиенаныҥ ла эпидемиологияныҥ тӧс јериниҥ специалисттери туружаачылар ортодо ток ло тузалу курсак-тамакла ашкарынарыныҥ ла јӱрӱмде су-кадыкка каршузын јетирбес эдип, аайлу-башту јӱрери јанынаҥ сурактар берип, карууларыла таныштылар. Кижиниҥ су-кадыгына каршузын јетирип турган јаман кылык-јаҥды туура јайладары, оноҥ айрылары керегинде јакшынак буклеттерди јаҥжыкканы аайынча ончо туружаачыларга колдоҥ колго ӱледилер.\nСу-кадыктыҥ кӱнинде «Су-кадык јӱгӱриш» деген солун кӧдӱриҥи база ӧтти. Јӱгӱриштиҥ туружаачылары чокымдалган јерле јӱгӱреле, ойто кайра тӧс тепсеҥге келип, јӱзӱн-башка сӱӱнчилӱ ойындарды ӧткӱрди.\nЈылдыҥ ла Су-кадыктыҥ бастырателекейлик кӱни јер-телекейде су-кадыкты корыырыныҥ алдында турган јаан учурлу сурактарга учурлалат. Ол кажы ла јыл башка-башка кычырула ӧдӧт.\nБыјылгы Кӱнниҥ кычырузы – «Су-кадыкты ончозына». Бу кычыру ороонныҥ кажы ла кижизи су-кадыктыҥ чыҥдый јеткилдежин, болужын акча-манатла колбулу туду, уур-кӱчтер јогынаҥ тузаланзын деп, государствого баштанат. Јер-телекейдиҥ кажы ла кижизине дезе бойыныҥ су-кадыгына чебер ле каруулу болуп, оны ончо бар эп-аргаларла тыҥытсын деп баштану база эдилген.\nПОЛОЖЕНИЕ ФЕСТИВАЛЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ ИГР\nОБЩЕЕ В программу Фестиваля национальных игр входит открытый турнир по стрельбе из лука «Стрелы Сартакпая» — Сартакпайдыҥ согоондоры» и алтайское многоборье «Игры Ирбизека — Ирбизектиҥ ойындары». Цели и задачи — популяризация и развитие национальных видов спорта; — привлечение молодёжи к занятиям спортом; — повышение спортивного мастерства; — выявление сильнейших спортсменов Республики Алтай. Руководство проведением


Тӧрӧлисти аргадаган јуучылдарысты эзедип… - altaicholmon\nТӧрӧлисти аргадаган јуучылдарысты эзедип…\nКӱӱк айдыҥ 9-чы кӱни, эртен тура сегис те саат јеткелек. Горно-Алтайскта 1931 таҥмалу автоколоннаныҥ јанында Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкан јуук улузыныҥ фотојуруктарын таккан транспоранттар тудунган улус кӧптӧйт.\nӰргӱлјик полк базыдын бистиҥ калада 9.30 саатта баштаар болгон. Улус ачу таҥнаҥ ала белетенип, келип турганы, ондо турушкандардыҥ тоозы јылдыҥ ла кӧптӧп турганы бу акция кажы ла кижиге агару ла учурлу болгонын керелейт.\nСегис јыл кайра Томск калада тӧзӧлгӧн бу јакшынак акция эмди бастыра телекей ичиле таркаган. Ыраак ороондордо јадып турган јерлештеристиҥ јайым јӱрӱмин аргадаган јаандарыныҥ эземин агару кӱӱниле мынайып кӧдӱрип турганына башка да улус јӧмӧжип, бойыныҥ јуучылдарыныҥ јуруктарын полкло кожо апарат. Јууда турушкан ада-энелерине, карган адаларына, карган энелерине балдары, баркалары Улу Јеҥӱзи учун быйанду јӱргени, тооп, ундыбай, ӱйедеҥ ӱйеге эзедип јӱргени башка ороондорго кайкал, тем болот. Бӱгӱнги кӱнде тӱӱкини кезик јерлерде саҥ-тескерледип, тӧгӱндеп, солып та турган болзо, бу мӧҥкӱлик эземниҥ акциязын кӧрӱп, билбес улус чынды билип, сезип алар аргалу.\nЈаан калаларда Ӱргӱлјик полк оромдорло суу чылап, узун-узун чӧйилип барат. Кичинек калабыста ол автобустыҥ јӱк бир токтоду кире јолын ӧдӧт. Горно-Алтайсктагы бу полктыҥ быјылгы базыдында 5 муҥнаҥ ажыра улус турушты. Текши республика ичинде — 14 муҥ.