Tuesday 12th July 2011 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim -Second Term 2011 » Tuesday 12th July 2011\nThe Assembly met at 9 am\nBonzour Vis Prezidan, bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour tou bann dimoun dan Gallery. Ozordi nou annan avek nou bann etidyan sorti International School e bann recruits sorti Coast Guard, mon swet zot tou labyen veni.\nAvan nou komanse pou pran Order Paper, mon ti oule fer en kominikasyon baze lo devlopman ki’n arive pandan dernyen 24 erdtan e sa i konsern vacancy of seat e mon ti oule donn kominikasyon swivan:\nSwivan en let date 11 Zilyet 2011, ki’n ganny adrese kot mwan e sinnyen par Lider Lopozisyon, Onorab Wavel Ramkalawan, konmkwa ki i oule ozordi ranplas Manm Elekte lo baz Proporsyonnel Onorab Antony Derjacques par Manmzel Regina Alcindor, mon oule fer sa kominikasyon swivan;\nMon oule enform sa Lasanble ki en tel sanzman pa kapab ganny fer imedyatman parey Lider Lopozisyon pe demande. Rezon pour sa i ganny vwar dan ruling Lakour Dapel, Franky Elizabeth versus the Speaker of the National Assembly, Case SCA No, 2/9 kot Lakour Dapel ti fer kler ki dan son lenterpretasyon lartik 81(6)(a) e 81(7) nou Konstitisyon ki Speaker i oblize donn en certificate of vacancy en Manm ki’n ganny elekte lo baz proporsyonnel dan lenstans kot son Parti ouswa Lider son Parti i tir li anba Lartik 81(1)(h)(i) nou Konstitisyon. Sa Manm ki ganny afekte i annan 30 zour anba lartik 81(6)(a) pou challenge sa sertifika devan Lakour Konstitisyonnel si i pa dakor ek desizyon son Parti. Onorab Derjacques in enform mwan ki i annan lentansyon challenge sa sertifika devan Lakour Konstitisyonnel akoz i pa dakor avek desizyon son Parti, ki fer alors ki anba Lartik 81(7) Onorab Derjacques i reste en Manm Lasanble Nasyonal ziska ler i annan en determinasyon par Lakour Konstitisyonnel. Pour sa bann rezon alors, Onorab Derjacques i reste en Manm Lasanble e Manmzel Regina Alcindor pa kapab pret serman ozordi e dan sa prosen semenn ki pe vini. Mersi.\nNou ava pran premyerman en First Reading, Clerk.\nThis Act may be cited as the Public Order Act 2011.\nNou a pran aprezan Second Reading Constitution of the Republic of Seychelles (Sixth Amendment). Mon a ganny mwan en mosyon for Second Reading.\nHON MARIE-LOUISE POTTER\nBonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker mon move ki Constitution of the Republic of Seychelles (Sixth Amendment) Bill, 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.\nOkenn ki segonde?\nMsye Speaker mon pou segonn sa mosyon. Mersi.\nMon envit Vis Prezidan pou entrodwir son Bill.\nMr Speaker, Leader of Government Business, Onorab Manm Lasanble Nasyonal.\nMon prezantasyon bomaten i baze lo 6enm Lamannman lo Konstitisyon Larepiblik Sesel pou permet kreasyon en Komisyon Eleksyon anlinny avek rekomandasyon lo diferan nivo pou ranforsi lademokrasi dan nou pei e promouvwar en prosesis eleksyon demokratik. Me avan ki mon fer mon prezantasyon lo sa Proze-de-Lwa, mon krwar i tre enportan met keksoz an perspektif e dan son vre konteks.\nMsye Speaker lartik 115 nou Konstitisyon i fer provizyon pou en Komisyoner Eleksyon ki ganny apwente par Prezidan Larepiblik parmi bann kandida ki ganny propoze par lotorite lapwentman Konstitisyonnel pou en manda pa plis ki 7an. Dan nou Konstitisyon, sa Komisyoner i annan pourvwar azir dan en fason endepandan. Ler i desaz son bann fonksyon i pa anba direksyon ouswa kontrol okenn dimoun oubyen okenn lotorite. Sa sistenm in a’n operasyon pou sa dernyen 18an e pandan sa letan in annan 2 Komisyonner Eleksyon. Zot in responsab pou 5 eleksyon Prezidansyel, 4 eleksyon Lasanble Nasyonal e osi en by-Election dan distrik Mont Fleuri. Tousala in ganny fer dan en fason transparan e enparsyel avek bann Komisyonner ki’n azir e pran desizyon dan en fason endepandan.\nMr Speaker nou tou nou konnen ki lademokrasi i en prosesis ki kontinyelman pe evolye e sak nasyon dan lemonn i swete amelyor son sistenm e ranforsi son bann prop prensip. Dan nou konteks, konteks Sesel apre sak eleksyon rapor i ganny prezante par Komisyoner Eleksyon e osi bann group obzervater enternasyonal.\nKonteni sa bann rapor i ganny byen etidye e desizyon i ganny pran pou vwar ki manyer nou kapab met bann rekomandasyon an pratik dan kad bon gouvernans pou entansifye nou prosesis demokratik. Se dan sa menm loptik ki an Avril 2008 en komite ti ganny apwente par Prezidan Larepiblik pou fer en revi lo nou Konstitisyon ki nou lalwa siprenm avek bi moderniz li e fer li vin pli relevan avek lepok, setadir nou lepok ki nou ladan ozordi. Sa revi ki ti ganny fer 15 an apre ki Konstitisyon nou 3enm Repiblik ti anfors ti osi asire ki nou Konstitisyon i kontinyen reponn a bann nouvo laspirasyon la Nasyon Seselwa. Lo sa komite ti annan reprezantan bann parti, parti Lopozisyon, parti Mazoriter, bann lorganizasyon non gouvernmantal, Lasanm komers, Lasanble Nasyonal bann zenn, dirizan bann avoka isi Sesel, Atorni Zeneral, Ombudsman, e ti ganny prezide par en avoka Msye Chang-Sam. Rapor sa komite ti ganny pibliye e piblik ti kapab ganny akse avek.\nKot i konsern Komisyoner Eleksyon sa komite ti fer rekomandasyon pou met anplas en Komisyon Eleksyon pou ranplas Komisyonner Eleksyon.\nZot ti propoze ki sa komisyon i annan 3 manm, en Chairman ek de lezot ki ganny apwente par Prezidan Larepiblik lo rekomandasyon lotorite lapwentman Konstitisyonnel pou asir lendepandans ek lenparsyalite. An lannen 2010 lo prop linisiativ Komisynner Eleksyon, nou ti vwar kreasyon en advisory board e sa ti ganny formalize an 2011. Set en board konsiltatif ki ti ganny apwente pou en peryod 3 an. Responsabilite sa board se pou donn konsey e asiste Komisyoner Eleksyon dan kad son bann fonksyon.\nPandan peryod eleksyon, bann reprezantan bann kandida parti politik ti ganny envite lo sa board e zot in partisipe e fer zot kontribisyon pou asire ki eleksyon i kredib. Mr Speaker apre 18an dan devlopman lademokrasi dan nou pti pei Sesel nou pe kontinyelman montre sa lanvi, nou pe montre sa langazman pou fer avanse pli devan nou prosesis demokratik e fer Sesel vin en model bon gouvernans dan nou larezyon e dan lemon.\nApre eleksyon May 2011 Prezidan Larepiblik ti anons avek pep Seselwa ki i pou revwar bann lalwa enkli lalwa Konstitisyonnel ki gouvern eleksyon baze lo rekomandasyon bann group obzervater enternasyonal ki’n felisit Sesel lo lafason ki eleksyon Prezidansyel ti deroule me ki in osi demande ki nou revwar serten bann lalwa pou ede promouvwar ranforsi e konsolid nou kiltir, pratik demokratik. Sa desizyon in osi pran an konsiderasyon rekomandasyon dan rapor sa komite ki ti fer revi lo nou konstitisyon.\nMr. Speaker vwala konteks e vwala Proze-de-Lwa ki devan nou Lasanble Nasyonal. Annou vwar role ek fonksyon sa Komisyon. Sa Proze-de-Lwa devan nou nou pe propoze etablir en Komisyon Eleksyon pou pran rol ek Fonksyon Komisyoner Eleksyon. Sa komisyon an plis ki bann rol ki pe deza ganny desarze par komisyonner eleksyon pou osi annan manda pou revwar bann lalwa ki gouvern bann zafer elektoral dapre lartik 117 e 118 dan nou Konstitisyon e fer rekomandasyon avek gouvernman.\nLetablisman en tel Komisyon i anlinny avek bann prensip SADC lo zestyon e obzervasyon eleksyon, en tel striktir i ganny rekonnet koman en bon pratik lo nivo La Francophonie e osi Commonwealth.\nManm Komisyon; Komisyon Eleksyon ki pe ganny propoze pou annan en Chairman oubyen sa ki nou apel en Chairperson avek 4 manm, zot tou le 5 zot pou ganny apwente par Prezidan Larepiblik apre ki zot in ganny selekte lo en lalis 7 kandida avek en o nivo entegrite e bon repitasyon, sa lalis pou ganny propoze par lotorite lapwentman konstitisyonnel dapre lartik 139 nou konstitisyon.\nKalifikasyon manm sa Komisyon; pou kalifye koman en manm Komisyon Eleksyon, en dimoun i bezwen en sitwayen Sesel, i bezwen kalifye koman en voter me ki pa’n met son kandidatir pou eleksyon anba lalwa Sesel. I pa kapab ni Prezidan, ni Vis Prezidan ni en Minis, ni en Manm Lasanble Nasyonal ouswa en zofisye egzekitiv dan en parti politik.\nManda manm Komisyon; Chairperson ek manm Komisyon i ganny apwente pou servi en manda 7an. Zot kapab apre sa premye manda ganny re-apwente. Komisyon i endepandan e annan tou kontrol lo son prop loperasyon e desarz son bann fonksyon i pa kapab kontinyen fonksyonnen dan labsans ouswa san enn son bann Manm. Saler allowance e gratwite Chairperson ek manm Komite Eleksyon i ganny preskrir anba lalwa Constitutional Appointees’ Emoluments Act.\nProsedir demisyon; Pou demisyonnen Chairperson i bezwen adres son swe a’n ekrir kot Prezidan Larepiblik. Okenn manm ki anvi demisyonnen i bezwen adres zot let kot Chairperson Komisyon.\nMr Speaker 6enm lamannman Konstitisyonnel i dan lentere Sesel i bon pou Sesel. Kreasyon en Komisyon eleksyon e lafason ki sa Komisyon pou ganny etablir i en pa tre pozitif e i al dan en bon direksyon. Me pou sa ganny realize i tre enportan ki tou Manm Onorab nou Lasanble Nasyonal i ozordi sezi sa moman, sa vre moman pou fer pase sa 6enm lamannman lo Konstitisyon Larepiblik Sesel.\nMon rekomande ki Lasanble Nasyonal i aprouv sa Proze-de-Lwa 6enm lamannman lo Konstitisyon Larepiblik. Mersi.\nBon, deba i ouver, okenn lertervenan? Napa okenn personn ki oule entervenir lo amannman?\nHON MARIE LOUISE POTTER\nMr Speaker mersi bokou. Mr Speaker ozordi i en zour istorik pou nou 4enm Lasanble Nasyonal,. Istorik akoz i pou premye fwa ozordi ki sa 4enm Lasanble pou konsider e debat lo en lamannman Konstitisyonnel. Sa deba lo Komisyon Eleksyon i pa enn ki’n nouvo, i annan en bon pe letan ki nou pe tann lopozisyon pe fer menm demann, pandan ki gouvernman pe konsider sa sitiasyon. Le 19 Zen 2007 Leader Lopozisyon ki malerezman i absante ozordi, ti prezant en mosyon dan sa Lasanble ki ti demande ki nou amann lartik 115 nou Konstitisyon pou fer pou anmenn kreasyon en Komisyon Elektoral. I ti donn plizyer legzanp bann pei SADC kot i annan sa menm kalite sistenm. I ti donn legzanp plizyer pei e eksplik nou at length ki manyer sa bann Komisyon i konpoze, ki mannyer zot ganny apwente e ki mannyer sa i kapab vin bann model pou nou pei. I ti fer nou rapel ki sa ki i pe demande ti rekomandasyon ki Commonwealth expert ti’n fek fer swivan eleksyon prezidansyel ki ti fer 2006. I ti kosyonn nou ki pou kapab aboutir a kreasyon en Komisyon Elektoral ki zot ti pe demande ti pou neseser annan en konsansis politik ant le de parti dan Lasanble. E i ti fer en lapel pou ki i annan sa konsansis e ki nou met politik de kote e nou pran en lespri bi-partisan.\nI ti dir nou ki sa Komisyon ki ava ganny etablir par laswit i ava annan sa manda pou revwar tou lezot lalwa elektoral, revwar tou nou bann sistenm e bann gid, bann Code of Ethics ki gid bann prosen eleksyon. I ti dir nou ki Sesel ti’n pare apre 15an pou nou fer sa sanzman anvi ki sistenm model ki nou ti’n adopte depi 1993 ti’n nepli model ki bann pei SADC ti pe swiv, menm si i ti rekonnet ki sa model in marse me son letan ti’n arive.\nMr Speaker tou sa ki Mosyon ki Leader Lopozisyon ti pe demande an 2006, an 2007 tou sa ki i ti pe propoze an sa ki konsern lamannman lartik 115 nou Konstitisyon tousala i devan nou ozordi dan sa Proze-de-Lwa ki Vis Prezidan fek Prezante.\nSerten petet a demann nou be akoz isi lo nou kote nou pa ti siport sa Mosyon a lepok. Mr Speaker parey nou konnen Mosyon pa binding lo gouvernman. Me les mwan fer rapel nou Lasanble ki malgre nou ti vot kont sa Mosyon nou pa ti neseserman vot kont lespri sa Mosyon limenm me nou ti plito pa anvi asosye nou avek sa nou ti santi ti en traizon ki Lopozisyon ti’n vin fer egzakteman 1 mwan apre ki nou ti’n fini eleksyon parlmanter 2007 kot zot ti’n anmenn en kanpanny kont parti SPPF a lepok konmkwa ki nou nou annan lentasyon vin sanz Konstitisyon. E se egzakteman le kontrer ki ti arive zis en mwan apre ki nou ti’n fek ganny sa eleksyon parlmanter e le 11 Manm SNP ti’n retourn dan sa Lasanble lo sa platform. Alor nou kote pa ti anvi asosye nou pou fer sa ki nou krwar en traizon ki SNP ti pe fer avek son prop siporter kot ler i ti demann zot siporter pa donn nou 2 tyer Lasanble akoz nou anvi vin sanz e vin patouy, enterfer avek nou Konstitisyon.\nDesann 2009 en komite ki ti ganny apwente par Prezidan, son lannen presedan, pou revwar nou Konstitisyon dan lespri son mesaz pou sa lannen ki ti dedye a nou ‘Konstitisyon Lavwa Nou Nasyon’ e dan lespri moderniz nou Konstitisyon apre 15an son legzistans ki ti swe bann framers nou Konstitisyon, sa komite ti soumet son rapor final avek Prezidan. E dan sa rapor ti osi annan rekomandasyon spesifik pou amann lartik 115 nou Konstitisyon pou aboutir a kreasyon en komisyon electoral. E parmi bann reprezantan lo sa komite ki ti revwar Konstitisyon, ti annan Lonorab Bernard Georges ki ti pe reprezant parti SNP.