Tuesday 28th October, 2014 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim -- Third Term 2014 » Tuesday 28th October, 2014\nTuesday 28thOctober, 2014\nBon mon ava dir bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis avek ou delegasyon e tou manm piblik ki pe ekout nou e swiv nou lo radio avek lo televizyon. Ozordi bomaten pou vin reponn kestyon bann Manm nou annan Minis pour Lasante, Minis Mitcy Larue e mon envit kestyon 159, Onorab Payet-Marie.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Mr Deputy Speaker, tou Manm Koleg Onorab, Minis ek ou delegasyon. An vi logmantasyon dan lakantite ka kanser dan Sesel, eski Minis responsab pour Lasante i kapab enform nou Lasanble si son Minister pe antreprann okenn resers ou si i dan plan son Minister pou fer resers lo lakoz logmantasyon dan ka kanser ki ganny detekte dan nou pei. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Manm Onorab e tou dimoun alekout, bonzour. Mr Deputy, apre bann maladi kardyovaskiler, kanser i dezyenm maladi pli komen isi Sesel. Sityasyon kanser dan Sesel i en konsern pou tou la popilasyon e tou profesyonnel ki travay dan sa domenn.\nDepi 2008 Minister in fer provizyon pou etabli en National Cancer Registry avek 2 travayer an plen tan. Se dan sa unit ki en rezistre, ki annan bann detay tou ka kanser ki annan dan popilasyon i ganny garde. Fodre note Mr Deputy, ki lanrezistreman bann ka kanser i pa mandatwar dan Sesel. Pour ki okenn resers i ganny fer dan le fitir, i enportan sepandan ki i annan lenformasyon ki kredib dan pei. Lanrezistreman bann ka kanser i en prose kontinnyel e sistematik. I enportan ki okenn statistik ki ganny kolekte i byen presi. E sa i osi raport lo bann paramet ek kriter byen definir.\nSa lenformasyon i konpri karakteristik tou dimoun ki ganny dyagnoz ek kanser. Rezilta tretman e entervansyon ki zot pe swiv. Sa i neseser pou etabli en trend lo ki kalite kanser ki pe devlope dan nou popilasyon e osi ki zot laz. Lenformasyon ki mon Minister i annan i date depi 2008. E pandan sa dernyen 8an Minister in anrezistre 1,269 ka kanser. Ladan 655 in deza mor.\nAnt 2009 a 2012, savedir pandan en peryod 4an i annan 629 ka kanser. Sa i en logmantasyon 145 nouvo ka. E pandan peryod 2009 a 2013, savedir 5an, in annan 785 nouvo ka kanser e 449 ka parmi bann zonm e 336 ka i bann madanm.\nSi nou get lakantite kanser ki nou’n gannyen lannen par lannen. Mon ava donn zot par egzanp mon pran 2011, nou’n annan 157 ka. 2012 – 169 e 2013 – 156. Savedir nou vwar poudir sa trend logmantasyon i pa tro o me i preski balanse. So nou vwar ki an 2011 ti annan par egzanp 157 ka e sa ti en logmantasyon 12 nouvo ka, an 2012 pou fre en rikord 169 ka. Me an 2013 ti annan 156 ka, savedir 13 ka an mwens. Pli nou detekte e dyagnoz kanser pli boner i pli bon. E alors nou tretman i vin osi pli efikas. I annan plis dimoun ozordi ki pe viv avek kanser, ki fer ki toultan nou krwar i annan bokou plis ka kanser dan pei.\nResers lo kanser i kapab pran diferan lapros. Parfwa dimoun i met lanfaz lo resers lo lakoz kanser. Savedir kwa ki fer dimoun ganny kanser? Sa i en size ki tre gran, akoz diferan kanser i annan osi diferan lakoz. Lafason viv, konsonmasyon sigaret, konsonmasyon lalkol, ladyet, fakter dan lanvironnman i parmi lakoz bokou kanser. Me lakoz ki plizyer kanser pa ankor ganny dekouver, nou bezwen rode. Nou kapasite pou fer resers aprofondir dan lakoz kanser i osi limite isi Sesel. Me resers fer dan lezot pei avek plis resours ki nou i osi relvan pou nou. Paski nou mazinen ki tel, ou tel kanser i annan menm lakoz dan diferan popilasyon. Resers ki nou merit met plis lanfaz lo la Sesel se pou dekouver plis lo lafason ki nou progranm deteksyon kanser i marse oubyen pa marse. Akoz en serten lapros i efikas ? E kwa ki nou bezwen fer, ki i bezwen vin pli apropriye. Koman nou kapab amelyor lafason ki nou fer depi staz ou tretman pou annan plis sikse dan prevansyon, dan gerizon e osi dan swen ?\nTou dernyenman lannen pase en letid nasyonal ki nou’n fer pou osi donn nou lenformasyon lo bann fakter de risk ki kapab okazyonn kanser. Bann premye rezilta sa letid pou byento ganny met a nou dispozisyon. E de la desizyon a ganny pran lo the way forward. Nou’n komans osi teste lavyann enporte e lokal pou hormone ek antibiotics koman prevansyon kanser. Akoz i annan hormone ki kapab osi koz kanser.\nMr Deputy Speaker, vwala en pti pe ki nou pe fer aktyelman. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Minis in dir lakantite kanser i en pti pe balanse. E petet Minis si ou kapab dir nou petet pou fer sir ki sa, i pa ogmante kantite ka kanser dan Sesel. Si i annan bann progranm pli agresiv ki ou Minister pe fer petet pou edik oubyen sansibiliz nou dimoun, sirtou nou bann zonm ek bann zanfan anver prevansyon sa maladi. E osi petet si Minister pe mazin envestir dan bann lekipman ki a ede anver deteksyon kanser byen boner pou anpes plis depans sa Minister. Par egzanp bann ki bann tretman kanser ki bezwen al trete aletranze. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker, premyerman i annan en kantite keksoz ki nou pe fer ozordi pou edik la popilasyon lo kanser. I annan premyerman tou bann madanm, zot konnen poudir nou bezwen fer nou pap smear test. Sa i a lapoprte tou madanm, zot raport kot zot klinik e zot fer zot pap smear test. Nou osi annan bann screening ki nou fer atraver pei. Tanzantan nou fer diferan screening atraver pei e osi screening pou mammogram. Savedir pou tete, kanser tete. Nou osi fer bokou screening pou bann msye pou kanser postat. I ganny fer atraver presik tou distrik. Resaman la, weekend nou ti Praslin pou fer screening avek zabitan Praslin e La Digue. Nou ti osi fer dan Lopital, dan Twa Zonn nou ti fer son Sanmdi avan kot nou ti envit la popilasyon pou desann e vin fer zot bann diferan test. E menm lo bann distrik dan bann rezyon nou annan bann Komite Madanm ki’n ganny met anplas kot zot pe promot sa bann screening onivo. Savedir nou pe fer en kantite dan sa domenn pou edik nou popilasyon. Akoz pli nou kapab detekte kanser boner, ozordi i annan tretman pou kapab, dimoun viv avek kanser e viv en lavi ase normal avek byensir sipor zot fanmiy, sipor lakominote e sipor tou dimoun an zeneral.\nLo ketyon lekipman, nou annan lekipman neseser. Par egzanp nou annan mammogram. Nou annan lekipman pou deteksyon kanser postat. I annan lezot lekipman pou lezot kanser ki bann Dokter i servi. Nou annan bann lekipman, i la. Me si osi dimoun pa vin boner nou kapab annan tou lekipman la. Me dimoun osi i bezwen pran zot responsabilite vizavi zot lasante. Lemoman ki zot vwar okenn sentonm, okenn keksoz ki drol avek zot, konmsi i pa normal. Bann keksoz ki fek aparet. Silvouple raport kot zot klinik e la zot ava ganny refer pou fer bann tes neseser.\nE obesite osi i en fakter pou kanser e nou pe travay aktyelman lo en\nPolisi Nasyonal pou adres sa issue. E lo nivo lekol nou’n deza komanse akoz i annan en Nutrition Policy ki anplas. Nou pe vwar kimannyer bann zanfan, kwa ki zot manze, kwa ki zot servi dan letan lekol. Tousala i bann keksoz ki la e nou bezwen zis tou dimoun met nou azour avek lenformasyon. E pa zis annan lenformasyon, me osi enplimant sa bann keksoz ki nou met a zot dispozisyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy, bonzour tou dimoun. Mr Deputy, an vi lenportans konsenpt positive deviance, ki vedir ki serten dimoun atraver zot konportman e life style i annan risk tre ba pou devlop kanser. Eski Minis Lasante i kapab enform sa Lasanble si resers ki son Minister in antrepann lo kanser dan nou popilasyon, in osi etidye sa fenomenn positive deviance e si wi kwa ki son Minister i anvizaze fer pou fer larestan popilasyon okouran life style sa bann Seselwa ki annan tre low risk ganny kanser. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, life style nou bann dimoun parey toultan nou koz lo la in sanze. Bokou keksoz ki nou fer i anmenn en risk lo nou lasante. E nou pe fer en kantite, mon krwar tanzantan zot vwar nou lo televizyon, tanzantan nou bann dimoun i pe fer diferan meeting, i annan bann pamphlets, bann diferan, ki pe ganny sirkile pou anmenn sa a laporte nou bann dimoun.\nPar egzanp les mon a dir ki nou’n entrodwi sa HPV vaccine. Sa i en lentrodiksyon en vaksen pour ki dan lavenir i pou redwir risk kanser kolmatris. Me ler nou’n entrodwi sa vaksen, nou’n vwar kantite lefe negativ ki’n annan vizavi sa vaksen. Nou annan menm serten lekol kot en pti poursantaz zanfan ki’n pran sa vaksen. Paran pourtan, ti annan bann meeting avek paran, avek lekol, avek tou pou sansibiliz zot, pou donn zot lenportans akfer nou pe donn sa vaksen. E ki pou son rezilta. Nou pa pou vwar rezilta demen nou, me nou pou vwar sa rezilta dan prosen 10 a 15an nou pou vwar en rediksyon dan kanser kolmatris. Me i malere ki serten dimoun olye promot sa lenformasyon nou plito rod bann laspe negativ e anpes bann paran fer zot zanfan pran sa vaksen.\nPar egzanp lo sigaret. Nou annan Lalwa lo sigaret. I anann serten landrwa kot nou napa drwa ale. Bann landrwa fermen, nou napa drwa fimen. Kot Lopital Sesel ou napa drwa fimen, menm koman ou antre ou napa drwa fimen. E plizyer landrwa. E akoz nou konnen poudir sigaret i en risk pou ou ganny kanser. Kanser lagoz, kanser labous. So tousala i bann keksoz ki nou pe fer, ki nou pe met anplas e pou nou kapab fer dimoun konpran. E menm bann dimoun ki mon pou dir bann prostitiye, bann dimoun ki toultan pe ganny abize seksyelman ensitswit. Tousala i anan bann risk pou zot kapab gany kanser demen. So tousala i bann lenformasyon ki nou pe donnen, nou pe anmenn devan e nou demann tou dimoun, tou dimoun pou donn nou koudmen anmenn sa bann lenformasyon. Ok, nou bann dimoun travayer lasante nou fer li, bann NGOs komenla zot pe vin vreman pros avek, Cancer Concern Association par egzanp, SAWOP, Soroptimist. Tousala pe zwenn ansanm pou nou kapab lalit. Pou nou fer en lager kont kanser dan nou pei. Pou nou kapab redwir kanser dan nou pei. Mersi Mr Deputy Speaker.\nBonzour Mr Deputy Speaker, bonzour Minis, bonzour tou Manm Koleg Onorab. Minis prenan kont ou larepons, ki ou Minister pe fer pou adres sa persepsyon ki i pran bokou. letan lopital, sirtou dan klinik pou en pasyan ganny detekte la a at the onset e osi pou esper vwar en apwentman pou vwar en Spesyalis. E osi prenan kont ki ou resers ki ou’n koz lo la Minis, ou’n adres lo bann diferan metod tretman ozordi ki lemonn modern pe koz lo la e ki nou, nou Minister ozordi, petet nou ankor pe angaz nou lo la. Ki ou Minister pe fer ansanm ek responsabilite endividyel e kontribisyon endividyel ek kolektiv pou adres bann nouvo resers, bann nouvo metod tretman. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy mersi bokou. Mon konnen i annan sa persepsyon kot toultan dimoun i dir ou, mwan mon ti santi en douler dan mon vant, mon ti ale lopital me mon’n anvoye, retrounen, re ale apre dernyen kou zot dekouver mon annan kanser dan trip par egzanp, en legzanp. Mon pa pou dir i pa pou arive sa. Me selman ki nou’n demann HCA pou fer, se ki zot met anplas serten Protokol dan bann klinik dan distrik ok. Kot Dokter i konnen egzakteman, Dokter pa pou vreman. Pa tou douler dan vant ki ler ou pou vini vedir ou ganny kanser trip. I pa tou douler dan tete ki ou pou santi ki i pou vreman kanser tete. Ou konpran, Dokter i konnen kimannyer i egzaminen. Mon pa en Dokter, me Dokter i konnen kimannyer i fer son legzaminasyon, e si Dokter li, i pa sir i pou bezwen refer sa pasyan avek en Spesyalis dan sa domenn. Me se sa ki HCA pou bezwen met anplas, zot in deza travay lo la. Zot in met anplas Protokol pou ki Dokter i kapab swiv byen bann protokol.\nMe selman osi pasyan osi zot annan en rol pou zot zwe. En rol tre, tre enportan. Ensiste, mon toultan repete sa. Pasyan i bezwen kominike avek son Dokter. Kominikasyon i enportan, kominik ek zot Dokter e si zot santi poudir zot Dokter konmsi i en pti pe tarde zot met en pti pe presyon osi lo zot Dokter poudir be mwan mon santi sa i grav. Retrounen, si fodre retroun 2 zour apre, mon trounen, menm zour mon trounen akoz mon santi ki mon nesesit en lot lentervansyon. Ok i enportan sa. Sa mon demann tou Seselwa pou fer li. Pou fer sir ki zot lasante i pou zot, zot osi zot annan en devwar vizavi zot lasante, e koz avek zot Dokter, met en pti pe presyon si zot santi sa Dokter i en pti pe tro dousman. Pa pe fer isi, pa pe fer laba pou zot e zot bezwen kapab fer li.\nDezyenm kestyon se, ok, lo fason kantite letan. Kimannyer tretman i ganny fer pou donn dimoun en pti pe plis zot responsabilite. Mon krwar sa i, nou nesesit en pti pe plis lo nivo lopital, nesesit en pe plis sikolog pou kapab osi travay avek bann pasyan ki ganny afekte. Travay avek zot pou counsel zot en pti pe, siport zot e ed zot dan sa demars. Akoz ler en dimoun i ganny kanser i pa en keksoz, ou ganny dir ou ganny kanser. I pa en keksoz ki ou aksepte fasilman. I pa en keksoz ki fasil pou okenn pasyan. I en keksoz ki bezwen ganny sipor en kantite dimoun. Depi lopital, sikolog, son Dokter, prosesis kimannyer sa i ale e lafanmiy. Lakominote, nou tou nou bezwen ansanm pou siport sa fanmiy e donn li en pti pe plis detay osi lo ki kalite tretman i bezwen pran. Son kimo, konbyen letan i pran pou li fer kimo, ki son bann fakter, bann dezavantaz ki pou annan e apre kimo osi si i annan en lot letap tretman ki bezwen fer. Tousala pasyan i bezwen ganny enformen ensi ki son fanmiy i bezwen ganny enformen lo la. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour tou Manm Koleg Onorab e tou bann ki alekout. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble kwa ki i pe konsider koman bann pli gran defi dan zot lalit kont kanser. E dan sa konteks eski zot annan defi anterm human resources, Spesyalis e financial resources, anterm latizann e teknolozi modern. E ki zot pe fer pou rezourd problnm langaz ki kapab afekte bon kominikasyon ant pasyan ek Spesyalis. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy, mon pou dir, pou dir nou annan serten konstrent byensir me kot i konsern latizann mon pou dir nou napa problenm latizann akoz Gouvernman i toultan. Si Minister i annan problenm latizann e Gouvernman i toultan pare pou donn nou additional fund pou nou kapab rod nou latizann pou okenn tretman ki nou bezwen. Sa i enportan note sa.\nLo ki konsern resours imen, mon pou dir wi nou annan serten defayans. Par egzanp lo nivo kominote, nou annan serten defayans kot nou annan Dokter ki langaz, i annan sa problenm langaz kot zot pa pe koz byen Angle, kot pasyan i ganny en pti pe difikilte pou kominike avek Dokter. Me sa ki nou pe fer onivo HCA, se ki tou bann Dokter ki pe travay aktyelman, letan kontra i fini, si par egzanp nou annan problenm konsernan langaz, konsernan performans ensitswit zot kontra pa pou ganny renouvle. E bann nouvo Dokter ki nou pe recruit, nou pe asire sa voyaz ki nou fer interview ek bann Dokter e nou asire ki langaz i pa vin en problenm. Sa i bann ki nou pe pran an konsiderasyon pou amelyor sistenm lasante.\nLo nivo Spesyalis osi en travay tre agresiv in ganny fer pou rekrit bann Spesyalis dan bann domenn ki nou napa. Me nou annan dimoun, me selman petet i annan serten nivo ki nou bezwen e nou pe rekrit sa bann dimou ki souvandfwa i pa telman fasil. Nou pe advertise partou. I annan rekritman ki pe fer one to one. E tousala pe ganny fer pou nou kapab annan sa kalite, pa kantite parey mon pou dir, kalite Spesyalis oubyen Dokter ki nou bezwen dan Sesel pou travay avek Sekter Lasante Sesel.\nLekipman, mon fek repete. Nou annan lekipman ki la available e toultan nou bann travayer lasante i toultan met a laporte Minister, poudir vwala tel lekipman i neseser pou nou gannyen. E nou fer sir ki dapre nou Bidze si i anan en lekipman ki vreman enportan, ki vreman neseser nou fer tou fason pou nou kapab ganny sa lekipman pou nou servi, pou amelyor. Akoz nou anvi amelyor servis ki nou donn e amelyor sa care ki nou donn nou pasyan. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Mr Deputy Speaker, Minis e son delegasyon e tou piblik ki alekout. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou kan eski son Minister pou ganny en Oncologist tre kalifye tre kalifye pou kapab lead bon resers dan bann zafer kanser? Anmenmtan eski i annan statistik par distrik, par kalite kanser? E eski son Minister in kapab etabli, si oule dir lenformasyon lo varyans bann kalite kanser avan e apre lentrodiksyon desalinasyon. E avan e apre lentrodiksyon liberalizasyon ekonomik kot tou sort kalite prodwir in antre dan pei. Eski sa pa i ava en bon baz pou oriant okenn letid resers lo kanser. Mersi bokou.\nMersi Deputy Speaker, mersi Onorab. Parey mon fek dir Onorab, tan ki posib nou pe rode pou nou ganny bann Spesyalis e Oncology i enn ki dan nou lalis ki nou pou rode. Akoz nou krwar ki i en landrwa kot nou bezwen vreman annan sa dimoun kalifye pou fer sa travay. Statistik par distrik par lannen, wi nou annan. Me selman mon pou napa avek mon pou mwan donn zot. Mon kapab fer zot gannyen, kalite kanser par distrik, laz bann dimoun ensitswit. Nou ava kapab donn zot sa lenformasyon.\nMon krwar lo kestyon desalinasyon, mon menm mwan letan mon ti dan Lasanble toultan nou ti koz lo la. Lo nou krwar desalinasyon si i annan lefe, napa lefe lo dimoun pou ganny kanser. Lo bann liberalizasyon ki nou’n met ek komers, kot ozordi ler nou gete dan tou laboutik nou annan tou kalite can food, tou kalite process meat, tou kalite. Definitvman nou pa pou kapab dir 100 poursan i annan okenn lefe. Lefe lo lasante piblik, me selman definitivman i bann keksoz ki nou pe asize, nou pe mazin lo la, nou pe travay lo la pou nou kapab vwar ki lenpak.\nNou pe osi travay avek Minister Finans Komers pou nou regard en pti pe lo bann lenportasyon. Lo kestyon lalkol, desalinasyon travay avek Minister Lanvironnman. Tou sa bann Minister i bezwen travay ansanm pou nou sey regard ki lenpakt i annan tou sa bann keksoz lo lasante, lo lasante nou dimoun. E si i permet nou annan en dimoun, par egzanp o nivo Minister dan resers ki kapab fer serten reser. Sa osi nou pe rod en dimoun, nou annan en Seselwa kalifye ki nou pou pran anytime kot i kapab ed nou en pti pe dan sa bann resers, byensir avek lentervansyon nou bann partner aletranze pou kapab ed nou. Akoz nou bezwen fer keksoz pou nou vwar kwa ki pe koz sa bann keksoz e kimannyer nou pou adres sa bann issues. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 160, Onorab Payet-Marie.\nMersi Mr Deputy Speaker, an vi lakantite devlopman dan nou pei, e osi avek depans ki Minister Lasante i bezwen fer anver tretman maladi tel ki lepstospiroz e lezot maladi relye avek bann problenm Lasante koze par lezot vermin, pes e osi moustik. Eski Minis responsab pour Lasante i kapab enform nou Lasanble kan ki Public Health Act pou ganny revize. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy, mersi Onorab. Prosesis revizyon lo Public Health Act in enn ki long avek bokou travay ki ti komanse depi 3 lannen pase. In annan diferan dimoun kot lofis Attorney Zeneral ki’n travay lo sa Bill e zot tou zot in fer bann kontribisyon sibstansyel. E de lot kote osi bann travayer lasante piblik in osi fer bann sanzman e modifikasyon pou fer sir ki sa Lalwa i ganny devlope pou vin enn ki modern e en zouti tre itil pou pei servi pou amelyor lareg administrativ e stati Lasante Piblik pou sa lot lepok e pou en bon pe letan alavenir. Sa Lalwa ki pou ganny propoze i pou adres bann kondisyon modern ki annan lenpakt lo lasante piblik.\nAvek lentrodiksyon Public Health Authority Act, ki ti resaman pran lefe sa ti swiv par letablisman Public Health Authority e osi anlinny avek prosesis laksesyon pou Sesel zwenn WTO. In fer ki travay pou konplet revizyon lo sa Public Health Act in vin en travay pli enportan e pli imedya. E Mr Deputy Speaker, a se moman la draft final sa Public Health Act Bill in fini pare e pou ganny soumet avek Cabinet of Ministers pou laprouvasyon. E byensir apre i pou ganny gazette e i pou vin devan zot pou zot laprouvasyon final.\nMon Minister i konfidan ki sa revizyon lo Public Health Act pou vin en zouti vreman itil, pou asir lamelyorasyon dan abilite Public Health Authority pou desarz pli byen son bann responsabilite.\nMr Deputy, sa Bill ki pou ganny propoze pou demande ki sa Public Health Act 1960 i ganny anile e ganny ranplase. Sa pou fer avek lentansyon annan bann Lezislasyon ki pou adres Polisi Minister ki responsab pour lasante e anmenmtan retir bann provizyon ki pa relevan an rezilta bann sanzman dan devlopman akselere ki sosyete Sesel in fer. Anplis ki sa i pou osi etablir bann pinisyon pli byen striktire, akoz i pou plito adres bann laspe lasante prevantif plito ki gerizon.\nMr Deputy, dan clause enterpretasyon, diferan nouvo definisyon in ganny entrodwi. Tel ki crematorium, funeral parlor, zis pou mansyonn enn de. Me osi bann definisyon ki ti egziste avan ki in ganny revize pou asire ki tou laspe in ganny byen kouver an totalite. E sa pou osi enkli bann sityasyon imerzan. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Minis in koz ki zot pe revwar sa Lalwa. Petet an diskisyon avek bann partners ki mon asire, par egzanp Minister Lanvironnman ek lezot Lorganizasyon. Si zot in pran an kont anba sa nouvo Act pou konsider revwar par egzanp fasilite bann toilet piblik. Par egzanp ler i annan aktivite nasyonal kot ou pa vwar toilet ditou e osi met plis bin. E osi si zot pe mazin anploy plis sanniter pou ede konbat sa bann problenm, sirtou dan bann housing estate ek lezot landrwa pou dekouraz dimoun zet salte dan sa bann landrwa ki mon’n mansyonnen. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, ler zot in travay lo sa Act la. Tou bann Minister ki konsernen byensir in ganny kontakte, zot in travay ansanm pou ganny lopinyon tou dimoun. Akoz i enportan pou Minister Lanvironnman, lezot Minister. Akoz tou sa ki konsern lasante i pa zis lasante, i tou dimoun. Savedir tou dimoun ki konsernen avek in ganny enplike e zot in annan zot par pou zwe dan finalizasyon sa Act.\nKot i konsern sanniter pou ede, wi, kot i konsern sanniter pou ede, wi nou deza. I form parti travay bann sanniter pou pas port an port, verifye sityasyon kot dimoun pe viv. Dan bann aktivite ki ganny organize, vwar kimannyer keksoz pe, par egzanp manze ki pe ganny vann. I al plis ki sa, pa zis toilet. I al lo manze ki pe ganny vann, kimannyer i ganny prepare, si napa kontaminasyon. I annan tou sa bann keksoz kot sanniter i bezwen la pou vwar e pou anpes annan en problenm lasante piblik. Akoz i devwar Public Health Authority ek son bann sanniter pou zot fer sir ki nou sofgard lasante piblik. E sa i pe ganny fer deza e byensir nou pou kontinnyen fer li lo en pli konsistan. E plis lakaz pou ganny vizite ansanm, pa selman avek lasante me osi avek lanvironnman. Dimoun lanvironnman osi defwa zot zwenn e menm distrik osi. Task force distrik osi i zwenn pou fer sa travay ansanm. Akoz i en travay kominoter, i en travay tou dimoun pou edik la popilasyon fason ki zot zet salte, fason ki zot servi toilet, fason ki zot bezwen lav lanmen tanzantan. Tousala i bann keksoz ki bann sanniter pe fer aktyelman. