Euskal kasuan izandako bizitzeko es... by Irekia 194 views\nEuskal kasuan izandako bizitzeko es... by Irekia 366 views\nBatera Konpromisoa by Irekia 223 views\nBiktimen inguruko politika eta ekim... by Irekia 324 views\nEusko Jaurlaritzaren harremana bikt... by Irekia 254 views\n1. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 2014ko azaroa Biktimen eta Giza Eskubideen Zuzendaritza Bakegintza eta Bizikidetzarako Idazkaritza Nagusia Proposamena LEHENDAKARITZA Bakegintza eta Bizikidetzarako Idazkaritza Nagusia Biktimen eta Giza Eskubideen Zuzendaritza PRESIDENCIA Secretaria General para la Paz y la Convivencia Dirección de Victimas y Derechos Humanos\n2. Sarrera Oinarriak 1. Memoria Historikoaren jarduketa eremua. 2. Lehentasunak antolatzeko erreferentzia nagusiak. 2.1. Giza Eskubideen arloko Nazioarteko Zuzenbidea. 2.2. Erreferentzia osagarriak. 3. Koordenatu kontzeptualak. 3.1. Konpromiso diren printzipioak. 3.2. Zeregina. 3.3. Helburuak. 3.4. Irizpideak. 4. Lehentasunen eta proiektuen antolaketarako oinarrizko egitura. 4.1. Egia jakiteko eskubidea. 4.2. Justizia izateko eskubidea. 4.3. Erreparazioa jasotzeko eskubidea. 4.4. Berriz ez gertatzeko bermeak. Proiektuak A. Memoria Historikoaren arloan Biktimenganako politika publikoen lehentasunak garatzen dituzten proiektu estrategikoak. I. Egia jakiteko eskubidea. garatzea. gorpuzkietarako. · 3. proiektua. Frankismo garaiko (1936-1975) giza eskubideen urratzeei buruzko oinarri- txostena egiteko batzordea sortzea. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 4 Aurkibidea\n3. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 5 II. Justizia izateko eskubidea. · 4. proiektua. Frankismo garaiko desagertuen eta krimenen gaineko aurkikuntzak eta ikerketak Ertzaintzari, Fiskaltzari eta auzitegiei jakinarazteko protokoloa abiaraztea. · 5. proiektua. Justiziarako eskubidearekiko konpromisoaren arloko nazioarteko txosten eta gomendioak bultzatzea eta jarraipena egitea. · 6. proiektua. Frankismoaren krimenen aurkako 4591/10 Kereilari babesa ematea. III. Erreparazioa jasotzeko eskubidea. · 7. proiektua. Frankismoaren biktimen aitormenerako ziurtagiria sortzea. · 8. proiektua. Biktimen omenezko eta aitormenezko ekitaldiak sustatu eta antolatzea. · 9. proiektua. Ikur frankistak kentzea B. Memoria Historikoaren arloan Oroimenerako politika publikoen lehentasunak garatzen dituzten proiektu estrategikoak. IV. Memoriarako eskubidea, berriz ez gertatzeko berme gisa. · 10. proiektua. Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutua garatzea. · 11. proiektua. Lekukotasunak, artxiboak eta datu-baseak antolatzea. kudeatzea. 1. eranskina. 2. eranskina. Aurrekariak legegintzan eta erakundeen jardunean. 5\n4. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 6 Sarrera 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Planak bere I. ekimenean ezartzen duenez, 2014an zehar “Memoria Historikoen arloko Lehentasunen Oinarri Programa” osatu eta aurkeztu behar da. Dokumentu honek kon- promiso horri erantzuten dio. Eusko Jaurlaritzak 2013ko azaroaren 26an onetsi zuen Bake eta Bizikidetza zuten planerako ekarpenak egiteko. Memoria Historikoaren aldeko eta frankismoaren biktimen elkarteetatik etorri ziren ekarpen horietako asko. Ekarpen multzo horretako ikuspegien eta iradokizunen sorta oso zabala izan zen. Horrek, alde batetik, agerian utzi zuen gizartearen eta elkarteen kemena eta gai horrek gure gizartean pizten duen sentikortasu- na; baina, bestetik, nekez landu zitezkeen proposamen barreiatuak bildu ziren emaitza gisa. Erreferentzien sakabanatze hori, besteak beste, kontuan harturik, Bakegintza eta Bizikidetzarako Idazkaritza Nagusiak Memoria Historikoaren arloko jarduketak eta lehentasunak antolatzea helburu duen aurreikuspena sartu du bere plan estrategikoan. Memoria Historikoaren gaiak legegintzan eta erakundeen jardunean izan dituen aurrekarien azterketak ere (2. eranskina) agerian jartzen du egituratzeko behar hori. Eskumen eta diru-baliabide mugatuak eduki aldera, bai frankismoaren biktimei bai euskal gizarte osoari dagokienez. Sarritan aitzindari gertatu den pro- zesu horrek, ezinbestean, bere jarduketa multzoaren egituratze antolatuaren falta izan du. - ziaren, erreparazioaren eta berriz ez gertatzeko bermeen sustapenerako Nazio Batuen errelatore berezia. Estatu espainiarrera egindako bisitan, zehazki 2014ko urtarrilaren 31n hainbat autonomia erkidegotako or- dezkariekin egin zuen bileran, eta erakunde, elkarte eta biktimekin topaketa asko izan ondoren, adierazi - ko diagnostikoarekin; bere aldetik, premia hori Estatu osora hedatu zuen. 2014ko otsailaren 3an, bisita amaitutakoan, atariko txostena aurkeztu zuen. Txosten horretako laugarren gomendioan xehetasunez garatzen du argudio hori. Proposatzen du “neurriak hartzea Espainian memoria-\n5. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 7 ren aldeko ekimenen zatikatzea zuzentzeko”. “Informazioa sistematizatu” egin behar dela dio, “plan antolatu bat moldatu, lehentasunak ezarrita”, eta “ahaleginen koordinazioa sustatu”. Horixe du helburu dokumentu honek. Garrantzitsua da azpimarratzea, hala ere, ez garela hutsetik abiatu. Orain baditugu tresna batzuk, gure eskumen-eremuaren, mugen eta ahalmenen barruan geure gain har ditzakegun lehentasunak egituratzen eta ordenatzen lagundu ahal digutenak. Giza eskubideen nazioarteko zuzenbidearen izaera lotesleak eta Nazio Batuen arlo honetako berariazko aginduek oinarrizko esparrua eskaintzen digute abiapuntua koka- tzeko. Hain zuzen ere esparru horrexetan kokatuta dago dokumentu hau. Nazioarteko zuzenbidearen esparrutik abiatuta, Memoria Historikoaren arloan hurrengo bi urteetarako lehentasunezko jarduketen mapa zehazten laguntzea da dokumentu honen helburua. Lanerako proposamen gisa aurkezten da, irekita dago bera hobe- tu eta osatuko duten ekarpenak jasotzeko. Noski, proposamen hau osatugabea eta akastuna da. Lehenik, berandu iristen ari garelako erreparazio baliabideek badituztelako mugak, haien jarduna baldintzatzen dutenak. Hala ere, zailtasun eta mugak go- rabehera, horiek bezain indartsua da, gutxienez, ekimen honen oinarri diren printzipioekiko konpromisoa. Konpromiso horretatik borondate sendoa sortu da kendu beharreko oztopoak kentzeko eta lortu nahi diren helburuetarako baldintza aldekoak sortzeko.\n6. 9 Oinarriak 1. Memoria Historikoaren jarduketa eremua 2. Lehentasunak antolatzeko erreferentzia nagusiak 3. Koordenatu kontzeptualak 4. Lehentasunen eta proiektuen antolaketarako oinarrizko egitura\n7. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 10 1. Memoria Historikoaren jarduketa eremua 1936ko uztaileko matxinada militar faxistak eta haren ondorioek, hots, Gerra Zibilak eta 40 urteko Dik- tadura frankistak, bidegabekeria bikoitza ekarri zuten: batetik, zapalkuntzazko eta askatasun oinarrizkorik gabeko erregimenaren pean gizarte osoak jasan zuen bidegabekeria historiko eta politikoa, eta bestetik frankismoaren biktimek jasan zituzten giza eskubideen urratze masiboen bidegabekeria. Hainbat ikerketa historikoren arabera, Estatu osoan 200.000 inguru izan ziren “legezko” exekuzioen, judi- ziorik gabeko exekuzioen eta bortxazko desagertzeen bitartez eraildako pertsonak. Euskadin guztira 9.800 bat izan ziren biktimak, kontuan hartzen baditugu desagertuak, gerra-tokian edo espetxean hildakoak, judi- zioz kanpo exekutatutakoak eta beste hildako batzuk. Ez gara ari han-hemenka gertatutako hilketez, baizik eta gizateriaren aurkako krimenez, erailketa sistematiko, masibo eta jarraituez. Giza eskubideei buruzko nazioarteko arauek agintzen dutenaz gainera esperientzia historikoak ere froga- tu duenez, frankismoan bezala giza eskubideen urratze jarraitua eurekin ekarri duten gertaera traumatikoei berrikuspen kritikoa egin behar zaie eta argitu egin behar da zer gertatu zen. Horrela, beste gauza batzuen artean, egindako bidegabekeriak aitortu eta biktimei ordaina eman ahal izango zaie. Horrek guztiak, halaber, oinarrizko pedagogia demokratikoko helburu bikoitza du: batetik, erakustea bi- degabekeriak badituela ondorioak, horrela bidea itxiz zigorgabetasunari eta etorkizunean antzekorik berriro gertatzeko aukerari; eta bestetik, gertaera objektiboen egiaren oinarri sendoaren gainean, alegia, giza esku- Horrelako ezaugarriak dituen prozesurik ezin izan da egin Estatu espainiarrean. Esperientzia historikoak eta nazioarteko zuzenbideak agintzen dutenaren kontra, Trantsizioan oinarri gisa hartu zen dogmak, frankismoari zegokionez, zigorgabetasuna ezarri eta sendotu zuen konponbiderik onentzat. Espainiako sistema demokra- tikoaren geroko garapenak berretsi egin du inkongruentzia hori. Gaur egun, oraindik ere, Estatuko botere na- gusietan ahalmen arauemailerik handiena duen arrazoibideak hauxe dio: “ez da iraganeko kontuak mugitzen ibili behar, adiskidetze nazionala errazteko eta bi Espainian arteko borroka eta gorrotoak berriro ez pizteko”. 46/1977 Legea da, baina arau hori inpunitaterako tresna gisa erabiltzea gaitzetsi egin dute giza eskubideen arloko nazioarteko instantzia agintedunek. Hogeita hamar urte geroago, abenduaren 26ko 52/2007 Legea, Gerra Zibilean eta Diktaduran jazarpena edo bortxa jasan zutenen eskubideak aitortzen eta hedatzen eta haien aldeko neurriak ezartzen dituena, Memoria Historikoari buruzko Legea deritzona, aurrerapausoa izan zen, baina aurrerapen horrek mugatuta jarraitzen du oraindik, Trantsizioko tabua dela-eta: iragana “ez da ukitu behar” eta “orria pasatu behar da”. garaian gertatutakoa argitzeari ekiteko bi dei, hots, Europako Kontseiluko Parlamentu Batzarrak 2006ko martxoaren 17an egindakoa eta Nazio Batuetako Giza Eskubideen Batzordeak 2008ko urrian egindakoa1 . 2 ; 2013ko irailaren 23an eta 30ean Espainiara bisita egin eta gero Bortxazko Desagertzeei buruzko Lantal- deak 2014ko uztailaren 2an emandako txostena3 ; eta orain dela gutxi, 2014ko uztailaren 22an, egiaren, justiziaren, erreparazioaren eta berriz ez gertatzeko bermeen sustapenerako Nazio Batuen errelatore berezi Pablo de Greiffek eman duen txostena, Espainian 2014ko urtarrilaren 21etik otsailaren 3ra bitartean egin- dako misioari buruzkoa4 . Zigorgabetasunaren bidegabekeria historikoak piztu duen kezka sozial eta demokratikoaren eraginez az- ken hamarkadetan ugaritu egin dira herritarren eta elkarteen ekimenak, baita erakundeenak ere, batez ere 1 CCPR/C/ESP/CCO/5. 2 CED/C/ESP/CO/1.\n8. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 11 udalenak eta autonomia erkidegoetako gobernuenak. Denek esan dute iragan hori argitu egin behar dela - sun handiko bultzaden multzo horri “Memoria Historikoa” deitu zaio. Horixe da dokumentu honen jarduketa-esparrua: Memoria Historikoa Izen horrek barruan hartzen eta bi hitzetan laburbiltzen ditu desberdinak izanik ere izendatzaile komun bat duten lan eta eragile asko. Laburbil- tze horrek, eraginkorra izan arren, nahasteko bidea ere eman dezake ez bada haren edukia zehazten, batez ere oroimen kontu baten aurrean gaudela ematen baitu. Memoria Historikoa deitzen zaion eremuaren barruan bi arlo batzen dira: biktimen aldeko politika publi- koak eta memoriari buruzko politika publikoak. Ez da oroimen kontua soilik, ez eta funtsean ere. Giza esku- bideen urratze larrien biktimei dagozkien eskubideei erantzutearen kontu guztiz garrantzitsua ere bada. Bi politika publikoek, memoriari buruzkoak eta biktimen aldekoak, bat egiten dute eta elkar osatzen dute; baina jarduketa eremu desberdinak dira. Horiek horrela, Bakegintza eta Bizikidetzarako Idazkaritza Nagusiak eta haren baitako Biktimen eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak tresna bat eskaini nahi dute: Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen 2015- 2016 aldirako Oinarri Programa. Programa hau, Eusko Jaurlaritzaren arlo honetako lanaren gidoia izateaz gainera, ekimenak hobeto egituratzeko tresna gisa ere eskaintzen da, beste erakunde batzuekiko eta elkar- te-sarearekiko koordinazioa eta sinergia hobetzea ahalbidetuko baitu. 2. Lehentasunak antolatzeko erreferentzia nagusiak 2.1. Giza Eskubideen arloko Nazioarteko Zuzenbidea Estatuak bere gain hartzen dituen betebeharren parte den heinean, barne-zuzenbidearen atal bat da na- zioarteko zuzenbidea, Espainiako Konstituzioko 96.1 artikuluaren arabera. Era berean, horixe da giza esku- bideen nazioarteko zuzenbidea: Espainiako Konstituzioko 10.2 artikuluak dioenez, “Konstituzioak onartzen eta gai horiei buruz Espainiak berretsi dituen nazioarteko itunen eta akordioen arabera interpretatuko dira”. Giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea ez da erreferentzia erretoriko edo apaingarri bat, baizik eta arauzko agindu lotesle bat, etika politikoaren gutxienekoak unibertsalki mugatzeko eta bateratzeko aukera horrekin erabat konprometituta ere badago Eusko Jaurlaritza: pentsatzekoa denez, besteak beste, Giza Europako Hitzarmenak lotesten eta konprometitzen dute. Memoria Historikoari eta zehatzago frankismoaren biktimei dagokienez, Nazioarteko Zuzenbidearen erre- ferentzia nagusia Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 60/147 Ebazpena da, 2005eko abendukoa. Beraren bi- dez onetsi da dokumentu hau: “Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urratze nabarmenen biktimek erre- kurtsoak jartzeko eta erreparazioa jasotzeko duten eskubideari buruzko oinarrizko printzipio eta irizpideak”. Ebazpen horren ekarpen nagusia, hain zuzen ere, lehentasunak sistematizatu, egituratu eta ordenatzea da, giza eskubideen urratze larrien biktimei dagozkien eskubideak betetzea xedetzat harturik. Ebazpen ho- eta eskubide horietariko bakoitzaren eduki praktikoak zehazten ditu.