\nMr Speaker rekomandasyon sa Komite i egzakteman dan sa lalwa ki devan nou ozordi. Lespri annan en Komisyon Elektoral ti ganny eksprimen e swe SNP atraver Onorab Bernard Georges ti ankor ennfwa ganny eksprimen dan sa rapor.\nMon premye konklizyon alor lo sa size Mr Speaker se ki i kler ki gouvernman in ekoute, i kler ki gouvernman e parti mazoriter in kree – ti’n deza kree en baz pou annan en konpromi, sa konpromi ki Leader Lopozisyon ti pe rode lo sa size Lamannman ki devan nou. I kler ozordi avek sa lamannman ki devan nou Lasanble ki gouvernman in fer son bout, parti mazoriter pe fer nou bout me nou ava espere pou vwar si lopozisyon pou zwenn nou dan sa middle ground ki Legliz pe demann nou e ki kominote enternasyonal pe demann nou e ki lepep Seselwa pe demann nou pou nou kapab fer sa pa de lavan ver nou lademokrasi.\nMr Speaker mon Mosyon ti a’n kapab fini la me domaz, domaz bann evennman ki’n pase apre dernyen eleksyon e mosyon ki Onorab Georges ti table le 14 Zen dan nou Lasanble, debat ki ti annan lo sa Mosyon e tou dernyenman yer lamannman ki Lonorab Derjacques in propoze i kler ki SNP in bliye, in fini bliye tou sa ki zot menm zot zot ti demande. Zot in fini bliye kwa ki zot Leader ti demande an 2006, kwa ki zot reprezantan lo komite ki ti revwar Konstitisyon ti aprouve e demande dan sa rapor ki ti prezant avek Prezidan an Desanm 2009. Zot in fini bliy tou sala. Me pli gran domaz ankor se ki i sanble ki SNP nepli konnen kwa finalman ki zot oule, zot in sanz zistwar apre zistwar propozisyon apre propozisyon.\nMosyon Lonorab Georges le 14 Zen apre ki Cabinet ti’n fini pibliy lamannman ki ti’n ganny propoze lo sa size par Constitutional Review Committee 1 an pli boner, Lonorab Georges le 14 Zen ti vin dan nou Lasanble avek sa mosyon ki mon’n mansyonnen pli boner kot in vin fer en nouvo seri propozisyon altogether. In vin fer en propozisyon ki ti al kontrerman a sa Mosyon ki Leader Lopozisyon ti prezante an 2006 e ki ti kontradir sa ki limenm li Onorab Georges ti’n propoze e agree lo sa Komite ki i ti pe reprezant SNP e ki ti propoz pou fer sa lamannman ki devan nou ozordi.\nE dan sa Mosyon Onorab Bernard Georges ti propoz en sistenm annan en Adhoc Committee oubyen ti propoz annan en komite ekstra parlmanter. Solisyon ki i ti pe propoze parey mon’n dir i pa ti pe zis kontradir norm enternasyonal e lafason fer vizavi dealings ki nou fer avek nou bann Konstitisyon me parey mon’n dir i ti pe kontradir sa ki son Leader, sa ki SNP e sa ki limenm li ti’n deza propoze. E sa ki Onorab Georges ti pe propoze ti pou fer li preski enposib pou nou kapab ganny evantyelman sa menm konsansis ki Leader Lopozisyon ti’n touzour rode e ti’n touzour anvi vwar lo sa size. Propozisyon ki Lonorab Georges ti fer dan son Mosyon ti pou anmenn plis politizasyon e plis polarizasyon sa size. Lonorab Georges par egzanp ti pe propoze, mon pe fer referans lo sa mosyon.\nOnoab Georges ti propoze dan sa Mosyon ki sa komite ekstra Konstitisyonnel e adhoc ki ti pou ganny kree e ki ti pou travay lo sa reform elektoral ki nou tou nou anvi vwar ti pou ganny reprezante par tou parti politik pa zis dan sa Lasanble me an deor e bann fitir ptipti parti ki ti pou leve.\nMr Speaker lo nou kote nou ti santi ki sa ki Onorab Georges pe propoze ti pou anmenn plis divizyon, plis polarizasyon e pa ti pou aboutir a lobzektif ki nou ti pe pourswiv lo sa size. Alor lo sa baz nou ti rezet sa mosyon e nou ti demann zot pou plito siport lamannman ki ti pou vin devan nou Lasanble atraver sa Bill ki ozordi i devan nou.\nMr Speaker plis konfizyon ankor in ganny kree yer apre ki mon’n resevwar, nou kote in resevwar en seri propoziyon sorti kot Onorab Derjacques kot Onorab Derjacques in fer en nouvo propozisyon a son tour lo sa size. Lonorab Derjacques san ki mon anticipate deba lo son lamannman in propoze ki sa komisyon li i ava konpoze par zis bann parti politik ki’n konteste dernyen eleksyon, anplis ki i ava annan reprezantan Civil Society, Interfaith Committee eksetera. Me diferans ant propozisyon Onorab Derjacques e propozisyon Onorab Georges se ki Onorab Derjacques li in spesifye zis sa 3 parti ki’n partisip dan eleksyon tandis ki Onorab Georges li in demande ki tou bann parti Politik ki egziste e ki pou egziste i form parti sa Komisyon. Lonorab Derjacques in osi propoze ki nou met sa Bill, nou refer sa Bill avek en Bills Committee ki ava a son tour envit bann stakeholders enterese pou fer de nouvo propozisyon pou ekout bann lopinyon e pou kapab donn sizesyon lo sa size.\nMr Speaker les mwan fer rapel sa Lasanble ki sa size i lo latab deba depi 2008, Avril 2008 letan Prezidan ti met anplas sa Constitutional Review Committee e sa komite in pran plis ki 1 an pou envit tou Seselwa, tou lorganizasyon enterese pou fer reprezantasyon lo bann lamannman nou Konstitisyon enkli lamannman lartik 115 ki devan nou Lasanble ozordi. Alor re-anvoy sa Bill dan en lot komite pou al refer sa menm konsiltasyon ki’n fini ganny fer par dimoun kredib, konpetan ki ti Chair sa komite pou nou i pou en gaspiyaz letan e zanmen, zanmen nou pou aboutir a sa ki nou pe rode an sa ki konsern lavansman nou demokrasi osi lontan ki nou atann, nou esper lopozisyon fer zot lide lo ki zot anvi.\nE sa i anmenn mwan Mr Speaker a mon 2enm konklizyon lo sa size, i kler pou tou obzervater politik e pou nou ki la dan Lasanble e pou tou dimoun ki’n swiv sa deba, ki’n swiv sa evolisyon, ki’n met sa sitiasyon dan son konteks istorik parey VP in fer dan son prezantasyon, i kler ki SNP pa kapab antre zot menm agree lo kwa ki zot oule, ki manyer zot oule, e ki model zot krwar i meyer pou Sesel. E diferans ant nou ek zot i kler. Pandan ki nou nou pe propoz en opsyon Konstitisyonnel baze lo bann best International Practice, Lopozisyon pe propoz en opsyon ekstra konstitisyonnel baze lo en nespes adhoc Committee ki ava meet, meet, talk, talk e zanmen nou pou aboutir a en Komisyon Elektoral ki a kapab met nou lademokrasi lo sa nouvo baz.\nAlor Mr Speaker apre ki mon’n etablir mon case lo sa size, permet mwan atraver ou fer en lapel avek le 10 Manm Lopozisyon ki la dan sa Lasanble ozordi e parmi zot, bann ki level headed mind, fer en lapel avek zot konsyans, bann ki petet zot pankor fer zot desizyon si zot pou siport propozisyon ki Leader Lopozisyon ti fer an 2006, si zot ankor krwar ladan menm si zot ti vot anfaver, bann ki ti vot pou Mosyon Onorab Georges ki ti kontradir sa ki zot Leader ti demande an 2006, e bann ki probableman pou siport pozisyon Lonorab Derjaques apre ki i pou soumet son lamannman.\nPermet mwan fer en lapel a zot konsyans sarz e demann zot eski zot vreman krwar ki avek sa fason fer Sesel nou pou kapab en zour ganny en konsansis lo bann size ki pli gran ki nou, en konsansis lo nou Konstitisyon, en konsansis lo lavenir nou ledemokrasi en konsansis lo lavenir nou pei ki bokou pli gran ki nou, bokou pli gran ki nou parti, bokou pli gran ki prosen eleksyon, e bokou pli lwen ki prosen zenerasyon. Mon a les zot fer sa analiz de konsyans e mon a les zot vot avek zot konsyans.\nMr Speaker ler nou obzerv sa 13 an ki lopozisyon SNP in vin Lopozisyon prensipal dan nou pei ou a dakor avek mwan, si mon konkli ki SNP pa’n ede anmenn progre dan nou demars pou anmenn pli demokrasi dan nou pei. Menm si zot pou argye le kontrer. SNP in fer zis 2 keksoz isi dan sa Lasanble, swa zot in vot kont tou lalwa ki parti mazoriter in prezante, swa zot in vot kont kanmarad lo sa menm lalwa ki nou parti ki gouvernman in prezante. Sa nepli fason pou Sesel e nou demokrasi kapab avanse e se egzakteman sa ki’n retard nou prosesis demokratik e ki pou retard nou prosesis demokratik si Lopozisyon pa siport sa lamannman ki devan nou ozordi.\nMr Speaker an konklizyon, les mwan demande ki sa lalwa i permet nou vir en nouvo paz, i permet nou Lasanble, nou 4 enm Lasanble fer listwar pou nou ennfwa pou tou montre pep Seselwa ki nou kapab agree lo bann size ki pli gran ki nou. Les sa lalwa ki devan nou enspir nou konsyans patriotik, les sa lalwa ki devan nou permet nou fer listwar ki ozordi mon swete nou a fer ansanm. Les sa lalwa ki devan nou re-inifye nou lo bann size ki dan lentere Nasyonal, les sa lalwa ki devan nou enspir lazenes ki pe leve pou kapab vwar en nouvo kalite politik re ne Sesel. Sa ki nou lademokrasi i bezwen set en renesans politik dan nou pei e nou kapab, nou kapab mon asire nou kapab fer li ozordi le 12 Zilyet 2011.\nLe 24 Me zour son inogirasyon, Prezidan Larepiblik ti dir e permet mwan site “we need men and women of goodwill to overcome the challenges that lie ahead. We need to put aside our political an idealogical differences so that we can progress as a people. It is time for us to stop mixing politics with everything that we do. It is time for us to consider our brothers and sisters who may not share the same opinions as we do, not as our enermies but as Seychellois who are also contributing to the future of our country even if we remain political adversaries. Adversaries where it concern certain things but also as colleagues with whom we can work, a brother or sister Seychellois with whom we can share much and can work with us for the good of our country. We must, all of us, in the spirit of National Unity and Solidarity put shoulder to shoulder and work towards one goal, a better future for this new Seychelles”. Fen en sitasyon.\nMr Speaker set avek lespri sa sitasyon e swe Prezidan Larepiblik pou sa nouvo Sesel ki mon ava les Lopozisyon ganny enspire dan desizyon ki listwar ozordi pe apel zot pou fer pou nou pei. Mersi bokou.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker an mezir ki mon’n ekout lentervansyon Onorab Potter, mon’n rapel sa levanzil ki kosyonn nou pou pa rod en lapay dan lizye nou vwazen ler nou annan en poto dan sa ki pou nou. Parol Mr Speaker i zoli e Onorab Potter in fer en lapel poetik pou fini en lentervansyon kot tou sa ki in fer se tir fles lo nou. Si i ti’n zis koz sa dernyen 5 minit mon ti ava kapab kekfwa les mon leker ganny andousi par son parol. Me i bliye, tou sa ki in dir pou sa 30 minit ou sa 25 minit avan sa dernyen 5 e se sa pli gro problenm ki nou fer fas avek ozordi.\nMon ava komans kot in fini. Wi, sa parol Prezidan zour son linogirasyon le 24 Me ti en zoli parol, annou ini, annou met nou diferans politik dekote e travay pou Sesel, le 24 Me. Le 5 Zen laplenn Gordon Square ou konnen ki i ti dir? Sa eleksyon ki pe vini nou pou balye tou le 25, pa pou annan ankor lopozisyon dan sa pei, ou menm ou, ou ti dir parey Mr Speaker, avek tou respe ki mon annan pou ou, zot tou le de zot ti dir menm parol. Alors mon bann zanmi annou pa kay lo en parol ki ganny dir akoz sa parol tel parey Onorab Potter in montre nou ozordi avek en klarite eksepsyonnel dan 5 minit i balye sa parol e i met li anba latab. Si nou pou koz linite, annou koz linite. Si nou pou koz balye tou le 25, annou koz balye tou le 25. Me annou pa koz enn en zour e lot en lot zour, parey bann komik Cowboy avek Red Indian lontan ti dir ‘white men speak with forked tongue’. Ok? Ozordi i dir ‘X’, demen i dir ‘Y’. Nou pa kapab viv dan en pei kot nou kapab fer sa kalite demagozi e apre demann tou dimoun ralye otour en proze akoz sa proze i bon e sa proze i pou anmenn nou lwen.\nMr Speaker 2enm pwen ki mon anvi fer avan mon al lo sa deba se reponn sa alegasyon ki SNP pa’n travay pou lademokrasi dan sa dernyen 13an ki nou’n ansaz Lopozisyon dan sa pei. Mon pa konnen akoz Onorab Potter i vin dir en bann parol parey sa, e apre pou demann nou travay ansanm. Akfer ti bezwen annan sa parol bomaten dan sa deba? Me les li, mwan mon anvi Bernard Georges reponn Onorab Potter ozordi an dizan sa parol swivan; ler zot zot dir, ler bann Bill i vin devan sa Lasanble ki zot zot la pou fer pase tou Bill akoz gouvernman i ekspekte ki zot fer pase Bill, lekel ki pas tou son lannwit ki pa dormi, ki vin koriz zot Bill? Lekel ki fer sa, zot oubyen nou? Lekel parmi zot, eskiz mwan pou montre zot ledwa ki’n trouv en fot dan en Bill? Montre mwan Mr Speaker. Se pa mwan ki vini ki pas tou lannwit, se pa mwan ki asize e ki netway Bill?