Tuesday 10th July 2012 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - Second Term 2012 » Tuesday 10th July 2012\nBonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal. Bonzour Minis e son delegasyon. Bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour. Ozordi avek nou, nou annan Minis Idith Alexander, Minis pou Lanplwa e Devlopman Resours Imen ki pe vin reponn plizyer kestyon ki konsern son Minister. E nou pou komans avek kestyon 43 par Onorab Leader Lopozisyon, Onorab David Pierre. Kestyon 43.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou Manm Onorab, bonzour PS, bonzour tou bann ki a lekout. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis sa kestyon. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si dapre zot dernyen statistik, i annan en logmantasyon dan lakantite dimoun ki napa lanplwa? Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekout mwan ozordi dan lakour, bonzour. Mr Speaker dapre nou rikord, alafen Avril 2012, ti annan 1284 dimoun ki’n anrezistre e ki ti pe aktivman rod en lanplwa. Ladan ti annan 682 madanm e 602 zonm e sa i reprezant 2.24 poursan total dimoun ki pe rod en lanplwa. Mon oule refer sorti ki malgre defi ekonomik ki nou pei pe fer fas avek, sa to 2.24 poursan i ankor relativman ba, konpare avek serten bann pti leta zil parey Sesel.\nMr Speaker, i vre ki in annan en logmantasyon sorti 873 an Desanm 2011 pou ariv 1284 ziska Avril 2012. I normal pou annan sa logmantasyon komansman sak lannen akoz i annan plis ki 600 etidyan ki konplet zot letid pos segonder alafen lannen presedan e ki zwenn marse lanplwa. Me pou sa lannen, depi Zanvye ziska Avril 2012, an plis ki sa bann etidyan pos segonder, mon Minister in osi anrezistre 23 laplikasyon pou redundancy e 19 ladan in ganny aprouve pou fer 231 travayer redundant e 4 i ankor pe fer prosedir.\nMon Minister ti organiz en job fair an Avril 2012 ki ti donn loportinite bann dimoun ki pa ti pe travay e ki pa ti ankor anrezistre pou rod en lanplwa. An rezilta sa, bokou dimoun in vin lo lalis bann ki pa pe travay, alor in fer en logmantasyon, konpare avek menm peryod letan lannen pase. Me selman, menm si sa job fair in fer en logmantasyon dan lakantite dimoun ki pa pe travay, i bon fer resorti ki sa job fair in donn loportinite pou dimoun anrezistre pou en lanplwa e in fasilit travay mon Minister pou donn sa bann endividi bann loportinite lanplwa ki avan pa ti’n ankor anrezistre e nou pa ti okouran zot pozisyon. Mersi.\nOkenn siplemanter? Onorab.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker eski, mon oule demann Minis sa. Eski ou Minister i santi ki i annan lanplwa dan Sesel ki pe ganny pran par etranze, kot Seselwa ti kapab antreprann sa bann travay e ki zot polisi vizavi sa. E dezyenmman, ki polisi ou Minister an relasyon ek kreasyon lanplwa dan pei? Mersi Mr Speaker.\nMr Onorab, pou ou kestyon. Konsernan ou premye kestyon, lanplwa dan Sesel i konsernan bann travayer etranze, i annan travay dan Sesel me nou pou vwar ki dan laplipar ka kot nou pe vwar etranze, i dan bann sekter servis tourism apre IOT. Akoz ki i annan sa bann etranze? Akoz nou annan nou bann dimoun, ki ler nou pe dir, nou bann Seselwa, lokal ki annan divers rezon ki zot pa pe pran sa bann loportinite travay ki dan sa 2 sekter ki mon’n dir. Premyerman, nou annan nou bann zenn fiy ki akoz de rezon ki zot pa’n fini zot letid ki zot in vwar zot, zot in ganny en zanfan ki zot refize, zot pa pe pran louvraz ki shift. Zot pa oule, zot dir ou zot bezwen pou vey zot zanfan.\nDezyenm rezon ki nou gannyen, nou annan bann dimoun zenn ki dir ou sa karyer ki li in lekol, ankor dan bann sekter ki nou annan etranze, i dir ou sa i pa son karyer. I pa enterese pou li fer sa louvraz ki i ti ganny forse avek paran pou pran sa karyer. Alors, si nou annan nou bann dimoun ki pran tou sa bann travay ki egziste available, i annan travay pou nou Seselwa, me i annan sa problenm latitid pou sa bann rezon ki mon’n gannyen, mon’n site.\nKonsernan kreasyon pou lanplwa pou mon Minister, ler ou pou get pou kreasyon lanplwa. Si i pe kree pou kreasyon lanplwa, nou pou get dan sekter piblik. Sekter piblik sa i pa pou tonbe avek mon Minister. Sa i tonm avek Departman Ladministrasyon piblik. Me si ou pou get dan sekter prive pou lenvestisman pou annan travay, sa i dan polisi mon Minister ki zot in vwar, nou bann stratezi ki nou pe fer, mon pe fer vizit ki zot kapab pe vwar lo televizyon kot personnelman nou pe zwenn avek management sa bann lorganizasyon kot nou diskite ki bann loportinite ki kapab donn nou bann Seselwa fason pou travay. Mersi.\nBonzour tou dimoun, mersi Mr Speaker. Bonzour tou koleg MNA, tou piblik ki pe ekoute espesyalman the beautiful people of Les Mamelles. Minis, eski ou kapab enform sa Lasanble ki kategori dimoun ki pa pe ganny lanplwa, eski ou Minister pe travay lo en plan retraining? Mersi.\nMersi Mr Onorab. Dapre nou statistik ki nou annan, 78 poursan nou bann dimoun ki pa pe travay i nou bann zenn. E rezon prensipal, i parey ki mon’n site oparavan ki nou annan bann dimoun ki pa pe pran bann louvraz shift, ki pa kapab, apre nou annan en lot group nou bann zenn ki’n fini lekol, ki ler nou dir in fini S5, ki pa pe ganny li sa louvraz lo labour market e pou sa, mon Minister nou annan 2 scheme ki nou deza met an plas. Nou annan nou sa Skills Acquisition Program ki li, kimannyer i marse li, li sa Skills Acquisition Program i al pou 12 mwan. Li i target sa bann zenn ki mon pe mansyonnen ki’n fini lekol S5, ki zot napa leksperyans, zot napa kalifikasyon, zot unemployed. E sa nou, nou fer pou plas zot dan bann landrwa ki zot ganny en pti allowance tou le mwan pou kapab donn zot sa skills pou zot kapab antre.\nNou lot progranm ki nou annan, nou apel li Skills Development Program. Li i target pirman, parey nou pe gete, dan tourism industry, i pran 18an a 35 an. Sa progranm li, i donn zot bann skills, parey nou dir soft skills ek on the job training. Soft skills i donn zot sa ban pti training lo latitid, kimannyer ou konport ou dan travay, kominikasyon e apre, on the job training zot aprann pou fer sa louvraz e ki zot ganny en sertifika. Me, ki mon oule fer resorti, depi ler ki sa 2 scheme in ganny met an plas, enn ti fer 2005 e lot 2010, i annan plis ki 1100 zenn dimoun ki’n ganny mete dan sa 2 progranm, ki’n ganny sans plase dan en louvraz permanan. E i priyorite mon Minister pou nou kontinnyelman travay ek sa bann zenn e ki nou pe gete osi kimannyer nou pou kapab amelyor sa bann scheme pou nou kapab donn plis loportinite nou bann zenn pou kapab ganny en lanplwa. Mersi.\nOnorab Charles. Onorab Charles, ou pa’n lev lanmen? Mon ti krwar ou’n lev lanmen. Pres pou pa remark ou ek sa nouvo hairstyle ozordi. Mon ti krwar ou ki’n lev lanmen. So, nou ava al lo kestyon 44. Parey nou ti’n tonm dakor avek Minis, nou pou pran 44 e 48 ansanm akoz toulede i pe deal avek menm size, lanplwa pou bann manrmay pos segonder. 44 i par Onorab Pierre e 48 i par Onorab Dugasse. So nou a komans avek Onorab Pierre, demann ou kestyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble ki mezir son Minister i anvizaze pran pou fer sir ki bann zenn ki fini pos segonder i ganny en lanplwa dan en pli pti limit letan ki i leka konmela? Mersi Mr Speaker.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou Manm Lasanble e tou dimoun a lekout. Eski Minis pou Travay ek Resours Imen i kapab eksplik sa Lasanble kwa ki son Minister pe fer pou asire ki bann zenn ki fini pos segonder ou termin S5 i ganny abzsorbe dan en lanplwa formel, ou dan bann scheme ki ganny administre par Minister Lanplwa? Mersi.\nOnorab, siplemanter. Ah, Minis a reponn kestyon. Minis reponn kestyon silvouple.\nMr Speaker, sa size i osi enn parmi bann priyorite mon Minister pou fer swivi avek tou bann partner konsernen lo sa kestyon lo en baz kontinnyel. Premyerman, lo kote bann zenn ki’n fini pos segonder, pou pli byen kapab asiste sa bann zenn e annan tou zot bann lenformasyon an sa ki konsern zot bann swa travay, mon Minister i al fer lanrezistreman kot tou bann Lenstitisyon pos segonder pou fer sir ki tou bann etidyan i ganny anrezistre. Apre ki tou bann desizyon final i ganny pran lo lekel bann etidyan ki’n ganny swazir pou kontinny zot letid, mon Minister i pran kontak avek sa bann lezot etidyan pou komans asiste zot ganny en lanplwa.\nMr Speaker, depi Avril 2012, dan 582 etidyan pos segonder ki ti’n konplet zot letid e demann lasistans mon Minister, pou plasman dan lanplwa, 301 in fini ganny plase. Sa i pa enkli bann etidyan STA akoz zot ti graduate le 31 Me 2012. E prosedir lanrezistreman e plasman i an progre. Mon Minister pe kontinnyelman travay avek sekter prive pou akseler plasman sa bann zenn ki ankor pe rod en lanplwa. Nou aktyelman an kontak avek bann diferan lorganizasyon pou kapab idantifye bann loportinite lanplwa kot sa bann zenn i kapab ganny plase. Nou pe osi travay an kolaborasyon avek Departman Imigrasyon pou met kondisyon pou ki bann lorganizasyon ki anploy travayer etranze pou zot osi pran en serten kantite sa bann zenn dan zot domenn respektiv. Mon profite pou enform Lasanble ki mon Minister pe revwar son stratezi lo en baz lon term ki pour kree bann kondisyon pli atiran ki a permet anplwayer anploy plis etidyan ki fini lekol pos segonder e ki napa leksperyans travay. Gouvernman in envestir dan sa bann zenn pou ki zot ganny bann formasyon neseser pou zwenn marse lanplwa. Alor, mon ti a profite pou demann bann anplwayer pou konsider sa bann zenn pou en lanplwa, koman parti zot kontribisyon dan devlopman kontinnyel sa bann zenn.\nLo kote bann zenn ki fini S5, i annan 2 progranm lo ki sa bann zenn i kapab zwenn pou ganny zot formasyon pou fasilit akse avek marse lanplwa. Sa 2 progranm i sa Skills Acquisition Program ki nou dir li SAP ki ti ganny lanse an 2005 ki ganny finanse konzwentman par Gouvernman e sekter prive e Skills Development Program ki ti ganny lanse an 2010 e li i ganny finanse totalman par Gouvernman. Mon oule fer resorti ki tou zenn ki fini S5 e ki pa reisi ganny en lanplwa, i ganny priyorite pou zwenn enn parmi sa 2 progranm. Mon Minister lo en baz regilye i pran kontak avek sa bann zenn pou vin anrezistre anba sa progranm e la bann prosedir neseser i ganny fer pou ki zot kapab komanse.\nDepi ki sa 2 progranm in komanse, plis ki 1100 zenn in ganny formasyon dan diferan sekter lekonomi e lamazorite in ganny lanplwa permanan. Pou sa lannen, i annan 53 zenn aze ant 15 a 35an ki deza pe swiv formasyon, ladan dan Skills Acquisition Program nou annan 15, dan Skills Development Program nou annan 18. Mon Minister pe osi revwar sa 2 progranm, avek bi pou kree posibilite pou donn zenn bann formasyon pou fer zot pti biznes. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, ki bann incentives spesyal ki zot annan an plas pou sekter prive sirtou, pou zot pran bann zenn ki’n fek fini ganny trained, oubyen ki’n fek fini lekol, dan en lanplwa dan sa sekter pou zot kapab komans ganny zot premye leksperyans travay.\nDezyenmman, ki relasyon travay ki son Minister i annan ek Minister Ledikasyon pou garanti ki training ki nou bann zenn i gannyen dan lekol i reflekte demann lo nou marse lanplwa? Mersi Mr Speaker.\nPou premye kestyon, Mr Onorab, parey mon’n dir, nou an diskisyon, bann mezir neseser pe vin ganny fer ki nou pe travay avek prive pou kapab fer li vin en pti pe pli atiran, ki nou bann manrmay ki pos segonder pou zot kapab ganny en lanplwa.\nLo kote demann pou bann dyob ki pe reflekte letid, i pe reflekte sa needs of the country, ledikasyon pou lemoman, ler ou pe get zot course content i relevan li, avek ki demann i pe demande. Ki parey mon pe dir, i nou bann zenn ki zot menm, ler ou pe swiv sa, zot pa pe get li koman sa i zot karyer pou demen. Zot pe get li zot pe swiv sa pos segonder, zot pe ganny en sertifika, ki ler by the end of the year, ou pe dir zot these are sa bann post ki available, sa bann zenn zot menm ki pe refize pou zot al travay dan sa bann sekter, akoz zot zot pe dir, sa i pa sa karyer ki zot anvi fer demen. Mersi.\nMinis, ki zefor ou Minister pe fer avek bann lazans lanplwa prive pou travay an partenarya pou plas bann zenn pos segonder dan lanplwa formel.\nE dezyenmman, eski ou Minister i annan lentansyon ogmant lakantite apranti dan sa bann scheme? Mersi.\nMersi Mr Onorab. Pou lemoman, mon Minister, nou’n deza an konsiltasyon avek sa 4 Employment Agencies. Dan nou konsiltasyon ki nou pe fer, nou pe donn zot sa bann kondisyon ki pou fer zot kapab vin pli favorab, ki zenn pou kapab vin pli atiran pou vin kot zot e zot osi bann Employment Agency, nou pe ed zot osi, kimannyer zot lapros, pou zot kapab apros sekter prive pou zot kapab ganny en pti pe plis sa bann vacancies, sa bann loportinite ki available. Nou dan konsiltasyon e plitar dan en lot diskisyon mon kapab donn ou plis lenformasyon the minute ki sa i finalize, me i annan diskisyon travay ki pe fer lo la e soon i pou ganny finalize.\nOu dezyenm kestyon, remind mwan en pti kou. Zis redir mwan sa dezyenm kestyon Mr Onorab silvouple.\nEski ou Minister i annan lentansyon ogmant lakantite apranti dan sa bann scheme ki ou’n nonmen?\nParey nou’n dir, nou pe al review sa bann scheme. Definitivman, ler nou pou review, i ava annan ki nou pou annan kekfwa la nou annan sa 2, ki nou kapab ganny plis fason kimannyer pou fer plis sa bann zenn. Definitivman i pou annan en logmantasyon, nou pou al review antye nou bann scheme ki dan Minister e i annan en seksyon ki zis pou bann scheme pou bann zenn, avek nou re-organizasyon ki nou’n fer dan Minister. Mersi.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i satisfe lo lafason ki bann lenstitisyon pos segonder i prepar e form nou bann zenn pou fer fas avek lemonn travay. E osi si en study aprofondi i an kour pou determinen akoz ler bann zenn i konplet zot letid dan bann pos segonder, bokou zot i deside pa rod lanplwa dan sa domenn kot zot in ganny train, me rod lanplwa alternativ, ou serten i menm deside pou pa travay ditou. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Onorab. Lo kote pou Minister Ledikasyon, ou kestyon i demann mwan si mon satisfe? Ler ou pou get konteni, ou pe get course content, parey nou dir, silabus sa bann courses ki pe offer, mon satisfe. Me ler ou pou dir lo sansibilizasyon pou edik nou bann zenn pou kapab pran en bon swa en karyer, la nou vwar ki i merit annan en amelyorasyon ki nou merit fer plis sa bann ledikasyon. I sanmenm ki ou vwar mon Minister, nou’n deza pe komanse, ki nou pe fer sa bann job fairs. Sa job fair ki nou pe fer, i pa pe donn zis loportinite travay. Nou pe osi eksplik bann zenn, i pran par egzanp, nou dir en lorganizasyon vini. Sa lorganizasyon i montre sa striktir, i montre tou sa louvraz ki li i entail bann pti seksyon-divizyon. E la sa bann zenn i annan sans demann zot kestyon ki sa job i entail. Savedir lo kote mon Minister, nou pou kontinnyelman, nou pou travay avek Minister Ledikasyon pou nou kapab donn plis nou bann zenn lenformasyon lo karyer pou zot pli byen kapab fer en bon swa demen dan zot karyer.\nKonsernan study pou – kapab repet mwan silvouple sa enn. Study.\nEn letid pou gete akoz zot pa pe pran sa bann travay ki zot in ganny train ladan, si i annan en letid ki pe ganny fer.\nPou lemoman, nou napa en letid ki nou pe fer pou lemoman. Me, NHRDC, ler ou pe dir lo kote labour, nou annan kot NHRDC, ki li ki responsab pou bann needs-bezwen en pei. NHRDC i tonm enn anba mon Minister, ki enn nou target, i enn nou target number 1 pou nou fer sa lannen, se pou al fer bann needs of the country, pou nou kapab gete pli byen ki demann ki annan ki pou ankouraz plis bann zenn pou pran sa koman en karyer. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab:\n1, eksplik sa Lasanble kote sa bann zenn i bezwen ale pou anrezistreman?\n2, ki kriter zot servi pou fer bann plasman e eski Minis i pa krwar ki son Minister in ler pou ogmant lakantite plasman ki zot met bann zenn lo la? Mersi.\nKonsernan rezistre Madanm Onorab, ou pe refer avek manrmay ki fini pos segonder? Posp segonder, lanrezistreman, sa mon Minister ti pe al fer pou lemoman ki zot ti fer koman ler i dir lekol i fini, nou annan bann zofisye ki ale, me avek re-organizasyon ki nou’n fer dan Minister, sa i pou vin responsabilite bann Employment Agencies, ki parey mon’n dir, nou an konsiltasyon avek zot, ki zot zot pou bezwen, tou zenn ki pe rod en louvraz, dimoun i bezwen pran kontak avek sa bann Employment Agencies. E sa bann Employment Agencies zot bi se pou anrezistre, me osi donn zot en pti councelling, ler dimoun pe vini, ki fason zot merit konport zot pou al dan en interview, issue zot, zot job card.\nOu trwazyenm kestyon, konsernan ki bann kriter pou plasman? La i depan lo sa bann lenformasyon ki ou pe demande. Si nou pou demann lo sa 2 scheme ki mwan, mon ti pe dir, nou bezwen fer en pti proper councelling ek sa bann manrmay, sa bann zenn akoz mazinen la, it is the second chance ki ou pe donn zot. Ledikasyon i obligatwar. Nou tou nou ganny sans pou nou pran nou ledikasyon me i annan serten rezon ki i annan pa fini. E sa progranm i donn zot ankor en dezyenm sans. Alor, ler zot vini, nou asiz avek zot, demann zot byen dan ki sekter lekonomi ki zot anvi pou zot pran sa karyer e la, dapre bann kestyon ki ler nou demann zot, la zot ganny plase dan ki sekter ki zot pou ale. Mersi.\nBonzour Mr Speaker, bonzour tou Onorab. Bonzour zabitan Saint Louis ki a lekout. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble konbyen zenn ki’n kit lekol ki pa pe trouv en lanplwa e kwa ki pe ganny fer dan lendistri touris pou ki nou pa zis trouv bann zenn etranze dan sa sekter ki leka ozordi dan nou pei? Mersi.\nBon, dezyenm parti kestyon, kantmenm i as – unless ki Minis i oule attempt pou reponn lo mekanizm anploy plis zenn Seselwa dan Minister Tourizm, right, sa ou dezyenm parti kestyon.\nMr Speaker, dezyenm parti i kwa ki pe ganny fer dan lendistri touris pou ki nou pa zis trouv bann zenn etranze dan sa sekter, ki leka ozordi dan nou pei.\nLo kestyon orizinal i lo bann scheme ki ganny administre par Minister Lanplwa. Minis, ok Minister.\nOu premye kestyon, zenn ki’n kit lekol, pou lemoman nou annan nou 582 dan bann pos segonder, ki’n kit lekol e ladan i annan 301 ki’n ganny plase. Si ou demann mwan lo ki lekol pos segonder ki annan plis nou bann manrmay ki nou ankor pe travay avek pou plase, nou annan nou pou SIT. Sa i enn ki nou pe regarde, nou pou an konsiltasyon, mon a donn zot plis lenformasyon avek Minister Finans ki nou pe rod fason kimannyer bann anplwayer pou fer li vin en pti pe pli atiran pou nou bann zenn kapab travay pou nou zwenn dan konstriksyon.\nKonsernan ou dezyenm kestyon, konsernan pou tourism, pou bann travayer etranze. I enportan ki nou note ki tou le zan i annan en gran group manrmay STA ki fini lekol. Parey mon’n dir, nou bann zenn, lotel, ler ou pe travay dan lotel ou pa pou fasil pou nou tou ganny louvraz 8er-4er. En gran group nou bann zenn STA ki nou pa pe vwar zot pe travay, i akoz zot pa pe pare pou pran sa louvraz 8er-4er. E sa i rezon akoz ki ou pe vwar i annan etranze, me ladan, koman mon Minister, nou pou bezwen fer bokou sansibilizasyon, ledikasyon pou nou edik nou bann zenn ki ler ou pe pran en swa dan en karyer dan tourism, ki ou ekspeket apre avek sa. E si ou pou demann ankor lo konsernan pou middle management ki parey zot pe vwar, mon’n pas bokou mon pe fer bann vizit, dan lendistri tourism, ki nou pe vwar, i etranze lo kote middle management.\nPou nou kapab pran enn nou Seselwa pou met lo en middle management, i fodre ki sa dimoun osi i konpetan, i annan sa kalifikasyon neseser pou li monte. Pou ou kapab ganny en promosyon osi dan en louvraz, ou merit annan en letan servis, ou pe travay dir kot ou boss osi i vwar ou pou progres ou. Me si toulazournen ou pe sanz louvraz osi, i fer li en pti pe difisil. E kote mon Minister, mon deza an kontak avek bann lotel ki mon’n fer vizit, ki mon’n demann zot, mon anvi vwar zot training plan, mon anvi vwar zot succession plan kot nou pe travay ansanm pou nou vwar kot i annan Seselwa ki annan sa potansyel, ki annan sa abilite pou al training pou donn li sa sans. E nou annan nou Liniversite Sesel ki pe ofer degre dan hospitality management. Nou annan sa bann loportinite, me parey nou konnen, pou al en liniversite osi i degre ou annan en nivo baz ledikasyon. I kapab ganny pran koman en mature student me selman fodre i osi annan son bagaz. E mon a profit sa lokazyon pou mwan dir tou mon bann zenn ki pe travay dan lendistri tourism ki zot anvi, i annan karyer ladan. I annan pou ou monte. Liniversite i pare pou li ofer bann course ki a pli eleve nivo pou nou bann zenn. Me si nou menm nou, nou pa pe travay, nou pa pe fer zefor, nou pa pou kapab arive pou ariv la. Fodre nou osi nou travay en pti pe dir, double nou zefor, pran nou ledikasyon serye. Mersi.\nOnorab De Commarmond\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker, mon kestyon pou Minis i de swivan. Eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ki son Minister pe fer pou anpes bann landrwa travay dir avek sa bann zenn ki pe rod en travay pou premye fwa, ki fodre zot annan leksperyans travay, oubyen ki zot annan zis 17an.