184 zenb. 1970, • MARTXOAK 15\nBIZKAIA, Amabosterokoa, 5\nXVIII-gn. urtea. 184 zenb. 1970, Martxoak, 15.\n1877 eta euskera batua\nEhun urte ez dira igaro, eta Hovelacque-k esandakoa gaurkotasuna galtzen asia da. Oinarri bako esaera izango ote da, ehun urte betetakoan!\nZer inoan*, ba, Hovelacque izkuntzalariak? Hona zer: "Euskerearen ugaritasuna, zelan edo halan esateko, ezin kontatzeko modukoa da, auzo bakoitzak bere izketa berezia dauka ta. Hau, barriz, ez da bapere arrigarria. Baina bizitzako izketearekin batera, izkuntzak ba dauke beste berbeta orokar* bat, zelanbait konbenzionala, eziketearen* frutua, eta gehienetan literatura idatziarekin oso lotua. Euskeraz, barriz, ez dago horrelakorik, eta idazle bakoitzak bere euskerea taxututen dau, norberak bere irudimenaren arabera" (A. Hovelacque, La Linguistigue, Paris, 1877).\nIzkuntzea bateratzeko, bide bi izan dira munduan: politika bidea bata, eta idazleen lana bestea. Gehienik lehenengoa erabili izan ohi da, hau da, zentralismo politiko baten bidez erresuma guztian estaduaren izkuntza ofiziala artu erazotea. Honelan gertatu da Frantzian, Portugalen, Espainian, Rusian eta abar. Berau izan da biderik erraz eta bizkorrena.\nBaina, Sebero Altubek ederki agertzen eban bezala, Hovelacque-ren denbora hatantxe hain zuzen bere, Ego aldeko euskaldunak —Ipar aldekoak lehentxuago— euren buru jabetasuna galtzen eben, euren foruak galtzen zituelarik. Ordurarte euskerearen batasuna, legez lortzeko ahala izan eben; harrezkero berandu zan. Aurretiko euskaldunak, barriz, ez eben ikusi, izkuntzeak erria batzeko eta indartzeko daukan indarra. (Beste artikuluren batean, bigarren karlistadan izkuntzeari buruz izan zan jokabide argia aipatuko dot).\nItaliarrak, alemanak eta katalanak ez eben batasuna politika indarrez lortu, bestela baino. Zelan? Idazleen bidez. Horra hor, ba, gure bidea!\nEuskereak ez dauka inongo babesik, erriaren gogoa izan ezik. Euskerea, gaurko idazle batek inoan* bezala, benetan izkuntza proletarioa dogu, erri behartsuaren izkuntzea. Erritarrok, ba, nahi badogu, egiaztuko dogu izkuntzearen berbizkundea. Horretarako, nahi ta nahiezkoa da batasuna.\nAmaitzeko, Salvat katalan teatrozaleak Zaldibarren esandakoa datorkit burura: "Itsu itsu nago, judutarrak, izkuntzearen berbiztea lortu izan ez balebe, "sei eguneko" gudua irabaziko ez ebelakoan".\nSevero Altube Lertxundi\nMondragoen jaio zan 1877-an, baina Gernikan bizi; gerra aurretik bertako alkate izan zan. 1920-an Euskaltzaindiko egin eben. Ez eban Ikastetxe Nagusietan ikasi, baina bere ahaleginez jakituria aundi baten jabe egin zan. Frantziako linguista aundiekin artuemon estuan egon zan, eta "garbikeriaren" kontra izugarrizko burrukea egin eban, euskera erritar batera eskritoreak bultzatuaz. Bere idazlanik entzutetsuenak; "Erderismos", "El acento vasco" eta "La vida del euskera".\nGure eskualdean* alfabetatze kanpainea aurrea doa. Oraintsu asia da Izurtzan, eta aurten egiten da lehenengoz erri horretan.\nDurangon bere, aurrera doa. 21 lagunek jarraitzan dabe, asi ziran 25-etatik. Euron artean mutil bi baino ez dagoz, beste guztiak neskak dira; honeetatik 5 Abadinokoak, 2 Igorretakoak eta 9 Durangokoak.\nOtsailaren* 22-an, igandez*, meza bat egon zan Atxarten (Abadinon), Eibarko "Club Deportivo"-k antolatuta, bertan il zan-euren bazkide Jose A. Mintegiren alde. Baita beste meza bat be, Durangoko San Frantzisko elizan, urrengo larunbatean*, Tabira Mendi alkarteak antolatuta.\nZaldibarko Aiuntamentuak, idazki baten bidez jakin erazo deutse bertako "Coral de Zaldibar" alkartekoei, esan daiela, euren ustez zeintzuk izan leitekezan izenik egokienak, izen bako kaleei jartzeko.\nAste Santuaren urreratzeagaz batera, gogo jardunak asi jakuz. Durangon 10 txanda emongo dira guztitara, 8 erderaz eta 2 euskeraz. Euskerazkoak, otsailaren* 23-tik 28-rarte, Aita I. Goikoetxea jesuiteak emon zituan euren elizan. Martxoaren 16-tik 22-rarte, San Frantzisko elizan, Aita. R. Zabaleta jesuiteak emongo ditu, andrentzat arratsaldeko 4.30-tan eta gizonentzat gaueko 8-retan.\nBizkaiko Diputazinoak miloi erdi pesetaren aurrerapidea emongo deutso Atxondo Araneko* Aiuntamentuari, Apatamonasterioko kaleari argia ipinteko eta pelota tokiari aterpea jartzeko.\nErmuko A.R.C.E. alkarteak iru egun t'erdiko txangoa* antolatu dau, martxoaren 26-tik 29-rarte, Aste Santuko oporren barruan. Txango hau, Euskalerriaren mugan dagoan Erronkari aran* zoragarrira izango da.\nDurangoko "Duñaiturria y Estancona, S. A." lantegian, egun honeetan amaitu dabe, munduko egazkin aundiena izango danarentzat egoak eta gorputza egiteko "perfiladora" bat. Makina honen neurriak ba dira benetan arrigarriak: 30 m. luzeran eta 7 m. zabaleran eta alturan. 380 toneladakoa da bere pixua, eta 100 langileren 7 ilabeteko lana daroa gainean. 25 miloi peseta ei da bere prezioa, eta Ipar Amerikako Los Angelesen finkatua dagoan Cleveland lantegiaren aginduz egin da.\nErri honetako talde batek deituta, Bilboko gizon bi izan doguz izlari. Gaia: "Laikoen ekintza Eleizan". Batek euskeraz emon eban, eta besteak erderaz urrengo egunean. Euskerazkoan behintzat, jendetza aundia batu zan. Handik urtendakoan, gehien-gehienei ezagun jaken, euren esanetan, itzaldiei buruz euken eritxia. Ez, Iriondo jauna ez zan ondo geratu gure artean, nahiz eta asmo on-onagaz etorri. Bilbo aldeko erdi-euskaldunei itz egitea ta Markinako euskaldunei egitea ez da bardin. Ez da nahikoa, Kontzilioko agiriak laikoetaz zer dinoen ondo ta sakon jakitea. Euskaldunei itz egiteko pausurik emon baino lehen, euskerea bera be holan baino obeto jakin behar da.\nDana dala, argi geratu zan, laikoak ba dabela zereginik eta zerikusirik, Eliza lez, gaurko munduan.\n"Zerutxu" kultura alkartearen urteroko batzar nagusia izan genduan otsailaren* 22-an.\nLehendakari dan Ramon Biteriren berba egoki batzuen ondoren, alkartearen urteko gora-beherak aztertu ziran, gai nagusitzat ikastolea artuta. Diru arazoa aztertzean, hor izan ziran istiluak. Ilero, 5.000 pesetako utsunea geratzen ei da. Buruausterik nahikoa izan behar, utsune hori beteteko.\nOndoren, Joseba Arrietak "euskera ta kultura" gaitzat arturik, itzaldi bikain bat egin eban; labur eta sakon. Azkenez, Markinan euskerearen alde egiten dan lana aipatu zan.\nParrokiako "asistente social"-ak zuzendurik, alkarregazko lana aurrera doa. Urtarrilaren 25-ean eta otsailaren* 8-an, bost-sei kaletako gizon-emakumeen batzarrak izan ziran, ikusi diran erriko preminak eurei azaltzeko eta guztien eritxiak jakiteko.\nArgi ikusi zan, erria bera arduratu behar dala erriko beharrizanakaz, honeek askatasun osoz azalduaz, aztertuaz eta gero erantzuna emoteko lana eginaz. Batzar horreen ondorio lez, batzorde bat eratu da. Batzorde hori, kale guztietako ogetairu zahar, gazte, gizonezko ta andrazkok osotzen dabe.\nBakoitzaren lana ondo zehaztuta gero, beste gauza batzuen artean, dispensarioaren arazoari eldu deutsoe. Tokia ba da horretarako; baina baita Aiuntamentuaren eta "seguridad social"-aren eta beste erakunde* batzuen laguntzea be beharrezkoa da. Laguntza horreek lortu nahian dihardue orain.\nAdiskide ona: Gaur bidaldu deutsudaz, "Agencia Helguera"-ren bitartez, 5 ale "Etxahunen bertsoak gipuzkeraz" eta beste 5 ale "Gorrotoa lege". Portea ordainduz bidaldu ditut; eta aurrerantzean bere holan egingo dot, ale gehiago behar badozue. Ikusi daikezunez, "Gorrotoa lege", Domingo Agirre Nobela Saria izan zan, 1962-an; eta "Etxahunen bertsoak", Gerediaga Saria irabazi dau (zoritxarrez sari lehorra!), 1969-an. Ez lehenengoarentzat eta ez bigarrenarentzat ez neban editorerik aurkitu, eta biak neure bizkar atera behar izan ditut. Lehenengoa egiteko ez neban dirurik, eta adiskide batzuek aurreratu eusten; baina baita kontseilu emon bere, ez neizala 600 ale baino gehiago atera, diru galtzerik izan ez eiten. Jakina, ez zan dirurik galdu, eta nire adiskideei zorrak ordaindu neutsezan; baina, orain sei urte barru, edizinoa agorturik gelditu da. Eta nor ausartu edizino barri bat egiten?\nJokabide honetaz damuturik eta oraingoan diru jabe izanik, "Etxahunen bertsoak" mila ale ateratzen ausartu naiz; baina bai erdi damutu bere, ez baita* "Gorrotoa lege" baizen erraz saltzen, eta gainera etxean tokiz urri nabil, edizinoa gordetzeko. Nik uste, 750 litzakela batakin eta bestearekin artu behar neban neurria.\nEskerrik beroenak emon nahi deutsudaz zure laguntasunagaitik eta, oraindik gehiago, agertu deustazun konfidantzeagaitik. Egia esan, ez dakit nire eskerrona zelan agertu. Propaganda orririk ez daukat CINSA-rako; baina benetan eskertuko neuskizu, zabalkunde apurtxu bat egingo bazeunsta ANAITASUNA-n.\nPoztuten naiz "Joanak joan" gustatu jatzulako.\nNire emaztea asi da zure nobelea irakurten, eta oso gustura.\nBarriro eskerrik bihotzekoenak emonaz, agurtzen zaitu zure adiskide ta zerbitzari honek. Jon Etxaide.\nGauza bat behintzat beti aitortu beharko da Yugoslaviako politikearen alde: beste edozein Erresuma* komunistak baino agiriagoan daroazala bere zereginak. Horregaitixek merezi dau Yugoslaviari kritika egiteak, Yugoslavian berton be kritika egiteak merezi dauan legez. Hemen ez dago beste zenbait* Erresuma komunistako misteriorik eta okultismorik. Yugoslavian bizi bizi sentitzen dira politikazko kezkak eta ardurak. Jendea informatuta dago, bere eritxia dauka eta agertu egiten dau. Egia esan, erri-eritxiak neurri asko ta kanal gutxi dauka hemen be; baina beste inon baino ausartago* ta azkarragoa nabaritzen dogu hemen inteligentzia. Kritikeak ba daki bideak sortzen, bere kezkak batetik erriaren belarrietaraino ta bestetik politikalarien Biltzarretaraino eldu erazoteko.\nKritika hori aidean galtzen da, Alderdi Komunistearen (AK) oneritxia zelanbait irabazten ez badau. Baina horixe da hain zuzen, hemengo miraria: komunistak ez dabela kritikea isilerazoteri, zoliagotuten baino. Arazo garrantzizko bik ahoak eta gogoak ondo berotuta asi da hemen urtea, kalean nahiz Parlamentuetan. Eta A.K.-ren barruan jazoten da biotan burruka.\nFinanza-gorabeherak urten eben lehenengo, urteko erreportagaz. 1965 ezkeroztik abiatuta dago ekonomia-moldeen erreforma sakon bat; baina erreforma hau sakonago egin gura leukeenak ez dagoz konforme. 1969 urtearen kontaduria oso txarra izan da, eta, aurrerabiderik izatekotan, ondorio guztiakaz artu beharko da molde-barriztapen edo erreforma. Esaterako, Yugoslavian merkatu-ekonomia sartu dan ezkero, inbestizinoen arazoa lehenbailehen oneratu beharra dago. Orainarte ikaragarrizko kargak ipini jakoz industriari, eta kapitalik aurreratu ezinik egon dira lantegiak. Beraz*, inbestidu ezinean, produzino-tresnak eguneratu ezinean, egunean baino egunean atzeratuago. Lantegiei kendutako kapital horregaz egoaldean jarririko industria barriak, ostera, bizitasun eta produktibidade eskasa agertu dau. Eta benetan produktore ona dan iparraldeko industria, Eslovenian eta Kroazian, makinaria ta produzino-tresna modernu barik dago. Halan be, iparraldeko industriak daroa produzinorik gehien gehiena Yugoslavian. Ulertzekoa da Errepublika Federalon kritika ta aserrea.\nHonen aurrean, inbestizinoen politikea aldatutea erabagi dau Gobernuak. Ze inbestizino horreek, Errepublika Federal pobreagoen onerako egiten baziran be, errealismorik bako plangintza bateri jarraituaz egin nahi ziran. Bizkaian aurreratutako kapitala bertoko industriari kendu ta industriarik bako beste nonbaiten inbestitzea lakoxe jokoa zan. Baina holako jokoetan guztiak galtzen dabe, ta ez Yugoslavian bakarrik. Irudimenean bakarrik onak ziran-asmuok, ez eben kalterik baino sortzen. Ekonomia ezin leiteke bideratu ekonomiazkoak ez diran ardura ta bururazinoakaz (politikazkoak euron artean).