Хэхъоныгъэхэм яилъэс пшIыкIутIу — Адыгэ макъ\nХэхъоныгъэхэм яилъэс пшIыкIутIу\nРедактор 02.02.2018 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШIэныгъэмкIэ ыкIи научнэ политикэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхэщагъэм изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм 2030-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэу ышIыщтхэм я Cтратегие щытегущыIагъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nРеспубликэм ипащэ пэублэм къызэриIуагъэмкIэ, шъолъырым ипрограммнэ документ шъхьаIэ — 2030-рэ илъэсым нэс Адыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу ышIыщтхэм я Стратегие — изэхэгъэуцон ыкIэм фэкIуагъ. Мы илъэсым ыкIэм нэс республикэм ыкIи къэралыгъом ишъолъырхэм зэкIэми федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм диштэу агъэпсыгъэ стратегическэ ихъухьаным идокументхэр ащаштэнхэ фае. 2035-рэ илъэсым нэс Урысыем социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэу ышIыщтхэм я Стратегие УФ-м и Правительствэ джырэблагъэ ыштэщт. Ащ къыдыхэлъытэгъэщтых къэралыгъом ишъолъырхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу къэуцухэрэр, анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэр.\n— Стратегием изэхэгъэуцон общественностыр къыхэгъэлэжьэгъэным мэхьанэшхо иI, джащ фэдэу проектым тытегущыIэ зыхъукIэ, бизнесым, гъэсэныгъэм ыкIи наукэм ялIыкIохэм тадэгущыIэным, тызэгъусэу лъэныкъо шъхьаIэхэр дгъэнэфэнхэм тынаIэ тетэгъэты, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Ащ фэдэ площадкэхэм зэу ащыщыгъ шъолъырым стратегическэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ мэхьанэшхо зыщыратыгъэ инвестиционнэ форумэу «Invest in Adygea» зыфиIорэр. Форумым хэлэжьагъэхэм республикэм ишIэныгъэлэжьхэри ахэтыгъэх. Мыщ дэжьым къыщыхэзгъэщынэу сыфай шъолъырым инаучнэ сообществэ лъэныкъо пстэуми еплъыкIэу афыриIэм мэхьанэшхо зэреттырэр.\nСтратегием ипроект зэхагъэуцо зыхъукIэ ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Советым хэтхэм яеплъыкIэхэр ыкIи предложениеу къахьыгъэхэр къыдыхэлъытэгъэнхэ фаеу АР-м и ЛIышъхьэ ылъытагъ ыкIи ащкIэ Адыгеим экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ пшъэрылъ гъэнэфагъэ фишIыгъ.\nРеспубликэм социальнэ-экономкэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ «Живая стратегия «Адыгея-2030» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм, пшъэрылъхэм къатегущыIагъэх Леонтьевскэ гупчэм и Консорциумэу — AV Group-м игъэIорышIэкIо пащэу Алексей Крыловскэр, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ, нэмыкIхэри. КъызэраIуагъэмкIэ, мэзаем Стратегием ылъэныкъокIэ щыIэ Iофыгъохэр зэкIэ зэшIохыгъэнхэ ыкIи документыр федеральнэ гупчэм IэкIэгъэхьэгъэн фае. Нэужым ар хэбзэгъэуцугъэ хъущт.\n2018-рэ илъэсым Советым Iоф зэришIэщтым иплан зэхэсыгъом щаштагъ.\nПредыдущая Хэгъэгум, цIыфхэм афэусэ\nСледущая ЦIыфхэм ящыIэныгъэ къагъэнэжьы


Препарат Обогащенный барсучий жир "Барсучок": инструкция по применению, цена, описание.\nПерфоптин Омега 3: инструкция по применению, цена, описание.\nКрусмарин: инструкция по применению, цена, описание.\nТандемакс: инструкция по применению, цена, описание.\nОмегатайм: инструкция по применению, цена, описание.\nМаристим: инструкция по применению, цена, описание.


Адыгеим иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъу — Адыгэ макъ\nАдыгеим иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъу\nРедактор 26.11.2021 26.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ къызэрэфишIыгъэм тетэу Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановым Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэр зэрищагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэхэр зэдиштэу чIыпIэхэм хэхъоныгъэ зэрарагъэшIыщт шIыкIэм, лъэпкъ проектэу «Культурэр» зэрагъэцакIэрэм, мэшIогъэкIосэ къулыкъухэм зягъэушъомбгъугъэным епхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Урысые Федерацием и Президент и Полномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэм иаппарат Адыгэ РеспубликэмкIэ ифедеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, уплъэкIунхэм афэгъэзэгъэ къулыкъухэм, муниципальнэ образованиехэм япащэхэр.\nАР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ, гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ ипащэ зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, МыекъуапэкIэ чIыпIитIоу, Тэхъутэмыкъое районымкIэ чIыпIищэу гектар 289-рэ хъухэрэр къыхахыгъэх. Квадрат метрэ мин 1,5-м ехъу зэлъызыубытыщт унэхэр атынэу рахъухьэ. Мыекъуапэ икъохьа-пIэрэ районэу Михайловымрэ инфраструктурэ, социальнэ псэуалъэхэр ащагъэпсыщтых. Тэхъутэмыкъое районымкIэ «Монорама», «Космический» зыфиIорэ районхэр, къэлэ гъэпсыкIэ зиIэ поселкэу Яблоновскэм иконсервышI завод зэлъиубытыщтыгъэ чIыпIэр ары къыхахыгъэхэр. Мы проектым ишIуагъэкIэ 2030-рэ илъэсым ехъулIэу псэупIэ квадрат метрэ миллиони 2,7-м ехъу республикэм щатын алъэкIыщт. Премьер-министрэм зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, зэдиштэу агъэпсыщт чIыпIэхэмкIэ проектыр зэрагъэцакIэрэм республикэм и ЛIышъхьэ гъунэ лъефы.\n«А проектым ишIуагъэкIэ псэупIэхэм джырэ шапхъэхэм адиштэрэ теплъэ яIэ хъущт. Зэдиштэу хэхъоныгъэ зэрагъэшIыщт чIыпIэхэм апае чIыгу Iахьхэр къыхэхыгъэнхэм фэшI муниципалитетхэм пIэлъэ кIэкIкIэ инвентаризациер ащаухын фае», — къыIуагъ Геннадий Митрофановым.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ зэхэсыгъом зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, лъэпкъ проектэу «Культурэм» игъэцэкIэн пае мыгъэ бюджет пстэуми сомэ миллиони 167,3-рэ къахагъэкIыщт. Отчет къызыфашIырэ лъэхъаным культурэмкIэ зы унэ ашIыгъ, унитIу агъэцэкIэжьыгъ. Къалэу Мыекъуапэ искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м иактовэ зал агъэкIэжьы, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу Джэджэ районым дэтым игъэцэкIэжьын аухыгъ. Адыгэкъалэ дэт тхылъеджапIэр джырэ шапхъэхэм атетэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ, Тэхъутэмыкъое районымкIэ къуаджэу Пэнэхэс дэт тхылъеджапIэм изэтегъэпсыхьанкIи IофшIэнхэр зэхащэх. Шэуджэн районым лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ икинозал игъэцэкIэжьын илъэсыр имыкIызэ аухынэу рахъухьэ. Творческэ проектхэм япхырыщынкIэ, фестивальхэмрэ зэнэкъокъухэмрэ язэхэщэнкIэ, культурэм иIофышIэхэм яIэпэIэсэныгъэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ Iофышхо зэшIуахы.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Урысые Федерацием и Правительствэ хэтхэм зэхэсыгъоу адыриIагъэм щафишIыгъэ пшъэрылъхэм адиштэу зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр мэшIогъэкIосэ къулыкъухэм яподразделениехэр нахьышIоу зэтегъэпсыхьэгъэнхэ зэрэфаем тегущыIагъэх. ПсэупIэ Iудзыгъэхэм добровольнэ мэшIогъэкIосэ къулыкъухэм защягъэушъомбгъугъэн зэрэфаеми ахэр лъыIэсыгъэх.\nАдыгэ Республикэм граждан оборонэмкIэ, ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Вячеслав Лотаковым зэхэсыгъом зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, псэупIэ 22-р къагъэгъунэнэу ахэм амал яIэп. Кощхьэблэ районымкIэ селоу Вольнэм мэшIогъэкIосэ подразделение щызэхэщэгъэнымкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр джыдэдэм зэрахьэх. Республикэ бюджетым мылъку Iахь тедзэу къыхагъэкIыгъэмкIэ станицэу Дондуковскэм имэшIогъэкIосэ частэу N 1-м ищыкIэгъэ техникэр къащэфыщт. Инвестиционнэ проектхэм къадыхэлъытагъэу Тэхъутэмыкъое районымкIэ поселкэу Яблоновскэм мэшIогъэкIосэ часть щагъэпсынэу, зыгъэпсэфыпIэу «Лэгъонакъэм» ипроект къыдыхэлъытагъэу Мыекъопэ районым мэшIогъэкIосэ часть щызэхащэнэу рахъухьэ.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановым къуаджэу Бжыхьэкъоежъым, псэупIэу ХъымыщкIэй, поселкэу Гъозэрыплъэ япащэхэм анаIэ тыраригъэдзагъ добровольнэ мэшIогъэкIосэ дружинэхэр зэхащэн зэрэфаем.\nЗэхэсыгъом икIэух цIыфхэм IофшIэн къафэгъотыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх. Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм IофшIэн къафэзыгъотырэ къэралыгъо къулыкъум и ГъэIорышIапIэ ипащэу Галина Цыганковам къызэриIуагъэмкIэ, 2021-рэ илъэсым зэрахьащт Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ нэбгырэ мини 4,4-м ехъумэ IофшIэн къафагъотыщт. Илъэсым иапэрэ мэзих нэбгырэ мини 2,6-м ехъумэ IофшIэн яIэ хъугъэ. IофшIэн зимыIэгъэ нэбгыри 123-мэ къэралыгъо фэIо-фашIэхэр афызэхащагъэх, нэбгырэ 18 унэе предприниматель хъугъэ, нэбгыри 160-м ехъумэ сэнэхьат гъэнэфагъэ зэрагъэгъотэу фежьагъ. ЫпкIэ къазыфыратырэ общественнэ IофшIэнхэм нэбгырэ 1463-рэ ахэлэжьагъ. Илъэсыр къызихьагъэм щегъэжьагъэу IофшIэн зимыIэхэм япчъагъэ нэбгырэ мини 2,6-м нэсэу къеIыхыгъ.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэ Адыгеим экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэрэ цIыфхэм IофшIэн къафэзыгъотырэ Гупчэмрэ пшъэрылъ афишIыгъ бизнез-инкубаторым иамалхэр къызфагъэфедэзэ язэдэлэжьэныгъэ агъэлъэшынэу.\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Шэуджэн Заур зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, бизнес-инкубаторым амалэу иIэхэм япроцент 90-р ары ныIэп непэкIэ къызфагъэфедэрэр. IофшIэпIэ чIыпIэ 40 фэдиз зэхэзыщэгъэ предприниматель 18-мэ мыщ Iоф щашIэ.\nПредыдущая IэпыIэгъу афэхъух\nСледущая АвтобусыкIэ къаратыгъ


Лъэпкъым ипшъэрылъын | Адыгэ Макъ\nАдыгабзэм и Мафэ ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу, непэ Адыгэ Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм къэгъэлъэгъон гъэшIэгъон щыкIощт — ныбжьыкIэ театральнэ купэу «Щыгъыжъыем» адыгэм идунай пчыхьэм сыхьатыр блым ыныкъом пстэури регъэблагъэ.\nКупым нэбгырэ 20 хэт, Адыгэ Республикэм инароднэ, Урысые Федерацием изаслуженнэ артисткэу Уджыхъу Марет ипащ. 2008-рэ илъэсым Маретрэ IэкIыбым къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэмрэ ягукъэкIкIэ «Щыгъыжъыер» зэхащагъ. Апэ нэбгыри 6 фэдиз къакIощтыгъэр. Илъэси 5 — 6 аныбжьыгъэр. Ахэр джы къызнэсыгъэми купым хэтых: Беданэкъо Тембот, Нэрыс Кайхан, ХыдзэлI Псэзан, Гунэс Хатам, Бэчыжъ Алый, Цопсынэ Эльбруз. Аужырэ мэзиплIым джыри нэбгыри 10 къахэхьагъ. Мыекъуапэ имызакъоу къуаджэхэми къарыкIхэу мэхъу. Джащ фэдэу Блэгъожъ Астемир Пэнэжьыкъуае, Уджыхъу Миланэ Джэджэхьаблэ къарыкIыхэзэ къэгъэлъэгъон цIыкIухэм якъэшIын зыфагъасэ, яадыгабзэ апсыхьэ.\n«Щыгъыжъыем» къышIырэ къэгъэлъэгъонхэм ясценарийхэр Уджыхъу Марет етхых, ащкIэ егъэфедэх нарт эпосым къыхэхыгъэхэр. ГущыIэм пае, «Сэтэнаерэ Орзэмэджрэ япщыналъэ», «Лъэпшъ игъупчъэ» адыгэ артист цIыкIухэм къашIы. Лъэпкъым ишэн-зэхэтыкIэхэри игъэкIотыгъэу зэрагъашIэ, къагъэлъагъох — нысащэр, нысэищыр, лъэтегъэуцор, кушъэхапхэр, нэмыкIхэри. Адыгэ усэхэм къяджэх, урыс пшысэхэр адыгабзэкIэ зэдзэкIыгъэхэу къагъэлъагъох.\nЛъэпкъ мэфэкI пэпчъ «Щыгъыжъыер» хэлажьэ, бзэм, адыгэ культурэм ядэхагъэ егъэбагъо. Къыхэгъэщыгъэн фае, Адыгеим имызакъоу, ткъош республикэхэми, IэкIыбыми мы ныбжьыкIэ купыр ащызэлъашIагъ — икIыгъэ илъэсым Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм, Тыркуем икъалэхэу Истамбыл, Анкара, Дюзджэ къуаджэхэм ащыIагъэх. Мы мазэм и 17-м адыгабзэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэхахьэу Истамбыл тилъэпкъэгъухэм щызэхащэщтми мы купым илIыкIохэр хэлэжьэщтых.\nКIэлэцIыкIухэм лъэшэу агу рихьэу загъэсэнэу мыщ къэкIох, сыда зыпIокIэ къапэблэгъэ джэгукIэ шъуашэр Марет егъэфедэ, ащ бзэм изэгъэшIэн нахь къегъэпсынкIэ. ЗыкъаIэтымэ, артист хъунэу фаехэри ныбжьыкIэхэм ахэтых.\nЩыгъыжъые пэпчъ щыгъыжъыцэм къегъэпсы. Джащ фэдэу щыгъыжъыцэу ащ хэлъыр нахьыбэ хъуныр, адыгабзэм тапэкIи зырагъэушъомбгъуныр игугъапIэу мы цIэр фиуси, купыр Марет зэхищагъ, адыгабзэр, адыгэ шэн-хабзэхэр ясабыйхэм ашIэ зышIоигъо пстэуми къащэхэрэр ыпкIэ хэмылъэу егъасэх. Мыхэм афэдэхэр нахьыбэ хъухэ къэс тилъэпкъ иныдэлъфыбзэ чIинэным ищынагъо шъхьащытыщтэп.\nШъуеблагъ непэрэ пчыхьэзэхахьэм — бэ гъэшIэгъонэу, шъугу къыIэтынэу щышъулъэгъущтыр! Еплъы зышIоигъо пстэури ыпкIэ хэмылъэу чIэхьан ылъэкIыщт.