\nE eski son Minister pe travay an sinerzi avek Minister Transpor pou fer sir ki i annan sekirite lalimyer/street lights dan bann landrwa apropriye pou sekirite pou sa bann zenn ki pe rod travay pou premye fwa, anpes zot ganny atake ensi d swit, sirtou bann ki oule, mon ensiste i oule travay shift dan bann lotel, me zot problenm i la. Mersi bokou Mr Speaker.\nDezyenm parti ou kestyon basically ou pe dir bann dimoun pa oule travay shift akoz problenm sekirite? Ok, nou ava aksepte sa enn. Minister.\nKonsernan travay pou leksperyans Mr Onorab, i enportan pou sak louvraz. Ler ou pe apply pou en louvraz, byensir i met byen sa bann duties ek responsibilities e i annan kriter osi ki demande ki i annan serten louvraz ki demann leksperyans. Lo sa kote, nou ankouraze pou sa bann anplwayer pran sa bann zenn e si zot kapab zot understudy pou kapab fer pou sa bann zenn gannyen sa leksperyans me i enportan ki leksperyans i annan me nou, nou merit travay avek zot pou ankouraz zot pou kapab donn sa bann zenn sa leksperyans pou kapab gannyen sa louvraz.\nKonsernan ou dezyenm kestyon, pou sekirite, Mr Onorab, mon pankor ganny okenn, dan mon kapasite ki ler mon’n la koman Minis, okenn nou bann zenn ki’n dir poudir sekirite ki i pa pe kapab travay shift. Zot rezon prensipal ki mwan mon’n gannyen, Minis mon annan mon zanfan, mon pa pe kapab pou al travay aswar akoz mon bezwen dimoun pou vey sa zanfan aswar. Mersi.\nKestyon 45, Onorab Lucas.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Mon kestyon se pou demann Minis ki mezir son Minister pe pran pou adres sa sitiasyon kot bann anplwayer lotel pe dedwir larzan pou taks lo bonus ek service charge ki zot pey zot bann travayer ki pa permet anba lalwa tax, sa i Income And Non Monetary Benefits Tax Act 2010? Mersi.\nMersi Mr Onorab. Mr Speaker, premyerman, i bon note ki anba lalwa Income Tax 2010, en anplwayer napa drwa dedwir Income Tax lo service charge e osi lo bonus ki ganny peye avek en travayer ki mwens ki R10 mil par an. Sepandan, i bon fer remarke Mr Speaker, ki departman travay pa’n anrezistre okenn ka kot en anplwayer pe dedwir tax lo service charge ouswa bonus ki swa atraver nou bann lenspeksyon ou konplent endividyel. Parey mon’n fer resorti dan kestyon presedan, nou pe entansifye lenspeksyon pli regilye pou asire ki anplwayer pe swiv lalwa lanplwa e aksyon neseser pou ganny pran dan ka kot i annan anplwayer ki pa pe respekte lalwa. Mr Speaker, mon ti a lans en lapel avek sa bann travayer konsernen pou pran kontak avek Departman Travay si zot anplwayer pe fer tel aksyon. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Minis, ki proteksyon kont viktimizasyon ki ou Minister pe ofer dan ka kot sa bann travayer i annan bann ka pou vin devan? Mersi.\nMr Onorab, si i arive i annan en ka ki sa i pe arive, nou demann sa bann dimoun, nou annan en biro ki annan pou fer konplent, si zot annan, zot santi ki pe dedwir lo la, zot vini zot fer zot konplent e la deswit ler nou ganny sa nou fer pou enspekte, nou verifye e dan nou bann lenspeksyon ki nou pe fer, nou pe demann nou bann lenspekter, nou’n entansifye lo la, ki nou pe demann zot tou ler zot al enspekte dan bann lorganizasyon koman prevantif, nou pe demann zot tou get sa bann pay roll. Lo pay roll ki nou pou vwar si sa e zot tou zot pe fer ki nou napa okenn ki nou’n vwar sa pe arive. Mersi.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Minis e tou Manm Onorab. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si dan ka kot son Minister i ganny bann ka, tel parey ki loter kestyon in demande, si son Minister pou pare pou met en dele letan pou refund sa bann staff zot larzan e pou rezourd sa sitiasyon a en kourt dele letan? Mersi Mr Speaker.\nMersi Madanm Onorab. Byensir si ler en dimoun in fer son konplent, nou pou fer en lenvestigasyon kot nou investigate, nou apel sa anplwayer nou vwar, si nou vwar i vre ki i pe tire, nou pou fer li refund depi ki ler i ti pe komanse, nou pou fer. Nou pou pran aksyon neseser. Nou pou fer refund sa larzan, si i arive ki nou vwar laprev ki i pe fer. me pou lemoman parey mon’n dir, nou pa pe ganny okenn, nou pa’n vwar. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mwan mon ti ava kontan demann Minis sa kestyon swivan. Eski olye esper bann dimoun pou vin devan e vin konplent, lefe ki nou konnen poudir sa i egziste, eski son Minister i pare pou pran sa linisyativ, fer en lanket e vwar kwa ki’n vreman arive, and then met bann solisyon, pou redres sa sitiasyon ki pou enkli en refund pou tou bann travayer ki’n ganny afekte par sa sitiasyon? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Onorab. Mr Onorab, dan mon Minister, mon annan en seksyon ki al fer bann lenspeksyon dan bann lorganizasyon. Dan sa lenspeksyon, nou get li dan totalite tou dan bann staff Welfare. Savedir, sak fwa ler zot ale, zot pe regarde. Pou sa lannen nou’n fer 600 lorganizasyon e dan sa 600 napa en ka ki’n vini kot nou’n vwar i annan ki nou’n ganny sa konplent problenm. I pa kestyon ki nou pe esper konplent, me nou annan kot nou pe sorti nou pe al lo teren dan Minister zot pe fer. Nou pankor vwar pou lemoman ziska Me, dan mon Minister nou’n kouver 664 lorganizasyon. Napa enn ladan ki nou’n vwar e nou demann zot, parey mon pe dir, tir sa pay roll, demann lenformasyon lo la. Lo pay roll ki nou pou vwar ki pe print sa saler. Nou pa’n vwar pou lemoman, me nou pe dir ki si i annan kekfwa i pankor al dan, parey ou pe dir, i pa al dan sa bann lorganizasyon ki nou’n pase, nou pe kontinnyelman, in priyorite mon Minister kot mon pe entansifye sa bann lenspeksyon. Mon pa pe esper dimoun vini, me mwan mon annan mon tim ki fer lenspeksyon e mwan menm mwan, koman Minis, mon krwar zot pe vwar kot mon pe fer bann vizit dan bann lorganizasyon osi e ler mon pe fer sa vizit, mon demann kestyon, mon demande pou vwar sa management team an antye e mon demann zot kestyon la, kimannyer zot deal avek, si zot annan service charge, ki zot pe tire. Konmsi mon demann zot en pti pe kestyon pou kapab, me tou ki pou lemoman nou satisfe, nou pa pe gannyen konsernan tax lo la. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Minis, Manm Koleg e tou dimoun a lekout. Minis, lalwa i dir klerman ki i bezwen annan sa ki i apel an approved service charge distribution scheme. Eski bann lotel i konsilte avek ou Minister, Minister Lanplwa pou met en tel scheme an plas, pou fer sir ki nou travayer Seselwa pa ganny defavorize, konpare avek bann travayer etranze?\nMersi Madanm Onorab. Service charge, i pa en keksoz ki mete dan lalwa travay, lalwa parey nou dir, dan nou Employment Act. Service charge li i bann incentive. Sa ki nou ankouraz lotel pou met bann incentive pou attract nou bann Seselwa pou vini pou travay. Sa incentive i pirman pou sa lorganizasyon, kimannyer zot zot pou distribye. Me si ler i pe fer lo sa bann incentive i annan ki kekfwa zot pou santi zot, zot pa tro happy, parey nou dir, pa tro satisfe, zot kapab demann nou la, en pti advice kot nou vini nou asize, nou diskit avek sa management sa lotel. Akoz in arive kot nou’n diskite ki ankor zot pa’n tro kontan lo poursantaz sa service charge. Nou Minister nou napa sa kontrol lo la akoz sa i bann incentive ki lotel i donnen. Me nou kapab asize, negosye lo zot behalf avek sa bann lorganizasyon e sa, mon Minister nou’n fer e nou’n rektifye lo la. Mersi.\nKestyon 46, Onorab Marie.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker bonzour, bonzour Minis avek ou delegasyon e tou Manm Onorab, bonzour. An vi ki bokou landrwa travay dan sekter prive pa pe onor lalwa konsernan saler minimum, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister pou adres sa size? Mersi.\nMr Speaker, depi le 1 Zanvye 2012, saler minimum pou travayer ki pe travay lo en kontra kontinnyel, part time e kontra fix i R21 par erdtan e R24.20 par erdtan pou bann travayer zournalye. Pou asire ki bann lorganizasyon travay i onor zot lobligasyon pou pey saler minimum ki fer provizyon anba Lalwa Lanplwa, mon Minister pe kontinnyelman entansifye son zefor pou fer lenspeksyon pli regilye e kan bann zofisye i dekouver ki anplwayer pa pe pey saler minimum, lenstriksyon an ekrir i ganny donnen pou demann sa bann anplwayer pou koriz sa bann saler parey lalwa i demande.\nKot en anplwayer i refize ekout lenstriksyon mon Minister, nou annan pouvwar anba lalwa pou pran aksyon legal kont sa anplwayer. Mr Speaker, i bon fer resorti ki dan sirkonstans kot en anplwayer i ganny prosekite e ganny trouve koupab pou pa onor lenstriksyon mon Minister e pa pey saler minimum, sa anplwayer i kapab ganny kondannen pou pey en lanmann pa mwens ki R1000, pa plis ki R10 mil. E dan sirkonstans kot lofans i kontinnyen, anplwayer i kapab menm pey en penalti R200 pou sak zour ki i pa obeir lalwa.\nMr Speaker, ziska Me 2012, lenspeksyon ki’n ganny fer dan 664 landrwa travay i montre ki 630, sa i reprezant 95 poursan anplwayer, parmi sa 664 landrwa travay pe pey saler minimum parey lalwa i demande. Zis 34 anplwayer pa pe pey saler minimum. Mon Minister in fini fer sorti bann lenstriksyon neseser pou demann sa bann lorganizasyon konsernen pou pran mezir neseser pou koriz bann iregilarite dan saler. An se moman, en legzersis i an progre pou enspekte bann rikord saler, sa ki nou apel an Angle pay roll, pou asire ki bann anplwayer in obeir bann lenstiksyon ki ganny donnen.\nMr Speaker, sa i bann prosedir ki nou bezwen swiv, ki’n ganny etablir anba lalwa, pou donn sans sa bann lorganizasyon en dele letan rezonnab pou koriz sa bann iregilarite e si zot pa obeir, nou servi sa bann lenstriksyon an ekrir koman bann levidans konkret kot nou pe prosekit nou bann ka devan Tribinal Lanplwa. An se moman, bann lorganizasyon pe korpere avek nou pou aziste zot bann saler parey lalwa i demande. Mon Minister pe swiv de pre bann mezir ki pe ganny pran avek bann lorganizasyon, pou ki nou kapab komans pran bann aksyon legal dan ka kot en anplwayer i kontinnyelman refize pou obeir.\nMr Speaker, mon oule fer resorti ki en travayer ki vwar ki i pa pe ganny peye i osi annan drwa anba lalwa pou anrezistre son ka kot departman travay e son ka ava ganny ekoute. Mersi.\nOnorab Souris oubyen Onorab Bresson ki’n lev lanmen? Onorab Bresson.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i annan plan pou revwar polisi ki gouvern saler minimum dan bann lakonpannyen offshore kot nou vwar saler minimum pa pe ganny onore dan bokou sa bann lakonpannyen. Mersi.\nMersi Mr Onorab. Mr Onorab pou kapab reviz saler minimum, sa i en legzersis nasyonal ki ou pou bezwen fer konzwentman avek Finans. Nou bezwen fer sir it involves finansyer, alor nou bezwen fer en resers lo la pou nou travay dan en pozisyon la pou mwan kapab dir, lo non mon Minister mon pa pou kapab reponn la akoz sa i en travay ki ou bezwen annan, konsernan nou bann partener pou nou kapab travay ansanm. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi bokou difikilte ki bann pti pti biznes pe fer fas avek an se moman, avek sa sitiasyon ekonomik ki ase difisil e avek bi pou anpes sa bann pti biznes fer redundant bokou travayer, eski ou Minister pe anvizaze met an plas okenn incentives ki zot kapab petet donn sa bann pti biznes pou garanti ki zot gard sa bann travayer e kapab pey zot sa saler minimum ki ou Minister i demande. Mersi Mr Mr Speaker.\nI tonm en pe dan domenn finans, me selman mon pa konnen si Minis pou oule esey reponn sa.\nMr Onorab, pti biznes i tonm anba portfolyo pou Finans e mon pa pou dan en pozisyon pou mwan kapab reponn sa kestyon. Pou nou kapab reponn, i en louvraz ki kolektif. Nou bezwen fer avek Finans, en legzersis. Dan kapasite koman Minis Travay, mon pa pou kapab pran en desizyon pou dir sa i en keksoz ki nou bezwen diskite, travay avek Minis Finans. Mersi.\nWhich Order? Which Order? Lekel ki pe raise en point of Order? Wi, ki ou Order?\nOrder 35 Mr Speaker.\nMr Speaker, i an relasyon avek ki mon’n demann Minis, Offshore Companies, non pa an zeneral. Mon ti pe demann spesifikman Offshore Companies Mr Speaker. Mersi.\nHold on, hold on. Onorab, Onorab ou’n abuse the rule. Right. 35 i annan pou fer avek Personal Explanation. Non, be i pa tonm anba sa. Klarifikasyon i en lot Order. Ok. Anr ou ti oule…. ok, but Personal Explanation i diferan, right. Yes Minister.\nMr Onorab, offshore i tonm anba Minister Finans, i pa pou tonbe anba pou Minis Travay e Devlopman Resours Imen. Mersi.\nOk, nou a pran ankor en siplemanter, Onorab Souris.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan lalwa pou fors sa bann biznes pou fer sir ki i pey saler minimum pou son bann travayer.\nE dezyenmman, an plis ki sa penalti ki Minis in mansyonnen, eski i kapab fors sa bann lorganizasyon pou refund sa bann travayer zot larzan? Mersi.\nMadanm Onorab, byensir parey nou’n dir, nou Minister, nou annan sa manda anba lalwa travay ki nou Employment Act ki donn nou. Lemoman ki nou okouran sa i pe arive, la deswit nou fer bann lenvestigasyon kot nou issue bann letter, nou verifye avan, nou ganny nou bann rikord, nou bann facts ki vre sa pe arive e la deswit nou donn zot en peryod letan pou zot kapab rektifye sa e la, si zot pa fer, parey nou’n dir nou monitor zot closely. I pa savedir ki nou les zot. Nou very konmsi serye avek nou dele letan ki nou donn zot. Si sa letan zot pankor arive, la nou larg nou penalti kot I parey mon’n dir, i depan minimum i mil, i depan gravite. Ler nou pe analize, pe regarde, maksimonm i 10. Si zot kontinnyen menm, anvoy latet zot refize, la nou osi nou monte menm, nou anvoy zot 200 par zour, nou met penalti lo zot. Me napa en biznes ki pou oule li kontinnyelman pe ganny sa bann penalti, zot pou koriz zot mistake deswit. Mersi.\nHON SHERYL VANGADASAMY.\nMersi Mr Speaker, bonzour Minis. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, konbyen ki bann anplwayer prive i comply avek bann lenstriksyon ki son Departman i donnen konsernan saler minimum e si non, ki efikasite Tribinal Lanplwa i annan pou deal avek sa bann case? Mersi.\nMersi Madanm Onorab. Parey mon’n dir, pou sa lannen, nou’n fer nou 664. Nou’n fer bann lenspeksyon dan lorganizasyon. I enportan pou note ki sa i en logmantasyon konpare ek lannen pase. Lannen pase ti annan 326 ki ti fer dan lorganizasyon, sa mon pe dir Zanvye ziska Desanm e zis sa lannen, statistik ki nou annan dapre Zen, nou annan 664 e mon pe met lanfaz avek mon bann zofisye pou kontinnyelman pou sorti pou ale e mon osi entansifye mon bann vizit dan bann lorganizasyon pou regarde. E ler zot al fer bann lenspeksyon parey nou dir, nou get lo pay roll. The minit ki nou vwar sa i annan sa iregilarite ki zot pa pe onor sa, deswit nou demann zot pou korize sa mistake e si fodre zot refund. E si zot kontinnyelman, zot pa onor, la nou met penalti parey mon’n dir lo zot, nou anvoy li devan Employment Tribuanl e la nou donn zot, nou anvoy zot ziska R200 menm par zour nou mete pou bann lofans. E nou pe pran sa serye dan nou bann lenspeksyon ki nou fer. Nou gete. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, mon kestyon i swiv kestyon Onorab Bresson. Eski Minis i kapab konsider komans demars serye e negosye avek Minister Finans pou fer sir ki bann travayer ki tonm dan offshore zot osi zot benefisye avek en saler minimonm. Mersi Mr Speaker.\nMersi Madanm Onorab. Nou note ou pwen, nou ava pran sa konsidere dan diskisyon avek Minister dan nou bann stratezi ki nou pe fer pou nou kapab amelyor plis. Mersi.\nKestyon 47, Onorab Marie.\nMersi Mr Speaker. An vi ki i annan bokou zenn ki pa dan lanplwa e pe depan bokou lo Welfare, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister pou adres sa size? Mersi.\nMr Speaker, an sa ki konsernm lakantite zenn ki pe aktyelman depan lo Welfare e ki kapab travay, mon Minister i rekonnet sa i en konsern e son lenplikasyon dan nou sosyete. E pou sa rezon, plasman bann dimoun ki kapab travay e ki pe zouir benefis sosyal i enn parmi bann priyorite mon Minister pou met tou latansyon posib dan sa direksyon.\nLo nivo Minister, nou pe finaliz en plan ki pou permet nou desantraliz nou servis avek bi pou vin pli pre avek zot. Anlinny avek nou stratezi, nou’n komans konsiltasyon avek Minister responsab pou Departman Sosyal e Devlopman Kominoter e osi Lazans pou Proteksyon Sosyal, pou nou ansanm vwar ki meyer fason pou adres sa sitiasyon. Nou pe osi revwar nou bann employment scheme ki a permet donn zenn en lot loportinite pou zot pli byen prepare pou ganny en lanplwa a plen tan.\nMr Speaker, fodre fer remarke ki sa langazman i en zefor kolektif pou kapab adres sa sitiasyon dan en pli kour dele letan. Mon ti a osi profit sa lokazyon pou fer en lapel avek nou bann zenn ki san en lanplwa pou konsider bann loportinite ki deza egziste e osi pou bann ki deza dan en lanplwa, pou fer tou sa ki zot posib pou mentenir zot travay. Mersi.\nMersi. Mr Speaker, an vi ki tou resaman ti annan en job fair ki ti ganny organize avek bi pou bann zenn anrezistre pou ganny en lanplwa. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble konbyen zenn ki’n ganny lanplwa atraver sa job fair? Mersi.\nMersi. Madanm Speaker, pou sa job fair ki nou ti fer. Sorry, ekskiz mwan, Madanm Onorab.\nNon, non, non. Sa mon pa pou aksepte ditou.\nEkskiz mwan Mr Speaker, manke, Madanm Onorab.\nOk. Pou sa job fair an Avril, nou’n ganny nou plis ki 100 dimoun ki ti anrezistre sa zour e ladan, mon napa statistik Madanm Onorab, me apre mon a fer ou gannyen, me nou annan ki’n fini an plen tan pe travay. I annan ki’n al interview e ki zot ankor pe esper zot rezilta e parey zot konnen, nou ti fer Praslin, Vandredi nou ti Praslin e mon lot target mon Minister la, parey mon’n dir mon pe al desantralize, prezan mon pe komans antre dan bann distrik pou nou kapab. E sa job fair nou pou kontinnyelman fer li thoughout the year. Mersi.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister i annan plan pou fer en kanpanny entansif pou edik zenn ki pa dan lanplwa, ki lo Welfare, pou enform zot lo lenportans travay olye al lo Welfare. Mersi.\nMersi Madanm Onorab. Sa i ankor enn priyorite mon Minister ki mon deza pe fer bann prosedir neseser kot nou pou rod en dimoun ki pou zis responsab pou sansibilizasyon pou ledikasyon e ladan nou pou rod tou fason, kimannyer pou nou kapab edik nou bann dimoun e mon krwar zot ti vwar ki dan semenn prodiktivite osi, ki nou annan nou tenm ki nou’n mete “Bouze, annou travay.” Sa tenm i koz pou limenm e nou pou fer sansibilizasyon entans pou nou kapab. Parey mon’n dir, nou pou fer, pou donn nou bann zenn, pa zis bann ki pa pe travay me osi nou bezwen target bann manrmay ki pos segonder pou ed zot pou kapab fer en pli bon karyer. Pou zot swazir, fer en bon swa pou zot lavenir. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble akoz ki depi lalwa Social Protection Agency Act, ki ti pas devan Lasanble Desanm 2011, akoz ki son Minister e Minister konsernen pou Servis Sosyal ziska prezan zot ankor pe finaliz plan e i pankor enplimant okenn plan konsernan dimoun ki pe travay e lo Welfare e kan ki son Minister i deside enplimant sa plan ki Minis pe koz lo la? Mersi Mr Speaker.\nMadanm Onorab. Nou plan nou’n ariv 3 kar nou semen. Parey mon’n dir i en louvraz kolektif, ladan i enkli prive, Employment Agency ki pe vini, nou annan nou menm mon Minister ki mon annan en seksyon, mon annan Social Welfare Agency e nou annan nou nou bann kominote ladan e nou bezwen fer sir ki tou dimoun, nou bezwen prepar nou byen akoz si la ou pe sorti ou en pti pe fay, nou plan pa pou marse. So nou deza an kontak avek bann Employment Agency e pou nou kapab konnen prezan kimannyer la nou sorti nou plan parey mon’n dir nou preski pare, nou deza an konsiltasyon, mon mazinen donn nou ankor en pti 2 mwan, nou fini. Ler mon pe dir 2 mwan, nou fini in place, fini antre dan bann distrik.\nKonsiltasyon mon garanti ou Madanm Onorab in fini komans fer avek bann Employment Agencies. Lagreman pe komans pare pou sinnyen, tou nou bann keksoz. Mersi.\nMr Speaker, Mersi. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis byensir, si i annan avek li, ki bann dernyen statistics lo lakantite sa bann zenn ki pa dan lanplwa e pe depan lo Welfare e dan sa menm lalinny, ki zot distribisyon vizavi sex e si i annan lenformasyon lo lakantite larzan Welfare ki pe ganny peye par mwan lo sa bann zenn. Mersi.\nParey in dir, si Minis i annan bann lenformasyon.\nMr Onorab, mon napa sa statistik la ozordi avek mwan lo nou bann zenn ki lo Welfare, me ler nou pou get zenn par distrik ki pa pe travay, sa i plis, nou annan statistik, nou pou dir i plis nou bann dan distrik Sid. Ler mon pe dir Sid, nou annan nou pli o i al Anse Royale, Au Cap, Anse Aux Pins. Sa nou annan plis dan distrik Sid e priyorite mon Minister la, sanmenm sa ki nou dir, nou pe vin desantralize pou nou antre prezan dan Sid, me mon kapab fer ou ganny lenformasyon lo kestyon pou Welfare. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, avek bi petet pou annan en plan konkret pou rezourd sa sitiasyon ki nou pe koz lo la. Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si son Minister i anvizaze fer en letid profon pou etablir sa ko-relasyon ant bann zenn ki pa pe travay e substance abuse tel ki labi drog? