VERBATIM THURSDAY 20TH FEBRUARY, 2020 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » 2020 » VERBATIM THURSDAY 20TH FEBRUARY, 2020\nMr Speaker is the Chair\nPrezidan La Repiblik, Mr Danny Faure,\nMadame Minis Dezinyen, Leader Lopozisyon,\nMsye ek Madanm Minis,\nDepite Speaker Lasanble Nasyonal,\nAnsyen Speaker Dr Patrick Herminie,\nManm Lasanble Nasyonal, Manm Kor Diplomatik,\nTou Envite Distenge,\nMsye ek Madanm, bonswar.\nMon akey zot tou ki prezan e osi zot ki pe ekout nou atraver radyo, televizyon e internet isi Sesel e aletranze. Mon swet zot tou, labyenveni.\nParey sak lannen e anliny avek nou Konstitisyon e Standing Orders Lasanble Nasyonal i ouver avek Ladres lo Leta Lanasyon kot Prezidan Larepiblik i adres pep Seselwa atraver nou Lasanble.\nApre Ladres Prezidan ozordi, Lasanble pou adjourn e repran son travay Mardi le 25 Fevriye kot nou pou ekout repons Leader Lopozisyon, swivi par repons Leader Zafer Gouvernman e lezot Manm.\nE san tarde mon pou donn la parol Prezidan pou li pronons son Ladres lo Leta Lanasyon.\nMr Prezidan la parol i pou ou.\nLeader Zafer Gouvernman,\nOnorab Manm Lasanble Nasyonal.\nI touzour en plezir pou mwan adres zot lo Leta nou Nasyon, sirtou ozordi le 20 Fevriye dat ki Nasyon Ini in dedye koman Lazournen Mondyal pou Lazistis Sosyal.\nMon’n swazir pou delivre mon diskour ozordi akoz sa prensip ki apel lazistis sosyal i a la baz nou progranm devlopman kot pep Seselwa in progrese, in devlope e arive partaz sa prosperite.\nI reprezant listwar semen ki Sesel in pran e pe kontinyen pran pou gard son pep o sant transformasyon.\nLeta nou Nasyon ozordi, i rezilta tou sa travay dir ki nou’n fer ansanm koman en pep dan linite, dan stabilite e dan lape.\nOzordi en zenn Seselwa ki’n konplet son ledikasyon i zwenn lemonn travay e fer son par pou redwir nivo mank lanplwa pou vin zis 2.54 poursan. En viziter in arive Sesel, in al reste dan sa enn 659 pti letablisman touristik ki annan propriyeter antyerman Seselwa. En nivo pli o dan nou listwar.\nEn fermye in leve granmaten e in fer son parkour pou ogmant prodiksyon lokal lavyann pork par 12.6poursan konpare avek lannen 2018.\nEn ners in kit son fanmir pou al pran kar lannwit akoz i konsyan ki annan son frer ek ser ki bezwen son swen. Son devosyon i senboliz sa kalite sosyete baze lo swen e lanmour, ki nou bezwen ranforsi koman en pti pei. E sa lannen nou zwen ansanm avek larestan lemonn pou onor zot. Zot bann ners e bann fanm sarz.\nEn papa in mont kot li fatige, apre en zournen travay. Konvenki ki son garson e son fiy i annan en lavenir briyan devan zot, si zot kontinyen aprann, aprann, e aprann e sezi tou loportinite ki Sesel i ofer zot.\nOzordi en keksoz i tre kler, se zot lepep Seselwa ki fer Leta nou Nasyon for e mon konvenki ki lavenir Sesel i for.\nLannen 2019 in mark lafen en deseni ki’n vwar Sesel kontinyen lo en semen progre e devlopman. Nou’n ganny klase koman en pei avek en tre o nivo devlopman imen. Nou lekonomi i an tre bonn sante.\nLe 27 Out sa lannen, Sesel pou selebre 250an depi ki bann premye zabitan ti debark lo nou zil. Sa pou en moman istorik e memorab.\nDevlopman i anmenn bokou progre, me i osi amenn avek li bokou defi. Nou reste determinen pou adres bann fleo sosyal ki poz en defi reel pou progre e devlopman enklisiv.\nSa deseni i enn kot nou bezwen konsolid nou progre. Lakle, se ki nou reste ini. Annou kontinyen fer progre ansanm, annou kontinyen batir nou lavenir ansanm. Pandan sa dernyen 3an, nou konsantre lo kree bann lenstitisyon Nasyonal pou ranforsi nou demokrasi.\nAnmezir nou ranforsi nou demokrasi, nou bezwen osi ranforsi lakominote. Bann defi sosyal, defi relasyon e defi dan lakour i afekte striktir lafanmir e la kominote, ki an retour afekte nou pti Nasyon. I enportan pou nou pa les perdi bann valer moral ki’n ranforsi fabrik nou Nasyon e fason ki nou’n touzour viv antre nou.\nMon reste konvenki ki solisyon pou bann defi ki lasosyete pe fer fas avek, i depan lo lafors lafanmir e lo sipor la kominote. En kominote ki for se en kominote kot lespri swen pou enn a lot, lespri la partaz e siport e lespri solidarite ek konpasyon anver kanmarad i vivan.\nOzordi alor, mon deklar sa nouvo deseni koman en deseni pou renouvelman nou kominote. Dan sa prosesis renouvelman la kominote, nou tou nou bezwen fer gran zefor pou regard dan striktir apropriye pou ki annan medyasyon lo nivo kominote. Sa i fason pou nou rezourd bokou dezakor antre vwazen e manm la kominote.\nSerten sa dezakor i osi en lobstak pou devlopman dan bann lenfrastriktir neseser ki pou deservi nou kominote. Nou oule vwar plis progranm ki’n ganny met an plas dan distrik pou siport devlopman lendividi dan la kominote e amelyor lavi sitwayen. Plis progranm vize ver nou bann dimoun aze, vwazinaz, pou bann zanfan e zenn e progranm pou dimoun avek dezabilite. Tou sa a ganny konsolide avek sipor sosyete sivil.\nPlis progranm e aktivite ki promouvwar e protez nou kiltir. Nou lalang Kreol e nou leritaz. Meyer kordinasyon ant Konsey Nasyonal pou Sport avek Konsey Nasyonal pou Lazenes, ki kordin plis aktivite sportif, rekreasyonnel, e edikasyonnel pou devlopman e lepanouisman nou zenn. I enportan dan devlopman nou distrik ki nou port latansyon a nouvo bezwen e dezir lazenes Seselwa.\nSa lannen Gouvernman pou double son zefor pou ranforsi bann progranm dan kominote e pou ogmant partisipasyon lo nivo distrik. Lanfaz pou osi ganny mete lo bann progranm ledikasyon ki pou ekip sitwayen avek konpetans pou pli byen zer zot lavi e zot lakour.\nAn plis, nou pou amelyor servis ki bann dimoun ki pe viv avek dezabilite i gannyen. Sa a ed zot zwir en meyer kalite lavi. Ozordi mon lans en lapel pou tou lorganizasyon ki travay avek e dan nou kominote, pou travay pli pre ansanm pou ranforsi koneksyon e koezyon sosyal. Nou bezwen kontinyen sa travay pou nou re valoriz e re dinamiz nou kiltir, nou bann valer koman en Nasyon e pou met lanfaz lo partisipasyon aktiv nou sitwayen dan son kominote.\nRenouvelman nou kominote i nesesit ki sitwayen i pran responsabilite pou son kominote e i form parti mekanizm pou pran desizyon lo bann keksoz ki afekte son kominote. Alor moman in arive pou sitwayen swazir son Konsey Distrik atraver eleksyon lib.\nRol Konsey Distrik se e pou administre bann zafer ki konsern zabitan zot distrik. I pou etabli vizyon pou distrik e pou diriz devlopman dan distrik. Konsey Distrik i annan en gran responsabilite pou amenn dimoun ansanm e diriz sa renouvelman lakominote. Lalwa ki gouvern Konsey Distrik in antre an fors komansman sa semenn, anliny avek sa Lalwa ki donn responsabilite Prezidan Larepiblik pou anons dat eleksyon pou premye Konsey Distrik. Mon annan plezir pou anonse ki eleksyon Konsey Distrik pou ganny fer le 21,22,23 Zanvye lannen 2021.\nFrer ek ser pep Seselwa, ler nou reste ini nou bouz nou pei devan e nou anpese ki progre i sap nou, pou Sesel bouz lo en lot letap kot devlopman i enn ki pli enkli siv, nou bezwen fer sir ki nou bann zanfan i byen ganny okipe.\nLetid ek resers lo Petite Enfance in prouve ki en zanfan i ganny marke par le res son lavi par fason ki i grandi antre zour son nesans ziska apepre 5 a 7an. Alors i enportan ki paran ek bann ki sirvey zanfan i reste angaze pou asire ki zanfan i grandi dan en pli bon fason posib, ki prepar li pou pli tar.\nOzordi Lazans Proteksyon Sosyal i annan en Scheme pou paran ki bezwen lasistans finansyel pou Child Minding ouswa Day Care. Paran i bezwen fer laplikasyon avek Lazans pou Proteksyon Sosyal pou ganny sa lasistans.