З беларускай народнай песні\nЗгодна з планам наступальнае аперацыі, прызначанай на лета 1655 г., галоўныя сілы царскага войска зноў канцэнтраваліся на Беларусі (на Ўкраіну тае вясны былі высланы зусім нязначныя часткі на чале з баярынам Васілём Бутурліным - на дапамогу Багдану Хмяльніцкаму для кампаніі супраць палякаў). Яны па-ранейшаму мусілі дзейнічаць трыма групоўкамі - паўночнай, цэнтральнай і паўднёва-заходняй - пры падтрымцы казакаў Івана Залатарэнкі. Апорнымі базамі гэтых арміяў з'яўляліся адпаведна Вялікія Лукі, Смаленск і Бранск.\nСама адказныя задачы кампаніі даручаліся цэнтральнай арміі Якава Чаркаскага. Планавалася, што яна рушыць са Смаленска ўжо ў другой палове траўня і, авалодаўшы Барысавам ды Менскам, разам з казакамі выйдзе на Вільню. Адначасова з ёй да сталіцы Княства павінна была наблізіцца і паўночная групоўка Васіля Шарамецева. Пасля захопу Вільні гэтыя войскі мусілі б пакінуць заслону ад шведаў ды ісці на Коўню-Горадню-Берасце. Армія ж князя Трубяцкога мела загад выйсці з Бранска ў Магілеў, затым авалодаць Старым Быхавам і праз Слуцак ды Наваградак таксама кіравацца на Берасце. Асобна на паўночным захадзе дзейнічала групоўка Апанаса Ардзін-Нашчокіна. А ў раёны Палесся па Дняпры ды Прыпяці былі гатовыя рушыць вайсковыя аддзелы з Кіева. Гэтак магутным колам ахаплялася ўся тэрыторыя Беларусі. На мэце кампаніі быў захоп астатніх земляў Вялікага Княства Літоўскага і зліквідаванне яго як дзяржавы.\nПаход пачаўся ў сакавіку. Цар прыехаў у Вязьму, пасля адтуль са сваім палком - у Смаленск, а там яго ўжо чакалі напагатове ўсе астатнія палкі цэнтральнае арміі ды артылерыя.\nУ траўні з Бранска на Магілеў вырушыла армія Трубяцкога. Казакі ж, як і частка войска Шарамецева, ужо былі ў Беларусі - спрабавалі здабыць старабыхаўскую фартэцыю. Абаронцам хапала духу не толькі адбівацца, але і рабіць частыя вылазкі, браць у палон казакаў. Іх непахіснасць здавалася незвычайнай. Захопленыя казакамі "языкі" на допытах казалі, што ў горадзе сядзяць "шляхты 50 человек, конных желдаков 400 человек, венгров 50 человек, жидов 1000 человек, мещан 800 человек" [6, т.14, с.715-716] - зусім невялікая сіла, прычым большая частка абаронцаў - цывільныя людзі. Гарматаў яны мелі ўсяго 4 вялікіх і 26 палкавых, порах выраблялі самі. У адказ на прапановы Залатарэнкі здаць горад ды на царскую грамату, у якой абяцалася свабоды за капітуляцыю і смерць за супраціў ("всех предадут мечю"), быхаўцы казалі: "Пакуль будзе хлеба і ўсялякіх прыпасаў, датуль і будзем сядзець, а здацца чаркасам гасударавым людзям ня хочам".\nВораг ужо наступаў, а ў Варшаве ўсё яшчэ цягнуўся сойм. Зацвярджалася ўхвала аб паспалітым рушанні. Апошні раз трыумфаваў вялікі гетман Радзівіл, кінуўшы пад погі каралю 54 здабытыя маскоўскія штандарты, падвёўшы мноства палонных [81, s.281].\n24 траўня са Смаленска на захад вырушыла цэнтральная маскоўская армія. Праз якія два тыдні цар ужо размясціў сваю стаўку пад Шкловам. На поўначы Беларусі актывізавалася войска Васіля Шарамецева. Ваяводы найперш імкнуліся захапіць не заняты яшчэ Вяліж. У чэрвені Мацвей Шарамецеў "пришол под Велиж, Велиж осадил накрепко", і вяліжскі стараста Ян Дамашэўскі неўзабаве здаў горад.\nРыхтуючыся да галоўных дзеянняў, ваяводы заняліся ачышчэннем плацдарма. На Барысаў быў высланы Юры Барацінскі з палком салдатаў і драгунаў, які ў бітве пад горадам разбіў аддзел Паклонскага, але захапіць Барысаў, колькі ні штурмаваў, не змог. Тады цар выслаў на Барысаў ваяводу Багдана Хітраво з войскам у 5400 чалавек. На гэты раз горад быў захоплены і 19 чэрвеня спалены. Згарэў і мост цераз Бярэзіну, за якую адышло войска, што абараняла Барысаў. Аднак яго аднаўленне не заняло ў пераможцаў шмат часу. Шлях на Менск быў адкрыты.\nЧым тады дыспанавала Вялікае Княства Літоўскае? Пасля малаплённай кампаніі, якая толькі-толькі скончылася, войска было фізічна стомленае і здэмаралізаванае. Колькасна яно, вядома ж, не павялічылася, а, наадварот, паменшала, раздрабілася. Князь Багуслаў Радзівіл па адыходзе ад Магілева адразу ж паспяшаўся да Слуцка - сталіцы сваіх уладанняў - з тым, каб паспець падрыхтаваць яго да варожага нашэсця. Рамантаваліся гарадскія валы, замкавыя сцены і вежы, збіраліся боезапасы, зброя і харчаванне на шмат гадоў. Да абароны горада рыхтавалася некалькі палкоў жаўнераў палкоўніка Вільгельма Пэтэрсана ды мяшчане. Случчакі былі так вывучаныя ў вайсковых муштрах, што, паводле заўвагі Багуслава Радзівіла, "і найлепшаму жаўнеру ў гэтым зусім не саступалі" [32, s.119]. Але гэта быў радзівілаўскі Слуцак. Хіба толькі ён і мог спакойна чакаць з'яўлення ворага пры гатовых да адпору байніцах.\nГаспадарка краіны была ўжо падарваная вайной, а ледзь не палова тэрыторыі наогул акупаваная. У земскі скарб дзяржавы зборы амаль не паступалі. Летам 1655 г. замест 2 мільёнаў злотых падымнага падатку рэальна можна было сабраць толькі 200 тысячаў. Якое найманае войска (а менавіта яно вызначала зыход бітваў) можна ўтрымліваць на такія сродкі? Вялікія грошы патрабаваліся, прыкладам, на перавозку гарматаў, бо артылерыя не мела ўласных коняў, таму пры кожнай патрэбе даводзілася наймаць за плату фурманоў. Такі парадак ствараў нямала дадатковых цяжкасцяў у арганізацыі абароны краіны.\nПаспалітае рушанне, і раней мала на што здатнае, цяпер канчаткова страчвала сваё значэнне. Як было шляхце ехаць на доўгі час да вялікага гетмана, калі бязлітасны непрыяцель, спальваючы ды высякаючы ўсё на сваім шляху, ужо стаяў каля іх сядзібаў? Соймікі прынялі пастановы пра тое, каб сабраныя ў паветах і ваяводствах грошы ішлі на харугвы для іх жа абароны. А маскоўскім ваяводам толькі гэтага і трэба было!\nАтрымаўшы вестку пра захоп Барысава, цар больш не марудзіў і загадаў галоўным сілам наступаць на Менск. Казакі Залатарэнкі перайшлі Бярэзіну і 2 ліпеня ўжо былі ў Смілавічах. Наказны гетман адсюль напісаў Аляксею Міхайлавічу, што стаіць за 9 міляў ад Менска і чакае палкі ваяводы Хітраво, якія павінны з ім злучыцца. Са Смілавічаў у той жа дзень былі высланыя казацкія загоны пад Менск і на гарадок Свіслач, які казакі захапілі "через мечь и немало... неприятелей будучих всех под мечь пустили, а самое место и замок огнем без остатку сожгли" [68, с.61].\nНа Менск рухаліся таксама перадавы, вялікі і старажавы палкі цэнтральнае арміі. Наперад былі высланыя авангардныя часткі дзеля злучэння з войскам Хітраво і казакамі.\nУ Менску значных сілаў не было. З сабраных звестак маскоўскія ваяводы гэта ведалі. "В Менску людей нет", - дакладалі яны цару. Аднак нейкае войска для ягонай абароны ўсё ж сабралася ды 3 ліпеня сустрэла непрыяцеля за 5 вёрстаў ад горада (відаць, стан менскіх умацаванняў не пакідаў надзеі вытрымаць аблогу, абараняючыся за валамі). Даўшы бой, яно хутка мусіла адступаць назад у горад, а царскія ратнікі "многих побили и языков взяли 15 человек". На плячах адступаўшых яны ўварваліся ў Менск. "Литовские люди" выбягалі з горада, а ваявода Хітраво аднавіў раскіданы імі мост, перайшоў Свіслач і паставіў перад брамай замка пяхоту, затым з астатнімі сіламі выйшаў у поле, дзе адбыўся вялікі бой з менскім войскам. Праўдападобна, самастойна адбіваліся мяшчане ў замку ды некаторых храмах. Але жыхароў у горадзе на той час было ўжо няшмат. Яны паспелі выйсці з Менска на захад. Тут засталіся толькі "войт Ивашко Жыдович с товарищи полтараста человек" [68, с.61].\nПасля захопу Менска адкрыўся просты шлях да сталіцы Княства. Але цар не спяшаўся распачынаць наступ. Ледзь не два тыдні спатрэбілася на тое, каб ачысціць тылы ад непрыяцеля, пазнішчаць гарадкі ў Менскай акрузе. Аляксей Міхайлавіч загадваў ваяводам пасылаць з Менска "в полские городы и в уезды" (гэта пісалася аб цэнтральнай Беларусі!) сваіх людзей для пошуку "языкоў", збору інфармацыі. 11 ліпеня Залатарэнка накіраваў "посылку" (казацкае войска) на чале з сотнікам Хведарам Мрынсковым на Койданаў, і казакі "местечко Койданов взяли, и которыя... были в том местечке полския и литовския люди, и тех всех людей мечю предали и то местечко и посады все выжгли" [6, т.14, с.753-754]. За Койданавам гэты ж загон напаткаў і пабіў конную роту Паклонскага.\nАб паходзе "к Вилно и к Оршаве" Аляксей Міхайлавіч афіцыйна абвясціў 12 ліпеня з царскае стаўкі ў Барысаве. Усе асноўныя сілы, зграмаджаныя ў Менску, - вялікі, перадавы, старажавы, ертавульны палкі цэнтральнай арміі, а таксама казакі наказнога гетмана Залатарэнкі - атрымалі загад адначасова рушыць на захад. Даўжэзнымі калонамі расцягнуліся яны па некалькіх дарогах. З паўночнага боку да сталіцы маглі ў кожны момант пайсці палкі арміі Васіля Шарамецева.\nНа што магла спадзявацца Вільня, калі ў абодвух гетманаў усяго войска не налічвалася і 7-8 тысячаў? Царскія ваяводы ўжо рухаліся на сталіцу, а тут толькі-толькі скончыўся сойм, які прыняў ухвалу пра мабілізацыю паспалітага рушання. Ды цяпер і яно не магло істотна змяніць становішча. У тыя дні Януш Радзівіл з жалем пісаў, што на рушанне амаль не спадзяецца, бо шляхта замест таго, каб сабрацца ды ісці да гетмана, адно разбягалася [106, s.105]. 13 ліпеня ён выдаў спецыяльны ўніверсал жыхарам Пінскага павета, у якім тлумачыў, што з-за вялікага недахопу наёмнага войска ён мусіў зняць усе харугвы, якія дагэтуль прыкрывалі Палескі тракт, таму загадвае, каб "панове самі як найхутчэй купіліся і сваімі ўласнымі грудзьмі баранілі свае хаты" ды бралі пад абарону Палескі тракт [3, с.42].\nНа дапамогу Кароны не засталося аніякай надзеі. Хоць афіцыйна лічылася, што на вясну ад караля прыйшло ў Вялікае Княства 5 тысячаў жаўнераў, у сапраўднасці іх было намнога меней. Ды ў тыя крытычныя ліпеньскія дні і яны пакінулі межы Княства. Можа, гэта было і лепей, бо пра іх настрой і сапраўдны занятак казалі шмат нягожага. Сам вялікі гетман, напрыклад, у лісце ад 11 ліпеня пісаў, што каронныя рэйтары, "выходзячы з Менску, бунт узьняць хацелі. Шляхецкія дамы, двары, нават касьцёлы абрабавалі... і голасна пагражаюць, што перакінуцца да непрыяцеля" [106, s.104].\nТым часам у Маскве канчаліся распачатыя яшчэ ў траўні перамовы Швецыі з царскім урадам. Швецкія паслы прапаноўвалі падзяліць тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага паміж Маскоўскай дзяржавай і сваёй краінай. Гандлюючыся, бакі чатыры разы вызначалі лінію падзелу нанова. Мяжа мела прайсці то праз Слуцак, то праз Нясвіж і Менск [108, s.89]. Але Масква хутка наагул не пажадала дзяліцца. Калі ў 1654 г. яна прапаноўвала Швецыі разам пачаць вайну супраць Рэчы Паспалітае, тая не выступіла. Дык цяпер цар і сам лёгка мог давесці вайну да пераможнага канца.\nШведскі кароль Карл Х Густаў пасля тонкіх разлікаў яшчэ ў сакавіку 1655 г. прыняў канчатковае рашэнне пачаць вайну супраць Рэчы Паспалітае. Настаў зручны момант лёгка разграміць даўняга суперніка, інкарпараваць ягоныя землі, а пасля - і Маскву спыніць. Вайна пачалася ў чэрвені паходам палявога маршалка Густава Адольфа Левенгаўпта на Дынабург. Праз месяц на Вялікае Княства рушыў Магнус Дэлягардзі і заняў Біржы. А галоўныя сілы шведаў пайшлі на Польшчу - 14 тысячаў з палявым маршалкам Вітэнбергам, 12700 жаўнераў - з каралём, артылерыю ж вёў Густаў Стэнбок. Вітэнберг высадзіўся 14 ліпеня ў Памор'і, пад Усцем, дзе стаяла польскае рушанне, - і назаўтра ж яно здалося! Далей супраціву амаль не было...\nШто ў тых абставінах магло рабіць Вялікае Княства Літоўскае? Чакаць другога фронту, каб весці вайну адначасна і супраць незлічонай царскае арды, і супраць вымуштраваных шведаў? Гэтага ніяк нельга было дапускаць. Вялікі гетман мусіў выбраць нешта адно. І, выбраўшы з дзвюх бедаў меншую, Януш Радзівіл, паводле словаў Багуслава, "аддаў перавагу шведскай пратэкцыі перад маскоўскай тыраніяй" [32, s.124]. Гэта быў сведамы і паслядоўны крок вялікага гетмана. "Іначай ратавацца не было спосабу", - напісаў ён неўзабаве стрыечнаму брату, а 29 ліпеня яны разам, Януш і Багуслаў Радзівілы, упершыню афіцыйна выявілі гатоўнасць прыняць пратэктарат Швецыі ды прызнаць шведскага караля Карла Х Густава вялікім князем літоўскім.\nА да Вільні з кожным днём няўхільна набліжаліся царскія палкі. Пасля таго як пад Ашмянаю казакі Залатарэнкі разбілі войска ротмістра Глябовіча, што рухалася з-за Нёмана, сталіца была зусім адкрытая. Сярод здабытых на месцы бітвы трафеяў знайшлося нямала лістоў, якія пасля перакладу Залатарэнка пераслаў цару. У адным з іх невядомы шляхціч пісаў, што каля Ашмяны ўжо "няма нікога", людзі паразбягаліся. Наракаючы на дзіўную бяздзейнасць шляхты, якая, маючы пад бокам ворага, зусім не рыхтавалася да адпору, і цяпер невядома, ці паспее сабрацца паспалітае рушанне, ён адзначаў, што і сам бяжыць "дзеля вестак дахаты, каб ведаць, ці ёсць яшчэ вёска, ці ўжо папялішча" [6, т.14, с.758].\nУ 20-х днях ліпеня на галоўны віленскі тракт пачалі выходзіць і авангардавыя часткі маскоўскага войска, і 20-тысячнае казацкае злучэнне Івана Залатарэнкі. 22 ліпеня цар быў у Маладэчне, а 24-га перанёс сваю стаўку яшчэ бліжэй да Вільні - у Смаргоні. Патрыярх Нікан падбадзёрваў манарха ды пісаў з Масквы, каб той не спыняўся на Вільні, а здабываў Варшаву, Кракаў і ўсю Польшчу [64, т.10, с.623].\nВільня, векавечная суперніца Масквы, гэтакая жаданая й ненавідная, цяпер была перад Аляксеям Міхайлавічам і бездапаможна чакала свайго чорнага дня.\nСапраўды, Вільня, якая не памятала ля сваіх муроў ворага ад канца ХІV ст., цяпер апынулася ў становішчы асуджанай. Умацаванні яе не аднаўляліся трэцяе дзесяцігоддзе і былі зусім занядбаныя. Хіба ж думаў хто пра пагрозу сталіцы? Ганарлівая шляхта папросту пагарджала небяспекай. Вільня, адзначалі сучаснікі, была падобная да Спарты: яна больш спадзявалася на мужнасць сваіх грамадзянаў, чымся на моц муроў [59, с.50].\nПад канец ліпепя - на пачатку жніўня так-сяк сабралася паспалітае рушанне - 2825 чалавек. Войска прыслалі далёка не з усёй тэрыторыі краіны. Вялікія абшары з прычыны акупацыі былі, натуральна ж, вызваленыя ад земскай службы - Полацкае, Віцебскае і Амсціслаўскае ваяводствы, Варшанскі, Старадубскі, Мазырскі і Рэчыцкі паветы цалкам ды частка Браслаўскага. Ад Лідскага павета прыйшла харугва гусараў і харугва казакаў - па сто вершнікаў у кожнай, ад Ашмянскага - па 200 гусараў і казакаў, Наваградскі павет даў казацкую харугву з 200 шабляў, Слонімскі і Ваўкавыскі прыслалі па сотні казакаў. Рушанне Берасцейшчыны мусіла застацца ў межах свайго ваяводства. Шляхту Браслаўскага павета, а таксама жамойцкае і вількамірскае рушанне Радзівіл выслаў пад Браслаў, а лідчукоў і ашмянцаў накіраваў да Смаргоняў.\nАні Радзівіл, ані Гасеўскі не верылі ў магчымасць абараніць Вільню. На тое яны проста не мелі сілы. Ды нават і наяўныя войскі не маглі дзейнічаць зладжана, бо гетманы ж па-ранейшаму варагавалі паміж сабою. Калі дайшло да абмеркавання хоць якога плана абароны, Гасеўскі не прыняў праекта Радзівіла, і ягоная дывізія засталася на іншых пазіцыях.\nВялікі гетман адмовіўся ад спробы абараняцца ў старых віленскіх мурах і размясціў войска перад горадам. Ён збіраўся, стрымаўшы царскіх ваяводаў, перайсці за Вяллю ды, знішчыўшы Зялёны Мост, адарвацца ад ворага і адвесці свас харугвы на Жамойць, дзе можна было б чакаць падмогі шведаў. Гасеўскі ж хацеў - пасля спробы абараніць сталіцу хоць сімвалічна - адступіць на захад і праз Трокі, Горадню выйсці на тэрыторыю Польшчы.\n6 жніўня, калі зграмаджаныя пад Вільняй царскія войскі ўжо адпачывалі і рыхтаваліся да штурму, абодва гетманы паспрабавалі ўнікнуць трагічнае развязкі ды перадалі ліст Аляксею Міхайлавічу, у якім прапаноўвалася неадкладна пачаць перамовы аб міры. Яшчэ раней ліст з такой прапановай віленскі біскуп Юры Тышкевіч выслаў на імя Чаркаскага ды Залатарэнкі. Аднак, як і меркаваў Радзівіл, гэтыя захады сышлі намарна. Цар загадаў адказаць, каб больш да яго не звярталіся з такімі прапановамі, бо, маўляў, калі Вялікае Княства хоча міру - няхай адразу паддаецца "под царскую руку"...\n8 жніўня войскі Чаркаскага ды Залатарэнкі разам пайшлі на штурм Вільні. Аддзелы Радзівіла, што стаялі перад горадам, не прынялі бою ды пасля кароткай сутычкі пачалі адступаць па віленскіх вуліцах да ракі Вяллі, а на іх плячах у горад лаваю ўрываліся царскія ратнікі, украінскія казакі, татары, што складалі значную частку маскоўскіх палкоў. Войска Радзівіла паспела перайсці на другі бераг Вяллі і дало жорсткі бой непрыяцелю перад Зялёным Мостам і на ім. Урэшце гэты мост быў спалены. У адноснай бяспецы за Вяллёй апынуўся і Гасеўскі са сваёй дывізіяй, хоць ён меў зусім іншыя планы. Цяпер яны разам, спыніўшыся за пяць вёрстаў ад горада, маглі назіраць, як гіне старая Вільня... Вільня, на якую ў той дзень ад рання ішоў спорны дождж...\nПершымі на вулках горада з'явіліся казакі, якія мелі да Вільні свае даўнія рахункі. Маленькі гарнізон віленскага стольніка Казіміра Хвалібога Жаромскага, што яшчэ працягваў абараняцца ў замку, толькі раздражняў раз'юшаных заваёўнікаў. Адразу ж на вулічным бруку сталі чыніцца масавыя забойствы, а на рынку дайшло да сапраўднае бітвы з мяшчанамі. Натоўпы віленчукоў кінуліся ўцякаць да ракі, але там мноства людзей было ці пабіта, ці патоплена [59, с.50]. Як пасля прыгадваў віленскі біскуп Тышкевіч, "не было літасці ані ўзросту, ані полу; усе месцы былі запоўненыя крывёю забітых і трупамі, асабліва Бернардынскі кляштар, куды, шукаючы схову, людзі збегліся ў асабліва вялікай колькасці". Пра тое самае пісаў і Самуэль Венслаўскі, каралеўскі пісар, адзначаючы, як лютыя ваяўнікі "ўзброеных і бяззбройных, мужчын і жанчын забівалі без адрознення". Тагачасныя нямецкія газеты, інфармуючы Эўропу пра трагедыю Вільні, паведамлялі, што жанчын захопнікі адсылаюць у Маскву, а старых кабет і дзяцей кідаюць у агонь [103, s.181]. Асаблівай прынадай для казакаў і царскіх ратнікаў былі віленскія храмы, а дакладней - іхняе начынне, званы, упрыгажэнні. Яны абдзіралі арганы, аўтары, разбуралі надмагіллі... У касцёле Святога Міхала забралі ці знішчылі ўсё, што было магчыма, а пахаванні фундатара храма, славутага беларускага канцлера Лева Сапегі, ды ягонай сям'і - парушылі і абрабавалі. Мерцвякоў выкідвалі з дамавінаў, у кляштарах забівалі чарніц. Моцна пацярпеў і езуіцкі касцёл Святога Казіміра, што на рынку, у якім былі пазрываныя пліты з надмагілляў роду Гасеўскіх. За Вострай Брамай на Росах захопнікі спалілі і праваслаўную царкву.\nУначы ўвесь горад зырка палаў, а новыя гаспадары шнырылі ў пошуку спажывы. Сама каштоўныя рэчы віленскага катэдральнага сабора вінны быў за пэўную плату вывезці ў Каралявец наваградскі кашталян Мікалай Юдзіцкі, але казакі дагналі яго ды ўсё чыста адабралі. Сярод захопленага знайшлі нямала рэліквіяў, такіх, як аўтарны крыж вялікага князя Вітаўта, кубак Ягайлы. Толькі частка каштоўнасцяў з катэдры было ўратаваная пробашчам капліцы святога Казіміра Юры Белазорам, які здолеў вывезці іх да Радзівіла.\nВільня гарэла 17 дзён. Што магло застацца ад горада пасля такога "гаспадарання"? Раней колькасць забітых у Вільні гісторыкі вызначалі на 10-25 тысячаў [86, s.71-72]. Болей праўдападобна, што загінула 7-8 тысячаў жыхароў - блізу паловы насельніцтва сталіцы. Брандэнбургскі пасол Лазарус Кітэльман, які ў тыя жнівеньскія дні быў накіраваны да маскоўскага цара ў Вільню, пабачыў жахлівае відовішча. "Усе гарады і вёскі былі спаленыя; кучамі ляжалі трупы пабітага мірнага ліцьвінскага насельніцтва, таксама жанчын і дзяцей, непахаваныя і загнілыя...; жывога наагул нідзе не было відаць", - пісаў ён [75а, s.11-12].\nМноства шляхты і мяшчанаў тады паразбягалася па лясах і глухіх вёсках, уцякло на Жамойць пад ахову шведаў, іншыя кінуліся ў Інфлянты, Прусію... Тысячы і тысячы жыхароў Вялікага Княства апынуліся ў Караляўцы, Тыльзіце, Рагніце. Як сведчаць матэрыялы Сакрэтнага Дзяржаўнага архіва Прускае культурнае спадчыны ў Берліне, сярод тых, хто знайшоў паратунак у Караляўцы, было вельмі шмат беларусаў, - як вуніятаў, гэтак і праваслаўных. Асобную групу ўтваралі вуніяцкія беларускія святары на чале з архімандрытам Паўлам Корсакам з Амсціслава. Яны склалі асобную прысягу на вернасць шведскаму каралю. Сярод праваслаўных, што таксама прысягалі Швецыі, прозвішчы манахаў Тараса Пракаповіча, Мітрафана Пашынскага, Іларыёна Бакіеўскага ды іншых.\n"Гэтак быў захоплены літоўскі Карфаген, супернік Кракава", - напіша, апавядаючы пра віленскую трагедыю, гісторык Ян Рудаўскі, а Растоўскі падкрэсліць, што аніколі не бачылі больш лютай жорсткасці, чым пры захопе Вільні...\nАляксей Міхайлавіч уязджаў у распнутую Вільню 9 жніўня ў шыкоўнай, абабітай вішнёвым аксамітам французскай карэце. На ягоных фурманах былі высокія каўпакі і вішнёва-жоўтыя каптаны. Дарогу перад манархам выслалі ярка-чырвонай тканінай. У горадзе стаяла грымота - пераможцы палілі з гарматаў...\nВялікі гетман Радзівіл адводзіў сваё войска (яно цяпер не налічвала і 5 тысячаў) на Жамойць, да Кейданаў. Палкі цэнтральнае маскоўскае арміі нейкі час спрабавалі дагнаць яго, але неўзабаве спыніліся: з Рыгі ў бок Вільні і Біржаў ужо рухаліся шведы. Януш Радзівіл адыходзіў, каб яшчэ вярнуцца і "помсціць за попел Вільні"...\nУ тыя дні цар напісаў сваёй жонцы і сёстрам у Маскву: "...Постояв под Вильною неделю для запасов, прося у Бога милости... пойдем к Оршаве" - ды аптымістычна супакоіў сямейства: "А обо мне не покручиньтеся. Ей, Бог даст добрый путь и победу" [17, с.42]. Аднак да паходу на Варшаву не дайшло. Сітуацыя мянялася літаральна па днях...\nЯшчэ ў канцы ліпеня, пакінуўшы Вільню, пасол Вялікага Княства Габрыэль Любянецкі паімчаўся да Рыгі, каб як найхутчэй падпісаць пагадненне са шведамі. Але ў Рызе ён, на жаль, з'явіўся толькі 10 жніўня, калі ратаваць Вільню было ўжо позна. Разам з генералам Магнусам Дэлягардзі яны таго ж дня склалі праект дамовы з дзвюх частак: у першай быў адказ шведскага боку на просьбу біскупа Тышкевіча і абодвух Радзівілаў аб дапамозе, у другой - канкрэтныя ўмовы шведскай пратэкцыі над Вялікім Княствам Літоўскім. Наступнага дня маскоўскім ваяводам Якаву Чаркаскаму ды Апанасу Нашчокіну ўжо было даведзена, што Княства перайшло пад апеку караля Карла Х Густава, а таму цар павінен стрымаць свае войскі. Аднак гаспадаром сталіцы ўжо быў цар... Каб уберагчы ад захопу ваяводамі яшчэ вольныя гарады і паветы Княства, інфлянцкі губернатар Дэлягардзі ды генерал Левенгаўпт праз тыдзень сталі выдаваць ім свае ахоўныя граматы.