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Onorab. Parey mon’n dir oparavan, nou pe travay tre for ansanm avek Departman Sosyal, sa konsernan abuse, pou tonm avek sosyal me mwan mon Minister lo kote travay. Me nou pe travay tre for ansanm pou nou kapab rezourd sa.\nEn lot ankor ki mon Minister, ki nou pe anvizaze pou nou fer ankor, nou pe anvizaze pou nou fer nou bann labour market analysis. Savedir nou bezwen al get byen, fer bann resers, get byen ki demann, ki supply ki nou annan dan pei. Nou annan nou bann zenn parey ou pe dir i bann ki dan drog, nou bezwen fer sir, lekel zot sa bann zenn, akoz i annan ladan ki bann zenn ki vreman bann profesyonnel ki kalifye. E i plan mon Minister pou noou fer sa legzersis. Mersi.\nBon, nou’n ariv alafen Question Time. Mon ava remersye Minis ek son delegasyon e nou ava ekskiz zot parmi nou. Mersi bokou Minister.\nTou bann Onorab, mon a dir zot tou, Mersi pou zot kestyon. Mersi.\nBon, lot size lo nou Order Paper se en personal explanation, anba Lord 35(1) par Manm pou Anse Aux Pins, Onorab Jhowla Manoo. Onorab Manoo. Koman gidans, Onorab Manoo, ou personal explanation i bezwen parey sa enn ki ou’n soumet ek mwan.\nHON JHOWLA MANOO\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Zabitan Anse Aux Pins, lepep Seselwa, mon bann Manm koleg Lasanble. Koman en Manm elekte pou distrik Anse Aux Pins e koman en Manm nou Lasanble Nasyonal e o dela tou, koman en serviter lepep Seselwa, mon santi ki mon merit donn nou Lenstitisyon, zabitan Anse Aux Pins e lepep Seselwa en leksplikasyon senser e onnet lo serten materyel entim mon lavi personnel, ki’n vin dan domenn piblik.\nMr Speaker, avan ki mon ti asim responsabilite pou reprezant zabitan Anse Aux Pins, mon ti annan mon pase parey tou dimoun. Koman en adilt, mon’n viv serten leksperyans ki mon pa neseserman fyer ozordi me malerezman, mon pase e serten keksoz entim mon lavi personnel in vin a laporte piblik. In anvair mon lavi prive e osi pou en madanm ki mon ti annan en relasyon avek.\nSa ki pe ganny sirkile ozordi e ki osi pe fer headlines dan bann papye politik e osi posting lo facebook ti en swa prive ant de adilt, ant en zonm avek en fanm, ant en koup ki ti annan en relasyon a sa lepok, 5an pase. Set en dokiman personnel e tre entim ki ti dan mon posesyon dan mon lakour. Malerezman avek lentansyon pou fer mwan ditor e pou denigre mwan, en dimoun in retir sa bann materyel dan mon lakour e anmenn dan domenn piblik. Lalwa i prevwar ki desimilasyon en materyel avek en tel konteni i en lofans. Lapolis pe fer lanket. Me sa ki mon garanti lepep Seselwa se ki pa mwan ki’n sirkil sa dokiman.\nMr Speaker, si sa materyel i an sirkilasyon, se pa mwan ki’n fer li. Mon fot se petet neglizans e annan tro konfyans dan dimoun ki nou’n osi partaz bann moman entim ansanm. Se pou sa rezon ki mon santi ki mon pa merit abandonn mon distrik e met an koz mon travay koman en Manm elekte. Mon santi ki avek sipor e konprenezon zabitan Anse Aux Pins, mon travay koman Manm elekte, en Manm nou Lenstitisyon nob e Manm mon Parti i kontinnyen. Mon’n sermante pou travay pou zabitan Anse Aux Pins e se sa ki mon pou kontinnyen fer.\nMenm si pa mwan ki’n sirkil sa bann materyel entim mon lavi personnel, mon ozordi eksprim mon regre profon, si okenn dimoun i santi li i ofanse. Mon demann lekskiz tou dimoun ki’n ganny afekte dan en fason e pou sa ankor enn fwa mon eksprim mon regre profon.\nOzordi, mon osi remersye bann dimoun Anse Aux Pins ki konpran mon sitiasyon e ki’n ofer mwan zot soutyen e konprenezon dan en moman difisil dan mon lavi. Mersi Mr Speaker.\nBon, nou’n ariv alafen sa personal explanation par Onorab Manoo, personal explanatory e avek sa nou pou adjourn ziska 10.45.\nBon, mon a dir bonzour tou bann Manm Onorab e tou bann dimoun ki pe ekout nou e nou kontinnyen nou travay dapre nou Order Paper. Nou pran bann Mosyon e mon ava envit Leader of Government Business, Onorab Marie-Antoinette Rose pou prezant premye Mosyon.\nMersi Mr Deputy, bonzour tou dimoun. Mr Deputy, sa Mosyon ki devan nou pe demann nou Lasanble pou ratifye Protokol SADC, Southern Africa Development Community, dan ki Sesel i en parti prenan e parey nou konnen, dan SADC Community i annan 14 pei manm. Sa protokol i konsern devlopman lasante dan bann pei sa rezyon e ratifikasyon sa protokol pou fer ki Sesel pou benefisye en kantite atraver bann diferan resours ki trouve dan SADC, me ki pa trouve dan Sesel.\nSa Protokol son bi se pou egzers plis kontrol lo bann maladi transmisib e non-transmisib e adres bann konsern lasante dan larezyon. Se sa son bi prensipal. I pou ed nou partaz lenformasyon avek bann pei larezyon e sa i tre enportan akoz bann patern serten maladi i parfwa konsantre dan serten rezyon par egzanp maladi ki atak bann pei tropik. E sa i rezon. In annan de trwa blok ki’n anvi ki Sesel i sinny zot protokol me Sesel in deside pou sinnyen e pou ratifye the SADC Protocol akoz SADC i sa group dan ki tou bann patern maladi i pli relye a Sesel e Sesel pou pli benefisye bokou plis ki avek lezot blok e i annan serten blok par egzanp lo kontinan Lafrik ki anvi ki nou ratifye zot protokol e Sesel in deside pou ratifye Protokol SADC. I kler Mr Deputy ki maladi i parfwa atak serten demografik, serten popilasyon, serten ras, serten laz e serten kondisyon devlopman pei. E sa i rezon akoz bann pei ki trouve dan rezyon SADC, bann rezyon Sid Lafrik, i annan en kantite an komen an sa ki konsern maladi. I annan en kantite lenformasyon ki sa bann pei i kapab partaze avek kanmarad.\nI osi annan Mr Deputy, bann mezir fizosanniter e ki kapab poz en danze lo lasante piblik. Parey nou konnen, Sesel i trouve pros avek Moris, avek bann pei dan rezyon Sid Lafrik e okenn plant oubyen zannimo ki ganny transfere dan sa rezyon i poz en danze pou lasante piblik, i annan en risk danze pou lasante piblik. I osi annan Mr Deputy, bann mezir epidemiolozi ki anpes bann lenpidemi propaze, ki anpes maladi propaze e nou konn tre byen ki nou annan pa mal mouvman, sirtou avek bann lalinny aeryen ki pe ouver, i annan pa mal mouvman avek bann pei Sid Lafrik e Sesel, nou sistenm lasante primer i fer ki nou annan en bon sistenm vaksinasyon, me i kantmenm reste ki i annan serten maladi ki transmet par voyaz e i enportan ki nou zwenn sa blok e nou zwenn sa Protokol pou nou zisteman konnen ki prevalans bann maladi dan sa rezyon e pou nou enplimant bann polisi lokal pou prezerv nou pep e nou popilasyon kont sa bann maladi ki mon pou koz en pti pe plitar lo la.\nSa bann mezir lasante piblik Mr Deputy i pa konsern zis Sesel e mon krwar i enportan ki menm si nou izol nou, menm si nou protez nou, menm si nou fer sir ki nou pep i en pep ki an gran parti i annan vaksen, i annan nitrisyon de baz eksetera. Sesel pa viv dan en vacuum e sa protokol i egzize ki nou rekonnet ki apre tou, nou egziste dan en rezyon, nou egziste lo kontinan Lafrik ki annan bokou defi lasante, me nou osi egziste dan en rezyon ki apel the Southern Africa, Sid Lafrik. E ler nou rekonnet sa, ler nou rekonnet ki nou defi lasante e nou lakonplisman lasante i osi defi e lakonplisman partaze avek sa bann pei ki osi enterese avek sa ki pe arive Sesel.\nMr Deputy, i vre ki bann patern maladi ki annan dan Sesel, i annan serten maladi ki reflekte bann pei afliyan e nou konnen dan Southern Africa napa bokou pei ki afliyan e bann patern maladi en kantite i reflekte bann maladi ki pe arive Lerop, sirtou maladi dyabet ek malad leker, tou nou bann patern i montre ki nou parey en pei devlope. Me annou pa oubliye ki nou osi annan bann gran defi maladi ki nou partaz avek Southern Africa, pli partikilyerman HIV/AIDS ki dan Southern Africa i annan bann pei parey Botswana i annan bann pei parey Sid Afrik ki annan gro defi HIV/AIDS e ki pe met bokou lanfaz dan devlopman, i annan resers an sa ki konsern maladi HIV and AIDS e osi Sesel nou defi ki pe emerge, ki pe monte se Epatit C ki en trend tre enkyetan e se la kot Sesel i bezwen en kantite led avek bann pei ki’n pas dan sa leksperyans pou montre nou kimannyer zot in fer pou overcome sa defi. E se la kot sa Protokol i vin en lavantaz pou Sesel.\nMr Deputy mon pou koz lo detrwa Lartik anba sa Protokol ki mwan, a mon avi mon krwar i pou benefisye nou pei en kantite e mon a refer bann Manm avek Lartik 3(b) sa Protokol ki koz lo the coordination of regional efforts on epidemic preparedness. Mapping prevention control and where possible, the eradication of communicable and non-communicable diseases. Sa protokol i egzize ki bann pei manm i fer serten preparasyon an sa ki konsern preparasyon pou bann lepidemi e ki nou komans vwar bann trend. Par egzanp Mr Deputy, ler ti annan bird flu, ti annan SARS. I annan en kantite maladi ki kontinnyen monte, ki 10an pase nou ti napa Sesel, nou’n vwar nou pe fer fas avek lepidemi Chikungunya, nou’n vwar nou pe fer fas avek serten lepidemi ki bokou letan pase ti napa Sesel e sa Protokol pou ed nou vwar kote sa bann trend i sorti. Si nou vwar par egzanp Moris sa pe komanse, nou vwar Sid Afrik pe komanse, nou vwar Botswana pe komans sa bann trend. Sesel i kapab deza, dor e davan prepar li an ka sa lepidemi i ariv Sesel e se sa sharing of information dan SADC region ki pou ed nou vwar sa e se sa kot Lartik 3(b) i tre, tre enportan.\nE Mr Deputy, i osi annan lartik 3(d) ki koz lo referral of patients for tertiary care. Nou konnen Sesel nou sistenm lasante pa fer provizyon bokou pou lasante tersyer. I annan serten maladi, nou konnen par egzanp isi Sesel nou anvoy en kantite pasyan ki bezwen bann lasante en pe spesyalize – Dan Lenn, nou annan en kantite pasyan ki al Moris, nou annan pasyan ki’n deza al Sid Afrik e sa Protokol i fer provizyon pou ki nou osi kapab benefisye avek, nou refer bann pasyan avek swen lasante tersyer.\nMr Deputy, a note ki bann pei parey Sid Afrik, nou annan lezot pei parey Tanzania, nou annan Zimbabwe kot en kantite nou bann dokter in fer letid. Sa bann pei zot annan en kantite Liniversite e en kantite University Hospitals ki tre, tre avanse e ki zot pe fer en kantite resers lo en kantite maladi. E zot osi, par egzanp Sid Afrik nou konnen, i enn bann pei pli byen ekipe pou maladi leker, pou transplant e enn fwa ki sa Protokol i ganny ratifye, Sesel i kapab tap dan sa resours olye al zis ver en pei oubyen detrwa pei ozordi kot nou pe refer nou bann pasyan.\nMr Deputy, Lartik 3(f) i osi koz lo the promotion and coordination of laboratory services in the area of health. Sa osi nou konnen ki Sesel nou annan pa mal defayans. Pa tou tes ki kapab ganny fer isi Sesel, menm i annan en kantite tes ki avanse, me i annan en kantite tes ki nou bezwen anvoy dan en lot pei akoz konplikasyon sa tes i ase konplike e ler i anvoy dan en lot pei, i pran pa mal letan pou sa rezilta retournen ler en pasyan pe esper son rezilta. Me avek devlopman dan laboratory services, nou ekspekte ki atraver sa Protokol, Sesel i a kapab tap dan bann resours e dan bann resours imen ki kapab ed nou etablir sa bann laboratory services isi Sesel. Nou konnen en kantite Seselwa i prefere al fer son tes deor akoz i ganny li bokou pli vit. E nou ekspekte ki nou laboratory service isi Sesel i kapab rann nou en servis bokou pli vit an sa ki konsern serten tes avanse.\nMr Deputy mon pou refer osi bann Manm lo Lartik 6 sa Protokol ki koz lo health systems research and surveillance. Mon’n koz en pti gin lo la avan, me i tre, tre enportan dan devlopman lasante ki i annan en sistenm resers e sirveyans. Nou napa bann gran, gran eksper isi Sesel e a note ki vreman, nou statistik lasante dan bann domenn spesifik i pa ganny byen rikorde. En kantite fwa ou demann me kantite dimoun ki annan tel maladi, oubyen kantite tretman ki’n ganny fer? I pa toultan fasil pou ganny statistik lasante e Lartik 6 i obliz Sesel si oule pou etablir en sistenm resers e statistik pou li osi partaz avek bann pei manm e sa i en lobligasyon ki nou bezwen fer non selman to the SADC region me to Sesel e Seselwa. Mon krwar i enportan ki nou etablir en statistik lasante ki byen e ki relevant to the country. E so, Lartik 6 i tre, tre enportan, me osi surveillance. Ozordi i annan diferan kalite maladi ki pe ogmante e i annan diferan trend lavi ki okazyonn maladi. I annan diferan lokipasyon, ler mon dir lokipasyon savedir diferan louvraz ki okazyonn serten maladi. I annan en kantite migrasyon ant Sesel e bann pei larezyon e lezot pei ki osi propaz serten maladi. I annan serten maladi ki nou pa anvi zanmen i ariv dan nou pei. Me i osi annan maladi ki nou apel bann lifestyle diseases ki nou bezwen fer fas avek. E sirveyans sa bann maladi i tre, tre enportan parey ou’n remarke ki si selman Seselwa i sanz son latitid anver sa ki i konsonmen e i sanz son latitid anver legzersis, Sesel pou depans bokou mwens larzan an sa ki konsern bann maladi non transmisib e sa ki nou apel bann maladi afliyan, bann lifestyle disease, par egzanp malad leker, dyabet, tansyon eksetera. So, enn fwa ki nou’n detekte sa, Sesel in kapab konn sa akoz in annan en letid aprofondi an sa ki konsern malad leker isi. Me nou bezwen osi annan sirveyans lo diferan lezot maladi.\nOzordi Sesel pe ganny en kantite ka kanser e la mon krwar anba sa Protokol nou bezwen, enn fwa pou tou asize rode, be kwa ki pe koz sa e en kantite Seselwa pe dir be kwa ki pe koz en kantite nou bann zenn, nou bann zanfan, nou bann adilt for e kapab ki pe ganny tape par kanser ozordi, tou sord kalite. Me eski i bann manze ki nou pe manze? Eski i nou lifestyle? Eski nou pe ekspoz nou tro bokou avek serten keksoz ki nou servi, serten kemikal? Sesel i enport en kantite keksoz ozordi dan nou lekonomi. Me i enportan ki anba Lartik 6, Sesel nou tap dan sa resours dan SADC region e vwar kwa ki pe koz, e si i annan en lot pei ki’n pas atraver sa leksperyans.\nLartik 7 Mr Deputy i koz lo en health information system and the data of health and social services indicators ki mon krwar i tre, tre enportan pou nou pei, me Lartik 7(a) i koz lo tele health applications, ki sa osi i tre, tre enportan pou Sesel, en sistenm enformatik tre avanse e devlope ki vitman ou kapab ganny en second opinion en dokter. Ou pa bezwen deplase, ou pa bezwen pran avyon me si ou’n annan tou ou lenformasyon, ou vitman kapab kominik avek en spesyalis lasante dan larezyon, in the SADC region e demann li be bon, kwa sa? Ki ou panse lo tel maladi e sa i fer ki enn, i koup letan pasyan ki i pe esper en rezilta, e dezyenm, ozordi i annan en kantite Seselwa ki dir ou, be mon ti a kontan en second opinion. E i son drwa pou annan en second opinion up to li, lafason ki i al rod son second opinion eksetera, me i a fer li bokou pli fasil si i kapab olye deplase e depans en kantite larzan, ganny en second opinion isi Sesel e dan tele health osi nou kapab tap dan konesans bann eksper ki dan SADC region, pa neseserman lo en second opinion, me lo devlopman lasante, lo en laplikasyon en sistenm lasante ki nou nou anvi met dan nou pei. E i kler ki Minis Lasante pe vizit serten sa bann pei Mr Deputy, dan son demars pou redinamiz the health care system dan Sesel e i kler ki enn fwa ratifikasyon sa Protokol, i pou pli byen kapab met an plas son bann plan e son target pou Minister Lasante akoz se atraver sa Protokol ki i pou kapab servi resours bann health systems ki in deza vizite e dan ki i feature en kantite pei, SADC.\nMr Deputy, mon bezwen koz osi lo the threat of communicable disease e Lartik 9, 10, 11 e 12 i koz lo bann diferan communicable disease ki pe osi afekte nou pei me ki en gro konsern pou larezyon. E sa osi, bann departman ki regard bann lepidemi e bann maladi ki transmisib i kapab benefisye atraver sa bann Lartik. Lartik 10 i koz spesyalman lo HIV/AIDS and STD’s ki en gro konsern pou Sesel me i en gro konsern lasante pou rezyon SADC e partaz lenformasyon, me pa zis partaz lenformasyon me osi partaz, i annan en lartik ki koz lo pharmaceuticals ki mon pou koz en pti gin lo la plitar. Me osi partaz bann diferan kalite latizann ki bann devlopman ki dimoun i kapab servi. Tanzantan ou tande dan nouvel ki tel latizann in ganny devlope pou tel keksoz e Sesel osi i kapab tap dan sa resours, akoz isi evidaman nou napa gran resers ki pe ganny fer dan serten maladi, espesyalman HIV/AIDS. Malaria control ki Sesel i tre konsernen avek akoz tanzantan en Seselwa ki travel dan sa bann pei, si i pa pran byen son latizann, i pa protez li i kapab ganny enfekte avek malaria. In osi annan en alert lot fwa lo yellow fever e nou konnen, nou annan en kantite dimoun ki fer komers avek bann pei larezyon e nou konnen dan larezyon i annan en kantite Airport which are not malaria free, menm si ou pas atraver li, ou annan en risk atrap sa maladi e i kout en kantite pou sonnyen. Alors mon krwar i enportan, e mon kontan mon vwar li, mo vwar sa bann defi lasante an detay. Lartik 10 i koz lo HIV/AIDS and STDs, Lartik 11 i koz lo malaria control, Lartik 12 i koz lo TB control, ki menm si isi Sesel i a en tre ba nivo, i reste kantmenm en konsern lasante, enn nou en pti pei, alors okenn lepidemi ki kapab tap nou i tap nou for, anvi nou pti popilasyon, en gran poursantaz dimoun suddenly i ganny afekte e dezyenm, nou en pei ki tre mouvmante. Bann zabitan ki reste Takamaka pa reste zis Takamaka li. I desann Anvil. I sorti Anvil i al Bel Ombre, i sorti Bel Ombre i al Praslin. So, nou en pep ki tre mobil e i fasil pou okenn maladi transmisib pase.\nMr Deputy, mon pou koz lo Lartik 18 akoz i tre enportan pou Sesel ki pe ganny severman afekte avek en brain drain. Nou annan en kantite bann spesyalis lasante, ki enn fwa ki zot in ganny zot degre, zot pa retourn Sesel pou vin rann Sesel sa servis. Alors i fer ki ozordi nou annan en kantite spesyalis lasante sorti deor, bann dokter lo korperasyon ant Sesel ek en lot pei ki pe ofer nou sa servis. Me nou konnen ki problenm i annan ek sa. I annan the language barrier, i annan the culture barrier, i annan en kantite defi ki vin avek nou e sa bann dimoun zot vin lo en fix term contract and then they leave. They don’t stay in Seychelles. Zot vin 2an, 3an, 4an, apre zot kit nou pei zot ale e sa i fer ki the health human resources development ki tonm anba Lartik 18 i tre, tre enportan pou Sesel akoz sa protokol i koz en kantite lo education and training e fer ki nou bann spesyalis lasante i reste kot nou, i pou ofer under graduate and post graduate training, i pe ofer health research training, i pe ofer exchange programmes and an accreditation of health professionals. So, nou bann profesyonnel lasante ozordi nou konnen ki I annan en kantite nurse ki fer zot degre ozordi isi. I fasil ozordi, avek tou sa bann provizyon ki annan anba sa protokol pou en profesyonnel lasante asiz isi, kontinnyen practice e atenn en degre. So, nou pou ganny nou bokou plis profesyonnel lasante Seselwa a lavenir anba sa Protokol.\nMr Deputy, dernyen Lartik ki mon santi ki Sesel pou benefisye en kantite avek se Lartik 29 ki koz lo pharmaceuticals. I tre, tre enportan ki nou annan, i koz lo harmonization of procedures of pharmaceuticals, quality assurance and registration. Mr Deputy, avek WTO ki pe komans met son lanmen lo Sesel, avek louvertir lekonomi, avek en kantite provizyon lasante prive dan Sesel e en kantite farmasi prive, i enportan ki nou annan serten prosedir strikt lo ki kalite latizann ki pe antre dan nou pei. I fasil ozordi pou fer antre en kalite latizann ki low grade, ki pa efektiv e ki enn fwa ki sa pasyan i servi, i devlop en rezistans kont sa maladi e sa protokol i fer sir ki i annan quality assurance and proper registration of latizann. Mr Deputy, mon demande, mon egziz Minister Lasante pou al pli lwen ki zis bann registered pharmacy. Akoz ozordi ou kapab osi pas dan en laboutik, i dir ou be tel prodwi i bon, mon pa konnen, i bon pou dyabet. I en dite ki bon pou dyabet. Me eski sa dite i vreman bon pou dyabet? E the registration of sa bann prodwi, mon krwar i enportan zisteman pou nou protez nou pep kont okenn bann maladi ki pa vre, okenn bann latizann ki fake, oubyen ki pa efektiv e i annan en kantite nou konnen dan larezyon sa e nou, nou bezwen protez nou pep kont sa e sa Lartik i zisteman fer provizyon pou sa, i koz en pti pe osi lo traditional medicine ki osi enportan akoz traditional medicine lot fwa nou ti ratifye Nagoya Protocol ki protez bann dekouvert ki ganny fer isi Sesel, me osi i annan en kantite traditional medicine ki pa real. Ki dir ou si ou bwar sa, ou pou byen. So, i bezwen annan serten kontrol osi akoz demen en dimoun i kapab dir ou, be met tel keksoz dan en boulwar, bwi e ou a byen. E i annan dimoun ki ase feb an espri pou krwar sa. Ozordi i annan serten dimoun ki pe dir ou, be si mon met lanmen lo ou fron e ou tonbe, mon fer serten witch world avek ou, ou byen. E sa osi mon krwar in ler pou nou annan serten kontrol lo la akoz i annan dimoun ki krwar ki i pou byen. E it is a health problem akoz ler i pa byen e ler son maladi in agrave, la i retourn lo ban lopital.