\nSi zot kalifye peyman i ganny fer direkteman avek sa Childminder ouswa operater Day Care. Apartir Avril sa lannen sa lasistans pou ganny ofer pou tou zanfan, Childminder ouswa Daycare ki anrezistre pou enform IECD lidantite sa zanfan ki’n anrezistre e peyman en sonm R750 par zanfan par mwan pou ganny fer otomatikman.\nSa i vedir ki pa pou neseser pou sa paran fer laplikasyon avek Lazans Proteksyon Sosyal. Nou ankouraz paran pou amenn zot zanfan kot en childminder ki anrezistre avek IECD kot nou konnen zanfan pe ganny swen a en standar. Sa i pou osi ede redwir kou child minding lo paran avan ki zanfan i annan laz pou al lakres.\nSa lannen i reprezant premye deseni depi ler ki Sesel ti pran en pa tre aktif dan domenn swen e ledikasyon Petite Enfance. Apre 10an dan sa travay e progre, an Novanm lannen pase Lenstiti Petite Enfance in ganny rekonnet par Nasyon Ini e UNESCO. Ozordi sa lenstiti i ganny klasifye koman en lenstiti kategori 2. Sa i vedir ki kad ki Gouvernman in met an plas pou swen e ledikasyon Petite Enfance i enn ki tre o.\nAn rezilta progre dan sa domenn, Gouvernman i an diskisyon avek UNESCO pou etabli en sant kategori 2 isi Sesel pou larezyon.\nGouvernman Emirat Arab Ini i agree pou donn Sesel en don pou konstrir sa sant. Konstriksyon i ekspekte komanse pli tar sa lannen. Ledikasyon i en sekter ki kontinyen evolye. Bann zouti laprantisaz i kontinyen sanze, lekspektasyon anplwayer i osi sanze.\nDan mon Ladres 2an pase mon ti koz lo lenportans lotonomi e rann kont koman konponan kle pou asir kalite dan sistenm ledikasyon. Mon kontan pou war ki paran pe ralye deryer sa nouvo konsep.\nLotonomi lekol i donn pouvwar Administrasyon Lekol, Konsey Lekol e ansenyan pou kapab organiz zot lekol e prioritiz zot plan pou siport bezwen zot etidyan dan zot kominote. Apre bokou analiz e preparasyon, apartir dezyenm term sa lannen tou lekol primer e segonder pou egzers plis lotonomi e plis lotorite pou pran zot prop desizyon.\nSistenm gouvernans lekol e striktir zesyon lekol, pou kontinyen ganny ranforsi pou amelyor kalite ledikasyon e pli byen reponn a demann sa nouvo letap kot zot pli otononm.\nParey mon dir, i annan en nesesite pou sak partner dan ledikasyon, pran zot responsabilite. Bokou konsiltasyon ek travay in ganny fer pou prepare en kad ki pou kapab azir sa.\nApartir Me sa lannen, paran, etidyan, ansenyan e Ladministrasyon Lekol pou siny en Kontra lobligasyon ki pou fer ki sa 4 partner dan ledikasyon ava onor zot obligasyon.\nSa nouvo lapros a fer ki etidyan e ansenyan a travay dan en lanvironnman ki siport laprantisaz ki a o standar e amelyor rezilta dan ledikasyon.\nSistenm ledikasyon ki nou annan ozordi i bezwen reflekte bann nouvo konpetans ki lemonn travay i bezwen ozordi e demen. Nouvo lekol Teknikal e Vokasyonnel ki pou ganny batir lo Ile Soleil pou ofer sa servis.\nPreparasyon sa proze i lo bon semen e nou eksepte komans konstriksyon lekol sa lannen. Sa lekol pe ganny finanse atraver en don sorti kot Gouvernman La Chine.\nNou Liniversite Nasyonal, Liniversite Sesel pe zwe en gran rol dan devlopman nou resours imen. Pandan sa 10an legzistans Liniversite in donn Diplonm plis ki 2000 etidyan ki pe kontribye dan devlopman nou pei.\nEn Liniversite i osi annan en rol enportan pou fer resers e siport desizyon ki baze lo levidans. Liniversite Sesel pou apartir lannen prosenn resevwar en don anyel atraver Bidze Nasyonal pou ed li dan prosen letap son devlopman.\nLenstiti Guy Morel, i osi annan en rol enportan pou kontinyen donn formasyon neseser pou ogmant kapasite travayer dan sekter piblik e osi dan sekter prive. Gouvernman in deside ki apartir Zanvye lannen prosenn Lenstiti Guy Morel pou osi ganny siporte par en don anyel pou son devlopman.\nDevlopman en pep dan tou son laspe, son lepanouisman, son byennet, son boner i depann bokou lo sa lasante. Nou pe kontinyen moderniz nou system lasante, envestir dan nou bann staff medikal e entrodwi plis swen spesyalize\nDepi lannen 2018 nou annan 25 Dokter, 2 Dantis e 18 Dental Therapist Seselwa ki’n ganny zot Degre. An se moman nou annan 56 etidyan ki pe etidye pou vin Dokter oubyen Dantis dan12 diferan pei.\nNou pe osi kontinyen envestir dan devlopman profesyonnel, nou bann ners. Lannen pase 33 ners in ganny zot Degre, sa lannen 5 Dokter Seselwa pou fini zot letid spesyalize e lannen prosenn en lot 5 Dokter ankor pou konplet zot spesyalizasyon.\nPrezans sa bann zenn Seselwa i permet nou servis lasante kontinyen amelyore, par egzanp ozordi dan Maxilofacial Surgery Unit, i annan 10 nouvo prosedir ki pe ganny administre par Lazans Swen Lasante ki dan lepase ti pe ganny administre aletranze.\nSa lenvestisman mazer i permet nou amelyor servis e amelyor swen ki disponib a nou popilasyon. Nou konfidan ki avek lakantite zenn ki pe etidye deza dan sa prosen deseni nou pou kapab fer bokou plis ankor.\nGouvernman pou osi met plis lekipman spesyalize dan bann sant lasante sa lannen. Sa bann lekipman pou ede tir presyon lo Lopital Sesel. I osi permet Lazans Swen Lasante fer plis lo kote prevansyon.\nMon pran sa loportinite pou remersi lepep Seselwa pou zot langazman e lefe ki zot pe pran plis responsabilite pou gard zot an bonn sante.\nApartir Me sa lannen English River Health Center pou osi fonksyonn koman en night klinik sa i ava amelyor servis pou zabitan ki tonm malad pandan lannwit e permet Unit Accidents and Emergency baze kot Lopital Sesel pou pran swen avek ka dirzans.\nFrer ek ser pep Seselwa, an 2017 nou ti vwar en lepidemi ‘’Lapes’’ dan la rezyon. An 2018 ti annan en lepidemi Ebola dan Lafrik, sa lannen i annan en nouvo lepidemi Corona Virus. An vi frekans bann lepidemi global e risk ki sa i poze lo nou sistenm lasante piblik, Gouvernman in deside akseler demars pou konstri en Sant Izolasyon. Mon annan plezir pou anonse ki konstriksyon sa sant pou komans an Mars sa lannen kot Lopital Sesel.\nSityasyon lakaz dan pei i reste kritik, malgre nou’n fer bokou, i reste en defi. Sa lannen avek en meyer preparasyon e sipor nou plan se pou delivre 434 kare later dan 13 distrik.\nStatistik sorti Labank Santral i montre ki valer loan akoz ki’n ganny prete avek bann Labank in ogmante par 20 poursan an lannen 2019 pou ariv R1.77bilyon. Sa sif i demontre lenvestisman ki fanmir pe mete dan konstriksyon zot prop lakaz.\nGouvernman in aste 42 apartman avek Fon Pansyon lo Perseverance. 18 apartman pou ganny lwe avek zenn profesyonnel, sirtou bann ki sorti Praslin ek la Digue ki travay Mahé e ki pe rankontre difikilte lozman.\n24 apartman pou ganny vann avek dimoun ki napa later ou lakaz. Apartir Zen sa lannen Fon Pansyon pou komans en nouvo proze 87 lakaz dan distrik Au Cap ki pou benefisye bann ki napa later ou lakaz.\nAn 2017 mon ti anons en progranm anbisye pou fer 24 lakaz dan 24 distrik dan 24 mwan. Ziska prezan anba sa proze nou’n fer alokasyon 234 lakaz. 108 lakaz in fini konplete e pe esper alokasyon e 225 lakaz i dan faz konstriksyon.\nAn plis ki sa proze nou’n osi konstri e delivre 110 lakaz. Sa proze 24-24-24 in permet nou idantifye serten febles dan nou zesyon proze lakaz. Nou leksperyans resan pou permet nou amelyor zesyon bann proze bann prosen proze lakaz.\nSwivan travay ki Minister Lafanmir in fer dan distrik nou idantifye 624 ka kot lakaz i dan en leta tre kritik. Lannen pase nou’n rezourd 177 ka, aprezan nou pe travay pou konplet sa 447 ka ki reste.