\nInbestizino-politika dirijista hori mugatu, ta inbestizino-kontuetan lantegi bakoitzeko Korhite Nagusiaren eskuetan ahalmen gehiago ixtea erabagi dau Gobernuak. Ze orainarteko politika honek, beste buruauste bigaz konfrontatu dau Yugoslavia. Alde batetik, ikaragarrizko inbestizino-zorrak eginda dago Estadua. Ekonomiako molde-barriztapena erabagi baino lehenagoko inbestizino-obilgazinoak bete ezinik geratu da Gobernua. Nongo diruagaz jarraitu asitako lantegiak, Danubioko Elektrika, Belgradotik Bar-erako (Montenegro) trenbidea, etc.? Asikeran uste baino askoz garestiagoak urten dabe honeek, eta beste Errepublikak ez dabe diru gehiago ordaindu gura. Industriari ezin leitekio daukana baino gehiago eskatu. Eta erbesteagaz lehendik be zor larregi dauka Yugoslaviak. Inok ez daki kredituak nondik lortu. Zerbait laguntzeko, Rusiak eskua luzatuko baleutso! Baina ikusgune* horrek itxaropenez eta bildurrez betetzen dau Yugoslavia. Ribicic Ministro-Lehendakariak berba emon dau, halan be, atzerriagazko zorrak zeharo ordainduko dirala 1970 urtean. Baina garbi esan dau, hori eginda, dibisa bapere ez jakola Yugoslaviari eskuetan geratuko. Rusiagana itzuli beharko ote dau? Merkatu Batuagaz be konponketa bat lortu gura leuke Yugoslaviak, eta Europak Rusiari deutson bildurra onuragarri izan leitekio Yugoslaviari.\nBigarren arazoa, sal-neurri edo prezioena da. Inbestizinorik ez egitean, atzeratuta geratu da lantegietako produzino-tresnena. Produzinoa gero ta gatxagoa ta kostu andiagokoa da. Sal-neurriak altzatu egin behar izan dira, azkenengo urtean batez be. Ta alogerak jasoteko eskatu dabe beharginak. Joan dan urtean, horregaitixek, lan-opor edo huelga asko izan da Yugoslavian. Langileen autojestinoa, langileen euren jestinoa baino gehiago, burokratena dala erakusten dau horrek. Gobernuak, halan be, ez dau gura antza alogerak behean lotu daitezan. Ba dirudi, barruko produzinoa gogorki babesten daben aduana-arauak nasaitu, liberalizatu beharko dirala (erbesteko elektro-gailuak 50 % garestitzen dira Yugoslavian sartzerakoan, autoak 90 % inguru, etc). Autojestino-komiteak, inportazinoa errazagotu ta ugaritu gura dabe. Baina dibisak behar, inportazinorako; ta Yugoslaviak ez dauka dibisarik sobra.\nHalan be, 1969 urtea ez da dana kolore baltzekoa bakarrik. Laborantzan sekula baino uzta* obea batu da. Europan beste inon baino arinago igoten dau hemen turismoak, prozentuen eskalan. Turismoaren eta lanera erbestera joandakoen artean, dibisa mordo andia jasoten da. Merkatu Batuagaz probaturiko artuemonak, bide ona daroe. Esportazinoari be (itsasontziak, laborantzako jeneroak) etorkizun argia agiri jako.\nEguzkialde Erdiko auziaren sustraia Israelgo estaduan dago.\nPalestina, britaniar agintzaldiaren bukaeran*, estadu bitan zatitua izan zan: juduena (Israel) eta arabiarrena. Israelgo estadua, 1948-ko maiatzaren 14-an eraiki* zan; baina inguruko arabiar estaduak ez eben onartu ta gerra emori eutsoen, britaniar inperialismoaren sorkari* artifizial bat zala ta.\n1949-ko urtarrilean, bakeune bat izenpetu zan; eta 1950-ean, Agiri baten bitartez, Estadu Batuak, Bretaina Aundia ta Frantzia, Palestinako "statu quo" arriskuan jarri eikeen egitada guztien aurka ahal eitekezan neurriak artzera konprometidu ziran. 1956-ko urilaren 29-an, Israelgo gudarostea* Egipton sartu ta, Sinai guztia bereganatuaz, Suezko kanalaren inguruetara eldu zan. Kanal hau, azaroaren* 5 eta 6-an, frantses eta britaniarrak okupatu eben; baina, Rusia ta Estadu Batuen presinoz, utzi beharrean aurkitu ziran. Israelek be atera zituan bere gudariak Egiptotik.\n1967-ko maiatzean Nasser, Egiptoko lehendakariak, Tirango itsas-zintzurra ixteko aginduaz, eta O.N.U.-ri bere gudariak (israeldarren etxeratzearen ondoren jarriak) kanal eta Gazako lurraldetik kentzeko eskatuaz, sutsu itz egin eban Israelen aurka. Ekainaren* 5-eko goizaldean asi zan "sei eguneko gudua". Israelek Egipto, Jordania ta Siria azpiratu zituan. Dayan generala, defentsako israeldar ordezkaria, ospetsu egin zan. 27-an, Jerusalemen, jordaniar zatia Israeli erantsia gelditu zan.\nOndorengo barriak ezagun jakuz. O.N.U.-k, ohi dauanez, ezin askatu dau korapilo hau. Israel, okupatutako lurralde batzuek bihurtzeko prest dagoala dirudi, baina arabiar gobernuen aldetik errekonozimentua ta gudurik eza eskatuaz.\nLehenengo ta behin, Israelgo estadua, Palestinan bizi ziran arabiarren aurka ta gainetik eraiki* zan. Palestinako arabiarrak iges egin beharra izan eben; harrezkero hor dira miloi bat errefugiadu, euren lurrak barriz lortu nahirik, Arafat buru dabela.\nTa bigarren, "sei eguneko gudua" ezkeroztik okupatuta dituan lurraldeetan, atzerritar zapaltzaile bat besterik ez da. Israelek, izan ditu kontuan artzeko moduko alde eredugarriak; baina kontuan artzekoa da, ta beste guztien gainetik, baita bere politika inperialista oinperatzailea be.\nYasser Arafat (Palestinaren Askatasuneko Organizazinoaren idazkaria) da israeldarren lehen etsaia*. Arafat iraultzailea* da, ez konpontzailea; ta bere estrategiaren guna, gerrillak dira. Dayan beraren eritxiz, Al Fatah "ondo sustraitu da arabiarren artean". Horregaitik da arriskugarri (ta errezeloz ikusia) bai israeldar ta bai arabiar konserbatzaile ta erreakzionarioentzat, Libano ta Jordaniako gertaerak erakutsi deuskuenez.\nAl Fatahren elburua, guztiak eskubide zibil eta politiko bardinekin biziko diran Palestina bat da. Gaurko Israelgo estadua, ostera, konfesional eta segregazionista da.\nPalestinako eguneroko errealidadea, gudua da. Al Fatahko gudariak euren erri menperatuaren alde burrukatzen daben bitartean, arabiar gobernuak gertu legokez Israelekin bakeak egiteko; baina biharamunean, gerrillen bultzadak eraginda, jausteko arriskua izango leukee.\n"Lau Aundiak", bestalde, hain geldiro ta faltsuki daroezan alkarrizketetan, ez dauke gudua amaitzera ahalegintzeko interes aundirik. Bakoitzak, besteekin aurrez-aurre jarri barik, lortu leikezan irabazi ekonomiko-estrategiko-politikoak dira lehenengo; ta gero gerokoak. Baina, Arafat hor dago ta, hori guztientzat arriskugarri dan lez, "negozioak negozio" diran ezkero, egunen baten, beharbada, Al Fatahren aurka enpleatu leitekezan armak alde biei saldu ta petrolioa zurrupatu. Tiro batekin lau txori.\n«Biliatzen» izena daroa Euskalerriko JOC-eko ekintzaileak ateratzen daben aldizkariak. Multikopistaz egina da, eta erderaz ta euskeraz dator.\n«Iztegi berezia» izenburuarekin argitaratu dau Jon Oñatibiak liburu bat, lau zatitan banatua: berba ulergatxak, liturgiakoak, bizkaierazkoak ta mugaz handikoak.\n«Canto a Marichu» izango da, laster batean Jose de Arteche erdal liburugileak argitara emongo dauan liburua. Bere ta bere emaztearen autobiografia ei da.\n«Gran País, difícil País...» izenburuarekin eskainiko* deusku beste erdal liburu bat Miguel Pelay Orozcok. Noiz euskeraz?\n«Riqueza y grandeza de la ría: 1900-1923». Izenburu hau dauka Rafael Ossa Echaburu erdal eskritoreak egindako liburu barriak. J. M. Areilza jaunak egiten deutso itzaurrea.\n405.810 bizilagun zituan Bilbok, igaro dan azaroan*.\nJon Etxaide, euskal eskritore jator bat dogu. 1920-an Donostian jaioa, Unibersidadean ikasia, eta orain Euskaltzaindikoa. Hainbeste liburu on idatzi ditu; euren artean entzutetsuenak, «Gorrotoa lege» eta «Joanak joan». Oraindik oraintsu beste liburu eder bat argitaratu dau: «Etxahunen bertsoak gipuzkeraz». Eskatzekotan, Jon Etxaide, Paseo Colón, 33-4.° - San Sebastián.\nIruñeko Aiuntamentuan izugarrizko eztabaida bat izan dabe Ezponda ta Tabuenca jaun kontzejalak, euskereari buruz: lehenengoa alde, ta bigarrena kontra. Bigarrenak esandakoei kontuak artuaz, «Real Sociedad de Amigos del País»-ek ohar bat argitaratu dau, euskerea defendiduaz. Euskereari buruzko eztabaidak uriburuko Udaletxean!\nNafarroako Olekuan ba da gizon bat Antonio Sanz izenekoa. 12 ogibide ditu: barberoa, tabernaria, sakristaua, zorroztailea, uren arduraduna, denboraleen kontrako kanpaien arduraduna, dendaria, bankuko ordezkaria, arakina*, fontaneroa, enterradorea ta alguazila.\nSanta Cruz de Campezon 11 itzaldi interesgarri emon dira, joan dan otsailean*, nekazarien kooperatibismoari buruz, Arabako «Organización Sindical»-ek eratuak.\nAstigarragan, elizako gela batean itzaldi arduragarri batzuek emon izan dira, martxoaren asieran, «Extensión Agraria»-koen ardurapean, ortu labrantzeari buruz.\nIruñeko Arga ibaiaren gainean, zubi bat egingo da laster. Diputazinoak emonik, 30 miloe beharko dira. Zubiak 88 metro luzeran eta 27 zabaleran izango ditu.\nArabako Valdegobia eskualdean*, abereak obeagotzeko lehiaketa* bat antolatu dau Arabako Diputazinoak.\nTeologia kursillo bat antolatu izan da Gazteizen, euskeraz. Otsailaren* 3-an asi zan, eta ilabete inguru iraun dau, Erreparadoren etxean. Araba aldean gauza serioak egiten dira!\nArabako «Eliz Ondoan» alkartekoak bizkor dabiltz. Euren orritxoak dinoanez, Legutianon* meza bat euskeraz ipini dabe, ta Ubidean bere halan izan daiten dei bat egin dabe. «Olabide» ikastolan, ostera, obra barriak egiteko dira. Gazteizen bertan eta Arabako beste erri batzuetan ikastola barriak zabaldu dira. Ta Aramaion, umezaintoki bat irigi da. Aurrera, jaunak!\nIruñean 13 parrokia barri sortu ditu Tabera jaun Kardinalak. Jabier Azagra Artzaintzarako Bikarioak esan bezala, parrokia txikiak eta kristinau talde txikiak sortu nahi dira.\nJose Maria Ojanguren Betanzos, Villaroko abade gazteak, soldadutzara joan beharko dau, kapellau legez, urte birako. Jakina dan bezala, abadeak eta abadegaiak ez dabe soldadutzarik egiten. Baina, euren borondatez joandako kapellau nahikorik ez badago, zozketa bat egiten da. Ta aurten, Bizkaian, aipatu dogun abade honeri suertatu jako.\nIdoia Garmendia kantariak ume bat izan dau, ta Ainoa izena jarri deutsoe.\n«Naikari» izeneko orkesta entzutetsua desegin egingo ei da. Bata ezkondu, bestea soldadutzara... Ze penagarria!\nKantari jardunaldi bat izan zan, otsailaren 14-an, larunbatez*, Bilboko Salesianoen zinean. Azken ordurarte ez eben baimenik lortu ahal izan. Presentatutako abestietatik asko ta asko debekatuak izan ziran. Abeslariak: Natxo, Maria Angeles, Itxaropena, Bozkari ta Urretxindorrak. Azken honeek ez eben ezer kantatu, presentaturiko kanta guztiak debekatu egin eutsoezan eta.\nBilboko Ingeniero Ikastetxean, «Paso del Ecuador» deritxoen jaietan, euskal kulturaren agerpenak izan ziran. Martxoaren 4-an. Jose Angel Irigarai, euskal literaturaren kondairari buruz mintzatu zan. Mitxelenaren «Historia de la Literatura Vasca»-ri jarraitu eutson, gaur eguneko euskal eskritorerik ez eban aipatu eta euskeraren batasuna preminatsua zala esan eban. 5-ean, Arze anaiak. Marian, Ana Tere ta Benito Lertxundik abestu eben.\nBilboko Ingeniero Ikastetxean «ekuadorra» pasatu da, bai...\nUztapide ta Lasarte bertsolariak, bertsotan egon ziran martxoaren 1-ean, Donostiako «Urresti Gai» deritxon zelaian.\n«Ez dok amairu» taldeko kantariak, Gipuzkoara gobernadore barria etorri dan ezkero, kanta ahal izango ei dabe Gipuzkoako errietan. Orainarte debekatuta euken, Azpillaga ta Lopategi bertsolariak bezala.\nBertsolarien txapelketea aurrera doa Debako errekarroan*. Mondragoen egindako banaketan honeexek gelditu dira azken txapelketarako: Azpillaga, Motrikuarra. Gorrotxategi, Osintxuarra. Egileor, Bergararra. Iparragirre, Eskoriatzatarra. Loiola, Mendarotarra. Ta Narbaiza, Eibartarra.\n«Ramuncho» izeneko euskal antzerkia, Motrikuko teatro talde batek antzeztu dau Zarautzen, joan dan otsailean.\nM. Andre L. Dardy, «Le Figaro» frantses egunkariko* eskritoreak iru liburu egin ditu Euskalerriari buruz. Bat argitaratu barria da, ta laster agertuko ei dira beste biak.