Адыгэм идунай. Америкэр — Адыгэ макъ\nАмерикэм ит штатэу Нью-Джерси щызэхащэгъэ ШIушIэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу Кохадо Казбек иятIонэрэ пIэлъэ тетыгъо гухэлъыбэ иIэу ыублагъ.\nИлIакъокIэ ар КIэгъэдыухэм ащыщ, Сирием къыщыхъугъ, Джолан Iуашъхьэм исабыигъор щигъэкIуагъ. Ау 1967-рэ илъэсым «мэфих заокIэ» арабхэмрэ джуртхэмрэ язэпэуцужьэу хэхьагъэм КIэгъэдыу унагъом, нэмыкI адыгэ унэгъо пчъагъэхэм афэдэу, якъоджэ цIыкIу ригъэбгынагъ. Сыдэущтэу адыгагъэр, адыгэ хабзэр, адыгабзэр Америкэм щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм къаухъумэра? ИлъэсипшI ыпэу мы къэралыгъом тызэкIом къыщызэхэтхыгъагъэмрэ щытлъэгъугъагъэмрэ сыд зэхъокIыныгъэу афэхъугъэхэр? Янепэрэ щыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэмкIэ КIэгъэдыу-Кохадо Казбек гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— Адыгэ хэкум ишIуфэс сэлам фабэ къыбнэсэгъэсы, Казбек. Опсэу, уахътэ къыхэбгъэкIыгъэу тизум-зэдэгущыIэгъу укъызэрэхэлажьэрэмкIэ.\n— Сигуапэу сэри тихэку дышъэ сэлам фабэ есэхыжьы. Тэ, Америкэ чыжьэм щыIэхэмкIэ, бэрэ зэпхыныгъэ къыддашIырэп, арышъ, сэри сигуапэу джэуапэгъу сыкъыпфэхъущт.\n— Сэ апэрэу сыкъыбдэгущыIэ, нэIуаси сыкъыпфэхъу. Хэкум нахь укъыщашIэным пае ыпэ рапшIэу уикъэбар къытфэпIотагъэмэ дэгъугъэ.\n— Сэ илъэс 65-рэ сыныбжь. Сирием сыкъыщыхъугъ, илъэс 19-рэ ащ сыщыпсэугъ. Джоланым тетыгъэ къалэу Къунейтра тыдэсыгъ. 1967-рэ илъэсым щыIэгъэ заом ыуж Дамаск тыкъакIуи илъэсибгъо тыдэсыгъ. Ащ ыуж Америкэм сыкъэкощыгъ. Зэшищ тыхъоу, тянэ тигъусэу тыкъэкIогъагъ мы хэгъэгум. Сяни, сшыхэри джы дунаим ехыжьыгъэх, сэ зыр ары къэнагъэр. Сэ сибынрэ скъошхэм ялъфыгъэхэмрэ тыщэпсэу джы мыщ.\n— Америкэм шъукъызэкIом сыдэущтэу шъузэтеуцогъагъа? Ыпэ рапшIэу бзэр зэжъугъэшIэгъагъэщтын? Сыдэущтэу шъуеджэжьыгъа, IофшIэнхэр зэпыжъугъэфагъа?\n— Тэрэз зыфапIорэр, сыд фэдэ къэралыгъо укощыгъэми, пстэуми апэу ащ ыбзэ, ихабзэ уушэтынхэ фае. Ахэр умышIэу Iоф тэрэз бгъотыщтэп. Тызэкъотыгъ, куп инэу Сирием ащыгъум тыкъикIыгъагъ. Тэ тапэкIэ мыщ къэкIуагъэу щыIагъэх Кавказым къикIыгъэ тилъэпкъэгъухэр. Ахэми лъэшэу яшIуагъэ къытэкIыгъ. Хасэ ахэм зэхащэгъахэу щытыгъ.\n— Непэ Америкэм адыгэ нэбгырэ тхьапша щыпсэурэр? Сыд фэдэ штата ахэр зэрысхэр?\n— ЗэрэтшIэрэмкIэ, адыгэ минитфым ехъу Америкэм щэпсэу. Ахэм янахьыбэр Нью-Джерси исых, мин фэдиз Калифорнием щыI. Нахьыбэр Сирием къикIыгъ, Иорданием, Тыркуем щыщхэри, апэ къэкIогъэгъэ Кавказ адыгэхэри щыIэх.\n— Адэ мы аужырэ зэпэуцужьэу Сирием щыкIорэм ыпкъ къикIэу Америкэм къэкIуагъэхэр щыIэха?\n— КъэкIуагъэх, ау макIэх. Джырэ уахътэр тэ тыкъызыкIогъагъэм фэдэп. Америкэм джы ау къодыеу визэ къыуитыщтэп, узэрэщыпсэущт, Iоф зэрэщыпшIэщт Iизын къыдэпхыныр къины хъугъэ.\n— ШIушIэ Адыгэ Хасэм сыд фэдэ уахътэр ара о тхьаматэу узфашIыгъэр? Анахь пшъэрылъ шъхьаIэу сыд шъуздэлажьэрэр?\n— ИлъэситIу ыпэкIэ сыкъыхахыгъ, а пIалъэр икIи, джы мары ятIонэрэ илъэситIум сылэжьэнэу сагъэнэфагъ. Нахьыбэу тызпылъыр тиныбжьыкIэхэр Хасэм къетщэлIэнхэр, нэIуасэ зэфэтшIынхэр, культурэр ядгъэшIэн, зэрэадыгэхэр ащытымыгъэгъупшэныр арых. Ау мы пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнымкIэ бэ къыздэхъугъэу сIон слъэкIыщтэп. Сыда пIомэ, тхьаматэу сыхадзыгъэ къодыеу уз тэлаор къыднэсыгъ. Мы коронавирусым лъэшэу иягъэ къытигъэкIыгъ. ТызэIумыкIэжьышъу тишIыгъ, ар тэркIэ гумэкIышху. КъытэбэкIырэ лъэпкъхэм тахэкIуакIэ. Ти Хасэ илъэсым ехъугъэу зэфэшIыгъ. ЦIыф купхэр зэхэтщэн тыфитэп, тикъэшъуакIохэм яухьазырынхэри, адыгэбзэ егъэджэнхэри къызэтеуцуагъэх. КIо пчъэр Iухыгъэ къодый, Хэсашъхьэр мэлажьэ, ау зи къычIахьэрэп. Мэщытым нэмаз шIыгъом къекIолIэрэ нахьыжъхэр ары ныIэп мы уахътэм зэIукIэхэрэр. Ахэми нэгуихъохэр аIулъынхэ фай, ащи къин арегъэлъэгъушъ, къэкIо-накIор мэкIэ дэдэ хъугъэ.\n— КъэшъуакIохэр пIомэ, купэу «Нарт» зыфапIорэр, ара? 2011-рэ илъэсым тыкъызэкIом ансамблэм тетхыгъагъ. Лъэшэу пшъэшъэ ыкIи кIэлэ ныбжьыкIэ дахэхэр, ищыгъэхэу, къашъохэр ашIогъэшIэгъонэу къашIэу хэтыгъэх.\n— Ары, джа «Нартыр» ары зыфасIорэр. Коронэм ыкIуачIэ еохыфэ ашIуабэ дашIэ, къэкIонхэшъ, ухьазырынхэр падзэжьыным ежэх.\n— Адыгабзэ ашIа Америкэм ис адыгэхэм?\n— Сэ силэгъухэм, сэщ нахьыжъхэм ашIэ, ау илъэс 50-м нахь ныбжьыкIэхэм ащыщэу бзэр зыгъэфедэрэр мэкIэ дэд, 25-м нахь ныбжьыкIэхэм ашIахэрэп. Сэ езгъаджэщтыгъэх, ау сэ сыкIэлэегъаджэп. КIо жабзэу сIулъыр язгъэшIэшъумэ дэгъугъэ сIуи, ыуж сихьэгъагъ. Зы илъэсныкъо езгъэджагъэхэу, тхьамэфитIу гъэпсэфыгъо зясэтым, слъэгъужьыгъэхэп, къекIолIэжьыгъэхэп.\n— Адэ, сыд хэкIыпIэу плъэгъурэр? Тхьэм нахьыжъхэм бэрэ шъуегъэпсэу, шъо шъуауж адыгабзэкIэ гущыIэрэ идгъотэжьынэп Америкэм.\n— Мы Америкэм сыкъызэрэкIоу сэ слъэгъугъэм фэшъуашэу къэсIон. Бзэм е уфэныкъоу ущытын фай, е шIу плъэгъун фай. Мыщ ис тиныбжьыкIэхэр адыгабзэм фэныкъохэп, къэнэжьырэр — шIулъэгъуныгъэр ары. Ау, сызэреплъырэмкIэ, мэкIэ дэд ыуж итыр зэригъэшIэнэу.\n— ЗыгорэкIэ кIэгушIунхэм пае ныбжьыкIэу адыгабзэ зышIэхэрэр алъэгъун фаемэ шIэ? Хэкум нахьыбэрэ къашъущэхэу, ежьхэм ялэгъухэм ахэжъугъэтыхэмэ, кIэнэцIынхэба? Ау, къызхэкIырэр сшIэрэп, шъузэрэчыжьэм паенкIи хъун, Америкэ адыгэхэр Хэкум мэкIэ дэдэу къэкIох. Къина шъуикъэкIон?\n— Къинэп. Сэ илъэситIу ыпэу тхьаматэу сызыхахым, ар апэрэ программэу сиIагъэхэм ащыщ. Илъэс 15-м щегъэжьагъэу 22-м нэс зыныбжьхэр къэзгъэкIонхэу гухэлъ сшIыгъагъэ. Ау мы узыр къыттеуи, зэкIэ тызэрэфаеу хъугъэп.\nЗэ тызэтеуцожьымэ, ар згъэцэкIэнэу сигугъу. Мыекъуапи, Налщыки къэзгъэкIонхэшъ, зы мазэрэ къэтхэмэ, адыгэ къуаджэхэм ащыпсэухэмэ, джащыгъум адыгэгур къэущынба, яадыгабзи къытIупщынба сэIо.\n— Тэ тиреспубликэ гуманитар ушэтынхэмкIэ институт ит. Ащ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ къэралыгъом мылъку фетIупщы. Институтым иIэшъхьэтетыр ЛIыIужъу Адам. Ащ къызэрэсиIуагъэмкIэ, хэхэс адыгэхэм зыгорэкIэ адыгабзэ зэрагъэшIэнэу фаехэмэ, онлайнкIэ рагъэджэшъущтых ыпкIэ хэмылъэу. Арышъ, куп шъуугъоишъумэ, уугъоини ищыкIагъэп, шъхьадж иунэ исэу еджэшъущт, ищыкIагъэр — шIоигъоныгъ, уахътэ. Шъуфае хъумэ, шъузэфэсщэн.\n— КъэбарышIу а къэпIуагъэр, кIэлэегъаджэхэм тэ тафэныкъу. Ащ фэдэу Хэкум ишIуагъэ къытигъэкIышъущтмэ, тигуапэ хъущт. ЗэIукIэ ти Хэсашъхьэ иIэнэу щытышъ, а къэпIуагъэр ясхьылIэщт.\n— Зэгорэм Америкэ Хасэр Дунэе Адыгэ Хасэм хэтыгъэу къысшIошIы. Конгресс инхэр зызэхатщэкIэ, къэсэшIэжьы, шъуикъэралыгъо къикIырэ тилъэпкъэгъухэр ахэлажьэщтыгъэх. Джы а зэпхыныгъэхэр зэпычыгъэх, сыда Дунэе Адыгэ Хасэм Америкэр зыфыхэкIыгъэр?\n— ДАХ-м Хасэр къызфыхэкIыжьыгъэм иушъхьагъу дэдэ къэсIонэу сшIэрэп. Ар зыхъу-гъэр илъэс 12 ыпэу ары. Сэ ащыгъум Хасэм сыхэтыгъэп. Ау джы IэнатIэм сытехьэгъэ къодыеу сыкъэкIогъагъ Мыекъуапэрэ Налщыкрэ. Дунэе Адыгэ Хасэм итхьаматэу Сохъурэкъо Хьаути сыIукIэгъагъ, тызэдэлэжьэнэуи унашъо зэдэтшIыгъэ. Къызысэгъэзэжьым, «ти ХасэкIэ ДАХ-м тыхэжъугъэхьажь» ясIоныр сигугъоу, тиIофшIэн коронавирусым къызэтригъэуцуагъ. Джы мы упчIэр икIэрыкIэу къэсIэтыжьын сыгу хэлъ. Мары ятIонэрэ пIалъэу сыублагъэм къыриубытэу ар зэшIосхын сэIо. Хэкум тыдэмылажьэу тиадыгэ Iоф кIэкIыщтэп. Ар дэгъоу къыдгурэIо.\n— Адэ нэмыкI хасэу IэкIыб къэралыгъохэм ащылажьэхэрэм ятхьаматэхэр ошIэха? Ахэм зыгорэущтэу уадэгущыIэу мэхъуа?\n— Ар сэгъэцакIэ. ТыркуемкIэ «КАФФЕД» зыфиIорэ хасэм зэхищэрэ онлайн-конференциехэм сахэлажьэ, адыгэм икъэухъумэнкIэ щыIэ гумэкIыгъохэр тызэгъусэу зэхэтэфых.\n— Лъэпкъ упчIэхэр зэхэзыфырэ хасэу щыIэр бэ дэд. Джы зы гухэлъ горэ къекIокIы — IэкIыбым щыIэ адыгэ хасэхэр зэкIэ зэхэхьанхэшъ, диаспорэ дунэе хасэ зэхащэнэу. Сыд о ащ къепIолIэщтыр?\n— Тилъэпкъ къэралыгъо пчъагъэхэм ащэпсэу. Джы ахэм шIокI имыIэу зэрысхэ хэгъэгухэм яхабзэ агъэцакIэ. Ахэм зы Хэсашъхьэ афэбгъэуцугъэкIэ зэкIэм яшIошIхэр къыухъумэшъущта? Европэм иты хъумэ зы хабзэ рыгъозэщт, Тыркуем итмэ нэмыкIыщт, Америкэм рагъэуцомэ, ящэнэрэ шIыкIэщт. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, шъхьадж зыщыпсэурэ хэгъэгум диштэу, ащ ихабзэ къызфигъэфедэзэ, тигумэкIыгъохэр зэрэзэшIотхыщтым тыпылъмэ нахь тэрэзыщт.\n— Казбек, адыгэ Iофыр бэрэ политикэ Iоф мэхъу. Дунаим щыхъурэ-щышIэрэм елъытыгъэу тIэкIу шIэ къэс адыгэхэм тигумэкIхэр утыгум къыралъхьэх. Тыфаеми къытэмыупчIыхэу дунэе политикэм тыхэщагъэ мэхъу. Ащ фэдэ щысэ заулэ щыI, къэралыгъохэр зэхэпыджэнхэу агу къызыкIыкIэ, адыгэ упчIэр рыджэгухэзэ, быракъым къыпалъхьэшъ, аIэты. Мары бэмышIэу зы тхьапэ горэм адыгэ куп кIэтхагъ Урысые пащэхэм яоппозицие зэрэдырагъаштэрэр къагъэлъагъоу. Америкэм щыщхэри ахэм ахэтыгъэх. Сыдэущтэу уяплъыра о ащ фэдэ зекIуакIэхэм? Сыд ахэм шIуагъэу адыгэ лъэпкъым къыфахьынэу алъытэрэр?\n— Сыгугъэрэп сэ ахэм шIуагъэ къапыкIынэу. Сэ къэсIощтыр зы — а зыIапэ кIэзыдзагъэхэр тэ ти Хасэ хэтхэп. Сэ сапэкIэ тетыгъэ тхьаматэ-\nхэм зэраштэгъагъэу, Нью-Джерси Хасэр илъэс пчъагъэ хъугъэу мэлажьэ. Шапхъэу щыIэмкIэ, политикэ зыхэлъ Iоф Хасэр хахьэрэп. Тэ тиIоф ти-лъэпкъ къызэрэтыухъумэщтыр, тиныбжьыкIэхэм бзэр, хабзэр аIэкIэтымыгъэзыныр арых. Адрэ политикэм зиIоф хэзылъхьэхэрэм зыкIи сэ адезгъаштэрэп, ти Хаси акъоуцорэп.\n— Титарихъ уеплъымэ, бэрэ ащ фэдэу щыбзэм тыкIагъэкIы, Iупэ-пшъапIэкIэ икъунба тызэрэзэращагъэр? Сыдигъо тэ тшъхьэ тыфэлэжьэжьыщт? Адэ политикэ Iофи хэтын фай, гущыIэм пае, Хэкум къэбгъэзэжьын пIомэ, тхылъ зэпыгъэфэныр къины, хэхэс адыгэхэр Урысыем ичIыгогъоу зэрэщытхэм ыпкъ къикIэу ахэр афэгъэпсынкIэгъэнхэ фае. Джащ фэдэ IофыгъохэмкIэ къэралыгъом зыфэбгъазэмэ хъущт. Ау, шъыпкъэ, Америкэм щыпсэурэ адыгэхэм Хэкум къагъэзэн гухэлъ яIэу сеплъырэп сэ. Сыд ащкIэ аIорэр?\n— Хэкум тыгуи тыпси фэгъэзэгъэ зэпыт. Тыщыпсэуными темыгупшысагъэу щытэп. Ау хэти иIоф зэтеуцуагъэу щыт, ищыIакIэ зэпигъэфагъэу мэпсэу. Ащ къыхэкIынышъ зыкъэзыIэтышъущтыр АмерикэмкIэ щыIэу сэ зэхэсхыгъэп. Ау тиныбжьыкIэхэм ащыщхэр Хэкум щеджэнхэу къакIохэмэ, хэта зышIэрэр, ахэм ащыщхэр къинэжьынхэкIи хъун. ТикIалэ апшъэрэ гъэсэныгъэ ыгъотыныр тшIоIоф. АмерикэмкIэ, шъошIэ, университетхэм уащеджэныр лъэпIэ дэд. Арышъ, Мыекъуапэ, Налщык адэт апшъэрэ еджапIэхэми такъыхаплъэу мэхъу, сыд сэнэхьат ахэм ачIэлъхэр, сыд гъэсэныгъа ныбжьыкIэхэм аратырэр? А зэкIэр зэтэгъашIэ, тэушэты.\n— Хэсэ унэ дэгъу зэтежъугъэпсыхьагъэу шъуиI. Хъоо-пщау, гупсэфэу зэIухыгъ, къатитIум унэ заулэ хэт. Адыгэ шхынхэр щаупщэрыхьэу шхапIи хэтыгъ. Мэлажьа ар джыри?\n— Нахь дэгъоу, дахэу зэтедгъэпсыхьагъ. ЦIыфхэр мафэ къэс къакIохэу сIонэп, ау зыгъэпсэфыгъо мафэхэм Iухьэ-IукI. Хьалыжъу, щэлам, щыпс-пIастэ — зэкIэ адыгэ шхынхэр щызэрахьэх тишхапIэ. Ар зыгъэIорышIэхэрэр зэшъхьэгъусэхэу Чэмышъо Джамилрэ Родэрэ. Мы коронэ уахътэми яIофшIэн зэпагъэугъэп. Шхын фаер телефонкIэ къафытео, нэужым ахэмэ афызэбгыращы.\n— Коронавирусым игугъу къэпшIыгъэшъ, ащи сыкъыкIэупчIэ сшIоигъу. Къэлэнлагъэба ыкIуачIэ?\n— Сымаджэхэм ахэкIы фэд, ау къэралыгъом джыри зэкIэ къызэIуихыжьыгъэп. ШхапIэхэр, цIыф угъоипIэхэр, театрэ, кино гъэлъэгъуапIэхэр, спорт джэгупIэхэр зэрегъэтыгъэх. Шъыпкъэм уфаемэ, унашъохэм тязэщыгъ, тагъэпшъыгъ. Узым къыуишIэщтыр джыри икъоу врачхэм ашIэрэп, арышъ, тызэрэзекIон фаем пылъ шапхъэхэм мафэ къэс зыгорэ къахагъахъо, унашъохэр зэблахъу. Ау кIо вакцинэр зыхалъхьэу рагъэжьагъэшъ, тэгугъэ ащ тиухъумэнэу.\n— БлэкIыгъэ илъэсым адыгэм идунай чIэнагъэхэр ышIыгъэх. Америкэм щыпсэугъэу, зэлъашIэрэ тхакIоу Натхъо Къадыр идунай ыхъожьыгъ. Тхьэм рахьмэт къырет. Натхъо Къадыр ишIэжь жъугъэлъэпIэнымкIэ гухэлъ горэхэр шъуиIэха?\n— Къадыр ишIушIагъэр гъунэнчъ, ащ ыцIэ тэ егъашIэми тщыгъупшэщтэп. Ти Хасэ онлайн шапхъэм илъэу гъэзет къыдегъэкIы. Ащ изыномер зэрэпсаоу Натхъо Къадыр фэгъэхьыгъэу къыхэтыутыгъ. ЗэIукIэхэр тыублэжьми, игугъу зыщытшIыщт зэхахьэ зэхэтщэщт.\n— Джыри сыд фэдэ гухэлъа шъуиIэхэр? ШъузэIукIэшъу зыхъукIэ апэрэ зэхахьэу сыд зэхэпщэщтыр?\n— Ыпэ рапшIэу Хасэр сыугъоижьыщт. ЦIыфхэр щысэхъукIыгъэх, хэсэ унэм къещэлIэжьыгъэнхэ фай. Лъэпкъыр зэкъомытмэ, зытыухъумэныр къиныщт. Миллион 350-рэ зэрыс хэгъэгум минифт ухъоу ущэпсэукIэ, таущтэу укъэнэщт? УащынтIэщт узэхэмыхьэмэ, узэрэмыIыгъымэ. ТиныбжьыкIэхэм джар ашъхьэ рядгъэубытэн фай. Джырэ нэс Хасэм тызэрипхэу къэтхьыгъ, ары тыкъэзгъэнагъэр. ТиIоф лъызгъэкIотэщт тинахьыкIэхэр джы тпIунхэр ары анахь пшъэрылъ шъхьаIэр.\n— Опсэу, Казбек, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ. Сыд Хэкум щыпсэухэрэм къяпIонэу узыфаер?\n— Тхьэм шъуегъэпсэу, тичIыгужъ къызэрэшъуухъумагъэмкIэ, тыбзэ дахэ шъумыгъэкIодэу, тикультурэ жъугъэбаеу, тихабзэ къэшъуухъумэу шъузэрэщыIэмкIэ. Хэкур ары тэ тызщыгугъырэр, тынэIу фэгъэзагъэу ащ ылъэныкъокIэ тыкъэплъэ. Тхьэм ти Хэку дышъэ хэхъоныгъэ ышIэу егъэпсэу.\nПредыдущая Утщыгъупшэщтэп, тшыпхъу кIас…\nСледущая Адыгеим и Премьер-министрэ зекIоным хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гухэлъэу щыIэхэм къатегущыIагъ


