carrere kontalaria: 2012\n“Gure mugen kontzientzia da, berez, gure errealitatearen kontzientzia. Etsipenaren eta zalantzaren lainoaren erdian, posible da gauzak aurrez aurre hartzea eta bertatik bertara borrokatu: gure mugetatik abiatuz, baina horiek berak borrokatuz.\nHau horrela izanik, konbentzituentzat idatzitako literatura “iraultzailea” bezain desertorea izango da, norbere zilborraren goraipamenerako kontsakratutako literatura kontserbadorea”\nEduardo Galeanok literaturaren gainean aspaldian idatzitako lerroak dira. Aipuak baino ez diren lerro hauek, gogoeta luzeago baten barnean eginikoak dira, idazleak jendartean bere ofizioaz duen jarrera eta irudia aintzat hartuz. Idazle uruguaiarrari gogoeta lapurtuz, alda dezagun idazlea kontalariagatik, izan ere alde handirik ez baitago, batak letrak paperean jartzen baititu eta besteak hitzak airean. Egin dezagun gogoeta kontalariak egungo krisi eta aldrebeskeri egoeran hartzen duen lekuaz. Kontalariak jendeari mintzatzen zaio irudimenaren lurraldetik, istorioak ekartzen dizkio gogora, kondairak eskaintzen dizkio aurrean duenari irudimenaren bidezidorretan abia dadin. Nora eraman nahiko du ikusle/entzulea? Zein gogoetatik abiatuko da parekoa gogoetan jartzeko? Kontzientziak ernetzearen beharra aipatu ohi da maiz, baina ernaturik al du kontalariak bere kontzientzia? Jendeari mintzatzen zaion kontalaria, bizi duen jendartearen zein lekutik zuzentzen zaio? Beste pasarte batean Galeanok aipatzen du idazleak solaskideak behar dituela, ez miresleak. Kontalariak zer behar du? Etsipenaren eta zalantzaren erdian kulunka, nola heltzen dio etorkizunaren itxaropenari?\nPublicado por carrere en 16:33 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nHemen ondoan bazen etxe bat, orain berria dagoen lekuan; ba esaten zuten, bertan bizi ziren ahizpak sorginak zirela. Nik ezagutu nituen eta txikitan kontatzen ziguten...». Mendaroko taberna batean nengoen, eta ipuin saioaren ostean ikusle egondako gizon bat kontatzen hasi zitzaidan neronek askotan kontatutako ipuina, ezagutzen ditudan bertsioetatik bat. «Hori esaten zuten...», zioen gizonak. Zerbezak eskuan gertatzen diren gauza harrigarriez aritu ginen. Galdera zaharra da. Nondik sortzen dira ipuinak? Ez naiz ari, jakina, idazle batek paper gainean bere mundu imajinariotik letretara eramandako istorioaz; kultura guztietan ahoz aho igaro diren kontakizunez baizik. Izango zen une bat ipuina abian jarri zenekoa; norbaitek lehenengoz kontatu zuena. Idazketan ez bezala, ahotik ahora igaro den kontaketa aberasten joan da, eboluzionatzen, eraldatzen; pertsonak, etxeak, herriak, herrialdeak bidaiatuz. Eta bidaia horretan ipuina berezko izaera hartzen joango da, etengabeko aberaste eta eboluzionatze batean. Kontalaritza garaikideak ipuin horiek hartu eta izaera eszenikoa emango die, hitzaren kirol hori bestelako proposamen artistiko gisa eskainiz. Kontalari modernoa kultur altxor horren bersortzailea izango da, herri sormenari ikuspegi ezberdina emanez, ipuinak kontatzea arte eszeniko bihurtuz. Eta, agian, halako batean, lagun arteko pasadizoak eszenara eramango ditu, hitzak ahotik ahora errealitatearen mundutik fantasiaren eta sormenaren mundura bidaian eramanez. Izan ere, kontalaria bere mundu imajinarioetan barrena abiatzera gonbidatzen gaituen sortzailea da.\nPublicado por carrere en 4:45 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 2:18 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 12:12 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 5:35 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 3:16 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nAntzerkian laugarren pareta aipatu ohi da eszenatokia eta ikusleen artean nolabaiteko muga ikusezina bezala, komunikazio zuzena eragozten duena. Kontalaritzan berriz, laugarren pareta horren ideia ezinezkoa da, izan ere ipuinak kontatzeak derrigorrez ekarriko baitu ikuslearekin harreman zuzena. Kontalariak ezingo luke ipuinik kontatu aurrean duenarekin kontatu gabe. Hartu eman zuzen horretan eraikitzen da kontatze ekintza. Ipuina aldi oro aldatzen da. Kontalariak aldaera berriak ekarriko ditu narrazioetara, batzuetan nabarmenak, bestetan soma ezinak ia; baina kontaldi bakoitza ezberdina izango da.\nDena dela, kontalaritzak badauka bere laugarren pareta ere, segur aski antzerkiarena baino zailagoa hausteko, oraingoz bederen. Laugarren pareta hori ikusezintasunarena da. Ordizian edo Tolosan bizi ez den ipuinzale bati galdetzen badiogu zer iruditu zaion bi herri horretan bosgarren urtez antolatzen den Ahoz Aho nazioarteko ipuin jaialdia, segur aski erantzungo du, harrituta, ez zuela horren berri. Eta ez da harritzekoa, izan ere hedabideetako kultur sailetan ipuin kontaketa jaialdiek ez baitute merezi lau lerro ziztrin. Euskal Herrian ospatzen diren ipuin jaialdien informazioa tinta sinpatikoarekin inprimatzen dira kultura orrialdeetan. Ipuin ikuskariak inexistentziara kondenatzen dira. Kontalaritza kontenporaneoaren proposamen artistikoak, horien gaineko gogoetak, helduentzako ikuskariak, laugarren pareta horren atzean ezkutatzen dira. Antzerkian bezala ere hormatzar hori hautsi beharrean gaude, ipuin kontaketa bizirik dirauela jakin dadin. Gaur ospatzen den Nazioarteko Kontaketaren Egunean ere.\nPublicado por carrere en 8:29 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nGrabazio batean ikusi nuen orain dela gutxi. Lagun batek erakutsi zidan. Quebec-eko merkatu batean jende andana sartzen da. Musikariak dira gehienak, bibolina, soinua, gitarra eta antzekoak jotzen, kalejira ederra osatuz. Eraikinaren erdian dagoen plazatxo baten erdian dagoen mahai batean bibiolin jole bizar zuri bat igo eta istorio bat kontatzen hasten da, musikariek jotzen jarraitzen dutelarik. Gero eta jende gehiago hasten da biltzen mahaiaren bueltan. Kontalariak alde batera eta bestera jiratzen da hitza ahoan eta gorputzean, adoretsu, musikariak lagun. Istorioa amaitzear dagoenean, kontalariaren inguruan sekulako jende multzoa bildu da, festa giroan. Egun horretan merkatua eros lekua baina erromeria lekua bihurtu zen, une batez bederen.\nGaraiotan gero eta pribatizatua gertatzen ari den kalea bizi pozaz hartzea, herritarrak beraiek hiriaren bizitzaren garapenean protagonista bihurtzen laguntzea da. Eta istorioak kontatzea hiriaren espazioak irudimenaz betetzen lagun dezake. Baina ipuinek bestelako espazioak behar dituzte. Kontalari batek sortutako ipuin espektakuloak bestelako lekuak behar ditu, ere. Ipuinak kontatzea ez da, besterik gabe, jendeari istorio ederrekin liluratzea. Baldintza desegokietan, lilura zapuztu egin daiteke. Ipuin ikuskari batek leku egokiak behar ditu, kontalariak bere lana txukun eskain dezan, publikoa eroso egon dadin. Ederra da merkatu bateko mahaian igota ipuin bat kontatzea erosketan dabilen jendeari, espazio publikoak humanizatzen baititu, baina ipuin ikuskariak humanizatzeko bestelako lekuak ere behar dira. Antzokiak igoal?\nPublicado por carrere en 12:35 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 15:59 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 12:19 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por carrere en 4:06 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada


Juako Escaso: «Sektore politizatuak baino ez du langile borroken berri» | Bizigiro | Berria\nATZEKOZ AURRERA. Juako Escaso. Idazlea\n«Sektore politizatuak baino ez du langile borroken berri»\n'Todo que ganar' liburua aurkezten ari da egunotan Escaso, 1976ko martxoaren 3ko Gasteizko sarraskian kokatutakoa.«Garai hura ikusaraziz baino ez da helduko biktimen erreparazioa».\nGidoilaria zen Juako Escaso (Madril, 1987) lanbidea utzi eta beste era batean bizitzea erabaki zuen arte. Orduan, landan etxe bat okupatu eta idazten hasi zen. Todo que ganar (Dena irabazteko) hirugarren lana kaleratu berri du, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiaren bueltan. Grebak, batzarrak, istiluak, antolakuntza, errepresioa... horiexek dira bi emakumeren bizitzen inguruan eraikitako eleberriaren ardatzak.\nZerk bultzatu du madrildar bat Gasteizko martxoaren 3ko gertakariak kontatzera?\nLangile borrokaren inguruko jardunaldi batzuetara joan nintzen, eta martxoaren 3ko gertakarien berri izan nuen. Gaiak gatibatu egin ninduen. Aldi berean, lagun batek esan zidan interesgarria litzatekeela boterearen erasoei aurre egiteko eman diren erantzun feministak aztertzea. Bi ideiak nahastu, eta garai hori bizi izan zuen emakume baten eta haren alabaren istorioa eraiki dut.\nBi garai islatu dituzu: frankismoaren amaiera eta gaur egungo egoera.\nBi garai historikoren arteko elkarrizketa da. Borrokak asko aldatu dira: lehen, erradikalagoak ziren; orain, infantilagoak. Eleberrian, protagonista haren amak iraganean izandako erradikaltasun horren bila abiatzen da.\nEleberri moduan kaleratu duzu obra, baina dokumentazio lan ikaragarria egin duzu.\nTestuinguru soziopolitikoa eraikitzeko, nire eskuetan erori den guztia erabili dut: artxiboetara joan naiz, orduko egunkariak irakurri ditut, martxoaren 3a azalean bizi izan zuten batzuekin solas egin dut... Era horretan, azpitramak eta anekdotak txertatu ahal izan ditut.\nMemoria historikoa berreskuratu nahi duzu?\nBai, hala da. Jendea ez da oroitzen langile borrokekin. Esaterako, Madrilen, 1970eko hamarkadako langileen mobilizazioak ahantzi egin dira, eta ikaragarriak izan ziren: erreboltak, Marconi fabrikako altxamendua, Correosekoa, Atotxako abokatuen heriotza... Gazteriak ez du hori guztia presente. Martxoaren 3ko gertakariekin, gauza bera. Sektore oso politizatuak baino ez du langile borroken berri.\nZein da obraren helburua?\nMemoria horma hilobitik ateratzea; historia jendeari erakustea. Soilik gertatutakoa kontatuta lortuko dugu jendeak gertakarien inguruan solas egitea. Garai hura ikusaraziz baino ez da helduko martxoaren 3ko biktimen erreparazioa.\nZure hiru obrek ezkerreko karga politiko handia daukate. Sistema pitzatzeko arma al da literatura?\nLiteraturak ez du zertan izan osagai politiko horren nabarmena, baina gaur egungo garai honekin estuki lotua dago. Gaur egun, gertatzen ari denarekin, ezinezkoa da jarrera inpartziala hartzea; batez ere, inpartzialtasuna ez delako existitzen: norbaitek zerbaiten inguruan ez hitz egitea erabakitzen duenean, posizio politiko bat hartzen ari da. Niri dagokidanez, nire aukera hatza zaurian sartzea da; ez,ordea, jendeari esateko zer dagoen ongi eta zer gaizki; ez galdera erantzuteko, galderak egiteko baizik.\nDiozunez, zaila da idazlea eta antikapitalista izatea.\nLiteratur sari gehienak estrategia komertzial hutsak baino ez dira. Norberak ikusiko du nola atera babak eltzetik, baina inor ez dago parte hartzera derrigortuta. Dena den, idazle bezala kasik ezinezkoa da sistematik ateratzea: batek ia ezin du ekoizpen katetik kanpo argitaratu. Bahitzen gaituen burbuila da kapitalismoa. Egin daitekeena da zirrikituak bilatzea; adibidez, Virus, La Oveja Rosa eta Txalaparta argitaletxeak ez dira besteen berdinak. Ni neu liburuaren merkatua berreraiki nahi duten haiengana gerturatzen saiatzen naiz.


Iparralde Gualdia! – Zawp\nHome » ZAWP Mundua » Iparralde Gualdia!\nAbenduak 3, larunbata, Euskararen nazioarteko eguna da. 1995tik aurrera Euskaltzaindiak eta Eusko Jaurlaritzak eguna erakundetu zuten, egun honetan Frantzisko Xabierkoaren heriotza izan baizen eta bere azkenengo hitzak euskaraz izan ziren, bere ama hizkuntza alegia.\nZAWPk, Deustuko Berbaizu euskal elkartearekin batera, egun horretan Euskal hizkuntza eta kulturarekin zerikusia duen ekitaldi bat antolatuko dugu. Horrela, Berbaizuk Iparraldea berpizteko hiru dinamika antolatu ditu hilabete honetan. Azkenengo ekitaldia ZAWPen izango da, musika kontzertua hain zuzen ere. Kontzertu honek, euskal iparraldearen soinu eta zaporeak hurbilduko ditu Bilbo hirira.\nAlde batetik, Paco, bakarlari baxe-nafarrak, orain grabatzen ari den diska aurkeztuko digu. Ondoren, Begiz Begi post-rock-talde lapurtarrak joko du, kaleratu berri duten Hatsa (Baga biga, 2016) diska aurkeztuz. 2015eko Banden Lehia irabazi zuen taldeak, Iparrean sortzen ari den euskal musika ekarriko digu belarrietara. Beste aldetik, Iparrean sortzen diren garagardo artisauak ere dastatu ahal izango ditugu. Horrela, Hazaparneko Etxeko Bob’s Beer garagardo artisauak bertan egongo dira.\nSarritan, badirudi Iparraldea urrun sentitzen dugula. Ekintza honen bidez, distantziak murriztu eta bertako errealitatea auzora ekarri nahi dugu.\nLarunbatean, gure hizkuntzaren egunean, aukera paregabea edukiko dugu gure herriko musika entzuteko.