\n9. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 12 2011ko urrian, ebazpen horren betetzeari, besteak beste, jarraipena egiteko, Nazio Batuetako Giza Es- kubideen Kontseiluak 18/7 Ebazpena5 onetsi zuen. Horren bidez errelatore berezi baten mandatua ezarri zen, bera arduratu zedin “giza eskubideen eta nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urratze nabarmenak egin diren egoerez”. Mandatu horrek hiru eremutatik lautara hedatzen du esku-hartzearen egitura, halako moduan non, egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubideak sustatzeaz gain, berriz ez gertatzeko bermeak ere hartu behar baitira aintzat. Ebazpen horrek berariazko aipamena egiten dio, gainera, pertsona guztiak bortxazko desagertzeetatik babesteko Nazioarteko Konbentzioari. Espainiako Gobernuak konbentzio hori berretsi zuen 2011ko otsai- lean6 , eta haren 24. artikuluko 2. paragrafoan aitortzen da biktima orok eskubidea duela bortxazko desager- tzearen egiazko inguruabarrak, ikerketen nondik norakoa eta emaitzak eta desagertutako pertsonari jazo- takoa jakiteko, eta auziko alderdi den Estatuaren eginbeharrak ezartzen dira, neurri egokiak ezarri beharko dituela esanez; eta atariko hitzetan berretsi egiten da helburu horretarako informazioak bilatzeko, jasotzeko eta zabaltzeko askatasunerako eskubidea. Horrek zuzeneko eragina du hemen, Memoria Historikoari bu- ruzko politiketan, frankismoaren garaiko bortxazko desagertzeei buruz ditugun datu ikaragarriak direla-eta. Ondorioz, Memoria Historikoaren arloko Eusko Jaurlaritzaren politikak Giza Eskubideen Nazioarteko Zu- zenbidearen esparruan izango du oinarria, eta Nazio Batuen ebazpenek zehaztu duten lau eremuko (egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzearen bermeak) eskema beraren barruan egituratuko du bere jar- duna. Eusko Jaurlaritzak arlo honetan esku hartzeko dauzkan eskumenen eta baliabideen mugen arabera egokituko da konpromiso horren garapena. 2.2. Erreferentzia osagarriak Nazioarteko Zuzenbideaz gainera, Memoria Historikoaren arloko Eusko Jaurlaritzaren jarduna kokatzeko erreferentzia osagarriak, jakina, barne-zuzenbidea, lege-aurrekariak eta aldez aurreko ekimen instituzio- nalak eta sozialak dira (2. eranskina). Horrek guztiak balio izan du bidea eta ildoa irekitzeko Diktaduraren garaiko biktimen eta memoriaren gaineko politika publikoen garapen beharrezkoari. Dokumentu hau zorretan dago aurretik ahalegina egin duten beste horiekin. Nabarmendu behar da, ho- rren haritik, Eusko Jaurlaritzak aurreko legegintzaldietan egin duen lanaren balioa, bai eta foru aldundien jarduna eta egoera zailetan ekimen aitzindariak garatu dituzten hainbat eta hainbat udalena ere. Esker on hori Euskadiko elkarte sareari ere zor zaio, lagundu egin duelako politika publikoen espazio hau sortzen eta Memoria Historikoa ahanzturan erorita ez uzten. Bereziki goraipatu behar dira, era berean, jasandako bidegabekeriaren aitorpen historiko eta demokratikoaren bila etsi gabe ekiteko behar adinako pazientzia eta indarra izan duten milaka biktimak eta biktimen senideak. Eusko Jaurlaritzarentzat erreferentzia baliotsuak dira, halaber, Human Rights Watch, Legelarien Nazioar- - tzekoa. hau: “Egia, justizia eta ordaina Diktadura frankistaren biktimentzat: esanahia eta politika publikoak Euskal arteko eta gizarteko topagunetzat arlo honetan. 6 2011ko 42. BOE, otsailaren 18koa, I. atala, 18254. or.\n10. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 13 3. Koordenatu kontzeptualak Memoria Historikoaren arloko Eusko Jaurlaritzaren politikaren oinarriak laburbiltzeko, koordenatu kon- tzeptual batzuk aipa daitezke: haren printzipioak, zeregina, helburuak eta irizpideak. 3.1. Konpromiso diren printzipioak Memoria Historikoaren arloko Eusko Jaurlaritzaren politika eta, zehatzago, jarduketa-programa hau hiru zutabetan bermatzen dira, haien zimenduak hiru oinarri ditu. · Printzipio etikoa, bidegabekeriaren aurkako eta giza eskubideen urratze larrien biktimekiko elkarta- sunaren aldeko konpromisotik sortua. · Printzipio politikoa, giza duintasunari, giza eskubideei eta giza eskubideen nazioarteko zuzenbideari lotzeko konpromisotik sortua. · Printzipio demokratikoa, printzipio demokratikoen, zuzenbidezko estatuaren eta bizikidetzaren de- fentsarako konpromisotik sortua. 3.2. Zeregina Printzipio, balio eta prozedura demokratikoen sistema batean jarduketa politiko eta instituzional ororen azken xedeak bizikidetza du helmuga. Dena egiten da, azken batean, bizikidetza adiskidetsu, zuzen eta integraturako baldintza egokiak sortze aldera. Horixe da balio gorena. Eta horixe da memoria historikoaren alorrean Eusko Jaurlaritzaren politika publikoak duen misioa: · ”Gizarte elkartzea” sustatzea - detza eta adiskidetzea bultzatzea eta sendotzea gure gizartean. Baldintzak sortzea plaza publiko bat, agora bat posible egiteko, hau da, denok lekua izango dugun plaza publikoa, elkartze demokratikoko gune bat, non errespetua eta desadostasuna normaltasun osoz uztartuko diren. 3.3. Helburuak Bi helburutan laburbiltzen da Memoria Historikoaren arloko lehentasunen programa honen zertarakoa. Lehenengoak biktimak ditu ardatz eta haien eskubideei erreparatzen die; bigarrena gizarte osoari irekita dago, eta memoriari jartzen dio arreta. · Biktimak. Biktimenganako politika publikoa sustatzea, zeinak, egia jakiteko, justizia izateko eta erre- parazioa jasotzeko eskubideak betez, argitara aterako baititu giza eskubideen urratzeak, frankismoa- ren biktimei egindako kaltearen bidegabekeria aitortu, eta ordaina eskainiko baitie, gutxienez ere ordain morala. · Oroimena. Oroimenerako politika publikoa sustatzea, zeinak aitortuko baitu gizarte osoarentzat bide- gabekeria historikoa izan zela Diktadura frankista jasatea, erreskatatu eta omenduko baititu Diktadu- raren erdian duintasuna, berdintasuna, askatasuna eta demokrazia defendatzen saiatu ziren balioak eta ahaleginak, eta, era horretara, lagunduko baitu pedagogia sozialeko baldintzak sortzen, halakorik berriz ez gertatzeko berme izango direnak. 3.4. Irizpideak Memoria Historikoaren arloko lehentasunen programa hau gidatzen duten irizpideek jarduketen egitura- keta eta antolamendua erraztea dute helburu nagusia. · Lehentasunak ezartzea Memoria Historikoaren arloko jardunak dituen lau esparruetariko bakoitzean aritzeko.\n11. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 14 · eta Eusko Jaurlaritzaren eskumenak, ahalbideak eta mugak. · Jarduketa plan orokorra antolatzea, esparru bakoitzeko lehentasunak eta proiektu estrategikoen garapena bildu eta antolatuko dituena. 4. Lehentasunen eta proiektuen antolaketarako oinarrizko egitura - nak eta jarduketa proiektuak antolatzeko oinarritzat hartuko dira Nazio Batuen aginduak zehaztutako lau kategoriak: egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak. - tzia hartzen dira kontuan: · Batetik, nazioarteko zuzenbide humanitarioaren aginduei eta gidalerroei jarraitu beharra. · Bestetik, geure ingurunearen ezaugarriak kontuan hartu beharra, hots, aurrekariak, erreibindikazioak, eta Eusko Jaurlaritzaren ahalbideak, eskumenak eta mugak. jakina, dokumentu honetako lehentasunen antolaketan eta proiektuetan. Oinarri eta erreferentzien atal honen barruan, jarraian antolatuko dira aipatutako lau arloetako (egia, jus- tizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak) helburuak, esanahiak, lehentasunak eta proiektuak.\n12. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 15 4.1. Egia jakiteko eskubidea Iruzkinak Estatu espainiarrari berariaz, esplizituki eta presaz egindako gomendio batzuen parte da aurreneko lehentasuna. Gomendio horien egileak dira, batetik, bortxazko edo nahitaezko desagertzeei buruzko Na- zio Batuen Lantaldea eta horren Errelatore Berezia, eta bestetik, egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak sustatzeko Errelatore Berezia. Lehentasun horren barruan dago 1. proiektua. Eta 1. proiektutik sortutako beharrizan praktiko baten parte da 2. proiektua. Proiektu horren bitartez, halaber, aitor- men-espazio bat eskaini nahi zaie egiari eta biktima guztien duintasunari, batez ere izenik gabeko, desager- Bigarren lehentasunak erantzun egiten dio giza eskubideak babesteko Nazio Batuen mekanismoek, Euro- batez eskatzen dute giza eskubideen urratzeen alorrean gertatutakoaren egia argitzeko mekanismoak sor daitezela. Lehentasun horren barruan dago 3. proiektua. Egia jakiteko eskubidearen helburua eta esanahia Lehentasunak gure ingurunean Proiektu estrategikoak Euskadin ·Helburua Frankismoaren biktimek egia jakiteko duten eskubidea bete dadin sustatzea. ·Esanahia Biktimek egia jakiteko duten eskubideari lotuta, erakunde publikoen betebeharra da iker- tzea, gertatutakoa argitu dadin sustatzeko, giza eskubideen urratzeei eta horien ondoriozko erantzukizunei dagokienez. ·1. lehentasuna. Biktimen ikuspegitik, lehenbai- lehen argitu behar da, ahal den neurrian, desagertuei dagokien guztia (bortxazko desagertzeak, judiziorik gabeko exekuzioak eta “legezko” exekuzioak). ·2. lehentasuna. Garrantziari erreparatuta, lehentasunezkoa da egia historikoa aitortzea eta Gerra Zibilean nahiz Francoren Dik- taduran zehar egin ziren giza eskubideen urratzeak argitzea.. -1. proiektua. Desagertutako pertsonak bilatu sortu eta garatzea. -2. proiektua. Duintasunaren Kolunbarioa - beko desagertuen gorpuzkie- tarako. -3. proiektua. Frankismo garaiko (1936-1975) giza eskubideen urratzeei bu- ruzko oinarri-txostena egiteko batzordea sortzea.\n13. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 16 4.2. Justizia izateko eskubidea Iruzkinak Biktimek justiziarako duten eskubidea sustatzeko beharrezkoak diren jarduketak egitea batez ere botere judizialari dagokio, eta, beraz, Eusko Jaurlaritzaren eskumenetik kanpo dago. Botere publikoen eginbeharra da, ordea, gizateriaren aurkakoak izateagatik preskribaezinak diren krimenak ikertzea, eta halakoak dira de- sagertze masiboak. Ildo horretan, aurreneko lehentasuna eta 4. proiektua zuzenean lotuta daude premisa horri. Eusko Jaurlaritzari dagokio frankismoaren krimenekin zerikusia duen edozein ikerketa auzitegien esku jartzea. Gainera, horixe egiteko eskatu dute berariaz giza eskubideen babeserako nazioarteko erakunde nagusiek. - koa. Eusko Jaurlaritzaren iritziz, bere gain hartu behar dituen lehentasunen parte da erreklamazio horiei babesa ematea. Bere ahalbideen neurrian Eusko Jaurlaritzak bere gain hartzen duen etika politikoko kon- promisoan islatzen da jurisdikzio unibertsalaren printzipioa. Testuinguru horretan kokatuta daude 5. eta 6. proiektuak. Justizia izateko eskubidearen helburua eta esanahia Lehentasunak gure ingurunean Proiektu estrategikoak Euskadin ·Helburua Frankismoaren biktimek justi- ziarako duten eskubidea bete dadin sustatzea. ·Esanahia Biktimek justiziarako duten eskubideari lotuta, erakun- de publikoen betebeharra da zigorgabetasunik ez onartzea. Ondorioz, behar diren neu- rriak hartu behar dituzte giza eskubideen urratzeei eta horien erantzuleei barne-zuzenbidea eta nazioarteko zuzenbidea aplikatzeko. ·1. lehentasuna. lankidetzan aritzea barne-e- remuan, biktimek justiziarako duten eskubidea sustatzeko. ·2. lehentasuna. Nazioarteko erakundeen eki- menei laguntza eta babesa ematea, erakundeok neurriak sustatzen dituztenean zigorga- betasuna erakundetu ez dadin eta justiziarako eskubidea era- ginkorra izan dadin. -4. proiektua. Frankismo garaiko desagertuen eta krimenen gaineko aurkikun- tzak eta ikerketak Ertzaintzari, Fiskaltzari eta auzitegiei jakina- razteko protokoloa abiaraztea. -5. proiektua. Justiziarako eskubidearekiko konpromisoaren arloko na- zioarteko txosten eta gomen- dioak bultzatzea eta jarraipena egitea. -6. proiektua. Frankismoaren krimenen aur- - gentinako Kereila”) babesa ematea..\n14. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 17 4.3. Erreparazioa jasotzeko eskubidea Iruzkinak Gorago aipatutako Nazio Batuen 60/147 Ebazpenak, “Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urratze nabarmenen biktimek errekurtsoak jartzeko eta erreparazioa jasotzeko duten eskubideari buruzko oinarriz- eskubidearen edukia. Ebazpen hori gure errealitatearen eta ahalbideen ingurune zehatzean interpretatzeak bide ematen digu Eusko Jaurlaritzak 2015-16 aldirako bere gain hartu dituen bi lehentasunak zehazteko. publikorako ekimenak indartu eta antolatu eta biktimen kontrako irainak eragotzi nahi dira 2. lehentasunaren bidez. Ingurune horretan daude kokatuta 8. eta 9. proiektuak. Ordainerako eskubidearen helburua eta esanahia Lehentasunak gure ingurunean Proiektu estrategikoak Euskadin ·Helburua Frankismoaren biktimek errepa- razioa jasotzeko duten eskubi- dea bete dadin sustatzea. ·Esanahia Biktimek ordaina jasotzeko duten eskubideari lotuta, era- kunde publikoen betebeharra da ahal den neurrian konpen- tsatzea Estatuari egintzaz edo omisioz egotzi ahal zaizkion giza eskubideen urratzeen ondorioz bidegabeki jasandako oinazea. ·1. lehentasuna. Frankismoaren biktimek eta haien senideek, ahal den hei- nean, bidegabeki jasan zuten oinazearen banakako aitorpena suma dezaten lortzea. ·2. lehentasuna. Biktimen omenezko eta aitor- men publikorako ekitaldien an- tolaketa eta sinergia sustatzea, eta biktimak iraintzen dituzten edota frankismoa goresten du- ten ikurrak kentzea. -7. proiektua. Frankismoaren biktimen aitor- menerako ziurtagiria sortzea. -8. proiektua. Biktimen omenezko eta aitor- menezko ekitaldiak sustatu eta antolatzea. -9. proiektua. Ikur frankistak kentzea.\n15. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 18 4.4. Berriz ez gertatzeko bermeak Iruzkinak Bere atariko oharrak biltzen dituen txostenean, 2014ko urtarrilean Espainiara bisita egin ondoren, Pablo de Greiffek, egiaren, justiziaren, erreparazioaren eta berriz ez gertatzeko bermeen sustapenerako Nazio Batuen errelatore bereziak, hau azpimarratu du: “demokraziaren indarra berez da tresna bat berriz ez ger- tatzea bermatzeko”. Eta hau erantsi du: “hezkuntza berriz ez gertatzeko tresna nagusietarikoa da”. Eusko Jaurlaritza bat dator horrekin: sistema demokratiko batean egiarako, justiziarako eta ordainerako benetako neurriak dira tresnarik ahaltsuenak berriz ez gertatzea bermatzeko. Ildo horretan, memoriari buruzko politika publikoa estrategia osagarria da, Eusko Jaurlaritza bezalako erakunde batek erabil dezakeena berriz ez gertatzeko bermeak sustatze aldera. Hori horrela izango da baldin eta iraganean duintasuna, askatasuna eta demokrazia defendatzen ahalegindu ziren balioen peda- gogia gisa hartzen bada memoria. Gogoeta horren inguruan kokatuta daude jarduketa-esparru honetako bi lehentasunak eta hiru proiektuak. Berriz ez gertatzeko bermeen helburua eta esanahia Lehentasunak gure ingurunean Proiektu estrategikoak Euskadin ·Helburua Berriz ez gertatzeko bermeak sustatzea, bai frankismoaren biktimentzat bai gizarte osoa- rentzat. ·Esanahia Ingurune demokratikoan, zu- zenbidezko estatua izan behar da berriz ez gertatzeko berme nagusia. Horrez gain, berriz ez gertatzeko bermeen sustape- nak, gure artean, gertatuta- koaren oroitzapen kritiko eta demokratikoaren eginkizun pedagogikoa, hezitzailea eta prebentziozkoa du ardatz. ·1. lehentasuna. Oroimenerako politika publikoa bultzatzea, bizikidetza demo- kratikoaren balioak indartzea helburutzat hartuta, berriz ez gertatzeko bermeak sustatzeko tresnarik onena baita. ·2. lehentasuna. - kotasunen eta erakunde- nahiz gizarte-ekintzen arloetan Me- moria Historikoaren aldeko eki- menen sustapena egokitzea. -10. proiektua. Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutua garatzea. -11. proiektua. Lekukotasunak, artxiboak eta datu-baseak antolatzea. -12. proiektua. bultzatu eta kudeatzea.\n16. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 19 Memoria Historikoari buruz Eusko Jaurlaritzak darabilen politika publikoaren egituraren laburpen-taula Giza Eskubideen Nazioarteko Zuzenbidearen esparrua Barne Zuzenbidearen esparrua eta aurrekariak legegintzan eta erakunde- nahiz gizarte-jarduketetan Eusko Jaurlaritzaren politika publikoa Memoria Historikoaren arloan Biktimen arloko politika publikoa Memoriaren arloko politika publikoa Ardatza Lehentasuna Proiektua Egia ·Desagertutako pertsonak bilatu ·Diktaduraren egia historikoa argitzea. 1. Desagertutako pertsonei buruz- ko ekintza plana. 2. Duintasunaren kolunbarioa. 3. Giza esku- bideei buruzko 1936-75 aldiko txostena. Justizia ·Botere judizia- laren ikerketan laguntzea. ·Nazioarteko ahaleginetan la- guntzea. 4. Justiziari laguntzeko proto- koloa. 5. Nazioarteko erakundeekiko lankidetza. - ko Kereilari (4591/10) babe- sa ematea. Erreparazioa ·Biktimei bana- kako aitormena eskaintzea. - koa sustatzea eta ikur irainga- rriak kentzea. 7. Banakako aitormenaren ziurtagiria. 8. Omenaldi pu- blikoak koordina- tzea. 9. Ikur frankistak kentzea. Ardatza Lehentasuna Proiektua Berriz ez gertatzeko bermeak ·Memoriaren arloko politika integratua bultza- tzea. ·Baliabideak eta ekimenak bate- ratzea. 10. Memoriaren eta Bizikidetza- ren Institutua. datuak eta leku- kotasunak. 12. Oroitzapen guneen interpre- tazioa.\n17. 21 Proiektuak Jarduketa plan orokorra\n18. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 22 A. Memoria Historikoaren arloan Biktimenganako politika publikoen lehentasunak garatzen dituzten proiektu estrategikoak I. Egia jakiteko eskubidea ·1. proiektua. ·Deskribapena - koen informazio-eskaerei erantzuteko, desagertutako pertsonen gorpuzkiak bilatu, berreskuratu eta - ko. Proiektuaren bidez plan edo protokolo bakarrean sartuko dira bortxazko desagertzeen eta judizioz kanpoko exekuzioen biktimen beharrizanei erantzuteko bultzatu behar diren ekintza guztiak, Nazio Batuen berariazko gomendioei jarraituz. ·Egutegia Plana aurkeztea\n19. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 23 ·2. proiektua. - kietarako ·Deskribapena ezin izan diren pertsona askoren gorpuzkiak aurkitu dira. Beharrizan materiala ez ezik, biktimen duin- tasunaren begiruneak eskatzen duen eginbeharra ere bada gorpuzki horiek jasotzeko eta ohoratzeko espazioa eraikitzea. Gaur egun proiektu hau diseinuaren fasean dago eta kokapena Elgoibarren au- rreikusita dago. ·Egutegia ·4. proiektua. Frankismo garaiko desagertuen eta krimenen gaineko aurkikuntzak eta ikerketak Er- tzaintzari, Fiskaltzari eta auzitegiei jakinarazteko protokoloa abiaraztea ·Deskribapena - kolo hau. Hobiren bat irekitzen denean edo gizateriaren aurkako krimenen biktimen gorpuzkiak lur- petik ateratzen direnean, jakitun jarri behar dira Ertzaintza, Fiskaltza eta kasuan kasuko epaile edo auzitegia, eta haien aurrean egin behar da lana. Proiektu honen bitartez, Eusko Jaurlaritzak horrelako egoeretan erabili beharko duen protokoloa taxutuko da. ·Egutegia ·3. proiektua. Frankismo garaiko (1936-1975) giza eskubideen urratzeei buruzko oinarri-txostena egiteko batzordea sortzea ·Deskribapena. Dagoeneko Eusko Jaurlaritzak eginda dauka euskal auziaren inguruan 1960tik 2013ra bitartean izan- dako giza eskubideen urratzeei buruzko txostena. Proiektu honen bidez idazketa batzordea sortuko da, antzeko txostena egin dezan 1936-1975 aldiari buruz, frankismoaren biktimen egiaren ikuspun- tutik. Iragana argitzea ezinbesteko baldintza da bizikidetza adiskidetsua eraiki ahal izateko orain eta gero. Barruko eta nazioarteko hainbat erakunde ari dira eskatzen frankismoaren garaian giza eskubi- deen urratzeei dagokienez gertatutakoaren egia argitzeko mekanismoak sor daitezen. Proiektu hau eskaera horri erantzuteko ekarpena da. ·Egutegia II. Justizia izateko eskubidea\n20. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 24 ·5. proiektua. Justiziarako eskubidearekiko konpromisoaren arloko nazioarteko txosten eta gomen- dioak bultzatzea eta jarraipena egitea ·Deskribapena Frankismoaren biktimentzako justiziaren sustapena dela-eta Nazio Batuetako zenbait organok Espai- niari buruz oraintsu egindako txostenetan, Torturaren aurkako Batzordea, bortxazko eta nahitaezko desagertzeen aurkako Nazio Batuetako Lantaldea eta egiaren, justiziaren, erreparazioaren eta berriz ez gertatzeko bermeen sustapenerako errelatore berezia bat datoz Estatuko botereek bete behar di- tuzten gutxieneko eskakizunak zehazterakoan. Honako hauek dira: - tzen duen heinean. - men jarraitua eta preskribaezina delako. · Frankismoaren biktimei justizia eskuratzeko bidea ematea, legeak nazioarteko estandarrei ego- kituz. · Espainiako justiziak kanpoko prozedura judizialetan lagun dezala eskatzea. · Estatu espainiarreko auzitegiek jurisdikzio unibertsala egikaritzea arautzen duten legeei berriro indarra ematea. Eusko Jaurlaritzak babestu egingo ditu eskari horiek, nazioarteko erakundeekin koordinatzeko poli- tikari eutsiko dio eta laguntza emango die haien batzordeei, lantaldeei, errelatore bereziei eta giza eskubideak sustatu eta babesteko gainerako mekanismoei. ·Egutegia ·6. proiektua. ·Deskribapena ·Egutegia\n21. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 25 -7. proiektua. Frankismoaren biktimen aitormenerako ziurtagiria sortzea ·Deskribapena Proiektu hau egin da nazioarteko gomendioak betetzeko, giza eskubideen urratze larrien biktimentzako erreparazio moralaren arloan. Proiektuaren bitartez, frankismoaren biktima bakoitzari edo haren se- ·Egutegia -8. proiektua. Biktimen omenezko eta aitormenezko ekitaldiak sustatu eta antolatzea ·Deskribapena Proiektu honen bidez zenbait helburu lortu nahi dira. Lehengo eta behin, euskal erakundeek eta he- rritarrek frankismoaren biktimak oroitzeko eta haiei omenaldia egiteko urteroko ekitaldi bat ezartzea. Bigarrenik, frankismoaren biktimen oroimenezko eta gorazarrezko ekitaldien urteko egutegia koordi- natzen, hobetzen, osatzen eta sustatzen saiatzea. ·Egutegia -9. proiektua. Ikur frankistak kentzea ·Deskribapena Eusko Legebiltzarrak eskaturik, Eusko Jaurlaritzak aurreko legegintzaldian eratu zuen “Euskadin ikur frankistak kentzeko Batzorde Teknikoa”, bost kidek osatua. Batzorde horrek irizpen bat egin zuen 2012ko urrian. Legegintzaldi horretan Biktimen eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak, Eudelekin elkarla- nean, irizpen horretan azaltzen diren eskakizunak betetzeko deia helarazi die udal guztiei. Proiektuaren bitartez, 2014-16 aldiari begira, jarraipena eman nahi zaio bultzada horri, zeina, gainera, bat baitator nazioarteko erakundeek biktimentzako erreparazio moralari buruz eman dituzten gomendioekin. ·Egutegia - ren proiektua aurkeztea koordinatzeko proposamena aurkeztea. III. Erreparazioa jasotzeko eskubidea\n22. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 26 B. Memoria Historikoaren arloan Oroime- nerako politika publikoen lehentasu- nak garatzen dituzten proiektu estra- tegikoak IV. Memoriarako eskubidea, berriz ez gertatzeko berme gisa -10. proiektua. Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutua garatzea ·Deskribapena Eusko Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarraren aginduz sortuko duen erakundea da Memoriaren eta Bi- zikidetzaren Institutua. Memoriari buruz ikusmolde integrala eta integratzailea du. Giza eskubideen urratzeak direla-eta euskal gizarteak azken mendean zehar jasan dituen prozesu traumatiko guztiak hartzen ditu barruan. Besteak beste, Gerra Zibila eta Diktadura frankista. Memoriaren Institutuaren ardura izango da Eusko Jaurlaritzaren memoriari buruzko politika publikoa diseinatu eta sustatzea. ·Egutegia -11. proiektua. Lekukotasunak, artxiboak eta datu-baseak antolatzea ·Deskribapena Frankismoaren krimenen zigorgabetasunak gizartean, politikan eta erakundeetan piztu duen kezka- ren eraginez hainbat ekimen sortu dira lekukotasunak jasotzeko eta datu-base zein artxiboak sortze- ko. Horiek, ordea, guztiz zatikatuta eta sakabanatuta daude, eta ez dago haien formatuari, egiturari edo metodologiari buruzko irizpide bateraturik. Memoriaren arloko politika publikoaren lehentasune- tako bat da egoera nahasi hori ordenatzen saiatzea. Horixe du helburu proiektu honek. ·Egutegia ardatzen aurkezpena bultzatu eta babestea proposamena aurkeztea\n23. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 27 -12. proiektua. ·Deskribapena Bai gerran bai Diktadura frankistan zehar gertatutakoak gogoratzeko garrantzia duten guneak iden- egokian babesteko eta gure herriaren ondare historiko material zein ez-material gisa duten balioa agerian jartzeko. Gertatutakoa bere ingurunean modu egokian kokatzea eta interpretatzea, gainera, tresna pedagogi- beharra dagoela garapen sozial, kultural eta politiko egokia lortzeko. ·Egutegia\n24. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 28 1. eranskina Lehentasunen programa honen eta ebaluazioa Kudeaketa · Eusko Jaurlaritzako Bakegintza eta Bizikidetzarako Idazkaritza Nagusiko Biktimen eta Giza Eskubideen Zuzendaritzari dagokio Memoria Historikoaren arloa zuzendu eta koordinatzea. Memoriaren arloko poli- tika publikoekin zerikusia duen alderdian, kudeaketa hori Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutuarekin partekatu eta koordinatuko da. Koordinazioa · Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutuaren egitekoa izango da erakundeak elkarrekin eta Memoria His- torikoaren aldeko elkarteen sarearekin koordinatzeko eta batera parte hartzeko organoa sortzea. Finantzaketa - zikidetzarako Idazkaritza Nagusiaren eta Memoriaren eta Bizikidetzaren Institutuaren urteroko aurrekontu arruntetan. Halaber, urtero diru-laguntzen deialdia argitaratuko da, memoria historikoaren arloan diharduten gizarte zibileko elkarteek garatzen dituzten ekimenei laguntze aldera. Ebaluazioa · 2016ko bigarren seihilekoan kanpoko ebaluazioa eskatuko da, Memoria Historikoaren arloko Lehentasu- nen Oinarri Programa hau zenbateraino bete den azter dadin. Ebaluazioaren emaitzek oinarri izan behar lukete hurrengo aldirako plangintza-tresna berria taxutzeko..\n25. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 29 2. eranskina Aurrekariak legegintzan eta erakundeen jardunean A) Legegintzako ekintzak Memoria Historikoari buruzko araudia Euskal Autonomia Erkidegoan 11/1983 LEGEA - 8/1985 LEGEA - gilegoaren lanbide- eta gozamen-eskubideei buruzko ekainaren 22ko 11/1983 Legea osatzekoa. 1/1986 LEGEGINTZAKO DEKRETUA - zioan bere zerbitzuak egin zituen langilegoaren lanbide- eta gozamen-eskubideei buruzko eraberri- 8/1994 LEGEA, maiatzaren 27koa, euskal gizatalde eta etxeekiko harremanei buruzkoa (3.2 eta 11. 3/2002 LEGEA, ikastolak legez normalizatu aurretik ikastetxe horietan irakasten aritutakoak aintzat 280/2002 DEKRETUA - - roaren 29koa) 99/2003 DEKRETUA, maiatzaren 6koa, ikastolak legez normalizatu aurretik ikastetxe horietan ira- kasten aritutakoak aintzat hartzeari eta ordaina emateari buruzko 3/2002 Legea garatzen duena. 22/2006 DEKRETUA, otsailaren 14koa, askatasun-gabetzea jasandako pertsonei, Langile Solda- duen Diziplina Batailoietan egondakoei barne, konpentsazio ekonomikoak emateko ebazpenak ezar- pertsonentzako konpentsazioari buruzko azaroaren 19ko 280/2002 Dekretuan araututako baldintza eta betebeharrak izan ditzaten, arau honetan aurreikusitako prozedura-aldaketak salbu. (2006ko Memoria Historikoaren arloko proiektuak egiteko laguntzak AGINDUA, 2006ko maiatzaren 4koa, Etxebizitza eta Gizarte Gaietako sailburuarena, memoria his- torikoa berreskuratzeko jarduerak eta proiektuak gauzatzeko diru-laguntzen deialdia egiten eta diru -laguntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. , Etxebizitza eta Gizarte Gaietako sailburuarena, memoria histo- rikoa berreskuratzeko jarduerak eta proiektuak gauzatzeko diru-laguntzen deialdia egiten eta diru-la- guntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena.\n26. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 30 , Etxebizitza eta Gizarte Gaietako sailburuarena, memoria historikoa berreskuratzeko jarduerak eta proiektuak gauzatzeko diru-laguntzen deialdia egiten eta diru-laguntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. , Etxebizitza eta Gizarte Gaietako sailburuarena, memoria historikoa berreskuratzeko jarduerak eta proiektuak gauzatzeko diru-laguntzen deialdia egiten eta diru-laguntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. historikoa berreskuratzeko jarduerak eta proiektuak gauzatzeko diru-laguntzen deialdia egiten eta diru-laguntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. historikoa berreskuratzeko proiektuak egiteko diru-laguntzetarako deialdia egin eta diru-laguntza ho- rien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. - torikoa berreskuratzeko proiektuak egiteko diru-laguntzetarako deialdia egin, eta diru-laguntza horien oinarri arautzaileak ezartzen dituena. , memoria historikoaren berreskurapena, bakea, bizikidetza eta giza eskubideak jorratzen dituzten proiektuetarako diru-laguntzak arautzeko dena. , Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendariarena, memoria his- torikoa berreskuratzeko proiektuak egiteko diru-laguntzetarako deialdia egiten duena. , Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendariarena, memoria historikoa berreskuratzeko proiektuak egiteko diru-laguntzetarako deialdia iragartzen duena.\n27. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 31 B) Ikertu eta aztertzeko ekintzak Gerra Zibilean desagertutako pertsonen hilobiak ikertu eta bilatzeko Sailen arteko Batzordea sortu zen 2002ko abenduaren 10eko Gobernu Kontseiluan. Batzorde horrek egindako lanetan eta ikerketa hori egite- dokumentala ere berreskuratzeko premia dagoela. hauetan sortutako dokumentazio guztia biltzeko: Zehazki, gerran fusilatu, judizioz kanpo exekutatu edo desagertutakoei buruzko gaiari ekin zitzaion, giza eskubideen urraketarekin loturiko edozein esku-hartzeren zutabeetako bati erantzuna emateko asmoz; zu- tabe hori egia jakitea da. Hori horrela, 1.500dik gora eskaerari erantzun zaie eta lan hauek egin behar izan dira: dokumentala. Web orri bat sortzea http://www.jusap.ejgv.euskadi.net/r47-contmh2/es/contenidos/informacion/oroimen_historikoa/es_mh/ presentacion.html Gaur egun web orria aldatzen eta eguneratzen ari da. Hobien mapa - moria Historikoaren web orrian argitaratu da eta aldian behin eguneratzen da. Biktimen lekukotasunak 395tik gora biktimen lekukotasunak bildu eta digitalizatu dira. Horietako 12ren laburpena argitaratu da Eusko Jaurlaritzaren Memoria Historikoaren web orrian. Ikurren katalogoa eta Euskadin ikur frankistak kentzeko Batzorde Teknikoaren go- mendio-irizpena Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen Zuzendaritzak Gerra Zibila eta Diktadura goraipatzen duten Eus- kadiko ikur eta monumentu publikoen katalogoa egiteko eskatu zuen, Euskadin kontu horiek zertan ziren ikurrak.\n28. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 32 Giza Eskubideen Zuzendaritzak, ondorioz, Eusko Legebiltzarrak eskaturik (Memoria Historikoaren Le- gean aipatzen den errolda egiteari buruzko 28/2011 Legez besteko Proposamenaren bitartez), “Euskadiko Ikur Frankistak Kentzeko Batzorde Teknikoa” eratu zuen, eta batzorde horrek, katalogoa aztertu eta gero (non aztarna esanguratsuenetariko batzuk azaldu ziren), irizpena egin zuen, eta bertan gomendio sistema- tizatuak eman zizkien erakunde publikoei, Euskadin Diktadura frankistaren ikurrak kentzeko. Argitalpenak eta ikerketak Euskadin Gerra Zibilaren nondik norakoak ikertzeko lanak eta gai berari buruzko argitalpenak sustatu dira. Hala, historialariek egindako zenbait lan argitaratu ditugu (Gerra Zibila ikertzeko iturri dokumentalak), - dako hitzaldi zikloetan, “Gerra Zibila: esperientzia, oroimena eta ahanztura” izenburupean. Era berean, te- lebistarako hainbat erreportaje bultzatu ditugu; besteak beste, “Tras un largo silencio” edo “Memoria de la Guerra Civil en Hernani”, eta Gernikako bonbardaketari buruzkoak, edo gerrako haurrei buruzkoak.\n29. Memoria Historikoaren arloko Lehentasunen Oinarri Programa 2015-16 33 C) Aitormen publikorako ekintzak Juan Jose Ibarretxe Lehendakariak frankismoaren biktimak aitortzeko adierazpen instituzionala egin zuen 2002ko abenduaren 10ean, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean. Hortik aurrera, frankismoaren biktimen - ko batzuk aipatuko ditugu: Frankismoaren biktimen omenezko eskultura - telana Bilboko Doña Casilda parkean kokatua dago eta frankismoaren aurka eta askatasunaren, demokra- ziaren eta Errepublikako legezkotasunaren alde borrokatzeagatik zapalkuntza jasan zuten pertsona guztiei gorazarre egin nahi zaie. horietan parte hartu du. Apirilaren 26a: Gernikako bonbardaketaren urteurrena 2007ko apirilaren 26an Gernikako bonbardaketaren 70. urteurrena izan zen. Eusko Jaurlaritzak urtean zehar berariazko egintzak antolatu zituen, tartean bakearen aldeko ekitaldi nagusi bat Gernikako Batzar Etxean. Nazioarteko pertsona ospetsu asko bildu ziren bertan. 2012an zehar, bonbardaketaren 75. urteurrenean, gorazarre egiteko ekitaldi ugari egin ziren bake kultu- raren eta giza eskubideen aldeko egintza desberdinekin batera. Halaber, urtero Eusko Jaurlaritzak parte hartzen du bonbardaketaren urteurrenean eta orduko biktimei egiten zaien omenaldian. mendian eskultura bat jarri zen, ekitaldian Juan Jose Ibarretxe Lehendakaria buru zela. Turtziozko Manifestua - lua egin zuen Turtziozen. Orduan egin zuen “Turtziozko Manifestu” ospetsua. Bada, Eusko Jaurlaritzaren exodoa eragin zuen Gerra Zibilaren hasieratik 70 urte bete zirenean Gobernu Kontseilu berezia egin zen Bizkaiko Turtzioz herrian. Euskal gudarosteak lortu zuen sei hilabetez eustea Francoren armadaren Bizkaiaren kontrako erasoari, Intxortako gainetan, Elgetatik hurbil. Ekintza heroiko horri esker Bilboren defentsa prestatu ahal izan zen, eta Eusko Jaurlaritzaren jarduna garatu. handik 3 egunera. Estatutu horri Elgetakoa ere deitzen zaio, balentria hura gogoan. Gudua 1937ko apirila- ren 24an amaitu zen\n30. 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Plana 34 Bidasoa Elkarteak 1980an jarritako monumentu txikia zaharberritu egin da, ingurune ludiko eta historikoa berreskuratuz, eta geroago monumentua jarri da. Lehenengo Eusko Jaurlaritza eratu zeneko 70. urteurrena Egun horretan suertatzen diren gobernu kontseiluak normalean Gernikako Batzar Etxean egiten dira. Donostiako biktimen oroimenezko eskultura - mei, eta haien oroimenezko monumentua inauguratu zuen. Eusko Jaurlaritza udalkideen eta biktimen ondoan egon zen eta berak ere omenaldia egin zien. Elgoibar bihotz-bihotzez gudariei eta haien senideei. Ekitaldian bereziki gogoratu ziren gudari boluntarioen bi talde, Mola jeneralaren soldaduei bidea itxi zietenak Zirardamendin, 1936ko irailaren 25ean. Ekintza horri esker


Hans Hahn - Wikipedia, entziklopedia askea.\nViena, 1879ko irailaren 27a\nViena, 1934ko uztailaren 24a (54 urte)\nOlga Hahn-Neurath (en)\nGustav von Escherich (en)\nErwin Kruppa (en)\nKarl Menger (en)\nFritz Hohenberg (en)\nWitold Hurewicz (en)\nFelix Frankl (en)\nTheodor Radakovič (en)\nMarie Torhorst (en)\nHelene Strick (en)\nHeinrich Hake (en)\nWalter Unger (en)\nWalter Schlemper (en)\nAugust Fröhlich (en)\nmatematikaria, filosofoa, topologoa eta unibertsitateko irakaslea\nViena eta Bonn\nInnsbruckeko Unibertsitatea (1905 - 1906)\nChernivtsi University (en) (1909 - 1914)\nBonngo Unibertsitatea (1916 - 1920)\nVienako Unibertsitatea (1921 - 1934)\nHans Hahn (1879ko irailaren 27a - 1934ko uztailaren 24a) matematikari austriarra izan zen eta ekarpen ugari egin zituen analisi funtzionalean, topologian, multzoen teorian, aldakuntzen kalkuluan, analisi errealean eta ordena-teorian.\nVienako Technische Hochschule-ko ikaslea izan zen. Estrasburgon, Munichen eta Göttingenen ere ikasi zuen, Vienako fakultateko kide izendatu zuten 1905ean eta 1921ean matematikako irakasle bihurtu zen unibertsitate berean. 1905-06 ikasturtean, Hahn-ek Otto Stolz ordezkatu zuen Innsbruck-en .\nFilosofiarekiko oso interesa zuen eta Mach-en neopositibismoari buruzko eztabaida talde bateko kidea izan zen, Otto Neurath-ekin eta Phillip Frank-ekin batera, Lehen Mundu Gerra baino lehen. 1922an, Hahnek Moritz Schlick taldearekin bat egiten lagundu zuen, horrela Vienako Zirkulua eratuz eta 1920ko hamarkadan positibismo logikoko mugimendu garrantzitsuena bilakatuz. Bere ikaslerik ospetsuena Kurt Gödel izan zen, tesia 1929an amaitu zelarik.\nHahnek matematikari egindako ekarpenen artean Hahn-Banach teorema ospetsua eta (Banach eta Steinhaus kontuan hartu gabe), mugatze uniformearen printzipioa daude. " ... funtzio errealen teorian aurrerapen handi baten parte da eta teoria horren etorkizuneko garapenean eragin handia du". Set Functions liburuaren egilekidea ere izan zen.\nMultimedia: Hans Hahn\nBNF: 12307010z (data)\nOpen Library: OL975475A\nOrriaren azken aldaketa: 22 ekaina 2021, 19:11.


Asteburu honetan hasiko da Gartzarongo XXXVI. Pilota Txapelketa - Basaburua - Amezti.eus\nAsteburu honetan hasiko da Gartzarongo XXXVI. Pilota Txapelketa\nAmezti.eus 2021-07-16 09:52\nLarunbatean hasiko da Gartzarongo Toki Alai elkarteak urtero antolatzen duen pilota txapelketa. XXXVI. edizioa izanen da aurtengoa, eta 157 bikotek eman dute izena: umeen, haurren, gaztetxoen eta helduen mailan 32na bikotek, gazteenean 24k eta neskenan 5ek. Nafarroako Gobernuaren eta Imozko eta Basaburuko Kirol Batzordearen laguntza ere jaso du elkarteak kirol-ekimenaren antolakuntzan.\nLarunbatean arratsaldeko 16:00etan hasiko dira partidak Gartzarongo frontoian. Umeen mailan Irurtzungo Ruiz de Erentxun eta Gorria Getariako Juaristi eta Alvarezen aurka arituko dira; haurren mailan, Lodosako Mues eta Etxeberria Burlatako Astiz eta Alzuetaren aurka; gaztetxoen mailan, Oiartzungo Etxeberria eta Mitxelena Burlatako Urmeneta eta Uhalderen aurka; eta bukatzeko, helduen mailan, Uharteko Yoldi eta Beroiz Atarrabiako Lakabe eta Bidaurretaren aurka.\nAntolakuntzatik jakinarazi dutenez, koronabirusaren aurkako neurri guztiak hartuko dira pilotari nahiz ikusle guztien segurtasuna bermatzeko. Dena ongi bidean, txapelketa urriaren 23an bukatzea aurreikusten dute.