Мыекъопэ бэнапIэр ящысэшIу | Адыгэ Макъ\nМыекъопэ бэнапIэр ящысэшIу\nАвтор: Редакция\t/ 11.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nУрысыем дзюдомкIэ ибэнакIохэр, тренерхэр Адыгэ Республикэм щызэIукIагъэх. Хэгъэгум ишъолъыр 14-мэ спортсмен 400-м нахьыбэ къарыкIыгъ. Щылэ мазэм и 3 — 12-м ахэм яIэпэIэсэныгъэ хэгъэхъогъэным Iоф дашIэщт.\nСанкт-Петербург, Воронеж, Самарэ, Ростов-на-Дону, Краснодар краим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим, нэмыкIхэм ябэнакIохэр Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт щызэIукIагъэх. Егъэджэным, пIуныгъэм адиштэу Iофтхьабзэу рахъухьагъэхэр щыIэныгъэм щыпхыращых.\nМыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм самбэмкIэ, дзюдомкIэ лъапсэ фэзышIыгъэ Кобл Якъубэ ишIушIагъэ бэнакIохэр зэфищагъэх. Илъэсищ хъугъэу гъэсэныгъэмкIэ зэIукIэгъухэр Мыекъуапэ щэкIох.\n— Хэгъэгум ишъолъырхэм тащэпсэу, — къеIуатэ тренерэу Улан Гуртуевым. — Мыекъуапэ тыщеджэзэ IэпэIэсэныгъэу тикIэлэегъаджэхэм ятлъэгъулIагъэр тщыгъупшэрэп. Кобл Якъубэ иIофшIагъэкIэ джыри къытхэт, ыгу къытемыожьырэми, непи ишIуагъэ къытигъэкIэу тэлъытэ. Санкт-Петербург сыщэпсэу, Адыгеим сыкъэкIоныр шэнышIу сфэхъугъ.\nБолэ Вадими тиреспубликэ щеджагъ, Ленинград хэкум Iоф щишIэзэ, спортым ишэн-хабзэхэр зэрэлъигъэкIотэщтхэм пылъ.\n— Синыбджэгъухэр, Мыекъуапэ иурам занкIэхэр, лъэсрыкIо гъогухэр сщыгъупшэхэрэп, — еIо Болэ Вадим. — Кобл Якъубэ ымакъэ стхьакIумэ икIырэп. Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм анахьэу къыхэзгъэщырэр уиIэпэIэсэныгъэ хэбгъэхъоным фэшI амалышIухэр зэрэщыбгъотыхэрэр ары.\n— Апшъэрэ еджапIэр сэри Мыекъуапэ къыщысыухыгъ, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Урысыем изаслуженнэ тренерэу, Налщык испорт еджапIэ ипащэу Сэралп Олег. — Адыгеим сыщыIэ зыхъукIэ сэгушхо. Спортсмен, тренер цIэрыIохэр Мыекъуапэ щапIугъэх. ЕтIани сшIогъэшIэгъоныр тренерхэм шIэныгъэу яIэр ныбжьыкIэхэм аратын зэралъэкIырэр ары.\nБэджыдэ Вячеслав Мыекъуапэ ныбжьыкIабэ щигъэсагъ, джырэ уахътэ Краснодар исэнэ-хьаткIэ щэлажьэ. Гъубжьэ Эльдар тренер-кIэлэегъадж. Пшъашъэхэри, кIалэхэри дзюдом нахь фэщагъэ хъунхэм фэшI тарихъым инэкIубгъохэм зафегъэзэжьы, амалыкIэхэр къегъотых.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу КIуае Хьазрэт, ащ иIофшIэгъу тренерхэу Беданыкъохэу Рэмэзанрэ Байзэтрэ, Адзынэ Алый, Мерэм Саидэ, нэмыкIхэм талъыплъэзэ, бэнакIохэм гущыIэгъу афэхъугъэх. ЩыкIагъэу афалъэгъурэр араIожьы. Спортым щыцIэрыIоу Емыж Арамбый изэгъэпшэнхэм узыIэпащэ. Олимпиадэ джэгунхэм дзюдомкIэ джэрзыр къащихьыгъ. НахьыпэкIэ тибэнакIохэм спорт псэолъэ дэгъухэр яIагъэп, арэу щытыгъэми, зэнэкъокъухэм гъэхъагъэ ащашIын алъэкIыщтыгъ. Къоджэ спортым ыпIугъэхэр дунаим щызэлъашIэнхэм фэшI тренер дэгъухэр къагъотыгъэх, хабзэм икъулыкъушIэхэр IэпыIэгъу къафэхъущтыгъэх.\nАужырэ илъэсхэм Адыгеим стадионхэр, спорт псэолъэ зэтегъэпсыхьагъэхэр, футбол ешIапIэхэр щашIыгъэх. Воронеж, Самарэ, Ростов-на-Дону, фэшъхьафхэм къарыкIыгъэ тренерхэм тиреспубликэ ихэхъоныгъэхэм анаIэ тырадзагъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Псэунэ Мурат Краснодар краим испорт еджапIэхэм Iоф ащешIэ.\n— Шъхьащэфыжь щыщ кIалэхэр дзюдом, самбэм афэтэгъасэх, — къеIуатэ М. Псэунэм. — Дунаим, Европэм яныбжьыкIэхэм язэнэкъокъухэм апэрэ чIыпIэхэр къащызыхьыгъэхэ ЛIышэ Хьарун, Къэрэжъый Рэмэзан, нэмыкIхэри сигъусэхэу Мыекъуапэ тыкъэкIуагъ. ЗэIукIэгъум тызэрэхэлажьэрэр шIукIэ къытэтэжьыщтэу сэлъытэ.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, зэхэщэкIо купым хэтэу Бастэ Сэлым къызэрэтиIуагъэу, Мыекъуапэ зыщызыгъэсагъэхэр зэщыгъупшэхэрэп. Владимир Невзоровым ыцIэ зыфаусыгъэ бэнапIэм тиспортсменхэм непэ зыщагъасэ. ШъэоцIыкIу зэшыхэу Рустамрэ Айдэмыррэ, Дэхъу Азэмат, Ульяна Ткаченкэр, нэмыкIхэри Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтых.\nОлимпиадэ джэгунхэм джэрзыр къащызыхьыгъэ Тао Хьэсанбый джырэ уахътэ Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаI, ащи апшъэрэ еджапIэр Мыекъуапэ къыщиухыгъ, Кобл Якъубэ IэпыIэгъу къызэрэфэхъущтыгъэр щыгъупшэрэп.\nДзюдомкIэ бэнакIохэр Мыекъуапэ зэрэщызэIукIэхэрэм Тао Хьэсанбый щыгъуаз, тренерхэм упчIэжьэгъу ашIы. Сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм хэушъхьафыкIыгъэу Iоф адашIэным фэшI екIолIэкIэ хэхыгъэхэр зэрагъэфедэщтхэм тегущыIэх.\n— Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет, физкультурэмкIэ ыкIи дзюдомкIэ Институтыр, лъэкI зиIэхэр IэпыIэгъу къытфэхъухи Мыекъуапэ бэнакIохэр къедгъэблэгъагъэх, — игущыIэ къыпедзэжьы Бастэ Сэлым. — ГъэзетымкIи «тхьашъуегъэпсэу» ятIожьы тшIоигъу. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ишIуагъэкIэ тифэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу агъэцакIэхэ зэрэхъугъэри къыхэтэгъэщы.\n— ТибэнакIохэу Мерэм Дамир, ЦIыкIу Рэмэзан, Ингъуш Владимир, Ульяна Ткаченкэм, фэшъхьафхэм ясэнаущыгъэ къызэIуахы, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Хьакурынэ Дамир. — СамбэмкIи, дзюдомкIи яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо. Спорт лъэпкъитIур нахь зэпэблагъэ зэрэтшIыщтым тыпылъ. НыбжьыкIэхэр зэрэфаехэу орэбанэх, нахь къадэхъущтыр алырэгъум къыщынэфэщт.\nСамбэмкIэ республикэм ибэнапIэ ипащэу Делэкъо Адам, ащ иIофшIэгъухэу Джарымэкъо Аслъан, ГуIэтыжь Хъалид, Мэрэтыкъо Сахьид, нэмыкIхэм зэгъэпшэнхэр ашIых. Самбэм кIуачIэр щызыпсыхьагъэхэр дзюдом дэгъоу зэрэщыбанэхэрэр къыхагъэщы.\nАлина Гуппоевар КъэбэртэеБэлъкъарым къикIыгъ. Темыр Кавказым дзюдомкIэ изэнэкъокъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдихыгъэх. Тренерэу Сэралп Олег ипащэу хэгъэгум изэIукIэгъухэм нахьыбэрэ ахэлажьэ шIоигъу. Анна Лодневар, Ульяна Ткаченкэр, Брыцо Бэлэ Адыгеим щыщых. Пшъашъэхэр дзюдом фэщагъэх.\n— Спортым типсауныгъэ щытэгъэпытэ, — гущыIэр зэIэпахызэ пшъашъэхэм къаIуатэ. — Физкультурэр дэгъу, ау спортышхор ащ нахь дэгъужь.\n— Алырэгъум зэрэщыбанэхэрэм дакIоу шэн-хабзэхэм ныбжьыкIэхэр афэтэгъасэх, щыIэныгъэм фэтэгъэхьазырых, — къытиIуагъ Адыгеим испорт щыцIэрыIоу КIуае Хьазрэт.\nМыекъуапэ щызэIукIэгъэхэ бэнакIохэр хэгъэгум изэнэкъокъу хэлэжьэнхэ ямурад.\nСурэтхэм арытхэр: Бастэ Сэлым, Алина Гуппоевар, Сэралп Олег; бэнакIохэм загъэхьазыры.


Гъэстыныпхъэ шхъуантIэр аIэкIагъахьэ | Адыгэ Макъ\nКъоджэ псэупIэхэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр алъыгъэIэсыгъэнымкIэ программэм игъэцэкIэн епхыгъэу газрыкIуапIэм икъудыин ТIопсэ районым щылъагъэкIуатэ.\nМуниципалитетым иадминистрацие къызэрэщаIуагъэмкIэ, мы къуаджэм иурамхэу Зэкъошныгъэм, Шапсыгъэм ыкIи Мирым километритIу фэдиз зикIыхьэгъэ газрыкIуапIэр анэсыщт. ЗэкIэмкIи къуаджэм газрыкIопIэ километрэ 21-рэу участки 7-у зэтеутыгъэр щагъэпсыщт. Участкищым IофшIэнхэр ащаухыгъэх.\nГъэстыныпхъэ шхъуантIэр Агуй-Шапсыгъэ IэкIэгъэхьэгъэнымкIэ проектым игъэцэкIэн 2017-рэ илъэсыр ары зыфежьагъэхэр, ащ иапэрэ чэзыу мы илъэсым ыкIэхэм адэжь аухынэу рахъухьэ. ХыIушъо Шапсыгъэ ианахь къоджэшхор – мыщ нэбгырэ мини 3 фэдиз дэс – адыгэхэр бэу зыщыпсэурэ яплIэнэрэ къуаджэу гъэстыныпхъэ шхъуантIэр зыIэкIэхьагъэу хъущт. Ащ ыпэкIэ, илъэси 10 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр аращэлIэгъагъ Шъачэ епхыгъэ къуаджэхэу ШэхэкIэишхом, ШэхэкIэй ЦIыкIум ыкIи Ахъынтам.


Эпидемиологие ушэтынхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу Адыгеим щыпсэухэрэм япроцент 40-м ехъумэ аллергие узыр яI.\nПстэуми анахьэу цIыфхэм къягуаорэр амброзиер ары. Амброзием охътэ кIэкIым къыкIоцI зеушъомбгъу ыкIи къэгъэгъэнэу зиублэрэм иегъэшхо пстэуми арегъэкIы, егъэсымаджэх.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къызэриIорэмкIэ, ащ икъэгъагъэ укIэрытыгъэ къодыеми, «поллиноз» зыфаIорэ узыр къыоузыным ищынагъо щыI.\nАллергие иIэу гуцафэ зышIыгъэр врачым еолIэн фае. УцхэмкIэ е диетэ гъэнэфагъэкIэ мыщ фэдэ сымаджэм еIазэх. Диетэм хэхьэ бананыр, нэшэбэгур, шъоур, гъомылэпхъэ плъыжьхэр, щыугъэр, гъэжъагъэр, стырыр умышхынхэр.\nМыекъопэ къэлэ поликлиникэу урамэу Первомайскэр, 204-м тетым врач-аллергологэу Е. А. Мельниковам Iоф щешIэ. Блыпэм, бэрэскэжъыем, бэрэскэшхом сыхьатыр 8-м къыщегъэжьагъэу 13-м нэс, гъубджым, мэфэкум сыхьатыр 13-м къыщыублагъэу 18-м нэс сымаджэхэм ар яIазэ.\nШъызыфэсакъыжь, шъуипсауныгъэ къэшъуухъум.


AdygBusiness: КъумпIыл Мурат ныбжьыкIэхэм язекIо зэхахьэ хэлэжьагъ\nКъумпIыл Мурат ныбжьыкIэхэм язекIо зэхахьэ хэлэжьагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ныбжьыкIэхэм язекIо зэхахьэ хэлэжьагъ. Ар Урысые Федерацием и Къэралыгъо нып и Мафэ тефэу зэхащагъ. Коронавирус узыр зэрэщыIэм ыпкъ къикIэу Iоф-гъэпсыгъэр нахь агъэкIэкIыгъ.\nЗекIо зэхахьэ хэлэжьагъэхэр къуаджэу Хьаджыкъо (Каменномостск) щыIэ «Хьаджыкъо тIокIэ зэжъум» щырагъажьи, псыефэхэу сырыф (Руфабго) зыфиIорэм нэсыгъэх. КъакIугъэм икIыхьагъэ километри 6 фэдиз мэхъу. Илъэси 100-м ехъу зыныбжь Адыгэ (черкес) чъыгхатэхэм къахиубытэрэ пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр ныбжьыкIэхэм къаплъыхьагъэх. Нэужым псыхъоу сырыф екIолIагъэх ыкIи ащ ехыхи, псыкъефэхыхэр зэрагъэлъэгъугъэх.\nЗекIоныр рагъэжьэным ыпэкIэ республикэм ипащэ шIуфэс гущыIэхэмкIэ кIалэхэм закъыфигъэзагъ. НыбжьыкIэ кIотэныгъэм хэхъоныгъэ ышIыным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр КъумпIыл Мурат ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэрилъытэрэмкIэ, ныбжьыкIэхэр зэгурыIонхэм, ахэм азыфагу илъ зыкIыныгъэр гъэпытэгъэным, ащ дакIоу Адыгэ республикэм ипащэхэм ягъусэхэу гъэсэныгъэмкIэ, спортымкIэ, экономикэмкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIэ щыIэ проектхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм мы Iоф гъэпсыгъэр афэIорышIэ.


Сабый аутизмэм ебэнырэ ныхэм ащыщхэр республикэм ипремьер-министрэ IукIагъэх »\nАдыгэ Республикэм ипремьер-министрэу КъумпIыл Мурат республикэ цIыф куп зэхэтэу «Адыгеим икIэлэцIыкIу шъхьафхэр» («Особенные дети Адыгеи») зыфиIорэм илIыкIохэм аIукIагъ.\nАутизмэр зилэжьэ кIэлэцIыкIухэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм, ахэм яегъэджэнхэм епхыгъэ Iофхэр зэхафыгъэх. Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх премьер-министрэм игуадзэу Широкова Натальер, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэхэмкIэ министрэхэр.\n«Адыгеим икIэлэцIыкIу шъхьафхэр» зыфиIорэ куп зэхэтыр мы илъэсым зэхащагъ. АутизмэмкIэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм янэхэр ащ хэтых. Куп зэхахьэм итхьаматэу Къулэкъо Эльвирэ ясабыйхэм алъэныкъокIэ гумэкIыгъоу зэутэкIыхэрэм премьер-министрэр ащыгъэгъозагъ.\nЗэхэсыгъом къыщызэрэхагъэщыгъэмкIэ, непэрэ мафэм аутизмэр зилажьэхэу нэбгырэ 30-м ехъу Адыгеим щатхыгъ. Республикэ кIэлэцIыкIу сымэджэщым социальнэ фэIо-фашIэхэмкIэ гупчэу Мыекъуапэ дэтым ыкIи диагностикэмкIэ гупчэм ахэм IэпэIэгъу щырагъэгъоты. Аутизэмэр анахь къыхэгъэщыгъое узхэм ащыщ. Ар зыхэлъхэм екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр ящыкIагъ.\nАщ фэдэхэм хэушъхьафыкIыгъэу Iоф адэзышIэн зылъэкIыщт Iазэхэр республикэр ащэкIэ. Куп зэхэтым илIыкIохэм къаIэтыгъэ Iофхэм язэшIохынкIэ хэкIыпIэхэм зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр егупшысагъэх.\nАутизмэр зилажьэ кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ изытегъэуцожьын шIуагъэ къытэу республикэм щызэхащэгъэным пае ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм Къумпыл Мурат пшъэрылъхэр афишIыгъ. Ар зиIэ сабыйхэр адэлэжьэщт IофышIэхэр Урысыем игупчэхэм ащагъэхьазырынхэм пае ишыкIэгъэ ахъщэр афатIупщыщт.\nНатпресс - Адыгэ Радиом икъэбармэ ащыщ тешIыкIыгъ\nОпубликовал admin, 12-11-2015, 17:46. Просмотров: 931