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy, bonzour tou Manm Lasanble. An vi repons Minis e an atandan Public Health Act, son revizyon. Eski Minis i kapab enform nou Lasanble si son Minister in deza fini fer en resers pou determinen dan ki landrwa lo Mahe, Praslin ek La Digue ki zot bezwen donn priyorite oubyen plis latansyon an sa ki konsern sannitasyon avek lizyenn?\nEski Minis osi i kapab dir nou si zot pe travay an kolaborasyon avek Minister Later ek Lanvironnman, sirtou kozern bann vye batiman, bann vye lakaz kot dimoun i servi pou fer diferan kalite dezord, zet bwat manze ki anmenn logmantasyon dan bann vermin par egzanp lera ek lezot. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Ti annan en, pa en resers as such, me selman ti annan en travay ki ti ganny fer ansanm avek lanvironnman lo popilasyon lera. Fek fer pa tro lontan e kot zot in vwar ki bann distrik, ki bann landrwa kot i annan plis lera. E bann landrwa kot lera ki kapab carry lepstospiroz i plis. Sa i en travay ki’n fer akoz nou ti pe annan en pe ka lepstospiroz e sa ti en travay ki ti ganny fer byensir an kolaborasyon avek Minister Lanvironnman, Lasante. E nou’n kapab vwar kote e deswit mezir ti ganny pran pou komans elimin bann lera. Ti annan pwazon ti ganny mete, serten travay ki’n ganny fer pou elimin bann lera. E nou ti vwar poudir Anvil, Providance i bann landrwa kot i annan plis lera ki kapab anmenn lepstospiroz. Me nou ti vwar kot dan bann landrwa dan motanny i bann landrwa kot lera pa carry lepstospiroz byen. So ti annan enpe sa ki’n ganny fer.\nE lefe ki ler bann sanniter osi i fer vizit dan kominote zot vwar, zot vwar bann landrwa kot i bezwen enpe plis latansyon. Zot vwar bann landrwa kot petet dimoun pa pe zet byen zot salte, pa pe servi byen toilet, petet i annan bann sewage problem. Tousala zot vwar e se bann landrwa kot bann sanniter i byensir met plis lanfaz e zot fer plis vizit dan sa bann landrwa. Mon pa pou kapab donn zot detay lekel sa bann distrik. Nou a kapab donn zot si zot oule, me selman i annan bann landrwa kot nou met plis latansyon ladan, kot bann landrwa ko t i bezwen plis led bann fanmiy.\nKot i konsern bann vye lakaz, bann vye lakaz ki parey zot in mansyonnen ki’n vye, kot pa pe servi. Mon byen rapel 2 semenn pase, menm dan Cabinet sa ti ganny sorti. Fodre nou afres sa bann problenm. Akoz lanmenm la i bann landrwa kot i akimil salte, i akimil vermin e sa i kapab annan en risk pou lasante piblik. Definitivman Public Health ansanm avek Lanvironnman ek MLUH i fer en travay ansanm, konzwent pou vwar si sa lakaz i pou Gouvernman, i bezwen ganny demoli. I ganny demoli. Si i pou prive, sa prive i ganny averti poudir sa i bezwen ganny en tel keksoz, aksyon i bezwen ganny pran osi avek sa prive. Me anmenmtan parey mon’n dir, sa Act ki pou ganny vin anfors i pou donn nou enpe plis led pou nou kapab fer serten travay ki ozordi petet nou pa tro kapab fer. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 161, mon’n ganny notifye ki Onorab Valmont i lo en misyon aletranze e Onorab Samson ki pou demann sa kestyon.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonzour. Bonzour tou dimoun. Kestyon Onorab Valmont i lir koumsa. Eski Minis responsab pour Minister Lasante i kapab donn detay sa Lasanble lo kantite Dokter ki pe travay an permanan dan bann Sant Lasante dan diferan distrik. E parmi sa nonm konbyen Dokter Seselwa spesyalize i annan ki travay kot Lopital Sesel ? Mersi.\nMersi Mr Deputy, mersi Onorab. I prensip mon Minister ensi ki prensip Gouvernman opourvwar pou asire ki nou annan sifizaman Dokter kalifye pou travay dan nou Lopital e dan bann Sant Lasante dan pei. A ler aktyel i annan 34 Dokter ki pe travay dan bann Sant Lasante atraver pei, an kontan Praslin avek La Digue. E parmi sa bann Dokter i annan 30 ki pe travay a plentan avek Servis Lasante Kominoter e enn a plentan avek servis prizon. 2 se bann zenn Dokter ki pe fer zot rotasyon obligatwar dan swen lasante primer. E 1 Dokter li ki pe travay part time lo en baz volonter. 12 parmi sa bann Dokter se bann korperan Kiben ki spesyaliz dan Family Medicine.\nParmi sa bann dokter ki travay dan servis lasante kominoter, napa okenn Seselwa spesyalize. Normalman bann Dokter ki travay dan Servis Lasante Kominoter, zot pa travay dan Lopital. I annan 36 Dokter Seselwa ki pe travay dan Lopital Sesel. 17 parmi sa 36 se bann Spesyalis dan diferan domenn. I annan 3 Anesthetist, 1 ENT, 2 General Surgeon, 3 Gynecologist oubyen Obstetrician, 1 Ophthalmologist, 1 Orthopedic Surgeon, 2 Pediatrician, 1 Physiatrist, 2 Radiologist e 1 Urologist. I annan 37 Dokter etranze ki travay dan Lopital Sesel. E ladan 28 Spesyalis e 9 Medical Officers, setadir zot pa bann Spesyalis.\nDokter ki travay dan bann Sant Lasante se normalman bann zeneralis ki pa’n spesyalize. Parkont bann Dokter Kiben ki pe travay dan bann Sant Lasante se bann Spesyalis dan Family Medicine. Savedir zot in ganny formasyon spesyal dan lasante primer konpreansiv, ki kouver bann bezwen lasante spesifik en kominote. I bi Lazans Swen Lasante pou met spesyalis dan tou Sant Lasante atraver pei. Serten Spesyalis dan tou Sant Lasante atraver pei. Natirelman sa i pou ganny fer par letap. Komansman par en Spesyalis par rezyon, o fir e anmezir ki nou kapab recruit nouvo Spesyalis, zot ava ganny mete dan lezot Sant Lasante.\nLazans Swen Lasante i osi annan plan pou serten Spesyalis, par egzanp Gynecologist e Pediat lo nivo rezyonnal. Bi se pou anmenn servis pli spesyalize e pli pre avek lakominote e osi redwir konzesyon kot Lopital Sesel, espesyalman kot batiman Twa Zonn. An se moman i osi annan servis spesyalize ki’n deza ganny desantralize. Par egzanp kot Lopital Baie St Anne, kot Lopital La Digue e osi kot Lopital Anse Royal e Sant La Rivere Anglaise. E bann servis ki’n ganny desantralize se par egzanp Dermatology, Physician, Endocrinology, savedir bann ki annan problenm avek hormone enkli dyabet, thyroid eksetera. E nou lentansyon se pou anmenn li dan lezot sant ki fi e an mezir ki nou kapab. Vwala en pti pe Mr Deputy Speaker. mersi.\nKestyon siplemanter Onorab Sanmson.\nWi Mr Depuy Speaker, mersi. Mr Deputy , mon ti a kontan demann Minis si son Minister in angaz li dan en study pou vwar konbyen Dokter nou pei i bezwen pou kapab deservi sak distrik par kominote e par rezyon. E osi lekel nou bann pli gran mankman kot i konsern bann Dokter spesyalize ki nou bezwen dan nou pei aktyelman. Mersi bokou.\nMersi Mr Deputy, mersi Onorab. Wi, definitivman HCA ansanm avek Minister nou’n travay lo lakantite Dokter ki nou annan ozordi. Nou demann an regardan bann statistik, byensir ki nou pe anmase atraver tou bann distrik. Kantite konsiltasyon nou annan, akoz sa nou fer tou le mwan. Kantite konsiltasyon par klinik, par popilasyon distrik. Kantite ki vin kot Lopital e kantite. Tousala i annan bann statistik ki nou kapab donn zot e atraver sa nou pe vwar kantite diferan Dokter ki nou pou bezwen, anplis ki sa ki nou annan. E sa i en travay ki’n ganny fer, ki pe kontinnyelman fer. E parey mon’n fek dir taler osi, nou pe osi anmenmtan ki nou pe fer sa travay nou pe osi fer recruitment. E sa i en travay ki swen Lazans Lasante pe fer. Se zot ki annan sa manda pou fer sa ansanm avek Minister Lasante.\nE ki bann ki nou vreman bezwen ki en emergency, urgency pou nou kapab anmenn kot nou la aktyelman, i annan en bon pe. En bon pe, par egzanp ENT, Physician, Cardiologist, Nephrologists, sa en 4 ki mon’n kapab nonm zot la ki vreman i lo nou lalis priyorit e pou fer ariv dan pei nenport ler. Akoz i enportan pou nou ganny sa. Me i annan ankor leozt Spesyalis ki nou annan dimoun la, me selman nou krwar nou bezwen beef up nou sistenm pou fer ki nou annan plis. Akoz si nou pou desantraliz parey nou’n dir bann servis spesyalize, nou pou bezwen plis pou kapab al dan bann diferan health centers, par tip ki nou’n preski finalize pou zot konenn lekel sa bann klinik ki zot pou al ladan.\nE par egzanp Praslin, nou bezwen annan nou en Pediat avek en Gynecologist pou Praslin, pou deservi Praslin ek La Digue an permanans. Nou pa kapab do without. Sa nou pe rode, pe recruit pou zot kapab ariv dan pei, osi pou nou kapab met sa servis dan sa zil. Akoz i telman difisilk, nou annan bokou zanfan ki bezwen sa lasistans spesyal, bann madanm ansent, bann lefe ki nou annan lentansyon redwir to mortalite. Nou bezwen travay partou dan tou bann distrik. So tousala i bann travay ki nou pe vwar kimannyer nou adres li pou nou kapab amelyor sityasyon. Mersi Mr Deputy.\nMR DPUTY SPEAKER\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab dir nou konbyen Dokter ou Spesyalis Seselwa ki pe aktyelman travay dan ladministrasyon Lopital Sesel e pa pe pratik dan zot domenn spesyalizasyon. E eski son Minister in fer okenn analiz lo lenpakt si sa bann Spesyalis i a pe travay dan zot domenn avek bi anmenn meyer servis lasante pou pep Seselwa. Mersi.\nMersi Mr Deputy, mon pou dir i annan serten Spesyalis ki travay dan domenn ladministrasyon, wi. Par egzanp nou annan 3. Nou annan nou Direkter servis lopital ki en spesyalis Urologist, me i pa zis travay dan ladministrasyon me i osi fer son klinik par semenn e i osi vwar bann pasyan ki neseser.\nNou anan Dr. Louange ki Deputy CEO, me li osi i fer klinik, osi an kontan son travay ladministrasyon e osi vwar pasyan kan i neseser e i fer loperasyon osi.\nNou annan Dr. Foctave ki en ENT, li osi i dan ladministrasyon. I Principal Medical Officer, li osi i vwar pasyan par semenn. Me akoz en pti pe son lezot sityasyon i pa pe vreman fer surgery.\nNou annan osi Dr. Gedeon ki i en Family Doctor parey zot konnen, ki kapab fer tre byen dan lakominote. Dr. Gedeon i Public Health Commissioner e Dr. Gedeon i fer klinik osi 1 fwa par semenn dan distrik La Riviere Anglaise. Mersi Mr Deputy.\nMon pa konnen si mon’n mank ankor. I anan en kestyon ki ou’n demann mwan anplis ki sa. Non, mersi.\nMersi, bonzour Mr Deputy Speaker, bonzour tou dimoun ki alekout. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou dan son progranm desantralizasyon si i pa pe vwar en bezwen pou desantraliz en Pediatrician dan distrik La Riviere Anglaise an vi grander sa klinik? E osi si i anan posibilite ki aswar ler La Rivier Anglaise i annan en Casualty si napa posibilite met en Spesyalis par egzanp en Pediatrician ankor ki kapab vwar bann pasyan avan ler zot ganny admit dan Lopital. Ki annan zis enn dan Lopital. Mersi bokou.\nMersi Mr Deputy, zis pou fer remarke Onorab ki nou toultan, parey dan Casualty nou toultan annan en Pediatrician on call. Savedir si i annan en zanfan ki vini la i anann en Pediatrician on call ki kapab vwar sa zanfan. Me selman byensir parey mon fek dir, nou annan lentansyon pou nou desantraliz tou sa bann servis onivo bann gran Sant Lasante. E an mezir ki nou bann dimoun i antre definitivman nou pou fer li. Mersi.\nKestyon 162 Onorab Chantal Ghislain.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, eski Minis pour Lasante i kapab enform sa Lasanble ki son Minister pe fer pou rezourd sa problenm Spesyalis ENT kot Lopital Sesel. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker, mersi Onorab. Mr Deputy, mon Minister pe kontinnyelman, son zefor toulezour atraver tou mwayen posib pou nou ganny bann Sepesyalis parey mon’n dir ki nou bezwen dan sa domenn, espesyalman dan domenn kot ou pe koz lo la ENT. Zefor pou recruit en nouvo Spesyalis in komanse depi lannen pase. I annan plis ki 6 kandida ki ti demontre lenter pou vin travay Sesel. Me bann demars in arete dan semen akoz sa bann dimoun in ganny bann pozisyon ki pli challenging. Pou en profesyonnel, kot i annan en posibilite resers pou amelyor zot profil akademik oubyen zot pe rod en pozisyon kot zot kapab ansenny bann etidyan medicine. I annan enn ki pa’n ganny aksepte akoz i ti mank leksperyans e en lot ankor akoz son problenm langaz.\nEn lot fakter ki fer li ase difisil pou ganny bann Spesyalis, se lefe ki souvandfwa malgre ki zot Spesyalis par egzanp ENT, zot pe travay zis avek zorey, oubyen zis avek nennen, oubyen zis avek lagoz. Sa ki nou apel sub specialization, oubyen menm super specialization. Sa i fer ki zot pa pe kapab kouver sa spesyalite an antye parey isi Sesel nou bezwen fer. E nou kapab vwar nou avek en Dokter ki nepli abitye travay avek bann sityasyon ase komen espesyalman isi. Akoz zot in konsantre tro lontan lo en morso spesifik selman.\nA ler aktyel en to 45 pasyan i ganny vwar tou le semenn. Apepre 20 ladan i bann ka irzan ki prezante kot Lopital. E anplis ki sa i annan 25 ka ki ganny refere koman irzan par bann Dokter dan bann sant Lasante. Bann ka ki ganny konsidere irzan se bann ka sispe pou kanser, sentre lenfeksyon zorey oubyen sinus ki annan potansyel pou agrave par konplikasyon. I annan bann kriter enternasyonal ki ganny servi, sa seleksyon i ganny fer baze lo bann detay legzanmen physic ki Dokter i ekrir dan zot referral. Asosye avek bann kriter demografik tel ki laz, sex, travay ki zot fer eksetera. I osi annan ka kot Dokter i pran kontak pou eksprim son konsern ki tel, ou tel ka i retoun kot li avek nouvo sentonm. E baze lo sa bann lenformasyon pasyan i monte lo lalis priyorite.\nAnplis ki sa tou pasyan ki ganny refer par Dokter lo en baz emergency i ganny asiste kot Lopital Sesel. Lamazorite se bann ka pikan dan lagorz ki parfwa i merit al dan lasal loperasyon. Bann ka lobze ki zanfan oubyen menm adilt i met dan nennen oubyen dan zorey. Oubyen bann zensek parey kankrela ki antre dan zorey. Bann ka lagorz fermal oubyen lanmidal kot pasyan pa pe kapab manze oubyen bwar.\nPou esey rezourd enpe problenm, bann ka ki pe akimile. Lazans Swen Lasante ti fer vini 3 Spesyalis. 2 sorti dan Lenn e en profeser sorti Langleter ki ti dan pei pandan mwan Zilyet ek Out pou en peryod 1 semenn sakenn. Zot in vwar antou enpe plis ki 500 pasyan ki ti pe esper en premye randevou ENT depi milye Avril sa lannen. La nou pe esper en specialist ENT. I annan enn ki pe antre dan pei sa Vandredi. E apre 2 Locum ki pe antre dan pei komansman Novanm pou en peryod 10 zour sakenn. Sa i a kapab ed nou avek bann back log ki reste nou. Par egzanp nou annan nou apepre 100 pasyan lo lalis aktyelman e 25 ka pou loperasyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab asir sa Lasanble lefet ki ou dir nou i annan spesyalis ki pe antre pour ki bann pasyan Pralin, La Digue zot osi zot ganny sans pou zot antre lo sa lalis vitman, bann ki dan back log. E apre osi Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasnble ki lefet ki nou ti anann en Spesyalis Seselwa ki ti pe fer sa louvraz oparavan e la in move dan ladministrasyon. Eski son Minister, avan i ti deside move sa dimoun, si ti annan posibilite pou zot kapab refer sa, rode pou ki i annan en pasyan la pou kapab pa akimil sa bann lezot pasyan ki pe akimile deza la. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker, definitivman Onorab, nou pou fer sir ki bann pasyan Praslin ek La Digue zot osi zot ganny azoute. Bann ka priyorite zot bezwen vini pou fer loperasyon, bann ka pou vwar ENT nou a fer sir ki i arive.\nKonsernan sa ENT ki’n ganny move dan ladministrasyon, petet nou ava fer resorti. Si mon regard en pti pe otour latab, mon vwar en kantite ansenyan kalifye, en kantite ansenyan kalifye otour latab. Mon vwar Dokter kalifye otour latab, me selman gran mersi i vin travay volonter kot nou. Dokter kalifye, ners kalifye otour latab. E ozordi nou vwar zot koman Manm Onorab pei. Savedir pei in vwar le bezwen pou annan en dimoun kalifye dan domenn Lasanble osi olye zis dan lansennyman, dan nursing and so on.\nAlor nou osi dan Lopital, i ariv en pti pe parey osi, kot par egzanp Dr. Gedeon ki en family doctor. Me nou’n vwar ki menm ki Dr. Gedeon i en family doctor, me Dr. Gedeon i fer tre byen koman en Komisyonner Lasante Piblik. Alor in ganny move pou li vin en Komisyonner Lasante Piblik. Me anmenmtan i ed nou avek serten travay volonter dan sa domenn ki i kalifye. I fer 2 keksoz alafwa.\nE dan ka Dr. Foctave, li osi menm zafer. I en ENT kalifye anmenmtan i kapab fer en kantite travay pou. Lefe ki HCA i nouvo, i annan en kantite travay ki nou bezwen fer, ki nou bezwen met anplas. Protokol, kimannyer pou monitor bann – kimannyer dimoun i ganny swen dan. Koman en Dokter i kapab anmenn bokou benefis lo kote administrasyon. Me anmenmtan i fer osi serten travay kot i konsern ENT. Mon krwar lozik i, nou kapab vwar sa lozik. I pa neseserman ki akoz ou en sa, ou reste toultan ou lavi dan sa landrwa.\nDr. Reginal i direkter Servis Lopital. Me Dr. Reginal i en spesyalis, i en Urologist e Dr.Reginal pe fer son travay tre byen dan ladministrayon e anmenmtan i pe fer son travay pou Urologist at the same time. I donn nou 2, nou pe, e ler nou dir nou kill 2 birds with 1 stone. Vwala en pti pe kimannyer mon kapab eksplik sa lozik deryer serten Dokter ki nou bezwen serten fwa met dan ladministrasyon. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 163, Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Deputy mon kestyon se pou demann Minis ki demars son Minister pe fer pou amelyor kalite servis ki laboratwar Lopital Sesel pe donnen e kot i a fer ki pasyan i ganny zot rezilta dan en dele letan pli vit. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker, mersi Onorab. Onorab misyon laboratwar se pou donn bann bon rezilta a ler, dan mwens letan posib a bann Dokter pou benefis pasyan. A ler aktyel, petet zis pou laboratwar kot Lopital Sesel i sel laboratwar ki annan tou lekipman neseser avek son back up pou asire ki en bon rezilta i ganny donnen e Dokter i a kapab fer en bon dyagnostik.\nMr Deputy Speaker, zis pou donn bann Manm Onorab ensi ki Seselwa ki a lekout en nide lo konbyen test nou fer an mwayenn dan Lopital Sesel. Par egzanp par erdtan nou fer nou 145 test. Par zour sa i vin 3,500 test e par mwan sa i vin 100,2000 tes e par lannen sa i tradwi an 1.2milyon test.\nLaboratwar kot CDCU, dan Twa Zonn i fer an mwayenn li 60 tes par zour. Laboratwar Praslin i fer tes pou La Digue osi e zot total i 610 test par zour, i enkli bann test ki normalman ganny fer kot laboratwar CDCU Mahe. Bann test i divize an 2 kategori. Tes routin e tes spesyalize. E la ankor sa ki irzan e sa ki pa irzan. Lamazorite test routin i ganny fer menm zour menm e apre ki bann verifikasyon e rikord i ganny fer. Rezilta i pare pou ganny kolekte. Normalman sak Ward ou Klinik i organiz koleksyon son rezilta e sa i ganny anmase par en Porter, Drayver oubyen en Asistan Ners.\nI enportan pou remarke ki lakantite letan ki pran pou fer en tes i diferan pou sak test. Serten test i pran 2 zour a 4 zour pou pare. Sa i enkli en tes culture, parey ler en spesiman i ganny pran dan en boubou ki difisil geri. Serten biopsy ki kapab pran plis ki 4 semenn pou ganny en rezilta. En lot tes ki pran letan pou fer se test Pap Smear ki kapab pran 3 a 4 semenn pou ganny en rezilta. Normalman laboratwar i resevwar 600 a 700 slide pou fer tes Pap Smear par mwan. E pou evit gaspiyaz, reagent i preferab fer serten tes par group, olye ki enn par enn.\nMr Deputy Speaker, i vre ki nou ganny serten konplent ki rezilta in perdi oubyen parfwa zot menm ganny demande pou vin retir disan e repet sa tes. I enportan pou zot konnen ki sa pa touzour neseser. Akoz rezilta tou tes i ganny rikorde kot sa laboratwar kot in fer. Sa Dokter oubyen ners dan Ward ou kot en Klinik i kapab rekomand en kopi sa rezilta olye demann sa pasyan pou refer test. I zis en matter amelyorasyon dan kominikasyon ant laboratwar avek Dokter oubyen avek sa Klinik.\nMe dan ka ki en rezilta i abnormal oubyen dan ka irzans, sa rezilta i ganny donnen osi par telefonn, oubyen avek Ners, oubyen Dokter ki’n demann sa tes. Oubyen si i nesesit pou refer akoz i annan serten keksoz ki zot bezwen revwar, la zot ganny demande pou retir ankor disan.\nMon Minister i annan tou lekipman e staff kalifye pou fer en travay ekselan dan laboratwar. Prosedir administrativ i egziste e Health Care Agency in ganny demande prezan pou reget dan sistenm apwentman pou pasyan resevwar rezilta. E sa i en travay ki Lazans Swen Lasante pe fer aktyelman. E i annan osi plan aktyelman pou antrepann en odit dan laboratwar pou egzamin nivo performans avek bi amelyor lefikasite sa servis. E i annan osi plan kot serten teknisyen laboratwar pou osi ganny loportinite pou al fer attachment avek lezot Lopital ki nou annan korperasyon avek. Nou osi annan plan pou anmenn dimoun kalifye pou kapab refer training e retrain loklman e sa i a kapab benefisye bokou plis nou bann teknisyen. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab dir nou Lasanble si i annan okenn lenvestiser prive, lokal ou enternasyonal ki’n eksprim zot dezir pou asiste Minister Lasante, pou nou devlop en sistenm laboratwar sofistike an vi bann nouvo maladi ki pe devlope. E eski Minis i kapab dir nou spesifikman ki Minister pe fer pou adres sa gran defayans kominikasyon ant bann Sant Lasante avek Lopital an se ki konsern donn rezilta bann pasyan ki’n fer zot tes an vi ki bann pasyan i vini, rezilta pa ankor arive, me i mank sa kominikasyon. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker, mon krwar Onorab atraver mon prezantasyon mon’n fer resorti bann diferan tes ki annan diferan letan ki nou bezwen ganny rezilta. Ok. Prezan petet sa pasyan pa okouran. I krwar koman i vin fer tes bomaten, tou rezilta i kapab ganny deswit. Parey mon’n fer resorti i annan tes ki pran 1 zour, 2 zour, i annan ki ou ganny deswit. Me lenformasyon se ki nou bann dimoun i bezwen dir sa pasyan poudir ou tes ou pou ganny li, se sa ki mon’n dir i bezwen annan en amelyorasyon dan kominikasyon. Sa i bezwen ganny fer atraver sa dimoun ki pe tir disan, i bezwen dir. Sa Dokter i bezwen dir ek sa pasyan poudir nou pe fer ou tel tes pou ou e ou pou ganny ou rezilta dan 2 zour. E dan 2 zour sa Dokter li i bezwen fer sir ki dan 2 zour sa pasyan i ganny kominikasyon pou li ganny son rezilta. Sa i bezwen ganny fer atraver protokol ki ganny met anplas e se sa ki HCA pe travay byen pros avek tou son bann dimoun pou fer sir ki sa i arive. Me anmenmtan dimoun i bezwen konnen osi poudir i annan diferan letap letan ki en rezilta i kapab gannyen.\nKot i konsern ler nou pou’n ganny – apre osi sorry, nou pe travay lo nou HIS, nou sistenm met tou keksoz lo HIS ki enportan. E la i pou fasil pou kapab zis al tape e vwar non sa pasyan e vwar kote son rezilta i ete, kote i ete. Sa nou en travay ki pe ganny fer e nou plis ki sir ki lannen prosenn. Mon pa pou dir dat akoz mon pa oule vin fer komitman avek zot. Me nou pe travay tre seryezman avek DICT pou ki sa sistenm i ganny met anplas lannen prosenn. Sa osi i pou en fason ki nou pou fasilit kot dimoun i ganny zot bann rezilta.