\nDezyenmman Onorab Potter ou menm i ti dir; sa Constitutional Review Committee – i kontan met mwan ladan e on fyer ki mon’n dan sa Constitutional Review Committee, mon pa ti en Manm Lopozisyon ler mon ti lo la? Lopozisyon pa i ti travay pou sa? Pandan ki zot zot ti monte tou le Zedi swar e zot ti al kot zot avek zot fanmiy, nou nou ti travay ziska tar dan lannwit. E Mr Speaker mwan mon happy pou mwan dir ki mwan mon’n travay, mon pa’n mank en sesyon. Pandan 18 mwan mon pa’n mank en sesyon. Mon’n ganny apwente, mon’n ale, mon’n fer mon devwar e mon devwar se koman en Manm Lopozisyon ki pe anmenn lademokrasi dan sa pei. Mon pa bezwen al pli lwen ki sa, les sa 2 legzanp. Taler mon ava montre zot enn de lezot keksoz ki annan dan sa Constitutional Review Committee rapor ki zot pa’n santi i enportan pou fer.\nTrwazyenmman, Lonorab Potter i dir nou bezwen regard sa Bill ozordi dan en lespri konpromi. Toutafe dakor Mr Speaker, mon toutafe dakor e sa ki pli tris ozordi se ki nou bezwen pe debat lo sa Bill akoz nou pe koz menm langaz. Sa ki zot zot pe rode, set egzakteman sa ki nou nou pe rode. E la mon pou dir e la mon pou dir ki koman en lopozisyon serye, nou nou pa’n rod sa la apre eleksyon 2011, nou nou’n rod sa depi 2001, i annan 10an ki nou nou pe rod sa. E sa ki fer mwan tris ozordi se ki olye ansanm inifye dan lespri Prezidan le 24 Me, nou pe annan en deba lo en keksoz ki nou toulede nou swete e ki nou toulede nou anvi. Me nou problenm Mr Speaker se pa sa, konpromi, nou fer konpromi, nou’n fer en kantite konpromi me ou konnen kwa? Zot prop sef, zot fondater Msye France Albert Rene an 1975 apre ki eleksyon 1974 ti’n donn li anmenmtan 48% vot me selman 2 seat lo 15 dan Lasanble, I ti dir e mon sit son parol, mon ti sit li le 14 Zen pou zot isi, “This is not the time for compromise. We cannot compromise indefinitely” e set egzakteman sa, listwar i repet son lekor.\nOzordi apre eleksyon 2011 ki zot in en tranplen pou zot al pran tou le 25 dan sa eleksyon ki pe vini, nou trouv nou lekor dan menm landrwa. E kot zot dirizan ti pe dir an 1975 sa i pa letan pou compromise, nou nou pe dir zot egzakteman parey ozordi, this is not the time for compromise. Compromise in fini, depi 2001 nou pe rod compromise, le 14 Zen nou ti pe rod compromise ler nou ti dir zot, vin lo en bor, annou etablir en Komisyon, ozordi Mr Speaker avek tou regre i pa letan pou compromise.\nMon a dir zot akoz i pa letan pou compromise e parol i sorti kot zot menm. Lonorab Potter bomaten lala sa ki in dir nou; “Nou ti rezet Mosyon Lonorab Georges e nou ti demann zot vot anfaver sa Bill”. La la zot lespri compromise. Fer sa ki nou nou anmennen, pa fer sa ki zot zot anmennen. This Mr Speaker is a non–starter e mon anvi ki zot konpran ozordi e se pou sa rezon ki mon’n komans avek sa parol levanzil.\nMon anvi ki zot konpran mon bann zanmi lo lot kote latab, mon bann zanmi ki dan gouvernman, mon bann zanmi ki opouvwar pou sa 5 an ki pe vini e mon bann zanmi ki pe al rod pran tou le 25 syez pou ki dan sa nouvo Lasanble zis zot ki pou la, mon anvi ki zot konpran ki la la kote zot pe anmenn sa pei. Set avek sa mantalite. ‘Nou ti rezet mosyon Lonorab Georges e nou ti demann zot vot an faver sa Bill ki nou nou’n anmennen’. Mr Speaker sa parol avek parol compromise pa kapab ganny tande sorti dan menm labous menm dimoun dan menm deliberasyon, akoz toulede i al dan 2 landrwa diferan. E se la, eskiz mwan pou dir zot kote nou trouv nou ozordi fas a sa ki nou annan devan nou.\nCompromise Mr Speaker mon mosyon ti pe demann compromise, compromise Mr Speaker, sa Bill si i ti’n ariv ozordi apre ki i ti annan en koze ant gouvernman avek lopozisyon nou ti’n ariv lo en compromise. E ler zot dir ki nou nou pa konnen ki sa ki nou anvi, nou nou dir zot nou konn tre byen ki sa ki nou anvi nou akoz kot nou pe ale la nou tou lede nou anvi en Komisyon Eleksyon, nou toulede nou’n afis nou dezir pou annan en Komisyon Eleksyon. Sel keksoz ki diviz nou se ki semen nou pou pran pou ariv laba. E ou konnen kwa? Lala semen compromise. Pa nou’n rezet ou Mosyon ou ou a vot lo nou Bill non. Pa nou’n rezet ou Bill ou ou a vot lo nou Mosyon. Non. Se annou regarde ki manyer ansanm nou kapab ariv lo sa bi ki nou tou lede nou anvi. La la ki manyer nou ti’n devret antreprann sa keksoz. Nou’n rezet Mosyon Lonorab Georges e nou demann zot vot pou sa Bill i en fason pou zot fer sir ki sa Bill pa pou pase. Si zot ti anvi ki i pase, si zot pe koz konpromi, si zot pe koz parey zot dirizan linite, ti annan en lot fason pou fer. Narnyen pa ti anpes zot pran telefonn call nou e dir la la sa ki nou anvi fer, ki manyer eski nou kapab annan akoz zot ti konnen ki tousel zot pa ti pou kapab fer li, ki manyer eski nou kapab ganny en sipor inanim pou fer pas sa lamannman? Nou konnen ki zot zot anvi, SNP, nou Parti Lepep nou anvi alor annou rod en fason pou nou fer sa arrive.\nMr Speaker unfortunately ankor ennfwa par zot larogans, eskiz mwan, par zot fason fer, par zot nou ki la, zot zot a bezwen swiv sa ki nou nou anvi, nou nou pa la pou ekout Lopozisyon parey zot in fatige dir davan sa Lasanble, zot pe al perdi ankor en loportinite parmi bokou, bokou loportinite ki nou Nasyon in perdi dan lepase.\nI tris Mr Speaker ki nou bezwen koz koumsa o komansman lo en keksoz parey mon’n dir ki pa devret pe diviz nou. Mr Speaker Vis Prezidan in donn nou selon li konteks dan lekel sa Bill i ganny anmennen ozordi, malerezman son istorik pa konplet e mon permet mwan donn zot konteks sa Bill.\nAn 2001, 10an pase SNP dan son Manifesto pou Eleksyon Prezidansyel in met kler ki nou pe demann lapwentman en Komisyon Eleksyon konpoze 3 manm. Sa pa sorti kot Constitutional Review Committee an 2009 parey zot pe sey fer nou kwar, sa i sorti kot SNP. Sa bann dimoun ki pa travay pou lademokrasi isi Sesel depi 2001. An 2006 rapor Commonwealth in dir silvouple in ler pou annan en Komisyon Elektoral isi Sesel baze lo good International Practice. Lonorab Potter i dir ki Gouvernman ti pe konsider sa. Pandan ki nou nou pe anmenn Mosyon zot pe konsider sa? Depi 2001 zot pe konsider sa? Depi 2006 zot pe konsider sa? Oubyen lalala ler nou nou’n anmenn en Mosyon ki zot zot in taye e zot in sey rod en rezon pou anmennen e zot in tonm lo Constitutional Review Committee. Nou bann adilt dan sa Lasanble nou, nou pa en bann marmay, nou vwar kler nou. Pa bezwen vin dir nou en keksoz ki nou nou konnen i pa leka. An 2001 ek an 2007, pa zis an 2007 me an 2001 leader Lopozisyon Lonorab Wavel Ramkalawan ti anmenn Mosyon devan sa Lasanble, pa enn me 2 pou demann met an plas en Komisyon Elektoral olye en Electoral Commissioner e zot parey zot in dir bomaten zot ti vot kont.\nOkay zot ti vot kont an 2007 dapre zot akoz nou nou ti pe dir ki zot ti pou vin zwe dan Konstitisyon. Me akfer zot ti vot kont an 2001? Akfer zot ti vot kont an 2001? Dir nou, akoz safwasi nou nou pa ti pe akiz zot pou al zwe dan Konstitisyon. Me akoz zot ti vot kont an 2001. E eskiz mwan Onorab Potter, ou bann rezon pou lekel zot ti vot kont an 2007 pa tenir debout. Mon annan egzakteman ou Verbatim sa ki ou ti dir an 2007. Ou konnen ki ou ti dir an 2007, – ‘en Komisyon Eleksyon napa okenn rezon ki i pou fer en pli bon travay ki en Komisyonner Eleksyon’. Ou parol. Mr Speaker Lonorab Potter ti dir, ‘mon a donn zot en legzanp en pei ki annan en Komisyon Eleksyon, Zimbabwe, e gete ki’n arive Zimbabwe laba, zot anvi anmenn menm keksoz isi? Se sa zot rezon ki zot ti vot kont. Pa vin dir nou ozordi ki zot ti vin vot kont akoz nou ti pe dir zot pou vin patoz dan Konstitisyon. Zot ti vot kont akoz nou nou ti anmennen e zot zot ti santi zot devwar pou vot kont akoz SNP ti pe anmenn en bon keksoz, zot zot ti vot kont pou zot enpe pli tar vin anmennen zot menm e vin dir nou ti vot kont me ozordi nou nou pe demann zot vot an faver.\nMr Speaker annou pa fer krwar ki lizour i lannwit. An 2009 Constitutional Review Conmission parey Vis Prezidan in dir e Prezidan ti dir dan en press release State House ti fer en rekomandasyon e mon ti a kontan pas detrwa Minit lo sa akoz zot zot dir ki se sa zot pwen depar zot, apre 15an Prezidan in apwent en Komisyon, Lonorab Georges ti lo sa komisyon, la ozordi ki manyer i kapab pe vin dir nou en lot keksoz. Mr Speaker an 2009, wi nou ti fer en rekomandasyon. Me zot konnen kwa, ti annan en lot 99 rekomandasyon osi dan sa rapor. E zot konnen konbyen zot in pran ziska Prezan, zero, zero, ni enn e pourtan – mon ava donn zot enn ki zot ti’n kapab pran e mon ava dir zot sa – taler mon ti donn zot en presantiman, se mwan Bernard Georges lo sa Komite ki ti fer sa propozisyon swivan ki sa Komite in aksepte; the Committee recommends that consideration be given to the position of Leader of Government Business being made a Constitutional post, mwan Bernard Georges ki’n dir Lonorab Potter i devret vin en post konstitisyonnel ladan. Ki zot in fer avek? Zot in kit li ater. Dezyenmman annou regard lartik 83, ou konnen ki sa Komite ti dir? Speaker of the National Assembly; The Committee recommends that once elected, the post of Speaker should distance himself from party Politics and step down from the Party caucus or other influencial Party Committees, in other words, Speaker ler ou ganny elekte sorti koman en Manm Komite santral vin en manm endepandan. Ki nou’n vwar, eski zot in pran sa rekomandasyon? Zot in fer en keksoz avek? Oubyen eski nou’n vwar avek tou repse ki mon annan pou ou Mr Speaker active politicking by the Speaker..\nOnorab, Onorab si oule fer okenn komanter lo aksyon Speaker i annan prosedir anba Standing Orders ou pa sey servi en – pa zwe smart avek mwan, pa sey servi en bann rekomandasyon pou vin fer latak kont Speaker. I’m calling you to order now and move on…\nAlor akoz ki zot sot lo en rekomandsyon pou fer krwar ki sa papye ki sa rapor ki ziska prezan zot in inyore e zot in met laba set en rapor enportan e ki se sa ki determin rezon ki zot in anmenn sa lalwa devan sa Lasanble ozordi.\nMr Speaker avek tou respe ki mon annan pou Vis Prezidan mon krwar ki i mon devwar ozordi pou dir zot e mon dir zot kler ki zot devret onte ki zot pe anmenn sa lalwa dan sa fason ki zot pe fer. Mon ava dir zot sa ki zot pe fer ozordi, i konmsi sa ki zot pe fer ozordi i parey en Msye ek en Madanm ki pe lager, en Msye ek en Madanm ki reste – mon ava swazir mon prop distrik, en Msye ek en Madanm ki reste Les Mamelles dan en pti lakaz fayfay ki pe lager. Kekfwa sa Msye pe dir avek son Madanm, madanm i dezord, kekfwa sa Madanm pe dir avek son Msye son Msye i bat li ler in bwar, mon pa konnen me zot pe lager e zot sa ki zot zot pe fer ozordi se zot pe vini zot pe dir nou ava donn zot en zoli lakaz Turtle Bay ok, e zot ava aret lager. Olye regard rezon akoz sa de dimoun pe lager, sel keksoz ki zot zot pe fer zot pe dir nou ava sanz zot lakaz. Nou ava tir zot dan sa lakaz fayfay, nou ava anvoy zot dan enn top part e zot ava aret lager. E se sa sa ki diviz nou ozordi. Kot zot pou zot zis lapwentman en Komisyon dan plas en Komisyonner i ase. Sa i pou rezourd tou problenm. E nou nou pe dir eskiz nou sa se dernyen pa ki nou devret fer.\nAvan ki nou apwent sa Komisyon nou devret konnen ki sa Komisyon pou al fer e se sa ki zot in kit ater konpletman dan sa proze devan nou ozordi e se sa ki fer li vin enposib pou nou vot anfaver. Zot in dir nou akoz ki si sa ti bon, si nou nou ti propoze e la i pe vini, akoz ozordi nou pa kapab aksepte. Mon ava donn zot larepons e se en keksoz ki zot dan zot lentervansyon zot in kit ater e nou konnen akoz zot in kit ater akoz i en lour lo zot. Sa ki’n arive antretan se eleksyon prezidansyel 2011. E les mwan dir parey mon ti dir le 14 Zen devan sa Lasanble ki se eleksyon Prezidansyel 2011 ki’n sanz landscape politik isi Sesel. Se pa en Komisyonner Eleksyon oubyen en Komisyon Eleksyon, se sa eleksyon ki’n arrive.\nE Mr Speaker tan ki nou ankor annan bann problenm board lo poto, tan ki nou ankor annan check points, tan ki nou ankor annan pran kart idantite, tan ki nou ankor annan vye dimoun dan kateter pe vin vote, tan ki sa bann pratik i ankor reste, en Komisyon Eleksyon pa pou sanz narnyen. E si zot anvi konnen..\n..e si zot anvi konnen akoz zot lalwa, zot amannman i defayan se akoz i pa pran sa bann keksoz an konsiderasyon e zot pou dir nou, be sa komisyon i ava fer sa travay, mwan mon dir zot espere zot, si zot zot anvi aste en kabri dan en sak, SNP li i pa aste kabri dan sak. Nou nou anvi konnen ki si sa ki dan sa sak avan ki nou peye. Alors se pou sa rezon ki nou’n anmenn nou Mosyon manyer nou’n anmennen. Nou ti dir zot bann keksoz ki defayan e mon ava dir zot ozordi koman en repons..\nMon ava dir zot en keksoz ozordi koman en repons an sa ki zot ava kekfwa dir, mon ava dir zot ki menm si sa Komisyon Eleksyon ti pou kapab revwar tou bann lareg, i annan serten lareg ki i pa ti pou kapab revwar. Alor akfer zot pe al apwent li? E mon ava dir zot lekel sa de lareg ki I pa pou kapab revwar.