\nПраект пагаднення, прывезены паслом Габрыэлем Любянецкім у радзівілаўскі абоз пад Кейданы, быў падпісаны тут 17 жніўня [108, s.93). Пад ім паставілі свае подпісы 436 чалавек, сярод якіх - гетманы Януш Радзівіл і Вінцэнт Гасеўскі, жамойцкі біскуп Пётра Парчэўскі, віленскі біскуп Юры Тышкевіч, віленскі канонік Юры Белазор, харужы Гальяш Камароўскі ды іншыя. "Няма іншага спосабу ацаліць нашу дзяржаву, як толькі далучыць яе да аднаго з бакоў, што цяпер супраць нас ваююць, і даверыць яму свае правы і фартуны", - адзначалася ў прынятым акце. На якіх жа ўмовах Вялікае Княства Літоўскае паддавалася Швецыі? Войскі абодвух бакоў прадугледжвалася злучыць супраць агульнага непрыяцеля (якім, дарэчы, не магла быць Польшча). Страчаныя землі, гарады і замкі Княства шведскі кароль абавязваўся адваяваць і вярнуць іх уласнікам, а маскоўскае войска - выгнаць з межаў дзяржавы і ўстрымаць ад далейшай агрэсіі. Асобным пунктам было падкрэслена, што гэта не інкарпарацыя Княства, а далучэнне яго на роўных правах да Швецыі (як было злучана з Каронай у Рэчы Паспалітай), калі народ - народу, сенат - сенату, рыцарства - рыцарству "з кожнага бачання маюць быць роўныя". Дэкляраваліся таксама свабода рэлігіі, свабода голасу на соймах. У дачыненні ж да тых, хто не падпіша гэтага пагаднення, актам прадугледжвалася канфіскацыя іх маёмасці [79, s.206-211].\nАднак як сярод вышэйшых станаў, так і ў войску да акта паставіліся па-рознаму. Прыкладам, калі браслаўская шляхта ды шляхцічы, што прыйшлі з Полацкага ваяводства і Ашмянскага павета, сабраныя пад Браславам, падпісалі пагадненне, дык шляхта, размешчаная абозам пад Горадняй, адмовілася ад гэтага і заняла бок Яна Казіміра. Не падпісалі пагаднення таксама жамойцкі стараста Глябовіч, Юдзіцкі, палявы пісар Станкевіч ды шмат хто іншы.\nТым часам шведы накіравалі сваё войска з Рыгі за Дзвіну, занялі Жамойць, Біржы ды сталі прасоўвацца бліжэй да тэрыторыі, акупаванай царом. Маскоўскія ваяводы трывожыліся. Іх ратнікаў у Падзвінні на той час засталося параўнальна мала. Праўда, і шведскага войска ў інфлянцкага губернатара генерала Магнуса Дэлягардзі было не так шмат - тысячаў сем.\nЯшчэ ў ліпені пяхота фельдмаршала Густава Левенгаўпта заняла Дынабург. Прычым фартэцыя адкрыла сваю браму шведам на вачах у царскіх ваяўнікоў пасля таго, як ваявода Ардзін-Нашчокін доўга высільваўся ў спробах авалодаць горадам. Затым шведы занялі Браслаў, Друю, Іказнь, хоць гарнізонаў там не пакінулі. Значныя шведскія сілы знаходзіліся паблізу Вільні і Коўні. Князь Януш Радзівіл цяпер называў сябе гетманам караля Швецыі і пры гэтым па-ранейшаму лічыў сябе ваяводам віленскім. Наспяваў канфлікт дзяржаваў-пераможцаў, вайна Масквы са Стакгольм.\nЦі патрэбна гэта было Маскве? Як супернік Швецыя выглядала сур'ёзна. Не маючы і двух мільёнаў насельніцтва, яна магла выставіць колькаснае і надзвычай баяздольнае войска. Прыкладам, у часе Трыццацігадовае вайны яно налічвала 50 тысячаў. Пачынаючы вайну з Польшчай, Карл Х Густаў дыспанаваў яшчэ большай арміяй. Так што супрацьборства было б цяжкім. А Маскоўская дзяржава ўжо фактычна завалодала Вялікім Княствам Літоўскім, ды і на Ўкраіне справы для яе ішлі пакуль паспяхова...\nУ такім становішчы маскоўцы палічылі за лепшае ўстрымацца ад новай вайны з моцным непрыяцелем і ўзяліся дзейнічаць дыпламатычна. З Вільні ў радзівілаўскі абоз пад Кейданы 24 жніўня быў накіраваны царскі пасол Ліхароў, які прапанаваў гетманам перайсці на службу да Аляксея Міхайлавіча, а таксама акрэсліў умовы, на якіх Вялікае Княства Літоўскае магло б існаваць пад уладаю цара (абяцалася захаванне свабоды веравызнанняў, прывілеяў і маёнткаў шляхты). Адмаўляючы маскоўскаму паслу, Радзівіл падкрэсліў, што "ў павеце каля Вільні ратныя царскія людзі сялян, кабет і малых дзяцей сякуць усіх ды хаты паляць"*. А вось Гасеўскі ў часе асабістых размоў з Ліхаровым паставіўся да прапаноў апошняга зусім інакш ды сам выказаўся за антышведскую лігу з Рэчы Паспалітай і Маскоўшчыны. Царскі ўрад тым часам слаў лісты да шведскага караля і ягонага намесніка ў Інфлянтах Магнуса Дэлягардзі з тым, каб Швецыя цалкам адмовілася ад прэтэнзій на Вялікае Княства Літоўскае. Аляксей Міхайлавіч за гэта абяцаў не атакаваць Курляндыі і Прусіі.\n* Паводле паведамлення царскага ваяводы Міхайлы Шахоўскага, ужо ў 1655 г. на 30 вёрстаў Вільні былі "села и деревни разорены и вызжены".\nРазам з Ліхаровым да маскоўскіх абозаў паехалі Орда і Мядэкша: першы - як афіцыйны пасланец абодвух гетманаў, другі ж - асабіста ад Гасеўскага. Калі пра размовы з Ордам невядома нічога, дык Мядэкшу прымалі зычліва (ён меў з сабою праект нейкай дамовы) і назад з ім выправілі царскага пасла Хведара Рцішчава [108, s.95].\nЗанепакоеныя гэткім ходам справы, шведы ўзяліся хутчэй даводзіць да ладу пагадненне з Вялікім Княствам Літоўскім. На пачатку верасня ў радзівілаўскі абоз прыехаў губернатар Эстоніі Скітэ, а па якім часе - і генерал Густаў Левенгаўпт. У прысутнасці сенатараў, шляхты, магнатаў у Кейданах пачаліся новыя, надзвычай доўгія і складаныя перамовы. Калі Радзівіл намагаўся захаваць умовы акта ад 17 жніўня, перадусім - адасобленасць Княства, дык супраць гэтага былі нават свае - жамойцкі біскуп Парчэўскі, жамойцкая шляхта, якія схіляліся да ўступак шведам, каб толькі не залежаць ад Радзівіла. Праз колькі тыдняў у Кейданы прыехаў Дэлягардзі, а перамовы ўсё працягваліся.\nТолькі 20 кастрычніка, праз месяц пасля пачатку сустрэчы, удалося прыняць тэкст новага пагаднення. Яго падпісала 1142 чалавекі - шляхта і каталіцкае духавенства. Паводле новага акта, Вялікае Княства Літоўскае заключала вунію са Швецыяй і прызнавала шведскага караля (як і яго наступнікаў) вялікім князем літоўскім. Войскі абедзвюх дзяржаваў злучаліся ў адно для дзеянняў супраць агульнага непрыяцеля. Пагадненне абяцала захаваць ранейшыя прававыя дачыненні, прывілеі і вольнасці шляхты (за выключэннем вольнае элекцыі манарха ды неабходнасці атрымаць згоду шляхты дзеля абвяшчэння вайны і заключэння міру), а таксама свабоду каталіцкага, вуніяцкага і праваслаўнага веравызнанняў [108, s.98].\nНа той час рэшта войска Вялікага Княства была па-ранейшаму расколатая і здэмаралізаваная. Частка яго яшчэ 12 жніўня выйшла з-пад гетманскай улады. Паводле кантракта, гэтыя жаўнеры служылі да 9 жніўня і цяпер, адарваўшыся ад непрыяцеля, не жадалі працягваць службу. А праз два тыдні ў Вербалове частка войска сканфедэравалася ды заняла адкрыта антышведскія і антырадзівілаўскія пазіцыі. Задакляраваўшы сваю вернасць Яну Казіміру, яна адышла на Падляшша. Кіруючыся быццам на злучэнне з каралеўскай арміяй, гэтае войска ў сапраўднасці занялося рабаваннем маёнткаў Януша Радзівіла. Узначальвалі канфедэратаў (а іх было пад 2 тысячы) віцебскі ваявода Павел Сапега ды галоўны падбухторшчык расколу Вінцэнт Гасеўскі, які далучыўся да Сапегі. У верасні пакінуў Януша Радзівіла ды пайшоў на Падляшша і полк драгунаў. Так у калісьці магутнага гетмана засталося 2 тысячы вершнікаў...\nУ сярэдзіне кастрычніка 1655 г. Магнус Дэлягардзі са сваім корпусам пакінуў Жамойць і, пераправіўшыся цераз Нёман, дзе да яго далучыўся князь Багуслаў Радзівіл з 2-тысячным аддзелам конніцы, пайшоў у Прусію да караля Карла Х Густава. За імі на Падляшша неўзабаве накіраваўся і Януш Радзівіл. На падкантрольнай шведам тэрыторыі Княства, што, паводле Кейданскай дамовы, мела шведскую пратэкцыю, засталіся нейкія тры тысячы жаўнераў Карла Х Густава.\nПад восень актыўнасць царскага войска затухала. Мэта паходу была дасягнутая, і цяпер заставалася адводзіць палкі назад. Аднак казакі Залатарэнкі ды аддзелы цэнтральнае арміі яшчэ амаль месяц пасля захопу Вільні не мелі спачыну: ратнікі ваяводы Чаркаскага за жнівень здабылі Трокі, слаба ўмацаваную Коўню, а пасля і Горадню, а ўкраінскія казакі, пасланыя ў Панямонне для сумесных дзеянняў з войскам Трубяцкога, пайшлі ўніз па Нёмане ды захапілі Мерач, Ліду, Іўе, Ліпнішкі, Алькенікі, Любчу, пасля пусцілі пад шаблю Мір, Карэлічы, Ярэмічы, Рубяжэвічы, Свержань, Стоўпцы...\nАтрымаўшы ад патрыярха Нікана блаславенне называцца "вялікім князем літоўскім", 3 верасня цар загадаў пісаць у ягоным тытуле "наше царское величество великим князем Литовским и Белые России и Волынским и Подольским", а 11 верасня ўжо пакінуў Вільню. Вядома ж, папярэдне забраўшы адтуль усё, што вабіла вока. Толькі з палаца Радзівіла было вывезена 7 пазалочаных купалоў, мармуровыя калоны, садраная падлога, сталы і шмат іншай мэблі.\nПраз Радашкавічы, Барысаў, Магілеў цар вяртаўся ў Маскву на зіму. Палкі цэнтральнае арміі таксама павярнулі на ўсход. У Менску 17 верасня зграмадзіліся ўсе сілы ваяводы Чаркаскага. Пасля агляду войска, праведзенага ў Барысаве, ён меўся адпусціць ратнікаў дадому. Казакі Залатарэнкі, скончыўшы за верасень усе аперацыі ў Панямонні, атрымалі згоду цара на вяртанне пад Стары Быхаў, каб працягваць аблогу цвердзі.\nСтарабыхаўская фартэцыя даўно была пад асаблівай увагай Аляксея Міхайлавіча. Як толькі ваяводы і Залатарэнка захапілі Вільню, ён адразу ж паслаў у далёкі дняпроўскі гарадок грамату, у якой спяшаўся паведаміць абаронцам, што ім "помощи... ниоткуда не чаять, гетманы со всем войском побиты и столица Великого Княжества Литовского город Вилна за нами [6, т.14, с.773].\nСтарабыхаўскаму падстарасту Канстанціну Багушэвічу ды ўсім абаронцам цар ізноў прапанаваў "государские милости к себе поискати и город Старый Быхов... сдати". У тым часе пад Старым Быхавам стаялі запарожскія казакі палкоўніка Івана Касінскага і пяхотны полк Якуба Ронарта. Неўзабаве адтуль прыйшлі весткі, што "быховские осадные люди дороги все отняли и многих... государевых людей в дороге побивают и в полон емлют" ды што сам палкоўнік Курбацкі, якому цар даручыў перадачу граматы, "от Быхова отступил и стоит неведомо где" [6, т.14, с.792]. Палкоўнік Іван Касінскі таксама скардзіўся на быхаўцаў, што тыя робяць частыя вылазкі, нападаюць нават на іх умацаваныя абозы і здабываюць "языкоў", ад якіх даведваюцца пра ўсе апошнія падзеі вайны. Што да царскае граматы, дык абаронцы ўзялі яе пачытаць, - дзеля гэтага выязджалі шляхціч Мікіта Рагоза з двума нямецкімі афіцэрамі, а на другі дзень далі адказ: каб цар больш аніколі не прысылаў ім сваіх граматаў, бо ўзяць Стары Быхаў ён можа толькі праз меч...\nВось тады да гэтага горада зноў панесліся запарожскія казакі. Колькі ўжо разоў Залатарэнка падступаўся да старабыхаўскіх муроў! Увесну, спрабуючы зламаць дух абаронцаў, ён абяцаў ім: "Коли вас достанем през меч, и малого дитяти живити не будем!" [70, с.83]. Цяпер, натхнёны перамогамі, наказны гетман спадзяваўся адным разам здабыць непакорную фартэцыю ды нарэшце расквітацца за ранейшыя няўдачы. Але адбылося сама нечаканае. Ніхто і думаць не думаў, што праслаўленага казацкага правадыра пасля вялікіх паходаў тут падсцерагаў далёка не гераічны канец: у першыя ж дні аблогі, 7 кастрычніка, пад час адной сутычкі з абаронцамі Івана Залатарэнку "на герцу пострелено у ногу з мушкета, от которой ноги и помер под Быховом" [10, с.138]. Цела наказнога гетмана павезлі хаваць у Корсунь.\nАрмія Аляксея Трубяцкога ўсё лета 1655 г. была адарваная ад іншых груповак, дзейнічала аўтаномна, далёка ад галоўнага тэатра вайны. Пад канец ліпеня пасля месячнай аблогі Старога Быхава яна рушыла на Слуцак, а для падтрымкі казакаў пакінула салдацкі полк Якуба Ронарта. За Бярэзінай у лясах і балотах на калоны маскоўскага войска нападалі партызаны. Асабліва цярпелі тыя, хто аставаўся ад абозу ці адлучаўся рыхтаваць фураж. Князь Трубяцкой спецыяльна адзначаў гэта ў грамаце цару. Нарэшце 2 верасня амаль 20-тысячная армія падступіла да Слуцка і аблажыла яго. На прапанову капітуляваць камендант горада годна адмовіў. Уначы з 2 на 3 верасня маскоўскія ратнікі з крыкам "Царев город!" кінуліся на штурм места, але былі лёгка адбітыя. Пры гэтым сярод абаронцаў загінуў толькі адзін чалавек - Ігнат Астаповіч [92, s.55]. Слуцак быў непрыступны. Нездарма над яго ўмацаваннямі гэтак шчыраваў князь Багуслаў Радзівіл. За мурамі сядзела нямала наймітаў на чале з палкоўнікам Волахам, маёрам Гросам ды іншымі спрактыкаванымі майстрамі вайсковай справы. Таму ўжо 6 верасня, папярэдне папаліўшы вёскі і фальваркі ў ваколіцах Слуцка, Трубяцкой зняў аблогу і павёў войска на Клецак. Мясціны, па якіх праходзілі ягоныя ратнікі, ператвараліся ў папялішчы і бязлюдзелі. "А идучи дорогою, села и деревни, и хлеб, и сено, и всякие конские кормы мы по обе стороны жгли, и людей побивали, и в полон имали, и разоряли совсем без остатку, и по сторонам потому ж жечь и разорять посылали", - паведамляў Трубяцкой пра гэты паход [5, т.2, с.437].\nПраз колькі дзён ваяводы захапілі Цімкавічы. Злоўленыя тут "языкі" сказалі, што ў Клецку шмат мяшчанаў і шляхты. Каб не выпусціць гэтай здабычы, Трубяцкой адразу ж накіраваў туды буйныя сілы на чале са стольнікам Ізмайлавым, якіх перад горадам сустрэлі актыўным агнём клецкія мяшчане. Аднак бой быў нядоўгі. Захопнікі зламалі гэтую кволую абарону ды ўварваліся ў горад. Трубяцкой пісаў, што "государевы люди в Клецку в городе и на посаде литовских людей побили всех". Хто ўратаваўся - уцякаў за мост на Ляхавічы, але за імі паслалі пагоню, "и тех клецких литовских людей побили многих и в языцех поимали".\nТаго ж дня, калі да Клецка з Цімкавічаў выйшлі астатнія сілы арміі Трубяцкога, на хвост іх расцягнутай калоны, які яшчэ не паспеў пакінуць Цімкавічы, наляцела тысяча вершнікаў, высланая з Новай Мышы наваградскім ваяводам Пятром Вяжэвічам. На бітву з імі паспяшаліся і тыя маскоўцы, што былі наперадзе. Пабітая конніца навамышаўцаў мусіла ўцякаць, а пераможцы захапілі больш за сотню палонных. Цяпер Трубяцкой кінуў войска на Новую Мыш, але Вяжэвіч яшчэ за суткі да з'яўлення ратнікаў ваяводы Ізмайлава пакінуў гарадок ды пайшоў на Берасце. Царскія ваяўнікі пабілі ці забралі ў палон усіх, каго заспелі, а сам "городок Мышь выжгли и со всем разорили без остатку".\nВяртаючыся з Новай Мышы, маскоўскае войска наляцела на Стваловічы, размешчаныя побач. Справаздача суха інфармавала цара: "Побили и поимали... высекли и выжгли..." З захопленых у палон 32 чалавек шляхты і мяшчанаў адабралі толькі лепшых, астатніх - "велели посечь".\nАляксей Міхайлавіч аддаў загад арміі князя Трубяцкога "от Клецка идти войною до Слонима живыми и невоеванными месты розными дороги", каб ахапляць як найшырэйшыя абшары, спусташаць гарады, забіваць і паланіць людзей, паліць вёскі, хлеб, сена, знішчаць гаспадарку, а пасля ад Слоніма вяртацца да Клецка зусім іншым шляхам, "жилыми и невоеванными месты розными ж дороги", ды чыніць тое ж самае [5, т.2, с.438-439]. Войска зрабіла ўсё "по государеву указу". Рухаючыся да Слоніма, ваяводы ўздымалі хмары чорнага дыму, пакідаючы пасля сябе толькі попел ды вуголле. Так яны знішчылі Мір ды шмат іншых гарадкоў і вёсак, а дасягнуўшы Слоніма - пасеклі і там каго засталі, спаліўшы горад і яго слабоды, спустошылі Жыровіцкі вуніяцкі кляштар, папалілі іншыя вуніяцкія кляштары і бажніцы, а людзей - пазабівалі ці пахапалі ў няволю. "И многие места, и села, и деревни, и за Слоним верст по двадцать и больше, выжгли и разорили", - пісаў Аляксей Трубяцкой у справаздачы аб гэтым паходзе, а цар за стараннае выкананне ягонага загаду пахваліў ды ўзнагародзіў баяраў, ваяводаў і ратнікаў.\nПланавалася, што гэтая армія пойдзе на Берасце, аднак у апошні момант Трубяцкому загадалі вяртацца на ўсход, да Старога Быхава. Злучыўшыся з 5-тысячным казацкім войскам Васіля Залатарэнкі, які ішоў з Горадні, яны разам наляцелі на Нясвіж, спалілі там усё, што маглі (выстаяў толькі замак, у якім абараняўся князь Міхал Радзівіл), пасля знішчылі Капыль і 27 верасня ізноў падышлі да Слуцка. Аднак штурмаваць яго больш не браліся. Трубяцкой спрабаваў здабыць места дыпламатычна: у Слуцак начальнікам наймітаў засылаліся лісты ад іхных калегаў, якія служылі ў маскоўскіх палках, а слуцкім мяшчанам пісалі казакі. За капітуляцыю і пераход на службу да цара шчодра абяцалі высокія чыны, багацці. Але ўсе ўгаворы ды агітацыі не далі аніякага плёну. Тады армія Трубяцкога з казакамі кінула Слуцак ды рушыла на Стары Быхаў.\nДля беларускага Палесся, быццам заслоненага ад нашэсцяў зараснікамі ды балотамі, таксама насталі трагічныя дні. Тураўшчына зведала спусташэнні яшчэ на пачатку вайны, як і Ўсходняя Беларусь, калі ў ліпені 1654 г. казакі, наляцеўшы на вёскі і мястэчкі, "сялян мучылі, насмерць забівалі, маёмасць іх усю забіралі, іншыя вёскі агнём палілі..." [3, с.32]. Пазней сюды прыходзіў казацкі полк нейкага Грышкі Чорнага. Чаркасы з'яўляліся тут і разам з маскоўскімі ратнікамі. У верасні 1654 г. на Тураўскую і Смядынскую (ніжэй па Прыпяці) воласці напала маскоўскае войска. Паводле заявы тураўскага падстарасты Хведара Ляўковіча, чужынцы "ня толькі ў дамах сялянскіх што змаглі адшукаць забралі, але, сялян у лясах знаходзячы, некаторых насмерць пазамучвалі..." 24 верасня яны "да апошняй халупы" спалілі вёскі Верасніца, Букча, Глінная, Храпіна, Колкі, спустошылі дзесяткі іншых. Забіралі ўсё да драбніцы. У Астражанцах і Смядыні замардавалі нават папоў, у Гліннай святога айца расстралялі, а недамучаных людзей жывых засыпалі зямлёй. Целы мерцвякоў выкідвалі з дамавінаў. Урэшце, пагаспадарыўшы ў апусцелым Тураве, захопнікі пакінулі яго, а мяшчанам, якія паразбягаліся, ды ўсёй воласці сказалі вяртацца ў горад, запэўніўшы, што чапаць іх не будуць. Аднак 30 кастрычніка, калі людзі вярнуліся, на іх накінулася варожае войска. Хапалі ўсё ў хатах, рынкавых каморах, а найбольш - "вымучвалі" ў жыхароў грошы. Некалькі чалавек пры гэтым забілі. Вялізны статак кароў (за 6 тысячаў) быў адагнаны на Ўкраіну...\nТае ж восені моцна пацярпеў ад наезнікаў увесь Пінскі павет. Тураўскі і пінскі вуніяцкі біскуп Пахом Война-Аранскі жаліўся, што мала надзеі вярнуць некага да недапаленых халупаў. А праз год на Палессе ўварвалася вялікае войска маскоўскіх стральцоў і салдатаў*. У верасні яно паднялося на чаўнах з Кіева і спачатку заняло Тураў. Далей стольнік Дзмітры Валконскі павёў ратнікаў на Давыд-Гарадок, які пасля бою з маленькай залогаю таксама быў захоплены. Па Гарыні, Прыпяці, Вятліцы, а пасля сухазем'ем выйшлі да Століна, які, напаўшы, "у нішто абярнулі". Адтуль рушылі на Пінск. Ужо 3 кастрычніка 1655 г. з'явіліся ў вёсцы Церабні Пінскага павета, дзе прастаялі два дні, і 5 кастрычніка, высадзіўшыся на бераг каля Пінкавічаў, абрынуліся на Пінск. Невялікая пінская залога была разбітая за горадам і цяпер пераможцы на час зрабіліся яго поўнымі гаспадарамі. Паводле скаргі ацалелых пінчукоў, складзенай праз 10 дзён пасля гэтай падзеі, захопнікі "па-тыранску, па-разбойніцку як мужчын, так і самых кабет, і дзетак немалую колькасць рознымі нечуванымі мукамі мучылі і на смерць пазабівалі... усе скарбы, гатовыя сумы, розныя тавары, золата, срэбра, волава, медзь, званы касцёльныя і царкоўныя, рознае збожжа і ўсе хатнія набыткі дашчэнту выбраўшы, да байдаў і чаўноў панасілі і павазілі". Наезнікі прастаялі ў Пінску два дні, а 7 кастрычніка, адплываючы, запалілі горад [3, с.67]. Замак, будынкі, касцёлы і цэрквы, рынкавыя крамы - усё пагарэла. Як засведчыў генерал Ян Анкудоўскі ў акце ад 15 кастрычніка, у Пінску "толькі каміны ды печышчы стаяць".\n* Як вынікае з заявы жыхароў Пінска ад 15 кастрычніка 1655 г., у гэтым войску разам з маскоўскімі ратнікамі былі ўкраінскія казакі, і налічвала яно не 700 (што сцвярджае А.Мальцаў), а некалькі тысячаў чалавек.\nВяртаючыся, войска Валконскага спустошыла вёску Церабень, дзе царскія ратнікі нават царкву абадралі, пахапалі званы, абразы і кнігі, затым - Крывічы, Плашчова і Стахава таксама рабавалі як маглі, хаты палілі, а кароў рэзалі, складвалі ў чаўны і адплывалі да Кіева.\nАпошняя на той год значная аперацыя маскоўскага войска ў межах Беларусі была праведзеная позна ўвосень на Берасцейшчыне. Яшчэ ў жніўні, пасля захопу Вільні, цар загадаў ваяводу Шарамецеву прывесці туды на зіму сваю армію - больш за 7 тысячаў ратнікаў. Пакідаючы Вільню, ён перадаў агульнае камандаванне палкамі і гарнізонамі ваяводу Сямёну Ўрусаву [54, с.105]. І вось на пачатку лістапада корпус з некалькіх тысячаў чалавек на чале з Урусавым і Барацінскім выйшаў з Коўні на поўдзень з мэтай авалодаць Берасцем. Па дарозе пад Белымі Пяскамі яны разбілі частку палка Жыгімонта Слушкі. Далей пайшлі падзяліўшыся: меншыя сілы - праз Адэльск, Крынкі - да Заблудава, а галоўныя рушылі праз Нараў і Орлю, мінулі Высокае і 23 лістапада з'явіліся каля ракі Лясной за некалькі кіламетраў ад Берасця [89, s.72]. Тут іх сустрэлі жаўнеры Паўла Сапегі, якія спрабавалі абараніць мост і грэблі цераз Лясную, але не вытрымалі і адступілі. Калі ж маскоўскае войска пераправілася на другі бераг ракі, дык было моцна пабітае недалёка ад Берасця і, уцёкшы назад за Лясную, пачало адступаць. Тады Сапега абышоў непрыяцеля ды перакрыў яму дарогу. Апошнімі днямі лістапада адбылася бітва, якая, паводле звестак маскоўскіх ваяводаў, скончылася іхнай перамогай. Тым не менш левае крыло войска Ўрусава было разбітае, а сам ён са штандарам ратаваўся ўцёкамі. Пасля гэтай бітвы Ўрусаў і Барацінскі адступалі па цяжкой дарозе праз Белавежскую пушчу. Каля Новага Двара пры выхадзе з пушчы нейкую частку іх войска яшчэ разбіла лідская, ваўкавыская і гарадзенская шляхта на чале з Янам Кунцэвічам, берасцейскім ваяводам. Пабітыя царскія палкі пайшлі на Слонім і адтуль вярнуліся ў Вільню.\nГэтым скончыліся ў Беларусі ваенныя дзеянні першага этапу вайны. Нібыта ўжо падпісаўшы прымальныя ўмовы замірэння, абодва бакі надалей устрымліваліся ад мілітарных акцыяў. Адзін - амаль што перамогшы, другі - амаль канчаткова зможаны. З вялікіх гарадоў Беларусі вольнымі заставаліся Берасце, Слуцак ды спустошаныя Пінск, Мазыр...