Berria: kultura - ig., 2018-12-16 00:00\n«Txapelketak aurpegi ona eta txarra biak daukaz», bota zuen Onintza Enbeitak hasierako agurrean. Aurtengoan, txapelarekin eta aurpegi onarekin amaitu zuen, berak irabazi baitu, 843,5 punturekin, Bizkaiko Bertsolari Txapelketa. Etxahun Lekuerekin (814,5) jokatu du buruz burukoa. Haien atzetik geratu ziren, hurrenez hurren, Xabat Galletebeitia (493), Jone Uria (489), Nerea Ibarzabal (489), Miren ...\nBertsolari txapelketetako finalek -Txapelketa Nagusikoek bereziki, baina herrialdeetakoek ere bai- badute giro berezi bat; lehia guztiek dakarten emozio eta suhartasunetik harago, halako bizipoz moduko bat sumatzen da, euforiatik gertu dagoen sentimendu bat. Atzo begien bistakoa izan zen hori Miribillan (Bilbo), Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren finalean.Finala 17:00etan hastekoa zen, baina askoz ...\nGaur zortzi banatu zuten Wole Soyinka saria, Lagosen. Lumina fundazioak ematen du, eta, erakunde horren beraren hitzetan, saria «panafrikarra» da, eta «Afrikako Nobel sariaren pareko» gisa hartu behar da. Bi urtean behin eman ohi dute, «afrikarrak batzeko, Afrikan dauden adimen handiak ospatzeko», eta aurtengoa Harriet Anena ugandarrak eta Tanure Ojaide nigeriarrak jaso dute, ex aequo.Poeta ...\nKepa Altonagaren Duvoisin kapitainaren malura; Bonaparte printzearen itzalean liburuaren tesietako baten funtsak sukalkiekin —Xabier Amurizaren terminologian: muturrera eramandako euskalkia— du zerikusi zuzena. Luis Luziano Bonaparte printzeak bere landa- eta itzulpen-lanetan kolaboratzaile izan zituenei zera eskatu zien euskararen dialektoen azterketa burutzeko: ahalik eta hizkerarik ...\nBatzuetan, abenturak ez direnak proposatzen zaizkie haurrei. Irakurketa librean aukera dezaten zailagoak izaten dira, amu egoki batekin eskaini ezean. Zer esanik ez genero identitateaz ari diren liburuekin, esku artean duguna kasurako. Halakoetan, haurrei liburuaren bertuteak azpimarratzen dizkiet.11 ataletan banatutako 60 orrialde eskasekoa da hau, sei ilustrazio eta guzti. Irakurketa errazekoa, ...\nKontuz, lagun! Liburu hau ezuste batekin amaitzen da, eta beraz, hemendik aurrerakoek jolasa zaputz dezakete.Kontakizuna 70 gutunetan eskaintzen zaigu, Gaia deitzen den narratzaileak Helen bere lagunari idatzitakoak, ia urtebetez. Azken idazki bat dago, narratzaile orojakile anonimo batek idatzia, halabeharrez aurreko testuetatik desberdina, baina, aurreko gutunen formatua errepikatzen duenez, ...\nLehen pieza, Quorum, hastearekin batera iristen da lehen dardara. Euli multzo batek egingo lukeen zarata eman lezakeen distortsioaren atzetik, ahots hautsiak entzuten dira, lehen planora ezin iritsita, harrizko perkusioek Dancing and Blood bigarren kantuari hasiera ematen dioten arte. Hor altxatzen da Mimi Parkerren ahotsa minutu batez, drone doinu bat bi minutuz entzun baino lehen. Barnean ...\nAitortu behar dut disko honek halako eskizofrenia moduko bat eragin didala. Lehenik eta behin, Eguberriak gustatu ez eta eguberri kantei eskainitako disko baten iruzkina egingo dudalako. Bigarrenik, duten erlijio-kutsu nabarmena dela-eta, herri musiketan gutxien estimatzen dudan kantu motetako bat delako hauxe. Arrazoi formalak ere banituen, erronka galanta dela, adibidez, bost lagun ezberdin ...\nIzar & Star zikloaren barruan, beste emanaldi bat izango da Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltzean, heldu den ostegunean; emanaldi bikoitza, gainera.Ezkerraldeko La Secta taldeak hasiko du gaua. 1990. hamarkada hasieran jo zuen goia taldeak, aitzindariak izan ziren psikolegia, garage punka eta ingelesezko hitzak, besteak beste, batera jotzen Euskal Herrian. Bada, ostegunean, atzerago egin, eta ...\n'Big Attraction & Giddy Up'\nHonatx, urtea amaitzear dagoela, 2019ko punk-rock disko bikainena, zeina Amyl and the Sniffers australiarren eskutik datorren. Grabazioak, laburrak bezain zirraragarriak, taldearen lehenengo bi EPak jasotzen ditu: Big Attraction (2017) eta Giddy Up (2016). Bada, glam-punk itxurako lau gazte musikariok urgentziaz beteriko kantu laburrak sortzen dituzte, labanaren antzera sartzen direnak tinpanoan, ...\nEtena iragartzen duen orok du itzultzeko aukera. Abadiñoko Muted taldea iaz elkartu zen, zazpi urteren ondoren. Sare sozialetan taldekide batek jarritako irudi batek eragin zuen itzulera. Plateruena Kafe Antzokian eskainitako itzulera kontzertuak bultzada berezia eman zion bandari. Horren ondorioa da Krisis 4.0 diskoa. Bizkaitarren ibilbideko laugarrena da, eta zortzi abesti ditu. Aro berrian ...\nProiektu politiko osoa otsailean du aurkeztekoa Euskal Elkargoak. Baina urtea bukatu baino lehen, ezinbestekoa zitzaion bere gain hartu beharreko azken eskumenak bozkatzea, legeak hori baitio, gero berantegi baitzitekeen. Hogei bat erabaki bozkatu zituen atzo, eta horien artean, kultur politika baterako koadroari lotua azkena.Elkargo mailako interesa duten azpiegitura kulturalen eraikuntzaren, ...\nBerria: mundua - ig., 2018-12-16 00:00\nZazpi hildako, ehunka zauritu, beste hainbeste atxiloketa. Jaka Horien hilabete bateko mobilizazioek utzitako zenbakiek erakusten dute egoeraren hedadura. Erregaien gaineko zergaren kontra abiatutako borroka frantziar anitzek dituzten nekeziak agerrarazi dituen mugimendu bilakatu da, eta etsai argi bat identifikatu du: Emmanuel Macron, «aberatsen presidentea». Mobilizazio forma berri bat ekarri ...\nIazko presidentetzarako hauteskundeetatik, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak badu oinarrizko arazo bat: babes elektorala. Lehen itzulian botoen %24 eskuratu zituen, eta, bai, emaitza ona da, baina ez hainbestekoa, adibidez aurreko biekin alderatuz gero: 2007an, Nicolas Sarkozyk %31 lortu zituen, eta, 2012an, François Hollandek, %28,6. Ez da arazo bakarra: bigarren itzulian Marine Le ...\nTantaz tanta betez joan da, eta azkenean gainezka egin du. Milaka euskal eta frantses herritarren pazientziak goiti egin zuen gobernuak iragarri zuenean erregaien gaineko zerga %23 igoko zuela 2019an. Autoaren erregai depositua betetzeko dirua nola, agortu egin zen jendearen pazientzia eta gainez egin zuen haserreak. Amorruak errepideetara eraman zituen herritarrak, eta Jaka Horien mugimendua ...\nHutsala iduri lezakeen alde txiki horregatik ez balitz, munduko ekosistemak, izozguneen edo koralezko uharrien kopurua, eta bioaniztasuna, animalia eta landareen habitatak zeharo aldatuko eta murriztuko lirateke, desertu gero eta idorragoak sortuz, itsasoen maila igoz eta espezien galera areagotuz. Klima aldaketaz hitz egitean 0,5 graduren aldea itzela da. Katowicen (Polonia) abenduaren 3tik ...\nAustraliak Jerusalem ekialdea Israelgo hiriburutzat jo izanak haserrea piztu du\nSYDNEY. Scott Morrison Australiako lehen ministroak jakinarazi du Jerusalem ekialdea Israelgo hiriburutzat hartzea erabaki dutela. Enbaxada «oraingoz» ez dutela aldatuko esan badu ere, agintariak zehaztu du «praktikoa» denean egingo dutela, eta egoitza bila ari direla. Erabakiak Palestinako erakundeen haserrea eragin du.\nObamacare Konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du AEBetako epaile batek\nWASHINGTON. Barack Obamaren agintaldian onartutako osasun sistemaren erreforma Konstituzioaren kontrakotzat jo du epaile batek.Donald Trumpek bultzatutako zerga erreformari lotuta dago erabakia; osasun asegurua ez edukitzeagatik isuna ezartzeko aukera bertan behera utzi baitzuen Obamacarek. Helegite Auzitegira joko dute orain.\nILUNTZEN ARI DA\nBerria: ekonomia - ig., 2018-12-16 00:00\nEz da algoritmo konplexurik behar autogintzan aldaketa sakonak datozela ohartzeko. Kutsadura gero eta ataka larriagoan jartzen ari da ingurumena, munduaren geroa alegia, eta kutsadura horren erantzuleen zerrendaren goialdean errekuntza motorreko autoak daude. Diesel motorra susmagarri deseroso bihurtu da azken urteetan, kutsadurak eragiten dituen gaitz eta heriotza askoren oinarrian motor horren ...\nPentsiodunek Jaurlaritzaren «borondate falta» salatu dute\nEusko Jaurlaritzaren jarreraz «desengainatuta» agertu ziren pentsiodun asko, atzo, Donostian, Bilbon eta Gasteizen «pentsio duinen alde» egindako manifestazioetan. Asteetan Eusko Jaurlaritzaren 2019ko aurrekontuak negoziatzen ibili eta gero, ostegunean EAJk hautsitzat eman zuen negoziazioa EH Bildurekin, eta Jaurlaritzak 2018ko aurrekontuak luzatzea erabaki du: desadostasunaren arrazoi ...


John Herms Marticorena naiz, Halfway, Maryland, U.S. Armadako teniente biologoa, Fort Detrick-eko Institutuan bederatzi urtez ari izana. Zigor zeldetan inkomunikaturik naukaten Baltimoreko presondegitik idazten dizut. Papera eskatu eta ukatu egin didate, eta manera prekarioan idazten dizut, komuneko paperean, leiho zirrikitu batean gorderik izaten dudan lapitz txiki batekin.\nAri natzaizu, jauna, kontatzera natorrena publikatu dezazun, zeure herriaren interesean ez ezik, humanitate osoaren interesean baita.\nNire ama euskalduna da, Elizondokoa, eta seguru aski —aitortu egiten dut— horrexek deziditu nau, gure Armadaren proiektuaren berri eman diezazudan. Baina gainera esperimentu hau... Bai, esperimentu batez ari naiz: baldin eta etzi etortzekoa den —eta ezagutzen ez dudan!— abokatuak «gutun» hau hemendik aterako badu...!\nPakistango Lahoren egin genuen aurrena —neu sartu nintzenetik, ari natzaizu: orduan sukar horiaren birusaz kutsaturiko eltxoez (Corethrella brakeleyi, berez Floridakoak) baliatu ginen; 81eko urtarrilean izandu zen hori; hartan Maryland, gure estatuko unibertsitario talde bat aritu zen, David Nelin irakasle ospetsuaren zuzendaritzapean. Gero, Nikaraguakoa izandu zen: gure Institutuan txertatu eta ugalduriko Aedes aegyptis-ez kutsatu baitzen Managua, eta bostehun mila lagunek sufritu zuten gaitza —Jaunari esker, hamar baizik ez ziren hil. Eta berton ere, orain dela gutxi, Fort Detrick-etik «ihes egin» (?) akain tiki batek (Lyme delakoak) sekulako ikara sortu du ipar-ekialdeko estatu batzuetako populazioaren baitan.\nEz naiz gehiegi hitz egiten ari, Ardanza jauna. Neure arriskuak ezagutzen ditut, baina zeuenak ere bai. Azkenekoz mintzatzen baldin banintz ere. Badakit fida naitekeela zutaz. Iaz gure herrira egin zenuen bisitan ikusi zintudan telebistan, eta zintzoa zarela badakit. Nire ama poztuko zen, zeu ikusi bazintu. Baina hura hil zen, gajoa, kantzer batek eramanda.\nOrain, berriz, Institutuan («U.S. Army Medical Research Institute» izena du) labezomorroekin arduratuta dabiltzala badakit, zein helburuz ignoratzen dut ordea. Hondar hilabeteetan, neure garaiz eta lekuz kanpoko solas batzuk zirela kausa, «puntako inbestigazio»etatik baztertu bainaute. Neure burua salatu nuen, azkarregi noski.\nBazkaltzekoa ekarri didate eta, pausaldi bat egina dut. Jan dut apur bat, nahiz neumokokoz kutsaturiko jana ematen didaten; o, bai, hala ematen didatela seguru nago. Zergatik ez zidaten emango, espetxe batzuetako zenbait presorekin praktika normalak bilakatu direla dakidalarik? Hauen ondorioak ez dira berehala sentitzen, baina egun batzuen buruan dardarizoak hasten badira...\nArdanza jauna, hona zer esan nahi dizudan: U.S. Army zuen herriaren kontrako akain eraso bat paratzen ari da. Zuen mendiak Ixodidae ventricosus delako akainaz kutsatu gura dituzte. Akain hori ez da egundaino zuen herrialdeetan ikusi, AEBetan, Australian eta Afrika hegoaldean ageri da bakarrik. Akain horren emea, txistu bidezko toxina batez, gizakiengan paralisia eragitera irits daiteke. Has nadin hasieratik ordea.