\nPremyerman, enn bann pli gro problenm ki mwan mon’n konstate, mon konnen ki zot zot in konstate me nou nou konnen se ki Biro Komiser Eleksyon napa ase resours, i napa manpower, i napa larzan, i napa resours. I pa kapab fer en parti politik tir 2 bord lo en poto, i pa kapab, i napa resours pou fer li, i pa kapab al tir sa limenm. Eski zot krwar ki sa Komisyon Eleksyon pou donn son prop lekor resours oubyen se gouvernman ki pou bezwen donn li resours? Alor ki manyer ki zot kapab vin isi pou dir annou vot pou sa Komisyon e li i ava fer bann sanzman swivan. Ler son premye sanzman pou donn li en bidze i pa pou kapab fer limenm.\nE dezyenmman en lot keksoz ki zanmen zot in fer, se prepar en tranzisyon ant en gouvernman avek en lot. Eski zot krwar ki Komisyonner Eleksyon ki pou fer sa? Non, se nou ki pou fer sa, se gouvernman ki fer, sa Lasanble ki fer sa, se pa en Komisyonner Eleksyon ki al fer prepar tranzisyon. Alor Mr Speaker dan sa lalis keksoz ki bezwen ganny revwar swit a bann defayans ki nou nou’n vwar dan eleksyon 2011, sa lamannman ozordi i en dernyen pa pou anmenn sa bann reform ki neseser. Avan ki i arrive, nou bezwen konstate ki manyer nou pou kapab sanz bann lareg elektoral ki anplas. E nou problenm parey mon’n dir se ki san ki sa bann keksoz i ganny adrese – e se pou sa rezon ki nou’n demann en komite ganny etablir, en komite larz pou regard bann reform elektoral ki bezwen. San sa, sa ki nou pe fer ozordi i konpletman, konpletman meaningless. E mon a dir zot akoz i meaningless, i meaningless akoz zot Prezidan i pa zis Prezidan Larepiblik me i sef zot Parti Politik. Alor sa ki zot pe demann nou fer la bomaten se donn en boug ki pou en kandida dan en eleksyon sole lotorite pou li apwent en Komisyon ki sipoze revwar bann lareg. In other words nou pe demann avek en kaptenn tim apwent refri. Mr Speaker ki manyer nou kapab aksepte sa? Ki manyer eski okenn dimoun ki annan en lentelizans dan son lespri i kapab aksepte sa? Sa ki fodre zot fer, e pa dir mwan ler i ava fer sa i pe met ..\nOrder, Order. Hon Rose okay ou ava koze apre ler ou ganny ou tour. Hon kontinyen.\nPa vin dir mwan ki ler i pe fer lapwentman i pe met sapo Prezidan Larepiblik e i pou inyor lefet ki i osi sef en parti politik. Pa sey fer mwan krwar sa akoz zot pa pou arive fer mwan krwar, e mon pa pou krwar. E napa enn dan sa Lasanble, ni zot ki krwar sa. Alor pa vin servi sa largirman.\nSa ki nou bezwen Mr Speaker, an konklizyon, sa ki nou bezwen set en reform ki fer sans. nou tou nou konnen ki problenm nou annan, nou tou nou konnen. I annan problenm larzan, i annan problenm check point, i annan problenm vye dimoun. Tousala – pa mwan ki dir, eskiz mwan, avan ki zot sekwe zot letet, les mwan dir zot, 2001 SADC dan son rapor in dir aret anmenn vye dimoun vote avek zot kart idantite. Zot pa’n fer nanryen. 2006 Commonwealth expert team, met en limit lo kantite larzan ki parti Politik i depanse dan kanpanny, zot pa’n fer nanryen, sanz Konstitisyon, sanz sistenm met en sistenm an plas pou ki dimoun i konnen ki si i annan en sanzman gouvernman ki si sa ki pou arrive. Zot pa’n fer nanryen. Cooling off period; given the persistent violations of the cooling off period in ler pou fini, zot pa’n fer nanryen. Pa mwan ki pe dir tousala Mr Speaker, tousala se zot prop bann dimoun ki zot anmenn isi pou vin vey eleksyon ki’n vin dir tousala.\nNou nou pe dir an konklizyon, annou asize koman 2 Parti Politik matir e adilt, annou revwar tou sa bann defayans e apre annou vot anfaver en Komisyon Eleksyon. Pa vin dir nou vot pou enn avan akoz li i pou fer keksoz. Mersi Mr Speaker, thank you very much.\nOk, nou ava ganny en lot entervenan. Napa okenn lezot? Yes Onorab Derjacques a pe pre konbyen letan ou pou pran?\nHON ANTONY DERJACQUES\nMersi Mr Speaker, Mr Speaker avan mon komanse zis enn pti komanter lo ruling ki ou’n fer bomaten. Mon oule dir ki mon en Manm SNP, mon reste en Manm SNP e mon travay i dapre prensip SNP e mon ankor en Manm Komite Egzekitif SNP e mon travay dan Lasanble i pou SNP ek pou pei.\nMr Speaker yer mon’n sirkil 2 papye lo sa amannman Konstitisyonnel e nou pran kont ki i annan ankor 2 lalwa osi lo Order Paper ki tous osi lo Eletions Emoluments Act avek lo Elections (Amendments) Bill, 2011. Mr Speaker sa dezyenm papye kot mon’n anmenn devan e mon’n donn tou MNA en kopi, mon’n anmenn 12 pwen devan i annan lenpak lo ki manyer nou pe vote dan sa Lasanble lo sa Constitutional Amendments. Mon ti pe propoze ki annefe avan ki i annan okenn vot lo sa Constitutional Amendment Act ki bann lalwa i ganny agree lo prensip parmi nou 2 parti politik. Dan Mosyon ki ti le 14 Zen dan sa Lasanble mon ti anmenn a zot latansyon ki i annan apepre 6 lalwa ki devret ganny revi e sa mon ti’n demande ganny revi avan nou vot lo sa Constitutional (Amendment).\nSa bann lalwa ti enkli Elections Act kot nou kapab fer bann amannman konplet, Public Order Act ki mon vwar ozordi i annan First Reading, Licensing Act kot en licence pou en Radyo avek en televizyon i 1 milyon roupi, Penal Code kot i annan dan Sesel Criminal Libel savedir ie n lofans kriminel si ou dir en keksoz defamatwar kont en dimoun. Mr Speaker avan mon vin lo bann amannman ki mon’n table lo sa Constitutional (Amendment) Bill, les mwan tous lo enn de bann pwen ki mon ti’n demande e ki mon ankor pe demann Vis Prezidan avek sa Lasanble ki nou fer en komite ki kapab en Bills Committee pou revwar bann lalwa e agree lo sa bann lalwa an prensip avan nou vot lo Konstitisyon. An referans Elections (Amendment) Bill Mr Speaker mon ti’n anmenn detrwa proposals pou zot latansyon par egzanp..\n..Alor senpleman mon a dir ki i annan en kantite propozisyon ki mon’n donn zot e sa bann propozisyon i serye e i annan lenpakt direk lo reform elektora isi Sesel. E set a zot pou pas lo sa 12 propozisyon e si zot dakor avek, zot ava dakor avek mwan ki i annan en sans ki nou kre en komite ki kapab revi tou sa bann lalwa e an partikilye sa bann proposals ki mon’n met devan zot avan ki nou vot lo sa Konstitisyon. An referans sa amannman Mr Speaker direkteman mon al lo lartik 115 (a) 1 kot mon’n propoze ki an efe se pa Prezidan ki apwent sa 5 manm lo sa Commission parmi sa 7 ki CAA, Constitutional Appointments Authority in anvoy kot li. Sa si Prezidan ki apwent sa 5 dimoun parey nou’n tande, en zwer foutbol, en kaptenn tim Parti Lepep, limenm li a’n efe petet pou pran par dan sa Eleksyon Prezidansyel alavenir, limenm li ki pe nominate sa 5 refri ki pou refri sa match ant Parti Lepep ek SNP. Alor mon ti pe mazinen pou fer li dan en fason pli akseptab ki Prezidan i nominate 1, ki sa 2 lezot parti politik ki’n pran par dan eleksyon imedyatman avan ki ava neseserman SNP avek Parti New Democratic Party i nominate 1 ek lot, savedir i fer 3, apre Interfaith Committee i kapab nominate 1, apre Lungos ki ansarz Non-Governmental Organisations pou Sesel, ki’n montre en kantite lentere dan reform elektora parey Interfaith Committee zot osi zot nominate 1. E sa 5 dimoun zot ava by simple majority elekte zot Chairman.\nAn plis ki sa, mon’n osi propoz avek zot, ek sa Lasanble ek gouvernman ki nou donn sa Commission sa obligasyon pou asiz in permanent sessions savedir nou pa ganny en Chairman ki travay avek bann lot Commission e Commissioners ki vin zis 2 semenn avan eleksyon pou travay me zot asiz in permanent session e zot travay pou eleksyon isi Sesel e ki zot ganny provided with a budget sufficient for its purpose charged directly to the Consolidated Fund ki sa Komisyon alor i pa vin parey Human Rights Commission ki napa en bidze e ki bezwen rely lo Ombudsman pou travay, e alor i fer enn pti git travay, me sa Commission i annan en kantite resours adekwa pou li travay.\nMr Speaker SNP i oule en Commission, selman pou li i pa oule zis en Commission, i oule sa laplenn politik vin pli nivo. Nou anvi reget tou bann lalwa ki asosye avek eleksyon ki enkli Elections Act, Public Order Act, Penal Code, Licensing Act. Parey zot menm zot zot in anonse zour National Day ki zot bezwen revi sa bann lalwa. Akoz nou pa pran 2 semenn e parey nou ti fer avek Customs and Administrations Act, nou nominate en Bills Committee dan sa Lasanble ki annan pouvwar pou somonn ouswa demann Interfaith Committee, Lungos ek tou bann lot akter parey bann parti politik e okenn dimoun ki enterese pou fer pandan 2 semenn bann rekomandasyon pou fer pa zis avek nou Konstitisyon me avek tou bann lot lalwa ki mon’n site.\nMr Speaker si i annan en demann alor pou pran en vot lo Konstitisyon mon pou bezwen abstain. Mon pa pou kapab vot an faver sa amannman tan ki napa en prosesis pou nou reget toule 5 lot lalwa. E mon pe demann zot, mon pe plead avek zot, donn nou 2 semenn pou nou reget tou lalwa. Mersi Mr Speaker.\nHON. NICHOLAS PREA\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker souvan dan sa Lasanble, SNP ki reprezant lopozisyon dan sa pei i toultan ganny akize. Akize ki nou pa fer nanryen, akize ki nou pa anmenn kontribisyon, akize ki nek nou sanz nou pozisyon. Byensir en parti politik apre ki in propoz en lide 10an pase, 4an pase dernyen fwa, nou annan tou rezon pou nou kapab revwar sa ki nou ti propoze e regarde koman nou kapab amelyor lo la. Anmenmtan nou regard sa ki pe arive laktyalite dan lemonn i donn nou lide osi tou kote nou kapab fer pli byen, kote nou kapab amelyore. Me dernyen keksoz ki nou ti regarde se rezilta eleksyon 2011 ki’n fer nou remet nou lide 10an pase, 4an pase ki ti ganny anmennen dan sa Lasanble lo latab e fer bann lezot propozisyon ki bokou pli larz ankor ki sa ki la devan nou.\nNou problenm isi dan sa Lasanble nou’n vwar li tanzantan e i annan lezot lalwa ki pe vini ankor kot nou’n vwar pei toultan i bouz dan en direksyon parey manrmay i dir nou me saret devan seval. Nou nou pe dir annou fer keksoz byen. Annou al pli larz, annou al pli lwen parey mosyon Onorab Georges ti demande le 14 Zen sa lannen. Annou met bann keksoz ki neseser pou nou kapab get ladan pou nou kapab sort out avan nou cap li up avek sa Bill ki devan nou kot sa Komisyon i vini i met keksoz an perspektiv.\nKonbyen fwa zot lo zot kote zot in dir, be i ok, Komisyoner Eleksyon son biro pa pe fer en bon travay? Konbyen fwa mwan lo sa kote dan deba bidze mon’n dir i annan en bidze 1 milyon roupi toulezan anba sa biro ki al ver ranforsi Electoral Boundary. Zanmen depi ler mon’n dan sa Lasanble, depi an 2002 mon’n ganny elekte sa legzersis in ganny fer. Sa i en fot ki nou koman bann lezislater dan sa Lasanble nou’n kontinyen les pase lannen apre lannen. Sa i enn bann demann ki nou nou pe dir annou fer li avan ki nou adopte sa ki la devan nou, avan nou cap tou nou bann demann, mon asire i annan lezot lo zot kote avek en Komisyon Elektoral.\nMr Speaker nou bezwen osi anmenmtan set history right. Annou pa toultan menm nou annan zanfan ki pe grandi, zanfan pa konn nou listwar, pa konnen kote nou sorti. E ler nou pa konnen kote nou sorti parler nou – parey ozordi nou pe tann tou sord kalite ziska renesans moral. Akoz nou bezwen vwar kote nou’n fer mal pou nou al rod renesans moral. Be si nou pa pe aksepte, rode kote nou’n fer mal parey sa legzanp ki Onorab Georges in donnen taler, toultan nou pou krwar nou pou rod Renesans, toultan nou pou sey aranze, tir en fanmiy ki pe lager Les Mamelles met zot Turtle Bay nou krwar zot ok zot pou aret lager. I pa pou mars koumsa. Let us set history right once and for all dan nou pei.\nE ankor mon fer en lapel ankor ozordi avek nou medya nasyonal avek SBC. SBC in koz mon krwar 2 fwa oubyen 3 fwa lo sa Proze-de-Lwa ki la devan nou. Proze-de-Lwa ti pe vin dan nou Lasanble, in ganny retire, SBC zis i mansyonnen ki sa Proze-de-Lwa in ganny retire. I pa pare pou fer investigative journalism pou ale pou al demande, pou klarifye devan piblik kot bokou manm piblik in demande be ki’n arive. Ki ou rol SBC? Ale al kot Leader Gouvernman dan sa Lasanble e demande ki rezon. I mean, sa zour mon krwar ti Onorab Pool ki ti prezant sa mosyon pou retir sa Bill, demande ki rezon in ganny tire. In ganny tire pou ganny ranplase avek en lot ki annan serten sanzman ladan. Dimoun i ava konpran enn ptipe.\nE anmenmtan SBC pa vwar li neseser pou al pli lwen pou dir be apard ki ozordi gouvernman pe propoz sa baze lo rekomandasyon SADC, Commonwealth, AU, EU, tou sa bann dimoun ki vin reprezant dan nou pei koman obzervater, i pa kapab dir poudir lopozisyon osi tou in fer sa demann. E la devan mwan Mr Speaker premye demann ti ganny fer le 10 Zilyet 2001 par Onorab Ramkalawan dan Lasanble atraver en mosyon. Mosyon parey nou’n ganny dir bomaten ti ganny rezete. Le 19 Zen 2007 mosyon ti ganny anmenn ankor dan sa Lasanble. E Onorab De Commarmond – mon pe vwar li depi taler – ti konpran lespri sa mosyon akoz ladan dan konklizyon Onorab Ramkalawan i dir poudir Onorab De Commarmond osi tou Mr Speaker in konpran akoz li osi in asiste bann tel seminar organize par SADC. E vwala son fason ki i ti entervenir lo sa mosyon. Me i malere ki ler i ti vote i ti zwenn blok li osi i ti vot an blok i ti zet sa mosyon.