Галоўная » Артыкулы апошніх навін » Галоўныя навіны падарожжаў » SAS зноў працуе ў бізнэсе з лепшай аплатай працы\nАвіякампанія • аэрапорт • Галоўныя навіны падарожжаў • Дзелавыя падарожжы • Апошнія навіны Даніі • Апошнія навіны Нарвегіі • Апошнія навіны Швецыі • турызм • Абнаўленне прызначэння падарожжа • Навіны турыстычнага провада • актуальныя\nSAS і іх пілоты дасягнулі дамоўленасці. Частыя вандроўцы ў Паўночнай Еўропе рады таму, што скончыліся сем дзён.\nСямідзённы выхад быў адменены больш чым з кожных трох выездаў. Больш за 4,000 рэйсаў не правялі 350,000 XNUMX пасажыраў. Збой уключаў усе паслугі на вялікія адлегласці і мноства маршрутаў, якія трапляюць пад вялікую колькасць транспарту паміж буйнымі скандынаўскімі цэнтрамі.\nАднак у пятніцу можна чакаць парушэнняў, бо самалёты і экіпаж перамяшчаюцца па рэгіёне.\nПозна ўвечары ў чацвер SAS пацвердзіў канец забастоўкі на прэс-канферэнцыі пасля амаль двух дзён інтэнсіўнай медытацыі.\nПагадненне дазваляе пілотам павялічыць зарплату на 3.5 працэнта ў 2019 годзе, на 3 працэнты ў 2020 годзе і на 4 працэнты ў 2021 годзе. Кіраўнік SAS Рыкард Густафсан таксама растлумачыў, што саступкі былі зроблены ў сувязі з прадказальнасцю і гнуткасцю змен.\nПершапачаткова пілоты патрабавалі павышэння зарплаты на 13 адсоткаў, каб стаць канкурэнтаздольнымі сярод іншых авіякампаній.\nСтрачаныя даходы абыдуцца SAS больш чым у 50 мільёнаў долараў. Авіякампанія атрымала прыбытак у 2018 годзе пасля некалькіх цяжкіх гадоў, ледзь пазбегнуўшы банкруцтва ў 2012 годзе.\nадменены выканаўчы дырэктар канкурэнтаздольны саступкі канферэнцыя пацверджаны каштаваць экіпаж дзён вылеты парушэнне канец чаканы растлумачаны паход канцэнтратары уключаны позна Далёкі страчаны асноўнай Паўночная Паўночная Еўропа працаваць плаціць адсоткаў Пілоты прэс прэс-канферэнцыя прыбытак паступлення маршруты ПАВ скандынаўскі убачыць 7 зрух ўдар Рэгіён два дні


