“Gure helburua da etorkizuneko sektoreak Gipuzkoako ekonomiaren oinarri bilakatzea” - Artikulua - Gipuzkoa ETORKIZUNA ORAIN\n“Gure helburua da etorkizuneko sektoreak Gipuzkoako ekonomiaren oinarri bilakatzea”\nProiektu Estrategikoetako foru diputatu Ainhoa Aizpuruk zehaztu du departamentu berriak kudeatuko dituela Ziur, Mubil, Adinberri, 2deo eta LABe\n«Proiektu Estrategikoetako Departamentuarekin indartu egin nahi ditugu lurraldearen etorkizunerako estrategikoak izango diren sektoreak. Aukera esparru hauek Gipuzkoako ekonomiaren oinarri izan daitezen bilatzen dugu, kalitatezko enplegua sortzen eta Gipuzkoako ongizate sistema bermatzen jarraitu ahal izateko». Horrela definitu du Proiektu Estrategikoetako foru diputatu den Ainhoa Aizpuruk bere departamentuaren funtsezko helburua. «Gipuzkoa lehiakorra, adimenduna, orekatua eta sortzailea nahi dugu, aberastasunaren sorkuntza iraunkorra eta kohesio soziala bermatuko dituena, espezializazio adimendunaren eta aukera berdintasunaren bidez», aldarrikatu du. Hori guztia Etorkizuna Eraikizen ereduan oinarrituta, eta ardatz gisa hartuta gobernantza irekia eta lankidetzazkoa, batetik, eta esperimentazioa, bestetik.\nAizpuru Gipuzkoako Batzar Nagusietako Proiektu Estrategikoetako Batzordearen aurrean agertu da gaur, eta berak zuzentzen duen departamentuak landuko dituen gai nagusien berri eman du. Foru diputatuak gogorarazi duenez, Aldundia legealdi honetarako Kudeaketako Plan Estrategikoa prestatzen ari da orain; beraz, orduan izango du aukera aipatu departamentuak landuko duen agendaren inguruko xehetasun gehiago emateko. Hala ere, aurreratu du Etorkizuna Eraikizen (Ziur, Adinberri, Mubil, 2deo eta LABe) proiektu estrategikoak kudeatuko dituela, eta estrategikoak diren beste hainbat esparru sozial eta ekonomiko aztertuko dituela.\nLehenengo proiektu estrategikoa Adinberri da, zahartze osasungarrirako estrategia. Aizpuruk gogorarazi duenez, 2031rako gure lurraldeko biztanleriaren % 42k 55 urte baino gehiago izango dituzte; horregatik, zahartzearena «lehen mailako arazoa da» Gipuzkoan. «Adinberrik zahartze osasungarriaren esanetara jarriko du gure lurraldeak berrikuntzarako duen gaitasuna, eta ikuspegi bikoitzetik lan egingo du: batetik, ikuspegi sozialetik, pertsona erdigunean jarriko duen arreta eredu bat garatuko du; bestetik, arlo ekonomikoan, zahartzeak dakartzan aukerak aprobetxatuko ditu.\nHorretarako, Adinberrik erreferentziazko zentro aurreratu bat izango du Pasaian. «Azpiegitura honen helburua da bikaintasuna lortzea adineko pertsonen arretan, arreta jasotzen duen pertsona bere etxean bezala sentitu dadin. Aldi berean, Adinberri zentroak ikerketarako eta proiektu berriak testatzeko espazioak izango ditu; horrela, sektore biosanitarioari lotutako eragileen ekosistema egonkor bat eraikiko da. «Aurreko legealdian Adinberri fundazioa sortu genuen. Giza lan taldea sortu genuen, lehenengo laguntza deialdiak egin genituen, eta eragileen ekosistema hori sortzen hasi ginen. Orain, lau urte hauetan, helburua da Pasaiako zentroa amaitzea, eta arlo honetan berrikuntzako agenda estrategikoa sustatzea», azaldu du Aizpuruk.