\nVwala Mr Speaker kot mon pe dir medya i manke pou edik nou pep lo vre keksoz ki pase dan nou Lasanble e apre nou asiz lot kote latab nou akize ki lopozisyon pa’n fer nanryen dan sa Lasanble, pa’n fer nanryen pou anmenn demokrasi dan sa pei. Mr Speaker lide en Komisyon parey mon’n dir, parey Onorab Georges in dir, i bon, me nou bezwen vwar keksoz pli lwen. Sa lide i stop short of lezot keksoz ki pe preokip nou. Nou, nou lenstitisyon, ki rol nou zwe? Ki rol nou zwe dan en prosesis eleksyon?\nAnmenmtan ki nou antre dan en prosesis eleksyon, si i en eleksyon ki pa konsern nou, nou still en Manm sa Lasanble, e nou annan serten etik ki diriz nou. Nou ti vote pou etik Manm Lasanble. E sa etik i pa diriz nou zis la anndan, i diriz nou deor osi tou, nou konportman. Eski nou met li an pratik? Menm travayer Lasanble ki osi annan en Kod Kondwit par egzanp serten levennman politik pou li pa pran par ouvertman ladan. Eski i ganny adere avek? Tousala nou bezwen regarde. Nou lenstitisyon ki pe ganny kestyonnen deor e nou lenstitisyon ki toultan nou rode ki i bezwen ganny respect.\nMr Speaker nou’n koz lo konsansis. Konsansis i en zoli mo i parey rekonsilyasyon. Ou pa kapab rekonsilye ou menm, ou pa kapab ganny konsansis ou menm. I pran 2. Nou ti anvi en konsansis? Eski ti annan dyalog pou sa konsansis? Eski ti annan? Napa. E mwan mon’n fatige vwar, mon’n fatige asiz lo serten komite dan sa Lasanble kot desizyon in ganny pran, official dan komite i ganny minuted, and yet an deor komite en lot desizyon i ganny pran ki overrule the official decision of the committee. Come on. Apre nou koz konsansis. Ek ki nou ti pou dyaloge pou nou rod konsansis? Ek ki nou ti diskite?\nMr Speaker problenm avek Parti Lepep e son bann dirizan, zot krwar ki ler lopozisyon i vwar en Proze-de-Lwa i mal, i annan keksoz mal avek, nou pa patriotik. Sa zot problenm. Si en dimoun napa menm lide avek zot, sa dimoun pa patriotik, sa dimoun i en lennmi sosyete, sa dimoun i trair son pei. I malere pou ozordi pou nou pans koumsa. Nou tou nou konnen ki savedir traizon e nou tou nou konnen poudir traizon in pase dan listwar nou pei.\nRelevance. Onorab, mon bezwen gid zot lo sa deba, oke? Relevans silvouple. E Bill devan nou i annan pou fer avek en Amannman Konstitisyonnel. Proceed.\nMr Speaker mersi. Mr Speaker lapel ki nou’n fer dan lepase e lapel ki nou’n fer le 14 Zen se nou pe rod en keksoz ki meyer pou nou pei, en keksoz ki nou menm nou ki la ki ava sorti dan sa prosen eleksyon nou ava dir la prezan nou tou nou lo en laplenn nivo, nou tou nou pe al compete for the people out there to choose the best MNA to represent them in this Assembly. Sa ti lide ki mwan mon ti annan ler mon ti debout premye fwa dan eleksyon Lasanble Nasyonal. Ki lepep ler i a vote i a swazir sa ki i krwar meyer pou defann li e pou reprezant li dan sa lenstitisyon. E sa mon ankor krwar lo sa prensip.\nMr Speaker Bill ki devan nou, mon pa vwar li i better than the last one. Mon a zis fer rapel petet osi tou pou lodyans ki la ozordi ki pa’n okouran ki rezon in ganny retire. Premye Bill ki ti ganny anmennen, ki’n ganny retire, ti fer apwentman 3 manm kot i ava annan en Chairperson avek 2 lezot manm, 1 apwente par Prezidan, 1 apwente par Leader Lopozisyon. Anmenmtan ki nou ti a santi ki i devret ganny agrandir, me son lide apwentman pa ti tro move. Be annou get en kou ozordi ler menm lorganizasyon non-gouvernmantal i demande, i ekrir lotorite i demande be come on, annou agrandir, annou anmenn en reprezantan omwen Lungos lo la. Nou retournen, nou dir be oke, annou fer sa Komisyon 5 manm me tou le 5 manm Prezidan ki pou apwente.\nOrder, order. Lo kote mazoriter si zot pa dakor avek sa ki i pe dir zot a lev lanmen apre zot a koze zot ava dir i pa koumsa. Pou le moman ou bezwen les Onorab Prea dir manyer li i konpran sa lalwa. Oke?\nSo, Onorab Prea proceed.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker anmenmtan ki ler ou regard en dimoun kalifye pou li vin en manm i dir ou sa dimoun apard being en Seselwa, en registered voter, i pa devret en manm ki en kandida dan eleksyon. I pa devret en dimoun ki aktivman lo en komite en parti politik. But yet, sa dimoun ki pran desizyon final pou apwent tou sa 5 manm in en kandida dan dernyen eleksyon e i pou aspire pou vin en kandida, i pou aspire pou li prezant son 25 kandida tou. Alor i pou sa ki mon’n dir taler.\nMr Speaker nou’n fer konparezon e menm dan Press communiqué ki’n sorti kot Cabinet, nou’n fer konparezon par egzanp La Norvège, Norway, ranked number 1 in democracy, ki manyer li i apwent son bann manm. Be La Norvège pa en politisyen ki apwent son bann manm. I Lewa. Lewa napa nanryen pou fer dan politik. I parey Moris. Annou pran nou vwazen kot mon kontan fer referans avek; Moris i annan 7 manm, La Norvege i annan 5 manm. Moris i annan 7 manm me se son Prezidan Moris ki napa pouvwar politik ki apwent bann manm. Lenn, pli gran demokrasi ankor dan lemonn, 3 manm, se Prezidan pei ankor ki napa pouvwar politik ki apwente. Me nou isi sa dimoun ki apwente se Prezidan ki annan tou pouvwar politik. E parey Onorab Georges in mete, se li ki pe apwent bann refri ki pou sirvey tou keksoz pli devan.\nMr Speaker vwala alor en ptipe mon kontribisyon lo sa Proze-de-Lwa ki mwan, anmenmtan parey mon’n dir, i en bon lide, ki nou ti a kontan demen nou vwar ki en Komisyon Eleksyon i take on responsabilite, e nou rantre dan en lot prosesis e nou ti kapab rantre dan en lot prosesis dan en lot fason. Mr Speaker lafason ki keksoz pe ganny fer mon pa satisfe avek e mon pa pou kapab vot an faver. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Ferrari. Nou pe ale ziska midi, ou pou fer ou entervansyon? Akoz 30 minit ou annan anba Standing Orders.\nHON. JEAN-FRANCOIS FERRARI\nMersi Msye Speaker. Msye Speaker mon ti a kontan sitiye sa deba premyerman dan son konteks. Mon a fer referans a 2 statement. Enn ki Vis Prezidan in fer dan son Opening Address e enn ki Leader of Government Business in fer. Konteks sa lalwa dapre Vis Prezidan se pou promouvwar bann meyer prensip demokratik. Sa an limenm mon krwar par ekstansyon, Vis Prezidan i rekonnet poudir napa bann prensip demokratik ki ase bon. Nou bezwen fer li vin pli meyer e par ekstansyon sa i vedir ki zot in ganny sa eleksyon lo bann prensip ki pa demokratik. Zot rekonnet zot menm poudir i annan bann flaws, bann keksoz ki pa pe marse e zot pe dan en sans fer en meakoulpa e dir nou aksepte ki i annan bann problenm mank demokrasi. Sa se en keksoz ki nou nou’n dir depi plis ki 10an e nou kontan ki ozordi zot rekonnet finalman ki eleksyon ki ganny deroule dan Sesel i pa ganny deroule dan bann kondisyon demokratik ideal.\nSa i en pwen ki mon krwar ki listwar i ava rapel, i ava rekonnet ki bann venker dernyen eleksyon in aksepte ki zot viktwar in ganny enpe tinted par bann move prensip.\nDezyenm pwen ki sitiye dan sa konteks sa deba se ki Onorab Potter i dir nou ki demokrasi i en keksoz ki evolye e ki toultan i annan bann amelyorasyon ki bezwen ganny fer. Sa se en keksoz ki nou nou pa zis dir me nou met li an pratik. Ler nou fer bann propozisyon demokratik pou meyer demokrasi an 2001, 10an pase, 10an apre nou realize poudir demokrasi i evolye. E parey zot zot kontan dir, kot i byen nou garde, kot i move nou anbelir.\nEgzakteman. Nou nou’n pran en prensip ki nou’n tenir avek tou sa bann letan poudir ki en Komisyon Elektoral i enportan pou nou pei. E ozordi nou kontinyen dir ki en Komisyon Elektoral i en fakter enportan, i en prensip fondamantal pou nou annan en bon demokrasi, en vre demokrasi dan nou pei. Me selman, an 10an ki Leader Lopozisyon ki fer sa premye propozisyon, nou’n evolye e nou’n anbelir li e nou pe rod en keksoz ki pli bon dan lemonn, ki pli bon ki Norvège ki pli bon ki dan Lenn, ki pli bon ki dan bann pli gran pei demokratik. Akoz nou pa kapab annan sa laspirasyon pou nou get pli lwen? Se sa ki nou pe fer. E se pou sa ki mwan mon dir e nou nou dir lo sa kote latab si i annan en Proze-de-Lwa ki 90% bon me ki 10% move, sa Proze-de-Lwa i move. Si nou vwar poudir i annan 10% ladan ki pa bon, nou bezwen asize e aranz sa 10% pou nou annan en Proze-de-Lwa ki en lalwa ki 100% bon pou le moman e ki kekfwa alavenir dan evolisyon lemonn nou ava vwar poudir i pa adapte nou a bezwen fer li ankor pli bon. Pou le moman zot zot pe demann nou pou aksepte en lalwa ki pa garanti bann gran prensip demokratik ki nou tou nou aspire pou nou gannyen dan nou pei e sirtou nou dan lopozisyon ki’n travay tou sa bann lannen pou nou anmenn demokrasi dan Sesel.\nMon rapel an 1991 ler mon ti ganny arete premye fwa pe distribye papye anvil, mon ti ganny anmennen dan Kord Gard e en Gard ki ankor en Zofisye Lapolis ozordi, ki en bon Zofisye Lapolis, ti dir mwan ‘‘Ferrari arete, ou pa pou gannyen, ou pou ganny problenm. Arete. Ou pa en move dimoun, konmsi arete, konmsi mon pa kontan mon vwar ou pe ganny sa bann problenm’’. Sa ti 20an pase, nou ti dan Parti Inik, e ozordi gete ki progre ki nou’n fer. I annan en kantite progre ankor ki nou kapab fer. Nou pa bezwen restrikte nou lo zis serten keksoz ki aranz nou, ki suit nou, ki suit zot koman en parti politik ki opouvwar. Akoz wi, i annan en gran diferans ant propozisyon ki SNP pe fer e propozisyon ki zot zot pe fer. E sa diferans i ganny rezimen dan en sel mo: kontrol. Zot zot anvi en sistenm kot zot kapab kontrol prosesis eleksyon, se sa ki zot anvi. Nou nou anvi en sistenm kot kontrol prosesis eleksyon i sorti dan lanmen bann zwer ki pe partisip dan eleksyon. E i al dan lanmen en refri oubyen plito en group refri endepandan ki kapab fer zot travay e ki kapab donn bann bon zizman, e bann bon large, e bann bon ladministrasyon pou nou ganny bann pli bon e bann pli meyer eleksyon dan Sesel. Zot zot ankor pe lager lo sa sistenm kontrol.\nMon repran a sa moman pwen ki Onorab Prea in fer lo lapwentman bann manm lo sa Komisyon Elektoral ki zot zot in fer 2 sanzman. Premyerman sete Prezidan ek Leader Lopozisyon lo baz lapwentman Konstitisyonnel ki ti pou fer li. Sa i donn Prezidan en serten kontrol, akoz si sa 2 manm pa dakor lo lekel ki pou vin Chairman se li ki apwente. E parey zot konnen dan tou lapwentman Konstitisyonnel zanmen sa 2 manm in tonm dakor e se Prezidan ki finalman in deside. Donk Prezidan i annan enpe kontrol. Me parey en skorpyon ki menm si i pa anvi pik ou, i pou pik ou. Son natir i koumsa. Finalman ler zot in fer sa sanzman zot in revin ankor dan en sitiasyon kot Prezidan i ganny tou pouvwar, se li ki apwente. E i pa apwent zis sa 5 manm ki ganny propoze, i dir avek zot nonm mwan 7, mon pou apwent 5 ladan akoz i annan 2 mon pou kit ater. Mon bezwen fer sir ki ler mon triye, mon gard sa ki dan mon faver, me sa ki dan faver lademokrasi, sa ki dan faver lendepandans, mon kit ater. Se sa kontrol. Se sa kot natir i retournen e i pran lavantaz lo en sistenm ki’n ganny pli byen reflesir. Nou se nou isi dan sa Lasanble ki debat lo lalwa ki propoze, ki amelyore, e ki finalman vote.\nPrezidan Larepiblik dan son statement apre eleksyon i ti dir ki i annan nesesite pou annan en Komisyon Elektoral e once ki sa Komisyon Elektoral pou ganny setup i ava adres plizyer size. Parey Onorab Derjaques in liste, serten sa bann size, Onorab Georges osi in liste sa bann size e sa Komisyon ki pou adres sa size. Mon bann ser koleg e frer koleg, si nou nou tir nou pouvwar nou koman bann lezislater pou nou revwar, amelyore, sanze e propoze, e met li dan lanmen en Komisyon Elektoral ki li i pa konn nanryen dan sa bann keksoz li, li i en administrative body, nou ki bann lezislater, se nou ki bezwen fer sa bann propozisyon e evantyelman sa bann sanzman ki Prezidan limenm li in eksprimen swe ki sa bann keksoz i arive. Me mwan koman en Manm sa Lasanble mon lafreyer se ki ant sa swe ki Prezidan i eksprimen e realite ki pou arive ler Komisyon pou ganny setup i pou en diferan sityasyon. Mwan mon santi ki mon responsabilite vizavi sa pei e mon bann koleg isi i partaz sa, se ki nou se nou ki bezwen pran responsabilite sanz e amelyor bann lalwa ki annan pou fer avek lademokrasi dan nou pei. Nou pa pou – e se pou sa ki i pou tradwir dan sa vot ki nou pou fer – nou pa pou e i pou tradwir dan sa vot ki nou pou fer, nou pa pou a okenn moman renons nou responsabilite koman bann Lezislater e met li dan lanmen evantyelman en Komisyon Elektoral.