Альва Мюрдаль — Вікіпедыя\nУ Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Мюрдаль.\nАльва Мюрдаль (шведск.: Alva Myrdal, 31 студзеня 1902, Упсала — 1 лютага 1986, Стакгольм) — шведскі дыпламат, палітык і сацыёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру ў 1982 годзе разам з Альфонса Гарсія Роблесам.\nшведск.: Alva Myrdal\nдыпламат, палітык, сацыёлаг, пісьменніца\n31 студзеня 1902(1902-01-31)[…]\nУпсала[d], Швецыя, Шведска-нарвежская унія[…]\n1 лютага 1986(1986-02-01)[…] (84 гады)\nАльва Мюрдаль на Вікісховішчы\nСкончыла Стакгольмскі ўніверсітэт у 1924 годзе. З 1932 года член Сацыял-дэмакратычнай партыі. У 1936—1948 гадах дырэктар заснаванага ёю сацыяльна-педагагічнага семінара (Педагагічнага інстытута дашкольнага навучання) у Стакгольме. З 1956 года пасол у Індыі, Бірме і на Цэйлоне. У 1962—1972 гадах кіраўнік шведскай дэлегацыі на Жэнеўскай канферэнцыі па раззбраенні. У 1966—1972 гадах міністр па пытаннях раззбраення.\nАўтар прац «Крызіс у праблеме насельніцтва» (1934, у сааўтарстве з мужам Г. Мюрдалем), «Гульня ў раззбраенне: як Злучаныя Штаты і Расія раздуваюць гонку ўзбраенняў» (1977) і інш.\nМуж (з 1924) — Гунар Мюрдаль — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы. Дочкі — Сісела Мюрдаль-Бок (нар. 1934), прафесар філасофіі Гарвардскага ўніверсітэта, і Кай Фелстэр, сацыёлаг. Сын — Ян Мюрдаль, пісьменнік.\n↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Alva Myrdal — 1917.\n↑ 2,0 2,1 19020131-0703 Myrdal, Alva // Swedish death index Праверана 3 красавіка 2018.\n↑ 3,0 3,1 Uppsala domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, huvudserie, SE/ULA/11632/C a/17 (1898-1904), bildid: 00150896_00230 — С. 224. Праверана 3 красавіка 2018.\n↑ Alva Reimer Myrdal // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.\n↑ Alva Myrdal // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.\n↑ Myrdal, Alva — SvenskaGravar. Праверана 28 сакавіка 2017.\nбіяграфія Альвы Мюрдаль на сайце Нобелеўскага камітэта (англ.)\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Альва_Мюрдаль&oldid=3637744"\nАпошнія змены 26 мая 2020 а 00:03\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 00:03, 26 мая 2020.