\nMr Deputy, me ki Sesel i kapab ofer larezyon? I pa zis sa ki nou, nou gannyen. Me ki Sesel i kapab ofer larezyon? Mon krwar i enportan ki nou koz en pti lo rikord for primary health care ki nou sistenm vaksinasyon ki tre efektiv ozordi. I annan pti gin Seselwa, zanfan ki pa pe resevwar vaksen e ler sa i arive, nou sistenm lasante lo nivo kominoter i devret detekte, me kimannyer nou’n arive fer li e sa leksperyans mon krwar nou kapab partaz avek serten pei dan rezyon SADC. Nou sistenm sanitasyon, kimannyer nou pei i annan en sistenm sanitasyon, kimannyer nou sewage system i fonksyonnen, kimannyer nou waste management system i fonksyonnen pou ki nou pa en pei kot partou kot ou ale i annan salte e nou konnen salte i ankouraz bann zannimo e i ankouraz maladi. So, nou sistenm sanitasyon e child health care system isi Sesel i tre, tre avanse e Sesel in ganny dir koman enn bann pei ki pli bon pou en zenn fiy ne, pou en zanfan fiy ne. Sa i akoz the health care system i bon e la osi nou annan defi osi ki nou bezwen komans partaz avek nou bann pei rezyon SADC e petet zot osi zot annan sa bann defi. Nou annan bann zenn manman ozordi ki pe servi drog, e ki ler zot ne zot zanfan, nou annan en defi avek nou infant mortality rate e petet i pa neseserman the health care system, me i en defi avek bann zenn manman ki pe kontinnyen enzekte zot avek bann sibstans ki pa bon pou zot lasante, i pa bon pou zot zanfan e nou annan bann zanfan ki pe ne avek sibstans dan zot lekor e nou annan bann premature births e nou annan bann zanfan ki pe ne mor.\nMr Deputy, nou rikord lo environmental health ki mon krwar, mon’n koz en pti gin lo la avan, i tre, tre enportan e nou devret kapab pe partarz nou leksperyans lo la. Nou rikord lo access to health care, to populations. Ozordi, preski tou, si pa tou Seselwa i konnen kote son klinik i ete, si i bezwen al tyek son tansyon i konnen kot i ale, si i bezwen al tyek son dyabet, bann madanm ki bezwen Family Planning health care i konnen, so nou bann sant lasante i sitan byen distribye dan nou pei ki akse a lasante i available within only a few hours, oubyen en pti gin zistans marse, avek nou popilasyon e nou, nou konnen ki defi SADC region i ete, zot bann gran pei ki pa neseserman bann dimoun dan vwazinaz, i ganny akse avek lasante. Bann dimoun ki reste dan lakanpanny. So, nou kapab partaz en pe sa leksperyans ki nou’n fer avek sa.\nVwala Mr Deputy, mon’n al en pti pe an detay akoz sa Protokol i sitan enportan pou Sesel. Nou ti’n deza antre dan en Protokol avek SADC avan, health Protocol, bann koleg ki pou koz apre mwan i ava eksplike akoz nou bezwen ozordi re–aksed to the Protocol on health in the SADC region e mon demann bann Manm pou siport Minister Lasante dan son demars pou anmenn en pli o nivo lasante pou nou pep. Mersi Mr Deputy.\nBon, Mosyon in ganny prezante. Okenn Manm ki segonde? Onorab Souris.\nMon segonde e mon ti a kontan entervenir tou.\nMr Deputy, korporasyon i toultan mars a lavantaz en pti pei koman Sesel. Par kont, korporasyon enternasyonal i permet nou pou sirmont sa kontrent resours akoz i ofer nou loportinite pou partaz konnesans, zefor e resours avek nou bann partener.\nMosyon devan nou Lasanble ozordi pe demann nou pou ratifye SADC Protokol lo lasante. Sa Protokol ti ganny fer an Maputo le 18 Out 1999. Mr Deputy, Sesel ti’n deza sinny e ratifye plzyer Protokol SADC dan lepase, me par kont an 2003, kan Sesel ti aret vin en manm SADC, tou sa bann Protokol ki Sesel ti’n ratifye ouswa sinnyen ti nepli vin valab ouswa relevans. Alors, se pou sa rezon ki nou pe ganny demande pou ratifye sa Protokol. Sa Protokol Mr Deputy, i vin pli relevans akoz i an rapor ek lideolozi ek polisi Gouvernman pou ofer son pep avek bon swen lasante. I pou osi ed nou atenn lobzektif pou devlopman milener.\nMr Deputy, ki benefis nou pei Sesel pou gannyen ler nou ratifye sa Protokol? Wi Mr Deputy, sa Protokol avek SADC pou permet nou mentenir nou bann aki dan domenn lasante pou batir lo nou bann lakonplisman par egzanp, Sesel i premye parmi dan bann pei SADC an sa ki konsern bann bon endikater lasante, parey to mortalite parmi zanfan e manman. Sa Protokol pou donn nou loportinite nou sistenm lasante piblik pou propaz bann best practices ki Sesel in devlope dan sa domenn e partaz nou konesans avek bann pei dan larezyon. Sa Protokol pou osi permet nou benefisye avek konesans e lekspertiz bann pei ki dan larezyon, par egzanp en domenn ki nou vreman benefisye ladan i pou dan Lartik 10 ki annan pou fer avek HIV/AIDS e maladi transmisib. Anba sa Protokol, an vi ki nou pe fer fas avek logmantasyon dan HIV e lezot maladi transmisib, Sesel pou kapab resevwar lantrennman e ekspoze a letranze pou bann profesyonnel ki travay dan sa domenn e menm atraver diferan resers ouswa sirveyans e proze pou permet nou devlope e sa i a ed nou pei e sistenm lasante pli efikas.\nMr Deputy, loter Mosyon in mansyonnen ki pou lemoman dan Sesel, nou pe vwar en logmantasyon dan kanser e nou realize ki i vin pli agresiv. Anba sa Protokol, i pou ed nou pou kapab fer resers e petet vwar pli mwayen pou kapab ed nou popilasyon lo kote prevansyon.\nEn lot domenn osi Mr Deputy, anba Lartik 14, kot i koz lo non–communicable disease, sa i annan pou fer avek maladi tansyon, dyabet e menm malad leker, nou vwar poudir depli-z-an pli nou pe ganny plis sa bann ka devan e sa pe met en presyon lo Minister Lasante. Anba sa Protokol, i a kapab devlop serten stratezi pou nou ede vwar fason pou nou amelyor, ouswa redwir sa lakantite nou dimoun ki pe soufer ek sa bann maladi.\nEn lot domenn kot nou kapab benefisye se resours imen. I tre koute pou form bann profesyonnel lasante e nou annan en problenm pou retenir zot dan nou sistenm lasante piblik dan pei. Atraver sa Protokol, nou pou kapab benefisye avek plis formasyon avanse pou nou bann profesyonnel dan lasante e anmenmtan mont en pe zot moral e konfidans. E tou resaman nou vwar Mr Deputy, ki i annan 2 group ners ki pe fer en pe training avanse BSC e sa i afilye avek Liniversite Kwazoulou Natal laba Sid Afrik. E mon profite ki sa bann kad lasante i a kapab termin sa letid e anmenmtan nou a ganny nou en pti pe plis profesyonnel dan sa bann domenn.\nMr Deputy, Sesel i annan bokou benefis pou retire ler nou ratifye sa Protokol. Pou sa rezon, mon pou aport mon sipor e mon pou demann tou mon koleg pou donn zot sipor sa Mosyon. Mersi Mr Deputy.\nThank you Mr Deputy, bonzour. Bonzour tou koleg Onorab. Lasante en pep, lasante en nasyon i enportan pou son devlopman, progre e sikse. I primordyal dan en lemonn globalize kot akse ek en lot pei i vin pli fasil e aksesib, kot kiltir i ganny sanze e partaze, kot fason viv en pep in souvann fwa ganny enfliyanse par bann lezot pei, swa dan en bon fason ou dan en move fason. Nou kalite manze, nou kalite bwar e antou nou lifestyle i ganny enfliyanse. Souvann fwa Mr Deputy, sa bann fason viv i kapab annan reperkisyon negativ lo nou lasante kot ou vwar laparisyon ou logmantasyon dan diferan ka kanser ou lezot maladi. Se pou sa rezon akoz, nou koman en nasyon, ouswa nou Gouvernman nou bezwen vin pli azour avek bann nouvo devlopman dan domenn lasante. Dan mon lentervansyon Mr Deputy, mon pou adres serten lartik dan sa Protokol, ki a mon avi i enportan pou note e ki konvenk mwan pou vot an faver ratifikasyon sa Protokol.\nMr Deputy, mon pou komans avek Lartik 5 sa Protokol ki adres provizyon finansyel. Menm si koman en member state, nou pou depans dan nou prop pos pou al partisip dan bann meeting regilye ouswa anyel, i enportan pou note ki sa pti lenvestisman i kapab aport plis pou nou a lon term si nou pled nou case byen kot SADC. Nou kapab ganny asiste avek finansman sorti bann lorganizasyon enternasyonal pou enplimant diferan proze, progranm e bann letid spesyal dan nou pei. Nou kapab osi ganny asiste avek bann grants ki kapab ed nou devlop plis nou sekter lasante e anmenn li lo sa oter ki lepep Seselwa pe espere de nou.\nLartik 6 Mr Deputy, i osi enportan pou en pti pei parey Sesel ki souvann fwa mank resours imen, i enplimant efektivman bann diferan progranm lasante. Vwala kot sa Protokol pou anmenn benefis pou nou pti pei e nou pep. Lartik 6 i state ki bann member states i devret partaz lenformasyon lo resers dan sistenm lasante e sirveyans e zot devret osi korpore e asiste kanmarad dan son desaminasyon. I klerman spesifye osi ki zot devret korpore e asiste dan sirveyans rezyonnal an sa ki konsern communicable e non-communicable diseases, parey Leader of Government Business in fer resorti e osi devlop bann set endikater komen pou sa bann maladi.\nLartik 7 Mr Deputy, i pran kont en lemonn globalize e bann avansman dan teknolozi. In ler pou nou sistenm lasante bouz pli devan an sa ki konsern lenformasyon teknolozi. Lartik 7 i koz lo sistenm lenformasyon dan lasante. I enportan pou note ki nou devret devlop bann polisi ki dapre bann standar ki sa protokol pe demande. E sa i a ed nou focus lo bann key areas ki neseser. Sa ki enportan pou note dan Lartik se ki i pe demann nou pou etablir bann mekanizm pou lesanz lenformasyon, si nou anvizaze fer bann bon planifikasyon e manage nou sistenm lasante efektivman, nou bezwen bon lenformasyon e lesanz lenformasyon avek bann pei dan larezyon i vreman enportan. In plis ki ler osi Mr Deputy ki nou bouz ver tele health parey Leader of Government Business in eksplik en pti gin. Si nou pa fer li, nou pou ganny kit deryer e nou sistenm lasante pou vwar li in pri dan bann fason fer ki arkaik.\nMr Deputy, nou’n fatige tande kot nou’n dir nou bann progranm health promotion pa’n efektiv, pa’n anmenn okenn sanzman dan lifestyle, ouswa dekouraz bann risky behavior. Mon kontan pou note alors, ki Lartik 8 sa Health Protocol i fer provizyon pou bann state parties kordin zot zefor pou prevansyon maladi e promot well being dan zot nasyon. I osi asire ki zot travay pou formil e enplimant bann polisi apropriye dan en fason pou annan bann gidans apropriye e materyo promosyon lasante e ledikasyon e osi health lifestyle e rediksyon labi sibstans. Si ledikasyon lo labi sibstans pa’n efektiv dan nou pei, mon krwar ki i neseser nou al get dan bann pei ki progranm ledikasyon zot annan e si i efektiv, pret sa bann bon fason fer e sey vin enplimant li dan nou pei, dan plas rod bann solisyon quick fix ki pou vin en lot fardo lo nou sistenm lasante e lepep Seselwa plitar.\nNou bann dimoun aze dan nou sosyete i en group ki nou’n toultan proteze e rod fason pou fer zot lavi pli agreab. Lartik 14 i koz lo bann maladi kronik e kondisyon bann dimoun pli aze. I enportan pou dir ki sa Protokol i ankouraz kordinasyon pou pli byen manage maladi kronik ek kondisyon bann vye dimoun. Si deteksyon bann maladi kronik i ganny fer boner, son kontrol i vin pli fasil e i kapab prolonz lavi sa endividi. Alor mon sizere ki Minister Lasante i seryezman gete dan sa posibilite pou aprofondir zot konesans e vin pli efektiv an sa ki konsern kontrol e osi prevansyon.\nMr Deputy, en Lartik ki mon pa kapab sote, ouswa ferm lizye lo la se Lartik 18 ki osi byen enportan. Sa se Health, Human Resources Development. Si i annan en resours ki bokou enportan dan en lorganizasyon, se resours imen. I kapab en pe konplike pou manage parfwa me san dout i bezwen ganny manage byen pou kapab retir maksimonm benefis dan zot. San okenn dout, ou bezwen kapab osi ogmant son konesans, rafin son skills e fason fer ki ou lorganizasyon i a benefisye, me sa travayer osi i a ganny satisfaksyon personnel. Sa i en landrwa kot nou sistenm lasante pe fail. Se dan sa area. Pou plizyer lannen, mon’n en travayer lasante Mr Deputy e mon kapab konfirmen ki okenn training, refresher course, ouswa bann lezot training avanse pa’n zanmen ganny organize pou aprofondir nou konnesans, menm si sanzman pe arive otour nou. Sa ti enn bann konsern mazer ki serten mon bann koleg ti partaze dan mon Departman e lezot Departman ankor e parfwa sa ti fer nou dekouraze e sa ki’n bouz dan lezot profesyon in fer li.\nMr Deputy, Lartik 18 pe fer provizyon pou devlopman e bon litilizasyon bann profesyonnel lasante. I ankouraz korperasyon pou under graduate e post graduate training e osi progranm lesanz parmi lezot. Mon lans en lapel avek Minister Lasante pou fer en resers ou letid e vwar bann Departman, training kot i manke e progranm lesanz neseser e petet spesyalizasyon dan serten maladi kronik. En departman pou gete pou fer zot travay fasil se farmasi, parmi lezot.\nEn dernyen Lartik ki mon oule touse Mr Deputy se Lartik 26 ki koz lo health laboratory services. I demann bann state parties pou devlop bann polisi rezyonnal ki korean e bann stratezi pou ranforsi servis laboratwar e quality assurance. Sel laboratwar quality assurance dan Sesel i ganny trouve dan klinik Larivyer Anglez, ki nou vreman fyer. I sa landrwa kot tou bann medikaman oswa latizann i ganny teste avan i al dan farmasi pou ganny dispense avek nou zabitan, nou pep. Me sa ki enportan pou note Mr Deputy, parey Leader of Government Business in dir se farmasi prive konmela i annan defayans akoz tretman ki zot pe fer vini pa pe ganny teste. Savedir nou pa konn kalite, efektivite sa latizann ki zot pe donn pasyan ozordi, malgre bann pasyan pe pey pou sa latizann. Me sa ki nou kapab asire se sa ki Minister Lasante pe donnen, i ganny teste avan ler i met lo en shelf dan en farmasi. Sa laboratwar i bezwen asir quality sa medikaman e son efektivite avan ou zanfan i bwar, pou asire ki i pou efektiv dan redonn li son lasante me pa koz li plis dimal. Sa laboratwar i ekipe pou lemoman pou fer sa louvraz, me avek konsiltasyon ki mon’n annan avek responsab sa laboratwar e bann staff ki osi mon bann ansyen koleg se ki i annan en ta landrwa pou amelyore e lezot lekipman enstale pou zot vin pli efektiv ankor e osi posibilite dan le fitir pou bouz dan en lot landrwa pli apropriye.\nMr Deputy, mon kapab kontinnyen koze pou asir sa Lasanble e lepep Seselwa akoz ratifikasyon sa Protokol i bon e neseser pou nou pei, me mon krwar lesansyel in ganny fer.\nPou terminen, parey dan preanbil sa Protokol i dir, aware that a healthy population is a pre-requisite for sustainable human development and increase productivity. Note byen. Mr Deputy, mon remersi ou.\nBonzour Mr Deputy, bonzour tou Onorab ek bann dimoun a lekout. Mersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, mon oule anmenn mon sipor pou sa Mosyon ki’n ganny mete par Leader of Government Business, an vi ki son bann lavantaz e benefis ki i a kapab aporte pou nou sistenm lasante. A sa pwen, mon kapab dir, parey mover Mosyon in fer resorti, ki sa Protokol i relevan e anlinny avek lideal Gouvernman, non selman pou donn meyer sistenm lasante nou pep, me osi pou amelyor servis ki pe ganny ofer dan konteks millennium goals.\nMr Deputy Speaker, ou a dakor avek mwan ki nou pei pe fer bokou lo nivo lasante. Zis pou donn enn de sif pou montre ki depans Gouvernman pe fer par egzanp pou sonny nou bann dimoun lannen pase, sirtou bann adilt, Gouvernman an 2011 in depans li plis ki R14,343 milyon, zis pou anvoy dimoun deor. Si nou konpar li avek sa lannen Mr Deputy, nou pou vwar la, depi Zanvye ziska Zen, plis ki 10 milyon in deza ganny depanse. Alor, sa i montre nou ki Gouvernman pe fer bokou e pe kontinnyelman fer tou sa ki posib pou asire ki nou pa reste deryer. I kler ki depi ki nou’n sorti anba sa Protokol SADC an 2003, nou’n osi, nou pei in perdi plizyer benefis e lavantaz. Par egzanp, dan domenn ledikasyon, kot avan 2003, University Training pou anviron 6 zofisye health officials ti’n deza ganny negosye me sa ti diskontinnyen ler nou ti sorti koman manm sa Protokol. An sinnyan sa Protokol Mr Speaker, nou pou kapab relans nou pli aktivman dan bann demars ki plizyer size i ava kapab ganny negosye. Nou konnen ki Sesel i pti, avek resours limite e lo sa nivo, bokou keksoz i ava ganny fer avek lezot pei manm, tel ki Sid Afrik kot zot sistenm i bokou pli avanse ki nou.\nMr Deputy Speaker, i kler ki parmi lavantaz, pei i a kapab ganny benefis dan konteks ledikasyon pou bann health professionals, kot zot ava kapab fer bann lesanz lide e partaz bann lenformasyon enportan lo bann inisyativ medikal. I a osi promot korperasyon ant bann manm dan larezyon e ed zot kolabore pou adres bann defi e ansanm rod bann meyer solisyon pou bann problenm.\nMr Deputy, kot i konsern HIV/AIDS, Protocol Guidelines i a permet nou bann zofisye lasante pou ganny akse avek bann lenformasyon e lantrennman e anmenmtan adopte bann fason enplimantasyon bann aksyon ki pou ede amelyor sistenm ki deza egziste. Bann pei manm ava kapab armoniz zot bann polisi e travay ansanm pou trouv meyer sistenm ou lapros pou kontrol sa pandemik.\nMr Deputy Speaker, konsernan bann size ki Sesel pankor toutafe donn bokou latansyon tel ki most at risk risen population, en size ki osi konsern bokou lezot pei manm, an kolaborasyon avek lezot manm, i a permet Sesel oubyen nou sistenm lasante konn plis lo sa size e adapte bann lenformasyon pou son prop benefis.\nMr Deputy, parey en o zofisye lasante in fer sorti e in fer mwan konpran, en lot sours lenformasyon ki pou benefisye nou pei e sistenm lasante se sa ki apel Orphan’s Guidelines ki a kapab osi ganny adapte e adopte pou ki i ganny servi par nou bann zofisye medikal. Sa size i a permet nou antre an kolaborasyon avek lezot manm e share bann leksperyans pou ofer en servis oubyen bann servis relevan e pli efikas. An sinnyan sa SADC Protocol Mr Deputy Speaker, i a permet nou bann profesyonnel lasante ganny akse avek plis lenformasyon e kontinnyelman aprofondir zot konesans lo lezot vector born diseases e aprann kimannyer pou kontrol zot.\nMr Deputy Speaker, i evidan ki Sid Afrik i byen avanse kot i konsern research on treatment and vaccine. I kler ki sa pou annan lavantaz pou nou pei, kot nou bann profesyonnel i ava osi ganny akse oubyen ganny loportinite pou partisipe, menm dan bann resers. Sa parey nou konnen, i anlinny avek Lartik 6 ek 7 sa Protokol. Bann manm i a kapab devlop bann polisi apropriye e met bann mekanizm an plas pou anmas e esanz lenformasyon.\nAvek sa Mr Deputy, mon oule termin mon lentervansyon par demann tou lezot Manm Onorab pou siport sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Bonzour a vous e bonzour tou koleg Manm Onorab. Mr Deputy, mon ti a kontan aport mon sipor anver premyerman dir ki Sesel ti pran en bon pa an 2008 pou rezwenn SADC. Sesel i vwar li primordyal ki nou bezwen reste konekte avek larestan sa vilaz global koman parti devlopman plizyer laspe lekonomi nou pei. E ozordi avek menm lentere Mr Deputy, nou pe remontre atraver sa Protokol, ratifikasyon sa Protokol, nou komitman pou etablir plis kolaborasyon avek nou bann pei zanmi dan group SADC, spesifikman dan domenn lasante. Plizyer pwen pe ganny fer sorti lo bann benefis ki nou ti gannyen atraver SADC letan nou ti ofisyelman en manm, depi 1997 ziska 2003.\nMr Deputy, nou bezwen pran kont ki malgre ki pou sa preski 9an ki nou pa’n benefisye direkteman anba lavantaz sa Protokol SADC lo lasante, Sesel in reste angaze e enformen lo bann diferan devlopman ki’n pran plas dan lasante mondyal e menm lo nivo Lafrik. E sa in posib akoz nou bon relasyon avek Lorganizasyon Mondyal pou Lasante, ki nou annan privilez pou annan en reprezantan dan nou pei, lo campus Lopital Sesel limenm. Me nou osi bezwen aksepte Mr Deputy, ki bokou staff kot Minister Lasante in pou sa rezon mank bato pou al swiv serten kour spesyalize dan zot domenn respektiv. Annefe ler nou get de lavan, nou vwar ki loportinite training atraver SADC dan domenn lasante pou bezwen enn parmi bann premye konponan ki nou pou inisye, apre ki nou’n sinny sa Protokol, parey loter Mosyon in mansyonnen. Fodre fer remarke Mr Deputy, ki bann pei parey Sid Afrik in parmi bann pei SADC ki nou pou posibleman profite pou ogmant korperasyon dan sa menm lentere. I byen osi ki nou konsider posibilite ki bann NGOs ki annan lentere dan lasante nou pei i a osi kapab benefisye atraver ratifikasyon sa Protokol SADC lo lasante.\nLo en lot not Mr Deputy, Sesel koman en manm SADC i osi annan serten potansyel e meyer pratik pou ofer bann lezot pei SADC kot i konsern lasante. Sistenm lasante Sesel pandan son legzistans in demontre bokou sikse sirtou dan progranm vaksinasyon e eliminasyon bann communicable disease tel ki polyo, larouzol e plizyer lezot ankor. Anmenmtan, parmi bann provizyon ki sa Protokol pe ofer, Sesel pou osi bezwen kapab eksplor bann lezot avenues ki nou sistenm lasante pe petet rankontre serten difikilte avek tel ki lasante mantal e Hepatitis C ki nou pei pe sibir an rezilta problenm labi drog.\nMr Deputy, nou osi rekonnet ki bann kalite problenm lasante ki lamazorite pei SADC lo kontinan limenm pe rankontre, pa egzakteman bann kalite ki Sesel pe eksperyanse. Me sa pa pe anpes nou aksepte ki nou annan ankor bokou pou nou aprann avek nou bann pei zanmi dan group SADC pou garanti ki nou nasyon i reste touzour an bonn santé.\nMr Deputy, nou nasyon i ankor fyer e rekonesan pou nivo lasante ki nou pei pe ofer, me nou tou nou annan en devwar pou kontinnyelman angaz nou dan prevansyon bann maladi parey Sida, ki ozordi bokou pei SADC pe struggle avek pou kontrole.