\nMon annan plezir pou anonse ki an rezilta negosyasyon avek Gouvernman Lenn nou pou anbark lo en progranm pou konstri 2500 lakaz dan sa prosen 4an. Sa progranm i finanse atraver en don, 40poursan e 60poursan i finanse atraver en loan ki pou ganny re peye par Gouvernman Sesel.\nSa 2500 lakaz pou fer en gran diferans dan sityasyon lozman. Pandan lannen 2017 akonpannyen par bann Onorab Manm Lasanble Nasyonal e Administrater Distrik mon ti ganny sans vizit plizyer fanmir ki pe viv dan housing estate, ki tonm anba responsabilite PMC.\nAn 2018 e 2019 PMC ti pe servi son prop reveni pou kapab finans renovasyon lo sa bann propriyete. Demars in ganny fer par Gouvernman pou ki PMC i kapab akseler travay renovasyon lo plizyer sa bann housing estate. Finansman sa bann travay i ozordi posib atraver en porsyon sa bond ki PMC ti lanse mwan pase. Sa bann travay pou enkli konstriksyon nouvo sistenm desarz, reparasyon bann flat e reparasyon twatir.\nHFC pe zwe en rol enportan dan finansman lakaz. Mon remersi tou bann kliyan ki pe re pey zot loan. Swivan mon diskisyon avek HFC nou’n deside ki apartir Mars 2020 sa bann mezir swivan pou antre an fors.\nHousing loan pou ganny ogmante sorti R850mil ozordi pou vin R1.2milyon.\nSecond Housing Loan pou ogmante sorti R400mil ozordi pou vin R550mil. Loan pou renovasyon mazer lo lakaz, aze plis ki 15an pou ganny ogmante sorti R250mil ozordi pou vin R350mil.\nPou zabitan Perseverans Home Improvement Loan, HIL pou double sorti R25mil ozordi pou vin R50mil. En nouvo Scheme pou osi ganny entrodwi an Avril sa lannen pou permet zanfan konstrir par lao lakaz zot paran dan bann ka kot paran napa ase later. Sekter prive pe osi ede dan sityasyon lozman atraver lakaz ki zot lwe avek lafanmir.\nDepi Zanvye sa lannen tax lo lwe lakaz in redwir pou sorti 15poursan pou vin 3 poursan. Mon demann propriyeter ki pe lwe lakaz ozordi pou pas sa rediksyon lo zot kliyan.\nFrer ek ser Seselwa, pri lavi i konsern tou dimoun e Gouvernman in pran bokou mezir pou adres sa.\nPandan mon vizit lo Praslin ek La Digue zabitan in eksprim konsern avek pri lavi ki pli o. Ozordi mon met lanfaz lo serten keksoz. SEYPEC i vann karbiran menm pri lo Mahé, Praslin ek La Digue. PUC i vann elektrisite menm pri lo Mahé, Praslin ek La Digue. STC i vann 15 komodite de baz menm pri lo Mahé, Praslin ek La Digue.\nMalgre tou sa zefor kolektif, zabitan Praslin ek La Digue i santi ki diferans pri lo komodite e materyo konstriksyon i plis ki sa kou transportasyon bato.\nPou ede adres sa apartir le 16 Mars sa lannen tou komodite dan laboutik STC pou ganny vann menm pri lo Praslin ek la Digue parey lo Mahé.\nSa i osi enkli sa nouvo laboutik STC Grand Anse Praslin ki vann serten prodwi e materyo konstriksyon. En dezyenm lakonpannyen pou komans prodiksyon blok lo Praslin tre byento. Mon swete ki sa i ava ede redwi kou materyo konstriksyon lo Praslin e La Digue.\nAn 2012, Gouvernman ti entrodwir VAT pou ranplas GST gradyelman anmezir ki lekonomi in fer byen e mwayen in permet, nou’n kontinyen tir VAT lo prodwi manze. Ozordi mon annan plezir pou anonse ki apartir le 16 Mars sa lannen VAT pou ganny tire lo tou prodwi manze.\nFrer ek ser Seselwa, bokou in ganny dir konsernan pri internet ki pa neseserman reflekte la realite. Vwala bann fe;- Internet i ganny deservi dan de fason prensipal ozordi, enn se atraver koneksyon fixed dan lakaz ouswa dan landrwa travay koni koman fixed broadband. Lot se atraver nou telefonn koni koman mobile broadband ouswa data.\nAnnou vwar sitasyon fixed broadband;- an term abord-abilite. Pri fixed broadband Sesel ti ganny plase dan 41enm pozisyon parmi 181 pei an lannen 2018.\nSa lalis in ganny pibliye par Linyon Enternasyonal pou Telekominikasyon en brans Nasyon Ini. Nou pli bon marse dan Lafrik.\nKonsonmasyon fixed broadband savedir la kantite GB ki nou pe servi dan peryod Oktob ziska Desanm lannen pase i 23 poursan pli o ki pandan menm peryod dan lannen 2018.\nPri pou fix broadband in desann par 37poursan pou sak GB pou sorti R22.50 an Zanvye 2018 pou ariv R14 pou sou par GB an December 2019.I annan 4 lakonpannyen ki ofer servis broadband Sesel.\nLo kote mobile broadband osi koni koman data, sityasyon i diferan. Sesel in ganny plase dan 80tyenm pozisyon lo pri prepaid mobile broadband e 75 pozisyon pou pri postpaid mobile broadband dan lannen 2018, dan sa menm rapor Linyon Enternasyonal pou Telekominikasyon.\nLa kantite GB ki pe ganny servi lo mobile broadband in ogmante par plis ki 95poursan dan peryod Oktob ziska Desanm lannen pase. Konpare avek menm peryod dan lannen 2018.\nPri pou mobile data atraver package pli bon marse in reste menn nivo depi 2015 ziska lannen pase.\nDan sa dernyen 5an sel rediksyon dan kou mobile data in vin atraver pri ki ou ganny sarze si ou servi plis data ki dan ou kontra postpaid.\nStatistik pli resan i montre ki ti annan 85,896 kont mobile broadband a lafen lannen pase. Ozordi i annan 2 lakonpannyen ki ofer servis mobile broadband Sesel. Lo sa size serten keksoz i kler pou mwan.\nPremyerman konpetisyon i fason pli efikas pou redwi pri, sa i kler letan ou get statistik lo evolisyon pri dan sekter telecom. Pri fixed broadband ti desann rapidman apre ki en nouvo lakonpannyen in antre dan sa sekter.\nDezyenmman malgre mobile broadband in ser dimoun i kontinyen ogmant son nivo konsonmasyon. Krwasans dan lakantite mobile broadband ki nou servi koman en popilasyon i ekstraordiner. Sa i tre pozitiv letan nou pe servi internet pou ogmant nou konesans e amelyor kominikasyon antre nou.\nTrwazyenmman nou annan en lekonomi lib e Gouvernman pa kapab fixed pri internet. Selman pou ede fer desann pri mobile data mon annan plezir pou anonse ki Gouvernman pou redwir license fee lo mobile broadband pa 20 poursan apartir le 01 Mars sa lannen.\nSa benefis i devret al ver bann konsonmater e mon demann sa de lakonpannyen ki ofer servis mobile data pou pas sa benefis avek kliyan.\nMon’n demann SPTC pou ofer WIFI gratwit dan tou bis apartir le 01 Zen sa lannen. Sa i a permet pasaze pou servi internet pandan ki zot dan bis.\nPandan sa dernyen 40an nou popilasyon piblik in servi diesel koman sours prensipal lenerzi. Moman in arive pou SPTC bouz anver teknolozi pli prop. Swivan mon diskisyon avek Gouvernman La Chine lannen prosenn nou pou resevwar 22 nouvo bis elektrik. Sa bann bis pou donn en servi direk ant Ile Aurore e Pointe Larue o bor lekol primer.\nPou annan zis en 12enn bus stop lo sa larout pou permet mouvman pli rapid ant serten rezyon lo Mahe, kot i annan bokou zabitan plizyer biznes e kot bokou dimoun i dan lanplwa.\nFrer ek ser Seselwa, pandan sa dernyen 4mwan mare in ekstrememan o. Beau Vallon, Au Cap, Anse Kerlan, Amitie, Anse severe, Anse Gaulette e plizyer lezot in ganny afekte avek radmare ek lerozyon.\nDomaz ki’n ganny fer i vizib. Sanzman klima i en defi reel pou lemonn, i en menas pou nou koman en pti leta zil. Nou pe ganny afekte pli vit ki prevwar e lo en pli gran lanpler. Lannen pase Gouvernman ti fer en plan pou nou protez nou lakot baze lo prediksyon bann syantis enternasyonal e prediksyon dan tanperatir global e nivo mare. Proze dan sa plan ti pou kout $15milyon. Lafason ki sa radmare e lerozyon pe afekte nou lakot nou bezwen enplimant proze deswit.\nMon angaz partner enternasyonal pou ganny akse avek lekspertiz neseser pou devlop solisyon imedyat ki nou kapab enplimante lo lakot. Sa travay pou minimiz risk linondasyon ek lerozyon pou ganny finanse par en don €5 milyon sorti kot Lazans Franse Pou Devlopman. Travay pou komanse tre byento Beau Vallon e answit Anse Kerlan, Anse La Blague, North East Point e Au Cap.