Къуекъо Асфар: Губзыгъагъэр зыщэфыгъэр (Тот, кто купил мудрость) »\nIотэжьым акъылымрэ губзыгъагъэмрэ зэрэхэтыр\nАннотация: В статье выявляются аккумулированные мотивы обращения к прошлому в виде нартских повествований, всего адыгского фольклора как средоточию ума, мудрости и непреходящей духовной ценности. Показано превалирование материального благосостояния над самой жизнью, жестоко отсекающей духовное составляющее нартского общества, с одной стороны. С другой, стороны приходит время, когда знания накопленные человеком в жизни, опыт, его мудрость помогли нартам выжить. Здесь уже на первый план выходит духовное составляющее, на чем мы акцентируем внимание в своей статье.\nКлючевые слова: нарты, нартское повествование, скала стариков, ум, мудрость, нарт хабзэ, Шэбатын, Шэбатынук.\nAnnotation: The article reveals the accumulated motives for addressing the past in the form of Nart narratives, the whole Adyghe folklore as the focus of the mind, wisdom and imperishable spiritual value. It shows the prevalence of material well-being over life itself, brutally cutting off the spiritual component of Nart society, on the one hand. On the other hand, the time comes when knowledge accumulated by man in life, experience, his wisdom helped narts to survive. Here, the spiritual component is already on the foreground, which we emphasize in our article.\nKeywords: sledges, Nart narration, old people's clout, mind, wisdom, Nart Habze, Shabatin, Shabatunuk.\nНартхэу «чатэр IэхъомбищыкIэ къизымыхыжьышъоу жъы хъугъэр, мышэсыжьышъоу зыныбжь хэкIотагъэр, пщэрышIу еонэу щабзэ зымышIыжьышъурэр, зылъэ зымыIэтыжьышъоу къарыунчъэр, мэкъу Iатэ зэтырилъхьанэу куахъор зымыIэтыжьышъурэр, шкIэ зымыгъэхъужьышъоу «еIыстэхыжьыгъэр» матэм рагъэтIысхьэти, нарт чылэм дахыти Жъыгъэ ибг радзыхыжьыщтыгъэ. А лъэхъаным гъотыр акъылым нахь къытекIощтыгъэу къэлъагъо. Жъым иакъыл, игубзыгъагъэ мэхьанэу иIэр къагурыIощтыгъэп ремыхьылIэфэхэ нэс. Ар зэрэхъугъэр къэбар заулэмэ ахэолъагъо. МыщкIэ апэ щысэ къэпхьын плъэкIыщт нарт кIалэу зятэ Жъыгъэ ибг езымыдзыхыжьэу гъочIэгъым щызыIыгъыжьыгъэмрэ нарт Шэбатыныкъо ятэ джащ фэдэу къызэригъэнэжьыгъэмрэ афэгъэхьыгъэхэр. ТIури зэфэдэ хьазырых акупкIыкIэ, ау зэрэзэтекIыхэри щыIэх.\n«…Зы кIалэ горэм ятэ пIашъэр бгым ридзыхыжьын фаеу хъуи, чы матэм ригъэIысти, а Жъыгъэ ибгыджэ заджэхэрэм ыхьыгъ, – къыщеIо «Нартымэ яхэбзэжъ зэраукъожьыгъагъэр» зыфиIорэ къэбарым. – Бгэр лъагэти, ыкIыбы илъэри онтэгъути, Iэбжъэ-лъабжъэджэ ерагъэу бгым дэкIоягъ. ЕдзыхыпIэм нэсы пэтэу кIалэр лъэпэуагъэ. Арыти лIыжъэр щхыгъэ.\n– Шъыда, тат, узыфэщхырэр? – ыIуи еупчIыгъ.\n– Сызфэщхырэр осIопэн, – ыIуагъ лIыжъым. – Мый фэдэу сэ сятэ пIашъэр мыщ къызысэхьыжьым, мы чIыпIэ дэдэм сэри сыщылъэпэогьагъ, сикIал, – ыIуагъ лIыжъым.\nЯтэ пIашъэр кIалэм лъэшэу шIу елъэгъути, нэпкъым ридзыхыжьы шIоигъуагъэп. Ау нартмэ яIо Iогъэ пытэу зэрэщытым фэшIы, ащ зи хишIахьыжьын ымылъэкIынэу гугъи, лIыжъэр ыIэти, нэпкъым къыритIупщэхыгъ. Ежь къыгъэзэжьи тIэкIурэ къэкIуагъэу, ыгу мыIасэ хъуи, лIыжъым рыкIуагъэр зэригъашIэмэ шIоигъоу, къыгъэзэжьи нэпкъым къекIолIэжьыгъ. Зеплъыхым, чы матэр чъыг лъапсэ горэм шIуани, лIыжъэр нэпкъычIэм къытенагъэу ылъэгъугъ. Арыти, ятэ пIашъэр къыдихьыежьи, рихьыжьи къушъхьэ тIокIэ чыжьэ горэм ыхьыгъ. Ыхьи:\n– Джы, – риIуагъ лIыжъым. – Мьщ о пфэгъэшIэтым фэдизрэ упсаоу ущызгъэIэт. Сэ ренэу Iус къыпфэсхьызэ сшIыт.\nАрэущтэу зэхъу нэужым кIалэм зэриIуагъэм фэдэу мафэ къэси ятэ пIашъэм гъомылапхъэ фихьытыгъ, фихьы къэс адрэр чылэм къэбарэу дэлъымджэ ренэу къеупчIытыгъ.\nЗы мафэ горэм къуаджэм дэсхэр псым Iухьагъэхэу, чъыг чIэгъым чIэсхэу щысхэзэ, псым зыхаплъэхэм дышъэ къошын псым хэлъэу халъэгъуагъ. Арыти, чъыг чIэгъым чIэсхэр псым хэзэрэгъэбани шъхьае, агъотыгъэп.\n– Псэр зэушIоркъым ашIокIодыжьыгъ, – аIуи къыхэкIыжьыгъэх.\nА къэбарэр чылэм дэлъэу, кIалэр ятэ пIашъэ дэжь кIуагъэ.\n– Шъыд чылэм къэбарэу дэлъэр? – ыIуи, лIыжъ цIыкIор къеупчIыгъ.\n– Тыгъуасэ дышъэ къошын чъыг чIэгъым чIэсхэзэ псым зыхаплъэхэм халъэгъуагъ. Пстэуми псым зыхатакъуи, ащ лъыхъухи шъхьае, къагъотыгъэп, «Псы ушIоркъыгъэм хэкIодэжьыгъ», аIуи, псыхъом къыхэкIыжьыгъэх, – риIуагъ.\n– Ара, сикIал? – ыIуи къеупчIыжьыгъ.\n– Псым халъагъорэр шъыпкъэ, – ыIуагъ. – Мэфэ реным лъыхъухэу тичылэхэр Iутых.\n– Ар къэзгъотырэм иен фаешъ, о къэбгъотыт, – къыриIуагъ. – УзыкIожьыджэ, а чIыпIэм ори кIо. Псы нэпкъым тет чъыгым дышъэ къошынэр хэт. Ащ иныбжьыкъу ныIэп псым халъагъорэр. Чъыгым дэкIуаери, дышъэ къошынэр къытех.\nЯтэ пIашъэр дэгъоу къыгъашки, кIалэр къежьэжьи ядэжьы къэкIожьыгъ.\nЧылэр дэзэрэхыгъэу псынэпкъым Iутыти, ежьыри кIуи ахэхьагъ. Языбгъуджэ тIыси, зыми гу къызлъыримыгъатэу чъыгэр ыплъахьыгъ. ЕтIанэ тэджи, зыфыдэкIуаерэри амышIэу, чъыгым дэкIуайи, дышъэ къошынэр къырихьыхи къехыжьыгъ. Чылэмэ дышъэ къошыным икъэгъотыкIэ лъэшэу агъэшIэгъуагъ.\nПчыхьэ зэхъум етIани ятэ пIашъэ Iус фихьи кIуагъэ.\n– Дэгъу, – лIыжъым ыIуагъ.\n– Шъыд джыри къэбар?\n– Хэгъэгу къэбар щыI: апэ тыгъэм ыцыпэ икъыкъокIыгъор зылъэгъурэр пэчъахь ашIынэу аIуагъ. Пэчъахьэу лIагъэм ычIапIэджэ ихьатым цIыфхэр ыужы итых. Бэрэ тыгъэм пэплъэнхэу къуаджэм дэкIыгъэх, ау зэкIэми тыгъэм икъыкъокIыгъо зэдалъэгъу.\n– Арымэ, ори адыдэкI ахэмэ. АдыдэкIи, псы нэпкъым теуцу. Тыгъэм инурэ апэ рапшIэу псыхъо нэгум къыридзэт. Ащ о лъыплъ. Тыгъэ нурэр зэрэплъэгъоу «Уарышъы къыкъокIы», – Iо.\nЫужырэ мафэм пчэдыжьы шIункIым тыгъэм пэплъэнхэу чылэм дэкIыгъэхэмэ адыдэкIи, ятэ пIашъэм зэриIуагъэм фэдэу, тыгъэ нурэм лъыплъагъ.\n– Уары, тыгъэр къыкъокIы! – ыIуи апэу тыгъэр къызэрэкIорэр къыIуагъ.\nНарт иIо Iогъэ пытэу, Iогъэ пытэ дэдэу щыIэти, кIалэр пэчъахьэ ашIыгъ.\nХасэ зэIукIэшко ышIи:\n– О цIыфых! Сэ дышъэ къошынэр къэсэзгъэгъотыгъэри, тыгъэр апэу сэзгъэлъэгъугъэри сятэжъ пIашъэр ары. Тижъымэ бэ алъэгъугъэр, бэ акъылыгъэу ахэлъыр, ахэр шIогъэшкох, дгъэлъэпIэнхэ фае (курсивыр тэ тшIыгъэ – А. Къ.). Непэ щегъэжьагъэу жъы дэдэ хъужьыхэрэр бгы лъагэм къетымыдзыхыжьэу олIэжьыфэхэджэ тIыгъынхэу хабзэ сэгъэуцу, – къариIуагъ.\nКIуи, ятэ пIашъэри ядэжьы къыщэжьыгъ. Ащ къыщегъэжьагъэу жъыхэр бгым къырамыдзыхыжьы хъугъэу къаIотэжьы. Ау Жъыгъэ ибг джыдэдэми, а зэманыжъым ишыхьат зафэ фэдэу, джыри гъэнэфагъэу щыI, Лыгъотхы укIомэ, къыщыплъэгъут [1,7: 198-200].\nДжы нарт Шэбатыныкъо къехъулIагъэм зыфэдгъэзэн.\n«Нартымэ ялъэхъан зы хэбзэжъ щыIагъ, – къыщеIо «Шэбатыныкъо нартымэ къахилъхьагъэ хэбзэшIур» зыфиIорэ нарт къэбарыжъым. – Чатэр IэхъомбищыкIэ къизымыхыжьышъоу жъы хъугъэр, мышэсыжьышъоу зыныбжь хэкIотагъэр, пщэрышIу еонэу щабзэ зымышIыжьышъурэр, зылъэ зымыIэтыжьышъоу къарыунчъэр, мэкъу Iатэ зэтырилъхьанэу къуахъор зымыIэтыжьышъурэр, шкIэ зымыгъэхъужьышъоу еIыстэхыжьыгъэр матэм рагъэтIысхьэти нарт чылэм дахыщтыгъ. Дахыти, Жьыгъэ ибг ышъхьэ дахьыетыгъ. Зи зымылъэкIыжьырэ лIыжъ, шъузыжъхэр зэрыс матэмэ мыжъо щэрэхъышхохэр ачIашIахьыти, хьадрэхэр ягъогууанэу Жъыгъэ ибг ратIупщэхыщтыгъэх.\nШэбатыныкъо ятэ Шэбатыни зи ымылъэкIыжъэу жъы дэдэ хъугъэ. Хэбзэжъым ыпкъ къикIыкIэ Шэбатыныкъо яти Жъыгъэ ибг матэм исэу риутIупщэхыжьынэу фаети, матэ ышIи Шэбатынэ ригъэтIысхьи нарт чылэм дихыгъ. Шэбатыныкъо лъэшэу ыгу къеотыгъ хьадрыхэ гъогум ятэ тыригъэуцонэу зэрэхъурэр. Ау сыд ышIэн, хабзэм ушIокIынэу щытэпти, ымыгъэцакIэ хъущтыгъэп. Ятэ Жъыгъэ ибг дихьыий, матэм мыжъо щэрэхъышхуитIу чIилъхьи, Шэбатыныкъо ыIуагъ:\n– Лъэшэу сыгу къео, сят, хьадрыхэ гъогууанэм узэрэтезгъэуцорэр. Ау сыд сшIэн, ори ошIэ, хэбзэжъыр лъэшы.\nШэбатынэ зи ыIуагъэп. Ащ зи зэримыIорэр Шэбатыныкъо лъэшэу иджагъо хъугъэ. Шэбатыныкъо матэм еIункIагъ – матэр хьадырыхэ гъогум теуцуагъ. Матэр Жъыгъэ ибг зефэхым зы чъыгыжъ лъэпсэжъ горэм шIуани ефэхыпIэм елэлэхэу къэнагъ. АдыкIэ мыдыкIэ зэрихьэу матэм ис Шэбатынэ мыщхын ылъэкIыгъэп. Ар къызэщхым Шэбатыныкъо еупчIыгъ:\n– Сыд сят узыдэхьащхырэр? – ыIуи.\n– Ори жъы ухъоу пкъо Жъыгъэ ибг узыридзыхыжьыкIэ мы лъапсэм ушIонэнкIи мэхъушъ ары, – ыIуагъ Шэбатынэ.\nАр ятэ къызыреIом Шэбатыныкъо къэгубжи, ятэ къыпихыжьыгъ:\n– Хэт сыд фаеми ерэIу е ерэшI, ау сэ о хьадырыхэ узгъэкIонэп!\n– Узэрэфай. Шъыпкъэр пIотымэ сэри хьадырыхэ сыщыхьаолыенэу сыфаеп. Мы дунаем Iоф щысшIэн щысымылъэкIыми сыгупшысэн слъэкIын (курсивыр тэ хэтхыгъ – А.Къ.). Дунаем утетэу зыми урымышIу хъумэ хьадырыхэ укIуагъэм фэдэба! – ыIуагъ Шэбатынэ.\nАрыти зэрэхъугъэр чъыг лъэдакъэм шIонэгъэ ятэ къыпихыжьи гъочIэгъ ин горэм Шэбатыныкъо ыхьыгъ.\n– Ыдж, сят, о мыщ чIэс зыми укъымышIэу. Сэ тхьэмафэ къэс шхын къыпфэсхьын, унэм усхьыжьымэ хэбзэкъутэ къысфашIынышъ нартымэ сагъэпсэутэп, – ыIуагъ Шэбатыныкъо.\nЯтэ гъочIэгъым къычIигъани къэкIожьыгъ. Ащ фэдэу Шэбатынэ гъочIэгъым чIэсэу, Шэбатыныкъо ащ шхын къыфихьэу охътэ Iаджи блэкIыгъ. Зы гъэ горэм нарт чIыгум чъыгымэ къапыкIэрэ пкIышъхьэ-мышъхьэхэр икIодыкIыгъэх. ЯтIонэрэ гъэми зи къэкIыгъэп. Ящэнэрэ гъэми къэкIыгъэп. Зы мыIэрыси, зы къужъи амыгъотыжьэу къызэхэнагъэх нартыхэр. Шэбатыныкъо ятэ гъомылэ фихьы пэтэу мыIэрысищ псышъхьэм тесыхэу ылъэгъугъ. «Мы мыIэрысищыр псым къыхэсхынышъ сятэ фэсхьын» ыIуи Шэбатыныкъо псым зыхахьэм мыIэрисищымэ псым зычIагъэби загъэкIодыжьыгъ. Ар гукъао щыхъугъэу Шэбатыныкъо ятэ дэжь нэсыгъ. Ятэ ыкъо къеплъи нэшхъэеу зелъэгъум къеупчIыгъ:\n– Сыда унэшхъэй?\n– Уадэжь сыкъакIо пэтэу псышъхьэм мыIэрысищ щесэу слъэгъугъэти «мы мыIэрысэхэр сятэ фэсхьыных» сIоу псым сызыхахьэм мыIэрысэхэр кIодыжьыгъэхэшъ сызэгоуты, – ыIуагъ Шэбатыныкъо.\n– Ащ пае, сикIал, умынэшхъэй. Джы тапэкIэ псым мыIэрысэ ущылъымыхъужь. Пшъхьэ Iэтыгъэу къэкIуахьи мыIэрысэ бгъотын, – акъыл къыритыгъ ыкъо Шэбатынэ.\nШэбатыныкъо ышъхьэ Iэтыгъэу мэзхэр, хъоухэр, бгы чапэхэр къыкIуахьыхэзэ гъаем къелыгъэхэу зы мыIэрысэ чъыгырэ зы къужъ чъыгырэ апытыхэу ылъэгъугъэх. ДэкIуаий мыIэрысэри къужъыри къыпичыхи нартымэ къафихьи, акIэхэр агъэIыстэжьи гъэ къэс мыIэрыси къужъи Нарт чIыгум къыщыкIы хъужьыгъэх.\nАущтэу зы заулэ текIыгъ. Нарт мэлымэ зы узышхо горэ къахахьи, зэтелIэхэ хъугъэх. Нарт хэкум зы тIы закъуи къимынэу а узым ыхьыгъ. Мэл хьажъ-гъужъ тIэкIоу къэнагъэр зэрагъэбэгъожьын тIы ямыIэжь зэхъум зэкIэ нартыхэр къэгузэжъуагъэх, ау зыми а Iофым ихэкIыпIэ къыфигъотыгъэп. Нартмэ ашIэщтыр амышIэу Хасэ ашIыгъ, ау а Хасэми зи къикIыгъэп: нартхэр мэлынчъэ дэдэ хъущтыгъэх, мэл тIэкIоу къэнагъэр зытебэгъукIын тIы агъотыжьыщтыгъэп. Ащ ыгъэнэшхъэеу Шэбатыныкъо ятэ гъомылэ фихьыгъ. Шэбатыныкъо нэшхъэеу ятэ къызелъэгъум къеупчIыгъ:\n– Сыда унэшхъэй, сызэрэпIыгъыжьыр къыохьылъэкIа?\n– Хьау, сят, арэп ар зэхьылIагъэр. Нарт чIыгум мэл къимынэжьэу екIодыкIы. Узым къелыжьыгъэ мэл тIэкIу-шIокIури зытебэгъукIын тIы агъотырэп, тшIэщтыр тшIэрэп.\n– Ащ пае, сикIал, умыгузажъу. НартхэмкIэ къышъуфэнагъэ мэл тIэкIор Амышъэ итIыжъхэр зыщыхъутыгъэхэ ТIыхъупIэжъ фых. КъыкIэлъыкIорэ гъэм шъуимэлмэ шъынэхэр ахидзэнхэшъ, лъфэтых, – ыIуагъ лIыжъ дэдэ хъугъэ Шэбатынэ.\nШэбатыныкъо къэкIожьи нартымэ къафэнагъэ мэл хьажъ-гъужъ тIэкIур Амышъэ и ТIыхъупIэжъы ыфыгъэх. Амышъы и ТIыхъупIэжъы зэрэтехьэхэу мэлымэ шъынищ, шъыниплI, шъынитфыхэр ахахъуи, зэкIэми къалъфыгъэх. Нарт чIыгум Шэбатынэ ишIуагъэкIэ мэл хъущэр щыбэгъожьыгъ. Ащтэу джыри зы куп текIыгъ.\nЗы гъэ горэм нартымэ ямэщ къэхъугъэп. ЯтIуанэрэ гъэми тырасэн чылапхъэ тIэкIу ерагъэу зэрагъэуIуи, мэщ ашIагъ. Мэщым иIухыжьыгъо дэдэм дунаем зыкъызэхишIахьи, ошъушхо къехи лэжьыгъэр хьалэчы ригъэфагъ, аужыпкъэм чылапхъи къафэнэжьыгъэп. Нарт чIыгум къитэджагъэ гузэжъогъум ыгъэнэшхъэеу Шэбатыныкъо ятэ дэжь кIуагъэ, фыгу гъэлыгъогъэ тIэкIу фихьи. Шэбатынэ фыгу гъэлыгъогъэ тIэкIур зелъэгъум шIомакIэ хъуи, ыкъо къеупчIыгъ:\n– Сыдэу макIэ непэ къысфэпхьыгъэр, сыкъэууджэгъугъэкIэ сенэгуе, – ыIуагъ лIыжъым.\n– Хьау, тят, уджэгъугъэ Iоф хэлъэп. Нарт чIыгум гузэжъогъушхо къихъухьагъ. ИлъэситIу мэхъушъ мэщ къытфэкIырэп, чылапхъи тимыIэжьэу тыкъэнагъ. ТшIэжьыщтыр тшIэрэп.\n– Ащ паекIэ, сикIал умыгузажъу. О пшIэтым къедэIу: Тхьагъэлыдж имэщыпэ зыщиIожьытыгъэ хьамэр жъо, Тхьагъэлыдж мэщ зыщызэрищэщтыгъэ гъогури зи къэмыгъанэу зэхэжъуахь. Ахэмэ къатекIэрэр Нарт чIыгумкIэ шъуфэхъущт чылапхъэ, – ыIуагъ Шэбатыныкъо ятэ Шэбатын.\nЯтэ къыриIуагъэр Шэбытыныкъо ыгу пытэу риубыти, унэм къэкIожьыгъ, ипхъэIашэ зэкIишIи еуи Тхьагъэлыдж ихьэмагъэр ыжъуагъ, Тхьагъэлыдж мэщ зыщызэрищэщтыгъэ гъогури ыжъуагъ. Тхьагъэлыдж имэщ зеIожьым хьамэм къытенагъэ чылапхъэр, унэм зещэжьым къыкIэкIэтэкъугъэ чылапхъэхэр Шэбатыныкъо ыжъуагъэм гъэбэжъоу къыхэкIыжьыгъэх. Арти, Тхьагъэлыдж ичылапхъэ нартымэ афэбэгъожьыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэу гъэм игъэбэжъу тхьалъэIу Хьэрам Iуашъхьэм ылъапэ щышIыгъ. ТхьэлъэIум щызэхэхьагъэ нартымэ Шэбатыныкъо сэнэфыбжъэ фаIэти, нэужым къеупчIыгъэх:\n– КъытаIу, Шэбатыныкъу, таущтэу мыIэрысэ, къужъ кIодыжьыгъэхэр къэбгъэкIыжьынхэ плъэкIыгъ, тIы ахэмытэу мэлмэ шъынэхэр ахидзэнэу пшIыгъэ, чылапхъэ емыутэу мэщ бгъуагъэ къэбгъэкIыгъ?\nШэбатыныкъо тхьэлъэIум ыгузэгу къиуцуи къариIуагъ:\n– Сэрэп, нартыхэр, ар зиакъыл къыхьыгъэр.\n– Хэт адэ? КъытаIу!\n– Тхьэ къысфашIуIу къышъуасIомэ шъумыгубжынэу, шъуичатэхэри къысфишъумыхыныхэу.\n– КъыпфэтэIо! – аIуагъ нартымэ.\n– Ыджы, нартыхэр, – къыригъэжьагъ Шэбатыныкъо, – сэрэп ар зишIушIагъэр. МыIэрыси къужъи къэзгъэкIэжьыгъэхэр, мэлхэр зыгъэбэгъожьыгъэхэр, мэщ гъэбэжъу къызгъэкIыгъэр сят. ШъошIэ, хэбзэжъым ыпкъ къикIыкIэ зи зымылъэкIыжьырэ лIыжъыхэр Жъыгъэ ибг дахьыежьыхэшъ хьадрыхэ гъогу тырагъэуцох. Сятэ шIущэ сэлъэгъути сыукIыжьын слъэкIыгъэп, сятэ гъочIэгъ горэм чIэсэу сыфэсакъы.\nПкIышъхьэ-мышъхьэхэр зэкIодхэм сятэ къэбар езгъэшIагъэти къысиIуагъ: зы мэз къэсымыгъанэу чъыгышъхьэхэр къэсплъахьыныхэу. Чъыгышъхьэхэр къэсплъахьыхэзэ гъаем къелыгъэ пкIышъхьэ-мышъхьэ зытIущ къэзгъоти, ахэр згъэтIысхьажьыхи, мары джы шъолъэгъу, Нарт чIыгум мыIэрысэ-къужъыхэр щыбэгъожьыгъэх.\nТIыхэри зэкIодыжьыхэм сятэ иунашъокIэ мэлхэр Амышъэ итIыхъупIэжъ сфыхи, тIыхэр зытетыгъэхэ чIым мэлхэр зэрепэмхэу шъынэхэр ахидзагъэх. Мэщ чылапхъэри зэкIодым сятэ иунашъокIэ Тхьагъэлыдж ихьамэ, гъажъо зэрищагъэ гъогухэр сыжъохи – есымыутэу мэщ бэгъуагъэ къысфэкIыгъ, джы Нарт чIыгум чылапхъэр щагъотыжьыгъэшъы, непэ гъэбэжъум итхьэлъэIушху. Арышъ, зэкIэ сятэу Шэбатынэ ишIушIагъ. Ар Жъыгъэ ибг естIупщэхыжьыгъэу щытыгъэмэ а зэкIэмэ тахэкIыжьытагъэ.\nНартыхэр зэрэIэтыхи Шэбатынэ хъохъушхокIэ фэлъэIуагъэх. Нартыхэр зэхэтIысхьажьыхи унэшъо пытэ ашIыгъ: тапэкIэ жъы хъухэу зи зымылъэкIыжьыхэрэр\nЖъыгъэ ибг амыщэжьыныхэу, хьадырыхэ гъогу тырамыщэжьыныхэу, жъы хъухэрэмэ псэун IофыхэмкIэ упчIэжьэгъу ашIынхэу. Ари зы хэбзэшIоу Шэбатыныкъо нартымэ къахилъхьагъ [1,3: 249-253].\nДжы губзыгъагъэр зыщэфыгъэм икъэбар зыфэдгъэзэн. Ар къытфэзыIотагъэр зэлъашIэрэ къэбарIуатэу Иордыным Уадсирым дэсыгъэ Шапсыгъэ (Мэджаджэкъо) Индрыс ары. Мыщ икъэбари акъылымрэ губзыгъагъэмрэ уакъызэрэкъонэжьыщтым игупшысэ хэолъагъо.\n«Адыгэхэмэ хъишъэ дахэхэр яIэх, – еIо Шапсыгъэ Индырысэ, – хъишъэу яIэхэр, а зэпстэур сэ кIэрэп, ау ахэмэ ащыщэу зы хъишъэ горэ къэсIотэн. ЦIыфхэмэ ижъыджэ къяхъулIагъэу щыIэр цIыфым егупшысэу ыгъэпсэолъэн ыIомэ, джа блэкIыгъэу, блэкIыгъэу, блэкIыгъэу щыIэм шъыпкъагъэ зэрэхэлъэр къыуигъэшIэнэу хъишъэжъымэ ахэт.\nПасэм зы кIалэ горэм унагъо ышIагъ, унагъо ышIи шъхьам, иунэгъо шIэныджэ зэпымыфагъэу, ай фэдэу хъуи, шъыд фэдизэу хигъэхъон ыIуагъэу шъыд фэдизэу ыпэджэ еIами мыхъоу, темытэразэ зэхъум, тIыси егупшысагъ. «О мы сибынэу къэсщагъэу мы унэм исэр хьажъор зыфэпIутыми ехьы зэфэмыпIутыми ехьы» зыфаIорэм фэдэу, мощтэу мы тхьамыкIэри къыскIырыплъэу, шъыды пай мощтэу щызгъэсын? ГущаIэм пай, сэри цшъхьэ (сшъхьэ) изэфэшIу сихьан, зыгорэм сыкIон, мыр хьалыгъу фалIи лIэу, сэ унагъо къыздишIэн ыгу хэлъэу къэкIуар», – ыIуи, кIалэм ыгу къэкIыгъ.\nЗыщыщхэхэмэ якIужьхэмэ яхэрэс, кIалэ горэ къыфэхъугъэу иI, кIалэми илъэсих-илъэсибл зыфэпIотым фэдэ иныбжь, щыIэкIэ къулай ымыгъоты зэхъум, ышъхьэ хихьажьынэу къэрар ритыгъ. Къэрар рити, еуи, кIалэр ежьэжьыгъ. Ежьэжьи, чыжьэу IукIыгъ. Чыжьэу IукIи, зи къуаджэ горэм нэсыгъэу а къуаджэм дэхьагъ. Зы къэлэшхо горэм пэчIынатIэ хъугъэ. Еуи, кIалэр дэхьагъ. Дахьи, кIо хьакIэщыпчъэр къэлэпчъэм фэгъэзагъэу адыгэхэмэ сыдигъоджи яIыгъы хабзэтыгъ, арти, а хьакIэщым зэрэкIорэм тетэу ихьагъ. Зы лIыжъ хэкIотагъэу ыныбжьыджэ исэу щытыти:\n– Еблагъ, сикIал, еблагъ, еблагъ, еблагъ, – ыIуи, кIалэр ригъэблэгъагъ.\nРигъэблагъи, кIалэр тIысыгъэ, лIыжъми сэлам рихыгъ. ЕтIуанэ лIыжъэр къеупчIыгъ кIалэм – игъэпсыкIэджэ ай фэдэхэр лIыжъым ылъэгъугъэу щытын фай:\n– А, сикIал, гъогу уанэ къэпкIугъэ плъышъо птет, – ыIуагъ.\nЫджы ахъшам ыпэ зэхэогъор ра.\n– Ола, гъогу уанэ къэскIугъэм, – ыIуагъ кIалэм.\n– Ащыгъум, сикIал, о тIэкIу бысым-жъусым зыгорэ удырэмыкIуамэ зыгорэм ухэIэн фай, бысимлахь горэ пIоны фай.\nМыдрэми игуапэ мыхъу хъуна, еуи, Iанэ къыфаригъэшIи, кIалэр ыгъэтIыси, кIалэмрэ ежьырырэ зэдэшках. Зызэдашкэхэм къыужы Iанэр рахыжьыгъ. КIалэм шъыд ыIуар?\n– Тхьэмэтэ маф, – ыIуагъ, – о уунэгъо зэшIотэу ущыс, сэ сиIоф мыры, мыры, мыры, мыры зэрэщыт шIыкIэр, мый фэдэм хьакIэ зэIэкIэлъ къэкIуагъэу щыты зыхъуджэ, чэщ мэфитIу, чэщ мэфищэ щагъэсышъ, адыгэхэр еупчIыхэ шъхьай, сэ ай фэдэу сыщысынышъ, итIуанэ, ай сежэнэу, укъысэупчIыны, сэ сызыфаер къэсэбгъэIоным сиIоф тетэпышъ, пэшIорэгъэшIэу, сиIоф зытетэр къыосэIо: IофшIапIэ шъуиIэу щытымэ, Iоф цIэмэ цIоигъоу сышъонэцIы.\n– Боу иуахът сикIал, – ыIуагъ, – Iоф тимыIэ хъуна, боу Iоф тиI, тегъэпсахьыгъ, мырары мэлыхэр тиIэх, ахэмэ уапэтынэу. Хьау пIомэ, мэкъу-мэщыми тыпылъэу щытышъ, ай ылъэныкъо зыбгъазэ пшIоигъомэ, айджи уцупIэ тиI. Узфаем хадэри, о узфэе IэнатIэм Iууцу.\nКъызыреIом, мыдрэ кIалэм:\n– Ола, – ыIуагъ, – сэ мэлымэ сапэтынэр къэсэштэ, о къабыл сыошIымэ.\n– Бо-оу усэшIы, сикIал, пчэдыжьы щыфегъэжьагъэу уиIоф Iухь.\nКIалэм зызэтригъэпсахьи, мэл гъэхъуным ыужы ихьагъ. Зы илъэсырэ мэлэхъуагъэ, тIо мэлэхъуагъэ, щэ мэлэхъуагъэ, плIэ мэлэхъуагъэ, айгоу, илъэсиблы ригъэкъугъ. «Мы мэлыхэм уапэтын», – ыIуи лIыжъым къызыреIом, – «ащыгъом илъэс чырапкIэу, илъэсыр зыуухыджэ къыостытэр мыры», е, «сэ илъэс чырапкIэр зысыухыджэ, къысэптытэр мыры» не кIалэм ыIуагъ, не лIыжъым ыIуагъ, Iофым зэрэIухьагъэу ащтэу Iутыгъ.\nИтIуанэ а илъэсиблым къынэужыпкъэ а кIалэр зы мафэ горэм мэлахъо кIуагъэу, мыжъуашъхьэм тесэу егупшысэ: «СищыIакIи шъыд, сипсэукIи шъыд, сыздэщыIэри тэд? Мы сызхэт Iофыри шъы лIэуж? Сибыны рыкIуари сымышIэу, сызщыщми рыкIуари сымышIэу, мы дунае щыIакIэр, мы къахьыкIэр рау шъы икъахьыкIэу къэсхьын?» – ыIуи, кIалэр джа мыжъуашъхьэм тесэу мэлымэ яхаплъэгоу джай егупшысагъ ышIэтэр ымышIэу.\nЕгупшыси, итIуанэ кIалэр къэкIожьыгъ пчыхьашъхьэм. КъэкIожьыгъ, амэ нэшхъэй. КIо, зыщышыр, къэзхэкIыгъэр пэмыкIрэ Iофырэ, ахэр ышъхьэ къихьагъэхэу щыт, бырсыр кIалэм иIоф. ЛIыжъэр къызеплъым:\n– А сикIал, – ыIуагъ, – адэ мафэрэмэ уафэдэп. Шъыд гукIаеу уиIэр? Шъыд гухэкIэу уиIэр? Шъыд узэгупшысэрэр, шъыд мощтэу уичэф зыкъутагъэр, сикIал? – ыIуи еупчIыгъэти:\n– Ола, – ыIуагъ, – сичэф зыкъутагъэр мый ыпэджэ сыкъакIуишъ, мы IэнатIэм сызIуогъэуцом, цъхьэрэ(сшъхьэрэ)-спсэрэджэ боу сигуапэ хъугъэ. Мыхъуми щыIэкIэ къулай горэ згъотыгъэ сIуи, сырырэзагъ, шъхьай, ыджырэ нэсыфэ нэсэ мый фэдэ сыгу къэкIыгъэп, ыджы мы сызщыщырэ, сыкъызхэкIыгъэрэ, сикъуаджэрэ арыкIуагъэр сымышIэу непэ семыгупшысэны мыхъунэу къысфифагъ. Мы сыкъыздэкIыгъэм ылъэныкъоджэ зэракIуар цIэмэ цIоигъоу, сыкIомэ цIоигъоу сыгу къэкIыгъ, сегъапэ сикIуакIэ хъутэри цIэп, – ыIуагъ.\n– Мы къэпIуагъэр боу игъу, боуи дахэ, боуи тегъэпсахьыгъ, – ыIуагъ. – Адэ улIэу шъофым лэжьакIоу уиты зыхъуджэ, уибын-кIалэрэ, уиIофырэ, пшъхьэрэ арыкIуам уемыгупщысэныри мэхъуа? Ау уиIэнатIэ умыгъэпыутэу ай фэдэу упылъыны зыхъуджэ, ай фэдэ цIыфмэ ащаIэ. ЦIыфэр игъо нэсэу мэхъу, игъо нэмысэуи мэхъу, ежь цIыфым иIоф къызэрекIокIырэр хэты ышIэрэ? Ащыгъум, сикIал, – ыIуагъ, – нэIуаси мый щыпшIыгъэу щыIэн фай, укъэзышIэни щыIэн фай, неущы мэлымэ апэтын нычхьапэ къызэгъэгъот, къэгъэхьазырыри, о уикIуакIэ хъутым неущы сэ сеплъын.\nКIалэм гуапэ къыщымыхъу хъуна, гуапэ щыхъугъ. КIалэр егупшысэ: мыр, кIо, гъогумаф, укъызэрэкIуам фэд ыIони къытIупщыжьыта? Iуагъэ азыфагу илъэп, «мыр чырапкIэу къысэптын», – ыIуап, «мыр сэ остын», – мыдрэми къыриIуап. Ащтэу чэщ реным егупшысэу щысыгъ. Ау щытми, зэ къэсыжьын фаеу афэдэу зытрилъхьажьыгъэу щыт ежь.\nИтIуанэ еуи, афэдэм кIалэри къызэригъэгъоти, пчэдыжьым лIыжъым ишы, ишыуани, шъуашэу щыгъытэри, пэрэ зэкIоцIыпхагъи, кIалэм:\n– Ма, мыри уичысэ илъхь, – ыIуи кIалэм къыритыгъ.\nШъуаши зыщыригъэлъагъ, фэпагъэу, шэри кIэракIэу зэтегъэпсахьыгъэу айджэ шэсынэу ай фэдэу къыгъэпсыгъ.\n– НекIо джы, сикIал, уигъогу утехьан, уздэкIожьытым Тхьэм псаоу унегъэс, узхэхьажьын фаехэми Алахьэм уахегъэтхъахь, тхьауегъэпсэу. Къэбгъэзэжьымэ, ыджы мы уиIэнатIэ уиIэнатI, – ыIуагъ. – Къэзгъэзэжьынэп пIоу узхэхьажьыхэрэмджэ угу псэфыгъэу ущытыми, тэджэ бгъазэми, Тхьэм уимурад къыбдегъэхъу, сикIал. НекIо! – ыIуи къырищэжьагъ, мэз лъапэм нэсы къыдэкIотэнэу.\nЕуи, кIалэм игъусэу ай къыдынэсыгъ. Къызынегъэсым ыужы кIалэми сэлам къырихыжьи, лIыжъым къебэуи, «гъогу мэфэшIу», – ыIуи кIалэр ежьэжьыгъ. Ежьэжьи, моу мы гъогум фэдэ горэм нэсыгъэу етIуанэ лIыжъыр кIалэм еджагъ:\n– Мо къэгъаз, сикIал, зэ зы гущыIэ тIэкIу горэмджэ сыоушъыимэ цIоигъу(сшIоигъу), – ыIуагъ.\nКъыгъэзэжьыгъ кIалэм. Къыгъэуцуи, риIуа ра:\n– А, сикIал, – ыIуагъ, – зы гущыIэ горэмджэ сыоушъыит, сызэрэоушъыитым сомэ щэкI ыIуас.\nДжы къызэреушъыит, гущаIэу къыриIотым пай сомэ щэкIэу ытырэр кIалэ гущэм шIоонтэгъу хъугъэ. Ау щытыми, лIыжъым идэхэIуагъэ, ыпэджэ къызэрэпэгъокIыгъагъэр щымыгъупшэу, «Ашъыу, зы хъуршэ сIыгъэу сымыкIожьытыми ар стын», – ыIуагъ, сомэ щэкIэр лIыжъым ритыгъ. ЛIыжъэр къызэреушъыигъэр ра:\n– А, сикIал, – ыIуагъ, – джы гъогу утехьэ. Мы гъогоу узытехьэрэм укIогоу, къуаджэ уIукIагъэу пчыхьашъхьэ хъугъэ зыхъуджэ, къуаджэм ублэмыкI, – ыIуагъ. – Фаи орэчэтэщ, фаи орэхьэщпакъ, фаи орэхьакIэщ, фаи орэбысым. А къуаджэм а чэщым дэлъыри, пчэдыжьым мафэ уапэ илъэу уигъогу техь, – риIуагъ.\n– Тхьауегъэпсэу, Тхьам ыIомэ, ар сэ згъэцэкIэн, – ыIуи, кIалэр къыIукIыжьыгъ.\nАмэ, сомэ щэкIэр айджэ бэба ыджы, ай фэдэу учэмэхъуау, упчэнэхъуау хъуршэ заулэ къыуатыгъэ пай тIэкIу пIомэ кIалэ гущэмджэ икъурэп. ИтIуани, шэси ежьэжьыгъэу, ай фэдэм нэсыгъэу, етIуани, къеджи къыригъэзэжьыгъ. Къызырегъэзэжьым:\n– Ыджыри зыгорэмджэ сыоушъыит, сикIал, – ыIуагъ.\n– Аий сомэ щэкI ыуас, – ыIуагъ.\nКIэгупшысахьи, «Тхьэ сэIо, мы лIыжъым зы хъуршэ сиджыбэ илъэу симыгъэкIожьыт», - ар кIалэм ыгу къэкIыгъ. Шъхьай, итIуани, лIыжъым идэгъугъэ тыригъакIуишъ, итIуани, а парэу къыритыгъэм щыщ сомэ щэкI ритыгъ.\n– А, сикIал, – ыIуагъ лIыжъым, – сызэрэоушъыитэр: цIыфхэмэ уахэхьанэу ухъут, уахэкIынэу ухъут, уадэгущыIэнэу хъут, къыбдэгущыIэнхэуи ухъут. Тащтэу щытыджи, чылэмэ яIоф узигъэфэнэу щытэпышъ, уиIоф зыхэмылъым уибэлагъэ хэмыс, – риIуагъ.\nОрыми, сэрыми ар дышъэ сомэ щэкIыджэ пщэфын плъэкIына?\n«Олахьэ, ари сымышIэрэ зыфэдэр?» – ыIуагъ кIалэм ыгуджэ, ыжэджэ зи ыIуап. КIо:\n– Тхьауегъэпсэу, Алахьэм ыIомэ, згъэцэкIэн, – ыIуагъ.\nЫджы сомэ тIокIищ Iихыгъэ хъугъэ. ИтIуани ежьэжьишъ, афэдэу нэсыгъэу, ыджи:\n– Мо зэ къэгъаз, сикIал, – ыIуагъ, къыригъази, – ыджыри зы гущыIэ горэмджэ сыоушъыит, аий сомэ щэкI ыуас, – ыIуагъ.\n«Алахьэм семыукIи, мый зы хъуршэ симыгъэхьыт!» – кIо, итIани, кIалэр къэуцугъ. КIалэм риIуа ра:\n– А, сикIал, – ыIуагъ, – мы дунаеу тызытетым шIуи уIукIэт, бзаджи уIукIэт, мы дунаем зэблэхъугъэу щымылъэгъун щыIэп, – ыIуагъ. – Угу хэзгъэкIыни утефэт, зыгу хэбгъэкIыни утефэт, фэдэхэмэ яIофы пай, зэкIэм, ипхъотэу, зыбгъэпсынкIэу, уиIашэ къипхэу умыу, – ыIуагъ.\nЫджи сомэ щэкI Iихыгъ. Сомишъэм сомипшIы нахь къыщымыкIэу ахэр Iихыгъэх.\n– Тхьауегъэпсэу, ари хъунэу щыт, Тхьэм ыIомэ, ари згъэцэкIэн, – ыIуагъ.\nЫIуи, итIуанэ кIалэр ежьэжьыгъ. Ежьэжьи етIуани ай зынэсым:\n– Мо къэгъаз зэ, сикIал, джыйи, – ыIуи, итIуани къыригъэзагъ.\n«Ай уигъахьын щыIэп», – ыIуи, итIуани къыгъази, къызэуцум:\n– А, сикIал, – ыIуагъ, – джы къэсIотэр ра: мы о сэ къыосIуагъэхэр, мы сэ къыосIогъэ гущаIэхэр, мы о зэрэпшIошIырэм фэдэу IэшIэхэу сэ слъытап. Ау мы о къыосIуагъэхэмэ ащыщ хэмыгъэзэу о къэулэжьыгъэ уипарэ уиджыбэ къипхи, шыпкъэ-щыпкъэу, пытэу уубытэу, мы сIуами уедэIоу, уиджыбэ илъ парэр къипхи мыхэр зэрэчыпщэфыгъэм къимэтэу фэсшIырэр, сикIал, къэпIотэн плъэкIынэп. Ай фэдизэу цIолIэпIагъ мыхэр уипарэджэ зэрэпщэфыгъэр. Арышъ, ай икъимэт зэрэумыгъэкIодыгъэм пай, ыджи мыхэри уипарэх.\nАй фэдизи, дэхьа, къыгуигъахъуи, итIуанэ къыритыгъ. Къырити:\n– Ыджи, сикIал, – ыIуагъ, – сыхьатмафэ Тхьэ урегъажь, уздэкIожьырэми лъэпэмафэ Тхьэм ахыуегъахь, тхьауегъэпсау, – ыIуи, кIалэм лIыжъэр къебэу, къебэу, къебэу, къебэуи, ыгу хэкIэу лIыжъэр, ынэпсыхэр къетэкъохэу, укIыти, лIыжъым ышъхьэ къыIуихыжьыгъ.\nАдрэ кIалэр ежьэжьыгъ. Ежьэжьи, кIожьыгоу, гъусэхэр гъогум къыщигъотыгъэх. Гъусэхэр гъогум къыщигъотыхи, игъусэхэмрэ ежьырырэ зэдакIогоу, зы къуаджэ горэм ахъшамыпэм нэсыгъэх. Зынэсыхэм:\n– Нычэпэ тыдэлъытэп, – аIуагъ.\n– Тыдэжъугъэлъ, – ыIуи, ариIуагъ.\n– Хьау, тыдэлъытэп, тэ тыкIот, хэдгъэкIырэр нычэпэ тичар, – адырэмэ аIуагъ.\n– Ола, сэ сымыкIот, шъо шъукIо шIоигъомэ шъукIу, ау сэ нычэпэ мый сыблэкIытэп, мы коим сыдэлъын, неущы итIуанэ сэ сежьэт, – ыIуагъ.\nАфэмыкIоу, кIалэм закъыкIэкIигъэзи, еуи чэщым къуаджэм дэлъыгъ. Блын кIап Iо фае, бысымы ышIыгъ Iо фае, хьащпакъэ кIэлъыгъ – шъыдэу щытыми, коим щигъэкIуагъэ нахь, адэкIуап лIыжъым къыриIуагъэм теубытагъэу.\nАдэмыкIоу, еуи, чэщым осышхо хъуи, игъусэхэр осым хиубытах. Пчэдыжьым ежь ежьагъ, зэракIорэм тетэу гъогум а осым ахэр хиубытагъэу, къыдыр аIыгъыми, щы аIыгъыми, шъыд аIыгъыми, тыгъужъымэ зэбгыратхъыгъэу, ежьхэри къагъэшъуагъэу етIуанэ гъогум щытефагъ. Зытефэм, кIалэр щым зытригъакIи, ахаплъ-ахаплъи: «О-уи-уи-у, мы лIыжъым къыIуагъэ гущаIэр сомэ щэкIыджэ сэ чэфыгъэу, цолIапIэу, сэ сIогъагъэ шъхьай, мыхэмэ къарыкIуагъэр къыбрымыкIоным пай сомэ мин тхьапш птын? – ыIуагъ. – ЛIыжъым къыриIуагъэр ай щигъэцэкIагъэу тефагъ. – Олахьэ а сэ стыгъам боу урырэзэнием мы слъэгъугъэр къыомыхъулIэным пай, – ыIуи ыгъэшIэгъуагъ.\nАй блэкIыгъэу мэзым хэхьагъэу кIори, кIори, кIори кIогозэ, къэкIожьы зэрилъэкIэу, зы къэлэшхо горэм IукIагъ. А къалэм екIокIэу зэфэдэджэ пчэгъу джадэхэр къалэм хэгъэуцуагъэу хэтэу, тэдрэ зы пчэгъуми зы шъхьэ пылъагъ, лIышъхьэхэр пылъагъэу ащтэу щыт. «Мыри шъыдэу къэлэ гъэшIэгъон, Алахьэм семыукIи?» – егупшысагъ.\nЫджы пчыхьашъхьэ хъугъэ. Удрэ лIым къыриIуагъэмрэ, мый ыпэджэ ылъэгъугъэмрэ зэпищэчишъ: «Ола сыблэмыкIын мый тащтэу щэрэт еблэми, сыдэхьан», – ыIуагъ. Дахьишъ, хьакIэщыпчъэм зэрэIухьам тетэу зы лIы IэкIо-лъакIо къыпэгъокIи:\n– Еблагъ, еблагъ, еблагъ, – ыIуи ригъэблэгъагъ.\nРигъэблагъи, ыгъэтIысыгъ. Ыджы унэу зэрыхьагъэм зы бзылъфыгъэ мощтэу, ыбгъапэджэ къэщагъэу, ыблыгу чIэгъыджэ кIапсэ рыкIэщыгъэу, хьакIэщым, уй фэдэу, хьакIэщ дахэм, бгыкъум кIапсэр кIэщыгъэу, мыдрэ блыпкъыжъыеу джэхэшъуапэм тет пкъэум хэсагъэм кIапсэр шIодзагъэу, уашъоми чIылъэми нэмысэу бзылъфыгъэр кIэшIагъ. Афэдэу ар ылъэгъугъ.\nЕжьи тIысыгъэ, адрэри къэтIысыгъ. Адрэ лIыжъым къыриIуам фэдэкъабзэу «гъогу уанэ къэпкIугъэщтын, удрэ-мыдрэ», – ыIуагъ.\n– Ола, гъогу уанэ къэскIугъэм, ыджи тIэкIуи сыпшъыгъэу сыщытым, – ыIуагъ.\n– Ащыгъум тIэкIу ори пшкын, сэри къыбдэчъкын, сэри сымэлэкIалI, – ыIуи, Iанэ къыфишIи, зэдэшках.\nДжы удрэм удрэмджэ тыгъужъыхэмэ яIоф, купэр зэрэзэбгыратхъыгъэр ылъэгъугъэти, «уиIоф зыхэмылъым уибэлагъэ хэмыс» къыриIуагъ на, «шъыды пай мощтэу щыт?» – ыIоу кIалэр чIэупчIап. Iофэп, мыр ежь иунэгъо шIакI, зыгорэ риIуап. ХимыIуахьэу итIуанэ, Iанэмджэ зэшкахэм, ежьи ичIыпIэ кIуи тIысыжьыгъэ. ЛIэр тэджи, унэм пэIухъошхо горэ иIэу щытыти, пэIухъор моу ышIи зыщегъэзыем, зы хьэжъ пырэцэ джадэ пэкIорым миндар телъэу ай хэсэу щытыти, хьэжъ пырацэр къыхищи, Iанэм къыщи, дэгъоу щигъашки, псы ригъашъуи, хьэр ыщэжьи ригъэтIысхьи, пэIухъор къырищэлIэжьыгъ. КъакIуи, мыдрэ а блыпкъэу пкъэужъые цIыкIум пылъэгъэ кIапсэр къыригъэчъэхишъ, къышIуихи, адрэ бзылъфыгъэр къыригъэуцохи, къыщи, джа хьэм къелыжьыгъэр а бзылъфыгъэм ригъэшкыгъ. Хьэр зыхэшъогъэ псым щыщэ бзылъфыгъэр ригъашъуи, ыщи кIишIэжьыгъ. Афэдэу чэщ-мэфищэ исыгъ. ИтIуанэ, лIым:\n– КIо, тихьакI, – ыIуагъ, – зы гущаIэ горэ къыуасIомэ цIоигъу(сшIоигъу).\n– Шъыд уиунэгъошIакI? Мы унэм иплъагъорэм щыщэ зыгорэм укъычIэупчIагъэп, – ыIуагъ. – Джы сэ сыкъызэрэпщыгугъырэр, нэпэ сызIукIэгъэ лIым фэшъхьафы сиIоф зэшIуихынэу дунаим тетэп сIуишъ, сэ ащтэу сыкъыпхэплъагъ. Сэ сиIоф зытетэр къыосIонышъ, сиIоф зэрэзэшIокIыт шIыкIэр къысэпIот, – ыIуагъ.\n– Олахьэ, тхьэматэ, ай фэдэу Iоф зэблэсхын слъэкIынэу, къысэупчIыжьыхэмэ, зыфаер ясIон слъэкIынэу сиIоф, тетэп, – ыIуагъ. – Угу къысэмыгъабгъ.\n– Iыхьа! Айджэ сэ сыкъыпшIокIытэп, – ыIуагъ. – Сэ лIэр зыслъэгъуджэ сэшIэ къыкъокIытырэ къыкъомыкIытырэ. Ой фэшъхьафы сэ сиIоф зэшIуихынэу дунаем тетэп, ыджар умыгъэцакIэу сэ сыкъыпшIокIын пIоу угу къэмыгъэкI.\n– КIо, къапIомэ, седэIун, – ыIуагъ мыдрэм, амэ, щтэкIаеу щтагъэ адрэм икъэIуакIэджэ.\n– Сэ «шъыды пай мы бзылъфыгъэр мощтэу кIэшIагъ?» – къысэпIуап, ыIуагъ. – «Шъыды пай мы хъажъыр къапщи, тиIэнакIэ щыбгъашхи, мый псэу къелыжьыгъэмрэ хьэм иIэнакIэрэ мы бзылъфыгъэр щыбгъэшхагъ?», – пIоу укъысэупчIыгъэп. «Мощтэу шъыд мыр къызкIекIокIыгъэр»? – пIоу мы фэдэмэ ащыщ горэм укъычIэупчIап.\nЫджы сэ сиIоф зытетыр, – ыIуагъ, – джы мы бзылъфыгъэу кIэшIагъэу плъэгъурэр мый фэдэ зэшиблымэ ашыпхъу. Мыр унэгъо шIэгъу цIытэу(сшIытэу) сIуишъ, зэшиблымэ къатесхыгъ. Къатесхи, сапэблагъэмэ самыгъэпсэутэу хъуишъ, джы мы мэзым сыкъакIуи, мы къалэр щыцъи(щысшIи), сыхэтIысхьагъэу сыхэс. Еуи, техакIохэр сади къакIохи, сэри сызэкIоцIапкIи, сишъузи зэкIоцIапхи, ыджы мы хьэжъэу плъэгъугъэри тигъусэу еуи, мэзым тахьишъ, зы унэжъ нэкIыгъэ чIэгъы горэм тыщаубыти, нэбгыриблы мэхъух, – ыIуагъ, – нэбгыриблэри ыджы мы сишъузэу ыджы пышIагъэу плъэгъурэ шъузым, сапашъхьэ рыджэгугъэх.\nСэ сызэкIоцIыпхау, сызэкIуацIэукIау сыхъыен сымылъэкIэу, сIэхэри сакIыбджэ щагъэу пхыгъэу, кIапсэри удрэбгъуджэ пкъэужъыем сепхыгъэу щытыти, мы хьэжъэу, мы щылъэу плъэгъурэр, къэтэджи, къакIуи, кIапсэр зэпигъунэу зежьэм, ыджы мы бзылъфыгъэр къэтэджишъ, а тызыщамэ ащыщ зы бзэджэрылъф унэм къыддилъыти, джай къакIуи, IууIи къыгъэтэджишъ, «мы хьэм мы кIапсэр зэпигъут, мыр зызэпигъуджэ, мы лIым шъукъелытэп», – ыIуи, къыгъэущи, икIэрыкIэу сэри сызэкIоцIаукIагъ, сихьи захаукIахьишъ, Iэгум дадзэжьыгъ. Джар джы мы бзылъфыгъэм къысишIагъ. Арышъ джы, шъыд изэшIокIынэу Iофым щытыр къысэпIонэу сыфай, – ыIуагъ.\n– Тай фэдизэу щытыми, амыукIынэр тыригъэкIуагъ шъузым. АмыукIэу ыпсэ пытэу щыIэнэр тыригъэкIуагъ, ары удрэр къызкIигъэущыгъэр. ЗеIом, итIуанэ, мыдрэм:\n– Ола, сэ къесIолIэн сымышIэрэ, – ыIуагъ кIалэм.\n– Ау, ошIэ ыджи, къепIолIэт ыджи!\n– Сэ зы къэсэбгъэIонышъ, о зыгорэ пшIэн угу хэлъа, хьаумэ, сэ сIорэр пшIэн угу хэлъэу ара укъызэрэсэупчIырэ шIыкIэр? – ыIуагъ.\n– СиIоф зэблихын ылъэкIынэу, ой фэшъхьаф сэ сыIукIап, – ыIуагъ. – Олъэгъуа мы къалэм шъхьэу пылъагъэхэр?\n– Сэлъэгъу, – ыIуагъ.\n– Ыджы мыхэр зэужэ джы мы унэм къакIомэ, яIоф зыхэмылъым ябэлагъэ хасэмэ, кIэупчIэмэ: «ур хъутэп, мыр хъутэп, ур пшIэйт, мыр пшIэйт» аIомэ, шъхьэр аудэгумэ, сеомэ ашъхьэ пысыутымэ, ыджы мы фэдэ пчэгъу шIохэлъакIэр рау шIохаслъэгоу, сыукIыгъэ лIы закI мы пчэгъумэ апылъар. О мыхэмэ ащыщы укъыкIэупчIап. О уиIоф умышIэжьырэмэ мощтэу ущысынэу сыкъыпхаплъэрэп. Арышъ сиIоф зэшIопхыйт, – ыIуагъ, – шIокIыпIэ иIэп.\n– Адэ мы техакIомэ шъыд яхэкIыжьыкIэу уакъыхэкIыжьыгъ? – ыIуи еупчIыгъ.\n– Мыхэмэ, – ыIуагъ, – сыкъызэрахэкIыжьыгъэ шIыкIэр: бзылъфыгъэри пагъэу, пшъыгъэу, ари емыгупшысэ хъуна, хэчъыягъэу, сихьэжъэу мо Iэгум аукIи дадзагъэу ашIошIырэр къызэрэшIэжьи, кIо, хьайуан, шъыд утын тефами щыгъупшэжьыт пкъы зэпыутыгъэ имыIэмэ, сихьэ сади къыгъэзэжьи, сикIапсэ зэпигъуи, сэри тIэтагъэ сыхъуишъ, а бзылъфыгъэм къыгъэущыгъэгъэ лIым икъамэ сади щылъыти, а къамэр къачъти, айджэ апэрэр рау сыубли, нэбгыриблэри сыукIыгъэ. Ахэмэ былымэу ай фэдэу зэрапхъуау къыращалIау яIэгъэхэри, зэужэри къэсфыгъэу морары Iэщым дэт. Арышъ, джы мы сиIоф зэрэзэблэкIыт шIыкIэр къэмыIуагъэу о гъогу урыкIон пшIошIымэ, ухэукъо, къэпIот, – ыIуагъ.\n– КIо ащыгъум джа сиIуагъэ сиIуагъэ сэ, сэ сIорэр пшIэйтымэ къэсIот, армыр нэмыIэмэ, шъыды пай ай тыхэбгъэхьат, адрэ сызэрэщысыгъэм фэдэу сыщыгъэс, – ыIуагъ.\n– Хьау къэмыIо хъуйтэп.\n– Сэ къасIорэр ра, – ыIуагъ, – мы хьэжъ пырацэу мый къосэр хьэ, тащтэу пшIыгъэми. Мы бзылъфыгъэу мы кIэшIагъэу пIыгъэр къехьыхыри, пкъырыпкъэу упкIатэри, ыпашъхьэ илъхьэри мы хьэм егъэшхыри, тхьауегъэпсэу къыуиIотэп, дэгъоу зыIубзэежьыт нахь. Ар гопэ Iахьэу о пшъэ ифагъ. Хьэм иIофэр: бгъэшкэт, уибылымышъхьэ, былым гъэгъунэн уиIэмэ, джахэмэ апэIуупхэнышъ, техакIо, бзаджэ, къэкIуагъ-кIожьыгъ, зыгорэ къакIомэ, ыджай яхьакъун къыуигъэшIэт, – ыIуагъ, – джай фэдиз ныIэп мый иIофэр нахь, мый фэдэр унэм илъэу цIыфмэ аIыгъы хабзэп.\n– Зэ зэтеубыт, – ыIуи, еуи тэджи, хьэр пшъэпIашъоджэ рилъэшъуи кIапсэр ыпшъэ тыкъ рипхи, былымымэ адэжь щырипхыгъ.\n– Ар апэрэу згъэцэкIагъэ, – ыIуагъ.\n– ЯтIонэрэр: мы бзылъфыгъэр о мы унэм уимысэу ой фэшъхьафыджэ куяшIэ ежьагъэу щытыгъэймэ, тIони, – ыIуагъ, – ау ай фэдэу щытэп. Уапашъхьэ нэбгыриблэр зырэджэгум о улIы дэгъоу сыда умыгъэгъунагъэ? Мыр куяшIэ ежьагъэу кIотыгъэп, ой фэшъхьафи лъыхъоу щытэп. Фэмыхъуджэ къекIокIыгъэ Iоф, ежьи фэмыхъоу, ори фэмыхъоу хъугъэ Iоф. Арышъ, угу емыIурэмэ зыщыщымэ мыр ягъэгъотыжь. Угу еIоу щытымэ, джарашъ, уиунагъу, къыозыхъоныни зэпхъоныни щыIэп. Ихъулъфыгъэрэ ибзылъфыгъэрэ ежьхэмэ азфагу бгъуитIумэ язи дэй къыхэмыфагъэу, ащтэу псаоу зэдэпсэугъэхэу щытымэ, фэмыхъу Iофым Тхьэр ара нахь фэгъэзар цIыфэп. Ай фэгъэзау епшIэрэр мый емыкIу, псэкIоды ыджи, хъунэу щытэпышъ, фэшъхьафэу уегупшысэны фай.\nЗеIом, лIэр кIэгупшысахь-кIэгупшысахьи, зыщыхъушъути, шъузэр къырищэхи къыгъэуцуи:\n– КIори, шхын къытфэшI, – ыIуагъ.\nШхын къаригъэшIи, еуи, дахэм фэдэу зэдэтIысыхи, шъузымрэ, лIымрэ хьакIэмрэ зэдэшках. Зэдашкэхишъ, кIо, афэдэу зэфэгубжыгъэ хъурэр зэзгъэшIужьырэр псау хъумэ Iофэр IэшIэхы, чэщым лIымрэ шъузымрэ зэгурыIожьыгъэх, ахэмэ яIофи сэламэтэу хэкIыгъ.\n– Олахьэ, сыхьатмафи тебгъэжьам, ыджи тхьауегъэпсэу, уигущаIи псау, тэдыджэ бгъазэми, Тхьэм сыхьатмафэ урегъажь, – ыIуи, къыдэкIуати, еуи къытIупщыжьыгъ.\nКъытIупщыжьи, къэкIожьыгъ, ыджы «уиIоф зыхэмылъым уибэлагъэ хэмыс» лIыжъым къызэрэриIуам ыджыри хищыжьыгъ. Якъуаджэ къынэсыжьыгъ. Ыджи мы Уадсирэ хэгъошхьаIум утехьэмэ (Уадсирэр адыгэ къоджэшхоу джы къалэ хъужьыгъэу Амман къыкIэлъырысыр ары – А.Къ.), Уадсирэр плъэгъуныба, ай фэдэу хэгъошхьаIум къытехьати, яIэгу плъа. Зэплъэм, яIэгу, о-о, етIэфыджэ гъэлау, кIэракIэу якъалэ тегъэпсахьыгъэу ай фэдэу щыт. ИтIуанэ, плъи, «Ялахьэм семыукIи, мы сэ тэхьалэу мы тызтетыгъэу, мы Iэгоу сыздэкIыгъэр зэрэщытыгъэмрэ джырэ шъыдэуи фэдэу зэпэчыжъи!»- егупшысагъ. Амэ, икIалэ илъэсих – илъэсибл ыныбжьэу ежь дэкIыгъ, илъэсиблэ къэтыгъ. ИтIани, икIэли лIы хъугъэу зыгор арий.\n«Айуэ, олахьэ ыджыр цIыфми сыкъалъэгъоу мый сыдэхьажьын сымылъэкIын, чэщ згъэхъун», – ыIуи, чэщым хигъэкIуати, сыхьатэр пшIыкIутIу зыфэпIотым дахьи, шэри рипхишъ, яунапчъэ Iухьагъ. Унапчъэм, кIо шъыд амырымэ, пчъэу ахэмэ яIар, пхьэмбгъу пчъэжъым дэплъыгъ. Зыдэплъым, ишъузи щылъ, зы лIы джади гогъэцохъуагъэу голъ адыкIэ пIоу къыпылъэу къыготым. «Е зянэ зышIыжьын, адэ мый фэхьазырэу зэрэригъэгъотытэр гъэпсыгъахэу щытыгъэмэ, шъыдэуи гъэшIэгъоны, ео-ой, хэнырэр хэныгъапэ нахь, мыр шъыдэущтэу къифагъ, мыр шъыдэу гъэшIэгъоны?» – егупшыси, зэкIэм ыгу къыдэчъэягъ илъэдэни, ыпсэ хэсхын мы Iаем ыIуи. Зэ зыкъыIэтыгъ, зыкъыIэти шъхьай, итIуани лIыжъым къыриIуам удрэ гущаIитIор ишъыпкъэу тефати, ыIотэр ымышIэу, зызэтриубытагъ. Зызэтыриубыти, пчъэм теуагъ. Зытеом бзылъфыгъэм:\n– Хэт ар? – ыIуагъ.\n– Сэры, – ыIуагъ лIым ежь ыцIэ къыIуишъ.\n– Е-о-ой, – ыIуагъ, – ар тэдэ къэкIыжьын, илъэс пчъагъэ хъугъэу, илъэсибл – илъэсий хъугъэу ар хэты ышIэрэ, тэдрэ мыжъо къогъу зыкъокIодар, мардж хъужьын, нэпэтехи усфэмыхъу, сышъуз куяшIэп, а о зыфапIорэм фэди сэ къысэбгъотылIэтэп, ай фэдэ зэбгъотылIэн пшIошIы горэм ылъэныкъо зыгъазэ нахь, чэщныкъоми бырсыр къысэмышIылI, – ыIуи шъузэр къелъэIугъ.\nКъелъэIуи, зэкIэкIожьи шъузэр гъолъыжьыгъэ. Мыдрэр итIуани теуагъ. ИтIуани ай фэдэу къелъэIугъ, абэдан. Ящани теуагъ. ИтIуанэ шъузэр къэтэджи:\n– Мый фэдэу зы гущаIэ шъэф горэ орырэ сэрырэ тазыфагу илъыгъ, ар къапIомэ сэ кIэт, арымэ арымырымэ.\n– Тазфагу илъыгъэ шъэфэр ыджы мыры, – лIым зеIом:\n– Ай анасын, олахьэ шыпкъэм! – ыIуи, еуи пчъэр зэкIэм къыIуипхъоти, лIэр унэм ыкIоцIы иуцагъ.\nЫджы хэт зызфигъэхьазырытэр? ЛIэр ра. Адрэ шъузым ыгъэкIэрэхъуи, кIожьишъ:\n– Къэтэдж, къэтэдж, къэтэдж! – ыIуагъ. – ЕгъашIэм анахь гушIогъу закъоу къытэхъулIэжьынэу щыIэр нычэп. Мырары уятэ къэкIожьыгъ, – ыIуи, итIуанэ икIалэ къыгъэтэджыгъ.\nЫджы мыры адыгэхэмэ ыпэджэ блэкIыгъэу алъэгъугъэр нахьыкIэмэ араIуатэгоу, шъыд фэдизэу лъапIэу къафэкIуами кIэдэIухэу, кIэгупшысахьыхэу, ыпэджэ зэрэщытыгъэ шIыкIэр. Ара ахэмэ яхъишъэ узедэIуджэ, боу гъэшIэгъоныхэр зэхэпхынэу, гъэшIэгъонхэм уаIукIэнэу, гъэшIэгъонхэр рекIокIыгъэу щытых. Джары хъишъэу шъушIэмэ цIоигъор...» .\nДжы ЛIыхъукIэ Рэджэб икъэбарэу адыгэмэ хабзэм мэхьанэу ратытыгъэм, ащ ушIокIынэу зэрэщымытыгъэм (нарт хабзэр зыукъорэр аукIытыгъэба!), ащ фэдэ къызыхафэрэр зэрагъэпщынэщтыгъэм, акъылрэ губзыгъагъэ зыщымыгъакIэмэ узэрэхищыжьытым фэгъэхьыгъэм зыфэдгъэзэн.\n«Пчыхьэмэ шъуипчыхьэшIу, мафэмэ шъуимафэшIу, тиунэкъощхэр, сигупсэхэр, – ащкIэ къырегъажьэ «Джар тэ тихабз» зыфиIорэ къэбарыр ЛIыхъукIэ Рэджэб. – Тхьэм тызэрелъэIутэр адыгэджэрэ шIу тызэрэлъэгъунэу, тызэрэгъотыжьынэу, тызэрэугъоижьынэу, тIэ зэкIэдзэгъэнэу, тызэдэлэжьэнэу, тызэдэпсэунэу Тхьэм тежъугъэлъэIу. Хъугъахэр къэтIожьын, тегупшысэмэ шIуагъэ хэтхынэу. КъытэхъулIэгъагъэхэр тыгу къэкIыжьымэ, къэхъутым нахь тегупшысэнэу, зэрэхъутэр нахь тшIэнэу, Тхьэм ыIомэ, инч аллахь.\nМы адыгэхэр къэукъохи, къикIыжьынхэ зэхъум урысымэ къараIуагъ: «ШъуимыкIыжь, шъузфаер къышъуфэтшIэн». Амджэ, мыхэр дэIогъахэхэу щыт. Тыркумэ яхатIупщыхьэхи къуаджэхэмэ яцIыфыхэр: «Мы урыс хэгъэгум шIуилIахьымэ джэнэтым шъуихьатэп, джэхьнэмым шъукIот, чIыгу къабзэу, чIыгу дэгъум шъукIожьымэ, джэнэтым шъукIот», – аIуи, агъэделэхи, мыхэр Тхьэ Iофджэрэ, – Тхьэм щыгугъыхэу зы куп икIыгъ, зы купи къинагъ.\nМы къинагъэхэр зэIукIагъэх, зыфаехэр раIонэу урысым. Урысымрэ мы адыгэу къинагъэхэмрэ азыфагу ит зы лIы горэ, лIы пшъхьэпэнэу, Хъаныкъу аIоу щыIагъ, джэнэралэуи хэтыгъ урысыдзэм. Ай ыIори Iуагъэ хъутыгъ урысымджэ, ышIэрэри шIагъэ хъутыгъ. Ай раIонышъ, – зыфаехэр анигъэсыжьымэ, къафашIэнэу къагъэгугъагъэх.\nКъагъэгугъэхэхи мыхэр зэIукIагъэх. ЗызэIокIэхэм егупшысагъэх аIотымрэ ашIэтымрэ. Зыгорэм шъыд къариIуагъэр:\n– Яуы (гущыIэ хадз – А.Къ.), къытхэсымэ фланэри (мыри зыфэпIон – А.Къ.) ныхьышIу», – зыгорэм ыцIэ къыриIуи, къэпшъхьапэнэу, нэмыкI къуаджэ горэм щыщ.\nХэт кIон, къэкIожьын заIом, зыгорэ къахэкIи:\n– Сэ сыкIот, – ыIуагъ.\nМыр кIуагъэ, кIуи, IукIи, риIуагъ зэIукIагъэхэу, зыфызэIукIагъэхэри мыры, «уахэсымэ ашIоигъоу ары сыкъызфэкIуагъэр». ЗеIом:\n– Э, дэгъуба, сэ сахэсымэ нахьышIумэ, боу сахэсын, сыкъэкIон, Тхьэм ыIомэ, – ыIуи, къыгъэгугъи, лIэр къежьэжьи къэкIожьыгъ.\nКъуаджэм къызщыдэхьажьыным зы бзылъфыгъэ горэ псыхьэ ежьагъэу къыIукIагъ. Плъэмэ елъэгъу. Адыгэмджэ хэбзэ дахэхэр тиIэх: бзылъфыгъэм хъулъфыгъэм игъогупэ зэпитхъунэу щытэп (курсивыр тэ хэтхыгъ – А.Къ.). Мый игъогупэ къызэпитхъунэу ежьагъ гогонэр ытамэ тетэу.\n– Э-э! – пчэуIугъэ, ыIуагъ. «Мый сыкъилъэгъурэп, сыкъылъэгъумэ сигъогупэ зэпитхъунэп», – ыIуи.\nШъхьамджэрэ ымыгъапэу мы бзылъфыгъэр игъогу рэкIо зэпитхъунэу. ЕтIуанэмэ шым ечэпэшъуауи, телъэдагъ, зыкъыригъэлъэгъугъ. Айджэри хъугъэп, ыIуагъ, зэпетхъу. Еджагъ, – ыIуагъ.\n– А чыпхъу, гу сыранэжьыгъэп, синэпашъуи цы тет, сигъогупи сырыгъакIу, сигъогупи зэпымытхъу, - ыIуи.\n– Сэ усилъытэнэп, узыкIожьыджэ шъуиунэ исым зегъэлъыт.\nКъызыреIом, мы адыгэ шыоу плъэгъурэм, ыIуагъ, шъхьакIо ышIи, мы къамыщэр иIэ пылъагъэу щытыти хьазырэу, къытелъади, яукъумэ яубгъогу мы шъузэр къыукIыгъ мэмэхыфэ нэс. Зэмэхым шъхьарыкIи, хьакIэщым ихьажьыгъ. Мы шъузэр къычIэплъи, къылъэгъугъ зыдэкIуагъэр. Гогонэр къычIидзи, мы шъузэу плъэгъурэр Iэгум къэкIожьыгъ.\nИлI адыгэ зэIукIэми игъапэу щытэп, шъхьакIуи иIэу щытэп, кушъэ лъакъор ыIыгъэу кIалэр егъэхъыешъ щыс, ыIуагъ. Адыгэмэ яхьайнапэтыгъ кушъэр бгъэхъыенэр улIымэ. Пытым исыныри ашIохьэйнапэтыгъ, пытырысэри. ЛIым хьакIэщ иIэу, ихьакIэщ исытыгъ. Иныбджэгъухэри къылъыкIохэу, алъытэуи, ылъытэхэуи, ары зэрэщытыгъэхэр (курсивыр тэ хэтхыгъ – А.Къ.). Эй, мы лIэр ахэмэ афэдагъэп, лIы фэмыфэу щыт. Шъузэр гъызэ ихьажьыгъ.\n– Шъыд узкIэгъырэр?\n– О фэмыфым ай уфэдэми цIагъэп(сшIагъэп), шъхьакIо пшIын цIошIытыгъ, сэ къысэхъулIагъэр теплъэ уиIагъэмэ къысэхъулIэныеп – саукIыгъ!\n– Хэт узыукIыгъэр? – зеIом:\n– Къеплъ! – ыIуи, ыкIыбышъо рищэхыгъ.\nКъамыщ огъоу телъыхэмэ лъыпсэр къадэзэу, хьал-хьалэу ыкIышъо зэгоутыгъэ. «Шъыд къызкIыоуагъэр?» – ыIоу еупчIыгъэп, «Хэт къыоуагъэр?» – ыIуи еупчIыгъэ нахь.\n– Къысэуагъэр, – ыцIэ къыриIуи, – хьакIэщым ихьажьыгъ, зэIукIэм.\n«КъызкIыоуагъэр шъыд?» – ымыIоу, зэхимыфэу, зэхимыдзэу, шконч кIэкIэр къыпихи кIуагъэ хьакIэщым. Iууцуи, яджагъ, ыIуагъ:\n– ХьитIумэ азыфагу къикIыгъэу къихьагъэр къижъугъэкI!\nУдрэхэр хабзэм тетэу, лIэу аIофтагъэр къэIыстырэп зыдэкIуагъэм риIуагъэмрэ къыриIожьыгъэмрэ къымыухэу. Моу ыIэ къафишIыгъ, ыIуагъ, «зи шъумыIо, сэры ай зыфиIорэр». КъыIотэр къыухи, зыкъоIаби кIэрахъор къызгуихи, зыкъыримыгъэлъэгъоу лъапэджэрэ пчъэр къыIуихи, зишъуз къамыщышъо ышIыгъэм илI еуи ыукIыгъ. ЛIэр ыукIи, шышIоIум иш Iутыти, теIысти, хэхьажьыгъ.\nМы хъугъэр Iофышку. «Шъыд зыкIэхъугъэр?» – аIуи ыгъунэ зафым, ашIагъ шъузым ыбзэ къыпыкIи лIэр укIыгъэ зэрэхъугъэр. Шъузэри шъыд зыкIаукIыгъэр? Ари ашIагъ, ыIуагъ. АшIи, мы къызэIукIагъэхэмэ къаIуагъ:\n– А тызфызэIукIагъэхэмэ анахь Iоф мы къэхъугъэр. – Мы лIым зы зиянэ горэ къыщышIэу, зы Iоф горэ къызыщышIырэм тихабзэ гъэIылъыжьыгъэ хъут, шъузхэри къытшъхьарыкIотых. Ары зыхъуджэрэ Хъаныкъом зэхедгъэшIыкIынышъ, тхылъ тшIыны еттыт лIэр укIыгъэ зыкIэхъугъэр.\nЕIи, зэкIэ къызэIукIагъэхэмэ ягущаIэ зэу тхылъ ашIи, Хъаныкъом игъогуджэ урысым ратыгъ. «Непэ мы лIэу укIыгъэ хъугъэр укIын тефэти, аукIыгъ. УкIы зыкIытефагъэри тихабзэ теуцорэм укIын тефэшъ ары. Джар тэ тихабзэ, мы лIэр тихабзэ теуцуагъ, ай пае укIыгъэ хъугъэ». Iоф къыпымыкIэу лIэр хащыгъ.\nАрышъ, хэбзэ дахэр дахэ, тихабзэ, е-о-ой, дгъэкIодыгъэ нахьыбэрэр. Хабзэ зышIэрэми тылъыхъужьырэп. Непэми нычэпэми нахь макIэ тэхъу. Тхьэм ыIомэ, джы къытехьагъэ цIыфхэр, кIэлэ чанхэр тиIэ хъугъэх, хабзэм ыгъунэ афын, аугъоижьыных хабзэри бзыпхъэри. Арышъ, Тхьэм ыIомэ, тлъэкIытымджэрэ тыугъоижьын тихабзи, тибзыпхъи. Нахь шIу тызэрэлъэгъун, тызэрэубытын, нахь тызэрэIыгъын .\nКъэбарэу зызыфэдгъэзагъэмэ нафэу къахэщы хэбзэм егъашIэм адыгэм мэхьанэу ритыгъэр. Нарт хабз аIуагъ, адыгэ хабзэр ащ къыкIэлъыкIуагъ. Нарт хабзэр зыукъорэр аукIытыгъ, адыгэ хабзэми шъхьарыкIорэм ифэшъуашэ рагъэгъотытыгъ. Ары нарт кIалэу Жъыгъэ ибг ятэ езымыдзыхыжьыгъэри, нарт Шэбатыныкъоу зятэ гъочIэгъым щызыгъэбылъи Жъыгъ ибг ихьадрыхэ гъогу тезыщыгъэри зыфэщынэхэрэр. Ары ЛIыхъукIэ Рэджэб икъэбар хабзэр зыгъэпыутыгъэр зыкIыщаукIырэр. Адыгэ къэбарыжъымэ, Iотэжьымэ мыщкIэ узгъэгъуазэу бэ ахэтыр\nГъотымрэ мылъкумрэ зыбгъоу, акъылыр, цIыфыр щэIэфэ зэригъэуIугъэ Iушыгъэр, ылъэгъугъэмрэ зэпищэчыгъэмрэ адрэ бгъу зыпшIыкIэ, тIури зэрэзэфэныкъохэр нафэу олъэгъу. УщыIэн, упсаун хъумэ, ищыкIагъэр зэгъэуIу, зыфыщымыгъакI, ау уижъ иакъылрэ адыгэ хабзэмрэ арыгъуаз, ахэмэ удагъэхыщтэп. Арышъ, тижъи дгъэшIон, тикIалэхэми игъом гъогу афэдгъэнэфэн фае. Джары адыгэ къэбарыжъымэ гъэсэпэтхыдэу ахэлъыр.\n1. Нартхэр /Нарты/. Адыгэ эпос. Зэфэзыхьысыжьыхи зэхэзгъэуцуагъэхэр, ублэпIэ очеркымрэ комментариехэмрэ зытхыгъэр ХьэдэгъэлIэ Аскэр. – Мыекъуапэ, Краснодар крайисполкомым хэутынымкIэ и ГъэIорышIапIэ и Адыгэ хэку типографие. т.т. 1-УП. – Н. 2424; том 1, 1968. – Н. 320; том 2, 1969. – Н. 354; том 3, 1970, – Н. 354; том 4, 1970, – Н. 309; том 5, 1970. – Н. 336; том 6, 1971. – Н. 322; том 7, 1971. – Н. 428.\n2. Авторым къыугъоигъэ материалхэр. Шапсыгъэ (Мэджаджэкъо) Индырыс, 1922-м Уадсирэ къыщыхъугъ. 1993-рэ гъэм Уадсир щызытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n3. ЛIыхъукIэ Рэджэб, 1930-рэ илъэсым Сирием къыщыхъугъ, 1977-рэ илъэсым Шам щызытхыжьгъэр СтIашъу Ихьсан.\nВестник науки АРИГИ №10 (34) с. 45-59.\nОпубликовал admin, 2-02-2018, 20:21. Просмотров: 63\n– Хьанэхъу Руслъан, ГъукIэлI Зухра: Философскэ гупшысэхэу нарт эпосым къыхафэ ...