\nE pou terminen Mr Deputy, mon a zis fer rapel ki nou lasante i nou responsabilite e nou Gouvernman i selman kapab gid nou e ofer nou sipor pou sovgard li me larestan i komans avek nou menm nou. Mersi bokou Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, koleg MNA, bonzour. Bokou in dir Mr Deputy Speaker, mon pou zis repas lo enn de pwen. Sesel etan en pti pei avek resours byen limite i bezwen ouver son laport pou li korpere, partaz son leksperyans, son sikse, son bann defi e problenm ki i fer fas avek e pare pou osi aprann avek lezot pei pou li kontinnyen fer progre dan son sistenm lasante. Sa Protokol lasante avek SADC, san aryer panse i tre enportan ki Sesel i ratifye, byensir an tenan kont benefis ki i pou anmennen dan devlopman e amelyorasyon lasante nou pep. Sa i sirtou Mr Deputy, dan konteks loportinite pou kit nou enformen avek bann nouvo lide, pli bon practice ki etan en pti pei manm, nou pou kapab benefisye. Parey mon bann koleg in fer resorti, loportinite training pou staff Minister Lasante i la, kot zot pou kapab akeir bann nouvo konesans dan diferan sekter dan lasante, parey dan seksyon farmasi, klinik distrik dan lasante primer e osi bann pli spesyalize dan lopital. Menm, si nou dir ki nou servis lasante i pli a la oter ki laplipar pei Lafrik, Mr Deputy Speaker, nou annan bokou pou nou benefisye dan kad training e ledikasyon. Plis ki zanmen, Sesel koman en pti pei i pa kapab viv an izolasyon me i bezwen sezi bann loportinite kot i gannyen pou ki nou bann etidyan par egzanp parey bokou in benefisye e pe benefisye atraver bann letid e training, ki swa dan kad kour a distans, oubyen dan bann bon Liniversite dan bann pei manm, pou zot vin pli motive e profesyonnel ler zot pe desarz zot louvraz.\nLapartaz lo resers pou ed nou pou focus lo bann stratezi oubyen mechanism prevansyon e entervansyon boner, pou ki nou pep i vin pli konsyan kimannyer pou pli byen kapab protez son lasante, olye sa tandans viv an-foupanmal ki bokou i fer e plitar, met presyon lo ners e dokter pou geri zot pli vit ki posib, avek bann maladi ki nou ti kapab evite oubyen kontrole.\nMr Deputy, menm si Sesel pou bezwen pey en kotizasyon parey i leka pou lezot Protokol ki in sinnyen, mon pa pou ezite pou mwan donn mon sipor pou sa Protokol, an tenan kont benefis ki i pou aporte dan devlopman mon pei, e lasante nou pep. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy i kler ki nou Lasanble i krwar ki nou bezwen ratifye sa Protokol pou tou sa bann bon rezon ki nou’n site e ki bann Manm in fer resorti. Mr Deputy, 2 pwen mon ti anvi fer. Protocol i pa ganny lavi si i pa ganny met an aplikasyon e parfwa i annan en kantite Protokol ki isi nou Lasanble, nou ratifye. Me apre en pe letan, ler nou regarde ki’n arive avek sa Protokol, i pa neseserman ki in ganny lavi. Parfwa i annan bann legzizans enternasyonal ki nou pei i bezwen fer e nou santi parfwa, nou Gouvernman, serten Minister i taye pou al met zot azour avek sa bann legzizans selman detrwa mwan avanler ki zot bezwen al en gran konferans, oubyen donn en rapor lo sa ki’n arive isi Sesel an sa ki konsern bann lobligasyon lokal vizavi sa Protokol.\nMr Deputy, en Protokol lo lasante i bezwen ganny lavi akoz i konsern lasante nou pep. E sa Protokol i enn bann Protokol ki pou benefisye nou pei bokou, bokou, bokou e nou demann ozordi, se ki Minister Lasante i met an aplikasyon bann demann ki sa Protokol pe demande. I pou bezwen set up serten unit. I pou bezwen re-organiz li, i pou bezwen met bokou lanfaz lo anmas lenformasyon lo lasante. I annan en Lartik ki koz en kantite lo health promotion e mon konpran ki Minister Lasante pe fer en pe demars pou annan ase dimoun pou travay lo sa dosye, health promotion ki osi enportan ki Primary Health Care, ki osi enportan ki lezot servis lasante ki nou pei i ofer. I bezwen ganny lavi akoz i annan en kantite konsern lasante e i annan the emergence of new trends, new lifestyle trends, new diseases ki pou afekte nou pei dan bann lannen ki pe vini e si nou pa fer sir nou tap dan bann resours ozordi, pou nou fer sir ki nou azour avek sa bann trends e ki nou deza detrwa pa annavan avan ler i ariv Sesel, nou pou ganny tape for. Sa i en pwen.\nMr Deputy, sa Protokol pe fer sir that we are being cost effective dan lafason ki nou aplik nou servis lasante. Pa tou keksoz ki Sesel i kapab ofer, pa tou keksoz ki nou pei i kapab afford pou ofer. Nou napa par egzanp en specialist laboratory ki fer bann gran, gran resers, nou napa bann gran, gran serser, nou napa otan human resource an sa ki konsern lasante, nou napa tousala e nou pa pou ganny li dan 15, 20 an. Me nou kapab, dan en fason efektiv and cost effectively tap dan sa bann resours, dan sa rezyon e fer sir ki Sesel osi i benefisye. E nou pe demann Minister Lasante ki ler nou siport sa Protokol, nou ratifye li, nou pe osi siport zot pou met an plas bann sistenm lasante ki mars dan faver Seselwa.\nMr Deputy, dernyen pwen mon ti anvi fer, enn mon ti a kontan felisit Minis Lasante pou li pran letan avanler i anmenn sanzman dan Minister Lasante. E felisit li pou li pran letan pou vizit bann sant lasante ki annan dan nou pei. Pou li ekout bann travayer lasante e pou li osi fer vizit aprofondi, parey mon’n dir avan, dan bann rezyon, dan bann pei ki annan preski menm sistenm lasante avek nou. I pa vo lapenn nou fer serten sanzman dan Minister Lasante si nou pa aprann nou leson, si nou pa fer keksoz byen e apre tou, si nou pa ekoute. E nou konnen ki Minister Lasante e Minis Lasante pe fer sa ki byen, akoz i pe pran son letan avanler i met an plas en sistenm lasante. E lo sa pwen i ganny nou sipor Lasanble akoz nou pa anvi en lapros vit, nou pa anvi en lapros ki rash, me nou anvi en lapros ki byen kalkile e ki reflekte demann nou pep, nou popilasyon, me bann profesyonnel lasante osi ki pou ofer nou pep sa servis.\nMr Deputy, dan sa Protokol, i annan provizyon pou Minister Lasante tap dan serten finansman pou fer sa bann sanzman ki Minis Lasante i anvi fer. Sanzman striktirel dan Minister Lasante e sanzman dan zesyon health management system. E sa Protokol pe ganny ratifye a en bon moman, kot Minister Lasante pankor efektivman met lanmen lo sa bann gro issues e pankor vreman fer tou bann sanzman ki mon konnen Minis pe mazin lo la e Minister Lasante limenm li pe mazin lo la. So, lo sa nivo Mr Deputy, nou aport nou sipor a Minis e Minister Lasante e tou bann demars ki i pe fer pou redinamiz sa Minister e fer sir ki menm si nou’n akonplir bokou dan domenn lasante, nou reste kantment azour avek bann nouvo legzizans lasante ki pe kontinnyelman anmenn defi pou nou. Mersi Mr Deputy.\nBon, lo sa Mosyon nou pran en vot. Tou bann ki an faver? Inanim, Mosyon in pase e avek sa nou ava pran en break, nou a rezwenn 2er apre midi.\nBon, mon a dir bonn apre midi tou Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekout nou. Nou a pran nou dezyenm Mosyon lo nou Order Paper. E mon ava envit Onorab Wilby Lucas Manm elekte pou Baie Lazare pou prezant son Mosyon.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker Mosyon devan nou Lasanble i lir koumsa. Anlinny avek deklarasyon fer par Prezidan Larepiblik dan son diskour lo Leta Lanasyon sa Lasanble pe demann Gouvernman pou revwar lalwa Town and Country Planning Act, avek bi pou reviz bann regilasyon ek polisi ki gouvern fonksyon e loperasyon Lotorite Planning.\nPandan son diskour lo Leta Lanasyon an Fevriye sa lannen, Prezidan ti met bokou lanfaz lo sanzman dan lafason ki serten lazans Gouvernman pe deservi piblik e vwala ki Prezidan ti dir e mon quote “Nou bezwen akseler nou zefor pou nou elimin birokrasi ki nouir devlopman sa bann pti biznes, kot fodre polisi i bezwen ganny revwar. An 2012, pou nou atir ankor plis lenvestivman nou bezwen adres bann kontrent ki kontinnyen tenir nou an aryer. Sa i enkli letan ki pran pou etablir en pti biznes, letan ki i pran pou obtenir permisyon pou konstrir, letan ki pran pou anrezistre en propriyete ou en biznes, letan ki pran pou ganny konekte ek elektrisite ek delo”. Unquote.\nMr Deputy ekstre diskour Prezidan in soulinny konsern dan diferan e kalite servis ki Gouvernman pe donn manm piblik. Sepandan si sa Mosyon in deside pou adres servis ki Lotorite Planning pe donn manm piblik set akoz i anann bokou konplent ki manm piblik i eksprimen vizavi sa lotorite ki menm parfwa zot dekri aksyon serten fonksyonner Lotorite Planning konman arbitrer oubyen malisye.\nMr Dpeuty Speaker fonksyon Lotorite Planning i ganny gouvernen anba Town and Country Planning Act ki ti vin an viger an Zanvye 1972, 39an pase. Apre sa in annan bann lamannman ki pa vreman sibstansyel. Sa morso lalwa i enn parmi ki nou’n erite avek pouvwar kolonyal ki ozordi, bokou konponan dan sa lalwa i nepli relevan avek standar devlopman dan nou pei. Se sa rezon ki sa Mosyon pe demann en reviyzon sa lalwa ki deza egziste. Ler mon’n egzamin Town and Country Planning Act, mon vwar ki lobzektif annan en tel lalwa i ekstrememan enportan plis ki zanmen, avek sa volim devlopman ki nou pei pe fer fas avek.\nMon’n osi vwar ki bann prensip sa lalwa i ganny konsidere koman bann bon prensip. Sepandan resers in determinen ki nouvo polisi ek regilasyon i bezwen ganny entrodwir pou reponn bezwen piblik dan en dele letan rezonnab, pou evite ki lenplimantasyon zot proze pa prolonze ki alafen dizour zot pe bezwen fer lazistaz bidzeter akoz pri marteryo i kontinnyen monte, an prenan kont enstabilite dan deviz avek Roupi.\nMr Deputy Speaker striktir planning i konm swivan. Tou laplikasyon pou okenn aktivite kot permisyon i bezwen, sa laplikasyon i al kot en komite ki responsab pou verifye sa laplikasyon e son plan e si tou keksoz i annord sa laplikasyon i ganny sirkile kot bann lazans konsernen, tel ki PUC, Lasante, Lanvironnman, Fire Safety Agency, Ladministrasyon Distrik eksetera, pou ganny komanter sa bann Lazans.\nSon dezyenm faz sa laplikasyon i al lo board ki nou osi apel li Planning Authority. Se board ki deliber lo sa laplikasyon si pou aprouve oubyen si pa pou aprouve. Si par kont pou en rezon ou en lot board i deside pou pa aprouv sa laplikasyon, sa aplikan i annan 14 zour pou li fer rapel avek Minis. Dan sa parkour rapel, Minis i ganny asiste avek en komite teknik ki apel Appeal Advisory Committee, ki ed Minis pou ariv lo en konklizyon, swa pou mentenir desizyon board oubyen pou ranvers desizyon board.\nDan ka kot Minis i mentenir desizyon board Mr Deputy Speaker, la sa aplikan i kapab anmenn sa ka devan Lakour Siprenm pandan en delay letan 3 mwan pou demann en judicial review. Sa i en prosesis kot Lakour Siprenm i ganny mandate pou siperviz desizyon bann Adjudicating Authority. Sa i enkli Seychelles Licencing Authority, SIBA, eksetera. Lakour Siprenm i kapab deklare sa desizyon ki Minis ek board in pran ti byen, oubyen ti ilegal e si sa i leka zot ranvers sa desizyon avek serten direktiv ki bezwen ganny aplike.\nMr Deputy Speaker, konbyen piblik ki konnen ki sa bann lenstans rapel i egziste, espesyalman Judicial Review? Sa konsern mon pou adres li plitar dan bann rekomandasyon ki mon pou fer.\nResers ki mon’n fer, lanvironman i debout avek en stati veto lo board planning e sa ki zot dir sanmenm. Mon plis ki sir ki nou tou isi dan sa Lasanble nou annan en ka spesifye ki’n arive dan nou distrik kot lanvironnman in aplik bann diferan mezir dan zot desizyon, menm parfwa nou’n vwar nou bann pti dimoun ki pe sey lans zot dan en pti biznes zot ganny bokou lobstak dan sa parkour kot i annan menm i dekouraze e give up.\nResers in osi montre ki mazorite bann laplikasyon, kot permisyon pa’n permet akoz desizyon lanviornnman. Mon rekonnet sepandan ki Sesel in promouvwar son zefor, kot nou repitasyon lo nou polisi lanvironnman in fer nou sa ki nou ete ozordi. Me annou pa bliye ki nou popilasyon pe grandi. Later pou fer lakaz pe kontinnyen dimini. Anmenmtan, nou pe mentenir en polisi hard line ki pe anpes en paran donn en pti bout later son zanfan pou fer son lakaz de lasanm akoz density. Nou pe anpes enn nou pti dimoun konble en pti bout lanmar lo son prop propriyete pou li met debout en pti proze. Nou pe anmenmtan vwar serten gro developer ki konble san demann permisyon avek personn. Eski lanvironnman pou kontinnyen dir avek dimoun pa konstri lo son prop later, anmenmtan nou vwar ki tou proze landbank in freeze akoz Gouvernman napa lemwayen pou envestir dan proze landbank? Eski pa in ler ki lanvironnman i pran en lot lapros pou edik dimoun, ki pli bon fason pou itiliz teren ki available, dan en fason pli apropriye kot sa i a koz mwens domaz pou lanvironnman, tel ki lerozyon? Akoz nou pa ankouraz dimoun pou fer plis konstriksyon lo pilye, san ki i bezwen disturb pou fouy teren olye zis nou zet son laplikasyon?\nOzordi sa ki konn Lotel Four Season, tou sa Villa in fer, ni ros, ni pye dibwa pa’n ganny disturb. Akoz nou pa kapab enpoz sa bann kondisyon olye rezet laplikasyon bann aplikan?\nMr Deputy mon’n fer sa parantez, pou ekspoz enpe bann sitiasyon ki fer piblik vreman fristre e zot dir nenport kwa lo sa Lotorite Planning. De lot kote, mon tenir kont ki i annan bokou bann bon travay ki sa Lotorite in fer e pe kontinnyen fer dan devlopman nou pei, me ler keksoz i al mal i pa toultan zofisye planning ki tor oubyen iresponsab. Bokou fwa, bann agent ki soumet plan bann kliyan kot planning, zot osi zot pa fer zot travay byen. I annan ki menm pa zanmen al vizit site pou vwar si tou taso i anplas, me zot toudmenm prepar en site plan dan lofis. Sa osi i bann pratik ki met retar dan process bann laplikasyon.\nPandan mon resers, mon kontan pou aprann ki en nouvo Proze de Lwa pe ganny finalize pou ranplas sa enn ki la. En konponan enportan sa nouvo Proze de Lwa, i pou fer provizyon ki en National Land Use Plan, kot sak distrik i a konnen ki kantite later Leta i annan dan sak distrik e ki kalite devlopman pou kapab ganny fer.\nA sa pwen mon ti a swete vwar sa bann provizyon swivan dan sa nouvo Proze de Lwa. Ki en dele letan 5 semenn pou determin laplikasyon en aplikan i vin statutory. Dan ka kot en laplikasyon ek son plan i bezwen ganny modifye oubyen amande lo lenstriksyon board, sa aplikan i devret ganny envite avek son agent pou partisip dan en meeting avek board. Ler laplikasyon en aplikan pa ganny aprouve, board i bezwen donn rezon akoz sa laplikasyon pa’n aprouve propoz alternativ otan ki posib. En schedule zis parey zis dan Licenses Act i bezwen dedye lo tou bann aktivite ki en dimoun i pou bezwen permisyon avek planning, ki vedir si serten aktivite pa reflekte anba schedule, savedir okenn permisyon pa pou bezwen pou antreprann en tel aktivite. Ki en unit dan seksyon planning i ganny kree avek bi asiste aplikan, pou mitigate bann konponan ki’n afekte laprouvasyon son laplikasyon.\nA sa pwen Mr Dpeuty Speaker, mon demann Lasanble pou siport sa Mosyon. Mersi.\nBon, Mosyon i devan nou Lasanble. Okenn ki segonde? Onorab Pillay ou segonde.\nMr Deputy Speaker mon segond sa Mosyon e mon ti a kontan entervenir.\nMersi bokou. Bonn apremidi tou Manm Lasanble. Sa Mosyon i enn ki tre, tre enportan Mr Deputy Speaker par lefe ki i pe adres en konsern ki kre en serten persepsyon otour en servis ki nou Gouvernman i donnen e sa i en persepsyon inefikasite parfwa kot nou souvann fwa tande ki Lotorite Planning pa kapab delivre a la oter me i osi enportan akoz la ki Sesel pe pozisyon son lekor koman en herbs si oule dan larezyon pou lenvestivman nou bezwen trouv tou rekour pou nou kapab tir en pti pe sa bann polisi, sa bann regilasyon administrativ ki kapab annwiy sa zefors ki nou pe fer e sirtou fasilit akse avek diznes dan nou lekonomi. Mon krwar mover Mosyon in fer tre kler bann diferan eleman enportan e sibstansyel ki bezwen ganny konsidere mon not e osi ki Mover Mosyon in koz lo lefe ki annan ler en Proze De Lwa ki pe vin devan nou Lasanble tre byento konsernan Town and Country Plan Act e sa i ava regulate efektivman travay ki Planning Authority i fer. Me neamwen mon ti a kontan fer kontribisyon ki mon krwar i pertinan par lefe ki petet i ava kapab ganny konsidere osi avek review ki pe ganny fer avek Town ek Country Plan Act. Enn bann eleman enportan mon krwar ki bokou dimoun in koz lo la se sa bann prosedir birokratik en pti pe ki egziste lo nivo Planning Authority e pou le moman par egzanp mon krwar poudir Planning Authority i asiz enn fwa dan Vandredi e mon krwar i ti ava en bon propozisyon ki petet okour letan ki nou pe revwar Town and Country Plan Act why not ki nou annan plis ki en zour ki Planning Authority i asize pou li kapab take up enpe bann cases ki petet i dan backlog, i kapab fasilit desizyon lo sa bann cases. In osi annan en lapel pou ki nou stream line enpe bann prosedir ki egziste otour nou laplikasyon planning e pou sa paregzanp mon oule fer referans avek seksyon 9 Town and Country Plan Act nou vwar pou dir ler nou regard sa Act dan limenm i en pti p combusum, i en pti pe ranpli avek en bon pti pe demann administrative, en bon pe demann birokratik ki en kantite ladan parey Mover Mosyon in dir nou kapab do away avek. Me esansyelman ler nou pe do away avek nou bezwen fer sir ki nou armoniz sa ki nou pe retire dan sa Act avek bann lezot morso lezislasyon ki egziste par egzanp kot i konsern lanvironnman, kot i konsern fire and safety tousala i bezwen ganny armonize byen ansanm pou ki nou ganny nou en dokiman ki finalman menm si mon admet ki i pa pou kapab rezourd tou bann problenm ozordi ki nou annan anver Planning Authority avek sa Act sirtou me selman i ava ede pou fasilit keksoz dan le fitir. Mon oule osi anmenn latansyon sa Lasanble lo lartik 13(1) sa Act ki koz lo revoking of Planning permission. Mon krwar la nou bezwen osi fer, komans serten travay pou nou ranforsi kapasite Planning Authority pou li kapab fer son fonksyon monitoring e pou mwan personnelman ler mon regarde e bann konversasyon ki mon’n gannyen mon santi poudir i mank kapasite lo nivo Planning Authority pou li kapab fer sa bann fonksyon e sirtou parey lezot lartik 16 e 17 ki demann serten compliance ki en dimoun, en developer i bezwen fer an relasyon avek son plan ki’n ganny aprouve so i enportan ki nou Gouvernman i konsider alternatif lo ki fason nou pou recruit dimoun e sirtou bann dimoun kalifye lo nivo petet ezenyer oubyen bann dimoun ki lo nivo teknik i kapab fer sa travay lo monitor e asire ki bann dimoun ki pe devlope pe devlop within the scope ki ti’n ganny agree lo komansman.\nMon dir sa Mr Deputy akoz tro souvan ou tande poudir par egzanp en building i ganny konstri me selman i pa’n swiv tou bann regilasyon ki ti sipoze ganny swiv. Par egzanp ti annan en right of way ki ti devret ganny mete la me ki pa’n ganny mete e souvann fwa sa ki pey lepokase se sa lot dimoun petet oubyen lezot dimoun ki bezwen reste dan sa landrwa. So mon krwar petet tousala i bann eleman ki bezwen armonize e fer ki sa nouvo morso lezislasyon, sa nouvo morso lezislasyon i kapab anmenn bann polisi e bann regilasyon pli transparan ki ava fer ki nou kapab efektivman monitor e kontrol ki pe pase dan sekter devlopman.\nMon dir sa osi akoz ozordi nou vwar poudir there is a remarkable increase dan lakantite konstriksyon ki pe arive dan Sesel, dan lakantite building ki pe monte e i enportan pou nou konsider bann lezot eleman ler sa bann building pe monte. Par egzanp lo nivo lavil nou vwar en kantite building ki pe ganny fer me napa lankantite parking spaces pou dimoun servi e sa i en konsern mazer akoz nou tou nou konnen poudir volim trafik in ogmante e souvann fwa volim trafik dan Viktorya i such a state ki ou ganny ou bann bottle neck e bann traffic jams ki dimoun i pas bokou letan dan trafik. So ler nou annan nou bann building, bann office complex par egzanp ki pe monte ki pou pran plis ki 50, 60 lofis ou vwar poudir dan sa 60 petet 30 dimoun ladan pou servi loto e sa i en increase lo lakantite dimoun ki pe servi loto dan rezyon lavil. So i enportan ki nou kapab reinir tou sa bann eleman ansanm pou nou asire ki parey son non i dir Town and Country Plan Act i kapab fer zisteman sa ki i devret pe fer.\nMon oule osi anmenn a latansyon sa Lasanble lo part 7 32(1) sa morso lezislasyon e mon krwar petet bann dimoun ki pe revwar sa petet in fini met sa an perspektiv – i annan en konsern kot i annan bann kontrol lo striktir bann building par egzanp bann issue fire safety. Mon krwar lezot entervenan plitar i ava elabor lo la en pti pe plis me i enportan ki nou konsider sa bann eleman osi akoz deplizanpli avek lenstans dife ki’n arive dan lepase e nou konnen avek lenstans dife i annan destriksyon propriyete eksetera e menm i kapab annan lavi ki ganny perdi, so i enportan ki nou met byen tousala an perspektiv.\nSo pou mwan Mr Deputy Speaker mon krwar poudir sa ki enportan dan sa lezislasyon ki pe ganny revwar e sa ki enportan dan sa Mosyon mesaz ki nou’n anmennen se ki nou armoniz byen konponan lanviornnman parey Mover Mosyon in dir nou protez lanvironnman but at the same time annou pa protez li to an extent ki nou anpes devlopman kapab arive. Osi lo kote fire and safety dan bann building as well e osi enportan par egzanp nou bezwen osi annan bann armonizasyon bann lezot morso lalwa, morso lezislasyon par egzanp ki annan pou fer avek lagrikiltir, ki annan pou fer avek semen, ki annan pou fer avek menm avek leritaz Nasyonal – bann building ki bezwen ganny proteze. Tousala i bezwen ganny korpore dan sa morso lezislasyon e kimanyer i kapab ganny armonize avek tou bann lezot lezislasyon ki ava fer poudir i ava vin pli robest, i ava pli efektiv dan sa travay ki i devret fer. Me mon pa kapab terminen san ki mon lans en lapel avek Biro Prokirer Zeneral ki omwen at least nou devret komans travay lo digitalise enpe nou bann lalwa e met zot online e fer li aksesib avek dimoun par egzanp en Act koumsa avek son nouvo versyon i devret online kot en dimoun i kapab vini e vwar ki bann diferan eleman e i ava vin pli transparan kot par egzanp sa rekour al d’apel, bann rekour review ki annan ladan en dimoun i ava konnen ki rekour i annan si in ganny en desizyon viz a vi sa ki pe pase. E mon krwar sa i enportan akoz souvann fwa nou entrodwir bann morso lezislasyon, bann morso lalwa me nou pa fer ase pou nou edik dimoun lo sa morso lezislasyon, nou pa fer ase pou edik dimoun lo lafason ki I sipoze marse e ler nou entrodwir li apre nou vwar parfwa nou vwar rezistans e dimoun pa kapab only parey nou ti a devret ou ti a kontan kapab fer li.