\nКалада акцияда тергеениҥ башчызыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохордин база турушты. Оныҥ тудунган транспоранттарында эки карган адазы: Григорий Николаевич Хорохордин ле Алексей Михайлович Чучкаев. Барказыныҥ айтканыла, Григорий таадазы 1940 јылда черӱге атанган ла бастыра јууны ӧдӱп, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ II-чи степеньдӱ ордениле кайралдаткан. Айылына јуучыл 1946 јылда јанган. Алексей Михайловичке дезе јуулажарга узак келишпеген, ол беш катап шыркаладып, контузия алган. Кийнинде тылда ээлем башкарып иштеген. Олег Леонидович јаандарыныҥ јуруктарын тудунып, Барнаул, Москва ла эмди Горно-Алтайск калаларда баскан.\nАда-энези Касим Абдулкадирович ле Зуляйха Абдряшитовна Арслановтордыҥ фотојуруктарын ӱч кызы кӧдӱрип апарат. Олордыҥ адазы јууга Пензадаҥ атанган. Адучы Кызыл Мааны орденле, Суворовтыҥ ордениле кайралдаткан 244-чи Запорожский дивизияда јуучыл молјузын бӱдӱрген, Украинаны корулаарында турушкан. Бастыра јууны ӧдӱп келген. Эш-нӧкӧри тылда иштеген. Сегис бала азыраган герой-эне. Ол блокадага киргенин куучындаган эди. Ӧткӧн чактыҥ кӱйгектӱ 56-чы јылында Арслановтор балдарын азырап аларга, Алтайга кӧчӱп, мында ла јуртаган улус эмтир. Зуляйха ӧрӧкӧн канча јыл кайра бу ла кӱнде божогон. Оныҥ да учун Јеҥӱниҥ кӱни артып калган тӧрт кызына, олордыҥ бала-барказына анчада ла агару эземниҥ кӱни болот.\nСолоҥы Айашева кызычагыла кожо энезиниҥ карган адазы Бокчый Павлович Самановтыҥ фотојуругын тудунган. Бу кижи Оҥдой аймактыҥ Кайыҥчы јуртында чыккан, јууга оноҥ ло атанган. Лейтенант Федор (орус ады) Павлович экинчи Белорусский фронтто јуулашкан, взводтыҥ командири болгон. Польшада Черск калага једип, ӱчинчи катап шыркалатканынаҥ улам 1945 јылда јада калган. Эмди оныҥ барказыныҥ барказы карган адазы «За отвагу» медальла, Кызыл Чолмон орденле кайралдатканын билер.\nЧамал аймактыҥ Ӱстиги Онос јуртында чыккан-ӧскӧн Михаил Колчакович Такашевтиҥ фотојуругын барказы Марина Киндикова апарат. Михаил Колчакович — оныҥ энезиниҥ адазы. Ол 1916 јылда Јаан Чаргы јурттыҥ јанында Адырду деп јерде чыккан. Јууга ол кожо чыккан эки аказы Тюрун ла Байдула, Тюрунныҥ уулы Степанла кожо атанган. Михаил (Майкак) орус-јопон јууда база турушкан. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууны ӧдӱп келген. Ленинградты корулаганы учун медальла кайралдаткан. Јанып келеле, јууда алган шыркаларынаҥ улам эрте јада калган. Эзен арткан ӱч балазы ла баркалары оныҥ ат-нерезин ундыбай јӱрет.\nВасилий Данилович Ваулин бастыра јууны ӧдӱп келген. Олјого до кирген, Прага калага јеткен деп баркалары куучындады. Јанып келеле, биле тӧзӧп, 5 бала азыраган. Эмди ол керегинде баркалары балдарына куучындап јӱрет.\nАйана Борошева Ӱргӱлјик полкто бастыра билезиле турушкан. Оныҥ балдарыныҥ колында адазы ла энези јанынаҥ јууда турушкан јаандарыныҥ фотојуруктары. Роман Уланович Борошев 1927 јылда Шибее јуртта чыккан. 1944 јылда јууга атанып, экинчи Украинский, Забайкальский, Ыраак Кӱнчыгыштагы фронттордо адучылардыҥ полкында јуулашкан. Пулеметчик. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ II-чи степеньдӱ ордениле, «За победу над Германией» медальла кайралдаткан. Иштиҥ ветераны.\nЧыйык Майчиков — Айананыҥ карган адазыныҥ карындажы. 1910 јылда чыккан. Фронтко 1941 јылда атанган, замполит болгон. 1942 јылда јеҥ јастанып јыгылган. Мӧҥкӱзи Смоленский областьтагы Сининка јурттыҥ јанында кӧдӱрилген.\nВера Васильевна Кушкулина адазы Василий Куйкачинович Меркетовтыҥ фотојуругын тудунып, кажы ла јыл бу базытта турушканын айтты. Адазы јууга атанган кийнинде билези оноҥ бир ле самара алган. Ол 34 јаштуда јууныҥ баштапкы ла кӱндеринде јеҥ јастанып јада калган. Вера Васильевна ол тушта эки-ӱч ле јашту болгон. Ол адазыныҥ фотојуругын канча јылдарга экчеп, чеберлеп, эмди оны бийик кӧдӱрип, Ӱргӱлјик полкто туружар јакшынак арга барына сӱӱнип турат.\nЈаандарыныҥ јуучыл јолын кем де јакшы билер, кем де ас, кем де сурузын эмди де билбес, кем де эрчимдӱ бедиреп јат. Бӱгӱнги кӱнде бедиреништӱ иштерге анчада ла јакшы айалгалар тӧзӧлгӧн. Ӱргӱлјик полк — ол аҥылу, кӧгӱстеҥ келген агару кӱӱн, ол бистиҥ быйаныс, оморкодубыс, «качан да ундыбазыс, коручылдарыстыҥ бийик адына турарыс» деген чертис.\nЭзен арткан ветерандарга учурлалган кӧдӱриҥилӱ концерт ӧткӧн, уткуулду сӧстӧр айдылган кийнинде Јеҥӱниҥ Паркында «Полевой кухня» эжигин ачты. Мында улусты јаҥжыкканы аайынча солдаттыҥ кашазы, калаш, изӱ чай сакыды.\nОзо ло баштап јуулгандар экијандай туруп, изӱ колчабыжула ветерандарды уткыды. Кӧп тоолу кайралдар тагынган јуучылдардыҥ кемизи де колтыктаткан, кемизи де коляскада, кемизи де кӧстиҥ јажын тӧгӱп, араайдаҥ ӧтти. Олор јабынтыга кирип, каланыҥ јамылуларыла кожо чайлап, јуучыл нӧкӧрлӧрин эзедип, солдаттыҥ кашазынаҥ амзап отурды.\nКашаны «Школьник» ашкананыҥ казан азаачылары тӱнниҥ 3 саадынаҥ ала кайнаткан. Быјыл ол гречка ла тушенка-эттеҥ кайнадылган. Полевой кухняда онойдо ок Јеҥӱниҥ волонтерлоры, политехнический колледжтиҥ ӱренеечилери болушты.\n«Байрамга келгендердиҥ кӧби Ӱргӱлјик полк ӧткӧн лӧ кийнинде келип, каша сакып, узак турат» — деп, ашкананыҥ баш ишчизи Ирина Тюнина темдектейт. Улуска, балдарга ар-бӱткенде, паркта солдаттыҥ кашазын јиирге, байла, јарап, јилбилӱ болуп турганы учун, ол ӧткӧн јылдарда јетпей де калатан. Былтыр каланыҥ администрациязы 500 кижиге каша азарга акча чыгарган. Быјыл 800 порция изӱ курсак азылган, текши тооло бир муҥнаҥ ажыра кижи ажанып алар аргалу болды.\nБыјылгы солдаттыҥ кашазы анчада ла амтамду болгон болор, улус јык толо, бой-бойын сакып, энчикпей тургулады. Ветерандар олорды кӧрӱп, јууныҥ ӧйинде солдаттар котелокторын тудунган, ээчий-деечий туруп, бой-бойын сакып, кашазын алып турганын эске алынган болор…\nКажы ла јыл эзен-амыр арткан ветерандарыстыҥ тоозы там ла астайт. Бу байрамда турушкан, јӱрӱмди јаҥы ла баштап јаткан болчомдордыҥ санаазына ветерандар бойы кирбес те болзо, агару эземди олорго ада-энелери, ветерандардыҥ баркалары јетирип, куучындап јӱрер.