\nKot i konsern envestiser etranze. Parey nou’n dir nou annan sa audit ki pou ganny fer. Sa pou ganny fer par serten dimoun aletranze ki pou vin fer e nou ti vizit Mayotte osi kot nou’n vwar zot laboratwar. Nou’n vizit Sir Lanka kot nou’n vwar zot laborwatwar. E byensir zot pou ed nou en pti pe pou vwar en pti pe nou sistenm. Vwar kimannyer pou amelyor nou sistenm e vwar ki bann lezot lekipman. Selman les mon a dir zot poudir nou laboratwar i byen ekipe. Tre byen ekipe. Petet nou dimoun i bezwen enpe plis training pou upgrade zot, pou met zot azour. Me selman i tre byen ekipe. Me si nou annan serten lekipman ki neseser pou serten tes ki nou bezwen, definitvman nou pou ganny advice e nou pou fer sir ki nou ganny sa bann keksoz. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 164 Onorab Fideria.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble konbyen fwa son Minister i fer lenspeksyon dan bann landrwa kot bann travayer etranze i reste. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker, mersi Onorab. Mr Deputy, dan mon Minister i annan Seksyon Lasante Piblik ki aktyelman zot pe fer vizit lo bann rezidans kot travayer etranze pe reste. I enportan pou note ki Seksyon Lasante Piblik i ganny konsilte pou serten laplikasyon ki ganny fer pou GOP. Sa Seksyon i vizit sa bann landrwa ki’n ganny propoze menm avan ki sa lakonpannyen i resevwar GOP. E avan ki travayer i menm antre dan pei. Sa bann rezidans ler zot gany vizite bann fasilite e landrwa i ganny verifye pou fer sir ki zot lo nivo e standar ki Minister Lasante i rekomande. Si tou i annord e lakantite dimoun ki sa landrwa i kapab pran in osi ganny kalikile. La Seksyon Lasante Piblik i enform sa aplikan par en let, e sa let i ganny anmennen kot Lofis Imigrasyon.\nMr Deputy, aktyelman bann rezidans ki ganny vizit pou GOP i varye, plisoumwen pou bann travayer dan Sekter Lapes, Touris, Konstriksyon ek Lagrikiltir. Depi lannen komanse 67 laplikasyon pou GOP in vin kot Minister Lasante. Parkont i volapenn note, sepandan ki pa tou aplikan ki ganny anvoye kot Minister.\nMinister Lasante kot Seksyon Lasante Piblik i gard rikord tou sa bann landrwa ki annan rezidans travayer etranze. Par fwa bann ki pa’n vin kot sa Sesksyon i kantmenm ganny idantifye pandan bann vizit routin dan distrik. E la zot ganny azoute lo lalis dan sa distrik. Ansemoman i annan apepre 160 lakonpannyen ki dan nou rikord ki pe anmenn travayer etranze rested an pei. E sa bann lakonpannyen i kapab pe annan plis ki en landrwa rezidans parfwa. Menm zot lo Mahe, lo Praslin e menm lo La Digue. E osi lo lezot zil.\nBann vizit i ganny fer lo en progranm routin, presipalman par Zofisye Lasante Piblik dan distrik kot sa rezidans i ganny vizite pandan zot kondisyon lizyenn, sanitasyon e fasilite. I annan Mr Deputy, kot landrwa i prop e annord e nivo anzeneral i akseptab. Sa bann landrwa i ganny vizite enn fwa tou le 3mwan. Parkont i annan lezot landrwa ki bezwen ganny vizite pli souvan akoz zot kondisyon pa neseserman alaoter . E zot vizit pou sa bann landrwa i ganny fer pli regilyerman, omwen toule 2 a 3 semenn.\nPandan sa bann vizit, travayer Zofisye Lasante Piblik i travay pres ek sa bann rezidans pou ede met zot annord. I annan menm letan ki nou envit Minister Lanplwa pou akonpanny bann zofisye kot serten sa bann vizit pou zot kapab fer le neseser ansanm.\nMr Deputy, si par kont apre serten dele letan travay ki’n ganny demand e pou fer par sa bann zofisye lasante piblik pa’n ganny fer. E la sa kes i ganny anvoye kot Lofis Attorney Zeneral pou anmenn zafer ankour. Me nou pou admet osi ki sa parfwa i pran tro bokou letan pou pase e nou annan ensemoman 6 ka kot Lofis Attorney Zeneral e nou pe esper ganny zour pou zot pas Ankour.\nMinister Lasante i osi annan li en guide line pou bann fason ki landrwa rezidans bann travayer etranze i devret ganny konstri e mentenir. E nou ase satisfe anzeneral avek mazorite bann rezidans dan pei. E nou pe ganny bann bon korperasyon avek bann lakonpannyen ki anmenn sa bann etranze Sesel. I bon note ki sa bann mezir i ganny pran pou fer sir ki standar lizyenn e lapropte dan Sesel i aplike partou pou anpes okenn maladi. Mersi Mr Deputy.\nKestyon siplemanter Onorab Fideria.\nHON EMMANUEL FIDERIA.\nWi Deputy, mersi. Mr Deputy eski Minisi kapab enform nou Lasanble konbyen landrwa kot travayer etranze i reste ki’n ganny demande pou fermen depi komansman sa lannen. ki zot bann penalti ki’n ganny enpoze e si i satisfe avek korporasyon bann propriyeter sa bann landrwa reste. E dezyenman, si Minis i kapab enform nou Lasanble si son Minister i satisfe, si i annan ase mendev pou fasilite tou bann legzersis neseser dan domenn lenspeksyon anplis ki bann domenn spesifik ki ganny klasifye lo zot lalis lenspeksyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy, parey mon’n dir nou annan ka, nou annan 6 ka ki’n ganny met Ankour e nou pe esper prosedir pou al Ankour. Me nou napa ka kot nou’n fer fermen. Parey mon dir nou pa zis fer frenmen, me nou travay avek sa lekonpannyen nou ed zot kimannyer zot bezwen amelyor zot kondisyon e si sa kondisyon pa ganny amelyore then la i ganny met Ankour. Ok.\nLo kestyon mendev wi. Nou annan mankman lo mendev. Me selman avek sa ki nou annan nou sey travay pou nou annan en bon plan kot nou kapab fer nou bann vizit byen kot nou anmenn lezot dimoun parey nou dir avek nou osi. Kot ler i konsern Minister Lanplwa nou anmennen, ler i konsern lanvironnman nou anmennen, nou anmenn tou dimoun ansanm. Konsern distrik osi, distrik task force zot vini zot osi. Savedir i annan en travay konzwent ki ganny fer, me nou annan en mank kot nou pe, nou pou depan lo nou Bidze pou nou kapab recruit serten sanniter lannen prosenn an 2015. Wi, e osi nou pe fer bokou plis training avek nou bann dimoun pour ki zot kapab met zot azour avek kimannyer zot pou fer sa travay pli byen. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 165 Onorab Vidot\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si i annan okenn regilasyon anplas ki permet en pasyan ganny akse avek zot bann dokiman medikal, par egzanp en rezilta x-ray ler zot sorti en konsiltasyon kot Dokter Prive. Mersi bokou.\nMersi Mr Deputy, mersi Onorab. Mr Deputy, napa regilasyon spesifik a ler aktyel lo sa size rikord medikal. Sepandan mon Minister i annan en Polisi lo sa size. E sa Polisi i enn ki’n evolye okour plizer lannen. Mon kapab dir ki nou Polisi akse avek bann dokiman medikal in adopte bann prensip fondamantal ki serten lezot pei i annan e zot met an aplikasyon. Par egzanp rikord medikal ki mon Minister i prodwi. Savedir notes pasyan, rezilta bann diferan test enkli disan, lirin, x-ray, CT scan. I touzour reste popriyete entelektye e propriyete legal Minister Lasante. Sepandan malgre ki sa rikord dan son lansanm i propriyete Minister, bann morso lenformasyon ki dan sa rikord i konsern en endividi.\nE baze lo prensip ki sa endividi i en partener dan son prop swen e son prop lasante. E ki i osi en sitwayen avek son prop drwa. Sa pasyan i anann tou drwa e menm devwar pou konnen kisisa ki dan son rikord medikal. Sa i vedir bann lenformasyon obzektif, parey si i annan ou napa en tel maladi. E osi rezilta bann test ki’n fer lo la e sa i enkli son x-ray.\nDizon en pasyan i al kot en Dokter Prive e sa Dokter Prive i demande ki sa pasyan i al fer en test kot Minister Lasante. Pou sa pasyan retourn kot rezilta sa test kot li pou li kontinny son tretman. Minister Lasante i fer sa test pou sa Dokter Prive e dapre nou Polisi ki anplas, se sa Dokter Prive ki devret ganny sarze pou peye par Minister Lasante pou sa test. La pasyan i devret ganny son rezilta pou anmenn kot son Dokter Prive. Me si son Dokter Prive ei prefere ki rezilta i delivre direkteman kot li, sa osi nou kapab organize.\nSepandan si en Dokter Prive in fini refer en pasayan konpleman avek Minister Lasante. Aprezan se Minister Lasante ki pe tret li. La Minister Lasante pa kapab donn sa pasyan rezilta test pou anmenn kot en Dokter Prive. Enn fwa dan Lopital, en pasyan i kapab ganny akse avek lenformasyon ki dan son kart Lopital parey nou dir. Me i pa kapab ganny son kart limenm pou li al avek dan lakour, oubyen pou fer photocopy, oubyen tir portre. Pasyan i ganny lenformasyon verbalman . normalman par Dokter ki’n demann tel out el test. Oubyen pasyan i kapab demann en rapor medikal lo en serten maladi, loprasyon oubyen aksidan. Sa i fer atraver en demann formel. Savedir en form i ganny ranpli e pasyan i sinyen konm kwa in Dokter permisyon pou devwal lenformasyon lo son kondisyon medikal atraver sa rapor. E fre pou en rapor medikal i R350. Normalman i pran apepre 2 semenn pou konplet en rapor medikal.\nDan s aka spesifik x-ray. Tou pasyan ki vin kot sant dyagnostik lo en baz out patient. Ki i sorti kot Dokter Prive ouswa dan bann Sant Lasante. I ganny zot rapor x-ray oubyen ultrasound menm zour pou alvek kot zot Dokter respektiv. Ultrasound i ganny akonpannyen par en print out portre ultrasound e dan ka kot pasyan ki sorti kot Doktr Prive, zot osi ganny protre x-ray lo en CD. Me la zot bezwen anmenn zot CD. Kot i konsern MRI oubyen CT scan, bann pasyan ki sorti kot Dokter prive i ganny dir kan ki zot pou kapab vin kolekte rezilta. Savedir rapor ek CD bann portre. Sa i akoz bann radiology i bezwen etidye bann portre avan fer rapor. E i pa posib alor pou enteronp zot sesyon egzaminasyon pou fer rapor lo CT e MRI toudswit.\nMon Minister pe travay ansemoman menm pou rafin sa Polisi ki konsern akse avek rikord medikal, avek bi pou fer sa Polisi vin en regilasyon tre byento. Pourlemoman nou ankor an diskisyon e en premye draft pa ankor konplete. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Minis i dir koumsa sa Polisi pe ganny revwar. E kan eski Minis i kapab dir nou ki nou espekte pe vwar sa regilasyon vin anplas konsernen sa size ki nou pe koz lo la ozordi. E dan konteks pou al rod en dezyenm lopinyon, eski Minis pa kapab eksplik sa Lasanble si napa en opsyon fasil dan kominikasyon e negosiasyon ki kapab ganny fer ek en pasyan pou li ganny son bann notes medikal, pou ketfwa al vwar en Dokter alertranze e kot Dokter a ganny akse ek tou son bann test, tou keksoz ki in fer medikalman. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy, Onorab mon pa pou fer okenn komitman pou dir tel dat nou sa. Me parey mon’n dir akoz nou bezwen travay avek Attorney Zeneral pou sa record sa. Me i an prose, lemoman ki i an pare zot a ganny lenformasyon.\nDezyenmman parey mon’n dir i pran 1 a 2 semenn pou ganny en rapor medikal. I annan dimoun i vin bomaten i espekte ganny son rapor medikal apremidi. Nou bezwen konsyan e konpran ki sa rapor medikal i bezwen ganny fer par en Dokter. I bezwen rod son file, ler nou pou anna nou HIS i pou en pti pe pli fasil sa. Keksoz pou vin bokou pli fasil pou nou. La ou bezwen al rod son file. Sa Dokter, nou bezwen konpran sa Dokter i annan son klinik ki i pe fer. I osi i bezwen fer li apre ler. E apre ler i bezwen asiz ek sa file pou li kapab donn en rapor, i pa kapab zis ekrir nenport kwa dan en rapor pou donn en pasyan. I bezwen ekrir sa rapor byen. Alor i bezwen pran enpe letan e Dokter i annan lezot travay ki bezwen fer.\nSo ki mon ti a kontan demann piblik anzeneral, se si zot santi zot bezwen en rapor avek Dokter pou zot anmenn aletranze parey zot dir. Annou esey fer li en pti pe pli boner. Annou vin en pit pe pli atan. Me nou, nou a kapab petet dan mwens dele letan ki 2 semenn, nou a kapab fer li enpe pli boner. Me selman zot osi pran en pti pe plis zot responsabilite e vin en pti pe pli boner pou demann zot. Konnen zot pe al dan 2 semenn oubyen 1 semenn. Vin en pti pe pli boner vin demann zot rapor. E dir poudir i irzan, zot pe al tel landrwa. Donn en pti pe bann leksplikasyon pou fer ki nou a kapab akseler en pti pe prose. Me i enportan ki nou tarvay ansanm sa. Nou pa zis vini dir nou fer la pou la, akoz i pa posib pou nou fer la pou la. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 166, Onorab David Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si Gouvernman i annan okenn plan pou asiste en pasyan avek peyman zot latizann, ki’n ganny preskrir par Dokter Gouvernman, me ki napa dan zot pharmacy. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy, mersi Onorab. Mr Deputy,en Dokter Gouvernman premyerman pa sipoze preskri latizann ki napa dan pharmacy Gouvernman. E i pa merit preskri en latizann ki pa lo lalis medikaman esansyel. Minister Lasante in adopte en lalis medikaman esansyel. Sa ki nou apel essential medical list ki koresponn avek model WHO. Sa bann latizann ki lo sa lalis i ganny servi pou tret tou bann maladi pli komen dan Sesel. E sa lalis ti sipoze anann 500 medikaman lo la. Me nou, nou lalis in deza desot sa kantite e in ariv 600. Si sa Dokter i santi ki en serten latizann e zis sa serten latizann i absoliman neseser pou tretman en pasyan e ki napa okenn lezot alternativ, i son responsabilite pou fer konnen Lotorite Minister Lasante atraver bann striktir ki anplas dan Minister e Minister pou fer vini sa latizann. E si sa latizann i annan Sesel dan en pharmacy prive e sa latizann i esansyele e napa alternativ dan Minister Lasante, la Minister Lasante pou aste sa latizann limenm pou sa pasyan.\nI pa Polisi mon Minister pou ankouraz pasyan aste son latizann e apre vin rod en refund. Me sak ka i ganny met devan Minister e i ganny egzaminen dapre son merti. Vwala Mr Deputy. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, ki en pasyan i fer. Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble donk ki en psyan i fer kan in ganny en preskripsyon par en Dokter, dan Lopital Gouvernman e i ale, e sa latizann napa dan Lopital. Minis in fer nou konpran poudir i pa sipoze me i arive. Alors dan sa ka ki sa pasyan i sipoze fer. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy, si sa Dokter, premyerman ki pa ti devret donn li en preskripsyon ki napa sa latizann. Premye pa ti devret. Sa Dokter i an tor. Dezyenmman si sa Dokter in donn li, in ariv laba kot pharmacy, sa pharmacy li osi i annan en devwar pou li kontakte sa Dokter e enform sa Dokter poudir sa latizann e osi rod serten lenformasyon kot si i annan sa latizann dan Sekter Prive pou nou rode e donn lenformasyon sa pasyan. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Bonzour tou dimoun e kestyon i lir konm swivan. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan ki son Minister i annan pou ankouraz pharmacy Gouvernman e prive pou annan bann nouvo kalite latizann pli efikas pou soulaz bann pasyan ki bezwen tel latizann sirtou bann ki sorti tretman aletranze e sirtou osi bann pasyan ki fer dyaliz e ki napa fer aktyelman pou zot. Mersi.\nKestyon i en pti pe lwen ek kestyon orizinal, me si Minis i oule dir 2 mo lo la mon a les li.\nMon krwar mon’n dir kantite latizann ki nou annan e nou toultan kot Minister Lasante nou fer sir ki nou annan quality medikaman. Nou pa zanmen rod bann medikaman ki enferyer. Nou rod quality toultan. E bann pasyan ki sorti aletranze ki trounen, souvandfwa, i annan dekwa, i annan defwa kot i arive kot i annan serten medikaman ki zot ganny dir pran. Me i annan son alternative parey nou dir ki kapab ganny pran. Me pasyan annan defwa akoz li in donn li sa non, i reste avek sa non. Tou sa bann keksoz i, me kot prive osi. Prive osi i anmenn kantite latizann zot. Zot anmenn tou kalite latizann, annan defwa sa ki nou annan, annan defwa sa ki nou nou napa, me i diferan. Lofer, fer kot Minister Lasante i annan. Wi parey mon sa, i annan defwa sa brand name, sa brand name ki zot pa pe konpran. Me i annan son generic, se sa ki enportan pou nou konpran. Me selman mon pou donn ou lasirans ki nou annan tou meyer latizann dan Sesel ki nou pe donn nou bann pasyan. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 167, Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy eski Minis i kapab enform sa Lasanble si Gouvernman i annan okenn plan entrodwir en incentive scheme pour bann dimoun ki donn disan avek bi pou ankouraz plis dimoun pou vin bann blood donors. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mersi Onorab. Onorab, Lorganizasyon Mondyal Lasante avek Federasyon Enternasyonal Lakrwa Rouz zot in ansanm dan lepase e menm a ler aktyel fer bokou pledwanye an faver ki donn disan i vin 100 poursan volonter partou dan lemonn. Ofet sa 2 Lorganizasyon zot in menm rekomande tre for ki Dousman, Dousman menm sa sistenm ki serten pei enkli Sesel i annan pou demann manm fanmiy pou vin ranplas disan ki en manm zot fanmiy in resevwar pou en nesesite, i aboli totalman, ler pei i ganny en sistenm ki 100 poursan volonter. Nou pou komans aret dimoun anmenn fanmiy.\nMon Minister alor Mr Deputy napa oknne lentansyon ni dan prezan, ni dan lavenir pou kree okenn incentive scheme spesyal pou dimoun ki donn disan. Okontrer dousman, dousman mon Minister pe travay ver sa lobzektif 100 poursan dan volonter. Sa i meyer stratezi pou nou asire ki nou annan ase disan ki nou bezwen dan nou stok e ki sa disan ki nou annan dan nou stok i osi sen e sof. Sa i osi vedir ki dimoun ki donn disan zot fer sa avek zot leker e zot pa devret ekspekte nanryen an retour. Mon kapab dir ki la grande mazorite dimoun ki donn disan isi Sesel zot konpran sa tre, tre byen e zot fer li avek zot leker. Zot pa ekspekte nanryen an retour.\nSa pti seremoni remersiman ki nou ti fer lannen pase e ki nou pou fer ankor toule lannen kot nou remet sertifika avek bann meyer doner disan e – sa pa en incentive, me i plito en fason pou nou dir mersi sa bann dimoun pou lapenn zot in vin devan pou donn disan e pou sov lavi lezot dimoun. Nou ti a kontan travay pli pre avek lakominote ek nou bann partner pou ki ansanm noua rive sansibiliz bokou plis dimoun pou adopte sa filozofi donn disan volonterman.\nDeza nou’n fini tonm dakor avek sosyete Lakwa Rouz Sesel lo prensip en lagreman ki pou permet Sosyete Lakrwa Rouz zwe en rol pli aktiv dan sa zefor nasyonal e imaniter, pou nou ganny ase disan pou lademander. Nou anvizaze byensir ki nou pou sinny en Lagreman e tre byen sa Lagreman nou pou sinny avek Lakrwa Rouz e sa Lagreman a vin an fors.\nNou’n osi ganny en mobile unit ki fasilit osi sa demars ki serten endividi olye vin kot Lopital Sesel, nou nou kapab al kot zot e la zot kapab donn zot disan volonterman. E sa in komanse dan serten distrik e nou pe fer li dan bann Merkredi. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki nou sityasyon vizavi blood bank Lopital ozordi? E eski zot annan en Polisi pou fer sir ki nou annan ase disan at anytime pou deal avek okenn gran emergency oubyen kalamite ki kakpab arive a nenport ki moman. Mersi Mr deputy.\nMersi Mr Deputy. Nou deza annan en Policy an plas me nou pe reviz li. Nou annan en Policy lo donn disan, nou pe reviz li akoz parey mon ti dir zot dernyen fwa nou pe repas lo tou nou bann Policy pou met zot azour lo nivo kot nou’n arive ozordi, e i enn ki nou pe travay lo la.\nNou stok disan la, nou pou dir nou annan disan, nou pa pou mank disan me selman nou bezwen konpran osi, disan i annan en serten kantite letan ki reste dan blood bank. I pa pou reste en seltre ale, nou tir en kantite disan, nou anmase apre nou kit la. Akoz i annan en serten peryod letan ki apre ou bezwen ranplas sa disan. Me toultan nou disan ki ganny mete dan blood bank i reste pou nou konsomasyon. Me nou touzour osi annan bann group dimoun ki nenport ler ki nou annan en keksoz, en need pou disan irzan zot arive. Nou annan Larme, nou annan Lapolis, nou annan lezot Lakonpanyen, nou annan Red Cross. Konmsi sa bann dimoun i pare a nenport ki moman ki nou annan en bezwen zot raporte tou deswit e nou nou kapab gannyen. Me si i annan en kalamite, akoz nou tou nou konnen ki kalamite i afekte tou dimoun e mon sir ki otour latab mon pou ganny en kantite ki pou vin donn disan e menm ou Leader Lopozisyon ou pou bezwen pare pou vin donn nou disan. Mersi byen, akoz vwala en pti pe akoz ler i annan keksoz nasyonal nou bezwen tou dimoun vin onboard e vin sov enn nou Seselwa, vin sov enn nou dimoun pou li reganny son lavi atraver donn enpe disan. Alor mon lans en lapel avek tou Manm isi pou sey ganny en group onivo zot distrik pou ki ler sa van pe fer letour zot kapkab donn disan pou nou bezwen Lopital. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 168, Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis i kapab enform sa Lasanble si Minister Lasante i annan okenn plan alavenir pou asiste dimoun avek dezabilite avek bann lekipman sepsyalize. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy vizyon Minister Lasante se “Health for all, health by all”. E in toultan prensip Gouvernman pou asire ki nou dimoun i ganny sa ki nesesite pou sa swen lasnate parey nou’n dir e nou bann dezabilite i en group ki nou’n toultan asire ki zot ganny sa ki neseser. E Minister Lasante par egzanp la nou deza pe ofer servis pou dimoun avek dezabilite. Mon a nonm enn de petet. Nou annan Physio, Occupational Therapy, nou annan Acupuncture, nou annan Speech Therapy, nou annan Audiology, ek servis pou bann manm arifisyel. E sa bann servis i touzour evalye bezwen e rekomann okenn lekipman ki neseser pou fasilit lavi sa endividi pou mouvmante oubyen deplase pou kontinnyen partisip dan sa aktivite toulezour e pou fasilit osi zot devlopman.\nMon Minister i ofer Wheel Chair, Commode Chair, Bekrir, Kab, Adaptive Aids, Lipye oubyen Lebra Artifisyel e menm sipor pou soulye. I annan osi servis pli spesyalize kot bann spesyalis etranze i vini toule 6 mwan pou vwar par egzanp bann zanfan avek serten dezabilite. Spesyalis pou zenou i vini, spesyaliz pou lezo e nerf ki osi donn rekomandasyon pour lekipman spesyalize kan i neseser. E mon Minister i fer provizyon pou bann ki pa kapab vin kot servis se servis ki al kot lakour oubyen kot zot lekol e menm osi dan landrwa travay nou fer. I menm annan transpor avek fasilite pou transport pasyan avek Wheel Chair pou zot kapab ariv kot bann servis.\nMon Minister I travay osi tre pros avek lezot Minister, avek bann NGO’s par egzanp an partenarya avek Section Special Needs dan Minister Ledkiasyon pou fer sir ki bann zanfan avek dezabilite ki kapab ganny enkli dan main stream, sa ki nou dir lekol normal, i ganny plase dan lekol. Sa i pou asire ki zot osi zot ganny menm sans parey bann lezot kanmarad. Atraver sa partenarya nou regard osi lanvironnman lekol, fason laprantisaz si i bezwen ganny modifye e menm bann Zofisye Lasante i vizit sa bann zanfan dan lekol pou asire ki lekol pe ganny sa nivo sipor ki zot bezwen pou asire ki zanfan osi zot benefisye.\nAvek Lanplwa, Minister i travay tre pros pou ki bann dimoun avek dezabilite i ganny plase dan lanplwa e rekomandasyon pou okenn modifikasyon i ganny prezante si i neseser. E menm osi travay avek Minister MLUH kot i konsern bann laplikasyon pou fer sir ki i annan bann fasilite pou accommodate bann dimoun avek dezabilite.