\n«Agirre ta Lekubetar Joseba Andoni» sarirako dei egin dabe «Euskal Kulturaren Alde»-koak. Idaztiaren gaia, idazleak bere gain dau. Saria, bat bakarra ta mila dolarrekoa izango da. «Euskal Kulturaren Alde»-koen gain geratzen da epaia emotea. Epaile bakoitzak boto isilez emongo dau bere erabagia. Boto erdiak baino bat gehiago lortzen dauan idaztiak irabaziko dau saria. Idazti merezigarririk ez balego, ezin leitekio inori saria emon. Epaia garaiz emona izan daiten, idazle bakoitzak bere idaztiaren ale bi bidalduko balitu, «Euskal Kulturaren Alde»-koak txera onez artuko leukeez. Ale bat zuzenbide honetara: 10, boulevard d'Alsace-Lorraine - 64 Bayonne; eta bestea: 48, rue Singer, Paris (XVI).\nLaburdiko Kanbo erritxuan, gobernuaren eskoletan euskeraz irakasten asi dira. Ernandorena andereak emoten ditu astean bizpairu ordu. Andere hau ta beste bi, Estaduak ordainduta, erririk erri ibilten dira euskeraz irakasten.\nVillafranca de Orian, euskal alfabetatze talde barri bat asi da, Ramon Balenciaga jaunaren ardurapean.\nVictor Zubizarreta musikalari ta organo jotaile ospetsua zahartzaroko epean sartu da, Martxoaren 6-an omenaldi bat egin deutsoe Bilbon.\n«Urtain, el rey de la selva o así» da Summersek egin dauan azken filma. Summersek modu askotara (gerla, ukabilkaritza, mutikoen burrukak, abereenak...) gizadiaren biolentziaren barri emon nahi deusku; baina, hainbesteko nahastean, azkenean ez dakigu zer dinoskun. «Arrijasotzearen» sekuentzia polito dago; baina obeto, zehatzago, egin eikean. Velascorena bere bai, ukabilkarien do dramea agertzean. Summersek ez deusku honekin lehenago egin dituan filmekin baino gauza baliotsuagorik eskaintzen.\nHuelga aparteko bat izan da Bilbon. Olabeagatik asi ta Deustuko Riberatik aurrera, Nerbionen alde bietan fabrika asko dagoz; eta alde batetik bestera langileak eroateko, txalupak edo boteak dabiltza. Txalupa jabeak gehiegi jaso ei ditue prezioak, eta langileak huelgan jarri dira. Ez dabe boterik artuko, ta oinez nahiz autostop eginaz joango dira beste aldera, errekako zubietatik zehar. Azken egun honeetan, polizgizonak ibili dira boteroak zaintzen, honeetariko bat errekara jaurtigi nahi izan eben ezkeroztik.\nAspertuta nago. Bai, beti gauza bardina entzuteaz aspertuta. Gazte edo ez, jakintsu edo ez, andra edo gizon..., beti itaun* bardina: zetarako mezea? Mezeak ez nau betetzen; nekatu, aspertu eta iguindu* egiten nau; nire bizitzan ez dauka zentzurik.\nFenomenu honen arrazoiaren bila ibilia naiz. Gaurko munduaren sekularizatze bat dala dinoe batzuek. Ez dot ukatuko egia danik. Baina, kontuz! Errua ez dago sekularizatze horretan, berari erantzun jator bat ez emotean baino.\nZetan gelditu dira gure mezak? Azkenengo aldaketak zer ekarri deuskue?\nAzterketa arin bat egingo dot. Meza emoteko era bi artuko ditut eredu* modura. Bat, Donostiako katedralean igandeetako* meza nagusia; bestea, Donostiako Jesuiten elizan euskerazko mezea.\nKatedralean nengoalarik, hauxe ninoan* nire kitan*: ondo egingo ote dot meza honetara etorriaz? Esan ohi dan bezala, sartu nintzan baino okerrago atera nintzan. Hako otzikarea! Gipuzkoako eliza guztien nau eritxi horretara.\nZer esan abestietaz? Irakurgaien arteko abestia eta ezer bere ez, bardintsuak. Meditatzeko itzak badira, oso gatx ikusten dot horra eltzea. Konturatu bere ez nintzan irakasle izan behar leukena, eta... hain giro itsusia! Zelan arritu hain jende gutxiaz? Penea daukat, zenbat ote ginan zenbatu ez nebalako. Lehenengo lau jezarlekuak beterik egozan, eta han-hemenka banaka batzuek. Aldarean, meza-emoilea beste abade laguntzaile bigaz, zeremonien zuzendaria, abeslariena bere bai, eta beste laguntzaile txikiago batzuek; jezarleku gehienak jaun kalonjeak* betetzen zituen. Hain aundia zan nire mina, meza erdira orduko kanpora urten neban.\nSakramentuak, sinesmena daukenentzat dira. Baina sinesmena, sakramentuak artzen dituenak beste, emoten dabezanak euki behar dabe. Eta hori neurtzea, oso gatxa da nonbait*. Ez naiz horretan sartuko, beraz*. Baina itxureari begiratzen badeutsagu, bape duda barik esan geinke, batzuetan, sakramentuak artzen dituenak sinesmen gehiago dabela, sakramentuak emoten dabezanak baino. Neuk ikusiak eroan egin, latineraz ala erderaz ala euskeraz ari* ote ziran. Aleluia bera be, gregorianoz, inok ez erantzuteko eran.\nDiru batzea, ebanjelio bitartean. Itzaldia, berez, meza-emoileak egitekoa bada bere, hemen ez zan horrelakorik.\nItz batean: liturgiak planto egin dau hemen; ez da mundu honetako gizakientzat*.\nHori guztia, ezer gutxi noski*. Ezelan bere azaldu ezin leitekena, hango otza, giroaren otza. Ezelango berotasunik ez. Beharturik egindako zerbait zala agirian egoan.\nMeza horrek, gizatiarragoa* izan behar dau. Sakramentuak gizakientzat* dira, gizakiak ulertzeko modukoak. Elizea ez da zerua, ez da aingeruentzat, gizakientzat baino. Horretaz jabetzen ez garean bitartean, eta horra eltzeko bideak artzen ez ditugun artean, ez gaitezan arritu... ezetaz.\n(Beste batean itz egingo dogu beste meza-moduaz.)\nEspainiako Estadu barruan, auzitegi* arazoa dala, Unibersidadeena dala, gudaritzarako dala, bideetarako dala, edo beste erakunde* ta arazo askotarako dala, zatiketa batzuek eginda dagoz, gehienak txarto, Estaduko Erriak eta Errialdeak asko kontuan euki barik.\nPentsa eiteken, Elizako zatiketak obetotxoago egongo zirala edo barriztatzen joango zirala.\nEuskerea, gallegoa ta katalana (valenziano ta mallorkinagaz batera) benetako izkuntzak izanik, Elizeak zetarako sartzen ditu Araba ta Bizkaia Burgosko eliz barrutian, ta Albacete Valenciakoan? Eta gainera, gallegoa ta valenzianoa haintzakotzat bere ez ditu artzen, izkuntzak legez.\nHistoriari jaramonik egin barik, Jaca Iruñegaz alkartuta agertzen da, nahiz eta Aragongo uriburu ta sorlekua Jaca izan. Beraz*, Jaca obeto egoan bere anaia Barbastro, Huesca, Zaragoza, Tarazona ta Teruel-Albarracinegaz.\nExtremadurako Badajoz eliz barrutia, Andaluciako Sevillagaz lotuta dago; Coria-Cáceres eta Plasencia, barriz, Toledogaz. Toledok, bere obispaduko ditu Badajoz eta Cáceres probintzietako hainbat erri. Orain urte pare bat, Extremadurako periodiku baten albiste bat agertu zan, Mérida, antzinako uriburu zaharra, errialde guztiaren erdian dagoana ta lehen obispadu izandakoa, barriro be obispadu egingo ebela, ta orduan, Toledo ta Sevillagaz lotuta egon barik Extremadurako artzobispadu bat sortuko zala. Baina, gaurrarte!\nCartagena-Murcia, Granadari lotuta dago. Jaén, Almería, Guadix ta Málaga, Granadagaz lotuta egotea naturala da, danon artean Andalucía Oriental errialdea osotzen dabe ta. Ez historiaz, ez dialektuz, ez ekonomiaz, ez folklorez, ez izakeraz, murciarrak ez dira andaluzak.\nAlbaceteko obispadua Bilbo ta Donostiakoekin batera sortua izan zan, eta valenciarrekin alkartu eben. Hemen historia, izakera, ekonomia ta beste arazo batzuez gainera izkuntza problemea egon arren, ez jakon horreri jaramonik egin. Ez ote zan obe izango, Albacete buru dala, Cartagena-Murciagaz alde batetik eta Ciudad Realegaz bestetik, eliz errialde bat osotzea, Murcia-La Mancha barruan sartuaz? Hain zuzen be Albacete, Murcia da historiaz eta La Mancha beste enparaduetan*; eta inoiz irakurri dogu, La Mancha errialde natural batetik errialde ofizial batera pasatu balitz, Albacete izango zala errialde horren uriburua. Elizeak ez al ditu gauza naturalak beretzakotzat artzen? Ala obe izango ote da, Ciudad Realek feudal garaiko "Priorato de las Ordenes Militares"-en eliz uriburu anakroniku izaten jarraitzea?\nZetarako lotu Canarias, Andalucía Occidentaleko eliz barrutiekin? Bera ez al da behar dan beste nortasunekoa, urrun egoteaz gainera? Canariasen obispadu bi gutxiegi badira, txikiagoak dagoz Menorca ta Ibizan. Jarri beste bi, bata La Palma, Gomera ta Hierro ugarteetarako, ta beste bat Fuerteventura ta Lanzaroterako; ta gaurko biak, dagozan ugarte nagusi bietarako.\nBaina ez izkuntza, ez kondaira, ez izakera, ez folklore, ez ekonomia, ez etnia, ez nazinotasuna kontuan ez eukitearren, kasurik nabarmenena Euskalerrikoa da. Orain urte gutxi dirala jarri eben Iruñeko artzobispadua; ta, azpijoko ta indar batzuei jaramon eginda, ta Erri bati burla, arabarrak eta bizkaitarrok ez ginduezan bertan sartu. Ondo egoan Donostia ta Muskaria (Tudela) sartzea; pasa leiteke Errioja sartzea; aipatu dogu Jacaren kasua; baina beste biak zegaitik ez?\nJehovaren Testiguak ez doaz Soldadutzara\nAlberto Cantijoch, 32 urteko gizon gaztea, 1959 ezkeroztik espetxean dago. Soldadutzara joaterik ez deutso permititzen bere erlejinoak, eta "desobedientzia" pekatuagaitik dago giltzapean. Gazte honen antzera, beste 150 gazte be da dira espetxeetan arrazoi bardinagaitik.\nSarasolaren "Poemagintza" dala ta, Zotaletari erantzuna\nPoemagintza liburua artu ta biharamunean, Amaya andereñoa etorri jatan etxera, emozionaturik, hain poema liburu ederra agertu zalako. Neu be poztu nintzan, holako liburuentzat arrera* ona sortzen asia dalako. Beraz*, nok esan, ez dala praktikoa? Hemendik ikusi, solo guztietan ez dauala emon frutu bardina. Arlo guztietan ez da izan elkorra.\nMinorientzat egina dala? Ta zer? Minorientzakorik ba ez ote dogu egin behar? Ta egiten ez bada, zelan jaso kultura mailea? Zelan eta non ase euren egarria begira dagozan poeta errezagoak?\nNi legez asko izango dira Euskalerri zabalean, beharbada uste dan baino gehiago. Eta gu beti poeta errezak irakurtzera kondenatuak egongo ginan, holako libururik argitaratuko ez balitz. LUR-en arpidedun askok sorkunde mugetara begira dagoan poesiaren lorratzik be ez leuke artuko; eta, era honetara, aukera hori eta gure bezalakoei goragoko kultura mailea lantzera laguntzen deusku. Eta era guztiak lantzeak emoten deutso edozein izkuntzaren literatureari nortasunezko aberastasuna.\nZotaletak eskatzen dauan poesia mailea betetzeko, hor dagoz beste poeta batzuek, euren gogoa betetzeko Sarasolaren legezkoak beharko dituenak, gero euren aldetiko lana erriari eta gaur egungoari begira eskainiko dabenak. Gehiago edo gutxiago, edozein poetak profeta kutsua behar dau. Kutsu hau Sarasolaren emoitzan gehiago izatea, onuragarria dala uste dot gure lurretarako. Atzekoarekin ahaztu behar ez badogu be, aurrera begiratu behar dogulako. Bai, gaur eta hemen, baina lehengoa haintzat eta geroari aurrera begira, poesiaren arloan gutxienez. Eta alde honetatik ezin geinke esan, Ibon ez dala praktikoa. Nik behintzat hala uste, ba dala praktikoa.\nEta ez eskatu inoiz poeta bati berarena ez dan bidetik joatea. Poetak berak bilatzen dauan bidetik joan behar dau. Bai, ondo dagoz Zotaletaren bezalako ikusmoldeak, ondo dagoz zenbait eratako kritikak, poetei euren bideak argitzeko izan leitekezalako. Baina ez eskatu inoiz berarena ez dan bidetik joaterik. Ez eskatu beste era bateko eginkizunik. Hori ez. Juan Antonio Aranburuk ANAITASUNA-ren zenbaki berean (183 zenb., 1970-2-28) lehenengo orrian, "Dei zoli bat" izenezko artikuluan dinoan legez: "Nire eritxiz, persona bakoitzak bokazino bat dauka, bokazinoa ez baita* abade, monja edo fraileen monopolioa. Eta bokazinoa erriaren dei bat da. Bakoitzak, bere munduaren aurrean eta aurrean daukan errealidade hori aztertuaz, erantzun bat emon behar dau, ahal badau (bokazinoaren bigarren elementua). Beraz*, ahalmen batzuek eta beharrizan batzuek osotzen dabe bokazinoa".\nPoeta bakoitza, bokazinoz da. Poeta bakoitzaren barruan, bokazinoak bere mota bereziak daukaz. Poeta bakoitzak bere bokazinotik, euskaldun bakoitzak beretik legez, eskainiaz joaten bagara, egon* seguru bihar obe batek argi egingo deuskula.\nGaur goizean ikusi dot. Kaletik joian, dotore jantzita, betaurreko ilun berde dirdiratsu batzuek sudur* gainean. Aitaren seme aundikia zan mutila.\nNok ezagutu horrengan nire txikitako ezagun ha, kolejioan interno egoana? Ha baserri batetik etorri barria zan eta nekez egiten eban erderaz; ta egiten ebana gainera, Kirikiñok "euskera usaineko erdera" bat zan. Bai, ondo gogoratzen naiz.\nNi, orduan, orain zazpi urte inguru, euskera ikasten asi nintzan, aurretik tutik bere ez nekian eta. Mutil hareri nire dudak jarten neutsazan, berak argitu eistazan. Gauzak bai aldatzen dirala denboreaz!