Биске амыр-энчӱ сыйлаган геройлорго мак! - altaicholmon\nБиске амыр-энчӱ сыйлаган геройлорго мак!\nӦйдиҥ ӧдӱжи кайра јандырылбас — Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда јуулашкан ветерандарыстыҥ тоозы јылдыҥ ла астап јат.\nБыјылгы 9 Майдыҥ байрамына COVID-19-тыҥ эпидемиязы киришти, оныҥ учун байрам пландалганынаҥ чек башка ӧтти. Је андый да болзо, самоизоляцияныҥ ла кирелендириштердиҥ ӧйинде кажы ла кижи кандый бир эп-арганы тузаланып, Улу байрамысла колбулу акцияларда турушкан.\nКан-Оозы аймак ончо акцияларда («Јеҥӱниҥ кӧзнӧктӧри», «Эземниҥ сады», «Ӱргӱлјик полк-онлайн» ла о. ӧ.) эрчимдӱ туружып, бу кӱнди кӧдӱриҥилӱ ӧткӱрген. Ӱлгерлердиҥ аймактыҥ администрациязы тӧзӧгӧн «Бис ундыбаганыс, бис оморкойдыс!» деген акциязында јаанду-јаштулар эрчимдӱ турушкан. Олордыҥ Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу керегинде кычырган ӱлгерлери јондык сетьтерде јарлалган.\nКан-Оозыныҥ культуразыныҥ ишчилери концерттӱ онлайн-программа белетеген. Кӱӱнзеген ончо јерлештер јуучыл кожоҥдорды онойдо ок ВКонтакте ле Инстаграм јондык сетьтерде кӧрӧр аргалу болгон.\nУлу Јеҥӱниҥ онлайн-байрамы «Јеҥӱниҥ фонариги» деген акцияла тӱгенди: ол аайынча улус 22 саатта светтерди ӧчӱрип, айылдарыныҥ кӧзнӧгине фонарик, ӱспекчи эмезе телефонын кӱйдӱрип салган.\nКан-Оозында Улу Јеҥӱниҥ байрамы Јеҥӱниҥ паркында јууда јеҥ јастанган јуучылдардыҥ кереезине чечектер салганынаҥ башталды. Ондо аймактыҥ јааны Э. Ялбаков, депутаттардыҥ Совединиҥ председатели Э. Мекечинов, АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутаттары Г. Пильтин ле А. Ябыева, ӧскӧ дӧ улус турушкан. Оноҥ арыгы кӧдӱриҥи Моты-Бажында јууныҥ ветераны Семен Павлович Матинниҥ ле Кӧмӱр-Оозында Иван Сафронович Шмаковтыҥ айылдарыныҥ јанында ӧтти.\nРоссияныҥ ФСБ-зыныҥ Кӧксуу-Оозындагы пограничный башкартузыныҥ ишчилери ветерандарды тоогонын керелеп, Јеҥӱниҥ маанызын тудунып, олор јаткан оромдорды кечире кӧдӱриҥилӱ маршла ӧткӧн.\nАймактыҥ јааны Эжер Ялбаков ветерандарды уткуп, олорго Јеҥӱ учун јаан быйанын айдып, су-кадык јӱрзин, кӧп-кӧп јаш јажазын, олордыҥ билелерине амыр-энчӱ ле ырыс-кежик кӱӱнзеди. Оны ончо јуулгандар јӧмӧшти, ветерандарга сыйлар, чечектер табыштырылды. Уткуулду куучындарда Туулу Алтайдыҥ 26 геройы ортодо бежӱзи Кан-Оозы аймактаҥ болгоныла јерлештер оморкоп турганы кӧп катап айдылды.\nАймактыҥ јурттарында јуучыл кереестерге база чечектер салылды.\nБиске амыр-энчӱ јӱрӱм, айас теҥери сыйлаган ветерандарысты эмдиги ӱйе јаҥыс ла байрамдык кӱнде эмес, јаантайын эзедип, тооп јӱрер учурлу. Бистиҥ албаты фашизмди јеҥгени бӱдӱн телекейге јаан учурлу.\nЈеҥӱниҥ 75 јылдыгыныҥ кӱни санаабыста јаантайынга артып калар. Быјылгы байрам башка аайыла, ондо јаҥжыккан Ӱргӱлјик полк, кӧдӱриҥилӱ парад, А. Калкинниҥ адыла адалган библиотеканыҥ ишчилери белетеп турган јалаҥдагы кухня јок болгон. Аймактыҥ эл-јоны айылдарында артсын деген некелтени бӱдӱрип, Јеҥӱниҥ парктарында јуулбаган. Је андый да болзо, албаты онлайн режим аайыла биригип, эп-аргалар табып, бу Улу байрамды тӱҥей ле бийик кеминде ӧткӱрген! Јуу ӧйлӧриниҥ јӱрекке томулар ӱлгерлери, кожоҥдоры, јуучылдарыстыҥ салымы керегинде кӧп-кӧп куучындар, кӧзнӧктӧристе турналар, кӱӱлелер, ветерандарыстыҥ фотојуруктары Јеҥӱниҥ кӱнин јарандырды. Јерлештеристиҥ нерези качан да ундылбас, олордыҥ магы качан да ӧчпӧс!