\nOrain dela lau bat urte, Nafarroako probintzian U.S. Armyk praktikak egiten dituen landa batzuetan —horien izena ahaztuta daukat—, «gure» abioiek Latrodectus mactans espezieko armiarmetarik milaka batzuk jaurtiki zituzten. Beharbada zeuok ere ez duzue horren notiziarik izango baina, Espainiako militarrengandik heldu bide zen AEBetara kexa, hori zela-eta. Izan ere, araknidoak jaurtiki eta laster, eremu haietatik gertu kanpaturik zeuden soldadu espainol gazte batzuk eraso omen zituzten armiarma haiek, eta «min zuriak nozitu eta gero» —informe batean leitu ahal izan nuenez— «beren gaztetasunak bakarrik salbatu» omen zituen. Erakutsi zenez, armiarma hori ederki moldatzen zen Espainian, eta alde horretatik, gure biologoak pozik egon zitezkeen; alabaina, Latrodectus mactans-ek nonbait Zaragoza aldera migratzeko joera erakutsi zuen, ez izaki hori gure militarren asmoa. Badakit gero haien hiltzeko pestizidak erabili zirela. Honetaz ez da noski, nik dakidala bederen, ezertxo ere publikatu.\n«Esperimentu» horri, esatea gogorra da baina, normal iritzi nion. Hainbat horrelako...! Urrun joan gabe, New Yorkeko metroan ere askatu genituen uda batean arkakuso talde batzuk, hura zuzenean «Illinois Institute of Technology Research»ek eraman baldin bazuen ere... [Frase batzuk ezabaturik originalean].\nNi, hurrena, James Huxsoll komandanteak erakutsi zidan liburukiak harritu ninduen. Spanish ticks izena zuen, eta Minnesotako Unibertsitateko Nekazaritzako departamentuak egindako ikerketa zen.\nJames Huxsoll komandanteaz zer edo zer gehiago esan behar nizuke. Ni hemen preso egotearekin badauka zerikusirik horrek, berak salatu baitzuen Linda Bullardekin mintzatu nintzela...\nNi Fort Detrickera ekarri nindutenean, andrearekin eta geneukan alaba bakarrarekin etorri nintzen. Huxsoll teniente zen orduan, eta ni sarjentu, baina segituan egin genuen amistadea. Arratsaldez Fox-en tabernan edo kantinan zerbait hartuko genuen elkarrekin, eta jai egunetan bi matrimonioak bildu eta haren autoan (Alfa America deskapotable bat) kostaldera joango ginen, edo beste norabait. Tipo ona zen orduan Huxsoll, tipo leiala. Gero berriz... Igual ez da izango hemen esatekoa, baina nik... Huxsoll honek eta nire andreak, badakizu...\nPasa den azaroan izan zen, abendutik hurbil. Goizean Huxsollek bere bulegora deitu dit eta Basque Countryn negutzen diren hegaztiez ikerketa bat egiteko galdetu dit; hegazti bakoitzaren ezaugarri fisiologikoez (lumajeaz batik bat), eta ohiturez eta migraziogune zehatzez, eta elikaduraz eta bestez, lan bat egiteko beraz. Arratsalderako, gordekako artxiboak ikustatzeko baimen-txartela eskuratu dit, beti bezala, ordu bietatik bostak bitarteko horretan.\nNi, aldiz, etxean bazkaldu —nire seme-alabekin!— eta ordu bietarako iritsi naiz Institutura; halere, badaezpadan, liburutegi orokorrean sartu naiz aurrena, eta Huxsollek eskatutako gaiaz liburu eder bat topatu dut justu, han, zuenean publikatutakoa, hango zoologo batzuen lana izan ere —Aranzadi taldea, daiteke?—. Liburua hartu dut eta, lasai ikustekotan, etxe aldera abiatu naiz. Karreteraz bestaldeko lizarren azpian aparkatu Forda... Zertarako detaileak! Atea itxi zidaten eta logelako leihotik ikusi ditut, Huxsoll komandantea eta nire andre galdua...\nBarkatu, Ardanza jauna, xehetasun horietan sartu naizelako. Dena batera gertatu baita... Nire seme-alabekin gogoratzen naiz, denbora gehienean, eta txit sufritzen dut. Ikusiko al ditut, inoiz...! Txoriez ari ginen. Ikerketa, hala eta guztiz, bururatu nuen, eta ez dut hartaz beste deus jakin egundaino. Baina badakit gure militarrak zertan ari diren: Ixodidae ventricosus-ak negualdea Euskadin igarotzen duen txoriren baten —edo batzuen— bitartez helarazi nahi dizkizuete. Eta zehatz, neronek ikusi eta ikasi dudanagatik ziurta diezazuket espezie hauetariko batez baliatuko direla: Scolopax rusticola (oilagorra) edo Tordus iliacus (birigarroa). Bigarren horri kasu emaiozue. Norvegiatik urtero, ehunka ale birigarro heldu baita zuzenki Euskal Herrira; eta, kasualki, Trondheim-etik gertu NATOk laborategi biologiko bat du.\nArdanza jauna, lehenbailehen prebentzio neurriak hartu behar dituzue. Ixodidae ventricosus-a agente aktibo bat duzue, baina agente pasiboak erabiltzea ere oso ongi daitekeena da. Eta bitaz ari naiz bereziki, jadanik munduko bigarren gerran erabili zirenak: euli arruntak eta —batez ere, oraintxe horretan ari dira eta— etxeko labezomorroak. Atxiki iezaiozue edozein foku arrotzi, eta ongi bijila itzazue zuen itsas-portu handienak, eta trenak orobat, litekeena baita intsektu horien arrautzez beteriko kontainer bat helaraz dakizuen (posibilitate horretaz mintzatu izan gara, behin edo behin, Institutuan).\nArdanza jauna, ez dut zuen herria ongi ezagutzen. Beti menditsua imajinatu dut, oso berdea, etxalde txikiak eta jende umoretsu eta gogorra. Bailaretan, berriz, inondik inorako industriak. Kultura zahar baten jabe zarete eta eutsi egin nahi diozue, eta nik horrexegatik miresten zaituztet. Nire amak ez zuen hartaz hitz egiten gurekin inoiz, baina osaba Jose Nevadatik etxera etortzen zelarik, eta biak-ala-biak euskaraz ari zirelarik, hura zeukan begietako poza! (osaba Jose, guk hala deitzen geniolarik ere, ez zen gure familiakoa, baina Elizondo ingurukoa behar zuen, eta hari eskerrak heldu omen zen hona gure ama). Terrorismoa ez dut noski laket, baina zuk hartu bidea —autonomia prudent bat, Espainia errautsi gabe— oso ongi iruditzen zait.\nAise gastatzen da, komuneko papera! Eta arrunt txarra duzu, lapitzaz idazteko. Ohearen hankak daukan irrixku batean gordetzen ari naiz orrixkak. Abokatuari pasatzeko modurik...? Ez ezagutzea ere!\nHurrena orain dela bospasei hilabete suertatu zen. Zuei buruz zer paratzen ari ziren jakinki eta halako operazio batek izan zitzakeen ondorioez kezkaturik, neure kasa, Euskal Herriko geografia eta demografiari buruz ikerketa txiki batzuk egin nituen. Lurralde horietako populazioaren dentsitateak fuerte harritu ninduen. Hala behintzat, egun makal batez, zer bururatuko eta gure Institutuko master den Rohdendorf koronelari mintzatzea bururatu zitzaidan... Fox-en tabernan izan zen, kasualitatez. «Euskal Herriari buruzko esperimentu horiek, badakizu», esan nion, whiski basoa eskuan neukala. Lagunarte xelebre xamarrean ginen, horrexek animatu ninduen, ez nintzen bestela ausartuko eta. «Bai», erantzun zidan, galdera batez, pittin bat arrimatuz. «Jakinen duzu noski, zenbateko jendea bizi den hartan...?». «O, bai...!», erantzun zidan, irribarre batez, gehiago jakin nahirik. Zer esan behar nion, ba? «Nire ama hangoa baitzen, badakizu, zera...». Manera txarrean solastatu nintzen. Eta koronelak susmo okerrak hartu zituen nitaz. Astelehenean James Huxsoll, txerrikume horrek eman zidan haren partez abisu: «Politikaz arduratzen hasi al gara, Herms?». «Ez, baizik eta...». «Ez didazu ezeren azalpenik zor —moztu zidan hizketa—; baina are gutxiago zor dizu zuri koronelak». Eta hitzak bere mingain zikinaz gozatu eta gero: «Hemendik aitzina...». Farmazia zerbitzuetan ipini zidaten destino berria.\nHandik hona, Ixodidae ventricosus-ak transmititu gaitzez zerbait jakin dut. Neure ustean hiru hauetariko batekin esperimentatzen ari dira: «Krimeako sukar hemorragikoa», «Rocky Mendietako sukar purpurazkoa» edota «Rickettsiosis» tipo bat, Rickettsia conori izeneko bakteriak transmititzen duena agian (horiei buruzko xehetasunak edozein medizina liburu espezializatutan topa ditzakezu). Jeneralean mortalak ez izan arren, sukar mota horiek zenbait kasutan odola arras moteldu dezakete. Rickettsiak berriz garunaren paralisia eragin dezake, eta alditan —ume koxkorretan batez ere— heriotza ere bai.\nNolanahi delarik ere, handik eta geroxeago, «Foundation on Economics Trends» erakundearekin jarri nintzen harremanetan, ez noski gure laborategietako ikerketen berri emateko asmotan —hori garestiegi pagaraziko zidaten—, baina bai neure ikerketak sakontzeagatik.\nBerriz ere, maleziarik gabe jokatu nuen, eta horrexek galdu nau. Linda Bullard F.E.T.ekoarekin mintzatu nintzen pare bat aldiz, begiratzen nindutela susmatu gabe. Nire urratsen atzetik Huxsoll bera zebilen. Oker-jaio horrek...! Lindarekin «roilo» bat neukala zabaldu ez zuen bada! Eta situazio huraxe aprobetxatu zuten ederki, berak eta nire andre ustel xamar horrek, ni kalumniatzeko eta beren lotura azkartzeko. Bai, andreak utzi nau, eta umeak berarekin eraman ditu. Eta koronelaren aginduz, hementxe nago, ez jakin zenbat denborarako. Espia izatea lepora diezadakete, eta txarrena —berandu konprenitzen dut— orain artean isilik egon naizena da. Inork ez daki nire berri eta beren esku naukate. Psikiatrikora eraman nazaten beldur naiz. Edo pseudomona batez garbitu nazaten...\nMesedez: laster ekiozue baina, epidemiarik gertatu ezean, ez erabili kontragerra kimikoa, giroa erabat izurriztatuz kontrako efektuak, kalte izugarriak nozi baititzakezue. Kontragerra biologikoa aldiz, para ezazue, ja. Gizonari zizt egiten ez dion erlafin ehiztaria oso erabilgarria da, akarido metastigmatikoen bizkarrean hozkatuz bertan lagatzen baititu bere arrautzatxoak, erlafin sortu berriek akaina barrutik jaten dutela. Onddoak, nematodoak, protozoarioak, mikroesporidioak eta birusak ere erabil ditzakezue. Epidemia zabalduz gero berriz, dudarik ez izan, intsektizidak erabil itzazue.\nNeure ustez, honetaz ezer gutxi dakit baina, eraso «taktiko» bat izan daiteke zuen herriaren aurka burutu nahi dutena, Low Intensity Warfare baten aurrean proba gisa bat. Arma biologikoak, gogoratu, Ginebrako 1986ko iraileko nazioarteko Kongresuan guztiz debekatu ziren, baina «esperimentuak» ez dira gelditu. Zuen —eta mundu osoko— mikrobiologo, parasitologo, genetista eta ekologoek badaukate zer eginik. Eta zuk, ekin, otoi, lehenbailehen defentsa-lanari, zeure herriaren alde saiatzen zaren horretan, humanitate osoaren faboretan ari baitzara.\nJohn Herms Marticorena\n1989, maiatzak 15


REFCOMM VALENCIA ERAKUSTAZOKAN BISITA GAITZAZU - Ampo\nGroup / News & Media / AMPO Balbulak / REFCOMM VALENCIA ERAKUSTAZOKAN BISITA GAITZAZU\nREFCOMM VALENCIA erakustazoka Valentzian (Espainia) ospatuko da datorren urriaren 1etik 4ra bitartean. Ekitaldi hau birfindegi sektorean munduko konferentziarik garrantzitsuena ere kontsideratzen da egun. REFCOMM astea formakuntzako bi egunekin hasiko da eta honen ostean, urriaren 3 eta 4ean, erakustazoka ireki eta konferentziak egongo dira.\nAMPO POYAM VALVES-ek Barceló Valencia hoteleko 4.stand-ean hartuko du parte erakusle bezala, non birfindegi sektorerako bere soluzio gama aurkeztuko duen.\nHonez gain, Lander Aranburuk, gure Produktu Garapeneko ingeniariak eta David Swensen-ek, Downstrem sektoreko Garapen Zuzendariak, birfindegi sektorerako gure balbulen jarduera nola hobetu aurkeztuko dute konferentzia batean.\nEsteka honetan ikusi ahal izango duzu ekitaldi honetarako GONBIDAPEN BIDEOA .\nAMPO POYAM VALVES-ek birfindegietako prozesu ezberdinetarako teknologia maila altuko balbulak diseinatu eta ekoizten ditu 1964.urtetik, industria honetarako balbula kritikoenak hornituz.\nGaur egun birfindegietarako produktu gama zabalenetariko bat eskaintzen du, tartean ondorengo produktuak aurkitzen direlarik:\nKontrolak dituzten Switch balbulak\nTenperatura altuetarako boladun balbulak\nPresio altuko bapore lineatarako Pressure Seal diseinudun balbulak\nAxial erretentzio balbulak\nHala eta guztiz ere, AMPOk garatzen dituen proiektu guztiak bezeroen eskakizunetara moldatzen dira, bezeroen ingeniaritza sailekin elkarlanean arituz. Honez gain aipatzekoa da nazioarte mailako ikerketa zentruekin eta ospe handiko unibertsitateekin ere lan egiten duela. Bestalde, bere fundizio propioa dauka, balbuletako dibisioari kalitate goreneko galdaketa osagaiak eta zerbitzurik hoberena eskaintzen diolarik.\nAMPO POYAM VALVES-ek salmenta osteko zerbitzuak ere eskaintzen dizkie birfindegiei, planten eraikitze eta martxan jartzean parte hartuz, ekipoen mantenimendua gauzatuz, etab. Guzti hau mundu osoan zehar lanean diharduten AMPO SERVICE-eko lantalde zabal batekin.