\nNou sa ki nou pe demande se ki bann size ki annan pou fer avek eleksyon, bann lalwa ki annan pou fer avek eleksyon i ganny diskite par nou, ozordi nou komanse e nou pa pran okenn recess, nou ale menm. Si nou krwar poudir i prese, nou travay 24 lo 24, nou met sa bann lalwa devan, nou diskit zot. Public Order Act, Elections Act, Penal Code. Nou met sa bann lamannman, nou anmenn isi, nou diskit zot, nou travay koman en Lasanble serye e nou delivre en prodwir ki a la oter nou demokrasi. Nou’n dir e nou mentenir ki tou travay ki pou annan pou fer pou amelyor nou demokrasi atraver reform elektoral nou nou pou travay 24 lo 24, e nou pou travay, nou pa bezwen recess, nou pa bezwen nanryen, nou pou travay, nou pou fer li avek tou nou leker e avek tou nou responsabilite. E once nou pou’n adres sa bann size, la sa kouronn se nou Komisyon Elektoral ki pou ganny en seri zouti legal pou li kapab donn nou en demokrasi ki solid e bann eleksyon ki vreman free and fair.\nKi bann reform ki neseser? Apard Komisyon Elektoral oubyen Komisyon Eleksyon parey zot dir, nou bezwen annan en lalwa ki gouvern bann finans sa Komisyon. Mwan si mon ti dan gouvernman ozordi mon ti pou anbarase avek bann statement ki Sef Ziz pe fer vizavi lendepandans zidisyer. Mon ti pou anbarase. I annan plizyer mwan, plizyer lannen, zot pe kriye pou zot lendepandans. Donn zot zot lendepandans. Akoz zot pe reziste donn Lakour son lendepandans? Parey zot pe reziste annan en Komisyon Elektoral ki vreman endepandan e sa i komans par son bann mwayen finansyel kot i pa pou bezwen vin kot Vis Prezidan ki Minis Finans ki adjudicate dan bann zafer bidzeter e ki en zofisye dan son prop parti pou li vin kot en politisyen pou li dir avek li silvouple donn mwan ankor enn pti morso larzan mon bezwen al aranz en Balizaz Elektoral ant Mt Signal avek Beau Vallon. I pa bezwen tay kot en politisyen akoz nou’n donn li sa lotorite e sa lendepandans finansyel. Annou fer li.\nMon konnen poudir i difisil pou zot akoz parey mon’n dir pli boner, sa i apel larg kontrol. E zot pou zot, mon pa konnen ki manyer mon kapab dir sa, kekfwa akoz i annan plizyer parmi zot ki’n etidye dan bann pei kominis e ki i annan anndan zot sa lide ki kontrol se sel fason pou zot reste opouvwar. Alors mwan mon pou enplor zot, annou pran sa kouraz e larg enpe sa kontrol e met sa prosesis elektoral parey prosesis zidisyer dan lanmen bann dimoun ki konpetan, ki nou annan konfyans dan zot e nou montre zot sa konfyans. Nou bezwen annan bann reform lo ki manyer bann Rezis Voter i ganny fer. Nou bezwen annan en lalwa lo campaign spending. Nou bezwen annan en lalwa.\nNou en pei 85 mil dimoun, e tou dimoun i realize, tou bann obzervater i realize ki i parey en pti vilaz dan fenfon Langleter oubyen dan fenfon La Suisse, oubyen dan fenfon Itali, 85 mil dimoun ki si ou annan en Berlusconi oubyen si ou annan en Bill Gates, oubyen si ou annan en Sheikh Khalifa ou kapab aste eleksyon dan sa vilaz one time fini. Annou pa koz ankor lo la. 85 mil dimoun. Alors nou bezwen en lalwa ki kontrol depans finans. Si non nou pou al dan eleksyon e se pa voter ki pou deside se larzan ki pou deside. Dan premye lentervansyon ki mon ti pou fer lo mosyon Onorab Bernard Georges le 14 Zen e apre mon pa ti koze akoz mon ti vreman enpe depresiv apre sa ta maltrete ki nou ti gannyen, tit mon prezantasyon sete ‘The best President money can buy’. Se sa tit mon prezantasyon. Nou pa kapab reste dan en sitiasyon koumsa kot larzan i domin politik. Nou bezwen annan lalwa ki efektiv, ki efikas, ki kontrol ki manyer ou resevwar larzan. Akoz sa i lo nou souvrennte nasyonal. Konbyen pei dan lemonn enkli Zimbabwe i defann ki larzan ki okenn finansman pou okenn parti politik i sorti aletranze.\nVwala en reaksyon formidab ki mon’n gannyen avek Onorab Potter. E zot zot pa’n gannyen? Me si nou nou gannyen e si zot zot gannyen, i still mal. Nou anvi en lalwa ki anpese ki okenn parti politik i ganny son finansman sorti dan en pei deor oubyen en lafors politik akoz nou pe perdi nou souvrennte. So se sa bann keksoz ki nou bezwen fer e sa se bann keksoz ki nou bezwen fer avan nou annan en vot lo Komisyon Elektoral.\nZot zot in dir SADC in demann en Komisyon Elektoral. Nou konnen poudir SADC in demande. SADC in demande, Commonwealth in demande, IESA in demande, Komisyon Losean Endyen pa’n tro demande selman endividyelman bann dimoun ki ti la in dir akoz zot zot enn ptipe per per pangar zot a ganny raporte. Zot in dir zot osi. Francophonie osi parler enn i pas par deryer i vin dir ou poudir li i pa dakor avek sa ki lezot in dir selman fodre. Zot dir tousala. Savedir annou pa zis fer li akoz lezot dimoun i dir nou fer. Annou fer li akoz i byen. E annou fer li an donnen sa Komisyon Elektoral tou bann zouti neseser pou li travay. Setou. Akoz nou pa kapab kontinyen dan en pei kot parey Onorab Derjaques in dir Human Rights Commission i ganny setup san okenn framework, san okenn modus operandi e san okenn finansman. E nou vwar ki manyer i terminen. Donk annou evite sa bann sitiasyon koumsa.\nNou bezwen lalwa ki protez bann resours leta ki ganny servi pou bann rezon politik. Nou bezwen parey mon’n dir en indepth review of Elections Act Code of Conduct. Indepth, pou nou kapab vwar akoz nou pa pli modern dan lemonn. Nou pa kapab kontinyen dan en sitiasyon kot nou depan parler lo en Zofisye Elektoral ki ethically, ki annan bann etik ki byen ki krwar dan lademokrasi, parey mwan mon ti vwar ler mon ti al siperviz vote dan stasyon North East Point, nou ti annan en sitiasyon kot en bann dimoun ki ti oule vin vote napa personn, okenn ners, okenn Sekreter Sekter, okenn Cleaner, okenn lot ki’n vin anmenn li vote. Si ti annan dimoun ki ti vin vote, i ti vini dan son wheelchair, i ti apros sa Presiding Officer, Presiding Officer ti anmenn li vote. I annan ti kriye ler ti demann li ki manyer pou vote i ti dir ‘‘Met dan rouz akoz taler pou met mwan dan kaso’’. Cancel, lala, vot gate. I annan ki ti dir ‘‘Mon pa kapab, mon pa konnen’’. Cancel, napa personn deryer ki ti kriy ek li, ‘Msye Rene, Msye Michel, Lepep’. Napa personn ki ti kriye, i ti fer son zafer limenm.\nSe sa bann lareg ki nou bezwen annan. Be parkont i annan dan lezot stasyon parey Mt Fleuri kot en msye ki ti pe tir ton lo bato Zedi, i ti pe tir bann ton 60 kilo dan kiv selman Vandredi i pa ti kapab tyonbo en bolpenn, alors ti annan MNA ki ti al mars deryer li. Mon pa ava nonm son non, selman i la, i pe get mwan, ti debout deryer li pou gete kote i vote. So sa se bann keksoz ki nou bezwen deal avek.\nOnorab, relevance. Onorab nou annan en amannman Konstitisyonnel devan nou. Nou pa kapab waste time lo kwa ki’n pase dan dernyen eleksyon. I fer dezyenm deba kot nou zis koz lo dernyen eleksyon. Tedious repetition. So annou al lo amannman devan nou.\nNapa problenm Msye Speaker, mwan mon sorti lo bann zafer Mt Fleuri, eleksyon, bann zafer koumsa. Sa ki enportan se ki nou annan en framework ki pou permet parey mon’n dir sa Komisyon travay.\n..Non. Nou pe fer en Komisyon san donn li okenn Terms of Reference, apre ki nou pou gete. Sa se nou louvraz. Mon bann ser koleg, sa se nou louvraz. E nou nou bezwen pran nou responsabilite pou nou fer sa travay, e nou pare, e nou repete ki nou pare pou nou pran nou responsabilite a tou nivo, lo tou deba, lo tou travay ki annan pou fer avek reform elektoral e nou pou prezan dan tou bann deba. Semenn prosenn mon aprann ki pou annan Public Order Bill. E ladan, seksyon 7 i annan pou fer avek bann rasanbleman pandan eleksyon. Nou ava vin travay lo la pou nou fer nou bann kontribisyon parey nou’n ganny elekte pou nou fer.\nMon konklizyon Msye Speaker, parey ou’n dir, mon pa oule repet tou bann keksoz ankor ki’n ganny dir, me selman i enportan ki si zot anvi sa konsansis – e la personnelman mon adres Onorab Marie-Louise Potter, Leader of Government – akoz ou’n dir nou’n dir atraver ou Msye Speaker ki nou bezwen rod en konsansis. Nou anvi en konsansis, nou pa anvi en konpromi, nou anvi en konsansis. E pou ou annan en konsansis, si mon kapab zis devlop sa pti pwen ki Onorab Prea in anmennen, en konsansis i vin apre en dyalog. I pa vin apre kot zis sa bann keksoz i ganny mete devan nou, tire, mete, zanmen i annan okenn konsansis. E la mon demann mon lekor, parey Onorab Potter lontan ti kontan dir, mon demann mon lekor si vreman zot in reflesir avan zot in fer sa bann propozisyon akoz zot in mete, zot in tire, zot in met ankor. Nou fer en propozisyon atraver en mosyon, zot zete, selman son lannmen zot revin avek, zot napa en direksyon. Zot napa en direksyon e sel direksyon se lefe ki zot anvi ki nou nou aprouv sa ki zot zot propoze. Sa an prensip mon napa problenm avek si sa ki zot pe propoze i bon. E se sa ki nou nou’n fer lo sa kote latab pandan plizyer lannen. E Vis Prezidan i konnen, sak fwa ki in vin devan sa Lasanble avek en Proze-de-Lwa ki en bon Proze-de-Lwa, nou’n travay e nou’n vote son Proze-de-Lwa. E sak fwa ki zot in vin avek en Proze-de-Lwa ki pa bon nou’n dir poudir i pa bon. Nou’n demande e plizyer fwa zot in retire. Customs Bill, Companies Act, tou sa bann keksoz koumsa zot in retire baze lo bann propozisyon ki nou nou’n fer. Zot in retire. Zot in regete, i annan zot in re-anmennen, i annan zot ankor pe regete ankor. So mwan mon dir plito nou pran letan nou get byen ki nou ganny nou en bon lalwa.\nAnkor 2 minit Onorab.\nAlors Msye Speaker, mwan mon pa konnen si mon pou la ankor dan prosen Lasanble akoz sa Msye ki sipoze nonm Komisyon Elektoral in dir lotrozour poudir i pe pran tou le 25. Limenm li ki sipoze nonmen, in fini dir ek mwan poudir mwan mon letan dan sa Lasanble pe al fini la li. Selman limenm li ki pe nonm refri laba. Se sa enn bann pli gro problenm. Refri in deside ki mon pa pou la, savedir fer sa ki mon annan pou fer, refri in fini pran son desizyon. E se sa kot keksoz i mal, e se sa kot nou dan sa kote latab nou dir ankor nou ti a kontan rod sa konsansis, nou ti a kontan propoze. Ki manyer par egzanp ler ti fer Konstitisyon finalman ti tonm dakor me selman sa 2 dimoun lo……..\nWi, be ti tonbe dakor akoz nou ti bezwen en Konstitisyon. Akoz nou pa kapab tonm dakor lo sa bann keksoz? So mwan mon pare pou mwan travay e mon pa pe vote sa lalwa, la lamannman Konstitisyonnel akoz mon pe fer en ditor mon pei si mon fer li akoz mon pe adres zis enn pti boubou lo en gran kanser. Annou adres sa kanser ki kapab detri nou pei e ki kapab fer nou demokrasi retourn a’n aryer. Alors avek respe mon demann avek Minis pou li dan son konklizyon annan kouraz pou li dir oke, mon’n ekout sa ki lopozisyon i annan pou dir, mon konvenki ki zot senser e…\nTime’s up Onorab. Onorab Gervais Henrie.\nMersi Mr Speaker, ozordi Mardi le 12 Zilyet, 11.15 nou ankor dan Lasanble, i tre byen akoz Lopozisyon i la e i pou annan en deba, zot pou asize, zot pa pour travay ziska 9.15.\nMr Speaker Onorab Potter dan son prezantasyon in koz longman lo mosyon ki Dirizan Lopozisyon ti anmennen an Zen 2007. Sa ti en lepok me kantmenm sa nou ankor krwar nou dan en Komisyon Eleksyon, wi nou ankor krwar ladan akoz i ankor e i pou touzour bon pou Sesel. Me letan in sanze.\nEn Komisyon Eleksyon, pa kapab ganny kree an izolasyon, mwan mon vwar li koman parti en package dan sa prosesis eleksyon zis parey tou mon bann koleg ki’n koze avan mwan in fer sa tre kler. Lemonn ozordi i dan milye en prosesis reform elektoral, e sa i pa nanryen nouvo. Depi reform dan sistenm sekirite ki enpakte lo prosesis eleksyon vote, an Nigeria, ziska Malezi kot zot oule elimin frod e ogmant akse avek medya kontrole par gouvernman, san oubyen Bangladesh kot laba osi i annan presyon pou nivle laplenn politik.\nMon’n dir i pa nanryen nouvo akoz parey Onorab Georges in fer resorti i annan Manm la anndan ki pa ti ankor ne, fondater zot parti ti pe koz lo size reform elektoral. E ozordi bann menm largiman i ankor relevan. I annan 18 an depi ki nou’n retourn dan sistenm milti parti me i regretab ki nou pe mank en loportinite pou fer sa ki byen. Zis pou etablir en Komisyon Elektoral, akoz aprezan i standar dan bann lorganizasyon ki nou afilye avek parey SADC pour mwan i pa akseptab. Vis Prezidan bomaten in dir nou i bann bon pratik dan la frankofoni e Commonwealth e anlinny avek Protokol SADC.\nMon pa kapab aksepte propozisyon Parti Lepep ou plito dezir zot dirizan ki krwar i pe fer nou en faver me mon regrete pou dir mon pa enpresyonnen. Ni avek lapel Onorab Potter bomaten pou fer lapel avek nou konsyans. Mwan mon ava dir fye Parti Lepep pou fer en keksoz siperfisyel e kosmetik. Rapel byen ki depi an 2001 SNP pe met presyon pou en tel lenstitisyon ganny kree.