Tuesday 7th August 2012 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - Second Term 2012 » Tuesday 7th August 2012\nBon, mon ava dir bonzour tou Manm, bonzour Minis avek ou delegasyon e tou manm piblik ki pe ekout nou. Avek nou ozordi nou annan Minis pou Lanvironman avek Lenerzi ki pou vin reponn kestyon bann Manm e nou ava al toudswit lo kestyon 71 Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Mr Deputy, bouzour Minis avek ou PS, bonzour tou Koleg Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout.\nMr Deputy eski Minis ki responsab pou lanvironman ek lenerzi I kapab enform sa Lasanble plan Gouvernman pou fourni zabitan vilaz Caiman Anse Boileau avek delo trete, mersi.\nBonzour Mr Deputy Speaker, bonzour manm Lasanble. Mr Deputy Speaker, pou le moman bann lakaz ki sitie dan leo sou distrik Caiman malerezman napa akse avek delo trete. Me sa ki mon konpran se ki laplipar sa bann lakaz ki dan leo Caiman zot pe ganny en koneksyon delo tanporer ki pa trete.\nSa bann lakaz ki pa pe ganny delo trete, zot sitie par lao en oter 50 met e a sa oter 50 met I limit ki PUC I kapab donn delo dan sa landrwa pandan sa moman. Pou sa bann lakaz ki par lao sa limit 50 met, PUC I annan en proze ki pou fer li posib pou donn en koneksyon sa bann lakaz avek delo trete. Sa proze I pou kout PUC anviron R5.9 milyon.\nSa proze I enkli konstri en stasyon ponpaz lo oter 50 met e en rezervwar lo oter 120 met. Proze pou enkli osi pas tiyo ant sa stasyon laponp ek rezervwar e osi met tiyo pou distribye delo kot bann lakaz.\nPou le moman pandan lasesres PUC I osi fer provizyon pou donn dimoun delo trete an servan bann bowser. Sa I ganny fer lo demann Lasministrasyon Distrik.\nBann lakaz ki sitie par anba sa oter 50 met zot annan posibilite pou konekte avek delo trete e laplipar sa bann lakz pe deza ganny akse avek delo trete. Gouvernman pe osi ankouraz tou dimoun pou annan en tenk rezerv e osi kolekte delo lapli pou bann konsonpsyon ordiner eksepte bwar ek dan lakwizin. Sa I pou ede ki nou redwir presyon lo sistenm delo trete espesyalman pandan peryod lasesres. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy eski Minis I kapab enform sa Lasanble e zabitan vilaz Caiman Anse Boileau kan eski PUC I anvizaze enplimant en tel proze e si zot anvizaze fer serten konsiltasyon avek bann zabitan avan en tel proze I ganny enplimante. E an vi ki laplipar propriyeter sa landrwa se bann propriyeter prive, eski son departman in konmans serten negosiasyon avek bann dimoun pou finaliz bann sitiasyon way leave? Mersi.\nMersi bokou Deputy. Parey zot konnen tou proze Gouvernman I ganny mete dan Bidze e sa proze pou ganny enkli dan Bidze PUC, enplimante dan bann lannen ki pe vini. Sa parey mon’n dir I depan lo Bidze ki Gouvernman I donnen. E parey zot konnen I annan bokou proze delo ki pe ganny enplimante atraver pei.\nLo kote konsiltasyon, mon napa sa lenformasyon avek mwan me selman parey mon’n toultan mansyonnen mon Minister I ouver pou okenn demars konsiltasyon, okenn demann konsiltasyon de lapar tou dimoun dan tou distrik ki nou kapab fer sir ki sa bann proze I benefisye nou bann dimoun.\nLo kestyon negosiasyon way leave, mon napa detay bann diferan plot later e kimanyer zot pou ganny afekte par sa proze e mon asire ki PUC pou met an plas son bann sistenm negosiasyon parey I fer avek tou lezot proze ki zot enplimante dan bann diferan distrik. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonzour Minis, bonzour tou manm dan Lasanble, bonzour tou dimoun ki a lekout.\nMr Deputy Speaker, eski Minis I kapab dir nou si son Minister atraver PUC I annan plan entrodwir en scheme pou ki bann dimoun I kapab aste bann water tanks avek PUC sirtou bann dimoun ki reste dan bann landrwa ki pa pe ganny akse avek delo trete. Mersi.\nMersi bokou Mr Deputy. Parey zot konnen Minister ansanm avek bann NGOs in enplimant plizyer proze o nivo nasyonal pou vwar kimannyer sistenm anmas delo lapli I kapab marse o nivo nasyonal. E sa bann proze in ganny bokou sikse e pou de moman mon Minister pe sey vwar en scheme lon term ki pou kapab siport bann diferan lakaz pou nou kapab enplimant en sistenm anmas delo lapli pou bann lakaz.\nSa proze pe ganny devlope, pe ganny diskite e of course nou pou fer anonsman lo la plitar. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Deputy Speaker, Minis bonzour. Eski Minis I kapab enform sa Lasanble si sa plan oubyen sa solisyon ki PUC pe propoze pou vilaz Caiman pou osi aplik pou bann lezot sou distrik avek menm problenm ki trouv li par lao 50 met. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Sak sou distrik, ouswa sak rezyon I annan son problenm spesifik selman sa I ganny evalye par bann teknisyen PUC. Definitivman PUC avek mon Minister I annan bann diferan request sorti dan bann diferan distrik e sa I pou ganny konsidere a la mezir ki nou finansman I permet nou. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy, bonzour Minis avek PS, bonzour tou Manm e bonzour tou bann ki a lekout.\nMr Deputy mon ti a kontan demann Minis si I okouran konbyen letan sa bann dimoun dan vilaz Caiman pe demann delo trete. E kwa ki’n koz PUC pou ganny en retar pou li propoz en tel proze pou sa solisyon.\nE dezyenman, dan sa proze ki PUC in propoze, eski Minis I okouran si PUC in vreman met en plan devan e si in propoz en sonm konkret avek Gouvernman pou li kapab realiz en tel plan. Mersi Mr Deputy.\nMersi bokou Mr Deputy Speaker, mon pou napa sa lenformasyon devan mwan konbyen letan dimoun Caiman pe esper delo. Mon konstate ki I annan bokou dimoun dan bann diferan sou distrik ki fer fas avek en similar problem e parey mon’n mansyonnen avan premye konstrent ki nou nou annan se en konstrent finansman. E parey zot konnen I annan diferan priyorite ki Gouvernman I bezwen met an plas e Gouvernman I toultan determinen, I toultan fer son mye pou li kapab adres tou bann issues sou distrik sirtou lo nivo enfrastriktir. E sa I pa enkli zis provide delo me lezot enfrastriktir ankor. I annan osi bann enfrastriktir ki marse o nivo enternasyonal kot Gouvernman I bezwen dedye Bidze pou enplimant sa bann proze.\nLezot delays ankor ki kapab arive avek en proze ki nou Manm Onorab ki’n demann sa kesyon orizinalman in fer resorti I negosiasyon bann way leave avek bann propriyeter. Sa I en issue ki kapab retard en proze. I annan lezot osi bann laspe teknik osi ki kapab ede pou retard en proze. Pran konsiderasyon ki pa toultan ki bann rezyon, mon pa pe koz lo zis Caiman la, ki dan laporte en sours delo ki nou kapab anmenn dan sa rezyon ki alor ou bezwen annan en proze pli gran ankor ki sa pou fer piping water pou al dan sa landrwa. So, I annan diferan fakter ki pa permet nou pou nou donn tou dimoun delo imedyatman kan zot deside vin reste dan en landrwa sirtou dan bann landrwa ki par lao en serten oter. Mersi Mr Speaker.\nBonzour Mr Deputy, bonzour tou mon koleg Manm Lasanble, tou dimoun a lekout. Mr Deputy, eski Minis I kapab enform sa Lasanble konbyen poursan nou popilasyon ki pa pe ganny akse avek delo trete ou delo potab. Mersi.\nMr Deputy Speaker mersi. Mon ti a voudre kapab reponn sa kestyon, parey zot konnen nou ankor pe esper rezilta the last census akoz se sa census ki pou donn nou en detay ase spesifik. Konbyen lakaz ki ganny konekte avek delo akoz sa I en kestyon ki ganny demande atraver sa census. Osito ki mon ganny sa lenformasyon, mon pou kapab pas li avek Lasanble. Mersi Mr Deputy Speaker.\nKestyon ti lo delo trete Caiman. Kesyon 72, Onorab Lucas.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Minis, bonzour tou Manm Oorab. Mon kestyon, eski Minis I kapab donn detay sa Lasanble dan ki bann sirkonstans ki bann distrik pou ganny asiste anba sa fon pou dezas natirel. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Lemonn ozordi pe ganny menase par sa ki nou apel sanzman klimatik e deplizanpli nou pe vwar nou fer fas avek bann dezas natirel ki vin difisil pou nou prevwar. Fon dezas limenn I form par en mekanizm finansyel ki I apel Contingency Fund ki ganny zere par Minis Finans.\nSon bi prensipal se pou fer sir ki I annan ase resours pou fasilit bann travay apre en dezas ouswa dan emergency mazer e pou redwir bann risk lo nivo nasyonal ki depas bann alokasyon bidzeter normal bann lorganizasyon respektiv. Ler in annan, ou ler I annan bann dezas natirel I annan bann bezwen pou ranforsi bann sistenm proteksyon. Rekonstri e re-abilit bann landrwa kin ganny afekte. Restore bann servis esansyel e osi ed bann zabitan kot ler I neseser. Sa byensir I ganny fer par bann diferan lazans e lorganizasyon ki ganny met an plas pou fer le neseser ler I annan en dezas ouswa en sitiasyon emergency. E tou sa bann travay I ganny fer an pros konsiltasyon e lo kolaborasyon avek bann Ladministrasyon Distrik relevan.\nLer I annan en tel demann pou lasistans pandan e apre en dezas I annan en komite teknik ki zwenn e diskit lo kimannyer pou rezourd sa problenm. Lo sa komite I annan bann reprezantan senior sorti dan Minister Finans, Minister Lanvironnman ek Lenerzi, Departman e Minister Kominoter, Divizyon dezas, lazans transpor lo later, servis lapolis, lazans tenny dife ek softaz parmi lezot ankor. Tou demann I bezwen pas atraver divizyon risk ek dezas ki annan responsabilite pou kordin sa bann demann ek aktivite. Ler I annan serten bezwen pou akse sa fon, bann detay proze e diszyon I ganny pran pli vit posib pou rezourd sa problenm parey dan ka Beau Vallon resaman kot lerozyon lakot ti pe menas semen piblik.\nI enportan pou note Mr Deputy ki menm polisi I aplike parey bann lezot proze Gouvernman. Fon dezas I pa fer bann proze kot bann propriyete endividyel sof si I annan en benefis kominoter ou si I annan en risk pou bann serten lenfrastriktir e kominote ki pou afekte plizyer fanmiy.\nSa lannen, divizyon dezas ouswa DRDM, pou finaliz en National Disaster Management Bill ki pou en lenstriman ki pou detay byen kad travay dan domenn zesyon risk ek dezas prosedir e lobligasyon bann diferan akter dan sa domenn pou asire ki zefor nasyonal I enn ki efektiv. I enportan pou note dan Bill I pou annan en seksyon spesifik ki pou eksplik prosesis akse avek bann mekanizm finansyel. Mersi Mr Deputy.\nOnorab Lucas okenn siplemanter?\nMersi Mr Deputy. Eski Minis I annan lenformasyon pou li kapab enform sa Lasanble ki leta sa fon pou le moman.\nMr Deputy, pou le moman sa fon I annan li R75 milyon. Ladan R50 milyon I ganny dedye pou konbat aksyon pirat kont nou teritwar e R25 milyon ladan I ganny reserve pou anka en dezas ouswa en emergency nasyonal. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonzour Mr Deputy Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki a lekout.\nMr Deputy Speaker, mon kestyon I swivan, eski Minis I kapab enform nou Lasanble lo sa R25 milyon pou sa fon dezas, emergency la, konbyen ladan ki’n ganny depanse sa lannen. E eski dezas fodre absoliman arive pou sa fon ganny servi oubyen prevansyon pou en dezas I osi ganny konsidere menm si I lo later prive oubyen zis lo later Gouvernman. Si I kapab donn nou detay. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Parey monn fer resorti, en fon Contingency sirtou dan ka dezas oubyen emergency I pou reponn dan en ka kot I poz en repons pou en dezas. Pou bann keksoz normal sa nou bezwen met dan nou bidze normal pou adres bann issues ki nou krwar I pou redwir en menas e sa I ganny mete dan nou Bidze. E se pou sa rezon ki nou annan en Contingency Fund, sa I permet Gouvernman pou li akse sa fund dan en sitiasyon emergency kot son Bidze normal pa permet li.\nKekfwa mon ava demande ki mon koleg Minis, Minister Finans I eksplik byen sa mekanizm kimannyer I travay an relasyon avek planifikasyon bidzeter nasyonal.\nLo kestyon larzan ki’n ganny depanse anba sa fon, ti annan proze Mare Anglaise, emergency rock armouring works ti kout R1.598,635.87. Ti annan proze Anse La Mouche ki ti kout R990, 600. Well, fodre nou total tousala e nou minus li from 25 million. Si ou permet mon Mr Deputy mon kapab rod mon calculator e nou kapab donn sa detay avek Onorab. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy, bonzour Mr Deputy, bonzour Minis avek ou delegasyon. Mr Deputy, an vi sirkonstans dezas natirel ki ti afekte Beau Vallon apart sa lerozyon, eski Minis I kapab enform sa Lasanble si son Minister pe konsider asiste lezot ka ki ti arive lannen pase ki pankor ganny asiste malgre Minis in les nou konpran poudir ti annan en komite ki ti’n ganny mete pou regard en pti pe dan sa problem. Mersi.\nMr Deputy, mon pa aware pou le moman si I annan okenn ka, outstanding ki’n ganny konsidere anba emergency. Mon ti a demann Manm Onorab konsernen pou fer konn sa bann ka avek mon Minister e la nou ava vwar si I pou fit sa kriter pou li ganny konsidere anba emergency. Akoz parey monn mansyonnen avan, se en komite ki deside dan sitiasyon emergency lekel bann proze ki pou ganny enplimante. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis I kapab donn sa Lasanble legzanp bann kategori lensidan ki son minister I konsider koman dezas natirel. E an vi ki Minis in dir avek sa Lasanble ki normalman zot pa asiste bann endividi an partikilye, eski Minis I kapab eksplik sa Lasanble ki plan DRDM I annan pou edik lapopilasyon lo bann mezir prekosyon e prevansyon pou anpese ki bann lensidan fatal, ouswa bann lensidan mazar I arive letan I annan bann kalamite natirel. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Pou al dan bann legzanp ozordi bomaten mon krwar I pou kre senter lespektasyon. Mon ti a voudre fer sa letan mon pou prezant sa Bill akoz dan sa Bill I pou donn vreman detay e kriter spesifik ki sa komite pou vwar.\nLo dezyenm parti son kestyon Mr Deputy Speaker, wi, DRDM I annan en progranm ledikasyon. I mon plan pou mon ranforsi sa progranm, I en progranm ki ongoing, ki nou pe fer li dan lekol e avek bann manm piblik e o nivo distrik. Selman mon admet Mr Deputy Speaker ki nou merit fer plis zefor pou nou kapab endik nou bann dimoun lo kimannyer zot kapab redwir zot risk e osi pandan letan zot planifye zot devlopman, kimannyer zot kapab fer serten mezir pou redwir zot risk a lon term kont bann dezas natirel. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy, bonzour koleg Onorab, bonzour Minis ek ou delegasyon.\nMr Deputy an vi larepons Minis ki in enform nou Lasanble ki sa fon I ganny servi apre ki dezas in arive, eski Minis I kapab dir ek nou eski disaster mitigation I pa en rol ou fonksyon DRMD e ki arive dan bann lenstans kot lotorite distrik I idantifye dezas ki kapab arive e ki pou tous sa emergency fund, kote I ale pou enplimant sa bout pou fer sir ki nou mitigate en dezas avan ki I vin en emergency. Mersi.\nMr Deputy Speaker, parey mon’n manyonnen, kriter pou sa Contingency Fund I enportan ki Minis Finans I eksplik sa dan konteks fonksyon bidzeter Gouvernman. Selman ki mon anvi fer resorti se parey monn ranforsi avan, se si nou annan kestyon ki konsern en risk, wi I tonm dan responsibilite DRDM, I tonm dan nou sistenm mitigasyon. Parey ou konnen nou annan en progranm ki deblok bann lanmar me sa I en fonksyon bann limit Bidze ki nou gannyen par an. E la letan nou ganny sa limit sa Bidze se prezan nou priyoritiz par egzanp mon pe donn en legzanp la bann lanmar ki bezwen ganny debouse. E sa I proze ki nou pa kapab fer tou le lannen pou tou lanmar dan Sesel. E nou priyoritiz li pou nou kapab adres bann lanmar pare egzanp ki demann pou fer sa travay. E nou kapab asire ki nou kapab rotate sa travay lo en rotasyon 2an ou 3an.\nE sa I en fonksyon limit bidzeter parey monn fer sorti avan. Selman travay mitigasyon I ganny fer e I annan proze ki ganny enplimante me selman mon pa kapab adres tou sa bann proze imedyatman e sa I en konsern tou pei ki pa kapab fer tou keksoz anmenmtan akoz nou annan sa limit pa zis bidzeter me osi resours e kapasite. Me selman lo kote Minister e departman dezas DRDM nou sey met en sistenm priyoriter an plas ki permet nou kapab tir bann zone ki pli an risk avan e apre adres bann lezot zone ki mwen a risk lo nivo kour term e medium term. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy mon ti ava kontan si Minis dan en fason kler I kapab enform sa Lasanble ki arive dan ka en menas ki iminan. Dizon gro lapli I tonbe demen, en gro ros I vin enstab e I koz en danze imedya pou en fanmiy ki zis par anba kot sa ros I ete. Eski Minis I kapab enform sa Lasanble ki kriter oubyen ki sa fanmiy pou fer dan en ka parey pou li kapab vreman ganny akse avek sa fon dezas akoz sa gran danze.\nE dezyenman, dan ka kot en danze in fini arive, en keksoz in fini arive e en fanmiy prive in ganny afekte, e zis sa fanmiy ki’n ganny afekte me li sa fanmiy pa dan en pozisyon pou li kapab deal avek sa dezas. Ki kriter ki sa fanmiy pou swiv pou li kapab ganny en posibilite pou li ganny akse oubyen pou li ganny ede avek sa fon dezas. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy parey mon’n mansyonnen avan, sa bann detay pou ganny fer transparan dan sa Proze-de-Lwa, bann kriter egzakt. Akoz pou le moman I pa dan lalwa e bann kriter ki entern pe ganny konsidere par en komite.\nMalgre mon’n dir sa zot tou zot konnen ki dan lepase I annan bokou dimoun ki’n fer fas avek serten risk e aksyon in ganny pran e mezir in ganny pran pou nou redwir sa risk. I annan evaliasyon in ganny pran parey ou’n vwar ki en serten fanmiy I an danze e serte aksyon in ganny pran. Mon pa pe dir ozordi poudir aksyon pa pou ganny pran, I annan evaliasyon ki bezwen ganny fer avan pou determinen si sa ros ouswa sa lot lenpakt I en danze pou sa fanmiy. E definitivman aksyon pou ganny pran.\nMon ti a kontan asir manm Lasanble ozordi e asir manm piblik ki nou committed pou nou adres e respond to bann ka emergency. E monk war nou’n prouv sa dan lepase ki Minister Lanvironman in toultan lo teren, in toultan lo front line pou adres bann problenm ki nou bann dimoun I fer fas avek. Mersi bokou Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Minis, bonzour tou dimoun a lekout. Mr Deputy mon ti a kontan demann Minis, dan lepase in annan bokou bann surveys ki’n ganny fer kot I annan bann sit ki’n ganny idantifye konman I kapab koz dezas pou lakominote. Eski son Minister pe pran o serye sa bann surveys ki’n ganny fer pou kapab parey mon bann koleg avan in dir, pou mitigate sa bann dezas ki kapab arive, ki kapab pran lavi dimoun dan tou bann distrik kot sa bann surveys in ganny fer.\nMersi bokou Mr Deputy. Parey toultan mon’n dir avek mon bann staff dan Minister Lanvironman, prezervasyon lavi I en priyorite primordyal nou travay par lao okenn enfrastriktir e okenn lezot keksoz ki nou travay avek. E letan nou pe travay pou vwar pou nou protez serten asset nou osi met an konsiderasyon lavi manm piblik konman en priyorite. So, I pa en kestyon ki nou pou bezwen demann nou lekor, I en devwar, I en commitment, I en lasirans ki mon donn manm piblik se ki mon met lavi nou dimoun premye. Se sa rezon akoz par egzanp letan nou ti annan sa threat tsunami nou ti fer evakiasyon dan en fason annord e dan e fason rezonnab, nou ti met lavi nou bann dimoun premye. Alor, I vreman enportan ki mon kapab ranforsi sa ozordi e mon kont lo zot e mon kont lo zot sipor ki letan nou met serten mezir an plas ki nou ganny zot korperasyon total pou nou kapab fer sir ki lavi piblik I ganny mete an premye avan nou mazin lenfrastriktir, ouswa nou laboutik, ouswa nou travay dan en sitiasyon kot en dezas I iminan pou nou pei e pou nou Pep. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 73, Onorab Lucas.\nMersi Mr Deputy. Kestyon pou Minis, pou enform sa Lasanble ki rol Departman Lanvironnman dan lenplimantasyon bann proze viz a vi EIA ki’n ganny laprouvasyon lotorite Planning.\nMINISTER ROLPH PAYET.\nMr Deputy, lalwa proteksyon lanvironnman 1994 ki ganny administre par Minister Lanvironman ek Lenerzi I fer obligatwar ki tou devlopman kip e ganny propoze dan Sesel I ganny lotorizasyon lanvironman. Sa lotorizasyon I ganny donnen anmenmtan ki laprouvasyon lotorite Planning.\nPou fasilit keksoz, en sel pwen kontak I ganny fer atraver lotorite Planning ki responsab pou fer tou kominikasyon neseser avek bann envestiser ek bann devloper. Savedir, tou plan I ganny soumet lo kontwar Planning e tou respons pou bann devloper I ganny anvoye zis atraver sa lotorite. I bon fer resorti ki se Departman Lanvironnman ki aprouv trou letid lenpak ki ganny fer pou tou proze. Pou bann proze ki tonm dan klas 2 savedir bann pti proze tel ki lakaz, miray eksetera, eksetera, se bann zofisye sa departman ki fer evaliasyon e ki donn desizyon ki apre ganny kominike atraver lotorite Planning.\nBann proze ki gro e ganny liste dan regilasyon ouswa bann ki departman I determinen I annan gran potansyel pou afekte lanvironnman I ganny klasifye konman klas 1. E pou sa bann proze bann devloper I oblize fer en letid lepak detaye e soumet sa rapor avek nou Minister Lanvironnman ek Lenerzi.\nPou proze klas 1, lotorite Planning I aksepte e travay lo zot plan detaye selman apre ki Minister Lanvironnman in donn en notis laprouvasyon pou zot rapor letid lenpak. Sa bann letid lenpak I osi ganny mete a latansyon piblik parey nou’n vwar resaman lo televizyon e dan bann biro distrik.\nManda Minister Lanvironnman ek Lenerzi pa termin avek laprouvasyon bann devlopman me I osi kontinnyen atraver bann faz konstriksyon e loperasyon. La kot bann zofisye I kontinnyelman sirvey bann sit e fer sir ki zot bann travay I al anlinny avek bann kondisyon ki nou’n preskrir lo nou laprouvasyon kondisyonnel e osi byen ki bann komitman ki sa bann devloper ti fer pandan sa prosesis EIA.\nSa bann sirveyans I parfwa ganny fer konzwentman avek seksyon kontrol devlopman kot lotorite Planning kot si I neseser nou kapab aret bann proze ki zot rezourd sa bann kontrovansyon ki zot in annan avek lalwa proteksyon lanvironnman. Ouswa ziska ki zot I adres I deliver lo sa bann keksoz ki zot in dir zot pou fer pandan ki zot proze ti pe pas dan prosesis EIA. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Eski Minis I kapab enform sa Lasanble ki arive dan bann ka kot sa developer pa’n respekte serten kondisyon e si I annan okenn penalty lekel lotorite ki aplik sa penalty.\nMersi bokou Mr Speaker. Si sa kondisyon I en kondisyon lanvironnman se lalwa lanvironnman ki aplike e sa case si I pa kapab ganny rezour I ganny mete Ankour. Si I konsern konstriksyon sa building limenm li I annan serten provizyon anba lalwa Town and Country Planning Act ouswa bann regilasyon ki diriz konstriksyon e la sa particular problenm pou ganny konsidere anba sa lalwa Town and Country Planning Act ouswa lalwa devlopman. So, I depan ki kalite kondisyon ki sa devlopman in kase. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Eski Minis I kapab dir sa Lasanble dan ki fason ki son Minister I monitor lenplimantasyon bann EIA e sirtou kot I konsern bann kondisyon ki ganny mete tel konman akse avek lans, oubyen bann lezot laspe lanvironnman e kimannyer zot asir responsabilite bann devloper once ki I annan okenn infringement ki’n arive apre sa. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Minister lanvironnman I annan en tim lenspekter ki fer vizit pou tou nou bann proze. E sa bann vizit I ganny fer toulezour, toule semenn e en rapor I ganny fer e I ganny konsidere par nou bann diferan departman. I annan parfwa ki konsern konservayon, I annan ki konsern lafore, I annan ki konsern menm risk avek dezas, I annan ki konsern planifikasyon limenm, I annan ki konsern polisyon e I annan ki konsern lezot departman dan Minister. E sa travay I ganny fer toulezour e letan rapor I ganny fer e la en desizyon I ganny vwar si I merit plis diskisyon, plis negosiasyon akoz parfwa dan en devlopman osi I annan serten keksoz ki pa’n ganny antisipe avan. Par egzanp, letan ti annan konstriksyon en particular lotel, letan sa kontrakter ti pe fouye I ti vwar fondasyon I plen avek boutey e pa ti’n prevwar ki sa fondasyon ki tin ganny fer pou sa vye building avan ti plen avek en kantite boutey. E la nou ti bezwen fer serten modifikasyon avek plan.\nAlor, I en travay ki ongoing akoz I annan parfwa sometimes unforeseen circumstances ki permet nou travay avek sa kontrakter ek sa devloper pou vwar en solisyon pou bann diferan problenm ki zot rankontre letan zot al lo en sit. Selman kot I konsern bann kondisyon ki ganny kase par sa bann devloper I annan en fine system e parey monn mansyonnen avan nou annan en legal, nou annan en dimoun legal dan nou departman ki liaise avek departman Atorni Zeneral pou anmenn okenn bann case devan.\nKot I konsern bann diferan lezot kondisyon ki konsern konstriksyon, sa travay I ganny fer ansanm avek lotorite Planning. Mersi bokou Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis I kapab dir ek nou vi ki leksperyans I montre ki I annan serten defayans dan sistenm monitoring dan lepase ki diriz konstriksyon ki pe ganny oversee par Planning Authority. Eski I annan lentansyon pou Minister Lanvironnman konzwentman pou sirvey pli pres bann proze. E ki bann mezir pli sever ki kapab pran kont bann devloper ki apre konstriksyon zot find loop holes pou pa obzerv bann kondisyon anba ki lotorite Planning in donn zor pou operate kot nou annan zot ki find ways pou anpes dimoun ganny akse ek lans e si Minis I kapab donn nou legzanp konkret kot Minister pe fer ki nou bann Seselwa I ganny akse, ki sa bann kondisyon I ganny obzerve. Mersi.\nMersi bokou Mr Deputy Speaker. Parey zot kekfwa in aware, I annan revizyon dan bann diferan lalwa ki pe ganny fer, lalwa lanvironnman limenm li I pe ganny revize, lalwa Town and Country Planning Act pe ganny revize pou adres presizeman sa bann konsern ki manm piblik in raise toultan e zot menm zot zot in raise dan sa Lasanble. I annan en kantite issues ki noun anmase ki noun pas ladan e nou pe sey aranze ki fer sir ki nou kapab annan en kad lalwa ki vreman serye.\nWi nou kapab annan bon lalwa selman letan nou demann enplimantasyon sa osi nou bezwen adrese ki bann fason nou met an plas ki nou fer sir ki nou bann travayer I fer zot travay dan en fason profesyonnel e osi ki nou pa enterfer dan zot travay ler zot pe fer zot travay dan en fason profesyonnel. Sa bann striktir pou ganny mete an plas pou asire ki devlopman I ganny fer dan en fason annord e dan en fason ki lye avek lalwa e avek bann kondisyon ki both Minister Lanvironnman e Minister Later I met an plas.\nEn keksoz spesifik ki mon kapab fer mansyon lo la konsernan akse avek lans se ki nou annan bokou legzanp otour nou. En legzanp se par egzanp MAIA ki’n fer son car park parey kondisyon Planning ti demann li, in donn son akse lo kote lans pou bann dimoun kapab akse lans. Lot se Ephelia kot ti annan negosiasyon ki ti ganny fer popu annan en landrwa kot bann dimoun I kapab rezouir lans Port Launay, e sa in ganny fer e Minister Lanvironnman I touzour monitor sa bann landrwa akoz parey zot konnen osi poudir parfwa nou bann mann piblik osi pa respekte zot konportman lo nou bann lans.\nNou annan bokou ka kot I annan bann dimoun ki harass bann touris lo lans, nou annan bokou ka kot nou bann Seselwa I sali lans, nou annan bokou ka kot nou bann dimoun Seselwa I zwe lanmizik vreman for ziska tar dan lannwit, ziska gran maten. So, mon Minister avek Minister Litilizasyon Later pe revwar kimannyer nou kapab annan en bon ko-egzistans ant nou bann dimoun ki kontan lans e osi nou bann touris ki vin rezouir nou lans ki parey zot konnen I vreman enportan pou nou devlopman ekonomik e pou adres bokou sa bann proze ki zot in leve bomaten nou bezwen annan reveni dan nou lekonomi pou nou kapab devlope koman en pei. Mersi bokou Mr Speaker.\nMR DEPUTY SPEAKE;R\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Minis in eksplik sa Lasanble ki arive dan ka ki annan en proze ki pa pe respekte bann lalwa e bann lalwa environmental e EIA. Eski Minis I kapab dir ek sa Lasanble alors ki I arive si I annan en proze Gouvernman kot bann kondisyon EIA pa pe ganny respekte. Mersi Mr Deputy.\nMersi bokou Mr Deputy. I en kestyon ki nou’n fer fas avek a plizyer repriz e mon Minister I definitivman apros sa departman Gouvernman o nivo Minis, o nivo teknik pou nou rezourd sa problenm. E si sa problem pa ganny rezourd I ganny anmennen o pli o posib pou nou kapab rezourd sa bann issues.\nPar ler, sa departman Gouvernman ki nou annan sa problenm avek I en proze ki’n fini ganny fer, I en proze ki pe adres en serten mezir emergency e la nou vwar ki nou nou bezwen fer provizyon dan nou Bidze prezan pou nou adres en problenm ki’n ganny kree par en lot departman.\nMon pa pe defann okenn departman ozordi bomaten, selman mon pou dir zot ki in arive dan lepase e I kontinnyen arive e nou bezwen kontinnyen adres li e vwar dan ki fason nou kapab fer ki a la mezir ki annan serten proze ki irzan, ki annan serten proze ki bezwen ganny fer pou benefis nou bann dimoun me a la mezir osi ki sa bann proze I ganny fer byen, I ganny fer a la spesifikasyon e mentenir bann kondisyon ki lezot dimoun pa ganny afekte e osi lanvironnman pa ganny afekte. Mersi Mr Deputy Speaker.\nKestyon 74 Onorab Nichole Barbe.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, Minis ek son delegasyon, koleg Onorab tou dimoun ki a lekout bonzour.\nEski Minis ki responsab pou Lanvironnman ek Lenerzi I kapab donn detay nou Lasanble lo plan son Minister pou rod lezot mwayen pou desantraliz peyman delo ek elektrisite pou bann konsomater. Mersi Mr. Deputy.\nMr Deputy mon realize ki Onorab Barbe in demann mon Minister sa kestyon an relasyon avek konsern piblik lo sa size.\nPUC in deza konmans fer en kantite zefor pou fasilit peyman par son bann konsomater. Parey nou konnen PUC I annan 4 biro lo Mahe, Praslin ek La Digue kot kliyan I kapab pey zot Bill. Sa bann biro I Pirates Arms Building Victoria, Anse Royale, Baie Ste Anne Praslin ek La Passe La Digue. Mon konstate ki lo Mahe pandan lafen dimwan lalinny kot Pirates Arms I vreman long e parfwa pa tou bann cashier ki la pe travay pou klersi sa lalinny. E yer mon ti vwar pou mwan menm sa kantite dimoun ki perdi zot letan dan lalinny pe esper pou pey zot bill.\nMon’n demann CEO PUC pou revwar zot sistenm e dan short term savedir pou fer sir ki lalinny I al pli vit me dan long term pou vwar bann metod alternativ, lokasyon alternativ pou asire ki nou bann dimoun ki vin pey zot bill zot kapab pey li dan en fason pli konfortab e osi dan en fason pli efektiv.\nKot labank Savings Grand Anse Praslin kliyan I osi kapab pey zot bill parey zot pey kot bann biro lo Mahe. PUC in osi konsider annan lezot biro dan bann lezot distrik. Me problenm asosye avek sa se son kou. Pou annan tel biro dan diferan distrik I bezwen anploy dimoun pou premyerman ranmas sa larzan, met sa biro an sekirite e osi annan bann lezot fasilite pou anmas larzan a ler toulezour pou anmenn labank. PUC I estimen ki en tel biro pou kout li anviron R40 mil par lofis par mwan. Koman PUC pe esey redwir son kou loperasyon pou ofer son bann kliyan en pli bon servis a en pri rezonnab I bezwen rod lezot fason pou li desantraliz peyman par son bann kliyan.\nEn bann fason ki nou pe eksplore e ki deza an mars se peyman atraver labank. Ozordi tou bann kliyan Barclays Bank, MCB, Nouvobanq ek Savings Bank zot kapab pey direk zot bill lo zot kont labank respektiv.\nDezyenmman, sistenm monthly standing order atraver sa bann menm labank bann kliyan I kapab pey par en sistenm standing order tou le mwan. Sa I vedir ki sa kliyan I senpleman pran sa bill lepase e kalkile konbyen I bezwen peye par mwan e apre fer laranzman direk avek son labank pou pey PUC sa sonm larzan tou le mwan. Sa en sistenm ki mars byen ki nou apel Direct Debit dan bann lezot pei. Avek en sistenm parey sa dimoun pa bezwen al pey son bill tou le mwan akoz son labank I fer sa pou li otomatikman.\nEn trwazyenm sistenm ki fek ganny mete an plas se peyman atraver bann stasyon ATM pou bann labank. Sa I en sistenm ki donn dimoun bokou fleksibilite e posibilite pou pey zot bill atraver bann masin ATM. Sa sistenm I deza an plas avek labank Barclays e le neserser pe ganny fer pou donn menm servis atraver lezot labank. Avek en servis parey, en dimoun I annan liberte total pou pey son bill ler e zour ki I oule akoz ATM I ouver 24er lo 24er eksepte kekfwa letan I annan en problenm teknik avek.\nMr Deputy, se sa an gro travay ki PUC pe fer pou fasilit peyman bann bill par son kliyan e anmenmtan mentenir kou son loperasyon a en nivo abordab. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis I kapab enform nou Lasanble ki poursantaz konsomater servis PUC ki servi biro Pirates Arms Building. E dezyenmman, an vi ko bokou dimoun parey Minis in dir I fer peyman dan lofis anvil, ki son Minister pe fer, ki bann mezir petet imedya ki son Minister pou pran ouswa pe pran ki’n nonmen deza, pou pran imedyatman pou limit kantite letan ki konsomater I pran pou fer zot peyman. Mersi Mr Deputy.\nMersi bokou Mr Deputy. Parey mon’n mansyonnen en gran mazorite manm piblik I fer zot peyman Victoria, e kantite dimoun ki vin kot sa bann lakes I varye pandan le mwan e parey zot vwar lake I vreman long pandan bann letan lafen dimwan sirtou pandan son bann premye semenn. Parey monn mansyonnen monn donn lenstriksyon CEO PUC pou revwar sa sistenm, pou vwar ki fason nou kapab fer ki pli vit. Si nou bezwen fer sir ki nou bann cashier I rotate dan en fason ki toultan I annan cashier ki prezan la, si nou bezwen segregate bann diferan kategori peyman ki ganny fer. Tousala I bann stratezi ki CEO PUC I bezwen travay lo la pou asire ki servis I vin pli efikas.\nLo kote manm piblik, mon konnen ki bokou zot I konsernen e zot anvi pey zot bill osito ki zot ganny zot saler, mon ti ava rekonmande ki bann ki vwar li konvenab ki I servi ketfwa dezyenm ouswa trwazyenm semenn lemwan pou li vin pey son bill.\nMon pa pe dir sa koman en leskiz, mon pe dir sa koman en propozisyon pou kapab evite ki nou annan bann long queue dan en landrwa ki parey zot konnen PUC ti bezwen bouz laba letan Unity House ti bezwen ganny kase. Nou pe osi eksplor lezot lenfrastriktir lezot landrwa, ki PUC I kapab lwe pou li kapab fer sir ki I kapab aranz sa servis dan en fason pli efikas e osi pli konfortab pou nou bann konsomater. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. An vi ki Minis pa pe vwar li posib dan limedya pou desantraliz peyman delo ek elektrisite me I an gran demann dan bann distrik. Eski Minis pe mazin annan en tel proze dan le fitir? Mersi.\nMr Deputy mersi bokou. Parey zot in remark avek mon larepons, sistenm peyman pe evolye e menm bann labank zot menm zot zot vwar poudir napa bokou bann servis ki ganny mete dan tou distrik. I annan sistenm teknolozi ozordi ki permet nou bann dimoun pou pey menm par mobile phone. E letan nou’n ganny bann sistenm elektronik peymen ki kapab ganny fer online lo konpiter, lo ou mobile phone, lo ou sa – I pou rezourd en kantite nou bann problenm. Sa I travay ki pe ganny fer ansanm avek departman ICT, ansanm avek bann diferan sekter prive pou fer sir ki nou kapab fer en servis demen ki menm bann dimoun pa bezwen debout dan lalinny anymore.\nBann biro pou ganny servi pou adres bann konsern bann konsomater e bann kestyon peyman e bann lezot tranzaksyon I kapab ganny fer online. Menm ki nou vwar, se ozordi bann labank, mwan personnelman mon pankor debout devan en cashier labank pou en bon pe lannen akoz mon servi mon ATM card, mon servi lezot fasilite online. La Barclays in met sistenm online, mon kapab asize dan konfor dan lakour avek mon computer pou mon kapab get mon kont. Mon konstate ki pa tou dimoun ki annan akse avek computer, ki annan akse avek mobile e se pour sa rezon ki nou pou kontinnyen ofer sa servis dan en fason dan bann landrwa ki dimoun I kapab ganny akse avek sa bann servis. So, I pou en faz prosesis, selman parey nou’n vwar letan nou pe moderniz Gouvernman e nou pe vwar ki dan sekter prive osi dan zot sistenm modernizasyon nou pe vwar ki zot pe optimiz zot servis an servan teknolozi e mon krwar se sa direksyon ki nou Gouvernman I bezwen bouz ladan. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy, Minis, Koleg Onorab bonzour. Si I lentansyon PUC pou desantraliz en tel servis a lavenir, eski Minis I kapab enform nou Lasanble si zot kapab konsider en proze pilot an term rezyon an servan DA’s Office pou evalye si I fezab.\nMr Deputy Speaker mon avan demann CEO PUC pou vwar sa sizesyon e pou vwar fezabilite sa sizesyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Minis in eksplik nou plizyer posibilite ki zot anvizaze antreprann a lavenir. Pandan sa moman eski Minis I kapab dir avek sa Lasanble si zot kapab konsider en fast track lane pou bann dimoun aze ki desann e vin pey zot bann bills kot PUC pou le moman. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Wi sertennman parey monn mansyonnen, si nou bezwen kategoriz enpe bann lalinny ki nou annan kot Pirates Arms nou pou vwar lekel bann ki pe vin tranzaksyon pli long ouswa bann ki pe vin klersi son arrears ouswa parey oun mansyonnen bann dimoun ki pli vye e ki vrema vwar li difisil pou debout dan lalinny. Tousala nou pou revwar e mon asir zot ki nou pou met an plas en sistenm ki pli aleze ki sa sistenm ki nou annan ozordi akoz mon menm mwan mon’n vwar dan mon prop lizye enpe soufrans nou bann konsomater ki zot pas ladan letan zot vin pey zot bill. Mersi bokou Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker eski Minis I kapab dir nou si enternelman kot management peyman si I annan sanzman ki kapab ganny fer ki dan bann peak hours oubyen dan bann letan peak kot I annan bokou dimoun pe vin fer peyman I annan maximum dimoun lo bann cashier e non pa zis 2 dimoun kan ou vwar lakantite dimoun ki’n antre pou fer peyman I pe ogmante. Mersi bokou.\nMr Deputy parey mon’n mansyonnen mon’n fini eksplike sa larepons, mon’n dir nou pou ranforsi pou fer sir ki pandan letan ki nou annan peak tou nou bann cashier pe travay e si nou bezwen annan 2 rotasyon nou fer 2 rotasyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nKestyon 75, Onorab Dugasse.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Minis, bonzour tou Manm Onorab, bonzour tou dimoun a lekout. Eski Minis I kapab eksplik zabitan Maldive, La Gogue e North East Point kwa ki son Minister pe fer pou adres sitiasyon delo dan letan lasesres. Mersi.\nMr Deputy Speaker bann zabitan Maldive, La Gogue ek North East Point I konmela ganny delo trete par sistenm tretman Hermitage.\nPandan lasesres I annan serten problenm presyon dan sistenm distribisyon ki fer ki delo pa ariv kot bann lakour ki sitie dan sa bann landrwa. Pandan sa letan PUC I bezwen servi bann bowser pou ranpli bann stasyon ponpaz ki ponp delo dan bann rezervwar par lao. Sa I permet sa bann zabitan pou ganny enpe delo.\nPou redwir difikilte ki bann dimoun I gannyen dan sa bann landrwa PUC in tou dernyenman enstal en sistenm desalinasyon Ile Perseverance ki donn delo dan rezyon Nor depi Vilaz Quincy ziska North East Point.\nSa sistenm desalinasyon I kapab prodwi 2 mil met kib par zour. Sa sistenm pou le moman pe mars 24 lo 24. Sa I ava ogmant prodiksyon delo desalinasyon pou sa bann landrwa pou fer li vin en total 4, 500 met kib par zour. Avek en prodiksyon parey, bann zabitan dan sa landrwa I devret vwar en gran amelyorasyon pandan bann letan lasesres. I enportan pou fer resorti ki PUC I annan plan pou kontinnyen ogmant prodiksyon delo pou li kapab meet demann ki pe kontinnyen ogmante sirtou kot I neseser. Mersi Mr Deputy Speaker.\nOnorab Dugasse siplemanter?\nMersi. Minis avek bi rezourd sa problenm delo dan sa rezyon, eski Gouvernman I annan lentasyon pou konstri en Water Treatment Plant La Gogue.\nMersi Mr Deputy. Plan PUC lo long term se pou osi ogmant stokaz e distribisyon delo sorti dan bann diferan larivyver sirtou dan Nor. Tre byento PUC pe al konmans en letid pou ogmant kapasite stokaz dan danm La Gogue par ankor en demi milyon met kib. E osi pou konstri en stasyon tretman delo obor danm ki pou enkli bann tiyo e rezervwar.\nSa nouvo sistenm pou kouver Nor Mahe enkli Maldive, North East Point e osi La Gogue. Sa proze I estimen pou kout anviron R418 milyon e I ava ganny fer kan PUC I ganny sa nivo finansman.\nPUC I annan bann proze adsiyonnel ki pe ganny fer pou le moman la pou transfer plis delo dan danm La Gogue pou asire ki nou danm I kapab ranpli pli vit ki I ete prezanman. Sa I enkli transfer delo sorti Le Niole, sa ki apel proze Mont Simpson e osi proze transfer delo sorti Salazi pas atraver danm Rochon. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis avek sitiasyon lasesres ki polisi son Minister vizavi nou sitwayen ki konekte en rakor dan larivyer pou zot servi kot lakour. Eski I annan en fee ki atase avek. Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Parey zot aware koneksyon pran delo I ganny dirize par en particular lalwa. Dimoun ki pran delo dan en larivyer kot PUC pe deza annan rezarvwar, ki deza pe pran delo PUC pou antre an diskisyon avek sa dimoun ki pe pran sa delo akoz sa delo pe ganny pran pou konsomasyon kominoter.\nSi sa larivyer I napa okenn sours ki PUC pe pran ladan pou le moman PUC I les zot servi sa delo pou zot prop konsomasyon.\nLo nivo nasyonnal parey zot konnen PUC I annan en Water Management Plan ki I pe konmans met an aplikasyon, enplimantasyon e avek ou laprouvasyon Deputy Speaker mon kapab donn detay sa plan si pa’n zanmen ganny deza fer dan lepase dan en prosen sitting sa Lasanble. Mersi Mr Deputy.\nOnorab Dr. Payet.\nMersi Mr Deputy, bonzour tou dimoun. Eski Minis I kapab enform sa Lasanble e zabitan North East Point kan sa proze sanz tiyo pou konplete pou ki I ava kapab ede pou rezourd sa problenm dan leo North East Point. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, si mon konpran kestyon Onorab Dr Payet – ou pe koz lo Simpson transfer ou? Mon napa sa detay devan mwan Mr Deputy Speaker.\nMinis si napa detay ou kapab ekrir Manm pou ou donn zot detay neseser. Onorab Pillay.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis I kapab dir nou an vi ki menm sitiasyon aktyel konmela ki nou pe ganny delo atraver sa desalination plant ki fonksyonn a serten moman me I paret mwan ki I pa pe constantly donn delo North East Point e menm lezot mezir I ganny met an plas pou bann dimoun ki reste pli o North East Point kot zot pa pe ganny delo akoz bann lakaz pli ba e ler zot pe pran delo, ki mezir son Minister I annan plan pou met an plas. Eski zot pe konsidere extend letan ki sa rezyon I ganny delo oubyen ki lezot mezir ki zot met an plas pou ki sa bann dimoun ki reste pli o I kapab ganny delo, bann dimoun ki reste dan bann flats North East Point as well. Mersi.\nMersi bokou Mr Deputy Speaker. Mon napa lenformasyon spesifik lo sa kestyon ki Onorab in demande me selman kimannyer mon konpran se si I annan bann rezyon ki zot pa pe ganny delo zot fer zot request atraver PUC lo nivo kominoter e la PUC I vwar sa sitiasyon e provide zot avek sa servis bowser pou le moman ziska ler sitiasyon I kapab amelyore.\nSa mon pe dir dan en fason zeneral, mon pa konn sa sitiasyon spesifik ki Onorab pe koz lo la North East Point. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Eski Minis I kapab enform sa Lasanble ki son Minister pe fer pou adres sa sitiasyon mank delo kot I annan plizyer sou distrik avek gran sours delo ek basen me still pa pe ganny delo pandan letan lasesres. E akoz ki PUC pa pe servi sa bann sours ek basen pou provide delo pandan sa letan lasesres e si sa I enkli dan son Water Management Plan e kan ki sa pou pran lefe. Mersi.\nMr Speaker sa I en keksoz ki mon’n antann bokou depi ler mon’n pran mon pozisyon Minis. Se bokou Seselwa zot dir mwan I annan bokou sours delo partou ki koule pandan lasesres. E ozordi mon lans en lapel pou telefonn mon lofis pou donn mwan tou sa bann sours delo ki annan e mon donn zot mon langazman ki mon pou vizit tou sa bann sours delo dan sa 1an ki vini e avek PUC pou evalye kapasite sa bann sours delo pou kapab adres bann problenm ki nou annan dan bann sours distrik.\nMon fer sa lapel akoz I annan ka ki I vre ki I annan sours delo, I annan ka osi ki pa vre akoz I annan sirkonstans kot PUC in anvoy son bann teknisyen al vizit sa bann sours delo e letan zot in ariv dan sa landrwa in fini sek. Akoz parey mon’n dir toultan nou annan bokou expert dan sofa e nou annan osi expert ki serye. So, mon ouver mon lofis pou bann expert ki serye – donn mwan detay sa bann sours delo e la nou pou fer evaliayon, mon pou donn lenstriksyon PUC pou nou fer en evaliasyon sa bann sours delo e la vwar sa bann sours delo si I fezab. Akoz ou pa kapab zis get sa sours delo, ou bezwen get son kapasite ki ou kapab kolekte avek sa sours delo letan ou annan rezervwar.