Zubikoa kiroldegiko igerilekuan eta hezegunean inbertsioa eskatu dute - Oñati - Goiena.eus\nZubikoa kiroldegiko igerilekuan eta hezegunean inbertsioa eskatu dute\nMiren Arregi 2017-10-27 14:44\nLanean ari den Talde Eragileko kide batzuk eta udaleko kirol zinegotzia eta teknikaria.\nIaz abenduan ekin zion lanari kirol instalazio eta ekipamenduetan Oñatik dituen gabeziak identifikatu eta proposamenak lantzeko sortutako Talde Eragileak. Ondorioak aurkeztu dituzte eta igerilekua handitzea proposatu dute, esaterako.\nKirol instalazio eta ekipamenduetan Oñatin dituen gabeziak identifikatu eta proposamenak egiteko lanean aritu den Talde Eragileak aurkeztu ditu prozesuaren emaitzak. Atzo, eguena, egin zuten, udaletxean, ondorioen aurkezpena, eta bertan parte hartu zuten Talde Eragileko eta udaleko ordezkariek. 2016ko abenduan ekin zion lanari taldeak. Hamar herritarrek parte hartu dute modu egonkorrean eta hamar lan-saio egin dituzte, herriko kirol azpiegituren plangintza egiteko inbertsio-lerro nagusien balorazio eta proposamena lantzeko. Aipatzekoa da proposatutakoa, hitzak dion moduan, kirol instalazioetan Udalak egingo dituen inbertsioen erabakitze prozesurako proposamen bat dela, ez dela loteslea.\nTalde Eragileak landutako txostenak lau proposamen orokor landu ditu. Lehenengoa da Zubikoa kiroldegian egin beharreko inbertsioa. "Prozesuak argi eta garbi utzi du inbertsio handia egin beharko litzatekeela igerileku inguru osoan eta hezegunean". "Herritarren ikuspegitik nekez justifika daiteke igerilekua ez handitzea eta ur bolumena ez handitzea", gaineratu dute. Proposatu dutenez, zabaltze horrek hainbat aldaketa ekarriko lituzke: harrera, bulegoak eta jarduera aretoetan. Beste bloke batzuetan ere esku hartzeko premiak hauteman ditu taldeak; kantxa berdean eta pilotalekuan, bigarren tenis pistan eta kantxa urdinean... Hala, Zubikoa Kiroldegirako esku hartze osatu bat proposatu du taldeak.\nArlo horretan, "ekipamendu eta instalazio irekien gabezia" hauteman du taldeak. Hala, Urrutxuko kirol espazioa egokitzea proposatu dute, "bereziki, atletismoarekin, patinatzearekin eta txirrindularitzarekin lotutako jarduerak egiteko". Kirol espazio irekiak estaltzea ere badago taldeak egindako balioespenean: plazako pilotalekua, Olaiturriko espazioa eta Errekaldeko kirol espazioa aipatzen dira atal horretan. Hiru aukeretatik, Olaiturriko espazioa estaltzea balioetsi du gehien taldeak, "aukera handia ematen baitu bertan hainbat jarduera egiteko: kirol jarduerak eta jarduera fisikokoak, kultur jarduerak eta bestelakoak".\nAzkoagainen bi inbertsio\nAzkoagain futbol zelaian hautemandako arazoei irtenbidea emateko "bi oinarrizko inbertsio" proposatu ditu Talde Eragileak. Bata da aldagelak egokitzea, "gutxieneko kalitatea izateko eta entrenamendu zein partiden ostean ur beroa, gutxienez, ziurtatuta izateko". Bigarrena da zelaia berritzea, "10 urteko balio bizitza izaten baitu". Aurrekontu handi samarra edukiz gero, harmailak hobetzea eta estaltzea ere proposa liteke", gehitu dute txostenean.\nLarrañan esku hartzeak\nLarrañari dagokionez, zelaia berritzea proposatu dute. "Instalazio honek beste instalazio batzuk arintzeko edo beste jarduera batzuk egiteko duen ahalmena interesgarria da", adierazi dute taldeko kideek.


Helduaroan igeri egiten ikastea | Consumer\nUr-ingurunearekiko beldurra igeriketa ikastea zailtzen duen oztopoetako bat da.\nEgilea: Egilea M. CARMEN NOYA\nAstean bi edo hiru igeriketa saio egitea medikuaren agindupean dagoen adineko askorentzat bihurtu da. Kalkuluen arabera, munduko ehun pertsonatik batek gutxienez artritisaren bat du, eta uretako ariketa erregularrak artikulazioak mugigarriak izaten eta mina murrizten laguntzen die. Helduaroan igeri egiten ikasteko arrazoietako bat da igeriketak osasunean dituen onurei buruzko kontzientzia gero eta handiagoa izatea. Baina bada ehuneko bat uraren beldurraren arazoari aurre egiten diona, kasu batzuetan fobia maila hain nabarmena baita. Ia ezinezkoa da fobia horren eragina zifretan zehaztea, gehienek ez baitu merezi tratatzea. Ez da konponbiderik gabeko gaitza; terapia psikologiko kognitibo-konduktualak eta igeriketako profesionalen laguntzak beldurra gainditzea lor dezakete.\nIgeriketak osasunean eta egoera fisikoan dituen onurei buruzko kontzientzia gero eta handiagoa izateak eragiten du igeri egiten ez dakiten helduek ariketa hori ikastea. Francisco Bernal Igeriketako Espainiako Errege Federazioan titulatutako monitoreak eta Madrilgo Delfín Igeriketa Eskolako koordinatzaileak bi motibazio-mota bereizten ditu: «Medikuak dira motibazio nagusia: bizkarreko edo belauneko arazoak, artikulazioetako lesioak eta artrosia». Bernalek dio arrazoi pertsonalek eragin handia dutela: seme-alabekin batera igerilekura doazen gurasoak, esperientzia, hobetzeko grina, hondartzaz eta itsasoaz gozatzeko nahia partekatu nahi dutenak.\nZenbait helduk igeri egiten ez jakiteko arrazoiak egoera jakin batzuetan bilatu behar dira. Ohikoena da duela hamarkada batzuk arte ez zitzaiola garrantzirik ematen praktika horri. Gaur egun, ordea, haien ikaskuntza ikastetxeetako ikasketa-planetan sartu da. Gainera, lehen pertsona gutxik zuten igerilekuetarako sarbidea. Bernalek gaineratu duenez, «antzina, kostan edo ibai baten ondoan bizi zirenak bakarrik zekien igerian». Eta adineko jende askok igeri egiten ez dakien beste arrazoi bat uraren beldurra da. Horietako batzuk, gehienetan zaharrenak, ingurunea eta urperatzea ez ezagutzearen beldur dira, baina uretan sartu eta urperatzeak eragiten dituen sentsazioetara ohitu ondoren, haien errezeloak gainditzen dituzte. Hala ere, bada pertsona-portzentaje bat, «gazteenek, 50 urte baino gutxiago dituztenek», jarraitzen du adituak, eta uraren beldur handia dute, batez ere esperientzia traumatikoengatik. Horiekin ikaskuntza prozesua konplexuagoa da.\nUrarekiko gehiegizko beldur hori fobia espezifiko gisa katalogatuta dago, egoera motakoa, eta hidrofobia deitzen zaio. Gaitz horren ezaugarrietako bat da sufritzen duen pertsona mugatzen duela, ur kopuru handietara hurbiltzeak geldiarazi egiten baitu eta zenbait erreakzio fisiologiko eta psikologiko eragiten baititu. Kasu batzuetan, arazoa hain muturrekoa izan daiteke, ezen subjektua ezin baita dutxan sartu.\nFobia espezifikoa objektu bati, izaki bizidun bati edo egoera jakin bati (leku itxiak, hegazkinez bidaiatzea edo tunelak zeharkatzea, besteak beste) beldur irrazionala, gehiegizkoa eta jarraitua da, benetako arriskurik ez badakar ere. Jokabide-terapian aditua den José Héctor Lozano Bledak azaltzen duenez, «fobia duenak onartzen du bere beldurra gehiegizkoa eta irrazionala dela. Hala ere, eta hala izan arren, pertsonak, edo egoerak saihestu edo ondoeza biziz jasaten ditu, eta horrek bere ohiko errutina edo harremanak oztopatzen ditu».\nZehazki, hidrofobia ingurumen-fobia gisa sailkatutako fobietako bat da. «Horiek haurtzaroan hasi ohi dira, eta ohikoagoak dira emakumeetan gizonetan baino», dio Lozanok. Era berean, ikertzaileek ikasi duten jokabide baten ondorio da hidrofobia. Mª Jesús Andrés Pérez psikologo klinikoaren eta Kabinete Psikomotorreko zuzendariaren arabera, laguntza psikologikoko zentro pribatu batek «uretan esperientzia desatsegin bat edo gehiago izan izana, beste pertsona batzuen abertsio-esperientzien lekuko izatea edo gehiegizko beldur edo kezkak, oro har edo bereziki urarekiko, transmititu izana arazo hori sortzeko gai diren faktoreak dira».\nFobia espezifikoa objektu bati, izaki bizidun bati edo egoera jakin bati beldur irrazionala, gehiegizkoa eta jarraitua da.\nTeoria horren defendatzaileetako bat Gérard Calamia frantsesa da. 30 urte inguru daramatza norbanakoek ingurune urtarrarekin duten harremana aztertzen. Calamiak, 1993an argitaratutako lan batean, adierazten du haurtzaroan dagoela uraren beldurraren abiapuntua, uretako esperientziarik ez dagoenean. Helduek beren beldurrak proiektatzen dituzte haurrei buruz, «beren funtzionamendu-sisteman integratzen baitute». Hezkuntza horren emaitza da subjektuak «pentsamendu irrazionalak eta antsietate-pentsamenduak garatzen dituela ur-inguruneari dagokionez».\nTraumatismoek ere eragin erabakigarria dute. Igeriketaren irakaskuntzan metodologia okerra erabiltzeak, batez ere ikasleak urarekin lehen kontaktua izaten duenean, urpean murgiltzean edo ur-ingurunean izandako esperientzia txarrei aurre egiteko moduan (itotzea, eztenkadak, olatu batek estaltzea edo korronteak arrastaka eramatea, edo esparru itxi batean harrapatuta egotea, uraren bidez ihes egiten duen leku bakarra izanik, adibidez), inguruneari sekulako higuina eragin diezaioke. Hartara, harekin harremanetan jartzeko ideia hutsak ondorio fisiologiko zein subjektibo batzuk eragin ditzake, igerian, itsasoaz edo igerilekuaz gozatzen ikastea eragotziko dutenak.\nEsperientziak erakutsi die igeriketako profesionalei hezkuntzako fobia kasu gehiago daudela traumatikoak baino. Azken kasu hori, gainera, ohikoagoa da helduengan.\nFobia baten ondorioak\nSindrome fobikoak hiru osagai ditu, adituak azaltzen duenez, «erdiko beldurra, aurrea hartzeko antsietatea eta saihesteko jokabidea». Erdiko beldurra subjektua estimulu beldurgarriaren eraginpean egotean garatzen da, kasu honetan ura. Hala, zenbait erreakzio fisiologiko pizten dira, pertsonaren arabera aldatzen direnak, hala nola bihotz-maiztasuna, arteria-presioa, izerditzea, listuaren inhibizioa, goragalea, beherakoa edo urdaileko uzkurdurak, besteak beste.\nUraren beldurrak ere erantzun subjektiboak eragiten ditu. Lozanok dio subjektu fobikoak «era guztietako sinesmenak garatzen dituela egoera beldurgarriari buruz eta egoera horri aurre egiteko ezintasunari buruz». Gainera, modu subjektiboan interpretatzen ditu jasaten dituen erreakzio fisiologikoak, eta pentsamendu horiek “autoberbalizazio” bihurtzen dira, hala nola «ezingo diot aurre egin» edo urarekin kontaktuan jartzearen ondorio negatiboak aurreratzen dituzten irudiak. Arriskuaren itxaropenak saihesteko erantzun bat ematen du, non subjektuak ihes egiten baitu eta egoera beldurgarria ahalik eta azkarren uzten baitu.\nPsikologoaren arabera, «hidrofobiak pronostiko ona du», gaindi daiteke; hori lortzeko modurik onena haren eraginpean egotea da, beldurra desagertu arte aurre egitea. Fobia bat gainditzen laguntzeko tratamendurik onenari dagokionez, ikerketen arabera, eraginkorrena orientabide kognitibo-konduktualeko psikologikoa da, pentsamenduak, jokabideak eta emozioak lantzen dituen orientazio terapeutikoan oinarritua.\nHidrofobiari dagokionez, Kabinete Psikomasterreko zuzendariak dioenez, esposizio-teknikak gomendatzen dira, eta teknika horietan, «subjektua egoera beldurgarriaren eraginpean jartzen da pixkanaka, eta aldez aurretik erresistentzia-estrategiak ematen zaizkio, hala nola erlaxazio-entrenamendua, arnasketa motela, autoeraikuntzak, etab.». Aldi berean, berregituratze kognitiboko teknikak erabiltzen dira, «sinesmen, itxaropen, atribuzio, automanifestazio oker edo distortsionatuak landuz». Era berean, hidrofobian arazoa mantentzen duen mekanismoa batez ere ekiditea denez, «lan egin behar da horrela ur/antsietate/ebitazio zirkulu biziotsuari zirkuitulaburra eginez».\nBeldur horiei aurre egiteko beste terapia psikologiko mota batzuk ere badaude, hala nola desentsibilizazio sistematikoa, aurreko bietatik bereizitako teknika, non pazienteari ez baitzaio zuzenean aurre egiten fobiari, irudimenez baizik.\nIgeriketako monitoreek, lehenik eta behin, uraren beldur diren helduek haurrek baino denbora gehiago behar dute igeri egiten ikasteko. Uraren barruan, muskulu-tentsio handiegia adierazten dute, eta, ondorioz, ez dira behar bezala mugitzen; urperatu egingo direla iruditzen zaie, arnasketa azkartu egingo zaie eta, ondoren, itoitxura agertzen da. Helduei beldur hori gainditzen laguntzeko, oso garrantzitsua da begiralearengan konfiantza osoa izatea. Horrela, uretan sartzeko esaten zaienean, segurtasunez egingo dute. Gainera, ziurtatu behar da murgiltzea atsegina eta dibertigarria izan daitekeela. Komeni da, halaber, Bernalek dioenez, «beldurrak gainditu eta igerian amaitzeko epe hertsiak ez markatzea. Ikasteko prest badaude, beldurra gaindituko dute.' Baina irmotasuna eta jarraipena behar dira».