\nIn pran 10 an pou finalman Atorni Zeneral vin lo televizyon e dir nou ki aprezan Sesel in pare pou annan en Komisyon Elektoral. Li Onorab Potter bomaten in dir nou, gouvernman in ekoute. Mon dout senserite sa deklarasyon, i pa en laverite absoli. I dir nou parti mazoriter in fer son bout, mon ava dir li son bout pa’n al ase lwen. I dir nou ki Legliz, kominote enternasyonal e lepep Seselwa in demann zot sa alors zot pe fer li me ki nou vwar? Lopozisyon in ganny sideline net li dan sa demann menm si depi lontan nou, nou’n anmenn sa dan domenn piblik pou ganny diskite.\nAlors si gouvernman in pare selman in napa en sou konsiltasyon e tou sa ki pe ganny propoze i selman sa ki parti opouvwar i anvi. Mon ava dir la ont lo selwi ki lev son lanmen pou siport sa lamannman Konstitisyonnel. Permet mwan Msye Speaker pou partaz en parol ki Premye Prezidan Ameriken Georges Washington ti dir avek bann delege Konvansyon Konstitisyonnel Ameriken letan ki zot ti pe ekrir zot Konstitisyon. Mon site, i dir ‘si zis pou fer plezir lepep nou ofer zot sa ki nou menm nou nou pa aprouve, ki mannyer nou pou kapab defann nou travay’. I ti kontinyen an dizan, ‘annou elev nou standar ki selman bann ki pli onnet e entelizan ki nou i kapab korize plitar’. Fen sitasyon. Sa sitiasyon pour mwan i soulinny lafason ki nou dan SNP nou travay konpare avek zot lot kote latab. Koman bann lezislater e personnelman sa ki mwan mon santi nou bezwen aprouv bann lalwa ki dire, ki annan lentere pei aker e ki pas tes letan.\nMwan mon santi senserman ki zot zot travay zis pou sirvi politik kourterm. Msye Speaker sa dernyen eleksyon ki nou pei in fer, in ranforsi mon konviksyon koman en Manm sa Lasanble ki nou ankor annan en kantite pou fer pou amelyor e sanz nou prosesis demokratik. Permet mwan donn detrwa lezanp pou esey donn en lot konteks, enpe pli larz ki sa ki li Vis Prezidan bomaten in donn nou.\nPremyeman sa Lasanble fek pas en nouvo SBC Act, SBC i enn sa bann lorganizasyon ki annan en lenfliyans lo rezilta eleksyon. Kwa ki’n sanze avek SBC malgre en nouvo lalwa? Nanryen. SBC ti pas en manman progranm e sant laglwar Prezidan Michel pou son 7 an koman Prezidan zis avan nomination day. Ki si sa sa? Sanmenm ki nou apel en SBC endepandan. SBC pa kapab met son lipye ater? Enn nou manm ti demisyonnen dan Parti, SBC ti taye ti al interview li akoz zot ti konnen ki kalite lenpakt dapre zot sa ti kapab annan lo nou.\nOnorab relevance ankor. Nou bezwen kapab sorti dan sa peryod pri eleksyon e koz lo sa amannman Konstitisyonnel.\nMr Speaker relevance mon’n dir, mon pe sey fer mon konteks enpe pli larz.\nOu pa pe fer ou konteks pli larz ou pe koz lo en kantite keksoz. Ou bezwen montre mwan relevans ou bann largiman avek sa amannman ki devan nou. Si ou pa kapab fer li Onorab mon pou demann ou pou discontinue with your speech.\nOk selman mon pe sey donn en legzanp pou vwar ki mannyer enn sa bann lalwa ki merit ganny sanze an akor avek Eleksyon. I annan bann lezot kondisyon pou organiz eleksyon ki neseser annan en sanzman total. Paregzanp anpese ki i annan labi lo resours leta, legzanp bann zafer transport e bann lenfrastriktir parey biro ladministrasyon distrik kot nou vwar ki mannyer keksoz i ganny servi dan lavantaz parti ki opouvwar. Bann kod kondwit ki kouver cooling off period i bezwen ganny revwar, sa zafer check points, swadizan lasistans ki voter i gannyen pou vin vote i merit aboli pou anpese ki i annan tro manipilasyon. Nou bezwen ranforsi disiplin ki gouvern bann parti politik. Paregzanp zis Dimans mon’n pase anler dan en semen La Gogue napa enn, i annan 12 posters Prezidan Michel. Biro Komisyonner Eleksyon pankor kapab rektifye sa sitiasyon. E pozisyon SNP alors i kler, nou bezwen revwar tou sa bann lalwa ki afekte prosesis elektoral olye ki zis vin avek en komisyon eleksyon. Akoz pour mwan napa okenn garanti ozordi ler nou pe koze la pou dir sa komisyon i pou efektiv e endepandan.\nBomaten Vis Prezidan im dir nou ki tou bann eleksyon ki’n pase oparavan, nou’n ganny bann kestyon parey, ti transparan, ti endepandan, 5 eleksyon Prezidansyel e 4 eleksyon Parlmanter me i pa’n dir nou zanmen bann rezervasyon ki’n ganny soulinnyen e en lasirans kwa ki pou ganny fer pou rektifye tou sa bann keksoz. Ki mannyer mwan mon pou kapab aksepte poudir ok I’ll give him the benefit of the doubt. Zanmen, akoz zot in telman fer keksoz ki mal dan le pase. Parey bann lalwa ki ti permet nou pas atraver sa reform ekonomik, e ki nou’n donn nou sipor dan sa Lasanble apre Oktob 2008, mon vwar poudir sa reform dan prosesis elektoral i bezwen vin koman en package devan sa Lasanble, tou dilon sa prosesis. Bann Parti politik i bezwen ganny konsilte e annan Loportinite partisip a plentan dan sa prosesis akoz se nou bann akter prensipal lo lasenn politik ki ganny afekte par bann desizyon ki pran. Mon a donn en legzanp;\nI annan detrwa lannen pase federasyon foutbol enternasyonal FIFA ti pe propoz plizyer sanzman fondamantal dan bann regilasyon ki konsern sa disiplin e lasosiasyon bann zwer profesyonnel ti debout e reklanm en plas dan sa prosesis negosiasyon. Akoz? Pour la senp rezon ki zot ki ganny afekte e la i dan menm fason ki mon pe dir. Nou koman bann akter politik nou gannyen afekte dan sa prosesis elektoral alors nou oule form parti sa prosesis pou revwar bann lalwa e pour nou kapab fer sir ki laplenn vreman i vin nivo. Se sa ki SNP i oule.\nNou oule en diskisyon enpe pli larz pou fer sir ki sa Komisyon Elektoral li i bezwen vin dernyen keksoz dan sa sanzman ki nou pe rode, sa vedir parey Onorab Derjacques in fer resorti nou bezwen revwar bann keksoz paregzanp Election Act, SBC Act, Licensing Act, Penal Code avek Public Order Act ki li i devan sa Lasanble. Msye Speaker SNP i annan en gran lentere pou vwar en sanzman fondamantal dan bann lalwa elektoral Sesel.\nPour 18 an nou koman en parti politik nou’n soufer akoz bann defayans ki’n annan dan sistenm elektoral ki’n al kont nou me nou’n persiste akoz nou’n krwar dan en meyer Sesel.\nKeksoz i bezwen sanze akoz mon vwar poudir zot aksyon i enn pti pe danzere. Toultan zot rod en fason pou sey kontrol nou. Nou sey fer politik dan Lasanble, zot limit nou, menm nou drwa boycott zot anpes nou. Nou demann radyo zot pa oule. Tou bann keksoz ki nou oule esey fer zot esey limit nou. E mwan mon ava dir zot en keksoz, mwan personnelman mon pa pour kapab siport sa lalwa ozordi e mon ava dir zot poudir lefet ki i pa pour pase, a met en challenge devan zot prezan. Servi sa koman en preteks e dizourd Lasanble. Ale dir avek Elektoral poudir nou bezwen pas sa alors nou bezwen nou 2 tyer mazorite, donn nou. Zot in demann 25 deza, alors ale, pran zot 25, pas zot lalwa akoz mwan koman en zenn ki annan en laspirasyon pou partisip dan prosesis elektoral, mon pa pou vini vin debout dan en eleksyon avek bann lalwa ki pa fair. I pa fair. So zot oule zot 25, zot ava pran zot 25. Me selman annou vwar ki pe arive Bangladesh, annou vwar ki pe arive La Malezi. Zot vwar ki pe arive laba.\nDonk e zot pe dir poudir zot pe fer sa ki lepep Seselwa pe demann zot. Eleksyon fek pase, malgre zot in gannyen, zot pa ni’n ganny lamazorite voter ki lo lalis voter pou siport zot. Zot pa’n gannyen. Alors ki mannyer zot kapab pe fer en keksoz laspirasyon lepep Seselwa? Alors mwan mon pa krwar poudir malgre zot pe sey demann nou pou vot avek nou konsyans, akoz mon pa krwar poudir sa ki zot pe fer i senser. Kekfwa bann kek pei donater in dir zot fodre zot annan sa pour zot kapab ganny kek led ouswa deblok kek keksoz. Mwan mon pa believe dan sa zafer checklist democracy. Ou ti oule en media commission, nou’n donn ou, kimannyer i pe marse? Nou ti oule sa, nou donnen. Konmsi zis kree en bann lenstitisyon, met en tick obor poudir kominote enternasyonal, wi nou annan sa. Pour mwan sa i zis pa fer sans.\nDonk Mr Speaker mon krwar poudir ti merit annan konsiltasyon, sa ki zot pe fer i zot swe e mwan mon pa enpresyonnen par sa. Mersi Mr Speaker.\nVice President right of reply.\nVICE PRESIDENT FAURE\nMr Speaker avan mon fer mon reply lo sa deba, mon ti a kontan zis premyerman fer enn de remark. Ou konnen Msye Speaker mwan mon en voter dan distrik Beau Vallon. E an 2007, ler Onorab Dyer ti ganny elekte koman MNA, i ti ganny elekte kareman lo lalwa ki egziste. E mon remersi li at that time e ki la ozordi i la, i MNA distrik kot mon reste. Me pa tro lwen ankor, pei ti bezwen fer en by- election dan en distrik ki apel Mont Fleuri, ti servi menm lalwa, ti met menm Lalwa e nou ti vwar Onorab retourn isi lo en supplementary appropriation en milyon roupi. E si nou krwar dan bann fe e bann politisyen pli zenn isi dan Lasanble Nasyonal, annou anmenmtan nou pe fer letan ki nou pe ekout bokou sa ki dimoun i anvi fer nou krwar la, konnen ki nou annan en lentelizans nou, annou fer nou bann fe, annou analize. Pa tou keksoz ki dimoun i vini i met dan nou lespri la nou fer konklizyon avek akoz politisyen ki’n fer sa larout la i pa al bokou lwen dan lalit. Me politisyen zenn, mon’n komans isi mwan, 1993 ansanm avek Lonorab Speaker avek enn de isi. Enn bann a, b, c, d, ki mon’n fer, se ki mon’n aprann ekoute, analize, balanse, serse. E si mon annan en pwennvi, mon met mon pwennvi san ki mon bezwen ofans en lot dimoun akoz i diferan avek mwan.\nMe i enportan sa akoz ozordi sa ki devan nou se i pa en senp amannman lo nenport lalwa dan sa pei, i en lamannman lo Konstitisyon nou pei e i pa en moman pour nou zwe avek sa, pa moman pour nou zwe. Nou kapab annan diferans, nou kapab dir regarde, pa nou ki ti dir kree, en lot ti dir kree, ki lannen ti dir, ti dir sepa le 10 Zilyet 2011 pou kree. Me ozordi fas avek listwar, fas avek sa responsabilite ki sakenn de nou dan sa Lasanble nou annan pour nou fer, kareman nou tousel, sakenn de nou, sakenn de zot Onorab, reprezantan lepep, zot pe fer fas avek en Proze-de-Lwa ki pe demann en amannman nou Konstitisyon. Eski i moman pour nou dekile, fas a nou responsabilite, eski i en moman pour nou rod leskiz fas a sa moman enportan ki devan nou. Nou ganny dir ki ti ava pli meyer pour nou pas bokou letan pour nou sanz lalwa e kree en komisyon. Me sa Proze-de-Lwa isi i pe amann lartik 115 e osi entrodwir en lamannman dan 116 pour fer sir ki enn bann pouvwar ek fonksyon sa komisyon i dir ‘shall’ pouvwar enportan direk, vwar tou bann lalwa, reviz tou bann lalwa e met devan gouvernman e sa lotorite ki mon krwar ladan, Lasanble Nasyonal pou debat.\nRecommend ki bezwen vin met isi. Nou nou pa krwar e sa i en distenksyon, fotespere zot kapab respekte sa. Dan sa moman nou lademokrasi, i bezwen en landrwa kot nou komanse. Lopozisyon, serten manm ki’n koze i dir be lafason ki zot pe fer sa i pa korek. Mon ekout, mon fer letan pou ekoute. Me lot pwen depar i dir be regarde nou pa kapab met tro bokou lanmen politik ladan.\nKenya, si ti annan problenm dan Kenya se ki son prosesis elektoral son komisyon ti ganny tro politize. Nou’n dir tir lanmen politik ladan. Le 10 Zen ti annan politik, nou’n reflesir. Enn bann rezon akoz, nou dir fodre nou grandi akoz an 1993 ti napa en civil society, donn plis lalwa, nou’n agrandi, gouvernman ozordi in vin devan zot i dir regarde, elarzi li, fer sir i sorti lo 3 i vin 5. Pouvwar apwente i diferan avek pouvwar selekte. E isi dan sa Proze-de-Lwa seleksyon i kareman anba lotorite lartik 139 nou Konstitisyon pou swazir 7 – propoz 7, swazir 7. Soumet lalis 7 e dan sa 7 Prezidan Larepiblik e pa oubliye isi i annan en Presidential Executive System. If it was not a problem, it was a problem from the beginning but no, in 1993, 73% elektora Sesel ti dir ki nou anvi en Konstitisyon trwazyenm repiblik baze lo en Presidential Executive System.\nWe have to respect this Constitution e fodre pa nou konfize, e mon pa oule nou konfize. I en Konstitisyon, i nou sizyenm amannman pour nou fer sir ki i vin endepandan, ki i vin en komisyon me ki i vin endepandan. E mon krwar sa i annan en evolisyon e krwar mwan parmi zot la zot pe ekoute, annou ekoute, annou gete ki devan nou. E ler nou pran nou vot la, annou pran li dan profonder, pa sa ki mon pe dir zot me dan profonder sa ki zot anvi pour sa pei ki apel Sesel. Politisyen nou vini e nou ale nou, annou konpran sa. Nou vini, nou pou ale nou. E ler nou al trankilman, sakenn de nou nou anvi kit sa ki meyer pour sa pei. E se sa kot nou ganny respe nou bann politisyen. Pa akoz sa ki’n koz pli for, sa ki’n fer plis tapaz, non me ki dan bann moman pli pertinan son listwar in kapab – dan en moman pli enportan son listwar in kapab konpran kwa ki fer ki en larkansyel i annan tou sa bann kouler. E ki si larkansyel in nepli annan sa 7 kouler i konnen kwa ki reste, sa moman i ozordi.