26.04.2021 - altaicholmon\n«Јеткер јок ло чыҥдый јолдор» эл ӱлекерде јаҥыртулар\nӦткӧн неделеде элбек јетирӱлер эдер эп-аргаларга Алтай Республиканыҥ тергеелик ӧзӱм аайынча министерствозында јолдордыҥ эл ӱлекеринде јаҥыртулар, тергеениҥ јолдорында келер јуук ӧйдӧги иштер керегинде сурактар јанынаҥ пресс-конференция болгон.\n«Каладӧӧн кӧчкӧн улус кайра јанат…»\nМӧндӱр-Соккон јурт тергеебистиҥ тӱӱкизиле, иштеҥкей улузыла јарлу су-алтай јурттарыныҥ бирӱзи. 2018 јылдаҥ ала јурт јеезениҥ јааны болуп Артур БРЫШКАКОВ иштейт.\n«Айастыҥ» курсагы чыҥдый ла амтанду\nШабалин аймактыҥ «Аяс-1» СППК-зы јербойында ӧскӱрген малдыҥ эдинеҥ башка-башка аш-курсак белетеп иштейт.\nЫраак Сахалинде бир биледий\nСахалин деп алтайга иштеп барган бистиҥ улустыҥ кажызында ла бойыныҥ таҥынаҥ јолы.\n26 апреля – старт народного голосования за объекты благоустройства\nГолосование пройдет в онлайн-формате и продлится до 30 мая\n«2020 јылда иш чыҥдыйлу ӧткӧн»\nАлтай Республиканыҥ прокуратуразыныҥ ижин 2019 јылдаҥ бейин Анатолий БОГДАНЧИКОВ башкарат.\nПрезиденттиҥ Федерал Јуунга Баштанузын бӱдӱрери\nАлтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Артур Кохоевтиҥ башкарганыла, парламенттиҥ профильный комитеттериниҥ башкараачыларыла јуун ӧткӧн.\nРингте тартыжулар јеҥӱчилдерди адаган\nБу јуукта Оҥдой јуртта Н. В. Кулачевтыҥ адыла адалган ДЮСШ-да спорттыҥ бокс бӱдӱмиле маргаандар ӧтти. Ол Алтай Республиканыҥ тӧзӧлгӧнинеҥ ала 30 јылдыгына ла алтай албатыныҥ бойыныҥ кӱӱниле Россияга киргениниҥ 265 јылдыгына учурлалган болгон.


6 декабрь – Изге князь Александрь Невскiйне искя ала торган кöн\nТуганайлар, 6 декабрь 2018 - 12:14\n6 декабрь – Изге князь Александрь Невскiйне искя алабыз\nОлолой торган тропарь:4 нче кöй\n"Арыулык кылыучы тамырдан бик кадерле ӱренде булган син,эй бäхетле Александрь.\nХристось сине Россiя жирендя Алла Ӱзе саклаб торган кадерле нястя итеб кюрсяткян,Аллага жараулы данныклы,жаҥа кодрятляр кылыучы булган.\nБöгöн сине искя алган кöннö жыйылышыб,ышаныб,сöйöб,псаломнар,жырыулар белян сöйöнöшöб,сиҥа тöзятеӱ дяӱлятен биргян Ходайны данныйбыз.Син дя Аҥар инял,бу каланы саклаб,безнеҥ жаннарыбызны да коткарсын ыйы."


08.08.2017 - altaicholmon\nТӧс амаду—ӧмӧ-јӧмӧ иш\nАлтай Республиканыҥ Башкарузы ла «Сбербанк» ПАО ӧмӧ-јӧмӧ иштеери керегинде јӧптӧжӱге кол салганынаҥ бери јаан удабады.\nКуран айдыҥ 15-чи кӱнинде Горно-Алтайскта В. Ленинниҥ адыла адалган тепсеҥде эртен тураныҥ 10 саадында мӧттиҥ байрамы ӧдӧр.\n25 салковойдыҥ темир акчазы\nАлтай Республиканыҥ Национальный банкына 25 салковойдыҥ темир акчалары келди, олор баалу-чуулу эмес, јаҥжыккан темирдеҥ эдилген деп, бу учреждениениҥ пресс-службазы јетирет.


Калыктыҥ кӧксин ойгоскон кай чӧрчӧк - altaicholmon\nПавел Кучияктыҥ адыла адалган эл драма театрда сыгын айдыҥ 23-чи кӱнинде кайчы Алексей Калкинниҥ «Маадай-Кара» деген кай чӧрчӧги аайынча тургузылган ойын—кӧргӱзӱниҥ премьеразы ӧтти.\nКычыраачыларга «Маадай-Кара» ойын-кӧргӱзӱниҥ режиссеры Андрей Борисовтыҥ ады-јолы таныш. Телекейде ады чыккан режиссер тоолу јыл кайра «Восхождение на Хан-Алтай» деген ойын-кӧргӱзӱни база мӧрлӱ тургускан эди. «Маадай-Кара» деген кай чӧрчӧкти сценага тургузары јанынаҥ шӱӱлтениҥ ээзи – РФ-тыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи Иван Белеков. Ол бу шӱӱлтени Андрей Борисовко јирме јыл мынаҥ кайра айткан болуптыр. Тӱӱкилик учурлу керек јаан телекейге јолын алынды.