\nZiur Gipuzkoako zibersegurtasun industrialerako zentroa da Ainhoa Aizpuruk zuzentzen duen departamentuak kudeatuko dituen proiektu garrantzitsuetatik bigarrena. Foru diputatuak gogorarazi du industriak berebiziko garrantzia duela Gipuzkoako ekonomian, eta, laugarren iraultza industrialaren ondoren, sektore hau bizkor ari dela digitalizatzen bere ekoizpen eta kudeaketa sistemak. «Konektibitatearen paradigma berri honek abantaila handiak ditu, baina baita zenbait mehatxu ere. Mehatxuen artean, nabarmenena zibersegurtasunarena da», azpimarratu du foru arduradunak.\nAizpuruk azaldu duenez, Ziurrek berrikuntzarako laborategi bat izango du, eta handik zibersegurtasunaren inguruko sentsibilizazioa eta ezagutza gure lurraldeko enpresetara hedatzeko lan egingo da. «Zibersegurtasunaren esparruan talentua sortuko duen eragile bat izango da, enpresetan jardunbide egokiak sustatuko ditu, prebentzio eta esku-hartze tresnak eskainiko ditu, eta sektorearen ekintzailetasuna eta indartzea sustatuko ditu», adierazi du foru diputatuak, gogoraraziz zentroan behatoki teknologiko bat ere egongo dela. Aizpuruk zehaztu du zentro fisikoak urtea amaitu baino lehen zabalduko dituela ateak, baina lantaldea jada martxan dagoela.\nProiektu Estrategikoetako Departamentuaren hirugarren zutabea da Mubil, Gipuzkoako elektromugikortasunaren zentroa. Aizpuruk azpimarratu du elektromugikortasuna «etorkizuneko Gipuzkoaren industriaren eta ekonomiaren motorra» izan daitekeela; izan ere, sektore honek eraldatu egingo du gaur egun ezagutzen dugun mugikortasuna, eta, gainera, kalitatezko enplegua, ekintzailetasuna eta garapen teknologikoa sustatuko ditu. «Mubilekin, gure helburua da Gipuzkoa 2025erako erreferentzia sendoa izatea elektromugikortasunaren eta energia metatzearen arloetan», aldarrikatu du.\nZentroa, gainerako proiektuak bezalaxe, lankidetza publiko-pribatuaren ondorio da, eta Zubietako Eskuaitzeta poligonoan egongo da, Donostian. Aizpuruk adierazi du ekimena hasierako fasean dagoela oraindik, baina lanean ari direla legealdi honetan abian jartzeko. «Sektoreko eragileei produktuak testatzen lagunduko die, esperimentaziorako espazioa eskainiko du, eta entitate publiko eta pribatuen sare bat kudeatuko du, haien ezagutzaz baliatzeko», zehaztu du Aizpuruk. Horrela, zentroak elektromugikortasuneko soluzioak garatzen eta baliozkotzen lagunduko du, bai merkatuari begira, bai lurraldeari berari begira. «Eskuaitzeta elektromugikortasunaren arloko berrikuntza eta ezagutza gune izan dadin bilatzen dugu», azpimarratu du.