Gernika-Lumoko Udala - Marcha por los límites de Gernika-Lumo\nDatorren igandean, urtarrilak 8a, GERNIKAZARRAK, urtero bezala, Gernika-Lumoko mugetatik ibilaldia burutuko du. Bi herri hauen bat egitearen urteurrena ospatzen da. Gernika-Lumoko udala laguntzagaz.\nEgoera honen aurrean Lumoko eta hiriko buruzagi talde batek batasuna bultzatu zuen, 1882ko urtarrilaren 8n burutu zelarik. Dekreto berriak honela zioen: “...la villa de Guernica y la anteiglesia de Luno formarán un solo municipio que se denominará Guernica y Luno. Rigiéndose por la legislación foral el territorio que hoy pertenece a Luno, y a la legislación común el que hasta ahora forma parte de la villa de Guernica”.


Graduondoko ikasketak - SociologiayTrabajoSocial - Soziologia eta Gizarte Langintza Saila - UPV/EHU\nIkasketa Feministak eta Generokoak Masterra\nIkasketa Feministak eta Generokoak Masterrak doktoregorako sarbidea eskaintzen du, eta gizarte- eta zuzenbide-zientzien ikerketara orientatuta dago. Bere helburu nagusia ikerketa feministen eta genero-ikerketen arloko diziplina arteko prestakuntza espezializatua eskaintzea da. Diziplinartekotasunaren eta hainbat diziplina eta gaietako profesionalen lankidetzaren aldeko apustua da, beraz.\nAzkeneko hamarkadetan ekarpen garrantzitsuak egin dira Ikerketa Feministetan, Genero Ikerketetan eta Emakumeen Ikerketetan. Erabat finkatutako arlo zientifiko horretan, ikerketa ugari egin dira herrialdean, estatuan eta nazioartean. Ikerketa horiek ia diziplina eta ezagutza-arlo guztiak hartzen dituzte, eta Gizarte Zientziek presentzia nabarmena dute.\nTeoria eta Kritika Feministatik eginiko ekarpen zientifikoa erabat saihestezina da gaur egun, nola teoriko-metodologikoki, hala enpirikoki. Izan ere, ekarpenek ez dute ezagutzaren areagotze eta kalitatean soilik eragiten. Garrantzi handiko gizarte-arazoen konponketan sakontzen dute: diskriminazioa eta gizarte-desberdintasunak.\nAlde horretatik, EHUren egoera oso positiboa da, espezialista eta ikertzaile ugari dituelako, eta horietako askok master honetan irakasle gisa parte hartzen dutelako. Espezialista horiek banakako eta taldekako ekimen zientifiko ugari garatu dituzte hogei urteotan: graduko eta graduondoko irakaskuntza espezifikoak edo eduki espezializatudunak; doktorego-tesien lantze eta zuzendaritza; banakako eta taldekako lanen edizioa eta argitalpena; ikastaro, mintegi eta jardunaldi zientifikoen antolaketa; gizon eta emakumeen arteko berdintasun-aukeren gaineko hainbat plan eta jarduera...\nIkasketa Feministak eta Generokoak Masterraz gain, EHUren graduondoko ikasketa feministen eskaintza zabala da: Gizon eta Emakumeen Berdintasuneko Master Profesionala (Izenburu propioa); bereziki Berdintasuneko Agenteen prestakuntzara zuzenduta dago eta Gipuzkoako Campuseko Zuzenbide Fakultatean ematen da. Era berean, gairekin lotutako irakasgai eta eduki zehatzak ematen dira beste master- eta doktorego-programa batzuetan.\nIkasketa Feministak eta Generokoak Masterra gure unibertsitatean bildutako esperientzian oinarritzen da, eta bere antolakuntza jauzi kualitatibo bat da, EHUn garrantzi sozial, politiko eta zientifiko-akademiko handiko gai baten gaineko diziplina arteko prestakuntza ofizial, zabal eta koherente bat eskaintzen den lehenengo aldia delako; betiere, ikerketara orientatuta.\nKontuan hartu behar da, baita ere, masterrean EHUko hamaika unibertsitate-sail eta bost ikastegitako berrogei irakaslek parte hartzen dutela, eta bertan, sail horien genero-ikerketen gaineko irakaskuntza eta ikerketa nagusiak jasotzen direla. Horri esker, orain arte garatutako lan guztia bildu eta komunitate akademikoari eta gizarteari eman ahal zaio.\n(Beste leiho bat zabalduko du) Ikasketa Feministak eta Generokoak Masterra (pdf ,494,79 Kb)


Malinke (Maninka, Maninkakan) - Azkue Fundazioa- Euskara sustatzen\nHasiera • Euskararen Etxea • Hizkuntza Gutxituak Munduan • Hizkuntza Gutxituak • Malinke (Maninka, Maninkakan)\nMalinkera elkarrekin oso lotuta dauden hizkuntza anitzen eta dialektoen taldeari deritzo. Hego-ekialdeko mandinga azpitaldean kokatzen dira eta aldi berean, hizkuntza nigero-kongolarren mande azpitaldearen barruan kokatzen dira. (-ka eta -kanatzizkiek jendeari eta beren hizkuntzari egiten diete lotura: -kanatzizkiak "hizkuntza" esan nahi du). Ethnologue-n ustetan (Lewis, 2009; www.ethnologue.com), malinkera hizkuntzak, mandinkerahizkuntzarekin batera, mandingo deitzen den "makro-hizkuntza" bat osatzen dute.Ethnologue-n ustetan zazpi hizkuntza daude "makro-hizkuntza" honen barruan (baina beraien arteko bereizketak neurri handi batean zalantzazkoak dira): mandinkera, lehendabizi; eta gero mendebaldeko malinkera, kita malinkera; gehi ekialdeko malinkera, konyanka malinkera, sankaran malinkera, eta forest malinkera. Hemen, mandinkera albo batera utziko dugu (ikus dagokion fitxa), eta malinkerari (maninka edo malinkera) hizkuntzei egingo diogu arreta. Malinkera hizkuntzen barruan, sailkapen ugari egin daitezke eta egin ere egin izan dira. Zatiketa nagusia mendebaldeko malinkeraren (ipar-ekialdean hitz egiten dena) (Senegal, Gambia, Guinea-Bissau eta Mali) eta ekialdekomalinkeraren (hego-ekialdekoan mintzatzen dena) (Guinea, Sierra Leona, Liberia eta Boli Kosta) artean dagoena dela dirudi. Ekialdeko malinkeraren barruan, aldaera gehiago proposatu dira, hala nola, kankan, sankaran, konyanka, forest maninka eta abar. Aipatu beharrekoa litzateke baita Ethnologue-k "makro-hizkuntza" nola definitzen duen: "elkarrekin zerikusia duten hizkuntza batzuk non erabiltze testuinguru batzuetan hizkuntza bakartzat hartzen diren". Nahiz eta hizkuntza edo aldaera desberdintzak har daitezkeen, hizkuntza horiek multzo berean sar daitezke eta hizkuntza bakartzat har daitezke; elkar banatutako ondarean eta hiztunen izaeran oinarrituz edota beste ezaugarri komunetan oinarrituz (hala nola, idazketa sistema eta literatura komun bat).\nMendebaleko malinkera Senegaleko hego-ekialdean hitz egiten da gehienbat: 422.000 dira Senegalen hizkuntza honen hiztunak (Ethnologue 2006). Mendebaldeko malinkera Maliko mendebaldean ere hitz egiten da, Ethnologue-k hemen 100.000 hiztun daudela dio. Gambian ere badira hizkuntza honen hiztunak (3.300 hiztun inguru) eta Guinea-Bissaun ere bai. Ondorioz, ekialdeko malinkeraren hiztun kopuru orokorra herrialde guztiak kontuan hartuta 525.300 ingurukoa da (Ethnologue). Hizkuntza honen dialekto nagusiak jahanka (Senegalen eta Gambian), eta kenieba maninka eta nyoxolonkan (Malin) dira.\nEthnologue-n ustetan, Maliko “hizkuntza” bat da, eta berau ekialdeko malinkeraren etiketa berean sar genezake. Kita malinkeraren hiztun kopurua ekialdeko malinkakeraren hiztun kopuru osoa baino handiagoa da: 600.000. Hau izan daiteke kita malinkera hizkuntza beregain bezala hartzearen arrazoia. Bai geografikoki eta baita linguistikoki ere, kita malinkakera hizkuntza, banbara edo bamanankanetik gertuago dago: kita hiztunak %64ean ulertzen dira bamanankan hizkuntzaren hiztunekin.\nEkialdeko malinkera, hegoaldeko malinkera, maninka kankan edo malinkera/maninka(kan) bezala ere ezagutua, Gineako hizkuntza bat da nagusiki eta mendi eremutik oso zabaldua dago. Ethnologue-n arabera, 1986. urtean, ekialdeko malinkeraren hiztun kopurua, Ginean,1.890.000 zen. 108.000 hiztun inguru daude Sierra Leonan eta zertxobait gehiago Liberian. Hiztun kopuru orokorra gutxi gora behera 2.030.000koa litzateke. Ekialdeko malinkeranak dialekto kopuru handia du. Hauen artean, bö, amana (Kouroussa-koa), koulounkalan, maninka-mori, eta wasulu aurkitzen dira. Ekialdeko malinkeraren eremu nagusia Kankan hirigunearen inguruko herrialdea da.\nEkialdeko malinkera Boli Kostan ere hitz egiten da; zehazki ipar mendebaldeko herrialdean, Mali eta Gineako mugetatik gertu. Hala ere, Ethnologue-ren ustez Boli Kostan hitz egiten den aldaera, forest maninka deiturikoa, hizkuntza beregaintzat har daiteke. Boli Kostako ekialdeko malinkera dena den, banbararen antzekoagoa da. Ekialdeko malinkeranak (forest maninka) 15.000 hiztun inguru ditu Boli Kostan.\nGainera, Ethnologue-k beste bi hizkuntza aurkezten ditu eta hauek beharbada ekialdeko malinkeraren barruan sar zitezkeen: zehazki, konyanka maninka eta sankaran maninka. Bi hizkuntza hauek gehienbat Ginean hitz egiten dira. Konyanka malinkeranak 128.000 hiztun inguru ditu Ginean (1986ko datuak) eta 39.200 hiztun Liberian (2006ko datuak), Ginearekin mugan. Sankaran malinkerana Ginean bakarrik hitz egiten da. 77.000 hiztun natibo inguru ditu (1986an erroldatuak).\nKankan-eko ekialdeko malinkeranak hurrengo antzekotasun lexikoa du beste aldaerekin: %92a wasulu aldaerarekin, %79a sankaran malinkerana aldaerarekin eta %72a konyanka malinkerana aldaerarekin.\nMalinkera hizkuntzen egoera soziolinguistikoa asko aldatzen da herrialde batetik bestera. Orokorrean, ekialdeko malinkeraren egoera (Ginean batik bat) hobeagoa da mendebaldeko malinkerarena baino.\nGuinean (Conakry), nahiz eta hizkuntza ofizial bakarra frantsesa izan, ekialdeko malinkerak hizkuntza nazionalaren estatusa dauka, Gineako kpelleren, susuren eta tomaren (denak mande hizkuntzak), eta baita kissiren eta pularunqueren (atlantikoko azpifamiliari dagozkionak) antzera.\nHala ere, Senegalen, mendebaldeko malinkerak ez du hizkuntza nazionalaren estatusik ere. Berdina gertatzen da Malin. Kontutan hartu behar da malinkera Ginean hitz egiten dela gehienbat, eta ez dela Senegaleko edota Maliko hizkuntzarik hedatuena. Senegalen, europarra ez den eta hiztun gehiengokoa duen hizkuntza wolof da (atlantikoko hizkuntza bat), bestalde, Malin, banbara da (edo bamanankan). Hizkuntza hauek beraz, “herrialdeen arteko komunikaziorako” estatusa duten hizkuntzak dira, bakoitza bere herrialdean. Senegalen, biztanleriaren ia %90ak wolofa hitzegiten du, lehen hizkuntza edo bigarren hizkuntza bezala. Malin, bestetik, banbararen dialektoak biztanleriaren %80ak hitz egiten ditu gradu ezberdinetan. (Dena dela, banbara mendebaldeko malinkeratik gertu dago eta genetikoki lotura dute (biak mande hizkuntzak dira, izan ere, banbara estandarrak mendebaldeko malinkeraren eragina du).\nBeraz, Ginean da malinkerak estatus gehien duen herrialdea eta hemen da malinkera kultura hizkuntza bezala gehien erabiltzen den tokia: hizkuntza nagusia da Gineako lurraldean. Izan ere, eskoletan malinkeraren alfabetatze materiala erabiltzen da (Ethnologue), eta hiztegiez gain nolabaiteko estandarizazioa ere badago. Gobernuak irratian erabilera izan dezan onartu du, eta bigarren hizkuntza da askorentzat (Sullivan 2004: 16). Dena dela, banbararekin alderatuz, adibidez, Malin, banbararen “estatus” ofiziala “askoz ere aurreratuago” dago Gineako malinkera baino (Sullivan 2004: 25). Gainera, Ginean, bariazio dialektal handia dago malinkeraren barruan.\nAzkenaldian, ekialdeko malinkera latindar alfabetoan idazten da, aparteko karaktere batzuen laguntzarekin. Izan ere badago “ofiziala” den ortografia bat. Nolanahi ere, badago malinkera idazle talde eraginkor bat N’Ko grafia erabiltzen duena. Are eta gehiago, N’Ko alfabetoak (1949an mande hizkuntzetarako idazketa sistema indigena bezala asmatua) Gineako Kankan-en hasi zen erabiltzen, malinkerarentzat idazketa gisa (ekialdekoa).\nFamilia: niger-kongolarra. Azpifamilia: mandea. Taldea (genus): mendebaldeko mandea.\nTalde honetako hizkuntzak askotan manding edo malinke izen generikoaz ezagutzen dira. Talde berdineko beste hizkuntza nagusiak (hau da, mendebaldeko mande hizkuntzak) dyula (Burkina Faso, Boli Kosta) eta banbara (Mali) dira. Gogoratu baita ere, lehenago aipaturiko mandinka (Senegal, Gambia eta mendebaldeko Mali).Talde honetakoak dira baita ere mendebaldeko maninkakan (Senegal, Gambia, Maliko mendebaldea) eta ekialdeko malinkera (Guinea etab.). Beste mande hizkuntza batzuk daude Ginean, hala nola: kono, kpelle, kuranko, susu, toma, eta yalunka. Maliko beste mande hizkuntza batzuk hauexek dira: bozo, sonike, and xaasonga.\nAurrerago aipatu den bezala, Ethnologue-k honako hau proposatzen du: ekialdeko malinkera eta mendebaldeko malinkera hizkuntza beregainak direla, baina era berean, mandingo deitzen den “macro-hizkuntza” bat osatzen dutela. Mandingo biztanleria, herrialde guztiak kontutan hartuta, 4.600.000 inguru hiztunera irits daiteke.\nBeste mande hizkuntzak bezala, malinkerak edo malinkerak nagusiki honako ordena du: SA (subjektua-aditza) eta SOA (subjektua-objektua-aditza) eta aditzak esaldi bukaeran kokatzen dira. Malinkeran atzizkien erabilera oso ohikoa da eta postposizioak erabiltzen dira azken buruko menperatzaileak bezala.\nHaspelmath, Martin & Matthew S. Dryer & David Gil & Bernard Comrie (eds.) (2008) The World Atlas of Language Structures Online (WALS). Munich: Max Planck Digital Library. http://wals.info/