\nMon konnen ki I annan landrwa ki nou kapab adres e tir delo avek serten larivyer, me I annan landrwa ki malerezman nou pa pou kapab fer li. So, mon pe demann zot, demann sa Lasanble pou ed mwan kapab fer sa travay dan en fason sistematik, dan en fason ki mon pa pou kapab vizit tou sa sit en sel kou me selman dan en fason sistematik ki nou go over tou sa bann larivyer e la nou kapab donn en desizyon kler poudir look, tel larivyer nou pa kapab fer li me sa tel larivyer la nou kapab fer li e nou ava kapab donn en plan, nou a kapab fer li antre dan sa plan nasyonal entegre ki vreman nou kapab adres sa bann problenm o nivo bann sou distrik e ki nou bann dimoun I kapab ganny delo kot I annan delo pou zot kapab debrouye pandan bann letan lasesres. Mersi Mr Speaker.\nMon swete ki zot ekout sa demann sorti kot Minis. Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy an vi ki I annan en kantite konplent lo kalite delo ki sorti dan plant desalinasyon. Eski Minis I kapab dir avek sa Lasanble oubyen enform sa Lasanble si I vreman annan posibilite pou improve kalite delo ki ganny prodwir atraver desalinasyon. Si wi, eski Minis I donn son komitman ki son Minister pou fer sir ki lenvestisman I ganny mete dan plan desalinasyon pou improve kalite delo pou nou Seselwa.\nE dezyenmman, an vi ki Minis in koz lo en gro proze pou improve kapasite stokaz delo. Eski Minis I pa krwar ki sa proze I devret en priyorite e ki son Minister I devret fer tou pou konvenk Gouvernman pou rod finansman pou nou fer sa proze o pli vit posib pou alleviate soufrans ki Lepep Seselwa sirtou dan rezyon Nor pe fer fas avek an relasyon avek mankman delo dan bann letan lasesres. Mersi Mr Deputy.\nMersi bokou Mr Speaker. Sa size delo desalinasyon I en size ki vreman mon pou dir, I delika. Akoz ozordi mon pou fer en ilistrasyon ki kekfwa zot ava konpran mwan.\nNou dimoun, enkli mwan letan nou’n grandi, nou kontan fri nou pwason byen sek. Enn bann rezon, koriz mwan si mon mal, se akoz nou Seselwa pa tro kontan sa gou koray, sa gou pwason. Alor I fer tou posib pou li kapab tir sa gou letan I fri sa pwason. E ozordi nou annan en nouvo zenerasyon ki manz steamed fish, ki manz son pwason avek en pti git delwil doliv lo la, en pti git garlic. E I bypass sa gou kri pwason.\nAkoz mon servi sa ilistrasyon se se sa description ki mon’n interview 2, 3 dimoun ki ozordi pe ganny desalinasyon dan zot lakaz I dir mwan. Mon dir ou asire sa delo I sale? I dir mwan non Minis, I ganny gou kri, I ganny gou ki mon pa abitye avek, mon pa kontan, mon pa kapab bwar.\nMon pe sey konpran rezon nou problenm avek delo desalinasyon. Akoz tou tes ki monn fer fer I montre ki nivo salen dan delo I pli ba ki menm WHO I demande. Mon’n menm fer biro endepandan fer tes lo nou delo desalinasyon e letan mwan mon bwar mon santi sa ki dimoun I santi letan zot bwar delo desalinasyon.\nMon pa pe donn en leskiz ozordi bomaten me selman nou annan nou en sitiasyon ki nou pa ganny sa kantite delo parey nou gannyen avan. Nou sistenm stokaz I pa permet nou pou nou annan delo 100 poursan round the clock tou le mwan. Alor I enportan ki nou konpran poudir delo desalinasyon I en fasilite, I en teknolozi ki permet nou pou annan delo pandan letan lasesres. I pou pran nou bokou letan, kekfwa en zenerasyon, pou adapte avek sa gou delo desalinasyon.\nLes mwan dir zot ki bokou bann Coca Cola dan can ki nou fer vini ki sorti Dubai, ki sorti Emirates I fer avek delo desalinasyon e nou pa vwar sa gou akoz I ganny kasyet avek sa kantite disik ki ladan. Me mon ava donn zot sa garanti ozordi ki nou delo desalinasyon I annan menm standar ki delo desalinasyon ki ganny prodwi dan lezot pei parey ki nou konnen nou kontan travel, se Dubai e tou sa bann pei.\nMon donn zot sa garanti e mon envit zot ozordi pou zot menm pran sa delo desalinasyon ki sorti dan tiyo en fer en tes endepandan lo la pou vwar zot menm. Problenm avek sa delo se son gou, I napa problem pou donn okenn dimoun okenn problenm medikal e sa mon donn zot mon langazman. Mon’n fer tes par laboratwar PUC e mon’n fer tes par laboratwar endepandan.\nMon al lo mon dezyenm pwen. Danm La Gogue wi, I en top priyorite pou mon Minister. Nou pe deza travay avek Minister Finans pou nou kapab raise sa larzan pou nou kapab enplimant sa proze. Wi, I en top priority. Mersi Mr Deputy.\nBon, avek sa nou’n fini nou seri kestyon pou ozordi. Mon a remersye Minis ek son delegasyon e mon ava eskiz li parmi nou. Bon, lo Order Paper nou annan 2 first reading e mon ava envit Clerk pou fer li.\nThis Act may be cited as the Computer Misuse Amendment Act 2012.\nThis Act may be cited as the Penal Code Amendment (No2) Act 2012.\nBon, nou annan nou bann Motions e nou ava pran Mosyon apre break. Nou ava rezwen…..\nBon, nou ava kontinnyen avek Order Paper. Nou ava pran Mosyon ki’n ganny establi par Leader Zafer Gouvernman. Bon, nou’n tonm dakor ki nou pou servi sa prosedir swivan, Mosyon pou ganny lir e segonde endividyelman. Prezantasyon I ava ganny fer ansanm vi ki le de Mosyon I relye avek kanmarad e ler nou pran vot nou a pran vot lo Mosyon enn par enn. Ok. Bon, mon ava demann Leader Zafer Gouvernman pou proceed dan son prezantasyon. Mersi.\nBonzour Mr Deputy, bonzour tou dimoun. Mr Deputy nou premye Mosyon I lir koumsa, Pursuant to Article 64(4) nou Konstitisyon mon move ki nou lasanble I aprouv lagreman ant Repiblik Sesel e Linyon Komor lo delimitasyon nou zone baritiv dan nou Economic Exclusive Zone.\nMr Deputy Speaker mon segonn sa Mosyon.\nMr Deputy nou dezyenm Mosyon I an akor avek Lartik 64(4) nou Konstitisyon. Mon move ki nou Lasanble I aprouv lagreman ant Repiblik Sesel, Linyon Komor en Gouvernman Tanzani lo delimitasyon nou Maritime Boundary lo en Tripoint ki trouve dan nou Economic Exclusive Zone.\nMosyon I ganny segonde Mr Deputy.\nMon envit loter Mosyon pou fer son prezantasyon prezan.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy sa 2 legreman ki devan nou I paret en pti pe teknik. Premyerman par lafason ki in ganny worded me osi I tre teknik an pratik me mon pou esey eksplik li in lay man’s terms akoz I premye faz dan demars Sesel pou osi fer serten demars pou nou agrandi nou Exclusive Economic Zone.\nPremyerman, sa premye Mosyon I pe tou senpleman etablir en boundary kler dan nou lanmer dan outré mer ki delimit kote maritime boundary ant Sesel I fini e kote pou Komor I konmanse.\nDezyenm Mosyon I pe etablir kote zone Maritime Boundary ant Sesel, Komor e la Tanzani I zwenn e I zwenn lo en tripoint. I annan en pwen dan lanmer kot tou le trwa pei nou Maritime Boundary I zwenn e sa dezyenm lagreman I pe demann tou le trwa pei pou tonm dakor ki a sa pwen la ki trouve dan lanmer nou zone I konmanse e lot zone lezot pei I fini.\nMr Deputy sa 2 lagreman ki devan nou, nou’n deza annan bann lagreman parey. Nou rapel dernyen fwa nou Lasanble ti sinny lagreman lo en Extended Continental Shelf e The Management of the Extended Continental Shelf ant Sesel ek Moris.\nSa ki devan nou I premye faz pou nou osi annan plitar petet en management or reklamasyon devan Nasyon Ini pou nou annan en Extended Continental Shelf pou nou okipe ki Sesel I ava reklanmen me I premye faz dan sa demars. Me premyerman, Sesel pe dir klerman e pe fer en lesey serye pou dir klerman kote nou bann Maritime Boundary I ete. I pran en kantite lannen pou nou kapab konnen kote I tonbe akoz nou tonm anba en kantite konvansyon parey zot konnen. Nou tonm anba konvansyon Nasyon Ini ki gouvern delimitasyon lo lanmer (-) e anba la I annan bann lalwa tre kler ki dir kote en pei I kapab dir, be bon la lo sa pwen nou lanmer I fini e lot lanmer I konmanse.\nParey nou konnen Sesel I en pei maritim, I pa en pei ki landlocked, I pa en pei ki trouve otour lezot pei e nou boundary avek lezot pei I zisteman trouve lo lanmer, I pa kapab trouve lo later e I bokou pli difisil lo lanmer pou ou konnen akoz napa en gard, napa en post pou dir be la nou lafrontyer I cross. So, lo lanmer I bokou, bokou pli difisil e I demann en kantite data e en kantite travay siantifik lo lanmer pou nou kapab etablir sa bann zone, pou nou kapab etablir sa bann Maritime Boundary. E ozordi nou Lasanble pe tonm dakor ki premyerman Sesel ek Komor noun fini tonm dakor kote nou boundary I pase up to a certain point. E ant Sesel, Komor ek La Tanzani nou’n fini tonm dakor kote sa tripoint savedir sa 3 boundary I zwenn avek kanmarad pou nou sakenn pei separe reklanm sa bann lanmer ki tonm dan nou boundary.\nMr Deputy, sa bann detay teknik ki monn donnen I selman teknik me demars Sesel I en demars serye pou nou reklanm nou lanmer e ler nou pei I deside pou nou reklanm nou lanmer nou osi deside pou reklanm tou sa ki trouve dan nou lanmer e tou sa ki trouve dan fon lanmer. E sa I enportan. I enportan pou plizyer rezon. I enporant pou Sesel etandonnen ki I annan pa mal kantite latak piratri ki pe arive dan nou rezyon, Sesel I bezwen konn byen son pozisyon. Kote son lanmer I konmanse, kote son lanmer I fini pou ki demen si en pirat I fer serten latak dan nou lanmer nou konnen sa latak in ariv dan nou lanmer e non pa dan lanmer La Tanzani. Annou pa bliye, zis par lao La Tanzani zis par lao Kenya lo map Lafrik I annan Somali e zot arive dan sa rezyon ki nou pe koz lo la. Zot tre aktiv dan sa rezyon annefe ki nou pe koz lo la, so, Sesel I bezwen konn byen kot son lanmer I fini e kot son lanmer I konmanse. E osi lezot pei osi ti ava kontan konnen.\nDezyenmman, I annan en kantite illegal poaching, illegal fishing ki arive dan nou lanmer e Sesel I bezwen kapab pli byen enforce sa bann lalwa ler I konnen ki bann illegal fishing ozordi si nou pankor tonm dakor lo sa lagreman basically en bato I kapab vini eksplor sa bout lanmer san ki nou nou kapab fer li nanryen akoz nou pankor dir ofisyelman poudir sa nou lanmer, I konmans la I fini la.\nI annan en kantite resours ki kapab potansyelman ganny dekouver dan lanmer, nou tou nou konnen nou dan leksplorasyon delwil, nou annan lalwa Petroleum Act ki’n deza pas devan nou. Nou’n konmans demars pou annan lezot lakonpannyen vin eksplwat e eksplor posibilite annan delwil dan nou lanmer. Sa osi I enportan pou nou konnen kote nou balizaz I pase dan lanmer pou nou kapab donn bann pei si demen en pei I deside ki selman 5 degre off the mark I annan potansyel delwil, nou nou devret kapab konfortableman dir be bon nou konnen poudir sa I tonm dan nou lanmer e non pa dan lanmer en lot pei.\nSa 2 lagreman ki devan nou I pozisyonn Sesel konman en pei, a friendly country ki pare pou rezourd okenn diferans ki nou kapab annan avek okenn pei dan en fason byen, dan en fason onnet, .dan en fason sivilize avek lezot pei. Nou’n fer li tre byen avek Moris e noun vin en legzanp e Sesel pe kontinnyen pursue sa bann devlopman dan en fason sivilize. E la Tanzani e Komor osi in tonm dakor ki pou napa dispit dan sa zafer. Nou tou nou pou tonm dakor ki la la kot nou boundary I pase e la la kot nou kapab fer serten aktivite.\nMr Deputy, sa demars ki Sesel pe fer ozordi e sa demars ki mon pe demann nou Lasanble pou fer pou aprouv sa 2 Mosyon I osi pe met en mark pou Sesel dan 2 fason. Enn, konman en Leader dan Losean Endyen, nou pe pozisyonn nou kler dan term zeopolitik dan nou rezyon. Nou konn tre byen ki Sesel I en pei ki pe fer bokou, bokou demars pou li ganny rekonnet konman en Leader e I deza annan demars ki nou’n ganny rekonnet konman en Leader dan nou rezyon. Nou konn byen I piblik demars Sesel pou antre lo UN Security Council in the next 5 years, dan eleksyon ki pou fer in the next 5 years Sesel in met son bid e ler nou fer en tel demars koumsa nou bezwen osi fer tou bann demars ki nou fer avek nou bann pei vwazen. Tou bann demars ki nou fer dan larezyon nou bezwen fer li dan en fason sivilize, dan en fason byen e dan en fason egzanpler. E nou Lasanble pe ganny demande ozordi pou zwenn nou Gouvernman dan sa direksyon e pou nou etablir nou boundary dan en fason byen, dan en fason sivilize, dan en fason kler.\nNou osi konn demars Sesel pou rezourd enpe problem Madagascar ki travay pe kontinnyen sa semenn as we speak, travay pe kontinnyen pou ki nou trouv lape dan nou rezyon e Sesel pe lead dan sa direksyon. Nou konn leadership role’ ki Sesel pe zwe dan lager kont piratri e nou konn travay zisteman ki Minis Morgan in fer opre Lanmerik dan ki nou pe ganny sipor konman en leadership role dan Losean Endyen e osi dan lemonn dan lager kont piratri.\nNou konn leadership role ki Sesel pe zwe dan proteksyon lanvironnman. Nou annan en gran teritwar nou later ek nou lanmer ki ganny proteze e nou bezwen extend bann lanmer e annan sa balans tre kler ant devlopman, ant leksplorasyon nou bann resours maritim e osi ant proteksyon lanvironnman. E sa lagreman pa oubliy tou sa bann demars, an efe sa 2 lagreman ki devan nou I si oule kordin byen e I tonm byen an plas pou ki Sesel I kontinnyen dan son leadership role kip e zwe. Me finalman Mr Deputy, sa demars Sesel osi se pou prezerv lavenir nou zanfan. I pe prezerv, I pe envestir dan en pli gran teritwar maritim, I pe envestir dan en pli gran teritwar nou pei. Basically, nou pe agrandi nou pei menm si I pa later I lanmer, nou pe agrandi nou pei pou ki demen ler nou pa la nou zanfan I ava kapab dir be sa zenerasyon ki ti la avan nou in fer pa mal travay pou fer sir ki we make the most of sa ki nou annan e nou retir the maximum avek bann loportinite ki nou annan.\nDemars Sesel pou nou ariv kot nou’n arive ozordi in konmans depi byen lontan, petet bann lezot Manm I ava koz en pti pe lo la. I konmans depi byen lontan me I osi donn nou en lendikasyon tre kler ki nou Gouvernman e sa Gouvernman ki opouvwar, had foresight. I ti vwar lwen ler I ti pe fer serten keksoz. Nou konnen in annan bokou largiman ki’n arive dan nou Lasanble dan lepase an sa ki konsern be akfer Sesel I bezwen fer sa? Akfter Sesel I bezwen premye pou lager kont piratri? Akfer Sesel I bezwen premye pou al fer, mon rapel ler ti annan deba lo delimitation of maritime boundary avek Moris. Akfer Sesel I bezwen al fer sa? La nou pe al rod lager avek Moris, e pa ti ditou leka e nou vwar ozordi poudir non, nou ti pe prevwar en kantite keksoz ki pou arive e ozordi sa 2 Lagreman ki devan nou I rezilta plizyer lannen travay dir, plizyer lannen osi kalkilasyon e vwar kot lavenir pou anmenn nou e ki bann loportinite nou kapab tire ladan.\nMr Deputy, avek sa 2 mo mon pou demann nou Lasanble pou seryezman konsider sa 2 Lagreman ki devan nou. I tre, tre enportan e I bon pou Sesel e I bon pou lavenir nou zanfan. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Mr Speaker, parey nou tou nou konnen losean I fondasyon lavi imen, I non selman e premye sours nouritir me in osi ganny servi pou tranzaksyon ek komers, pou lavantir ek dekouvert.\nAvek son enormite mister, in touzour form parti konsyan imen. Mister in sed plas avek konesans e ekspertiz kot koutim, tradisyon e lalwa in leve pou definir drwa traverse bann bato e maren ki’n servi lanmer.\nOkour bann lannen lesey pou kontrol lizaz sa losean in esey fer dan en sel konvansyon ki akseptab a tou nasyon. Sa ti finalman terminen avek adopsyon Konvasyon Nasyon Ini lo lalwa lanmer le 10 Desanm 1982. I ti rantre an fors le 16 Novanm 1994 kot plizyer pei enkli Sesel ti ratifye e aksepte. E sa Konvansyon in pou premye fwa fer provizyon pou en plan legal iniversel pou zer resours maren e lezot konservasyon pou zenerasyon fitir. Sitie an plenn Losean Endyen avek en teritwar plis ki 90 poursan delo sale borde avek La Tanzani, Moris, Madagascar, Komor, Tromlen e osi Glorieuse 2 zil departman Franse e dan sid es borde avek delo enternasyonnal. Balizaz pou Sesel I tre enportan parske konman en leta souveren nou bezwen konnen premyerman ziska ki kote nou teritwar ki nou apel pou nou I pase.\nLefe ki Sesel I pa tousel dan sa losean ki i bezwen partaze avek lezot, demarkasyon oubyen delimit balizaz maritim I osi konplike ki ariv ziska de lannen apre lannen negosiasyon pou finalman tonm lo en lakor.\nBokou travay survey I bezwen ganny fer e la bann surveyor sak bann pei vwazen I bezwen travay tre dir pou pran bann mezir kot zot krwar zot balizaz I devret pase, tout an respektan bann lalwa gouvernen par lalwa lanmer. Mon oule fer remarke ki menm si sa pwen ki dan lanmer ozordi ki nou pe debat lo la mezir I bezwen konmans lo en pwen lo later e apre de la kalkil sa 200 mil notik anba ki lalwa balizas maritim I tonbe, gide byensir par konvasyon Nasyon Ini lo lalwa lanmer.\nApre sa se bann demars diplomatik e sa I tre enportan. Pou ariv lo en lakor parey sa enn devan nou Lasanble ozordi. Sesel, Komor e La Tanzani in bezwen ganny gide par lalwa enternasyonnal ki konsern striktir e kondwit bann leta souveren. Prensip sa lalwa I senpleman bann lareg legal, norm e standar ki aplike ant bann leta souveren oubyen senplenman en koleksyon lareg ouswa lalwa ki gouvern relasyon ant bann leta.\nMr Deputy Speaker, sa lagreman in al pli lwen ankor lefet ki tou sa bann pei I form parti kontinan Lafrik, sa lagreman I osi an akor avek Act Linyon Afriken sinnyen par 53 pei Afriken enkli Sesel le 11 Zilyet 2000 Lo Metogo. Sa Act I dir ki bann pei sa Linyon I bezwen promot e ranforsi lape, sekirite e stabilite ant bann leta Afriken pou amelyor solidarite e korperasyon pou devlopman dirab Lafrik.\nMr Deputy, ler mon koz lo sa size sekirite e stabilite Lafrik, I fer mwan mazinen ki sa lakor devan sa Lasanble ozordi pa’n kapab tonm dan en pli bon moman ki sa. En moman kot Sesel e fanmiy 2 peser Marc Songoire e Rolly Tambara I ankor pe soufer akoz zot pa ankor kapab gann libere dan lanmen bann teroris Somalyen.\nLe 5 Oktob 2011 bato Navy La Tanzani ti kaptir 7 pirat Somalyen zis an deor zil Mafia apre ki sa bann pirat ti’n atak en bato ki fer leksplorasyon delwil. Zil Mafial I an fet sa bout teritwar La Tanzani ki bord avek teritwar Sesel. E parey mon ti’n dir oparavan, La Tanzani I baz son mezir pou ariv lo sa pwen, sa tripoint ki nou pe debat lo la ozordi e in baz son mezir depi zil Mafia. Deswit apre sa lensidan, La Tanzani ti antreprann kozri avek avek Sesel pou travay konzwent, pou lantrennman e korperasyon sekirite pou adres sa size. Lefet ki tou sa bann pei I bord avek kanmarad, defann sa teritwar Losean Endyen pa pou vin zis en zafer en sel pei me plito en lafors konbinen pou sekirite e prosperite sa rezyon.\nMr Deputy mon pa pou telman long lo sa size parske mon asire ki bann lezot pou kapab debat plis lo la e se avek sa osi ki mon pou anmenn sipor pou sa Mosyon, mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour tou Koleg Manm e bann dimoun ki alekout. Mr Deputy Speaker mon pa pou long dan mon entervansyon akoz parey Leader of Government Business in dir sa 2 Mosyon I plito teknik me selman I bon fer resorti ki ler nou ti pe sinny trete Extended Continental Shelf mon ti dir poudir sa Lasanble pe fer listwar. E ozordi nou pe azout lo sa listwar ki nou ti konmanse akoz sa ki nou pe koz lo la ozordi I pou ede pou nou fitir zenerasyon demen.\nSi nou get en pti pe lo sa ki nou apele sa tripoint, ki demark nou Exclusive Economic Z Boundaries ant Sesel, La Tanzani e Komor I kouver bann pwen kot si nou get byen, parey la devan mwan I annan en map kot premyerman nou pe get sa bilateral EEZ sa boundary ant Sesel avek La Tanzani. Dezyenmman, nou pe get sa bilateral EEZ son boundary ant Sesel ek Komor, e trwazyenmman sa bilateral EEZ boundary ant Tanzani avek Komor. E prezan ou demann ou lekoz akoz nou bezwen delimit en tel boundary. Pou nou delimit sa boundary I permet pou nou kapab claim nou drwa souveren lo sa landrwa. E parey mon’n dir lo konmansman sa ki nou pe fer ozordi I pou nou fitir zenerasyon. E osi permet nou pou nou ler nou’n claim sa drwa souveren lo la enjoy bann benefis ki sa pou anmennen pli tar. E prezan ler nou gete ki bann benefis ki sa pou anmennen pou Sesel. Enn se ki I promot sa ki nou apel good neighbours ant Komor avek Sesel e osi nou kapab dialog avek sa bann pei e annan bann lagreman ki dire.\nDezyenmman, se ki I permet facilitate patrol. Parey nou konnen poudir EEZ Sesel I gran e la nou pe agrandi li. I permet patrol e anpes bann dispute sa ki nou apele. E ler nou pe fer patrol I osi permet sa ki nou apel sanzman lenformasyon ant bann diferan pei akoz I dan benefis tou pei parey bann Manm in fer resorti nou annan sa defi devan nou, se sa lager kont piratri. E osi Mr Deputy Speaker, dan sa EEZ ler ou annan en drwa souveren I permet ou si ou oule eksplwat ouswa eksplor larises. E I osi permet ou pou konserv e osi manage bann resours swa ki trouve dan delo ouswa anba lanmer sa ki nou apel son sea bed, ouswa sa ki nou apel sub soil. E ler nou ti pe koz lo Extended Continental Shelf nou ti dir Sesel I enterese avek sa ki nou apel sa sea bed, sa sub soil, akoz sa ki ganny trouve laba petet bann fitir zenerasyon I kapab apresye li. E osi permet si demen nou annan leksplorasyon ki kapab ganny fer I permet kree lanplwa pou bann zenn e la nou annan Liniversite Sesel petet I permet bann zenn pou devlop, pou eparnouir zot dan bann domenn siantifik.\nE osi Mr Deputy Speaker sa drwa souveren I lye avek bann lezot aktivite ekonomik parey monn dir nou annan eksplwatasyon ouswa eksplorasyon dan sa zone. I permet nou osi annan sa ki nou apel prodiksyon lenerzi avek delo, swa kouran ouswa divan. E parey nou konnen Sesel pe bouz dan sa ki nou apel lenerzi renouvlab e sa osi I permet pou nou zirisdiskyon ki relye avek sa tripoint. Si demen nou konman en pti pei parey Sesel nou pe mazin kree en zil aritifisyel dan sa bout kot I permet pou nou fer bann lenstalasyon serten striktir. E osi I permet nou pou annan sa abilite pou ranforsi lalwa e pou prezerv sa lanvironnman natirel e osi nou fishing ground.\nParey mon’n dir Mr Deputy Speaker sa ki nou pe koz lo la ozordi, sa tripoint I pou anmenn en ta benefis pou nou fitir zenerasyon, nou bann zenn ki pe leve akoz Sesel pe mark son boundary e I pou anmenn en ta benefis e osi si I annn leksplorasyon demen nou pa konnen kwa ki kapab ganny dekouver laba. E avak sa, mwan mon pou donn tou mon sipor a sa Mosyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy, Manm Koleg Onorab, Lepep Seselwa, bonzour. Sa 2 lagreman devan nou Lasanble ozordi I 2 lagreman ki pe asir e konsolild nou teritwar. I 2 lagreman ki asir e konsolid nou boundary. Zis parey nou bann zabitan I asire ki I annan taso avek nou propriyete pou asir nou balizaz. I 2 lagreman ki asir nou sekirite lanmer e definir nou patrimwann. I 2 lagreman ki konman en pep e en pti leta zil nou merit fyer. Ozordi nou pe ankor enn fwa, definir nou boundary, nou pe definir lespas nou lanmer. Nou pe rod plis nou resours natirel.