\nKalean agurtu dodanean, ia ez nau ezagutu; jakina, zazpi urte asko dira. Euskeraz egin deutsat eta berak, pixka bat arrituta, bardin erantzun deust, baina ez aise* ta erraz, nekez ta asko kostata baino; agirian egoan, ez ebala ohiturarik euskeraz egiteko.\nAsko ikasi dodala urte honeetan esan deust eta ni une batean, bihotza penaturik, esateko egon naiz berak zenbat galdu ta "desikasi" dauan denbora berean. Ez deutsat esan; zetarako? galduta egoan eta.\nDenbora gutxi egin dogu alkarrekin eta esan deustanetik injenierutza laster amaituko dauala, irugarren kursoan dago ta.\nArro ebilen kaletik. Ez zan gutxiagorako! Oso mutil argia zan ta laster probetxuko gizona izatera elduko da.\nHonetaz bere konturatu naiz. Ez jako gustatu nik euskeraz egitea. Desegoki ta arrotz* artean bezala sentidu da nirekin. Ba leiteke, oso posible da hau, nitaz erruki izatea bera, ni lako kaletar bat oraindik euskeraz (hako txotxolokeria!) entzun daualako.\nJoan danean, ez dot burutik kendu izketa ta alkar topatze hau. Laster "injenieru" izango dan, batek ez daki bere aita-amak irakatsi eutsoen izkuntzan ez idazten ez irakurten. Ez daki bere literaturearen barri, ez kultura ez ezer; ta kaletik joian, arro, oso arro, paper ta titulu batzuetan asko dakiala eta kurso batzuek egin dituala ipini deutsoelako.\nBeroneri errian "Don Jose" edo "Don Pedro" esango deutsoe edo jauna ta berori. Ta berak eta beste askok sinestu egingo dabe hori. Izena andi, izana txiki: hau bai egia andia!\nZoro erria da gurea, itxuraz, analfabeto izena baino merezi ez dauanari hain anditzat eta jakituntzat eukiteko. Ez dot pentsatzen inon bere ez-jakinaz inor arrotzen danik. Baina Euskalerria guztiz diferentea dogu, duda barik.\nArantza artean. Gereñoren Nobelea\n"Kuliska Sorta"-k argitaratutako Xabier Gereñoren nobelea dogu hau. Azken aldi honetan, zenbait* euskal nobela eldu izan jataz esku artera. Euretariko batzuek guztiz atsegin izan jataz, bai gaiaren aldetik eta bai erabilten dan euskereagaitik. Gaurko hau, ezin atseginago. Nobela asko, ez dira gizon sakonentzako baino eginak. "Arantza artean" barriz, edozeinek irakurteko moduan egina da.\nGaur egun, euskerazko lan bat zein beste edozein lan egitean, gauza bat gogoan euki behar dala uste dot: zeintzuk diran gure erriaren lehen mailako beharrizanak. Inok ukatu ezin leikena da, gure erria ezjakintasunetik urteteko ahaleginak egiten ari* dala. Edonon ikusi leiteke alfabetazino talde bat, edonon euskeraz ez dakien asko euskeraz ikasten. Nire eritxian, mugimentu honeri laguntzeko, ez da uste dan besteko euskal libururik idazten. Material beharrean aurkitzen gara. Honekin ez dot esan nahi, "Elsa Scheelen" edo "Egunero hasten delako" liburuen antzekorik behar ez dogunik. Holakoak bere, benetan behar ditugu.\nGereño, bere nobela honen bidez, euskera errazean eta onean mintzatzen* jaku. Darabilen gai edo bizkar azurrarekin, ba dakit zer salatu nahi dauan. Irakurten badozu, ohartuko* zara zeu bere. Nire ustez, idazleak gauzen arrazoiak azaltzera jo behar dau, azurra maminaz edo konteniduaz ornitzera. Edozein gizonek ikusi leike gauza edo gertaera bat; baina ez daki arrazoiketa bat egiten, ez daki gauza horren arrazoiak emoten.\n"Arantza artean" nobeleak zer dino? Hona itz gutxitan:\nBizibeharrak bere egoismoan iltzen dau gizona. Gizon horrek, euskaldunak bereziki, ez dau etorkizuna baino gehiago ikusten. Dana da bizibeharra, dana dirurik eza. Hortxe zapaldurik, zer ikusiko dau, noredonok argi apur bat egiten ez deutson bitartean? Gizarte hori guztiok egin dogu. Ba dabil gizonik nahikoa, gizarte hori zerbait zuzendu nahian, gaurko gure gizartean iraultza* bat egin guran. Baina, Gereñok dinoan bezala, merezi ote dau gure gizarte ardurabako honek ezer mugitzea? Oraindik maitasuna bizi da nonbait...\nJuan San Martinen Uhin berri\nGuztiz argitaratu barria ez izan arren, barritzat jo geinke Juan San Martinek atondu deuskun "Uhin Berri" bildumea*. Atontzaileak dinoanez, garai bakoitzari berea dagokio, ta gure azken garai zaratatsu honek be merezi eban bere oihartzuna* poesia sailean. Ogei ta bost olerkari gazte dira, bilduma honetan agertzen diranak. San Martinek jani dituan urte mugak zehatzak dira: 1964 ezkero agertu diran poemak, ta 1930 baino geroago jaiotako olerkarienak. Dakien danak dakien lez, 1964-ko urte hori jartzen da, hain zuzen be, gizaldi edo belaunaldi barri baten ezaugarri bezala. Urte honetan Arestiren "Harri ta Herri" ta Zeruko Argia-ko "Gazte naiz" orrialdea agertu baitziran*. Ta euskal adar gazte honek frutuak emon dituanik ezin ukatu. Ez dira, beharbada, danen gustukoak izango; baina euskal literatura arloak (poesiak batez be) artu dauan astindua, nabarmena da. Geroak esango deusku zenbaterainoko arrastoa utziko dauan. Dana dala, azken bost urte honeetako poemagintzeak gerorako seinale berezia lagako dauala uste dogu,\nBaina gure literaturazko emoitzak berez oso aberatsak ez badira, euren pobretasunean urriago agertzen jakuz, gehienetan argitaratzailerik aurkitzen ez dabelako. Liburu honetan agertzen diran poema gehienekin, horixe jazoten zan. Batzuek liburuetan argia ikusi baeben be gehienak aldizkarietan sakabanatuta edo, oraindino okerrago, argitara emon barik egozan. San Martinen lana, utsune hau betetzera etorri jaku.\nTa poeta barri honeek zek batzen ditu? Zer dabe lokarri ezaugarritzat? Idaztankera, estiloa? Ez horixe. Euren artean gutxienez iru edo lau jokera ezbardin ikusten dira. Halan ta guztiz be, batugarri batzuek ba daukez. Azalari begiratuta, gehienak lehengo poesia-neurri estuetatik iges egin nahi dabela dirudi, bide zabalagoak aurkitu guran edo. Maminari buruz, ostera, gutxi edo asko, gure erriaren oraingo egoereari erantzun jator bat emoten edo bizibeharraren arazo sakonen itaunei ihardesten* saiatu dirala esango geunke. Horixe da, batez be, batasun itxura bat emoten deutsena.\nBeharbada, poema gutxiegi dira poeta bakoitzaren balioa ikusteko; ta batzuetan, euren osotasunetik etenda balegoz lez, borobiltasuna galtzen dabela emoten dabe. Baina ondo dakigu zelango diru eragozpenak eta bestelako arazoak sortzen dituan holako eginbeharrak.\nBestalde, San Martin bera itz-lauz* be antzeko bilduma bat egiteko dala, atseginez jakin dogu. Izan be, prosa aldetik, azkenengo urte honeetan pausu arrigarriak emon baditugu be (nobelagintzan batez be), oraindik asko aurreratu beharra dogu. Beraz*, Juanito, zain geratzen gara.\nIpar Euskalerritik. Gure ekonomiaren iru puntu (Bigarren zatia)\nKosta edo itsas aldea gorantz, barru edo mendi aldea beherantz\nHemen agertzen dogun bezala, barru aldea gero ta gehiago utsituten ari* da. Itsas aldea, barriz, gorantza doa, 1921 eta 1936 artean eta gero 1954-etik orainarte. Esan daigun, barru aldeko kantonamentu guztiak beti jendea galtzen ari izan dirala, salbu Ezpeletakoa (bereziki Kanbori esker). Hau aspalditik gorantz ari da, eta azken zortzi urteotan Uztaritzekoa be (Baionatik urre dagoalako) gorantz joan da pixka bat.\nUrteak Itsas Alde Mendi Alde Danetara\n1876 59.281 100.521 159.802\n1911 82.825 99.177 182.002\n1921 84.395 91.560 175.955\n1936 100.375 90.458 190.833\n1946 105.417 87.572 192.989\n1954 109.054 84.488 193.542\n1962 125.964 78.461 204.425\n1968 138.222 77.877 218.099\nBarru aldearen utsitutea oraindino obeto erakusteko agertu ditugu hemen Amikuze-Ostibarre eta Garazi-Baigorriko jendetzeen gora-beherak. Espres autatu* ditugu eskualde bi horreek, zera erakusteko, ez nekazaritzak bakarrik (Donepaleuko politika), ez turismoak bakarrik (Donibane Garaziko politika) ez dabela gure Erria salbatuko. Eskoitatik edo ezkerretatik, zakutik edo zorrotik, industria behar dogu muntatu. Hona beraz* eskualde bi horreen jendetzearen beheratzea. Bestalde ikusten dogu hor Atarratzeko kantonamentuaren beheratzea. Eskualde* hau oso menditsua da eta bizibideak nekez ditu, baina ez da besteak baino askoz gehiago utsitu. Geroari buruz, horregaitino, etorkizun txarragoa dauala bildur izan geintekez.\nEzarri daigun barriro, Eskualdun Gazteriak bere inkestan* ateratzen dauan zifra ikaragarria. Barru aldean, 1968-an,\n20 urterik gorako gazteen artean: Mutilak 21 %, neskak 12 %.\nMutil birentzat ez dago neska bat baino gehiagorik.\nProblema izugarri hau, danok dakigunez, gero ta gehiago aundituaz doa gure eskualdean. Familiak urrituaz, ez da gehiago umerik izango barru aldean. Baiona inguruan, barriz, emakumeak gehiago dira gizonak baino. (Bizilagunen 54,3 % emakumeak dira). Baina baserritarrak honeetariko batzuek etxeratu gura baditue, euren bizimoldea puska bat obatu beharko dabe!\nHona hemen Baiona inguruan, 1962-an, zelan zan aktibidade hori:\nJende langilea 36.850\n= = 41,2 (Frantzian 43)\nJende guztia 89.340\nBeraz*, esan bezala, jende adineko edo jubiladu asko bizi dira kosta aldean. Bestalde, emakume askok be lan egiten dabe bertan (administrazino ta zapatagintzan). Hona hemen proporzinoa:\ngizonak: langileen arten 64 %\nemakumeak: langileen artean 36 %\nEz dogu barru aldeko estadistikarik. Esan daigun bakarrik, nekazari etxeen buruzagi asko 60 urterik gorakoak dirala; eta horrexek dauala sarri askotan laborantzearen erabarritzea atzeratuten eta gazte asko disgustatzen.\nOharra: Ditugun zifrekin ezin izan dogu Ipar aldeko adinen edo edadeen piramida bat egin.\n("Jakin" sortatik bizkaieraztua)\nEkonomia ta Euskalduntasuna (Tamames eta Sanz de Buruagaren itzaldien inguruan)\nJoan dan urtarrilaren 28-an, itzaldi bana emon eben Tamames eta Saez de Buruaga jaun ekonomistak Gazteizko "Cámara de Comercio"-n.\nItzaldia emon eben tokia aundia ez zalarik, berehala* bete zan. Kanpoan jendea nahikoa gelditu zan sartu barik, lekurik ez egoan eta.\nGaia: "Ciudades y regiones en la sociedad industrial: una prospectiva española".\nLehenengo Tamamesek industriazko aziera eta beronen inguruan dabiltzan gai batzuei buruz itz egin eban, baina, batez bere, nekazari gizartearen egoera barriari buruz, transporte ta "ejes de desarrollo"-etaz; eta giza-geografian hain influentzia aundia dauan ekonomiazko azieraren dinamikaz bukatu eban. Tamamesen itzaldia, ekonomia utsa izan zan; baina, ekonomia utsik ez dagoan ezkero, berbaldiaren utsitasun hori ez jakun atsegin izan.\nSaez de Buruagak, barriz, aserratu egin ginduzan. Zegaitik? Regionalizatzeaz, izugarrizko zentzubakokeriak esanaz, berba egin euskulako. Bizi garean Estaduan lau nazinotasun dagozala ez eban kontuan izan. Egia esateko, inok egindako plan batzuek azaldu euskuzan; eta plan guzti horreek gure aldetik ez artzekoak zirala esan behar da. Nire ustez, gauza on bat bakarrik esan eban eta hauxe da: problema hori erabagiteko, ofizina batetik burokratak egindako planak baliorik ez dabela. Irudien eta itzen bidez, honeetariko amar plan azaldu euskuzan. Plan guzti horreetan Araba, Bizkaia, Gipuzkoa ta Nafarroa ez ziran batuak agertzen, Erri bat eratuaz. Eta ez hori bakarrik, euskal errialdeak berezita agertzen ziran. Batzuetan Bizkaia ta Gipuzkoa Sartaldeko probintziekin, eta Araba ta Nafarroa barriz euren Egoan eta Sortaldean dagozan probintziekin josita agertzen ziran. Ta izlariak, plan horreen kritikarik txikarrena bere ez eban egin. Ala, beharbada, izlariak ontzat emoten zituan zentzubakokeria horeek? Danok dakigunez, isilik geratzen dana, ontzat emoten dauanaren pareko da.\nHandik atera neban konklusinoa hauxe da: Hemen, Frantzian bezala gure nortasuna (eta bardin esan leiteke Kataluniaz eta Galiciaz) ez dabela ikusten edo ez dabela ikusi nahi. Mugearen beste aldean, Akitania deritxon errialdea ekonomiaren eta administrazinoaren aldetik bakarrik egina da. Tamalez, bertako kondaira ta kulturea osoro ahaztu zituen frantsesak, zatitze hori egin ebenean. Hemen gai horretaz pentsatzen (?) ari* diranak, oker bardin bardina egiten dabe. Beraz*, kontuan euki behar dogu zer gertatuko litzaken, gure kultura ta kondairea konsideratu barik egindako errialde baten sartuko baginduez.