\nКӧрӧӧчилер «Маадай-Кара» кай чӧрчӧк аайынча «Улу туулардыҥ 3 ӱйелӱ кай чӧрчӧги» деп кӧргӱзӱниҥ премьеразында театрдыҥ башка-башка тепсеҥдеринде ӧткӧн кӧргӱзӱле јилбиркеп таныштылар. Олор ӱч телекейде (Ӱстиги, Ортогы, Алтыгы ороондордо) ак ла караныҥ тартыжузын кӧрдилер. Јебрен Афиныныҥ амфитеатрларында эмезе чадыр айылда очокты эбире отурган чылап, кӧрӧӧчилер эптӱ отурып, куулгазын чӧрчӧктиҥ телекейиле танышты.\nОйын-кӧргӱзӱ тыҥытту болгонын кӧрӧӧчилер аҥылап темдектедилер. Эл театр бойыныҥ 41-чи театрал сезонын тӱӱкилик учурлу ойынла ачканы, байла, тегиндӱ эмес. Калык бойыныҥ тазыл-тамырына, эрјинедий байлыгына бурылып јатканын бу кӧргӱзӱ лапту кереледи.\n«Маадай-Кара» кӧргӱзӱниҥ кӧрӧӧчилерин режиссер Андрей Борисов, Госдуманыҥ депутады Иван Белеков, Эл Курултайдыҥ председатели Владимир Тюлентин, культураныҥ министри Ольга Антарадонова, театрдыҥ художественный башкараачызы Эмма Иришева, онойдо ок јаан кайчы Алексей Григорьевич Калкинниҥ уулы Элбек ле келди Мария, кызы Надежда ла баркалары, ӧскӧ дӧ улус уткыдылар.\nАндрей Борисов бойыныҥ јайаандык ӧмӧлигиле једимдӱ иштеген. Олор — режиссер, пластика аайынча ӱредӱчи Саха Республиканыҥ культуразыныҥ отличниги Мария Маркова; јурукчы-тургузаачы Саха Республиканыҥ санадыныҥ нерелӱ ишчизи, «Золотая маска» эл сыйдыҥ лауреады Михаил Егоров, кеп-кийим аайынча јурукчы, Саха Республиканыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи Сардана Федотова; инсценировканыҥ авторы Саха Республиканыҥ культуразыныҥ отличниги Татьяна Егорова. Олорло кожо кӧргӱзӱниҥ балетмейстери РФ-тыҥ нерелӱ артизи Айана Шинжина, јурукчызы РФ-тыҥ нерелӱ јурукчызы Валерий Тебеков, композиторы АР-дыҥ нерелӱ артизи Александр Трифонов ло ӧскӧлӧри де лапту, јакшы иштедилер. Ойын-кӧргӱзӱде бијениҥ ле кожоҥныҥ «Алтам» эл тергеелик театры эрчимдӱ турушты.\n«Маадай-Кара» кай чӧрчӧкти бойыныҥ ӧйинде кайчы Алексей Калкиннеҥ јарлу билимчи С. С. Суразаков бичип алган.\nОдус-тӧртӧн јыл мынаҥ кайра «алтай Гомер» деп адаткан кайчы Алексей Калкин бойыныҥ албатызына айдып јӱрген кай чӧрчӧктӧрин, ас ла салза, одус та кижи ойногодый, эмезе алтан кижи ойногодый ойындар болор, эмезе опера да тургузылар деп айдып салган. Кайчыныҥ кӧрӱп-сезип айдып салган ойгор сӧстӧри 1995 јылда кепке базылып чыккан «Кан-Капчыкай» деп бичикте («Алтай Баатырлардыҥ» 12-чи томы) айдылып калганын ойын-кӧргӱзӱниҥ премьеразына јуулган кӧрӧӧчилерге кайчыныҥ келди Мария Калкина эзедип айтты.\nЧындап та, Паспартыда 1994 јылда јерлештери Алексей Калкинниҥ јетен јажын темдектеп турарда, јаан кайчы: «Мениҥ кайлаган кай чӧрчӧктӧримле кийнинде ойын-кӧргӱзӱлер де, опералар да тургузылар» деп айдып салганын кызы Надежда Калкина база айтты. Кайчыларыс барда, кай чӧрчӧктӧрис те ӱйедеҥ ӱйеге улалар ине. Темдектезе, кайчыныҥ адазы Григорий Калкин, Алексей Калкин, уулы Элбек, барказы Мајый (Элбектиҥ уулы) угы-тӧзиниҥ, албатызыныҥ эрјинедий ырыс-кежигиин кӧнӱ улалтат.