\nLehen eskolak sakonera txikiko igerilekuetan ematen dira, ikasleak oin egin dezan (segurtasuna ematen du). Hasieran, uretan ibiltzen irakatsiko zaie, lehenbizi zintarriari helduta eta gero monitorearen eskutik. Helburua da subjektua ura ohitzea, «urak bere gorputzaren gainean egiten duen erresistentzia ikustea, eskuak ur-ingurunean nola mugitzen diren ikustea, ura heltzea, duen testura ikusteko». Bernalen aburuz, funtsezkoa da ohitzearen lehen etapa hori, eta horri erantzun behar zaio.\nLehen ariketak errazak eta gradualak izanen dira. Hasierako etapa horretan, pertsonak aurpegia uretatik kanpo eduki behar du, zona hori «sentikorragoa baita elementu likidoaren beldur diren gizabanakoetan», dio Bernalek. Ohitze-fase horretan, lepotik murgiltzea lortzen du gizabanakoak, eta, ondoren, aurpegia zipriztinduz doa pixkanaka, kopurua handituz, beldurra galdu eta urperatzea lortu arte. Beldurra galdu duenean, ur azpian arnasa hartzen erakutsiko zaio. Gehien erabiltzen den teknika da ikaslea zutik eta igerilekuko zintarriari helduta jartzea. Jarraian, ahotik airea hartu eta hankak tolestu, burua ur azpian sartzeko, airea ahotik eta sudurretik kanporatzeko, eta, ondoren, burua kanpora atera. Hurrengo etapa flotazioa da, urak gutxi estaltzen duen eremuetan erakutsi behar dena. Eta flotatzeko eragozpenik ez duenean, ez du ezerk eragotziko heldu batek igerian ikastea.\nbeldur fobia-eu miedo-eu natación-eu ura


Donostia Kultura txartela norberarena eta inori utzi ezina da.\nTxartela eskatzeko ezinbestekoa da 14 urtetik gorakoa izatea.\nPribatutasun Politika: Donostia Kulturako WEB Bazkideentzat\nPribatutasun Politika: Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea\nPribatutasun Politika honek (aurrerantzean, "PRIBATUTASUN POLITIKA") www.donostiakultura.eus izeneko domeinuaren bidez sarbidea duen web orriaren (aurrerantzean, "WEBGUNEA") erabiltzaile gisa zeuk ematen dizkiguzun datu pertsonalak DONOSTIA KULTURA EEPk (aurrerantzean, "DONOSTIA KULTURA") biltzeko eta tratatzeko prozesua arautzen du. Barne dira blog zerbitzuak, sare sozialak, "Newsletter" informazio zerbitzuak edo une bakoitzean WEBGUNEAREN bidez erabilgarri dauden bestelako funtzionalitateak. Hori guztia alde batera utzi gabe zuri beharrezko informazioa helarazteko eta, hala badagokio, zure adostasuna eskatzeko WEBGUNEAN eskuragarri dauden atal ezberdinetan, formularioetan edo zerbitzuetan ezarritako aurreikuspen zehatzak.\nDONOSTIA KULTURAK eskubidea du PRIBATUTASUN POLITIKA aldatzeko legegintzan, jurisprudentzian eta/edo arlo administratiboan izaten diren berrikuntzetara nahiz une bakoitzean WEBGUNEAREN bidez garatzen dituen jardueretara egokitu behar denean, uneoro kontuan izanda zure eskubideak eta interesak.\nEdonola ere, DONOSTIA KULTURAK PRIBATUTASUN POLITIKAN sartu ahal izateko baliabide tekniko egokiak emango dizkizu, datuen babesaren arloan aplikatzekoa den araudiari jarraituz kontuan izan behar ditugun informazio betebeharrak behar bezala betetzeko.\nZure datu pertsonalen tratamenduaren arduraduna DONOSTIA KULTURA EEP da (aurrerantzean "DONOSTIA KULTURA"), eta erakundearen helbidea da Donostia (Gipuzkoa), Erregina Erregeordearen kalea, 8 eta IFZ Q-2000541-I.\nPRIBATUTASUN POLITIKAREKIN eta/edo zure datu pertsonalen tratamenduarekin zerikusia duen edozein gairi buruzko kontsulta egiteko, adierazitako posta helbidearen edo dktxartela@donostiakultura.eus helbide elektronikoaren bidez jar zaitezke gurekin harremanetan.\nNola lortu ditugu zure datu pertsonalak?\nDONOSTIA KULTURAN tratatzen ditugun datu pertsonalak zuk zeuk eman dizkiguzu (i) WEBGUNEAREN bidez nabigatzean bete dituzun formularioen bidez (e.g. harremanetarako formularioa, "newsletter" zerbitzura harpidetzeko formularioa, eta abar); edo (ii) kontsulta egiteko mezu elektroniko baten bidez.\nEmandako datu pertsonalak hirugarren batenak izango balira, ziurtatzen duzu hirugarren horri eman diozula PRIBATUTASUN POLITIKAREN berri eta lortu duzula haren datuak DONOSTIA KULTURARI, jarraian adierazitako helburuetarako, emateko haren adostasuna. Bestalde, jakinarazten dizugu sare sozialetako zure datuak ere tratatu ditzakegula DONOSTIA KULTURAK erabiltzen dituen sare sozialetako profil korporatiboen bitartez, eta sare sozial bakoitzean ezarritako terminoak eta baldintzak jarraituz.\nZein eratako datuak tratatzen ditugu?\nDONOSTIA KULTURAN tratatzen ditugu zurekin harremanetan jartzeko erabiltzen ditugun formularioen bidez eta/edo helbide elektronikoaren bidez eman dizkiguzun datuak, bai eta DONOSTIA KULTURAK erabiltzen dituen sare sozialetako profil korporatiboen bitartez lortu ditugunak ere.\nDONOSTIA KULTURAN, bereziki, honako datu kategoriak tratatzen ditugu, WEBGUNEAZ egiten duzun erabileraren arabera:\nIdentifikaziorako eta harremanetarako datuak (e.g. izena, abizenak, NANa, posta helbidea eta helbide elektronikoa, telefono zenbakia, etab.).\nInterneteko nabigazio datuak (e.g. IP helbidea, web orrietako bisitak, wifi sareetako konexioak, etab.).\nBanketxeko datuak eta transakzio elektronikoei buruzkoak, sarrerak WEBGUNEAREN bidez erosten dituzunean.\nZein helbururekin eta legitimaziorekin tratatzen ditugu zure datu pertsonalak?\nZuk emandako datuak honako helburu hauekin tratatzen ditugu:\nDONOSTIA KULTURAK WEBGUNEAREN bidez zure esku jartzen dituen edukietara eta zerbitzuetara sartzeko eta horiek erabiltzeko kudeaketak egitea.\nWEBGUNEAREN edo posta elektronikoaren bidez egiten dituzun informazio eskaerak, iradokizunak, kexak edo erreklamazioak tramitatzea eta kudeatzea.\nDONOSTIA KULTURAREKIN WEBGUNEAREN bidez formalizatzen dituzun zerbitzuen eta produktuen kontratazioa tramitatzea eta kudeatzea.\nBaliabide ezberdinen bidez, baita elektronikoen bidez ere, DONOSTIA KULTURAREN eta erakundea partaide duten proiektu eta jardueren merkataritza eta publizitate komunikazioak zuri bidaltzea, zuk adostasuna eman baduzu.\nGure "newsletter" zerbitzura egin duzun harpidetza eta dagozkion komunikazio elektronikoen bidalketa kudeatzea, zuk adostasuna eman baduzu.\nDONOSTIA KULTURAK, aplikatzekoa den araudiari jarraituz, zure datu pertsonalez egiten duen tratamendua WEBGUNEAN horretarako gaitutako mekanismoen bidez zeuk borondatez emandako datu pertsonalak biltzean zeuk emandako adostasunak legitimatzen du.\nGogoratzen dizugu edozein unetan ezeztatu dezakezula libreki eta dohainik zure adostasuna, Zein dira zure eskubideak? atalean adierazitako terminoetan.\nNori komunikatuko dizkiogu zure datuak?\nLegeak hala agintzen duen kasuetan bakarrik (e.g. Zerga Administrazioak, Justizia Administrazioa edo administrazio publikoak) komunikatuko dizkio DONOSTIA KULTURAK zure datuak hirugarren erakunde bati.\nEz da aurreikusten zure datuen nazioarteko transferentziarik egitea.\nZenbat denboraz gordeko ditugu zure datu pertsonalak?\nOrokorrean, zure datu pertsonalak gordeko ditugu horiek tratatzeko zeuk emandako adostasuna atzera botatzen duzun arte edo datuak ezereztea eskatzen duzun arte, eta DONOSTIA KULTURAK dagozkion lege betebeharrak betetzeko behar duen denboran.\nNolanahi ere, jakinarazten dizugu DONOSTIA KULTURAK datuak garbitzeko barne politikak dituela ezarrita bere esku dauden datu pertsonalak gordetzeko epeak kontrolatzeko, eta datuak, beraz, ezereztu ahal izango dira jada beharrezkoak ez direnean eta/edo biltzean zuten helburuetarako egokiak izateari uzten diotenean.\nDatuen babesaren arloan aplikatzekoa den araudiak zure datu pertsonalei buruzko hainbat eskubide ematen dizkizu, eta horiek tratatzen diren bitartean baliatu ahal izango dituzu. Honakoak dira eskubide horiek:\nZure datuetan sartzeko eskubidea: zure datuetara sartzeko eskubidea duzu zuri buruzko zein datu pertsonal tratatzen ari garen jakin dezazun.\nZure datuak zuzentzea edo ezereztea eskatzeko eskubidea: egoera jakin batzuetan guk tratatzen ditugun zure datu pertsonal okerrak zuzen ditzagula edota, besteak beste, bildu zirenean zeuden helburuetarako jadanik beharrezkoak ez badira, ezerez ditzagula eskatzeko eskubidea duzu.\nZure datuen tratamendua mugatzea eskatzeko eskubidea: egoera jakin batzuetan zure datuen tratamendua muga dezagula eskatzeko eskubidea duzu, eta kasu horretan jakinarazten dizugu erreklamazioak gauzatzeko edo aldezteko bakarrik gordeko ditugula, datuen babesaren arloan aplikatzekoa den araudian aurreikusita dagoen moduan.\nZure datuak transferitzeko eskubidea: egoera jakin batzuetan, guri eman dizkiguzun zure datu pertsonalak erabilera orokorra eta irakurketa mekanikoa duen formatu egituratu batean jasotzeko eskubidea duzu, bai eta beste tratamendu arduradun bati bidaltzekoa ere.\nZure datuen tratamenduaren aurka egiteko eskubidea: egoera jakin batzuetan eta zure egoera partikularra dela eta, zure datu pertsonalen tratamenduaren aurka egiteko eskubidea duzu, eta kasu horretan datu pertsonalak tratatzeari utziko diogu, nola eta ez den egiaztatzen arrazoi legitimo larriak daudela tratamenduari eusteko, edo erreklamazioak formulatzeko, egikaritzeko edo aldezteko.\nEra berean, eskubidea duzu zure adostasuna edozein unetan kentzeko. Adostasuna kentzeak ez du eraginik izango kendu aurretik emandako adostasunean oinarrituriko tratamenduaren legitimitatean.\nEskubide horiek gauzatzeko eskaera idatziz egin behar zaio DONOSTIA KULTURARI Nor da zure datu pertsonalen tratamenduaren arduraduna? atalean adierazitako posta helbidean.\nAzkenik, jakinarazten dizugu erreklamazioa jar dezakezula Kontrol Agintaritza eskudunean (Espainian, Datuak Babesteko Espainiako Agentzia), bereziki ezin izan badituzu zure eskubideak behar bezala gauzatu. Agintaritza horrekin harremanetan bere web orriaren bidez jar zaitezke: www.agpd.es\nDONOSTIA KULTURAK konfidentzialtasun osoz eta sekretua gordetzeko betebeharra aplikatuz tratatuko ditu beti zure datuak, datuen babesaren arloan aplikatzekoa den araudian aurreikusitakori jarraituz eta zure datu pertsonalen segurtasuna bermatzeko eta datuok alteratzea, galtzea edo baimenik gabe tratatzea, eta datuetara baimenik gabe sartzea saihesteko neurri tekniko eta antolaketazkoak hartuta, teknologiaren egoera, gordetako datuen izaera eta zer arriskuren mende dauden kontuan izanda.\nBestalde, adierazten dizugu DONOSTIA KULTURAK cookie politika duela ezarrita, eta honako esteka honen bidez eskura daiteke.\nPribatutasun Politika honek (aurrerantzean, "PRIBATUTASUN POLITIKA") www.donostiakultura.eus izeneko domeinuaren bidez sarbidea duen web orriaren (aurrerantzean, "WEBGUNEA") erabiltzaile gisa, eta Euskadiko Irakurketa Publikoko Sareari, "Newsletter" informazio zerbitzuei edo une bakoitzean WEBGUNEAREN bidez erabilgarri dauden bestelako funtzionalitateei dagokienez, zeuk ematen dizkiguzun datu pertsonalak DONOSTIA KULTURA EEPk (aurrerantzean, "DONOSTIA KULTURA"), EUSKO JAURLARITZAKO HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO KULTURA ONDAREAREN ZUZENDARITZAREN tratamendu eragile gisa, biltzeko eta tratatzeko prozesua arautzen du. Hori guztia alde batera utzi gabe zuri beharrezko informazioa helarazteko eta, hala badagokio, zure adostasuna eskatzeko WEBGUNEAN eskuragarri dauden atal ezberdinetan, formularioetan edo zerbitzuetan ezarritako aurreikuspen zehatzak.\nZure datuen tratamenduaren arduraduna EUSKO JAURLARITZAKO HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO KULTURA ONDAREAREN ZUZENDARITZA da, eta erakundearen helbidea da Vitoria-Gasteiz (Araba), Donostia-San Sebastián kalea 1.