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ ныпыр Японием щагъэбыбэтагъ\nadmin - 2016-02-09 16:31:26\n«Адыгея-Юнион-ММА» зыфиIорэ спорт клубым хэтхэу ЕлъэшIыIэ Бислъанрэ Хьатхъохъу Байзэтрэ Японием икъалэу Токио зэкIохэм, тиспортсменхэм ягъэхъагъэхэр апэу къытэзыIуагъэр бэмэ агъэшIэгъуагъ. Дунаим щыцIэрыIо ансамблэу «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Адыгэ Республикэмрэ Пшызэрэ язаслуженнэ артистэу Хъоджэе Аслъан телефонкIэ заулэрэ къытфытеуагъ. Тиспортсменхэр Токио зынэсхэм, А. Хъоджаер акIэупчIагъ, алырэгъум техьанхэм ыпэкIэ гущыIэгъу афэхъоу зэп къызэрэхэкIыгъэр. Спорт зэнэкъокъухэм нарт батырхэр ахэлажьэхи, текIоныгъэр къызыдахым, мэкъэ IэтыгъэкIэ къэбар гушIуагъор къытлъызгъэIэсыгъэр А. Хъоджаер ары.\nАдыгеим испортсменхэр республикэм къызэсыжьхэм, Хъоджэе Аслъан ишIуагъэкIэ зэхэщэн Iофыгъохэр псынкIэу зетхьагъэх. Пчэдыжьым редакцием тыщызэIукIагъ.\n— Аслъан къыуиIуагъэр умыгъэцакIэу рэхьат къыуитыщтэп, — гушIом хэтэу лъэоир «гъогум къыредзы» Б. ЕлъэшIыIэм. — СамолеткIэ тыкъэбыбыжьызэ къыддэгущыIэщтыгъ, аэропортым тыкъызыщэуцум, телефонкIэ тызэдэгущыIэнэу уахътэ къыхэдгъэкIыщтыгъ. ЗэкIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэм, къыткIэупчIагъэхэм тафэраз.\nХъоджэе Аслъан, илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Японием Iоф щишIагъ. Искусствэм, спортым афэгъэхьыгъэ зэIукIэгъухэм ахэлажьэщтыгъ. Гъэсэныгъэу зэригъэгъотыгъэр «Налмэсым», щыIэныгъэм инэмыкI лъэныкъохэм ащегъэфедэ. Шы спортымрэ искусствэмрэ язэпхыныгъэхэр, циркыр, нэмыкIхэри А. Хъоджаем игунэсых. КъокIыпIэм къыщежьэгъэ спорт лъэпкъхэр шIогъэшIэгъоных.\n— МэфэкI концертхэр игъэкIотыгъэу республикэм щызэхэщэгъэнхэмкIэ амалыкIэхэм салъэхъу, спортымрэ искусствэмрэ зэпхыныгъэу яIэхэр бгъэдэхэнхэ плъэкIыщт.\nАдыгэ быракъым и Мафэ мэлылъфэгъум и 25-м дгъэмэфэкIыщт. Республикэм щыкIощт концертым «Налмэсыр» чанэу хэлэжьэщт, художественнэ, режиссер Iофыгъохэр А. Хъоджаем зэрихьащтых. Олимпиадэхэм, дунэе зэнэкъокъухэм ахэлэжьэгъэ спортсмен цIэрыIохэр мэфэкIым хэлэжьэщтых, адыгэ быракъыр агъэбыбэтэщт.\nТокио щытхъур къыщахьыгъ\nЗэхэпхъэгъэ боевой шъхьэзэ-къо зэIукIэгъухэу панкраимкIэ Токио щыкIуагъэм ЕлъэшIыIэ Бислъан текIоныгъэр къызэрэщыдихыгъэр къыхэтыутыгъагъ. Гъэзетеджэхэм кIэкIэу къафэтIотэжьын.\nЯпонием испортсменэу Кента Тагати зэнэкъокъухэм илъэс зэфэшъхьафхэм зэIукIэгъу 14 ащыриIагъ, 13-р нокауткIэ къыхьыгъ, зым очко пчъагъэмкIэ щытекIуагъ. Килограмм 77-м нэс къэзыщэчырэмэ якуп Б. ЕлъэшIыIэр хэтэу К. Тагати алырэгъум щыIукIагъ. Зэнэкъокъур такъикъ 15 мэхъу, едзыгъуищэу гощыгъэ. ЯтIонэрэ едзыгъом нокауткIэ адыгэ батырым текIоныгъэр къыщихьыгъ.\nХьатхъохъу Байзэт килограмм 70-м нэс къэзыщэчырэмэ якуп щыбэнагъ. Шумпей Ото ар IукIагъ. Японием испортсмен нахьыпэкIэ зэнэкъокъухэм гъогогъуи 8 текIоныгъэр къащыдихыгъ, 3-р шIуахьыгъ.\nБайзэт ящэнэрэ такъикъым «тхьалэ» зыфиIорэ шIыкIэр ыгъэфеди, текIоныгъэр къыдихыгъ.\nУрысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу Сергей Мартыновыр зэнэкъокъум хэлэжьагъ, ар Ростов хэкум щыщ. IэпэIэсэныгъэ дэгъу С. Мартыновым къыгъэлъэгъуагъ, ифэшъуашэу текIоныгъэр къыдихыгъ. ТибэнакIохэм пэщэныгъэ адызезыхьагъэр Виталий Бигдаш ары. Ащ къызэрэхигъэщыгъэу, Адыгеим икIыгъэ спортсменхэу Урысыем ыцIэкIэ Дунэе турнирым хэлэжьагъэмэ спортышхом лIыгъэ къыщагъэлъэгъуагъ.\nБ. ЕлъэшIыIэр Кощхьаблэ къыщыхъугъ. Ятэшэу Аслъан егъэжьэгъум IэпыIэгъу къыфэхъущтыгъ. Ятэ идунай зехъожьым, спортышхом хэмыхьанэу иIахьылхэр къелъэIущтыгъэх, панкраир щынагъоу алъытэщтыгъ. Бислъан Шъачэ, Адлер ащыIэу гум хихыгъэ спорт лъэпкъым зыфигъасэщтыгъ.\n— Пэнэжьыкъуае щезгъэжьагъ, самбэмкIэ сыбанэщтыгъ, — къеIуатэ Хьатхъохъу Байзэт. — Спортым зыгорэ гъэхъагъэ щысшIыгъэу щытмэ, тренер-кIэлэегъаджэу Хьабэхъу Адам ары сызфэразэр. Сыдигъуи къыслъыплъагъ, гъогу тэрэз сытехьаным фэшI къысэушъыищтыгъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультет Б. Хьатхъохъум къыухыгъ. Сэнэхьат дэгъу зэригъэгъотыгъэу елъытэ, ау спортышхом лъагъоу щыпхырищырэм текIыным дэгуIэрэп.\n— Бислъан фэдэу сэри сиIахьылхэр панкраим сыхэтынэу фэягъэхэп. Арэу щытми, зэрэсшIогъэшIэгъоным фэшI пэрыохъу къысфэхъухэрэп. Мыекъуапэ сыщеджэ зэхъум, Хьэпэе Арамбый сипащэу самбэм сыпылъыгъ. КъокIыпIэм къыщежьэгъэ бэнакIэм сыдихьыхыгъэми, самбэм нэIуасэ къысфишIыгъэ тренерхэр, спортсменхэр сщыгъупшэхэрэп. Японием тыщыIэу телефонкIэ къытфытеуагъэх. Тхьаегъэпсэух, — къытиIуагъ Хьатхъохъу Байзэт.\nБ. ЕлъэшIыIэр Адлер щыпсэу зэхъум, тренерэу Агоп Топчан ипэщагъ. Зэхэпхъэгъэ боевой шъхьэзэкъо зэнэкъокъухэмкIэ Адыгеим щызэхащэгъэ федерациеу «ММА-р» зыхэтым Б. ЕлъэшIыIэр ипащ. УрысыемкIэ федерацием ипрезидентыр спортсмен цIэрыIоу Федор Емельяненкэр ары.\nАдыгэ Республикэм къыщызэIуахыгъэ спорт клубым ныбжьыкIэхэм зыщагъасэ.\n— Спортыр наркоманием зэрэпэшIуекIорэм фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм мэхьэнэ ин ятэты, — къаIуатэ Б. ЕлъэшIыIэмрэ Б. Хьатхъохъумрэ. — КъыдгурэIо, панкраир спорт лъэпкъ къызэрыкIоп. Ащ упылъыным, зэIукIэгъухэм текIоныгъэр къащыдэпхыным фэшI лIыгъэ шапхъэхэр зепхьанхэ фаеу бэрэ къыхэкIы. Автомобиль гъогухэм ныбжьыкIабэ атекIуадэ, шъон пытэхэм апыщагъэр макIэп. Тыфай спортым иамалхэр пIуныгъэм фэдгъэфедэнхэу.\nАпэрэ космонавтэу Юрий Гагариным журналистым иупчIэхэм джэуап къаритыжьызэ къыIогъагъ: «Ныбджэгъу шъыпкъэр къызщылъагъорэр къиныр къызэрэбдиIэтырэм изакъоп. УигушIуагъо къыбдэзыгощырэр, щытхъоу пфаIорэр зыгъэлъапIэрэр ары ныбджэгъу пытэр». ЕлъэшIыIэ Бислъан ишъхьэгъуси, исабый цIыкIоу Эмири, нэмыкIхэри къыфэгушIуагъэх, ныбджэгъухэм агъэлъэпIагъ.\nУрысыемрэ Адыгеимрэ ябыракъхэр тикIалэхэм Токио щагъэбыбатэ зэхъум, апэ къагоуцуагъэхэр, адыгэ быракъыр къадаубытызэ сурэтхэр зытырахыгъэхэр Виталий Бигдашрэ Сергей Мартыновымрэ. Тинарт шъаохэм ягъэхъагъэ дунэе къэбар хъугъэ. Тыркуем, Сирием, Израиль, нэмыкI хэгъэгумэ арыс тилъэпкъэгъухэр агъэгушIуагъэх, телефонкIэ къафытеуагъэхэр къахэкIыгъэх.\nШъопсэу, нарт батырхэр! Спортышхом гъэхъагъэу щышъушIырэм хэгъэгур, республикэр лъагэу аIэты. Шъуимедальхэм ахэжъугъэхъонэу Тхьэм тышъуфелъэIу.


ЯмэфэкIкIэ къафэгушIуагъ — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат урысые печатым и Мафэ ипэгъокIэу шъолъырым икъэбарлъыгъэIэс амалхэм яжурналистхэм ыкIи яIофышIэхэм тыгъуасэ аIукIагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, хэутын Iофым фэгъэзэгъэ пстэуми, журналистхэм ясэнэхьат мэфэкIкIэ, илъэсыкIэу къихьагъэмкIэ къафэгушIуагъ, гъэхъэгъэшIухэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу къафэлъэIуагъ. МэфэкI зэхахьэм къыдыхэлъытагъэу журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын зыфагъэшъошагъэхэм КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, яIофшIагъэкIэ къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх. Республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иредакцие иобозревателэу ЕмтIылъ Нурбый къыгъэхьазырыгъэ рубрикэу «Культурэмрэ спортымрэ» зыфиIорэр гъэзетхэм ыкIи журналым къащыхаутыгъэхэм анахь дэгъоу къахахыгъ. Илъэс пчъагъэ хъугъэу ищытхъу аригъаIозэ Нурбый Iоф ешIэ, исэнэхьаткIэ IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ журналист. Спортым, культурэм, искусствэм, нэмыкI лъэныкъуабэхэм тиIофшIэгъу алъэIэсы, итхыгъэхэр гъэзетеджэхэм ашIогъэшIэгъон, осэшIу къафашIы. АР-м и Къэралыгъо телерадиокомпание тематическэ къэтынхэр зэхэзыщэрэ икъулыкъу художественнэ къэтынхэмкIэ иотдел икъэтынхэр зезыщэрэ Дэчлэжь Светланэ иIофшIагъэу «Чужих детей не бывает» зыфиIорэм осэшхо фашIыгъ, АР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын фагъэшъошагъ.\nЖурналистхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонымкIэ шъолъырым Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрэщызэрахьэхэрэр Адыгеим ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. Джащ фэдэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэр агъэцакIэзэ, республикэ гъэзетхэм яредакциехэр зычIэтхэ унэм ыкIоцI, кабинетхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу «Адыгэ макъэм» гъэцэкIэжьынхэр щаухыгъэх, мы мазэм ыкIэм нэс «Советскэ Адыгеими» IофшIэнхэр щаухынхэу ары.\n— Журналистхэр зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэнхэ, ясэнэхьаткIэ заушэтыжьын амал яIэныр мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъохэм ащыщ. Ар къыдэтлъыти, профильнэ Комитетым зэхищэрэ зэнэкъокъухэм яшIухьафтын фонд нахьыбэ тшIыгъэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРайонхэм ащыIэ СМИ-хэм IофшIэным ылъэныкъокIэ амалэу аIэкIэлъхэм бэкIэ ялъытыгъ шIуагъэ къытэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэн зэралъэкIыщтыр. Ахэм гумэкIыгъоу яIэхэм дэгъоу зэращыгъуазэхэр, ащ дакIоу щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр, IэпыIэгъу тедзэ арагъэгъотынымкIэ амалэу щыIэхэм зэрахэплъэщтхэр блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ зэIукIэгъоу зэхащагъэм АР-м и ЛIышъхьэ къыщиIогъагъ. Ащ епхыгъэу муниципалитетхэм япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъагъэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу ар зэшIохыгъэ зэрэхъугъэм къыкIэупчIагъ.\nМуниципальнэ гъэзетхэм яредакторхэм ащыщхэм къызэраIуагъэмкIэ, журналистхэм, нэмыкI IофышIэхэм ялэжьапкIэ хэпшIыкIэу къаIэтын алъэкIыгъ, джащ фэдэу редакциехэм яматериальнэ-техническэ зытет нахьышIу шIыгъэным анаIэ тырагъэтыгъ, непи мы IофшIэныр лъагъэкIуатэ. МыщкIэ IэпыIэгъу къафэхъугъэ республикэм ипащэ къыфэрэзагъэх.\nЫпэкIэ улъыкIотэным, журналистым къыгъэхьазырыгъэ материалыр цIыфхэм ашIогъэшIэгъоныным афэшI гъэзет нэкIубгъохэм адакIоу, Интернетым непэ амалэу къытыхэрэри гъэфедэгъэнхэ зэрэфаем щэч хэлъэп. Республикэм имызакъоу, Урысыем, къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ащыпсэухэрэм къэбархэмкIэ талъыIэсын, Адыгеир зэрифэшъуашэу къащыдгъэлъэгъон зэрэфаер республикэм ипащэ пчъагъэрэ къыIуагъ.\n— Шъолъырым ихъухьэрэ хъугъэ- шIагъэхэр, къэбар шъхьаIэхэр шъоры цIыфхэм алъызыгъэIэсырэр. Хабзэмрэ обществэмрэ зэпхыныгъэ яIэным, шъхьэихыгъэу зэдэгущыIэнхэм шъуфэгъэзагъ. Гъэхъагъэхэм адакIоу, гумэкIыгъо зыдэщыIэ чIыпIэхэри журналистхэм ятхыгъэхэмкIэ, якъэтынхэмкIэ къагъэнэфэнхэр, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм хэбзэ къулыкъухэм анаIэ тырарагъэдзэныр мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу щыт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын къызыфагъэшъошагъэхэм, хэутын Iофым хэщагъэхэу зимэфэкI хэзыгъэунэфыкIыхэрэм къафэгушIуагъ лъэпкъыр зэрыгушхорэ тхэкIошхоу МэщбэшIэ Исхьакъ. Республикэ гъэзетитIум нахьышIоу Iоф ашIэ зэрэхъугъэр къыхигъэщыгъ. Шъолъырым хэхъоныгъэу ышIыхэрэм адакIоу цIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэм журналистхэм анаIэ нахь тырадзэн, ахэр къатхынхэ фаеу ылъытагъ. Джащ фэдэу министрэхэр тижурналистхэм нахьыбэрэ аIукIэхэзэ, Iофэу ашIэрэм цIыфхэр щыгъэгъозэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр, джащыгъум обществэмрэ хабзэмрэ зэпхыныгъэ пытэ зэрэзэдыряIэщтыр МэщбэшIэ Исхьакъ къыхигъэщыгъ.\nГрант зыпылъ федеральнэ зэнэкъокъухэм республикэм ижурналистхэр нахьыбэрэ ахэлэжьэнхэм фэузэнкIыгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ, профильнэ комитетым а лъэныкъом ынаIэ нахь тыригъэтынэу пшъэрылъ къыфишIыгъ.\nШъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъоу щыIагъэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр къыщаIэтыгъэх, лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн журналистхэр къыхэлэжьэнхэ зэралъэкIыщтым щегъэжьагъэу ныдэлъфыбзэмкIэ тхэхэрэм апае хэушъхьафыкIыгъэ зэнэкъокъухэр зэхэщэгъэнхэм, ахэм шIухьафтынхэр афэгъэшъошэгъэнхэм нэсэу. А пстэуми республикэм ипащэ ынаIэ атыридзагъ, къэбарлъыгъэIэс амалхэм тапэкIи IэпыIэгъу зэрагъотыщтыр пытагъэ хэлъэу къыIуагъ.\nПредыдущая Зэфэхьысыжьхэмрэ пшъэрылъыкIэхэмрэ\nСледущая В Адыгее началось строительство солнечных электростанций


Адыгэ Республикэмрэ Араб Зэгот Эмиратымрэ зэдэлэжьэщтых\nМэфэку, Бэдзэогъум и 05 2018 03:38\nБэдзэогъум и 4-м, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Араб Зэгот Эмиратым щыщ фирмэу «Аль Фаладж» ипащэхэм Мыекъуапэ щаIукIагъ.\nФирмэу «Аль Фаладж» нахь Iоф шъхьаIэу зыпылъыр химие уцхэр темыутхагъэу чIыгум къыщагъэкIхэрэр ещэфых ыкIи ещэжьых. Фирмэм ипащэхэр ятIуанэрэу Адыгэ Республикэм къакIох. Ахэм къагъэкIхэрэр зыщаугъоирэ гупчъэ ин Адыгэ Республикэм къыщызэIуахынэу агухэлъ.\nКъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэр IэкIыб хэгъэгухэм ащыщхэм адэлэжьэнэу зэрэхьазырэр къыIуагъ ыкIи фирмэу «Аль Фаладж» Адыгеим гупчъэ къыщызэIуихыным пае щыкIагъэу иIэхэм адэлэжьэнхэу хьыкумэтым пшъэрылъ фишIыгъ.\nЕджагъэх 279 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Урысые Федерацием хэт Республикэхэм ащыщ лъэпкъ IофшIэхэм зэхэсыгъо яIагъ ныдэлъфыбзэхэм апае Адыгэ Республикэм икъушъхьэм мышъэу ащыпсэухэрэм япчъагъэ зэрагъашIэ »\n© 2019 Адыгэ мэкъэгъэIу


Программэм иIофшIэн регъажьэ — Адыгэ макъ\nПрограммэм иIофшIэн регъажьэ\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ Гупчэу «Сибизнес» зыфиIорэмрэ компаниеу «Хэхъоныгъэм итехнологиехэр» ягъусэу хэушъхьафыкIыгъэ егъэджэн программэ зэхащэ. Шъолъырым ипредприятиехэр зэнэкъокъу шIыкIэм тещэгъэнхэр, ахэм хэхъоныгъэ ашIыныр ары мыщ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр.\nАдыгеим экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, бизнес проектыкIэ къызэIузыхы зышIоигъохэм, предпринимательствэм хэщагъэхэм, генеральнэ директорхэм ыкIи компаниехэм хэхъоныгъэмкIэ япащэхэм программэр ателъытагъ.\nПрограммэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр гъэшIэгъонэу зэрэрагъэкIокIыщтхэм, шIыкIакIэхэр зэрагъэфедэщтхэм зэхэщакIохэм анаIэ тетыщт. Ащ пае «Workshop Design Thinking» зыфиIорэм ипроектнэ мастерскойхэм амалэу къатыхэрэр егъэджэн программэм хэлажьэхэрэм къызфагъэфедэн амал яIэщт.\nПроектым хэлэжьэн гухэлъ зиIэхэм мы лъэныкъом хэшIыкIышхо фызиIэ специалистхэр ягъусэхэу яшIэныгъэхэм ахагъэхъощт, ахэм ащыщ компаниеу «Хэхъоныгъэм итехнологиехэр» зыфиIорэм изэхэщакIоу Сергей Ситниковыр.\nПрограмэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ыпкIэ хэмылъэу шъуахэлэжьэн шъулъэкIыщт. 2020-рэ илъэсым гъэтхапэм и 26-м гупчэу «Сибизнес» зыфиIорэм проектым игъэцэкIэн щырагъэжьэщт. Мыекъуапэ иурамэу Пионерскэм иунэу N 324-м ар щыкIощт.\nПредыдущая Адыгеим щыпсэухэрэр хэлэжьэнхэ алъэкIыщт\nСледущая Яфитыныгъэхэр къаухъумэх


КIэлэцIыкIухэр агъэгушIуагъэх | Адыгэ Макъ\nРеспубликэм ит кIэлэцIыкIу унэхэм ащаIыгъхэ сабый ибэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнхэм фэгъэхьыгъэ шIушIэ Iофтхьабзэу илъэс 20-м ехъугъэу хьыкум сообществэр кIэщакIо зыфэхъурэм хэлэжьагъ АР-м и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Трахъо Аслъан. ИлъэсыкIэм ехъулIэу Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу Унэм ар еблэгъагъ.\nЫпшъэкIэ зигугъу къыщытшIыгъэ кIэлэцIыкIу Унэм имызакъоу, хьыкум системэм иIофышIэхэм янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп республикэ социальнэ шъхьэегъэзыпIэу «Онджэкъ» зыфиIоу Мыекъопэ районым итыр ыкIи Шэуджэн районым щыIэ Адыгэ республикэ еджэпIэ-интернатыр. АР-м и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэ игукъэкIыкIэ илъэсыкIэм ипэгъокIэу хьыкумхэм, хьыкум сообществэм икъулыкъухэм япащэхэр кIэлэцIыкIухэм афэгушIуагъэх.\nЩыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцогъэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэм язэшIохын хьыкум сообществэм хэтхэр яшъыпкъэу ыуж итых. ХьыкумышIхэм ежьхэм къаугъоигъэ ахъщэмкIэ кIэлэцIыкIу ибэхэм ыкIи зянэ-зятэ зышъхьащымытыжьхэм шIушIэ IэпыIэгъу арагъэгъоты. КIэлэцIыкIу учреждениехэм анахьэу ящыкIэгъэщтхэр къыдалъытэхэзэ, техникэр, видеоаппаратурэр, шхапIэм чIэтыщт мебелыр, спортивнэ пкъыгъохэр ыкIи нэмыкIхэри аIэкIагъахьэх.\n2017-рэ илъэсым ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ унэхэм ыкIи интернатхэм ачIэс кIэлэцIыкIу 207-мэ шIухьафтынхэр афашIыгъэх.\nАР-м и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Трахъо Аслъан, АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр ыкIи Мыекъопэ къэлэ хьыкумым итхьаматэу Виктор Вологдиныр игъусэхэу Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу Унэм щыIагъэх. Республикэм ихьыкум сообществэ хэтхэм ацIэкIэ ИлъэсыкIэмкIэ афэгушIуагъ ыкIи шIухьафтынхэр аритыгъэх. Нэужым ежь кIэлэцIыкIухэми хьакIэхэм концерт къафатыгъ.\nДжащ фэдэу хьыкум сообществэм ыцIэкIэ шIушIэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м ихьыкумышIхэм я Совет итхьаматэу Бзэджэжъыкъо Натусе ыкIи Мыекъопэ район хьыкумым итхьаматэу Леонид Дворниковыр. Ахэр республикэ социальнэ шъхьэегъэзыпIэу «Онджэкъ» зыфиIоу Мыекъопэ районым итым щыIагъэх, кIэлэцIыкIухэм шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.\nУчреждениехэм япащэхэм республикэм ихьыкумышIхэм лъэшэу зэрафэразэхэр раIуагъ. АР-м и Апшъэрэ хьыкум шIушIэ Iофтхьабзэу зэрихьэрэр IэпыIэгъушIоу зэрэщытыр учреждениехэм япащэхэм къыхагъэщыгъ ыкIи рэзэныгъэ гущыIэхэр хьыкумышIхэм апагъохыгъэх.\nАщ нэмыкIэу АР-м ихьыкумышIхэм яхьыкум сообществэ хэтхэр, Хьыкум департаментым иIофышIэхэр зипсауныгъэ зэщыкъогъэхэ яIофшIэгъухэм адэжь кIогъагъэх, илъэсыкIэмкIэ афэгушIуагъэх.