\n«Маадай-Кара» деген кӧргӱзӱге калыкта јилбӱ де, сакылта да јаан болды. Кӧрӱде Эре-Чуйдаҥ, Улаганнаҥ, Шабалиннеҥ, Кан-Оозынаҥ ӱредӱчи, библиотекарь, культураныҥ ишчизи, тегин онойдо тӧрӧлчи кӱӱндӱ, алтай ӧзӧктӱ улус кӧп болды. Каладаҥ ресгимназияныҥ балдары болгоны оморкодулу. Кош-Агаштаҥ ӱредӱчи келинниҥ «Маадай-Караны» канайып кӧрбӧйтӧн! Балдарга куучындап, олорды кай чӧрчӧктӧрди кычырарына јилбиркедери таскадары база каруулу иш ине» деп айтканы база оморкодулу.\nОйында эл театрдыҥ јайаан јайалталары, байлык ченемелдӱ, је ле деген јылдыстарыла коштой јииттер, јаҥыдаҥ чагылып, јаркындалып кӱйӱп јаткан чолмондор бирлик кӱӱн-тапла, амадула, ууламјыла тыҥытту ойнодылар. Јаш, јиит артисттердиҥ јайаан јайалталары бастыра јанынаҥ тыҥ. Ойноп, кайлап, кожоҥдоп, бијелеп јаткандарын кӧрзӧҥ, кӱӱн-санааҥ кӧдӱрилер, кӧӧрӧӧр. Ченемелдӱ артисттер јииттерин ыжыктап, билгир башкарып јатканы јакшы. Режиссер Андрей Саввич бойыныҥ ӱренчиктериле, командазыла јорыктап иштеп јатканы база јарамыкту. Јозок алгадый јакшы керек. Мындый јаан устыҥ, ӱредӱчиниҥ кажы ла сӧзи тереҥ учурлу, ийделӱ…\nОйын-кӧргӱзӱде Маадай-Караныҥ сӱр-кеберин РФ-тыҥ нерелӱ артизи Александр Майманов, Алтын-Тарганы РФ-тыҥ нерелӱ артизи Власта Тысова, Алтайдыҥ ээзин АР-дыҥ нерелӱ артизи Ирина Майманова, Кара-Кула каанды АР-дыҥ нерелӱ артизи Аржан Товаров, Эрлик бийди АР-дыҥ нерелӱ артизи Игорь Тодошев, Ай-Каанды АР-дыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи Николай Багыров, эш-бараанын АР-дыҥ нерелӱ артизи Нина Юданова ла јаркынду ойынду ӧскӧ дӧ артисттер бийик кеминде ойнодылар.\nКӧрӧӧчилер база бир актерды бойына ачты. Ол Маадай-Караныҥ уулын Кӧгӱтей-Мергенди ойногон актер Вадим Деев. Вадимниҥ бу баштапкы јаан ла учурлу роли деп айдарга јараар. Алкы бойы јайалталу јиит. Кайга јолду. Ол кайлап турган актерлорло кожо телекейдиҥ кӧп ороондорыла једимдӱ јорыктаган. Алтай ойноткыларла ойноп, кайдыҥ, кай чӧрчӧктӧрдиҥ куулгазын телекейиле кӧп калыктарды таныштырган.\nВадимниҥ Кӧгӱтей-Мергени алтай ӧзӧктӱ, эпчил, бӧкӧ, керсӱ, тӧп, кӧгӱстӱ, кӧрӱмдӱ алып баатыр. Ойыны чындык ла тыҥытту болды. Кӧгӱтей-Мергенниҥ оогош бала тужын Ирина Минакованыҥ барказы Даниял Муратов база јакшы ойноды. Кем билер, айса болзо, кийнинде Даниял актердыҥ јолын талдап, ӱренип, театрына келип, Кӧгӱтей-Мергенди ойноор…\nОйын-кӧргӱзӱниҥ бажынаҥ ала учына јетире Алексей Калкинниҥ «Маадай-Кара» кай чӧрчӧгинеҥ алынган ӱзӱктер ӱйдешти. Онойдо ок ортозында актерлор кайлап јат. Оноҥ Бай-Теректиҥ тӧзинде алтай кебин кийген кайчы отурып, колына топшуурын алып кайлады. Бу — база кайга јолду алтай јиит Байыр Турулунов. Кӧрӧӧчилер јаҥыс та ойын-кӧргӱзӱни кӧргӧн эмес. Је ол ок ӧйдӧ кӧрӧӧчилердиҥ санаа-кӱӱнин, арыган-чылаган сын-арказын кайчыныҥ кайы токынадып амыраткан деп айдарга јараар. Кайды, кай чӧрчӧктӧрди телекейде «классический сагалар» деп, байла, тегиндӱ айтпаган. Залга, јуулган улуска сӱреен јаан алкыш-быйан, ийде-кӱч келет деп билер улус айдып салганын шак бу кӧргӱзӱ лапту кереледи.\nБу ойында эл театрла кожо бијениҥ ле кожоҥныҥ «Алтам» театры мӧрлӱ иштеген. Режиссер Андрей Борисов байлык ченемелдӱ, кӧгӱс байлыгы тереҥ, калыгыныҥ чӱм-јаҥын, јаҥжыгуларын јакшы билер Айана Шинжинаныҥ јайаан ижин бийик баалады.\nОйын-кӧргӱзӱниҥ учкары Андрей Борисов кӧрӧӧчилерге, актерлорго, кожо иштеген улуска алкыш-быйанын айтты. Ол онойдо ок Алтай Республиканыҥ башкарузына, культураныҥ министерствозына, Госдуманыҥ депутады Иван Белековко, театрдыҥ худбашкараачызы Эмма Иришевага јетирген јӧмӧтӧзи учун быйанын база айтты.