\nSilvouple sakenn de nou rise up to the occasion Msye Speaker. Pa akoz nou’n ganny dir al laba vot kont, non. Non i pa sa, i lamannman nou Konstitisyon, i serye e se sa ki pou fer zot demen e si zot anvi redwir zot fas a listwar i moman ozordi. This is the moment. I annan en refren ki zot zot sante, en refren e ozordi mon ti a kontan ki o moman pour zot pronons zot lekor lo la, al ekout ankor sa refren ki dir, Sesel pe apel ou. Me i annan en lot ankor ki pa en refren e zot zot konn byen, zot konnen sa parol, i dir ki ‘Sesel i bezwen tou son zanfan pour nou kapab kree en nouvo Sesel, moman in arive pour nou marye tou le 2 ansanm, fer li arive. Annou silvouple pas – annou pas sa sizyenm lamannman pa pour nou akoz nou pa pour ganny nanryen ladan. Annou pas li pour sa zenerasyon, pour sa zanfan ki pe leve. Annou fer li pour sa, i sizyenm lamannman Konstitisyon Larepiblik Sesel. Lev to the occasion e ozordi i moman dan fonder nou konsyans, annou donn 2 tyer pour nou fer pase sa sizyenm lamannman. Mersi Msye Speaker pou ekout mwan e mersi bann entervenan pou pran laparol. Me ozordi i pa parey yer, ozordi i ozordi e fer ozordi en listwar pour sa pei. Mersi.\nParey Minis in refer forti nou bezwen 2 tyer akoz nou pe al pran en vot la. Mon pou demann tou bann ki an faver ki sizyenm amannman Konstitisyonnel i pase, pou lev zot lanmen. Okenn ki kont? Amannman in pase.\nE mon ava demann Onorab Potter pou anvoy en mosyon pour nou sot Committee Stage – mon a ganny Second Reading avek Madanm Clerk avan.\nA Bill of an Act to amend the Constitution and to make provision for an Electoral Commission.\nNou a ganny en mosyon pou sote.\nMsye Speaker anba Order 91(1) mon move pour nou sot Committee Stage e pou sispann order 65 to 70.\nMsye Speaker mon pou segonn sa.\nA motion for Third Reading.\nMr Speaker mon move ki Constitution of the Republic of Seychelles (Sixth Amendment) Bill, 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.\nMsye Speaker mosyon i ganny segonde.\nOk pour nou sot Committee Stage. Nou ava pran lo la – avan nou pran son Third Reading, vot final lo Bill, bann ki an faver. Okenn ki kont. In pase, mon a ganny mwan en third reading.\nThis Act may be cited as the Constitution of the Republic of Seychelles (Sixth Amendment) Act 2011.\nSizyenm amannman in pase e Legzekitiv in endik ek mwan ki zot pou Gazette li ozordi menm akoz zot oule pran sa 2 Bill. Parey Onorab Ferrari in dir travay, travay, travay, so nou pou adjourn ziska 2 er.\nMon oule premyerman prezant mon lekskiz pou lefe ki nou’n komans enpe an retar. I annan bokou devlopman ki pe arive an deor Lasanble ant bann Parti Politik ki mon bezwen donn mon latansyon. E in annan en lot devlopman swivan bout ki’n ganny pran bomaten. Ankor ennfwa mon’n ganny en lot let sorti kot Lider Lopozisyon ki pe demande ki nou ranplas Onorab Jane Carpin me i pa’n propoz okenn non. Mon oule refer sorti en keksoz ennfwa pour tou, bomaten mon’n donn en ruling lo la. Se ki nou bezwen konpran, bann parti politik ki i annan tout en prosedir pou ranplas menm en manm ki ganny elekte lo en baz proporsyonnel apre ruling ki’n ganny fer par Lakour Dapel dan ka Franky Elizabeth versus the Speaker of the National Assembly of Seychelles. Donk baze lo la ankor ennfwa i pa kapab ganny entertained sa request imedyatman e Onorab Konsernen in endik ek mwan ki i annan lentansyon challenge sa desizyon dan en Lakour Konstitisyonnel. So i pa pour posib pour sa arive. Sa premyerman. I annan bann lezot devlopman la ankor ki mon pou bezwen attend to irzan. Se pour sa rezon ki nou pou adjourn ziska 4 er apre midi pour nou pran sa 2 Bill lo eleksyon. Mersi bokou.\nVi ki amannman Konstitisyonnel, sizyenm amannman in pase, in ganny gazete tou, donk nou pou dan en pozisyon pou pran sa 2 lezot Bill. Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill, 2011 ki direkteman liye avek sa amannman Konstitisyonnel. Mon ava donk alors request en motion for Second Reading.\nMr Speaker mon move ki Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill, 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.\nOkenn ki segonde.\nAvan ki mon pou envit Minis pour fer son lentervansyon mon oule fer Manm konnen ki nou annan en revised Order Paper devan nou e lo la i annan en Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill ki pe ganny sirkile ansanm ek en sertifika ki’n ganny issued par Prezidan Michel anba Order 61(6) of the Standing Orders ki zisteman fer provizyon pou en Bill lo en kestyon dirzans ganny table devan Lasanble. Sa Bill basically pe fer serten lamannman anlinny avek sizyenm amannman Konstitisyonnel basically pou ranplas Electoral Commissioner avek Electoral Commission pou permet bann nouvo parti politik anrezistre devan sa Komisyon Elektoral. Tou le 3 Bills ki devan basically se sanz Electoral Commissioner par Commission e enn ladan i fer provizyon pou saler pour ki bann nouvo Manm Komisyon pou gannyen. Bon nou ava komans avek premye, Constitutional Appointees’ Emoluments, Minis.\nMr Speaker, Manm Onorab i en straight forward amannman ki devan Lasanble, i anlinny avek sizyenm amannman lo Konstitisyon e sa Proze-de-Lwa pe fer provizyon ki saler sa dimoun ki vin Chairperson Commission i R23,000 e ki lezot bann manm zot saler i ganny fikse at R5,800 e sa i konparab avek bann Manm ki lo PSAB avek CAA. Mon rekomann avek Lasanble ki nou aprouv sa Proze-de-Lwa.\nDeba i ouver. Okenn ki oule entervenir. Onorab Derjacques.\nAnvi ki amannman ki mon ti’n soumet pou raise sa R5,800 pou vin R14,000 ti linked avek mon proposed amendment 115 A (2) Konstitisyon sixth Amendment ki Commission would have sit in permanent session and shall be provided with a budget, sufficient for its purposes – alors akoz sa amannman pa’n ganny aksepte mon withdraw sa seksyon 4(1)(b) kot mon ti pe demande pou ranplas R5,800 avek R14,000. Mersi Msye Speaker.\nOk. Okenn lezot dimoun ki oule entervenir. Si non then Vis Prezidan ou ti oule fer okenn komanter? Non? Nou ava pran en vot lo merit sa Bill. Tou bann ki an faver. Okenn ki kont. Bill in pase. Mon a ganny mwan en formal Second Reading.\nA Bill of an Act to amend the\nConstitutional Appointees’ Emoluments Act.\nMon a ganny en mosyon pour nou sot Committee Stage.\nMr Speaker anvi ki napa nesesite al dan Committee Stage, mon move under Order 91(1) ki nou suspend order 65 to 70.\nOkenn ki segonder\nNou a pran en vot lo la. Okenn ki an faver? Okenn ki kont? Mon a ganny mwan en motion for third reading.\nMr Speaker mon move ki Constitutional Appointees Emoluments (Amendment) Bill, 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.\nMsye Speaker mon pou segonn sa mosyon.\nNou a pran en vot lo la. Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Mon a ganny mwan en Third Reading,\nThis Act may be cited as the Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Act, 2011.\nBill in pase. E prezan nou ava pran dezyenm Bill, se Elections (Amendment) Bill, 2011. Mon a ganny en motion for Second Reading.\nMr Speaker mon move ki Elections (Amendment) Bill, 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.\nMon envit Vis Prezidan pou fer son lentervansyon.\nMsye Speaker sa Proze-de-Lwa ki devan nou i osi annan pou fer avek sizyenm lamannman nou Konstitisyon, i en Proze-de-Lwa ki straight forward e anmenmtan i pe kree en nouvo provizyon, enn ki fer sir ki bann desizyon ki Lofis Electoral Commissioner ti pran avek son permisyon anba en lalwa i ganny mentenir e dezyenmman si i annan okenn ka ki devan lakour siprenm nou pei sa pa ganny afekte, sa vedir bann ka i vin kont Electoral Commission. Paregzanp ozordi bann case i kont Electoral Commissioner. Sa vedir lalwa i dir ki tou sa bann ka aprezan i ganny against Electoral Commission. E mon vwar li i byen e mon a demann Lasanble Nasyonal pou siport sa Proze-de-Lwa.\nDeba i oule, okenn ki oule entervenir? Ankor ennfwa nou pe ranplas en term par en lot term. Si napa personn mon a pran en vot. Tou bann ki an faver lev zot lanmen. Okenn ki kont. Mon a ganny mwan en formal Second Reading.\nA Bill of an Act to amend the Elections Act.\nUnder 91(1) Mr Speaker mon move ki nou suspend order 65 to 70 anvi ki napa nesesite al dan Committee Stage. I straight forward.\nNou a pran en vot lo la. Bon mon a ganny mwan en motion for third reading.\nKi Elections (Amendment) Bill 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.\nNou ava pran en vot lo la. Tou bann ki an faver. Oke. Mon a ganny mwan en Third Reading.\nThis Act may be cited as the Elections (Amendment) Act, 2011.\nOk Bill in pase. Parey mon’n eksplik ek zot i annan sa Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill. I plizoumwen fer parey sa 2 lezot Bill pe fer. E li in vin a’n irzans anba en sertifika pursuant to Order 61(6) Sinnyen par Prezidan James Alix Michel e basically mon pou envit Leader of Government Business pou fer le neseser pour nou kapab pran sa Bill.\nMr Speaker mon move under Order 61(6) ki nou sispann bann provizyon ki kontenir dan part 5 ki relasyonnen avek Piblikasyon a Bill anvi legzistans en sertifika ki’n ganny table devan nou latab sinnyen par Prezidan.\nNou a pran en vot lo la. Bann ki an faver, okenn ki kont? Mon krwar mon ava envit Minis pou entrodwir sa Bill. En moman – Nou ava ganny nou en motion for Second Reading. I annan okenn lezot keksoz ki oule sispann?\nMsye Speaker mwan osi oule move anba 91(1) pour nou suspend Order 63 and 64 pou allow for First and Second Reading.\nMon a ganny en First Reading then.\nA Bill of an Act to Amend the Political Parties (Registration and Regulation) Act.\nMon a ganny en motion for Second Reading.\nMr Speaker mon move ki Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Act, 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.\nOkenn ki segonder.\nBann ki an faver. Napa ki kont. Mon ava envit Minis pou entrodwir son Bill.\nMsye Speaker ozordi lalwa parey i ete, Registrar of Political Parties i Komisyonner Eleksyon. Anvi ki nou’n pas sizyenm Lamannman nou Konstitisyon, sa Proze-de-Lwa pe propoz ki dezorme avek sa amannman, bann pouvwar ki Rezistrar ti annan i dezormen tonm anba Komisyon Elektoral. Nou panse ki sa seri amannman i bann amannman ki senp, ki straight forward. Alors mon rekomann zot laprouvasyon par nou Lasanble Nasyonal. Mersi.\nDeba i ouver. Onorab Derjacques.\nI en kestyon pou Minis ouswa legal draftsperson. Eski bann political parties ki’n fini register anba the Political Parties Registration Act, not the Amendment Act, but the Act itself, zot continued to be registered political parties ouswa zot bezwen register ankor prezan anba sa Amendment Act.\nOkenn lezot dimoun ki oule entervenir? Si non mon ava Vis Prezidan pou reply e anmenmtan pran kestyon Onorab Derjacques.\nMersi Msye Speaker. Tou bann parti politik ki anrezistre anba sa lalwa zot kontinyen reste bann parti politik ki anrezistre anba sa lalwa. Napa nanryen ki’n sanze. Me demen si i annan okenn dimoun ki anvi kree en parti politik, i bezwen soumet tou son bann zafer avek Komisyon Elektoral.\nNou ava pran en vot. Tou bann ki an faver, lev zot lanmen. Okenn ki kont? Person pa kont. Mon a ganny mwan en formal Second Reading.\nMr Speaker under 91(1) mon move pou suspend order 65 to 70 pour nou sot Committee Stage.\nMsye Speaker sa mosyon i ganny segonde.\nNou a pran en vot. Tou bann ki an faver, okenn ki kont. Mon a ganny mwan en motion for Third Reading.\nKi the Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Act 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.\nNou a pran en vot, tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Bill in pase, nou a ganny nou en third reading.\nThis Act may be cited as the Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Act, 2011.\nNou ava eskiz Vis Prezidan parmi nou. Ou’n sitan pas letan avek nou ki nou’n fini krwar ou en Manm Lasanble Nasyonal, nou ava eskiz ou parmi nou e remersye ou pou ert avek nou depi bomaten. Mon’n ganny Notice en mosyon ki a mon’n avi apre diskisyon i enn ki mon pou konsider koman en procedural motion, savedir i pou ganny entrodwir e nou pou pran en vot lo la e mon pou envit loter mosyon Onorab Potter pou state son mosyon ek Lasanble. Mersi.\nMersi Mr. Speaker. Mr. Speaker mon move anba lartik 111 nou Konstitisyon ki nou Lasanble i ozordi dizourd son lekor.\nOkenn ki segonn sa Mosyon?\nMr. Speaker, Mosyon i ganny segonde.\nBon nou pran en vot lo la, nou bezwen 2 tyer pa oubliye, anba konstitisyon. Tou bann ki anfaver ki Lasanble i stand dissolved lev zot lanmen. Mosyon in pase. Lasanble in dizourd.