Сомэ миллион 337-рэ къыхагъэкIыгъ | Адыгэ Макъ\nСомэ миллион 337-рэ къыхагъэкIыгъ\nАвтор: Редакция\t/ 12.04.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nМыекъуапэ игъогухэм ягъэкIэжьын пае Адыгеим ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм 2017-рэ илъэсым сомэ миллион 337-рэ къыхагъэкIыгъ.\nАщ щыщэу сомэ миллион 200-р къэлэ гъогухэм ягъэцэкIэжьын, миллиони 137-р Шэуджэным ыцIэ зыхьырэ урамым теIэтыкIыгъэ лъэмыдж зэпырыкIыпIэм игъэкIэжьын ухыгъэным апэIуагъэхьащт.\n2017-рэ илъэсым ибжыхьэ лъэмыджым рыкIохэу рагъэжьэжьыщт. Изытет зэрэдэигъэм, тхьамыкIагъохэр къыщыхъунхэ зэрилъэкIыщтым япхыгъэу 2016-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ ар зэфашIыгъ. Лъэмыджым метрэ 480-рэ фэдиз икIыхьагъ. Лъэмыджыр агъэцэкIэжьызэ, ар зэзыпхырэ пкъэухэр агъэпытэщтых, бетон кIэгъэкъонхэр зыпкъ рагъэуцожьыщтых, асфальтыр зэблахъущт, лъэсгъогухэр зэтырагъэпсыхьащтых, остыгъакIэхэр тырагъэуцощтых.\nКъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ иIофышIэхэм гъэцэкIэжьынхэр зыщыкIорэ лъэхъаным автотранспортыр лъэмыджым зэрэрыкIощт шIыкIэу къыхахыгъэмкIэ адыригъэштагъэп. Адыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм цIыфхэм ящынэгъончъагъэ къыдэлъытэгъэн, псэолъэшIынымкIэ пIалъэу, шапхъэу щыIэхэм адиштэу IофшIэнхэр дэгъоу зэхэщэгъэн зэрэфаем анаIэ тыраригъэдзагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэрэм Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролиным ыгу къыгъэкIыжьыгъ гъогухэм ягъэцэкIэжьын къэлэ хэбзэ Iэшъхьэтетхэм рахъухьэ зыхъукIэ цIыфхэм яшIошIхэр къыдалъытэн зэрэфаер.\nДжащ фэдэу 2017-рэ илъэсым сомэ миллиони 100-м ехъу щагухэм, сомэ миллиони 10 фэдиз лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан апэIуагъэхьащт.