\nMr Deputy Speaker, de trwa mwan pase parey mon bann Koleg Onorab par devan mwan in koze, nou ti debat lo lagreman pou Plato Maskarenn e la ozordi nou osi pe koz lo sa 2 lagreman pou demark nou boundary delo ek Komor e La Tanzani. Mr Deputy Speaker, I bann lagreman koumsa ki devan nou Lasanble ozordi ki permet mwan pou eksprim mon satisfaksyon e lapresiasyon latas nou bann profesyonnel ki pe kontinnyelman travay dir e anmenn rezilta pou Sesel. Pou mwan, sa 2 lagreman I enn sa rezilta. I en kontinite travay dir, en kontinite donn tou pou nou Sesel. Se sa, parey mon’n dir, fri travay dir e se sa ki asir progre. Ozordi, nou pti Sesel kantmenm nou annan bokou difikilte, kantmenm nou annan bokou challenges nou pe still debrouye e nou pe still bouze. Se sa ki Lepep I anvi e se sa ki Lepep pe ekspekte. Ozordi nou’n etablir nou koman en Nasyon, konman en pei, konman en pti leta zil. Dan nou parkour Mr Deputy Speaker, dan nou lalit, dan nou bann devploman, dan nou bann defi, dan nou bann sitiasyon ekonomik, dan nou moman ba, dan nou bann gran, gran achievements, wi, nou’n akonpli bokou e nou ankor pe akonpli bokou. Wi, nou’n sirmont bokou e nou ankor pe sirmont bokou. I annan bokou ki reste pou fer e sa 2 lagreman I kree plis posibilite pou plis progre e plis loportinite.\nNou larises e nou bote nou later I ekivalan nou larises e nou bote dan lanmer. Plis larises ek plis loportinite pou zenerasyon fitir, plis larises ek plis loportinite pou mon zanfan, pou mon pti fiy, pou mon distrik e pou mon pei. Mr Deputy Speaker, job well done. Letan en louvraz in byen ganny fer, letan nou profesyonnel in byen travay I osi enn mon devwar e responsabilite pou dir job well done. I fer mwan fyer ankor enn fwa pou partaz mon rekonnesan, lapresiasyon e felisitasyon pou nou bann profesyonnel ki pe donn tou, ki pe travay dir e ki pe anmenn rezilta pozitiv pou nou Sesel. E sa 2 legreman I sa rezilta poziltiv. Mon distrik pou salye e pou felisit bon travay nou bann profesyonnel e nou Gouvernman pou anmenn plis prosperite pou nou pep e pou nou pei. Mon pou felisit e siport okenn demars ki antreprann par mon Gouvernman, mon parti, pou determin e safe guard nou teritwar.\nMr Deputy Speaker, lo sa note, mon pou siport sa Mosyon pou lavenir mon pei, mersi.\nBon si napa…. Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, enn bann keksoz pli enportan an relasyon avek sa Mosyon ki nou pe diskite depi bomaten la, I boundaries ki demark nou delo teritoryal oubyen nou EEZ an relasyon avek sa 2 lezot pei ki nou pe koz lo la, sa se La Tanzani avek Komor.\nMon krwar parey lo later si ou annan vwazen ki annan later ki bord avek ou later, I enportan ki I annan taso ki demarke egzakteman kote ou later I pase e kote later ou vwazen I pase. Basically, se sa ki pe ganny fer e sa tripoint I sa pwen referans kot bann mezir I bezwen ganny pran pou nou kapab demark egzakteman from sa pwen kote nou boundary oubyen nou delo teritoryal I pase. Mon krwar I enportan, I konplike pou etablir sa pozisyon akoz parey bann entervenan avan mwan in dir, nou pe koz en pwen lo lanmer olye ki en pwen lo later. So, I konplike pou rod sa pwen, I konplike pou fer negosiasyon me selman finalman negosiasyon in ganny fer e sa pwen in ganny demarke. E atraver sa, bann mezir I ganny pran pou nou konman en pei, konman en Nasyon souveren, pou nou konnen egzakteman kote nou border I pase. Mon krwar felisitasyon pou Komor, Sesel avek La Tanzani ki finalman nou’n arive etabli sa pwen.\nEn keksoz enportan dan sa lagreman la se ki sa 3 pei apre sa demarkasyon, sa 3 pei in dakor pou zot korpere dan en fason vreman fair e dan en fason vreman zis dan lafason pou zot administre sa boundary. Pou mwan mon krwar sa I en pwen enportan. Enn, nou’n kapab negosye, nou’n kapab tonm dakor pou nou etablir sa boundary ant Sesel ek Komor, Sesel ek La Tanzani e zisteman La Tanzani avek Komor. E once ki sa boundary in ganny demarke, in vin kler prezan sa bann pei I dakor pou zot administre sa boundary dan en fason zis e dan en fason fair. Pou mwan, sa I egalman en pwen ki vreman, vreman enportan. Akoz? Akoz si I annan okenn resours ki tonm within sa boundary then sa bann resours I kapab ganny eksplwate egalman par sa bann pei ki nou pe koz lo la, sa se La Tanzani, Sesel avek Komor. Si I annan okenn resours natirel nou ava tonm dakor li kimannyer nou pou eksplwat li.\nEn lot keksoz enportan I se ki kimannyer nou pou deal avek sa boundary an relasyon avek prevansyon e management lanvironnman. La osi sa bann pei, sa 3 pei in tonm dakor pou zer sa dan en fason zis, dan en fason fair, e byensir dan en fason ki anmenn benefis pou tou le 3 pei kot Sesel pa perdi, La Tanzani pa perdi, Komor pa perdi. So, nou tonm e sa ki ganny trouve la I kapab ganny administre pou benefisye tou le 3 pei.\nEn lot keksoz enportan avek sa lagreman I se ki tou le 3 parti, tou le 3 pei in tonm dakor ki zot pou kapab fer lamannman kan koz santi, o fir e a mezir ki zot santi I annan serten lamannman ki ganny fer dan lakor, lo lafason ki zot pou administre sa. So, pou mwan osi sa I kit keksoz ouver, I vedir ki I annan lespas pou plis negosiasyon anka ki en keksoz nouvo I devlope e apre I come up. So, sa I trwazyenm keksoz enportan dan sa lagreman. E katriyenm keksoz I ki si zanmen demen I annan en dispute, I annan en dispit ki leve an relasyon avek sa size, sa 3 pei in tonm dakor ki sa dispute I devret ganny rezourd dan en fason kot i annan bon mediasyon e alors I ava ganny rezourd dan en fason sivilize. So, pou mwan sa I enportan akoz I demontre poudir si zanmen demen en aktivite I arive dan sa area around sa boundary line, around sa demarkasyon premyerman Sesel pou dan en pozisyon pou li konnen egzakteman si sa aktivite in ariv kot li e si in ariv kot li then Sesel I ava dan en pozisyon pou li kapab pran mezir neseser pou deal avek sa sitiasyon. And likewise, La Tanzani parey e Komor parey.\nSi zanmen I ariv en sitiasyon kot nou dekouver serten keksoz along sa boundary line ki gran e ki kouver en area ki ase gran mon mazinen, then again, I annan en fason administre sa resours kot Sesel, La Tanzani avek Komor pou tonm dakor lo la. Si zanmen demen I ariv en diskisyon an relasyon avek sa demarkasyon avek sa boundary line then again, Sesel, La Tanzani, avek Komor in tonm dakor ki sa I devret ganny rezourd atraver mediasyon e dan en fason ki sivilize. So, mon krwar I enportan as en pei ki nou konn egzakteman kote nou boundary I pase e nou’n fer li pou ki nou kapab administre konman en pei souveren nou EEZ oubyen nou delo teritoryal dan en fason ki efektiv e ki anmenn benefis pou Sesel as a country e pou tou Seselwa. So, a mon avi mon krwar poudir I ti enportan pou Sesel travay lo en tel lagreman, nou’n fer li le nou’n reisir e mon krwar poudir I bon pou nou, I bon pou nou zanfan, I bon pou nou fitir e mon ava felisit tou bann dimoun ki’n travay pou fer sa arive e mon krwar poudir Sesel as a country I devret siport en tel lagreman.\nE avek sa, mon ava dir ou mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker mersi. Mr Deputy Speaker, avek plezir mon anvi entervenir lo sa 2 Mosyon ki devan nou. I enportan mon krwar mon met keksoz byen a zour konsernan sa 2 Mosyon. En premye Mosyon ki nou pe diskit lo la la, I konsern balizaz ant nou Sesel avek Linyon Komor. Sa balizaz la I konsern nou EEZ, nou Exclusive Economic Zone. E lefe ki I ant 2 pei I vedir ki nou balizaz I an form en lalinny. Apre mon ava vin lo detay sa keksoz.\nSa dezyenm Mosyon li, I pe koz lo letan ou annan ou plis ki en pei ki zot balizaz I vin tonm ek kanmarad. Napa zis 2, I annan plis ki 2. Letan I plis ki 2 I vedir ki ou pou annan ou en balizaz en lalinny koumsa, en lot lalinny dizon koumsa avek en lot ki fer 3, prezan I fini avek en pwen. Se sanmenm sa sa tripoint la. Prezan, kimannyer sa bann keksoz la I egziste koumsa. Nasyon Ini plizyer lannen in diskite lo kestyon teritwar bann pei ki bord ek kanmarad lo delo, lanmer. Letan ou pei I anndan dan kontinan, konmsi ki napa lanmer ki bord avek li, napa problenm eksa. Sa boundary, taso in ganny mete ouswa I annan lot fason balizaz ki deside. Letan I bord ek lanmer, Nasyon Ini in diskit lo la, plizyer pei ziska dernyen sanzman, I annan bann Konvansyon ki’n ganny etablir, e deryen sanzman Konvansyon lo drwa lanmer ti an Desanm 1982 e sa ti ganny fer an Monte Gobe an Jamaica. E la bann pei in dakor in sinnyen.\nLartik 46 sa Konvansyon lo drwa lanmer li ki I fer I permet en pei ki annan teritwar lanmer parey Sesel, parey Komor, parey La Tanzani, parey Madagascar, parey Moris, parey Lafrans dan sans Ile Glorieuse, (-) ensidswit. I permet zot dan nou rezyon Losean Endyen sa – kapab form group zil, groupman zot bann zil. Parey letan ou get Sesel son bann zil I scattered partou, I fann fannen partou dan en gran rezyon Losean Endyen. Prezan sa Lartik 46 I permet en pei dizon dan kad Sesel form bann groupman son bann zil ki I annan\nLartik 47 sa menm Konvansyon li I donn kondisyon kimannyer sa bann groupman zil I ganny fer, e sa bann groupman zil se sanmenm sa ki nou apel bann Archipelago, Larsipel. E nou ki nou’n fer sa letan, vedir an 1982, Gouvernman in wise, mon bezwen dir sa. Bann dimoun in vreman lo top e deswit Sesel in for li par egzanp, group Aldabra, group Assumption, Larsipel Astove, Cosmoledo ensidswit, ok. Prezan letan nou form sa bann zil, sa bann groupman zil menm Konvansyon li I permlet ou delimit prezan ou teritwar otour sa bann zil. Taler I annan enn ki’n dir, mon krwar Onorab Ghislain, ou bezwen konmans a en pwen lo later, korek? So, avek sa bann zil ou pa kapab konmans tou lo Mahe la. Mahe I out la, lo nou zil par anba, sanmenm sa bann groupman ki mon pe dir noun fer lo sa kote Was pou al lo Aldabra, lo kote Sid, lot ensidswit ki pli pre alor pou ou ganny plis lavantaz sa. E prezan avek sa ou annan ou ou 12 mil notik e apre sa ou 200 mil notik, se sa ki nou apel prezan nou EEZ, Exclusive Economic Zone ou 200 mil notik. E prezan Sesel li in aplik tou sa, son 200 mil notik. Byensir bann pei larezyon, Komor, La Tanzani, Moris lot zour nou’n fer pou li, I osi fer menm zafer ek nou li. Li osi in servi menm Konvansyon pou li etabli son delimitasyon Exclusive Economic Zone, son EEZ. Prezan ki arive, nou 200 mil notik I arive dan serten sirkonstans I kwaz avek 200 mil notik Komor, nou bit dan kanmarad. Letan I ariv sa koumsa, sa 2 pei I bezwen tonm dakor lo sa ki nou apel en medium line, en lalinny milye e sa ankor Lartik 47 I etablir sa. I dir ou kimannyer sa I ganny kalkile e baze lo la alor ou ganny prezan sa delimitasyon, sa balizaz ki nou pe koze. E letan alor I ariv plis ki 2 pei sa I fini par en pwen e se sa sa tripoint ki nou pe koze.\nAlor letan I annan sa overlap alor se sa ki mon pe dir I ariv sa. E dan nou ka nou, nou nou balizaz ek Tanzani, nou’n fini ratifye sa, in dakor sa. Prezan la nou pe tonm dakor lo pou Komor. Savedir nou depi tou sa letan kantmenm nou’n fer sa la zanmen dokiman in arive devan Nasyon Ini as a signed document aprouve, ratifye par nou Lasanble. Savedir kantmenm in aksepte, in aksepte akolz bann pei prezan, ant nou, nou’n dakor. Nou annan sa laranzman antre nou. Me selman Nasyon Ini li si demen Sesel I anvi par egzanp ek La Tanzani nou anvi al claim parey nou’n fer ek Moris nou Extended Continental Shelf nou pa pou kapab. Nou pa pou kapab, ok Tanzani I ava ok. Dizon avek Komor, konmela ti annan en keksoz avek Komor nou pa pou kapab akoz nou napa deza sa lagreman devan Nasyon Ini, Nasyon Ini pou dir be ou pe demann Extended Continental Shelf, kontrol lo la, me ou napa laranzman ek sa pei. Oli ou balizaz? Kote I pase? I napa sa dokiman li. Sa ki nou pe fer ek Komor la, nou pe etablir, ratifye sa balizaz ki konmsi nou ek Linyon Komor nou’n dakor la la kot tou I pase e prezan letan nou’n sinnyen nou Lasanble isi I ratifye. Noun fini sinnyen, letan nou’n sinnyen I ok li me selman I bezwen ganny ratifye par Lasanble. E Komor osi son Lasanble laba I bezwen ratifye apre sa dokiman I ava al devan Nasyon Ini, Nasyon Ini I dir ok la la prezan balizaz Sesel ek Komor I pas la. Sesel ek Tanzani I pas l, prezan si nou oule demann plis ki sa, Extended Continental Shelf, la Nasyon Ini I annan dokiman a son dispozisyon pou dir ok savedir ou pe demann aparti de la, aparti kot ou EEZ I fini, ou Extended Continental Shelf. Me de tout fason alor nou bezwen etablir sa balizaz e tonm dakor lo la.\nKestyon balizaz Mr Deputy Speaker I en kestyon enormeman serye. Plizyer pei dan lemon ziska ozordi e depi zenerasyon avan nou, depi letan, letan and letan, La Israel ek Palestin, lot ek lot. Tousala I annan ki’n anmennen pou plizyer milyon lannen ankor pe diskit balizaz menm e pankor tonm dakor lo la. I en kestyon vreman delika e vreman serye. Se pou sa rezon ki I bezwen ganny fer avek bokou, bokou prekosyon, avek lape, dan lape e I bezwen ganny fer dan en fason delika. I bezwen ganny fer dan fason pli byen posib. E nou dan nou ka, se sa ki konmsi dan rezyon Losean Endyen nou annan bann pei ki nou toultan gard sa bon relasyon diplomatik, nou bann pei zanmi, nou bann pei frer parey nou dir, bann pei kouzen ensidswit. Konmsi bann zil ki nou’n gard sa bon relasyon, sa bon relasyon I vreman enportant akoz sa I ed nou letan nou pe etabli balizaz avek kanmarad pou nou pa dan problenm. Ou pou zis picture konmela en gro zean parey La Tanzani, nou dan nou pe rod balizaz nou al lev sa gro zean kalite keksoz ki kapab arive, erezman, nou annan sa relasyon ekselan e ki nou bezwen asize lo en latab diskite e tonm dakor lo la.\nAlor, dan sa fason nou’n fer sa nou vreman, vreman avek sa fason pli entelizan posib e nou’n fer li dan lape e nou bann pei ki nou baliz avek I dakor. La alor nou pe fini pou Komor, La Tanzani I, ok, la nou pe tonm dakor lo sa tripoint dan sa dezyenm Mosyon. Nou pankor etabli nou balizaz avek Franse, avek Lafrans savedir zil Glorieuse, sa I ava vin apre ok. Apre avek Madagascar, nou pa kapab etablir nou balizaz la avek Madagascar. Kantmenm nou’n sinnyen avan sa lagreman, me nou pa kapab ratifye. Nou nou kapab ratifye be Malgas nou konnen, Nasyon Ini I ankor annan problenm ek son state laba, son Leta, son Gouvernman, Gouvernman Malgas I en pti pe dan soz, nou vwar nou pe sey aranze nou menm nou pe donn lanmen. E si en konparezon nou al etabli nou balizaz la avek Gouvernman Malgas epi demen en lot Gouvernman ki vini I dir non, sa Gouvernman pa ti lezitim la nou pou dan problenm. Se sa rezon mon dir zot I vreman delika alor nou bezwen espere sa bann. Sa bann la in pare, Linyon Komor in ok se sa nou pe bouz dan sa direksyon e ki nou pefer sa ratifikasyon.\nAlor, parey mon’n dir Mr Speaker, bann issue balizaz, bann issue souverennte I tre, tre frazil, delika e tre sansib e I bezwen ganny fer avek bokou lentelizans e nou ek nou bann partners nou’n fer sa dan en fason tre, tre, tre byen.\nMon osi letan nou pe koz sa Mosyon ki devan nou, alor sak delimitasyon ki nou pe dir li prezan Mr Deputy Speaker I ganny pozisyonnen par bann pwen zeografik ki dan sa 2 Mosyon I atase lo son schedule, I donn sa bann pwen zeografik, sa bann coordinates ki akoz napa taso. Me I dir ou koumsa prezan pou ou konnen kot ou balizaz I pase. Mwan mon oule letan nou pe ratifye sa felisit nou bann teknisyen Seselwa ek nou Gouvernman ki’n vreman a la oter mon kapab dir e sa travay ki zot in fer I en travay eksepsyonnel, I en travay tre, tre byen fer, I en travay vreman profesyonnel e en travay pou lavenir. En travay pou nou fitir zenerasyon, en travay pou nou zanfan akoz sa ki nou pe etablir la se nou patrimwan, nou teritwar ki nou zanfan demen I kapab zouir lo la. Nou nou kapab noun ale nou, nou’n mor me sa ki annan dan nou lanmer, dan nou fon lanmer, dan nou Continental Shelf. E letan mon pe gete, e sirtou avek La Tanzani, bann dekouvert ki pe arive deryen kou pou mwan I vedir ki I annan en ta potansyel dan sa area. E ki parey mon dir, nou nou kapab nou’n ale me nou bezwen fer sir ki nou kit keksoz byen konkret pou ki nou zanfan demen I kapab zouir lo la e mon kontan ki sa pe ganny fer dan en fason byen ki I ava napa konfli mon swete letan mon gete. Alors si I annan konfli I annan bann kondisyon ki’n mete dan sa Mosyon ki devan nou, Mosyon ratifikasyon la konman pou deal avek sa bann konfli. E si I arive I ki mon panse mwan lafason ki nou pe fer li Nasyon Ini nou pe fer li proper e ki Nasyon Ini letan I ganny tou sa I ava santi li byen pou kapab si I annan konfli pou li osi antre pou mediate pou li kapab kit sa stabilite dan nou rezyon Losean Endyen dan sa fason ki I pe ale eksepte sa zafer pirat. Me apart sa nou rezyon I en rezyon tre, tre trankil, sa stabilite alor I ava permet nou pou kapab zer sa ki annan dan nou fon lanmer, dan nou plato kontinantal, bann resours ki kapab ganny dekouver petet tre byento.\nMr Deputy Speaker, avek sa mon krwar ki nou Lasanble in konpran tre, tre, tre byen kwa ki nou pe ratifye la e konman sa bann keksoz in ganny fer lo parkour bann devlopman ki Nasyon Ini in fer e lo drwa lanmer e ki bann benefis ki nou konman en pei nou gannyen letan nou pe ratifye sa. Letan nou fini sa, savedir nou Gouvernman I ava anvoy sa bann dokiman devan Nasyon Ini, from there, it’s only from there ki nou kapab prezan claim davantaz si nou annan okenn claim ki nou oule fer dizon dan le sans pou nou claim pou Extended Continental Shelf akoz la mon pe gete lo map ki devan mwan I annan posibilite dan serten area mon krwar nou kapab prepar touzour en claim.\nAvek sa, mon demann tou nou Manm Lasanble pou nou vot anfaver sa 2 Mosyon ki devan nou pou nou al de lavan e mon felisit ankor enn fwa tou bann dimoun, nou gouvernman ki’n annan sa vizyon e sa pouvwar pou fer bann keksoz arive dan le bon sans. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon annan zis 2 pti pwen pou fer, mon pou kontinny kot Onorab De Commarmond in terminen. O moman ki nou pe ratifye sa 2 Konvansyon, mon kapab dir ki Minister konsernen, Ministry of National Development I tre, tre eksite avek lefe ki nou Lasanble pa’n tarde lo sa 2 Trete, sa 2 lagreman ki devan nou. Zot tre eksite akoz mon’n ganny enformen ki Septanm zot pe al konmans the next phase of travay ki zot annan pou fer. E parey Onorab Decommarmond in endike, zot eksite akoz zot vwar potansyel pou zot enn fwa ki sa bann dokiman I ariv devan Nasyon Ini pou zot kontinnyen pursue plis demars ankor pou nou kapab claim Extended Continental Shelf lo kote La Tanzani e alors zot happy ki nou Lasanble pa’n dormi lo sa dosye, sa dosye in vin devan nou pa tro lontan pase e nou Lasanble pa’n dormi lo sa dosye akoz zot osi zot pa pe dormi avek travay ki annan devan zot.\nMon dezyenm pwen Mr Deputy se ki mon osi mon pou zwenn bann lezot Manm Lasanble ki’n felisit lekip ki trouve dan Minister National Development me osi bann zeolozis ki pa neseserman travay ek sa Minister me ki anmenn zot ekspertiz ki Sesel I osi en leader dan la rezyon an sa ki konsern bann dimoun, bann eksper enn lo lalwa lanmer e dezyenm bann zeolozis ki fer travay teknik ki parey in rekonnet I konplike, I tre konplike me zot deza bann eksper lo kimannyer pou etabli sa bann boundary e mon asire enn fwa ki Madagascar I ganny re-etabli Sesel pou konmans demars pou li demarcate son boundary avek in the South of nou Economic Exclusive Zone and South East nou ava kapab annan ase leksperyans, ase lekspertiz pou nou kapab fer fas avek sa bout ki a mon avi pou petet en pti pe pli konplike. Me deza nou annan de trwa leksperyans avek bann lezot pei zanmi e relasyon ki nou pe deza etablir avek Madagascar I endike ki nou ava annan pa mal travay ki’n deza ganny fer an term relasyon avek nou pei vwazen.\nMr Deputy, lo sa note mon ti ava kontan demann nou Lasanble an antye pou napa okenn rezervasyon me siport sa 2 Lagreman ki devan nou. Mersi.\nBon, nou pran en vot lo premye Mosyon. Tou bann ki an faver lev zot lanmen? Inanim.\nNou pran en vot prezan lo dezenm Mosyon. Tou bann ki an faver lev zot lanmen? Inanim. Bon, toulede Mosyon in ganny aprouve e avek sa nou ava pran en break e nou ava rezwenn 2er apremidi.\nBonn apremidi zot tou. Nou a kontinnyen nou travay lo Order Paper. Nou a pran nou trwazyenm Mosyon e mon a demann Onorab Bresson pou fer son prezantasyon.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonn apremidi tou dimoun. Mosyon i lir koumsa. Pou demann Gouvernman pou revwar fonksyonnman e striktir Fair Trade Commission (FTC) avek bi fer li vin en Lazans efektiv e avek bi retir labi ki konsomater i sibir ek biznesmenn malonnet.\nMr Deputy Speaker, ozordi Sesel i en demokrasi avek en marse entern liberalize. Dan sa kalite marse, rol Gouvernman i minim e plito, pou asire ki konsomater, sirtou bann ki ganny konsidere avek less spending power i ganny proteze vizavi zot swa e lo lot kote, marsan li i rezouir anba lalwa ki diriz en free market. En tel marse i anmenn bokou benefis pou en konsomater akoz i ganny ekspoze ek bokou swa e pou en marsan, i donn li sa sans pou devlop son biznes avek toudsort bezwen en pei, aziste pri komodite, prenan kont konpetisyon ki egziste e la donn meyer pri konsomater. Ler Gouvernman i deside pou adopte en tel sistenm, dan sa ka en marse lib, i met an plas lalwa ki pou diriz sa sistenm e apre mekanizm pou asire ki tou bann ki ganny afekte direkteman zot drwa i ganny proteze. Sesel pa diferan ek lezot pei dan sa konteks akoz Gouvernman ti vwar li enportan avek marse lib pou annan an plas Consumer Protect Act ti ganny entrodwir, ki regard tou drwa konsomater lokal. Fair Trade Competition Act ki vwar tou drwa bann biznes dan nou marse lokal e pou asir lenplimantasyon sa 2 Act se kreasyon Fair Trading Commission ki osi ganny dirize par son prop Act.\nMr Deputy Speaker, mon quote: “Koman son misyon FTC, to advocate in favour of sound competition and sound consumer protection, policies to safeguard the interest of consumers and the competition process and implement those policies through advocacy, market studies and enforcement in partenership with all stakeholders.” Unquote. An egzistans depi Zanvye 2011, dan sa 1an edmi, ki nou vwar pe arive lo marse lokal e ki FTC in fer? Mr Deputy Speaker, parey ekspekte, nou’n vwar bokou kalite marsandiz lo marse lokal ki’n donn tou dimoun diferan swa. Me lo lot kote, ki nou pa pe vreman vwar, se avek tou sa konpetisyon, pri pa’n desann me plito monte. Osi bann item ki pa de bon kalite i kontinnyelman ganny trouve lo bann letazer e bann kalite servis i kontinnyen degrade e ensi-d-swit. Ler mon konplent kalite dan sa konteks, mon oule osi fer le pwen ki dan en marse lib, nou pa pou kapab anpes bann item de divers kalite vin lo marse, me konsomater i merit byen ganny dir par marsan, sa kalite pa enn ki bon me sa kalite nou term li koman fake ou fake representation i kapab ganny regalerize. Lalwa Sesel i deza fer provizyon pou protez konsomater dan Consumer Protection Act anba heading Fair and Honest Bill in Section 31 ki dir, quote: “a person shall not in trade or commerce in connection with a supply or possible supply of goods or services or in connection with the promotion by any means of the supply or use of goods or services, engage in conduct that is liable to mislead or deceive the public as to.” Unquote. Sa paragraf i kontinnyen apre, me i deza met klerman ki ou pa pe kapab dir ou pe vann en brand, par egzanp en lapoud savon X avek son packaging ek son non egzakteman parey orizinal, zis akoz sa lapoud savon X ki orizinal i vann byen me konteni i lwen avek orizinal e osi lo sa konteks, servis ouver par egzanp en magazen manze, apel li Macdonalds me tou parey son orizinal me nou tou nou konnen sa en brand ki worldwide e son kalite i inik e la ou ganny e kree en market, me annefe i pa vreman sa ki ou pe vann.