\nARRERA, abegi, acogida.\nARROBI, arri obi, cantera.\nARROTZ, extraño, forastero.\nEZIKETA, educación, cultura.\nGIZAKI, ser humano. (Itz barria).\nIGUINDU, nazkatu, repugnar.\nITAUN, galde, pregunta.\nKONTIXU, kontu eizu, probablemente.\nSORKARI, sortutako gauza, creación. (Itz barria).\nBAITZITUAN, bait zituan, zituan eta.\nERAIKI, eregi, jaso, fundatu.\nETSAIGO, hostilidad, enemistad.\nNONBAIT, ciertamente, seguramente.\nOTSAIL, otsoen il, zezeil, febrero.\nAISE, erraz, errez.\nIKUSGUNE, punto de vista, perspectiva.\nOROKAR, general, común, universal.\nZIN EGIN, jurar.\nEuskaldunentzat ogi birrinak\nAbenduaren 21-ean, goizeko 10.30-etan, lehenengo aldiz euki dogu euskerazko meza bat Durangoko Andra Mari elizan. Elizea ez zan egon jendez gainezka; baina guztiz utsik bere ez. (Ba dakizue, ardoagaz erdiraino dagoan edontzia, batzuek erdi utsik ikusten dabe eta beste batzuek erdi beteta).\nHau, Euskalerriko aldizkari baten eta batez be Durango batetik idatzita, ez litzake albiste izan behar; baina, zoritxarrez, ba da guretzat.\nDurangok ogei mila bizilagunetik gora daukaz. Gehien jota, 100-eko 50 bat izango dira, atzerritik etorritakoak; beste enparaduak*, Durangarrak dira eta alboko baserrietatik etorritakoak.\nGuzti honeentzat bederatzi eliza dagoz; eurotarik bi, parrokiak. (Hemen ez dot Igorreta sartzen, berezitasun aparteko baten jabe da ta, nahiz eta aiuntamentuz Durango izan). Parrokia biotarik bat, ia urte bete baino gehiagoan itxita dago; bertako oholak inurriak jaten asita dagoz, eta horregaitik bertako elizkizunak beste eliza baten egiten dira.\nEliza honeetan egunero amabost mezatik gora emoten dira, danak erderaz. Igandeetan* ogei mezatik gora izango dira, eta lau daukaguz euskeraz: bi Jesuiten elizan, goizeko 6-retan eta 12.30-etan; bat San Frantzisko elizan, 7-retan; eta beste bat Andra Mari elizan, 8.30-etan.\nBeharbada esango deustazue, ez dogula Durangon abade euskaldunik eukiko; baina ez: esku bateko atzamarrakaz konta leitekez euskeraz ez dakien abadeak, parrokia bietan behintzat.\nMeza honeek, orain lau bat urte asi ziran emoten; eta orduan esan jakun, gehitzen joango zirala, jendearen erantzuna ta eskatua ikusi ala; baina, antza danez, ez da egon ez erantzunik, ez eskatzerik.\nJazoera honen lehenengo errudun Durangoko Elizea da, bertoko euskaldunak haintzakotzat artu ez diralako; baina erria bera be ba da errudun, ez dalako arduratu, eta Elizeak emoniko ogi birrinakaz konformatu eta isildu dalako.\nBatzuen eritxiz, beste gauza bate be ikusten da: nahiz eta goizeko meza biak goizegi izan, beste biak bere ez dirala jendez gainezka egoten.\nDurangoko euskaldun guztien artean ez ote da egongo meza bi betetzeko beste kristinau? Orduan argi dago: edo Durangon ez dago euskaldunik, edo dagozan euskaldunak ateoak edo behintzat beste erlejino batzuetakoak dira.\nHau holan bada, ez dago ondo; baina askozaz txarrago egongo litzake, euskaldun eta kristinau izanik, gizon eta fededun legez daukezan eskubideakaz ez badira konturatu ta arduratzen; ze orduan esan geinke, arimea ilda daukela, euskaldun nortasuna galtzen asi dirala eta eurok be euskerearen arerioak dirala.\nEzagutu gure erria (12)\n14,02 km.2 ta 1.120 bizilagun. Bedarona ta Natxitua udal* bi ziran; baina euren auzo zan Ean alkartu ta udal bat egitea asmatu eben, Ea izenekoa. Eak portutxo bat dauka, baina txikiegia ezetarako; paper ola* bat, industria bakarra kontixu*. Udatiarrekin* ornitzen da bestela bere ekonomia. Natxitua ta Bedarona, baserritar eta itsasgizonen ekonomiari lotuak dagoz.\n1,82 km.2 ta 857 bizilagun. Bizkaiko erririk txikienetarikoa lurrez. 1854 gn. urtean lortu eban Ibarrangeluagandik askatzea, ta Gernikako batzarretan abotsa ta botua eukitea. Hain txikia danez, ez dauka auzorik. Elizondotik porturaino, etxe ta kale erripan jarririk, oso erri pintoreskoa da. Zubiaurre margolariaren ustez, Euskalerriko erririk politenetarikoa. Arraintza ekonomia da nagusi. 50 bat ontzi ditu ta 200 arraintzale inguru.\n14,84 km.2 ta 1.058 bizilagun. Ibarrangelua bera ta Akorda dira ofizialki auzo bakarrak, baina Antzora, Apraiz, Durukiz, Gametxo, Garteiz, Gendika, Ibaeta, Ibinaga ta Lastarria auzotxuekin osotuak. Itsas bazter luzea dauka. Bere barrutian dagoz Laga ta Laida ondartza entzutetsuak, eta eurak emoten deutsoe bizibidea, itsasgizonak emondakoaz gainera.\n19,56 km.2 ta 1.677 bizilagun. Bere auzoak: Altamira, San Bartolome, San Kristobal eta Axpeko erriburua. Busturia utsean txarto deitua, hori baita* eskualde* guztiaren mendeetako* izena. 1051 gn. urtean, Bizkaiko jaunak Arabako Gartzea apezpikuari egin eutson-donazinoan agertzen da erri honen izena; Izpea edo Aizpea. Ortuariak eta beste baserri gauza onak artzen dira. Arrobiak* bere, ba dira; baina udatiarrekin sendotzen da askoren ekonomia.\n1,48 km.2 ta 275 bizilagun. Abina, Kanala ta erriburua dira bere auzoak. Lurrez eta bizilagunez Busturi eskualdeko erririk txikiena, ta jendez Bizkai guztian gehien urritu dana, 1930-ean 520 bizilagun baitzituan*. Lehen, trenbidearen amaia izateak emoten eutson bere indarra; orain trenbidea Bermeon bukatzen* dan ezkero, horrexegaitik izango da beheratze hori. Erderaz Pedernales deitzen jakon-erri honi, Sukarrieta euskal izen barria jarri eutsoen, erdal izena euskeratuaz. Bertakoak San Mikola deitzen deutsoe. Hain zuzen bere, San Andresi 1786-an Gabriel Kapelastegik jasotako oraingo parrokia, lehen San Mikolari eskainita* egoan-ermitearen tokian dago. Abandotar euskal berbiztailearen eriotze ta ilobi erria da hau.\n4,10 km.2 ta 1.645 bizilagun. Erriburuaz gainera, auzo txiki batzuek ditu: Arketagoi-Solaguren, Arrospegarre-Basaren ta Ondartza-Aranburu. Itsas ekonomiari lotua batez be marinelenari. 25 ontzi txiki ta 90 bat arraintzale ditu. Jende askok Bermeoko lantegi edo portuan lan egiten dau. Gernikako batzarretan Busturi merindadekoak emoten eben lehenengo botua, ta busturiarren artean Mundakak aurrerengo; beraz*, Bizkai guztian lehenengo.\n33,31 km.2 ta 16.036 bizilagun. Bere auzoak: Agirre, Albonika, Arana, Artika, Arronategi, Deminiku, Mañua, San Andres, San Migel, San Pelaio ta uria. Urietatik lehenengoa Gernikako batzarretan, 1239-an Logroñoko forua ta uri izatea emon eutson Bizkaiko jaunak, eta uri honetan be hemengo legeak zin* egin behar izaten zituen.\nBa dauka Bermeok entzutea, arrain eta arraintzaleakaitik batik bat. Ez da bere beseguagaitik bakarrik. 1966-an, 18.406 arrain tonelada porturatu ziran, ia Bizkaiko portu guztien erdia 235 ontzi ditu ta 2.335 arraintzale, urte horretako kontaketak dinoskuenez. 36 kontserba ola* ditu ta 4 ontzigintzakoak.\nBere auzoetan baserri ugari dagoz; baina, beste leku gehienetan legez, estruktura zaharrei lotuak.\nGaztelugatxe ta Matxitxako aldean eta Sollube gainean, ikusmira zoragarriak nonnahi.\nBeti izan da Bermeo euskal girokoa, ta izkuntzeak gaur bere sendo irauten dau. Beharbada, edadez eta pentsakeraz, linguistika eritxi zaharrei lotuak dagoz bermeotar asko, baina belaunaldi* barriak euskerea, bizkaierea baino lenenago jartzen dabe.


Susa literatura - Aspaldiko lagunen bisita\nAspaldiko lagunen bisita\nJose Luis Orokieta\nYesu gure Yainkoaren eriotza\nPiko o mordisko\nBitan banatuko bagina bezala\nJuan Pedro Bengoetxea kalitzeko bost manera\n(eta ni hemen kartzelan)\nKristalezko kanika batean zehar\nNolabaiteko bushtarrak ginen\nDenborak berdin-berdin korritzen du eta\nEspaloirik gabeko hirirantz\nAmaitu dezagun behingoz!\nS.U. in memoriam\nSusa 28 / 1992ko apirilean\nBazkalostean, ohi bezala, laino zuri eta lodiek abuztuko eguzki boteretsuari egin zioten leku ortzi zalantzatiaren erdian. Itzalak ezkerraldera jausten ziren hauts kapa fin batez estalitako hondartzan. Musuen hezea azal kiskalietan. Itsas marea beheran belaontzi eta yate ugariek eta arrantzontzi apurrek beren sabel gosetiak algaz tapizaturiko ohantzean etzaten zituzten. Eskuen karizia nagiak krema oliotsua hedatuz.\nHiru gazteak ahuspez etzanik zeuden koloretako toalla zabaletan. Neskak, bi mutilen erdian, azal zuria zuen, ileak beltz, eta soinean gorputz osoko bainu-traje gorria. Inguruko emakume orok erakusten zion bularraldea eguzkiari, titien argizariko museo batean bezala. Hondartza sarreran, zakurren paseoa eta kotxeen sarrera debekatua zegoela adierazten zuen kartel bat zegoen.\nNeska, gorputza itzuliz, eseri egin zen. Itsaso bareak plastikozko hondakin batzuk garraiatzen zituen ganoragabe. Bere eskuinean zegoen mutilak eskua luzatu eta neskaren orkatilako hezur lodia oratu zuen.\n— Zer ordu da?\nKaioen karkailak entzun ziren arroka inguruan, eta bi olatu indargeren aparrarekin batera, neskaren ahots gozoak erantzun zion:\n— Ordu-erdi barru hasten haiz.\nBakantzak hasi zirenez geroztik aldaketa gutxirekin errepikatzen zen erritua zen. Mugimendu guztiak barneratutako aginduei men eginez bezala gertatzen ziren. Elkarrizketak berak ere ez zuen luzaro irauten hiru gazteen artean. Solasean iristen ziren hondartzara. Bi mutilek jean galtzak eranzten zituzten artean, neskak toalla baten laguntzaz janzten zuen bainu-traje gorria.\nMutilak lasterketa azkarra egiten zuen ertzeraino neskak olio krema babeslez gorputza igurzten zuen bitartean. Igeri saioa egin ondoren itzultzen ziren mutilak, ileak busti, hortz zuriak nabarmen uztailak beltzarandutako azalean. Toallan eserita eta eguzkitarako betaurreko beltzen atzetik begiratzen zituen neskak. Segailak ziren biak, beso indartsuak, giharrak artifizialki hanpatutakoak izan gabe, hanka iletsuak eta ibilera axolagabea.\nToalla gainera jausten ziren, neska hondarrarekin ez zipriztintzeari jaramonik egin gabe. Neska kexatu egiten zen, eta eskuineko mutilak ostera ere eguzkiari bizkar emanez etzanda zegoen neskaren gorputza tanta gaziz ereiten zuen.\nGero, bainu-traje gorria tenis-sare gisa erabiltzen zuen bi mutilen elkarrizketa abaildu egiten zen apurka, esaldiren bat erantzunik edo errepika gabe geratu artio. Ezkerreko mutilak bazekien murmurioen ordua iritsi zela. Olatuen danbada indartzen zen, kaioen karkailak ozenagotzen, ingurutako nesken bularrak nabarmenagotzen. Eskuineko mutilak beso oraindik hezea neskaren bizkarraren inguruan biltzen zuen eta bere ezpainak belarriratuz harengan irribarre estrainioak pizten zituen esaldiak lotzen zituen. Ondoren, isildu egiten ziren beraiek ere. Isilik zeuden hirurak, alboko fm irrati bati entzungabe adi. Eta ordua iritsi zenean galdegin zuen eskuineko mutilak:\nMakinalki janzten zuen galtza bainu-traje zabal eta hezearen gainetik, koloredun nikia gero, sandaliak eskutan hartzen zituen, musu ematen zion masailean neskari eta hogeiren bat metrora aldentzerakoan eskua altxatzen zuen burua itzuli gabe. Eskailerak igotzen zituenean, neskak «kuraia on!» botatzen zion.\nBere adiskidea lanera joaten zenean ohizko komentarioak egiten zizkion ezkerreko mutilak neskari, ez zela mauka ederra egunero lauretan lanera sartu beharra, baina zortea ere bazuela lanik topatu zuelako. Eta gai horren inguruko hainbat aldaera. Gero beste zer edo zertaz mintzatzen ziren, eta azkenerako eguzkiari begira etzaten ziren biak.\nOrduan ezkerreko mutilak, bere adiskidearen maitaleak bainu-traje gorriaren goiko partea pixkanaka-pixkanaka beherantz biltzen zuela irudikatzen zuen, alu aldeko lehen biloak hazten ziren mugaraino, bere titi gozo zuriak eguzki gordinaren menpe geratuz. Neskaren gainera makurtzen zuela burua, titi-punten inguruan ezpainak hertsiz eta mihi-puntaz titi-burua milikatzen ziola.\nArratsaldeko zortzietan, ohi bezala, berriro ere hirurak herriko enparantzako tabernako terrazan, garagardo fresko banaren inguruan, elkar topo egiten zutenean, adiskideak begiak desbideratzen zituen bikotearen musua gauzatu bi istant aitzin.