библионочь : Детские библиотеки Минска\nЧаму «Ноч…» не для ўсіх?\nАпошнім часам недахоп «белых» начэй, як у Санкт-Пецярбургу, у Беларусі кампенсуецца начамі музейнымі або нават бібліятэчнымі. Пра апошнюю з’яву і пагаворым.\nНоч музыкі і агню\nСправа ў тым, што сёлета шэраг мінскіх бібліятэк вырашылі далучыцца да Міжнароднай акцыі «Бібліяноч-2016″ і ўчора, 22 красавіка, працягнулі час сваёй працы да 23-й гадзіны вечара. У гэты дзень шэраг мерапрыемстваў — ад навуковых лекцый і майстар-класаў да канцэртаў і чытанняў літаратуры, — у бібліятэчных установах можна было наведаць цалкам бясплатна, а не за грошы, як падчас сталічнай Ночы музеяў.\nМетки: библионочь, библиотека №14, библиотека №3, Централизованная система детских библиотек, центральная библиотека


50 Гб месца для захоўвання з ADrive (серыя Інтэрнэт-сховішча)\nУ рамках нашай серыі інтэрнэт-захоўвання мы разгледзім большасць даступных паслуг. Я збіраюся засяродзіцца на бясплатных паслугах, зірнуўшы на тое, што яны прапануюць ці не, што павінна дапамагчы вам вырашыць, ці падыходзіць ён вам. Выкарыстанне сэрвісаў захоўвання ў Інтэрнэце ў якасці дадатковага кроку выгадна пры добра акрэсленым плане рэзервовага капіявання.\nПакуль мы паглядзелі на Live SkyDrive Microsoft, і я таксама ненадоўга апісаў Mozy Home. Сёння давайце паглядзім на ADrive, які прапануе каласальныя 50 ГБ бясплатных інтэрнэт-сховішчаў. Таксама ёсць некалькі прэміум-планаў, якія яны прапануюць. Перш чым падпісацца на паслугу «аплаціць», безумоўна, выдатная ідэя праверыць бясплатныя версіі, перш чым марнаваць грошы.\nПасля налады ўліковага запісу вам трэба будзе загрузіць Java, калі вы яшчэ гэтага не зрабілі. Калі няма, ёсць спасылка, якая паказвае вам на сайт загрузкі. Калі вы выкарыстоўваеце Vista, усталюйце поле "заўсёды давярайце ...", а затым запусціце.\nЗатым вы атрымаеце добры эксперымент файлаў Java для навігацыі і пошуку файлаў ці каталогаў, якія вы хочаце загрузіць у ADrive.\nЗатым файлы таксама дадаюцца ў дыспетчар загрузкі ADrive на сайце.\nПасля таго, як у вас ёсць файлы для загрузкі, проста націсніце кнопку Загрузіць. Пакуль файлы загружаюцца, яно адчыніць акно прагрэсу Java.\nКалі вы не жадаеце ўсталёўваць Java на сваёй машыне, вы можаце выкарыстоўваць вельмі просты загрузчык.\nПры ўваходзе ў свой уліковы запіс вы атрымаеце доступ да сваіх файлаў праз інтэрфейс тыпу Explorer.\nПерайдзіце ў раздзел загрузкі, каб прагледзець свае файлы і выбраць, якія трэба захапіць.\nЯшчэ адна цікавая асаблівасць ADrive - кліент рэзервовага капіявання. Гэта невялікая ўтыліта, якую вы можаце загрузіць пасля падпіскі на асноўны ўліковы запіс. Гэта дазваляе планаваць поўныя і дадатковыя рэзервовыя копіі. Гэта прыкладанне бясплатнае на працягу 30 дзён, і вы павінны плаціць, каб працягваць карыстацца ім.\nУ той час як вы ўпершыню прывыкаеце да працы з рэзервовым кліентам, вы можаце ўключыць параду "Парада дня", якая з'яўляецца новым саветам пры кожным запуску прыкладання.\nЯшчэ адна цікавая асаблівасць - магчымасць мадыфікаваць дакументы Microsoft Office у Інтэрнэце ў ADrive з дапамогай рэдактара дакументаў Zoho Online. Для гэтага перайдзіце ў дыск і пстрыкніце правай кнопкай мышы на дакумент у офісе (з таго, што я пратэставаў, дакументы Office 2007, захаваныя ў фармаце XML, Zoho не распазнаюцца), а ў якое з'явілася меню выберыце "Рэдагаваць у Zoho".\nЗатым дакумент адкрыецца ў асобным акне з рэдактарам дакументаў Zoho, і вы зможаце ўнесці праўкі і захаваць змены дакумента на дыску. Усё гэта бясплатна ... нядрэнна.\nЯк і ў большасці інтэрнэт-дыскаў, у вас ёсць магчымасць абмену дакументамі ў публічнай тэчцы.\nВам прадастаўляецца прамая спасылка на дакумент і вы хочаце не падзяляць, загружаць альбо адпраўляць электронную пошту іншаму чалавеку.\nУ электронным паведамленні будзе адпраўлена, адкуль паходзіць файл, а таксама прамая спасылка, каб чалавек мог яго загрузіць.\nДа гэтага часу я быў вельмі ўражаны ADrive як варыянтам захоўвання, і яны рэгулярна дадаюць дадатковыя магчымасці. 50 ГБ вольнага сховішча з максімальным памерам файла для загрузкі 2 ГБ. Пасля больш актыўнага выкарыстання гэтай паслугі я сур'ёзна разглядаю магчымасць пераходу на адзін з варыянтаў аплаты, які прапануе больш прасторы і іншыя магчымасці. Хоць ADrive, магчыма, не самая вядомая кампанія па захоўванні ў Інтэрнэце, яны, безумоўна, варта прыгледзецца.\nНа момант напісання артыкула яны прапануюць 3 планы: "Базавы", "Подпіс" і "Прэміум". Вы можаце прачытаць больш пра і параўнаць кожную паслугу на іх сайце.\nЯк спыніць свой iPhone ад паказу нумара на ідэнтыфікатар іншага тэлефонаШто такое "Дзень пасланца" Facebook?Як загрузіць фатаграфіі з FacebookЯк змяніць прылады прайгравання і запісу аўдыя ў WindowsЯк вы засцерагаеце файлы ZIP і паролем у некалькі крокаў?Як спыніць свой iPhone або iPad ад аўтаматычнага падключэння да сеткі Wi-FiЧаму вы не можаце выкарыстоўваць тэлевізар у якасці манітора?


Тлумачэнне сну - Дажджом - Dream Book\nСоннік » Д » Дажджом\nТлумачэнне сну «Дажджом»\nСімвал мае дваякі сэнс. Звычайна бык ўвасабляе мужчынскі прынцып, салярны жыватворную моц, прысвечаную ўсім нябесным багам, а таксама пладавітасць, мужчынская прадукцыйная сіла, царскі паходжанне. У іншых выпадках сімвалізуе зямлю і жаночую прыродную сілу. Калі бык становіцца месяцовым, на ім ездзяць багіні месяца - Астарта і Еўропа, і ён азначае утаймаванне мужчынскага і звярынага пачатку. Наезнік на быку або быкі, накладзеныя цяжкім калёсы, з'яўляюцца атрыбутамі салярнага воіна, звязанага з небам, бурай і салярнымі бажаствамі. Роў быка сімвалізуе гром, дождж і ўрадлівасць. З'яўляючыся увасабленнем прадукцыйнай мужчынскай сілы, бык асацыюецца з ўрадлівымі сіламі сонца, дажджом, бурай, громам і маланкай, такім чынам, як з сухімі, так і вільготнымі стыхіямі. Нябесныя бажаства вельмі часта ўзнікаюць у вобразе быка, а багіні адлюстроўваюцца з ім, як мужам. Ахвярапрынашэнне быка і тавроболия маюць месца ў набажэнствах Аттису і Мітры, а таксама ў старажытных святкаваннях Новага Года. Бычыная сімволіка - звычайная справа ў шумерийских і семіцкіх культах. Человекобык - гэта звычайна вартаўнік, які абараняе альбо сярэдзіну, альбо скарб, альбо нейкія дзверы. Ён ахоўвае ад зла і звычайна з'яўляецца апотропичным. Галава быка самая важная частка, т. у ёй змяшчаецца яго жыццёвы прынцып азначае ахвяру і смерць. Закалывание быка на Новы Год сімвалізуе смерць Зімы і нараджэнне стваральнай жыццёвай сілы. У будызме Бык ўвасабляе асобу, эга і з'яўляецца атрыбутам бога мёртвых Ямы, які часам намаляваны з галавой быка або буйвала. У кельтаў багі-быкі сімвалізуюць сілу і моц.\nДля друідаў бык - гэта сонца, а карова - зямля. У кітайцаў бык лічыцца адным з жывёл Дванаццаці зямных галін. У хрысціянстве бык ўвасабляе жорсткую сілу і з'яўляецца эмблемай св. Яўстафія, закатаванага ў медным быку, і св. Теслы. У егіпцян бык Апіс быў аватарам Озириса "і другі жыццём і слугой Пта". Яму таксама пакланяліся ў форме Мневса або Мервера. Ён быў прысвечаны салярны богу Ра, які ў вобразе нябеснага быка, штодня апладняе багіню неба Нут. Бог зямлі Неб таксама быў быком нябесных багінь. Сцягно быка лічылася фалічнай нагой Сэта, сімвалізуючы ўрадлівасць, сілу і Паўночны Полюс. У грэкаў бык лічыўся атрыбутам Зеўса, як нябеснага бога, а таксама Дыяніса, які адлюстроўваўся з рагамі, а часам і з галавой быка, калі ўвасабляў мужчынскі прынцып. Прысвечаны Пасейдону, чашнік якога ў Эфесе былі "быкі". У якасці вільготнай сілы, бык быў атрыбутам Афрадыты. У яўрэяў Яхвэ - гэта "бык Ізраіля", такім чынам, ён уяўляў моц Яхвэ. У індусаў з'яўляецца сімвалам сілы, хуткасці, урадлівасці, рэпрадуктыўнай сілы прыроды. Шыва падарожнічае на быку Нандине, захавальнік Захаду. Бык таксама з'яўляецца атрыбутам Агні - "Быком Магутным" і формай Індры ў яго урадлівай аспекце. Бык сімвалізуе таксама жыццёвую всеобнимающее дыханне Айдити. Сіла, надавалі сомой, часта прыраўноўваецца да сілы быка. Рудра злучаецца з багіняй-каровай. У іранцаў бык ўвасабляе душу свету, а яго прадукцыйныя сілы асацыююцца з Месяцам і дажджавымі прасвяднымі аблокамі. Бык быў першым створаным жывёлам і першым жывёлам, забітым Ариманом. З бычынай душы адбыліся спрэчкі за ўсё створанага пасля. У мінойскай культуры гэта Вялікі Бог. Быка прыносілі ў ахвяру богу зямлі і землятрусаў:.\n"Быку ўзрадуецца той, хто Зямлёй трасе" Гамер. У некаторых культурах лічылася, што бык выклікае землятрусу, поддевая зямлю рагамі, і тады ўсё чуюць яго роў. На Крыце ён, па-відаць, уяўляе рэпрадуктыўныя сілы прыроды. У мітраізм бык лічыцца салярным богам, а ахвярапрынашэнне быка было цэнтральнай цырымоніяй у мітраізм. Таксама ўвасабляе перамогу над звярынай прыродай чалавека і жыццё, якая прайшла праз смерць. Бык з ільвом з'яўляюцца сімвалам смерці. У Старажытным Рыме бык лічыўся атрыбутам Юпітэра, бога Нябёсаў, прысвечаным Марса, атрыбутам Венеры і Еўропы, як месяцовых бажаствоў. Еўропа, як сімвал світання, была панёс па Нябёсаў салярным быком. У скандынаваў бык - атрыбут Тора і прысвечаны Фрее. У шумераў і семітаў нябесны бык араў глыбокую баразну па небе. Рамман, Асур і Пекла пекла ездзілі на быках і клікаліся "быкамі нябеснымі". Мардук, або Мэрадах, ідэнтыфікуецца з Гудибиром, "быком святла". Сонца, Энлиль, або Энкі, - гэта "люты бык неба і зямлі". Месяцовы бог Сін таксама прымае вобраз быка. Хеттское бог Сонца Тешуб прымае вобраз быка і з'яўляецца адным з аспектаў Эа, як бога магіі, і часта малюецца ў шумерскай мастацтве як вартаўнік ўваходу. Сірыйскі і фінікійскі Ваал, або Бел, салярны бог урадлівасці глебы і статкаў, сімвалізавалі быком. Аккадском "накіроўвалы бык" пачынае задыякальны год. Крылатыя быкі ўвасабляюць духаў-ахоўнікаў. Задыякальнага значэнне быка - Цялец з'яўляецца сімвалам сонца і стваральнай сілы вясны