\nDan sa ka Mr Deputy Speaker, FTC i anba son manda pou prosekit sa enportater ou marsan ki fer sa e plitar mon a diskit sa. Dan sa konteks, seksyon Customs ki kontrol tou entry lo marse lokal i osi annan son rol pou anpes fake antre. Mon a diskit sa en pti pe pli lwen. Lo marse, nou osi vwar konteks kot pri i reste bokou fwa o me konsomater napa lot swa me aste. La nou vwar ki lo marse ki egziste sa ki nou tenm price colosion, an dot mo, kot marsan i agree lo en pri e vann sa pri. Konbyen fwa nou’n vwar pri dan en magazen, sirtou ler i fek ouver, i meyer marse ki lot landrwa e ler in byen atrakte kliyan, tou pri i monte. Ankor oli proteksyon konsomater? Lo konteks bann servis avek bann lakonpannyen telekominikasyon ki advertise en servis, apre konsomater pa benefisye swa lo kalite ou pou sa peryod letan ki in peye, ankor la oli drwa konsomater? E la, annou pa bliye ki nou pe al byento rezouir servis kab soumaren e deza, in fini anonse ki pri pa pou ganny afekte, ki konsomater i ekspekte avek sa menm pri. Byento nou a konnen.\nMr Deputy Speaker, issues lo marse lokal I kontinnyen, me mwan mon a les sa avek bann lot Manm ki pou fer bann lentervansyon pou donn en pti pe plis detay. Mon ti a kontan a sa set ensi, pou prezant enn de statistik ki sorti kot FTC. An 2011, FTC in rikord 264 konplent anba konteks Consumer Protection Act. 155 ti ganny rezourd avek mediation, 17 ka ti ganny met devan Board of Commissioners e tou le 17 ti ganny vwar e pa tonm anba zot manda pou deal avek. FTC, 75 ka i ankor pending. I bon note ki FTC in rikord en logmantasyon konsiderab dan konplent e sa i 70 dan mwan Novanm e Desanm e la mon krwar nou tou nou konnen i moman Nwel kot plis lenportasyon i antre dan nou pei e lavant i vreman o e spending power dimoun i la. La konplent prensipal i bann item ki pa dirab, i annan defo, sa i en infringement sirtou anba en seksyon 42 dan Consumer Protection Act. Me kwa ki FTC pe sey fer?\nDezyenm pli gran konplent i kont bann kontrakter e la plizyer kontrakter in ganny met devan e baze lo zot standar ki zot pa pe protez ou onor zot bann kontra, zot bann keksoz ki zot pe fer pou bann dimoun, zot bann kliyan i pa efektiv.\nE trwazyenm ki nou’n vwar, i bann marsandiz ki napa standar, par egzanp enportater pe fer antre bann marsandiz ki zot voltaz i pa standar Sesel. Nou annan mobile phones ki pa dirab, fridge, televizyon ensi-d-swit. Ler nou liste seksyon 42 ki FTC limenm in anmenn bokou sa bann konplent Ankour, in resevwar bokou problenm. According to FTC, bann Avoka i servi a zot diskresyon kimannyer zot enterpret sa seksyon lalwa, ki fer ki li i pa’n successful dan bokou sa bann case.\nAn 2012 ziska la, FTC in rikord 124 konplent e ankor konplent i lo kontrakter e lo diferan laspe servis dan nou pei.\nMr Deputy Speaker, ziska prezan mon’n dekrir enpe lo nou marse, bann sitiasyon e osi konplent ki STC in resevwar me permet mwan pou brefman pas lo pouvwar ki FTC i annan anba son Act. Premyerman, son Board e Tribinal ki sipoze ganny apwente anba bann clause i klerman dir ki se bann dimoun ki annan serten konesans spesifik dan lekonomi, drwa konsomater ki merit dan sa bann pos. Lo kote son Chairman, la sa pos i merit ganny donnen avek en Avoka, en dimoun ki konn lalwa.\nDezyenmman, bann guidelines ki li i sipoze ganny enplimante avek current law ki egziste. Dan sa sirkonstans, FTC i sipoze vin avek bann rekomandasyon kler e definir, apre 1an son legzistans. E anba son lalwa, i klerman dir, principles quote:- “Principles which shall be used for the determination of penalties and remedies imposed under this Act, any written law relating to consumer protection, fair competition and other written law which it has jurisdiction to administer and manner in which turnover is calculated.” Unquote. An gro, sa i senpleman donn FTC sa sans pou azout bann regilasyon lo bann lalwa ki zot servi pou fer li vin pli morde, parey nou kontan dekrir.\nTrwazyenmman, i baze lo konteks son bann travayer, son kapasite e la FTC, ankor quote:- “Commission shall employ as it considers necessary on such terms and conditions as considers fit, appoint or engages persons having special or technical knowledge”. Unquote. Si FTC i krwar ki i bezwen serten anplwayer avek bann skills spesifik pou ed li deservi la popilasyon, i kapab fer li. I egziste anba son Act. FTC osi i annan sa pouvwar pou fer lanket, somonn bann dimoun, ganny nenport ki dokiman i bezwen pou en ka, sezi bann dokiman, test purchase, enspekte bann marsandiz e i kontinnyen. Si en dimoun pa raport kot FTC ler i ganny somonn, zot kapab ganny fine, pa plis ki R100 mil e osi aplikab i en term prizon, pa plis ki 2an. Lo kote lakonpannyen, la fine i pa plis ki R400 mil.\nMr Deputy Speaker, bi pou regard an bref pouvwar FTC i pou demontre ki anba zot prop lalwa ki diriz zot loperasyon, zot kapab fer bokou plis. Mr Deputy Speaker, i reste en fe ki marse Sesel i ti pti e bann monopoli i fasil arive. Marse i kapab ganny dominen par zis 2 ou 3 biznes. Collossive practices vedir aranz pri marsandiz. Cartel e lezot ankor i fasil me nou lalwa i fer provizyon pou tou e se plito bann ki sipoze enplimant li ki souvandfwa i perdi koman pou fer li.\nMosyon devan sa Lasanble i pa pe dir FTC pou aranz pri ou vin price regulators. I plito pe dir li pran son rol pli efektiv anba son manda. Mosyon i pa pe dir FTC touy konpetisyon akoz sa i pa bon pou konsomater. Ozordi si marse Sesel pa ti bon, annou zis regarde e analize kantite laboutik, supermarket ki pe ouver e biznes ki pe rezouir. Avek sa lentervansyon Mr Deputy, mon ti a kontan envit bann lot entervenan lo sa Mosyon. Mersi.\nBon, Mosyon in ganny prezante. Okenn Manm ki segonde? Onorab Lebon.\nMersi Mr Deputy Speaker, mon oule segonn sa Mosyon e mon oule dir 2 pti mo lo sa Mosyon.\nMr Deputy Speaker, sa Mosyon devan nou Lasanble ozordi i vin dan en moman apropriye. Ozordi, pri lavi e pri komodite pe ganny koze dan sak fanmiy Seselwa kot ou pase. I en laverite ki kapasite aste sak fanmiy ek sak endividi in tonbe. I en laverite ki relativman tou pri komodite dan laboutik in ogmante. Lo non tou zabitan Grand Anse Mae, mon oule aport mon sipor pou sa Mosyon ki’n vin devan nou Lasanble ozordi.\nPrezidan Michel pou Lafet Nasyonal sa lannen, ti fer resorti e mon site:- “Dan konteks en marse lib ek en lekonomi ouver parey pou nou, kot nenport i kapab enport marsandiz e kot napa kontrol pri, konpetisyon i sipoze en fakter prensipal regilasyon pri. Prezidan ti lans en lapel avek STC pou diversifye son sours, son bann stock marsandiz, avek bi ganny meyer valer pou bann lenportasyon e dan sa fason ogmant konpetisyon lo marse lokal. La realite ozordi se ki pri komodite pa pe desann. Napa sa sitan konpetisyon lo marse lokal e nou dimoun, dimoun Grand Anse Mahe pa pe ganny sa bon deal.\nMr Deputy Speaker, pri e kout lavi i konsern mon zabitan. Mon konstate ki Gouvernman in sinny plizyer lagreman Double Taxation Avoidance Agreement avek serten pei. Malgre sa bann zefor, mon pa konvenki ki nou pep pe ganny en bon deal. Gouvernman in deza koz lo posibilite kree bann gran langar pou stok marsandiz. Sa i kapab kree en rezerv stok marsandiz enportan. Nou’n sit Omann koman en legzanp. Nou pa ankor vwar nanryen dan sa direksyon. Nou pep pankor ganny sa meyer deal.\nMosyon pe demann Gouvernman pou revwar fonksyonnman e striktir Fair Trading Commission, sa ki nou dir FTC. FTC i bezwen vin en lazans efektiv. Nou bezwen donn li bann provizyon legal si i napa e sa ava efektivman retir labi ki konsomater i sibir avek biznesmenn malonnet. Parey Mosyon pe demande, an 2012 wi, nou bezwen revwar striktir Fair Trading Commission pou fer li vin pli azour e reste revelans e adapte pou pli byen reponn lapel larealite komers dan nou pei ozordi.\nMr Deputy Speaker, Vis Prezidan, dan son kapasite koman Minis Finans an Septanm 2009, ler i ti prezant Bill Fair Trading Commission, i ti dir e mon site:- “Sa lotorite i en lotorite ki annan kantite pouvwar. I pou en lotorite kot nou pe set up en Commission e ki pou annan plizyer commissioners ki pou bezwen annan bann background enportan dan komers, dan lekonomi, dan finans e legal akoz ler bann ka i vin kot zot, i bezwen en Commission ki annan dimoun profesyonnel, eksperyanse, ki kapab analiz bann sitiasyon ki parfwa i complex, parfwa i difisil me petet fasil pou nou dekrir. Me i complex e se pou sela nou bezwen annan sa bann lenstitisyon avek sa bann dimoun ki pou swiv bann kriter e nou pe kree en lenstitisyon endepandan kot pou annan en CEO e sa lenstitisyon anba sa lalwa ki kree li, i annan son prop lareg, mannyer i pou fer son travay. E ler mon’n fer mon resers, mon’n aprann ki sa board of commission i napa dimoun avek lekspertiz legal. Kestyon ki mon oule poze:- Eski STC pa ti fodre met rekomandasyon devan Gouvernman? Petet in plis ki ler pou diversifye konpozisyon Board of Commissioners e met bann dimoun eksperyanse, parey Vis Prezidan ti fer resorti ler i ti prezant sa Bill lo FTC. Sa lorganizasyon i osi bezwen reget layers of birokrasi ki egziste, sirtou an sa ki konsern the appeal processes. En dimoun pa kapab appeal plizyer fwa devan appeal board. Dimoun i bezwen fer li zis enn fwa e apre al devan Lakour Siprenm. I annan ka kot si en kliyan i anmenn en biznesmenn kot FTC, sa biznesmenn i kapab appeal direkteman devan Lakour Siprenm. E sa i fer ki FTC pa kapab donn sa kliyan en desizyon. Nou bezwen revwar sa bann lanpayaz ki tant pou kree konfli dan prose donn solisyon konsomater.\nMr Deputy Speaker, in plis ki ler pou annan en Claim Tribunal. Sa ava ede pou retir birokrasi e fer bann cases bouz pli devan. Sa Mosyon Mr Deputy Speaker, i montre ki nou Lasanble pe anvoy en mesaz kler pou bann lazans Gouvernman ki sa Lasanble in vot lo la, pou zot kreasyon ki pa relevan ozordi e ki pa pe neseserman pe reponn bezwen nou pep ozordi. FTC i bezwen asire ki nou pep i ganny sa meyer deal. Nou bann Manm elekte pou Lepep, nou pe note e nou mesaz ozordi se ki nou anvi travay pou lepep Seselwa e nou santiman senser i sa bann lazans i vin pli proaktiv. Msye Francois dan son lentervansyon ti dir. “Konsomater, nenport ki landrwa ki zot ete e biznes, nenport ki landrwa ki zot ete, zot toulede zot benefisye letan i annan bon konpetisyon dan marse”. Biznes i benefisye dan son lavant e devlopman biznes e konsomater i benefisye lo pri, lo swa e kalite prodwi ek servis. Me sa i pou senpleman posib letan konpetisyon i ganny byen regle e komers lib i ganny byen secure.\nResers ki mon’n fer Mr Deputy Speaker, i montre, bann Fair Trading a letranze, dan lezot pei, ki’n vreman pran bann pozisyon tre proaktiv, zot lalwa i morde akoz lo zot website ou vwar zot in anmenn bann gro lakonpannyen devan Lakour e zot in ganny zot bann case e pep i benefisye. Sesel lalwa i la. Eski i annan lakonpannyen lokal ki’n deza ganny anmennen devan lazistis? Pa ditou, Mr Deputy Speaker. Selman, sa pep i kontinnyen pey logmantasyon bann pri artifisyel lo pri plizyer komodite. Konbyen zenn dan Sesel ozordi ki kestyonn bann pri ki zot peye pou telefonn prepaid? Konbyen zot ki kit pei e al aletranze e i demann zot lekor kimannyer sa bann roaming lo telefonn zot in ariv lo sa bann pri? Sa pa en sekre, me ziska ozordi ki FTC pe fer? Eski zot pe demann kestyon, zot pe obzerve? Eski zot lekor pe demann zot lekor kote nou pe ale? Eski sa pep in ganny sa bon deal? Larepons i non.\nZour Bill FTC ti vin devan sa Lasanble an 2009, i ti ganny vwar koman en zour spesyal akoz Gouvernman ti zwenn avek Lasanble Nasyonal pou anmenn en Proze-de-Lwa ki ti pou kree bann lenfrastriktir, met bann mekanizm pou adres bann size ki konsern konsomater. Ozordi, nou pre 3an plitar, nou pe demande. Eski sa pep ki konsomater pe ganny sa meyer deal? Larepons i non.\nMr Deputy Speaker, dan mon repons lo Leta La Nasyon, mon ti dir. Sekter prive i bezwen pe drive nou lekonomi e travay ansanm avek Gouvernman. Nou tou dan sa pei pe santi pwa pri lavi. Zabitan Grand Anse Mahe i anvi pri marsandiz i redwir. Bann marsan i bezwen pe ede e zwe zot rol pou redwir pri marsandiz e kout lavi dan sa pei. Tre souvan ou zis tann koz lo pri komodite ki’n toultan monte. Byen rar ou ekout dimoun pe koz lo pri komodite ki’n tonbe, malgre lefe nou konnen ki tel ou tel marsandiz i vin tro ser, malgre dolar i abese. Refleksyon ki mon’n fer e kestyon ki mon’n demann mwan menm:- Eski Fair Trading Commission ki ganny larzan atraver Bidze Gouvernman pe travay dan lentere lepep? Pa in ler pou Gouvernman, atraver Minis Finans kree en seksyon ki monitor lenportasyon bann komodite depi port of entry pou gete si sa pep, zabitan Grand Anse Mahe pe ganny sa bon deal? Annou met Sesel e nou pep an premye.\nMr Deputy Speaker, mon krwar moman in arive pou FTC, Custom, SBS e tou lezot lazans ki annan keksoz pou fer avek lenportasyon dan sa pei, ki zot devlop sinerzi antre zot e dan en fason, asire ki nou pep i ganny sa meyer deal. Egalman, i neseser asire ki tou komodite ki antre dan sa pei i lo standar. Si fodre ranforsi bann lesanz, annou fer li akoz alafen di zour, Mr Deputy, se lepep ki benefisye. Mon panse osi ki moman in arive pou Minister Finans anmenn sa Intelectual Property Bill devan Lasanble e sa ava osi asire ki nou pep, konsomater i ganny sa meyer deal. Nou tou nou konsomater me an grann parti bann dimoun ki nou reprezante i bann konsomater e toulezour zot annan konsern koman bann konsomater e mwan osi mon partaz, santi tou sa ki bann konsomater pe santi.\nMr Deputy Speaker, bann konsomater sa pei i bezwen osi realize ki zot annan pouvwar dan sa pei. In ler pou zot konn diferans ant en nesesite avek en bezwen. Si zot pa aste serten komodite ki ser, sa pou fors biznesmenn pou fer desann pri. Konsomater ki determin pri komodite dan laboutik. In plis ki ler pou sa pep ganny edike lo zot drwa koman en konsomater e ki kantite pouvwar zot annan.\nMr Deputy, mon pa oule pretann ki sa size ki nou pe adrese i enn ki senp. Mon konsyan konpleksite sitiasyon ki kominote biznes i fer fas avek me i enportan ki a sa staz mon fer bann rekomandasyon swivan:- I bezwen annan en ledikasyon nasyonal lo drwa konsomater e sa i bezwen komans dan lekol akoz bann zenn lekol zot devret vin bann lanbasader lenformasyon dan sak lakour. In ler pou Gouvernman revwar striktir FTC e fer li vin endepandan kot i kapab fonksyonn koman en lenstitisyon otononm. Ki FTC i ganny lasistans teknik enternasyonal pou zot fer sa ki nou apel en peer-review zot bann lalwa e met li dan konteks nou lekonomi aktyel. I bezwen annan en building Gouvernman ki house tou sa bann lazans ki annan keksoz pou fer avek trade dan nou pei, koman en one-stop-shop e sa i ava permet travay an sinerzi e fasilit travay dan devlopman e evolisyon marse lib dan Sesel. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy, mersi. Bann koleg Manm Lasanble, mersi. Mr Deputy Speaker, sa Mosyon devan nou Lasanble ozordi pe efektivman provok en deba ki lontan lepep pe swete ki zot reprezantan ki zot ti elekte i sansibiliz lotorite lo la. Zisteman akoz i relevan avek larealite ozordi. Mr Deputy, Oktob 2008, Gouvernman ti flot roupi e menm lepok, lepep ti pe soufer avek problenm napa. Lager dan SMB, lager dan lezot supermarket ler serten komodite ti arive. Ti en gran plezir pou bann zournal lopozisyon fer politik lo sa bann sitiasyon tre retab. Atraver bann letan ki’n pase, bann moman ekstrememan difisil, nou’n tenir. E ozordi koman en Manm Lasanble, mon oule profite pou dir avek nou pep mersi. Mersi pou montre zot rezilyans vizavi tou sa bann defi. Lo nivo leadership pei, nou pa’n zanmen per pou al devan lepep, pou eksplik zot ki sitiasyon pei pe pas ladan. Nou pa ti taye pou dir lanmans pwalon i so, ouswa gran mersi pa mwan ki pe met sa soulye. Mr Deputy, dan nenport ki sosyete, ou annan leaders ek followers. Fodre zanmen nou pep i fer sa fot pou fer en follower vin en leader. Zour sa i arive, nou pou regrete. Ozordi nou pe viv dan en pei demokratik ek en lekonomi liberalize. Nenport ki endividi ki anvi fer biznes i devret lib. I pa santi li anmare pou li komans debrouye, fer son lavi. Viv li en lavi konfortab avek son fanmiy pou akonpli son rev ki Bondye in anmas pou li.\nMr Deputy, dan en bann sistenm sosyete apele Welfare State, i annan en sistenm lekonomi liberal zeneral ki annan bann lenstitisyon oubyen striktir ki ganny etablir avek bi pou pran ka avek bann sitwayen ki vilnerab. Mr Deputy, dan sa senkyenm Lasanble nou’n diskit lo plizyer Mosyon sa lannen e met plizyer propozisyon enportan devan ki reprezant lopinyon pou lavwa tou nou sitwayen ki ti elekte nou.\nMr Deputy, dan mon lentervansyon a lokazyon Bidze Desanm 2011, mon ti dir ki nou semen pa pou toultan ranpli avek roz. Nou pou pas dan plizyer defi, nou pou bezwen travay ansanm e pli dir pou nou reste debout koman en pep.\nMr Deputy, bokou nou sitwayen pe leve e al debrouye pou fer 2 bout zwenn, pou met manze lo latab fanmiy, pou zanfan al lekol eksetera. Gouvernman pe kontribye son par e nou koman reprezantan lepep, ler i byen nou bezwen dir i byen. Si nou pep i dir nou fodre revizite, rezete ou rediskite, se sa ki nou ti fer semenn pase avek sa Bill Legal Practitioners Amendment Act. Serten i dir nou bann yes men, serten i dir ki nou pa legal, serten i dir ki eleksyon i bezwen ganny refer. Mr Deputy Speaker, sa bann dimoun mwan mon krwar, zot menm ki bezwen ganny resikle. Mr Deputy Speaker, tou sa ki’n vin kot Lasanble lepep e ki nou konvenki i annan serten defayans e pa dan lentere nou pep, nou pou poliman dir avek sa ki konsernen, ti a bon al fer en pe plis home work lo la, anmenn kot nou ler i bon, apre nou ava aprouve. En mesaz pou tou bann Manm Lasanble:- Nou bezwen reste touzour vizilan. Se nou ki lavwa lepep. Se nou ki gardyen lepep e zour nou fail lepep, lepep pou kondann nou e listwar i ava ziz nou. Mr Deputy, sa se larealite e sa se laverite.\nOzordi keksoz i diferan. Nou pa kapab enpoz lalwa pri kontrol ki pa relevan avek nou sitiasyon ekonomik ki nou ladan. Les nou annan bann lenstitisyon ki ganny kree, ki asire ki lepep i ganny en bon deal, alors sa i vedir ki nou bezwen fer sir ki i marse. Si i pa marse, nou bezwen sanz son striktir. Si napa ase Bidze, rekomandasyon neseser i devret ganny fer pou aranz sitiasyon. Avek kreasyon Fair Trading Commission, ki son lobzektif sete pou asire ki lepep i kapab fer son konplent si i santi deal ki i pe gannyen pa bon. Ki i annan konpetisyon ki fair e ki napa price fixing. Ki dimoun ki dan biznes i pa donn zot ta bal, apre konsomater i soufer. Ki napa the misleading advertisement ki dimoun pe aste kalite pou zot larzan. Ki Sesel pa vin en dumping site bann marsandiz ki son kalite i enferyer. Ki napa bann pri artifisyel, ki nou pa ranplas en monopoli par en lot, ki napa big ringing kot bann konpannyen i aranz pri antre zot, pou zot soumet zot tender e pas devan tou dimoun. Ki lepep i ganny edike lo son drwa koman en konsomater.\nMr Deputy, sa i rezon mon koz lo lapar sa bann ki pli vilnerab. Sa lorganizasyon se larzan lepep ki fer li egziste. Alor annou travay pli smart, annou mazin sa manman tousel avek 3 zanfan ki trimouse. Nou pa kapab les bann gro pwason manz tou zot larzan. Annou protez sa manman ki pe leve gran maten pou al debrouye e ler i al laboutik pou rod konmisyon, oubyen aste lezot servis, i pa pey pou 3 dimoun. Sa pa kapab ganny tolere dan sa pei.\nMr Deputy, mon pe demann Gouvernman pou kontinnyen rod bann alternativ pou nou ganny bann sours reveni, la ki reveni ek touris pe gradyelman tonbe sa lannen, lapes pe tonbe sa lannen avek lakantite dega ki pirat in fer. lontan dan weekend ou ti vwar bann madanm pe al fer bann zournen lo yot, la napa. Serten nou bann garson debrouyer ki ti al fer en zournen kot en dimoun pli eze, sa dimoun konmela i dir ou i per voler. I pa trust personn, i annan mefyans. Ler lotel i plen, bokou dimoun i ganny sans fer en pti extra cash, me konmela Mr Deputy, keksoz i diferan. Mon dakor ki nou bezwen travay pli dir, sirtou dan sitiasyon ki nou ladan ozordi. Tou bann fanmiy, nou bezwen serye. Nou tou dan nou sirkonstans ki nou pe traverse, nou bezwen rode ki pli meyer fason pou nou pli byen etablir sa ki vreman nou priyorite. I selman a sa moman ki nou pou kapab liber nou dan nenport ki kalite lanpayaz ou lanbara ki pa neseser.\nMr Deputy, pou ede rezourd sa problenm labi konsomater i sibir, mon pou tante pou demann Gouvernman pou konsider fer en lodit serye kot STC, pou definir si tou bann pri i byen, si napa labi ki fer lepep bezwen pey marsandiz pli ser. Egalman mon konsider li tre enportan dan sa staz devlopman pou Gouvernman revwar dan son totalite, legzistans tou bann franchise. Nou konsider tre enportan osi, ki Gouvernman i get en kou bann lezot sekter enportan dan nou sistenm lekonomi tel ki kominikasyon, si zot pe ofer lepep en bon deal.\nMr Deputy, mon demande ki sekter prive i step up e ofer Seselwa en meyer kalite servis a en pri abordab. Ki zot pa touy sa lanmen ki fer zot dibyen e ki zot anmas bann gro profi. Mr Deputy, sa pep, nou pep in fer en kantite sakrifis. Mr Deputy Speaker, si nou pini bann ki fer labi seksyel ek zanfan, si nou pini bann ki trafik drog, si nou pini bann ki kas lakaz, annou pa legaliz bann ki fer gro profi lo ledo malere. Mon senserman krwar ki sa osi i en krim. Alor mon konvenki ki lezislasyon relevan i bezwen ganny revwar avek bi pou met en fren avek sa bann kalite krim dan domenn komers isi dan sa pei. E dan sa fason, asire ki lepep i ganny en bon deal. Avek sa Mr Deputy Speaker, mon oule remersye ou e mon pou donn tou mon sipor sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Koleg MNA, bonn apremidi. Mr Deputy Speaker, sa Mosyon pe tourn nou latansyon lo en konsern pertinan ki pe preokip sakenn de nou ki konsomater, a sak fwa lafen di mwan pe aprose, oubyen en keksoz i fini dan lakaz. Komodite dan laboutik, menm si i annan preski tou sa ki nou bezwen pe vin deplizanpli ser e kalite pe vin en konsern akoz pa tou ki vo son pri e parfwa kalite bokou marsandiz pa alaoter ditou.