\nKonsernan lekipman pli spesyalize, sa i depan lo sak endividi, me Minister i touzour travay dapre demann. Minister pa stok adaptive aids an gran kantite. I fer vini en serten kantite pou servi dan son servis reabilitasyon. Me anmenmtan nou depan osi lo donasyon avek Lorganizasyon Prive oubyen bann Lorganizasyon Enternasyonal. I arive osi parfwa ki nou kapab adapte keksoz lokal. Mon donn en legzanp, par egzanp groser kwiyer oubyen kreyon ki en dimoun i servi, en zanfan i servi kip a normal. Nou adapte sa pou ki zot kapab servi sa kwiyer dan en lot fason, dan en lot kalite. Fodre note osi ki konmela i annan bokou fanmiy ki vin rod konsey. Ki vin rod konsey avek nou bann dimoun, kimannyer pou adapte en pti pe avek zot zanfan oubyen zot fanmiy ki annan serten dezabilite. E Farmasi osi. Bann Farmasi prive i osi pe zwe en kantite zot rol. Zot pe fer vini bann keksoz, par egzanp bann commode chair, bann frame, bann lezot pou crutches. Tousala zot sey anmennen osi pou vann akoz bann dimoun i annan de fwa pa esper selman Minister Lasante pou donn zot sa bann keksoz me zot osi zot kontribye, zot al aste pou zot fanmiy e sa i tre byen e nou ankouraz sa bokou.\nResaman nou ti ganny osi kado 40 wheel chair kit i ganny ofer par Fondasyon Emirates Airlines ki nou kapab servi pou met dan nou bann lezot Wards kot nou manke e osi fasilit serten pasyan pou zot kapab deplase. E sa bann donasyon koumsa nou vreman apresye. Me i annan ankor lezot plas pou partenarya avek lezot Sekter. E i annan menm ki fer osi vini serten prodwi. Par egzanp bann ki servi pou ed dimoun ki annan difikilte pou anvale, bann serten prodwi i anmennen dan bann magazen ou vwar i annan serten prodwi kot zot anmennen pou osi pou ede.\nAnmenmtan mon ava dir an relasyon avek nou term ‘Mon lasante, i mon responsabilite’ i depan bokou lo sak endividi e lo sak fanmiy pou partisipe e kontribye anver zot lasante. Akoz apre tou lasante zot zanfan, zot fanmiy, zot manm kominote i osi nou lasante nou pei. , mersi Mr Deputy.\nOkenn kestyon Onorab.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis i kapab donn nou an term statistik si i annan avek li available ki kantite demann in annan pou sa bann lekipman spesyalize par bann dimoun avek dezabilite? E konbyen dan a bann demann ki pa ankor ganny met e la mon pe koz lo bann demann par egzanp parey wheel chair, standing frames, braille, eksetera. E si zot osi ed bann etidyan par egzanp avek bann speech recognition software ki annan serten demann. Eski zot al dan sa bann direksyon osi pou nou bann dimoun avek dezabilite. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy mersi bokou. Mon pou dir ki parey mon’n fer resorti dan mon sa – i napa – nou ganny an mezir, nou fer vini nou bann lekipman ki nou bezwen. Nou annan serten donasyon ki antre ki osi met ansanm ki fer nou lekipman vin pli bokou e la mon annan en latab ozordi kot pe reprezant bann keksoz ki nou annan la ozordi e son kou. Par egzanp nou annan nou wheel chair, nou annan nou 55 wheel chair la apre i annan sa bann ki nou’n gannyen ki an total i R361,611. Nou annan knee brace 3 la ki nou annan la R147, 000. Cervial Collar nou annan 120 – R24,000. Lumbar Brace 84 – R38,000. Korse 86 – R258, 000. Hands splint 109 – R26,934. Nou annan new prostatitis an total 89, savedir pou knee, above knee avek below knee – R580, 000 avek R900, 000. Repair prostatitis i annan 30 – 270, 000. Splint pou lipye R174, 348. Hearing Aid 70 – R87, 570. Ear molds 39 – R7,890. Aveks on bann batteries ek son bann keksoz e pa tou ki lo la. Nou annan frames, nou annan. Nou kapab donn zot en lalis ki nou annan avek son kou. Nou a kapab provide zot avek sa. Me petet en pti mo ki mon ti a kontan pas avek piblik an zeneral se ki – bon sa ki mon’n fek mansyonnen se bann lekipman ki nou’n donn pasyan pandan 2014. Sa lalis ki mon’n mansyonnen, se ki nou’n donn pasyan pandan lannen 2014. Ok.\nMe par egzanp mon a donn en legzanp. Nou donn crutches. I annan aksidan, bokou aksidan ozordi kip e arive e ler en dimoun i sorti i bezwen frame, i bezwen crutches, i bezwen wheel chair e ler nou donn zot byensir nou eksepkte ki zot retourn avek apre ler zot in byen. Par egzanp crutches ler ou nepli bezwen ou bezwen retournen. Nou ganny pa mal problenm avek dimoun ki pa retourn avek sa bann keksoz. Pa retourn avek, zot zis kit – mon ti a demann zot pou silvouple retourn ek sa bann keksoz, retournen ek sa bann lekipman akoz i enportan pou nou kapab donn enn zot frer ki bezwen sa lekipman apre. Me anmenmtan nou dan Lopital nou bezwen osi met en sistenm an plas kot ler dimoun i pran i bezwen annan en dokiman ki i sinnyen, ou’n al avek de crutches e fer sir ki ler sa dimoun in fini, i retourn avek e si i pa retourn avek nou pou bezwen demann sa dimoun pou li peye. Mon krwar i enportan ki nou fer en sistenm, met en sistenm an plas ki dimoun i pou bezwen – e sa i en travay ki HCA in ganny demande pou fer, pou fer sir ki sa bann lekipman i ganny retournen kot i neseser.\nNou menm mon pou dir, petet pou al enpe pli lwen, nou menm annan pasyan ki vin Lopital, i pe antre casualty dan wheel cahir, fanmiy i pase i pran wheel chair i met dan loto apre zot al avek. Petet nou pa pou oule krwar me i arive sa bann keksoz. Konpran. Ler ou pran en wheel chair ou al avek petet i annan, mon pa konnen si ketfwa en zanmi pe rod en wheel chair li i pran i al anmennen i donnen, be i fer nou vin enn an mwens e sa i retar nou sistenm kimannyer nou kapab donn en meyer servi lasante. Annan de fwa nou a vini nou a vwar zis 1 e nou a dir be ti annan 4 la, oli 3 ?, 3 in ganny disparet akoz nou pran. Dimoun i telman vit avek sa bann zafer. Be alor mon lans en lapel avek piblik, please kontrer olye pran anmenn enn de vin donn nou, fer nou kado. Mersi Mr Deputy.\nSpeech recognition, bon nou pa ankor, definitivman nou pa ankor move dan sa direksyon me byensir avek reform ki nou pe fer nou ava regard posibilite. Mersi Mr Deputy Speaker.\nAvek sa nou ariv alafen Question Time pou ozordi. Mon a remersye Minis ek son lekip e mon ekskiz zot parmi nou.\nLasanble a pran en break e nou a rezwenn 11.10.\nBon. Prosen item lo nou Order Paper, Mosyon prezante par Onorab Rose, Leader of Government Business. E mon ava envit li pou prezant son Mosyon.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, avan mon komanse, permet mwan, ozordi le 28 Oktob, pou swet tou Kreol en bonn fet Kreol.\nMr Deputy, mon Mosyon mon pe demann Lasanble pou siport laprouvasyon Minamata Convention on Mercury e en Konvansyon ase resan ti ganny negosye e tonm dakor par bann pei manm an Zenev Laswis, selman an 2013. Savedir, i en Konvansyon ki nef, ki nouvo, me i en Konvansyon ki fer referans a the management of mercury, lo en nivo global. Swivan plizyer lensidan kot mercury in antre dan latmosfer. Parey nou konnen, si ou fer en pti pe travay resers, mercury i en persistant polutant. I antre dan latmosfer, i evapore, me i reste la for a very long time e i koz pa mal maladi dan imen. Alors, Nasyon Ini in deside ki tou pei, ti a byen si tou pei i ratifye sa Konvansyon, pour ki bann mezir i ganny met anplas lo kontrol mercury dan bann pei e dan transbordman. Dan transshipment e kimannyer mercury i antre dan bann lezot borders.\nMr Deputy, mon pou komanse par fer referans avek sa ki Minis Lasante in vin dir nou bomaten swivan kestyon en Manm Onorab lo bann kantite ka Kanser ki annan dan pei e i kler ki deplizanpli, i annan diferan ka Kanser. I annan nouvo kalite Kanser. I en fe. I en realite ki nou viv avek dan Sesel. I annan bann nouvo kalite ka Kanser ki pe ganny dekouver. I pa diskrimin ant laz oubyen ras, oubyen stati sosyal e i kout nou Gouvernman en kantite larzan pou kapab sonny sa bann dimoun.\nNow, nou pa konnen kwa ki koz Kanser ozordi e nou’n deza annan en Mosyon isi dan sa Lasanble, ki demande ki i annan resers aprofondi ki, ki rode kwa ki koz Kanser. Eski i nou lifestyle, eski i lanvironnman, eski i annan keksoz ki lo dumpsite. Eski i the management of waste.\nSo, sa Mosyon bomaten i annan pou fer direkteman avek kimannyer nou koman en pei e sirtou en pti pei Sesel, nou manage bann chemical waste dan nou pei. Sa ki antre e menm si mercury i ganny prodwir natirelman, par egzanp dan pwason eksetera, i annan bann mercury ki ganny fer, ki antre dan nou pei. Alors, kimannyer avek devlopman, avek larantre Sesel dan WTO hopefully. Kimannyer avek globalizasyon e kimannyer nou, avek pti gin lespas ki nou annan. Nou’n kioz en kou bomaten lo bann dumpsite ki nou annan, lo bann landfilled. The management of waste lo sa bann dumpsite. Pti lespas ki nou annan e pti popilasyon ki siseptib a nenport kwa. How do we manage the waste. Alors, i enportan ki Sesel, being a leader in environment, nou ganny vwar ki nou non selman pe ratifye sa bann Konvansyon, ki nou Parlman pe siport sa bann demars Gouvernman. Me ki nou angaze e ki nou en dirizan dan fer sir ki lemonn antye i konpran how to manage chemical waste.\nAlors, bi sa Konvansyon senpleman se pou manage mercury koman en kemikal dan en fason efisyan, efikas e koeran dan Sesel e Sesel avek bann lezot pei.\nMr Deputy, sa Konvansyon, Minamata Convention i mars kot a kot avek 3 lezot Konvansyon ki zisteman, son bi se pou manage bann hazardous risk. I annan the Basel Convention e Basel Convention li son bi se pou kontrol mouvman bann hazardous waste atraver Lafrontyer. So, sa i enkli the movement of mercury atraver Lafrontyer. And then there is the Stokholme Convention ki li i zisteman deal avek bann persistent organic waste. E apre i annan the Rotterdam Convention ki kontrol hazardous chemicals and pesticides on international trade. E sa nou bezwen fer sir akoz i annan pou fer avek larantre sa bann hazourdous waste and pesticide into Seychelles. E apre nou annan byensir the Minamata Convention ki devan nou e li i kontrol mercury, pou anpese ki mercury i polye lanvironnman e koz maladi. Tou le 4 Konvansyon i mars kot a kot. I annan ki Sesel in fiini ratifye. I annan ki nou pankor. Me i mars kot a kot e Mr Deputy, mon bezwen dir sa la. Sesel nou annan sipor ozordi, tre for an sa ki konsern sa bann Konvansyon. Nou annan zisteman nou ansyen Minis pour Lanvironnman ki li i pe al pran portfolio zisteman sa bann Konvansyon, pou fer sir ki bann pei i aderan e ki bann Konvansyon i ganny zot bann sinnyatir neseser. Ratifikasyon ase pei neseser pou ganny lavi. E Sesel, nou pe siport zisteman, fer sir ki nou lead. Nou pe lead dan ratifikasyon sa bann Konvansyon.\nNow, kimannyer Sesel pou benefisye atraver sa Konvansyon. Pli gran problenm mercury i trouve dan Mining Industry. Dan bann gold mines atraver bann reaksyon kemikal kot zot tir lor. Now, Sesel nou napa Mining Industry. Nou ti annan en issue enpe letan pase avek Linyon Eropeen an sa ki konsern mercury ki trouve dan nou bann pwason e sa problenm ti ganny rezourd atraver en letid ki ti ganny fer isi Sesel over a long period of time, ki ti prouve ki pwason ki trouve dan nou lanmer Sesel, napa sa kantite mercury pou afekte lasante imen. Annefe resers i montre ki konsomasyon pwason i pli bon pour lasante ki sa pti gin mercury ki trouve dan pwason. Sa ti fer alors ki ozordi nou kapab eksport nou bann pwason ver Lerop. Me sa osi in fer ki enn fwa ki nou ratifye sa Konvansyon, i pou fer ki Sesel, nou bann standar an sa ki kontrol mercury. Whether i dan pwason oubyen i dan lezot matyer organik, oubyen i dan lanvironnman. Oubyen i dan bann lekipman. Bann electronic waste kot i ganny trouve, Sesel i annan sa kapasite pou manage sa waste, enn fwa ki nou ratifye sa Konvansyon.\nNow, kimannyer nou pou annan sa kapasite. Nou, nou pou bezwen ratifye sa Konvansyon pou nou ganny sipor spesyalize. Nou ti bezwen sipor spesyalize pou prouv avek Linyon Eropeen ki nou pwason i bon, i sen pour konsomasyon Eropeen. Nou bezwen sipor finansyel pou adres bann nouvo challenges ki waste management i pe donn nou ozordi. Ozordi waste management e mon kontan sa kestyon in ganny leve bomaten devan Minis Lasante. Waste management ozordi i pa zis tir salte dan lakour, met lo dumpsite. Waste management i annan pou fer avek par egzanp waste sorting ki en nouvo fason waste management ki’n ler pou Sesel antre ladan. Nou triy nou boutey, nou triy nou papye, nou triy nou bann matyer organik ki nou kapab fer composte. Nou triy bann ki pa bio-degradab pou anvoy lo dumpsite. Sesel, pti ki nou pti e koman en leader dan lanvironnman, nou kapab komans fer waste management dan en fason lo nivo domestik dan lakour, lo nivo kominoter, nou kapab. Nou osi annan en challenge of electronic waste e Onorab Vel ti anmenn en Mosyon si mon pa tronpe resaman dan Lasanble. Ki nou fer avek tou vye radyo, vye computer, computer chip, mobile, eksetera, ki ozordi Sesel in ganny prouve ki preski tou lakaz i annan en computer. Preski tou Seselwa i annan preski 2 mobile. Zanfan i annan. Nou aste en kantite electronic gadgets. Nou tre literate an sa ki konsern electronic environments. Ki nou fer avek tou sa bann electronic waste? Nou napa sa kapasite isi Sesel for the proper management of electronic waste. E zisteman, atraver sa ratifikasyon sa Konvansyon, nou kapab al demann sipor teknik pou nou ganny eksper pou dir nou kimannyer nou manage and perhaps re-export sa bann vye computer e vye radyo ki trouve dan nou landfill.\nApre i annan the management of chemicals osi. E zisteman, mercury is a chemical. The management of chemicals. Chemical waste management i apele, ki osi nou pa konnen ki nou pou fer avek tel kalite kemikal oubyen bann kemikal ki ganny trouve dan bann laboratwar oubyen bann kemikal ki ganny reprodwir. Ki nou fer avek bann kemikal ki nou pe kontinnyen servi. Ki nou fer avek – how do we manage bann kemikal ki nou servi, par egzanp dan lagrikiltir, pesticides. Bann kemikal ki kontrol bann vermin, bann pest. Bann kemikal ki nou servi pou tret serten keksoz. Pou tret dibwa, pou tret, annefe tou kemikal ki nou servi. Apre i annan en lot nivo kemikal ki nou servi, ki nou bezwen konnen ki nou fer avek zot e sa se bann kemikal ki nou aste dan laboutik. Par egzanp Mr Sheen, Doom, whatever. E ki nou ler nou fini, nou met dan nou bin liner. Nou fini ek sa bwat, nou met dan bin. E i antre dan later, i antre dan lanvironnman.\nApre i annan hospital waste management ki sa i ganny byen kontrole par Lopital, me Lopital osi i annan en kantite litilizasyon merkir. I osi annan litilizasyon merkir dan plonbaz ledan, ki’n ganny prouve ki it’s very safe for human. Me i osi annan the reproduction of merkir, par egzanp dan bann incinerators ler bann metallic objects i ganny brile. Ler nou bril bann pikir, ler nou bril bann lanm. Ler nou bril bann keksoz ki ganny servi dan Lopital. I annan sa metal ki reste e ki nou fer avek?\nE dernyen pwen ki mon krwar Onorab De Commarmond pou tre enterese avek se the landfilled and dump waste management. Sa i en gro problenm. Nou konnen i annan serten landfill ki trouve dan serten distrik. Personn pa anvi en dumpsite dan son backyard. Napa en distrik. Si mon demann en Manm Onorab la si nou kapab vin fer en dumpsite dan son distrik, zot pou met lanmen lo latet, dir non. Me i bezwen trouve dan en distrik e i bezwen trouve dan en lanvironnman ki menm si sa bann zabitan i bezwen viv avek, zot bezwen santi ki there is proper management of tou sa waste ki trouve dan sa dumpsite e ki sa dumpsite i ganny build dan en fason ki manageable. Sa i enn. E ki nou pei, nou pe mazin ver lavenir. Kote the next landfill pou ete? Ki grander i pou ete pou meet nou demann. Kote nou pou met tou bann vye tol, tou bann organic ki pa dezentegre. Kote, kimannyer nou pou manage tou sa kantite non-biodegradable waste ki nou enporte dan nou pei. How are we going to manage that? kimannyer nou pou manage bann electronic waste e kimannyer nou pou kapab manage bann recyclable waste. I bezwen annan en master plan, en fason byen kalkile kimannyer alavenir, over the next 50 years perhaps, how are we going to manage waste.\nMon fer sorti sa bann pwen Mr Deputy, an relasyon avek Minamata Convention on mercury akoz Sesel i bezwen kapab vwar benefis ler i vin parti prenan sa Convention. I bezwen tir ladan sa ki pou benefisye li e vwala nou bann challenges ozordi, an sa ki konsern waste management e vwala, ler nou pe lead in the Convention. Ler nou annan en Seselwa a latet the management of these Conventions. Ki konpran nou bann challenges isi, mon krwar the issue of chemical management e an zeneral, waste management dan Sesel i a pli byen kapab ganny zere. It is a challenge of our time. E petet nou pa realize, tou le semenn en lakaz i tir 3, 4 bin, i met obor semen e nou bliye kote i ale. It goes somewhere e en kantite fwa, it goes into the environment, ki an retour i afekte nou e bann dimoun ki pa met zot salte kot bin, i al dan zot lanvironnman imedyat, ki afekte zot osi dan en fason pli imedyat.\nAvek sa bref lentrodiksyon Mr Deputy, mon ti a byen kontan si Lasanble Nasyonal i donn mwan sipor lo sa Mosyon pou nou kapab vreman, reelman anmenn nou pei pli devan e pli o dan son stati koman en leader dan lanvironnman. Mersi Mr Deputy.\nBon, okenn Manm ki oule segonn sa? Onorab Lebon.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, mon oule segonn sa Mosyon e mon oule dir 2 pti mo lo la.\nThank you. Mr Deputy Speaker, mon pou kontinny kot Leader of Government Business in terminen. Se ki ozordi, ler nou pe ratifye, i pe montre nou poudir vreman, parey in fer resorti, ki Sesel i en model dan lemonn. Nou kapab menm dir, i en sanpyon dan domenn lanvironnman. E bokou pei ozordi i anvi aprann avek Sesel lo lanvironnman e enportan note se ki ozordi lanvironnman, size lanvironnman i en parti entegral dan Curriculum Ledikasyon nou bann zanfan. So, Mr Deputy Speaker, sa Konvansyon ki nou pe koz lo la ozordi, lo mercury ouswa nou kapab dir merkir, i montre ki Sesel pe protez son zimaz enternasyonalman e ler nou ratifye sa Konvansyon, i pou anmenn bokou benefis pour nou pei an term finansman bann resers ki kapab annan lo bann laspe sa ki nou apel hazard waste.\nMr Deputy Speaker, si nou get mercury limenm, i en liquid metal a sa ki nou apel room temperature e i ganny trouve isi Sesel dan bokou lekipman, tel parey bann termomet ki ganny servi. E ler nou ratifye sa Konvansyon, ki nou pe met anplas se ki bann mekanizm kot bann lekipman ki annan merkir, nou bezwen kapab dispoz li byen, san ki sa merkir, ouswa sa mercury i al dan lanvironnman e kot i afekte nou lanvironnman e osi nou dimoun.\nMr Deputy Speaker, bokou pou demande, petet poz kestyon akoz en tel Konvansyon? Sa Konvansyon Minamata. Petet lobzektif prensipal sa Konvansyon se ki ou pe met tou pei ansanm globalman, pour ki ou annan kontrol lo mercury e ou pe fer sir ki i pa afekte lanvironnman e dimoun akoz ozordi si ou pran mercury ou heat li, se ki i prodwir en lafimen, ki sa limenm i kapab vin toksik. E la i prodwir sa ki nou apel Mercury Oxide. So, nou koman en pei, nou pe ratifye e nou pe montre nou langazman pour nou kapab pli byen dispoz mercury. E osi, atraver ratifikasyon sa Konvansyon parey mon’n dir e Leader of Government Business in koz lo la, se ki nou pou benefisye nou koman en pei e nou’n vwar oparavan kot parey in fer resorti poudir ti annan bann expert ki ti vin Sesel pou get nivo merkir dan pwason e gete si i afekte, i annan en lenpakt lo devlopman bann zanfan.\nParey osi Mr Deputy, Leader of Government Business in koz lo la, apard sa Konvansyon, i deza annan 3 lezot Konvansyon kot in fer resorti Konvansyon Basel, Konvansyon Stockholme, avek trwazyenm Rotterdam. E tou le 4 Konvansyon ansanm i permet Sesel demen bomaten annan en plan Nasyonal lo kimannyer nou manage bann hazard waste e prezant en plan enternasyonalman, kot nou kapab ganny finansman pou fer bann letid isi Sesel e gete kimannyer nou manage nou bann landrwa, petet kot nou’n dump bann salte. E sa Mr Deputy, i osi permet pour ki nou bann dimoun ouswa nou bann zenn, akoz atraver sa Konvansyon, ou kapab devlop kapasite imen e sa i permet zot ganny bann loportinite pou zot aprofondir zot. E sa dan limenm, en lot loportinite pour lazenes Seselwa.\nE parey mon’n dir Mr Deputy, sa i en bon Konvansyon akoz nou pe get kimannyer nou manage e kimannyer nou dispose mercury, akoz demen, si ou les li antre dan lanvironnman, nou konnen lanvironnman, keksoz i annan en chain. Sa ki nou apel food chain e si ou les li antre dan lanvironnman, sa i pou afekte pa zis lanvironnman me osi dimoun an zeneral.\nSo, mwan mon pou donn mon sipor total a sa Konvansyon e mon ti a swete ki lezot koleg osi i aport zot soutyen a sa Konvansyon. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, bann konsern lanvironnman. Bann problenm ki annan pou fer avek lanvironnman, in la depi imen i imen. In la atraver listwar plizyer Nasyon, enkli menm Sesel. me nou Sesel, nou pa’n dormi lo sa ki konsern proteksyon nou lanvironnman. Nou Prezidan in en Anbasader aktiv lo bann size lanvironnman, sirtou pour bann pti pei leta zil. Vwala en rezon akoz ki Sesel ti sinny sa Konvansyon le 27 Me sa lannen menm e ozordi nou pou aprouv sa Konvansyon, Minamata Convention, ki annan pou fer lo merkir.\nFodre note Mr Deputy ki i annan 128 pei ki’n sinny sa konvansyon e ziska la, i annan 7 ki’n ratifye sa Konvansyon. E sa bann pei i rekonnet danze ki merkir i annan, sirtou lo lasante zot bann pep.\nMr Deputy, devan sa sityasyon, Sesel i reste angaze dan proteksyon son lanvironnman e lasante son bann dimoun. Letan lobzektif prensipal sa Konvansyon i annan pour bi protez lasante piblik e lanvironnman zeneral kot i konsern merkir, nou pou bezwen dakor ki sa Konvansyon i merit en lapros global, pour li kapab ganny met an valer. Rezon akoz ki atraver sa Konvansyon nou vwar ki bann pei, bann Nasyon in zwenn ansanm pour en menm koz, protez lasante dimoun e lanvironnman ki sa bann dimoun i viv ladan. E sa i en stratezi enportan anba sa Konvansyon. E nou isi Sesel, nou napa okenn swa, me pou enplimant rekomandasyon sa Konvansyon, nou bezwen annan menm lapros pou nou travay ansanm, sirtou bann partener kle ki annan pou fer avek merkir e tou sa ki sa Konvansyon pe demande as rekomandasyon.\nMr Deputy, nou pe get bann Minister, prensipalman parey Minister Lanvironnman, Minister Lasante, Minister Resours Natirel, parmi plizyer lezot partener ankor.\nMr Deputy, ki Sesel pou pe fer letan i pe partisip dan sa Konvansyon, dan lenplimantasyon, rekomandasyon sa Konvansyon? Nou pou pe kontribye dan en zefor global pou protez non selman nou prop pei, me nou plannet kont lefe merkir ki kapab tous lasante nou bann dimoun. Nou pou pe osi eksprim nou pozisllyon lo bann aktivite otour merkir, sirtou banning of mercury minning. Pou tir merkir dan later, parey serten pei pe fer aktyelman. Nou pou pe partisip dan prosesis elimin bann prodwi ki pa telman neseser, ki servi merkir, lokalman e enternasyonalman. Nou pou pe osi annan lobligasyon pou etablir kontrol serye oubyen kontrol sever lo lafason ki nou retir merkir dan nou lanvironnman, oubyen lafason ki nou zet li, ki nou dispose mercury.\nE finalman Mr Deputy, nou pou pe ogmant nou stati oubyen nou repitasyon lo proteksyon lanvironnman atraver ratifikasyon sa Konvansyon.