\nPRIBATUTASUN POLITIKAREKIN eta/edo zure datu pertsonalen tratamenduarekin zerikusia duen edozein gairi buruzko kontsulta egiteko, adierazitako posta helbidearen bidez jar zaitezke gurekin harremanetan.\nEmandako datu pertsonalak hirugarren batenak izango balira, ziurtatzen duzu hirugarren horri eman diozula PRIBATUTASUN POLITIKAREN berri eta lortu duzula haren datuak DONOSTIA KULTURARI, jarraian adierazitako helburuetarako, emateko haren adostasuna.\nBestalde, jakinarazten dizugu sare sozialetako zure datuak ere tratatu ditzakegula DONOSTIA KULTURAK erabiltzen dituen sare sozialetako profil korporatiboen bitartez, eta sare sozial bakoitzean ezarritako terminoak eta baldintzak jarraituz.\nDONOSTIA KULTURAN tratatzen ditugu zurekin harremanetan jartzeko erabiltzen ditugun formularioen bidez eta/edo helbide elektronikoaren bidez eman dizkiguzun datuak.\nLiburutegietako maileguak eta jakintza kontrolatzeko, bai eta liburutegien errendimenduaren eta estatistiken adierazle gisa erabiltzeko ere, liburutegi zerbitzuen hedapena barne dela.\nEUSKO JAURLARITZAKO HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO KULTURA ONDAREAREN ZUZENDARITZAK eta DONOSTIA KULTURAK, aplikatzekoa den araudiari jarraituz, zure datu pertsonalez egiten duen tratamendua WEBGUNEAN horretarako gaitutako mekanismoen bidez zeuk borondatez emandako datu pertsonalak biltzean zeuk emandako adostasunak legitimatzen du.\nEUSKO JAURLARITZAKO HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO KULTURA ONDAREAREN ZUZENDARITZAK eta/edo DONOSTIA KULTURAK, Legeak hala agintzen duen kasuetan ez ezik (e.g. Zerga Administrazioak, Justizia Administrazioa edo administrazio publikoak) toki administrazioari ere komunikatuko dizkio zure datuak Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea garatzen duen 11/2007 Legean ezarritakoa betetzeko, eta euren eskumenen arabera erabiliko dituzte datuok.\nOrokorrean, zure datu pertsonalak gordeko ditugu horiek tratatzeko zeuk emandako adostasuna atzera botatzen duzun arte edo datuak ezereztea eskatzen duzun arte, eta EUSKO JAURLARITZAKO HIZKUNTZA POLITIKA SAILEKO KULTURA ONDAREAREN ZUZENDARITZAK eta/edo DONOSTIA KULTURAK dagozkion lege betebeharrak betetzeko behar duen denboran.\nAzkenik, jakinarazten dizugu erreklamazioa jar dezakezula Kontrol Agintaritza eskudunean, bereziki ezin izan badituzu zure eskubideak behar bezala gauzatu.\nDonostia Kultura Harremanetarako\n943 48 11 50


1.018 idazle / 4.882 idazlan\n7.352 esteka / 5.969 kritika / 1.828 aipamen / 5.274 efemeride\n«Etienne Salaberry I (1903-2003)»\nLiburu honen lehen liburukian, Etienne Salaberryk Herria-n argitara emandako 71 artikulu hautatu prestatu dizkizugu, 1945tik 1981era bitartean agertu zirenak. Idatzi bi milatik gora idatzi zituen 1945eko azaroaren 1etik 1981eko uztalaren l6ra arte. Lehenbizi, berrehun eta berrogeita hamar bat jo ditut begiz: berrehun eta berrogeita hamar artikuluek merezi lukete argitara ematea: Salaberry, bizkaitarra edo gipuzkoarra izan balitz, beharbada argitaratuak egongo ziren honezkero, baina Akitaniako administrazioak eta Paueko Kontseilu Orokorrak sos guti opa diote era honetako idatziei. Alde horretatik eskertu beharrean nago Gillermo Etxeberria Egan-eko idazkariari eta aldizkaria ateratzen duen erakundeari lan hau argitaratzeko proposamena onartu, eta behintzat 71 artikulu zuen begi aurrean paratzeko modua eskaini izana. Artikulu hautatuen ondoan, Davanten eta neure saiakera dituzu hurrenez hurren.\nBigarren liburukian berriz, Joxe Azurmendik idatzitako saiakera mamitsua duzu. Hiru saiakerok labur-zurrean aurkeztu aurretik Salaberryren bizitzako hainbat atal jakingarri tolestatuko dizkizut.\n1903ko otsailaren 18an jaio zen Nafarroa Behereko Heleta herrian, hain justu Garreta auzuneko Garra etxean. Bost etxezain zituen Garra etxeak oso hurbil, eta beste bost urrunxeago, Baigura mendi hegalean barreiatuak. Hiru ahaideetan erdikoa zen, giza-seme bakarra. Etxeko jaun beharra sortzez, nahiz apaizgoa hautatu zuelako arreba zaharrena geldituko zen Garra etxean premu, senarrarekin batean. II. mundu gerraren ondotik euskaltasunaz gogoeta egin eta saioak idazteari lotzen zaionean, munta izango du etxeko jaun izate horrek, izango duen bezala errotik euskalduna zen familia eta auzune eta herri batean jaio izanak.\n1736an sortua izan behar zuen Salaberryren sortetxe berean Santiago Garra de Salagoiti apaizak, gure idazlearen arabera errotik hemezortzigarren mendeko umea izan zena: haren kaskoan ez da jakitatea lehenik gogoaren apaingarri, bainan lehenik besoaren indargarri. Hidrografiako irakasle izan zen Baionan eta Eléments de la science du navigateur idatzi zuen, eta Tolosa eta Bordeleko Zientzietako Errege Akademietako kide izan zen. Zientziaren miresle eta lantzaile, eta aldi berean apaiza. Bere oroitzapen liburuan honela dio heletarrak: Bizia kasik iragana, harriturik nago zonbat eite dutan, 167 urte ni baino aintzin sortu putikoarekin.\nLehen ikasketak herriko eskola publikoan egin zituen, sei urterekin hasi eta hamabi urte arte (1909-1915). Gogora irakurle, berriki banatuak zirela Frantzian Eliza eta Estatua, eta sinestunen aburuz eliz ondasunak ebatsiak; eta aburuak alde batera, benetan eta zinez ikastetxe erlijiosoak hetsiak zeuden eta fraide-serorak deportatuak aberritik.\nHeleta jaioterriko eskolan, Frantziako estatuaren eskola laikoan; Salaberryk esatera, aldarean Jainkoaren ordez Estatua goraltxatua zuen eskolan, frantses nazionalismoa xurgatu zuen. Eskola horretan irakasle izan zuen Hirigoyen senpertarrak honela galdetu zien Etienne hamaika bat urteko mutikoari eta gainerako ikaskideei: «Zer zirezte ziek, Euskaldunak ala Frantsesak?» Nik, duda-mudarik gabe: «Frantsesak». Izan nintzan goraipatua. Bertze guziek berdin, tanpalabara: «Euskaldunak». Izan ziren ederki trufatuak. Josteta denboran ari izan ginen galde-itzulka. Bertzek: «Bainan gu, euskaraz ari gaituk. Gu euskaldunak gaituk». Eta nik: «Euskal Herria Frantzian duk. Eta gu, nola mintzo gira eskolan? Frantsesez».\nHegoaldean eraztuna bezala, Nafarroa Beherean eskurik esku eta ikaslerik ikasle makilatxo bat ibilarazten zen, eta azkena zuenak zigorra jasoko zuen: Baginuen baundienek bertze lan bat, ez pollita. Eskolarat orduko, erakasleak ernaiten zaukigun «buchette» deitu erhiaren beineko abar pixka bat. Gure egitekoa, barrandan egoitea. Nork ere jalgitzen baitzuen hitz bat euskaraz, eta hari zura saka, ixil-ixila, nehor ohartu gabe. Eta orduz geroztik hura euskaldun hitzen zakur usinakor, alegia eta basurde zikin zitazkeen solas euskaldunak. Askatasunaren, Berdintasunaren eta Anaitasunaren herrian altxatuak ginen izeiteko, trebe barrandari, trebe salatari, Judasen semeak ginela iduri. Hola zen Euskal Herriko ikas-etxe guzietako ohidura. Azkenik buchetta zuena, zen gaztigatua.\n1976-77 inguruan honela adierazi zuen: Erakuts-etxean, ala euskara, ala bretoina, ala okzitana, ala korza, ala ipar-Afrikan araba ez erakutsiz, Frantzia dela agertu Euskal Herriaren, Bretaniaren, Okzitaniaren, Korzaren, Maroka-Algeria-Tuniziaren etsai. Kulturatik eta ez ekonomiatik jalgi dira deskolonizatzeko auziak. Bidea badoa kulturatik ekonomiarat, eta ez ekonomiatik kulturarat.\n1915ean, aitaren borondatez, eskola librera iragan zen, orduan seminario ttipiarenak egiten zituen Belokera. 1923ra arte han ikasiko du. Irakasleak oso desberdinak zituztela kontatzen du bere Ene Sinestea memoria liburuan: Garat eta Gaztellu-rentzat politika, otoitza. Lassale eta Amestoy-entzat, otoitz-politikaren parrean, bizi-politikaren otoitza.\nAmestoy historiako irakasleaz, honela dio: Amestoy jauna ginuen ixtoriaren erakasle. Errotik Euskalduna zen, errotik lañoa, errotik esku-ukaldi emailea. Bainan, zoazi zu, errotik frantses nazionalizta. Ez zuen larderia haundirik. Bainan erakaslearen boterea ez da besoan, ez da orroan. Da, bakarrik, gogoan. Ez ditake sinets zer hatz utzi duen Amestoy jaunak bere ikasleen gainean. Denetarik haundiena. Berak behin-ere asmatu ez duena. Zonbeitek behin-ere galduko ez dutena.\nEguberri eta pazko-jaietan ere Beloken geratzen ziren euren etxeetara bildu gabe.\n1923tik 1929ra Baionako Seminario handi eraiki berrian ikasiko du, soldadutzan Alemanian emandako hemezortzi hilabeteko aldia salbu.\nHona bertan izan zuen Durquet, historiako irakaslearen deskribapena: Gora, sorbaldak zabal, gerria hertsi, sotana beltza soineko, bainan sotana beltzak orroit-arazten, kapitain gisa gerla\ndenboran ibili soineko urdina, Durquet jauna, ixtoriaren erakaslea. Haroak zion bazituela bi kosta zilarrezkoak, azkarki kolpatua izana baitzen. Haroa harotei, Verdun-en, soldadoek ziloetarik jauzi egiteko abian, jalgi zen bere askatik, luze-luzea, Bastida bere herriko maldan izan balitz bezain gostuan, eta emeki, garbiki Alemanen balak xixtulari, erran nahi zutenentzat bekatuen barkamenduko otoitza. Gero jauzi egin, erranez «Aintzina!» Bazuen eremu. Laguntza egiterat ekarria, gerlako lagunez itsutuki maitatua, Kapitainaren nagusitasuna ez osoki itzalia.\n1929an meza berria eman zuen bere jaioterri Heletan.\n1929tik 1931ra Okzitaniako Tolosako Institutu Katolikoan, filosofiako lizentzia atera zuen. Zaharra aurkitu zuen seminarioa, kanpotik bezala barrutik. Belokeko abadia eta Baionako seminarioa ederragoak. Lizentzia atera eta Parisera joan nahi zuen han urte bat ikasten ematera. Aitak baietz. Gieure apezpikuak ezetz, haren beharra bazegoela elizbarrutian. Beste urtebetez Tolosan geratzeko asmoa zuen, baina Mathieu Uztaritzeko Seminario ttipiko zuzendariak Filosofiako irakasle lanpostua eskaintzeko deitu zion.\nFilosofiako irakasle izango da Uztaritzeko San Frantses Xabier-koaren seminario ttipian 1931tik 1939ra, eta 1945tik1958ra; Baionako Villa Pia lizeo katolikoan, berriz, 1958-1973ra.\nIkasketetatik Frantziako armada zerbitzatzen emandako urteetara etorriz, soldadutza Alemaniako Wiesbadenen egin zuen 1924tik 1925era. II. mundu gerran aitzindari-azpiko izan zen 1939ko irailetik 1940ko ekainera arte; hil horretatik 1945eko ekaina arte preso egon zen Alemaniako Mühlberg-en, Dresde eta Leipzig artean, Stalag IV, B, preso esparruan.\nSoldadutza Frantzian ez baizik Frantziak lehen mundu gerran lortutako garaipenaren ondorioz Alemanian okupatua zuen lurraldean egin zuen, Wiesbadenen. 1919-1930 bitartean Frantziaren mende egon zen hiria eta Renania-Palatinatua land edo estatua. 1921ean egindako akordioaren arabera, zazpi mila milioi marko-urre ordaindu behar zizkion Alemaniak Frantziari kalte-ordain gisa.\nTrenez bertara hurbiltzen ari, Salaberryk: Hitz bat jalgitzen zait bihotzetik golkoan itotzen dutana: «Izorratu hute!». Hainbertze idazlek errepikatua zautaten Alemanak basak zirela, lehenagoko Hun zirtziletarik Hun zirtzil geldituak (..) Ohartzen nintzan Alemanian, Euskal Herrian ez bezala, zabal zirela bideak, Euskal-Herrian ez bezala, bazirela etxetan ura, herrietan lantegiekin antzokiak. Miarritze guti Wiesbaden aldean. Baionako katedralea haatik Maianzekoa bezain ederra edo ederragoa...\nHonela balioztatzen zuen orduko bere soldadutza, 1976-1977an: Alemania ihalozka bezala ari zen, ezin jasanaz hartua. Dirua pekoz behera leizerat jausten. Bortz ehun mila marka behar gintuen Maianzeko tramway-ren hartzeko, hastean; gero zonbeit miliar. Gu han poxulu, gu han orroit-arazteko gerla galdua zutela, gu han herria tinkan atxikiz diru peza gehixagoren ateratzeko. Ez du mahasti-zainak mahatsa zangoekin zapatzen jostatzeko, nahiz ari den dantzan eta hixtuz, bainan bai duen izerdiaren mahatsari jalgi-arazteko. Lanbro batek estalia zautan nik eremaiten nuen Alemaniako itxura. Lanbro hori ez zen bakarrik zeru euritsutik eroria. Bizkitartean gaztegi bainintzan, ez naiz lantxurda horri urteren buruan baizik ohartuko.\nII. mundu gerra. 1939ko irailaren 3an, artilleriako aitzindari-azpiko Tarbeko Soult kasernako 82. erregimentuan. 