\nLABe proiektuak, bestalde, gastronomia du xede. Jakin badakigu Gipuzkoa «nazioarteko erreferentzia» dela arlo honetan. «Baina bermatu nahi badugu etorkizunean ere erreferentzia izaten jarraitzea, sektoreko eragile guztiek inplikazioa behar dugu: jatetxeak, lehen mailako sukaldariak, prestakuntza zentroak, osagaien industria,… Ekosistema gastronomiko honetan, LABek sustatuko du teknologia berriak erabiltzea elikagai kate osoan zehar», azaldu du Proiektu Estrategikoetako diputatuak.\nAipzuruk gogorarazi du zentro fisikoa, zeina Tabakaleran kokatzen baita, abian dela jada, eta 4.0 jatetxe bat eta gastronomiako negozioen bizkortzaile digital bat dituela. Bigarren espazio horretan esperimentaziorako laborategi bat egongo da, lurraldean sortzen diren gastronomia digitalaren arloko proposamen lehiakorrenak garatu ahal izateko. «Gastronomia sektore oso garrantzitsua da Gipuzkoan, eta LABe zentroaren bidez, ikerketaren eta berrikuntzaren bidez, hala izaten jarrai dezan beharrezkoak diren baldintzak sortuko ditugu», adierazi du Aizpuruk.\nErreferentziazko bosgarren zentroa, 2deo, euskaraz egindako kalitatezko ikus-entzunezkoen sorkuntzan jartzen du fokua, kontsumo ohitura garaikideetara egokituta, eta berrikuntza, kooperazioa, sorkuntza eta talentua sustatuz. Tabakaleran kokatzen da, eta hilabeteak dira abian jarri zela. Denbora honetan guztian hainbat proiektu pilotu jarri dira martxan, hala nola Go!azen telesailaren transmedia proiektua, Next Station euskarazko web telesailerako lehiaketa, edo JarriON chromecast aplikazioa. «Hiru proiektuek oso harrera ona izan dute, eta, beraz, jarraitu beharreko bidea zein den erakutsi digute», azaldu du Aizpuruk.\n«Euskara, komunikatzeko tresna bat izateaz gain, gure nortasunaren eta kulturaren elementu nagusia da. 2deo proiektuaren bidez, kontsumo ohitura berriekin konektatu nahi dugu, belaunaldi berriekin, euskararen transmisioa eta etorkizuna bermatzeko. Foru Aldunditik estrategia integral bat sustatuko dugu, Gipuzkoa izan dadin euskararen lurraldea, eta 2deo bezalako ekimenek norabide horretan aurrera egiten laguntzen digute», azaldu du foru diputatuak. Aizpuruk gogorarazi duenez, foru erakundeak ahalik eta desberdintasun gutxien dituen lurralde bat defendatzen du, baita hizkuntzari dagokionez ere, eta 2deok norabide horretan aurrera egiten laguntzen du.


Alejandro Lizaso - Wikipedia, entziklopedia askea.\nOrio, 1909ko azaroaren 9a\nLegutio, 1937ko apirilaren 5a (27 urte)\nFelipe Lizaso Eizmendi\nAlejandro Lizaso Eizmendi (Orio, Gipuzkoa, 1909ko azaroaren 9a - Legutio, Araba, 1937ko apirilaren 5a) gipuzkoar txistularia izan zen. Espainiako Gerra Zibilean hil zen Eusko Gudarosteko kapitaina zelarik. Eusko Gudariak ereserkia ondu zuen.\n↑ (Gaztelaniaz) Euskal Memoria Fundazioa: Fallecidos/as en combate\nOrriaren azken aldaketa: 6 maiatza 2020, 10:37.