MANUEL LASARTE BERTSOLARIA OMENDUKO DUTE BIHAR ORIOKO KARELA KIROLDEGIAN : Aldaba\n0 Iruzkin Duela 1943 egun PERMALINK\nMANUEL LASARTE BERTSOLARIA OMENDUKO DUTE BIHAR ORIOKO KARELA KIROLDEGIAN\nOrioko, Aiako eta Leitzako udaletako ordezkariek hiru udalerrietako eragileekin elkarlanean antolatu dute Manuel Lasarte bertsolariari omenaldia. “Xumea eta hunkigarria” izango da, Manuel Lasarte bera eta haren sorkuntza lana gogorarazteko, eta “utzitako ondarea eskertzeko eta zabaltzeko”. Ekitaldia Orioko Karela kiroldegian izango da, iluntzeko 22:00etatik aurrera. Ordu eta erdi inguru iraungo du saioak eta hiru herrietako 30 musikari, bertsolari eta herritar igoko dira eskenatokira. Sarrera doan izango dela iragarri dute.\nManuel Lasarte bertsolari eta idazleak lotura estua izan zuen Leitza, Aia eta Orio herriekin. Leitzako Franki baserrian jaio zen Lasarte, 1927an. Hamabi urte zituela, Aiara joan zen bizitzera, eta handik Oriora. Hori dela eta, hiru herrietako udalek eta eragile ezberdinek omenaldia eskainiko diote bihar, hilak 22, Orioko Karela kiroldegian.\nInformazio gehiagorako: ZUZEU\nTweets by @aldaba_info\nGune honetan argitaratzen diren artikuluak eposta bidez jaso ahal izateko harpidetza.\nGune honetako lanak Creative Commons Aitortu - Partekatu Berdin 3.0 Lizentziapean daude.\nAukeratu hilabetea 2014(e)ko ekaina 2014(e)ko martxoa 2014(e)ko otsaila 2014(e)ko urtarrila 2013(e)ko abendua 2013(e)ko azaroa 2013(e)ko urria 2013(e)ko iraila 2013(e)ko abuztua 2013(e)ko uztaila 2013(e)ko ekaina 2013(e)ko maiatza 2013(e)ko apirila 2013(e)ko martxoa 2013(e)ko otsaila 2013(e)ko urtarrila 2012(e)ko abendua 2012(e)ko azaroa 2012(e)ko urria 2012(e)ko iraila 2012(e)ko abuztua 2012(e)ko uztaila 2012(e)ko ekaina 2012(e)ko maiatza 2012(e)ko apirila 2012(e)ko martxoa 2012(e)ko otsaila 2012(e)ko urtarrila 2011(e)ko abendua 2011(e)ko azaroa 2011(e)ko urria 2011(e)ko iraila 2011(e)ko abuztua 2011(e)ko uztaila 2011(e)ko ekaina 2011(e)ko maiatza 2011(e)ko apirila 2011(e)ko martxoa 2011(e)ko otsaila 2011(e)ko urtarrila 2010(e)ko abendua\nEUSKAL KANTUZALEEN ELKARTEA\nGUREAZ BLAI IRRATSAIOA\nKALEKO EUSKARA ZERBITZUA\nZARAUZKO UDALEKO EUSKARA ZERBITZUA\nCopyright © 2017 Aldaba - .


Korrikalariak prest gaurko lasterketarako | El Diario Vasco\nOiartzunKorrikalariak prest gaurko lasterketarako\nKorrikalariak prest gaurko lasterketarako\nLasterketaren aurkezpena egin zuten herriko hainbat korrikalarik. / GARAÑO\nElkartasun Lasterketa herrikoiaren azpigarren edizioa herriko hainbat korrikalarik antolatu dute eta goizeako 11:00etan hasiko da\nGARAÑO OIARTZUN. Domingo, 30 diciembre 2018, 00:14\nAurtengo Elkartasun Lasterketa herrikoia izango da gaur goizean eta 11:00etan hasiko da. Zazpigarren edizioa herriko hainbat korrikalarik antolatu dute «presoen urruntzea salatzeko». Izan ere, herriko hainbat korrikalarik adierazi zutenez, «gogoratu nahi dugu herriko presoak urrunduta daudela eta astero senide eta lagunek bidaia hori egin behar izaten dutela bisita egiteko. Elkartasun pauso hauen bidez distantzia hori murrizteko pausoa eman nahi dugu, preso eta iheslarien eskubideak errespetatuak izan daitezen lasterka jarraituko dugu».\nGoizeko 11:00etan hasiko bada ere lasterketa, ordu erdi bat lehenago, 10:30ean, haurren txanda izango da, haiek ere korri egiteko aukera izango dute eta. Doneztebe plazatik abiatuko da lasterketa eta 6,5km-ko luzera izango du. Izen ematea aurrez egin ez duenak aukera izango du egunean bertan egiteko.\nErosketak egiteko poltsak Itturriren eskutik Gabonetarako eskaintza berezia termetan


«Begiekin entzuteko gaitasuna daukagu» — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Hemeroteka › «Begiekin entzuteko gaitasuna daukagu»\n«Begiekin entzuteko gaitasuna daukagu»\nGortasunaren inguruko Aditu proiektua sortu du, Mikel R. Nietorekin elkarlanean. Dantza, soinua, ikerketa eta keinu hizkuntza batzen dituen egitasmoa da. Tabakalerako patioan aurkeztuko du, abenduan\nDantzari eta koreografiari emandako bizitza osoa. Jone San Martinek (Donostia, 1966) hainbat urte daramatza dantzari, koreografo eta zuzendari gisa, eta Europa osoan ibili izan da lanean. Orain, Aditu egitasmoa aurkeztuko du Donostiako Tabakaleran, dantza, keinu hizkuntza, soinua eta gortasunaren inguruko ikerketa uztartzen dituena. COVID-19aren inguruko arazoak direla medio, abendura atzeratu ditu aste honetarako aurreikusita zeuzkan emanaldiak.\nDantza aldarrikapen mota bat al da?\nDantzari gisa bizitzea erreibindikazio politikoa da. Espazioaren aldarrikapena da: komunikazioa molde desberdinez ematen da, hausnartzera gidatzeko gaitasuna du; ezarritako komunikazio bideak ere gainditu egiten ditu. Beraz, bai, esango nuke komunikazio fisikoaren aldarrikapena dela.\nZer leku gorde zaie gizartean desgaitasunen bat dutenei?\nArazoa planteamendua da. Uste dugu zerbait falta zaiela, baina haiei ez zaie hori iruditzen. Gabezia gainontzekoen ikuspuntuak ezarritako zerbait da. Norbaiti zerbait falta izatekotan, normoentzuleari, alegia, gehiengoari falta zaio.\nGorrek hipersentsitiboki bizi dituzte Aditu bezalako ariketak?\nJakina. Ni neu ere gorra naiz; aparatuak daramatzat. Eta argi dut: beste zentzumen batzuk garatzen ikasi dut; begiekin entzuteko gaitasuna daukagu.\nGorputza bera izan daiteke soinu igorle?\nNoski. Landareak bezalaxe: bibrazioak argiago jasotzen ditugu, pertzepzio finagoa dugu, arreta zorrotzagoa... Eta esfortzu horretan gauza piloa deskubritzen da.\nZer da Aditu?\nKomunikazio fisikoaren topaketa da. Ikerketatik ere badu: keinu hizkuntza fisikoa da; kodifikatuta dago. Baina, era berean, badaude asmatzen dituzten hitzak ere, esanahi zehatzarekin. Dantza inprobisatuan, aldiz, ez dago kodifikaziorik: unean egiten da. Hortaz, haien mugimendu kodifikatua gure mugimendu ez kodifikatuarekin batzean, gauza ugari sortzen dira. Haien hizkuntzak gure koreografia sortzen du, eta gure koreografiak haien diskurtsoa osatu.\nSoinuaren arduraduna Mikel R. Nieto da. Zer funtzio du soinuak?\nProiektua biona da: nik koreografia landu dut, eta Mikelek, soinua. Maisua da soinua, isiltasuna, ahotsa eta gorputza uztartzen. Soinua, proiektu horretan, giltza da; izan ere, jendeak uste du soinuak ez duela presentziarik gorren bizitzan, baina une oro daude harekin harremanetan. Are gehiago, gai dira soinua bibrazioen bidez jasotzeko; hortaz, elementu oso esanguratsua da. Gu saiatu gara soinuari fisikotasuna ematen, eta dantzari musikaltasun.\nDantza keinu hizkuntzatzat jo liteke, eta keinu hizkuntza dantzatzat?\nEtxe beraren bi horma dira. Bikain ezkontzen dira. Dantzariak mugitzen direnean, keinu hizkuntzan dihardutenek guztiz zehatz interpretatzen dute. Beraz, esango nuke bien izaera edo esentzia guztiz parekoak direla.\nNolakoa izan da Adituren sorrera eta garapen prozesua?\nNire gortasunak eta Mikelekin duela zortzi bat urtetik lanean ibiltzeak eragin dute, neurri bertsuan. Azken batean, gortasuna duen pertsona bat soinua lantzen duen beste batekin elkartzen denean, gauza berezi-bereziak baino ezin dira sortu. Halaber, aitortu behar da ez dela lehendabiziko aldia Mikelek gorreriaren gaia jorratzen duena: 2016an, keinu hizkuntzaren itzulpena ontzen zuen beste proiektu bat ere aurkeztu genuen, Huts izenekoa. Ondorioz, bion arteko elkarlana oso naturala izan da, sakonki bizi dugun gaia landu dugulako.\nTabakaleran aurkezteak berezia behar du izan, ezta?\nOso berezia. Azken urteotan Berlinen biziagatik ere, Donostia ez dut sekula ahantzi. Proiektu hain intimoa, hain hauskorra Tabakaleran aurkeztea amets bat da niretzat.\nZuzendaritzaz gain, argiteria ere kudeatu duzu. Argiek zer funtzio betetzen dute dantzatzean?\nProiektu berrian, batez ere, praktikoak izatea behar dugu. Esango nuke, gainera, argiteria hautatzearen prozesua ez dela bukatu. Oraingoz, ez dut argi berezirik behar, funtzionalak direnak besterik ez. Etorkizunera begira, baina, zabal-zabalik nago argi ezberdinak erabiltzera, lanak hori eskatuz gero.\nZein izango da Adituren bidea?\nMundu osoan aurkeztu nahi dut. Ahal dela, lehen lantalde hau izan nahiko nuke alboan, baina toki bakoitzean bertako kulturaz blaitzea ere nahiko nuke; esaterako, lekuan lekuko pertsona gorrek parte hartzea nahiko nuke. Aditu nire egitasmorik pertsonalena da, eta, nolabait, bizitza proiektua: leku bakoitzean aldaketak izango ditu, gorreriaren gaia modu ezberdinean bizi baitute.


1797ko urriaren 8a - 1797ko azaroa\nPablo Olabide eta Campomanesen antzera, fisiokraziaren aldekoa izan zen. Doktrina ekonomiko horren arabera, aberastasun iturri garrantzitsuena, ia bakarra, lurra zen. Gainera, oinarrizko baliabideak, merkataritza askatasuna eta zerga sistemaren aldaketa bultzatu behar zirela aldarrikatzen zuen. Jovellanos, gainera, "zerga bakarraren" aldekoa zen, hau da, Estatuko lurralde guztietako sistema konplexuak bateratzeko zergabide bakarra nahi zuen. 1788 eta 1795 bitartean, "Informe sobre Ley Agraria" ospetsua idatzi zuen.\nLiteraturan, estilo garbia ezaugarri nagusia du. Drama bat idatzi zuen hitz lauz, El delincuente, Erromantizismoaren aitzindaritzat hartu dena. Olerkiak ere politika edo filosofia ideiak islatzeko bidetzat hartu zituen. Haren lan garrantzitsuena Diario da, hil ondoren argitaratua; Euskal Herriaz hainbat ohar eta berri ageri dira bertan. Lan ugari idatzi izan zituen, hala literaturazkoak nola politikazkoak. Asturieraren bultzatzailea ere izan zen.\nKarlos IV.aren agintaldian, Inkisizioak bere indarra areagotu zuen, eta Jovellanosen etsaiak, erregea bera tartean, kontra jarri zitzaizkion. Errepresio instituzio horrek Jovellanos atxilotu zuen etxean 1801eko martxoan; paper guztiak kendu zizkioten, eta giltzapetuta eraman zuten gatibu penintsulatik Mallorcaraino beste preso arrunt bat bezala. Hor kartzelatuta egon zen 1808 arte.