1940ko maiatzean guduari lotu, eta ekainean Montargis-en preso hartu zuten.\nPiarres Lafitte Uztaritzeko erakasle lagunak galde-egina zautan: «Igor-dazak astean gutun bat. Bildu-eta ukanen diuk gerlako iduripenez bete astekaria». Idardetsi nion:: «Barka. Ez dezakeat. Eta hori, bi arrazoinen gatik. Lebena, ikerzalek aurki bailezazkete, eta ni giltza pen sar. Bigarrena, idazteak argi botatzen baitu gogo zolarat, eta ni, iduri zaitanaren garbi ikusteak izitzen.\n(...) Ar ditake hea buzoka bezain zozoak zirenez orduko Frantziako buruzagiak. Aitor dezadan zaizkitala orduan jasan-gaitz. (..) Gerlaren egiteko ez zuten ez gizonik, ez tresnarik. Alemania nagusi ba tresnaz, ba gizonez.\nGerra galduko zutelakoan zegoen. Gobernuko errepublikano erradikalei aiherkundea hartu zien, egoera hartan igorri zituztelako gerrara, ez tanke eta ez aireko, gaizki prestaturik.\nEz ginen sekulan politikaz mintzo. Harritu nintzan ohartzearekin eskuindarrek ez zakitela deus politikaz, salbu ezkertiarren eskandalak. Berdin gaizki ezagutzen zutela ezkertiarrek politika. Berdin ongi ezagutzen eskuindarren eskandalak. Politikaz mintzo ditazkenak orotan multxo hertsi bat. Ahurtara bat. (..) Min egin zautan hortaz ohartzeak. Aldi bat baizik ez ditut baliatu ene politikako ezagutzak Tarbesen, Bokaleko komunixt batekin. Ez niozkan bere arrazoinak erreferatu, bainan behexi: «Hau ez duk Marx-en erranetik, hau duk Rousseau-ren dutxulutik». Behexte borrek ezarri ninduen gora lagunen eretzean. «Kasu! Komunixmoa komunixtek baino hobeki ezagutzen dik».\nAlemanian preso: Mühlberg an der Elbe-n, 1945eko ekaina arte. Preso-zenbakia: 59. 416, Stalag IV B —19 preso esparru zeuden Alemaniaren ekialdean. Mundu gerra amaitzean, alemanak egon ziren bertan errusiarren mende ez egoera hobean, eta batzuk amerikarren mende, aldi batez bederen—.\nPreso esparruko alde txarrak: hotza, janari urria, doi-doi bizitzeko lain; zorriak, tifusa, tifusetik heriotza, eta askatasun mugatua.\nAlde onak berriz; Koenig zuzendari alemanak gizon zuzena izan behar zuen, solasari jarria, baxenabartarrak esatera. Unibertsitatea antolatzen utzi zien. Horretarako 6.000 liburu inguru bildu zituzten Frantzia eta Suitzatik elkarte katoliko baten bitartez. Berehala hasi ziren mezak ematen eta entzuten; frantsesek bazuten eurek izendatutako kapilau burua, eta eurek izendatutako buruzagi frantsesa ene, lotinant edo tenientea. Beste zera bat, abantaila edo pribilegio bat, oso garrantzizkoa: Salaberry bezalako aitzindari-azpikoek ez zuten bortxazko lanik egin beharrik, hain nekeak izaki pertsona ahuldu eta ondorioz heriotza ugari sorrarazten zutenak.\nPreso esparruko bere jardun-agenda gisako bat ere aditzera eman digu: Gosaldu aurretik meza; mintzaldiak arratsaldeetan —Alemaniaren kontra ezin mintzatu ziren, erlijioaren auzia ene saihesten zuten; baina gainerakoan, askatasun handia—, presoek probintziaka egiten zituzten bilkurak —euskaldunek biarnotar eta bigorratarrekin, Tarbe eta Lourdes ingurukoekin—, Petain-en aldeko taldeak ere baziren. 1942ko abuztura arte, protestante bat izan zen unibertsitateko errektore; geroztik 1944ko abuztura arte bera.\nBarraketan kasik oro Petain-en aldeko ziren. De Gaulle ezezaguna zitzaien. Petainen irudi bat ipini zuten barne handienean. Batzuk Laval Hitlerren kolaboratzaile leialaren aldekoak ziren. 1944ko abuztuaren 20an, Petain Alemaniara deportatu zutenean, Salaberryk Petainen irudia kentzea erabaki zuen, jadanik ez zela Frantziaren buruzagia argudiatuz. Preso batzuk kexatu egin ziren.\nHasieran 40.000 frantses inguru egon ziren; gero gutxiago. Frantsesez gain, ingeles, amerikano, errusiar, holandar, yugoslaviar, poloniar eta italiarrak egon ziren bertan, hots, Europa guztia alde-aldera eta anglosaxoiak.\nFrantsesek ibili ditugu urrats hunkigarriak Frantziaren ospatzeko gure eta bertzen aintzinean, zaintzale Alemanen begietan, Lamothe guhaurek hautatu aintzindaria. Egin ditugu otoitz suharrak Frantziarentzat guhaurek hautatu Aita Benoux aumonietarik lehena, orotan lehen... Aldi bat Frantziaren itxura bere hiri sainduekin errautsean lorez zirri-marratua... (...) Gauza horien aipatzeko behar litake liburu bat edo kantu bat. Liburu bat oso-osoa, kantu bat ezin atertua.\nStalag-ean mintzo nintzan errotik eta bakarrik Frantses gisa. Bainan ere Frantziaren alderako amodioaren barnean ari zen ezin erdiz intzirika Euskal Herriaren amodioa.\nBere dorpe guzian eri zen ene frantses nazionalismoa.\nBesteak beste, preso esparru horretan ikusitakoak, hitz egin eta bizitakoak eraman zuen frantses nazionalismo aski jakobinotik erregionalismo federalistara. Metropoliak kolonizatu eta ustiaturiko probintziak suspertu beharra zegoen kultura eta ekonomia aldetik, politika baztertu gabe, eta Europa federala eraikitzera jo behar zen arrazoi praktiko, ekonomiko-sozial-politikoengatik, eta arrazoi moralengatik ere bai; Jainko berbera gurtzen zuten Europako giristinoek ezin zuten elkar hiltzen jarraitu.\n1953an ezagutu zuen J.L. Davantek Salaberry apaiz irakasle: Uztaritzeko San Frantses Xabierkoaren apaizgaitegi ttipian: Ikas gaiak oso zorrozki prestatzen eta egiten zizkigun heletar handiak, laburpen idatzia barne... diosku.\nDavanten eskutik jarraiki, 1981eko uztail erdian psikopati, batek jorik Baionako ospitalean sartuko da Salaberry: Hor bere erranetan, bertigo krisiak pairatzen ditu leihotik begiratzean eta halako batean, duda gabe zorabioak itsuturik, handik jauzi egiten du. Hola bukatu zitzaion bizitza 1981eko uztail ondarrean, 78 urteetan, oraino indartsu zegoelarik. Uztailaren 26an hil zen.\nBere biografiako datu adierazgarriez gain, Davantek hamar ataletan bildurik azaltzen digu Etienne Salaberry: apaiz irakasle gisa nolakoa ezagutu zuen, lehenik; haren gizatasun eskuzabala azpimarratzen digu, bigarrenik; Alemanian preso esparruan egindako bost urteek nola eragin zioten kontatzen jarraitzen du, gerlako presoner ohiaren izaeraz hainbat jakingarri aletzen dizkigun bitartean; politika aldetik zein alderdi zuen begiko jakinarazten digu hurrengo, eta politikarekin jarraiki Salaberry eta Enbata mugimendu abertzalearen artekoaz dihardu, eta baita Davant eta Salaberry artekoez ene, azken buruan baxenabartarrak izan zuen bilakaera politikoa argitzeko. Ez da hor amaitzen. Zuberoa zer zen harentzat kontatzen jarraitzen du, leku bukoliko bat baino zerbait gehiago zela adieraziz; kristau gisa kalifikatzeko bi adjektibo ezartzen dizkio: baikor eta irekia; haren idazkera iruzkintzen ari, elokuentzia eta pedagogia ekartzen dizkigu gogora; eta, azkenik, Salaberryren mezua gaurkotzen entseatzen da.\nDavanten saiakeran gaiarekin nola inplikatu den gailenduko nuke, eta orobat nola enplegatu den haren mezua egungotzen. Garbi gelditzen da bere saiakera irakurririk hazi egin zaiola Salaberryren tamaina urteen joanean, hil zenetik hogeita bi urtera berriro haren itzala eta hatza miatu eta ikertzeari lotu zaionean. Hurrengo nire saiakera dator. Salaberryren ezagutzaren eta Iparraldeko bilakaera sozial, politiko eta erlijiosoaren zuzeneko ezagueraren eskasean ezinbestean artikuluei lotu natzaie, artikuluetatik atera ahal izan dudan informazioari. Frantziako politika eta nazioartekoa landu ditu bereziki baxenabartarrak; Euskal Herrikoa gutxiago, baina iritziak garbi agertu ditu azken honi dagokionez ere, 70eko hamarkadan batez ere.\nEskema sinple batera ekartzen badut irakurritakoa, badago halako ildo bat honelatsu laburbil daitekeena: frantses nazionalismo federalista-zentristatik deslotuz joan da, frantses jakobinismo erasokorra dela kausa, frantsestasunari inoiz uko egin gabe; eta, euskaldun kontzientzia kultural garbitik abertzaletasun politikora hurbildu edo heldu da, Europaren baitako Euskal Herri batu burujabearen alderako atxikimendu sendoa aldarrikatuz.\nEskema horrek ez du balio handiegirik; balio handiagoa du jabetzeak frantses nazionalismoa zein mito, uste, lilura eta sentimenduren arabera gorpuztu den Ipar Euskal Herrian, ohartzea jarrera kritikorik gabe zenbat eskema frantses natural-natural beregana dituen, nork eta kultura handiko pertsona batek, bere euskaltasunaz, II. mundu gerraz gero behinik behin, inongo zalantzarik izan ez duenak; zurgatu duen frantses elizaren tradizioa eta izandako bizipenak, nazien kontrako gerran nahiz gatibutzan emandako bost urteetan, nola uztartu diren eta zer kontzientzia, sentiera eta ideologia sortu duten.\nArtikulu hauek hausnartuz hegoaldekook ere hein batean bizitzen ditugu gure haurrideek ez hain aspaldi bizi izan dituztenak, eta elkarrengana hurbiltzen laguntzen digute, ikuspegi diferentziak diferentzia, eta desadostasunak desadostasun.\nBestalde, ardura frantses ikuspegitik bada ere, Europara hurbilarazten laguntzen digu Salaberryk, bestela Frankoren diktadura dela medio, espainiarrak bezala, Europatik aski bakarturik egon garen euskaldunak.\nAzken saiakera Joxe Azurmendirena da. Heletarrak bere saio nagusienak batez ere Gure Herria-n argitara zituen1. Liburuak berriz bi eman ditu argitara: Ene Sinestea. Iragan biziari gibeletik beha, 1978; eta, Beñat adiskidea agur! Baiona, 1981. Hauek guztiak hartu ditu azterketarako oinarritzat, eta hala ere zegamarrak aitortzen du heletarraren pentsamendua nolabait sistematizatzeko material zatikatuegia duela esku artean.\nSaiakera honek Joxe Azurmendi bezalako filosofo bati dagokionez, Salaberryren ikuspegi osoa ematen digu. Horretatik printza batzuk hautatuz, filosofiaren atalean, esaterako, nabarmentzen du, besteak beste, baxenabartarrak filosofia zeregin erlijioso-teologiko, apostoliko eta moraltzat eduki duela. Asmo horrekin egin zen apaiz irakasle, bere garaian Elizak gehien behar zuena defentsa intelektuala zelakoan. Gerrak, Salaberryri, bere oroitzapen liburuan adierazten duenez, eten erradikal bat ekarri zion bizitza intelektualaren aldetik; doktrina aldetik baina, neotomista jarraitu zuela baieztatzen du zegamarrak. Aldaketa gehiago etorri zen jarrera aldetik doktrina aldetik baino.\nJasotako tradizioarekin borrokan agertzen zaigu. Bere kontzeptuek harrapatua, alde batetik, Egia absolutuaren dogmatismoarekin ezin etsirik; erlatibismoari baiezko biribilik ere ezin emanik, bestalde, gatazkan. Batzuetan perspektibismoan aurkitu usteko du borrokari irtenbidea emateko modua:\nPentsamendu —filosofia, erlijio— ezberdinek, bakoitzak egia osoaren alde bat islatzen du, denek islatzen dute egia, denek dute Egian Parte. Salaberryren —originala izan nahi ez duen— errezetan: «Toute vérité est nécessairement chrétienne».\nIrtenbide horrek, ordea, filosofian behinik behin, praktikotasun gutxi eta balio kaxkarra duela gogoratuko digu Azurmendik:\nBaina hori, filosofian bederen, aitorpen teoriko hutsetatik apenas pasa ahalko da aurrerago, «egiak» kontrarioak direnean batikbat, eztabaidatu eta razionalki ebatzi beharra egongo baita, zein den baten eta bestearen egia. Salaberryren egiaren kontzeptuak, —ez mailak eta ez eremuak inoiz berezten ditu, hots, egia razionala, fedekoa, zientziako ala filosofiakoa, estetika, moral edo usadioetakoa, egia informazioan, politikan, etab.—, harentzat azkenean dena bera baina, praktikan, bere egiatik kanpora oso egia gutxi aurkitzen du. Bi kapitulu dierentzia dezakegu bere antierlatibismo praktikoan: estriktoki filosofikoa eta politiko-morala. Bigarren hau da, maizena Salaberryk buruan izaten duena, erlatibismoaz badihardu. Orduan, erlatiboa harentzat berdin alderdikoia, berdin gezurra da (eta gezurra berdin moralki zuzengabea) (ik. ES, 10 eta burr). Erlatibismo honen etsenplutzat, Camus-ek, arrazoia frantsesek ala algeriarrek zuten galdetua izanik, behin emandako erantzun sonatua har daiteke:: «egiaren eta ene amaren artean, hautatzen dut ene ama». Edo Sartre-ren ateraldi berdin famatua: «Ez da Billancourt desesperatu behar». Salaberryrentzat hori, kasu bietan, zuzengabeki egiaren gordetzea da, eta «egiaren gordetzea duk gizonaren gutiestea, ezgizon gisa ekartzea». Intelektualak egia hutsa eta egia osoa esan behar du beti. Gainerakoa (ez da erlatiboa, partziala) gezurra da. Hemen ez da perspektibarik edo egiaren ezinbesteko zatizkotasunik aintzat hartzen. «(...) Huna gogolariaren gogozko lehen eginbidea: egiaren, behatz karramaska bat eman gabe, den bezala, hala-hala jalgitzea. Munduko izurriteak heldu dituk oro gezurretik. Gezurraren aita, debrua». Baina antierlatibismo praktiko arruntena ageri da —nahiago bada, itxikeria— bere «philosophia perennis» hori ez den beste filosofia moderno guztiarekiko bere jarrera, funtsean interes gabeko edo superfizialean (salbuespen bakanak aparte aipatuko dira).