\nE petet an terminan mon ti a kontan demande si whether or not bann laplikasyon ki’n deza pase atraver sa vye lalwa wether sa nouvo revizyon pou act retrospectively so avan menm si ou fer laplikasyon ler lalwa ti tel fason, ti annan tel provizyon ladan, si dan nou bann nouvo provizyon prezan ou pou bezwen re-go back tousala I bezwen ganny re-armonize pou ki dimoun i ganny byen konpran ki sa ki nou pe anmennen.\nAvek sa mon ti ava termin mon bref entervansyon Mr Deputy Speaker e mon ti ava swete ki tou manm dan Lasanble i donn zot sipor sa Mosyon. Mersi bokou.\nMersi Mr Deputy. Mon antyerman partaz lopinyon lo nesesite pou revwar lalwa Town and Country Planning Act avek bi pou reviz bann regilasyon ek polisi ki gouvern lamenazman nou teritwar e osi fasilit fonksyon ek loperasyon Lotorite Planning. Mr Deputy nou Town and Country Planning Act se sa lalwa ki form labaz nou statezi pou devlopman soutenab dan Sesel. Nou Town and Country Planning Act se sa lalwa ki ankadre nou vizyon Nasyonal pou proteksyon lanvironnman ki swa nou zone montany, lakot ou zone maritime. I annan enn de lannen ki nou tande ki serten revizyon pe ganny fer lo sa Act avek bi pou met li a zour avek larealite devlopman ozordi. Me malerezman narnyen pankor ganny fer ziska prezan. I vreman enportan ki sa revizyon i ganny fer o pli vit posib, enn fwa pou tou kot i annan bann mankman fodre azoute e kot i annan defayans fodre ranforsi avek en lespri pou met li azour avek legzistans nou lepok.\nMr Deputy si nou al enpe dan listwar nou ava trouve ki sa Act parey nou’n annan ozordi in ganny met an fors apepre 39an pase kot legzistans devlopman ti lo en lot lanpler konpare avek sa ki ozordi. Sa lalwa i reponn bezwen lepok tre byen parey mon’n ganny fer konpran. Me ozordi presyon lo later in ogmante, bann teknolozi pou servi pou fer bann batiman in evolye, bann gro batiman in vin pli nonbre, demann pou lozman in ogmante, lakantite lenfrastriktir pe kontinnyen agrandi dan tou kwen pei zis pou nonm detrwa – anmenmtan ki nou pe fer fas avek sa presyon prensipal akoz lakantite later i limite. Nou pei in osi anbark avek sazes lo en lapros konservasyon e proteksyon nou lanvironnman natirel, pou nou benefis e osi pou benefis nou zenerasyon fitir sa mon pou totalman dakor avek. Sa i vedir ki ozordi plis ki zanmen nou bezwen annan en bann lareg serye ki pou asir balans ant lamenazman nou lanvironnman natirel par rapor avek lanvironnman enfrastriktirel. Kwa ki pou fer sa arive Mr Deputy? Se senpleman en Town and Country Planning Act ki’n ganny byen reserse e ganny byen drafte ki mon konstate Mr Deputy se ki dan sa dernyen 10 a 15an bann nouvo lalwa ki tous litilizayson later in plito relye avek bann lalwa ki ganny met devan par linisyativ bann lenstitisyon konsernen avek konservasyon lanvironnman. En legzanp se EPA. EPA I tre byen dan limenm e akoz son modernite i pli azour avek sitiasyon lanvironnman natirel ki nou Town and Country Planning Act i ete avek nou lanvironnman lenfrastriktir, sa mon panse set akoz nou’n Town and Country Planning Act i pli vye. Bann provizyon sa 2 Act i osi souvann fwa an konfli par egzanp apre ki lanvironnman Environment Protection Act in definir bann regilasyon strikt ki bezwen absoliman ganny servi avan fer serten devlopman lo en kote.\nLo lot kote seksyon 10 dan Town and Country Planning Act i donn pourvwar MLUH pou exempt nenport aplikasyon pou rod lotorizasyon lanvironnman avan devlopman. Mon espere ki dan sa demars pou reviz Town and Country Planning Act sa sitiasyon i ava ganny rezourd e sa 2 lalwa a vin pli konpatib.\nMr Deputy ziska la monn koz lo bann pwen zeneral pou zistifye mon pozisyon anfaver sa Mosyon. I osi anann serten pwen spesifik ki mon anvi abord lo la sa i konsern loperasyon lotorite Planning ki sa Act i Gouvernen. Revizyon i neseser pou donn plis lafors Lotorite Planning dan son loperasyon toulezour avek bi pou asir piblik en pli bon servis. Mr Deputy permet mwan sit serten domenn ki nou bezwen revwar. I devret annan plis konsistans dan zot bann desizyon pou evit lenpresyon ki lotorite plan i annan doub standar. Plis monitoring fodre ganny fer pou fer sir ki lalwa i ganny enplimante byen e partou. Fodre annan evaliasyon pli profon lo bann proze avan ki nenport desizyon i ganny donnen pou evit fistrasyon ler bann proze pa ganny aprouve lo bann rezon ki feb. I annan plizyer schedules ki bezwen ganny update regilyerman dan nou Town and Country Planning Act ki pa’n zanmen ganny fer e se pou sa i bezwen ganny revwar. Fodre met anplas en plan litilizayson later pli striktire ki ava permet bann konsiltan konnen ki kalite devlopman ki ganny permet ou ki pa ganny permet dan en tel landrwa. Sa i ava ed zot pli byen advise zot bann kliyan ler zot pe fer zot plan, sa i ava evit fristrasyon kot kliyan i pey en kantite larzan pou fer plan apre dekouver ki napa drwa fer entel devlopman akoz i annan serten restriksyon dan sa landrwa. I ti ava en bon lide servi plis teknolozi parey GIS System pou ki bann lotorite konsernen parey PUC e lezot pa gaspir resours imen ek fuel pou ale vini lo teren sakenn son tour detrwa fwa. Plis teknolozi pou ede fer bann case bouz pli vit\nPou terminen Mr Deputy mon pou donn tou mon sipor sa Mosyon e mon swete ki sa Msoyon in ganny pase e ki lotorite konsernen i ava azir vitman pou reviz sa Town and Country Planning Act. Mersi.\nBon apremidi Mr Deputy. Mr Deputy Mosyon devan nou se pou revwar lalwa Town and Country Planning Act date depi 1972. Pou en keksoz mars byen e annord i toultan bezwen en set of rules koman lalwa ek gidans e sa pa en leksepsyon kot i konsern konstriksyon e devlopman ki swa en morso later, en lakaz, en lotel, en legilz, en discotheque, en gro miray, en semen, en lopital ou en lekol i enperativ ki i annan en lalwa ki Gouvern permisyon pou egzekisyon sa bann striktir. E tre enportan pou note ki sak striktir i annan son spesifisite inik, e sak striktir i bezwen ganny regarde e analize dan diferan lobtik. Napa personn Mr Deputy ki ti a voudre depans en kantite larzan pou fer en lakaz apre pou al dekouver ki sa lakaz pa pe meet bann norm e standar e ki limenm li sa dimoun pa santi li konfortab dan sa batiman. Napa personn ki ti a voudre depans son larzan pou konstri en lotel e al dekouver anfenn kont ki sa lotel, ki sa lekol i sitie dan en landrwa ki’n ganny demarke pou aktivite agrikol. Napa personn ki ti a voudre depans son larzan pou en batiman zis pou al ganny dir ki lo sa later i annan environmental encargo. Napa personn ki ti a voudre met larzan dan en bout later zis pou li al dekouver apre ki sa later i dan rezerv e i pa kapab fer narnyen lo la. Sa i zis detrwa legzanp Mr Deputy e alors se pou sa rezon ki I annan Town and Country Planning Act. Sa Act i kouver plizyer keksoz tel ki prepareasyon amannman, preparasyon, amannman e aprouvasyon plan devlopman en pei, aplikasyon pou permisyon Planning, appeal kot Minis, revokasyon e modifikasyon permisyon Planning, anforsman kontrol Planning, penalti pou failure pou pa comply avek serten enforcement notice, prezervasyon bann pye dibwa, prezervasyon batiman avek serten lentere lasitektiv istorik, disposal of land e building regulations. Sa zis pou sit detrwa legzanp.\nSa Act li i ganny ranforsi avek legzistans en Planning Board, se sa board ki annan manda pou analiz e pran desizyon lo lalwa egzekitiv, lo bann plan ki ganny soumet devan zot pou laprouvasyon. Si sa lotorite ek sa Act pe fonksyonn comme il faut sa mon ava koz lo la en pti pe plitar.\nMr Deputy keksoz ki vin dan latet imedyatman la se konbyen lannen depi ki sa Act i an legzistans? Depi 1972 anviron 39an depi lepok kolonyal. E kestyon ki swiv I si tou konteni sa Act i ankor relevan dan konteks devlopman Sesel ozordi zour. Dan sa lespas letan ant 1972 e 2012 en kantite revolisyon in arive dan sa pei, en kantite devlopman in pran plas dan tou kwen nou bann zil prensipal. Si nou mazinen ki 25an pase ti napa bann groser kalite e kantite batiman ki ou vwar partou ozordi. Oparavan ti napa sa nesesite e sa lenportans pou pa konstri obor en sours delo akoz ti anann ase later lezot landrwa pou konstri lo la. Sa bann lepok lanvironnman pa ti en issue akoz nou pa ti ni menm mazinnen si global warning ti pou ariv devan nou laport en zour. Ti napa nesesite involvement profon ezenyer kalifye akoz bann batiman ti tre senp konpare avek konmela. Surveyors osi pa ti annan bokou akoz lakantite demann pou survey later pa ti bokou. Tou sa bann legzanp ki mon’n prezante alors i montre ki avek sitiasyon de no zour i neseser ki sa bann lalwa i ganny revwar, aranze, amande e met a zour pou reponn a bezwen nou pep.\nMr Deputy Speaker depi 1972 mon plis ki krwar ki nou’n akimil ase leksperyans e konesans pou konnen kwa ki fodre ganny fer avek sa lalwa egzistan zisteman avek le bi pou fer li vin modern e pli efektiv pou asire ki Planning Authority e Planning Board i fer zot louvraz profesyonnelman within frame work ki sa nouvo lalwa pou egzize e ki Lepep out there i a gany en pli bon deal. Mon tann dimoun par ler pe konplent ki en senp pti plan ki zot agent ou draftman ou arsitek i submit ek Planning i pran plis ki 6 semenn pou ganny en larepons. Tandis ki en plan bokou pli gro e pli konplike sa i ganny deal avek dan en dele letan ki pli kourt. Kote defayans i ete la? Eski kot Planning Board ki plan i tarde? Eski Planning Authority ki pa desarz son travay korekteman? Eski se bann agents ou draftsman ou arsitek ki tarde avek plan apre blanm lo lezot fakter? Eski bann plan ki ganny submit ki pa lo standar e ki okazyonn retar? Eski dan kominikasyon e dokimitasyon ki annan retar? Eski tou bann lazans konsernen kot plan i ganny anvoye pou ganny komanter ki keksoz pa pe marse? Tousala san montre ledwa lo personn e bann defayans ki merit ganny adrese o plivit posib e la mon propoze ki bann guidelines kler i ganny mete dan sa nouvo lalwa pou zisteman pou pran kont sa ban pwen konsern.\nMr Deputy Planning Authority in enform mwan ki i pran 3 a 6 semenn pou en desizyon ganny pran lo en pti plan si tou keksoz i annord e ziska 6 mwan pou bann gro proze tel ki proze lotel. Lepep Seselwa i swete ki sa i leka e ki petet dan nouvo lalwa sa i a kapab ganny fer dan en letan en pti pe pli kourt ankor.\nMr Deputy nou tou nou konnen ki lanvironnman pou Sesel i en size tre,tre enportan. I tre esansyel ki nou protez nou lanatir ki dan limenm i en trezor ki’n met Sesel devan lo lasenn mondyal e lo nivo touristic. Mon konnen ki i annan en fine line ant devlopman e proteksyon lanvironnman, me mon santi ki par ler sa morso ki annan pou fer avek polisi lanvironnman i enn pti pe tro rizid e tro sever kot i konsern nou bann dimoun ordiner ki oule fer zot pti devlopman. Par en re-negosiasyon e en vizit avek zabitan sa landrwa spesifik i a kapab ede retir serten embargo ki’n ganny mete lo serten bout later e anmenmtan mon a demann manm piblik pou etre en pti pe pli konsyan dan sa ki zot met devan pou approval ler zot menm zot konnen ki sa pa pou ganny plase. Alor i esansyel ki i annan sa senerzi ant le de.\nMon osi rekomande ki Appeal Board oubyen Appeal Advisory Committee i vwar bann case ki vin devan zot dan son vre merit e dan en lobtik byen definer. Alors mon demande ki sa size appeal i byen ganny define dan sa nouvo lalwa. Mon pou osi demande ki rol distrik i ganny pran pli oserye. Distrik i konn tre byen ki pase dan zalantour e definitivman i pou annan komanter tre valab lo bann laplikasyon ki vin devan zot. Apre tou se dan distrik ki sa proze pou ganny enplimante e ki pou annan en lefe swa negativ ou pozitiv lo son bann zabitan.\nMr Deputy avek telman devlopman ki pe arive nou pou riske vwar nou dan en dezord si serten gidans spesifik pa ganny aplike pou vwar the bigger picture lo devlopman dan nou pei e lafason ki sa bann devlopman i ganny antreprann. I vre ki lotel, lakaz, lizinn eksetera pa kapab ganny monte right, left and centre alors pou ki sa nou bezwen en Land Use Plan byen detaye. Pou benefis ban ki alekout en Land Use Plan i vedir ki par egzanp dan distrik Takamaka letid i ganny fer ki demarke kote ki aktivite rezidansyel, touristik e komersyal i sipoze pran plas. I osi annan pou fer avek okenn rezerv, okenn landrwa kot konstriksyon pa kapab ganny fer pou en rezon ou en lot. Ler sa i ganny fer e ki I tre kler lo map ki demark distrik Takamaka, la tou dimoun dan distrik e pli enportan dimoun andeor distrik a konnen kote sa bann landrwa spesifik i ete, baze lo sa i ava fasilit zot desizyon lo kalite devlopman zot kapab anmennen dan tel parti sa distrik. A note ki Takamaka i en distrik ki laplipar later ek propriyeter prive. Sa legzersis mon panse pou tre itil pou ed sa bann propriyeter osi letan zot deside pou fer zot devlopman.\nMr Deputy mon konnen ki en tre gran zefor pe ganny fer dan sa direksyon pou met sa bann lenformasyon lo sistenm elektronik pou fasilit akse avek. Mon felisit bann travayer e zot stakeholders ki pe antreprann sa legzersis e swet zot sikse. E zisteman kan mon pe koz lo sistenm elektronik I ti ava osi en pwen konsiderasyon dan bann lenstans kot i posib pou met bann plan lo sistenm elektronik ki a permet par egzanp bann lazans ki fer komanter pou deal avek pli vit e an rezilta sa i ava redwir lakantite kopi kwa ki bezwen ganny soumet e sa benefis i ava dekoul lo bann kliyan. E sa pou osi redwir birokrasi e rakoursi dele letan pou en desizyon ganny pran lo en laplikasyon e anmenmtan a redwir konplent kot kopi plan i perdi e pa zanmen ariv dan landrwa dezinyen.\nMr Deputy annefe nou pe demann en lalwa pli modern e ki azour avek sitiasyon ozordi. Nou pe demann en lalwa kot Gouvernman i kapab annan kontrol lo en devlopman ki annord dan pei, ki swa an term kantite, kalite ek standar. Mazinen ki en bon planifikasyon pou permet bon egzekisyon e avek gidans byen kler e sa pou reflekte lo konstriksyon byen organize dan nou pei.\nAvek sa mon pou donn sipor sa Mosyon e mon demann mon bann koleg pou fer parey zot osi. Mersi.\nHON SHERIL VENGADASAMY\nMr Deputy Speaker, koleg Onorab bonn apremidi. Ozordi Mr Deputy Speaker nou pe debat lo en size enportan dan devlopman nou pei. En size enportan ki pou asir e menaz devlopman mon distrik. Mr Deputy Speaker parey mon’n deza dir dan sa Lasanble Mont Buxton i en distrik Lavil avek en limitasyon later Gouvernman pou devlopman e menm pou rezidansyel. Avek en topografi eleve pou mon bann zabitan ki ti a swete devlope oubyen re-develop zot landrwa. Mon solider ek loter Mosyon lo en revizyon polisi lanvironnman lo devlopman bann pti dimoun dan mon distrik prenan kont nou topografi e limitasyon later.\nOzordi Mr Deputy Speaker Mont Buxton napa ase later Gouvernman ni menm koman buffer pou lagrandisman nou bann pti semen etrwat parey dan Roche Bois, dan kwaze Buteau Lane, Lari Angar, lo Gran Pon eksetera. Ozordi Mont Buxton lakaz in ganny konstri sitan pros avek semen piblik e lamazorite later I prive e rezidansyel. Napa Mr Deputy Speaker okenn gran proze devlopman komersyal dan mon distrik. Vizibilite annan tel aktivite dan mon distrik Mr Deputy Speaker sa mon pe kit mon ledwa kwaze e annan lespwar avek plan e proze re-devlopman Greater Victoria ki Mont Buxton pou tonm ladan.\nSa i ava en nouvo lespwar pou mon bann zabitan, sa nouvo Mont Buxton ki nou swete vwar e ki platform mon ti kanpany lo la.\nLesansyel Mr Deputy Speaker ki planifikasyon e devlopman i bezwen tre byen ganny fer avek en plan kler ki pa zis kour term me osi lon term – prenon kont evantyalite sanzman e devlopman ki kapab arive dan lefitir. En rezon akoz mon rekonnet zefor Minister konsernen pou en Landuse Plan pou sak distrik. Alor Mr Deputy Speaker sa Mosyon i enn ki tre enportan pou okenn devlopman, I tre enportan pou okenn devlopman ki evantyelman pou annan dan mon distrik.\nMon pou siport loter Mosyon e anmenmtan fer serten kontribisyon. Mon totalman agree avek loter Mosyon ki dan Town and Country Planning Act in akte an 1972 i merit ganny revise, si nou anvi ki sa lotorite i annan plis lotonomi e i performen. Anmenmtan Mr Deputy Speaker the revised or the proposed new Town and Country Planning Act i merit annan direktiv e gidans kler lo polisi Governman i merit osi annan bann mekanizm dan lalwa pou okenn evantyalite par egzanp en Appeal Board oubyen Committee ki pou revwar bann ka dan lenstans kot i annan en refusal e osi dan evantyalite ki annan en revocation apre ki approval in ganny donnen.\nMr Deputy Speaker ozordi sa i pa egziste dan lalwa e desizyon i tonm direkteman anba lofis Minis konsernen pou desid lo sa bann ka. Mr Deputy Speaker gran prensip lalwa aktyel ki diriz lotorite Planning pa totalman e konpletman pa bon, i senpleman nesesit serten sanzman ko-egzistan avek devlopman akyel pei e amelyor enforcement e monitoring e penalti ki lalwa aktyel i donnen. In ariv ler pou Lotorite Planning kapab donn fix penalty san ki i bezwen anvoy case kot Biro Atorni Zeneral pou prosekisyon e i nesesit en revizyon lo lakantite sonm e total lanmann i osi nesesit en revizyon. I osi tre enportan pou akte koman en deterrent. Ozordi Mr Deputy Speaker an prenon kont nouvo board Lotorite Planning ki Minis pou Litilizasyon Later ek Lakaz ti met anplas an Me sa lannen, lamazorite bann lazans kle in ganny byen reprezante, me mon konsernen pou vwar parey Onorab Pillay in masyonnen ki Fire And Rescue Agency pa pe ganny reprezante lo sa board an prenon kont kantite devlopman ki nou pei pe fer fas avek.\nOzordi Mr Deputy Speaker i annan plizyer komanter e kritik lo efikasite Lotorite Planning, me an prenon kont legzizans lalwa aktyel ki gouvern Lotorite Planning e osi siperyorite EPA ki pa marye ansanm avek sa lalwa i demann poz serten kestyon. E en nesesite pou anann konsiltasyon ek kordinasyon viab ek bann lezot departman konsernen tel ki lanvironnman, SIB, SLTA, lasante i nesesit pran en poz e vreman aksepte lenormite latas sa lotorite. Planifikasyon, devlopman e asire ki napa devlopman ek konstriksyon ilegal dan pei pa en latas fasil. Espesyalman letan resours imen i limite. Mr Deputy Speaker ozordi nou bezwen aksepte ki dan serten departman kle i annan en mank bann profesyonnel spesyalize e i en koz ozordi bokou konplent e retardasyon dan bann dosye dan biro Gouvernman. Si en Lotorite Planning i ganny plis ki 2600 laplikasyon par lannen ki fer 200 aplikasyon par mwan ki fer 50 laplikasyon par semen, Mr Deputy Speaker kestyon ki nou devret pe poze se kimannyer nou ekspekte en rapid response an swivan tou prosedir avek en limit resours nekli resours imen.\nMr Deputy Speaker in ariv ler pou nou Gouvernman, in ariv ler pou bann Minister rod mekanizm e prioritiz, retain nou bann resours kle e esansyel dan Gouvernman. De ezenyer kot Lotorite Planning i pa sifi, i annan en mank en Legal Officer e sa i bann fakter ozordi ki kontribye pou retardasyon e en lack of enforcement ou monitoring lo lapar Lotorite Planning.\nMr Dpeuty Speaker si nou kapab donn bann bon incentive bann etranze ki travay dan bann pos dan Gouvernman kestyon ki mon poze se akoz nou pa pe kapab fer parey pou nou Seselwa? Eski ankor ennfwa i pa’n ariv ler pou nou reget saler, package nou bann dimoun? En rezon akoz sa Lasanble ti debat e vot lo Mosyon pou annan en Salary Review Commission. Resours imen ozordi dan management i ganny rekonnet koman resours pli enportan e pli merit ganny valorize pou asir en successful organization e pli bon rannman.\nMr Deputy Speaker tou keksoz i tourn an ron, pandan sa 2 semenn sa Lasanble in debat lo retardasyon case Ankour, defayans Biro Atorni Zeneral. Mr Deputy Speaker sa i osi aplik pou Lotorite Planning. Mr Deputy Speaker Lakour in ler pou smarten up e come up avek en plan daksyon, en plan statezik. Sa de dernyen semenn ki nou’n debat ziska ozordi nou pankor vwar CJ mont lo televizyon pou donn nou son plan daksyon lo kimannyer zot pou fast track bann case ankour pa zis case kriminel me osi bann ka sivil parey Lotorite Planning i bezwen deal avek. En lot rezon det akoz ki Lotorite Planning i desesit son prop Legal Officer akoz sa Biro Atorni Zeneral in deza inode avek bokou ka kriminel e ka sivil pou travay avek e sa i retard lazistis e i retard devlopman nou pei.\nMr Deputy Speaker mon pou siport sa Mosyon, mon pou siport okenn linisyativ ki Lotorite Planning e son Minister i pran pou asire ki sa lotorite I vin pli efikas e donn en pli meyer rannman nou pei e pou devlopman mon distrik. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy rol e fonksyon Lotorite Planning isi Sesel se pou siperviz proze devlopman dan pei, ki fer se sa lotorite ki donn laprouvasyon tou proze devlopman ki pou annan lenfrastriktir lo la. E Mosyon ozordi pe demann Gouvernman pou revwar lalwa Town and Country Planning Act avek bi pou reviz bann regilasyon ek polisi ki gouvern fonksyon e loperasyon Lotorite Planning.