\nKontribisyon an term bann pwen diskisyon relevan lo sa Mosyon Mr Deputy Speaker, table par Onorab Bresson, pou san dout ede pou fer Fair Trading Commission revwar son striktir, avek bi pou li vin pli efektiv e zwe en rol pli aktiv pou dekouraz bann biznesmenn malonnet, pou zot pa kontinnyen abiz konsomater. Sa striktir Mr Deputy Speaker, i bezwen vin pli efikas pou vreman pran zentere konsomater e fer renye dan Sesel en vre klima biznes konpetitiv, me kondann bann ki kontinnyen krwar i bezwen pou li aste son bann prodwi fake pou li vin vann menm pri akote bann ki orizinal, pou li se sa ki konpetisyon. Bann ki swazir pou kontinnyen vann bann keksoz expired, ki en menas grav pou lasante konsomater. Bann ki pa konsider kalite, me ki rod sa ki pli fay e dernyen grad, me ki vin vann en pri egzorbitan avek par ler 500 poursan profi. Ler konsomater i plennyen dan sa lepok kot pa Gouvernman ki kontrol pri dan sa marse lib, i pa onte pou dir ki Gouvernman ki bezwen sanze, olye i aret son vorasite e annan en pli bon konsyans, aret abiz lo konsomater.\nMr Deputy Speaker, Fair Trading Commission i bezwen revwar son striktir pou ki i vin pli performan, pou pini bann komersan ki refize donn bon lenformasyon e leksplikasyon lo prodwi ki zot vann, me demann konsomater pou sinny garanti, san menm zot konpran ki lagreman ki i pe fer e plitar trouv zot dan bokou difikilte. Konbyen ki’n krwar in aste bon spare parts pou son veykil, me ler in dekaste e sey servi, i remarke ki i pa konpatib avek son transpor.\nMr Deputy Speaker, legzanp i tro bokou. Toulezour i annan en nouvo leokri. Sa ki’n aste fridge, masin lave, karo, rice cooker, ki selman apre 1, 2 mwan, i komans ganny defayans ziska finalman pa bon pou nanryen. Konbyen zanfan Mr Deputy Speaker, ki’n ganny pini akoz zis apre 2 zour, in dekol son sandalet nef, oubyen kas zip son sak nef ki son paran in depans bokou pou aste.\nA sa staz Mr Deputy Speaker, konsomater i bezwen rekonnet zot pouvwar pou aste, par fer bann bon swa. Nou annan sa swa wi, me pli enportan, responsabilite pou fer bann bon desizyon pou nou swa. Dan son pti leaflet edikasyonnel, Fair Trading Commission in fer li byen kler. I en drwa pou ou ganny proteze kont bann prodwir e servis ki kapab annan lefe advers lo ou lasante e osi ou lavi, me i osi ou responsabilite pou pran prekosyon pou pa aste en prodwi ki ou annan konsern lo son kalite e sekirite, oubyen kalite servis ki ou gannyen. Lalwa i egzize ki ou ganny bon lenformasyon e gidans pou ganny proteze kont frod, oubyen bann move pratik malonnet, pou ki ou pran bon desizyon letan ou pe fer ou swa. Me i ou responsabilite pou ou vin pli konsyan. Demann kestyon pou annan bon lenformasyon e leklersisman. Lir byen e fer konparezon pou analiz kalite e standar.\nMr Deputy Speaker, en konsomater i bezwen komans pran son responsabilite pou li verifye konpetans e rikord en domiun avan konfye li ou travay e fer keksoz byen, dan en kad legal. Mon donn en senp legzanp:- Avan donn en kontrakter en sonm larzan, i bezwen sinnyen devan temwen si fodre e avek serten kondisyon byensir. Parey nou dikton i dir, bon marse par ler i kout nou tro ser.\nMr Deputy Speaker, i aparan ki pli bokou konsomater napa ase ledikasyon konsernan zot drwa e responsabilite. E ankor, pe annan tro bokou konfyans dan sa bann biznesmenn malonnet ki zot, zot pa pe montre okenn remord konsyans pou soufrans zot prosen. I osi aparan ki i annan en poursantaz biznesmenn ki dan enn de ka, zot azir konsansye letan zot in ganny aprose pou rezour en problenm ki’n ganny anmennen devan FTC, atraver senpleman mediasyon, san bezwen al devan board pou prosedir met Ankour. Dan laplipar sa bann ka, i montre ki menm sa bann biznesmenn pa azour avek lalwa Fair Commission. De lot kote, i annan ki’n etidye sa lalwa tre byen, konn tou son bann defayans e esey tou fason pou lalwa napa ase levidans pou pini zot. Zafer par ler i trennen zis akoz SBS napa resours e kapasite apropriye pou teste e etablir serten standar. Follow up dan bann investigation i tarde, akoz napa mendev pou asir kontinyite.\nMr Deputy Speaker, nou kapab annan en pli bon striktir me tou i depan lo nou konsomater, ki bezwen annan bon lenformasyon ki pou ed nou protez nou lekor letan nou pe fer nou swa. E si nou’n ganny abize avek marsan, nou pou konn nou drwa anba lalwa e ki prosedir nou pou pran pou solve nou sitiasyon. Ankor mon a donn en legzanp. En marsan i kapab dir nou ki persil i sa vre persil ki nou, nou krwar i fake. Nou annan en drwa pou demann li en resi e si nou napa temwen, pou demann li pou sertifye lo nou resi si sa vre persil ki nou pe pey pri orizinal. Apre nou kapab annan sa levidans letan nou pe anmenn devan Fair Trading. I vre ki depi lalwa Fair Trading Commission in vin an full fors komansman lannen 2010, in annan bokou tantativ pou zwenn avek lakominote biznesmenn an premye, pou eksplik sa lalwa, sirtou dan bann konteks pou promouvwar konpetisyon e fer ki konsomater i ganny en fair deal. Rezilta, very low turnout. Fair Trading in esey zwenn dan bann meeting byen planifye avek travayer dan zot landrwa travay ki enkli Gouvernman, prive, parastatal, lo Mahe, Praslin koman La Digue, ensi ki zwenn avek Lenstitisyon skoler e lezot dimoun dan lakominote atraver Ladministrasyon Distrik. Ankor enn fwa, very low turnout. Nou annan en konsern kot nou pou motiv e sansibiliz dimoun pou pran nou ledikasyon o serye, pou ki nou annan plis lenformasyon.\nMr Deputy Speaker, i neseser ki dan sa prosesis pou revwar striktir FTC, zot travay an pli bon sinerzi avek zot pertener, parey Community Health Inspector, NATCOF, Custom, Licensing e Zidisyer, zis pou nonm enn de. Sanniter par egzanp i bezwen li osi vin pli proaktiv atraver son bon lenspeksyon routin dan bann laboutik, i kapab debiste bann prodwi ki’n expired, oubyen bann ki langaz i pa kler ou enkoni, dan kad bann bwat konserv. A sa staz Mr Deputy Speaker, mon pou lans lapel avek Fair Trading Commission pou edik biznesmenn e konsomater, ki zot bezwen rod bann mwayen stratezi pli proaktiv pou tous tou dimoun an servan plis mas medya, plis air time lo SBC radyo, televizyon, plis advert e kominikasyon parey news letter, leaflets, byensir Mr Deputy Speaker, tousala i vin ek en kou ki nou asire ki Fair Trading Commission i ava met devan pou zot kapab fer zot travay pli efektivman. Mon remersye ou Mr Deputy Speaker e mon pou donn mon sipor pou sa Mosyon\nMersi Mr Deputy Speaker, bonn apre midi tou bann Manm. Bonn apre midi osi pou ou. Mr Deputy Speaker, dan pe fer mon resers lo sa Mosyon, mon’n vwar poudir i annan serten eleman ki pa konekte sitan byen. Mon’n remarke osi poudir sa problenm i pli konplike ki nou pe regard li zis ler nou pe regard li koman i ete la ozordi.\nMr Deputy, mon oule zis servi de trwa legzanp pou montre kimannyer sa sitiasyon i kapab vin pli konplike pou nou pei. Nou’n move from en lekonomi santralize to a lekonomi liberalize kot nou’n retir bokou bann sistenm kontrol ki nou ti annan an plas e sa i fer ki ler nou’n retir sa bann sistenm kontrol i annan pli bokou goods ki pe antre dan pei. E lakantite goods ki pe antre dan pei i fer ki efektivman, ou pou annan bann sub-standard goods ki antre dan nou pei ler sa in arive e la mon oule soulinnyen poudir lezot pei parey Tanzania, parey Nigeria. Tanzania osi i en pei ki’n move from a centralized system to a more more liberalized system pe fer fas avek menm problenm, kot i annan en kantite substanded goods ki pe antre dan pei e ki pe afekte bann konsomater. I annan osi en lot kote kot i annan bann services ki ganny provided e lo lafason ki ou monitor sa bann services, ki zot a la oter e ki konsomater i ganny the value for money.\nMr Deputy Speaker, pandan mon resers mon’n vwar poudir nou en lekonomi, nou en pep ki consume en kantite e la mon oule zis sit detrwa statistics, sirtou dan domenn information technology, tel koman computers. Dapre dernyen census, i annan 9354 households ki annan en computer. Now, si nou dir poudir, abitrerman, mon pe zis donn en legzanp la pou soulinnyen, si nou dir poudir sak computer i kout apepre R5000, this means ki as of 2010, dimoun ti’n depans R46 milyon 770 mil zis pou bann computers. En pti pe pli ba, bann kantite households ki annan mobile phones i 22,296, ankor dapre lenformasyon census 2010 e ankor enn fwa, si nou dir poudir arbitrerman, minimal, en mobile phone i kout R1000, mon pa pe dir poudir napa ki kout plis, be i kout R1000, sa i reprezant apepre R22 milyon. Televizyon i annan 23429 household ki annan en televizyon, arbitrerman si nou dir en televizyon i vann around R2000, nou pe koz ankor enn fwa apepre R46 milyon. Ler nou azout tousala, nou vwar poudir this is a multi million rupee economy e i pe anmenn bokou larzan pou bann dimoun ki pe trade dan sa sekter e laplipar dimoun ki pe aste sa bann komodite parfwa i bann dimoun parey bann entervenan in soulinnyen avan mwan ki save zot larzan pou zot kapab aste en keksoz ki zot kapab servi pou en kantite letan. Me ki arive ler zot aste en keksoz ki sub-standard, i kase, zot in depanse, me sa keksoz ki’n kase apre, i bezwen ganny zete, e la i increase lakantite waste ki sak household i prodwi. Sa i en konponan sa problenm, par ekstansyon i montre en pti pe lezot eleman ki konekte avek sa problenm.\nEn lot issue par egzanp, kot i konsern bann faulty equipment, par egzanp bann faulty extensions par egzanp ki dimoun i servi pou plug zot televizyon, sa i kapab brile, i kapab annan bann defects ladan ki koz dife e la i bril en lakaz, ankor enn fwa it comes at a very high cost pou sa dimoun repar lakaz, i anmenn en pake lezot problenm.\nNou osi annan lo lot kote, bann servis ki bann provider, par egzanp servis ki ganny provided par en kontrakter. Nou’n menm vwar bann proze ki Gouvernman in fer, kot kontrakter i komans proze, in kit dan semen, en lot kontrakter i bezwen vini, fini e ler proze in fini i pa fini dapre standar ki ti ganny set premye kou. Ankor i en problenm e i annan pou fer avek consumer akoz a sa moman, Gouvernman koman sa kliyan pa’n ganny en fair deal. Alors, ou kapab mazinen ki pou arive pou en dimoun ki li in save son larzan pou en kantite letan, in pran en kontrakter pou fer en travay kot li e la louvraz ki’n ganny fer, ki’n ganny mete i pa a la oter. Mon’n servi sa detrwa legzanp pou ilistre kimannyer i annan diferan eleman ki konekte avek sa problenm e rezon det ozordi ki nou Lasanble pe diskit lo sa Mosyon, pou fer ki Gouvernman i antam serten aksyon pou kapab improve sitiasyon ki nou pe vwar aktyelman. Loter Mosyon in soulinnyen poudir i annan en logmantasyon dan lakantite konplent e en logmantasyon dan lakantite konplent i vedir ki posibleman i annan en logmantasyon lo lakantite sub standard goods ki pe antre dan pei, i annan en logmantasyon dan lakantite servis ki pa a la oter ki nou bann dimoun pe gannyen ozordi e sirtou dan en letap kot parey bann entervenan in soulinnyen avan mwan, kot dimoun pe sey fer saving left, right and centre, mon krwar i pa moral, i pa normal pou en dimoun pey en servis ki apre i pa pe ganny value for money. Ler mon’n regard en pti pe sa bann diferan eleman e mon’n regard bann diferan lazans oubyen Brans Gouvernman oubyen bann diferan departman Gouvernman ki asosye avek sa problenm, i kler poudir i annan en bout pou Fair Trading Commission, i annan en bout pou Customs, i annan en bout pou SBS e i annan en bout pou Public Health Authority. Mon ti a kontan zis eksplik sa en pti pe pli an detay. Fair Trading Commission limenm li i annan son bann Acts ki tonm anba li, Fair Trading Commission Act e Fair Competition Act e Customs i annan li Customs Management Act e ki sa i montre ou klerman kimannyer sa filye ler en keksoz i antre dan pei, sirtou la nou pe koz goods, nou pa pe koz lo servis, kimannyer keksoz i pase. Par egzanp, i annan premyerman sa keksoz i bezwen ganny enporte, i antre lo por e la lo por i bezwen annan serten lenspeksyon ki ganny fer e lekel ki fer lenspeksyon, i annan Customs, si i en keksoz ki tonm anba Food Act ki ganny manage par Public Health Authority, la zot ava involve. Si i en keksoz ki konsern pestisid, ki ganny manage anba Pesticides Consumer Act, ankor manange by Public Health Authority e si i en keksoz ki konsern farmasetik, bann medicine, i pou tonm anba Pharmacy Act, ankor manage by Public Health Authority. So, nou vwar poudir i bezwen annan en armonizasyon, travay ki ganny fer par diferan lazans. Now, ler sa goods i antre dan pei, Customs pou inspect li e egzamin li, of course dan examination i bezwen pran sample, anvoy li ganny teste. Me nou’n vwar poudir nivo abilite e kapabilite nou bann lazans pou fer testing, konpetans zot fer testing is being questioned ozordi akoz petet zot napa lekipman oubyen abilite pou zot fer testing pa a la oter. E se pou sa rezon ki parfwa petet serten goods pa ariv lo marse akoz nou pa’n kapab efektivman teste li. Ou pa kapab delay sa enportater pou en letan endefini akoz ou pa kapab teste son goods ki in anmenn dan pei. Mon krwar i ti’n kapab bend lo Gouvernman pou trouv en fason, en solisyon e la rekomandasyon se ranforsi bann mekanizm ki pou fer tes lo sa bann keksoz ler zot in antre dan pei. Prezan ler nou vin lo kote Public Health Authority e nou regard sa 3 Act ki la, nou vwar poudir Pharmacy Act i vye Act. En bon pe letan pase. E i pankor ganny reviewed dan en bon pe letan. Now, ozordi bann kalite pharmaceutics ki pe antre dan pei in sanze e mon pankor vwar, mon pa konnen si in annan dan lepase, bann schedule ki pe montre bann nouvo kalite medicines ki ganny kontrole, ki pa sipoze antre dan pei. E si nou pa update nou Pharmacy Act, nou pou annan en problenm par egzanp, akoz kot en dimoun i annan drwa al dan en farmasi, aste li en prodwi ki pa an konformite avek bann lalwa ki nou annan e la en dimoun i soufer – unfortunately sa dimoun i bezwen soufer akoz ki nou pa’n met en kontrol ki kapab anpes sa bann keksoz antre dan pei. Lo pesticides control i menm zafer. Nou bezwen annan bann schedule ki kontinnyelman ganny updated pou ki nou kontrol bann keksoz ki antre dan pei, pou ki bann sub-standard goods dan sa domenn, pa antre dan pei pou afekte dimoun e pou nouiy dimoun si zot al pei oubyen zot aste sa bann keksoz. So, sa i en pti pe lo kote Public Health, lo lafason ki nou bezwen improve lo servis ki Public Health i provide, atraver bann lezislasyon e bann lalwa ki nou annan ki ganny gouvernen par sa lotorite.\nLo lot kote, nou annan nou bann lalwa ki gouvern Fair Trading Commission. E mon’n ekout Onorab Lebon ler in soulinny sa ki ti ganny dir par Vis Prezidan a sa moman, ler sa Bill ti pe ganny pase devan Lasanble e pou mwan i annan serten paramet enteresan akoz once sa Commission in ganny enacted, sa Commission i annan li en rekour administratif pou li enpoz bann mezir lo lafason ki i kapab impr ove son servis avek Gouvernman. Nou vwar poudir sert, i pou annan serten dekoneksyon, serten armonizasyon ki pou bezwen ganny fer ant sa ki Fair Trading Commission pe fer e avek nou Civil Code par egzanp. Zis pou sit lartik 1598 nou Civil Code, i dir ou everything that has commercial value maybe sold, provided that special laws do not forbid the sale. So, ou annan ou bann lalwa ki deza an plas anba Civil Code ki pe gid the sale, buying and selling of goods, but at the same time ou annan Fair Trading Commission ki bezwen antre li osi e met en lord la, so i bezwen annan en larmonizasyon ant louvraz ki Fair Trading Commission i bezwen fer e bann lalwa ki nou annan en egzistans ki fer ki si mon pe vann en dimoun en keksoz, oubyen mon pe donn en dimoun en servis ki pa a la oter, sa constitutes as an offence under the Civil Code.\nEn lot eleman enportan dan sa deba ki mon’n nobou come across se sa issue of copy writed trademarks item ki antre dan pei, e bann items ki sub-standard. Mon’n fer en pe resers e mon’n vwar par egzanp bann pei parey Lostrali ki annan a very strict control mechanism kot si en goods ki’n antre i sub-standard, zot kontakte sa company ki issue sa bann goods pou vwar si par egzanp sa i en goods anba sa patant, li ki’n issue sa. Si pa li ki’n issue sa e sa enportater pe issue sa e in deza annan konplent kot par egzanp sa mark televizyon in brile, then sa mark televizyon pa ganny antre. I ganny sezi e i ganny destroy. Isi mon krwar nou bezwen etablir en mekanizm kot si Fair Trading Commission par egzanp in resevwar 10 konplent lo en kalite radyo par egzanp. Sa bann konplent i bezwen ganny communicated to custom pou dir e, bann enportater ki pe fer vini radyo of type X, sa radyo i pa bon akoz nou’n ganny en kantite konplent lo la, si ler i antre dan pei, nou bezwen fer lenspeksyon, nou bezwen improve nou bann testing mechanism pou asire ki sa pa vin lo marse e ki ankor dimoun pa ganny afekte ler zot in aste sa komodite. I bezwen annan sa sinerzi, zefor pou ki tousala i kapab marse, otherwise nou kapab koz en kantite lo proteksyon konsomater, me nanryen pa pou arive si sak lazans pe travay an izolasyon avek kanmarad. Me i osi annan en eleman proaktivite. Mon krwar i annan en entervenan avan mwan ki’n koz lo la. Nou bezwen osi kit sa bann lofis e al fer bann routing inspection. E si nou napa ase staff pou fer sa bann routing inspection, anba bann rekour administrasyon ki nou annan anba lalwa, dir ek Governman look, mon napa staff pou al fer inspection. Mon napa ase staff. Mon bezwen en staff pou al inspect dan tel laboutik, mon bezwen en staff ki annan tel konesans dan tel domenn pou li kapab al regard tel servis. Ou bezwen travay avek par egzanp avek STB si i konsern en servis lotel. I don’t know, be at least be proactive pou montre poudir dan sa sekter, ou pe sey depas sa boundary ki ou annan pou ou kapab donn konsomater en fairer and better deal. And this is very important.\nEn lot laspe ki mon krwar i enportan ki mon tous lo la se sa issue warranties. E ler mon’n regard dan Civil Code, mon vwar poudir anba lartik 1641, i annan mansyon warranties, pou serten valer en komodite ki en dimoun pe aste. E la i dir the seller shall be bound by the warranty against latern defects of the property sold, which render it unfit for use which was for the purpose which was intended avan. So, mon krwar i enportan ki ler nou pe koz ledikasyon konsomater, konsomater i devret ganny edike lo sa bann provizyon ki annan dan lalwa. E si sa bann provizyon pa kouver konsomater ozordi, nou bezwen anmenn li azour, akoz pa bliye, nou pe rod adezyon avek WTO, nou pe rod bann fason pou improve trade, increase trade. Sert, be ou bezwen annan bann control mechanism pou protez ou prop dimoun kont trade ki pou abiz lo li. Parey en entervenan in dir avan mwan, bokou pei Lafrik ozordi pe fer fas avek en problenm kot zot pe vin bann dumping sites bann sub-standard goods akoz dan Northern Hemisphere, lo kote European par egzanp bann control mechanisms i pli strict, i enposib pou zot kapab antre avek. Lo kote Lostrali i parey, lo kote Ameriken i parey, alors kot zot ale zot al dan bann marse Afriken akoz petet bann control mechanism i ankor in the process of being drawn up. Now, mon pa pe dir poudir apre sa deba ozordi tou pou vin normal non, me selman sa deba i inisye en dyalog enportan lo sa issue e montre poudir sa Lasanble ki la i relevan avek bann problenm ki dimoun pe fer fas avek ozordi.\nE zis pou mwan retourn lo sa pwen warranty Mr Deputy Speaker, mon krwar poudir i devret vin en lobligasyon ozordi ki si ou pe vann en dimoun en komodite par egzanp above R3000 oubyen R2500, ki ou ofer li en warranty e ki ou spesifye klerman ki sa ki ganny kouver anba son warranty. Akoz i annan plizyer ka kot dimoun in apros mwan, i dir ou koumsa in aste en televizyon tel landrwa, ler i ale pou li rann, i dir ti annan warranty, i annan en pake diskisyon ki bezwen go on eksetera. Now, si en dimoun in vin kot ou, en keksoz i anba warranty, ou bezwen klerman spesifye, mon pa responsab si ou pe anmenn ou televizyon from one room to another, i tonbe i kase. Me mon responsab si ler ou met on ou televizyon, premye zour ki ou’n aste i pa vin on. So, i bezwen annan serten responsabilite lo lapar bann dimoun ki pe vann komodite, me en responsabilite lo lapar bann dimoun ki sipoze enforce bann lalwa pou protez sa dimoun ki’n aste. Akoz si nou pe dir dimoun pe travay dir, pe anmas zot larzan, then zot bezwen ganny proteze ler zot depans sa larzan. E i pa devret vin en sitiasyon kot mon’n aste en televizyon la e down the line, 6 months mon bezwen aste en lot. Akoz par lepase ler en dimoun ti aste en keksoz, i ti gard li pou en kantite letan, me ozordi ki ou vwar, dimoun i aste en keksoz sa lannen, 2an plitar i pe aste en lot. E parey mon ti dir avan, sa i increase lakantite waste ki vini e i retir larzan dan pei akoz sa bann keksoz i bezwen ganny enporte pou vin dan pei e zot sub-standard. Son lenportasyon i bezwen increase akoz tou le 2an i bezwen ganny enporte.\nNow, lo en lot kote osi i annan le pwen kot sa bann trade marked items i ser. E bann konpannyen petet ki fer vini bann trade marked items i met li en pri ki pa tou dimoun ki kapab afford e la kot Fair Competition i antre. Fair Trading i bezwen vwar whether or not sa biznesmenn, sa biznes ki annan sa corner share of the market pa pe kree en sitiasyon kot li i pe artifisyelman met bann pri lo bann komodite pou fer ki zot reste o akoz i konnen poudir zis li ki annan akse avek sa supplier. Sa osi i vin en problenm. Akoz ozordi pa tou dimoun ki pou kapab afford pou pey tel kantite pri pou en televizyon ouswa en lot item. Ler nou pe koz fair competition, i osi include par egzanp bann gran konpannyen ki, zot dan konstriksyon, zot menm zot, zot electrical contractor, zot menm zot, zot pe fer carpentry, zot menm zot, zot pe fer tou. E nou, nou pe ankouraz bann Seselwa antre dan pti biznes, bann etidyan ki fini SIT, antre dan biznes, but at the same time ler zot pou antre, zot pou pe compete avek sa bann boug ki annan bokou plis resours e ki pou difisil pou zot kapab antre dan marse. E se pou sa rezon ki fer ki ler sa zenn pti antreprener i pou pran en kliyan tel pri, i pou dir sa kliyan son pri pou vreman eleve akoz i dekouver lakantite kontra ki i kapab gannyen. I annan en lot kote, mannyer ou vwar ki sa bann problenm i konekte, kot sa pti kontrakter i ganny drwa aste li en galer elektrik a en pri ki petet nou dir en R5000 e sa galer i kase, i bezwen aste en lot deza e i pou pas dan cost of sa new electric plane lo sa kliyan. E se pou sa rezon ki mon’n dir lo komansman ki sa problenm i konekte e se pou sa, rezon fondamantal ki mon krwar nou Lasanble ozordi pe dir in ler pou nou seryezman komans regard sa akoz plis nou move toward liberalizasyon, plis nou pou annan sa bann sitiasyon e plis nou pou bezwen met an plas bann kontrol neseser pou protez konsomater.