Ну, каб злавіў… — Кричев. Новости Кричева. Кричевская жизнь\n24.10.2016 23 Кричевская жизнь 0 Comment\nЯго дача, або, як цяпер называюць, летнік… Ну, калі старэнькую хатку, што ледзь ліпіць, можна назваць дачай, тады маю суседку бабулю, што ледзь клыпае, як-ніяк гадоў пад сотню, можна назваць прыгажуняй веку. Але яго сюды цягне, як піяка келіх. І з наступленнем сапраўднага сонца і цяпла ён разам з жонкай Тэкляй узбройваюцца рыдлёўкамі, матыкамі і нешта раскапваюць, саджаюць градкі пад буракі, моркву, цыбулю. Можа, гэтага няма ў крамах ці рэдка бывае? Дык не, хапае. Можа, грошай малавата? Так, не дужа, але калі лені поўныя калені, то хопіць тых капеек і на бульбу, і на цыбулю.\nА ў чым жа сакрэт? А сакрэт у спрадвечнай звычцы мець куточак, а да яго зямлі ласкуточак і ўласны, не з крамы, гурочак. І, наогул, звычка мець хоць які занятак рукам, што прывыклі да любой працы, і без яе, што жыццё без сэнсу, надзей і мар. І калі ранняй вясной ці позняй восенню Цімох час ад часу заглядвае ў сваю вёску Ліпаўку, то абавязкова вязе ладны абярэмак штосьці накшталт штакетніку. Ён гэтымі планачкамі рамантуе плот вакол свайго дамка.\nЦімох заўжды з чорнымі акулярамі. І знаёмых хутчэй пазнае па голасу, чым па выгляду. Зрок свой ён згубіў на службе ў арміі, калі дапамагаў штосьці электрыку. Лямпачка перастала гарэць, сапсавалася. Цімох прапанаваў замяніць, а той знаўца загадаў як наймацней укруціць яе зноў. А ўключальнік быў не выключаны. Калі ж Цімох выканаў загад, лямпачка выбухнула і пашкодзіла хлопцу вочы. Пасля шматлікіх лячэнняў застаўся інвалідам па зроку, ледзь-ледзь бачыць наваколле і ўсё астатняе.\nАле без працы, без клопатаў, як ўжо казаў, не можа сядзець у гарадской кватэры. Бяда толькі ў тым, што ў яго шмат «добразычліўцаў”. То псуюць градкі, то тое, што ўзышло і расце, то тое, што вырасла. Самае ж балючае, што тыя ж «добразычліўцы” раз-пораз узламываюць замок, шнараць па хаце, усё нешта шукаюць, на нешта спадзяюцца. І, пэўна, таму, што іх надзеі аказваюцца марнымі, узломшчыкі то са зла, то бог ведае з чаго яшчэ разбіваюць лямпачкі, вырываюць уключальнік, знішчаюць лічыльнік, б’юць шкло ў вокнах. А мо камусьці тут яго дамок замінае?\nЦімоху такое не проста злуе. Ён гатовы на што заўгодна. На словах…\n— Ну, каб злавіў, — у роспачы распавядае ён слухачам. – Вы ведаеце, я ж спецназавец.\nІ амаль не пасля кожнага наведвання дачы адно і тое ж:\n— Лічыльнік знішчылі… Ну, каб злавіў!.. – Патрон адарвалі і раструшчылі на падлозе. Ну, каб злавіў!.. – Вакно разбілі… Ну, каб злавіў…\nНярэдка сярод слухачоў знаходзяцца тыя, каго ён імкнецца злавіць, і спагадліва падтакваюць:\n— Гэта ж трэ, а? І што цікава, не ў аднаго цябе. Нават да тых заглядваюць у гарод, хто тут жыве.\n— Няўжо? – здзіўляецца Цімох.\n— Ды яшчэ як! А ты сапраўды спецназавец?\n— З аднаго ўдару магу знішчыць.\n— Ты-ы глядзі-і-і! А можна пакратаць батоны? О-о-о! Сапраўды, што камень. Такімі, сапраўды, калі грымнуць, дык – хана, кранты, адным словам. І прыёмаў не трэ ніякіх.\n— Можа, ведаеце хто?\n— У нас такіх няма. Калі дзе і ёсць, дык у суседніх вёсках. А ў нас – не-е-е. Няма такіх.\nЗа дапамогай да ўчастковага Цімох чамусьці не звяртаецца. А дарма. Там, у аддзяленні, хлопцы пісьменныя. Штосьці і прыдумалі б.\nАле мы такія, лепш сто разоў прамовім «ну, каб злавіў”, чым хоць раз звернемся, куды трэ.


МЗС Польшчы выдзеліць «Белсату» 4,8 млн еўра | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nМіністэрства ўжо правяло перамовы з кіраўніком тэлеканала Агнешкай Рамашэўскай-Гузы пра «далейшае супрацоўніцтва».\nУ бюджэце Польшчы на 2018 год запланавана 20 млн злотых (каля 4,8 млн еўра) для спадарожнікавага тэлеканала на беларускай мове «Белсат». Пра гэта ў аўторак 6 лютага паінфармаваў намеснік кіраўніка МЗС Польшчы Марэк Магероўскі. Ён дадаў, што міністэрства ўжо правяло перамовы з кіраўніком тэлеканала Агнешкай Рамашэўскай-Гузы пра «далейшае супрацоўніцтва».\nНагадаем, у 2017 годзе Міністэрства замежных спраў скараціла бюджэт тэлеканала з 17 млн злотых да 5,6 млн злотых. Затым закончылася дамова, у адпаведнасці з якой МЗС выдзяляла сродкі кожны год. Тады Агнешка Рамашэўская-Гузы выяўляла засцярогі, што тэлеканал можа апынуцца пад пагрозай ліквідацыі.\nУ верасні мінулага года Камісія па замежных справах Сейму звярнулася да польскага ўрада з прапановай павялічыць сродкі з бюджэту Міністэрства замежных спраў на дапамогу ў мэтах развіцця на 63 млн эўра (з 117 да 180 млн злотых), у тым ліку праектаў у краінах Усходняга партнёрства.\nУ аўторак на пасяджэнні камісіі Марэк Магероўскі паведаміў, што па розных прычынах «немагчыма было дасягнуць суму, пра якую казаў камітэт па замежных справах». Аднак ён адзначыў, што ў прынятым бюджэце на 2018 год на гэтыя мэты «запланавана 137 млн злотых (30 млн еўра), з якіх 20 млн злотых (4,4 млн еўра), што вельмі важна, для тэлеканала «Белсат».\n«Як вы ведаеце, былі шматлікія рознагалоссі адносна фінансавання гэтага тэлеканала, якое, аднак, з’яўляецца вельмі важным для нашых інтарэсаў за ўсходняй мяжой», – дадаў Марэк Магероўскі.\nДа якога часу будзе закрыты пешы пераход Брузгі-Кузьніца?\nКДБ хоча заручыцца грамадскай падтрымкай


№ 38 / 1321 за 2017-09-22\nУ чацвер у беларускай сталіцы пачаўся Першы Мінскі міжнародны фестываль цыркавога мастацтва, прымеркаваны да 950-годдзя горада. Адкрыўся ён урачыстым пралогам, у фінале якога старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта Андрэй Шорац, дырэктар Белдзяржцырка, старшыня прафесійнага журы Уладзімір Шабан і генеральны дырэктар і мастацкі кіраўнік Маскоўскага цырка на Каляровым бульвары Максім Нікулін перарэзалі сімвалічную стужачку, даўшы старт форуму.\nФрагменты славы і цывілізацыі\nЗ Кракава ў Мінск прывезлі 110 малюнкаў і акварэлей Напалеона Орды. Карэспандэнт “К” наведаў Нацыянальны мастацкім музей перад адкрыццём выставы, каб пагутарыць з яе куратарам пра тое, чаму ў Беларусі няма арыгіналаў прац мастака і ў чым іх каштоўнасць.\nПад знакам Скарыны\n14 — 15 верасня ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбыўся міжнародны кангрэс “500 гадоў беларускага кнігадрукавання”. Арганізатарамі маштабнага форуму выступілі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і галоўная кніжніца краіны.\nНашы — для нас!\nУ дзень 950-годдзя Мінска ў Верхнім горадзе адбыўся III Міжнародны фестываль мастацтваў беларусаў свету. Адсвяткаваць прыгожую дату ў сталіцу прыехала больш за 200 чалавек з 19 краін. Паміж выступамі “К” пагутарыла з некаторымі ўдзельнікамі.\nПартрэт для майстра\nУрачысты вечар, прысвечаны 75-годдзю заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, вядомага рэжысёра, сцэнарыста і педагога Вячаслава Нікіфарава прайшоў у мінулую нядзелю ў сталічным кінатэатры “Центральны”. Павіншаваць аўтара карцін “Бацькі і дзеці”, “Высакародны разбойнік Уладзімір Дуброўскі”, “Душа мая, Марыя”, “Рэйнджар з атамнай зоны”, лаўрэата Нацыянальнай расійскай кінапрэміі “Залаты арол” за серыял “Палач” сабраліся кіраўніцтва Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, кінастудыі “Беларусьфільм”, калегі, сябры, гледачы.


Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі ў сваім відэазвароце заклікаў звярнуць увагу на пагрозу каранавіруса.\n«Дарагія грамадзяне! Я яшчэ раз прашу вас пасталець! Ведаеце, ёсць вядомы факт, як пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС улада збірала людзей на першамайскія дэманстрацыі. Ніхто тады не баяўся, таму што «радыяцыя нябачная». Дык вось — каранавірус таксама нябачны. Больш за тое, мы нікога не збіраем, а наадварот, просім вас заставацца дома. Пляжы ніхто не скрадзе і пясок вагонамі не вывезе. Паркі нікуды не знікнуць. Прагулкі — пачакаюць, а шашлыкі могуць вылезці бокам. Усвядомце ўсё гэта!» — заявіў Зяленскі.\nды я яго, адразу, як толькі пачалося, параўнала з вайной\nп.с. але запасы ніякія не раблю.. і масак не нашу - трэба, каб іншым хапіла, каму больш патрэбна\nЛукашенко бы прочитал эти слова, а не занимался геноцидом граждан.....\nНадеюсь Колян читать умеет, прочитает и сумеет образуметь обезумевшего отца....


I толькі адзін Скот верыў у свае слова, бо яму не было аніякай патрэбы ашукваць гэтага кітайца.\n— Добра,— згадзіўся ўрэшце Чунглі. Скот паклікаў сіпаяў і сказаў:\n— Развяжыце яму рукі, добра даглядайце, карміце і толькі пільнуйце, каб не ўцёк, бо тады адкажаце сваімі галовамі.\nУ моры.— Сустрэча я папуасамі.— Станция Доз р. — Чорны місіянер.— Па рацэ Фляй.— ЖывыЯ плады.— Какаду і восы.— Конь!.. Экскуреія ў папуаскую вёску.— Кенгуру на дрэве.— Ноч на выспе.\nУздоўж паўднёвага берага Новай Гвінеі на ўсход хутка ляцела маторная лодка, ці, дакладней, катэр. Ен быў досыць вялікі, меў каюты, змяшчаў чатырнаццаць чалавек і шмат розных прылад і запасаў, асабліва зброі.\nНаперадзе сядзелі Скот, Брук і Кандаракі. Кіраваў катэрам стары боцман Старк, машыну даглядаў механік Гуд. Галоўную сілу экспедыцыі складалі шэсць сіпаяў пад камандай свайго сяржанта Ханубі. Тут жа знаходзіўся і Чунглі.\nФайлу быў узяты ў якасці кухара. У такой экспедыцыі кожны чалавек павінен мець разнастайную вартасць. Негркок быў бы толькі кокам, а Файлу, апрача таго, быў верны чалавек ва ўсіх справах.\nМора было ціхае і блішчала ад сонца, як люстра. 3 правага боку ўздоўж берага цягнулася белая града, то набліжаючыся да берага, то аддаляючыся. Гэта былі каралавыя рыфы, аб якія разбіваліся хвалі. Дзякуючы гэтаму паміж рыфамі і берагам заставалася ціхая паласа, як вуліца.\nПраз дзве гадзіны ўбачылі наперадзе папуаскую вёску, на слупах. Яна выходзіла ў мора так далека, што прыходзілася праязджаць зусім побач яе.\nТам даўно пачулі, што трашчыць і набліжаецца дзіўная лодка. Папуасы заварушыліся, палезлі ў свае чоўны, і хутка на спатканне з катэрам выехала восем вялікіх чоўнаў, у якіх сядзела чалавек па дванаццаць.\nЧоўны мелі тую асаблівасць, што да іх на некаторай адлегласці былі прыстасаваны бярвенні, злучаныя з чоўнамі жэрдкамі. Дзякуючы гэтаму чоўны былі ўстойлівыя і не маглі перакуліцца.\nПапуасы крычалі, махалі рукамі. Чутно было слова «кос, кос» (тытунь).\n— Чаго яны хочуць, што яны думаюць рабіць? — трывожна сказаў Скот.\n— Чорт іх ведае,— адказаў Брук,— але ў кожным разе гэтая арава для нас небяспечная. Надта іх многа.\n— Яны нават з ласкі могуць нашкодзіць нам,— дадаў Кандаракі.\nКатэр набліжаўся, а папуасы згрудзіліся і не давал! дарогі.\n— Трэба распудзіць іх,— сказаў Скот.— Страляйце ўгору!\nСіпаі пачалі крычаць і страляць. Папуасы замітусіліся, некаторыя кінуліся ў ваду і далі нырца. Катэр тым часам урэзаўся ў сярэдзіну, зачапіў са дзве лодкі, адламаў прылады, а адну лодку дык зусім перакуліў.\nПадняліся крыкі, выццё. Праўду кажучы, папуасы не мелі намеру нападаць, бо, жывучы ля берага мора, яны не раз сустракаліся з белымі і ведалі, што нападаць на іх небяспечна, але цяпер яны раззлаваліся і гатовы былі сапраўды распачаць бойку, ды катэр быў ужо далека.\nЕхалі ўвесь дзень. Краявід быў аднолькавы і, можна сказаць, нудны. 3 левага боку — нізкі бераг, зарослы лесам, большую часткаю мангравым. Дзе-нідзе віднеўся ўзгорак; там часамі ўздымаўся дымок. Мінулі яшчэ некалькі вёсак на вадзе.\n3 правага боку — белая града. Часамі далека ледзь значыліся выспы.\n— Глядзіце, глядзіце! — раздаліся галасы на катэры. I сапраўды было на што паглядзець. Сярод мора, нібы проста з вады, правільным колам па дымалася пятнаццаць — дваццаць какосавых пальмаў. Не відаць было аніякай зямлі, усё тая самая вада, і пальмы стаялі, калыхаліся, нібы ў паветры.