\nMr Deputy si i annan en lotorite isi ki’n resevwar plis kritik ek konplent se Lotorite Planning. Parmi bann pli gran konplent se ki zot proze devlopman i pran tro bokou letan pou ganny aprouve e plis ankor ler proze pa ganny aprouve. Enn bann pli gran polisi ki gouvern loperasyon sa Lotorite se lanvironnman. Lo en kote i annan Environmental Act e lo lot kote Planning Authority Act. Lekel ki par lao lekel e akoz?\nMr Deputy menm si popilasyon Sesel in reste stab i touzour annan en gran demann pou lakaz, avek en pti pe plis ki 47 poursan later Sesel ki ganny deklare rezerve pou konservasyon e ankor lezot landrwa deklare koman landrwa sansib i difisil kantmenm pou trouv sa balans ant devlopman e konservasyon. I osi polisi Gouvernman pou tou fanmiy ki dan bezwen pou ganny en lakaz. I enportan alors ki i annan en bon plan lamenazman later. Bann landrwa kot i annan move plan zestyon in anmenn pa mal problenm, bann legzanp tel ki aktivite komersyal e touristik dan landrwa rezidansyel in anmenn konfli ant bann diferan partener tel ki polisyon e tapaz. Parmi lezot problenm move Planning se risk linodasyon e problenm drenaz. Resers in montre ki lakoz prensipal tou sa bann problenm se ki napa en progranm lon term pou lamenazman lakot, napa en plan lamenazman later ki resan. Pei i bezwen kontinnyen devlope, konstriksyon pou bezwen kontinnyen, me kimannyer nou pou arive fer tou sa an prezervan nou lanvironnman sansib? Kimannyer sa Msye ki anvi konstri son lakaz san ki i bouz sa pye koko oubyen sa ros? Mr Deputy sa i senp. Lotorite Planning i bezwen bouze avek letan, trouv bann nouvo fason, konsept e teknik konstriksyon e edik piblik. Dimoun i bezwen ganny edike lo sa konsept devlopman dirab e soutenab. Ozordi ou pas Ile du Nord Par egzanp lafason ki konstriksyon in ganny fer laba demen zis retir enn sa bann Villa e lanvironnman sa landrwa i reste entak. Rezon se ki konstriksyon in ganny fer avek lanatir e non pa kraz tou pou konstri. Sa ti zis en legzanp.\nMr Deputy mon pa pou kapab termin mon lentervansyon san koz lo mon pti zil La Digue. I en zil avek bann valer istorik e kiltirel ekspesyonnel, san bliy son kote lanvironnman e zerolozik ki fer i annan potansyel pou eco-tourism. Avek en popilasyon 2700 zabitan atitre plis bann lezot dimoun sorti lo lezot zil pou vin travay e viziter i ariv an mwayenn 3000 zabitan anmenmtan lo zil. Donk bann resours natirel ki neseser pou soutenir sa popilasyon i limite e son kapasite pou abzorb bann gran kantite salte sewage i deza ariv son limit. La Digue napa gran larivyer e nou napa danm pou ranmas delo lapli. Donk delo potab i sorti anba later e desalinasyon. Ziska tou dernyenman nou ti annan selman 2 gran lotel ki ti pe anploy laplipar Digwa, me avek larive en pli gran lotel 72 lasanm ki pe demann bokou lo travayer sorti Mahe, Praslin – donk ozordi mon pe demande devan sa Lasanble, se ki Gouvernman pa aprouv okenn gran proze devlopman touristik pou sa zil ziska en letid lo kapasite ki sa zil i kapab siporte i ganny fer. Les bann pti Digwa e digwaz debourye dan zot bann pti guest house e anvoy bann pli gran letablisman pou lezot zil ki son kapasite i pli gran.\nMr Deputy Digwa in fer en kantite sakrifis, sakrifis pou ki sa zil i reste parey i ete tout an prezervan son bann larsitektir e idantite kiltirel. Nou pa kapab annan nou en loto parey dimoun Mahe, Praslin, nou pa kapab konstri lakaz ki nou anvi e kote nou anvi. Sa nou konpran, me Mr Deputy, sa ki nou pa kapab konpran se ki kimannyer nou kapab konstri en lakaz grander ki nou anvi menm si nou later i annan kapasite pou kapab fer li? Mon a eksplike, konmela La Digue i dir ou pa kapab konstri en lakaz avek selman en letaz ouswa avek en artic eleve. I deza annan en polisi an plas sa 50met contour line sa i ok, me sa ki pa ok pou bokou se ki Lotorite Planning pe dir ou ozordi ou annan drwa konstri en lakaz avek en footprint selman 150met kare. Sa ki nou pe demande senpleman se ki sa polisi i devret ganny vwar ka par ka depandan lo grander later sa dimoun. Etranze I vin konstri apre ou vwar zot pe barikad zot avek en gran manman miray la zot pa anvi vwar ou. Selman polisi i dir ou ki tou fencing i devret ganny fer avek pike kot ou vwar anndan ouswa feyaz. Ou napa drwa konble tou dilon lakot me selman i annan ki ganny permisyon fer li. Kote e kimannyer tou sa bann keksoz i aprouve? E sa ki gou ek tousala seki dimoun sorti aryer ki vin ganny drwa fer e ki tou sa bann sakrifis ki nou nou ganny sans pou nou fer pou gard nou zil vyerz nou nou pa kapab fer li.\nMr Deputy set avek sa ki mon termin mon lentervansyon lo sa Mosyon e mon osi aport mon sipor pou sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy, bonn apremidi tou mon bann koleg. Mr Deputy sa Mosyon devan nou Lasanble in ariv dan en moman byen apropriye. Nou pei i bezwen en bon regilasyon pou nou kapab devlop dan en fason ki byen, armonize avek lanatir oubyen nou lanviornnman, tou a tenir kont ki nou topografi nou teritwar i ase difisil e tre frazil. Dapre resers ki mon’n fer, lalwa Town and Country Planning ki etabli bann paramet e ki kre labaz pou fasilit prosesis desizyon board ek Lotorite Planning i date depi 1972.\nMr Deputy Speaker Sesel in sanze, Sesel pe kontinnyen sanze, dinamik ek legzizans prosesis devlopman nou lenfrastriktir pe egzize ki nou fer nou lalwa Town and Country Planning vin relevan, pou ki i reflekte nou realite ozordi e probabilite reflekte ankor 40 oubyen 50an plitar. Ozordi sa Lotorite Planning pe konsider e pran desizyon lo anviron 2600 laplikasyon par an. Bann laplikasyon in varye i enkli bann gran proze lotel, lakaz, building komersyal ziska en pti miray swa en pti pon, en pti lazout lavarang, en pti lasanm ki bezwen ganny fer. Monn note ki Lotorite Planning pa travay dan izolasyon, Lotorite Planning i desarz son fonksyon an kolaborasyon oubyen an konsiltasyon avek bann lezot partener konsernen dan devlopman nou pei Sesel. Sa i enkli Departman Lanvironnman, Departman Lasante piblik, Lotorite Licence Sesel, Lotorite teny dife eksetera, eksetera e lezot ankor. Mr Deputy mon osi note ki ler en plan devlopman oubyen proze ki depas serten kantite met kare sa proze i bezwen ganny anvoye kot tou bann lenstitisyon oubyen departman ki monn site pli boner, e dapre resers sorti zot pe ganny 14 zour pou zot soumet zot lopinyon oubyen rekomandasyon – ki realite ki nou pe fer fas avek? Larealite e laverite se ki pa tou sa bann lazans oubyen departman ki ganny posibilite pou respekte sa dele letan 14 zour pou anvoy en larepons kot Lotorite Planning. Konsekaman Mr Deputy desizyon final pou kliyan ki pe esper son proze aprouve i ganny severman retarde. Pli pir ankor se ler ou ganny en larepons e apre tou sa retar ou proze pa’n ganny aprouve, asirtek oubyen ezenyer i bezwen pran ankor letan pou re-travay lo proze pou re-soumet. Plis retar i aparet ankor.\nMr Deputy zeneralman pou en proze ganny en larepons sorti kot sa lotorite i pran 4 a 6 semenn, ouswa 3 a 6 mwan depandan grander proze, e dan sirkonstans kot poze pa’n ganny aprouve pa kot ou pe ganny demande pou rektifye me kot zot pe dir ou pa fer ditou, sa proze la sa dimoun i bezwen fer appeal e sa osi i pran ankor enpe letan.\nWi Mr Deputy a mon avi en lenpresyon ki Lotorite Planning i pa en travay ki fasil. Mon konsyan ki sa lotorite i annan bokou travay pou fer egalman I tre enportan ki nou met bokou lanfaz e ensiste ki nou bann lazans oubyen departman ki enplike dan sa prosesis pran desizyon lo bann diferan proze ki vin kot Planning e zot vin pli smart. Dan sa fason delivre zot komanter, lopinyon oubyen rekomandasyon dan en dele letan ki ganny demande ouswa rekomande. I pa rezonnab, i pa aksetab pou nou trenn proze enn nou sitwayen oubyen en nenport ki konpanyen swa lokal ou enternasyonal ziska leternite.\nMr Deputy plizyer nou bann sitwayen pe konplent pe dir i annan de pwa de mezir, serten pe dir pou ou proze ganny aprouve vitman fodre ou donn gous. Si sa i vre ou manti mon napa okenn levidans. Ki Sesel i bezwen e ki nou popilasyon ki businessman ou evestiser etranze i oule eksperyanse avek Lotorite Planning? Mr Deputy larepons i senp. Dan Sesel ozordi nou bezwen en Lotorite Planning ki smart e ki delivre. Sesel pa bezwen en Lotorite Planning ki pe kontinnyen fer promes reform, fer promes pou delivre en repons dan 6 semenn. Wi Mr Dpeuty Speaker i annan kestyon change of use, i osi annan size occupancy certificate. Nou pa kapab trennen avek sa bann prosedir, nou bezwen fer prosedir al pli vit, nou bezwen depouy Lotorite Planning dan tou sa bann lanpayaz birokrasi ki I pe ganny anpaye dan son elfikasite. Mr Deputy lespeksyon avan donn en occupancy certificate pa kapab kontinnyen ganny retar pou deliver. Konsekans retar pou deliver occupancy certificate I tre grav pou bokou businessman. Tre souvan ou ekout sa bann businessman pe koze i dir ou mon batiman in fini ganny fer, mon loan in ariv ler pou komans peye, mon biznes pe tarde demare, mon napa larzan ki pe rantre, mon labank pa pe ganny peye zot pe tay deryer mwan, lentere lo mon loan pe akimile, aryeraz in fini pran kontrol biznes. Mr Deputy sa bann katastrof parey pa kapab kontinnyen dan sa nouvo Sesel. Occupancy certificate pa devret zanmen les vin en fakter ki trenn en lenvestivman oubyen en businessman dan labou.\nMr Deputy mon’n note diran mon resers ki serten lorganizasyon ki enplike avek sa travay zot annan serten kontrent. Zot koz lo mank kapasite teknik oubyen lekspertiz, serten i koz fortman lo mankman mandev. Dan sa konteks mon demann Gouvernman pou get byen dan sa domenn akoz Lotorite Planning I tre enportan pou fer sir ki nou devlopman i al tre byen pou nou fitir zenerasyon.\nMr Deputy mon krwar nou tou dan sa lasal nou pa oule vwar en lot Providence Industrial Estate. Later Providence in kout Gouvernman, Lepep Seselwa bokou larzan, bokou sakrifis pou kre sa bann later. I bezwen annan en bon planifikasyon lo kimannyer nou fer keksoz. Si dapre plan amenazman teritwar en landrwa in ganny definir pou lendistri nou pa kapab vwar landrwa rezidansyel lanmenm obor dumping site. Finalman Gouvernman i bezwen deal avek en ta konplent olye konsantre lo son zefor pou lezot problenm zis akoz planifikasyon lo en morso nou teritwar pa’n mars byen oubyen pa’n ganny respekte.\nMr Deputy dan kad pou fer Lotorite Planning vin pli efikas lotorite i bezwen asire ki tou spesifikasyon ki’n ganny donnen pou fer nenport ki proze i ganny swiv, sa i neseser avek bi pou evite ki i annan bann gro problenm tel ki miray grenen, deboulir ek domaz lo later ek lakaz. Tou sa bann domaz i kot Gouvernman gro sonm larzan, i kout tax payers bokou, i kout Sesel bokou e i kout nou bokou.\nMr Deputy lot keksoz ki nou bezwen get bokou ladan i konsern bann building ki’n komanse pou 4 a 5an, zot debout parey en moniman san valer, bann building ou lakaz obor semen ki reprezant en menas pou sekirite piblik. Sa bann size nou bezwen pran li tre serye e donn en solisyon dirab.\nMr Deputy nou bezwen vin pli smart dan sa travay. Atraver sa lotonimi ki Lotorite Planning pe demande mon swete ki lepep a ganny en servis dan en dele letan akseptab e lezot stakeholders ki enplike zot osi zot a fer zot travay pli byen. Sesel nou bezwen vwar en nouvo sinerzi devlope an tou bann akter ki direkteman oubyen endirekteman annan keksoz pou fer avek prosesis pou donn en laprouvasyon pou nenport ki kalite plan ki vin devan Lotorite Planning. Nou pei i bezwen sa ki meyer e mon konvenki ki ozordi dan Sesel nou annan bokou lekspertizm ki kapab anmenn Lotorite Planning pou reponn lapel avek legzizans Sesel, pou reponn lapel avek swe sa pep swa nou pep. Mr Deputy mon swe senser ki Lotorite Planning i donn Sesel e son pep sa ki meyer. Mon remersi ou pou ekout mwan, mon pou donn mon sipor pou sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy, bonn apremidi tou dimoun. Mr Deputy i kler ki i annan en merit pou met a zour serten nou bann lalwa Sesel, e sa se sirtou tou sa bann lalwa ki direkteman enpakte lo konfor nou Nasyon. Lalwa Town and Country Planning Act parey loter Mosyon in deklare pli boner i date depi 1972 preski 39an pase.\nMr Deputy i osi kler ki polisi Gouvernman kot i konsern plan devlopman lozman Nasyonal i annan koman lobzektiv ede met anplas bann resours ki limenm Gouvernman atraver son bann Minister i kontinyelman planifye e zere pou garanti ki tou Seselwa ki annan mwayen i kapab vin met son prop lakaz, lakour en zour. Sa Mosyon devan nou ozordi pe ede garanti egzakteman sa Mr Deputy. Minister ki prensipalman responsab pou enplimant sa bann polisi lakaz Sesel se Minister pou Itilizasyon Later e Lakaz atraver Lotorite Planning.\nOnorab Lucas dan son prezantasyon Mosyon in fer resorti ki sa Minister i dan prose revwar lalwa Town and Country Planning Act – senpleman akoz nou tou nou’n rekonnet ki sa lalwa in outdated e in ler pou li ganny revize. Mr Deputy ozordi sa Minister swivan direkteman oubyen endirekteman i ganny gide par sa menm lalwa sirtou ler i konsern evalye oubyen aprouvasyon bann plan konstriksyon. Sa bann Minister swivan i MLUH, Minister Pou Litilizasyon Later ek Lakaz, Minister pou Lanvironnman ek Lenerzi, Minister responsab pou Transpor, Minister Lasante piblik e osi Fire and Rescue Agency. Sa bann Minister i direkteman ou endirekteman Mr Deputy enkli dan revizyon oubyen laprouvasyon sa bann plan konstriksyon. I byen note ki lamazorite sa bann Minister ki mon’n fek mansyonnen i form parti Lotorite Planning Sesel limenm. Me apart sa bann Minister spesifik sa lotorite i osi annan koman manm reprezantan sorti kot Biro Lenvestivman Sesel, Bord Tourizm Sesel, Fondasyon Leritaz Sesel, reprezantan en lakonpanyen konstriksyon prive e 2 konsiltan dan domenn planning avek 2 lezot staff sa lotorite.\nMr Deputy tou sa bann partener i annan en rol kle pou zwe dan legzersis revizyon sa lalwa ki gouvern bann zafer konstriksyon Sesel – laprouvasyon bann tel proze. Sa ki pli enportan pou pei dan sa legzersis se ki sa lalwa i merit pran kont tou bann sanzman ki’n arive depi 1972 ziska ozordi. Nou bezwen admet ki bokou keksoz in evolye Sesel kot i konsern bann proze konstriksyon. Lannen 1997 in fer nou realize ki serten nou bann pon ti mank oter oubyen groser sirtou ler gro lapli i tonbe. Tsaunami an lannen 2004 in fer nou re-konsider plizyer keksoz tel ki, ki kalite batiman ki nou konstri obor nou bann lans. Sa i zis 2 legzanp parmi plizyer Mr Deputy pou fer nou vwar ki nou lalwa i bezwen ganny revize anlinny avek sanzman ki nou pei in pas ladan. Ki nou bezwen pran kont kouran evolisyon lasyans teknolozi lo nou lavi toulezour e sanzman klima ki pe arive zour an zour.\nMr Deputy nou pa pou kapab negosye lo standar nou bann batiman, e san en de pwen ki mon’n mansyonnen i san dout determin sa bann tel kalite standar.\nAn terminan mon ti a kontan aport latansyon nou Lasanble lo enn de pwen. Enn de pwen rekomandasyon pou loter Mosyon pran kont dan son right of reply. Nou Lotorite Planning pe zeneralman fer sa ki i kapab anba gidans sa lalwa Town and Country Planning ki egziste ozordi. Mon a zis profite pou felisit zot e dir zot mersi pou travay, louvraz ki mon pe fer aktyelman. Parkont nou’n osi konstate ki zot kapab fer bokou pli mye – donnen ki zot ganny zot en lalwa ki pli azour. Premye rekomandasyon ki nou santi i devret ganny pran kont anba revizyon sa lalwa se provizyon pou garanti ki bann dimoun avek dezabilite i ganny konsidere ler bann plan batiman bann striktir i ganny devlop. Ki bann batiman ki sirtou ofer servis piblik i annan fasilite pou siport oubyen akeir bann dimoun avek dezabilite dan zot totalite.\nDezyenm rekomandasyon se sa problenm parking ki Onorab avan mwan in koz lo la ki tou drayver i fer fas avek ler zot vizit en batiman ki se swa Anvil oubyen an deor Lavil. Ki revizyon sa lalwa i fer provizyon pou obliz ase landrwa parking otour oubyen anba en batiman komersyal oubyen ki pe ofer en servis piblik. Trazyenm e dernyen rekomandasyon Mr Deputy se ki Lotorite Planning i rod en mekanizm oubyen en statezik pli efektiv pou edik nou bann dimoun ordiner ki anvi antreprann en proze konstriksyon lo bann gidans kler ki zot devret pe pran kont pou akonpli zot proze konstriksyon. Tro bokou fwa nou bann dimoun I vwar zot pe vir an ron oubyen pe ganny anbete par bann larsitek oubyen kontrakter ler in ariv ler pou zot antreprann zot proze konstriksyon.\nFinalman en lapel pou nou bann dimoun ki i vreman enportan ki tou proze kosntriksyon ki nou pe plan pou fer i pas devan Lotorite Planning. Akoz? Akoz Lotorite Planning i pa sipoze zis la pou aprouv oubyen pa aprouv nou bann proze, me zot osi la pou konsey nou e donn nou sizesyon pou amelyor nou proze konstriksyon. Avek sa bann mo Mr Deputy mon ti a kontan aport mon sipor anver sa Mosyon. E mon a dir ou Mersi.\nHON HUBERT HOAREAU\nBon apremidi Mr Dpeuty, bonn apremidi tou bann Onorab e en bonn apremidi spesyal i al pou tou zabitan St Louis. Mr Deputy Sesel nou pei i en pei ki sorti lwen dan son listwar kot bokou zabitan sa monn in pase e les zot mark lasitektir dan sa paradi terest. Kot menm sa pli gran lasitek lanatir lanmer e laroul in desin zot prop desen lo brizan nou lakot.\nMr Deputy larsitektir sa paradi terest i sorti dan memwar nou zanset, sa i larises nou pei ki ranpli avek kouler ki adapte avek nou zil e fer nou labote tropikal ferm e red parey en baton lavannir dan zarden nou zil vannir. Tou sa planifikasyon larsitektir i ganny zere par nou Town and Country Planning Act ki date depi lepok koloniyal e bokou pa’n sanze dan sa Act. Anba sa vye Act zonm Seselwa in kontinnyen rankontre tou le Vandredi pou vwar e revwar bann plan ki’n ganny soumet avek sa Lotorite Planning ki fer sir ki sak lalinny lo papye i reste en lalinny drwat. I annan ki fer lavi sa board Lotorite Planning difisil e konplike. Sa i akoz serten arsitek ou agent i parfwa deside pou desinn son prop zimaz itopik e fer li limazinasyon ki lo papye i reste difisil pou aplike dan larealite.\nBoard Lotorite Planning i ganny li anviron 2600 file lapliksayon dan en lannen pou deal avek e pou aprouve, e la pou fer sir ki souir lo vizaz tou dimoun otan ki posib i ganny li osi plis ki 300 file minor work setadir bann pti proze miray eksetera. Ozordi anba sa vye lalwa kolonyal en CEO Planning Authority son valer i egal en sekreter lo board Planning Authority. Mr Dpeuty sa i parey bann sang lakord bannan ki grannar ti amar zot konnson avek lontan. La mon a les avek Lepep pou analize.\nLetan en plan I vin kot biro Planning i al kot diferan lazans tel ki PUC, STB, Lasante Lanvironnman, Lotorite Por, SFA, Praslin Development Fund pou bann file Praslin, La Digue Board pou bann file La Digue. Dapre lenformasyon tou plan i al atraver bann komite pou verifikasyon e apre al kot Board Planning Authority pou aprouve. Dan ka ki serten file i annan serten dout lo la pandan verifikasyon sa file i al direkteman kot Board Planning Authority pou envestigasyon e en desizyon kolektiv par sa Board Planning i ganny pran pou aprouve ou refiz sa plan. Dan serten ka lalwa Lanvironnman, Land Transport e Lasante i fer ki en plan pa pase e la Board Planning Authority i bezwen respekte lalwa e pa aprouv sa plan. Sa menm plan ki ganny aprouve i kapab ganny aprouve i kapab al devan Appeal Board e en desiyzon i ganny pran lo la. Dan bokou ka spesifik bann envestiser etranze ki vin envestir dan Sesel i pas atraver SIB la zot bezwen travay lo zot plan e adapte zot plan avek devlopman, lareg e lalwa nou pei, me sa ki enteresan se bann envestiser ki vin avek zot prop konsiltan e arsitek ki parfwa sorti dan Pol Nor. Parfwa zot al pli lwen avek zot plan ki’n fini ganny fer e pas par en local agent pou sinnyen en dokiman i ganny met devan planning. Sa bann tel agent pa analiz lekonsekans e letan problenm i arive zot dir nenport kwa e anmenn nou Gouvernman e nou pep en rezilta fatak ki zis lapen ki kapab manze. Sa i pa bon pou nou pei, sa i pa bon pou nou pep e sa i pa bon pou limaz nou zil vannir.\nMr Deputy mon krwar ki en plan delvopman ki pas devan SIB i merit ganny fer Sesel par en lakonpanyen Sesel ou en Seselwa, ki kon tre byen son pei, ki konn tre byen son listwar e ki konn tre byen lamorfolozi nou zil vannir. E ki kapab pran son responsabilite pa parey en plan ki’n ganny fer aletranze kot en larsitek dan liver pe asize anler lo lalin ki pe pas lapentir made in Europe lo nyaz an desinan Sesel. Sa mon krwar in ler pou arete. Nou pa kapab kontinnyen les plizyer milyon roupi kontinnyen al aletranze pou bann plan ki ganny fer aletranze e en dimoun pa’n zanmen war kote sa bann plan i ganny egzekite. Mr Deputy letan mon dormi lannwit mon mazin bann piramid Lezip ki fararon in fer. Sesel i annan en bann piramid enpe partou ki pe debout tel ki North East Point, Providence, Ile Long e Port Glaud. Letan mon get sa bann dega mon fer mon vwayaz profon dan mon sonmey mon vwar dan mon rev ki Fararon ti bokou pli entelizan ki nou ozordi – akoz sa bann piramid nou pa menm kapab servi koman en moniman avek. Sa ki Fararon ti fer ti bann gro ros me sa bann Sesel i bann gro morso beton e vilen beton. Mr Deputy sa i mon pei sa, mon sel Sesel sa alor avek kouraz e disiplin fodre nou briz sa baryer e gard labote nou zil vannir sen.