Maite Gurrutxaga: Ilustrazioaren bidetik — Gaztezulo\nMaite Gurrutxaga: Ilustrazioaren bidetik\nMaite Gurrutxaga: Ilustrazioaren bidetik https://www.gaztezulo.eus/albisteak/maite-gurrutxaga-ilustrazioaren-bidetik https://www.gaztezulo.eus/albisteak/maite-gurrutxaga-ilustrazioaren-bidetik/@@download/image/maite_gurrutxag_1389261488.jpg\n48. Durangoko Azokan itotzeko, erotzeko lain liburu bazegoen ere, arnasa eman zidan liburu bat kausitu nuen. Izan ere, Habiak (Txalaparta, 2013) ez da ohiko liburua.\n2009. urtean Dejabu panpin laborategiak plazaratutako Covek nije ptica / Gizona ez da txoria antzezlanean oinarrituta sortu du Maite Gurrutxagak (Amezketa, 1983) poema grafiko hau.\nLiburu honek Selma eta Ximonen istorioa kontatzen du, "hegan egin ahal izateko sustraietara itzuli behar duten" pertsonaien istorioa. Habiak, "desterratutako hegaztiei buruzko liburua" da. Selma bosniarra da, eta Ximon, aldiz, euskal herritarra. Bata gerratik ihesi etorri da Euskal Herrira. Bestea, aldiz, baserritik bota dute, Abiadura Handiko Trena pasa behar baita bertatik. Akuarelaz eta arkatzez egindako marrazkiek era oso bisualean kontatzen dute istorio hau, eta liburuaren egileek emandako elkarrizketetan aipatzen duten imajinario berezia ere antzematen da orrialdeetan barrena aurrera egin ahala.\nMaite Gurrutxagak "marraztea beharrezkoa" du. Bilbon Arte Ederrak ikasi ondoren ilustrazioko ikasketak egin zituen Bartzelonako Escola de la Donna-n. "2008 ingurutik ez diot marrazteari utzi" dio Alderik alde (Edo!, 2013) liburua aurkezteko testuan. Obra oparokoa da dagoeneko, eta hainbat disko eta liburu ilustratu ditu orain arte. 2013. urtean hiru liburu argitaratu zituen: Alderik alde, Edo! argitaletxeak plazaratutako ilustrazio liburuxka, Euli bat dut bihotzean\n(Elkar, 2013), Leire Bilbaok idatzi eta Gurrutxagak ilustratutako haurrentzako liburua, eta azkenik Habiak (Txalaparta, 2013).\n• Habiak, Dejabu panpin laborategia (Txalaparta, 2013).\n• Euli bat dut bihotzean, Leire Bilbao (Elkar, 2013).\n• Alderik alde (Edo!, 2013).\n• Supernova, Kerobia (Y las ardillas mágicas, 2012)\n• Maitagarria eta desioa, Mariasun Landa (Elkar, 2012).\n• Amattoren uzta, Mayi Ariztia (Klis-klasikoak, 2012).\n• Kontuari kontu, Itziar Zubizarreta (Galtzagorri, 2012).\n• Zabaleko txorimaloa, Juan Luis Zabala (Elkar, 2011).\n• Erreka, Rafa Ugalde (Ibaizabal, 2011).\n• Bat-batean, krispetak, Karlos Linazasoro (Alberdania, 2011).\n• Txori Txoroa, Juan Kruz Igerabide (Alberdania, 2011).\n• Alex, nire laguna, Mikel Gurrutxaga (Pamiela, 2010).\n• Kerobia taldearen disko trilogia (Y las ardillas mágicas, 2008-2010).


Han eta Hemen | 2020eko Ekainaren 04a\nKolektiboak, joan den astean, elkarretaratze bat antolatu du Baionako suprefetura aitzinean, prefetari hitzordu bat galdegina zuela. Etorkinekin ari direnentzat, hetsialdi garaian, paperik gabe diren pertsona horiek, artatzeko, aterpetzeko eta jateko ahalak murriztuak izan zaizkie. Hervé Jonathan, Baionako suprefetak errezebitu du “Solidarité Migrants Pays Basque- Etorkinekin” kolektiboa. Etorkinekin ari diren laguntzaileek eskatu dute lehenbailehen pertsona horien egoera aldatua izan dadin. Mireille Suhibiette kolektiboaren boz-eramaileak zioen, egoera huntan larritasunean izanez aterabideak lortu behar direla. Hetsialdiaren ondorioz, ez dutela gehiago diru iturririk, bi sos irabazteko egiten zituzten animazioak ezeztatuak izanez. Pertsona horietaz arduratzeko, hilabetero 150€ pertsona bakoitz behar dituztela azalduz. Ildo beretik, Bizi mugimenduak webgune bat ideki du, etorkinen harreraz axolatzen diren edozein egitureri idekia. “EtorkiZuna – Pays Basque d’accueil” deitu dutena, sare hortan ikusten ahalko dira beharrak zein diren eta laguntza ekartzen ahal duenak bere burua ezagutarazten ahalko du.\nHan eta Hemen | 2020/06/04\nFrantses gobernamenduak plantan jarri du aplikazio bat “StopCovid” deitzen dena, hau eskuko-telefonoetan kargatua izanen da. CNIL-ek (Commission Nationale de l’Informatique et des Libertés) bere baimena eman du, irakurtzen ahal da “2020ko maiatzaren 25ean CNIL ados jarri da, Gobernamenduak mugikorretako aplikazio bat ezar dezan, birusaren kontaminazioaz abisatzeko”. CNIL-ek baldintza batzuk eskatu ditu: anonimoa izaitea, informazioen atxikitzeko epea mugatua izan dadin, bai eta kudeaketa Osasun Ministeritzaren gain izaitea... CNIL-entzat neurri hauek errespetatuak izanen direla segurtamenarekin bere baimena eman du. Joan den astean, Legebiltzarrak eta Senatuak eztabaidatu ondoren, bere adosmena eman dute, aplikazio hau berehala erabilgarria izan dadin. StopCovid aplikazio horren bidez, pertsona batek alerta egiten ahalko du, bere inguruko norbaitek koronabirusaren baiezko proba duela abisatzeko. Berri hau jakin eta, zenbaitzu kontra altxatu di...\nDepartamenduko Kontseiluak berrikitan osoko bilkura egin du, bideo konferentzia bidez, 38 erabaki bozkatuak izan dira. Sozial alorrean ber-jendarteratzeko, 462.906€ko buxeta bozkatua izan da. Horietan, sozial sailan, Baionako “Les Mouettes” egiturak 99.738€ eskuratuko ditu, beste laguntzak Biarnoan geldituko direlarik. Bide berritze, herrietako eraikuntzak... edo(ta) antolaketarentzat, herri eta departamenduko elkargoekin batean, Departamenduko Kontseiluak laguntzak emaiten ditu. Orotara 294.000€ko buxeta da bozkatu. Euskal Herriko partean, Zaro herriak 33.216€ ukanen ditu, baratze publiko eta haur agusagailu leku baten osatzeko. Bidaxunen ezker pareta berritzeko 64.359€. Arruta-Sarrikotan 63.950€ herriko plazaren ber-antolatzeko. Sail huntan ere gainerateko laguntzak Biarno eskualdean dira banatuak izanen. Laborantza sailan 206.867€ko buxeta bozkatua izan da, Euskal Herriko partean, laguntza bakarra Kintoa sailak, 28.000€ eskuratuko ...\nAlexis, bizia ongi beterik, utzi gaituzu 86 urtetan. Hondar hilabete eta urte hauetan, osagarri nekeziak ezagutu dituzu. Donazaharre Errekaldean sortua, hor egin duzu bizia, familia ederra hazirik (5 haur), Marie- Jeanne emaztearekin etxaldea segitzen zinuela, xiringazko ereintzale izan zira ofizioz (inséminateur) eta Garazi-Baigorriko etxalde gehienak ongi ezagutzeko parada ukan duzu. Bide bat ukan duzu bakarrik bizian: eskualdun fededun suharra zinen eta zure urratsetan erakutsi duzu. Bi hitz behar balire nolakoa izan ziren azaltzeko: gidaria eta zerbitzaria. Gidaria Frantsesenia laborantzako eskola sortzeko mementoan, erakasle izan zira bertze 3 garaztarrekin, gero administrazio kontseiluan parte hartu duzu eta eskola keinka txarrean zelarik, laguntza baikorra ekarri duzu. Beti lizeoari atxikia izan zira, alabainan nehor baino hobeki jakinki gazteen formakuntza zoin den baitezpadakoa etxaldeeri segida on baten emaiteko eta lurralde hu...\nEuskal kostaldeko 7 auzapezak bildu dira, prefetaren presentziarekin, bai eta Vincent Bru eta Florence Lasserre deputatuekin, ikusteko noiz eta zer baldintzetan hondartzak ideki. Eric Siptz prefetak auzapezen galdereri baikorki erantzun du, maiatzaren 16an berriz ideki dira neurri batzuekin. Euskal kostaldeko 35 bat kilometrotako eremuan diren hondartzak, goizeko 6:00etarik 19:00ak arte idekiak dira. Plantan jarria izan den protokoloa, “dinamiko edo erne hondartzak” deitu dituzte, ezingo baita etzanik egon. Oren horietan, jende kurri edo lasterka ibiltzen ahal da, edo itsasoan igerika, hondartzan etzan gabe. Hondartzak berriz antolatuak izan dira, gune batetik sartu eta beste batetik ateratu behar da, ez sobera kurutzatzeko arriskurik hartzeko. Hondartza guzietan, pertsonen laguntzeko, seinaletika bat ezarria izan da. Prefetak azpimarratu du helikoptero batek zaintza lanak egiten dituela, argazkiak hartuz. Jendarmeriak edo(ta) polizak, egunero pref...\nAña Barberarena iholdiarra, Picardie eskualdera joan da “Réserve sanitaire hospitalité” deitzen den misio baten egitera. Frantses osasun ministeritzak du plantan jarria, 15 eguneko egonaldiak dira, eginkizun konkretu baten inguruan. Lanbide desberdinetako jendeak dira: mediku, erizain... artatzaile laguntzaile. Ekipa hau igorria da behartua den gune batetara, osagarri sailan aditua da. Beti krisialdi egoera batean dira mobilizatuak, hondamen klimatikoak edo atentatuak direlarik. Misio horiek ordainduak dira, edozein pertsonek posibilitatea badute. Langile boluntario batek bere enpresa memento batez uzten ahal du, edo erretretan den batek ere posibilitatea badu misio batean parte hartzeko. Mintzatu gira Aña Barberarenarekin jakiteko nola iragan den bere hamabostaldia. Picardie eskualdera igorria izan da, zahar-etxe batean egon da. Eskualde hori Covid-19 izurritearen ondorioz anitz hunkia izan da. Atzeman ditu hango langileak biziki akituak eta moralki hunk...\nBeste anitz kultur sailan ari direnak bezala, Artedrama arte eszenikoen plataformak, bere eginkizunak gelditu behar ukan ditu. Beren erranetan, “Ziurgabetasuna nagusitu zen eta gure historia eta istorioak kontatzeari utzi behar izan genion”. Hau dela eta, Pazkoz egitekoa zuten Artedrama Euskal Laborategia, irailaren 21etik 26ra eginen dutela jakinarazten dute. Udazken huntan, “Zaldi Urdina” obra ikusteko aukera gehiago izanen dela ere jakinarazten dute. “Huts Teatroa” eta “Artedrama”- ren hurrengo produkzioa prestatzeko egonaldia eginen dute irailean, “Atzerrian Lurra Garratz” deituko dena “Huts Teatroa” eta “Artedrama”- ren hurrengo produkzioa prestatzeko egonaldia eginen dute irailean, “Atzerrian Lurra Garratz” deituko dena.\nEkainaren 2an, asteartearekin, Xaia ostatua berriz zabaldu da. 100 urte kari antolatuak diren ekitaldiak, kontzertuak eta abar, ahal den neurrian abian ezarriko dituzte. Pilota txapelketa berehala hasiko da. Eta ostegun eta ostiraletan (19:00-22:00), pintxo potea izanen da. Antolatzaileek erran duten bezala: “Lagun, hurbil hadi Xaiara, ez haiz damutuko!”\nNork ez du ezagutzen Elmer elefantea? Ez baita besteak bezala, bere larrua koloretsua da eta haurrenganik arrakasta handia du. David McKee, ingeles idazleak ditu Elmer elefantearen istorioak asmatu, berezitua da haurren liburuetan. Idatzi dituen Elmer elefantearen liburuak, 20 bat hizkuntza desberdinetan itzuliak izan dira, euskaraz ere bai. Erein argitaletxeak, Elmerren 6. liburua publikatzen du “Elmerren urte betetzea” tituluarekin. Hauxe da istorioa: Elefanteek erabaki dute Elmerri arraileria baten egiteko, animale guziek haren urtebetetzea kari ahazten entseatu behar dute! Baina eguna hurbiltzean trikimailuak ez du funtzionatu uste bezala...! Horra liburu goxo bat 4 eta 8 urte artean dituzten haurrentzat


Ibilaldia 2018, kontzertuak: Governors, Ze Esatek, eta Skakeitan, Santurtzin | Musika | EiTB\nIbilaldia 2018, kontzertuak: Governors, Ze Esatek, eta Skakeitan, Santurtzin\nMaiatzaren 27an, Santurtzin\nGovernors, Ze Esatek, Skakeitan eta Itziarren Semeak arituko dira Ibilaldian\nOxabiren, Trikizioren eta Dj Alexen musika ere entzungo da Santurtzin maiatzaren 27an. Ibilbidea lau gunetan egongo da banatuta.\nHerri Urrats festa datorren urtera arte agurtu ostean, Bizkaian dugu ikastolen aldeko hurrengo hitzordua hamar egun barru. Santurtzin egingo dute aurten Ibilaldia, maiatzaren 27an, eta ohi bezala, musikak leku garrantzitsua beteko du han.\nBart aurkeztu dute egitaraua, adin guztietako ekintzak hartuko dituen programazio zabala. Lau gunetan banatuko dituzte etxeko txikienei, gazteei zein helduei zuzendutako jarduerak.\nZuzenekoak bigarren, hirugarren eta laugarren guneetan egingo dituzte: Bustin, Gozatun eta Sortun, hain zuzen. Lehena Nautikan egongo da kokatuta, eta hantxe arituko dira Xabi Aburruzaga, Governors eta Trikizio.\nGozatu gunea, berriz, portuan atonduko dute, non Oxabi, Skakeitan eta Ze Esatek bihurtuko diren protagonista. Bukatzeko, Mamariga auzora gerturatu beharko dute Sortu guneko emanaldiekin gozatu nahi dutenek. Bertako oholtzara igoko dira Dj Alex eta Itziarren Semeak, besteak beste.