Elkartasunetik konpromisora … desobedientziaz libre! | Borroka Garaia da!\nElkartasunetik konpromisora … desobedientziaz libre!\n2007an A-8 autopista mozteagaitik Abenduak 1ean goizeko 12tan Epaiketa Donostian\nEpaituak izango direnek ohar bat bidali digute. Hemen doa:\nJarrai-Haika-Segi auzia salatzeko A-8 autopista mozteagaitik Abenduak 1ean goizeko 12tan Donostiako epaitegira deitu gaituzten Asier Alberdi Deustuarrak, Saioa Zerain Gasteiztarrak, Aritz Azkona Arrietarrak, Naroa Ariznabarreta Eibartarrak eta Ainara Ladron Elgoibartar gazteok zera adierazi nahi dugu.\n2007an egindako bide mozketa, beste hainbat mobilizazioen arteko bat izan zen, Jarrai-Haika-Segi auzia salatzeko. Mobilizazio horrekin bi aldarrikapen nagusi genituen, euskal gazteriak militatzeko zuen eta duen eskubidea aldarrikatzea eta Segi terrorista deklaratzeak, euskal gazterian eta euskal herriko askapen borrokan edukiko zituen ondorio latzak salatzea.\n9 urte luze pasa dira ordundik, bederatzi urte luze hauetan audientzia nazionalera baja gaituzte, bertatik Donostiko epaitegira bideratu eta orotara hirugarren epaiketa dataren aurrean aurkitzen gara, bederatzi urte ondoren fiskalak ez du eskaera egun bat ere jaitisi eta bakoitzari bi urte terdiko espetxe zigorra eskatzen digu, orotara 12 urteko kartzela zigorra ezarriz.\nBerriro ere epaiketa politiko baten aurrean aurkitzen gara, eta ez gara bakarraK, azken egunetan jakin bait dugu Ekineko kide izatearen akusaziopean auziperatutako kideei jarri dietela epaiketa data, eta Batasunako kide izatearen akusaziopean auziperatutako kideen epaiketa Abenduaren 3an hasiko da audientzia nazionalean, arrazoia argia da, disidentzia politikoa kriminalizatuz askapen borrokaren kontrako oldarraldiarekin segi nahi dute. Baina nazkatuta gaude eta nahikoa dela esatera gatoz. Gure herriaren alde lanean jarraituko dugu, borrokak emango digulako horren maitea dugun askatasuna.\nHorregaitik guztiagaitik, dei egiten diogu euskal herriari borrokan jarraitzeko eta egongo diren mobilizaizo ezberdinetan parte hartzeko:\n-Azaroaren 30ean Deustun 19:30tan kontzentrazioa\n-Abenduaren 1ean Eibarren 12:00tan prensaurrekua, 18:00tan bideo emanaldia eta hitzaldia eta 19:30tan Manifestazioa urtengo da Eibarko Aske gunetik, Arrietan 20:00tan kontzentrazioa herriko plazan, Elgoibarren 19:30tan kontzentrazioa Plaza Haundian eta Arbizun 20:00tan Kontzentrazioa herriko plazan.\n– Abenduaren 2an Gasteizen kontzentrazioa (ordua zehaztu gabe oraindik)\nGora Euskal Gazteria, Gora Euskal Herria Askatuta! Jo Ta Ke Irabazi Arte!\nPosted in: Euskal HerriaTagged: errepresioa, haika, jarrai, segiPermalinkUtzi iruzkina\n← Hator, Hator\n“Pedimos juego limpio al Athletic”: 1200 eurotik gora →


Tenplarioek eraikitako Eunateko baseliza, Nafarroan\nGaia: Tenplarioek eraikitako Eunateko baseliza, Nafarroan 2010-01-21, 14:42\nHirugarren dimentsiorako atea, ARGIA astekarian\nAste honetako ARGIA astekarian [2006ko Uztailaren 30a - 2051. alea]\nHIRUGARREN DIMENTSIORAKO ATEA izenburupean, Mikel Garciak misterioak eta gertakari paranormalek gurean dituzten kasuak aztertu ditu. Honakoa da testua, hitzez hitz:\n[Tenplarioek eraikitako Eunateko baseliza, Nafarroan].