ТхьэлъэIупIэр къэожьыгъа? | Адыгэ Макъ\nКавказ заор ыкIэм нэсыгъагъ. Зэпэуцужьыгъэхэ Урысыемрэ Черкесиемрэ яцIыф пчъагъэкIи яIашэхэмкIи инэу зэтекIыщтыгъэхэми, адыгэ лъэпкъым пачъыхьэм пэуцужьыныр зэпигъэущтыгъэп.\n1861-рэ илъэсым пачъыхьэу ЯтIонэрэ Александр идзэхэр зэрэзаохэрэр зэригъэшIэнхэу Кавказым къэкIогъагъ. Чэчэнымрэ Дагъыстанымрэ защыIэгъэ нэуж заом екIодылIэгъэ черкесхэм ялIыкIохэм заIуигъэкIэнэу, заор бгъуитIумкIи ухыгъэ зэрэхъущтым тегущыIэнэу фэягъ. ЯтIонэрэ Александр адыгэхэм къушъхьэхэр къабгынэнышъ, чIыгулъэ чIыпIэхэм арытIысхьанхэу е, фаехэмэ, Тыркуем икIыжьынхэу къызареIом, къаукIыгъэр багъэми, зэгурыIогъагъэхэп ыкIи дырагъэштэгъагъэп. Джарэущтэу Iофыгъом кIэух имыIэу зэбгъодэкIыжьыгъагъэх, етIани илъэсищэ заор кIуагъэ.\nАр зыхъугъэм илъэс 20 текIыгъэу цIыфхэм къаугъоигъэ ахъщэмкIэ, пачъыхьэр къызэрэкIогъагъэм ишыхьатэу, ар адыгэхэм зыщаIукIэгъэгъэ чIыпIэм тхьалъэIупIэ цIыкIу щагъэуцугъагъ, «Царская часовня» фаусыгъагъ. Ащ фэдэ часовнехэр Урысыем бэу итых, ЯтIонэрэ Александр цIыфхэм зыщаIукIэгъэ чIыпIэхэм ахэр ащагъэуцугъагъэх, къагъэгъунэх, цIыф кIуапIэх.\nТэ тикъушъхьэхэм ахэт часовнери зэрагъэлъэгъунэу ыкIи тхьэм щелъэIунхэу къакIорэр макIэп, ау зекIоныр а чIыпIэм щызэхэщагъэу щытэп. ЦIыфхэм агъэшIагъорэр Урысыем ипачъыхьэ заор кIозэ мыщ зэрэщыIагъэр, ар тари-хъым хъугъэ-шIагъэу къызэрэхэнагъэр арых.\nСаугъэтыр зыщытыр лIэшIэгъурэ ныкъорэм нэсыщт. АгъэцэкIэжьы ашIоигъоу бэрэ тегущыIагъэх, къадэхъугъэп. Идэпкъхэр, ышъхьэ уахътэм зэхигъэшъэшъагъэх, аужырэ илъэсхэм ихьэгъумрэ ащ къышъхьэ-щытыгъэ гъэIагъэмрэ (аркэмрэ) псаоу къэнэжьыгъагъэхэр.\nСовет хабзэр къызыдахым саугъэтыр зыпэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу ЦарскэкIэ заджэщтыгъэхэр НовосвободнэкIэ зэблахъугъагъ. Нэужым лIэкъошхоу Романовхэм ащыщылI горэ къутырым къэкIогъагъ, саугъэтыр зэрагъэкIэжьыщт мылъкуи къаритынэу къариIогъагъ, ау пащэхэм ащ Iофы зырагъэшIыгъагъэп.\nДжы мары ар къызэхэожьыгъ. АшIыжьыщтми, саугъэтым екIуалIэу туристическэ лъагъо кIэу къызэIуахыщтми, къылэжьыгъэ мэхьанэр ратыщтми къэ-Iогъуае.\nАу «Царская часовня» зыфаусыгъэ тхьэлъэIупIэр урысые пачъыхьэр черкесхэм адэжь къызэрэкIогъэгъэ закъор арэп зитамыгъэри, зисаугъэтыри. Адыгэ лъэпкъхэм ялIыкIохэр ЯтIонэрэ Александр IукIэхи, зэрэдэгущыIэгъагъэхэми итарихъ. ЛъэныкъуитIур зэгурымыIогъагъэми, адыгэ лъэпкъыр зыкIэхъопсыщтыгъэ мамыр щыIакIэр ащ къыгъэблэгъэгъагъ.\nАрышъ, «Царскэ часовнер» Адыгэ Республикэмрэ Урысыемрэ ятарихъ щыщэу егъашIэм тиIэщт. Непэ тищыIакIэ дахэ ыкIи мамыр. Урысыем тыхэтэу тыдэпсэу, тызэха-\nхьэ, тызэгурэIо, тызэдэлажьэ. Арышъ, тарихъым исаугъэтэу тызэзыпхырэри щэрэI. ТапэкIи саугъэтми, чIыпIэу зыдэщытми, хъугъэ-шIагъэу епхыгъэми цIыфыбэмэ ягуапэу нэIуасэ зыфашIыщт. «Пачъыхьэр ти-чIыгу щыIагъ» зыфиIорэ гущыIэхэр зышIомыгъэшIэгъонын ыкIи зэригъэлъэгъу зышIомыигъон тиреспублики, чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэми къахэкIыщтэп.