Juan Celaya: "Euskal Herrian bezala, ez da inon bizi" - Euskonews\nElkarrizketa: Juan Celaya Juan Celaya, enpresa gizona "Euskal Herrian bezala, ez da inon bizi" * Traducción al espanol del original en euskera Ismael Diaz de Mendibil 80 urte baditu ere, ez daki geldirik egoten. Noiz jubilatuko den galdetzean, azkar erantzuten du: "Jubilazioa? Zer da hori? "Zer egin behar dut? Dena saldu, etxera joan edo nire ordez beste bat jarri?" Lagun berezia da gure elkarrizketatua. Elkarrizketa Cegasa enpresan izan zen. Argindar piletan munduko enpresarik garrantzitsuenetariko bat dugu Cegasa; ametsaren bultzatzailea bulegoko mahaiaren bestaldean genuen: Juan Celaya Letamendi. Celaya ala Zelaia zara zu? Etxeko eskrituretan Zelaia agertzen da beti, hain zuzen ere, izan behar duen moduan. Halere, gure aitonaren garaian notariak Celaya idatzi zuen, eta badakizu, gero zaila da aldatzea. Nire aita jaiotzean izan zen hura, bere anaia nagusiak Zelaia idazten baitzuen. Anaia nagusia Txilera joan zen, eta, beraz, Txileko senitarteko guztiak Zelaia dituzu, hemengook, aldiz, Celaya dugu abizena. Zure senitarteko asko joan ziren Ameriketara? Etxean hiru seme ziren, guztira, eta aitaren bi anaiak bertara joan ziren, Txilera, alegia. Egun, Zelaitarrak Argentinan, Mexikon... dira, baina, batez ere, Txilen. Baserriko semeak dituzu guztiak. Zure aita, berriz, Oñatin geratu zen. Bai. Errepublika garaian aita Oñatiko alkatea zen, EAJkoa, aitona bezalaxe. 1936ko gudan, Francoren tropak Euskal Herrian sartu zirenean, erbestera joan zen. Berak, beste batzuek bezalaxe, pentsatu zuen bi egunetan etxean zela berriz, baina, sei urte eman zituen Txilen. Hortaz, abertzalea zen? Jose Antonio Aguirre, Irujo... ederto ezagutu zituen. Euskal Herriko alkate abertzale guztiak Lizarran bildu ziren orduan, dena den, aita ez zen politikaria, enpresa gizona baizik. Eraikuntzan egin zuen lan? Lehenengo ikasi zuen, peritu agronomo ikasketak Billabonan egin zituen eta. Alabaina, gaztea zela, hasi zen lanean, 20 urterekin bere kabuz egiten baitzuen lana. Eraikuntza zuen ogibideeta leku askotan zituzten obrak, Bilbon, Valentzian.. Zu seme nagusia zinen? Sei seme alaba eduki zituen, lau neska eta bi mutil. Seme nagusia nintzen ni, bai. Urte batzuetan zuk lagundu zenuen enpresan? Ez, bera hil zenean ekin nion lanari. Izan ere, aita hiltzean ni ikasten ari nintzen. Ingenieritza ikasketak bukatzear nengoen Bilbon, eta ikasketak eta lana tartekatu nituen bolada batean. (Erretzaile amorratua da Juan Celaya. Une horretan beste zigarro bat pizten saiatzen da, baina supiztekoa ez dabilenez, beste bat hartu, azkenik piztu eta jarraitzen du hizketan). Ordurako pilak egiten geniharduen, pila lantegia 1934ean eraiki egin zelako. Gerratearekin batera, ondasun guztiak kendu zizkiguten, aita Txilen, ama erbesteraturik Nafarroan, sei seme alaba baserrian... Arrebarik gazteenak bost bat urte izango zituen orduan. Gerrateko kontuak. Zerk eragin zuen Juan Celaya enpresaria izateko? Nik ezin dut esan ezerezetik hasi nintzenik. Ezin dut harrotasun hori eduki. Are gehiago, ingeniaria izan nintzen, aitak ordainduta. Aitak ondasunak ere zituen, pila lantegia, eraikuntza... Ondasunak atzera eman zizkigutenean, eraikuntzan jarraitu nuen nik. Pilen ardura beranduago hartu nuen, hain zuzen ere, 60ko hamarkadan, eta hortik aurrerakoa. Pila enpresak Tximist izena zuen betidanik, baina, zoritxarrez, Espainian pilak saltzeko izena zaila zela esan zidaten orain urte batzuk eta aldatu behar izan genuen. Oraindik negar egiten dut. Elkartearen izena Celaya Enparanza y Galdos zenez, Cegasa izena jarri genion. Hiru familiak osatzen zuten enpresa, guztiak senitartekoak zirelarik. Enparanza familia orain sei bat urte atera zen eta egun Galdostarrak eta biok geratzen gara. Nik enpresaren %70a daukat eta Galdostarrek, gainerakoa. Oñatin jaioa, nolatan joan zinen Gasteiza? Enpresak gora egiten zuen eta bertan ez geneukan lurrik. Oñatin lurra erostea ezinezkoa zen. Izan ere, Gasteizen metro karratuak 63 pezeta balio zuen bitartean, Oñatin 3.400 pezeta ordaindu behar ziren. Hori gutxibalitz, nahi genuenean ordaintzeko esan ziguten Gasteizen. Gu bezala, Gasteizera joan ziren enpresari gipuzkoar guztiak. Oñatin jarraitzen dugu, baina lantegi txiki batean, bertan 120 langile inguru baitaude. Egun ere, lur falta da arazo nagusia Debaldean. Han ezin da lantegi handi gehiago eraiki. Nire ustez gaur egun debekaturik egon behar zuen lantegi gehiago jartzeak, ez dago tokirik eta. Lantegiak eraikitzeko orduan hautaketa ona egin behar dute bertan. Ildo beretik, lehengo egunean Oñatiko enpresari batek esaten zidan: "Juan, dagoeneko ez daukat lurrik eta Gasteizen aldera noa". Debaldean ez daukazu zereginik, 10.000 metro karratu behar badituzu. Zuek, Gipuzkoatik Gasteizera joandakoek, nolabait Arabako lehen industrializazioa egin zenuten, Araban oso enpresa gutxi baitziren orduan... Gure aurretik beste batzuk joan ziren, Oñatiko Esmaltaciones San Ignacio, esaterako. Gurekin batera, Arregui, Ermuatik Areitio, Eibartik Gabilondo... Orduan, Arabako lantegirik garrantzitsuenak Ajuria, Fournier, Sierras Alavesas, Aranzabal... ziren, askoz gehiagorik ez. Gipuzkoar guztiok arazoa bera genuen, gurean lekurik ez. Gipuzkoan enpresa espezializatua, lur premia txikia duena... behar da. Hori bai, horiek garestiagoak izaten dira, puntako teknologia erabiltzen dutelako. Hainbeste urtetan lan egin ondoren, zure iritziz, zer da behar beharrezkoa enpresa gizon ona izateko? Belarriak oso argi izan behar dituzu beti, zure ondoan zer gertatzen den jakiteko, gauzak egun batetik bestera aldatzen baitira. Gero eta azkarrago, gainera. Gurea, gero eta produktu hobeak egitea da. Enpresa, gizon bakar baten lana da ala talde lana? Gizon bakar batek ezin du sekulan ezer egin, gerrateetan jeneralek bakarrik ezer egiten ez duten bezalaxe. Zure inguruan langile onak izan behar dituzu. Nik bakarrik ez dut ezer egiten, nire zeregina taldea ondo erabiltzea baino ez da. Juan Jose Ibarretxe lehendakariak Lan Onari Saria eman zizun orain aste batzuk. Zure lana goraipatu zuen, pilen lehian Cegasakederto egiten duelako lan, multinazionalak tartean egon arren. Pilen prozesua aldakorra izan da. Gu pilak egiten hasi ginenean, Espainian ez zen horrelakorik egiten. Bestalde, orain hamarkada batzuk europarrok jaun eta jabe ginen pilen munduan, baina egun amerikarrek hartu dute lekukoa. Horrekin batera, Europako lantegi gehienak erosi dituzte, eta, gauzak horrela, lau enpresa indartsu ditugu egun, hau da, bi amerikar, alemaniar bat eta Cegasa. Kotxe enpresetan gertatu den bezalaxe, kontzentrazioa izugarria izan da, gehienez, hiruzpalau enpresa. Gu lortutakoari eusten ahaleginduko gara, jakin gainean arazoak gero eta larriagoak izango direla. Hala eta guztiz ere, egun, indartsua izateko energia behar da, edozein tresnak, funtzionatzeko, energia beharrezkoa baita, pilak edo beste gauza bat. Arlo honetan murgiltzen garen guztiok gasolina ordezkatuko duen altxorra ikertzen ari gara. Zer izango den oraindik inork ez daki, dirutza gastatu den arren. Etorkizunari begira erronka ezberdinak ditugu: Motor elektrikoa, errekuntza pila, behin eta berriz kargatzeko aukera emango duen pila... Guk horretan jarraitu nahi dugu, baina nahi izatea gauza bat da, eta ahal izatea beste bat. Ekonomia zenbaki handiek oso egoera onean gaudela erakusten digute... Nik uste dut horrela dela, baina ez jendeak uste duen moduan, gero eta inbertsio handiagoak egin behar baitira. Krisialdiak direla eta ez direla, nik ez dakit zer den krisialdi bat, beste modu batez esanda, zer esan nahi du krisialdiak? Afrikako eta Asiako hainbat herri izan ezik, gainerakoak ondo bizi gara. Dena soberan dago, janaria, txapelak, pilak... Zer esan nahi du horrek? Ba, hainbeste lan ez daukagula egin beharrik mundu honetan. Beraz, europarrak ederto bizi gara, euskaldunok zer esanik ez. Sinesmeneko gizona naiz eta gurean mirari handia daukagu, ez dugu zientziarik edota ospe handiko zientzilaririk, baina, bai bizimodu ederra; jan, edan, jantzi..., laburbilduz, ondo bizi. Nire iritziz, Euskal Herrian bezala, ez da inon bizi.Hobetzea zaila denez, oraingoari eustea ez da txarra izango. Krisialdiak oso erlatiboak dira. Adibidez, nire ustetan, egun ez dago langabezirik, batzuek gezurra diodala leporatuko didaten arren. Gure inguruan ez dago langilerik behar dugunean. Jende falta dago leku guztietan. Bai, beti izango da baten bat lanik ez duena, gazte batzuek..., baina, ezer gutxi. Esaten dutenez, etorkinen eskulana behar dugu. Nahitaez etorri beharko dute. Halere, nik ez nuke nahiko, bertako giroa eta gure bizimodua aldatu egingo direlako. Hobea da gutxiago izatea, baina ondo bizi izatea guztiak. Zer nolako garrantzia du diruak zure bizitzan? Lehenik gizona naiz, eta gizona naizenez, enpresaria nauzu. Hala eta guztiz ere, enpresa baten emaitzak neurtzeko tresna bakarra dirua da, beste neurririk ez dugu. Horrela, irabazten duzu ala porrot egiten duzu, eta zoritxarrez, lantegi batean ez dago galtzerik, ixten baita, bestela. Galerak izan ditzakete udalek edota aldundiek, baina ez lantegiek. Arabako Larrinzar herriaren jabea zara, eliza eta guzti. Ez dakit herriaren jabea naizen. Larrinzar Barrundia udaleko herria da, hau da, Gipuzkoan auzoa deitzen dena. Urtegia egin zenean, bertan bizi ziren zortzi lagunek alde egin zuten handik. Izan ere, urak herriko lurrik onenak harrapatu zituen, eta, horren ondorioz, herria hutsik egon zen 18 urtez. Orain Larrinzar etxe bat da, ni neu bizi naizen etxea, alegia, eta inguruan dituen 100 hektarea. Eliza? Baita eliza txikia ere. Gasteizen etxebizitza dudan arren, herrian bizi izatea dut gustoko. Baserritarra jaio nintzen, baserritarra naiz eta baserritara hilko naiz. 1964ean joan nintzen Arabara, aurreneko urteak Gasteizen eman ondoren, Larrinzar 1969an erosi nuen eta ordutik han nago. Bertan 500 bat ardi ere baditut, zelaiak garbitzeko, gehienbat. Hamaika ekimen egin dituzu euskararen alde, zer jaso duzu horren truke? Sari asko, oso pozik jaso ditut guztiak, gainera. Aipatu dizudanez, lehenik gizona naiz, gero gerokoa, pilak, Tuboplast enpresa... Badakizu,dirua irabazi nahian; nire egarria ez da horrekin asetzen, baina. Euskalduna naiz eta Euskal Herria bizirik jarraitzea nahi dut. Horretarako, euskara funtsezkoa dugu, hizkuntzarik gabe ez baita Euskal Herria. Dena den, etorkizuna zaila aurrikusten dut, hori dela eta, ahalik eta laguntzarik handiena eskaintzen saiatzen naiz. Horrez gain, nik eta nire ingurukoek beti euskaraz egiteko ahaleginak egin ditut. Ikastolen lana ere nabarmentzekoa da, behar beharrezkoak ditugu, ibiltzen jarraitzeko aukera ematen digutelako. Euskaldunok ikastolak sortu genituen, Everestera igo ginen... Zein dugu etorkizuneko erronka, ordea? Globalizazioa nagusia den une honetan herri txikiek lan handia dute aurrera egiteko. Hala eta guztiz ere, zaila denez, lan gehiago egin behar dugu. Bestalde, ni europarra naiz eta Europako egitasmoa aurrera baldin badoa, Euskal Herriak, beste herri batzuek bezala, bertan egon beharra dauka. Gaiaz aldatuz, Txilera askotan joaten al zara? Bai, noski. Gutxienez, Txilera urtean behin joaten naiz eta Argentinara ere askotan. Pentsa Argentinakoa! Hemen hiru milioi lagun ez gara eta Argentinan sei milioi euskaldun dira. Horiek lagundu behar ditugu, komunikazio tresna berriak dauzkagu eta; besteak beste, Internet, ETB SAT... 80 urte dituzu, noiz jubilatuko zara? Jubilazioa? Zer da hori? Eta zer egin behar dut? Dena saldu, etxera joan edo nire ordez beste bat jarri? JUAN CELAYA LETAMENDIA *Gipuzkoako Oñati herrian jaio zen 1920ko abuztuaren 29an. *Ingenieritza ikasketak 1947an bukatu zituen Bilbon. *Enpresa ezberdinen jabea da. Cegasa (pilak), Tuboplast (plastikozko ontziak) eta Hidronor (hondakinen tratamendua) nabarmentzekoak dira, guztietan Celaya presidentea baita. Horiez gain, beste enpresa batzuren partaidea da, besteak beste, Ulecia Kontserbak, Lan ardoa, CTL Activ kartutxoak... *Euskal kulturaren aldeko lanean ibili da beti (Ikastolak, UZEI, Everestera Tximist espedizioa, txirrindularitza...) *Ildo beretik, Euskal Fundazioaren bultzatzailea eta presidenteadugu. Fundazioak helburu zehatza du: Euskal kultura euskaldun guztion topagunea izatea. *Uztailaren 21ean azken saria jaso zuen gure protagonistak, Juan Jose Ibarretxe lehendakariak eman zion Lan Onari Saria, alegia. Argazkiak: Ismael Diaz de Mendibil Euskonews & Media 93.zbk (2000 / 9 29 / 10 6) gratuita | Abonnement gratuit | Free subscription Eusko Ikaskuntzaren Web Orria webmaster@euskonews.com http://ikaskuntza.org/cgiBanner/banner.cgi?datos=masters&link=www.eusko ikaskuntza.org/masters/index.htm http://ikaskuntza.org/\nAGUIRRE LECUBE, José Antonio de CELAYA LETAMENDI, Juan Ibarretxe Markuartu, Juan José IRUJO OLLO, Manuel de