\nEgia hor kanpoan dago. Hori zioten Mulder eta Scullyk 90eko hamarkadan famatu egin zen telesailean. Misterioak, kondairak eta gertakari paranormalen inguruko istorioak betidanik izan dira gizakion gustuko. Gaur egun ere, eta gure artean, halako istorio ugari dago, batik bat komunikabideek eta zinemak sustatuta. Interesa, gainera, handia da: Cuatro Espainiako telebista kateak eskaintzen duen Iker Jimenez kazetari gasteiztarraren Cuarto Milenio programa beldurgarria, esaterako, EAEn ikusten da gehien. Hirugarren dimentsioaren atea zabaldu eta Euskal Herriko misterio ulergaitz eta zirraragarrienetan murgildu gara.\nHain zuzen ere, Euskal Herriko psikofoniarik ezagunenak -eta ez dira gutxi gure parajeetan bildutakoak- Otxateko bi dira, dorre barruan grabatuak (www.argia.com-en entzun daitezke). Bata neska baten ahotsa da eta «Pandora» dio. Kondairaren arabera Pandoraren kaxak zorigaitz guztiak dituela kontuan izanik, Otxate kaxa horren atea ote da? Dena den, Pandora ez, «kanpora» dioela uste duenik ere bada, euskaraz alegia. Beste psikofoniak «zer egiten du ate batek irekia?» dio, gazteleraz. Aztertu dutenen arabera, Otxate etimologikoki hotsaren edo hotzaren atea da, atea azken finean, beste dimentsio baterako atea?\n· Inbasio estralurtarrak bost minuturo: http://www.argia.com/online/htdocs/online.htm?2051&27989\n· Parapsikologoaren hiztegia: http://www.argia.com/online/htdocs/online.htm?2051&27989\nInformazio hau aurkitu dut: http://www.blogari.net/ateiluna?cat=1105


Espainiako, Latinamerikako, eta Europako Ekialdeko trantsizioak\nTrantsizio politikorako prozesuak\nTrantsizio politikoak aipatzen direnean erregimen politikoa aldatzeko prozesuak adierazten dira funtsean, diktadura batetik erregimen demokratiko edo aniztasunean oinarritu batera iragateko aldaketak alegia; “trantsizio politiko” kontzeptu lauso honen baitan sartzen dira, horrenbestez, 1970 geroztik munduko hainbat herrialdetan izan diren prozesuak. Bilakaera horiek guztiak ez dira, inondik ere, urrats berean eginak izaten, eta erregimen desberdinak sorrarazten dituzte lehen zegoen erregimenaren ordez, esate baterako sistema erabat demokratikoak, “diktadura arinak”, “zaintzapeko demokraziak”, etab.\nHorrelako prozesuak beti gertatu izan badira ere, gaur egun askoz sarriagoak dira, egitura politiko demokratikoak asko hedatu baitira mundu osoan; hala eta guztiz ere, “demokraziarako espainiar trantsizioa” esan izan zaionaz geroztik heldu diote adituek fenomeno honen azterketa sakonari.\nAzken hogei urteetako trantsizio horien eremu geografikoak Europako hegoaldea, Latinamerika eta Europako ekialdea hartu izan ditu gehienbat. Ezin da, jakina, trantsizio politikoari buruzko teoria uniforme eta orokorrik eratu, zeren eta esparrua oso zabala izateaz gainera, asko eta oso desberdinak baitira aztertu beharreko kasuak, eta oraindik ere gertatzen ari baitira horrelako prozesuak; horrenbestez, gure azterketa honek nahitaez mugaturik beharko du egon orain arteko trantsizioen errealitateak, aurretikoak, eragileak eta joerak besterik ez aztertzera, eta haiek laburtzera eta ahalik eta argien esplikatzera orobat; beraz, ohikoenak nabarmenduko dira lan honetan (horiek izan baitira maizenak), eta trantsizioberezienak ere aipatuko dira, herrialde jakin bati dagozkiolako edo bilakaera jakin bat izan dutelako.\nTrantsizioa aldaketa prozesu bat denez, denboran zehar gertatzen den gertaera gisa aztertuko da. Erregimen baten amaieratik beste baten sorrerara doan epea da trantsizioa, eta tartean hainbat aldi ditu: erregimen baten krisialdiaz geroztik haren ordez sortu dena finkatu den arteko bitartea, tarteko aldi guztiak barne.