ЗэхэщакIохэр IофшIагъэхэм къяжэх — Адыгэ макъ\nЗэхэщакIохэр IофшIагъэхэм къяжэх\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу Адыгеим икинематографистхэм я Союз зэнэкъокъу зэхещэ.\nУрысыем икинематографистхэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэр кIэщакIо фэхъуи, «Мыекъуап, сэ шIу усэлъэгъу!» зыфиIорэ зэнэкъокъур зэхащагъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, республикэ\nм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет, Мыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ зэхэщакIохэм IэпыIэгъу афэхъух.\n— Тыркуем, Францием, Израиль, Германием фильмхэр ащытетхыгъэх, бысымхэр дэ\nгъоу къытпэгъокIыгъэх, — къеIуатэ Урысыем икинематографистхэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу, режиссерэу, продюсерэу, сценаристэу, Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу Нэгъаплъэ Аскэрбый. — Тыдэ сыщыIэми Адыгеир, ащ икъэлэ гупчэу Мыекъуапэ сыгу илъых. Тикъалэ сшIодах, рэхьат. Урамхэр занкIэх, кIэракIэх. Зыгорэм сызыкIокIэ, Мыекъуапэ шIэхэу сыфэзэщы.\n— Тикъалэ ехьылIэгъэ фильмхэр сыд фэдэу гъэпсыгъэщтха? Сыда анахьэу къащыжъугъэлъэгъощтыр?\n— Фильмым иамалхэмкIэ тарихъыр, Мыекъуапэ ихъугъэшIагъэхэр, урамхэм ащалъэгъурэр, Мыекъуапэ щыпсэурэ лъэпкъхэм ящыIакIэ, цIыфыгъэ шапхъэхэр, нэмыкIхэри тшIогъэшIэгъоных, къагъэлъагъохэ тшIоигъу.\n— IофшIапIэхэм, культурэм, гъэсэныгъэм, спортым, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ фильмхэр цIыфхэм агу рихьыщтых.\n— Хэбзэ къулыкъушIэхэм, тхэкIо цIэрыIохэм, зэлъашIэрэ артистхэм, спортсменхэм, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэхэр зэнэкъокъум къырахьылIэщтхэу тэгугъэ.\n— Фильмыр зы сыхьата зэрэкIощтыр?\n— Хьау, такъикъ 20. Мыекъуапэ дэт музейхэр, еджапIэхэр, спорт псэуалъэхэр, нэмыкIхэри фильмхэм ащытлъэгъухэ тшIоигъу. Ахэр хъугъэ-шIагъэм техыгъэхэу, авторхэм ягупшысэхэм къапкъырыкIыхэу агъэпсынхэ алъэкIыщт. ЗэкIэ фаехэр зэнэкъокъум хэлэжьэнхэу къетэгъэблагъэх.\n— Мыекъуапэ ехьылIагъэу фильмхэр зэрэщытыщтхэм сыда лъапсэ фэхъугъэр?\n— КъызэрэсIуагъэу, тикъалэ лъэшэу сыгу рехьы. Ащ дакIоу Мыекъуапэ итарихъ, ицIыфхэр, къалэм ищыIакIэ ныбжьыкIэхэм нахьышIоу ядгъашIэ тшIоигъу. Кином пIуныгъэ мэхьанэу иIэр къэтIэтызэ, Мыекъуапэ нахь дахэ зэрэхъущтым тыпылъыщт.\n— Зэнэкъокъур сыдигъуа зежъугъажьэрэр?\n— 2021-рэ илъэсым чъэпыогъум и 15-м щегъэжьагъэу тыгъэгъазэм и 15-м нэс зэнэкъокъур кIощт.\n— Зэфэхьысыжьхэр зэхэщэкIо купым ышIыщтха?\n— Ары, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыхэрэм шIухьафтынхэр афэтшIыщтых. Апэрэ чIыпIэр къыдэзыхырэм сомэ мин 50, ятIонэрэр зыхьырэм сомэ мин 30, ящэнэрэр зыубытырэм сомэ мини 10 яттыщт.\n— Адыгэ хабзэм, адыгэ пшъашъэм, адыгэ шым, шIушIагъэм, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ фильмхэр цIыфхэм ашIэх. Мыекъуапэ фэгъэхьыгъэмэ сыда кIэух афэхъущтыр?\n— Ащи тегупшысэ. Зэфэхьысыжьхэр тшIыщтых, анахь дэгъухэр къыхэтхыщтых. Зэгъэпшэнхэм ауж фильмым инеущрэ мафэ къырыкIощтым, щыIэныгъэм епхыгъэу зэрэгъэпсыгъэщтым гъэзетеджэхэр, кинор зыгу рихьыхэрэр ащыдгъэгъозэщтых.\nШъунаIэ тешъудз: зэнэкъокъум хэлажьэ зышIоигъохэм ялъэIу тхылъхэмрэ яIофшIагъэхэмрэ мы электрон почтэм агъахьынхэ фае: lera.osyka@bk.ru Телефоныр: 8-952-857-91-33.\nПредыдущая Дунаим щэрэIу\nСледущая «Инфляцием диштэу къэIэтыгъэнхэ фае»