Ясэнаущыгъэ цIыфыгур егъэфабэ | Адыгэ Макъ\nЯсэнаущыгъэ цIыфыгур егъэфабэ\nАвтор: Редакция\t/ 30.03.2017\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nГъэтхапэм и 25-р, культурэм иIофышIэ и Мафэ, игъэкIотыгъэу зыщыхагъэунэфыкIыгъэхэм Тэхъутэмыкъое районыр ащыщ. Ащ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм тэри теплъын амал тиIагъ. Хабзэ зэрэхъугъэу, илъэс къэс мы мафэр ащ щагъэмэфэкIы.\nКультурэм иIофышIэхэм мэфэкI чэфыгъор къыпхалъхьэ, шIэныгъэм идунэе гъэшIэгъон ипчъэхэр къыпфызэIуахых, искусствэм осэшIу фыуагъэшIы.\nРайоным иотраслэ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэу, яIофшIэгъухэу, яныбджэгъухэу культурэм иIофыгъохэм агъэгумэкIыхэрэр зимэфэкIхэм къафэгушIонхэу къеблэгъагъэх.\nЗисэнэхьат фэшъыпкъэхэу, чIыпIэ эстрадэм «жъуагъохэр» щызэхэзгъанэхэу, зисэнаущыгъэкIэ цIыфыгур зыгъэфабэхэрэ творческэ цIыфхэм Iофтхьабзэм ипэублэ щафэгушIуагъэх.\nА пшъэрылъыр апэу зыгъэцэкIагъэр Тэхъутэмыкъое район администрацием ипащэ игуадзэу Ярахмед Ярахмедовыр ары.\n— ЦIыфым игушъхьэлэжьыгъэ зынэсырэр культурэм къегъэлъагъо. Ащ фэлэжьэрэ цIыфхэм тынаIэ атедгъэтыныр типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ, — къыIуагъ ащ. — Культурэмрэ искусствэмрэ алъэныкъокIэ Iоф зышIэу тиIэхэм ягъэхъагъэхэм тарэгушхо, районыр зэлъарагъэшIэным яIахьышIу ренэу халъхьэ. Сэ сшъхьэкIи, администрацием ыцIэкIи шъуимэфэкIкIэ сышъуфэгушIо. Шъуигъэхъагъэхэм ахахъоу, шъуимурадхэр къыжъудэхъухэу шъущыIэнэу шъуфэсэIо!\nКультурэм изаслуженнэ IофышIэхэу лъытэныгъэ зыфашIыхэрэр, иветеранхэр торжественнэу сценэм къыдащэягъэх. Ахэр Абрэдж Хьаниф, ХьакIэгъогъу Захьрэт, Шъоумыз Анзаур, Барцо Залиф, Любовь Воробьевар, Татьяна Ярыш. Щытхъу тхылъхэмрэ нэпэеплъ шIухьафтынхэмрэ ахэм аратыгъэх.\nАщ ыуж Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ ищытхъу ыкIи ирэзэныгъэ тхылъхэр къызфагъэшъошагъэхэм аратыжьыгъэх. Ахэр ШъэуапцIэкъо Адам, Анастасия Эркан, Псаукъо Сулет, Унэрэкъо Тэмар, нэмыкIхэри.\nКлубхэм ыкIи библиотекэхэм яIофышIэхэм сыдигъуи районыр арэгушхо. Творческэ ыкIи шIэныгъэ IофшIэнэу зэрахьэрэм яшIуагъэкIэ лъэпкъ зэкъотныгъэр мэпытэ, Урысыем икультурэ агъэпсы. Мыхэри мы мафэм ащыгъупшагъэхэп, нэпэеплъ шIухьафтынхэмкIэ, щытхъу тхылъхэмкIэ къыхагъэщыгъэх.\nКультурэм иIофышIэхэм анахь пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ афызэхащэныр, лъэпкъ творчествэм хэхъоныгъэ фашIыныр, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр тишэн-хабзэхэм афапIунхэр ары. А зэпстэури афызэшIокIэу сIоми сыхэукъощтэп.\nГущыIэр лъигъэкIотагъ Тэхъутэмыкъое районым культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу КIэлэбый Зурыет. МэфэкI Iофтхьабзэм къеблэгъагъэхэм ащ шIуфэс къарихыгъ, яIофшIэн уасэу къыфашIыгъэр зэригуапэр хигъэунэфыкIыгъ. Зэнэкъокъухэу, фестивальхэу урысыем, республикэм ащыкIохэрэм ахэлэжьэнхэмкIэ IэпыIэгъу къафэхъухэрэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ.\nМэфэкI Iофтхьабзэр орэдыIохэм, къэшъокIо купхэм лъагъэкIотагъ. Программэ баеу къагъэхьазырыгъэм цIыфхэм чэфыгъо къахилъхьагъ, ягуапэу концертым еплъыгъэх.


ТIуапсэ Пресс - Адыгэхэр узхэм зэраIэзэщтыгъэхэр, цIыфхэр зэрагъэхъужьыщтыгъэхэр\nАдыгэхэр узхэм зэраIэзэщтыгъэхэр, цIыфхэр зэрагъэхъужьыщтыгъэхэр\nadmin - 2016-01-16 13:05:48\nАдыгэхэм макIэп уз хьылъэхэм яIазэхэу, цIыфхэр агъэхъужьхэу къызэрэхэкIыгъэр. Ахэр къэкIырэ уцхэмкIэ Iазэщтыгъэх.\nУз хьылъэу шъорэкIым къуаджэу ПчыхьалIыкъуае щыщэу Шъхьаплъэкъо Цыу еIазэщтыгъэу къаIотэжьы. Нахь тэрэзэу къэпIощтмэ, шъорэкI мыхъунхэм пае Iэзэгъу уцхэр ахилъхьэщтыгъ. Джащ фэд, «рожистое воспаление кожи» зыфаIорэр, нэкIэбыдзыр (ячмень) ыкIи нэмыкIхэри. Мы къоджэ дэдэм дэсыгъ къупшъхьэ зэпыкIыгъэхэр, зэрыкIыгъэхэр ыгъэхъужьэу Iазэ. Ар Хэкужъ Айтэч ары. Къуаджэу ХьалъэкъуаекIэ Хьанахэкъо Теуцожь «джынэузкIэ» заджэхэрэ узыр ыгъэхъужьыщтыгъ. Джынэуз хъугъэ цIыфыр кум ипхыхьагъэу, нэбгырэ пчъагъэ зыфыримыкъоу, зызымышIэжьырэм ар еIазэщтыгъ.\nБжъэдыгъу изакъоп Iазэхэр зэрысыгъэхэр. ГущыIэм пае, хыIушъо шапсыгъэхэми зигугъу чыжьэу Iугъэхэр къахэкIыгъэх. ГущыIэм пае, Ушъухъу Сэфэрхъан Мусэ ыпхъур зэкIэмэ зэлъашIэщтыгъэ. Къэралыгъошхоу СССР-м ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыхэти, сымаджэхэр къыфакIощтыгъэх. ЯIазэщтыгъ. Ыгъэхъужьыщтыгъэх. КъызэраIожьырэмкIэ, дзэм игенералэу, Урысыем и ВВС-хэм якомандующэу Анатолий Корнуковыр Сэфэрхъан дэжь къэкIогъагъ. Ар ыгъэхъужьыгъ. «Рожистое воспаление кожи» зыфаIорэ узыр ары ащ иIагъэр. Джыри зигугъу пшIын Iазэу адыгэхэм къахэкIыгъэр макIэп. Джы нахьыпэм адыгэхэр зэрыIазэщтыгъэхэ уцхэм, IэзакIэхэм ягугъу къэтшIын.\n«Техьагъу» aloy уз дэй нахьыпэм щыIэщтыгъ. Анахьэу ар бжыхьэр ары къызежьэщтыгъэр. Жъы, кIэ ыIоу ащ зэхидзыщтыгъэп. Щэджэгъоужым чъыIэлIэшхо цIыфым къыштэщтыгъ. Чэщныкъом зыдэхыкIэ, текIыщтыгъ. Ыужырэ мафэм етIани щэджэгъоужым къежьэщтыгъ. Мэзищэ ыгъэсымаджэщтыгъэх. Iэзэгъу фагъотыщтыгъэп. Iэзэгъу уц къыхахыгъагъэп.\nБэрэ щэм, псым, машIом ыстыхэу мэхъу. МэшIостыгъэм адыгэхэм щхыу чъыIэ тыракIэщтыгъ. «МэшIостыгъэ уц» aloy къэкIырэ уци адыгэхэм къагъотыгъагъ.\nАдыгэмэ ащ фэдэ узыри апэкIэкIыгъ. «Холерэшхо» щыIагъ. Ащ ыуж «холерэ цIыкIур» къикIыгъагъ. Зэ унэм а узыр къызихьэкIэ, ащ исыр зэкIэ ыгъалIэщтыгъ. Чылэгъо псаухэр ыгъэкIодыщтыгъ. «Холерэжъый» зэреджэгъагъэхэр ятIонэрэу къэхъугъагъэм. Ащ ыуж гъэблэшхо къэхъугъагъ.\nИлъэсибл гъаблэ «холерэшхом» ыуж къэхъугъагъэу alo. ЕкIэпцIэ чъыгым ышъуампIэ лым фэдэу агъажъоти, ашхыщтыгъ адыгэхэм.\n«Блэр зэуагъэм кIоу зебзэижькIэ, зэуагъэр лIэщт», alo адыгэхэм. Блэуц щафэзэ ар зэуагъэр адыгэмэ агъэхъужьыщтыгъ. «Блэкъэб» aloy къэбыжъыем фэдэу уц шъхьэхъурае хъоумэ, псыIушъомэ къащэкIы. Къырачы, агъэгъу, аубыжьы. Тхъужъожьыгъэ жъапхъэм ракIэ, блэкъэб убыгъэр хатакъо. Ар къагъажъо, дагъэ ашIы. Шъоу халъхьэ, зэIашIэ. Джары блэуцыр. Ар блэр зэцэкъагъэм щафэ, псыгуIэнэ тхьапэ хъураеу къырагъэтIылъэкIы. Нэужым апхы. Охъужьыфэ ар щафэ.\nАрэущтэу еджэхэу уз Iае щыIагъ. Ар афэгъэхъужьыщтыгъэп. Пакъэу, къыIорэр къагурымыIоу, хъужьыгъэми, къанэщтыгъ а узыр къызэузырэр. Ащ щымэхъашэщтыгъэх. Унэ бгынэжьыгъэм сымаджэр рагъэсыщтыгъ. ТIэкIу агъэшалIэщтыгъ. Гъошъу уцырэ блэ къэбырэ зэхэлъэу агъажъоти, кIагъаощтыгъ. Унэ нэкIым зэрэрагъэлъырэм пае «хьапсэ уз» paloy щытыгъ а узым.\nТэлау. Тэлау уц\nАр уз щынэгъуагъ. «Ныбэузым ыгъэлIагъ» аIощтыгъ тэлаум илIыкIырэм пае. Нэужым адыгэмэ уц къагъотыгъ. КъэкIырэ уц. Уц дыдж. Ащ «тэлау уц» раIуагъ. Къоепс хафэм уцыр халъхьэти, аIотызэ псыр къыкIафыщтыгъ. Псэу къыкIэкIырэм непэ щэ сымаджэр рагъашъощтыгъ. Ащ ыгъэхъужьыщтыгъэх. Шыхэри тэлау хъущтыгъэх. Ахэм уц дыджыр пэкIэ рарагъэшъущтыгъ.\nШымэ къяузыщтыгъ мы узыр. Шыр мышхэжьы зыхъукIэ, «пэгъупчъэ хъугъэ» аIощтыгъ.\nШым ыпэ иплъэхэу пэбзыджыныр плъыжьэу зыхъукIэ, «пэгъупчъэ» аIощтыгъ. ШъэжъыекIэ ар раупкIыщтыгъ. Лыр кIыжьыным, хьамлыу хэмыхъоным пае еIазэщты-гъэх.\nАхъшэташэм мыжъуашхъо хаубэ, къамылым ратакъо. Шым ыпэбзыджын къамыл цыпэр рагъэуцо, цIыфым ыжэ адрэ цыпэр делъхьэ. Къамылым епщэ, шым ыпэ уцыр ретакъо. Ащ фэдэ зэрашIэрэ шым къин ылъэгъущтыгъ, ау хъужьыщтыгъ.\nАр уз хьылъ, уз пхъаш. Къецакъэзэ мэузы. НыбачIэр ары узырэр. ЗэреIазэщтыгъэхэр: цыгъэпцIагъэу онэпкъым кIэлъыр машIом рагъэузэ лъэшэу агъэплъыти, сымаджэм ыныбэ тыралъхьэщтыгъ.\nЦIыфым итхьабылхэр узыхэ хъумэ зэреIазэщтыгъэхэр: хьажъущыр аукIыщтыгъ, агъажъощтыгъ. Сымаджэм ымышIэу мафэ къэс ар рагъэшхыщтыгъ, мышъэлыри ащкIэ Iэзэгъоу алъытэщтыгъ. Мыстхъумыл уцыр агъажъоти, сымаджэр псым рагъашъощтыгъ.\nУз цакъэ горэ щыIагъ. Ащ адыгэмэ «шхы» раIощтыгъ. «ФыцIэ хэхъуагъ» aloy цIыфым ыIэхъуамбэ е ылъэхъуам-бэ ышхэу, шIуцIэ хъоу къыхэкIыщтыгъ. Ащи Iэзэгъу адыгэмэ къыфагъоты-гъагъ.\nЦэм гъуанэ иIэмэ, щыгъуцэ рагъэтIысхьэщтыгъ. НэмыкIэуи еIазэщтыгъэх. «Бэкъу яуц» aloy адыгэхэм яIагъ. Хьамлыу горэ къаубытыщтыгъ. Iэхъомбэ цIэрамыIомкIэ ышъхьэ шIуапхыкIымэ, ащ щэнаутым фэдэу узыгъэлIэн уц къырафымэ, бзыуцыфым халъхьэмэ, цэ гъуанэм ралъхьэзэ ашIыщтыгъ. Зыцэ узырэм раIощтыгъ: «Iупсэу къыпIуифырэр емыгъэх, уигъэлIэщт». Ащ раIуагъэр ыгъэцакIэмэ, хъужьыщтыгъ.\nЗышъхьэ узырэм шъхьэуз уц фырачыщтыгъ. КъэкIырэ уцым рагъашъоуи, ефэндыр фагъатхэуи хъущтыгъэ. Хъэдэным кIоцIыщыхьагъэу тхыгъэр ынатIэ кIапхэщтыгъ. «Лъао» ашIыщтыгъ. Ощым ишIыкIэу лъым реоу пкъыгъо адыгэмэ яIагъ. НэтIэ лъынтфэм изэфэдитIум ар тырагъэуцоти, зэгуаутыщтыгъ. А отэ цIыкIум «лъао» раIощтыгъ.\nБэгу бэрэ хъухэрэр адыгэхэм къахэкIыщтыгъ. Ар уз Iэягъ. ПлъэгъункIэ мэхъэшагъоу щытыгъ. Уцибл зэхалъхьэщтыгъ: хьабзэгу, мэкъу шэшаф, гъошъууц, тхьаркъожъ лъапс, пшэсэн лъапс, шIорэй. Ар агъэгъущтыгъ, аубыжьыщтыгъ. Тхъужъожьыгъэ хакIэщтыгъ, онджэкъ пкIэгъуасэ халъхьэщтыгъ. Ахъшэташи, мыжъуашхъуи убыгъэу хатакъощтыгъ. Дэгъоу зызэхагъэкIухьэ уж ащ бжьэшъоум ычIэ хакIэщтыгъ. ЗэхашIыхьагъэм «бэгу уц» palощтыгъ. Бэгу хъугъэ чIыпIэмэ ащафэти, сымаджэр хъужьыщтыгъ.\nАнахь уз гъэхъужьыгъуаемэ зэу ар ащыщ. Цэу цIыфым тетыр зэкIэ а узым ригъэтэкъохыщтыгъ. ЫкIышъо къыхиутызэ, щыны хъущтыгъ. ЦIыфэу сымаджэм мэ Iае пыущтыгъ.\nА зы узым цIитIу иI. Къупшъхьэ зэрытыпIэхэр лъэшэу мэузых. «Шъопсау-лы псаоу мэузы», alo адыгэхэм. Ащ «кIорыуз» раIощтыгъэ. Зым ылъэгуандж, адырэм ыбг, ытэмэпкъ. Джащ фэдэу къупшъхьэ зэхэтыпIэхэр къыкIухьэу, сымаджэр ыгъэтхьаусыхэу щытыгъ. Ащ «узышхуи» paloщтыгъ. «Узышхо уц» аIоти, къэкIырэ уц лъапсэ къычIатIыкIыти, нэмыкI уц лъапсэхэри хэлъэу агъажъоти, сымаджэр рагъашъощтыгъ.\nАдыгэхэр кIоцIузыми еIазэщтыгъэх. Iэзэгъу уци къыхахыгъагъ. КъэкIырэ уц заулэ зэхалъхьэти, агъажъощтыгъ, азыжьыщтыгъ. Нэужым агъэучъыIыжьыщтыгъ. Сымаджэр непэ щэ ащ рагъашъощтыгъ. Мары уцэу зэхалъхьэщтыгъэмэ ацIэхэр: уц тхьэпитф, уц тхьэпэ хъурай, лъы къызэрыкIырэ уцыр, узыпэ уц.\nЛъакъор узы зыхъукIэ, тхьаркъожъ тхьапэр агъэфедэщтыгъ. ИбзаджэкIэ (нахь бгъу пхъашэмкIэ) узырэ чIыпIэм мафэм щэгъогогъо ар тыралъхьэщтыгъ. КъызыгъуанлэкIэ, тырахыжьыщтыгъ.\nКъэкIырэ уцхэу тхьапэхъураер, блэкъэбыр, тхьапкIэр, хьадэгъэщынэр къоепсым халъхьэхэти, щыным еIазэщтыгъэх. ЗэхашIыхьагъэр агъэучъыIыжьыщтыгъ, азыжьыщтыгъ. Нэужым щыным тыралъхьэщтыгъэ.\nЗигугъу тшIырэ узым еIэзэнхэм пае шъхьацкъэгъэкIыр, чэтшъхьэгъэуназэр, лыхъу-лыхъу уцыр, хьадэгъэщынэр, чъыг пкIэшъэ дагъ aloy зэхалъхьэти, агъажъощтыгъ, агъэучъыIыжьыти, кIышъом щафэщтыгъ. Мы зигугъу къэтшIыгъэ узхэм ыкIи Iэзэгъу уцхэм, ахэр зэрэпшIыщтхэм якъэбархэр къэзытхыжьыгъагъэхэр Бэрэтэрэ Исхьакъ. Исхьакъ идунай зиухыгъэр тIэкIу шIагъэ. Джэнэт егъот.\nИсхьакъ къыугъоижьыгъэ тхыгъэхэр хэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр Цуекъо Нэфсэт.


Янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп | Адыгэ Макъ\nУрысые интернет Iофтхьабзэу «Урысыер, зипхыхь!» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу Мыекъуапэ игъогу инспекторхэр щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцогъэ кIэлэцIыкIухэм аIукIагъэх.\nЗыныбжь имыкъугъэхэр гъогу-транспорт хъугъэ-шIагъэхэу зыхафэхэрэр зыфэдэхэр инспекторхэм къафаIотагъ. Хэбзэукъоныгъэу зэрахьэхэрэр ыкIи ащкIэ пшъэдэкIыжьэу арагъэхьырэмкIи щысэхэр къафахьыгъэх. Джащ фэдэу агу къыгъэкIыжьыгъэхэм ащыщ лъэсрыкIохэу гъогум тетхэми, пассажирэу машинэм исхэми зэрэзекIонхэ фаер.\nАнахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэр щынэгъончъагъэм ибгырыпх ыкIи нэфынэр къэзытырэ пкъыгъохэр зэрэбгъэфедэнхэ фаер ары.\nЗыныбжь имыкъугъэхэр охътэ гъэнэфагъэкIэ зыщаIыгъхэ гупчэм (ЦВСНП) чIэсхэм Iофтхьабзэр окIофэ джэгукIэ зэфэшъхьафхэр, викторинэхэр афызэхащагъэх. Автомобильхэр зэрыкIохэрэ гъогур щынэгъончъэу зэрэзэпыпчыщтыр агу къагъэкIыжьыгъ. ГъогурыкIоным ишапхъэхэм афэгъэхьыгъэ упчIэхэм яджэуапхэр инспекторхэм аратыжьыгъэх.\nЯгупсэхэм анаIэ зытемыт кIэлэцIыкIухэмкIэ мыщ фэдэ сыхьатхэм мэхьанэшхо яI. Ахэм яшъэф цIыкIухэри полицием икъулыкъушIэхэм къафаIотагъэх — мы гупчэм къычIэфэнэу зэрэхъугъэхэр, а бзэджэшIагъэр зэрахьаным ушъхьагъоу фэхъугъэр.\nЗэIукIэгъум икIэухым гупчэм икIэлэпIухэми, ащ чIэс Iэтахъохэми нэфынэр къэзытырэ пкъыгъохэр ыкIи гъэзетэу «Добрая дорога детства» зыфиIорэр шIухьафтынэу аратыгъэх.


Урысыем и Правительствэ иунашъокIэ ныбжьыкIэхэм я Илъэс фэгъэхьыгъэу ахэм япIун дэлэжьэрэ организациехэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэхащэх. Джащ фэдэу Урысыем туризмэмкIэ и Министерствэ кIэщакIо зыфэхъугъэ Iофтхьабзэу «Эльбрусиада-2009»-рэ зыфиIорэр мэкъуогъу мазэм Къэбэртэе-Бэлъ-къар Республикэм щызэхащагъ. Ар ныбжьыкIэхэм я Мафэ ыкIи Эльбрус зыдэкIоягъэхэр мыгъэ илъэси 180-рэ зэрэхъурэм афэгъэхьыгъагъ. Мыщ къалэхэу Смоленскэ, Курскэ, Пермь, Омскэ, Мурманскэ ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр хэлэжьагъэх. Адыгэ Республикэм ыцIэкIэ Эльбрус дэкIоягъэхэм Андрей Полуночевыр ахэтыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэ пресс-конференцие АР-м ныбжьыкIэ IофхэмкIэ и Комитет тыгъуасэ зэхищагъ.\nАндрей Мыекъопэ районым ит станицэу Абадзехскэм туризмэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу «ПсынэкIэчъ» зыфиIорэм иIофышI. Илъэс заулэ хъугъэу къушъхьэдэкIоеным пылъ. Станицэм щыпсэурэ ныбжьыкIэхэр зекIо ещэх, къушъхьэм зэрэдэкIоещтхэ шIыкIэхэр зыщаригъэшIэрэ егъэджэнхэр афызэхещэх.\nПолуночевым къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэ ныбжьыкIэр мыщ фэдэ игъэкIотыгъэ Iофтхьабзэм апэрэу хэлэжьагъ. Метрэ мини 4-рэ 800-рэ зилъэгэгъэ къушъхьэм мэфи 4-кIэ дэкIоягъэх. Нэбгырэ 26-м щыщэу нэбгырэ 14-р ары ащ дэкIоен зылъэкIыгъэр.\n- Адыгеим ит къушъхьэхэм, зэкI пIоми хъунэу, садэкIоягъ, - еIо А. Полуночевым. - Эльбрус тыдэкIоефэ къин тлъэгъугъэми, ащ ышъхьагъ тыкъызытеуцом, зэкIэ сщыгъупшэжьыгъ. Къушъхьэм сыкъызеплъыхым, слъэгъугъэр дэхэдэд.\nМыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу афэхъух, нравственнэу пIугъэнхэм, шэн дэйхэр къахэмыфэнхэм афэIорышIэх.


Ипшъэрылъхэр дэгъоу зэшIуехых — Адыгэ макъ\nАщ игъусэу медицинэм иIофышIэхэм фыщытыкIэу къыпфыряIэм мэхьанэшхо иI. Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэу, мыухыжь гуфэбэныгъэ апагъохызэ сымаджэхэм япсауныгъэ зэтезыгъэуцожьырэ врачхэм афэмышIапхъэ щыIэп.\nНепэ зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор джащ фэдэ врач шIагъоу, зипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зыгъэцэкIэрэ, пэщэныгъэр дэгъоу зезыхьэрэ ЛIыхэсэ Фатим.\nФатимэ Шэуджэнхэм япхъу, къалэу Краснодар 1974-рэ илъэсым лэжьэкIо унэгъо зэкIужь къихъухьагъ. ЗэкIэмкIи ахэр зэшыпхъуищ мэхъух. 1989-рэ илъэсым Фатимэ гурыт еджапIэу N 7-р дэгъоу къыухыгъ, медицинэ училищым чIахьи, медсестра сэнэхьат зэригъэгъотыгъ, ау ащ къыщыуцугъэп, ишIэныгъэхэм ахигъэхъонэу ыуж ихьагъ. Краснодар дэт университетым ибиологическэ факультет чIахьи, 1998-рэ илъэсым ар къыухыгъ. Нэужым зыкIэхъопсыщтыгъэ сэнэхьатэу врачыр къызIэкIигъахьэмэ шIоигъоу Краснодар дэт медицинэ академием чIэхьажьыгъ. Ар къызеухым Адыгэкъалэ дэт сымэджэщэу К.М. Батмэным ыцIэ зыхьырэм мамыку-гинекологэу Iоф щишIэнэу ригъэжьагъ, ипшъэрылъхэр дэгъоу илъэси 9-м къыкIоцI ыгъэцэкIагъэх.\nФатимэ тыдэ зигъэзагъэми шIукIэ, дахэкIэ ыцIэ аригъаIозэ къехьы. Теуцожь районым ит къуаджэу Пэнэжьыкъуае дэт сымэджэщым ипащэ игуадзэу агъэнафи, илъэси 3 Iоф зешIэм, ипащэ хъугъэ.\nМафэ къэс упчIэ зэфэшъхьафхэмкIэ сымаджэхэр Фатимэ къеуалIэх. Ахэм зэкIэми амалэу иIэмкIэ адеIэ. ЦIыфыгъэ дахэу, гукъэбзэныгъэу, гуфэбэныгъэу ащ хэлъым гу лъымытэн плъэкIырэп.\nИIофшIэн гухахъо хигъуатэу, пэщэныгъэри зэрифэшъуашэу зэригъэцакIэрэм ишыхьат щытхъу тхылъхэу Фатимэ къыфагъэшъошагъэхэр. Ахэр УФ-м, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ищытхъу тхылъхэр, нэмыкIхэри арых.\nФатимэ унэгъо дахэ ышIагъ, ишъхьэгъусэу Руслъанрэ ежьыррэ шъэожъыерэ пшъэшъэжъыерэ зэдапIу. Яунагъо зэгурыIоныгъэ илъэу, Фатимэ иIофшIэн гухахъо хигъуатэзэ псэунэу тыфэлъаIо.\nПредыдущая Шъуифитыныгъэхэр зэжъугъашIэх\nСледущая НыбджэгъушIур пщыщ мэхъу


МэфэкI шIухьафтын — Адыгэ макъ\nРедактор 03.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nКъокIыпIэ боевой шъхьэзэкъо зэнэкъокъухэу къалэу Одинцово щыкIуагъэхэм Урысыем ишъолъырхэм къарыкIыгъэхэр ахэлэжьагъэх.\nАдыгэ Республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ хэгъэгум изэнэ- къокъу ыкIи Урысыем и Кубок афэгъэхьыгъэ зэIукIэгъухэм медальхэр къащихьыгъэх.\nИлъэс 16-м нэс зыныбжьхэр зэхэпхъэгъэ купым щызэIукIагъэх. Адыгеим щапIугъэ Лиана Штаховам апэрэ чIыпIэр къыдихи, дышъэр къыфагъэшъошагъ, Кристина Спиридоновам тыжьыныр къыхьыгъ.\nЗыныбжь икъугъэхэм язэнэкъокъу Александр Рудь ящэнэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ. Илъэс 16 – 17 зыныбжьхэм язэIукIэгъухэм Лиана Штаховам джэрзыр къащихьыгъ.\nКомандэхэм язэнэкъокъу Лиана Штаховамрэ Кристина Спиридоновамрэ ухьазырыныгъэ дэгъу къыщагъэлъэгъуагъ, ятIонэрэ чIыпIэр къыдахыгъ.\nАдыгэ Республикэм испорт еджапIэу N 2-м тибэнакIохэм зыщагъасэ. Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу Хъот Юныс япащ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Хьаткъо Ахьмэд зыцIэ къетIогъэ бэнакIохэр егъасэх.\n— Тиспорт еджапIэ ипащэу Хъот Юныс, гъогу чыжьэ тытехьанымкIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьы сшIоигъу. ЗэхэщакIохэр Адыгеим ибэнакIохэм къащытхъугъэх. Москва, Ленинград хэкухэм, федеральнэ шъолъырхэм къарыкIыгъэ бэнакIохэр 600-м ехъущты- гъэх. Зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм гущыIэгъу тафэхъугъ, Адыгэ Республикэм ехьылIэгъэ къэбархэр къафэтIотагъэх, ежьхэми такIэупчIагъ, — къытиIуагъ Хьаткъо Ахьмэд. – Тиспорт шъошэ кIэракIэхэм адыгэ быракъым исурэт атедзагъ, бэмэ шIэхэу тыкъашIэжьы.\n— Урысыем ишъолъырхэм яспортсменхэр, Адыгэ Рес- публикэм щыщхэр зэхэуцохэзэ нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх, телефонхэмкIэ зэфытеонхэу зэзэгъыгъэх, — къеIуатэ республикэ спорт еджапIэу N 2-м ипащэу Хъот Юныс. – Спортым лъэпкъхэр зэфещэх. ТибэнакIохэм Москва хэкум гъэхъагъэу щашIыгъэр Урысыем имэфэкI — лъэпкъ зыкIыныгъэм и Мафэ фэтэгъэхьы.\nПредыдущая Апэрэ къекIокIыгъор аухы\nСледущая Адыгеим икIыгъэу хэлажьэ


Абдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ - Адыги.RU - история, культура и традиции древнего народа Северного Кавказа адыгов(черкесов) - 16 октября - 43517739794 - Медиаплатформа МирТесен\nАбдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ Абдзэхэ чылэхэу Тыркуем итхэм 1979-рэ илъэсым, Адыгэ РеспубликэмкІэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1990-рэ илъэсым сызащэІэм сшъхьакІэ къащысэхъулІагъэхэр. Адыгэмэ яхьакІэ зещакІэ гъэшІэгъонэу зэрэщытыр зекІохэу я XIX-рэ лІэшІэгъум Кавказым щыІагъэхэми литературэми къаушыхьаты. ХьакІэр унагъоу къыздэкІуагъэм изакъоу ихьакІагъэп, ар зэрэчылэуи зэрэлІакъоуи яхьакІагъ. Адыгэмэ хьакІэр лъэшэу агъэлъапІэщтыгъэ, ащ икъэухъумэн, ищыІэныгъэ апае бысымым ыпсэ ытыщтыгъэ. ХьакІэзещэн хабзэр пыимкІи мыукъожьын хабзэу щытыгъ. Пыир унэм къызщихьэрэм, лъытэныгъэ рахыщтыгъэ, къыдекІокІыщтыгъэх. Адыгэ Хабзэм епхыгъэу зекІокІэ-шІыкІэ гъэнэфагъэхэр хьакІэм паи, бысымым паи щыІагъэх. ХьакІэр бысымым Іизын къыримытэу, нэмыкІ унагъом хьакІэу кІон фитыгъэп. ХьакІэр щырагъэблагъэу, щахьакІэу унэ хэушъхьафыкІыгъэ хьакІэщ ыцІэу, адыгэмэ зэряІагъэм игугъу къэшІыгъэн фае. Джырэ уахътэм а хабзэр укъуагъэ хъугъэ. Ижъырэ хабзэ горэхэр укъуагъэ хъугъэхэми, хьакІэпэгъокІыкІэу адыгэмэ ахэлъыгъэр къахэнагъ. Анахьэу къыхэбгъэщырэр хьакІэм гуфэбэныгъэ инрэ гу-лъытэныгъэрэ фыряІэу зэрэпэгъокІыхэрэр ары. Я ХХ-рэ лІэшІэгъум ыкІэм апэ-рэу Тыркуемрэ Адыгеимрэ сызащэІэм адыгэ чылэмэ хьакІэзещакІэу ащыслъэ-гъуагъэхэр къэсІуатэхэмэ сшІоигъу.\nТыркуем ит абдзэхэ чылэмэ сызэращыІагъэр Апэрэу адыгэмэ ащыщ абдзэхэ лъэпкъыр зысшІагъэр 1977-рэ илъэсым абдзэхэ унагъоу Тыркуем къикІи, сызщыщ къалэу Берлин къэкІуагъэм нэІуасэ сызыфэхъур ары. Я XX-рэ лІэшІэгъум ия 60-рэ илъэсхэм Германием къызэрэригъэблэгъагъэхэм тетэу Тыркуем къикІыгъэхэу цІыфыбэ лэжьакІо ащ къэкІогъагъэх. Ахэмэ черкесхэр (джары адыгэхэр Германием зэрэщашІэхэрэ цІэр) зэрахэтхэр зэхэсхыгъагъ. А уахътэм адыгабзэр зэзгъэшІэнэу зэрезгъэжьэгъагъэм къыхэкІэу а лъэпкъым щыщ цІыфхэм саІукІэмэ сшІоигъуагъ. Сызэрэлъыхъуагъэр хьаулыягъэп: Тыркуем итыгъэкъохьапІэкІэ щыІэ Балыке-сир къалэм пэгъунэгъу адыгэ къуаджэхэм, Тыркуем итыгъэкъокьыпІэкІэ щыІэ Кахьраман Мараш хэкум ит адыгэ чылэхэм ащыщ унагъо горэхэм нэІуасэ сафэхъугъ. Ахэр адыгэ лъэпкъым иабдзэхэ лІакъо щыщхэу къычІэкІыгъ. Ябзэ зэзгъэшІэнэу сызэрэфаер зэрясІуагъэм тетэу, ядэжь сырагъэблэгъагъ. Хьаткъомэ ащыщэу Мелихьа иунагъо апэрэу сызэрэкІогъагъэр сыгу къэкІыжьы. Ащ ятэшыпхъум ыкъо имашинэкІэ Мелихьа иунэу ишъхьагъусэрэ икІэлищрэ зыщыпсэухэрэм сищэгъагъ. Ахэмэ яІахьылхэу джыри унэгъуитІу сезыгъэблэгъагъэхэм адэжь къыщызэрэугъоигъагъэх. Гуфэбэныгъэшхо ахэлъэу ахэр къыспэгъокІыгъэх. Абзэ зэзгъэшІэнэу сыгу зэрэхэлъыр ахэмэ лъэшэу ягопагъ, яунапчъэ сэщ пае ренэу зэрэзэІухыгъэри къысаІуагъ. Сызщыфэе уахътэм мыхэм адэжь сыкъэкІон сызэрэфитыр мыхэм къысэІуагъ. Арти Іоф зымышІэрэ бзылъфыгъэ ныбжьыкІэу яІэхэмрэ сэрырэ тызэІукІэзэ тшІынэу сязэгъыгъ. Мелихьа иунагъу ары нахьыбэрэ сыздакІощтыгъэр. Адыгабзэм изэгъэшІэнкІэ сэ къызфэзгъэфедэрэ шІыкІэм тетэу ІэпыІэгъушхо ар къысфэхъугъ. Мелихьа ятэшыпхъум ипшъашъэу Сурия, ишъхьагъусэрэ ежьырырэ сибысым зычІэс унэ зэтетым щыпсэущтыгъэхэти, Хьаткъомэ адэжь сызыкІокІэ, къакІощтыгъэ. А чІыпІэм пэмычыжьэу щыпсэущтыгъэ яІахьыл бзылъфыгъэу Пакизэ дэжьи сыкІощтыгъэ. Ахэр зэкІэри къысэмызэщыжьыхэу, агу зэІухыгъэу сырагъэблагъэщтыгъэ. Бзэр сыхьат зы-тІу горэм зэзгъэшІэнэу ядэжь сыкъызэрыкІорэм имызакъоу, пчыхьэшъхьашхэ зэдэтшІэуи нахьыбэрэ сыкъыщысэуи хъущтыгъэ. Ау сыкъяхьылъэкІэу ахэмэ сягуцэфагъэп. СыхьатиплІи-тфи зэпымыоу ядэжь сыкъыщыІэу бэрэ къыхэкІыщтыгъэ. Пчыхьэ хъугъэу сыкІожьын фаеу зясІокІэ, «Сыдэу жьэу укІожьыра адэ?» аІоти, къысэупчІыщтыгъэх. Тыркуем щыІэ ячылэхэм якъэбархэр ахэмэ къысфаІуатэщтыгъэх, ядэжь, а хэгъэгум, сыкІонэу сырагъэблагъагъ. НэІуасэ сызыфэхъугъэ абдзахэмэ ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо илъэс къэс Тыркуем щыІэ ячылэмэ ащагъакІощтыгъэ. 1979-рэ илъэсым апэрэу Тыркуем сыкІогъагъ, синэІуасэхэр зыщыщ къуаджэхэу Тахьирбэй (Шъэожьхьабл), Мэхьмэтбэй (Хъуажъхьабл), Махьмудбэй (Тыгъужъхьабл), Кахьраман Мараш хэкум ит къалэу Гёксун пэгъунэгъоу сащыІагъ. Рейхьанлы (Рейхьаниа) чылэу Сирие гъунапкъэмкІэ щыІэми сыкІогъагъ. Къалэу Балыкесир пэблагъэу синэІуасэхэр зыщыщхэ адыгэ чылэхэу Демиркапырэ Дерелирэ сащыІагъ. СинэІуасэ пшъашъэу Германием щыщыр нахьыбэмкІэ сигъусагъ. ЗэкІэ а чылэхэм лъэшэу къытфэчэфхэу тащырагъэблэгъагъ. Берлин дэс синэІосэ абдзэхэмэ яунагъомэ ащыщ горэм дэжь хьакІапІэкІэ тыкъыщыуцугъ. БерлинымкІэ сэ сиабдзэхэ нэІуасэхэр мыщ щымыІэхэми, яунагъомэ ащыщхэр гуфэбэныгъошхо къытфыряІэу къытпэгъокІыщтыгъэх. Ахэр Хьаткъо, Шъэожь, Апыщ, ХьапакІэ, Гъонэжьыкъо, Кобл, Цэй, Хъунэ, Аулъэ, ЛІыІужъу лІакъомэ ащыщых. ТыкъызэрэкІуагъэм икъэбар зызэхахым, яІахьылхэри янэІуасэхэри шІуфэс къытахынэу къэкІогъагъэх. Унагъомэ яныбжьыкІэхэр къэзэрэугъоихэти мэфэ ренэм къыддакІухьащтыгъэ. НэмыкІ цІыфэу чылэм дэсхэри тибысым дэжь тызэрагъэлъэгъунэу къакІощтыгъэх. Нахьыбэр пчыхьэм къакІощтыгъэ. Сигъусэрэ сэрырэ тызэрэдэмыкІуагъэм къыхэкІэу кІалэу джыри къэзымыщагъэхэмрэ пшъашъэхэмрэ пчыхьа къэс тибысым дэжьэ къыщызэІукІэщтыгъэх. Тызэхэсэу тыгущыІащтыгъэ, тыджэгущтыгъэ, пщынэм е кассетэм такъыдашъощтыгъэ. Бзылъ-фыгъэхэмрэ кІалэхэмрэ пщынэм къызэреощтыгъэхэр дэгъоу къэсэшІэжьы. А лъэхъаным чылэхэм электросвет зэрямыІагъэм лъэшэу ишІуагъэ къэкІуагъ – уахътэр телевизор еплъыным тшІуихьыщтыгъэп. Керосин, шэф остыгъэмэ такІэрысэу гупсэфэу тыщысыщтыгъ. КІэлэгъуалэхэр зэрикІыжьыгъэхэм тетэу унагъом ис бзылъфыгъэхэри хьакІапІэ къакІощтыгъэх. Къэзымыщэгъэ хъулъфыгъэмэ адыщысынхэр къемыкІоу ары а бзылъфыгъэмэ зэралъытэщтыгъэр. Хъулъфыгъэу къэзыщагъэхэр щысакІо къакІощтыгъэхэп. Мэхьмэтбей чылэм къэзыщагъэхэри къакІощтыгъэх, ау ахэр куп шъхьафэу щысыщтыгъэх. Абдзахэмэ зэкІэ адрэ адыгэмэ афэдэу сэмэркъэур якІас. Къэбар щхэн гъэшІэгъонэу къаІотэгъагъэхэр дэгъоу къэсэшІэжьых. Пшъэшъэ хьакІэр мэфищ зытешІэкІэ адрэ бзылъфыгъэу унагъом исымэ афэдэу унэми щагуми зэращылэжьэн фаер къызгурагъаІощтыгъ. Ау ащ нахьыбэрэ ядэжь сыкъэнагъэми, сэщ пае а хабзэр аукъощтыгъэ. Сэ сибысым къысфэгупсагъ, унагъом сыщыщ шъыпкъэм фэдэу къысфыщтыгъ. Шъыпкъэ, ябзэкІэ сызэрадэгущыІэщтыгъэми, ябзэ лъытэныгъэу фэсшІырэр къызэрэзгъэлъэгъуагъэми, ар нахь дэгъоу зэзгъэшІэнэу сызэрэфаеми яшІуагъэ къэкІуагъ. Адыгэ шхынхэу щыпсыр, пІастэр, къуаер, унэгъо хьалыгъур зэрэпшІыщтхэр зэрэсагъэшІэным сибысымхэр пылъыгъэх: ахэмкІэ сахьакІэщтыгъ. Ащыгъум чылэмэ адыгэ хьакухэр адэтыгъэх, унагъом тхьамэфэ ренэм ышхыщт хьалыгъур бзылъфыгъэмэ зэрагъажъэщтыгъэр слъэгъугъэ . Хабзэм тетэу сызщеблэгъэгъэ унагъом ис хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ сахэсэу садашхэщтыгъэ. Іанэм тыпэс зэхъукІэ бысым хъулъфыгъэм бэрэ ынаІэ къыстыригъэтыщтыгъэ. Сизакъоми гъусэ сиІэми яунэ кІоцІ хэтэу унэ шъхьафым тыщычъыещтыгъэ. Ащ пае унагъом щыщхэр зэхэлъынхэ фаеу хъущтыгъэ. Сибысым щыщхэмрэ сэрырэ тызэгъусэхэу нэмыкІ унагъоу чылэм дэсхэм адэжь тыкІощтыгъэ. Ахэмэ чайми кофеми такъыщырагъашъощтыгъэ. Бысым сшІыгъэ унагъом сыкъикІыжь зыхъукІэ, ежьхэми яІахьылхэми шІухьафтынхэр къысатыщтыгъэх. Сщыгъупщэжьын слъэкІырэп зы чылэ горэм щыщ лІы горэм итыжын Іалъын ыІапэ къыпыхи адыгабзэр зэрэсшІэрэм пае къызэрэситыгъагъэр. Абдзахэмэ яхьакІэпэгъокІыкІэ сыгу имыкІыжьынэу анахь лъэшэу зыщызгъэунэфыгъэр Сирие хэгъэгум игъунапкъэкІэ щыІэ чылэу Рейханлы ары. Мыщ тыкІонэу итымыхъухьэгъагъэми, Тахьирбэй чылэм щыщ синыбджэгъухэм яІахьылмэ ащыщ горэм идунай зэрихъожьыгъэм къыхэкІэу, икъукІэ анаІэ къызэрэттырамыгъэтышъущтыр гухэкІ ащыхъоу, сигъусэ нэмыц бзылъфыгъэмрэ сэрырэ а къуаджэм тыкІомэ хъунэу къытаІуагъ. Сибысым иІахьылмэ ащыщ кІалэ горэ Искендерун къалэм нэс къыддэкІуагъ. ЯтІонэрэ мафэм тэщ пае такси къаригъэфи, машинэмкІэ сыхьат горэкІэ укІомэ узнэсынэу щыт адыгэ къуаджэу Рейхьанлым дэс адыгэ унагъом тырищэлІэнэу унашъо къыфишІыгъ. Ау а унагъор зыщыщыр гъэнэфагъэу ылъэкъуацІэкІэ къыриІуагъэп. СэркІэ ар шІагъо хъугъэ, сыда пІомэ ыпэкІэ зыгорэущтэуи сызІумыкІагъэу, синэІуасэу щымыт унагъом хьакІэу тызэрафэкІощтым икъэбар лъамыгъэІэ-сыгъэу ыдэжь укІоныр къысфемыгъэкІоу гумэкІыгъошхом сызэлъиштагъ. Таксим исым Рейхьанлым тыкъыгъэси, машинэр унэ горэм дэжь къыщигъэу-цуи, къытиІуагъ: «Мыщ адыгэ унагъо зэрэщыпсэурэр сэшІэ, шъуихь». Сэ мэкІэ-макІэу зыкъэсІати, сыгу бырсырым зэлъиштагъэу машинэм сыкъикІыгъ. Мыщ фэдэу пшІыныр зэрэемыкІур сэ синэмыц лъэпкъ зэхэшІыкІыкІэ къызгурыІощтыгъэ, ау сэркІэ нэмыкІ хэкІыпІэ щыІагъэпти, къэлапчъэр Іусхи, цІыф гори зыдэмыт щагум сыдэхьагъ. СылъыкІуати унэм сызехьэм, ныбжь гурытым ит хъулъфыгъэр къэслъэгъугъ. АбдзэхабзэкІэ сыкъэгущыІи, сэри Германием щыщ синыбджэгъу пшъашъэу сигъусэми адыгэхэм таІукІэмэ зэрэтшІоигъор есІуагъ. Лъэшэу згъэшІагъоу а цІыфыр гуфэбэныгъэшхо хэлъэу къыспэгъокІи, гур къыдищаеу мэкъэ ІатыгъэкІэ къыІуагъ: «Садэжь шъукъызэрэкІуагъэр сэркІэ гушІогъошху! Шъукъеблагъэх!» Сэ синыбджэгъу пшъашъэм сыкъеджэнэуи тичемоданхэри таксим къитхыжьынхэуи унэм сыкъикІыгъ. ЛІыр сауж итэу, ядэжь тызэрэкІуагъэр гопэшхо зэрэщыхъугъэр джыри къыІощтыгъ. ТыздэкІуагъэр абдзэхэ унагъоу щытыгъ, Гъонэжьыкъохэм ащыщыгъ. Унагъом щыщхэр тызыІохьэм исыгъэхэпти, ахэр къызэрэкІожьхэу бысымым зырызэу нэІуасэ тафишІыгъ. ХьакІэу тызэрэкІуагъэм зэригъэгушІохэрэр ахэми къытаІуагъ. Мэфищэ ядэжь тыкъытыгъэти, хьакІэр зэрякІасэм ишыхьатэу икъукІэ тыкъагъэшІуагъ. Адыгэ хэкум ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1990-рэ илъэсым апэрэу сызэрэщыІагъэр. Адыгэмэ яхэкужъэу Адыгэ Республикэм 1990-рэ илъэсым апэрэу сыкъэкІуагъ. Урысыемрэ Германиемрэ академическэ зэхъожьыныгъэхэм яхьылІэгъэ программэу зэдаштагъэм тегъэпсыкІыгъэу адыгабзэм ехьылІэгъэ диссертациеу стхырэм пае Іоф сшІэнэу мыщ сыкъэкІуагъ. Тыркуем ис абдзахэмэ абзэрэ Адыгэ Республикэм щыпсэурэ абдзахэхэмрэ абзэрэ зэзгъэпшэнхэм анахьэу сыфэягъэти, абдзэхэ чылэ закъоу мыщ итым сагъэкІонэу Адыгэ къэралыгъо университетым сызыщялъэІум, Хьакурынэхьаблэ щыщ Мэрэтыкъо Шумафэ иунагъо сыщырагъэблэгъагъ. Мэрэтыкъохэм адэжь апэрэу сыкъызэкІом мазэрэ ядэжь сыщыІагъ. Унагъом щыщ нэбгырищэу чылэм дэсхэр, янэу Саудэт, ятІонэрэ кІэлэу Пщымаф, япшъашъэу Зарем гуфэбэныгъэ хэлъэу къыспэгъокІыгъэх. Заремрэ янэрэ сызэрэгупсэфыным зэригъэгумэкІыщтыгъэхэм имызакъоу, яхабзэ-бзыпхъэхэри къысфаІуатэщтыгъэх. Зарэ сихэгъырэеуи ренэу сигъусэуи уна-гъохэр къэткІухьэщтыгъэх. ЦІыф зэфэшъхьафхэм бзэм ехьылІагъэу сыхьат заулэрэ садэгущыІэу бэрэ къыхэкІыщтыгъэ. Зыныбжь хэкІотэгъэ лІыхэм ащыщ-эу сызІукІагъэхэм къэбарыжъхэр къысфаІотагъэх. Заремэтхэм ядэжь сыщэІэфэ тызэгъусэу джэгуищмэ тащыІагъэти, абдзахэмэ яджэгушІыкІэ нэІуасэ сыфэхъугъ. Зарем ынаІэ ренэу къыстетыгъ. Апэрэу Хьакурынэхьаблэ сыкъэкІуагъэу ядэжь сызыщэІэм, гъэмэфэ каникулхэм яуахътэ тефагъэти, япхъу нахьыжъ ипшъэшъэжъыеу илъэсипшІ зыныбжьыр сэ къыс-фагъэзагъэу къыздекІокІыщтыгъэ. Зарэ япхъорэлъф сэщ пае риІощтыгъэ: «Моникэ изакъоу къэбгъэнэкъон!» Адыгэ ХабзэмкІэ ар зытырашІыхьэщтыгъэр хьакІэр гупсэфыным пае ащ ыпашъхьэ цІыф горэ ренэу зэритын фаер, изакъоу ар къэбгъанэ зэрэмыхъущтыр ары. Сибысым иІахьылхэр сызэрагъэлъэгъунэу садэжь къэкІозэпытыгъэх. Ары къэс Зарем е янэ къытфэпщэрыхьэщтыгъэх. НэмыкІ унагъохэми мы чылэм сащырагъэблагъэщтыгъэ, ары къэс Іанэр къашыщтыгъэ, унагъоу тезгъэблэгъагъэм щыщхэр зэкІэ къызэхахьэщтыгъэх. МэфэкІ Іанэм пэсхэ зыхъукІэ хъохъухэр къаІонхэр Адыгэ хэкум зэрэщяхабзэр сшІагъэ. Ар сэ сыгу рехьы. Ау Тыркуем ис унагъоу сэ сызыдэщыІагъэм ащ фэдэ хабзэ иІэп. Тыркуем щыхабзэм фэмыдэу мыщ щыщ адыгэ унагъом укъыщымыІэнэу хьакІэу узыкІокІэ Іанэ къашІэу яхабз. Хьакурынэхьаблэ сызыщэІэм Мэрэтыкъомэ анэмыкІэу Бэчмыкъохэми Сапыйхэми адэжь бэрэ сыкІуагъ. Сибысым ренэу къысфэсакъыгъ. ЫнаІэ къызэрэстет зэпытыр къэпшІэнэу нэшэнабэ еслъэгъулІагъ. Гъунэгъу къуаджэ горэм сыщырагъэблэгъагъэу, пчыхьэ хъугъэу зыгорэкІэ сыкъэгужъощтыгъэмэ, сикъэтыкІэ шІомытэрэзэу, сибысым гуащэ икІалэ телефонымкІэ сыздэщыІэм адэжь къытыригъаощтыгъэ. Зэфэхьысыжьыгъэу къэсІонэу сызыфэягъэр абдзэхэ хьакІэпэгъокІыкІэм имызакъоу, абдзахэмэ уащыщыными осэ ин зэрэфэсшІырэр ары. Ежь абдзахэмэ сащыщэу къызысаІокІэ, ар сэркІэ зэримыкъу щыІэп. Зарэ янэ Саудэт сэ сянэу чылэм дэсым фэдэу слъытэнэу къысиІуагъ. Ныбджэгъу къысфэхъугъэ унэгъо пстэуми тхьашъуегъэпсэу къясІо сшІоигъуагъ. Мы къэсІотагъэхэр адыгэ литературабзэмкІэ зэдзэжьыгъэнымкІэ ІэпыІэгъу къысфэхъугъэхэ Къатмэс ФатІимэтрэ Емызэщ Сафыетрэ сызэрафэразэр къэсэІо. Литературэр: 1. Essad-Bey: Der Kaukasus, seine Berge, Völker und Geschichte, Berlin I93I 2. Grothe, H.: Meine Vorderasien-Expedition 1906 und 1907, Leipzig 1911/1912 3. Höhlig, M.: Kontaktbedingter Sprachwandel in der adygeischen Umgangssprache im Kaukasus und in der Türkei, München 1997 4. Neumann, F.: Rußland und die Tscherkessen, Stuttgart 1840 5. Stücker, C.: Sitten und Charakterbilder, aus der Türkei und Tscherkessien, Berlin 1862 6. Wagner, M.: Der Kaukasus und das Land der Kosaken in den Jahren 1843 bis 1846, Leipzig 1850. Хелиг Моника.


Анахь дэгъухэм ащыщ хъугъэ | Адыгэ Макъ\nАнахь дэгъухэм ащыщ хъугъэ\nАвтор: Редакция\t/ 17.10.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nУрысыем икIэлэегъэджэ-психологхэм я Урысые зэнэкъокъоу Москва щыкIуагъэм икIэуххэр зэфахьысыжьыгъэх. Апэрэу Адыгеим икIэлэегъэджэ-психолог УрысыемкIэ анахь дэгъуи 5-мэ ащыщ хъугъэ.\nМыекъопэ гимназиеу N 22-м ипсихологэу Мария Калюк яплIэнэрэ чIыпIэр ыубытыгъ.\nЗэнэкъокъум еджапIэхэм япсихолог 66-рэ хэлэжьагъ. Ахэм мастер-классхэр зэхащагъэх, нэбгырэ пэпчъ IофшIакIэу IэкIэлъымкIэ исэнэхьатэгъухэм адэгощагъ, яIофшIэн епхыгъэу хэкIыпIэхэм алъыхъугъэх.\nЕджапIэхэм Iоф ащызышIэрэ психологхэм язэнэкъокъу илъэс 12 хъугъэу тихэгъэгу щызэхащэшъ, мыгъэ апэрэу Мыекъуапэ икIыгъэ психологыр ащ фэдэ лъэгапIэм зэрэнэсыгъэр тигуапэ ыкIи тапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэу Марие тыфэлъаIо.


Адыгеим и ЛIышъхьэ провинциеу Дюздже игубернатор IукIагъ | Адыгэ Макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ провинциеу Дюздже игубернатор IукIагъ\nАвтор: Редакция\t/ 26.04.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nАдыгеим илIыкIо купэу Тыркуем щыIэм иIофшIэгъу мафэхэм къадыхэлъытагъэу тыгъуасэ провинциеу Дюздже зэдэгущыIэгъу заулэ щадыряIагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Тыркуем ипровинцие игубернаторэу Даылы Зюлькиф мыщ щыIукIагъ.\nЛъэныкъуитIум язэдэлэжьэныгъэ зэрэлъагъэкIотэщтым ахэр тегущыIагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ провинцием щыпсэурэ адыгэхэм IэпыIэгъу зэрафэхъурэм фэшI губернаторым зэрэфэразэр риIуагъ, гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ зэфыщытыкIэшIоу зэдыряIэхэр лъыгъэкIотэгъэным мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\n«Фабэу шъукъызэрэтпэгъокIыгъэм пае тхьашъуегъэпсэу. Анкара тызыщэIэми, Дюздже тыкъызэкIоми нэгуихыгъэу шъукъытпэгъокIыгъ, общественнэ организациехэми, хэбзэ къулыкъухэми зэдэлэжьэныгъэу къыддыряIэм зырагъэушъомбгъу зэрашIоигъор зэхэтшIагъ. Тэри джары тызыфаер. Дюздже зэпхыныгъэу дытиIэм зедгъэушъомбгъунэу тыхьазыр. ТизэфыщытыкIэхэм ягъэпытэнкIэ, бизнесым ылъэныкъокIэ тызэзэгъынхэмкIэ адыгэу мыщ щыпсэухэрэм IэпыIэгъушIу къытатын алъэкIыщт», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nЛъэныкъуитIуми амалэу яIэхэр икъоу зэрагъэфедэн фаер Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. ХэгъэгуитIум япащэхэм 2019-рэ илъэсыр культурэмрэ туризмэмрэ я Илъэсэу зэралъытагъэм епхыгъэу Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм чанэу ахэлэжьэнхэ фае.\nПровинциеу Дюздже игубернатор лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ Адыгеим зэдэлэжьэныгъэу къыдыряIэм зырагъэушъомбгъу, проектыкIэхэм адэлажьэхэ зэрашIоигъор къыIуагъ. АщкIэ лъэпсэшIу хъущтых Урысыемрэ Тыркуемрэ азыфагу илъ зэфыщытыкIэшIухэр, адыгэхэу мыщ щыпсэухэрэм зэдэлэжьэныгъэ дэгъу зэрэдыряIэр.\n«Тадэжь адыгэ лъэпкъхэм къахэкIыгъэхэр бэу щэпсэух, тэ ахэм лъытэныгъэ афэтэшIы. Адыгэ Хасэм чанэу Iоф ешIэ. Ахэм ящыкIэгъэ амалхэр ятэгъэгъоты. Адыгэхэм Дюздже хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, тизэдэлэжьэныгъэ гъэпытэгъэным яIахьышIу хашIыхьэ», — хигъэунэфыкIыгъ Даылы Зюлькиф.\nЗэдэгущыIэгъум икIэух Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы зэIукIэр пIэлъэ кIыхьэм телъытэгъэ зэпхыныгъэ Тыркуем дэшIыгъэным фэIорышIэщт. ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным тегъэпсыхьэгъэ предложение гъэшIэгъонхэмрэ проектхэмрэ лъэныкъуитIуми яIэх.


чIигъэкIыгъ - это... Что такое чIигъэкIыгъ?\nезгъ. заставил, -а, -о выйти (из)\nБгъагъэу зэрысым ригъэкIыгъ\nЗыем кIалэр унэм чIигъэкIыгъ\nСмотреть что такое "чIигъэкIыгъ" в других словарях:\nчIитIупщыгъ — (чIетIупщы) лъыI. выпустил, а, о (из) ЧIигъэкIыгъ ЕджапIэм илъэс къэс нэбгырэ пчъагъэ къычIетIупщы … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nчIифыгъ — (чIефы) лъыI. выгнал, а, о ЧIигъэкIыгъ Унэм чIэсыр чIифыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nIуигъэкIыгъ — (IуегъэкIы) езгъ. 1. заставил, а, о, побудил, ла, ло уйти (от) ЗыIутым IуигъэкIыгъ Шъузыр унэ пчъэIупэм IуигъэкIыгъ 2. снял, а, о Iоф зыщишIэрэм чIигъэкIыгъ ИIэнатIэ IуигъэкIыгъ 3. продал, а, о Ыщагъ Илые IапIэхэр IуигъэкIыгъэх Машинэр осэ… … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Джыри нахь гъэлъэшыгъэн фае — Адыгэ макъ\nДжыри нахь гъэлъэшыгъэн фае\nРедактор 14.02.2020 14.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ЭКОНОМИКЭР\nЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм, лэжьапкIэм хэгъэхъогъэным, продукциеу IэкIыбым агъакIорэр нахьыбэ шIыгъэным, кооперацием зегъэушъомбгъугъэным афэгъэхьыгъэ лъэпкъ проектитIум къащыдэлъытагъэхэр икIыгъэ илъэсым гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэхэр ары ахэм япхырыщын фэгъэзэгъэ IофышIэ купэу АР-м щызэхащагъэм тыгъуасэ зэхэсыгъоу иIагъэр зыфэгъэхьыгъагъэр. Ар зэрищагъ АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав.\nМы проектитIур зыщыпхыращыщт субъектхэм Адыгеир захэхьагъэр, федеральнэ гупчэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къызишIыгъэхэр блэкIыгъэ илъэсыр ары ныIэп. Ахэм япхырыщын министерствэ, къулыкъу ыкIи ведомствэ зэфэшъхьафыбэ хэлажьэ, ау лъыплъэрэр АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерств. Ащ ипащэу Къуанэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым агъэцэкIэн фаеу пшъэрылъэу федеральнэ гупчэм къафигъэуцугъагъэхэр зэшIохыгъэ хъугъэх.\nЛъэпкъ проектхэм япхырыщын пае шъолъыр проект зэфэшъхьафхэр аштагъэх, министерствэу, ведомствэу ахэм афэгъэзэгъэщтхэм агъэцэкIэщтхэр агъэнэфагъэх. «Производительность труда и поддержка занятости населения» зыфиIорэ проектым ипхырыщын пае шъолъыр проекти 3, «Международная кооперация и экспорт» зыцIэм пае 4 Адыгеим щаштагъ.\nПроект пэпчъ къащыдэлъытагъэм игъэцэкIэнкIэ зэшIохыгъэ щыI, ахэм ягугъу зэхэсыгъом къыщашIыгъ, 2020-рэ илъэсым анаIэ зытырагъэтын фаехэри щагъэнэфагъэх. Мэкъумэщ хъызмэтым ипродукциеу IэкIыбым щыIуагъэкIырэр нахьыбэ шIыгъэным фытегъэпсыхьагъэр шъолъыр проектэу аштагъэхэм ащыщ. Республикэр мэкъумэщ субъектэу зэрэщытым ишыхьатэу, мы лъэныкъомкIэ зэшIохыгъэ хъугъэр нахьыб.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ игуадзэу Хъут Дамирэт къызэриIуагъэмкIэ, США-м идоллар миллион 13 ауасэ пстэумкIи 2019-рэ илъэсым тихъызмэтшIапIэхэм IэкIыб къэралхэм ащаIуагъэкIыгъ. Федеральнэ гупчэм доллар миллиони 9,7-рэ ауасэ Адыгеим IэкIыбым щыIуигъэкIынэу пшъэрылъ къыгъэуцугъагъ. Анахьыбэу зипродукцие зэпырызыщыгъэхэм ащыщых тыгъэгъэзэ дагъэ къэзышIырэ хъызмэтшIапIэу ООО-у «Мамрыкъор», СПК-у «Хьатикъуаер», щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр къыдэзыгъэкIырэ Красногвардейскэ заводыр, нэмыкIхэр.\nАщ фэдэу пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ хъугъэхэми, пчъагъэхэм къызщарагъэхъугъэхэр щыIэхэми, джыри мыгъэ Iоф зыдашIэн фэе щыкIагъэри макIэп. Премьер-министрэм игуадзэ пстэури къызэфихьысыжьзэ, ар ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ.\n— ЕгъэжьэпIэ пстэуми къин горэ ахэлъ, пчъагъэхэм уагъэрэзэпэнэу щытэп, — къыIуагъ ащ. – Ау мы лъэпкъ проектхэм мэхьэнэ ин зэряIэр, экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным зэрэфытегъэпсыхьагъэхэр къыдэтлъытэзэ ахэм япхырыщын фэгъэзагъэхэм нахь гъэлъэшыгъэу Iоф адатшIэмэ, 2020-рэ илъэсым ыкIэм зэфэхьысыжьхэм тызэрагъэгушIожьыщтым сицыхьэ телъ. ТызэдеIэжьзэ едгъэжьагъэр лъыдгъэкIотэн фае.\nПредыдущая Зигугъу амышIыщтыгъэ зэфыщытыкIэ лъаг\nСледущая Язэдэлэжьэныгъэ лъагъэкIотэщт