\nMon pa pou long Mr Deputy. Sesel i reste en sanpyon parey mon koleg in dir pli boner. I reste en sanpyon dan proteksyon lanvironnman e Sesel i reste angaze dan proteksyon lasante son dimoun. E nou Lasanble i ankouraz bann tel Konvansyon e alor mwan osi mon pou donn mon sipor anfaver laprouvasyon sa Minimata Convention. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, ozordi nou pe ankor enn fwa debat pou ratifye en Konvansyon. En dokiman tre enportan. Alor, i sa nesesite pou nou esey konpran ki ekzakteman bann benefis ou sipor sa tel dokiman pou aporte pour lepep Seselwa.\nMr Deputy, i enportan pou note ki sa konvansyon ti ganny adopte e sinnyenle 10 Oktob 2013. Zis premye zour son adoptasyon, plis ki 86 pei ti sinny sa Konvansyon. Sesel, nou ti sinny sa Konvansyon le 27 Me sa lannen. Ziska prezan, plis ki 7 pei in fini ratifye sa Konvansyon.\nPremyerman, i byen ki nou edik nou piblik lo kisisa merkir e kimannyer i afekte nou lasante. Merkir limenm i en sibstans ki ganny formen natirelman, byen lwen anba later me aktivite imen tel koman fouye dan bann min e osi bann fose fuel i ganny brile, sa i kontribye pou annan polisyon merkir dan nou lanvironnman. Merkir ki polye ler i otomatikman rann lapel lo later, kot i ganny sans pou fltre dan delo potab, ou dan delo sale. Se la ki i sanz dan en form pli toksik, sirtou dan bann lespes maren ki nou konsonmen, tel ki krab, pwason, eksetera. Son pli gran sours kontaminasyon se par lefe ki imen i konsonm sa bann lespes maren ki i kontaminen. Kan i ganny ekspoze avek merkir, i met nou lasante an risk. E dan bokou ka, son lefe toksik pa kapab ganny geri. Souvandfwa, se bann pti zanfan ki ankor pe devlope ki pli gran risk ganny kontaminen. Polisyon merkir i osi andomaz leko sistenm e lanatir. Bokou dimoun atraver lemonn in ganny kontaminen avek merkir dan pwason ou lespes maren ki zot in konsonmen. In ganny estimen ki plis ki 75 mil zanfan ki’n ne an lanmerik tou le lannen pou annan gran risk ganny bann learning desabilities asosye avek merkir ki zot in ganny ekspoze avek.\nMr Deputy Speaker, rezon prensipal akoz ki Sesel i zwenn larestan lemonn pou ratifye sa Konvansyon set akoz nou anvi fer sir ki nou bann zanfan Seselwa i grandir dan en lanvironnman sen e sof. Lartik 12 i fer referans lo bann contaminated site. Sa i enkli ledikasyon piblik, laspe lasante piblik, risk assessment lo idantifye bann sit kontaminen e finalman bann opsyon pou zer bann sit ki ganny kontaminen.\nMr Deputy Speaker, Sesel ozordi, nou pli gran defi se kimannyer nou dispose bann electronic waste. La nou pe koz lo bann lekipman modern tel ki laptop, mobile phone, computer. I osi enkli bann telekominikasyon bann konponan parey batri e kab elektrik. I osi annan bann lekipman medikal spesyalize. Ozordi, nou annan osi bann plastik ki ganny trete pou reziste dife e osi annan bann konponan ki kapab larg sibstans toksik parey bann metal lour, letan zot ganny zete partou dan lanvironnman ouswa dan landfill.\nMr Deputy Speaker, resers i prouve ki ozordi Sesel i annan bann batri ki kapab larg bann sibstans parey merkir ouswa diplon dan nou lanvironnman. Parey nou konnen, electronic waste i osi prezan an gran danze pour lasante piblik e si i pa ganny byen dispoze. En kestyon pour refleksyon. Alor, eski nou pe byen zer sa bann electronic waste? E si nou pa pe zer li byen, eski nou pa pe ogmant risk pou polisyon metal? En keksoz enkyetan ki merit latansyon irzan, i sa bann lensidan dife ki tanzantan pe arive lo landfill. Eski sa bann lafimen napa okenn eleman toksik?\nPli enkyetan ankor Mr Deputy Speaker se ki nou annan bokou dimoun ki pe frekant landfill pou rod boutey plastik, kab elektrik e menm pou rod manze ki’n expire. Eski sa bann dimoun pa pe met zot lekor an risk? Nou devret fer en letid konpreansiv lo lenpakt ki sa bann electronic waste ki pe ganny depoze lo landfill i annan lo lasante piblik e nou lanvironnman. Mon asire, avek ratifikasyon sa Konvansyon, nou a kapab fer en letid lo bann sit ki nou krwar i kapab ganny kontaminen ou petet annan prezans merkir, tel ki La Retraite kot vye konblaz ti sitie.\nMr Deputy Speaker, Sesel koman en pti leta zil, nou pe fer tou pou ariv lo sa staz kot bann prosedir e progranm i ganny met anplas pou fasilit koleksyon e tretman bann diferan kalite waste.\nMr Deputy, mon senserman krwar ki nou devret etablir en sistenm klasifikasyon standar lo nivo enportasyon e osi lo lafason ki nou depoz nou bann electronic waste e sa klerman egzize anba sa Konvansyon.\nMr Deputy, Lartik 14 i fer referans avek capacity building. Mr Deputy, se la en pwen ki nou bezwen met plis lanfaz.\nMr Deputy Speaker, kestyon ki nou kapab demande se kimannyer nou kapab asire ki lenplimantasyon sa Konvansyon pou vreman efektiv? Eski nou annan ase dimoun ki’n ganny train dan sa bann domenn spesifik? Eski piblik in ganny sansibilize lo danze merkir e lafason ki nou kapab evit kontaminasyon. Eski nou’n fini met anplas en monitoring system efikas? eski bann body ou lotorite ki’n ganny kree i kapab enplimant sa Konvansyon dan en fason ki ganny egzize par bann Lorganizasyon Enternasyonal?\nMr Deputy Speaker, i byen ki nou ratifye sa Konvansyon me nou bezwen osi asire ki son lenplimantasyon i vreman efektiv.\nMr Deputy, mon dir sa akoz Sesel in ratifye plizyer Konvansyon me dan bokou lenstans, nou pa pe byen enplimante e nou pa pe tir nou maximum benefis. Alor, san dout, mon senserman krwar ki sa Konvansyon i enn tre enportan pou devlopman ekonomik, lasante e lanvironnman nou pep.\nAvek sa enn de mo Mr Deputy, mon pou aport mon sipor pour sa Konvansyon tre enportan. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, Konvansyon ki devan nou pou nou ratifye basically i plizoumwen about pour en Konvansyon ki about proteksyon lanvironnman e proteksyon lasante imen kont merkir, oubyen bann compounds ki annan merkir ladan. Merkir i en heavy metal an prensip, me selman i kapab ganny trouve dan sa laform likid a en serten tanperatir e i en sibstans ki – i en metal. I en heavy metal ki danzere e ki kapab ganny deposited dan lekor imen atraver serten, atraver konsonpsyon pwason oubyen lavyann, si merkir i ganny trouve dan sa bann prodwi. I kapab ganny depoze atraver si i dan ler. I vreman poisonous e i vreman danzere e i koz bann gro, gro problenm. Par egzanp i koz brain damage, i kapab koz problenm pour kidney, i kapab koz problenm pour ou lungs. I kapab donn ou tou sord kalite konplikasyon. Alors, i normal pou Sesel osi sinny sa – ratifye sa Konvansyon pou garanti ki i met anplas bann mezir pou protez nou lanvironnman kont merkir e pou protez lasante bann manm piblik.\nMr Deputy, Minamata Convention therefore in ganny design pou protez nou lasante ek nou lanvironnman. Akoz Minamata? Mon krwar lemonn in aprann from sa ki’n arive an Zapon. An Minamata, Zapon dan bann lannen 1945 a 1960, kot sa lepok si ou oule, Zapon ti pe fer bann gran, gran devlopman ekonomik. Ti annan bann gran, gran Lendistri ki ti pe servi bann kemikal dan ki ti annan merkir, me selman zot pa ti kapab. Zot pa ti pe protez lanvironnman kont depozisyon sa bann kemikal and therefore, sa in koz en destriksyon vreman fermal e in koz sa bann dimoun dan sa area pou ganny bann maladi asosye avek merkir, to the point kot lemonn in bezwen take notice and therefore, lemonn in come up avek sa Konvansyon pou anpes en tel kalamite arive ankor dan okennpar dan lemonn. So, sa limenm – annefe Minister Lanvironnman Zapon in pibliy en booklet lo sa size e petet i enportan pou bann dimoun lir en pti gin lo sa lensidan ki ti arive e lo sa size merkir.\nMr Deputy, alors i pou enportan pou Sesel zwe son rol pou li kapab pa zis protez nou lanvironnman e protez lasante Seselwa, me pou protez lanvironnman lemonn akoz merkir i kapab travel atraver ler, atraver Losean e sa ki ganny depoze isi Sesel i kapab ariv dan delo dan Losean, dan en lot pei. Alors, i toutafe normal pou nou zwe nou rol pou protez nou lanvironnman, pour ki lezot pei osi i kapab zwe zot rol pou protez zot lanvironnman e donk protez pou nou osi akoz sa ki sorti dan en lot pei i kapab evantyelman ariv Sesel.\nLer Sesel i sinny i ratifye sa Konvansyon. Sesel in fini sinnyen an 2014. Alors letan sa i pase, nou ratifye sa Konvansyon, pou annan en keksoz ki Sesel pou bezwen fer. I annan plizyer keksoz pou bezwen fer.\nEnn i se ki nou pou bezwen redwir lakantite – redwir bann prodwi ki antre Sesel e ki annan merkir ladan. Nou pou bezwen fer li, right. Nou bezwen fer sir ki nou met bann proteksyon. Nou aranz nou bann Lalwa, pou garanti ki napa okenn landrwa, napa okenn factory ki release merkir dan lanvironnman, dan latmosfer e ki pa deal avek zot restan merkir dan lafason ki safe pou nou lanvironnman e ki safe pou bann sitwayen. Nou pou bezwen al dan sa direksyon. Ler nou fer sa, nou pou bezwen osi rod bann alternativ, nou bezwen rod bann alternativ pou ranplas bann komodite ek bann goods ki nou pe enporte ozordi ki annan merkir ladan ki nou pou bezwen arete. E sa i pou annan en kou lo bann nouvo komodite ki akseptab pou nou fer vini konmela and therefore Sesel i bezwen komans pran bann mezir prevantiv pou fer sir ki lepep Seselwa pa feel, pa santi sa logmantasyon dan kou bann prodwi ki nou pou bezwen enporte dan plas bann ki nou pa pou enporte akoz i annan merkir oubyen i annan bann compunds ki annan merkir ladan.\nEn lot keksoz ki Sesel pou bezwen fer i se ki merkir i ganny trouve dan losean. Ok, i ganny transporte, depozit merkir i kapab ganny transporte dan losean. E sa i afekte bann pwason ki viv obviously dan losean e mon rapel tre byen ki Sesel in deza ase resaman ganny en problenm avek Linyon Eropeen an relasyon avek lakantite merkir ki ganny trouve dan serten nou bann pwason e zot ti pe menase pou zot pa enport nou pwason. Mr Deputy la nou pe koz lo en size ki enportan pour tou Seselwa. I enportan akoz nou Lendistri Lapes i enn dan bann pilye nou lekonomi. Apard Lendistri Touris, Lendistri Lapes i sa pilye nou lekonomi ki anmenn bokou deviz pour nou, ki anmenn bokou larzan pou nou. Alors i enportan pou nou protez sa lendistri. E letan nou met bann Regilasyon, bann Lalwa an plas pou deal avek sa problenm merkir dan lanvironnman sa pou ede dan nou Lendistri Lapes osi. Alors i enportan ki Sesel i pran sa bann mezir, 1 lo kote parey nou’n dir nou lasnate. 2 lo kote nou lanvironnman e 3 lo kote proteksyon nou Lendistri Lapes. Nou pa anvi, mon pa ti a kontan vwar Sesel antre dan en sityasyon kot to merkir dan son pwason i sitan o ki nou ganny menas, nou leksportasyon ver Lerop i ganny menase akoz sa.\nEn lot keksoz enportan Mr Deputy Speaker i se ki i annan bokou bann devices, bann lenstriman ki nou servi isi Sesel ki annan merkir oubyen bann compounds ki annan merkir ladan. Now, enn bann devices, enn bann measuring devices ki tou Seselwa i konnen e ki annan menm dan bann lakour konmela, bann dimoun i al dan Farmasi zot aste en termomet pou zot byensir mezir tanperatir plizoumwen sirtou bann zanfan letan i annan en pti, en lafyev. Sa termomet i annan merkir ladan e dimoun i bezwen ganny sansibilize lo koman pou servi sa bann lenstriman e koman pou dispose sa bann lenstriman. So, koman en sosyete nou bezwen sansibiliz dimoun an relasyon avek sa Konvansyon me sirtou an relasyon avek danze ki merkir i anmennen pour nou lasante. Alors mon krwar poudir i normal, i byen pou sa bann rezon ki mon’n donnen, i byen ki nou ratifye sa Konvansyon e i pou egalman enportan ki dele moman ki nou ratifye sa Konvansyon nou swiv bann demann sa Konvansyon pou nou met an plas bann Regilasyon ek bann Lalwa ki pou fer nou deal avek sa size dan en fason vreman for e dan en fason vreman efektiv pou nou protez nou lanvironnman, pou nou protez lasante piblik e pour nou protez nou bann lendistri tel ki nou lendistri pwason, nou lendistri lapes ki enportan pour Sesel e ki enportan pour tou Seselwa.\nDonk avek sa de pti mo Mr Deputy mon a dir ki mon pou definitivman siport sa Konvansyon. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker lo sa Moyon ki devan nou, Minamata Convention lo Mercury mon kontan pou dir de pti mo. 1 i enportan fer konpran poudir la nou pe koz lo en Konvansyon ki nou’n sinnyen aprezan la nou bezwen ratifye pour ki letan i’n fini ratifye nou a kapab enplimant li e nou nou kapab viv e fonksyonn dan konteni sa Konvansyon ki devan nou. Si nou nou pa ratifye li savedir Konvansyon i la e nou nou pa oblize swiv sa ki annan ladan.\nLot keksoz se ki i enportan konpran poudir sa ki sa Konvansyon pe dir li i aplik pour Sesel to a certain extent. Konmsi i annan bout ki i kpaab pa tro, tro relevan pour nou akoz nou nou pa en pei ki prodwi ouswa ki fer mean mercury, ki extract mercury me selman parey tou lezot pei i annan en serten degre ki nou pei i annan enpe mercury. Dan le sans ki nou bezwen servi dan larealite lavi. Par egzanp dan lopital in ganny mansyonnen, dan termomet, kot dantis letan nou al fer plonbaz ledan, dan sa malganm la i annan mercury. I pa tro tro danzere pou sa dimoun ki pe met sa plonbaz dan son ledan li, plito i pli danzere pour sa dantis ek sa ners la kot dantis kip e fer sa melanz. Akoz letan i pe fer sa melanz la sa vaper, lavaper mercury i sorti, sa i kapab si i annan bokou i kapab afekte li. Se sa ki bezwen pran zot proteksyon.\nEn lot landrwa ki annan mercury ki nou servi se dan lekol e dan bann laboratwar. Kot i annan Science ki pe fer dan Chemistry, la osi nou vwar ki to a certain extent mercury e mercury ki bezwen ganny stoke osi. Ou bezwen gard li la. Mercury li i danzere en kantite. I en metal lour parey in ganny dir. Me si ou pran enpe mercury ou met dan ou lanmen i traverse en. Ou pran ou lekor ou met la, it goes through your body. I danzere enormen, ou pa zwe avek li an bonn avini. Se sa ou vwar par egzanp bann dimoun ki annan termomet dan lakour ki servi mercury oubyen menm masin tansyon ki baz mercury, zot bezwen fer atansyon letan i kase sa ki zot fer avek.\nSesel osi si ou kalkile nou napa lor. Bann landrwa ki annan min lor, bann dimoun i servi mercury pou kapab atrakte sa lor, pou kapab fer en oxidie avek apre zot retir li pou zot ganny sa lor. Sof sa lo reso, lo en pti reso. Lo en small scale, mining of gold. E la letan zot pe sof sa pou tir sa mercury ki zot in mete okomansman pou ganny sa lor la sa lavaper i kapab vin tre, tre danzere pour zot. Bon, ensidswit. Nou aprezan pli gro problenm mon krwar Onorab Leader Lopozisyon in fer resorti, nou nou pli gro problenm mercury se dan pwason. Akoz i annan serten pei, erezman sa study e mwan mon konmsi enn ler ou kalkile nou Gouvernman i vreman klervwayan. Si nou pa’n fer sa study lo mercury son lefe dan bann zanfan e en study vreman konpreansiv ki’n ganny fer par – nou’n ganny sipor ek lezot pei Lanmerik ensidswit ki montre klerman poudir sa mercury ki dan nou pwason i pa danzere pou imen, i akseptab e menm son nivo i pli bak i bann pwason dan lezot rezyon lemonn. Sa i enportan akoz bann pei ti riske sirtou Linyon Eropeen ki zot konplike en kantite laba dan Lerop pou nou pa pou aste, pou zot si – ou konnen, mon pa pou al dan sa detay, i pa lenportans Mosyon me i enportan ki sa study in ganny fer pou prouve pou dir – sansn zot i’n kapab pa aste nou pwason e si pa aste nou pwason la nou ti’n dan problenm. So, in enportan sa e nou nou bezwen pran konteni sa Konvansyon la o serye. Akoz lot gro problenm akoz parey mon’n dir i pa son use ki i annan. Ok, dousman, dousman nou sa bann zafer plonbaz dan ledan sa mon konnen Minister Lasante pou pe vwar koman pou substitute, zot bezwen sanze ofi e an mezir sa, sa kalite plonbaz ki nou pe servi a baz mercury i bezwen ganny sanze o fi e an mezir. E la sa Konvansyon letan nou ratifye li i pou egziz en pti pe pou nou fer sir nou sanze menm. Me selman pou sanze i annan de keksoz la. Enn son availability dan form pou kapab annan en bon substitute pou sa plonbaz. Ou pa kapab zis pa servi li akoz i dir ou i annan merkir ladan apre ou napa nanryen pou plonb ledan avek. Ou bezwen ganny en bon prodwi osi, en bon ranplasan.\nApre i annan son kou finansyel. Eski letan nou pou phase out sa kestyon plonbaz nou annan larzan ase pou kapab tenir sa. I bann keksoz ki nou bezwen desid lo la. Me li sa Konvansyon i pou ed nou osi dan sa direskyon.\nSon lot aspe ki konsern nou bokou i vin osi dan lopital. Dan lopital laba nou pe koz triyaz salte. Anfen kont sa zafer triyaz salte la or waste, waste management and segregation of waste Sesel mwan mon ensiste in ler pou li al ladan. Ou vwar, lanvironnman nou’n reisi nou akoz nou bann zanfan. Bann manrmay dan lekol zot ki porter a bon lanvironnman. Si nou annan success dan lanvironnman enn Polisi Gouvernman wi, me zanfan in vreman fer marse nou lannvironnman rather than gran dimoun e nou nou bezwen al lo la. Savedir nou bezwen komans montre manrmay e komans pratik li separ bann salte. Land waste i Providence wi, taler mon a koz lo la en pti gin, me dan lopital nou pa sir ki lapratik separ salte i ganny marse. Pourtan mon konnen zot sipoze pe manage byen zot salte, zot sipoze pe segregrate me selman eski i ganny fer korekteman dan lapratik. Mon krwar letan mon’n pas lopital mon’n gete i annan dan bokou ka dan klinik partou zot met tou ansanm apre i sipoze al met kot incinerator laba pou al brile. Parkont nou vwar klerman zot devret fer pli byen lo la bann ki kapab ganny brile i devret al laba kot pou ganny brile, bann leres ki devret fer lezot keksoz avek pou resikle what not i bezwen ganny fer korekteman. Par egzanp nou annan osi keksoz kot loperasyon ki li i annan konteni merkir sa osi i pa kapab ganny met ansanm. I bezwen seperate tousala. So nou vwar la osi i annan en travay ki bezwen ganny fer. Be lot bout travay nou se plito lo waste mercury.\nLotozour pe kalkile, letan Baz Ameriken in fermen La Misere kimannyer tou sa letan depi 1965 la sepa ki lannen sa 2 gro glob ti la anler, ki si sa ki Ameriken in anmenn la ki’n fer avek, kot in dipose sa bann zafer letan ti anmenn laba, la Anse Etoile, en letan sepa kote, anba nou later serten landrwa dan Sesel nou wonder ki annan. Aprezan i obor lanmer, parey lo konblaz la Providence. I obor lanmer, dife pep ran. Ki sa ki fer dife pran? Akoz ou pa bezwen ni en dimoun pou vin met dife la li. I vin natirel, sa lasaler mercury very inflammable mon pa dir mercury neseserman ki’n fer dife laba be sa affluent i very inflammable enn fwa ki i ganny lasaler dife i vin otomatik. Mon oule dir ki nou pa pe manage byen nou waste nou dan Sesel. Nou bezwen fer davantaz, nou bezwen fer ankor success, ankor kontrol pou nou manage byen nou waste. Lontan la kot Lesplannad la, Anvil la kot Stadium i été, be nou’n zet salte la partou. Ki annan dan later la anba ? La lo por partou lo por la, kot Seypec partou la, ki annan anba la ? Eski nou konnen ? Questions konmsi. En ta kestyon, Anse Royale partou nou bann land field, Grand Anse laba osi ti zet salte en letan, bann salte La Misere partou, bann toxic waste, nou bezwen at one time ale al gete ki si ki anba la e ki nou bezwen fer avek. Si nou zis les li i pli bon oubyen nou rod en fason pou tire, kimannyer nou tire. La tousala i pou kout larzan la. Nou nou problenm. 2 gro problenm nou annan dan Sesel lo sa bann zafer, enn resours finansyel e lot resours imen.\nAprezan sa bann Konvansyon ki nou sinnyen e nou ratifye i bezwen ganny manage li. I bezwen ganny met an aplikasyon li. Nou bezwen fer rapor pou dir la la nou’n fer sa, nou’n fer sa nou pe ganny difikilte pou fer sa, nou bezwen sipor ensidswit. I bezwen annan tousala. Be dan bokou ka nou pa pe fer ase. Pa telman nou lafot, me napa resours imen, napa ase resours finansyel. Si nou’n antann mover Mosyon letan in met devan nou sa Mosyon ozordi in dir nou klerman ki sa Konvansyon ki la annou pa sey get li litousel osi. Annou get li an relasyon avek 3 lezot Konvansyon ki in mansyonnen e ki zisteman nou Minis Lanvironnman Profeser Payet i laba deor pe manage zisteman sa 3 lezot Konvansyon. Li ki pe al get sa lo nivo mondyal. En achievement Sesel ankor. E aprezan nou nou pe dir letan nou pe diskit lo sa Konvansyon ki la met ansanm pou nou kapab akoz nou problenm resours finansyel et imen sa 3 lezot Konvansyon ek sa enn pou kapab better manage. E anmenmtan met en progranm o pli vit posib la koman Profeser Payet i laba, anvoy en progranm, rod enpe larzan pou nou kapab rezourd nou bann problenm kot i konsern waste management sirtou la kot i konsern sa zafer mercury ek lezot kalite toxic waste, radyasyon 2 semenn pase nou’n fek pas en Bill, en Lalwa pou zafer radyasyon, tousala i bann keksoz ki sa Konvansyon la ler nou ratifye li i donn nou posibilite pou fer. E nou Sesel la Minister Lanvironnman i bezwen ride lo sa posibilite pou fer sa. Konmsi annanou pa lour, annou bouze vitman.\nMr Deputy Speaker ler nou lo sa issue la nou bezwen osi gete kimannyer nou fer davantaz ki lo nou konblaz la, lo nou dump site nou annan son lespas ki’n fini fer li i sipoze modernize, annan tout en bann striktir pou li pa pran dife otomatik konmsi ki li son bann gas ava sorti ketfwa nou a tyonbo nou ava fer enpe lenerzi avek i a ed nou koup sa gro bil elekrisite la ankor pe monte la ozordi. Me nou ensiste avek Minister Lanvironnman konmsi bouze. Tou sa letan la in monte in vin en gro montanny, nou pa konnen ki i annan anba la aprezan letan pou zet sa bann prodwir ki’n ganny kondannen par lasante lanvironnman, bann prosedir p ape ganny swiv. Letan ou al depoz en prodwi laba sak kalite prodwi i annan en sistenm management. Ou bezwen fouy en tro, met ladan, bann zofisye i la i gete, i kouver. Be i pa ganny fer koumsa. Dan Sesel en lot zafer li. Li I mete laba tou sa bann dimoun ki reste la obor dunp site, bann dimoun ki reste laba. Laba zot vini, zot pran e zot al revann dan nou ossyete. Sa ki pou al fer baka avek i al fer. Non be mon pe dir sa ki laverite. Nou tou nou konnen. Lotorite tou i konnen. Mwan mon problenm se sa zafer pa fer nanryen letan ou konnen e ou annan sa responsabilite, e ou ganny peye pou fer e ou pa fer. Mon problenm i la mwan. Konmsi ki kantite Lalwa, bon Lalwa in mete dan nou pei, i pa pe byen ganny met an aplikasyon, i p ape byen ganny fer laswivi avek e i annan en lese ale, lese pase ou a krwar Lalwa pou en bann i marse, pou en lot bann pa marse. Sa kalite keksoz la i bezwen ganny deswit enpe vitman nou Prezidan mon ensiste ki nou Prezidan la ki Lanvironnman i dan son lanmen i bouze vitman avek sa.