Lege oharra eta erabilera baldintzak - Ekiola\nXedapen hauek KREAN S.COOP.ek (aurrerantzean, “EKIOLA”) www.ekiola.eus domeinuaren bidez (aurrerantzean, “Webgunea”), Interneteko erabiltzaileen eskura (aurrerantzean, “Erabiltzaileak”) jartzen duen gunera sartzeko eta zerbitzua erabiltzeko modua arautzen dute.\n. Erabiltzaile zaren heinean, nabigatzen jarraitu aurretik, garrantzitsua da baldintza hauen berri izatea.\nEKIOLAk, berriz, Webguneko erantzulea denez, bere gain hartzen du erabiltzaileen informazioa berme guztiekin prozesatzeko konpromisoa, bai eta datu pertsonalak jaso eta erabiltzeko modua zein informazioaren gizartearen zerbitzuak arautzen dituzten nazioko zein Europako baldintzak betetzeko konpromisoa ere.\nInformazioaren Gizarteko Zerbitzuei eta Merkataritza Elektronikoari buruzko uztailaren 11ko 34/2002 Legearen 10. artikuluak ezartzen duenez, informazioaren gizarteko zerbitzuak ematen dituenak derrigorrez eduki beharko ditu hainbat bitarteko, zerbitzuaren hartzaileek zein organo eskudunek, bitarteko elektronikoen bidez, modu iraunkor, erraz, zuzen eta doakoan, informazio hau eskura dezaten:\nDomeinuaren izena: www.ekiola.eus\nHelbide elektronikoa: info@ekiola.eus\nJabea: KREAN, S.COOP. −helbidea: Garaia Berrikuntza Gunea, Goiru kalea 7, Arrasate−, Euskadiko Kooperatiben Erregistroan inskribatua dagoena (534. folioa, 1. idazpena, 96.0.011 zenbakia) eta IFZ F20545018 zk. duena.\nEKIOLAk beretzat gordetzen du, edozein unetan eta inolako aurreabisurik eman gabe, edukien, erabilera baldintza hauen eta, oro har, Webgunearen diseinua eta konfigurazioa osatzen duten elementu guztien edozein aldaketa edo eguneratze egiteko ahalmena. Webgunearen azken eguneratzean argitaratutako sarbide edota erabilera baldintzak arautuko dira, eta bisita bakoitzean aplikatzekoak izango dira Webgunean bertan une horretan argitaratuta daudenak.\nErabiltzaileak, Webgune honetan sartuz gero, erabilera baldintza hauek espresuki eta modu garbian onartuko ditu, eta, hain justu baldintza hauen arabera zehaztuko da erabilera erregimena. Onarpen horrek idatzi eta sinatutako edozein kontraturen balio eta eraginkortasun berbera izango du. Erabiltzaileak, erabilera baldintza hauek osorik onartu ezean, ez du Webgune honetan sartzeko baimenik izango.\nErabiltzaileak derrigorrezkoa duenean erregistratzea Webgunea erabiltzeko edota EKIOLAk horren bidez Erabiltzailearen eskura jartzen dituen eduki eta zerbitzuetara sartzeko, Erabiltzailea bera arduratuko da informazio egiazkoa eta legezkoa emateaz, bai eta pasahitza arduraz erabiltzeaz ere, baldin eta, erregistro horren ondorioz, Erabiltzaileari pasahitza ematen bazaio. Kasu horretan, emandako edozein identifikatzaile edota pasahitz behar bezala zaintzearen eta haren konfidentzialtasunaren ardura izango du Erabiltzaileak, eta konpromisoa hartuko du hirugarrenei ez lagatzeko, ez aldi baterako, ez etengabean, bai eta kanpoko pertsonei sartzen ez uzteko konpromisoa ere.\nWebgunerako eta hango edukietarako sarbidea doakoa da, eta doakoa izango da, halaber, Webgunearen bidez Erabiltzailearen eskura jarritako zerbitzuak erabiltzea; ez, ordea, Erabiltzaileak hornitzailearekin kontratatuta duen telekomunikazio sarera konektatzeko kostua.\nWebgunea erabiltzean, Erabiltzaileak konpromisoa hartzen du EKIOLAren edo hirugarrenen irudi, interes eta eskubideei kalte egin diezaiekeen edo Webgunea bera kaltetu, baliogabetu edo gainkargatu dezakeen edo, edozein modutan, haren ohiko erabilera eragotziko lukeen inolako portaerarik ez izateko.\nDatuak nola tratatzen ditugun jakiteko, Erabiltzaileek gure Pribatutasun Politikan egin dezakete kontsulta.\nErabiltzailea jakinaren gainean geratzen da, eta onartzen du Webgune honetara sartzeak ez duela esan nahi, inola ere, EKIOLArekin harreman komertzial bat hasi duenik. Horrela, Erabiltzaileak Webgunea, eta hango zerbitzuak zein edukiak erabiltzeko konpromisoa hartzen du, indarrean dagoen legedia, fede ona eta ordena publikoa urratu gabe.\nDebekatuta dago Webgunea legez kontrako helburuekin edo helburu kaltegarriekin erabiltzea, edo, edozein modutan, Webgunearen ohiko funtzionamendua kaltetu edo eragotzi dezaketen helburuekin erabiltzea.\nWebgunea erabiltzean, Erabiltzaileak konpromisoa hartzen du EKIOLAren edo hirugarrenen irudi, interes eta eskubideei kalte egin diezaiekeen edo ataria bera kaltetu, baliogabetu edo gainkargatu dezakeen edo, edozein modutan, haren ohiko erabilera eragotziko lukeen inolako portaerarik ez izateko.\nEKIOLAk egokitzat jotzen dituen segurtasun neurriak hartzen ditu, Webgunearen funtzionamendua egokia izan dadin eta birus eta osagai kaltegarririk ba ote dagoen hautemateko. Hala ere, Erabiltzaileak jakin behar du Interneteko sistema informatikoen segurtasun neurriak ez direla guztiz fidagarriak, eta, beraz, EKIOLAk ezin duela bermatu Webgunean jasotako eduki eta zerbitzuen etengabeko erabilgarritasuna, ez eta erabiltzailearen sistema informatikoetan (softwarea eta hardwarea) edo dokumentu elektronikoetan eta fitxategietan aldaketak eragin ditzaketen birusik edo bestelako elementu kaltegarririk ez egotea ere.\nEra berean, EKIOLAk eskubidea izango du zerbitzua partzialki edo erabat eteteko, aldi baterako edo behin betiko, aldaketa teknikoak edo matxurak izanez gero, eta aldez aurretik jakinaraziko du, ahal bada, bere Webgunearen bidez edo horretarako prestatutako beste edozein bitartekoren bidez.\nWebguneko Jabetza Industrial eta Intelektualeko eskubide guztiak legez erreserbatuta daude, eta eskubide horiek eskuratzea edo Erabiltzaileak erabiltzea ez da, inola ere, EKIOLA titular edo jabe duen edozein aktiboren gaineko inolako erabilera lizentzia edo eskubidetzat hartu behar. Eskubideen erreserba honek honako hauek barne hartzen ditu: (i) kanpo itxura (look and feel) eta Webgunearen nabigazio kodea, diseinua eta egitura; eta (ii) edozein formatutan Webgune honen bidez sar eta bana daitezkeen edukiak.\nIzen komertzialei, markei, logotipoei edo beste zeinu bereizgarri batzuei buruzko erreferentziak Webgunean sartzeari dagokionez −EKIOLAren edo hirugarrenen titulartasuna izan edo ez eta erregistratuta egon edo ez−, debekatuta egongo da EKIOLAren edo haren legezko titularraren berariazko baimenik gabe horiek erabiltzea.\nDebekatuta dago Webgunean dagoen informazioa erreproduzitzea, kopiatzea, banatzea, eraldatzea, jendearen eskura jartzea, bai eta antzeko beste edozein jarduera egitea ere. Halaber, debekatuta dago Webgunean dauden materialen diseinua eta horien hautapen zein aurkezpen modua baliatzea, helburua eta horretarako erabiltzen den bidea edozein izanda ere, EKIOLAren berariazko baimenik gabe.\nHorrenbestez, Erabiltzaileak soil-soilik modu pertsonal eta pribatuan ikusi eta erabili ahal izango ditu Webgunearen bidez bere eskura jarritako edukiak eta zerbitzuak, eta, betiere, eduki edota zerbitzu horiekin merkataritza edo lanbide jarduerak garatzeko ez bada.\nEra berean, debekatuta dago Webgunearen funtzionamendurako, sarbiderako eta erabilerarako beharrezkoak diren ordenagailu programetatik eratorritako obrak edozein modutan deskonpilatzea, desmuntatzea, horien alderantzizko ingeniaritza egitea, azpilizentziatzea edo transmititzea, bai eta itzuli edo gauzatzea ere. Webgunearen Erabiltzaileak ezingo ditu bertan instalatuta egon daitezkeen babes gailuak edo segurtasun sistemak kendu, aldatu, saihestu edo manipulatu.\nWebgunearen bidez, EKIOLAk Erabiltzailearen eskura jartzen ditu estekatzeko gailu teknikoak (hala nola botoiak, estekak eta bannerrak), Erabiltzailea hirugarrenen jabetzakoak diren edo haiek kudeatzen dituzten Interneteko beste gune edo atari batzuetara sar dadin. Nolanahi ere, EKIOLAk ez du horien gaineko kontrolik izango (aurrerantzean, “Estekatutako Guneak”).\nEKIOLAk ez ditu ezagutzen, ez eta kontrolatzen ere, Estekatutako Guneetako edukiak eta zerbitzuak, eta Webgunearen bidez horietara sartzeko aukera izateak ez du esan nahi, inola ere: (i) EKIOLAk Estekatutako Guneetako edukiak eta zerbitzuak gomendatu edo onartzen dituenik; edota (ii) Estekatutako Guneko arduradunaren eta EKIOLAren artean harremana, lankidetza edo mendekotasuna dagoenik.\nHorren ondorioz, EKIOLAk ez du bere gain hartzen Estekatutako Guneei buruzko inolako erantzukizunik, eta, beraz, ez du bere funtzionamenduaren, horietan bildutako edukien eta zerbitzuen, eta Estekatutako Gune horietako esteken gaineko inolako ardurarik.\nErabiltzaileak ziurtasunez jakingo balu Estekatutako Gune baten bidez garatutako edukiak, zerbitzuak edo beste edozein jarduera bidegabeak edo desegokiak direla, berehala jakinarazi beharko dio EKIOLAri, hala badagokio, dagozkion neurriak har ditzan.\nBeste webgune edo atari batzuetan hipertestu estekak (hiperestekak) ezartzeko baimena ematen da, baldin eta http://www.ekiola.eus helbideko orri nagusira zuzenduta badaude, edo, hala badagokio, Webgunearen beste edozein barne orritara (deep link), eta, betiere, orrialdeak leiho osoan eta dagozkien URL helbideekin agertzen badira, Webgunerako hiperesteka jartzeagatik sor daitezkeen erantzukizun eta arrisku guztiak euren gain hartuz.\nHiperesteka ezartzen den webgunean edo atarian ezin izango da inola ere adierazi EKIOLAk hiperesteka hori baimendu duenik, salbu eta EKIOLAk berariaz eta idatziz hala egin badu.\nHiperesteka bere atarian edo webgunean jartzen duen hirugarrenak EKIOLAren edota Webgunearen marka, izena, izen komertziala, errotulua, logotipoa edo beste edozein identifikazio elementu ere sartu nahi badu, EKIOLAren aldez aurreko berariazko baimen idatzia beharko du.\nAipatutako guztia alde batera utzi gabe, erabat debekatuta dago http://www.ekiola.eus Webguneko orri bat EKIOLArena ez den beste webgune bateko leiho batean aurkeztea, “framing” izeneko teknikaren bidez, non eta ez duen EKIOLAren berariazko baimenik.\nEra berean, erabat debekatuta dago http://www.ekiola.eus Webgunearen bidez zabaldutako edozein eduki EKIOLArena ez den beste webgune edo atari batean sartzea, “in line linking” izeneko teknikaren bidez, EKIOLAren berariazko baimenik gabe.\nBaldintza horien arabera hiperesteka ezartzeak ez du esan nahi, inola ere, EKIOLA eta hiperesteka hori ezarri duen webgunearen edo atariaren jabea/arduraduna elkarrekin harremanetan egongo direnik, ez eta EKIOLAk hiperestekak biltzen dituen edukiak edota zerbitzuak onartzen dituenik ere.\nNolanahi ere, EKIOLAk bere gain hartzen du bere Webgunerako hiperesteka edozein unetan debekatzeko edo erabilezin uzteko eskubidea, bereziki hiperesteka ezarri duen webgunearen edo atariaren jarduera edota edukiak legez kanpokoak baldin badira.\nBERMERIK EZA ETA ERANTZUKIZUNA\nEKIOLAk ez du inolako bermerik ematen, eta ez da, inola ere, ezein kalte-galeren erantzule egiten, baldin eta kalte horiek honako hauek eragin baditzakete:\nWebgunearen edo haren zerbitzu zein edukien erabilgarritasunik, mantentze lanik eta funtzionamendu egokirik ez izatea;\nLegez kontrako, arduragabekeriazko, iruzurrezko edo Lege Ohar honen aurkako erabilera izatea;\nHirugarrenek emandako eta Webguneko erabiltzaileen eskura jarritako zerbitzuen zilegitasunik, kalitaterik, fidagarritasunik, baliagarritasunik eta erabilgarritasunik ez izatea.\nErabilera baldintza hauek Espainiako ordenamendu juridikoaren mende daude.\nWebgunera, haren edukietara edota EKIOLAk bere Webgunearen bidez Erabiltzailearen eskura jartzen dituen zerbitzuetara sartzearen ondorioz sor daitekeen edozein gatazka konpontzeko, Erabiltzaileak eta EKIOLAk erabaki dute, aplikatu beharreko legeak aukera ematen duen neurrian, Donostiako Epaitegi eta Auzitegietara jotzea berariaz, eta legokiekeen beste edozein foru orokor edo bereziri uko egitea.\n Ahal denean, sarbiderako ziurtagiri elektronikoak erabiltzeko behar diren erreferentziak txertatu beharko dira.