\nMr Deputy i annan ki dir ki gous Planning Authority i pran me Board Planning Authority in pare pou met lanmen lo Labib ki zot pa tous sa zafer ditou. Mon swete ki sa nouvo Act ki pe vini a vin devan sa Lasanble byen, konplet pou ki nou pep a kapab konpran li byen e ki azour avek mon lepok. Mon swete osi ki Gouvernman i pran tou son responsabilite total pou fer sir ki bann planifikasyon lenfrastriktir ki deservi nou pep i reste azour avek nou lepok sirtou dan distrik St Louis kot dega i bokou. Mon dir sa Mr Deputy akoz monn toultan krwar ki avek teknolozi nou pou pli bon marse, me Sesel teknolozi i fer nou vin pli ser konmsi lafors gravite sa galaxy i ponp nou dan lantonwar ki en Seselwa i santi me pa trouve kot i vini.\nMon pou siport sa Mosyon Mr Deputy an dizan mersi pou laparol. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonn apremidi tou bann manm. Mr Deputy Speaker ler nou get setesko Planning dan Sesel nou vwar e apresye ki Lotorite Planning in fer bon keksoz pou prezerv labote nou pti pei Sesel. Nou resours delo in byen ganny proteze e Lotorite Planning i fer sir ki bann paramet ki pa tro kler pou nou dimoun i ganny respsekte.\nI enportan fer resorti ki Lorotite Planning i vwar sa nesesite pou protez nou lanviornnman inik ek nou sarm kiltirel nou pti zil Sesel. Tou resaman en letid in ganny fer e sa ki nou apel caring capacity lo Ile au Cerf e byento i pou ganny fer lo La Digue e tousala i montre ki nou pe rod sa lekilib ek balans ant devlopman avek prezervasyon nou lanvironnman.\nMr Deputy Speaker ler ou oule protez, prezerv ou lanviornnman e osi mentenir sa balans avek devlopman ou vwar poudir i annan bokou presyon par nou bann dimoun ensi ki bann envestiser pou ki zot proze i bouz pli vit. Bokou in ganny dir lo Planning Authority e i annan bokou persepsyon. Sa Mosyon ki’n vin devan sa Lasanble ozordi in tonm byen akoz resers ki mon’n fer mon’n aprann pou dir lalwa Planning Act in ganny revise, in ganny amande de tazantan me selman serten laspe i outdated e i annan en revizyon ki pe ganny fer pou fer li vin pli azour avek larealite nou pei.\nKestyon alors Mr Deputy Speaker, ki mon pe demande, se ki avek sa nouvo lalwa ki sa Planning Act pe anmennen eski nou pou vwar en amelyorasyon dan fonsyonman Planning Authority? Nou vwar poudir Planning Authority pe vin sa ki nou apel en autonomous body e zot bann lalwa pe ganny modernize e osi Planning Authority son louvraz i fer sir ki, i monitor bann kosntriksyon ilegal dan sa pei. Be mwan mon le koz en pti pe ler nou pe koz lo moderniz lalwa, kwa ki bann benfis ki nou pou vwar pou arive. Enn se ki nou konnen poudir Planning Authority in bouz dan sa ki nou apel en digital format, i en proze pilot ki’n komanse e sa pou benefisye bokou bann kliyan e osi parey in ganny dir dan Lasanble pou dir apart sa Lotorite Planning i annan bann lezot lazans e atraver en digital format se ki sa bann plan i kapab ganny sirkile pli vit posib e osi sa bann lazans i kapab donn zot pwennvi pli vit e sa i redwir bann birokrasi avek bann paper work parmi sa bann lazans. E si nou pe bouz dan en digital format nou konnen ki poudir nou pei nou’n met anplas sa ki nou apel sa sistenm kard soumaren nou pe bouz dan fiber optic nou pou vwar poudir Planning Authority i kapab bouz pou li annan sa ki apel son website online e sa i pou permet ki bann dimoun osi, bann kliyan i kapab soumet zot bann plan atraver digital format e sa dan limenm i pou redwir letan pou bann dimoun e osi zot kapab swiv e osi si i annan en nesesite mwan mon krwar poudir Planning Authority i bezwen al en pti pe pli lwen atraver son website ki i kapab kree i bezwen kapab eksplik, met bann diferan letap ki en dimoun i kapab swiv pou li soumet son plan. Petet legzanp ler pou konstri en miray, en lakaz, si i anann change of use, en devlopman komersyal e Mr Deputy Speaker avek en sistenm online sa i permet pou annan en database e osi nou kapab annan sa ki nou apel en digital achives savedir bann plan i ganny store, i ganny servi koman referans plitar pou nou bann zenn ek nou bann zenerasyon fitir – si zot anvi demen fer resers lo bann plan ouswa larsitektir nou pti zil Sesel.\nParey in ganny dir tou departman i annan problenm resours imen avek resours limite. Me pou mwan mon vwar ki avek, si nou envestir dan Lotorite Planning i permet anvoy en mesaz kler pou nou bann zenn poudir zot kapab pran aen karyer, en karyer pou zot devlopman personnel dan sa domenn e sa mon ti oule al en pti pe pli lwen osi Mr Deputy Speaker ki petet dan lefitir si Gouvernman i oule mazin si nou pe koz I annan diferan lazans akoz dan lefitir nou pa mazin sa ki nou apel en one stop shop, sa bann diferan lazans ki sivre sa bann plan petet i kapab ganny abzorbe anba sa Lotorite Planning ki i redwir enpe sa birokrasi, savedir dimoun i konnen poudir la son plan i ganny soumet la e sa bann diferan lazans ki donn pwennvi lo plan i la li e zot pe donn zot pwennvi e keksoz i bouz de lavan. E sa dan limenm i redwir dele letan e I fer devlopman bouz pli vit.\nOsi Mr Deputy Speaker nou konnen nou pti Sesel pe bouz lo sa ki nou apel en knowledge society, e la mon ti a swete ki nou provide, nou provide scholarship avek incentives apropriye pou nou bann zenn ki pe pran en karyer dan Planning. Osi mon santi ki Lotorite Planning i bezwen set sa ki nou apel bann fix penalties pou bann dimounn ki pa swiv byen lalwa Planning. Nou bezwen anploy bann, sa ki nou apel Enforcement Officers pou fer sir ki bann devlopman ki ganny antreprann i meet standar Lotorite Planning.\nParey in dir par lezot manm pou mwan ozordi mon vreman apresye ki Lotorite Planning pe travay lo sa ki nou apel Land Use Plan pou distrik, e pou Grand Anse Mahe i en bon keksoz akoz i pou donn distrik e nou nou pou konnen ki kantite later some sort parey en inventory ek en database kantite later ki annan pou lagrikiltir, pou proze lakaz, pou proze komersyal e osi al en pti pe pli lwen kote ki bann landrwa bann dimoun pa kapb konstri, kote bann landrwa ki annan posibilite inonde e pou mwan sa parey mon’n dir avek distrik Grand Anse Mahe nou welcome sa e mon ti a kontan ki sa Lotorite i bouz pli vit e fer sa vin vit.\nAvek sa de pti mo Mr Deputy Speaker mon pou aport mon sipor a sa Mosyon. Mersi.\nHON CHARLES DECOMAMRMOND.\nMr Deputy Speaker Sir mersi bokou. Mon byen kontan ozordi apremidi pou mwan koz lo sa Mosyon avanse par mon koleg e mon neighbour Onroab Lucas, en Mosyon, en tre bon Mosyon. Mr Deputy Speaker pou mwan kapab fer konpran vreman ki Mosyon i oule dir limenm e ki bann rezon det deryer sa Mosyon i enportan mon partaz avek nou Lasanble isi en laverite enkwayab – zis pou montre koman serten lenstans, serten bout landrwa dan Gouvernman i marse e koman zot travay koman zot reflesir. E sa laverite enkwayab Mr Deputy Speaker se Prezidan dan son sazes e pou ed nou pep ki pli vilnerab, pou epanouir, pou avans pli devan detrwa lannen pase Prezidan in donn en direktiv pou elimin sa ki nou apel pit latrine, komen trou dan nou pei. E Minister ki’n ganny manda pou rezourd sa problenm se Minister Devlopman Kominoter fantastik, e nou nou apiye sa, mon oule mon osi ki ozordi nou pep i pa viv parey mwan letan mon ti en zanfan. Alor Cascade nou annan bann ka e parmi bann ka nou annan enn kot en fanmiy ki reste ki ankor reste dan en pti payot e ki i napa en twalwt, mon repete i napa en twalet, konmsi sa komen trou i napa li. Alor la sa fanmir i al dan trou ros ankor mon dir parey lontan letan mon ti en zanfan mon ti fer, nou ti napa oubyen zot al dan vaz e zot al zete. Nou, nou pe riye la ozordi me i pa en keksoz pou nou riye. Alor Lotorite Distrik Cascade i pran sa ka koman en ka vreman priyorite e nou deside pou met sa dimoun, sa fanmiy premye lo lalis priyorite pou nou ede pou elimin dapre nou Lotorite Distrik pou elimin sa ka, konmsi pou dir donn li nou a ede pou li ganny son proper toilet e non pa komen trou. Me lotorite Gouvernman I dir non, tyonbo, napa sa zafer la. Ou pa pou kapab fer sa, tyonbo akoz, i dir non, i napa, zot napa en case Cascade la. Nou dan nou bet, bet nou reflesir. I dir non, me nou dir be gete nou bezwen eliminen sa zafer, Prezidan in dir, non – i dir Prezidan pa ti dir koumsa. Prezidan ti dir elimin zisteman komen trou – pit latrine. Aprezan I dir ek nou, ou konnen ki savedir eliminen ou, i dir eliminen fodre ou elimin kot ki annan, kot napa ou pa kapab eliminen. Ki ou eliminen? Eski ou ganny sa lozik? Se avek menm lozik ki Lotorite Planning souvann fwa i travay avek e se la kot mwan mon dakor avek sa Mosyon pou revwar sa vye lalwa Planning 1972.\nAkoz ozordi ou pran ou dan lagon Cascade i annan enpe mangliye, i annan bout ki vid, i annan bout la kot zot pase la ozordi ou vwar PUC in met en nespes pon pou nou konmsi i ape konble ladan, pou li met tiyo, i annan 5 semenn depi ler i sipoze tire me i pankor tire – Planning pa dir narnyen sa li. I ok sa. Now prezan ou annan ou en pti dimoun Cascade ki li i demann en pti bout baliz avek son propriyete pou lo konble, e Lotorite Planning i pa vizite, zis i dir non, akoz sa bout konble ki ou pe konble ou pe ariv dan mangliye. Mangliye i laba li, prezan e ant mangliye kot sa bout pou konble i annan pti larivyer ki desann la, bann pti stream la sorti Cascade partou dan Talbo i desann, ou lwen avek mangliye e i dir non. Alor aprezan i dir ou ou bezwen 14 zour parey Mover Mosyon in dir pou appeal e alor la letan ou appeal prezan ki I vin vizite e i pran 3 mwan la ki mon pe koz ek ou e sa kliyan pankor ganny en larepons e la mon pe dir e Prezidan mon krwar i a siport mwan letan i pe tann mwan pe dir sa dan Lasanble, mon pe dir avek sa kliyan e nou konnen lekel, I konnen lekel, mon pa pou nonm non la dan Lasanble pou le moman carry on ek ou konblaz. Lotorite Planning pa’n dir ou non, i pa’n reponn pandan 3 mwan, i ti’n devret donn ou en larepons. Savedir letan i pa’n dir narnyen, i vedir i ok – go ahead e mon pou siport ou e Lotorite pa pou kapab vin kase, mon demann alor letan sa i arive nou pou bezwen komans dan Cascade e sa i ava repete dan lezot distrik pou nou zwenn ansanm popilasyon pou met en stop ek sa bann keksoz ki pa normal ki arive dan nou bann distrik par serten Lotorite ki abiz son pouvwar – mwan mon vwar la pou fer martir dimoun.\nMr Deputy Speaker letan mon pe dir sa mwan i vedir ki mon pe me devan en pwen, letan sa nouvo lalwa Country Planning Act i vin devan nou pou nou amande e nou bezwen fer sir nou Lasanble i fer antre serten pwen, serten sizesyon ki nou pe dir la si napa dan sa lalwa ki vini nou bezwen fer antre, fer amannman par egzanp kot letan en dimoun, en aplikan i met en case devan, en plan devan Planning pou nenport kwa en konblaz, en lakaz, en building okenn devlopman i annan de ka kot i kler straight forward Planning i donn son larepons, son laprouvasyon. Be kot en ka kot i demann pou vizite, nou demann tou sa Lotorite i enkli Lotorite Distrik pou vizite enkli sa kliyan ek son dimoun ki fer son plan pou nou ansanm ale there and then en desizyon a ganny pran.\nEn lot problenm ki mon remarke i egziste devan Lotorite Planning se par egzanp en dimoun ki annan son later prive, par devan i annan later Gouvernman, Gouvernman li in pran later in fer devlopman lakaz lo la, in donn bann dimoun ki ti napa later ek lakaz kontrer nou dir mersi Gouverman pou ed bann dimoun ki’n pa’n zanmen mazinen, reve pou ganny en bout later e en lakaz – nou’n fer bann Housing Estate nou’n donn dimoun later ek lakaz e nou donn bout pou dir sa ou park la, ou antre la la ou parking i la. Prezan nou bann dimoun i oule avanse dan pei I komans annan loto li, lontan i ti napa letan in desann la pou li vin dan lakaz. La i annan loto, i pe avanse menm kantmenm parfwa zot konplent pa bon me i pe avanse menm e nou donn li landrwa pou park. E prezan ou annan ou en Lotorite Planning parfwa siporte par serten Minis ki dir sa dimoun ki deryer li i annan son later letan li i deside pou li sub-divide son later e vann en bout avek en prive en lot prive, i napa landrwa pase li, si non landrwa pase i devret lo son later e i deside akoz Gouvernman in fer semen i pli fasil e i pli bon pou li servi semen Gouvernman ki’n fer. Fantastik, napa problenm. I dir gete nou pa afekte lezot e Gouvernman dan son bon leker i donn access. Letan in antre in donn access e aprezan ou vwar poudir en lakaz i ganny fer normal tou zafer ok e prezan sa later sa boug prive i enpe gran li prezan i annan zanfan li osi ouswa i deside vann. I sub-divide ankor son bout e i demann ankor ek Planning permisyon pou servi ankor semen ki egziste pou li antre lo lot bout later aprezan la i antre dan parking kot bann dimoun ti la pe zouir sa parking e la bann dimoun pa kapab zouir zot parking. Ganny mwan kler. Lotorite Planning ki ti devret fer? Ou’n donn en access en fw, prezan ou dir avek sa dimoun, si ou oule sub-divide ou later ankor pran access kot ou nou’n donn ou deza, la en keksoz ki mon vwar alor i mal e tre mal e prezan letan Lotorite Planning in fini fer son desizyon aprezan la ou pe dir ou kase akoz i vin ek Kankan, i vin problenm, i vin en konfli dan sa area kree par Lotorite Planning. So I sa bann keksoz ki mon krwar dan lalwa ki a vin devan nou nou pou bezwen vwar e rezourd.\nEn lot problenm ki mon anvi met devan se ki mon krwar avek sa lalwa ki a vin devan nou nou bezwen revwar sa ki mon’n dir dan sa Lasanble plizyer fwa, revwar sa ki nou apel pa-zerometrik dan – lo kestyon later ki baliz avek lans, ki baliz avek bor lanmer high tide la, kot high tide i arive. E la sa mon panse i pou rezourd plizyer keksoz. I rezourd enn sa zafer akse lo lans ki en problenm ozordi lot zour Arab in met soz laba anler, in met kouran nou’n bezwen alert Minister in monte pou sey fer tire pa konnen si in tire ziska ozordi. I rezourd sa bann problenm pa-zerometrik savedir kot ou balizaz en propriyete i arive avek high water mark. Nou devret avans pli deryer e sa i pou ed osi avek problenm erozyon pa zis akse lo lans savedir i annan en bout konmsi sa zafer akse lo lans i a rezourd anmenmtan i a rezourd problenm lerozyon avek lans. Akoz ozordi en lans menm ki i prive zour lerozyon i arive pou Gouvernman, zour lerozyon i arive Lotorite, Gouvernman ki bezwen desann vini vin met baraz, vin fer isi vin fer laba akoz i tro ser pou sa dimoun prive pou li fer sa bann zafer limenm, fodre dan en ka eksepsyonnel, fodre en dimoun i vreman annan larzan otherwise i difisil. E alor letan ou avans deryer koumsa Gouvernman i a pran son responsabilite pou anpes lerozyon arive dan bor lanmer ki nou pe koze la.\nE trwayezmman i pou ede pou kapab letan en devlopman i arive sa devlopman i a ganny fer proper e i pa ava tro devan ek lans pou annan, pou li ganny afekte o plivit posib e avek sa Mr Deputy Speaker nou vwar pou dir ou konnen lontan nou ti permet serten kalite devlopman dan pei e ozordi ek teknolozi devlopman teknik ki annan dan devlopman lakaz e dan konstriksyon limenm nou vwar ki landrwa kot lontan ou pa ti kapab fer lakaz lo ros par egzanp be ozordi i pa en problenm ditou. Landrwa kot ti annan lanmar, kot larivyer ozordi pa devret en problenm me selman nou bezwen konsyan detrwa keksoz e la Lotorite planning i bezwen vini pou donn koudmen akoz Lotorite Planning I devret la osi en advisor li, i dir ou ou pa kapab fer sa koumsa me ou a fer li koumsa, ou pa a met beton ater la nou pa pou aprouve, si ou met li lo pilye parey in ganny mansyonnen avan i ok e la delo, lapli i a pas anba la i ava ale. Ou krwar nou dimoun lontan, nou zanset nou letan i ti fer lakaz lobor lanmer ouswa kot i annan enpe kolin letan i ti fer li lo pilye i ti bet li? Non be pa ti ganny problenm linodasyon li parey nou gannyen ozordi. Ok zour lapli i vini I dir marnmay reste anndan granmoun ava sorti deor pou al fer son bann roulman be son lakaz ti reste la. Me ozordi nou nou’n met tou lo beton ensitswit i vin en problenm akoz napa landrwa pou later ebib sa delo e si lapli i ogmante i vin en gro problenm. Alor i annan sa balansman ki nou bezwen fer.\nLot zour nou’n amann lalwa Planning e dir ki tou devlopman Anvil letan i annan gro batiman pou fer ou bezwen anba met 2 keksoz. Enn kre sa bout pou bann dimoun avek serten dezabilite ki kapab pase e dezyenmman fer sir ki i annan parking anba ou premye floor, lo ground floor anba i bezwen parking, apre la ou a fer ou ground floor i ava vin lo sa parking ensitswit. Kot ki’n ganny respekte sa? Mon pa’n vwar mwan, ziska konmela mon pankor vwar. Ou annan ou serten devlopman ki Planning in aprouve si pou en pti malere taler i ganny problenm li e i bezwen pey penalti apre penalty. Ozordi taler in ganny mansyonnen ou annan serten devlopman Planning i aprouve, devlopman i komanse, i aret dan semen i vin bann (-) epi ou pa tann narnyen ou pa konnen ki pe arive. Ou pran la North East Point i enn sa labe – la ou monte ankor ou la kot Karfour ti pou fer gro, gro devlopman Karfour e la nou ti pou pey marsandiz enpe bonmarse mon ti ava kontan mwan mon pe espere la ek sa ser ki i ser marsandiz ozordi e pou al pli lwen lopital nou pou koz lopital en bann problenm lasante ensitswit nou dir ti ava annan lopital ti ava’n fini la, tousala i ankor la ansipanpan pe espere. Planning oli ou rol ladan? Ki ou pe fer? Fer Lepep konnen ki pe arive avek sa bann zafer. E alor mon krwar Mr Deputy Speaker in ler vreman pou nou aranze sa lalwa Town and Country Act. Ou al lo Praslin, lo La Digue ankor pli move. 50 meter contour line, mon dakor ti annan en rezon la sa letan me nou bezwen revwar dan serten landrwa, keksoz in sanze si nou blend keksoz ek lanviornnman i ava ok me selman enn ler prezan dimoun i konplent, i dir ok nou nou Praslin ek La Digue mon pa konnen akoz ou met sa pinisyon lo nou koumsa selman Mahe zot zot fer li lo skype line mannyer zot anvi. Ok. Ou al depi Anse Aux Pins laba anler Au Cap partou ou desann ou al La Misere, ou konpran. Mon pa pe kont mwan, okontrer mon pe dir larg lanmen Seselwa, larg lanmen bann dimoun Praslin, bann dimoun La Digue, les zot avanse – si zot landrwa i sa – amwen Gouvernman i dir ok mon pran sa later ek mon a donn ou en lot bout kot ou kapab konstri e sa dimoun in ganny son later in aste petet me ki i fer avek prezan? I anvi ed Gouvernman li, i anvi devlope fer lakaz pou son piti ouswa devlopman pou zot menm me akoz sa 50 meter line i bloke. Me nou bezwen komans antre dan en negosiasyon si pou koumsa. So pou nou vwar, Gouvernman i a pran e a donn li en lot bout. Nou vwar demarkasyon later lagrikiltir. Nou annan en problenm, en gro problenm ki la mon ankor ennfwa mon blanm Planning. Later lagrikiltir dan sa pei i devret ganny demarke klerman, mon tande zot pe fer en proze la nou pe espere la dan Lasanble pou aprouve. En fason ki en devlopman i annan serten devlopman pou permet arive lo later lagrikiltir, me pa tou kalite devlopman. Alor serten devlopman li i pa pou kapab arive en fason nou later lagrikiltir i ava ganny proteze, prezerve pou lagrikiltir Selman, sansan annan de zour dan sa pei zour deor laba pa donn nou manze nou pa kapab enporte nou tou nou pou mor lafen isi. Nou bezwen kapab annan sa balansman e sa balansman fodre ki lotorite konsernen i adres sa dan en fason irzan. Mon dir irzan akoz i vreman enportan nou pe koz food security la osi.\nE alor Mr Deputy Speaker mon krwar ki bann pwen ki mon pe avanse i kler e avan mon fini kwa pou nou kapab fer en fason al pli devan dan en fason pli byen i enportan alor ki i annan sa sinerzi dan sa travay ki nou nou pe fer dan sa Lasanble e ki Mosyon pe demande e avek lotorite konsernen ki ansarz lenplimantasyon Town and Country Planning Act bezwem met lord dan devlopman, sa i kler. Sa lenportans sa Act e la ozordi in ler pou nou amann li e nou demande ki sa i vin o pli vit posib en fason pou kapab Planning Authority delivre pli byen avek Lepep Seselwa e dan en fason pli zis e dan en fason pli efisyan. E lo lot kote nou osi nou Lasanble , Lotorite Distrik, bann lezot lazans konsernen i a santi li pli alez dan lafason donk ki i anvi fer devlopman pozitiv dan son pei.\nAvek sa Mr Deputy Speaker mon pou siport Mosyon ki devan nou e mon demann tou dimoun dan Lasanble pou donn osi zot koudemen dan sa Mosyon. Mersi.\nRight of reply Onorab Lucas.\nMr Deputy Speaker mon ti a kontan remersi tou manm ki’n fer lentervansyon. Mon krwar i en deba ki’n vreman ris e nou’n osi note bann bokou rekomandasyon e parey mon ti dir Mardi pase sa i nou kontribisyon ki reflekte santiman ek konsern elektora ki nou ti a swete vwar parey mon koleg la in mansyonnen Onorab Decommarmond, nou ti a swete vwar dan sa nouvo Proze De Lwa. De tout fason sa Proze De Lwa pou vin isi devan nou kot nou a bezwen reste vizilan pou nou vwar si nou bann konsern in ganny adrese oubyen si pou ganny adrese atraver legilasyon plitar e lanou ava ganny ankor en lot loportinite pou nou kapab fer antre sa ki nou nou krwar poudir pa’n antre. E sete lo sa note alor Mr Deputy Speaker mon demann tou manm pou donn sipor sa Mosyon. Mersi.\nBon nou pran en vot lo sa Mosyon. Tou bann ki anfaver lev zot lanmen? Inanim, Mosyon in pase e nou’n fini nou travay pou ozordi. Nou ava adjourn ziska Mardi prosen.