\nSo, avek sa mon krwar ki nou pou fer byen si nou ratifye sa Konvansyon ki devan nou e nou kapab bouz devan avek enpe 3larzan, enpe finansman pou nou kapab met enpe lord dan sa zafer lanvironnman pou better manage lo sa ki deza pe ganny fer. I pa vedir ki sa zafer mercury is that alarming dan Sesel. I pti gin sa, i pti gin zafer la nou pe koze me nou bezwen right lo la pou osi tous lezot landrwa ki nou merit met lanfaz lo la pou better manage nou waste sirtou bann toxic waste. Mersi lbokou. Avek sa nou devret siport sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy mon krwar ki Onorab De Commarmond in byen rap up deba lo Mosyon. Annefe in dir egzakteman lentansyon Mosyon. Zis aporte Lasanble Nasyonal ki se Global Environment Facility (GEF) ki’n ganny manda pou act as a financial mechanism pou manage Minamata Convention e nou konnen ki GEF i byen etablir Sesel. I konn byen tou bann stakeholders dan proteksyon lanvironnman ki vedir nou pou ganny sa bon sipor lokal whether it’s Government or NGO in the management of this Convention.\nAvek sa mon krwar ki the issue of waste management I devret pran top priyorite lo azanda lanvironnman an sa ki konsern the management of this Convention in Seychelles. Nou krwar ki sa Konvansyon pou ganny lavi Sesel zisteman akoz GEF i enplike direkteman ladan e ki i annan en bezwen irzan parey Onorab De Commarmond in fer resorti pou nou zer byen tou nou bann kalite waste, chemical waste e tou lezot kalite waste ki annan dan Sesel.\nAvek sa Mr Deputy mon remersi tou bann Manm ki’n pran laparol an siportan sa Mosyon e rermersi Lasanble Nasyonal davans pou siport sa Mosyon. Mersi.\nBon lo sa Mosyon pou aprouv sa Konvansyon, Lasanble nou pran en vot. Tou bann ki an faver? Inanim. Mosyon in ganny aprouve e nou a pran en break la, nou a rezwenn 2er apremidi.\nBon, nou a kontinyen lo nou Order Paper e nou lot item se Mosyon prezante par Onorab Vel, Manm Elekte pour Pointe Larue. E mon a envit Onorab Vel pou prezant son Mosyon.\nMersi Mr Deputy. Bonn apre midi tou dimoun. Mr Deputy Speaker, set apre bokou refleksyon ki mon deside pou vin avek sa Mosyon, ki pe demande ki Lotorite, pli spesifikman Minister Lasante, i armoniz laz konsantman seksyel, avek laz pou ganny akse avek bann servis medikal, koman en mezir pou protez lasante nou bann zenn. Apre mon refleksyon, mon’n vwar ki larmonizasyon sa 2 laz, se sel mwayen pou fer risk mitigation an term lasante nou bann zenn, pli partikilyerman nou bann fiy adolesan, ki group pli vilnerab dan sa konteks. Mon refleksyon in anmenn mwan pou vwar larealite lo teren an fas, akoz mon’n konpran ki bann dernyen statistic konsernan lasentman anba laz e bann maladi ki ganny transmit seksyelman i enkyetan. E se lavenir bann zenn fiy ki pe ganny brize e rev serten paran ki pe disparet. Deryer bann statistik, se bann gran prensip nou sosyete ki pe ganny bafwe.\nMon refleksyon i osi i anmenn mwan pou pran konesans serten dokiman, parey bann polisi e progranm ofisyel ki abord sa size sex parmi adolesan. Osi mon refleksyon, i anmenn mwan pour vwar bann Lalwa ki adres sa size sex parmi bann zenn anba laz e akoz sa bann zenn pa ganny aksse avek servis medikal.\nDan sa konteks, mon vwar bann provizyon apropriye dan Kod Penal e Kod Sivil. Answit, mon refleksyon in anmenn mwan pou mazin lo bann gran prensip, lo ki nou sosyete i baze e pou analiz bann lafors dan nou sosyete ki pe lit kont realizasyon sa bann prensip.\nMr Deputy Speaker, mon oule fer resorti ki mon’n ganny rekonforte dan konklizyon ki mon’n ariv lo la alafen mon refleksyon, par deba enternasyonal ki pe deroule lo bann size ki sansib. Mon ganny konforte pou konstate ki bann Lenstitisyon pwisan parey Legliz Katolik, ki pandan lontan in pran pozisyon konservater lo bann tel size, pe aprezan bouz devan e pe konsider adopte bann pozisyon pli progresis.\nMr Deputy Speaker, sa Mosyon i esey adres size lasante nou bann zenn. Dan sa bann dernyen lannen, in annan serten tandans enkyetan ki’n aparet lo size lasante nou bann zenn e sa bann tandans i lie avek bann stil lavi ki riske. Pli gro konsern se latitid e konportman bann zenn anver sex. Nou bann zenn pe angaz zot dan bann relasyon seksyel tor boner e sa i annan en lenpakt negativ lo zot lekor e zot devlopman koman bann sitwayen. Statistik ofisyel i montre ki anviron 300 zanfan ki ne Lopital toulezan, i piti en adolesan. Sa i vedir ki preski 20 poursan nesans dan Lopital i ganny donnen par bann manman ki par anba 20an. An dot mo, anviron 1 dan sak 5 manman ki donn nesans dan Sesel i en adolesan e ki lansentman anba laz i form preski 20 poursan nesans dan nou pei. Me nou konnen ki pa tou zenn fiy ki fer sex ki tonm ansent. Nou dir ki en minorite fiy adolesan ki fer sex ki tonm ansent, alors nou konstate ki relasyon seksyel avanler i en parti ki tre komen parmi nou bann adolesan. Relasyon seksyel avanler i fer bokou dega dan nou sosyete.\nPremyerman i ekspoz bann zenn avek bann maladi ki ganny transmit par sex, parey HIV. Dapre statistik Departman CDCU dan Minister Lasante, depi Septanm 2013 ziska Septanm 2014, en total 78 zenn par anba 18an ti ganny enfekte avek bann malad transmit par relasyon seksyel. Ladan 41 ti bann fiy e 37 garson, avek pli zenn ka lenfeksyon ki ti 14an. Depi 2005 ziska Septanm 2014, en total 13 ka lenfeksyon HIV ti ganny rekorde dan bann zenn anba 18an. E sa ti konpri 3 garson e 10 fiy, avek pli zenn viktim ki ti aze selman 14an. Sex avanler i en fakter vilnerabilite pour bann zenn. I annan lezot risk parey serten kalite Kanser ki asosye avek relasyon seksyel avanler.\nDezyenman, sex anvanler i destabiliz devlopman biolozik en zenn akoz son lekor pankor pare. En zenn ki fer sex avanler set en zenn ki pe blok devlopman son prop lekor.\nTrwazyenman, sex i en distraksyon pour zenn akoz i redwir e menm kapab retir son konsantrasyon dan lekol e sa i afekte son performans akademik. Relasyon seksyel anvanler i en lakoz prensipal akoz performans akademik nou bann zenn Segonder pa alaoter lenvestisman ki nou mete dan ledikasyon. Tou sa lenvestisman ki pei pe mete dan son lazenes pe ganny detrir par sex avanler.\nKatriyenmman, bann fiy adolesan ki retrouv zot ansent, i vwar ki zot in met en fren avek zot devlopman personnel akoz avek en zanfan, i difisil pou zot pourswiv zot rev pou avanse dan zot letid e avanse dan lavi.\nMr Deputy Speaker, souvandfwa, bann fiy ki tonm ansent se bann fiy ki perform byen akademikman e opportunity cost lansentman anba laz i bezwen ganny mezire en term lakantite ki vwar zot rev “To be what you want to be”, ganny brize e bann talan potansyel ki pa pou zanmen benefisye lasosyete. Relasyon seksyel avanler pe fer bokou domaz dan nou pti sosyete.\nMr Deputy Speaker, letan mon konpar sa realite ki mon’n fek dekrir, avek provizyon nou bann Lalwa, mon vwar ki annan en serten dekalaz. I annan 2 set Lalwa ki annan lenplikasyon lo sa size sex avanler. Sa se Kod Penal e Kod Sivil. Kod Penal ki regard regoupman tou bann Lalwa ki annan pou fer avek krim dan Sesel, Lartik 30 i koz lo Sexual Assault. I fer kler i en dimoun ki annan relasyon seksyel avek en zenn anba 15an, in komet en Sexual Assault, ki vedir ki 15an i vin laz konsantment pou sex. Par kont, Kod Sivil ki regroup tou laspe Sivil i koz lo mazorite e lemansipasyon. Lartik 371 sa Kod, i dir ki letan i en miner, en zanfan i merit onor e annan respe pour son manman e son papa. Lartik 372 i dir ki en zanfan pou reste anba lotorite son paran ziska ki i vin mazer, oubyen ziska limansipasyon. Lartik 372 i osi dir ki lotorite paran i merit ganny egzerse dan lentere zanfan.\nMr Deputy Speaker, nou annan en problenm avek laplikasyon Kod Sivil. I dir ki zanfan i merit onor e respe son paran. Se sa ki form lotorite paran lo zanfan. Me si en zanfan pe angaz dan relasyon seksyel avanler, sa i vedir avan ki i vin mazer, sa i vedir ki i pa pe onor e respe son paran, akoz napa en paran ki pou ankouraz son zanfan pou fer sex anvanler. Lefe ki zanfan pe plito ekout zanmi e pe tonm anba lenfliyans bann adilt ki anvi annan relasyon seksyel avek zot, sa i montre ki paran i perdi kontrol lo zot zanfan akoz zanfan pe fer keksoz ki zot paran pa konnen. Kod Sivil i osi dir ki lotorite paran i merit ganny egzerse dan lentere zanfan. Letan en zanfan i fer sex avanler, sa pa dan lentere sa zanfan akoz i enterfer ek son letid e afekte son lavenir. Zanfan pe fer keksoz ki pa dan zot lentere akoz paran pa kapab egzers zot lotorite lo zanfan.\nMr Deputy Speaker, sa sityasyon kot zanfan pe angaz zot dan relasyon seksyel anvanler, i montre nou ki paran pa pe kapab egzers zot lotorite ki Kod Sivil i donn zot. Etan donnen sa sityasyon kot adolesan i kapab donn konsantman pou li fer sex a larz 15an, me i pa kapab annan akse avek seris medikal ziska ler i vin laz mazer ki 18an, i lakoz problenm lansentman anba laz e logmantasyon bann maladi seksyelman transmisib par bann zenn. Nou merit trouv en fason pou fer risk mitigation par amoniz laz pou ganny askse avek servis medikal, avek laz pou donn konsantman pou annan relasyon seksyel. Koumsa omwen, bann zenn ki fer sex pa pou tonm ansent oubyen ganny bann maladi ki ganny transmit par sex.\nMon oule fer resorti ki mon Mosyon pa pe demande ki nou ouver laport e ankouraz adolesan pou angaz zot dan bann relasyon seksyel avanler, me ki i ganny servi pou konbat lansentman anba laz e maladi ki ganny transmet atraver sex. Sa desizyon pou armoniz laz konsantman seksyel ek laz mazorite i merit ganny vwar dan konteks stratezi pou konbat relasyon seksyel avanler. An dot mo, letan en zenn i al rod servis medikal lie avek son konportman seksyel, bann profesyonnel ava kapab donn li tou lenformasyon neseser e konsey li pou pa fer sex. Plito ki ouver laport pou bann adolesan fer sex, sa mezir i pou plito ouver laport pou zot ganny dekouraze pou fer sex avanler.\nMr Deputy Speaker, i osi annan largiman ki si ou armoniz laz konsantman seksyel e laz pou ganny akse avek servis medikal, ou pou retir lotorite paran. Me ou pa kapab retir en keksoz ki pa efektiv. Deza, zenn pe fer sex pli boner akoz zot pa pe respekte lotorite zot paran e zot konportman pa dan zot lentere. Olye les sityasyon parey i ete, kot lotorite paran pa efektiv e zenn i annan risk ansent anba laz e atrap bann maladi ki ganny transmit par sex, i vo mye ki ki Leta i entervenir pou konble sa mank ki annan dan lotorite paran. Avek bann Sant Lasante ki youth friendly ki pou ofer bann zenn lenformasyon e konsey pou azir koman en mekanizm risk mitigation pou lotorite paran kot ki manke.\nByensir fodre note Mr Deputy, ki pa tou paran ki’n perdi lotorite lo zot zanfan adolesan. Sa bann ki ankor annan lotorite lot zot zanfan, sa nouvo mezir pa pou afekte zot. Me sa bann ki’n perdi sa lotorite, sa nouvo mezir pou azir koman en safety net.\nMr Deputy, nou pe viv dan en demokrasi e lademokrasi i baze lo prensip separasyon pouvwar ant Legzekitiv, Lezislatif e Zidisyer. Lezislatif nou la pou pas Lalwa. Legzektitiv i la pou enplimant Lalwa e Zidisyer i la pou enterpret Lalwa. Atraver sa Mosyon ozordi, Lasable Nasyonal pe fer son bout. Nou pa pe pas en nouvo Lalwa me nou pe kestyonn Lalwa ki ekziste e nou pe dir ki fodre nou revwar sa Lalwa pou rezourd en problenm ki pe afekte nou sosyete. Mon ekspekte ki Zidisyer i fer son bout e Legsekitiv i osi fer pou li.\nMr Deputy, dan lavi parfwa, fodre ou abord bann size sansib e listwar i touzour lo kote bann ki abord bann size sansib, si zot in fer li dan lentere pei. Dan lentere Sesel, nou bezwen abord size lansante nou lazenes. Dan lentere Sesel, sel solisyon ki ganny enpoz lo nou se larmonizasyon laz konsantmant seksyel e laz mazorite. Mon prezant sa Mosyon avek mon leker kler e mon konsyans trankil. Mon leker i kler e mon konsyans i trankil akoz mon’n ganny konforte par bann deba ki pe arive lo lasenn enternasyonal. Plizyer pei e osi Legliz Katolik pe ozordi koz lo bann size tabou ki tre sansib tel ki Omoseksyalite. Lepap Francois pe ankouraz Legliz Katolik pou revwar son pozisyon konservater lo sa bann size e pou vin pli progresis. Mon swete ki nou osi isi Sesel, nou adopte bann latitid progresis, letan nou pe get lasante nou zenn. Annou mazin lasante nou zenn e zot lavenir. Annou protez lasante nou zenn. Annou prezerv zot lavenir. Annou fer sa ki merit ganny fer pou nou attenn sa 2 lobzektiv. Annou ankouraz nou lanbisyon.\nNou dir ki Sesel i en pei ki ofer loportinite legalite dan tou sitwayen. Nou fyer ki nou ofer ledikasyon legalite lo en baz gratwit tou nou bann zenn. Nou dir nou lazenes se lavenir nou pei. Nou koz lo ‘Nouvo Sesel’. Nou dir ki ‘Nouvo Sesel’ pou en pei avek knowledge base economy. Nou koz lo en nouvo frontyer e lekonomi ble.\nMr Deputy, tou sa bann gran lanbisyon pe ganny menase dan nou lekol. Sex avanler pe menas tou nou bann lanbisyon. In ler pou nou annan kouraz pou adres sa menas. Se sa ki mon dir ki fodre nou annan kouraz, nou ankouraz nou lanbisyon, akoz nou merit annnan kouraz pou adres sa bann fakter ki pe menas nou bann gran lanbisyon.\nMon demann tou Manm Onorab pou siport sa Mosyon. Annou sov nou lazenes.\nBon, okenn manm ki pou segonn sa Mosyon? Onorab Dokter Payet.\nMr Deputy, mersi. Mon segonn sa Mosyon e mon oule entervenir.\nMr Deputy, letan en dimoun oubyen en Lenstitisyon i dan en pozisyon pou li ed en lot dimoun, me i refize oubyen neglize pou fer li, sa dimoun oubyen sa Lenstitisyon i partaz responsabilite dan sa problenm ki sa dimoun ki dan bezwen i fas avek.\nMr Deputy, mon’n deside pou mwan komans mon lentervansyon dan deba lo sa Mosyon, prezante par Onorab Vel e segonn sa Mosyon dan sa fason akoz mon senserman krwar ki responsabilite i lakle solisyon pou sa size ki sa Mosyon pe adrese. Mosyon i koz lo sante lazenes Seselwa, me son konsern prensipal se bann fiy adolesan ki group pli vilnerab dan sa konteks, vi ki se zot ki tonm ansent e pli a risk atrap bann maladi ki ganny transmet par sex. Responsabilite pli partikilyerman sa ki nou apel responsabilite partaze, i lakle solisyon pou sa problenm, akoz menm si se sa bann zenn fiy ki viktim, plizyer group i annan en par responsabilite dan sityasyon ki sa bann fiy in retrouv zot ladan. Premyerman, sa bann fiy adolesan, zot premye responsab pou zot lasante e lavenir. Zot sipoze pe lekol e konsantre dan zot ledikasyon pour zot ganny en meyer lavenir e zot pa sipoze pe mazin sex oubyen pe fer sex. Lekol, zot ganny met okouran bann danze fer sex boner. E lefe ki zot fer li, malgre ki zot in ganny met okouran bann danze, sa i vedir ki zot premye responsab pour zot sityasyon akoz zot in met zot lekor an danze e zot pe sibir konsekans zot mank responsabilite.\nMe Mr Deputy, menm si sa bann fiy i premye responsab pou konsekans fer sex boner, zot pa antyerman responsab sa ki’n arive avek zot. Sa bann zonm ki’n zwe lo zot lespri pou fer sex ek zot e ki parfwa fer zot ansent, oubyen donn zot bann maladi ki ganny transmete par sex i osi responsab. Sa bann zonm i menm pli responsab ki sa bann fiy akoz koman bann adilt, si zot ti responsab, zot ti a les sa bann fiy trankil e al rod bann madanm adilt. Paran sa bann fiy i osi responsab pou sa ki’n arive avek zot fiy, akoz zot merit okouran ki zot fiy adolesan i dan en peryod son lavi kot son lekor pe sanze e sa i met li devan plizyer kestyon. Paran i devret akonpanny zot zanfan dan sa moman kritik dan zot lavi. Paran i devret koz avek zot avek zot zanfan, eksplik zot ki pe arive avek zot. Donn zot zanfan konfyans e ed zot reponn bann gran kestyon lo lavi ki zot pe demann zot lekor. Letan en fiy adolesan i deside fer sex, parfwa paran i annan en par responsabilite akoz paran in absante dan lavi sa zanfan, par lefe ki i pa’n ed li fer sa bann bon swa dan lavi. Lezot group dimoun i osi responsab. Parfwa bann fiy i viv avek boper ki pa pran zot koman son fiy. Dan sa ka, sa bann boper i osi responsab ki sa bann zonm ki fer sex avek sa bann fiy.\nMr Deputy, responsabilite pa fini la. Bann dimoun dan lotorite ki enplike dan prosesis decision making e pran desizyon oubyen fer bann polisi e enplimant li, i osi annan en par responsabilite dan sa problenm. Bann Lotorite i annan manda pou rezourd problenm ki nou pei i fer fas avek e lasante lazenes Seselwa i klerman en konsern. Statistic lo Teenage Pregnancy ki loter Mosyon in site, i demontre klerman i sex boner parmi bann zenn i en tandans enkyetan dan nou pei. Lotorite in merit reazir par pran bann desizyon ki kapab adres sa problenm. I rol prensipal Minister Lasante pou vin avek bann polisi e progranm pou trouv en solisyon pour sa problenm.\nMr Deputy, Mosyon ki devan nou i idantifye sa dekalaz ant laz ki en dimon i kapab annan relasyon seksyel e laz pou ganny akse avek lezot servis medikal koman sours problenm ki nou pe adrese ozordi. Si sa delakalaz ant sa 2 laz i sours sa problenm, alors i lozik ki larmonizasyon sa 2 laz pou rezourd sa problenm.\nMr Deputy, sa size larmonizasyon laz i enn ki tre sansib e i annan 2 rezon akoz Lotorite pa oule bouz lo sa size.\nPremye rezon i annan pou fer avek prensip e dezyenm rezon i annan pou fer avek en risk. Lo size prensip, Lotorite i krwar ki si nou armoniz laz konsantman e laz pou ganny akse avek bann servis medikal parey Kontraseptiv, sa pou vedir ki Leta pe retir lotorite ek paran. Loter Mosyon in fer resorti ki sa i en fo persepsyon, akoz i baze lo lenterpretasyon Lalwa ki konservater. Alor, en lenterpretasyon Lalwa ki pli progresis pou fer nou realize ki okontrer, larmonizasyon sa 2 laz pou ranforsi lotorite parantel, akoz i pou met Lotorite e lezot Lazans Lasosyete Sivil pou entervenir dan en domenn kot lotorite parental pa arive.\nDezyenm rezistans ki larmonizasyon laz pe rankontre se konsernan risk ki sa pou vin koman en liberasyon seksyel, akoz bann adolesan pou vwar sa koman en lenvitasyon pou zot fer sex. Sa risk i egziste selman si larmonizasyon i ganny vwar an izolasyon avek lezot mezir. Larmonizasyon i merit ganny vwar koman zis en mezir anplis e fodre nou konsyan ki i pou ganny akonpannyen par en seri lezot mezir. Par egzanp, bann Sant Lasante Lazenes ki pou ganny kree, pa zis pou landrwa pou bann zenn adolesan i vin rod Kontraseptiv. Sa bann Sant pou bann Sant lekselans kot bann zenn pou ganny top lenformasyon neseser. Bann profesyonnel ki dan sa bann Sant pou konsey sa bann zenn pou pa fer sex boner e Kontraseptiv pou ganny donnen koman en dernyen rekour. Dan sa konteks, larmonizasyon laz pou form partir en stratezi risk mitigation parey loter Mosyon in fer resorti. I pou ede amelyor lasante nou lazenes akoz i pou konbat lansentman anba laz e redwir risk ki sa bann zenn i ganny maladi ki ganny transmete par sex.\nMr Deputy, lobzektiv sa Mosyon se amelyorasyon Lasante Lazenes sa nou pei, Prensipalman bann fiy adolesan ki annan relasyon seksyel tro boner. Relasyon seksyel tro boner i anmenn bann konplikasyon lasante. I annan lenpakt sikilozik e biolozik negativ lo devlopman sa bann zenn. I nou devwar pou nou protez zot.\nMr Deputy, if you are not part of the solution, then you are surely part of the problem. Sa Mosyon i demontre klerman ki Lasanble Nasyonal i anvi form parti solisyon pou en problenm ki lazenes Seselwa pe fer fas avek.\nMr Deputy, mon pou vot anfaver sa Mosyon pou montre ki mon form parti solisyon sa problenm e demann tou bann lezot Manm Onorab pour siport sa Mosyon pou demontre solidarite avek lazenes Seselwa. Mon remersi ou Mr Deputy.\nMr Deputy, i napa en sosyete an bonn sante dan sa monn, ki swete pou vwar son bann zanfan anba laz pe angaz zot dan bann lakt seksyel. Sa i pa en konportman ki sen e i sertenman pa enn ki ganny konsidere koman moral ou menm akseptab. Tou sosyete ki an bonn sante i swete pou protez sa ki pli zenn, sa ki inosan e sa ki pli feb. Sa ki en lesten ki natirel dan imen. Lideal dan tou sosyete e pour tou paran, se ki son zanfan i ava esper letan ki i ganny en laz, en sertan laz de rezon, avan ki i al angaz li dan bann aktivite ki kapab anport serten risk avek danze pour li e son lasante. E parey mon’n dir, sa i lideal. I pa neserserman larealite. Me lot kote, i annan larealite ki nou bezwen viv avek e zer son konsekans dan le meyer fason ki nou kapab. E larealite se ki i annan en kantite nou bann zanfan ki pe angaz zot lekor dan bann konportman a risk. Sa, malgre lefe ki paran pa aksepte sa konportman. Legliz ek bann lezot Lentitisyon Spirityel i konsey kont sa bann kalite konportman e sosyete an zeneral i swete ki sa pa ti pe arive. Me la ankor, larealite ki nou pe viv avek se ki nou bann zanfan pe angaz zot dan bann konportman riske e laprev zot konportman i trouve dan lakantite lansentman anba laz ki annan dan nou pei. Lakantite zanfan ki ozordi pe fer zanfan e i vreman pa ankor pare pou vin paran i vreman enkyetan. Laprev i osi dan lakantite maladi transmisib ki pe ganny propaze parmi bann zanfan anba laz. Pou zis en moman plezir, i arive ki zot kapab detrir zot lavi, en zenn lavi ki fek bourzonnen e pa ni ankor fleri.\nMr Deputy, Mosyon pe konsey ki Gouvernman i rekonnet sa sityasyon alarman e ki bann mezir lo nivo polisi e lo nivo pratik i ganny met anplas pou azir anlinny avek larealite aktyel nou pei. Koman en profesyonnel dan lasante, mon pou toultan konsey en lapros ki syantifik dan tou domenn medikal. E se la kot mon pou dir ki nou bezwen tourn ver bann solisyon ki’n ganny deza etablir e aksepte par lakominote syantifik. Enn bann priyorite okenn sistenm lasante dan nou lemonn modern se pou prezerv lavi. Prezervasyon lavi se nimero 1 dan tou nou bann travay medsin modern. Alors, dan en pei ou pa kapab annan polisi ki azir an konfli avek sa travay pou prezerv lavi imen. Si i annan okenn polisi ki pe travay an konfli avek kanmarad, zot pou bezwen ganny met anlinny avek kanmarad.\nMr Deputy, sa ki nou bezwen set en lapros konpreansiv, ki reinir tou bann anm nou sosyete par deryer en sel bi e sa se prezervasyon lavi. Letan ki mon dir en lapros konpreansiv, sa i en lapel pou plis reponsabilite delapar nou tou e mwens kritik avek blanm kot pa merite. Wi. I vre ki nou annan en problenm dan nou pei, me lapros ver en soliyson i enn ki pou merit kontibisyon nou tou. Konportman en zanfan ouswa en zenn adilt i premyerman ganny regle par son paran e se paran ki pou bezwen komans anmenn sa lalit. Nou bezwen bann paran responsab ki pare pou koz avek zot zanfan e annan bann konversasyon ouver e fran lo bann size ki afekte zot. Sa i swiv par bann lotorite spirityel e ledikasyon formel bann legliz e lezot Lenstitisyon Relizyez, i bezwen travay pou met anplas bann faith based programme ki efektiv e ki promouvwar sa bann bon valer tel ki labstinans. A la menm enstan, lekol i bezwen aport en lenstriksyon ki baze lo bann fe syantifik e avans bann metod e zouti ki ava permet nou bann zenn e zanfan pou pli byen konpran lemon otour zot. E pli byen prepare pou fer fas avek son bann danze.\nMr Deputy, sa i anmenn mwan lo akter kle sa Mosyon. Sa i Minister Lasante. Lalwa Sesel i stipile ki en fiy i kapab legalman donn son konsantman pou angaz son lekor dan en konportman riske a laz 15an. Me polisi Minister i fer li enposib pour ki sa zenn i kapab egalman protez son lekor kot la maladi e lansentman, san konsantman son parn. Sa sityason i bezwen ganny adrese akoz la a ler aktyel, keksoz pa pe marse. Larealite se ki sa bann zenn i deza pe angaz zot dan bann konportman riske e i pa Lalwa ki per fer zot fer sa ouswa Lalwa ki pe ankouraz zot. Zot deza pe fer li san okenn lankourazman sorti kot personn. Me par kont, polisi aktyel lo akse avek Kontraseptiv pe anpes sa bann zenn pou protez zot lekor konvenableman. Me i annan en irzan pou nou aranz sa e met li azour avek larealite nou pei. Sa ki mon swete se ki nou kapab travay avek kanmarad dan en fason ki protez nou pep e ankouraz nou bann zenn pou fer bann bon swa dan zot lavi. Nou bezwen travay ansanm e non pa kont kanmarad, dan lentere nou pep. Si nou pa pe fer sa ki bon e sa ki byen pou nou pei, nou an danze perdi en zenerasyon an antye.