\nAn terminan Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan propoz 2 pti solisyon ki mon krwar i within the scope, keksoz ki pe gann fer, mon krwar ki moman in arive pou vwar si Fair Trading Commission, mannyer i situated ozordi i kapab fer son travay efektivman. E sa en keksoz ki kapab ganny fer. nou kapab fer en analiz son travay. Fair Trading Commission i kapab par egzanp angaz li dan en survey, parey MBS in fer, rod lenformasyon from MBS, fer en household survey e vwar, ou’n aste tel keksoz tel landrwa eski i defective, tel kalite make of item in antre dan pei defective, nou kapab fer sa. Annou servi lenformasyon, data pou nou gid bann desizyon lo policy akoz otherwise nou fer bann desizyon en pti pe parler, en pti pe pa kler e ki apre napa vreman en lenpakt lo teren.\nEn lot kote se, mon krwar si i annan problenm lo resours, then i devret annan keksoz ki al kot Legzekitiv, fer Legzekitiv konpran poudir be vwala nou’n ganny sa problenm. Me si nou pa proaktiv pou nou dir i annan problenm avek resours pou nou kapab effectively protez konsomater, then i annan en problenm.\nEn lot pwen se sa travay an sinerzi avek bann civil societies. Par egzanp avek NATCOF. So, i devret annan en travay en pe pli kontinnyel, en langazman lo nivo Fair Trading e lo nivo Gouvernman an zeneral pou involve NATCOF e involve lezot civil societies pou fer ki nou ankor enn fwa anmenn advocacy lo lapar konsomater pou protez zot drwa.\nMon krwar an konklizyon Mr Deputy, mon krwar mon’n kouver laplipar bann pwen ki mon ti’n mansyonnen e posibleman aprezan avek sa deba ki nou’n anmennen dan Lasanble, lotorite ava pran konsyans sa ki nou’n dir, ava regard lenportans ki sa i annan pou nou dimoun, sirtou dan bann leta difisil koumsa e ki nou ava vwar serten demars ganny fer pou trouv detrwa solisyon. Petet i pa ava bann solisyon konplet, me i ava at least bann solisyon ki ava komans donn dimoun serten rekour. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Bonn apremidi. Si ozordi nou pe debat lo sa Mosyon, i montre klerman ki lenplimantasyon lalwa e polisi ki gouvern Fair Trading Commission pa pe ganny byen respekte e ki serten de nou pa pe pran nou responsabilite o serye. Realite ozordi se ki sa Mosyon devan nou i enn tre enportan. I enn ki pe tous tou kous nou popilasyon. Dan en moman, dan mon bann vizit dan distrik, sa size pri lai i en topik deba. Mr Deputy, mon rekonnet ki lavi pou lepep Seselwa i dir, i difisil. Sa ki pe travay dir pou fer 2 bout zwenn ansanm. Sa ki pe trouv li difisil pou fer fas avek sa lavi dir, ankor enn fwa pa pe ganny sa proteksyon neseser ki zot merite.\nMr Deputy wi. Ozordi konsomater pe vwar li ganny ekspoze avek en gran varyete prodwi diferan standar e kalite. Mon dakor ki nou dan en marse lib. I normal pou enn tre gran varyete prodwi ki lo marse, me par kont i annan bokou keksoz ki pa lo standar ki pe antre dan pei e napa bokou zefor ki pe ganny fer pou anpes tousala arive. Par egzanp, i annan bokou prodwi fake tel ki pyes loto, keksoz elektronik e menm bann prodwi manze. E menm serten servis ki pa a la oter. Mon osi konstate ki nou konsomater pa ase edike ou enformen lo zot drwa koman konsomater. Ler in arive pou Gouvernman ranforsi bann lalwa ou polisi ki an plas pou fer zot vin pli solid e efektiv, kot drwa konsomater i a pli kapab byen ganny proteze. Se la ki Fair Trading Commission i merit entervenir pou fer sir laplenn i nivo. Pou regilariz komers e fer sir ki marsan e konsomater i ganny en fair deal. Ledikasyon konsomater i en pwen kle ki nou devret met plis lanfaz lo la. I enportan ki konsomater i deside kwa ki i anvi aste, ki kalite servis ki i oule, apre i fer son analiz, la i regarde lekel pri ki pli konpetitiv.\nMr Deputy, mon osi okouran ki i annan bann diferan cartel ki’n ganny formen dan nou pei, avek bi enfliyans pri lo marse. Ler tousala i arive, se nou bann sitwayen ki ganny plis afekte e i osi ede fer lenflasyon kontinnyen ogmante. Sa lalwa ki konsern Fair Trading Commission i fer provizyon pou deal avek sa bann cartel oubyen sa bann marsan ki fikse pri tre o, avek bi pou fer malere soufer. Sa bann cartel in vin en defi pou nou lekonomi. Fair Trading Commission i bezwen vwar bann mekanizm apropriye pou deal avek sa.\nMr Deputy Speaker, anmezir ki nou kontinnyen ouver nou lekonomi, konsomater i lakle e pouvwar deside dan lanmen konsomater limenm. Konsomater ek biznes i toultan benefisye letan i annan en bon konpetisyon dan marse ek servis, me sa ki pou selman posib letan konpetisyon i ganny byen regle. Bi prensipal lalwa Fair Trading Commission sete sa, pou ede regle konpetisyon, anpes labi par bann marsan ki dominan dan nou pei. I osi la pou kontrol fason ki bann lakonpannyen etranze oubyen lokal i operate zot biznes dan nou pei. Anmenmtan garanti devlopman marse lib.\nMr Deputy, la i montre nou ankor, kot nou pei i posed bon lentansyon e ki nou annan bann bon lalwa an plas, me dan bokou lenstans mon rekonnet ki nou annan en problenm avek nou kote lenplimantasyon. Koman en Lasanble responsab e ki a lekout nou pep, i nou responsabilite, nou rol pou rod meyer solisyon, stratezi, polisi ou lalwa pou ede apez en pe konsekans logmantasyon dan pri lavi. Avek lalwa Fair Trading, Competition, gouvernen par Fair Trade Commission, ti’n merit met en fren avek sa pti kominote marsan, enportater dezonnet ki pe kontrol pri marsandiz dan nou pei. En keksoz ki mon’n konstate se ki dan en pti marse parey Sesel, nou pa pou kapab fye marsan pou fer desann pri marsandiz. Marsan i plito koz ek kanmarad e kit pri pli o posib e pou fer plis profi ki i vreman malere.\nMr Deputy Speaker, pou sa lalwa kapab mord byen, i bezwen annan en Komisyon ki for e efektiv. Mr Deputy Speaker, vre kestyon ki bokou Seselwa pe demande se ki vre rol sa Komisyon. Ki lespwar ki i annan pou sa konsomater ki li i krwar konpetisyon i devret anmenn pli bokou, pli bon prodwi ek servis e donn li en pli bon swa, a en pri pli abordab. Mon sizere ki nou evalye sa Commission ki an egzistans. Eski zot annan resours adekwat e neseser pou fer sa travay ki zot in ganny mandate pou fer? Fodre ki komisyon i ganny enkli dan tou bann forum kot konpetisyon e drwa konsomater pe ganny diskite. Fodre pa ki zot travay an izolasyon. Fodre annan sa sinerzi pou keksoz amelyore. Si fodre revwar konpozisyon son board, lalwa ki gouvern Fair Trading i en lalwa ekonomik e alors, konpozisyon board i devret annan en endividi, avek background legal ekonomik e menm enzenyer. Nou devret annan dimoun ki kapab enterpret byen sa lalwa, konn byen bann trik ki egziste dan komers. Mon konsyan ki Fair Trading Commission i annan en rol tre enportan pou zwe dan nou lekonomi marse lib, me mon swete ki zot fer li zot devwar, ki zot tir bann baryer ki kapab anpes zot fer sa travay ki lepep Seselwa i ekspekte de zot. Mon swete ki bann staff sa komisyon i ganny lasistans teknikal ki zot a kapab siport lenplimantasyon lalwa Fair Trading e ki tou konsomater ou biznesmenn i ava satisfe. Avek sa enn de mo, mon pou aport mon sipor pou sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy, bonn apre midi tou dimoun. Mr Deputy, a lenstan ki mon pran laparol isi dan Lasanble Nasyonal, mon konnen ki pli gran konsern zabitan mon distrik Pointe Larue e mazorite pep Seselwa se pri lavi. Pri lavi dan tou son dimansyon pe met traka dan latet Seselwa e anmenn fristrasyon lo zot figir. Pri lavi pa vedir zis marsandiz dan laboutik, me osi bann bill litilite parey elektrisite, delo, telekominikasyon, e osi servis bann kontrakter ki bann Seselwa i serse.\nMr Deputy, i pa normal ki letan Seselwa i pa ganny valer pou zot larzan e i annan osi bann pratik malonnet de la par serten bann lakonpannyen e osi labank komersyal. Par egzanp, en pratik malonnet ki ganny egzerse par bann labank komersyal ki met zot kliyan ki pran loan avek zot dan bann sitiasyon kot zot pa kapab repeye e se la zot sezi zot byen.\nMr Deputy, nou bezwen fer keksoz kont pri lavi ki pe ogmant tro bokou isi Sesel, sirtou ki en bon poursantaz sa logmantasyon i pa ditou zistifye e reflekte plis manipilasyon par bann operater ekonomik ki vre leta marse. Sa ki pe arive dan Sesel napa nanryen pou fer avek liberalizasyon ekonomik oubyen konpetisyon. Sa ki pe arive i rezilta aksyon dimoun avek lespri visye, ki kasyet deryer liberalizasyon ek konpetisyon pou maske zot bann forfe. Vre liberalizasyon ekonomik i anmenn lefikasite ekonomik e vre konpetisyon i pa selman lib, me osi zis, sa ki nou apel free and fair competition. Alors solisyon pou problenm pri lavi se pou koriz konpetisyon lib e liberalizasyon, avek en doz lazistis, sa ki nou apel fair trading. Zisteman Mr Deputy, Mosyon ki reprezantan Bel Ombre, Onorab Bresson in fek prezante, i sizer en solisyon dirab pou sa problenm pri lavi, par fer koneksyon avek Fair Trading Commission ki en Lenstitisyon ki’n ganny etablir avek bi protez konsomater kont bann pratik abiziv e konpetisyon ki pa zis. Dan Sesel nou annan en lenstitisyon ki annan manda pou azir koman gard e menm Lakour dan domenn proteksyon konsomater. Lefe ki lenstitisyon i egziste, me problenm pri lavi i persiste, solisyon se pou donn sa lenstitisyon plis pouvwar en mwayen pou deservi son manda. Fodre ki Fair Trading Commission i azir pa zis kont marsan, me kont tou operater ekonomik, enkli bann ki ofer servis parey labank, lakonpannyen telekominikasyon e osi bann lakonpannyen konstriksyon.\nMr Deputy, letan nou etidye sa ki nou apel spending pattern en konsomater Seselwa, savedir lafason ki i depans son saler lafen di mwan, nou vwar atraver statistik ki National Bureau of Statistics i anmase e prodwi, ki en fanmiy i depans anviron 30 poursan son saler lo sa ki nou apel marsandiz de baz. Sa 70 poursan son saler ki reste, savedir ki pli gran parti son reveni i al ver repeyman bann litilite parey elektrisite, delo e servis telekominikasyon. Pou en gran poursantaz popilasyon e osi pli gro morso sa 70 poursan, i al dan repeyman loan lakaz ouswa loan labank oubyen dan rent.\nMr Deputy Speaker, atraver sa pti lanaliz spending pattern Seselwa, i kler ki bann mezir ki pou anmenn en vre lenpak pozitiv lo nivo pri lavi, se bann mezir ki azir lo sa 70 poursan saler Seselwa ki al dan repey loan lakaz e bann bill litilite. Byensir fodre azir lo sa 30 poursan ki al dan aste bann marsandiz. Me si tou zefor i konsantre laba, konsomater Seselwa pa pou santi gran benefis. Annefe si tou zefor i konsantre lo pri marsandiz dan magazen e lentere lo loan e bill litilite i ganny neglize, konsomater pou vwar zot pli dan mal, akoz menm si pri marsandiz pou reste stab dan magazen, me lentere lo loan lakaz e bil litilite pe monte, zot pou santi logmantasyon dan pri lavi.\nMr Deputy, nou merit osi get size valer pou larzan akoz en konsomater ki peye pou en servis telekominikasyon me ganny move resepsyon oubyen move progranm i zis parey konmsi i pe zet son larzan par lafnet. Mr Deputy Speaker, mon pou fer sa bann sizesyon swivan:-\nPremyerman, ki Fair Trading Commission i vwar son manda avek en grander lespri, ki fer li pa get zis pri e kalite marsandiz dan magazen me osi pri bann servis dan telekominikasyon e bann pratik bann labank komersyal, osi byen ki bann lakonpannyen lasirans.\nDezyenmman, ki Fair Trading Commission i trouv mwayen pou konbat bann mal practices e bann labi par bann marsan ki krwar ki liberalizasyon ekonomik e konpetisyon i permet zot fer tou.\nTrwazyenmman, ki bann labank komersyal i swiv legzanp HFC e revwar lentere lo loan zot bann kliyan ki pe ganny difikilte pou repeye.\nKatriyenmman, ki FTC i get seryezman dan serten pratik par serten lakonpannyen telekominikasyon, ki fer son bann kliyan pey davans pou en servis, menm si sa kliyan pa resevwar sa servis akoz en fot teknik lo son par, sa kliyan napa okenn rekour. Menm si par zot fot, zot sistenm i down pou de trwa zour, sa prensip the client is always right pa zanmen ganny enplimante e malgre ki zot annan en servis kliyantel, zot souvandfwa pa efektiv pou deal avek konplent bann konsomater. E sa i sirtou dan servis televizyon kot i preski dir napa okenn konpetisyon e kot lakonpannyen i annan en monopoli lo sa marse. Sa i en latitid ki pa akseptab. La kot sitiasyon ekonomik sa dimoun ordiner i ganny bokou abize. Sepandan Mr Deputy, fodre note. I annan serten sa bann service providers, ki kontrerman letan zot sistenm i down, i ase fleksib avek son konsomater.\nSenkyenmman, ki FTC i get en kou dan bann labank komersyal ki sarz lentere tro o lo loan e tro feb lo savings. Sa spread oubyen diferans ant sa 2 to lentere i tro gran e pa ditou anlinny avek pratik fair competition.\nSizyenmman, fodre ki sa problenm, kot bann konsomater i annan sa problenm bill delo ki kontinyelmman ogmante i ganny adrese. I annan en keksoz ki vreman drol Mr Deputy, pandan letan lasesres kot Seselwa pe ganny restriksyon lo konsomasyon delo, me bill i kontinnyen ogmante gras a sa kantite ler ki pas dan tiyo. Tarif PUC i merit aplik pou delo e non pa pou ler, Mr Deputy. Lo sa size, fodre ki PUC i fer lodit teknik anba sipervizyon FTC pou rektifye sa problenm.\nTou sa ki mon’n dir i reprezant plis responsabilite lo FTC ki a son tour pou bezwen ganny plis resours. Alors, nou bezwen osi fer lapel avek Gouvernman pou rekonnet bann defi ki lofis Fair Trading Commission i fer fas avek. An vi sa gran rol ki i annan pou zwe dan sa lekonomi liberalize, biro FTC i merit ganny plis mwayen. Fair Trading Commission pa kapab partou a la fwa e i merit ganny ede par bann lorganizasyon lasosyete sivil parey NATCOF. Kot i annan defayans ek serten lalwa, sa i merit ganny revwar. Nou pe demann zot pou alert Gouvernman e nou Lasanble Nasyonal lo la. Fair Trading Commission i merit sizer bann lamannman pou nou fer, pou ki bann konsomater Seselwa i ganny valer pou zot larzan.\nMr Deputy, mon pou siport Mosyon Onorab Bresson e mon senserman swete ki nou bann sizesyon i ganny enplimante pou fer en diferans dan lavi Seselwa. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, tou bann Manm koleg Onorab, bonn apremidi. Mr Deputy Speaker, en Fair Trading Commission ti vin an nesans avek bi pou protez konsomater kont bann akt malonnet dan sa lemonn biznes e asire ki biznes i deroul dan en latmosfer annord e zis. Byen byen lontan, biznes in vin an operasyonnel. Zis pou nou lenformasyon zeneral, 2 parmi bann premye lakonpannyen global apele British East India e Dutch East India ti ganny etablir e vin an operasyonnel dan lannen 1600 e 1602. Lemonn biznes ti kontinnyen evolye e zot tou zot a dakor avek mwan ki ozordi sa lemonn biznes i nepli parey avan. Lontan, biznes ti deroul lanmenm antre nou lo en pli pti lanpler me ozordi, plis keksoz pe ganny trade ant diferan pei, avek bann nouvo devlopman, bato i ariv pli lwen, avyon i anvol pli lwen, zonm i dekouver sa ki pli enteresan, diferan prodwi i ariv lo nou letazer, nouvo lanmod i antre dan nou pei, trademark i ganny etabli e lemonn biznes i elarzi rapidman. Avek sa menm speed, zonm i bezwen rod nouvo fason fer pou aziste limenm ek son biznes, avek devlopman e kit li lo track pou biznes. La mon pa pou manke pou dir ki serten dan demars pou reste lo track, zot souvandfwa al andeor track e kas lareg biznes. Enn parmi bann rezon akoz ozordi en Fair Trading Commission i egziste set akoz serten biznes in vreman al an deor track.\nMr Deputy, imen par natir i sers plis e dan zot parkour, serten i sers plis larzan. Mr Deputy, napa problenm avek annan en biznes, napa problenm avek annan en biznes ki successful. Napa problenm avek fer plis larzan. Me problenm i egziste letan nou esey fer fason pou ganny larzan dan en fason malonnet. Fason kot nou kas lalwa later e lalwa Bondye pou erit gro gro biznes mal apropo. Ganny gro gro sonm larzan ki souvandfwa nou apel larzan sal, abiz lo bann malere e fer gro gro profi. Wi, se sa ki pa akseptab devan lizye nou tou.\nMr Deputy, menm Labib i warning nou kont sa bann tel akt dezonnet e asir nou ki i annan son konsekans. Mr Deputy, avek nouvo demars sistenm marse lib dan pei, ki dezormen nou’n antre ladan, ou antre dan bann laboutik bann letazer i ranpli avek bokou marsandiz ki sorti en pe partou dan tou bann pei etranze. Bokou sa bann komodite ki nou enporte i souvandfwa pa neseserman lo en standar ki petet nou ti ava swete. Souvandfwa sa bann tel prodwi i ariv lo nou letazer e bann konsomater i vin viktim letan ki zot aste sa bann prodwi. En legzanp, letan sa madanm i aste en televizyon e in ganny en garanti 6 mwan e sa televizyon i aret marse en mwan apre ki son garanti i expire. La sa madanm i vin viktim akoz prodikter e vander malonnet sa prodwi.\nMr Deputy Speaker, Fair Trading Commission i sa komisyon ki’n ganny etablir pou soulaz bann konsomater e son bann fonksyon primer i pou protez lentere konsomater, promouvwar bon konpetisyon e promouvwar standar bann servis. E i annan bann lalwa pou siport sa ki deza an plas, tel koman en Fair Trading Act, Consumer Act e Competition Act.\nMr Deputy, parey mon’n deza prononse dan mon bann speech oparavan dan sa Lasanble, mon distrik parey lezot zil pa pe ganny eparnye avek sa kriz. Si Onorab Bresson in prezant sa Mosyon devan nou Lasanble e nou bann Manm elekte dan nou distrik pe deliber lo la, set akoz dan tou kwen nou distrik, lepep Seselwa pe koz sanmenm. Seselwa in dir nou zot oule en fair deal.\nMr Deputy, tro bokou letan nou pe tann sant menm sanson e la nou pe demann FTC pou entervenir e fer li vit. Serten marsan pe tro abize. E Mr Deputy, nou dan sa Lasanble nou zwenn ansanm avek lavwa lepep Seselwa e aport nou kontribisyon anver sa Mosyon. Praslin parey mon’n dir pa en leksepsyon dan sa lalit pou vwar keksoz aranze. Bokou dimoun in fer resorti ki konmisyon i tro ser dan laboutik. Pri i monte me pa zanmen desann. Serten biznesmenn pe profit lo sa zafer marse lib e pe donn en bal. Dan lot kote, konsomater pa fer en zefor pou met li azour ek zot drwa e la serten marsan i profite. Konsomater pa ganny akse ek pri pou kapab fer en bon swa. Bann pozisyon laboutik i ase lwen pou kapab deplase e ariv kot plizyer laboutik pou kapab fer en bon swa. Serten komodite pa a la oter, lenz pe defet premye zour ki ou mete, bouton pe sorti, soulye pe dekole, keksoz elektronik pe brile, tou sa i bann problenm ki mon zabitan i fer resorti, ki zot pe pas atraver.\nMr Deputy Speaker, dan mon pti resers lo Praslin, mon’n osi aprann ki STC i anmenn marsandiz de baz parey diri, delwil, disik, dile, zonnyon, ponm-de-ter, legim ek fri e plizyer lezot ankor sorti Mahe pou fasilit transportasyon bann marsandiz de baz ki ganny kategorize koman kategori 1. Sa i ganny transporte par bato e transpor STC i anmase kot lasose Baie Ste Anne e ganny transporte kot zot stor Anse Kerlan e Grand Anse. La i ganny klasifye dapre order e ganny distribye atraver Praslin kot bann diferan laboutik. Tou bann kou transportasyon i ganny abzorbe par STC e dapre mon resers, sa kou i ariv preski R200 a R300 milyon par mwan. Tou bann komodite de baz i ganny vann menm pri avek sa ki lo Mahe, vedir ki STC pa azout nanryen lo sa bann komodite. Bann lezot boutikye i azout zot profi. E la Mr Deputy Speaker, kot sakenn i azout pou li e la ou pa ni konnen lekel ki byen e kimannyer zot in ariv lo en tel pri. Tou sa i konfiz nou Mr Deputy Speaker. E pou mwan FTC la i devret antre e zwe sa rol enportan. Dir nou kote ki bon. Kote ki pli meyer marse. La zot pe devret servi medya to the maximum e edik lepep Seselwa. E pou bann marsan, les sa benefis transportasyon ganny pase avek nou bann konsomater e annou aret abize. Praslinoise in osi fer resorti ki zot pe atann avek pasyans en tel laboutik STC lo Praslin ki ava osi benefisye zot e zot a ganny zot komodite a en pri abordab.\nMr Deputy Speaker, mon ti vreman apresye meeting piblik ki FTC ti organize resasman dan mon distrik e atraver sa, zabitan Baie Ste Anne ki ti prezan ti aprann bokou lo zot drwa koman en konsomater e sa bann ledikasyon parey i devret de tanzantan pe ganny fer dan tou distrik.\nMr Deputy, bon ledikasyon i ava ed nou pep fer en bon swa e ede retir sa presyon lo lavi toulezour e la mon pe demann bann dimoun pou desann e partisip dan bann tel meeting akoz i osi koute pou organiz bann tel meeting parey. Atraver zot meeting, mon’n osi aprann ki i annan en zofisye ki mont Praslin en fwa par mwan pou lenspeksyon. Zofisye in fer resorti ki napa bokou konplent ki ganny anrezistre kot sa lofis, menm si an deor bokou dimoun pe konplent. E la mon pou lans en lapel avek tou Praslinoise pou koste e met zot konplent devan. Konplent i kapab ganny fer atraver Ladministrasyon distrik, ou zot kapab call kot biro lofis Mahe. I enportan pou konplent kot zot lavwa pou ganny tande e kot aksyon konkret a ganny pran. Zot annan en Consumer’s Act ki kapab protez zot. Konn zot drwa e met zot azour ek lalwa. Zofisye in osi fer resorti ki Praslinois i merit regard byen avan aste okenn komodite akoz zot in rankontre serten expired goods dan serten laboutik lo Praslin pandan zot lenspeksyon e aksyon pe ganny pran avek sa bann tel boutikye. I osi enportan pou pran e anmas byen zot resi e prezant avek zofisye pandan bann letan kot zot pou fer zot konplent.\nMr Deputy, an zeneral, letan mon regard Act FTC, la mon pa pou manke pou dir ki i ase byen ekipe e i annan bann lalwa neseser. Lalwa i la, lalwa i an plas. Anba Seksyon 4 sa Act par egzanp, sa komisyon i annan pouvwar pou resevwar konplent e deal avek sa bann konplent an akordans avek sa Act. I annan pouvwar pou fer lenvestigasyon e evalye bann konplent. Annan pouvwar pou antre e investigate dan bann landrwa kot i neseser, i annan pouvwar pou penaliz bann lakonpannyen, endividi malonnet. Penalti i kapab bann financial fees ki ariv ziska R400 mil pou en lakonpannyen ou lanprizonnman. Zot annan pouvwar pou conduct bann hearings e donn lord ek direktiv kot fodre. Mr Deputy, sa i parmi serten pouvwar ki FTC i annan pou asire ki sa travay ki’n ganny donnen I vin enn efektiv. I osi enportan pou note ki sa komisyon pe osi rankontre serten problenm parey en mankman staff dan serten field e si sa i ganny adrese, a kapab fer zot vin pli efektiv. I osi enportan ki FTC i travay an kolaborasyon avek bann lezot lazans tel ki Custom, pou asire ki tou sa ki pe antre dan pei i bon e neseser pou sa pep.