\nMon’n fer li mo devwar pou partisip dan plizyer Forum enternasyonal pou amenn latansyon lemonn lo menas sanzman klima sirtou lo bann Pti Leta Zil. Mon’n menm desann 124met anba lanmer pou koz avek lemonn lo nesesite protez nou losean e demann aksyon global ki kordinen e desizif.\nLabote nou pei e konservasyon nou lanvironnman i enportan pou en pei ki depan lo tourizm. Menm si nou en popilasyon 96,800 dimoun parmi en popilasyon global plis ki 7 bilyon, nou aksyon dan sa domenn i enportan, pou konbat sanzman klima. I neseser ki emisyon karbonn i ganny redwir lo nivo global. Nou osi koman zabitan sa plannet nou bezwen pran nou responsabilite.\nLannen pase plis ki 95,199 tonn salte ti ganny depoze lo landfill zis lo Mahe. Plis ki 40 arpan later lo Mahe, Praslin, La Digue i dedye a landfill. Sa lannen nou pe finaliz nou Waste Management Master Plan avek sipor Linyon Eropeen. Sa pou permet nou enplimant nouvo policy e stratezi neseser pou adres zesyon salte dan en fason pli soutenab pou prezerv nou lanvironnman ki telman frazil.\nDrenaz La Digue i en problenm e mon’n vwar sa. E Gouvernman in ogmant resours anba Bidze Nasyonal pou ede rezourd sa problenm. Mon annan plezir anonse ki an plis ki sa R10milyon sorti anba Environment Trust Fund pou ganny dedye pou akseler e konplet bann proze drenaz lo La Digue.\nLe 26 Mars sa lannen, koman en sanpyon dan lanvironnman e sanpyon dan Lekonomi Bl,e nou pei pou konplet travay lo plan zesyon maritim. Nou pou atenn nou target pou dedye 30 poursan nou zone ekonomik eksklizif a konservasyon e proteksyon lanvironnman. Nou pe reisi fer sa pep Seselwa 10an avan target enternasyonal. Landrwa ki pe ganny proteze i baze lo zot lenportans pour biodiversite nou lanmer e pou ed nou reste rezilyan fas a sanzman klima.\nTravay pou apre konsantre lo lenplimantasyon sa plan, ki primondyalman pou siport sa 2 pli gran pilye nou lekonomi ki tourizm ek lapes. E nou’n kapab fer sa gras a travay ki ti komanse dan lannen 2014 e avek konsiltasyon tou bann partner. Ozordi mon ti a kontan dir zot tou mersi, nou’n vin en model pou lezot e larestan pei.\nKoman en pei nou pe fer bokou pou prezerv nou lanvironnman e ogmant nou rezilyans fas a sanzman klimatik. Nou’n ban sak plastik, lenportasyon straw plastik, bwat take away polystyrene e lezot, pou redwi lakantite polisyon plastik ki nou prodwi. Nou dan prose enplimant en Polisi pou rann boutey anver pou amelyor resiklaz e redwir lakantite boutey ki nou met dan landfill.\nLo kot lenerzi, wind turbine lo Ile Romainville e Ile Du Port i annan en kapasite 6 megawatt. 2 proze pano soler lo Ile Romainville zere par PUC i annan en kapasite 6 megawatt e pou komans prodwi elektrisite avan Me sa lannen. Pano soler lo plizyer batiman prive, par fanmir e par biznes i responsab pou 4 megawat prodiksyon.\nAnkor enn fwa Sesel pou en pionye anvi ki sa proze Le Rocher i premye proze pano soler flotan a en lanpler komersyal dan Lafrik. En lakonpannyen fini ganny tender pou enstal en proze pano soler avek en kapasite 4 megawatt ki pou komans prodwi elektrisite ver lafen sa lannen.\nAn 2018 mon ti anons nouvo direksyon pou nou fer tranzisyon ver prodiksyon elektrisite baze lo LNG. Sa i anliny avek nou vizyon pou en lanvironnman pli prop e pli soutenab. Travay teknik pe progrese.\nAnsanm koman en pei tou sa lenvestisman dan lenerzi renouvlab, pou permet nou atenn nou target, 5poursan prodiksyon atraver lenerzi renouvlab avan lannen fini. Sa target ti ganny mete dan nou Polisi Nasyonal lo lenerzi dan lannen 2010. Ozordi mon annan plezir pou anonse ki prosen target pou lenerzi renouvlab pou sorti 15poursan pou vin 30 poursan prodiksyon a lannen 2030. Sa i pou ed nou kontinyen redwir nou depandans lo karbiran. Sa i en target tre anbisye. Nou sekirite alimanter i enportan. Nou pe kontinyen siport prodiksyon lokal. E sa sekter pe repran malgre ki i annan defi. Statistik Minister Lagrikiltir ek Lapes i montre ki lannen pase ti annan 440 fermye aktiv dan 17 distrik. Proze amelyorasyon irigasyon pe kontinyen. 21 green house adisyonnel ti ganny konstri pou ede dan prodiksyon legim. An Oktob 2018, Gouvernman ti entrodwi en nouvo Polisi Sibvansyon pou siport prodiksyon lavann poul ek pork. Lannen pase sa sibvansyon ti en valer R5.94milyon. I ankourazan pou vwar ki prodiksyon lavann poul ek pork in ogmante lannen pase par 11.5 poursan pou ariv 1194 tonn. Sekter Lagrikiltir in osi prodwir 36.9milyon dizef poul lannen pase. En logmantasyon plis ki 13poursan konpare avek lannen 2018.\nStatistik sorti Labank Santral i montre en logmantasyon plis ki 7poursan dan valer loan ki’n ganny fer avek Sekter Lagrikiltir. Dan Sekter Lapes Artizanal, prodiksyon osi in ogmante e Gouvernman pe met an plas mezir pou azir soustenabilite pou stok pwason.\nBourzwa i en delikates dan lakwizin Kreol. Sa pwason pe ganny lapes bokou. Apartir le 15 Avril, Gouvernman pou met en ban lo leksportasyon komersyal Bourzwa. Sa mezir ava fer Bourzwa pli abordab pou tou Seselwa.\nAvek krwasans Ekonomik pandan sa dernyen deseni nou’n vwar en logmantasyon dan nivo saler. Nivo saler in mont pli vit ki lenflasyon. Sa i vedir ki pou lamazorite dimoun i annan en amelyorasyon dan kalite lavi. Sif Biro Statistik i montre ki pandan peryod Zanvye ziska Mars 2010, saler mwayenn ti R6178. Statistik pli resan lannen pase i montre ki saler mwayenn in ariv R14mil 290. Sif Biro Statistik i montre ki dan lannen 2010 ti annan 48,467 vwayaz aletranze par rezidan. Lannen Pase sa sif i montre 75, 654 vwayaz aletranze. Statistik Labank Santral i montre ki an Zanvye 2010 nivo loan avek Labank ti R2.4 bilyon. Lafen Desanm 2019, sa sif in monte pou vin R8.2bilyon. Sa i zis serten statistik ki montre nivo progre ki nou’n attend ansanm dan sa dernyen deseni. Sa i bann fe. Sa i realite. An plis ki statistik, sakenn de nou in remark en logmantasyon dan konsonmasyon e nivo lavi lamazorite dimoun. Sa i en bon baz pou nou kontinyen travay nou tou ansanm pou amelyor lavi tou Seselwa. Sa logmantasyon rapid dan saler dan sa dernyen 10an, in fer ki travayer i pli byen ganny rekonnet finansyerman.\nSa sirkonstans in osi kree en serten dezavantaz lo kote pansyon pou serten travayer ki’n pran zot retret plizyer lannen avan. Pou adres sa pansyon minimonm sorti kot Fon Pansyon pou ogmante sorti R1000 par mwan pou vin R3000 par mwan apartir le 01 Zen sa lannen.\nSa pou finanse par Fon Pansyon. Desanm lannen pase Lendeks Devlopman imen ki ganny mezire par Nasyon Ini ti plas nou pei Sesel 62enm dan 199 pei dan lemonn e premye dan Lafrik. Sesel in ganny klase konman en pei avek en nivo devlopman imen ki tre o. Nou premye pei Lafrik pou attend sa nivo klasifikasyon. I en lakonplisman ki nou merit santi nou tre fyer koman en pti pei dan Lafrik. Pandan sa deryer deseni, nou’n toultan fer byen lo sa Lendeks gras a nou travay dir nou tou ansanm. Siporte par bann bon Polisi progresif e progranm relevan. Performans nou lekonomi i pozitiv e nou lekonomi pe vin deplizanpli entegre dan lekonomi global. Mon’n deza anonse ki dan lannen 2017 ki nou pe travay ver en reform pou senplifye ladministrasyon business tax. Business tax i en tax ki en biznes i peye lo son profi.\nLannen pase sa tax ti responsab pou 19poursan tou tax ki nou ti kolekte. Swivan plizyer konsiltasyon, Gouvernman in travay avek OECD pou devlop en seri reform. Sa bann reform pou fer nou sistenm enn, ki pli zis; enn ki pou ogmant nivo partisipasyon antrepriz. E enn ki pou donn loportinite plis Lantrepriz pou pran responsabilite e kontribye dan devlopman nou pei.