Унэхэм ягъэкIэжьын лъагъэкIуатэ — Адыгэ макъ\nУнэхэм ягъэкIэжьын лъагъэкIуатэ\nРедактор 23.07.2020 23.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИлъэсэу тызыхэтым иапэрэ мэзих зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм зэхъокIыныгъабэ щыIэныгъэм къыхилъхьагъэ нахь мышIэми, фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм зэкIэми зэдагъэфедэхэрэм ягъэкIэжьын Адыгеим къыщызэтырагъэуцуагъэп.\nМыщ фэгъэзэгъэ Адыгэ республикэ фондым ипащэу Пщыгъон Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, уни 119-рэ мы илъэсым республикэм щагъэкIэжьынэу агъэнэфэгъагъ. Ар квадратнэ метрэ мин 343-м ехъу, сомэ миллиони 161,1-рэ зэкIэмкIи пэIухьащт. Ащ ишIуагъэкIэ нэбгырэ мин 12,7-мэ псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу хъущт. Унэу агъэцэкIэжьыщтхэм янахьыбэр, 62-р, Мыекъуапэ, зыдэтыр. Ахэм сомэ миллион 96-рэ атефэщт.\nИлъэс къэс унэу агъэкIэжьырэм ипчъагъэ хагъахъо. БлэкIыгъэ 2019-рэ илъэсым унэ 84-мэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр арашIылIагъэх. Ар квадратнэ метрэ мин 224-рэ мэхъу, нэбгырэ мини 8,5-рэ ащэпсэу. ПстэумкIи сомэ миллиони 130-м ехъу пэIуагъэхьагъ.\nШъолъыр программэм къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, мыгъэ фэтэрыбэу зэхэт унэ 60-мэ ашъхьэхэр зэблахъущтых. Сомэ миллион 89-рэ а IофшIэнхэм апэIухьащт. ПсэупIэхэр зэрагъэфабэхэрэр къэзгъэлъэгъощт псэуалъэхэр унэ 30-мэ ащагъэуцущт. Ащ сомэ миллион 11 фэдиз тефэщт. Унэ 17-мэ ятеплъэ игъэкIэжьын сомэ миллион 16,5-рэ, унэ 43-мэ акIоцI инженернэ системэу иIэхэм язэблэхъун сомэ миллион 33-рэ апаIуагъэхьащт.\nДжащ фэдэу лифт 27-рэ уни 9-мэ ащызэблахъущт. Ащ сомэ миллион 50 фэдиз тефэщт. Мы уахътэм уни 5-мэ ащ фэдэ IофшIэнхэр ащызэшIуахых.\nФондым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, фэтэрыбэу зэхэт унэ 86-мэ ачIэсхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыгъэхэу, гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ащэкIох. Сомэ миллиони 112-р апэIухьащт. Ахэм анэмыкIэу джыри унэ 19 агъэкIэжьынэу подрядчикым икъыхэхын пае зэнэкъокъу зэхащагъэ.\nНахьыбэу мы уахътэм IофшIэнхэр зыщыкIохэрэр Мыекъуапэ. Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ уни 7 щагъэцэкIэжьыгъах, 48-мэ джыри Iоф ащашIэ. Адрэ муниципальнэ образованиехэр пштэхэмэ, Джэджэ районым уни 4 щагъэкIэжьыгъ, зы унэ аухы, Тэхъутэмыкъое районым уни 3 щагъэкIэжьыгъ, 10-мэ джыри апылъых, Адыгэкъалэ изы унэ IофшIэнхэр щаухыгъэх, зы агъэцэкIэжьы. Мыекъопэ районым унэ 16 Iоф зыщашIэрэр, Теуцожь ыкIи Шэуджэн районхэм унэ щырыщ, Красногвардейскэ ыкIи Кощхьэблэ районхэм — тIурытIу ащагъэцэкIэжьы.\nФэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм зэкIэми зэдагъэфедэхэрэм, гущыIэм пае, унашъхьэм, псым, электричествэм, гъэстыныпхъэ шхъуантIэм якъэкIуапIэхэм, чIэхьапIэхэм, нэмыкIхэм ягъэкIэжьын пае цIыфхэм мазэ къэс ахъщэ аты. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, мы лъэныкъомкIэ щыкIэгъабэ щыIагъ, цIыфхэм дэеу взносхэр къатыщтыгъэх.\nФондым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, джы Iофхэр бэкIэ нахьышIу хъугъэх. БлэкIыгъэ илъэсым иащ фэдэ уахътэм процент 89-р ары къэугъоигъэ хъугъагъэр, джы ар процент 94-м нэсыгъ. Коронавирусым зимыушъомбгъуным фэшI режим гъэнэфагъэм къэралыгъор техьагъэу, цIыфхэм IофшIапIэ ямыIэжь зэхъум, «капремонтым» пае къатырэм къыщыкIэгъагъ, ау ар зытырахыжьым чанэу зэкIэми къатынэу рагъэжьэжьыгъ.\nПщыгъон Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, игъом ахъщэр къэзымытыхэрэм, илъэсыр екIыфэкIэ пеня афытырагъэхъощтэп ыкIи тазыр арагъэтыщтэп. Арэу щытми, 2021-рэ илъэсыр зэрэмычыжьэр, чIыфэр бэу зызэтехъокIэ тыжьыгъуае зэрэхъущтыр зэкIэми къыдгурыIон фае.\nПредыдущая Тэрэзэу агъэфедэнэу агурагъэIуагъ\nСледущая Сомэ миллион 334,8-рэ апэIуагъэхьащт


Адыгэ хабзэмрэ адыгэ IорыIуатэмрэ. » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Адыгэ хабзэмрэ адыгэ IорыIуатэмрэ.\nАдыгэ хабзэмрэ адыгэ IорыIуатэмрэ.\n15:25, 20 февраль 2019\nАдыгэ Хабзэмрэ адыгэ IорыIуатэмрэ. Лъэпкъым гъогууанэу къыкIугъэм, ищыIэкIэ-псэукIагъэм, идунэететыкIэ, идунэееплъыкIэ, иIогъэ-шIагъэхэм, динэу ылэжьыгъэхэм адыгэ IорыIуатэхэр яшыхьатых, яIотэжьакIох. Ижъырэ адыгэхэм лэжьэным, лэжьэкIэ амалхэм, цIыфыгъэм, акъылым мэхьанэ ин аратыщтыгъ. Амалэу, къолаеу ежьхэм аIэкIэлъыр къыкIэлъыкIорэ лIэужмэ къызэрафагъэнэн амалэу яIагъэри яжабз. Ашъхьэ къырыкIуагъэр, зэо-банэу къарашIылIагъэхэр, уз лъэш, уз хьылъэу къяузыгъэхэр, лэжьэкIо къызэрыкIом икъэухъумэкIо лIыхъужъхэр, цIыфыгъэшхо, пытагъэ, щэIагъэ, лIыгъэшхо къызхэфэгъэ зэолIхэм ацIэ гъыбзэкIэ, лIыбэ пщыналъэкIэ, лIыхъужъ орэдкIэ къыраIотыкIыгъ. Джащ фэдэу хэбзэ дахэу лъэпкъым хэлъыгъэхэри тижъхэм IорыIуатэкIэ къытфагъэнагъэх, шэн дэйхэри аумысыгъэх. Хабзэ зытIокIэ къедгъэубытырэр бэдэд. ЩыIэныгъэмрэ щыIакIэмрэ ялъэныкъо пстэури ащ\nАдыгэ Хабзэмрэ адыгэ IорыIуатэмрэ. Лъэпкъым гъогууанэу къыкIугъэм, ищыIэкIэ-псэукIагъэм, идунэететыкIэ, идунэееплъыкIэ, иIогъэ-шIагъэхэм, динэу ылэжьыгъэхэм адыгэ IорыIуатэхэр яшыхьатых, яIотэжьакIох. Ижъырэ адыгэхэм лэжьэным, лэжьэкIэ амалхэм, цIыфыгъэм, акъылым мэхьанэ ин аратыщтыгъ. Амалэу, къолаеу ежьхэм аIэкIэлъыр къыкIэлъыкIорэ лIэужмэ къызэрафагъэнэн амалэу яIагъэри яжабз. Ашъхьэ къырыкIуагъэр, зэо-банэу къарашIылIагъэхэр, уз лъэш, уз хьылъэу къяузыгъэхэр, лэжьэкIо къызэрыкIом икъэухъумэкIо лIыхъужъхэр, цIыфыгъэшхо, пытагъэ, щэIагъэ, лIыгъэшхо къызхэфэгъэ зэолIхэм ацIэ гъыбзэкIэ, лIыбэ пщыналъэкIэ, лIыхъужъ орэдкIэ къыраIотыкIыгъ. Джащ фэдэу хэбзэ дахэу лъэпкъым хэлъыгъэхэри тижъхэм IорыIуатэкIэ къытфагъэнагъэх, шэн дэйхэри аумысыгъэх.\nХабзэ зытIокIэ къедгъэубытырэр бэдэд. ЩыIэныгъэмрэ щыIакIэмрэ ялъэныкъо пстэури ащ къеубытых. ЦIыфыр къэзыуцухьэрэ дунаим икъопэ пстэуми анэсы.\nХабзэр зы нэбгырэ фыхахыгъэп. Ежьыри зы нэбгырэп хэзыхыгъэр. Шъыпкъэ, нэбгырэ пэпчъи хабзэ фэхъугъэ горэхэр щыIэх. ГущыIэм пай, хъор-шэрыгъэкIэ зыфаер къызыдигъэхъоу, гъыкIэ чIыпIэ щыIэныгъэм ащышIуиубытыгъэу, цIыфхэр бзэгу зэфихьымэ ар тхъагъо фэхъоу, ау ахэр арэп зигугъу тшIыхэрэр. Ежь цIыф лъэпкъ пэпчъ рылажьэу, рыпсэоу, ищыIэныгъэ, игъашIэ, итарихъ къыхэкIыгъэ шъыпкъэу щытхэр, е дунаим тет цIыф лъэпкъ пэпчъ рылэжьэн ылъэкIэу, зэдыряеу, лъэпкъыбэхэм яакъыл зыхэлэжьэрэ хабзэхэр арых.\nЛъэпкъыбэхэм зэдыряеу плъытэн плъэкIыщт лэжьэн-псэуныр, хъулъфыгъэмрэ бзылъфыгъэмрэ зэрэщэнхэшъ, сабыйхэр къафэхъун, лъэпкъыр лъагъэкIотэныр, ны-тыхэр жъы зыхъужьыхэкIэ лъфыгъэхэм аIыгъыжьыныр ыкIи ащ анэмыкIхэр. Ау щыIэх ащ афэшъхьаф хабзэхэри лъэпкъ пстэухэм зэдыряехэм анэмыкIыхэу, ежь къызхэкIыгъэ цIыф лъэпкъым фэлажьэхэу. Зигугъу тшIырэ хабзэхэм адыгэм идунэе еплъыкIэ, гущыIэм пай, идунэе тетыкIэ, ипсэукIэ-лэжьакIэ къытыгъэхэу, лъэпкъым ищытхъу чыжьэу зыгъэIугъэхэр ахэтых. Ахэр адыгэ цIыфым иакъылкIэ лэжьыгъэ хабзэх, игулъытэ зынэсыгъэ хабзэх. Хэбзэ пстэумэ апэ итэу адыгэхэм ацIэ чыжьэу зыгъэIугъэр хьакIэр зэрахьакIэрэ хабзэр ары.\n"Хабзэр тэрэзмэ, бзыпхъэ тырахы", - еIо адыгэ гущыIэжъым. Ащ шъыпкъэгъэшхо хэлъ. Адыгэхэм еджэгъэ-гъэсагъэу къахэкIыгъэхэр адыгэ хэбзэ дахэу хьакIэр хьэкIэгъэным рыгушхощтыгъэх, осэшхо фашIыщтыгъэ. ГущыIэм пай, адыгэ просветителэу Хъан-Джэрые мырэу ытхыгъагъ: искони этот народ славится гостеприимством и почитает его за величайшую добродетель" [1; 279]. ЗекIолIэу адыгэмэ IэкIыбым къикIэу къахэхьагъэхэми, урыс еджэгъэшхоу къахэхьагъэхэми хьакIэм ихьакIэн адыгэм зэригъэзекIорэр къабылы ашIыщтыгъ, лъэшэу агу рихьыщтыгъ. Ащ ишыхьат урыс адмиралэу Семен Мордвинскэм Николай – I-м зэрэфитхыгъагъэр адыгэхэм агъэлъэпIэрэ хьакIэ хьэкIэнымрэ хьакIэщымрэ ежь урысхэми аштэмэ хъунэу ыIуишъ. Мордвинскэр прогрессивнэ цIыфэу щытыгъ. Декабристхэр зыщаусудыгъэ хьыкумэтми хэтыгъ. ШъхьашIохыныр декабристхэм зэратыралъхьагъэр ымыдэу залым чIэкIыжьыгъагъэу тарихъым къеIо.\nАдыгэхэм хьакIэр зэрякIэсагъэр, шIукIэ, дахэкIэ, зэрэпэгъокIыщтыгъэхэр, гъомлъэпхъэ анахьышIур фагъэтIылъэу зэрэщытыгъэр тижъхэм къытфагъэнагъ: "ХьакIэ къэкIощт Iори гъэтIылъ, бэрэ щылъыгъ пIоу умышхыжь", ХьакIэм иIахьи ирызыкъи къыдакIоу алъытагъ ыкIи жабзэкIэ ар къытфагъэнагъ. "ХьакIэ къакIомэ инасып къыдэкIо", "ХьакIэм рызыкъ къыдэкIо", – аIозэ. ЛIэужэу къакIэлъыкIощтхэм адыгэ хабзэхэр хамынэжьыным щыгугъыхэзэ, – "Адыгэ Хабзэр атэ кIэныжь", – аIуагъ. ГущыIэжъым – "Адыгэм ихьакIэ пытапIэ ис", – еIо. Ари шъыпкъэдэд. ИжъкIэ къыщегъэжьагъэу адыгэхэм яхьакIэ къагъэгъунэу, къаухъумэу щытыгъ, ищыкIагъэу хъуми апсэ фагъэтIылъыщтыгъ.\nАдыгэхэм яшэн – хэбзэ дахэхэм ащыщэу нахьыжъым шъхьащэ фашIыныр, агъэшIоныр, шIолIыкIынхэр нэмыкI цIыф лъэпкъэу къахахьэхэрэм лъэшэу агъэшIагъощтыгъэ, гуапэ афэхъущтыгъэ ыкIи къатхыжьыщтыгъэ. Джащ дакIоу нахьыкIэм гъогу ратыныри адыгэхэмкIэ шэны хъугъэ.\nИжъкIэ къыщегъэжьагъэу хабзэу лъэпкъым къыштагъэу, ыухэсыгъэу щытхэр, зыгъэцакIэрэм адыгэхэр фэразэх, шъхьащэ фашIы, джащ дыкIыгъоу хабзэр зыукъохэрэр аумысых ыкIи аумыскъэрых. "Хабзи бзыпхъи ышIэрэп ащ", – адыгэм къызыуиIокIэ, укъиушъхьакIугъ, шъо IаекIэ къыоплъыгъ.\nТижъхэр чыжьэу плъэщтыгъэх. Лъэпкъым ышъхьэ къырыкIощтым ыгъапэщтыгъэх. Зэо-бэнэ зэпымычыжьэу зыхэтыгъэхэм якIалэхэр лIыгъэм, пытагъэм, щэIагъэм фагъэсэнхэр хабзэу къахилъхьэгъагъ. Ным ибыдзыщэ хэлъэу, кушъэ орэдым хэтэу сабыим ихэгъэгу, илIакъо, икъуаджэ къыухъумэнэу фагъасэщтыгъ. Лъэтегъэуцо зыфашIыкIэ лIыгъэ хэлъынэу, пый къыкъокIымэ, пыир хигъэкIэнэу адрэ шIуфаIоу фаIохэрэм ахэлъэу къыфаIощтыгъ. Зао зыхъукIэ лIыгъэ заом къыщихьэу, текIоныгъэр къыдихэу къэкIожьырэм ищытхъу лIыхъужъ орэдым, лIыбэ пщыналъэм халъхьэщтыгъ. Джащ дакIоу мэхагъэрэ къэрэбгъагъэрэ къызыхэфагъэхэри нибжьи атемыкIыжьын шъобжь а орэдхэм ащытырилъхьэщтыгъэ ГущыIэм пае, "Къазый я Хьанифэ иорэд" [2; 293]. Мы орэдым оркъ зэшитIоу заоу кIорэм, адыгэлъыр зыщычъэрэм кIонхэ амыдэу, Хьанифэ ыпашъхьэ исхэр еумысых, мыскъарэ, дэхьащхэн ешIых. "ЧIэмылъхьэ хьадэкIэ" яджэ.\nИлъэс мин пчъагъэрэ зэIуагъэкIэгъэ хабзэхэр къагъанэхэ ашIоигъоу, – "Хабзэр зымышIэрэр тхьамыкI", – аIуагъ адыгэхэм. Ащ урегъэгупшысэ, шъхьакIо уегъэшIы, хабзэр зэбгъэшIэнэу, урыпсэунэу уешIы.\n"Хабзэ зэрымылъыр унагъуи хэгъэгуи хъущтхэп", – еIо адыгэ губзыгъагъэм. Ари "шъыпкъэп" пIон плъэкIынэп. Хабзэ зэрымылъэу, зэрэхь-зэрэшхэу унагъоу щыIэр зыми къылъытагъэп, хэгъэгоу зихабзэ зэIахьи, къинышхо хэфагъэри макIэп.\nХэгъэунэфыкIыгъэн фае, хабзэр ежь лъэпкъым ие шъыпкъэу щымытмэ, охътэ гъэнэфагъэм фэлажьэу щымытмэ, Iофыгъо гъэнэфагъэ телэжьыхьэу щымытымэ лъэпсэ пытэ ыдзырэп. Ар уахътэм къыщенэжьы, гъогум къытыренэжьы, кIодыжьыпэхэрэри къахэкIы. Лъэпкъым къыштэгъэ, зэдиштэгъэ хабзэр бэгъашIэ мэхъу, лIэуж пчъагъэхэм афэлажьэ.\nХабзэхэу ижъкIэ адыгэхэм ахэлъыгъэхэу, непэ мылэжьэжьхэу, ау лъэпкъым къырыкIуагъэу пщэсхэм чIагъэбылъхьэжьыгъэхэр къытфызэIуахыжьэу, гъогуонэ кIыхьэу лъэпкъым къыкIугъэм урагъэплъэжьэу IорыIуатэм къытфигъэнагъэхэм ягугъу пшIынэу атефэ. ГущыIэм пае, адыгэхэм ятарихъ, яхъишъэ къыхэнагъ зэгорэм лъэпкъым гъэшIэшхо иIагъэу, цIыкIу охъужьыфэ цIыфхэм агъашIэщтыгъэу. НэмыкI цIыф лъэпкъэу Кавказ исхэми бэгъашIэхэр ахэтыгъэу алъытэ. ГущыIэм пай, абхъазхэм. Адыгэхэми абхъазхэми лIыжъ-ныожъэу цIыкIу дэдэ хъужьыхэрэр кушъэм хапхэжьыщтыгъэхэу ары къызэраIотэжьэу къытэнэсыжьыгъэр. Нысэхэм кушъэ орэд къафаIозэ, ахэр агъэчъыежьыщтыгъэхэу. Шъыпкъэ, ар кIэлэцIыкIу кушъэ орэдым текIы. КIэлэцIыкIу кушъэ орэдым ным игущыIэхэм ащэхъу хэлъэп. Жъы хъужьыгъэмэ къафаIорэ орэдым кушъэм жъы хъужьыгъэу хэлъыри нысэу орэдыр къэзыIорэри хэлажьэх. Нысэ дэим орэдыр къыIо зыхъукIэ жъыхэр охьа-хьэу гъыщтыгъэх, "арэу умыIо нысэ", аIозэ нысэм елъэIущтыгъэх. Нысэ дэгъум гущыIэ дахэхэр хэлъэу къыIо зыхъукIэ, – "къаIо, къаIо, нысэ" аIоти елъэIущтыгъэх. . Зигугъу тшIырэ хабзэр лIыхъужъ Нарт эпосыми хэт. Мы хабзэм икъэбар IэкIыбым щыIэ адыгэхэми къахэнагъэу ахэлъ. ГущыIэм пае 1998-рэ илъэсым IорыIуатэмрэ адыгэ шэн-хабзэхэмрэ къэзытхыжьынэу Турцием щыIэгъэ экспедицием хэлэжьэгъэ Джэндэрэ Мариети жъэу кушъэм хапхэжьыгъэхэм афаусыщтыгъэ орэдым щыщэу сатыр заулэ, къэбарэу пылъыри игъусэу, къытхыжьыгъагъ [4; 207].\nШэн-хабзэхэм уахътэм, лIэшIэгъу зэутэкIхэм зэхъокIыныгъэхэр къахалъхьэ. Джащ фэд зигугъу тшIырэ хабзэми зэхъокIыныгъэ фэхъугъэу къеIо IорыIуатэм. Жъыхэр цIыкIу дэдэ хъужьэу кушъэм зыхапхэкIэ етIани бэрэ щыIэхэу, нысэхэм яIофшIэн къагъанэу зэхъум, нартхэр Алэдж яунэжъ щызэрэугъоихишъ, жъыхэр къушъхьэм радзыхыжьызэ ашIынэу унашъо ашIыгъэу. Непи ХыIушъо шапсыгъэм бгышхо ит ЖъыгъэибгыкIэ еджэхэу. Тэри ащ ыпашъхьэ титэу жъыукIыжьым икъэбар тедэIугъагъ.\nУахътэ зытешIэм адыгэхэм яжъыхэр агъашIоу, аIорэр ашIэу, яжъышъхьэ агъэдахэу хабзэ къахэхьагъ.\nАдыгэхэм хэбзэ дахэу ахэлъыгъэхэм ащыщ хъяр зиIэм, шIушIагъэ зиIэм шIуфаIохэр, хъохъухэр фаIохэу. ГъэшIэгъонэу щытыр, цIыфэу шIушIагъэ зиIэм, акъылкIэ зекIорэм, ышъхьэ иIоф фэкъулаеу зэшIозыхыжьырэм, хъяр къызэхъулIагъэм ищытхъу, идахэ аIозэ, шIуфаIохэри, хъохъухэри зэрэфаIощтыгъэу, Тхьэм зэрэфелъэIущтыгъэхэм фэдэу, ежьхэри зыфелъэIужьыщтыгъэх, шIуфаIохэри зыфаIожьыщтыгъэ. ГущыIэм пай:\nА си Тхьэ лъэпIэ нэф,\nШъхьалэу хьаджэрэр сишъхьалэу,\nДжащ тетэу адыгэ IорыIуатэм тишэн-хэбзэ дахэхэу шIум, дэхагъэм, цIыфыгъэм ателэжьыхьэхэрэр къытфигъэнагъэх.\nХан-Гирей. Записки о Черкесии. – Нальчик: Эльбрус, 1992.\nШъхьэлъэхъо Абу. МыкIосэрэ жъуагъохэр. – Мыекъуапэ, 1994.\nАвторым иархив: Нэхэе Дахэ къызэриIотагъэм тет. – Джэджэхьабл, 2007.\nДжэндэрэ М. Псалъэм псэ хэлъмэ. – Мыекъуапэ: Качество, 2002.\nАдыгэ Хабзэр къэралыгъо еджапIэм щызэрахьэрэ пIуныгъэм изыIахь.\nАдыгеир хэгъэгум ишъолъыр анахь рэхьатхэм ащыщ Адыгеир хэгъэгум ишъолъыр анахь рэхьатхэм ащыщ\nЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых ЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых\nМедицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае Медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае\nЯблоновскэм къыщызэIуахыгъ Яблоновскэм къыщызэIуахыгъ