\nAvek sa Mr Deputy Speaker, mon pou aport mon sipor anver sa Mosyon e mon pe demann sa komisyon pou morde kot fodre e mord for ler in ariv ler pou morde. E ler zot morde, les lepep Seselwa konnen kwa ki pe pase. Mersi.\nBon, si napa ankor mon ava envit Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon pa pou long. Mosyon ki devan nou pe demann Gouvernman pou revwar fonksyonnman e striktir Fair Trading Commission, avek bi pou fer li vin en lazans efektiv e avek bi retir labi ki konsomater i sibir ek biznesmenn ki malonnet. Si Mosyon in vin devan nou ozordi, set akoz i annan en problenm e nenport ki Seselwa ki pe viv Sesel, ki al aste marsandiz dan bann laboutik Sesel, pou konstate poudir wi, i annan en problenm. Ki problenm? Problenm se ki premyerman, i annan en kantite marsandiz ki ganny vann ki pa lo standar, marsandiz i ganny vann a en pri ki egzorbitan, menm parfwa Mr Deputy, i annan bann cartel an relasyon avek serten marsandiz pou fer sir ki pri sa marsandiz i reste o akoz petet sa marsandiz i en marsandiz ki dimoun i bezwen aste, menm si son pri i o, ou pa kapab manz ou larzan, ou bezwen aste sa marsandiz, therefore en cartel i ganny kree pou garanti ki sa marsandiz i reste o e an retour, sa bann marsan ki involve avek lenportasyon e retailing of sa bann marsandiz i fer bann bann gro gro profi. Nou annan servis ki ganny donnen a en pri ki o, me selman an retour kalite servis ki ou gannyen i very very poor e la mon satisfe ki plizyer entervenan avan mwan in koz lo servis telekominikasyon. Annefe Mr Deputy, sa i en size ki bezwen ganny adrese dan en fason for e dan en fason ki efikas e mon pou zis donn en pti legzanp. Si ou get servis telefonn mobil. Ozordi kalite resepsyon ki i annan i fer ki si zanmen ou anvi fer en call, ou call en dimoun, tou le 10 segonn nek ou perdi sinyal. Me par kont, letan ou perdi sinyal apre 10 segonn, apre ki ou’n koz zis pou 10 segonn, ou pey en minit. E si ou fer sa dan en minit, vedir dan en minit, 6 fwa 10 segonn nek i koupe, i koupe, i koupe, apre ki sa minit in pase, ou prensipalman, oubyen efektivman, ou’n pey sa lakonpannyen lavaler pou 6 minit. So, basically, akoz en servis ki zot zot pe donn ou ki pa a la oter, then ou end up, an plis ki en move servis, ou end up pe pey zot anviron 5 ou 6 fwa an plis ki ou devret pe pey zot. Mon krwar poudir moman in arive pou sa sitiasyon ganny rezourd, akoz lepep Seselwa pe anmas tro bokou – mon pa konnen ki term mon pou servi me selman zot pe anmas tro bokou difikilte an relasyon avek sa sitiasyon. So, mon krwar poudir moman in arive pou nou met en stop a sa bann kalite keksoz parey.\nLot problenm ki arive Mr Deputy, se lenformasyon ki en konsomater i gannyen an relasyon avek sa komodite ki i pe al aste. Mon konnen, mon pou dir Sesel i en pti marse e Seselwa i en nasyon ki pares. Nou pa kapab – i annan en kantite dimoun ki pe struggle, i annan en kantite dimoun ki pa kapab menm aste bann keksoz de baz ki zot bezwen ozordi. Alor nou pa kapab ekspekte ki nou annan bann laboutik dan Sesel ki vann zis mark. Sa nou pa pou gannyen sa. Napa okenn landrwa dan lemonn kot ou pou ale, ki tou laboutik partou i vann zis bann keksoz mark. Savedir nou ekspekte poudir ou pou aste en semiz ki pa en semiz Arnold Palmer, oubyen ou pou aste en triko ki pa Adidas, oubyen ki pa Nike, oubyen ki pa Polo. Sa i normal, nou ekspekte sa. Me selman, sa ki pa normal se ki ou pa kapab al dan en laboutik, antre, vwar en triko ki dir ou Arnold Palmer, oubyen i dir ou Nike, letan ou demann avek sa owner, eski sa triko i en orizinal Adidas? I pe fer ou pey R300, R400 R500 pou sa triko li. Ou demann li, eski sa triko i en triko orizinal Adidas? Se la ki i vin en problenm. I dir ou wi, ou gete, devan i en pti pe parey zot dir sa Malezi, triple A. Kekfwa i triple A, ou ale ou mete, apre 6 mwan, apre 9 mwan, apre 3 mwan, ou vwar poudir i komans desire, oubyen i komans ganny en trou ladan. Mon krwar i pa normal. En konsomater i annan sa right pou li ganny lenformasyon korek lo sa keksoz ki pe ganny vann, pou ki an retour i kapab fer en desizyon enformen lo sa ki i pe al aste. Si letan sa boug i dir ek li koumsa poudir non, sa i pa en orizinal e li i anvi pey R1000, oubyen R800, sa i son zafer. Me sa ki enportan se ki ou pa kapab dir li sa en orizinal kan i pa leka. Menm parey pou bann marsandiz parey bann keksoz elektronik. Ou vwar en televizyon i met Samsung, i dir ou in fer an Zapon, right. Ou aste televizyon a en pri ki o akoz ou krwar i en orizinal, 6 mwan plitar ou televizyon i brile, letan ou ouver televizyon, ou komans zwe ladan, ou vwar poudir tou bann pyes in fer Lasin, oubyen in fer en lot landrwa e i pa en televizyon ki orizinal. Mon krwar letan sa i arive, nou pe pirman rob en konsomater e mon krwar i en practice. Se sa kalite practice ki nou bezwen arete e se sa kalite practice ki Fair Trading Commission i bezwen get ladan. Nou bezwen realize ki pou en kantite letan, pou plizyer lannen Sesel, Seselwa pe ganny demande pou fer sakrifis. Nou konnen poudir nou’n pas atraver en difikilte ekonomik ki’n terib e nou ankor dan en letan kot Sesel pe fer reform. Nou’n pas atraver devaliasyon, roupi in devalye up to 136/140 percent, saler de baz Seselwa in mont par anviron 20 – 30 poursan. Sa in kree en gran debalans an relasyon avek the buying power of the rupee e sa in fer Seselwa pli mizer. E letan Seselwa in vin pli mizer, ou pa kapab adopte bann practices dan biznes ki pou al rob li ankor plis ankor. Mon krwar se la ki nou bezwen fer sir ki Fair Trading Commission i vin en Commission ki efektiv e i gete kote ki annan bann defayans, aranz sa bann defayans pou fer sir ki i annan Fair Trading, i annan bon konpetisyon, konsomater son bann drwa i ganny proteze e konsomater pa ganny abize.\nEn lot problenm se etik dan biznes. Mr Deputy, ou pa pou krwar ozordi dan Sesel, i annan bann enportater, bann gran biznesmenn ki fors en pti marsan pou li aste en komodite ki pa tro vann, an retour pou li kapab ganny en lot komodite ki vann dan son laboutik. Annou dir par egzanp sa enportater i fer vini let’s say batri. I fer vini pti batri. Apre i fer vini en keksoz ki vann vreman byen. Ler sa boutikye pe al aste sa komodite ki vann vreman byen dan son laboutik, i ganny demande pou li aste sa batri, si i pa aste sa batri i pa pou ganny sa lot komodite. This is totally unfair and it has to be stopped. And this is where, se la kot Fair Trading Commission i annan en rol efektiv ki i devret pe zwe. Nou bezwen egalman – e la Customs osi i annan en rol pou zwe ladan. Nou bezwen egalman fer sir ki kalite komodite ki vann dan bann laboutik Sesel, sirtou bann komodite ki annan pou fer avek alimantasyon, i bann komodite ki lo standar e ki pa koz en health risk pou Seselwa. Mr Deputy, pa tro bokou letan pase, nou a mazin tre byen ki ti arive Lasin an relasyon avek dile pti baba. Konbyen pti baba ti perdi zot lavi akoz kalite dile ki ti pe ganny vann dan bann laboutik e ki bann paran ti pe aste, an krwayan ki i bann bon kalite prodwir pou zot zanfan e efektivman plizyer zanfan ti perdi zot lavi. Nou egalman kapab mazinen ki ti arive avek en kalite dantifris ki ti annan en kalite additives mon krwar ladan, ki li osi in koz en kantite health problems and health risk pou nou bann konsomater. Mon krwar sa i en size enportan. I en keksoz ki pe arive Sesel, ozordi ou al dan en laboutik, ou pran en prodwi ou get lo la, lo la i annan zis bann langaz ki ou pa kapab ganny en konpran kwa ki dan sa prodwi. E mon pa krwar ki en tel komodite i devret pe ariv lo nou letazer isi Sesel. So mon krwar i annan en kantite areas kot nou bezwen improve. Si nou pa improve, konsomater pou kontinnyelman ganny abize e mon krwar poudir Fair Trading Commission i pa as efektiv as parey nou dan sa Lasanble nou ti a kontan vwar li ete, oubyen as parey konsomater oubyen lepep Seselwa, ki’n donn nou sa manda pou nou koz lo zot non ti a kontan vwar Fair Trading Commission fonksyonnen. Alors, nou demann kestyon, ki difikilte alors? Kote ki problenm i ete? Mon krwar poudir lalwa Fair Trading Commission, parey plizyer Manm ki’n koz avan mwan in refer sorti, lalwa Fair Trading Commission i bezwen ganny amande. I bezwen ganny reviewed e si sa, parey mon’n dir i vreman leka, then anmenn sa bann lamannman devan Lasanble Nasyonal e nou koman bann Parlmanter responsab, nou ava deal avek sa lamannman e i ava pase pou ki an retour sa Commission i vin enn ki vreman annan ledan.\nLot keksoz ki bann Manm in aborde an relasyon avek Fair Trading Commission i the board. In annan plizyer konplent avek lafason ki the board i ganny apwente, avek kalite dimoun ki ganny apwente lo sa board. Mr Deputy mon pa pe montre ledwa lo personn, me selman si i annan sa nesesite pou revwar lafason ki board i ganny apwente, annou fer li. Si i annan sa nesesite pou empower bann manm lo board, pou fer zot konpran zot responsabilite dan en fason pli for e desarz li dan en fason pli efektiv, then annou fer li. Si i annan nesesite par egzanp pou donn bann board members en allowance ki permet zot fer zot travay, si sa i en problenm, permet zot fer zot travay pli byen, permet zot vin meetings letan i annan meetings, then annou revwar e annou fer li akoz lesansyel i se ki nou annan en Fair Trading Commission avek en bi. Son bi se pou protez konsomater e pou fer sir ki i annan fair competition. Pou fer sir ki konsomater e lepep Seselwa pa ganny abize. So, mon krwar nou bezwen met li ater, revwar e fer bann koreksyon ki bezwen ganny fer and then aplik li parey i devret ganny aplike. Fer sir i annan bann dimoun ki travay dan en fason vreman profesyonnel pou ki lefikasite oubyen efficiency of sa board i improve tremendously.\nEn lot keksoz ki nou bezwen fer sir se annou fer sir ki bann mekanizm ki Fair Trading Commission i met an plas pou deal avek sa bann issues ki nou pe deal avek i bann mekanizm ki fer sans akoz si ou annan en Fair Trading Commission ki lalwa i donn li ledan, me selman i pa pe kapab met an plas bann mekanizm, ki pou fer sa ledan vreman morde, then again i pa fer sans. So, lo sa kote osi nou bezwen fer sir ki nou aranze. Ki lavantaz ki pou annan once ki nou’n fer sa? Bokou biznesmenn i krwar poudir si sa i ganny fer zot pou perdi. Mon pa krwar mwan Mr Deputy. Mon pa krwar ki biznes ki ganny fer dan en fason ki unfair i neseserman en fason ki anmenn plis profi pou sa biznesmenn. Mwan mon krwar si biznes i ganny fer dan en fason ki fair e konsomater i santi poudir i pe ganny value for money, then konsomater pou santi li pli eze pou li depans son larzan dan sa biznes an relasyon avek sa marsandiz, an relasyon avek sa servis e an term sa biznesmenn prezan, volume business pou improve e letan volume business i improve, menm si the profit ki i pe gannyen lo en komodite par egzanp, i redwir, me i pou ganny son benefis an plis atraver lakantite volim son biznes ki i pe fer. So, mwan mon krwar poudir enn bann lavantaz ki pou vini se ki bann businessman oubyen bann businesses pou benefisye akoz zot biznes pou marse, and then konsomater pou egalman benefisye akoz zot pou pe ganny value for money. So, mon krwar poudir nou bezwen komans al avek en lespri pozitiv, get keksoz avek en lespri ki fair, ki obzektiv dan en fason ki letan nou fer biznes, nou fer en biznes ki prop pou ki konsomater i benefisye and their businesses i egalman benefisye, akoz si nou get byen Sesel, in spite of the fact ki i annan sa problenm, bokou bann businesses pe vwar zot pe fer fas ek difikilte, zisteman akoz Seselwa ozordi napa konfyans dan kalite prodwir ki bokou sa bann businesses pe anmennen e akoz zot napa konfyans dan sa bann prodwir, zot pe deside pou zot al rod zot komodite dan en lot fason. Keksoz elektronik. Ozordi bokou dimoun i dir ou mon pe gete si mon annan en zanmi ki pe al aletranze, mon prefere pran mon roupi, sanz li an deviz, donn sa zanmi, donn li en pti zafer, fer li rod en prodwi elektronik pou mwan aletranze dan plas ki mon rod sa prodwir isi Sesel. Par kont, si ti annan Fair Trading, si konsomater ti santi poudir i pe ganny value for money, I am sure ki i ti a prefere pran son larzan an roupi e aste son komodite isi Sesel. So, lefe ki keksoz i deza ser, lefe ki saler Seselwa i ba, lefe ki nou dan en difikilte ekonomik, i enportan ki nou sey fer biznes pou ankouraz Seselwa pou depans son larzan isi Sesel atraver donn li value for money e la mon krwar ki Fair Trading Commission i annan en rol pou zwe e si i zwe son rol byen, mon krwar tou dimoun ava benefisye. Avek sa mon dir mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Manm koleg Onorab, lepep Seselwa, bonn apremidi. En gran parkou listwar lekonomi nou pei ti sanz drastikman an 2008. Sa reform ekonomik ki nou kontan koz lo la, ti sa stepping stone pou bokou sanzman. Sanzman an term striktir finansyel nou pei, sanzman an term fer biznes, sanzman anver lalwa ki diriz nou lekonomi e ki bezwen pou efektye sa sanzman, sanzman an term rol Gouvernman dan nou lekonomi, sanzman an term lafason nou marse pou deroule.\nMr Deputy Speaker, enn sa fri sa bann sanzman set en lalwa ki pou etablir en Commission ki pou en akter dan antreprann serten faz sanzman radikal ekonomik ki nou pei ti pe antreprann an 2008. Sa se pa lot ki nou FTC, Fair Trading Commission. Mr Deputy Speaker, en azanda mazer Gouvernman e en fakter kle pou sikse nou lekonomi se nou sekter prive. Letablisman sa Komisyon sete pou promouvwar en healthy and fair competition dan marse e ki a gid sekter prive realiz zot full potansyel e sa i a ede vwar en pri lavi bokou pli ba.\nMr Deputy Speaker, apre plizyer resers e plizyer kestyon ki mon’n poze an preparasyon pou mon Mosyon, i nesesit fer serten refleksyon. Lentansyon etablir en Fair Trading Commission ti neseser e ti bon. Lenportans annan en Fair Trading Commission ozordi can be argued parey mon bann koleg in fer la apre midi. Me rezilta ki nou pe vwar. Eski i efikas? Eski nou’n ganny rannman? Eski Fair Trading pe demontre son lenportans? Zabitan Mont Buxton, lepep Seselwa pa pe vwar sa amelyorasyon. I akseptab pou dir ki direkteman Fair Trading Commission are not price regulators me zot la koman enn pou sipoze ankouraz e safeguard the competition process ki pou fors bann lantrepriz pou vin pli efikas e pou ofer plis varyete prodwi e servis a en pri pli favorab. I osi annan enn koman son rol pou anpes serten labi pouvwar marse oubyen dominans dan marse ki ede kontribye to anti-competition. Bann cartel ki fikse pri oubyen redwir prodiksyon pou ogmant pri lo konsomater, oubyen anpes lezot konpetiter pou antre dan sa bann domenn biznes. I osi enn zot rol primordyal pou protez drwa konsomater anba Consumer Protection Act.\nMr Deputy Speaker, dan Fair Trading Commission Act 2009, ladan i annan 3 provizyon mazer ki les mwan pas brefman lo la ki pou assess bann lantrepriz. Enn i abuse of dominance. Dezyenm i bann lagreman, restriksyon and distorting of competition. Trwazyenm, i lo bann mergers.\nMr Deputy Speaker, letan nou pas lo sa bann lalwa, me ozordi nou pe debat lo Fair Trading Commission ki nou konstate? Sa bann bon lalwa, nou bann zoli lalwa pa pe aport fri. Pri lavi i kontinnyelman ogmante, en bann cartel ki pe trangle nou bann pti dimoun. En inflex of marsandiz ki pa lo standar, pa de bonn kalite. Nou konsomater pe ganny touye. Mr Deputy Speaker, parfwa letan mon koze, serten i dir mon koz tro for. Mon en pti pe dominer. Rezon det i wi, mon bezwen koz for. Letan ou vwar ki i annan bokou ki ti’n kapab ganny fer, letan ou vwar ki i annan bokou ki merit ganny fer, letan ou vwar ki nou parti e nou Gouvernman i met bokou pou nou kapab travay dir e pou amelyor bokou keksoz e i pa pe ganny fer. Letan mon tann bann zabitan pe konplent lo pri lavi, letan sa bann marsandiz ki nou aste i pa bon, i pa lo standar, in gate, Mr Deputy Speaker, sa i rezon det akoz mon koz bokou for. 4an down the line Mr Deputy Speaker, kote nou ete? Ki zistans nou’n arive? Ki kantite ki nou’n fer? Ki nou pa’n arive fer? E akoz nou pa’n arive fer? Ki kantite ki nou’n morde?\nMr Deputy Speaker, lekel ki sipoze gete ki kalite prodwi, ki kalite marsandiz pe antre dan pei? Fair Trading Commission, finans, Custom, SBS. Lekel ki sipoze asire pou pran aksyon kont sa bann gran cartel ki pe anmar e pe fer soufer nou pep? Lekel ki sipoze fer lanket dan okenn aksyon ki anti-konpetitiv oubyen move standar, oubyen move servis? Lekel ki pe monitor performans sa bann lazans? Lekel ki pe monitor nou bann Commission?\nMr Deputy Speaker, apre serten kestyon ki mon’n demande, mon’n ganny dir ki finans pa pe zwe zot rol as parent Minister, pou asir lefikasite sa commission. Mon’n osi ganny dir ki napa resours imen dan lalwa e teknis pou antreprann latas ki demande par sa Commission. Mon’n osi ganny dir ki trade osi pa pe zwe zot rol. Mon’n osi ganny dir ki SBS pa pe zwe zot rol. Me Mr Deputy Speaker, kestyon ankor ki mon poze. Si i annan en mank resours, si i annan en mank kordinasyon, si i annan en mank lalwa, si i annan en mank bann akter kle, prensipal parey trade, Licensing, Finans, Customs, SBS e menm Fair Trading, si i annan en mank regilasyon kler, onus i reste lo lekel? Lekel ki pran sa responsabilite? Lekel ki pran sa aksyon? Lekel ki fer sa rekomandasyon? Lekel ki fer sa determinasyon? Mr Deputy Speaker, si personn pa kapab fer, les sa senkyenm Lasanble fer.\nI nepli letan pou annan zoli lorganizasyon, gran, gran parol, gran, gran lalwa, gran gran Commission. I nepli letan pou nou zis asize, pou nou zis koze. In ler pou nou ariv lo aksyon. Lepep Seselwa i oule aksyon. Lepep Seselwa i oule vwar rezilta.\nMr Deputy Speaker, avek sa permet mwan fer enn de pti kontribisyon parey mon bann lezot Manm koleg Onorab in fer. Si lalwa i bezwen lamannman, anmenn la nou ava amande. Si konpozisyon sa Board of Commissioners i merit ganny revwar, silvouple annou revwar li. I en lalwa ekonomik. Si i mank lasistans teknik, i mank resours, annou donn li.\nMr Deputy Speaker, mon annan sa pou FTC. Mon pe challenge zot ozordi. Si zot merit revwar zot awareness advocacy strategy and programme pou maksimiz lefe, annou fer li. Si zot bezwen plis morde pou asire e ranforsi standar marsandiz ki pe antre, annou fer li. Si i neseser pou zot fer bann resers dan nou marse e pou annan metod pou monitor sanzman ki pe arive dan nou marse lekonomi, annou fer li. Si i annan en mank kordinasyon, en mank sinerzi, silvouple annou pran sa responsabilite, annou asire e annou fer li. Si i napa, i annan en mank lenerzi, annou vin en pti pe pli pro aktiv pou nou asiste nou Gouvernman lo bann polisi konsernan konpetisyon e konsomater, silvouple annou fer li.\nMr Deputy Speaker, lo sa not mon pe osi challenge FTC. Annou devlop en polisi nasyonal lo konpetisyon ki pou gid e pou focus zot travay en pti pe e ki kapab ed Gouvernman dan sa domenn. Mr Deputy Speaker, mon annan sa pou FTC. Zabitan Mont Buxton in note, lepep Seselwa in note. E mon pou termin mon kozri apre midi avek en pti quote pou bokou de zot ki pe ekoute. “Wisdom knows that if we need a change, we will not get it by continuing to do the same things we’ve always done” Mersi Mr Deputy Speaker, mon pou siport sa Mosyon.\nMersi Mr Deputy Speaker. Wisdom it is. Mon ti a kontan remersi tou bann Manm ki’n entervenir. Lo mon kote, avan ki mon terminen Mr Deputy, mon ti a kontan repas lo serten pwen ki’n ganny refer sorti cet apres midi lo sa Mosyon. Si nou dir ki lalwa pa relevan, nou annan Consumer Protection Act, ki mon annan en kopi la, nou annan Fair Competition Act ki mon annan en kopi la e osi i annan Fair Trade Commission, son Act ki diriz li. Si nou pe dir tou sa bann Act pa bon, mon’n mansyonnen, Fair Trade Commission i dan son manda pou dir anmenn serten lamannman dan regilasyon. E si nou pe dir sa bann Act pa bon e i pa azour, kimannyer Sesel ki byento pou zwenn WTO, i pou kapab zwenn e osi mon demann sa kestyon. Kimannyer ki FTC i lo board COMESA Les Lafrik? Akoz mon krwar nou tou nou bezwen analize e rekonnet, si ozordi nou lo en board ki diriz Lafrik dan bann konteks koumsa, vedir lalwa nou pei i azour e i realiz serten laspe me si nou isi, nou mekanizm ki pa pe zwe son rol kle. Sinerzi, en lot laspe ki’n ganny resorti byen for wi, FTC lo marse i annan son lalwa ki i diriz anba la, me litousel i pa pou kapab fer li. Sinerzi, Customs, SBS, Public Health e ankor, kimannyer nou kapab vwar marsandiz lo letazer ki dan en langaz ki napa en Seselwa ki konpran, me selman i pe pran, i pe ganny vann. Kimannyer sa i kapab arive? Sinerzi i merit egziste, en sinerzi tre for. Ozordi osi, kimannyer nou kapab dir ki nou’n fer pase dan sa Lasanble serten lalwa ki diriz e amann lalwa ki gouvern Customs enternasyonalman osi byen ki lokalman, FIU Finance enternasyonal, lokalman nou’n amande dan sa Lasanble, si i mank sinerzi, akoz ? Tousala nou bezwen regarde e fer li arive.\nMon pe osi propoze cet apres midi Mr Deputy ki i ganny konsidere e i konsidere seryezman ki en Utilities Commission i ganny konsidere e ganny met an plas e li i a regard spesifikman tou bann litilite piblik i servi e la i a fer bann norm ki sa bann litilite i merit egziste anba la e de sa, okenn konpannyen ki desot sa bann norm, li i a take to task. Osi byen, en Telecommunication Commission ki li i a met an plas bann norm telekominikasyon dan nou pei, bann standar telekominikasyon dan nou pei e la si sa pa ganny obzerve, li osi i a ganny deal avek parey nou dir. Overall Mr Deputy Speaker, mon krwar in kler ki sa Mosyon i merit ganny konsiderasyon serye e de la, fotespere ki bann dimoun ki’n ekoute, bann dimoun ki travay dan FTC pa vwar ki sa Lasanble i vreman kont zot, me plito i anvi vwar zot efektiv e efektiv imedyatman avek bann lalwa ki deza a zot dispozisyon e ki la, nou tou nou a benefisye tre byen avek bann lalwa dan nou pei, lo tou sa ki nou servi e bann servis e bann marsandiz an zeneral.\nAvek sa Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan dir mersi.\nBon, in ariv ler pou nou pran en vot lo sa Mosyon. Tou bann ki an faver, lev zot lanmen. Inanim, Mosyon in aprouve. Nou’n fini nou travay pou ozordi e nou ava rezwenn Mardi le 14 Out.