\nBergson filosofoak Salaberryrentzat izan zuen garrantzia aztertzean Azurmendik baieztatzen du ezin ukatuzkoa dela, baina intelektualki zailagoa dela definitzen:\nFilosofia Salaberryrentzat zer den, gogoratu behar da. «Filosofia egina da sinestearen garbitzeko bere purrusketarik, ez sinestearen husteko bere mamitik» (ES, 188). Zeregin horretarako, Salaberryren lehenengo filosofia —profesionalki, esan daiteke— neoeskolastikoa da, XVII. mendeko razionalismoaren kutsuarekin («Teodizea»). Protestantismotik sortu filosofiekin —Kant, Hegel eta beste— harreman handirik ez du erakusten. Are, Bergson-en maitale batek Heidegger-entzat irekitasun gehiago beharko luke, Salaberryk ez du. Ez zaio sumatzen, noski, filosofia anglo-saxoniarraren ukitu txikienik ere. Kultura filosofiko frantsesera mugatua beti, bere «eskolako filosofiari» gaurkotasuna, zalutasuna, poesia, modernitatea emateko laguntza erabakiorra, H. Bergson izan da. Gogoratu behar da, halaber, Elizako giro estua: gorago aipatu bezala, «Henri Bergson-en liburuak ezarriak ziren lerrakorren artean» (ES, 184). Lafittek kontatzen du berak Orixerekin izandako eskatima: «Behin haatik hasarretu zitzaikun, eta hasarretu baino gehiago: etsaitu. Pentsa zertaz? Bergson-en "Évolution Créatrice" delakoaz ez ginuen batere berdin asmatzen harek eta nik filosofoaren erakaspena. Hasi zitzaitan oihuka ez nuela zentzurik aski Bergson-en ulertzeko, eta nik arrapostu harek ez zakiela, frantsesik aski... Hots, agurrik gabe gibelaz itzuli zitzaitan, eta malezia gaitza frango luzaz atxiki zautan, bizpahiru aldiz bere lumaz ausiki ere baininduen». Hori zen, beraz, giroa Elizan eta euskal kulturan.\nHezkuntzaren atalera etorriz, lehenbizi, Salaberryk zer gogor kritikatu duen estatu moderno burgesaren eskola, Frantzia guztiko probintziak, Ipar Euskal Herria barne, kulturalki Parisko metropoliaren kolonia beren buruz bizigabeak bihurtuz. Baina Azurmendik frogatzen du Salaberry bera ere, barne-kolonialismo arbuiatu eta gaitzetsi horren biktima agertu dela, kolonialismo horrexek joa dirudielako azken buruan.\nEuskara haur euskaldunen ezpainetan beretan moztea zorrotz gaitzetsi, baina gero euskarari rol kuttun, frantsesaren mendekoa aitortu; hura hizkuntza konkretua eta sentimenduarena, eta frantsesa, aldiz, kulturako, zientziako eta pentsamenduko hizkuntza, «la langue de l'esprit». Eskualdea bihotzaren aberria eta nazioa, zientziaren aberria. Hortaz, euskaldunak guztiz frantsesaren beharrean eta haren mendeko.\nEne Sinestea-n korapilo hori askatu ezinda ageri da oraindik: «Frantziak eta Espainiak egin daukute ongi ederra, ekarriz gure arterat beren kultura aipagarria. Bainan Frantziak eta Espainiak egin daukute gaizki gaitza, ez utziz zabaltzerat ure kultura beiezia» (ES, 174). Ez da ikusten nonbait oraindik, euskaldunek frantsesa eta espainola jakitea oso positiboa bada ere, horiek jakiteko printzipioz ez dagoela Espainiak eta Frantziak «emanak» izateko batere premiarik (Herbeheretan mundu guztiak daki ingelesa, eta ez da Irrgalaterrak «emana»), beharbada «emanak» izatea dela, hain zuzen, historia borretan dagoen negatiboena. Eta ez da ikusten, hizkuntzen erabilerako eremuen partiketa sozial bat egotekotan, egon beharrik ez dagoela justu horixe, bat kulturakoa, bestea sentimentukoa, mekanikoki finko, edonolako beste bariable razionalagoak baino. Beharbada Beñat adiskidea-n bakarrik heldu da Salaberry hizkuntza guztiei kulturazkotasun berdina aitortzera: «Mendeak jin, mendeak joan, Euskaldun jendeak zamatu ditik beste jende zernahik bezain zuhurtzia azau. Ez gutiago. Ez gehiago. Hein berean. Frantziak, Espainiak, Inglaterrak, Xinak zor ditie mundu zabalari bere zuhurtziaren uztak. Berdin Bretainiak, Kortziak, Euskal-Herriak. Hartzaile gaituk, eta emaile, har-emankako mus partida ezin bururatuan».\nSaiakeran barrena, zegamarrak liburu honetara aldatu ez dugun zati batean azaltzen du zer-nolako harremana izan zuen Salaberryrekin, eta zergatik onartu duen nik egindako gonbita.\nGure harreman guztia gutunezkoa izan zen; pertsonala, ia ezer ez adinatsu. Astero irakurtzen nuen Herria-n. Aitortu behar dut, So Egilearen miresle nintzela, euskaraz nahiz frantsesez, jada hogei urte ingururekin. Beharbada zor aspaldiko horren sentimenduak sarrarazi nau orain, Pako Sudupek adiskidetsuki bultzaturik, lor neke honetan. Behin edo bitan bakarrik ikusi nuen, oker ez banago. 1962/63an, uste dut, Arantzazun. Agian beste pare bat aldiz Iparraldean, geroago, bilera edo kurtsoren batzuen karietara, Alemaniatik etorrita egoten nintzenean. Jakin-ek prestatzen zuen Filosofiaren Historia baterako, berak «Henri Bergson» kapitulua idatzi zuen (1965ean argitaratua). Bere «L'Homme basque. Essai de Caractérologie Euskarienne», «Du régionalisme», «Le Pédagogue et le Commissaire», «La Fête» saioak oparitu zizkidan orduan, eskuz berak «Ene orhoitzapen hoberenarekin» eskaintza sinatuz. 78an Ene Sinestea, bere memoriak bezalako liburua, igorri zidan, «Ipar Euskadi/Eta/Hego Euskadi/ — Bat baita Euskal-Herria/ Bihotzetik» eskaintza eta sinadura bere eskuz idatzita berriro. 80an Omenaldia, «Ipar-aldekoak/ Hego-aldekoari/ Orhoitzapenetan/ E Salaberry» eskaintzarekin eskuz. Eta gehiagorik ez. Nahikoa bere aldetik, tamalez begikotasun nire aldetik ez behar bezala itzulia. Bihoakio gaur omenaldi —miresmenezko eta kritiko— atzeratua.\nBere lan aski kritikoaren azken atalean, jaun Salaberryri agurra egiten dionekoan euskaldunok zer eskertu behar diogun aditzera ematen du:\nSalaberryri eskertu behar zaio, abertzaletasuna kosmobisio global baten barruan pentsatu izatea, filosofo gisa. Askotan autoreak «euskal ekai» hutsera murrizten ditugu (filologiara murrizten ez ditugunean). Ez dugu galdetzen: zer pentsatzen zuen gizon-emakumeaz, etab. Geuk mozten ditugu pentsamendu bakarrera, edo ideia bakarrera. Salaberryk munduaren aurrean pentsatu du beti gizon-emakumeaz, gerraz eta bakeaz, Europaz, Euskal Herriaz. Ez du mundutik bakandu Euskal Herria. Ez dit zilaren kontenplazio bat egin, «euskaldun fededun» gisa horretaraxe kondenatua zirudien arren. Eta Euskal Herriaren gogoetari, hemengo kondizioek agintzen eta uzten zioten izaritxoan, bere kultura filosofiko zabala aplikatu dio, gero. (Bi arrazoiongatik ahal izan duela, esango nuke, eboluzio etengabe batean jarraitu azkenera arte). Ez zuen lan erraza. Bere lerroetan zehar etika bat, ideario politiko bat, humanismo bat, kristautasun bat doa bidegiten. Kontua ez baita tesi batzuk mailu bezala eskuan edukitzea, ikusmolde orokor bat historiaren gainean zabaltzea baizik, edo zabaltzen hastea gutxienez, euskaldunaren begiekin.\nHirurok, nork geure aldetik egin dugu lana, horretarako idatzi eta iturri desberdinak erabilita. Hiru saiakerak irakurrita ohar litezke hainbat kidetasun hiruron artean. Aldeak ere bai. Zein ikuspuntutatik begiratzen den, eta nork begiratzen duen, txikiago edo handiago ageri da edo ageri zaigu baxenabartarra. Ez dugu inondik ere azterketa agortu; beste hiru eta beste hiru ere hartze lituzke. Gu hirurok nahi izan diogu, nork geure kasa eta hautura omenaldia eskaini bere jaiotzaren mendeurreneko urte honetan.\n Hona hemen bere idatzi nagusienak: «L'homme basque: essai de caractérologie euskarienne» Gure Herria 1950, 1-3, urtarrila-otsaila; «Le pédagogue et le commissaire: défense d'une culture populaire euskarienne», Ed. Eskual-Herria, Bayonne 1951; «Du régionalisme à l'internationalisme» Gure Herria, 6 1951ko azaro-abendua eta 2-3, 1952ko martxoa-apirila; ««La fête dans l'âme basque» litre HetTia 1-2, 1956ko urtarril-otsaila/martxo-apirila; «Un maître de la pensée, Son Excellence Monseigneur Clément Mathieu» Gure Herria 1, 1963ko uztaila; «La messe sur le Pays Basque» Gure Herria 1-2, 1964ko maiatza-ekaina; «Europa» Editorial Franciscana Aranzazu, Oñate, 1965, kapitulu bat; «L'alinéation basque» Gure Herria, 5-6, 1967ko azaroa-abendua; «Henri Bergson» in jakin Taldearen ardurapean, Filosofiaren Kondaira I, Arantzazu 1965, 103 or. «Mendeko bi zauriak» Gure Herria 1974, 336 or. eta ond. Antzerki-lanak: «Zapeta urh eta espartin xuri» in Euzko-Gogoa 2, 1955, 133-165; eta «Hiru pindarreko erhaztuna», in Gure Herria, 1975 lehen bi aleetan. Halaber, aipagarriak dira 1979an egindako omenaldiaren karietara argitara liburua: Etienne Salaberry euskalzaleari «Euskalzaleen Biltzarrak» eskaini OMENALDIA, Baiona 1950; eta, Pierre Ainziart-en ««Etienne Salaberry» in Egan, 2001-3/4, 147-162 orr.


TRENBIDE ZIRKULAZIOKO SEINALEZTAPENA ETA ERTMS BULGARIA ETA ERRUMANIA ARTEKO KORRIDOREAN: DANUBIOKO VIDIN-CALAFAT ZUBIA - CAF Signalling\nCAF Signalling > Berriak > Uncategorized @eu > TRENBIDE ZIRKULAZIOKO SEINALEZTAPENA ETA ERTMS BULGARIA ETA ERRUMANIA ARTEKO KORRIDOREAN: DANUBIOKO VIDIN-CALAFAT ZUBIA\nTRENBIDE ZIRKULAZIOKO SEINALEZTAPENA ETA ERTMS BULGARIA ETA ERRUMANIA ARTEKO KORRIDOREAN: DANUBIOKO VIDIN-CALAFAT ZUBIA\nArgitaratua: 9 otsaila, 2011 10 urtarrila, 2018 Egilea: ElGestor\nCAF Signalling eta TRIA Ingeniería enpresak Espainiako Fomento de Construcciones y Contratas (FCC) eraikuntza-enpresa exekutatzen ari den Errumania eta Bulgaria arteko Vidin-Calafat trenbide-loturaren komunikazio eta seinaleztapeneko kontratuaren esleipendunak izan dira.\nCAF Signalling exekutatzen ari den Trenbide-zirkulaziorako Seinaleztapenaren kontratuak trenbideko seinaleztapen guztiaren eguneraketa jasotzen du, baita Bulgaria eta Errumania arteko trenbide-zirkulaziorako korridore berrirako 1. mailako ERTMS ere, alderdi bulgariarreko hainbat geltokitako kontrola barne. Kontratu horrek Teknologia eta Ingeniaritza espainiarrak proiektuen garapenean duen gaitasuna erakusten du, nazioarteko eta txertatu beharreko sistemen gaitasun handiekin lehian.\nKontratuak lehen katigamendu elektronikoen eta trenbide-sare bulgariarreko lehen ERTMS Sistemaren txertaketa jasotzen ditu; NRIC-k ustiatuko ditu, CAF Signalling enpresako teknologia eta ingeniaritza espainolean oinarrituta. Horrek Espainiako beste enpresa eta teknologiak erakartzeko aukera ekarriko du, EBko programa barruko trenbide-korridore berrien hedapena eta garapena kontuan hartuta.\nTrenbide-zirkulaziorako seinaleztapenaren kontratuak jasotzen duen trenbide-tarteak, Danubio gaineko Errumania eta Bulgaria arteko lotura berria kontrolatzeaz gain, EBk herrialdeen arteko lotura egiteko markatutako trenbide-korridoreetako bati dagokio eta modernizazioarekin jarraitzen du, Sofiarekin egiten duen loturan.\nTrenbide-zirkulaziorako seinaleztapenaren proiektatutako irtenbidea S3e motako katigamendu elektronikoetan eta prestazio handiko LEUetan oinarrituta dago, CENELEC arauei jarraiki, kalitatezko estandar zorrotzenen mende.\nCAF Signalling-ek kontratu horrekin nazioarteko jarduera garatzen eta indartzen du Europa ekialdean eta Turkian duen filialari esker, presentzia handia du herrialde horretan, 20 urte baino gehiagoko esperientziarekin.\nHedapena trenbide-zirkulaziorako seinaleztapenaren ekipamenduan oinarritzen da, bai esparruan, elementu eta ekipamendu guztiekin, bai katigamendu elektronikoetan eta ingeniaritzan eta horiek abian jartzean.\nCAF SIGNALLING-EK EUROPAKO INESS PROIEKTUAN HARTU DU PARTE