\nI pou osi fasilit peyman tax. Minister Finans pou prezant sa reform an plis detay an Avril sa lannen. Sa lannen i fer 12an depi Lalwa lo tender ti ganny entrodwi. Sa Lalwa pe ganny servi pou ladministrasyon plis ki R1bilyon par lannen. A parti sa lannen nou pou anmenn lamannman dan regilasyon dan sa Lalwa, pou ki nou kapab servi li pou ede develop bann pti lantrepriz lokal e lantrepriz ki anploy Seselwa.\nRegilasyon pou osi ganny entrodwir pou fer li pli fasil pou Pralinwa e Digwa partisip e ranport tender pou proze lo Praslin e La Digue. Sa 2 mezir lo Lalwa tender i donn Gouvernman loportinite atraver Bidze Nasyonal pou devlop nou ban lantrepriz Seselwa e ankouraz nou bann lantrepriz pou anploy plis Seselwa. I enportan ki travayer i santi benefis dan krwasans ekonomik. Dan sa bann dernyen lannen i annan en seri mezir ki’n ganny entrodwir pou fer sir ki nou travayer pe reisir. An Zanvye 2017 travayer Sekter Prive ti ganny pou la premyer fwa en 13enm mwan saler anliny avek Lalwa ki mon ti sinyen le 29 Desanm 2016. An 2018 Gouvernman ti pibliy regilasyon neseser pou ogmant konze maternite par 2 semenn pou vin 4mwan. Konze paternite ti ganny double pou vin 10 zour.\nAn 2019 Gouvernman ti pibliy regilasyon pou regilariz kondisyon travay 2 group travayer, ki oparavan pa ti ganny okenn proteksyon. Sa se travayer domestik ek stevedores.\nSa regilasyon ki anfors ozordi, i donn plis proteksyon e plis drwa sa de kategori travayer. I reste pou nou travay ansanm pou nou rezourd konpansasyon pou bann stevedores. An 2019 Gouvernman ti pibliy regilasyon pou redwir lakantite sick leave ki travayer i kapab pran dan en lannen, pou vin 21 zour. Gouvernman pou kontinyen rod sa ki meyer pou tou travayer. Atraver nouvo Prozedlwa lo Lanplwa ki pou tous plizyer relasyon ant anployer ek anploye, pou osi annan provizyon pou ogmant konze anyel pou sorti 21 zour pou vin 24 zour. Saler minimonm ti ganny ogmante an Avril 2016 pou vin R33.30 par erdtan pou lanplwa kontinyel.\nAn Zanvye 2019, sa sif in ganny ogmante pou vin R34.97 par erdtan. Mwan pase sa sif in ganny ogmante ankor pou vin R38.25 par erdtan. Sa i reprezant progre. Atraver Scheme My First Job ki ed zenn ki’n fini letid pos segonder trouv lanplwa. Dan sa 3 dernyen lannen 1483 zenn in ganny klase dan lanplwa. Skill Development Programme vize ver zenn ki’n fini letid S5.\nI annan 390 endividi ki’n partisip dan sa progranm lannen pase. 206 pe swiv lantrennman e 60 i dan lanplwa deza. Sa de progranm pe ed nou zenn trouv lanplwa e fer zot kontribisyon pou bouz pei an avan. Selon sif pli resan pibliye par Biro Statistik, nivo mank lanplwa parmi lazenes pou peryod Zilyet ziska Septanm 2019 ti 6.3poursan. Sa i en rediksyon konsiderab konpare avek menm peryod dan lannen 2018, letan sa sif ti 14.7 poursan. Nou pe fer progre. Dan Bidze 2020 lanons ti ganny fer pou ogmant GOP lo travayer etranze ki pe travay Sesel plis ki 10an. Sekter prive in eksprim zot konsern lo sa logmantasyon, ki zot santi i tre o. Nou’n ekoute e nou’n deside ki GOP pou travayer etranze ki isi mwens ki 12an pou reste R500 par mwan.\nNivo GOP pou travayer etranze ki dan lanplwa Sesel pou plis ki 12an pou R2mil par mwan apartir le 01 Mars sa lannen. Nivo GOP pou bann live-in carers e travayer domestik i reste R500 irespektiv lakantite lannen. Ozordi tou travayer Seselwa i kontribye 3poursan zot saler anver Fon Pansyon. E anployer i kontribye 3poursan lo saler sak travayer Seselwa. Ozordi napa lobligasyon pou travayer etranze fer okenn kontribisyon. Apartir le 01 Zen sa lannen. Travayer etranze pou osi fer en kontribisyon 3poursan zot saler ver Fon Pansyon. Sa bann travayer etranze pou ganny rann 25poursan zot kontribisyon ler zot aret travay Sesel. Gouvernman ti entrodwir en plan pou lokaliz bann pos ki bann etranze i okipe par Seselwa plizyer lannen pase. E nou’n rankontre bokou lobstak dan son lenplimantasyon. Apre plizyer lannen ki Gouvernman pe envestir dan devlopman resours imen, ozordi nou ankor vwar serten kategori profesyonnel Seselwa ki annan konpetans e leksperyans, me zot pa okip pozisyon kle dan bann gro lakonpannyen.\nGouvernman in deside alor ki apartir le 01 Me sa lannen pou serten pos kle dan bann gro lakonpannyen. Nivo GOP pou ogmante pou vin R5mil par mwan. Sa mezir pou aplik selman pou bann gro lakonpannyen avek reveni plis ki R50milyon par an. Nou lekonomi pe agrandi. Lakantite dimoun dan lanplwa formel in ogmante pou ariv 54,259. Sif pli resan sorti Biro Statistik pou peryod Zilyet ziska Septanm lannen pase, in montre ki saler mwayenn in osi ogmante par 6.8poursan konpare avek menm peryod lannen 2018. Lenflasyon ki mezir logmantasyon dan pri, i ganny pibliye par Biro Statistik. Statistik pli resan i montre ki pou lannen pase 2019 logmantasyon dan pri ti 1.69 poursan. An 2018 sa menm statistik ti 3.38poursan. Krwasans dan tourism i reste pozitiv.\nAn 2019 nou’n vwar en logmantasyon 19poursan dan lakantite pti letablisman avek mwens ki 15 lasanm ki anrezistre. Sa 659 letablisman touristik e 3709 lasanm i reprezant plis ki lanmwatye lakantite lasanm lotel ki egziste Sesel.\nAn 2019 $721 milyon ti ganny mete dan nou sistenm banker. E $675milyon ti ganny tire dan nou sistenm banker. Sa i vedir ki plis Dolar ti antre dan nou sistenm ki ti sorti. En sirplis $45.7milyon. Premye fwa ki sa in arive dan sa dernyen 10an. Sa en lakonplisman vreman remarkab. Leta nou lekonomi i reste solid.\nMalgre krwasans ekonomik isi Sesel. Lensertitid dan lekonomi mondyal i reste en konsern. Lemonn pe vin de pli an pli konekte e sityasyon dan en kote lemonn i kapab rapidman afekte nou pei. Negosyasyon lo Polisi komers ant bann gran pwisans ekonomik pe osi enpakte lo lekonomi mondyal. An rezilta sa, i enportan ki nou reste touzour vizilan. En lot menas ki nou lekonomi pe fer fas avek, se akse avek rezo banker enternasyonal – koni konman correspondence banking. Ver lafen lannen pase selon Gouvernman La France nou pa ti pe asiste zot avek protokol lenformasyon.\nMwan pase en lakonpannyen ki’n anrezistre dan Sekter Finansyel Enternasyonal Sesel ti ganny sanksyonnen par Leta Ini. Sa in annan en lefe lo nou sekter finansyel. Swivan sa nou’n angaz nou avek sa 2 pei osi byen ki lezot Lorganizasyon Enternasyonal pou reform nou Lezislasyon. De zour pase dan rankont konsey Minis Finans Linyon Eropeen, Sesel ti ganny azoute lo lalis bann pei ki dapre zot definisyon i napa korperasyon. Ou non-cooperative. Dapre Minis Finans Linyon Eropeen nou rezim tax preferansyel i kre en risk pou lekonomi bann pei Eropeen. Alor Sesel i devret pran aksyon neseser pou konbat e rezourd sa risk. Rapor lo rezim tax preferansyel Sesel ti ganny diskite lo komite OACD boner lannen pase, pou detay mezir ki nou bezwen pran. An Fevriye lannen pase Linyon Eropeen ti demann nou komikman pou revwar nou rezim tax pou elim posibilite pou en konpannyen pa pey tax dan okenn pei. Minister Finans ti resevwar en let sorti kot OECD ki ti detay lamannman ki zot ti oule nou fer.\nSwivan konsiltasyon ant Minister Finans avek tou partner isi Sesel nou ti demann plis klarifikasyon. Me pandan ki nou ti pe esper klarifikasyon avek OECD, an Septanm lannen pase Linyon Eropeen ti pibliy en lankadreman ki zot ti anvi nou swiv. Linyon Eropeen ti apre reviz sa menm lankadreman e en nouvo versyon ti ganny pibliye an Desanm 2019. Swivan piblikasyon sa nouvo lankadreman, nou’n ekrir Linyon Eropeen pou enform zot ki pa ti pou posib pou pran nou aksyon neseser dan sa 3 semenn ki ti reste avan dat limit le 31 Desanm. Nou ti osi demann en prolongasyon pou ki tou lamannman legal a kapab ganny fer par lafen Mars 2020.