АР-м и ЛIышъхьэ Красногвардейскэ районым щыIагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАР-м и ЛIышъхьэ Красногвардейскэ районым щыIагъ\nЛъэпкъ проектэу «Демографиер» зыфиIорэм тегъэпсыхьагъэу псэупIэу Красногвардейскэм физкультурнэ-спорт комплексым ишIын щэкIо. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэнхэр зэрэкIохэрэм зыщигъэгъозагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ подряднэ организацием илIыкIохэм гущыIэгъу зафэхъум проектым ипхырыщын ичэзыухэм атегущыIагъэх. Федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, Федерацием и Совет Адыгеим ыцIэкIэ хэтэу Александр Наролиныр, Красногвардейскэ районым ипащэу Гъубжьэкъо Темур, Адыгэ Республикэм физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэ игуадзэу Андрей Бородиныр зэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервис» зыфиIорэм ипащэу Цуекъо Мурат IофшIэнхэр зэрэкIохэрэм фэгъэхьыгъэу къыIотагъ. Проектым къызэрэдилъытэрэмкIэ, квадрат метрэ 2200-рэ зыубытырэ зы къат хъурэ унэу ар щытыщт. Нэбгырэ 220-мэ атегъэпсыхьэгъэ джэгупIэ залым трибунэхэр хэтыщтых, джащ фэдэу тренажернэ зал, зызщатIэкIыщт, зызщагъэпскIыщт ыкIи административнэ унэхэр хэтыщтых.\nМы лъэхъаным унэм ылъапсэ агъэтIылъыгъах. Коммуникациехэр, унэкIоцI Iофтхьабзэхэр нэужым аублэщтых. ПсэолъэшIхэм къызэраIорэмкIэ, мы илъэсым ыкIэм ехъулIэу IофшIэнхэр аухыщтых. Сомэ миллиони 125,5-рэ фэдиз ащ пэIухьащт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, пIалъэхэр мыукъогъэнхэм мэхьанэшхо иIэу щыт, джащ фэдэу ащ къыпэIулъ чIыпIэр зэтегъэпсыхьэгъэн, автомобильхэр зыдэщытыщтхэ чIыпIэри щынэгъончъэу щытыным анаIэ тырагъэтын фае.\n«Районым щыпсэухэу спортым зыгу факIохэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэнымкIэ а унэм ишIуагъэ къэкIощт. ЩыIэкIэ-псэукIэ тэрэзым къыпкъырыкIыхэзэ спортым пыщагъэу щытхэм яамалхэм нахь заушъомбгъунымкIэ ар амал дэгъу хъущт. Проект пэпчъ лъэпкъым ипсауныгъэ къэухъумэгъэнымкIэ ыкIи спортымкIэ республикэм хэхъоныгъэ инхэр ышIынхэмкIэ ишIуагъэ къэкIощт. Мыр къэралыгъо пшъэрылъышхоу щыт. Сыд фэдэрэ социальнэ проекти къызэтедгъэуцощтэп, ахэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъущтым ренэу тыдэлэжьэщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хэгъэгум и Президентэу Владимир Путиныр шъолъырхэм япащэхэм бэмышIэу заIокIэм социальнэ мэхьанэ зиIэ пшъэрылъхэр ыкIи лъэпкъ проектхэр зэкIэ гъэцэкIэгъэнхэ зэрэфаер джыри зэ къыхигъэщыгъагъ. Къэралыгъом ипащэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэм анэмыкIэу ахэм зэшIохыкIэ афэхъущт Iофтхьабзэхэу кризисым пэшIуекIощтхэми ягугъу къышIыгъ.


Лъытэныгъэр къэлэжьыгъошIоп — Адыгэ макъ\nМедицинэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм щыпсэурэ адыгэхэм янахьыжъхэм я Совет итхьаматэу, профессорэу Даур Борис Индрысэ ыкъом мэкъуогъум и 13-м ыныбжь илъэс 75-рэ мэхъу.\nБ.И. Даурыр Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм ит къуаджэу Хьабэз щыпсэурэ унэгъо Iужъум 1946-рэ илъэсым мэкъуогъум и 13-м къихъухьагъ. Сталиным илъэхъан ращыгъагъэхэм ятэу Индрысэ ахэфэгъагъ. Янэу Марие Къэлэмэт ыпхъум сабыи 6-р къылъэхэнэгъагъ. ЩэIэгъэшхо зиIэ ным гъабли чъыIи бэ зэпичыгъэр, ау исабыйхэр цIыф тэрэз хъунхэм пае ренэу ынаIэ атыригъэтыщтыгъ, зышъхьасыжьыщтыгъэп. 1954-рэ илъэсым кIэлэцIыкIухэм ятэ къызегъэзэжьыр ары ящыIакIэ зыпкъ нахь иуцожьэу зыригъэжьагъэр.\nБорис еджапIэу Хьабэз дэтыгъэр дышъэ медалькIэ къыухыгъ, етIанэ Ставрополь медицинэ институтым чIахьи, шIэныгъэ куу зэрэзэригъэгъотыщтым ехъурэ Iоф имыIэу дэгъу дэдэу ще-джагъ. Медицинэ Iоф къиным илъагъо теуцуи, къоджэ врачэу ригъажьи, Московскэ медицинскэ академиеу И. М. Сеченовым ыцIэкIэ щытым пульмонологиемкIэ икафедрэ ипрофессор IэнатIэ нэсыгъ.\nЗэхэфын-ушэтын Iофхэм афытегъэпсыхьэгъэ кIалэм Урысыем ишIэныгъэлэжьхэм гу къылъатагъ ыкIи а гъогум техьанэу игъоу къыфалъэгъугъ. ЖьыкъэщапIэхэм япхыгъэ уз хьылъэхэм ягъэунэфынкIэ ыкIи ахэм яIэзэгъэнымкIэ Борис бэ зэшIуихыгъэр. Научнэ ыкIи егъэджэн-методическэ IофшIэгъи 140-м ехъу иI. Врачхэм апае IэпыIэгъу тхылъыби къыдигъэкIыгъ. Дунэе научнэ конференциехэу Испанием, Югославием, Ливан, Чехием, Китай, Францием ыкIи нэмыкIхэм ащыкIуагъэхэм докладхэр къащишIыгъэх, тихэгъэгу ынапэ къызэригъэдэхэщтым ренэу пылъыгъ.\nСыд фэдизэу Iофыбэ иIагъэми, Борис илъэныкъо гупсэ зыщигъэгъупшэу зыпарэкIи къыхэкIыгъэп. Исэнэхьатэгъухэу Темыр Кавказым исхэми ишIуагъэ аригъэкIыщтыгъ. Врач ныбжьыкIабэмэ ынаIэ атыригъэтыгъ, иIэпэIэсэныгъэкIи ишIэныгъэкIи ренэу адэгуащэщтыгъ. ЗэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьхэр нэужым ахэм къахэкIыгъэх, тихэгъэгу имызакъоу, нэмыкI къэралыгъохэми ящытхъу арагъаIозэ ахэр ащэлажьэх.\nЗигъэпсэфынэу къызытефэми тIысыжьыгъэп, Хьабэз дэт гипсышI заводым игенеральнэ директор ригъэблэгъагъ джырэ уахътэм диштэрэ Iэмэ-псымэхэмкIэ дэгъоу зэтегъэпсыхьэгъэ физиокабинет зыхэт медпунктым Iоф щишIэнэу. Борис ащ лъыпытэу къезэгъыгъ. ЗэлъашIэрэ цIыф Iушыр япащэу дунаир зэлъызыштэгъэ узым — коронавирусым пэшIуекIорэ бэнэныгъэмкIэ, зигъо Iофтхьабзэхэм язэшIохынкIэ зы мэфэ закъуи яIофшIэн зэпамыгъэоу игъом ящыкIэгъэ IэпыIэгъу сымаджэхэм аратын алъэкIыгъ. Борис псауныгъэмрэ лъэпкъ щынэгъончъагъэмрэкIэ шIэгъэн фаехэм япхыгъэ лекциехэм къяджэщтыгъ, хьадагъэхэм, джэгухэм, жъугъэу цIыфхэр зыхэлэжьэхэрэ Iофтхьабзэхэм ахэмыхьанхэу ариIощтыгъ. НепэкIэ ар анахьэу зыгъэгумэкIырэр вакцинэр цIыфхэм зыхягъэлъхьэгъэным иIоф.\nБ. И. Даурым Iэзэн Iофым нэмыкIэу щыIэныгъэм илъэныкъуабэми алъыIэсын елъэкIы. Адыгеими, Къэбэртэе-Бэлъкъарми, Къэрэщэе-Щэрджэсми, Темыр Кавказым иреспубликабэми ныбджэгъухэр ащыриIэх. Общественнэ ыкIи шIушIэ IофшIэным иуахътэ щыщ апэIуегъахьэ. Урысые шIушIэ фондэу «Унэгъо Iужъур» зыфиIорэм илъэсыбэрэ ар ипэщагъ. Москва дэс унагъохэу сабыитф ыкIи ащ нахьыбэ зэрысхэр ары а фондым изэхэщэн кIэщакIо фэхъугъэхэр. 2008-рэ илъэсым шIушIэ IэпыIэгъу Къыблэ Осетием етыгъэным изэхэщакIохэми Борис ащыщыгъ. Культурнэ гупчэу «Адыгэ Хасэм» кIэщакIо фэхъугъэхэми ар ахэтыгъ. НепэкIэ ащ Къэрэщэе-Щэрджэсым щыпсэурэ адыгэхэм янахьыжъхэм я Совет пэщэныгъэ дызэрехьэ.\nИунагъокIи Борис насыпышIу. ЛIэшIэгъуныкъо фэдиз хъугъэу, якъини яхъяри зэдагощызэ, ишъхьэгъусэу Татьянэрэ арырэ зэдыщыIэх. АIэ зэкIэдзагъэу, зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу ялъфыгъи 6 зэдапIугъ. Москва дэсыгъэх нахь мышIэми, яныдэлъфыбзэ арагъэшIагъ, ялъэпкъ культурэ щыгъуазэх, шэн-хабзэхэр къаухъумэх. Нэбгырихми апшъэрэ гъэсэныгъэ арагъэгъотыгъ, щыIэныгъэм чIыпIэ дахэ щаубытыгъ. Джы непэ зэшъхьэгъусэхэр зыщыгушIукIыхэрэр япхъорэлъф цIыкIухэр ары.\nДаур Борисэ иныбджэгъухэм, иIофшIэгъухэм ыкIи общественностым лъытэныгъэ ин къыфашIы. Сыд фэдэрэ уахъти зишIуагъэ къыозыгъэкIын, уиIоф къыпфэзыгъэпсынкIэн цIыфэу ар щыт. Ренэу зэгупшысэрэр обществэм шIуагъэ горэ къызэрэфихьыщтыр ары.\nЛъытэныгъэ зыфэтшIырэ Борис, Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет хэтхэр, уиныбджэгъухэр гуфэбэныгъэ хэлъэу уиюбилей фэшI къыпфэгушIох! ЩыIэныгъэм чIыпIэ дахэ щыуубытын плъэкIыгъ, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм азыфагу зэгурыIоныгъэрэ зэдегъэштэныгъэрэ илъынхэм афытегъэпсыхьэгъэ обществнннэ IофшIэныр щытхъу хэлъэу бгъэцэкIагъ. Адыгеимрэ Къэбэртэе-Бэлъкъарымрэ азыфагу илъ къош зэфыщытыкIэхэр нахь пытэнхэмкIэ бэ о зэшIопхыгъэр. Iофэу бгъэцэкIагъэм осэшIу фэтэшIы. Укъызыхъугъэ мафэмкIэ джыри зэ тыпфэгушIо, псауныгъэ пытэрэ насып дахэрэ уиIэнэу, укъызыхэкIыгъэ лъэпкъми, Урысыеми яфедэ зыхэлъ Iофым джыри гъэхъэгъэшIухэр щыпшIынхэу пфэтэIо!\nПредыдущая Вакцинэ зыхарагъэлъхьаныр къафагъэпсынкIагъ\nСледущая ЫпкIэ хэмылъэу газыр аIэкIагъэхьащт


Республика Адыгея - Кощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Кощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nКощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nКощхьэблэ районым ипащэ иIэнатIэ зэрэIухьэрэм епхыгъэ Iофтхьабзэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ. Народнэ депутатхэм ярайон Совет идепутатхэм шъэф мэкъэтынэу яIагъэмкIэ зыкIыныгъэ ахэлъэу Хьамырзэ Заур икIэрыкIэу а IэнатIэм хадзыжьыгъ.\nКъумпIыл Мурат ипсалъэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, районым ипащэ иIофшIэн дэгъоу зэхищэнэу, муниципалитетым нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъунхэу мэгугъэ. Адыгеим и ЛIышъхьэ анахьэу иIофшIэнкIэ ынаIэ зытетын фаехэр къыхигъэщыгъэх ыкIи цIыфхэм ялъэIу тхылъхэм Iофэу адашIэрэм хэушъхьафыкIыгъэу къыщыуцугъ.\n«ТэркIэ мэхьанэшхо иIэу щыт обществэм зэпхыныгъэ икъу дытиIэным. Арэущтэу щытыным пае тфэлъэкIыщтыр тэшIэ, псэупIэ пстэуми яIофхэм язытет зыщытэгъэгъуазэ. Районхэм япащэхэм шъхьэихыгъэу цIыф жъугъэхэм Iоф адашIэн, нэбгырэ пэпчъ илъэIу тхылъ икъоу анаIэ тырагъэтын фае. ЗэкIэ Iофыгъохэр зэшIопхын плъэкIыщтэп, ау цIыфыр къызкIэлъэIугъэр фамыгъэцэкIэныр къызыхэкIыгъэр ышIэным ифитыныгъэ хэти иI», — къыIуагъ республикэм и ЛIышъхьэ.КъумпIыл Мурат агу къыгъэкIыжьыгъ хабзэм ипшъэрылъ шъхьаIэ — цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр. Ащ пае экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэн, мэкъу-мэщым гъэпсыкIэу иIэр зэхъокIыгъэн, къоджэ псэупIэхэми хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэн фае. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, районым ипащэ Iофэу ышIэрэм шIуагъэу къытырэм уасэу фашIыщтыр ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм екIолIакIэу афыриIэм елъытыгъэщт.\nДемографиемрэ цIыфхэм къагъашIэрэмрэ яIофыгъохэм шъхьафэу къащыуцугъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, анахь илъэс къинхэм, кризисым илъэхъан, социальнэ программэхэм мылъкоу апэIуагъахьэрэм республикэм къыщыкIырагъэчыгъэп. Непэ чIыпIэхэм яIэшъхьэтетхэм пшъэрылъ шъхьаIэу яIэхэм зыкIэ ащыщ цIыф гъэнэфагъэхэм социальнэ IэпыIэгъу аратыныр ыкIи унашъоу аштэхэрэм зэфагъэр алъапсэу щытыныр.\n«Районым, зэрэреспубликэу зэрэщыщытым фэдэу, цIыфхэм рэхьатэу Iоф ашIэнымкIэ ыкIи пшъэрылъэу яIэхэр зэшIуахынхэмкIэ ящыкIэгъэ амалхэр иIэх. ЦIыфхэм яфедэхэм атегъэпсыхьагъэу Iоф шъушIэ, гъэпсын IофшIэным ахэр къыхэжъугъэлажьэх. АщкIэ муниципалитетым IэпыIэгъу тыфэхъуным тыфэхьазыр ыкIи тэгугъэ Кощхьэблэ районым ихэхъоныгъэхэм джыри нахь заушъомбгъунэу», — икIэухым къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n23.05.2018 Мы илъэсым — уни 127-рэ\n19.05.2018 ПсэупIэ сертификатхэр аратыжьыгъэх


Лэгъо-Накъэ къынэсыгъ | Адыгэ Макъ\nКавказ заповедникым иофис нахь пэчыжьэ къэгъэгъунапIэхэм ащыщэу Лэгъо-Накъэ щыIэм апэрэу спутниковэ антеннэ щагъэуцугъ, интернетыр ащ къынэсыгъ. ИнтерфейсымкIэ зэпхыныгъэхэр зэрашIышъущтхэм фэшъхьафэу Wi-Fi-кIи хъураеу метришъэ къызэлъызыубытырэ чIыпIэм джы ущызэдэгущыIэн плъэкIыщт.\nИнтернетыр Лэгъо-Накъэ зыщызгъэпсэфыхэрэми ягуапэу агъэфедэшъущт, ясурэтхэр, видеотехыгъэхэр, чIыопсым идэхагъэ зыфэдэр яIахьылхэм, яныбджэгъухэм афагъэхьынэу амал яIэ хъугъэ.\nЗаповедникым ипащэу Сергей Шевелевым интернет зэпхыкIэм Iоф зэришIэрэр ыуплъэкIугъ, Лэгъо-Нэкъэ отделым итхьаматэ ащкIэ дэгущыIагъ. БэшIагъэ заповедникым иIофышIэхэм интернетыр къанэсынэу зыфэягъэхэр. Ащ зыфагъэхьазырынэу зырагъэжьэгъагъэр илъэс заулэ хъугъэ — тыгъэм ифабэкIэ Iоф зышIэрэ батареехэр апэу загъэуцухэр ары. Джы непэ пстэумэ янэрылъэгъу хъугъэ уахътэм диштэрэ зэпхыныгъэхэр заповедникхэм агъэфедэу зэрэрагъэжьагъэр. Ар ублэпIэшIоу щыт, интернетым банкоматхэр, оn-linе структурэр, цифровой экономикэр къыкIэлъыкIощтых. ШIыкIакIэхэр Лэгъо-Накъэ апэу щагъэфедэхэу зэрэхъугъэм тегъэгушхо.