ЗэкIэми тызэдеIэзэ | Адыгэ Макъ\nЦIыфым ипсауныгъэ зиягъэ езыгъэкIырэ уц шIоеу амброзием пэшIуекIогъэныр ары зыфэгъэхьыгъагъэр АР-м и Парламент и Тхьаматэ игуадзэу Шъэо Аскэр зэхэсыгъоу зэхищэгъагъэр. Мызыгъогум Мыекъуапэ мы лъэныкъомкIэ щызэшIохыгъэ хъугъэхэр ары зытегущыIагъэхэр. Шъэо Аскэр къызэриIуагъэмкIэ, амброзиер дэеу зэраупкIэрэм фэгъэхьыгъэ тхьаусыхэ тхылъхэр къэлэдэсхэм ащыщхэм къатхыгъэх.\nМыекъопэ къэлэ администрацием илIыкIохэр зэхэсыгъом къырагъэблэгъагъэх. Джащ фэдэу Россельхознадзорым Къыблэ шъолъырымкIэ имежрегиональнэ ГъэIорышIапIэ икъэралыгъо инспектор шъхьаIэу Лъэцэр Адамэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэн ыкIи чIыопсым икъэкIуапIэхэмкIэ АР-м и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Колесниковыр ащ хэлэжьагъэх.\n— Тхьаусыхэ тхылъхэм ямызакъоу, тэри къалэр къэткIухьагъ, — къыIуагъ Шъэо Аскэр. — Гупчэр, ащ пэблэгъэ урамхэр игъом зэраупкIэхэрэр нафэ, ау пэIудзыгъэ районхэм, къэлэ гъунэм Iэпэдэлэл ащашIыгъ, ахэм амброзиер нахь жъугъэу къащэкIы.\nАщ джэуап къыритыжьызэ, Iофхэм язытет щигъэгъозагъэх Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащэ игуадзэу Сергей Стельмах. Амброзием ыкIи нэмыкI уц шIойхэм ягъэкIодын фэгъэхьыгъэ унашъоу аштагъэм къыдыхэлъытагъэу хъызмэтшIапIэхэм, организацие зэфэшъхьафхэм, учреждениехэм чIыгоу къагъэгъунэхэрэр ежьхэм агъэкъэбзэнхэу афагъэпытагъэу ары къызэриIуагъэр. Автомобиль гъогу гъунэхэр, паркхэр, нэмыкI общественнэ чIыпIэхэр муниципальнэ образованием иахъщэкIэ аупкIэх. Гъогу гъунэхэр пстэумкIи метрэ 114778-рэ, паркхэр, скверхэр квадратнэ метрэ 192570-рэ мэхъух. Мэлылъфэгъу мазэм къыщыублагъэу гъогогъуи 10-рэ ахэр аупкIагъэх.\nАмброзиер игъом зымыупкIэхэрэм административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьы. ЖъоныгъуакIэм и 1-м къыщыублагъэу физическэ лицэхэм апае 74-рэ, юридическэ лицэхэм апае — 8 ыкIи пэщэ IэнатIэ зыIыгъэу нэбгыри 2-мэ апае тхылъхэр агъэхьазырыгъэх. Тазырэу атыралъхьагъэр зэкIэмкIи сомэ 110200-рэ мэхъу.\nМуниципальнэ образованием имэкъумэщ чIыгухэм язытет мы отраслэмкIэ къэлэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Владимир Хлебниковыр къытегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, хъызмэтшIапIэхэм япащэхэм амброзием пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэр игъом зэшIохыгъэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр мызэу, мытIоу алъагъэIэсыгъ, ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэми лъэплъэх. ПстэумкIи мэкъумэщ чIыгу гектар 11355-рэ яI, хъызмэтшIэпIэ 35-мэ ахэр алэжьых. Нахьыбэрэхэм амброзием пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэр игъом зэшIуахых, яхьасэхэм макIэу уц шIоир къахакIэ, хьэсэ гъунэхэри аупкIэх. Мы Iофыр Iэпэдэлэл зышIыгъэу, зихьасэхэр лъэшэу зэлъикIугъэ хъызмэтшIэпIищым япащэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным пае тхылъхэр агъэхьазырыгъэх, ахэм тазыр арагъэтыщт.\nУнэе псэупIэ атырашIыхьанэу чIыгу Iахь къалэм щызэзыгъэгъотыгъэхэми ягугъу ашIыгъ. Ахэм ащыщыбэхэр нэмыкI чIыпIэхэм ащэпсэух, чIыгухэр амыгъэфедэхэу цIыраоу щытых. Зыщыпсэурэр агъэунэфышъоу, макъэ зэрагъэIухэрэм, амброзиер языгъэупкIэхэрэр къахэкIых, ау нахьыбэхэр къэгъотыгъуаех. ЧIыгур зыер амыгъотымэ, ежьхэм акIуачIэ-кIэ уц шIоир аупкIэным пылъых.\n— Амброзием пэшIуекIорэ Iофэу етхьыжьагъэр мыгъэ имызакъоу, тапэкIи лъыдгъэкIотэн гухэлъ тиI, — къыIуагъ Шъэо Аскэр. — МакIэу тебэны, ащ тетэу зыпари етшIэшъущтэп. Зы мафэкIэ е зы илъэскIэ ар зэрэмыгъэкIодышъущтыр нафэ, ау зэкIэми тызэдеIэзэ пшъэрылъэу дгъэнэфагъэхэр игъом зэдызэшIотхыхэмэ, нахь макIэ зэрэхъущтыр нафэ. ЦIыфхэм зэрарэу къафихьырэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Илъэс къэс ыгъэсымаджэхэрэм япчъагъэ хэхъо. Ащ имызакъоу, мэкъумэщ чIыгоу ар къызыщыкIырэм шIуагъэу хэлъыр хехы, ыкIуачIэ нахь макIэ ешIы. Ари къыдэтлъытэн фае.\nЗэхэсыгъо ужым ащ хэлэжьагъэхэр Мыекъуапэ ирайонхэу «Восходымрэ» «Михайловымрэ» ащыIагъэх. Амброзием пае закъыфэзыгъэзагъэхэм мыщ щыпсэухэрэри ащыщых. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм заIуагъэкIагъ, уц шIоим игъэкIодын имызакъоу, щагухэм язэтегъэпсыхьани, яIыгъыни атегущыIагъэх. ЦIыфхэм яеплъыкIэхэр къыраIотыкIыгъэх.


Проектым шъукъыхэлажь — Адыгэ макъ\nТятэжъхэм ТекIоныгъэшхом икъыдэхын лъапIэу къафыдэкIыгъ. Дзэ къулыкъушIэ миллион 12-м, пстэумкIи нэбгырэ миллион 26,6-м ехъу Советскэ Союзым шIокIодыгъ.\nТиджырэ лIэужхэм япшъэрылъ ТекIоныгъэм икъыдэхын зиIахь хэзышIыхьэгъэ нэбгырэ пэпчъ ащымыгъупшэныр. Унагъо пэпчъ иIахьылхэу, иблагъэхэу фронтым щызэуагъэхэр е тылым щылэжьагъэхэр ишIэжь хэлъых. Непэрэ ныбжьыкIэхэми, таужкIэ къикIыщтхэми ахэм ацIэхэр ашIэнхэ фае.\nДунэе тарихъ депозитарием сурэт, документ миллиони 150-м ехъу чIэлъ. ТекIоныгъэм и Музееу Москва дэтым «народнэ экспозицие» къыщызэIуахыгъ. Проектэу «Лица Победы» зыфиIорэм хэлажьэхэрэм ятэжъхэм ясурэт ащ къыщагъотын ыкIи якIэлэцIыкIухэмрэ япхъорэлъфхэмрэ ар арагъэлъэгъун алъэкIыщт.\nПроектэу «Лица Победы» зыфиIорэм дунэе статус иI. Сыд фэдэрэ хэгъэгу щыпсэухэрэми ягупсэхэм яхьылIэгъэ къэбархэр ТекIоныгъэм и Музей итарихъ депозитарий хагъэхьанхэ, нацизмэм текIуагъэхэм ялIыхъужъныгъэ ащымыгъупшэным фэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Проектэу «Лица Победы» зыфиIорэм хэлэжьэнхэ, яунагъо щагъэшIорэ материалхэр ТекIоныгъэм и Музей итарихъ депозитарий агъэхьын алъэкIыщт сайтымкIэ, мобильнэ приложение зыфаIорэмкIэ, почтэмкIэ е ашъхьэкIэ ахэр арахьылIэнхэ алъэкIыщт.\nТарихъ депозитариеу «Лица Победы» зыфиIорэр ТекIоныгъэм и Музей мыщ фэдэ чIыпIэм щыI: Москва, метроу «ТекIоныгъэм ипарк», ТекIоныгъэм и Гупч, 3.\nОфициальнэ сайтыр: victorymuseum.ru\nПредыдущая Шапхъэхэм адимыштэрэр нахь макIэ хъугъэ\nСледущая Яхэгъэгу къаухъумэным фэхьазырых


Зэгъусэхэу лъэкIуатэх — Адыгэ макъ\nРедактор 01.12.2020 01.12.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nАдыгэ Республикэм самбэмкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтхэу Анна Лодневамрэ Мыгу Миланэрэ Къыблэм изэнэкъокъу апэрэ чIыпIэхэр къыщыдахыгъэх.\n2001 – 2003-рэ илъэсхэм къэхъугъэхэм язэIукIэгъухэу Ермэлхьаблэ щыкIуагъэхэм типшъашъэхэр чанэу ахэлэжьагъэх. Анна Лодневар килограмм 65-м нэс къэзыщэчыхэрэм янэкъокъугъ. ПсынкIэу гупшысэзэ, икъулайныгъи дэгъоу алырэгъум щигъэфедагъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Адзынэ Алый пшъашъэр егъасэ.\nМыгу Миланэ кг 72-м нэс къэзыщэчыхэрэм ябэныгъ. Дышъэр къыдихыным фэшI иIэпэIэсэныгъэ анахьэу къыщыхигъэщыгъэр бэнэпIэ алырэгъум шIыкIабэ къыщигъэлъэгъон зэрилъэкIыгъэр ары.\n— Спортыр тшIогъэшIэгъон, нахь дэгъоу Iоф зыдэтшIэжьыным тыфегъасэ, — къаIуатэ А. Лодневамрэ М. Мыгумрэ. — Титренерхэм спортым имызакъоу, щыIэныгъэм ехьылIагъэу къытфаIуатэрэм тегъэгушхо.\n— Пшъашъэхэр еджэх, дзюдомкIи, самбэмкIи мэбанэх, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Делэкъо Адамэ. — Урысыем икIэух зэнэкъокъоу 2021-рэ илъэсым, мэзаем Ханты-Мансийскэ самбэмкIэ щыкIощтым Анна Лодневамрэ Мыгу Миланэрэ зыфагъэхьазыры.\nТренер-кIэлэегъаджэу Мерэм Саидэ спорт еджапIэм нэбгырэ 200-м нахьыбэ щегъасэ. Спорт унагъом еджапIэр фигъадэзэ, зэгурыIохэу, зэрэлъытэхэу ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэм пылъ.\nМыгу Миланэ итренерэу Мерэм Саидэ къызэриIуагъэу, спорт еджапIэм бэнэкIо цIэрыIохэр щагъэсагъэх. Пшъашъэхэм щысэ зытырахын яI.\n— СамбэмкIи, дзюдомкIи Адыгеим иопыт нахьышIоу дгъэфедэн тимурад, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Къуаджэхэм зэпхыныгъэу адытиIэр дгъэпытэзэ, ныбжьыкIэхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъоным, республикэм щытхъу къыфэзыхьырэ спортсменхэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным Iоф дэтшIэщт.\nУрысхэр, адыгэхэр, ермэлхэр, къэндзалхэр, нэмыкIхэри спорт еджапIэхэм ащагъасэх. Лъэпкъхэм язэфыщытыкIэ спортым щагъэпытэ. Зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнхэу гъогу зытехьэхэкIэ адыгэ быракъыр зыдаштэ, жъогъо 12-р къызыхэжъыукIырэ республикэ быракъым ычIэгъ чIэтхэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахых.\nАнна Лодневамрэ Мыгу Миланэрэ илъэсэу дгъэкIотэжьырэм гъэхъагъэу щашIыгъэм хагъахъо ашIоигъоу тренерхэр, кIэлэегъаджэхэр упчIэжьэгъу ашIых.\nСурэтым итхэр: Мыгу Милан, Мерэм Саид, Анна Лоднева.\nПредыдущая Тибзылъфыгъэхэр хэлэжьэщтхэу тэгугъэ\nСледущая Шъолъырхэм якъэгъэлъэгъонхэр


Автор Тема: "В списках не значился": 5 рублей 1899 ЭБ "Большая голова" (Прочитано 19039 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1356.17 кБ, 2272x1704 - просмотрено 334 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1335.14 кБ, 2272x1704 - просмотрено 253 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1405.95 кБ, 2272x1704 - просмотрено 506 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1419.86 кБ, 2272x1704 - просмотрено 323 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (979.51 кБ, 2272x1704 - просмотрено 219 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (959.75 кБ, 2272x1704 - просмотрено 352 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (222.65 кБ, 726x690 - просмотрено 135 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (175.71 кБ, 742x669 - просмотрено 134 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (227.49 кБ, 777x673 - просмотрено 155 раз.)