\nKontuan hartu beharra dago gainera aldaketa horiek ez direla erakundeetara mugatzen, eragina izaten baitute orobat estatu bakoitzaren baitako ekonomiaren, gizartearen eta lurraldearen alderdi jakin batzuetan.\nHorrelako prozesuei buruzko lehenbiziko azterketak Almond, La Palombara eta beste zenbait adituk egin zituzten. Aditu horiek “garapena edo aurrerabidea” esan izan zaion gertaera horren ondorioz sortu ziren fenomeno politikoez arduratu ziren, alegia, deskolonizazioaren ondoren Hirugarren Munduan sortu ziren estatu berri ugari haiez, eta estatu horien sorrerak, aldaketak eta modernizazioak ekarri zituen arazoez.\nAztergaiak elkarren oso bestelakoak zirenez, ezin izan zuten teoria orokorrik sortu prozesu horiekin guztiekin ondo egokituko zenik, baina adituak bat etorri ziren azkenik bi ikuspegi nagusitan: • Herrialde berri horien errealitatea aztertzeko, mendebaleko eredua hartzea eredu nagusitzat.\n• Era berean, mendebaleko historiaren aldiak bere horretan hartzea eta dagokion herrialdeari zuzenean aplikatzea azterketa egiteko.Hasierako ikerlan haiek aldaketa prozesuen “aldez aurreko baldintzak” hartzen zituzten oinarritzat, hau da, aldaketaren aurretik herrialde jakin bateko gizartea eta ekonomia zer egoeran zegoen jakitea (ekonomiaren aurrerapen maila, komunikazioak, hiritarren kultur maila, e.a.), baina geroztik ikerlariek baztertu egin zuten irizpide hori, eta irizpide lausoago bat hartu zuten haren ordez, “aldaketarena” alegia, gertaera hori eremu zabalago batean aztertzea, prozesu horietan zerikusia izaten duten beste elementu batzuk ere kontuan harturik arestian aipatu direnez gainera, horiek, izan ere, demokratizazio prozesuen ondorio izaten baitira askotan, baldintza baino gehiago.\nTrantsizioa prozesu bizi bat denez, aldaera eta desberdintasun handiak izaten ditu herrialde batetik bestera, eta, horrenbestez, badago trantsitzio motak sailkatzea bai aldez aurretik zegoen erregimenaren aldaketa mailaren arabera –aldaketa mugatua/ aldaketa handia–, eta bai aldaketa horren lastertasunaren arabera –bizkorra/motela–.\nBereizi beharra daude baita ere alde batetik erregimen jakin batetik guztiz bestelako erregimen bat sorrarazten dutenak, eta, beste aldetik, erregimenaren beraren baitan aldaketaren bat izaten dutenak, erregimen hori bigundu-edo egin delako, edo ordu arte agintean zeuden pertsonen edo erakundeen ordez beste pertsona edo erakunde batzuk daudelako agintari.\nKontuak kontu, gogoan hartu beharra dago erregimen politikoak, gauza guztiak bezala, bilakaeran egoten direla, eta, beraz, ez da inoiz izan batere aldaketarik gabe iraun duen erregimenik, ezta izango ere, eta horrexegatik erregimen asko desagertu egin dira, beste asko aldatuz joan dira, eta batzuk hobetze bidean daude. Hortaz, erregimen horien bilakaera urratsez-urratsezkoa izaten da: sortu, sendotu edo ahuldu, eta, azkenik, suntsitu edo desagertu.\nEuropako hegoaldean, Latinamerikan eta Europako ekialdean 1970etik 1990era izandako trantsizioetan hiru dira lehendik zeuden erregimen autoritarioak ahultzen eta eraldatzen eragina izan duten eragile nagusiak:• Orokorrak: bi motatakoak dira: – Kanpoko eragileak: nazioarteko presio demokratizatzailea (batez ere mendebaleko demokrazien eta nazioarteko erakundeen presioa) eta ekonomia zabaltzeko prozesuak (herrialdeen arteko harremanetarako bidea eta salgaiak eta ideiak elkartrukatzeko bidea ematen dutenez, nekezago iraungo du bere baitan itxitako erregimenak).