\nКайчы Алексей Калкинниҥ бала-барказы якут режиссерго, јайаан ӧмӧлигине, айылчыларга, театрдыҥ акетрлорына алтай јаҥла кур курчап, бел-курчузын тыҥытты. Эл театр якут ӧмӧликке база курлар курчап, кереес сыйларын табыштырды.\n«Маадай-Караны» эл театр эки кӱн кӧргӱсти. Кӧрӧӧчилер кӧп болды. Бӱгӱнги кӱннеҥ ала эл-јон «Алтай Баатырлардыҥ» тизӱ бичиктерин, байла, библиотекалардаҥ алып кычырар деген ижемји артат. Школдордо ӱренчиктерди база кычыраар ла деп айдар керек. Тилдиҥ байлыгы, ийдези, кежиги шак бу чӧрчӧктӧрдӧ.\nЈуук ӧйдӧ, айса болзо, бистиҥ де режиссерлор, темдектезе, Ногон Шумаров, кай чӧрчӧклӧ иштеер. Бойыныҥ ӧйинде ол канча кай чӧрчӧктӧрди Эл Ойындарда једимдӱ тургускан ине…\nАды јарлу Андрей Саввич актерлордыҥ ӧзӧгин кандый јакшы билерин кайкаары артат. Ол ло Кӧгӱтей-Мергенди, Маадай-Караны, Тастаракайды (Евгений Папитов), Алтын-Кӱскӱни (Арунай Тазранова) ле ӧскӧлӧрин сӱреен чын, эптӱ, байа олордыҥ ла сӱр-кеберлерине келиштире актерлорды тургусканы кайкамчылу. Актерлордыҥ кеби, декорация кайкамчылу!\nКайчы Алексей Калкинниҥ «Маадай-Каразы» байлу, чӱмдӱ кай чӧрчӧк. Је бу режиссер оны сӱреен чебер, оныҥ байын, учурын буспай, јабызатпай, тапташтыра-келиштире тургусты.


заседание Ассоциации 01.12.2016 г.\nМетодика јанынаҥ куучынды каланыҥ 7 таҥмалу школыныҥ ӱредӱчизи Юлия Альчиновна Мундукина уулалтып, ӱренчиктерге керектӱ иштеер тетрадьтар кӧргӱскен. Алтай тилле 5-11 класстардыҥ ӱренчиктерине белетелген бу тетрадьтарды ӱредӱчилер сӱрекей јилбиркеп кӧрдилер.\nКан-Оозыныҥ орто ӱредӱлӱ школыныҥ алтай тил ле литератураныҥ ӱредӱчизи Кыдрашева Эмилия Сергеевна литературный краеведениеле ӱренчиктерди НОУ-га белетеери аайынча ижи керегинде куучындап, ӱредӱчилерле бойыныҥ ченемелиле ӱлешти.\nБӱгӱнги кӱнде алтай тил ле литератураныҥ ӱредӱчилериниҥ частар јанынаҥ ӧҥзӱре сурактарын Шебалинниҥ орто ӱредӱлӱ школыныҥ ӱредӱчизи Шилинова Татьяна Михайловна кӧдӱрди. Бу суракка карууны Самаева Марина Анатольевна берип, јетпес частарды кайдаҥ алар арга барын јартаган. Ээчий куучынды Амырова Жанна Иостыновна улалтып, учебный пландардыҥ бӱдӱмдери, алтай тилле колбулу ӧткӱрилген мониторинг шиҥжӱ иштер керегинде јетирӱ эткен.\nМында ӱредӱчилердиҥ алдында тургузылган сурактар аайынча куучын ӧткӱрилип, шӱӱлтелер чыгарылган. Ол тоодо 2016 јылда ӧткӱрилген иштерди кӧрӱп, келер јылда бӱдӱретен иштерди темдектеери аайынча куучын ӧткӱрилген.\nБиригӱниҥ јуунында республиканыҥ башка-башка школдорынаҥ текши тоозыла 25 ӱредӱчи турушкан.


23.10.2018 - altaicholmon\nКубулталардыҥ амадузы – амыралтада улустыҥ jӱрӱмин jарандырары\nГосударственный Дума сыгын айдыҥ 26 ла 27 кӱндеринде Россияда пенсияга чыгатан јашты бийиктедери керегинде јасакты экинчи ле калганчы кычырышта јарадып салган. Ӱлӱрген айдыҥ 3-чи кӱнинде дезе јасактыҥ ӱлекерин Федерацияныҥ Соведи јараткан ла ол ло кӱнниҥ эҥиринде президент Владимир Путин ого колын салган. Пенсияныҥ системазында эдилген кубулталар керегинде шӱӱлтелерин Россия Федерацияныҥ Федерал Јууныныҥ Государственный Думазыныҥ депутады\n«Алтын кӱс-2018»: медальдар бисте\nРоссияныҥ ВДНХ-да ӧткӧн «Алтын кӱс-2018» деп адалган агропромышленный кӧрӱзинеҥ бистиҥ республиканыҥ делегациязы тогус медальду јанган, олордоҥ алтузы – алтын.