\nNou pa’n resevwar en let an retour pou dir si sa dele ti akseptab ou non. Toudmenm, Gouvernman in kontinyen zwenn avek tou bann partner dan sa sekter pandan sa bann dernyen mwan e komans prosedir pou fer lamannman neseser.\nEn Prozedlwa ki’n fini ganny pibliye mwan pase i spesifikman kont blansisaz larzan e finansman terorizm. En lot Prozedlwa ki permet plis la transparans vizavi lenformasyon lo propriyeter legal sa bann lakonpannyen, in osi fini ganny pibliye. Lasanble Nasyonal pou prosennman debat e konsider sa 2 nouvo Lezislasyon.\nAn plis ki sa Gouvernman pou osi prezant Lasanble Nasyonal avek lezot lamannman lo Lalwa Lakonpannyen Enternasyonal. Lalwa Business Tax e lezot Prozedlwa an Mars 2020, pou kapab minimiz risk ki egziste kont nou Sekter Finansyel. Sa pou permet nou ariv an konformite avek tou demann OECD e Linyon Eropeen avan lafen Mars 2020. Nou reste angaze pou travay ansanm avek Linyon Eropeen. Gouvernman Leta Ini, Financial Action Task Force e tou bann lorganizasyon miltilateral dan sa sekter pou elimin finansman terorizm e blansisaz larzan. Nou mentenir nou komitman pou swiv standar sa bann pei devlope ki pe kontinyelman evolye. Frer ek ser Seselwa, en fleo ki pe afekte nou sosyete lafanmir, se drog. Lazans pou Prevansyon Labi Drog e Reabilitasyon pe fer bokou progre atraver son bann progranm reabilitasyon, pe mars tre byen. 2815 zenn ziska prezan in anrezistre lo bann progranm e parmi 1700 zenn plis ki lanmwatye i aktivman lo tretman. APDAR an kolaborasyon avek Departman Lanplwa, in kapab plas dan lanplwa 80poursan sa 1700 dimoun ki lo tretman. Sa i vedir 1360 nou bann frer ek ser ki ozordi pe aktivman servi tretman pe osi travay. Pou komans lot letap dan reabilitasyon, i enportan ki nouvo sant reabilitasyon i vin an operasyonnel. Gouvernman pou komans konstriksyon sa sant, Bonne Espoir pli tar sa lannen. Parey in deza mansyonnen sa sant pe ganny finanse par en don sorti kot Gouvernman Emirat Arab Ini. Nou konba kont trafiker drog pe ganny entansifye. Plis resours in ganny mete dan sa brans Lapolis ki responsab pou lenvestigasyon krim finansyel. Sa brans in etabli depi lannen 2018. E i travay etrwatman avek Biro Anti-Narkotik pou fer lenvestigasyon lo blansisaz larzan e byen malaki. Ziska prezan sa brans in prezant 11 ka avek Lakour Siprenm. Dan sa 11 ka bann byen tel ki lakaz, bato, loto e lezot a en valer estimen plis ki R38milyon in ganny seziProzedlwa ki pou elimin tou posibilite pou blansisaz larzan, in fini ganny soumet pou konsiderasyon Lasanble Nasyonal. Nou teritwar i vast.\nNou’n pran mezir pou ranforsi kontrol nou lafrontyer e tou pwen akse. Nou pe kontinyen ogmant kapasite nou Lafors Defans pou fer plis sirveyans maritim. Nou pe resevwar plis sipor sorti kot nou bann partner enternasyonal. Nou’n ranforsi korperasyon avek tou bann pei vwazen dan sa rezyon.\nI pa’n zanmen mon lentansyon e i pa mon lentansyon pou mwan enterfer dan travay Zidisyer. Me mon santi i swe mazorite Seselwa ozordi ki ler Lapolis i fer en bon travay e bann trafiker drog i ganny pourswiv, Lakour i azir sever kont sa bann trafiker.\nFrer ek ser Seselwa, Lalwa ki etablir Komisyon lo Laverite Rekonsilyasyon e Linite, i rezilta en konsansis ant le 2 parti politik dan Lasanble Nasyonal. Koman Prezidan Larepiblik mon ti siny sa Lalwa le 6 Septanm lannen 2018. Mon reste touzour konvenki ki pou pei al an avan i enportan ki nou konn laverite, ki nou rekonsilye e ki nou annan linite. I enportan alor, ki sa konmisyon pa ganny servi koman en platform politik. E ki i pa ganny enfliyanse par personn e ki i desarz son responsabilite anliny avek son manda. Lalit pou ogmant la transparans, bon gouvernans e rann kont i kontinyen.\nPandan sa dernyen 3an Gouvernman in etablir nouvo lenstitisyon pou ed nou demars dan sa domenn. Konmisyon lo Anti-Koripsyon in ganny etablir e pe ganny finanse atraver Bidze Nasyonal. Lenvestigasyon dan plizyer ka ki’n ganny anmenn devan li i kontinyen. Biro Ombudsman in soumet rapor e rekomandasyon avek mwan e Lasanble Nasyonal. Gouvernman pou azir lo tou son bann rekomandasyon.\nTravay ki Biro Ombudsman pe fer, pe osi kontribye anver sa prosesis dan Gouvernman, pou ogmant bon gouvernans, latransparans e rann kont. Biro Oditer Zeneral i osi soumet rapor e rekomandasyon avek Lasanble Nasyonal. Travay ki Lasanble Nasyonal pe fer lo tou sa bann rapor pe osi kontribye pou ranforsi bann prosedir e sistenm rann kont dan travay Gouvernman.\nPlizyer lezot Lenstitisyon i annan legzistans pou ogmant la transparans, bon gouvernans ek rann kont, sa bann lenstitisyon pou kontinyen vin pli for e pli kapab anmezir ki nou progrese. Mon pou kontinyen mon lapros non enterferans pou ki sa bann lenstitisyon i mentenir zot lendepandans e deservi zot manda. Sa pou ed Gouvernman kontinyen amelyor son servis, e protez lentere lepep Seselwa. Mon fer lapel ozordi pou medya donn plis lenformasyon lo travay ki bann lenstitisyon pe fer.\nLo kote Zofisye Minister e Departman dan Gouvernman, mon’n vwar en amelyorasyon dan la transparans, bon Gouvernans e rann kont. Travay i pli striktire. Plis Polisi i ganny dokimante. Plis servis i gide par en kad legal e regilasyon ki ganny pibliye anba Lalwa. Nou bezwen vin pli efikas dan enplimantasyon progranm e servis. Nou bezwen nou tou kontinyen adres bann defayans ki egziste e donn pli bon servis nou pep. En travayer servis piblik i la pou deservi tou sitwayen san preferans e toultan avek respe e konpasyon. Komansman sa nouvo deseni, mon lans en lapel ek tou travayer partou kot nou ete, pou nou redouble nou zefor pou donn en meyer servis. Bann Lantrepriz Piblik i ganny dirize par zot Board. Pandan sa dernyen 3an mon’n fer sir ki sekter prive e Sosyete Sivil i ganny byen reprezante lo sa bann Board. Mon’n donn Board lespas pou delivre lo zot manda. Mon espekte menm plis letan tou Board i abitye avek sa fason Gouvernans. I enportan ki medya i desarz son responsabilite pou donn plis lenformasyon pou ki lepep Seselwa i reste azour avek travay ki sa bann lantrepriz piblik pe fer. Frer ek ser Seselwa, sa lannen nou pou annan eleksyon Prezidansyel. Ozordi mon lans en lapel ek tou sitwayen ki annan laz vote pou anrezistre e osi pou verifye zot non lo lalis voter. Sa i nou responsabilite sivik koman sitwayen. Nou viv dan en pei lib e nou bezwen gard respe a tou moman. Tou sitwayen i annan dwa siport Dirizan son swa e parti politik son swa. Personn pa bezwen maltrete par personn e viktimize par personn. Mon swe se ki nou tou nou partisip dan sa eleksyon avek respe. Nou gard linite, nou fer li dan lape. Sa ki enportan se ki Sesel i sorti venker. Frer ek ser pep Seselwa, Leta nou Nasyon i nou lakonplisman. Nou annan en lavenir briyan devan nou. Ansanm dan linite, dan lape, dan solidarite e dan stabilite, nou pou kontinyen sirmont bann defi nou lepok. E kouronn nou sikse par labote nou travay. Ozordi ankor enn fwa mon proklanmen ki Sesel i reste touzour pli gran ki nou tou! Ki Bondye i kontinyen beni nou zoli Sesel! Mersi.\nMersi Mr Prezidan. Bon, prezan mon envit tou nou bann envite pou en pti resepsyon dan lobby. E Lasanble i adjourn e nou pou repran nou travay Mardi le 25 Fevriye 9er bomaten.