«Угу машIо имылъэу лъэпкъ Iофыр пшIэшъущтэп» — Адыгэ макъ\n«Угу машIо имылъэу лъэпкъ Iофыр пшIэшъущтэп»\nУджыхъу Мариет тиреспубликэ имызакъоу адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгубэмэ ащашIэ. Ар тилъэпкъ фэгумэкIырэ, ащ фэлэжьэным кIочIэшхо хэзылъхьэрэ цIыф.IэкIыбым щыIэ тилъэпкъэгъубэ ешIэ, ахэр инэIосэхэ къодыеп, мыщ къэкIожьыгъэу щыпсэухэрэми, къэзымыгъэзэжьыгъэхэми яIофыгъохэм ащыгъуаз, ахэм язэшIохынкIэ ишIогъэшхо къегъакIо.\nМариет Iоф имыIэу зыкIи уIукIэщтэп. «Моу телевидением Iоф сиIэу сыкIогъагъ, джы сикIэлэцIыкIухэр къэзэрэугъоищтхэшъ, псынкIаIоу Хасэм и Унэ сынэсыжьын фае» еIо зэпыт. Ащ фэд имафэхэр зэрэкIохэрэр. ЫныбжьыкIэ зигъэпсэфыми хъущт, ау ежь ренэу Iоф иI. ГущыIэу урамым тетынэу уахътэ къекIурэп. СэгъэшIагъо кIуачIэ къезытырэр. ЕтIанэ сэр-сэрэу джэуап зэсэтыжьы — зыпылъ лъэпкъ Iофыр арэу тесэубытэ, ащ сехъырэхъышэрэп.\nМариет илъэсыбэ хъугъэ зысшIэрэр, ащ ехьылIагъэу тигъэзет къыхиутыгъэри макIэп. Ау уIукIэ къэс гъэшIэгъонэу хэплъагъорэм нэмыкIэу кIуачIи хэогъуатэ, дэим нахьи дэгъур дунаим зэрэщынахьыбэр гум къегъэкIыжьы.\nЛъэпкъым фэгъэхьыгъэмэ, ащ сыд сиIоф хэлъ Мариет ыIощтэп. «Абу ащкIэ уеупчIыгъэмэ, мыщ тетэу къыуиIощтгъагъэ» е «Къуекъо Налбый тефэ дэдэу мыр ыIогъагъ» ыIозэ, ежь иакъыл къыхьырэр ымыгъэбыракъэу бзылъфыгъэр лъэпкъ Iофым къытегущыIэ.\nЛъэпкъ Iофым чанэу фэлажьэхэрэм язэнэкъокъоу Канадэ щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм илъэс къэс зэхащэрэм икIэуххэр джырэблагъэ зэфахьысыжьыгъэх. Ащ щытекIуагъ ыкIи «Сэтэнай-2020-рэ» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ ныбжьыкIэ-театральнэ студиеу «Щыгъыжъыем» ипащэу, АР-м инароднэ артисткэу, УФ-м изаслуженнэ артисткэу, АР-м и Къэралыгъо премие къызэратыгъэу, «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къызыфагъэшъошагъэу, республикэ ны хасэм ипащэу Уджыхъу (Биданэкъо) Мариет. Ары гущыIэгъу тшIынэу зыкIэхъугъэри. Лъэпкъ Iофым пылъхэм анахь дэгъухэм афагъэшъошэрэ тыныр къызэрэратыгъэмкIэ тыфэгушIуагъ, Iофыбэу зыпылъыр ыгъэцэкIэнымкIэ кIуачIэ къезытырэм сыкIэупчIагъ.\n— Ар дэгъоу къыосIон, сицIыкIугъом къытаIуагъэр, зэхэсхыгъэр ары. Сигъунэгъу нэнэжъхэм нарт къэбар кIыхьэу къаIуатэщтыгъэхэр непи сыгу къэкIыжьых. УицIыкIугъом плъэгъурэм, зэхэпхырэм мэхьанэшхо иI, ары зэкIэри къызыщежьэрэр. Непэ нарт къэбархэм бэрэ зафэсэгъазэ, сшIогъэшIэгъонэу кIэсэджыкIыжьых, «Щыгъыжъыем» хэт кIэлэцIыкIухэри ащ героеу хэтхэм ащысэгъэгъуазэх, — еIо сигущыIэгъу.\nМариет Нарт эпосым итомибл щыщэу зы тхылъ ыпашъхьэ илъ, нэкIубгъуабэхэр тхылъыпIэ дэлъхьэ цIыкIухэмкIэ къыхэгъэщыгъэх, нэкIубгъохэм къэлэмкIэ зытетхэгъэ чIыпIэхэри яIэх. ЗгъэшIагъуи сыкIэупчIагъэти, телевидением щытыритхэу къычIэкIыгъ. Зэрэтомиблэуи зэрэтыратхэщтыр, ежь къытефэгъэ Iахьым Iоф зэрэдишIэрэр къыIуагъ.\n— Нарт эпосыр ныбжьыкIэхэм агурыгъэIогъуай. Ар къыбгурыIоным пае адыгабзэр дэгъоу пшIэн фае. Хъугъэ-шIагъэу къыщыIотагъэр зэхэпшIэным пае ныбжьыкIэм бзэм ылъэныкъокIэ лъэпсэ дэгъу иIэн фае. КIэлэцIыкIухэм апэ пшысэм сакъыфеджэ. Ащ фэдэу Пэтэрэз ятэ ылъ зэришIэжьырэм щыщ сценэхэр етIани къэсэIуатэ. Пшысэм фэдэ зекIуакIэхэр, бгъэцэкIэн умылъэкIыщт чIыпIэхэр къыхэтэгъэщых. ГущыIэм пае, сыдэущтэу ошъогум нэсырэ лъэой къэбгъотыщт? Аргъоилъ щалъэ тыдэ къипхыщт? Ежь кIэлэцIыкIухэм къызэраIоу текстым щыIэныгъэм щыхъун зымылъэкIыщт зекIуакIэхэр къыхэтэгъэщых.\nАдыгэм анахь пэблэгъэ псэушъхьэхэм татегущыIэ хъумэ, шым етIанэ хьэм ягугъу тэшIы. Тигерб сеплъы зэпытыгъэкIи сезэщырэп. Ащ шэу тешIыхьагъэм ехьылIагъэу кIэлэцIыкIухэм къафэсэIуатэ. Илъэсыбэм къыкIоцI сэ дэгъоу зы къызгурыIуагъ – угу машIо имылъэу, ар мыблэу лъэпкъ Iофыр пшIэн плъэкIыщтэп.\n– Мариет, цIыф зэIукIэгъухэм узыгъэгумэкIын е угу къеон горэхэр ащызэхэохыба?\n— Бэ ащ унаIэ теудзэнэу ащызэхэпхыщтыр. ГущыIэм пае, зымафэ хьэдагъэм ныбжь зиIэ бзылъфыгъэ хэкIотагъэ горэм «Сивнучкэ так нельзя зесэIом…» ыIозэ къэгущыIэти, адрэм «арэп уипхъорлъф урысыбзэкIэ удэгущыIа?» ыIуи къеупчIыгъ…\nСабыим узэрэдэгущыIэрэ, унагъом щызэхихырэ бзэр ары къызэрэгущыIэщтыр. Джыри зы лъэныкъу. Непэ адыгэ къуаджэхэм урыс унагъохэр къадэхьажьых. Адыгэхэм яунэхэу зычIэмысыжьхэр ащэфыжьхэшъ, ащэпсэух. Тэ тизакъоп, Тыркуеми, Сириеми, нэмыкI чIыпIэхэм ащыпсэурэ адыгэ чылэхэми ащымыщхэр благъэу къахэтIысхьэх. Адыгабзэр IэкIыб шIыгъэнымкIэ ащ «ишIуагъэ» къэкIо. Урыс унагъохэу адыгэ чылэхэм къадахьэхэрэм якIалэхэр адыгабзэкIэ гущыIэщтыгъэх. Джы адыгабзэр зэрагъэшIэнэу Iоф яIэп, тигуапэу урысыбзэкIэ тадэгущыIэ. Гукъау нахь мышIэми, чыжьэу плъэрэ щыIэжьэп.\n— Лъэпкъ Iофым пылъыр ежь ифедэ егупшысэу мэхъуа?\n— Сыкъалъэгъумэ, гу къыслъатэмэ сшIоигъоу егъашIэми лъэпкъ Iофым сыпылъыгъэп. ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, гу кIуачIэм имашIо укъырихьакIын фае. «ШIу шIи, псым хадз» зыфиIорэ гущыIэжъыр мы чIыпIэм къыщыпIон плъэкIыщт. ЦIыфым шIоу ышIэрэр зэкIэри Тхьэм къелъэгъу. ШIоу пшIэрэ пэпчъ ащ лъыпытэу зыгорэ къыкIэкIонэу щытэп.\n— «Сэтэнай-2020-рэ» зыфиIорэр къызыкIыпфагъэшъошагъэр 2008-рэ илъэсым зэхэпщэгъэ кIэлэцIыкIу студиеу «Щыгъыжъый» зыфиIорэм Iофэу дапшIэрэм пай. Ащ ехьылIагъэу къэпIуагъэмэ дэгъугъэ.\n— «Щыгъыжъыер» Адыгеим имызакъоу адыгэхэр зыщыпсэухэрэ хэгъэгухэми ащашIэ хъугъэ. Илъэс 12-кIэ узэкIэIэбэжьмэ IэкIыбым къикIыжьыгъэхэм ащыщхэм бзэм сызэрэпылъыр ашIэти, якIэлэцIыкIухэм адыгабзэ язгъашIэмэ ашIоигъоу къысаIуагъ. Апэ нэбгырэ зытфыхкIэ едгъажьи, 20-м нэсыгъ. Сабыйхэм илъэси 5 — 6 аныбжьыгъ. Силъэпкъ шIулъэгъоу фысиIэм кIуачIэ къыситыгъ. Пшъэрылъэу сиIагъэр адыгабзэр аIуслъхьаныр ары. АщкIэ згъэфедагъэ театрэм, сценэм иамалхэр. Ар сабыйхэм агу рихьыгъ. ЕтIанэ лъэпкъ мэфэкIхэм тахэлажьэу едгъэжьагъ. IэкIыб хэгъэгухэми ткъош республикэхэми тащыIагъ. 2018-рэ илъэсым Адыгеим ирайонхэр къэткIухьагъэх, къуаджэхэм закъыщыдгъэлъэгъуагъ. Цэлдаор, кушъэхапхэр, нысащэр къащыдгъэлъэгъуагъ, усэхэм къяджагъэх. ЦIыфхэр къазэрэпэгъокIыгъэхэм кIэлэцIыкIухэм лъэшэу агу къыIэтыгъ. Нахь фаблэхэу студием къакIохэзэ зэпахырэ уз бзаджэм тиIофшIэн къызэпигъэугъ. Лъэшэу сыгу къео илъэсэу икIыгъэм тэрэзэу Iоф адэсшIэнэу зэрэмыхъугъэр. Ренэу Тхьэм селъэIу псынкIаIоу узыр текIэу тиIофшIэн едгъэжьэжьынэу.\n— Тхьауегъэпсэу, Мариет. КIуачIэ уиIэу, джыри илъэсыбэрэ лъэпкъым уфэлэжьэнэу пфэтэIо.\nПредыдущая Псауныгъэм иухъумакIох\nСледущая Тилъэпкъэгъухэр янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп


Цэй Эдуард: «Тарихъ шъыпкъагъэр ядгъэукъо хъущтэп» — Адыгэ макъ\nЦэй Эдуард: «Тарихъ шъыпкъагъэр ядгъэукъо хъущтэп»\nУрысыем и ЛIыхъужъэу, республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатэу, федеральнэ партийнэ проектэу «Тарихъ шIэжь» зыфиIорэм икоординаторэу Цэй Эдуард хэдзыпIэ чIыпIэу зэпхыгъэм Iоф ышIэнэу зыригъэжьэгъэ апэрэ мафэм къакIуи, ымакъэ щитыгъ.\n«Тихэгъэгу итарихъ зэраукъорэм непэ бэрэ тырэгущыIэ. Тарихъыр кIэзытхыкIыжьынэу фежьэхэрэр Урысыем еумысых. Конституцием фашIыщт гъэтэрэзыжьынхэмкIэ сэ анахьэу мэхьанэ зэстырэр тарихъ шъыпкъагъэмрэ тихэгъэгу инеущырэ мафэрэ къэухъумэгъэнхэр ары. Мыщ фэдэ гъэтэрэзыжьынхэу Конституцием фашIыщтхэр ныбжьыкIэхэм ашIэ сшIоигъу: «Урысые Федерацием Хэгъэгур къэзыгъэгъунагъэхэр лъэшэу егъэлъапIэх, тарихъ шъыпкъагъэр къеухъумэ. Хэгъэгур къаухъумэзэ, цIыфхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр агъэцIыкIу хъущтэп».\nБэмышIэу юбилей Парадышхо Москва щыкIуагъ. А мафэм тихэ-гъэгу инэмыкI къалэхэми Iофтхьэбзэшхохэр ащызэрахьагъэх. Зи Хэгъэгу рымыгушхогъэ зы нэбгыри Урысыем къимыкIынэу сэгугъэ. Тихэгъэгу итарихъ, тятэжъхэм ягъэхъагъэхэр къэтыухъумэнхэ фае, тарихъ шъыпкъагъэр ядгъэукъо хъущтэп. Джахэр ары тымакъэ зыфэттын фаер!» — хигъэунэфыкIыгъ Цэй Эдуард.\nПредыдущая Къэрдэн Аскэрбый: Лъэпкъ, дин зэгурыIоныгъэр къэухъумэгъэн фае»\nСледущая Саугъэтэу агъэуцугъ


НэкIмазэм ихъярхэм захэшъумыгъэн | Адыгэ Макъ\nНэкIмазэм ихъярхэм захэшъумыгъэн\nДунаим тет быслъымэнхэм неущ НэкIмазэр аублэ. Быслъымэнхэм анахьэу агъэлъэпIэрэ мазэу ар щыт, Рэмэзан мазэр ары КъурIан лъапIэр къызехыгъэр. НэкIмазэм епхыгъэ шапхъэхэм, ахэр быслъымэнхэм зэрагъэцэкIэн фаем афэгъэхьыгъэу упчIэ заулэкIэ къуаджэу Тэхъутэмыкъуае иIимамэу ХъокIо Заур бэмышIэу зыфэдгъэзагъ.\n— Рэмэзан мазэр ары КъурIан лъапIэр къызехыгъэр, быслъымэнхэми нэкIыр зыщырагъажьэрэр. НэкIыр ислъам диным ипкъэуитфымэ ащыщ. Мы мэзэ лъапIэм Тхьэм цIыфхэм япсэкIодшIагъэхэр афегъэгъу, псапэри афегъэбагъо. ЦIыфым ипсауныгъэ, идунэететыкIэ федэ афэхъоу НэкIмазэм бэ хэлъыр: мыхъунхэм ар ащеухъумэ, Iэпкъ-лъэпкъыр егъэрэхьаты, гукIэгъу къахэфэным фегъасэх. ЦIыфымкIэ НэкIмазэм бэ хъярэу хэлъыр. А мазэм цIыфым игушъхьэлэжьыгъэ зыкъеIэты, ыгукIэ нахь къабзэ, нахь Iуш мэхъу.\nНэкIмазэм быслъымэнхэр нахь зэпэблагъэ ешIых. IэнатIэ зыIыгъхэми, зымыIыгъхэми, тыдэрэ чIыпIэ щыIэхэми а мазэм нэкIыр аIыгъ. Псы гъуаткIуи, фыгукIи зыIумыфэхэрэм шхыным фыщыкIэрэ цIыфыр къинэу зыхэтыр нахь зэхашIэ.\nТэ, быслъымэнхэм, нэмыкI Пегъымбархэми афагъэнэфэгъэгъэ гъогур лъытэгъэкIуатэ. Тхьэм цIыф пстэуми нэкIыр къатырилъхьагъ. Ислъам диным ыпэкIи щыIагъэхэм ар къатырилъхьагъэу щытыгъ. Алахьталэм мырэущтэу КъурIанымкIэ зыкъытфегъазэ: «О, дин шIошъхъуныгъэ зиIэхэр! ШъуапэкIэ цIыфхэм зэрателъыгъэм фэдэу нэкIыр шъори шъутелъ…» Пегъымбархэр зэкIэ: Муси, Ибрахьими, Хьиси, Мухьамэди Алахьталэм иIэмыркIэ нэкIыр аIыгъыгъ, тэри ахэм яхабзэ лъытэгъэкIуатэ.\n— Заур, хэта нэкIыр зыIыгъынэу зытефэрэр, хэта Тхьэм ар зытыриIэтыкIыгъэр?\n— Зиакъыл уцугъэ, зыныбжь икъугъэ хэтрэ быслъымэни нэкIыр ыIыгъынэу тефэ. Тхьэм ар зытыриIэтыкIыгъэхэр бзылъфыгъэ зэпкъаджэхэр, быдз езыгъашъохэрэр, сымаджэхэр, гъогу тетхэр ары, ау ахэми ыужкIэ а мафэхэр апщыныжьын фае. Нэжъ-Iужъхэми, хэужъыныхьэгъэ уз зиIэхэми анэкIынэу атефэрэп. Ханэгъэ мэфэ пчъагъэм фэдизкIэ гъот макIэ зиIэ зы нэбгырэ ахэм агъэшхэн фае.\nМэзакIэр къызылъагъокIэ нэкIыр аубыты. А мазэм ишэпхъэ шъхьаIэхэм ащыщ джыри НэкIмазэр къимыхьэзэ пчыхьэм ащ зыфытегъэпсыхьэгъэныр. Ар хэмытмэ, узэрэмышхэрэ закъор нэкIыкIэ плъытэ хъущтэп. Алахьталэр цIыфым имэлэкIалIэ щыкIэрэп, нэкIыр ащ къызфытырилъхьагъэр ар гъогу зафэ теуцоным, хъярэу мы мафэм хэлъхэр къылъыIэсынхэм пае нахь.\nНэф мышъызэ ебгъэжьэнышъ, тыгъэр къохьэфэ уинэкI зыкъутэщтхэм защыбдзыеныр ары нэкIыр. Угу илъыри пшIэрэри зэдиштэу, Тхьэми ирэзагъэ зэхапшIэу ущытын фае. НэкIмазэм тыгъэр къохьэфэ ушхэ, псы, Iэзэгъу уц уешъо, уишъхьэгъусэ угуахьэ, гущыIэ нэкIхэр пшIы, ухъуанэ, уубэ, пцIы уусы, ужэ къыдахьэрэр пIо, уиягъэ цIыфмэ ябгъэкIы хъущтэп. НэкIым ипсэпагъэ зыгъэкIодырэмэ ахэр ащыщых. ЫмышIахэу быслъымэныр зэрэшхэрэм е псы зэрешъорэм нэкIыр ыукъорэп.\nХэтрэ быслъымэни НэкIмазэм сэдакъэ ытын, КъурIан еджэн фае, нэмаз уахътэр блэмыгъэкIыныр псэпэшхоу щыт. ИIахьылхэм, игупсэхэм а мазэм зэрахахьэрэм, зэралъыкIорэм псапэ къыфыхэкIы.\nНэкIмазэм цIыфыр ыгукIэ нахь къабзэ мэхъу, иIиман мэпытэ, зекIокIэ дэйхэм защедзые. НэмазымкIи, КъурIанымкIи илъэсым къыкIоцI блигъэкIыгъэхэр а мазэм цIыфым регъэкъужьых.\nНэкI зыIыгъыр хэбгъэIэжьыныр, нэф къэмышъызэ сэраш ебгъэшIыныр псэпэшхоу щыт.\n— НэкIмазэм епхыгъэ шапхъэхэм ащыщ горэ быслъымэным ыукъуагъэмэ, сыдэущтэу зигъэтэрэзыжьын ылъэкIыщта?\n— Ушъхьагъу имыIэу быслъымэныр шхагъэмэ е псы ешъуагъэмэ, тобэ къыхьыжьын, ар къыфигъэгъунэу Алахьталэм елъэIун фае. НэкIмазэр зэрикIэу блигъэкIыгъэ мафэхэм апае ынэкIыжьын фае. Гунахьэу ышIагъэр къыфигъэгъуным пае етIанэ мэзитIо зэкIэлъыкIоу нэкI ыIыгъынэу щыт. ЗыгорэкIэ ар фэмыукIочIышъунэу щытмэ, тхьамыкIэ нэбгырэ 60 ыгъэшхэн фае. Быслъымэныр гъогу тетыгъэу е сымэджагъэу нэкIыр фэмыIыгъыгъэмэ, ыужыкIэ ынэкIыжьын фае. Ыныбжь зэрэхэкIотагъэм е ипсауныгъэ изытет япхыгъэу нэкI зыIыгъын зымылъэкIыщтым гъот макIэ зиIэ быслъымэныр блитIупщыгъэ мафэм фэдизкIэ ыгъашхэмэ хъущт. Бзылъфыгъэ лъэрымыхьэм е сабыир быдз езыгъашъорэм нэкIыр ымыIыгъми хъущт, ау НэкIмазэр зикIыкIэ блигъэкIыгъэ мафэхэм апае ынэкIыжьын фае.\n— Заур, Рэмэзан мазэм сыдым джыри упылъмэ нахьышIу?\n— Быслъымэнхэр Рэмэзан мазэм яшъыпкъэу КъурIан еджэнхэ, тэрауихь нэмазыр ашIын, дыухьэхэр къахьызэ, зэхэтхэу нэмаз ашIызэ Къадыр чэщыр рахын, фытыр сэдакъэ атын фае.\n— Быслъымэнхэм Бирамыр зэрагъэмэфэкIырэр къытфэпIотагъэмэ дэгъугъэ.\n— Ислъам диным мэфэкIышхо шъхьэIитIу егъэлъапIэ — Бирамымрэ Къурмэнымрэ. Бирам мафэм дунаим тет быслъымэн пстэуми мэфэкI нэмазхэу рэкэхьатитIу хъухэрэр мэщытхэм ащашIых, НэкIмазэр зэраухыгъэмкIэ зэфэгушIох. Янэ-ятэхэм, яIахьылхэм адэжь макIох. Джащ фэдэу сымаджэхэм акIэупчIэнхэ, тхьамыкIэхэм алъыплъэнхэ, шIушIэным зыратын фае.\n— Заур, НэкIмазэм ехъулIэу сыда быслъымэнхэм япIо пшIоигъор?\n— Пстэуми сафэлъаIо НэкIмазэр дахэу рахынэу, Алахьталэм ынэшIу къащифэнэу, илъэсым анахь мэзэ лъапIэу хэтым ихъярхэм захамыгъэнынэу, япсэпэшIагъэ Тхьэм афигъэбэгъонэу, янэкI къабыл афишIынэу.\nАлахьталэм селъэIу щыIэкIэшIу, псауныгъэ пытэ, Iиманышхо къытитынэу, псэкIодшIагъэу тиIэхэр къытфигъэгъунэу, псэпэшIагъэхэр тфигъэбэгъонэу, быслъымэн пстэури къыухъумэнэу, чIыпIэ къин итхэм ынэшIу къащифэнэу. Тхьэм НэкIмэзэ дахэ тытырегъахь.