\nMr Deputy, konsiderasyon spesyal i osi bezwen ganny donnen pou frazilite e vilnerabilite nou bann miner. A sa bann laz, nou bann zenn adilt i natirelman frazil e i tre fasil pou zot ganny antrenen dan bann lenfliyans ki kapab derout zot pou larestan zot lavi. Bann polisi Nasyonal pei pa kapab kontribye pou agrav sa vilnerabilite ki deza prezan dan zot lavi toulezour. I enportan ki nou gid nou bann zenn adilt pou fer bann desizyon ki bon e ki sen, me nou bezwen egalman fasilt zot pou protez zot lekor e pran byen ka avek zot lasante. Servis Lasante Sesel i bezwen o servis pep Seselwa an antye. Me letan ki ou regard lakantite lansentman anba laz ki annan dan nou pei, i tre kler ki nou pe fail sa group zenn adilt ki deza seksyelman aktiv.\nMr Deputy, annou osi pa fer fot pou melanz tou bann diferan issues ansanm. Kestyon labstinans avek en progranm pou dekouraz bann zenn adilt pou angaz zot dan bann konportman danzere e riske, i en dosye ki bezwen ganny trete separeman avek en lapros proteksyon medikal pour bann zenn adilt ki deza seksyelman aktiv. E i agalman enportan pou nou konpran bann zenn adilt ki seksyelman aktiv, zot form parti realite toulezour sa pei. Zot form parti nou sosyete e i nou devwar pou nou protez zot e bers zot lasante. I deza annan en kantite Lalwa dan nou pei ki vize anver proteksyon zanfan avek miner. Non selman sa, i annan en kantite Lorganizasyon ki angaz zot aktivman pou travay anver proteksyon nou bann zenn adilt. Nou bezwen rekonnet ki bann zenn adilt Seselwa i enjoy en nivo proteksyon legal ki tre eleve dan nou parti lemonn. Me sa ki nou bezwen aksepte, se ki Lalwa pa kapab protez ou kont ou lekor. I napa en morso Lezislasyon ki kapab fors en zenn adilt pou li pa angaz son lekor dan bann konportman riske. Nou kapab konseye. Nou kapab gide e parey tou paran i konnen, souvan, pli ou met lo bon semen, pli zot rebel. Sa ki nou kapab fer pou bann ki refize ganny gide dan bon direksyon, se pou ofer zot sa proteksyon medikal. Nou kapab met anplas bann bon polisi, baze lo metod syantifik e apiye par resers. Tou imen i en imen e leker imen pou reste pou reste leker imen, me nou pa kapab andirsir nou leker kont nou bann prop zanfan, menm letan ki zot tonbe lo semen lavi. Sa ki nou bezwen fer se ofer zot proteksyon, ed zot pou releve, atrap zot lanmen e gid zot pou vin bann sitwayen dan nou Sosyete.\nMr Deputy, avek sa 2 pti mo, pou ofer tou mon sipor sa Mosyon. Mers.\nRapor Census pour lannen 2010 i demontre ki i annan 32 Lorganizasyon Relizyez, oubyen Lasosyasyon ki’n ganny anrezistre Sesel. Dapre sa menm Rapor, i osi demonstre ki 76.2 poursan nou popilason i Katolik. 6.1 poursan i Anglikan. Plis ki 6 poursan i dan en denominasyon Kretyen. Sa i vedir ki plis ki 88 poursan nou popilasin i Kretyen. E alor permet mwan pou sitie mon largiman dan sa konteks, an tou konsyan lenpakt sa tel Mosyon, me osi lenportans annan en deba lo en tel size.\nMr Deputy Speaker, mon pe koz lo sa Mosyon 1, pou nou koman en pep pou nou komans fer serten bann deba. Bann tel deba parey. Pour nou komans koze e et fran ek nou realite ozordi. I neseser pou nou annan en dyalog ki pou ed nou pave the way forward. Dan en monn plen ek bokou defi, kot nou menm nou koman en pti leta zil, nou pa’n ganny eparnye. Kot nou menm nou, malgre nou o poursantaz popilasyon ki krwayan, nou dan en staz bokou devlopman. Nou pe byen avanse, me malerezman avek en dekadans valer Moral, Sosyal ek Spirityel. Kot nou menm nou ozordi, nou bezwen pran en poz, koman en endividi, koman en kominote e koman en pep e annou reflesir. Annou koze. Annou diskiste avek tou limilite, avek lafransizm, lo bann tel size e annou aprann ekoute, analize e asimile.\nMr Deputy Speaker, mon reprezant en distrik ki parmi bann distrik, osi dapre rezilta Census, ek pli o poursantaz manman tousel. 2 lannen pase, avek Lekol Segonder ek pli o poursantaz Teenage Pregnancy. Mon dan en distrik ki ozordi, ki bokou madanm ek zonm in tonm dan en fleo lalkol oubyen sibstans labi. Kot parmi bann distrik avek maladi Sida ki pli o. En distrik Lavil avek en logmantasyon dan sa nou apel kan drog. Mon en distrik ki mazorite mon travayer, osi dapre rezilta Census 2010, i travay dan Sekter Prive. Zot travay odd hours, shift e fer 2 louvraz. Mon dan en distrik ki en demi mon Voting Population i par anba laz 35an.\nMr Deputy Speaker, i enn parmi bann rezon ki ozordi mon pe koz lo mon reprezantasyon koman mon distrik e pour mon distrik.\nMr Deputy Speaker, anmenmtan, mon osi form parti dan sa Statistics manman tousel. Mon en zenn, en zenn fiy 33an avek en pti fiy 11an e ki byento pe al Segonder. Ki pe al dan en staz adolesan. Ozordi, mon konsyan defi en paran. En paran tousel. En manman ki bezwen leve granmaten pou li al travay e okip son zanfan e apre aprann okip limenm. Kot responsabilite son lakour i lo li tousel. E fer grandir sa zanfan i osi i lo li. Kot i pe zwe sa rol manman e papa e i sel provider kot sa lakour. E mon konsyan tou sa bann defi. Tou sa bann challenges pour nou koman bann paran. Ozordi, nou bezwen vey frekantasyon nou zanfan. Koz ek li lo Peer Pressure, lo valer moral, lo valer spirityel, respe pour limenm e lezot. Annan en nivo konfyans dan son lekor e fer li aprann byen. Fer zot konsyan realite lemonn ozordi. Konsyan zot seksyalite ek zot lekor ki pe sanze. Lenfliyans medya e social media tel ki Facebook, Internet, Twitter, eksetera.\nMr Deputy Speaker, e osi koman en krwayen, ki mon kwar ki mon relasyon avek Bondye i pa merit zis en lapriyer ki mon fer tou le bomaten e tou le swar. Ki koman en krwayen ki sey pratik lafwa, tou an rekonesan ki koman en imen, nou pa parfe. Nou tou nou enparfe. Ou relasyon avek Bondye se annan en dyalog konstan avek li. Se koz ek li konstaman, an marsan, an vizit bann lakour, lo nou lili, me annan en dyalog konstan ek li. En dyalog fran e onnet dan nou lespri e dan nou konsyans, akoz parey in ganny dir e lekritir in dir, sa ki nou krwar nou fer an kasyet oubyen an sekre, me li Bondye i vwar tou e en moman letan, tou pou ganny revele. E se lo sa premiz ki mon konsyan nou responsabilite ozordi pou nou koz lo sa Mosyon.\nMr Deputy Speaker, dan en moman kot menm Lepap in vwar litilite pou zwenn ek tou son bann Bishop e pou dir zot koz ouvertman e san lafreyer e pou ekout ek limilite. Dapre Cardinal Laurenzo ek Balbisery, ekprim en konviksyon i toultan dan fason poszitiv ki ganny fer ek respe, lamour e dan en fason konstriktiv. E mon santi ki loter Mosyon e nou dan sa Lasanble, se sa ki nou pe sey fer ozordi. Kot nou pe anmenn sa deba dan en fason pozitiv pou nou koz pozitivman, realistikman ek respe pour nou tou, regardless nou diferans. Ek lanmour pour nou pep. Pa zis pour nou zenn me pour nou tou e dan en fason konstritiv kot nou kapab pave en constructive way forward. Osi Mr Deputy Speaker, i annan en kantite bon keksoz dan nou pei, me nou annan nouvo defi.\nMr Deputy Speaker, permet mwan pou sit enn de legzanp. Ozordi i en realite kot serten nou group zenn i angaz zot dan sex byen boner e annan plizyer partner. Ozordi, i en realite kot one night stand i ganny pratike. I en realite kot bokou nou bann msye e madanm marye, oubyen ki dan en relasyon, i annan zot 1 ou 2 lezot madanm oubyen msye par kote. Ozordi, i en realite kot serten nou, nou bann dimoun i angaz zot dan partner swapping. Ozordi i en realite kot bokou nou dimoun i pratik sex avan maryaz. Ozordi i en realite kot serten couple i pratik bann diferan aktivite seksyel. Ozordi i en realite, kot nou annan dimoun ki angaz zot dan same sex relasyon. Ozordi i en realite ki nou annan nou pornografi. Ozordi i en realite annan relasyon avek kelken pou byen materyel. Ozordi i en realite ki i annan plizyer paran ki soutir zot zanfan dan bann tel relasyon pour bann byen materyel. Ozordi, avek tou nou defi, me nou konsyan ki nou annan tou sa bann realite pou nou deal avek. E osi nou annan en responsabilite.\nMr Deputy Speaker, kestyon ki mon tya swete nou poze e kestyon ki mon ti a swete ki nou koman bann Manm Parlman e osi tou nou bann dimoun e nou zabitan. SBC e tou bann ki konsernen, nou anmenn en deba. Se ki nou fer avek nou bann realite. Se ki’n arive avek nou nivo moralite? So ki zistans ki nou pou annan en konformite e nou pou annan en maryaz avek nou valer spirityel, nou valer moral e osi nou responsabilite e osi nou realite? Prenan an kont nou bagaz spirityel koman en pep, nou konesans kwa ki byen e kwa ki mal, nou lenterpretasyon drwa endividi dan son totalite. Ki nou fer avek bann tel pratik? Ki nou fer avek bann tel Lalwa? Ki nou fer avek bann tel polisi ki anplas? Eski nou’n fer progre? Eski sa ki nou pe fer aktyel, nou pe vreman adres sa sityasyon? Kimannyer nou anmenn en deba konstriktiv pour nou pep, lo sa size ki vreman delika e lo sa konsern ki pe vreman afekte nou zenn? Tou prenan an kont serten lezot lenterpretasyon Lalwa, kot i fer li legal pour en zenn fiy anba laz, ouswa en zenn garson kapab marye avek konsantman zot paran. Bann lezot Lalwa ozordi ki donn en lendikasyon lo konesans oubyen responsabilite kriminel en zanfan.\nMr Deputy Speaker. Ozordi, annon fer en stakeholders analysis. En stakeholders analysis i moman kot nou relye nou tou ansanm. I pa zis bann stakeholders Departma Gouvernmantal oubyen bann stakeholders prive, me kot nou tou koman en kominote. Nou tou koman en endividi, nou zwenn ansanm, nou asize nou koze lo sa size ki vreman konsern nou tou.\nMr Deputy Speaker, parey Kardinal in dir, dan lespri respe, lanmour e dan en fason konstriktiv, kimannyer nou anmenn sa dyalog e sa deba.? Kimannyer nou anmenn sa deba pou annan en rezolisyon ki fer plezir e osi, ki osi aspir lenspirasyon nou pep? Kimannyer ansanm, nou adres nou bann defi? Pour bann krwayen, mon annan sa pou dir avek zot e ek mwan. Bondye i en Bondye ki zis. Anmenmtan ki lekritir i dir ki fornifikasyon i en pese e nou merit a tou pri respe nou lekor, ki i sipoze the Temple of God, me i osi koz lo dezyenm sans. Lo sa plizyer de nou ki kantmenm nou bann krwayan, me nou seye oubyen nou pa pe pratik nou lafwa. Bondye i koz lo sa dezyenm sans. Sans pardon e sans responsabilite letan nou fer fas avek en realite, espesyalman ek nou kous sosyete ki vilnerab, parey nou bann zenn. Pou rod mekanizm e adres bann size. Pou eparny zot plis danze e pou protez zot.\nMr Deputy Speaker, en leson ki mon’n aprann apre mon letid Lanmerik, se ki nou koman bann Dirizan oubyen bann responsab, oubyen nenport nou koman bann endividi, nou krwar ki tou problenm i annan en solisyon. Non. En realite mon letid ti fer mwan konpran ki serten nou bann problenm i bann grand challenges, ki nou apel zot bann paradox. Bann realite problenm ki la, ki ekziste e ki pa pou sanze. E ki pou napa en solisyon defini pou rezourd li. Me metod pli realis e pli meyer adres li se rod mrkanizm, mannyer pou zer nou problenm, pou manage li. Pou ekout nou problenm ek latansyon e koz e akte ek lentansyon. E sa deba, se sa kimannyer nou manage an balans tou bann fe, enkli nou krwayans spirityel e tou nou lobligasyon.\nMr Deputy Speaker, ozordi responsabilite primordyal nou pep i dan lanmen nou Gouvernman. Lakseptans e pran aksyon pour redres renesans sosyal e moral e lo nou zepol.\nMr Deputy Speaker, dezyenm pli gran leson ki mon’n aprann Lanmerik, se ki responsabilite lavi nou pep i premyerman reste koman enn zot responsabilite primordyal pou nou pep menm, kot responsabilite sa endividi pou son lavi i pour li. Kot responsabilite sa fanmiy i pour li. Kot responsabilite sa kominote i pour zot. Kot ledikasyon valer moral, ledikasyon byen ou mal, ledikasyon spirityel, ledikasyon lavi i komans dan lakour. Nou bezwen revwar ledikasyon lafanmiy kot lakour. Nou bezwen promouvwar valer lafanmiy. Rol nou paran dan lavi nou zanfan. Edik nou pep lo sa balans e lenportans lafanmiy, travay e lwazir. Nou bezwen promouvwar par aksyon sa bann bon valer, pour ki nou bann zenn e nou zanfan i kapab imite.\nMr Deputy Speaker, ozordi letan nou pe koz lo sa size, oli nou, nou responsabilite koman en et imen? Koman en krwayan, oli nou responsabilite? Koman en paran, ki nou’n montre nou zanfan, koman en kominote ki nou’n viv koman legzanp. Eski nou’n vreman fer sa ki nou ti merit pe fer?\nMr Deputy Speaker, koman en manman, ki valer ki mon zanfan, mon anvi ki mon zanfan i aprann? Ki mon anvi pou mon zanfan? Ki parkour lavi ki mon anvi i viv? E wi koman en manman, ki mon responsabilite anver mon zanfan? Tou konsyan ki mon louvraz i pran bokou mon letan, me kimannyer mon balans mon travay pou partaz letan ek nou zanfan. Ki nou rol premyerman pou koz ek li, dan sa moman kot i pe al antre dan sa staz adolesan, kot son lekor pe sanze? Ki valer ki nou koz ek li lo la, ki nou konnen i konsyan son lekor e the opposit sex? Ki lezot sipor e led nou kapab rode pour ed nou dan sa demars? Ki kantite letan nou pase ek nou zanfan, dan letid, dan letan lwazir pour zwe ek li e osi bann lareg prensip lavi e disiplin ki nou etablir pou li swiv. I bezwen annan respe pour nou koman en paran premye e apre aprann respe lezot.\nSa Mr Deputy Speaker, i nou responsabilite koman paran e mon pe apiy e mon pe koz ek tou bann paran, pou nou fer sa refleksyon ozordi. E pour ou sa zenn. Nou tou ki la enkli ou, nou’n pas atraver sa larout, sa semen ki apel lazenes e serten nou, nou ankor ladan. Dan Lekritir in dir ki dan staz lazenes, i ganny dekri koman the foolies of the youth. Ki ou ti a kontan vwar pour ou lavi? Ankor dan 10an oubyn dan 15an., kote ou ti a kontan vwar ou? Nou ki la, nou annan en zistwar nou zenes nou kapab rakonte. Nou osi nou’n fer fot e fer move desizyon a en serten moman. Me pour bokou de nou, nou’n ganny en dezyenm sans e osi en realizasyon boner lo kwa ki nou anvi fer avek nou lavi. En gidans e fer sanzman pozitiv pour nou menm.\nMr Deputy Speaker, kimannyer nou, koman en kominote, nou repran nou kominote. Nou re-angaz nou. Kimannyer nou koman bann NGO’s, nou regroup nou dan distik? Bann regroupman relizyez eksetera, nou re-angaz nou.\nMr Deputy Speaker, mon pou konklir mon deba lo sa Mosyon par sit en pti extrack dan Konstitisyon.\nMr Deputy Speaker, ‘I invoke the blessings of the almighty God, through exercise, to solemnly declaring our answering commitment during this, our third republic. To exercise our individual rights and freedoms, with due regards to the rights and freedoms of others and the common interest.\nSecond. To help preserve a safe, healthy and functioning environment for ourselves and for prosterity.’\nMr Deputy Speaker, mon’n anvi ki nou partaz sa dernyen pti bout pou nou fer konpran ki nou tou nou annan en Drwa, anmenmtan ki nou tou nou annan en responsabilite. Mersi\nMersi. Bonn apre midi Mr Deputy Speaker. Bonn apre midi tou dimoun ki alekout.\nMr Deputy Speaker, pour mwan i en loner ozordi ki mon pe asiz dan sa Lasanble koman en zenn e pe vwar en lot koleg Onarab ki en zenn osi pe prezant en tel Mosyon devan pep Seselwa.\nMr Deputy Speaker, permet mwan fer en pti parkour, avanler mon antre lo Mosyon direkteman, pour rakonte kimannyer dan mon zenes, dan mon grandir, mon lasosyasyon avek diferan group lazenes, mon’n fer fas ouswa mon’n pas atraver bann deba lo sa menm topik ki Lasanble Nasyonal, ki’n ganny elekte par lepep Seselwa pe koz lo la ozordi.\nMr Deputy Speaker, mon ti en manm group National Youth Council. Nou ti anmenn sa deba parmi nou bann zenn, pou diskit lo la. E nou’n vwar diferan deba, diferan size, diferan keksoz ki’n ganny resorti dan bann deba e sa ti plizyer lannen pase.\nMon’n Speaker Lasanble Lazenes, menm deba in ganny anmenen dan Lasanble Lazenes, lo menm topik ki nou pe koz lo la ozordi. Ankor enn fwa, deba parti deba, diskisyon parti diskisyon.\nMon’n pran latet National Youth Council koman Chairman, avek mon koleg Onorab Lebon lot kote latab laba e menm deba, menm topik in ganny anmenen ankor. Ki nou’n diskite dan Lasal ICCS mon rapel lo armonizasyon bann Lalwa, sa ki konsern zenn avek akse ek bann bezwen lasante tel ki Kontrasptiv e lezot. Kot nou bezwen armoniz bann laz.\nMr Deputy Speaker, mon pou santre mon deba lo sa Mosyon ozordi atraver 2 mo. Formasyon idantite. Sa ki nou dir an angle, Identity Formation.\nMr Deputy Speaker, sa ki enportan pou note la se ki i annan en relasyon, en relasyon ase for ant lanvironnman sosyal e lidantite sak individi. E fodre nou pran an kont sa Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy Speaker, en sosyete ki pe diriz en krwasans ekonomik, ki nou’n antan nou Prezidan pronons son lekor lo la e ki Sesel pe diriz ver sa economic growth. En sosyete ki pe diriz ver krwasans ekonomik pou byensir annan bann dimoun dan son sosyete ki annan bann lanbisyon, lanvi e plizyer lantouziazm. E pli enportan dan nou sosyete, se sa group ki apel lazenes. Si i annan en group ozordi ki annan plis lanbisyon, plis lanvi se lazenes Seselwa. E i normal sa. Menm nou bann moto, nou’n dir, bann slogan nou’n dir, ‘Be what you want to be.’ Savedir, annan en lanbisyon. Annan en plan dan lavi.\nMe kestyon ki nou pe demande la apre midi Mr Deputy Speaker, se ki kalite lanbisyon ki nou zenn i annan? Ki zot lanvi? Ki zot pasyon? Zot pasyon se pour kwa ekzakteman? Kwa ki zot konsider koman zot priyorite?\nMr Deputy Speaker, ozordi dan nou sosyete, ou pe vwar ki lanbisyon, tou zenn i annan. Me kestyon se nou vwar i annan bann zenn ki annan bann move lanbisyon. Ou annan en zenn ki leve ozordi, i al lekol pou al aprann. Son lanbisyon se son lanvi, se pou aprann pou li ganny en bon ledikasyon, ki demen i ganny en bon karyer e i kapab progrese dan lavi. Ki ganny li en fanmiy, fer en lakour, annan son transpor. Me ou annan en lot group zenn ki li son lanbisyon se ki fason mon kapab vin en fardo pou sosyete? Dan lot mo, kimannyer mon kapab met en pikan dan boubou sosyete. Ki fason mon kapab vin en thorn pour lasosyete.\nE pour li sa zenn Mr Deputy Speaker, ou pou vwar li demen, i pou asize lo peron, ou pou get sa zenn ki ti annan en labisyon, pour li al lekol, pour li al aprann, kot sa zenn pe progese dan lavi e i pou tant pou montre ledrwa lo sa zenn. E dir ek sa zenn ki vwala, get sa enn pe progrese. I pou annan tou sord non pou li apel sa zenn. Me toulede i annan lanbisyon. E toulede zot in achieve zot lanbisyon. E nou pe vwar ozordi dan nou sosyete Seselwa, ki nou vwar diferan lanbisyon pe ganny akonplir.\nMr Deputy Speaker, nou bezwen annan bann lanvi parmi nou koman en zenn. Mwan osi koman en zenn, mon annan lanvi, me nou bezwen annan bann lanvi ki ed nou progrese. Me pa retourn an aryer. Ki ed nou progrese dan nou sosyete Seselwa, me nou pa pri par bann defi ki lasosyete ouswa pei, ouswa devlopman li menm li i anmenen.\nMr Deputy Speaker, devlopman sosyal i sipoze en kondisyon, ki favoriz en bon konstrisksyon idantite nou bann zenn. Nou koz lo economic growth, lo devlopman ekonomik, krwasans ekonomik, me nou osi nou bezwen koz lo devlopman sosyal. Sosyalman nou bezwen devlope koman en pep, anmezir nou devlope ekonomikman. Akoz i bezwen annan en co-relasyon ant sa 2 keksoz Mr Deputy Speaker. Si napa en balans dan developman ekonomik ek nou devlopman sosyal, nou pri, nou pou dan en problenm. E nou pou vwar sa ki nou pe vwar ozordi. E mon swete ozordi, nou koman bann Dirizan. Pa bann followers, me bann Dirizan, nou vwar kot nou pe ale. E nou asize nou fer en bon refleksyon lo la.\nMr Deputy Speaker, i annan en lot keksoz ki mon anvi koz lo la, sa se ki apel nou Social Capital. Social Capital limenm li Mr Deputy Speaker, se nou bezwen take stock. Parey nou annan nou Kapital finansyel. Parey nou annan larzan, nou pe stock nou, nou dir sa lannen mon’n fer mwan R10 mil. Lannen prosenn mon anvi fer en profi R20 mil take stock. Konbyen profi, konbyen larzan mon pe mete dan labank? Sak endividi i fer sa. Mon anvi en pti pe plis larzan dan kont. Me nou bezwen osi annan Social Capital. Nou bezwen pe take stock koman en sosyete, kantite Kapital nou’n envestir. Ouswa kantite devident nou pe gannyen sosyalman. Koman bann Dirizan, sa i deba ki nou bezwen pe anmenen. I bann deba ki nou, nou bezwen pe fer. Fodre zanmen nou tonm dan latrap ki nou vin bann followers ouswa nou zis go with the flow ek sa ki dimoun pe dir, ouswa sa ki dimoun, kimannyre sosyete pe ale. Me nou bezwen debout e debout for pou nou set serten norm dan nou sosyete.\nMr Deputy Speaker, parey mon dir, nou bezwen take stock e vwar kote sa group dan nou sosyete ki lazenes, in arive ozordi. How we taken stock kot nou lazenes i ete ozordi. Wi, nou’n fer deba Onorab Lebon, ansanm avek mwan ek tou bann lezot lazenes. Me eski vreman nou’n take stock kote nou zenn in arive? Kot nou zenn ti ete 10an, 15an, 20an pase, me la dan lannen 2014 nou pe al 2015 dan detrwa mwan. En mwan detrwa zour apepre, nou pe al antre dan 2015. Eski nou pe take stock kote nou zenn in arive? Me sa ki nou pe vwar devan nou se en deba lo en size ki afekte lazenes.\nMr Deputy Speaker, nou bezwen vwar ki lobzektiv ozordi, nou bann zenn i annan. Eski zot pe progrese e azoute. Pe ganny azoute zour apre zour, moralman? Eksi nou zenn ozordi, Sesel i pli moral, i annan plis moral ki nou zenn ti annan 15an pase? This is the stock ki nou bezwen pe take. Moralman, kot nou’n arive? Eski nou’n progrese moralman? Mon krwar koman en sosyete, nou sipoze progrese me pa degrees. Me eski nou’n progrese moralman? Kestyon. Eski nou bann zenn i en pti pe pli moral ozordi ki bann zenn mon lepok sa bann letan nou ti ete? Ler nou ti ankor pe al lekol, nou ti ganny dispit dan semen si nou pa’n dir bonzour. Kestyon se ki leta ou pozisyon nou bann fabrik sosyal ozordi? Tousala i tourn otour nou bann fabrik sosyal Mr Deputy Speaker. Ki leta, oubyen lotreman ki son tanperatir ozordi? Kimannyer son lasante i ete ozordi? Ki lasante nou fabrik sosyal ozordi?\nMr Deputy Speaker, ki input sosyete pe azoute ek nou bann zenn? Yes. Lasosyete, nou bann fabrik sosyal i bezwen pe donn en input dan lavi nou bann zenn. Lotreman, i sipoze pe azout stock. I pe vin en asset dan lavi nou bann zenn. Me eski nou koman bann Dirizan, nou’n asize pou nou vwar kwa ki nou’n azoute anplis dan lavi nou bann zenn? Ouswa kwa ki nou pe retire dan lavi nou bann zenn? Pozitivman, ou negativman.