Kominike Lapolis -Seychelles Nation\nKominike Lapolis |15 September 2021\nEn madanm 24-an i ganny arete an posesyon plis ki 32,000 dolar Ameriken\nLapolis in raporte ki son zofisye sorti FCIU ek ANB pe fer lanket dan en ka kot en madanm 24-an sorti Foret Noire ki anploye konman en zofisye lenformasyon ti ganny entersepte e lafouy fer lo li ek dan son bagaz erport Sanmdi le 11 Septanm.\nSwivan sa lentervansyon, en sonm 32,900 dolar Ameriken ti ganny dekouver e sezi dan posesyon sa madanm ki ti pe ganny akonpannyen par en fiy anba laz ki ti pe al kit pei pour Dubai lo en voyaz biznes lo lapar son manman.\nSa madanm, ki pa ti kapab zistifye lakoz sa kantite larzan dan son posesyon, ti ganny arete e pe ganny ankete anba ‘Money Laundering as per section 3 (1) of the Anti-money Laundering and Countering the Financing of Terrorism Act’.\nSwivan sa dekouvert e larestasyon sa madanm, en lafouy ti plitar egalman ganny fer kot lakour son paran e la osi i annan serten kantite dokiman ki ti ganny dekouver e sezi antretan ki lanket i kontinyen dan sa ka.\nSispe dan ka kas lakaz e vole i repas ankour\nSa sispe ki ti’n ganny anmenn ankour Lendi dan lensidan arive Anse Royale ek Au Cap, in reaparet ankour yer bomaten kot in ganny rimann pour 14 zour.\nAntretan lapolis i kontinyen avek zot lanket.


Lasanble i retir sispansyon lo bidze trwa lorganizasyon -Seychelles Nation\nLasanble i retir sispansyon lo bidze trwa lorganizasyon |27 September 2019\nSispansyon lo en sonm total R6.828, 676 milyon ki Lasanble ti mete lo serten porsyon bidze pour trwa lorganizasyon pandan diskisyon lo zot depans lannen pase in ganny leve apre en rekonmandasyon Minister Finans, Komers, Lenvestisman ek Planifikasyon Ekonomik ki i’n satisfe avek travay ki zot in fer.\nKomite ki sirvey kont piblik dan Lasanble (FPAC) e reprezantan minister finans ti zwenn Mardi dan en miting ki ti dirize par sekreter deta pour Finans, Msye Patrick Payet. Tyermenn FPAC, Msye Wavel Ramkalawan, ti dan sesyon Lasanble yer bomaten prezant en kopi sa rapor ki’n sinyen par reprezantan toulede parti dan Lasanble ki manm sa komite avek Spiker Nicholas Prea avan ki i ti donn Lasanble detay lo sonm pour sak antite.\nMinister Finans, Komers, Lenvestisman ek Planifikasyon Ekonomik in rekonmande ki sa sonm i ganny large akoz zot satisfe ki sa bann larzan ava servi pour sa bann depans swivan;\nSPDF – en sonm R800 mil dan son bidze ti sispann an Zanvye sa lannen akoz i ti’n ganny mete anba en swadizan depans pour VVIP dan kan Barbarons. Akoz sa largiman pa ti kler dan deba, sa sonm ti ganny sispann.\nSPDF in eksplike ki sa sonm ti ganny servi pour aste karbiran pour lakour defen Prezidan Albert Rene e osi kan larme Barbarons. Sa fasilite ti ganny kennsel an Zanvye 2019 e tou karbiran i santralize e kontrole pli byen par SPDF.\nMsye Ramkalawan i dir SPDF in asir FPAC ki sa fasilite donn karbiran Barbarons in nepli e Seypec in nepli al laba pour anmenn karbiran. SPDF in osi eksplike ki kou loperasyon pour zot fer patrol dan bann zil elwannye pou ogmant plis ki zot bidze e sa zot in dir i pou akoz fre transportasyon karbiran pour avyon lo zil ki tre ser. Msye Ramkalawan i dir ki FPAC ti trouv sa pa akseptab e i ti alor rekonmande ki IDC avek SPDF zot devret negosye en pri rezonnab pour transportasyon karbiran avyon vi ki toulede lorganizasyon i pour Leta e ki SPDF i kouver IDC espesyalman dan bann moman detres.\n“Sa sonm R800,000 pou alor ed SPDF kapab mentenir sa bann loperasyon san afekte lezot morso son bidze,” Msye Ramkalawan in dir.\nI ti osi azoute ki FPAC i rekonnet ki SPDF in ganny en 2enm avyon Dornier ki pou otomatikman ogmant son kou loperasyon. Alor FPAC i rekonmande ki sa sonm i ganny large baze lo langazman SPDF pour koup lo labi ki ti annan lo karbiran.\nIndustrial Estate Authority (IEA) – dan sa ka en sonm R2.5 milyon dan son bidze ti ganny sispann an Desanm 2018 e ti pou ganny large si sa antite ti fer en zefor pour kolekte omwen R5 milyon lo son bann det pandan premye sis mwan 2019.\nMsye Ramkalawan i dir ki IEA ti eksplike ki sa sonm R13 milyon ki swadizan dimoun ti dwa li pa ti korek e sa i ti baz lo lefe ki son bann rikord i an dezord e in menm dir ki i annan serten ki zot ti krwar i dwa me an realite zot in pey anplis.\n“IEA in kolekte R7.7 milyon dan det kouran parmi preski R7.8 milyon reveni an 2019 ki vedir in fer zefor ekstraordiner e i lo bon semen. I’n kolekte omwen R3 milyon lo det lepase depi Desanm 2018. I pa ankor finaliz sonm egzakt ki bann lakonpannyen ek lezot kliyan ki ankor dwa li e i pa ankor met anplas en sistenm kontabilite pour kontrol lalis bann ki dwa li,” Msye Ramkalawan ti eksplike.\nI dir ki FPAC i santi ki sa antite in fer en zefor ase sibstansyel pour rekiper son bann det e ki sa i devret ganny ankouraze.\nAnplis ki sa IEA in donn FPAC son langazman ki i pe travay lo en lalis egzakt son kliyan enkli bann ki dwa li e ki sa pou pare konmansman lannen prosenn e osito ki sa lalis i pare pou annan en lot rankont ant IEA ek FPAC.\nMsye Ramkalawan in osi fer resorti ki en lekip sorti kot Minister Finans pe asiste IEA dan son bann travay e baze lo tousala, FPAC i rekonmande ki sa sonm R2.5 milyon ki ti’n ganny sispann i ganny large akoz sa ki IEA in ranmase in depas sa sonm ki ti’n ganny sispann.\nServis Lentelizans Sesel – Sa lorganizasyon i ankor pe met son bann striktir anplas dapre Minister Finans. Son lalwa ti pase par Lasanble pli boner sa lannen e Minister Finans pe donn li sipor teknik e lozistik enkli zestyon son bidze ziska i kapab debout lo limenm e alor in demande ki sa sonm R3.5 milyon pour bidze sa lazans i ganny large me ki i reste anba kontrol sa minister e sa i donn FPAC konfyans ki ziska sa lorganizasyon i fini etabli li, Minister Finans pou kontrol tou son depans e alor FPAC i rekonmande ki sa sonm i osi ganny large.\nFPAC in rekonmande alor ki sa sonm total R6.828,676 i ganny large e aprouve konman depans anba Appropriation Act 2018.