\n– Barneko eragileak: herriaren mobilizazioek, agintarien eta gidarien baitako aldaketek, eta herrialdearen baliabideak aldatu izanak gorabehera handiaksortzen dituzte erregimen politiko jakin batek –erregimen autoritario batek, alegia– oinarrian duen elkarren kontrako indarren arteko harremanean.\n• Eragile bereziak: erregimena bera (egiturak eta gobernuko elitea bera) zaharkituta geratzea, eta errealitate eta eskakizun berriei (ekonomian, nazioarteko harremanetan, arlo politiko, sozial eta bestelakoetan) erantzuteko gauza ez izatea.\n• Eragile erabakigarriak: agintariek zilegitasuna galtzea ez direlako gizartearen errealitatera moldatzen, eta ez dietelako herriaren nahiei eta premiei erantzuten; barne krisiak gertatzea gobernu egituretan direnen artean; eta herri mobilizazioen indarrez gobernuak gizartea nekez menderatu ahal izatea, eta herria gobernuarekin zeharo etsaitzea.Europako ekialdeko trantsizioak.\nEuropa Ekialdean , aldaketa politikoak errenkadan etorri ziren laurogeiko hamarraldian . Erregimen sozialistak desagertu ziren , Sobiet Batasuna bera barne. Aldaketa horien eragina hiru mailatakoa izan da , eta adituek trantsizio politikorako prozesuen ‘ aldaketa eremua ’ esaten dio horri. Hona hemen hiru maila horiek :.\n• Eremu politiko-instituzionala Zuzen-zuzeneko eragina izan zuen alderdi bakarreko erregimena desagertu zedin ; alderdi aniztasuna ezarri dute erregimen guztietan , kasu bakoitzak bere formula instituzionalak izan arren , parlamentarismo klasikotik ( Polonia , Hungaria ) formula presidentzialistetara ( Errusian edo Errumanian ). Bloke sozialistako herrialde guztiak abiatu dira aniztasun politikorantz , baina ez dituzte zehatz-mehatz kopiatu Europako mendebalean ohikoenak diren taldeak edo joerak. Kasuan kasuko baldintza politiko , historiko eta sozio-ekonomikoen ondorioz , mendebaldeko kultura politikoan ikusten ez diren taldeak eratu dituzte , nekazarien alderdiak , adibidez.• Eremu ekonomiko-soziala.\nArlo honetan ere aldaketa nabarmena izan da , eta ekonomia oso zentralizatu eta planifikatutakoetik merkatu librean oinarritutako sistema ekonomikoetara igaro dira.\nGainera , nazioarteko merkatuan sartzeko joera izan dute. Kontu honetan , kasu bakoitzak bere bilakaera erritmoa izan du , zeren eta herrialde batzuetan aldaketa ekonomikoak abian ziren jadanik sistema politikoa aldatu aurretik , liberalizazioak eta pribatizazioak hasiak baitziren ( Polonia eta Hungaria ); beste batzuetan , berriz , aldaketa politikoa aldaketa ekonomikoa baino lehen izan zen ( Errusia ). Ondorioak ere desberdinak izan dira , zeren eta batzuetan ekonomiak hobera egin baitu ( Txekiar Errepublika , Hungaria ), eta okerrera beste batzuetan , hasieran behintzat ( Errusia , Errumania , Bulgaria )..\n• Lurralde eremu nazionala.\nAldaketa ikusgarrienak eremu honetan gertatu dira , Bigarren Mundu Gerraz geroztik finkatutako mugei dagokienez batez ere.\nZiren hiru federazioak ( SESB , Jugoslavia , Txekoslovakia ) desagertu egin dira , eta Alemaniako Errepublika Demokratikoa Errepublika Federalak hartu du bere baitan. Bereizte prozesu horietatik herrialde berriak sortu dira : Eslovakia , Kroazia , Estonia , Letonia , Lituania , besteak beste. Horiek guztiek erregimen demokratikoak ezarri dituzte , konstituzio berrietan oinarriturik..