У Беларусі беспрацоўе расьце найхутчэй, чым дзе ў СНД. Чаму?\n24 травень 2016, 19:37\nНаколькі можна верыць лічбам афіцыйнай статыстыкі наконт беспрацоўя? Чаму, паводле гэтых лічбаў, беспрацоўе расьце ў Беларусі самымі высокімі тэмпамі ў СНД?\nГлод: Па тэмпах росту беспрацоўя Беларусь выйшла ў лідэры на абшарах СНД. Паводле дадзеных Статыстычнага камітэту Садружнасьці па стане на 1 красавіка, у Беларусі за апошнія 12 месяцаў тэмп росту колькасьці беспрацоўных аказаўся самым высокім параўнальна зь іншымі дзяржавамі постсавецкай прасторы. Так, у Беларусі гэты паказьнік складае аж 37,1%, у той час як у Казахстане, які ідзе сьледам, 23%. У іншых краінах сытуацыя лепшая.\nЭкспэрты тлумачаць надзвычайны рост беспрацоўя ў Беларусі двума галоўнымі прычынамі. Першая — неспрыяльная сытуацыя ў эканоміцы. І тут няма чаго камэнтаваць, бо ўсе ведаюць, што некаторыя прадпрыемствы спыняюць працу, іншыя пераходзяць на скарочаны працоўны тыдзень, на некаторых моцна абвальваюцца заробкі.\nДругая прычына — гэта фактычна тая ж самая першая, але ўжо ў дачыненьні не да Беларусі, а да Расеі. Расейскі рынак, асабліва будаўнічы, моцна скурчыўся. Цяпер там сталі непатрэбныя і беларускія гастарбайтэры. Таму беларусы вяртаюцца дамоў і папаўняюць шэрагі беспрацоўных.\nАле экспэрты кажуць, што статыстыка ў Беларусі ахоплівае далёка ня ўсіх людзей, якія пазбавіліся працы. Дапамога па беспрацоўі ў Беларусі сёньня эквівалентная 13 далярам на месяц. І таму ў людзей няма вялікай матывацыі афіцыйна запісвацца ў беспрацоўныя. Экспэрты кажуць, што, напрыклад, у Азэрбайджане дапамога па беспрацоўі 162 даляры, у Малдове — 69, нават ва Ўкраіне — 59 даляраў. Лічбы непараўнальныя.\nМенавіта з-за гэтага аналітыкі ставяць пад сумнеў лічбу Нацыянальнага статыстычнага камітэту Беларусі, якая на 1 траўня 2016 году складае 1,2% беспрацоўных да агульнай колькасьці эканамічна актыўнага насельніцтва. Яны кажуць, што рэальныя маштабы беспрацоўя адлюстроўваюць дадзеныя выбарачнага абсьледаваньня хатніх гаспадарак, якія дазваляюць ацаніць маштабы схаванага беспрацоўя.\nАле вынікі такіх абсьледаваньняў зьяўляюцца засакрэчанымі.\nУ 2012 годзе, а менавіта з гэтага часу вядзецца статыстыка хатніх гаспадарак, праўда, сакрэтныя дадзеныя прасачыліся ў мэдыі. Ужо тады рэальны памер беспрацоўя быў 5,3%. Згодна з ацэнкай Міжнароднай арганізацыі працы, у 2014 годзе беспрацоўе ў Беларусі складала 5,9%. Сёлета, лічаць экспэрты, узровень беспрацоўя яшчэ больш павялічыўся, што пацьвярджаюць гэтую тэндэнцыю.\nНа гэтым, калегі, я спыняюся. І зьвяртаюся спачатку да Юрыя Дракахруста, які ўжо не адзін год прафэсійна займаецца сацыялёгіяй. Юры, на ваш погляд, наколькі рэальныя абазначаныя статыстыкай лічбы па беспрацоўю? А Віталя Цыганкова я папрашу выказаць свой прагноз: ці замарудзіцца працэс павелічэньня беспрацоўных у Беларусі ці наадварот яшчэ больш паглыбіцца?\nДракахруст: Гэтыя лічбы можна ставіць пад сумнеў з двух бакоў. З аднаго боку, дзяржаўная статыстыка хавае рэальнае беспрацоўе, маўляў, у нас сацыяльная дзяржава, якая клапоціцца пра народ. З другога боку, што ёсьць беспрацоўе? Ёсьць афіцыйнае беспрацоўе, але ці сапраўды ўсе гэтыя людзі не маюць працы?\nІснуе шэры рынак, прычым, паводле дасьледаваньняў, у Расеі і ва Ўкраіне ён вельмі вялікі. Людзі працуюць без падаткаў, па дамоўленасьці.\nДля тлумачэньня рэзкага істотнага падзеньня занятасьці ў Беларусі варта зьвярнуць увагу на прыроду беларускай сацыяльна-эканамічнай мадэлі. У беларускай статыстыцы ёсьць паказьнік, якога няма ані ва Ўкраіне, ані ў Расеі, напрыклад — так званы «рост складзкіх запасаў». У рынкавай эканоміцы ня можа быць росту складзкіх запасаў.\nПрадпрыемствы альбо зьніжаюць вытворчасьць, альбо банкрутуюць, але яны не могуць працаваць на склад.\nА вось такая паўсацыялістычная эканоміка, дзе 70% — дзяржаўны сэктар, можа. І яна так і працавала да апошняга часу. І трымала людзей на працы. Гэта заўсёды падавалася як вялікая перавага беларускай мадэлі, маўляў, там выкідаюць людзей на вуліцу, а ў Беларусі ўсе працуюць, хай нават і без толку, але працуюць. Але цяпер выявілася, што гэтая мадэль так працаваць не можа.\nУ іншых краінах, у тым жа Казахстане, даволі высокае абсалютнае значэньне беспрацоўных. Там шмат беспрацоўных было і раней. І таму іх колькасьць не так значна павялічылася. А ў Беларусі беспрацоўе было вельмі нізкім. А зараз з-за гэтага крызысу, з-за таго, што сыстэма ўжо не выцягвае, атрымліваецца высокая дынаміка. Хоць яшчэ пакуль, паводле абсалютнай лічбы беспрацоўных, Беларусь не дасягнула ўзроўню Казахстану ці Расеі.\nАднак у іншых краінах — ў Расеі, Ўкраіне, Казахстане — людзі больш-менш прызвычаіліся да беспрацоўя. А ў Беларусі гэта выклікае моцны сацыяльны шок.\nЦыганкоў: Ёсьць адзін захад, які мог вельмі моцна павялічыць афіцыйны ўзровень беспрацоўя ў Беларусі — зрабіць дапамогу па беспрацоўю такой самай, як у Расеі ці Казахстане. Калі ў Беларусі гэты ўзровень склаў бы хоць 100 даляраў, заўтра ж колькасьць афіцыйна зарэгістраваных беспрацоўных павялічылася б як мінімум у 3-4 разы замест 1%, які мы маем доўгія гады. Была б лічба больш рэалістычная.\nПаводле эканамістаў у Беларусі недзе каля мільёну працаздольнага насельніцтва з 9 мільёнаў ніяк не зарэгістраваныя. Яны не працуюць і не рэгіструюцца. Працуюць ці ў так званай шэрай сфэры, напрыклад, рамантуюць машыны, некаторыя будаўнічыя працы выконваюць, ці працуюць за мяжой. Некаторым маім знаёмым, якія не першы год шукаюць працу, не прыйдзе ў галаву прыйсьці і рэгістравацца афіцыйна беспрацоўным. Некаторыя прыходзілі, пабачылі, колькі ўмоваў трэба выканаць, каб быць афіцыйна зарэгістраванымі, разьвярнуліся і пайшлі адтуль. Рэгіструюцца сапраўды людзі ў крайняй ступені адчаю, ў якіх доўга не было працы. Большасьць шукае працу нефармальным шляхам, праз знаёмых.\nПрыведзеныя лічбы росту беспрацоўя не адпавядаюць лічбам скарачэньняў на прадпрыемствах на гэты год. Напрыклад, найбуйнейшыя прадпрыемствы краіны за апошнія гады скарацілі тысячы сваіх супрацоўнікаў. Толькі МТЗ — 1800 чалавек, МАЗ — 1300 чалавек, Белшына — 1100 чалавек. Увогуле за год сукупная колькасьць работнікаў на топ-50 прадпрыемствах Беларусі скарацілася з 271 тысячы да 259 тысяч чалавек. На 12 тысяч — як бачым, колькасьць беспрацоўных не павялічылася на такую лічбу, што кажа пра тое, што людзі не сьпяшаюцца ісьці на біржу працы, бо беларуская сацыяльная сыстэма пабудаваная такім чынам, што беспрацоўе павінна быць малым. Усё зроблена для гэтага: і складаныя ўмовы рэгістрацыі, і памер дапамогі па беспрацоўі. Афіцыйна зарэгістраваныя беспрацоўныя павінны праводзіць пэўны час на так званых грамадзкіх працах. Не кожны на гэта псыхалягічна згодны. Таму дзяржава робіць усё, каб афіцыйная лічба беспрацоўя была малой і не адпавядала рэальнасьці беларускага эканамічнага жыцьця.


Заходнія краіны перавозяць сваіх дыпламатаў з Кіева ў Львоў - БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nЗаходнія краіны перавозяць сваіх дыпламатаў з Кіева ў Львоў\nАдразу некалькі заходніх краін прыпыняюць дзейнасць сваіх амбасад у Кіеве і перавозяць дыпламатаў у Львоў з-за абвастрэння сітуацыі на расейска-ўкраінскай мяжы. Пра перанос свайго пасольства ў Львоў паведаміла Аўстралія. У заяве ведамства гаворыцца: «Улічваючы пагаршэнне сітуацыі з бяспекай, выкліканай накапленнем расейскіх войскаў на мяжы, урад вырашыў вывезці персанал з аўстралійскай амбасады ў Кіеве і часова спыніў дзейнасць нашага пасольства ў Кіеве. Мы перанясём нашы аперацыі ў часовы офіс у Львове».\nКанада часова пераносіць сваю амбасаду з Кіева ў Львоў праз пагрозу далейшай расейскай агрэсіі супраць Украіны. Нямецкае прадстаўніцтва ўсходніх абласцей Украіны другі раз за дзесяць гадоў пераносіць консульства з Дняпра ў Львоў. Упершыню дыпустанова эвакуявалася з Данецка ў Дняпро ў 2014 годзе. Міністарка замежных спраў Германіі Аналена Бербак заявіла, што нямецкае пасольства ў Кіеве застанецца адкрытым, але скароціцца колькасць дыпламатаў.\nЯк паведамлялася, ёсць верагоднасць, што з 14 лютага над Украінай закрыюць паветраную прастору. У суботу ўжо скасавала свае рэйсы ва Украіну нідэрландская кампанія KLM, прагназуецца таксама адмова ад рэйсаў з боку кампаніі Air France.\nРасея пачала эвакуіраваць сем’і дыпламатаў з Кіева і Львова


24 жнівень 2020, 11:47\nНебходнасьці ў апазнаньні цела Мікіты Крыўцова сваякамі няма, бо ягоная асоба вызначана. Гэтак, паводле адваката Віктара Мацкевіча, паведамілі яму ў Партызанскім раённым аддзеле Сьледчага камітэту. Адвакат Віктар Мацкевіч абараняе інтарэсы бацькі нябожчыка Сяргея Крыўцова і ягонай жонкі Алены Крыўцовай.\n«Цела адразу выдадуць сваякам для пахаваньня»\n«Мне было заяўлена, што ў ходзе праверкі напэўна высьветлена, што знойдзенае цела належыць Мікіту Крыўцову. Гэта вынікае з дакумэнтаў і рэчаў, знойдзеных пры ім, а таксама з асабістых прыкмет, якія сьледчыя атрымалі ад бацькі і жонкі Крыўцова падчас іхнага апытаньня. Сьледзтва сказала, што пасьля належных дзеяньняў цела адразу выдадуць сваякам для пахаваньня», — паведаміў адвакат Віктар Мацкевіч.\nПаводле адваката, крымінальнай справы па факце сьмерці Мікіты Крыўцова не завялі.\n«Ідзе праверка. Мікітаў бацька і ягоная жонка напісалі заявы на завядзеньне такой справы, і, калі яе не завядуць, у іх як у заяўнікаў будзе законнае права патрабаваць азнаямленьня з матэрыяламі праверкі», — сказаў адвакат.\nКалі цела Мікіты Крыўцова выдадуць сваякам, адвакат ня ведае. На гэтае пытаньне пакуль не змагла адказаць і жонка Мікіты Крыўцова Алена.\n«Мне гэта яшчэ невядома», — сказала Алена Крыўцова карэспандэнту Свабоды раніцай 24 жніўня.\nУ прэсавай службе Сьледчага камітэту пацьвердзілі, што асоба Мікіты Краўцова вызначана падчас праверкі