Чъэпыогъум и 1-р къэмысызэ… | Адыгэ Макъ\nЗаконым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, социальнэ фэIо-фашIэхэр къызтефэхэрэм зэкIэ зэхэубытагъэу афагъэцэкIэнхэу къыхахын фитых, ахэм ачIыпIэкIэ ахъщэ къаратынэу агъэпсын амали яI. ФэIо-фашIэхэр къызтефэхэрэм ащыщых сэкъатныгъэ зиIэхэр, зэо зэпэуцужьхэм яветеранхэр, радиацием иягъэ зэригъэкIыгъэхэр, нэмыкIхэри.\nСоциальнэ фэIо-фашIэхэм ауасэр непэ сомэ 1121-рэ чапыч 42-рэ мэхъу. Ащ щыщэу сомэ 863-рэ чапыч 75-р Iэзэгъу уцхэм, соми 133-рэ чапыч 62-р IэзэпIэ-гъэпсэфыпIэ путевкэм апай, соми 124-рэ чапычи 5-р санаторием зэрэкIощт мэшIокугъогу е нэмыкIэу къалэхэр зэзыпхырэ транспортым пае къыщыдэлъытагъ.\nЦIыфэу социальнэ фэIо-фашIэхэр ыгъэфедэнхэу фитыныгъэ зиIэм ежь зыфаер нахьыпэкIэ къыхихыгъагъэу ыкIи зыпари зэблихъужьынэу гухэлъ имыIэмэ, ПенсиехэмкIэ фондым зыфигъэзэн ищыкIагъэп. Ау зыфаер ыгъэунэфын фаеу щытмэ е зэхъокIыныгъэ горэ фишIы шIоигъомэ, лъэIу тхылъыр чъэпыогъу мазэм и 1-р къэмысызэ ытын фае. Ащ пае ПенсиехэмкIэ фондым е МФЦ-м екIуалIэми хъущт, электроннэ шIыкIэр ыгъэфедэнышъ, «унэе кабинетымкIэ» тхылъыр ытыни ылъэкIыщт.\nСоциальнэ фэIо-фашIэхэр къызэрэзыIэкIигъэхьащт шIыкIэр илъэс къэс цIыфым зэблихъунэу законым фитыныгъэ къеты.


ЛIыхъужъыгъэу зэрахьагъэр тщымыгъупшэным фэшI | Адыгэ Макъ\nЛIыхъужъыгъэу зэрахьагъэр тщымыгъупшэным фэшI\nУрысые Iофтхьабзэу «Диктант Победы» зыфиIорэр Адыгеим щыкIуагъ. Iофтхьабзэм нэбгыри 100-м ехъу хэлэжьагъ. КIэлэеджакIохэр, студентхэр, общественнэ IофышIэхэр, нэмыкIхэри ащ зэрипхыгъэх.\nIофтхьабзэр апэрэу зэхащагъ. «Историческая память» зыфиIорэ партийнэ проектым къыдыхэлъытагъэу Iофтхьабзэр «Единэ Россием» ригъэкIокIыгъ. Ащ Урысыер зэрэщытэу зэрипхыгъ, IэкIыб къэралыгъохэми чанэу диктантыр ащатхыгъ.\n— Диктантыр Урысыем ишъолъыр пстэуми ащатхы. Iофтхьабзэм мэхьанэ куу хэлъ, Хэгъэгу зэошхом илъэхъан тицIыфхэм къинэу алъэгъугъэр, ТекIоныгъэр къызэрэдахыгъэр къэралыгъом итарихъ щыпхырыщыгъэх. ГукъэкIыжьыр дгъэлъапIэу, ар тинахьыкIэхэм алъыдгъэIэсыжьынымкIэ мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр тиIэпыIэгъух, — къыIуагъ Урысыем и ЛIыхъужъэу, «Историческая память» зыфиIорэ проектым тишъолъыркIэ ипащэу Цэй Эдуард.\nГъэцэкIэн 20 такъикъ 40-м къыкIоцI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм ашIыныр япшъэрылъыгъ. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэр къызэлъызыубытырэ упчIэхэр, тарихъым, географием, литературэм, нэмыкIхэми афэгъэзагъэу зэхэгъэуцуагъэх. Мыщ фэдэ шIыкIэм ишIуагъэкIэ, Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм нэужым нахь игъэкIотыгъэу тарихъыр зэрагъэшIэн, яшIэныгъэхэм ахагъэхъоным фащэщтых.\nДиктантыр затхыгъэ уахътэм хэлэжьэн зымэлъэкIыгъэхэм онлайн шIыкIэм тетэу яшIэныгъэхэр аушэтын амал яIагъ. Мэкъуогъум и 12-м официальнэ сайтэу «диктантпобеды.рф» зыфиIорэм зэфэхьысыжьхэр къырагъэхьащтых.\n— Iофтхьабзэр зэрэзэхащэрэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр синыбджэгъухэм къысаIуагъ. Зэрэзэхэсхэу сыхэлэжьэн гухэлъ сшIыгъэ, — къытфеIуатэ Даур Аслъан. — Хэгъэгу зэошхом сятэжъхэр хэлэжьагъэх. Ахэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр зэрэсщымыгъупшагъэр къэзгъэлъэгъон, яшIэжь згъэлъэпIэн гухэлъ сиIэу Iофтхьабзэм сыкъекIолIагъ.\nТигущыIэгъу тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Iофтхьабзэм хэлэжьэн гухэлъ зешIым тарихъыр зэрытхэ тхылъхэм адэплъагъ, Хэгъэгу зэошхом фэгъэхьыгъэ къэбарэу зэхихыгъэхэр ыгу къыгъэкIыжьыгъэх. ТапэкIи ишIэныгъэхэм ахигъэхъон гухэлъ пытэ зыфигъэуцужьыгъ.\n— Уахътэр макIо, ащ игъусэу Хэгъэгу зэошхом фэгъэхьыгъэ шIэныгъэхэу тIэкIэлъыгъэхэр тIэкIу тIэпызыжьхэуи къыхэкIы, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Аслъан.\n— Мыхэм афэдэ Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ зэо жъалымыр зыкIогъэ илъэсхэм тинахьыжъхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэм тегупшысэн амал тиIэ мэхъу, ахэм шъхьэкIэфэныгъэ къызэралэжьырэр джыри зэ тыгу къэтэгъэкIыжьы.


ЯIэнатIэ къызфагъэфедэзэ… — Адыгэ макъ\nПолицием икъулыкъушIэ нэбгыритIумэ яIэнатIэ къызфагъэфеди, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэ зэрэзэрахьагъэмкIэ агъэмысэх.\nУрысыем и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм Iоф инхэм язэхэфынкIэ отделым иследователь Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иотделэу Джэджэ районым щыIэм иIофышIэ нэбгыритIу, зым пэщэ IэнатIэ ыгъэцакIэщтыгъэ, ыгъэмысагъэх.\nЩынэгъончъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэмрэ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ щынэгъончъэнымкIэ иподразделениерэ зэгъусэхэу зэрахьэгъэ оперативнэ-лъыхъун Iофтхьабзэхэм къакIэлъыкIоу мы нэбгыритIумэ алъэныкъокIэ уголовнэ Iоф къызэIуахыгъ.\nСледствием зэригъэунэфыгъэмкIэ, лажьэ зиIэу агъэунэфыгъэ полицейскэм язым ышIэзэ ятэ исчет илъ ахъщэу сомэ мин 37-рэ хъурэр бзылъфыгъэ горэм икартэ фыригъэхьагъ. Бзылъфыгъэм сомэ мин 37-р социальнэ тынэу къыфырагъэхьагъэу ылъыти, ахъщэр къырихыгъ ыкIи зыфаем пэIуигъэхьагъ. Нэужым полицием иIофышIэхэу агъэмысэхэрэм бзылъфыгъэр агъэпцIэни ахъщэр нахьыбэу къырагъэтыжьын гухэлъ яIэу ар полицием иотделэу Джэджэ районым щыIэм къырагъэблэгъагъ. Бзылъфыгъэм исчет илъыгъэ сомэ мин 37-р хэбзэнчъэу зэригъэфедагъэм пае уголовнэ Iоф къыфызэIуахынэу раIуи агъэщынагъ.\nНэужым бзылъфыгъэр амыгъэпщынэным пае сомэ мин 37-м ычIыпIэ сомэ мин 87-рэ зыем икартэ фыригъэхьажьын фаеу гурагъэIуагъ.\n2021-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 21-м лажьэ зиIэхэр къулыкъушIэ машинэм исхэу бзылъфыгъэм сомэ мин 87-р къыIахыжьынэу ар зыщыпсэурэ Мыекъопэ районым ит къутырэу Советскэм кIуагъэх. ЩынэгъончъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэмрэ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ щынэгъончъэнымкIэ иподразделениерэ макъэ зэраригъэIугъэм тетэу полицием иIофышIэ нэбгыритIури а чIыпIэм щаубытыгъэх.\nМы уахътэм уголовнэ Iофым изэхэфын лъагъэкIуатэ.\nПредыдущая Гум къинэжьырэм уегъэгъуазэ\nСледущая КIэлэеджакIохэр хэлэжьэщтых


Лъэпкъ журналистикэм ишыупащ — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ журналистикэм ишыупащ\nТхьэм уегъэпсэу, Мусэлы!\n«КIэлэгъум мыжъом тыритхэрэр текIыжьы, нахьыжъыгъом пшахъом къыритхэрэри къытенэжьы», аIощтыгъэ ижъыкIэ. Лъэпкъыр лъэпкъ зышIырэр инахьыжъхэр ары, лъызыгъэкIуатэрэр къыкIэхъухьэхэрэр ары.\nАдыгэр илъэс мин хьазабым, заомрэ лыгъэмрэ къахэкIыжьышъущтыгъэп нахьыжъ Iушхэр, лIыгъэрэ шъхьэкIафэрэкIэ узщыгугъынхэр ахэмытыгъэмэ.\nКъуаджэхэм сыдигъуи ащаIощтыгъэ – «чэтэпэрычъэ ныбжьым ит». Ар зыфаIощтыгъэр нахьыжъхэр арыгъэ. Адыгадзэр заом Iухьэмэ, нахьыжъхэр апэ ишъыщтыгъэх апэу пыим зэрэпэуцущтхэм фэшI. Шъыпкъэ, ныбжьыкIэхэм якъарыу нахь лъэшыгъ, ау арэп нахьыжъхэр зэплъыщтыгъэхэр. Заом имашIо ежьхэр апэ хахьэщтыгъэх ауж къинэрэ кIалэхэр пыищэм щаухъумэнхэм фэшI.\nМы зэпстэуми ягугъу къызкIэтшIырэр, непэ тигущыIэ зыфэгъэхьыгъэр шэкIогъу мазэм къэхъугъэ ЩакIо Мусэлы – Ботэщэй къуаджэмрэ лъэпкъымрэ янахьыжъ лъапIэ, журналист IэпэIасэм нэIуасэ шъуфэтшIыным пай.\nМусэлы къыфэпIон плъэкIыщтыр бэ, фэптхышъущтри нахьыбэжь. ЛэжьэкIо къызэрыкIом къыщыкIэдзагъэу Адыгэ телевидением икъутамэ ипащэ нэсыгъэ хъулъфыгъэр зэчыйкIи, зэтеубытэныгъэкIи, хабзэкIи узэндыгъэ.\nЕгъэлыягъэу Мусэлы щытхъу гущыIэкIэ уфэлъыхъонэу щытэп, ащ цIыфыгъэу хэлъыр зы нахьыжъ купи афикъущт.\nТятэ иныбджэгъушIоу щытыгъ Мусэлы, лIыпкъым сиуцуи сэри гу алъыстагъ нэмыкI илъэныкъо дэгъубэмэ.\nГукъаоми, цIыфхэм зэманым зыдырагъаштэ, анапи къыпфэмышIэжьынэу зызэблехъу. Мусэлы ахэм ащыщэп. Сыдигъуи лъэпкъым фэгумэкIэу, адыгэгу иIэу къырыкIуагъ, Iофэу ышIэрэмкIи ащ текIыгъэп, адыгэм иблэкIыгъэрэ икъэкIощтырэ агъэгумэкIэу, бэмэ гу алъызытэу непи къырэкIо.\nДыгъужъ Къурмэн, Нэфышъ Мухьэмэд, Пхъэш МуIэед, Бемырзэ Мухьэдин — лъэпкъ гупшысэм фэлэжьэгъэ нэмыкIыбэми цIыфыгъэкIэ ахэтыгъ, непэ къыткIэхъухьэхэрэр ежьым къемыпцIыжьхэмэ, зыкIи къымыгъэукIытэжьхэу дуаим тет. Ар зымыуасэ щыIэп.\nМусэлы къагъэгущыIэзэ зэ ыIогъагъ: «А зэман чыжьэм сыхэплъэжьмэ, лъэпкъым ыкупкIэу, налкъутэу хэслъагъорэр тинахьыжъхэр ары. ЯгущыIакIэкIи, ядунэететыкIэкIи щыIэныгъэ Iушыгъэр зигъогогъоу, бэ зылъэгъугъ ахэр. Непэ сызэплъэкIыжьышъ, сылъыIэсыжьырэп: ей, бетэмал, ныбжь икъугъэм ситэу тилIыжъхэм сазыхэсым сыда ахэм къаIорэр зыкIэсымытхыгъэр. Шъыпкъэ, непи ягущыIабэ сыгу къинагъ. Ау игъом ахэм къапкъырысхынэу щытыгъэмрэ непэ гукъэкIыжьэу къысфэнагъэмрэ зэбгъапшэ хъущтэп. Ар фэныкъоныгъэшхоу сэлъытэ».\nМы гупшысэм купкIышхо хэлъ, сыда пIомэ ар зыIошъугъэр непэ нахьыжъыпIэм ит. Пшъхьэ ишIуагъэ ушъхьапырыплъэу, уапэ ишъыгъэхэм яфэшъошэ лъытэныгъэ яптышъуныр зымыуасэ щыIэп.\nТхьэм ишIуагъэкIэ, Мусэлы непэ узынчъэу лъэпкъым фэлажьэ. Хабзэ зэрэхъугъэу, идунэететыкIэрэ игущыIэрэ зэтефэхэу мэпсэу. Мыщ фэдэ лIышIухэр лъэпкъым имыIэмэ, «нахьыжъ» гущыIэм къикIырэр мэкIэ-макIэу кIодыжьыщтыгъ.\nТимакIэми, тиIэх ащ фэдэхэр лъэпкъымкIи, ар осэнчъ. Ахэр ары нахьыжъыгъом игъунджэу щыIэныгъэри, намысри, хабзэри зэрытлъагъорэр.\nТхьэм уегъэпсэу, Мусэлы! Уикъарыу илъэу, уицIыфыгъэ идахэ зыдэплъэгъужьэу бэрэ дунаим утырегъэт!\nТинахьыжъ лъапI! Тхьэм нэфлъэшIу укъикIэу, гуфэбэныгъэр уигупэу, уIумафэу, жъышъхьэ мафэу, къары- урэ гушIуагъорэ уащымыкIэу щыIэныгъэ дахэ къыует.\nОрырэ сэрырэ зы еджапIэ къэтыухыгъ. Щэрджэскъалэ дэт еджэпIэ интернатым тыщызэдеджагъ. Ар къызысыухыгъэм илъэсипшI текIыжьыгъэу, ори Казахстан укъикIыжьыгъэу, тихэгъэгу тыщызэIукIэжьыгъ, тинэIосэныгъи нахь дгъэпытагъэ.\nШъо шъуфэдэхэр ары адыгэм игъуазэр. Тхьэм пшъхьэкIи, уиунагъокIи псауныгъэ пытэ шъущерэмыгъакI, уигухэлъхэр къыбдегъэхъух.\nИлъэс 40-м нэсэу адыгэм иIоф уфэлажьэ, гъэзетми, радиоми, телевидениеми уикъарыу макIэп ахэплъхьагъэр. Адыгэ лъэпкъым непэкIэ игугъапIэ зы: адыгабзэр зэзыгъэшIэжьынэу фаем къыдэхъоу, тихэбзэжъхэр ымыгъэкIодэу, тапэ итхэм, тихэку ишъхьафитныгъэ фэбэнагъэхэм, зышъхьэ зыгъэтIылъыгъэхэм гугъапIэу яIагъэр непэ адыгэм къыддегъэхъу, хэкурысхэр нахьыбэ хъужьыгъэу тегъэлъэгъу.\nТелевидением щыбгъэхьазырхэрэм къытезгъэзэжьзэ сяплъы. Джырэ социальнэ зэпхыныгъэхэм амал къытаты апэрэ шъуиIофшIагъэхэм тяплъыжьынэу. А пстэури зэлъытыгъэр о уипэщэ IофшIакI, Адыгэ телевидением щылэжьэрэ цIыф гумызагъэхэр ары, уиIэпэIэсэныгъэ ин. Тхьэм джыри бэ къыбдегъэхъу.\nСледущая ПшъэдэкIыжь рагъэхьыгъ


Адыгэ Хэку Таймс: Обамэ унашъо кIэтхагъ, 20I5-рэм дзэм фагъэзэщт мылкумкIэ.\nОбамэ унашъо кIэтхагъ, 20I5-рэм дзэм фагъэзэщт мылкумкIэ.\nАмерикэ Штат Зэготхэм и президент Барак Обамэ унашъо кIэтхагъ, 20I5-рэм дзэм фагъэзэщт мылкумкIэ. Доллар миллиард 496-рэ зыухъумэжьыныгъэм фагъэзэщт, доллар миллиард 64-рэ фагъэзэщт Америкэ Штат Зэготхэм ядзэ Iофыгъо епхыгъэу IэкIыб къэралыгъохэм ащыIэхэм, ахэм ащыщ Афганистанри. Тхылъым ащ фэдэуи къыделъытэ дзэ операцым зырагъэушъомбгъунэу «Ислам къэралыгъо зыцIэ » купым зэрпэуцущтхэмкIэ.\nАщ фэдэуи къыдилъытэу щыт ирак ыкIи курд купхэу «Ислам къэралыгъо зыцIэ » купым пэуцухэрэм IэпыIэгъу аратыныр. Барак Обамэ къыфэджэныгъэ ышIыгъ, Конгрессым къыдригъэштэнэу терроркIэ зэгуцафэхэрэр зыщаIыгъ хьапсэу Кубэм щыIэ Гуантанамо хьапсыр зэфишIыжьнэу ар зэрэпылъым. Республиканцэхэм ар адэрэп, Обамэ а хьапсыр зэфишIыжьынэу зэрэпылъым ахэр пэуцух.


Препарат Р-цин: инструкция по применению, цена, описание.\nРифампин: инструкция по применению, цена, описание.\nТибинил: инструкция по применению, цена, описание.\nРимактан: инструкция по применению, цена, описание.\nРифадин: инструкция по применению, цена, описание.\nТибицин: инструкция по применению, цена, описание.


ТIуапсэ Пресс - ЛIыхъурае Беслан пшъэрылъ шъхьэIэу иIэр: къыфатхырэм къеджэжьыныр ары\nЛIыхъурае Беслан пшъэрылъ шъхьэIэу иIэр: къыфатхырэм къеджэжьыныр ары\nadmin - 2016-08-12 22:26:41\nМэхькэмэм цIыфэу чIэсыгъэхэм ащыщгорэм къызэриIуагъэмкIэ а ЛIыхъурай зыфаIорэм зи мэхьанэ иIэп. Ащ пшэрылъ шъхьэIэу иIэр зыгорэхэм къыраIорэр ыгъэцэкIэныр ары ыкIи къыфатхырэм къеджэжьыныр ары.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, жъоныгъуакIэм и 5-м Хъуадэ Аднан полицием ыубти хьапсым чIигъэтIысхьагъ ку ыфын фимытэу ыфыгъ аIуи ыкIи мэхькэмэ ашIи мафэ 15 тыралъхьэгъагъ. ЖъоныгъуакIэм и 20-м джыри зэ мэхькэмэ ашIи мэзитIу тыралъхьэгъагъ. Бэдзэогъум и 14 Мыекъуапэ мэхькэмэм (шъхьакIо зиIэ кIалэгор)Аднан джыри зы мазэ хьапсым чIагъэсыным дыригъэщтэгъагъэп. Бэдзэогъум и 19 шъхьакIо зимыIэ Адыгэ республикэм и апшъэрэ судым унашъо къыхьыгъ Аднан джыри зы мазэ хьапсым чIэсынэу фыригъэхъугъ.\nБзэджэгъэ Iофэу Аднан къыпалъхьэнэу зыфаехэр къуалъхьэ полицием ритынэу фэягъ, аIо полициехэм.