\nMr Deputy Speaker, eski sa bann output ki nou bann zenn, ki zot pe montre nou ozordi la, ler zot pe debat lo Kontrasptiv, 15an, fer desann laz, lot, lot, lot. Nou, nou, bezwen fer sex. Zot –\nMr Deputy, sa en ti joke. Zot dir koumsa Sesel bann zenn i fer sex boner akoz i fer so. Hmmm. Me mon pa krwar sa i rezon. Me nou bezwen vwar vre rezon akoz nou bann zenn vre pe angaz zot dan bann aksyon parey. So, sa bann output ki nou pe vwar ek nou bann zenn ozordi, ki zot oule angaz zot dan bann relasyon seksyel boner. Ki zot le fer group sex. Ki zot oule fer sex filme, met lo internet. Ki zot oule tir portre kanmarad, anvoy enn a lot. Exchange portre. Ki zot oule fer phone sex. Sa bann input ki nou pe vwar ozordi, eski i en refleksyon bann input ki nou’n mete dan lavi nou bann zenn? Mon krwar tou lenvestisman i bezwen ganny devidend Mr Deputy Speaker. So, lenvestisman ki’n arive ozordi dan lavi nou bann zenn, eski sanmenm sa, sa output ki nou pe vwar? Mon krwar in ariv en pwen kot nou tant, Mr Deputy Speaker, zis pou vwar sityasyon mannyer i ete ozordi, without petet pou al oprofon pou vwar akoz sityasyon i koumsa ozordi. Parey dan en diskisyon ki mon ti pe fer ek en madanm Dimans, se parfwa nou tant pou nou be reactive e come up ek bann solisyon ki nou apel sa bann bandage solution. Me eski sa vreman ki nou sosyete i bezwen ozordi? Si nou anvi vwar sa vre devidend, sa positive devidend dan lavi nou bann zenn dan lannen avenir.\nMr Deputy Speaker, fodre zanmen nou travay zis pou demen. Ouswa the next day, the next year. Fodre nou travay pou en fitir. Nou toultan koz lo nou bann zenn koman fitir nou pei. Bann fitir Dirizan. Fitir nou pei. Be si nou oule sa fitir bright la, i prospere la, nou bezwen komans fer the positive input ozordi, pou nou bear sa bann devidend. Pou nou vwar sa bann devidend. Ler nou, nou’n vye tonton, nou pe mars lo baton, ek baton la, nou pou vwar sa output baze lo sa input ki nou’n mete ozordi. So, koman en Lasanble ler nou pe debat ozordi la, fodre nou mazinen ki input ki nou pe input dan lavi nou bann zenn. Eski pou pozitiv ouswa pou negativ?\nMr Deputy Speaker, fodre sakenn de nou ozordi ou plitar, nou asize dan nou kwen e fer refleksyon onnet. Nou bezwen fer en refleksyon onnet lo sa size. Sak dimoun la anndan i annan en lopinnyon. Personnel. I ok sa. Koman en endividi, Bondye in kree nou koumsa pou nou annan en swa, pou nou deside. I normal sa. Me nou bezwen asize fer refleksyon onnet, baze lo kote nou sosyete i ete ozordi e kote nou anvi arive demen. Kote nou ti a kontan vwar nou zanfan pe viv. Dan ki kalite sosyete nou ti a kontan vwar nou zanfan pe viv? Kalite input mon ti a kontan sa Dirizan ki vin asiz lo sa latab demen, kekfwa ler mon pa pou la, input li i pou anvi, i pou mete dan lavi mon zanfan? Ouswa dan nou zanfan. Ouswa dan zanfan sa lot ki pe ne.\nMr Deputy Speaker, nou bezwen sakenn de nou vwar ki nou pe envestir dan nou bann zenn ozordi. Ki nou pe envestir dan lavi nou bann zenn ozordi?\nMr Deputy Speaker, sak zenn i annan en swa dan lavi. Zot annan en responsabilite pou zot viv avek swa ki zot fer. Zot annan sa responsabilite pou viv ek swa ki zot fer. Me nou osi koman bann adilt, plis ankor koman bann Dirizan Sesel, nou annan en input. Nou bezwen envestir en keksoz ki bon dan zot lavi.\nMr Deputy Speaker, pou konklir, bann social skill i a ed nou bann zenn pou reap en benefis pour zot prop lavi. Nou bezwen enkilke bann good social skills dan nou bann zenn, ki demen, zot kapab reap zot menm zot en benefis ki a ed zot progrese e prospere koman en endividi.\nMr Deputy Speaker, mon remersi Lasanble Nasyonal pour sa privilez pou koz lo sa size. Mersi pour zot latansyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Wi Onorab Vidot, nou bezwen viv avek swa ki nou fer.\nMosyon table par Onorab Vel ozordi i konpri 2 size enportan ki’n ganny debat lo la pour plizyer lannen, parmi bann zenn piblik an zeneral. Sa 2 size i konpri premyerman, proteksyon lasante lazenes Seselwa e dezyenmman, pe demande ki Gouvernman, atraver Minister Lasante i vitman e seryezman adres sa dekalaz ki egziste ant laz ki en dimoun i kapab annan relasyon seksyel e akse avek lezot servis medikal. Ler nou pe koz lo diskisyon ki annan lo sa size, i osi fer mwan rapel en Konferans an Avril sa lannen, lo nou lasante i nou responsabilite, organize par Minister Lasante, kot sa Minister ti envit son bann partners e stakeholders, enkli plizyer zenn pou dikit lo sa tenm e osi lezot topik. E ler nou pe koz lo deba lo sa size an diskisyon, i osi fer mwan rapel en Latelye ki Minister Lasante ek HASO ti organize avek nou bann Manm Lasanble Nasyonal an Zilyet 2013, pou diskit lo serten size ki osi anlinny avek Mosyon devan nou e nou ti ganny prezante avek statistik lo par egzanp kantite ka HIV Aids, Hepatis C parmi bann adolesan ki pe ogmante e osi lakantite zenn ki pe antre dan relasyon seksyel tro boner. Ti annan byensir serten rekomandasyon ki ti ganny met devan par bann partisipan. Par egzanp, kot partisipan ti demande ki i annan plis ledikasyon piblik. Kot Minister e Loganizasyon konsernen i involve plis lakominote. Kot nou servi tou mwayen kominikasyon Medya, pour asire ki lenformasyon ki byen e kredib i ganny anvoye atraver nou pei e anmenn tou stakeholders on boar, pour kapab adres sa bann size Drog, Lalkol, Sida, Hepatis C e lezot ki pe detri lavenir nou zenn.\nDan sa Konferans anba tenm Nou Lasante, Nou Responsabilite, ti osi annan parmi bann topik diskisyon ki ti tous direkteman bann zenn adolesan. Bann pwen ki ti anmenn bokou deba lo sa size lasante nou bann zenn Seselwa, ti par egzanp, logmantasyon an sa ki konsern lakantite zenn ki pe komans annan relasyon seksyel a en tre zenn az. Logmantasyon dan Teenage Pregnancy. Logmantasyon dan lakantite ka HIV Aids. Lakantite ka Abortion legal ou ilegal ki bann zenn fiy adolesan pe fer. Touzour dan sa Konferans, ti annan plizyer kestyon e osi sizesyon lo par egzanp. Ki Gouvernman ou Minister Lasante i konsider annan plis Parenting Education lo bann issues an diskisyon. Annan servis pli friendly pou ofer bann zenn. Par egzanp bann Youth Centre e ki sa bann menm Sant i ava ouver apre ler travay. Kot nou ava servi plis kominikasyon atraver mobile, internet, ek lezot lapros pou provide bann bon lenformasyon e osi fer provizyon pour ki dan bann kominote i annan akse avek lenformasyon lo lasante. E partisipan ti osi demande ki i annan plis deba fran, deba ouver, deba Nasyonal losa size ki annan pou fer avek sa tenm Nou Lasante, Nou Responsabilite e osi lo proteksyon lasante nou zenn Seselwa. Apard ki rol Gouvernman, Minister Lasante e lezot partners, tel ki Legliz, Sosyete Sivil e lezot i bezwen zwe, partisipan ti osi met devan fortman ki plis i devret ganny fer pour ki paran i konpran pli byen zot rol e osi desarz zot responsabilite dan en fason pli responsab. Mwan Mr Deputy Speaker, mon seryezman krwar ki menm si Mosyon pe demande ki Gouvernman, atraver Minister Lasante i vitman e seryezman adres sa dekalaz ki ekziste ant laz ki en dimoun i kapab ganny relasyon seksyel e laz pou ganny akse avek lezot servis medikal e menm si mon pou dir ki wi, ki nou devret protez lasante lazenes Seselwa, monk krwar ki in plis ki ler pou bann paran ki pa responsab, pou zot vitman zot osi e seryezman aksepte ki par zot aksyon anver zot zanfan, par negliz zot zanfan, par pa byen disiplin zot zanfan, par lefe ki zot pa pe donn lanmour, lafeksyon e direksyon zot zanfan, zot pe zis briz lavenir sa zanfan, sa adolesan ki bezwen sipor son paran plis ki tou dan lavi. Ki kalite paran ki les son zenn fiy anba laz marsaye aswar dan en pti bout zip, pe fimen, pe bwar e pe annan relasyon seksyel avek en zonm marye, en zonm ki annan en zenn fiy menm laz ek li e pe fer sex nenport ki landrwa. Ki kalite paran ki soutir son zenn fiy pou dormi ek en zonm dan son prop lakaz e li sa paran, i benefisye avek larzan ki sa zonm i donn li?\nDan lavi Mr Deputy Speaker, nou tou nou annan en swa. Nou tou nou bezwen viv. Nou tou nou bezwen akonplir nou rev. Nou tou nou annan en plan e nou tou nou annan e lanbisyon. Mon mesaz pou ou sa paran ki pe fer tou. Tou pou asire ki ou zenn fiy ou zenn garson pa tonm dan pyez. Ou ki pe fer tou pou siport ou zenn fiy ek garson adolesan. Ou ki pe tap tou pour ki ou zenn fiy ou garson i grandir avek en bon ledikasyon. Ou ki sa paran ki kontan e diriz byen ou zenn fiy ou garson, pou li byen akonplir son rev, mon dir ou felisitasyon e kontinnyen. Me par kont, pour sa paran ki pa realiz lenportans e nesesite akoz i bezwen montre lanmour e donn bon direksyon sa zenn fiy ou garson, mon demann li pou reflesir. I pa zanmen tro tar pou tap laport pou ganny plis sipor oubyen led. Silvouple, pa briz lavenir ou zanfan. Ou zanfan i bezwen ou. Proteksyon lasante lazenes Seselwa i responsabilite ou sa zenn ki pe ekout nou ozordi. Proteksyon lasante lazenes Seselwa i responsabilite ou sa paran ki pe ekout nou ozordi.\nFinalman, i ou swa, sa zenn ki ankor pe etidye, pou swazir pou kontinnyen ou letid, oubyen swazir pou vin en paran a en tre zenn az.\nPour konklir Mr Deputy Speaker, ler nou pe koz lo dekalarz ki ekziste ant laz ki en zenn i kapab fer sex e ganny akse avek lezot servis medikal, amonavi, i reste en deba Nasyonal. Nou bezwen seryezman travay ansanm, pour ki nou bann zenn pa kontinnyen tonm dan pyez, me plito sorti venker dan tou sa ki sa zenn i bezwen fer byen. Mon pou vot anfaver sa Mosyon akoz mon krwar ki nou devret met devan bann diferan problenm ki pe afekte nou zenn, nou sosyete. E mon pou vot anfaver akoz mon krwar dan proteksyon lasante nou zenn. Nou met in donn nou en kado lavi, e i nou devwar e nou responsabilite pou apresye li e viv li byen.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon ti a kontan adres sa Mosyon akoz mon krwar i en Mosyon tre, tre enportan pour nou pei. I en Mosyon ki mon felisit mover Mosyon pou anmenn devan nou Lasanble. I en Mosyon ki pou fer nou Lasanble pran son responsabilite ozordi, dan en lepok kot sa Mosyon i egzize nou pran sa responsabilite.\nMr Deputy, mon ti a kontan koz on the practicality of the Motion, akoz mover Mosyon in fer sorti lefe ki Lalwa ki nou annan ozordi ki ekziste an sa ki konsern konportman seksyel bann zenn anba 15an e par lao 15an e zot laz konsantman oubyen laz emansipasyon. Savedir drwa ki zot annan koman en zenn adilt, i annan en discrepancy dan sa 2 bout Lalwa, ki fer ki ozordi basically nou pe dir ek sa zenn. Ou kapab donn konsantman pou angaz ou dan relasyon seksyel a laz 15an e i pa en lofans akoz Kod Penal 130, lartik 130 (3b) i dir ou. A person does not consent an act, which if done without consent constitute an assault under this section if the person is below the age of 15 years.\nSavedir sa zenn i bezwen donn konsantman. Si i pa donn konsantman, i ganny konsidere koman an assault on the youth. Si i anba 15an.\nNow, Mr Deputy, sa bout dan Penal Kod, lontan i la. Savdir konsantman at the age of 15 is an old piece of Legislation. Se sa Lalwa ki dir ek en zenn oubyen ki pe dir ek lasosyete, nou sosyete, you can give consent at the age of 15 and it’s not an assault. Lontan i la. Lontan nou sosyete in dakor, avan nou lepok in dakor ki sa Lalwa ti pou la. Now, problenm ki arive avek sa Lalwa, se sa ki nou apel dan Kod Sivil, parey Onorab Vel in fer sorti. Sa bout ki koz lo emansipasyon en zenn. Sa bout ki dir e i koz lo kimannyer ou attenn laz mazorite. Lartik 488 i dir ou, majority shall be attend at the full age of 18 years. I annan en diferans 3an kot ou ganny ou mazorite, savedir you fully emancipated. Ou kapab al ouver ou kot Labank, ou kapab fer en tranzaksyon finansyel, ou kapab antre dan biznes, ou kapab al fer laplikasyon lakaz. Ou kapab vote, ou kapab al kot Dokter ou menm. At the age of 18, ou kapab fer tousala e mon krwar i byen, i bon, i devret reste parey. Eksepte sa bout kot at the age of 15, sa zenn li i pe angaz dan relasyon seksyel legally, me i pa kapab ganny servis medikal akoz i pa ankor ganny 18an. Savedir, nou pe dir li, ou kapab donn konsantman pou fer sex me ou pa kapab ganny akse avek tou bann servis medikal ki annan pou fer avek sex. Savedir, ou pa kapab al CDCU si ou anvi fer en tes lo en maladi ki transmet seksyelman. Si ou ansent, ou pa kapab al ANC san konsantman ou paran. Si ou annan serten kondisyon medikal, ou pa kapab.\nLot problenm ki annan avek sa bout Lalwa e i en vye, an old piece of Legislation ki dir, si en zenn i marye, i kapab marye a laz 15an si son paran i donn li konsantman. Pa vre? Etan donnen ki enn fwa ki i marye li, i vin emansipe li. Savedir i kapab fer tou sa bann pratik. Al kot Dokter, ouver son kont Labank, komans viv koman en full adult. I fini ganny son larz mazoriter at the age of 15. Me son zanmi ki annan 15an, i pa anvi marye akoz the reality of today napa en zenn a laz 15an ki pou al marye, li i pa kapab ganny akse.\nI annan en lot problenm. I annan zenn ozordi i tonm ansent e i pa oule dir son paran. E i pa kapab al fer ANC. Oubyen i santi kekfwa in ekspoz li to risky sexual behavior e i anvi konn son stati. I pa kapab ale al fer en tes pou konn son stati. Me nou sosyete pe dir, konn ou stati. An zeneral, nou sosyete pe dir, konn nou stati. Nou sosyete pe dir ou edik ou lekor. E si sa zenn pa ale. E Onorab Vel in fer en pwen tre valab an sa ki konsern paran. Sa pa pe tir responsabilite paran sa. I pe dir ek paran exhort your responsibility. Me en kantite paran i abzorb their responsibility. Zot pa ale avek zot zanfan. Zot napa en kominikasyon avek zot zanfan, zot pa koz avek zot zanfan lo sex e sa zenn pa anvi koz ek son paran lo sex.\nMe si sa i ganny aranze. Sa bout Lalwa i ganny aranze zis pou, zis pou servis medical. Nou tonm dakor ki at least for medical service, sa zenn i kapab ganny akse. I kapab ganny akse avek Professional Medical Practitioner ki pou donn li the correct advise. Ozordi i pou al kot Youth Centre, i pou al kot en Nurse. Menm Nurse e Dokter ozordi i per pou donn en zenn en konsey lo zot sexual behaviour, akoz paran pou tay deryer zot. Pou dir, be mon pa’n dir ou koz ek mon piti lo sex. Mon pa’n dir ou fer isi. Me li koman sa paran, i pa koz ek son zanfan lo sex. I pa fer tou sa bann zafer.\nSo, nou pe demande, o fon nou leker because it is a health concern. E statistik ki Onorab Vel in met devan, i dir ou i annan en kantite zenn ozordi ki pe behave the risky behaviour. Akoz zot pe fer sa? Be akoz globalizasyon. Akoz lespri zenn i ouver. Akoz zot ganny ekspoze avek bokou keksoz. I en nouvo lepok. Mon ti pe koz avek en msye 60an Dimans. Mon dir, be nou annan sa Mosyon ki pe vini, ki ou panse. Sa msye i dir mwan e mon’n dir li mon pou servi sa bout. I dir sa Mosyon it’s an idea whose time has come. Nou pa kapab adopte vye lapros a en problenm modern. Nou pa kapab. E mon konnen nou pa pe enpoz koman en Parlman, nou pwennvi personnel. Me nou pe regard larealite lavi. Bann practical. Bann problenm lavi ki nou koman bann Leaders dan community nou vwar, nou fer fas avek, nou anvi ede, nou anvi sov en zenn, nou anvi sov lavi, nou anvi sov lasante, nou anvi donn en zenn en dezyenm sans. Me nou lanmen i anmare. Me akoz nou lanmen i anmare, we are Law makers. Nou devret kapab travay ver sa direksyon. E lekel ki pou benefisye? Nou tou nou pou benefisye. E fodre nou Sesel e nou Seselwa nou krwar ki nou en pei modern, an pratik, an fason fer. Pa dan lakour, me ki nou krwar ki nou en pei modern e ki nou reelman vin en pei modern.\nKi nou annan ozordi Mr Mr Deputy, se en kantite dimoun ki lo sirfas i very conservative. Dan son fason fer, dan son fason panse, i very conservative. Me dan closet, an prive, i very liberal, i very modern li. Savedir nou en pep ki an pratik, sirtou an sa ki konsern seksyalite, nou en pep ki tre western. Non’n fini vin en pep ki very western, very open. Me nou annan bann baryer sosyal ki anpes nou kas sa baryer. I pa vedir nou vin pli imoral koman en sosyete ler nou koz lo sa bann issues. I vedir nou vin pli responsab. I pa vedir nou en bann dimoun ki pe kas bann norm enportan dan en sosyete, ki fer en sosyete reste en sosyete sivil. Me nou pe dir, annou regard lasante nou zenn. Annou regard behaviour of nou bann zenn e annou sov sa bann zenn. Ler ou zenn, ou fer en kantite fot. Ou fer fot akoz ou zenn. You don’t know any better. But we do. Nou bann Leaders, nou bann adilt, nou bann dimoun ki pran desizyon. Nou bann Health Practitioners, we know better. Nou konnen ki direksyon zot pe al ladan. Nou konnen kote nou sosyete pe al ladan.\nMr Deputy Speaker, nou bezwen adopte aksyon imedyat e efektiv an sa ki konsern lasante nou zenn an zeneral. Mon dir imedyat akoz nou pou annan en lost generation. Nou pou annan en zenerasyon ki pou perdi in the process. Nou’n ganny proteze. Bann zenn ki’n pas dan en sistenm en lepok, nou’n ganny proteze, nou’n ganny cushion. Ti napa globalizasyon, ti napa liberalizasyon, ti napa internet. Ti napa tou sa bann zafer. Nou ti ganny proteze. En kantite zenn Mr Deputy, ti ganny proteze par Servis Nasyonal Lazenes. I en lepok sa. We were cushioned. Me pa akoz nou, nou ti ganny proteze ki ozordi nou zenn i ganny ekspoze a tousala, ki nou pa kapab pran en pozisyon serye lo sa size.\nMon koz enpe lontan Mr Deputy, akoz we have to address the problem. Nou bezwen met latet ansanm. Nou Lasanble nou pe pran nou responsabilite, pou anmenn en deba responsab lo la. Nou pa pe enpoz nou values. Nou annan bann norms enportan dan sosyete ki nou krwar ladan. Ki en sosyete sivil i devret behave anver. Nou respekte drwa paran. Nou krwar drwa paran, parey Labib i dir nou, pary Kod Sivil i dir nou. En drwa en paran i sacrosanct. I en drwa enportan lo son zanfan. Annefe nou pe dir paran responsabilite, met ou lanmen lo ou zanfan, tyanbo li, donn koudmen sov li, koz ek li. Me drwa paran se pa en drwa, mon dir ou fer sa fodre ou fer sa. Konmela paran devret pe angaz li dan en konversasyon avek son zanfan. Lontan ou manman, ou pa ti kapab koz ek li lo serten size. Ou ti per pou dir sex devan li. Ti en lot lepok. Nou ti annan en respe enorm, me nou ti osi viv dan en nivo linyorans ki ti protez nou. Ki ti byen pour sa lepok. Me ozordi, paran i devret pli open. I devret pli realis avek bann problenm sosyete. E sa paran ki pou reveye e pou krwar dan sa ki nou pe dir i sa sa paran ki zour sa problenm i tap devan son laport. Se la ki en paran i revye i dir, ar mon pa ti konnen. Mon pa ti realize, tousala ti annan, tousala problem. Me nou pe dir, akoz nou vwar dan sosyete.\nPar kont Mr Deputy, mon bezwen fer resorti ki i annan en kantite zenn ki responsab dan nou pei. En kantite zenn ki ankor krwar dan son gidans spirityel. I annan en kantite zenn ki ankor krwar ki i bezwen protez li kont maladi, kont bann devient sexsual behavior. Ki devret protez li kont lansentman. I annan en kantite zenn ki krwar ki son letid i avan tou. Nou ankor annan bon lanbisyon dan sa pei. E nou, nou pe dir annou protez li. Annou koz ek li. Annou angaz li. Annou demann li sipor anver lezot zenn. So, pa tou zenn ki pe al ladan e pa tou zenn ki al ladan ki zot fot. Ki zot problenm, ki zot en bann manrmay pa bon, ki konmsi zot in fer en gro pese. Me i lafason ki lasosyete i ganny efliyanse. E nou koman bann decision makers and decision leaders, nou bezwen aksepte larealite ozordi e rod practical ways of addressing these problems.\nMr Deputy, mon pou 100 poursan siport sa Mosyon e mon reelman demande ki nou angaz nou avek Minister Lasante pou rod en en solisyon lon term e dirab a sa problenm. Mersi.\nRight of reply, Onorab Vel.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon oule senserman remersye tou bann Manm Onorab ki’n entervenir e koz lo sa Mosyon e osi koz anfaver sa Mosyon. E mon osi remersye davans bann manm ki siport sa Mosyon atraver zot vot. Bokou pwen pertinan in ganny resorti atraver en bann diferan lentervansyon. Ankor mon oule met lanfaz ki nou pa pe ankouraz nou bann zenn pou angaz zot dan bann relasyon seksyel avanler.\nMr Deputy, koman en zenn manman mon osi, mon swe se pou vwar mon fiy grandir pou vin egzanpler, me larealite ozordi i diferan avek mon swe. E mon krwar ki lefe ki nou Lasanble ozordi in debat lo sa Mosyon, i prouve ki lefe ki nou en Lenstitisyon ki ganny elekte par lepep, nou pe reprezant lavolonte lepep. Pou nou kapab gard nou lezimidite, nou bezwen reste konekte avek lepep e avek larealite dizour. Nou fer sa letan nou pe adres bann problenm e propoz bann solisyon pratik fas a bann problenm ki nou pep pe fer fas avek.\nMr Deputy, Lasanble Nasyonal i reste en lafors demokratik lezitim, letan nou ede retrouv solisyon e i pa zis lavwa lepep me i osi leker lepep, akoz sa ki nou dir isi i reprezant santiman profon ki nou pep pe pas atraver. Ozordi i en moman for dan nou Lasanble e dan nou demokrasi akoz traver sa Mosyon e atraver bann lentervansyon bann Manm, in montre ki Lasanble Nasyonal, nou alekout lepep Seselwa e ki nou pe adres en size afekte lasante lazenes Seselwa, ki lavenir nou pei.\nMr Deputy, nou pa ti ganny elekte pou pran zis bann desizyon ki fasil. Nou ti ganny elekte pou pran bann desizyon ki dan lentere pep Seselwa, menm si parfwa i bann desizyon difisil. Sa Mosyon i reprezant en desizyon ki dan lentere nou pep, pli partikilyerman lazenes Seselwa.\nMr Deputy, dan lavi sak dimoun i annan sa ki nou apel life chance. Sa i vedir probabilite ki en dimoun i viv son lavi byen e life chance en dimoun i depan lo plizyer fakter par ezanp son lanvironnman fizik, son lanvironman sosyal. Son stil lavi ki i deside pou swiv e bann polisi ki Gouvernman i met anplas dan pei. I kler ki kot lo kote lanvironman fizik, nou Seselwa, nou en pep ki annan en bon kad lavi akoz nou enn dan bann pei ki pli zoli dan lemonn. E lo kote lanvironman sosyal, nou en pep ki annan larmoni sosyal e nou annan en zwa de viv Kreol, ki nou pe selebre sa semenn. E lo kote bann polisi ki Gouvernman i met anplas, la ankor nou tre sanse akoz atraver nou prensip egalite loportinite, nou pep i ganny akse avek ledikasyon e lasante gratwit e lasistans pou ganny en lozman konfortab.\nTout an dizan sa Mr Deputy, nou kapab dir ki nou preski annan tou sa ki neseser pour ogmant life chance sak Seselwa. Mon dir nou preski annan tou sa ki neseser akoz pa tou Seselwa ki epanouir dan lavi. E sa se souvan akoz serten sityasyon lavi. Sex avanler i enn sa bann fakter ki redwir life chance nou pep, akoz i fer ki nou zenn pa kapab sezi loportinite pou pourswiv zot ledikasyon. I met zot a risk bann maladi e afekte zot lekor. I nou dvwar pou nou azir dan lentere bann zenn Seselwa e retir bann fakter ki redwir zot life chance.\nMr Deputy, sa Mosyon i kontribye ver sa zefor. E mon pou termin mon lentervansyon par sit parol sanson Marie-Cecile Medor ki dir:- ‘Annie ti mon zanmi, mon ti, an voudre kapab ed li. Me tou ti pas sitan vit. Mon’n zis tir en leson lo son lavi.’ E mesaz pour lazenes Seselwa atraver sa sanson se:- ‘Pran letan pou viv e pran letan pou grandi.’\nMr Deputy, mon demann tou Manm pou siport sa Mosyon. Mersi.\nBon, lo sa Mosyon nou pran en vot. Tou Manm ki anfaver, lev lanmen? Inanim. Mosyon in ganny aprouve.\nE nou fini la pou ozordi. Lasanble adjourn. Nou ava rezwenn Mardi le 4 Novanm.