Larreinetako funikularra - Wikipedia, entziklopedia askea.\neraikitako euskal ondare nabaria Tragaparan\n43°18′5″N 3°2′31″W / 43.30139°N 3.04194°W / 43.30139; -3.04194\nLarreinetako funikularra Trapagaran udalerriko La Escontrilla eta Larreineta auzoak lotzen dituen funikularra da. Eusko Trenbideak garraio enpresa publikoak ustiatzen du Euskotren marka komertzialaren bidez, eta Euskotrenen sarearen FE lineaz identifikatzen da.\n1926ko irailaren 24a\nPK 0,000 Escontrilla\nPK 1,198 Larreineta\nTrenbidea 1.179 metro luze da. Escontrillako geltokia 1926ko irailaren 24an inauguratu zen, eta hasieran erabilpen industriala izan zuen, meategietako langileak garraiatzea baitzen funikularraren helburua. Meategietako burdina garraiatzeko ere erabiltzen zen. Larreinetako geltokia Trianoko mendietan dago, itsasoko mailatik 400 metrora. Gaur egun funikularra Larreineta eta Zugaztieta auzoetan bizi diren bizilagunek erabiltzen dute batik bat, meategiak agortu zirenetik. 2014ko uztailaren 15an Eusko Jaurlaritzak monumentu multzo izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.\nBidaiei dagokionez, 2018an 139.692 bidaiari garraiatu zituen.\n2006ko abenduan Larreinetako funikularrean Creditrans ordainketa-sistema ezarri zen.\n2 Funtzionamendua eta zerbitzuak\n2.3 Kontakturik gabeko txartela\n2.4 Bidaia-txartelak eta tarifak\n2.4.1 2018ko urtarrilaren 1.tik aurrerako tarifak:\n3.4 Agintea eta erregulazioa\n3.6 Ezaugarri teknikoak\nEscontrillako geltokiaren kanpoaldean Bizkaibus zerbitzua hornitzen duen autobus geralekua dago. Gainera, aparkaleku bat ere dago. Bizkaibusen hurrengo lineek geltokia lotzen dute:\nLarreinetako geltokiaren kanpoaldean CuadraBus enpresako autobusa Zugaztietara doa.\nFuntzionamendua eta zerbitzuakAldatu\nLarreinetako funikularraren bidaiarien bilakaera (1998-2018)\nLarreinetako funikularrak Euskotren Trena eragilearen sareko gune bat osatzen du, gainontzeko trenbide saretik baztertuta baitago.\nKontakturik gabeko txartelaAldatu\nBarik txartela Bizkaiko Garraio Partzuergoak jaulkitako kontakturik gabeko txartel bakarra da, eta txartelari esker abonu-titulu bereziak erabil daitezke, hobaridun prezioekin bidaiatu ahal izateko. Txartelak 3€ko kostua dauka, eta hiru motatakoa izan daiteke:\nbarik anonimoa (zuria): Creditrans titulua erabili ahal izateko. Txartel anonimoak pertsonalizatzeko aukera ematen du, hala Barik Kide txartela bihurtzen da.\nbarik pertsonalizatua kide (zuria): Creditrans, Bidai 50, Bidai 70, Bidai Oro, Gazte 70 edota Gazte Oro tituluak erabili ahal izateko.\nbarik pertsonalizatua giza (gorria): Gizatrans titulua eta aurreko titulu guztiak erabili ahal izateko.\nBarik txartel pertsonalizatuak Bizkaiko Garraio Partzuergoaren Bezeroen Arretarako Bulego integraletan eska daitezke. Gainera, Gipuzkoako Mugi eta Arabako BAT txartelak ere erabil daitezke, Creditrans tituluko prezioak aplikatuko direla.\nBidaia-txartelak eta tarifakAldatu\n2018ko urtarrilaren 1.tik aurrerako bidaia-txartelak:\nJoanekoa: Pertsonal eta transferiezina. Bidaia bakarra egiteko.\nJoan-etorria: Pertsonal eta transferiezina. Erositako egunean joan-etorriko bidaia bana egiteko.\nHilekoa: Pertsonal eta transferiezina. Erositako egunean hasita eta hurrengo 30 egunetan nahi beste bidaia egiteko.\nCreditrans: Barik euskarrian kargatzen den titulua da, hobaridun prezioak aplikatzen direlarik.\nGizatrans: Barik Giza euskarrian kargatzen den titulua da. Pertsonal eta transferiezina. 65 urtetik gorakoentzako, %65eko edo gehiagoko minusbaliotasuna dutenentzako edo erabateko ezintasun iraunkorra edo baliaezintasun larria eta soldata bera edo OAEAP baino 2,5 aldiz txikia duten pertsonentzako.\nBAT txartela: Eusko Trenbideak sozietateak jaulkitako txartela. Creditrans tituluko prezioak aplikatuko dira.\nMugi txartela: Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak jaulkitako txartela. Creditrans tituluko prezioak aplikatuko dira.\n2018ko urtarrilaren 1.tik aurrerako tarifak:Aldatu\nFamilia Ugari Orokorra (F20)\nFamilia Ugari Berezia (F50)\nJoanekoa 1,75€ 1,40€ 0,85€\nJoan-etorria 3,25€ 2,60€ 1,60€\nHilekoa 18,00€ 14,40€ 9,00€\nBarik euskarrian Creditrans 0,90€ 0,72€ 0,45€\nGizatrans 0,64€ 0,51€ 0,32€\nLa Reineta Euskal Herriko luzeena da, eta estatu mailan, bigarrena, Bulnesko (Asturias) funikularraren ondoren (2000ko abenduaren 21ean inauguratu zuten). Francisco Guinea injinerua izan zen obretako burua, eta Diego Basterra arkitektoaren geltokien proiektuari jarraitu zitzaion. 1926ko azaroaren 16an, Sustapen Ministerioak funikular hori martxan jartzeko behin betiko baimena eman zuen. Baina 1926ko irailaren 24an inauguratu zuten, behin-behinekoz. Arlo horretako enpresa espezialista batek, Von Roll suitzar enpresak, ibilbideko trakzio-sistemaren elementuak jarri zituen. Ibilbideak, guztira, 1.179 metroko luzera dauka.\nAztergai dugun funikularrak plataforma horizontaleko bi bagoi ditu, luzekako habe metalikoen gainean irrits egiten dutenak, kable traktore batek batzen dituela, dibidieta eragilearen poleak eraginda.\nFunikularren abiaburuko biaduktua\nIbilbideak 1,2 metroko bide-zabalera du, hormigoizko lauza baten gainean dago, eta bidezubiak eta haitzean egindako lubakiak ditu, Larreinetara joateko errepidea eta orografia-arazoak gainditzeko. Ibilbidearen erdialdera, trenbidea bitan banatzen da (Roman Abt ingeniari suitzarraren sistema), ibilgailuak gurutzatzea ahalbidetzeko.\nIbilgailuaren alde bakoitzeko gurpilak desberdinak dira. Horixe da gurutzatze-sistema horren funtsa. Izan ere, autoaren alde batean ezkerra edo eskuina, gurutzatze-posizioaren arabera erlaitz bikoitza dute gurpilek eta, kontrako aldean, ez dute halakorik eta zabalagoak dira. Horrela, erlaitz bikoitzeko gurpilek bermatzen dute ibilgailuak beti alde beretik zirkulatzea, eta ez da beharrezkoa gurutzatzeko pieza mugikorrak erabiltzea edo trenbide-aldaketarik egitea. Gurutzagunean, barruko erreien jarraitutasuna eten egiten da kablea pasa dadin eta erlaitzik gabeko gurpilen zabalerak etena arazorik gabe gainditzea ahalbidetzen du.\nForma triangeluarreko burua duten erreiek osatzen dute trenbidea, eta sekzio horrek bagoien larrialdiko balaztaren jarduna errazten du Hormigoi armatuzko plaka jarraitu batean enbutitutako profil angeluarreko luzekako habe metaliko batzuen gainean jarrita daude erreiak, trenbidearen oinarria osatzen du plaka horrek, eta, horrenbestez, ez dauka balasto harririk. Trenbidea behar bezala eustea ahalbidetzen du soluziobide horrek, eta trenbidearen materialak mugi ez daitezela lortzen du aldi berean. Bidean zehar, eskuineko aldetik gorakako noranzkoan, mailakatutako oinezkoentzako pasabide bat dago ikuskapen- edo mantentze-lanetarako, zubien arkuen gainetik luzatzen dena.\nIbilbidearen tren-euskarrian honako obra hauek egin ziren: bidezubi bat, argiaren 10 metroko eta altueraren 15 m-ko erdi-puntuko bi arku dituena, laguntzeko murruak dituena; Zuhaiztietako errepidearen azpiko altueraren 8 metroko eta argiaren 4,5 metroko pasabide bat, ondoan, errepideari eusteko 12 metroko altuera eta 80 metroko luzera duen murru bat duena; aipatutako errepidearen gaineko pasabide zeiharra eta bihurguneko beste bidezubi bat, argiaren 10 metroko eta altueraren 15 metroko erdi-puntuko lau arku dituena, laguntzeko murruak dituena; bidezubi horrek eremu korrigarri bat behean uzten du.\nLubeta aldea harri-horma hidraulikoko murruekin eginda dago.\nTrakzio-sistema goiko geltokiko lur azpiko gela batean dago, ibilgailuak plataformetan erraz sartu eta irten daitezen. Mugimendua motor batek eragiten du, eta bi erredukzio-faseren bidez polea eragile bati eragiten dio, eta polea horrek trakzio-kablea mugitzen du.\nMotorrak balazta-bolanteak eta piñoi horzdun bat dauden ardatza mugitzen du. Piñoiak gurpil horzdun bat engranatzen du. Piñoia eta gurpila kutxa itxi autolubrifikatu batean sartuta daude, eta lehenengo erredukzio-fasea osatzen dute.\nBigarren erredukzio-fasean, aurreko gurpilaren ardatz berean muntatutako piñoi bat 3700 mm-ko diametroko polea eragilearen zati horzdunarekin engranatzen da (erredukzio hori babes-kaxarik gabe egiten da).\nPolea eragileak (3.700 milimetroko diametroa) arrastatzen du kable traktorea, eta zati horzdun bat eta ildaska bikoitzeko beste bat dauzka zeregin hori betetzeko. Bi inbertsio-poleak osatzen dute sistema. Eta bi polea horiek kableak polea eragilearekin duten ukipen-azalera gehitzen eta kablea kanpo-poleen linearantz eramaten laguntzen dute.\nMakinak Von Roll Fonderie de Berne-k ekarri zituen, eta, hasieran, motor trifasiko asinkrono bat zeukan (150 ZP, 575 bira minutuko). Motorra Brown Boveri etxeak egin zuen, Baden-en (Suitza), Urteak joan, urteak etorri, hasierako motorraren ordez Beasaingo Indar enpresak egindako motor bat ezarri zuten, balazta elektroniko gisa diharduena, eta abiadura egonkor mantentzen da, beherantza doan ibilgailuak gorantza doanak baino zama handiagoa badarama ere, eta multzoari 2 m/s-ko abiadura ematen dio.\nJatorrizko kable traktorea tortsio motakoa zen, 35 milimetroko diametrokoa, bakoitzak 16 hari eta kalamu-arina dituen sei kablez osatutakoa. Trenbidearen erdialdetik doa, lineako poleetan oinarri hartuta, ibilbideari egokitzea ahalbidetzen baitiote.\nAgintea eta erregulazioaAldatu\nInstalazioak beheko geltokian kokaturiko aginte-postu bat dauka, eta postu horretatik martxa eta balaztatze-sistema kontrolatzen dira. Oraindik jatorrizko aginte-bolanteak dituzte, eta aginteko eta erregulazio automatikoko taula bat erantsi zaio.\nJatorrizko balazta-sistemak osagai hauek ditu: hankako balazta larrialdietarakoa, baraila motako gailu mekanikoak (beren ekintza marruskadura-indarrari dagokio, zurezko zapata batzuek balazta-bolanteen gainean eragiten duten indarrari). Zurezko zapaten ordez, osagai sintetikoak dituzten zapata berriak ipini dira, eta gainera, balazta elektromagnetiko bat erantsi zaio.\nNolanahi ere, ibilgailuek bi balazta-sistema dituzte (zerbitzukoa eta larrialdikoa), instalazioaren gainerako balaztatze-sistemekin zerikusirik ez dutenak. Bi dispositibo horiek baraila motako mekanismoen bidez eragiten dute trenbidean errailean eragiten duten zapaten bitartez. Biradera erlojuaren orratzen norabideari jarraiki biraraziz eragiten zaio esku-balaztari; larrialdiko balazta, aldiz, Ruprecht motakoa da bagoiaren kablearen tentsioa desagertu bezain laster hasten da lanean. Kasu horretan, kontrapisuak askatu egiten dira eta erortzerakoan malgukiei eragiten diete eta barailak errailaren kontra estutzen dira.\nIbilgailuak bidaiariak eta salgaiak garraiatzeko diseinatu ziren, eta horixe da Larreineta funikularraren bereizgarri nagusia. Zerbitzu bikoitz hori eskaintzeko, bi ibilgailuek bi plataforma horizontal dituzte, eta haien gainean, bidaiariak garraiatzeko kutxak ezarrita daude, eta kutxa horiek ken litezke plataforma horizontala libre uzteko, eta horrela, zama handiak garraiatu ahal izateko. Kutxak kentzeko, bi geltokiek dituzte zubi-garabiak.\nBastidoreak metalikoak dira eta Bernako (Suitza) Lucien Von Roll lantegietan egin ziren. 9.000 kilogramokoa dute gehienezko zama-edukiera. Plataforma horizontalek 8,50 metroko luzera dute, eta 3,10 metroko zabalera; zabalera erabilgarria 26,6 m2-koa dute.\nJatorrizko kutxak zurezkoak ziren, eta honela zeuden banatuta: hiru konpartimentu itxi (lehenengoan, gidariarentzako lekua dago); estalpeko plataforma zabal bat, banku jarraituak dituena eta multzo handiak garraiatzeko espazioa duena; eta balkoi ireki bat, gidariaren lekua, alegia.