Lenplimantasyon progranm lektir ALAP (Aprann Lir Avek Papiyon) kot lekol Bel Ombre-Leksperyans Mis Mireen Mousbé «Mon determinasyon pour travay avek zanfan in anmenn mwan reisit»\nSa rekonpans in vin apre bokou travay dir, devouman ek komitman ki in demontre dan son travay. I ti form parti sa group onz ansenyan P1 ki Departman Ledikasyon ti onore dan seremoni lansman nouvo progranm ALAP pour P2 an Zilyet sa lannen.\nMis Mireen i parmi bann pli zenn ansenyan ki’n ansenny progranm lektir ALAP. I en zenn profesyonnel ki’n fek debite dan karyer lansennyman. An 2007, i ti konplet en kour formasyon lo nivo diplonm kot Lenstiti Nasyonal pour Ledikasyon. Son lannen answit, Mis Mireen ti zwenn lekip kot lekol Bel Ombre konman en ansenyan kalifye. I ti komans ansenny dan premye ek dezyenm lannen primer.\nApre en kour formasyon entansif an 2010, Mis Mireen ti’n pare pour al fer fas avek en nouvo defi dan son karyer. Avek en karakter tre amikal e en lanvi pour kontinyen devlope dan lansennyman, Mis Mireen pa ti per pour fer sa defi vin en loportinite pour li personnelman osi byen ki pour son bann zanfan. Avek sipor en asistan ki tre motive ek en ‘management’ tre angaze dan devlopman laprantisaz ek lansennyman e a lekout son staf, Mis Mireen ti depas tou lekspektasyon e anmenn sa kalite rezilta ki Departman Ledikasyon ti toultan anvi vwar dan sa staz. In anmenn lafyerte pour li personnelman, son bann zanfan, bann paran ek lekol an zeneral. Mis Mireen i en zenn ansenyan egzanpler e tre prometan e nou swet li tou de bon dan son karyer. Atraver sa lartik ki swiv, nou a konn plis lo parkour sa ansenyan tre motive dan lenplimantasyon progranm ALAP.\n« Vi ki zanfan ti’n ganny bann skil debaz avek sa progranm ALAP dan lakres, mon latas ti enpe pli fasil dan P1. Menm si sa progranm ti nouvo pour mwan, sipor bann staf dan mon lekol parey mon asistan, kordinatris pti lanfans ek direktris ensi ki sipor mon fanmir in ed mwan pour persevere. Bann zanfan osi in zwe en rol enportan pour ankouraz mwan enplimant sa progranm. Zot ti enterese, motive e laprantisaz ti pas vit e lektir ti vin pli otantik. Mon’n toultan met mon zanfan an premye e sa determinasyon ki mon’n annan pour travay avek zot in anmenn en reisit total. An gro, se sa ki’n anmenn bon rezilta dan evalyasyon 2010 e fer mwan ganny sa rekonpans byen merite. »\n« Nou ekspekte ki pa tou zanfan ki pou ariv lo menm nivo lektir me sak zanfan in fer son progre. Bann ki ti lir avek led desen selman, pe aprezan lir mo ek fraz. Kan fodre silabe pour arive lir en mo nouvo, zot esey fer li san led ansenyan. Bann ki ti pli kapab lir pe ansemoman lir bann mo ek fraz ki pli konplike.\nMon santi ki sa progranm in ede devlop lanmour pour lektir parmi zanfan e sa i ede fasilit transfer zot konnesans dan lezot lalang. Bann zanfan i aktyelman pli motive pour lir e zot esey lir bann materyo lektir ki zot rankontre otour zot. Alor nou kapab dir ki zot in devlop zot konpetans e teknik pour lir e zot in ganny plis vokabiler pour zot kapab eksprim zot pli byen dan bann travay ekrir. »\nPerformans dan lansennyman lektir\n« Ler progranm ti konmanse mon ti annan zis 2-an leksperyans travay e sa ti en defi pour mwan. Mon ti met an pratik sa ki mon ti aprann letan mon ti ganny formasyon Lenstiti Nasyonal pour Ledikasyon e sa ki mon’n aprann avek lezot ansenyan letan mon ti al bann staz dan lekol. Avek formasyon (baze lo progranm ALAP) mon ti ganny bokou plis bagaz pour al transmet mon konnesans avek zanfan. Mon’n ganny plis teknik, konnesans ek resours pour ansenny lektir. Mon santi mwan pli konfidan e konpetan dan sa size. Mon kapab dir ki formasyon dan progranm ALAP i enn ki ti ankadre ansenyan sa nivo avek skil ek abilite neseser dan lansennyman lektir. »\n« Lanvironnman mon laklas i enn ki atiran e kolore pour ensit laprantisaz e motiv zanfan pour devlop en gou pour lektir. I konpri diferan kwen kot mon’n egzibit bokou eleman enportan tel ki portre reel, lobze reel, liv ek desen. Apard leson lektir formel, dan zot letan lib bann zanfan i frekant sa bann kwen kot zot lir, regard bann portre e manipil bann lobze. Mon santi ki mon laklas i enn ki kre bann kondisyon favorab pour devlop konpetans lektir bann zanfan. »\n“Laplipar paran in donn zot sipor dan diferan fason ki zot kapab. Par egzanp, zot kontinyelman demann lenformasyon lo progre zot zanfan e esey rod fason pour anmenn sa kontinite dan travay kot lakour. I annan paran ki’n aksepte pour vin donn bann pti kozri an relasyon avek leson, zot ede fer kopi bann dokiman, donn zanfan serten materyo ki zot bezwen pour laklas. Annefe, mon kapab dir mon ganny bokou sipor avek paran. »\nSipor avek asistan ansenyan\n« Mon asistan, Mis Mary Cupidon, i travay tre pre avek mwan e nou annan en tre bon relasyon travay. Nou diskit lo leson e esanz lide ansanm. I prepar bann materyo siplemanter e i osi ede pour fer resers ekstra lo serten topik pour fasilit lansennyman. I tre motive, devoue e i en gran sipor dan laklas.\n« Sa progranm i enn ki demann bokou letan pour planifye, diskite e prepare. Par kont i enn parmi bann progranm letid ki’n ganny byen devlope, striktire e ris an resours. Sa dan limenm i en tre bon lavantaz pour bann ansenyan akoz tou resours pour lansennyman i la.\nSa formasyon ki mon’n gannyen in permet mwan met an aplikasyon bann konnesans dan lenplimantasyon sa progranm. Menm si i en defi, sa progranm i enn ki pou anmenn bokou benefis pour nou zanfan. Tou lendikasyon i montre ki zanfan pe aprann lir byen avek sa progranm e rezilta i koz pour limenm.\n« Mon swe se ki bann zanfan i kapab transmet sa ki zot in aprann an Kreol pour al dan lezot lalang e vin bann lekter endepandan. Zot vin pli konsyan lenportans lir e pran lektir koman en lwazir. Finalman mon swe profon se pour vwar en progranm parey progranm ALAP ganny devlope pour lezot size, setadir pour Angle ek Matematik. »\nEn kontribisyon seksyon Pti Lanfans dan Departman Ledikasyon


Yeosafat ti met konfyans dan Zeova | Zistwar Labib\nESKI ou konnen lekel sa bann zonm e ki zot pe fer? Zot pe al lager, e sa bann ki la devan zot pe sante. Petet ou kapab demande: ‘Akoz sa bann ki pe sante napa sab ek lans pour lager avek?’ Annou vwar.\nYeosafat ti lerwa 2 tribi Izrael. I ti viv dan menm letan ki lerwa Aab ek larenn Zezabel ti diriz sa 10 tribi dan nor. Me Yeosafat ti en bon lerwa, e son papa Aza ti osi en bon lerwa. Alor pour en kantite lannen bann dimoun dan sa 2 tribi dan sid ti pe viv dan lape ek trankilite.\nMe apre sa, ti annan en keksoz ki ti arive ki ti fer bann dimoun per. Bann mesaze ti vin raport avek Yeosafat: ‘En gran larme ki sorti dan pei Moab, Amonn ek Montanny Seir pe vin atak ou.’ En kantite Izraelit ti rasanble an Zerizalenm pour resers led Zeova. Zot ti al kot tanp, e laba Yeosafat ti priye: ‘O Zeova nou Bondye, nou pa konnen ki pour fer. Nou san defans kont sa gran larme. Nou pe resers ou led.’\nZeova ti ekoute, e i ti fer enn son serviter dir avek bann dimoun: ‘Pa zot ki pou lager, me Bondye. Zis gete, e vwar konman Zeova pou sov zot.’\nAlor lannmen bomaten, Yeosafat ti dir avek bann dimoun: ‘Annan konfyans dan Zeova!’ Apre sa i ti met bann santer par devan son bann solda, e anmezir ki zot ti marse zot ti sant bann sanson louanz pour Zeova. Eski ou konnen ki ti arive kan zot ti ariv sa landrwa kot ti pou annan lager? Zeova ti fer zot bann lennmi lager antre zot. Kan bann Izraelit ti arive, tou zot bann lennmi ti’n mor!\nEski Yeosafat pa ti’n byen fer pour met konfyans dan Zeova? I pou byen si nou osi nou met konfyans dan Zeova.\n1 Lerwa 22:41-53; 2 Kronik 20:1-30.


Lapolis i satisfe avek konportman piblik pandan moman festivite\nPortparol lapolis Jean Toussaint ti pe koz avek medya Zedi apremidi kot i ti dir ki avek bann aktivite ki’n ganny organize partou, zot ban loperasyon in mars a zot satisfaksyon e zot in ganny bokou korperasyon piblik.\n«Lapolis ti deplway tou son bann resours pour ganny sifizaman mendev pour nenport sitiasyon ki ti ava kapab arive,» Msye Toussaint ti dir.\nMalgre bann sitiasyon ti minim, i ti dir ki ti annan serten pti lensidan ki ti’n arive, tel ki serten ka kas lakaz e vole, e bagar kot dimoun ti ganny blese.\n«Nou’n osi fer remark ki dan aktivite Street Party ki ti fer le 31 Desanm, ti annan bokou zenn anba laz ki ti pe konsonm lalkol e nou pe lans en lapel avek bann adilt, sirtou bann marsan, pour vin enpe pli konsyan e pour pa ankouraz sa bann tel aksyon. Nou’n osi remarke ki ti annan bokou sopin kraze dan landrwa kot Street Party ti pe deroule,» Msye Toussaint ti dir.\nI ti azoute ki lapolis in fer antou 56 larestasyon okour selebrasyon lafen lannen 2012 ek nouvo lannen 2013 – savedir le 31 Desanm ek le 1 Zanvye – me bokou ladan ti bann ka prevansyon.\n“Dan sa 56 larestasyon, i annan ki ti ganny large deswit e i osi annan ki’n bezwen ganny detenir.\nE la nou pe demann bann paran ek adilt pour monitor zot zanfan pli pre akoz nou’n osi sezi serten zouti pandan nou bann loperasyon Stop and Search ki nou ti pe fer dan lavil,» Msye Toussaint ti dir.\n«Nou pou kontinyen mentenir nou vizibilite lo semen avek nou bann patrol apye, patrol dan transpor e lezot ankor parey check points, e travay pou vin pli profesyonnel.\nNou pou travay pa zis lo nivo larestasyon, me osi lo nivo prevansyon.»\nLapolis in osi demann bann adilt kot lakour e paran pour vin pli vizilan anver bann bann zafan ki annan akse avek telefonn, sa i sirtou la ki lapolis in resevwar bokou koud telefonn nwizans fer par bann zanfan.