З прыпынкам на “Ельні” »\n» Прырода і экалогія » З прыпынкам на “Ельні”\n15-10-2011, 11:06 [ Прырода і экалогія ] • З прыпынкам на “Ельні” |\n29 верасня ў раён наведаліся арнітолагі арганізацыі "Ахова птушак Бацькаўшчыны". Узяўшы за памочнікаў з сабою мясцовых школьнікаў, настаўнікаў і людзей іншых прафесій, якія не раўнадушныя да захавання прыроды ў родных мясцінах, размеркаваліся на пяць груп і раз'ехаліся па вышках, што ўстаноўлены на берагах рэспубліканскага ландшафтнага заказніка "Ельня". Іх задачай з'яўляўся падлік журавоў, якія ў гэты перыяд кіруюць свой шлях у цёплыя краіны на зімоўку. Эксперымент праводзіўся ўпершыню. Выбар Ельні не выпадковы: не кожнае балота можа змясціць тысячу і больш журавоў, а наша мае статус тэрыторыі, важная для птушак, а менавіта для мігруючых журавоў, якія робяць тут кароткачасовы прыпынак. Назіральнікі прыпыніліся ў Белеўцах, Канахах, Ліпне, Юркаўшчыне. Да даследавання далучыўся з суседняга раёна Валерый Кавалёў, ён сачыў за працэсам з вышкі, што паблізу вёсак Буда і Васількова.\nУ мінулым годзе, дарэчы, спрабавалі журавоў падлічыць на палях, калі яны спыняліся падсілкавацца кукурузай, але гэта аказалася дастаткова складана. Птушкі пераляталі з месца на месца, была небяспека збіцца.\nУ складзе нашай групы, што спынілася на вышцы за Канахамі, былі арнітолаг "Аховы птушак Бацькаўшчыны" Вольга Лукшыц, настаўніца геаграфіі СШ №3 Людміла Францішкаўна Пракоф'ева, выкладчык гісторыі Крукаўскай БШ Андрэй Генадзьевіч Шокель, вучні Дварнасельскай СШ Арцём Маляўка і Дзмітрый Закрэўскі.\nПрыбылі туды загадзя, каб не прапусціць ні адну чараду. У хуткім часе ў біноклі і падзорную трубу ўбачылі драпежную птушку — палявога луня, які таксама цяпер ляціць на зімоўку ў паўднёвую Еўропу, а на балоце спыняўся на начлег.\nПершы жураўліны клін з'явіўся ў полі зроку а палове шостай. Налічылі 34 птушкі. Яны, пралятаючы над прасторным балотам, паціху зніжаліся і знікалі за невысокімі соснамі і бярозкамі ў тым месцы, дзе размяшчаюцца азёры. Праз дзесяць хвілін з'явіліся наступныя. Затым яшчэ і яшчэ. З розных бакоў чулася іх радаснае і, разам з тым, развітальнае курлыканне. У падзорную трубу бачылі, што вельмі шмат птушак ляцела з бакоў іншых вышак прыблізна ў цэнтр балота, да вадаёмаў. Падлічыць іх не маглі, надта далёка было. З гэтай задачай спраўляліся назіральнікі бліжэйшай вышкі.\nБалота для журавоў — не толькі начлег, тут добрая магчымасць і падсілкавацца ягадамі, адпачыць стомленым за дзень крылам.\nСонца заходзіла за гарызонт, а птушкі ўсё зляталіся. Чуліся галасы гусей. Ім таксама даспадобы такія зацішныя мясціны. Гусі і журавы асцярожныя птушкі, таму і выбіраюць для начлегу найбольш бяспечныя месцы. Цікава, што пры палёце яны кіруюцца законам аэрадынамікі. Першы "разганяе" паветра крыламі, каб наступнаму было лягчэй. Так ляцяць некаторы час, пасля мяняюцца, бо пракладваць шлях дастаткова нялёгка.\nСупрацоўнік АПБ Вольга Лукшыц паведаміла, што зімуюць журавы на тэрыторыі\nІзраіля, краінах паўдневай Еўропы і паўночная Афрыкі. У кожнай чарады і\nсвой пастаянны маршрут. У Ізраіле ёсць нават спецыяльныя паркі, дзе яны\nзімуюць, а турысты свабодна ходзяць па спяжынках і назіраюць за птушкамі. На\nспецыяльных міні-аўтамабілях развозяць і раскідваюць ім ежу. Птушкі не баяцца\nлюдзей, бо яны ім дапамагаюць перажыць зімоўку ў чужой краіне.\nВясной на балотах на ўсходзе можна пачуць курлыканне маладых пар, яны пераклікаюцца, танцуюць.\nСярод журавоў ёсць "халасцякі", якія не маюць пары і не размнажаюцца. Яны гуртуюцца ў невялікія чародкі па 10-30 птушак, якія можна бачыць сярод лета.\nГняздуе на "Ельні" і падва (на руск. мове — белая курапатка), што занесена ў "Чырвоную кнігу" Рэспублікі Беларусь. На зіму яна мяняе шэрае пер'е на белае, так маскіруецца ад драпежнікаў. З-за змены клімату, калі снег выпадае пазней, а падвы ўжо змянілі апярэнне, птушку лёгка ўпаляваць драпежнікам. Захавальнікам з Шаркаўшчынскага раёна пашчасціла неяк бачыць каля дзясятка птушак ў сярэдзіне верасня на балоце.\nВольга Лукшыц адзначыла, што "Ельня" вельмі ўнікальнае балота і трэба шмат зрабіць, каб захаваць яго ў такім выглядзе. Трэба адзначыць, што пры\nпадтрымцы “Аховы птушак Бацькаўшчыны” значныя крокі ў гэтым накірунку\nзроблены. З удзелам адміністрацыі ДПУ “Ельня”, мясцовых арганізацый,\nспецыялістаў з Мінска, захавальнікаў з Міёр, Дворнага Сяла, Чапукоў,\nШаркоўшчыны, Германавіч у гэтым годзе на балоце былі адрамантаваны раней\nпабудаваныя плаціны. Гэта засцерагае заказнік ад перасыхання, бо мясціны\nвельмі пацярпелі ў час апошняга пажару ў 2002 годзе, і спрыяе аднаўленню\nЗ другіх вышак разам з арнітолагамі журавоў улічвалі настаўніца біялогіі\nКрукаўская СШ Іна Каскевіч разам з вычнямі Паўлам Шаховічам, Уладзіславам\nМацурам, Таццянай Варанько, настаўнікі Чапукоўскай СШ Юрый Якаўлеў і Віктар\nМаскалёў з вучнямі Мікалаем Вашкіным і Раманам Антанёнкам. Актыўны ўдзел у\nпадліку журавоў прыняў дэрэктар ДПУ “Ельня” Іван Іванавіч Барок.\nУражанні ад экспедыцыі вельмі цяжка перадаць словамі. Цішыня, якая паступова спускаецца над балотам. Захад сонца. І гэта ўсё перарывае курлыканне журавоў і гусінае гагатанне. Глядзіш у бінокль, а на цябе выпучыўшы вочы ляціць сава ці аддаляецца палявы лунь, манеўруючы паміж соснамі і пажоўклымі бярозкамі-карлікамі. Малюнак жывой прыроды — як на далоні. Вось дзе трэба любавацца захадам і ўсходам, атрымліваюць асалоду ад птушыных галасоў. Гэта павінна прывабліваць не толькі саміх беларусаў, але і турыстаў з замежжа.\nПадсумавалі ўлік птушак з пяці вышак. На начлег на тэрыторыі заказніка "Ельня" акрамя 4000 журавоў у той вечар спусцілася і 850 гусей. Дарэчы, з адной з вышак налічылі каля тысячы журавоў, якія ляцелі на суседняе балота Жады.


Першы ракурс мемарыяльнага кабінета П. Глебкі | ЦНБ НАН Беларусі\nБіклага. Падарунак ад сяброў, які Пятро Фёдаравіч не выкарыстоўваў па назначэнні. Біклага захоўвалася ў якасці сувеніра.\nБюст П.Ф. Глебкі працы Заіра Азгура. Вядома пра тры скульптурныя партрэты Глебкі, якія выканаў Азгур. Першы – на фатаздымку. Другі, ідэнтычны, захоўваецца ў музеі акадэміка на яго малой радзіме, у аграгарадку Літвяны (Узденскі раён). Па сведчанні Ларысы Пятроўны Глебкі, гэты варыянт бюста экспанаваўся ў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі (Масква). Надмагільны скульптурны партрэт Глебкі ў поўны рост усталяваны на Усходніх могілках.\nВышыванка. Вышытая сарочка Пятра Глебкі. Акадэміку належала некалькі вышыванак, у тым ліку з вышыўкай блакітнага колеру.\nРучнік. Ларыса Пятроўна Глебка ўзгадвае, што на чарговае свята землякі Пятра Фёдаравіча падаравалі яму бохан чорнага сялянскага хлеба, які быў паднесены пісьменніку на гэтым ручніку. “Больш смачнага хлеба я ніколі не каштавала” – прызнаецца Ларыса Пятроўна.\nШкатулка з выявай Якуба Коласа – падарунак Глебку ад Літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа\nПартрэт Ніны Іларыёнаўны Глебкі. Партрэт Ніны Іларыёнаўны Глебкі. Партрэт выканаў Мікалай Іванавіч Гусеў (1899 –1965) – беларускі мастак, графік. Ён вядомы як аўтар дзяржаўнага сцяга БССР (1951 г.). Такім узгадвае мастака дачка паэта: “Цудоўны чалавек. У часы вайны ён шмат-шмат якім людзям дапамагаў. Сям’я Бембель выжыла дзякуючы Гусеву”. Партрэт жонкі Пятра Фёдаравіча лічыўся ў сям’і Глебкаў незавершаным.\nПартрэт Пятра Глебкі. Партрэт выканаў Мікалай Іванавіч Гусеў (1899 –1965) – беларускі мастак, графік. Ён вядомы як аўтар дзяржаўнага сцяга БССР (1951 г.). Такім узгадвае мастака дачка паэта: “Цудоўны чалавек. У часы вайны ён шмат-шмат якім людзям дапамагаў. Сям’я Бембель выжыла дзякуючы Гусеву”.\nПерайсці да ракурса 2


Стэфан V (VI) — Вікіпедыя\nСтэфан V (VI)\nУ Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Стэфан V.\nлац.: Stephanus PP. V (VI)\n110-ы Папа Рымскі\nверасень 885 — 14 верасня 891\n14 верасня 891(0891-09-14)\nСтэфан V (VI) (лац.: Stephanus PP. V (VI); ? — 14 верасня 891) — Папа Рымскі з верасня 885 па 14 верасня 891 года.\nБацька Стэфана, Адрыян, які належаў да рымскай арыстакратыі, даручыў адукацыю сына свайму сваяку, біскупу Захарыю, бібліятэкару Святога Прастола. Пры Папе Марыне I Стэфан стаў кардыналам царквы Санці-Куатра-Каранаці.\nЁн быў пасвечаны ў верасні 885 года, не чакаючы імператарскага пацверджання. Аднак калі Карл III Тоўсты даведаўся пра аднагалоснае абранне Стэфана, ён не стаў пярэчыць.\nПадчас народных бедстваў і засухі ён патраціў бацькаўскую спадчыну на дапамогу бедным, выкуп палонных і рамонт цэркваў.\nУ сваіх адносінах з Канстанцінопалем Стэфан прытрымліваўся палітыкі Папы Мікалая I і супрацьстаяў візантыйскаму ўплыву. Яго крытыка патрыярха Фоція ў выніку падзейнічала, і імператар Леў VI адправіў таго ў выгнанне. Адначасова Папа прасіў імператара накіраваць ваенныя караблі і салдат, каб дапамагчы Рыму адбіць нападкі сарацынаў.\nПасля смерці Святога Мяфодзія, вучань Мяфодзія, Гаразд, стаў яго пераемнікам. Аднак у сувязі з уплывам нямецкага духавенства Стэфан забараніў выкарыстанне славянскай літургіі, што стала адной з прычын далучэння славян да Праваслаўнай царквы.\nСтэфан у 891 годзе каранаваў свайго прыёмнага сына Гвіда III Спалецкага імператарам Захаду. Ён таксама прызнаў Людовіка III Сляпога каралём Праванса. Паколькі Аўрэліян, архібіскуп Ліёнскі, не пасвяціў Тэўтбальда, законна абранага біскупам Лангра, гэта зрабіў сам Папа.\nСтэфан быў пахаваны ў порціку базілікі Святога Пятра.\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Стэфан_V_(VI)&oldid=3799793"\nПамерлі ў 891 годзе


У добрага гандляра кліентаў шмат - Петриков | Петриковский район | Новости Петрикова | Петриковские новости | Петрыкаускiя навiны | Газета города Петриков\nУ добрага гандляра кліентаў шмат\nПятница, 30.06.2017 06:06. Рубрика: Грамадства Просмотров: 579\nЛета – пара адпачынкаў, халоднага квасу і марожанага. Як для дзяцей, так і для дарослых гэты тавар у спякоту запатрабаваны амаль штодзень. Пашэнціла мясцовым жыхарам і гасцям аграгарадка Курыцічы, што тут працуе кафетэрый. Дарэчы, як выказалася буфетчыца Галіна Баўсун, тавараабарот у гэтай кропцы грамадскага харчавання радуе. Праўда, летась у летнія месяцы ён быў удвая вышэйшы. Цяпер за май Галіна Герасімаўна нагандлявала на 5600 рублёў, а за першую дэкаду чэрвеня – на 2500.\nУ кафетэрыі “Курыцічы” Галіна Герасімаўна працуе тры гады. Да гэтага дзесяць гадоў у якасці індывідуальнага прадпрымальніка была занята на рэалізацыі вопраткі на гарадскім рынку. Пасля ўвядзення правілаў па сертыфікацыі тавару зразумела, што гэтая справа добрага даходу ў сямейны бюджэт не прынясе. Цяперашняй работай задаволена, нягледзячы на тое, што тут і ў якасці буфетчыцы, і прыбіральшчыцы. Заработак у сярэднім у жанчыны 300 рублёў. Для вёскі, як лічыць сама, гэта нармальна. Сама мясцовая, жыхароў ведае добра.\nУ памяшканні кафетэрыя могуць размясціцца за столікамі чалавек 30. Працуе тут тэлевізар, можна і музыку паслухаць, патанчыць.\nАсартымент прысмакаў даволі разнастайны: праз дзень дастаўляюць свежую выпечку з кафэ “Папараць-кветка”, у мікрахвалевай печы можна зрабіць гарачыя бутэрброды, хуткага прыгатавання вермішэль і бульбяное пюрэ можна дапоўніць сасіскай ці каўбасой. Хлеб і белабулачныя вырабы завозяць праз дзень. Гарачы чай, кава з кандытарскімі вырабамі, шакаладам, цукеркамі, вафлямі будуць даспадобы ў якасці дэсерту. Фасаванага марожанага ў асартыменце шмат. Летась было і на вагу марожанае. Цяпер для яго захавання Галіна Герасімаўна чакае вялікую халадзільную ўстаноўку. У кегах на разліў ёсць квас і піва. Алкагольных напояў тут таксама зашмат на розны густ і кашалёк.\nРаботу буфетчыцы кантралюе Галіна Жукавец, якая курыруе ў райспажыўтаварыстве пытанні грамадскага харчавання. Усе праблемныя пытанні Галіна Герасімаўна вырашае непасрэдна з Галінай Васільеўнай.\nШто датычыць кантынгенту наведвальнікаў, то ён тут разнастайны. Тыя, хто любіць адпачываць па вечарах, вядуць сябе культурна, асаблівых праблем у парушэнні грамадскага парадку не дастаўляюць.\nПерад тым як развітацца, пажадала набыць марожанае. Але жаданне маё не споўнілася. Справа ў тым, што ў кафетэрыі адсутнічае тэрмінал. Гэта пытанне, лічу, трэба абавязкова вырашыць. У большасці сваёй спажыўцы цяпер захоўваюць свае сродкі на картках, так што такая нязручнасць, як адсутнасць тэрміналу, пацягне за сабой страту тавараабароту.\nРамонтнік вышэйшага ўзроўню\nРадасць у рабоце, шчасце ў звычайных рэчах. З прафесійным святам, работнікі сацыяльнай абароны Петрыкаўшчыны!\n« Из-за непогоды в Беларуси остаются обесточенными 95 населенных пунктов\nБатоша і кампанія »


Прахожыя вуліцаю застанаўліваліся перад хатаю... Крык і лямант цягнуўся з гадзіну. Юрка не здаваўся і гнаў Сідора з хаты. Юста абараняла брата, то ўпрашвала яго выйсці на час да знаёмых. Сідор жа «прынцыпова» лаяў бальшавікоў і швагра. Але, лаючы Юрку, ён ужо не думаў ні аб чым добрым. Гэтыя тры дні, якія ён паспеў пражыць у мястэчку, зрабіліся яму годам — ды годам не простата жыцця, а балючых мукаў разувер'я, ашаломленасці зменамі таварышаў і страхам перад пагалоўным захопам жыхарства ненавісным яму бальшавіцтвам. Усё гэта так яго знервавала, так стузала, што ён увачавідкі адзначаў, як рабілася яму цяжка і невыносна ў вікураўскіх абставінах. Звакол і з усюды глядзелі на яго тысячы вачэй атручваючага страху, тысячам) галасоў звінелі ў яго вушшу. Перад ім стаяў Юрка, а Сідору здавалася, што гэта — ажыўленае бальшавіцтва, якое вось-вось сцісне яго сваімі рукамі і задавіць. I калі ён спрачаўся і лаяўся з Юркам — то гэта толькі каб не маўчаць. Каб не маўчаць, бо гэтаму супярэчыла ўся яго істота. Трэба было шмат здарэнняў, многа самааховы ды разам каменнай цярплівасці, каб знізіцца да таго, што ён бачыў і чуў. Але пракідкі і дасціпны Сідор адчуваў сябе воўкам у засадзе, якому ўсё ж трэ было зламаць смеласць і пакінуць гордасць.\n— Шш-а, шш-а! — пакорліва суцешыў Сідор швагра, калі той не ўступаў, а ўпарта гнаў яго вон,— я пайду! я пайду... Я пайду, каб не прыходзіць ужо сюды. Годзе!.. Няхай заклятай будзе тая часіна, калі я пераступіў гэты парог...\nСідор паспешна пачаў адзявацца. Адзеючыся, ён раз-поразу пазіраў у акно. Ад таго, што яму кідалася ў вочы ў згушчаным змроку акна, Сідор то ўзвышваў, то паніжваў сваю несціханую лаянку на тую, якая «элучыла іх род з родам Юркі», і тае часіны.