\nJatorrizko kutxak ordeztuak izan dira, eta haietako bat Burdinbidearen Museora eraman zuten. Kutxa berriak Irizar enpresak (Ormaiztegi) egin ditu: ate automatizatuak, berokuntza eta aire girotua ditu, eta EuskoTren-en erakunde-ikurrarekin apainduta daude.\nBeheko geltokiaren garaiera: 62 m itsas mailaren gainean.\nGoiko geltokiaren garaiera: 404 m itsas mailaren gainean.\nIbilbidearen luzera: 1.179 m.\nMalda: 342 m.\nGutxieneko malda / gehieneko malda: % 23,85 / % 44,70.\nMotor elektrikoa: Indar (Beasain).\nEragingailua: Bi erredukzioko Von Roll-a.\nZerbitzu-abiadura: 2 m/s.\nTrazadura: Lerrokadura zuzena.\nTrenbidearen zabalera: 1,2 m.\nMuntaketa: Luzekako habe metalikoak hormigoizko lauza gainean.\nGeltokiak linearen hasieran eta bukaeran daude; «neovasco» deritzon estilokoak dira eta Diego Basterra arkitektoaren proiektuei jarraikiz eraiki ziren. Antzeko diseinua dute, eta bi geltokiek fatxada nagusiaren eskuineko angeluan harlanduzko dorre txiki bana dute, arrano bat irudikatzen duen eskultura banarekin erremataturik.\nBolumenek zeramika-teilazko bi isurkiko estalkia dute, eta beheko solairuaren profil bat gehi bat, eta teilatu azpian. Fatxada nagusian bi sarbide dituzte: oinezkoentzakoa eta ibilgailuentzako atetzarra. Beheko solairuan, bolumen nagusiari erantsiriko portiko batek babesten du geltokien oinezkoentzako sarbidea. Fatxadak kuxindura-zokaloz eta harlangaitz-hormaz osatuta daude, eta goiko aldean, apaintzeko bilbadura faltsuekin zarpiatuta daude Goiko geltokian, nasen gainean, terraza bat dago, mantentze-lanak egiteko tailer bat, eta sotoetan, funikularraren makinak daude.\nKanpoaldean, fatxadek ez dute denboraren joanaren ondoriozko zahartze-aztarrenik, eta oro har ondo kontserbatuta daude, aldaketa batzuk eginda.\nBarrutik, espazio zabal bat dute, eta hor, behar izanez gero, utz daitezke bidaiarien kutxak, eta, horretarako, zubi-garabiak dituzte, eta garabi horiek lana errazten duen motor elektriko txiki bana dute.\nLa Escontrillako beheko geltokia.\n↑ Euskotren. «Placa conmemoriativa del 75 aniversario» (Noiz kontsultatua: 2013-02-15).\n↑ Euskal Trenbide Sarea. «Urteko memoria» (Noiz kontsultatua: 2018-07-10).\n↑ a b Listadotren.es. «Funicular de La Reineta (Bilbao)» (Noiz kontsultatua: 2013-02-15).\n↑ Euskal Trenbide Sarea. «Urteko memoria» www.ets-rfv.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2018-07-10).\n↑ Euskotren. «Memoria 2016» (PDF), 136 or. (Noiz kontsultatua: 2017-12-17).[Betiko hautsitako esteka]\n↑ «Tarifak Funi 2018» (Noiz kontsultatua: 2018-07-10).[Betiko hautsitako esteka]\nLarreinetako funikularraren webgunea\nMultimedia: Larreinetako funikularra\nAzken aldaketa 29 martxoa 2021(e)an, 19:32(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 29 martxoa 2021, 19:32.


Bizkaiko Hirugarren Adineko egoitzen kudeaketa eredua aldatzea eskatu dugu | LAB SINDIKATUA\nZerbitzu Publikoak Zerbitzu Soziokomunitarioa Bizkaiko Hirugarren Adineko egoitzen kudeaketa eredua aldatzea eskatu dugu\nBizkaiko Hirugarren Adineko egoitzen kudeaketa eredua aldatzea eskatu dugu\nSektoreko langileek adierazi dute “kokoteraino daudela, hemen inork bere ardura ez duelako bere gain hartzen”. Langileei eskatu eta eskatu baino ez zaie egiten, esfortzu gehiago egin behar dutela esaten zaie, dirurik ez omen dago unibertsalak diren eskubideak modu egoki batean bermatzeko. Egoitzetako egoera langileek konpondu beharko balute bezala hitz egiten diete. “Arduragabekeria” irizten diote honi.\nZahar Egoitzetako langileek den-dena ematen duten lanean. Ahal eta behar dutena baino gehiago ematera daude behartuak, egoera tamalgarriak behartuta. Beti dabiltza presaka, lan karga fisiko izugarriekin, asteburu eta jai egun asko egiten dute lan, ez dugu atsedenerako tarte nahikorik… eta hau dena, haien bizien azkenetan dauden pertsonekin. Honek guztiak karga emozional eta psikologiko oso handia ere badakarrela esan behar da. Isilpean gordetzen den sufrimendua gehienetan. Euren lanak guzti hau bere ezaugarrien baitan ekarriko balu bezala, euren lanaren parte balitz bezala.\nSufrimendu eta neke orokortu hau ezin da barneratu lanaren parte izango balitz bezala. Ez da justua irakurketa hau egitea egoeraz. Egoera eta gatazka honek errudun eta erantzule zuzenak ditu eta Aldundia eta patronala dira.\nGertatzen dena hurrengoa da:\n•\t3. Adineko Egoitza gehien gehienak (148tik 125, gutxi gora-behera) esku pribatuek kudeatzen dituzte. Zerbitzu publiko pribatizatu eta prekarizatua bihurtu dute politikariek. Merkatuan etekinak ateratzeko dago diseinatua ia bere osotasunean. Aldundiak diru publikoa (denona den dirua) enpresarien eskuetan jarri eta langileak prekarietatean bizitzera kondenatzen gaituzte.\n•\tAldundiak ez ditu behar besteko neurriak jartzen hau guztia kontrolatzeko! Ez du bitarteko ekonomiko nahikoa bideratzen eta bideratzen den diruaren kontrola ere ez dela modu egokian egiten. Zertan inbertitzen dute enpresek jasotzen duten diru publikoa? Aldundiak ez al du hau kontrolatu eta mugatzeko betebeharra?\nEta langileok aldarrikatzen duguna hurrengoa da, beraz:\n•\tKalitatezko zerbitzu publikoetarako bidea egiten joan behar gara. Ez da bide erraza, baina denon mesedetan egiten joan behar garen bidea da.\n•\tRatio egokiak eta kategorietan zehaztuak: langile gehiago behar dira txanda bakoitzean lanean, eta honek ezin du gehiago itxaron.\n•\t1.592 orduko gehienezko lanaldia urtean. Hau da, egoitza publikoetan lan egiten den ordu kantitatea eta eurek 106 ordu gehiago egiten dituzte, soldataren erdiaren truke. Langileen gorputzek atsedena behar dute!\n•\tKontrol publiko handiagoa. Ezin da inor aberastu zerbitzu publiko bat eskaintzeagatik: Patronalari gehienezko irabazien muga ezartzea eskatzen du LABek, %2 baten inguruan egon litekeena.\nGatazka hau konpontzeko borondate politikoa behar dela aldarrikatu nahi du LABek. Politika sozialetan benetan inbertitu eta pertsonen mesedetan lan egiteko ordua heldu da. Orain izan behar da aldaketa, langileek ezin dute itxaron, kudeaketa ereduaren aldaketa da behar dena.


Cimbidioa, lantzeko oso erraza den orkestra-barietatea | Consumer\nCimbidioa, lantzeko oso erraza den orkestra-barietatea\nAire-korronteek eragin diezaieketen lekuetan ez jartzen saiatuko gara.\nZimbidioa orkideako barietaterik sinpleenetako bat da, eta lore asko ematen dizkigu. Horiek bi hilabetez irauten dute, eta laranjatik morera doan kolorea izaten dute, arrosa eta gorria tartean direla.\nMiniaturazko ale batzuk urte osoan loratzen dira gure etxe barruan, eta, gainera, arazo handirik gabe jasaten dute berogailua.\nCimbidioa Asian sortu zen, eta lehen orkestra-barietateetako bat izan zen, barne-ale gisa salgai jarri zena, berokuntzari aurre egiten ziotelako. Haren berezitasunetako bat da neguan ez duela arazorik bizirik irauteko, eta loratu egiten dela. Loreak ere oso ederrak dira, familiako beste aleekin alderatuz gero. Cimbidioak ugari ureztatu behar dira martxotik irailaren bukaera arte; udazkenean eta neguan, berriz, astean behin bakarrik ureztatu behar dira. Giro-hezetasun handia ere behar dute, beraz, loreak eta hostoak lainoztatu egin beharko dira.\nGelaren hezetasun-maila handitzeko, izurririk gabeko ale batzuk jar ditzakegu, elkarrekin, edo urez betetako katilu bat haiengandik hurbil. Horrela, lurrundutako ura sabaian kondentsatuko da eta, ondoren, alearen gainera eroriko da berriro.\nLandarea leku aireztatuan jarriko dugu, baina aire-korronterik gabe, loreak zurtoinetatik askatzeko. Komenigarria da eguzki beteko leku bat aukeratzea. Hazten ari den bitartean behar adina argirik jasotzen ez badu, baliteke loratze handirik ez izatea. Bestalde, eguzki gehiegi jasotzen ari bazara, haren hostoak horitu egingo dira.\nHamabost egunean behin ordaintzea komeni da, landare loredunetarako ongarriak eta landare berdeetarako ongarriak txandakatuz. Kotxinillek eta armiarma gorriak eraso egiten diote.\nOrquídea-eu Planta-eu zinbidio


Anthony Mann - Wikipedia, entziklopedia askea.\nSan Diego, 1906ko ekainaren 30a\nBerlin, 1967ko apirilaren 29a (60 urte)\nfilm-zuzendaria, gidoilaria, zinema ekoizlea eta antzerki zuzendaria\nEmil Anton Bundsmann San Diegon, Kalifornian, jaio zen 1906ko ekainaren 30ean. Aita Emile Theodore Bundsmann austriar etorkina zen eta ama, berriz, Bertha Waxelbaum (jatorrizko abizena Weichselbaum zuen), Georgiako Macon hiriko judutar familia batekoa.\nAnthony Mannek bere aktore ibilbidea New Yorken hasi zuen, Off-Broadwayko sala txikietan. 1938an Hollywoodera joan zen eta 1942rako zuzendari laguntzaile bilakatu zen.\nLehenengo filma Moonlight in Havana (1942) izan zen. Zinema beltz klasikoan nabarmendu zen, He Walked by Night (1948), Railroaded!, T-Men eta Raw Deal bezalako pelikulekin. Horrela, zinemaren hiriburuan leku bat izatea lortu zuen.\nUniversal Estudioetan aritu zen garaian, Western generoan ere arrakasta izan zuen, batez ere James Stewartekin elkarlanean egin zituen filmetan, besteak beste, Winchester '73, The Far Country, The Naked Spur, Bend of the River , The Man from Laramie ("Laramieko Gizona") eta Gary Cooperekin egin zuen Man of the West, askorentzat bere maisulana izan zena.\n1954an, The Glenn Miller Story musikala egin zuen, Glenn Millerren biografia kontatzen zuen Valentine Davies eta Oscar Brodneyren gidoia. James Stewart eta June Allyson izan zituen protagonista.\n1958an, berriz, Erskine Caldwellen izen bereko God's Little Acre egin zuen txuri-beltzean.\n1960ko hamarkadan, bi produkzio epiko handitan aritu zen buru-belarri, biak Sofia Lorenekin eta Samuel Bronston errumaniar-estatubatuarrak ekoiztuak: El Cid (1961) eta, batez ere, The Fall of the Roman Empire ("Erromatar Inperioaren Gainbehera", 1964), film iluna eta handia, Marko Aurelio enperadore jakintsuaren erreinaldiren azken urteetan hasi (bere hileta da puntu gorena), eta bere seme Komodoren gainbeheran amaitzen da, berak eragindako nahasmenak Erromatar Inperioaren amaiera eragingo zuelarik bi mende baino gutxiagoan.\nBere lanarengatik izar bat du Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan, Hollywood Boulevardeko 6229an. Sara Montielekin ezkonduta egon zen. Serenaden batera lan egin zuten, Joan Fontaine, Mario Lanza eta Vincent Price bezalako beste izar batzuekin batera.\n1967ko apirilak 29an, bihotzeko batek hil zuen Berlinen. A Dandy in Aspic filma egiten ari zen une hartan eta Laurence Harve protagonistak bukatu zuen.\nHasierako zinema beltza:\nJames Stewartekin egin zituen Westernak:\nBeste hainbat Western:\nThe Furies (1950), Barbara Stanwyckekin.\nDevil's Doorway (1950), Robert Taylorrekin.\nThe Tin Star (1957), Henry Fonda eta Anthony Perkinsekin.\nMan of the West (1958), Gary Cooperrekin.\nCimarron (1960), Glenn Fordekin.\nHasiera batean, Spartacus (1960) ere hasi zen zuzentzen, baina Stanley Kubrickek hartuko zuen bere lekua.\nZerrenda osoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHe Walked by Night (1948) (Alfred L. Werker)ekin batera\nFollow Me Quietly (1949), (Richard Fleischerrekin batera)\nArtikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/04/10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.\nAnthony Mann zinema zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Anthony Mann\nOrriaren azken aldaketa: 29 urtarrila 2019, 20:39.