\nEuropako Ekialdeko herrialdeetako trantsizioak Polonian abiatu ziren , 1980an “ Solidarnosc ” (“ Elkartasuna ”) sindikatua sortu zenean. Sindikatu horrek erronka egin zion poloniar estatuko egitura sindikal eta politikoari , eta erregimenak kontrolatzerik ez zeukan indarra bihurtu zen. Geroago Sobietar Batasunean halako irekitze prozesu bat heldu zen , Mikhail Gorbatxov , Alderdi Komunistako buru izendatu zutenean , au-tonomia handiagoa eman baitzien “ bloke ” sozialistako herrialdeei , eta horrela prozesu demokratizatzaileak zabaldu ziren. Prozesu horiek Berlingo harresia erori zenean ( 1989 ) iritsi zuten adierazpide sinbolikorik gorena..\nEuropa Ekialdeko aldaketen oinarrian badira faktore soziologiko garrantzi handikoak ; eta eragin handia izan zuten nazioarteko testuinguruak , gizarte zibilak eta ekonomiaren eragin zuzenak. Gizarteen eta erregimenen arteko harremana aldatuz joan zen urtez urte , eta horrela prestatu ziren aldaketetarako bideak ; adituak , nolanahi ere , ez ziren aldaketa horiek aldez aurretik ikusteko gauza izan..\nSistema sozialistak , beren lehen finkatze aldian , gizarteko esparru guztiak hartzen ahalegindu ziren ( sindikatuak , alderdia , estatuko botereak ); are gehiago , stalinismoa bitartean esparru pribatura heltzeko saioak egin zituen estatuak , baina zenbait adituren iritziz ( Havel ) orduantxe sortu ziren erregimenaren aurkako lehenengo indarrak..\nStalinismoaren ondoren sistema horiek aldatu egin ziren ( sistema sobietarra batez ere ), eta estalinismoa bitartean egin ziren gehiegikeriak jendaurrera atera zituztenean zilegitasun handia galdu zuten erregimen horiek ; harrezkero , itun moduko bat egin zuten erregimenak eta gizarteak elkarri kontra ez egiteko , eta horren arabera , sistema politikoak uko egiten zion gizartea erabat kontrolatzeari , eta gizarteak , ordainetan , sistemaren beraren izatea onartuko zuen..\nEgoera hark hiru elementu zituen oinarritzat : despolitizazio handia , tolerantzia handiagoa jarduera ekonomiko pribatuekiko , eta bizitzako baldintza materialen hobekuntza , eta horren truke , herritarrek aintzat edo hartu beharra zeukaten erregimen politikoa.\nEgoera horri “ ihes-balbularen estrategia ” deitu izan zaio. 1968an egoera hori zeharo aldatu zuen Txekoslovakiako krisiak ( PradiktadurarenEuropako ekialdeko trantsizioak.\nEgoera horri “ ihes-balbularen estrategia ” deitu izan zaio. 1968an egoera hori zeharo aldatu zuen Txekoslovakiako krisiak ( Pradiktadurarenalderdi politiko zailtasun handiz demokratikoetan.. zan den kasuetan erregimenetik beretik den alderditik dute sistema bideratu ahal hartzen baitute Azkenean , gobernu ez da egiten , gabe gainera ; bat... ldaketa politikoak laurogeiko hamarraldian sozialistak desagertu barne. Aldaketa mailatakoa izan da , politikorako prozesuen horri. Hona.. olitiko-instituzionala izan zuen alderdi desagertu zedin ezarri dute erregimen bakoitzak bere formula parlamentarismo Hungaria ) formula edo Errumanian herrialde guztiak politikorantz , baina ez kopiatu Europako diren taldeak edo baldintza politiko , sozio-ekonomikoen ondorioz , politikoan ikusten ez nekazarien alderdiakgako Udaberria ), buruzagi txekiarrek politikaren eta ekonomiaren demokratizazio prozesu bat abian jartzen saiatu zirenean.\nVarsoviako Ituneko beste herrialde sozialistek arriskutsu iritzi zioten prozesu hari , eta militarrek esku hartu zuten Txekoslovakiako aldaketa haiek aurrera egin ez zezaten , eta demokratizazio prozesu haiek beste inora zabaltzerik izan ez zezaten..\nArestian esan den bezala , Polonian Solidarnosc sindikatua sortzeak ( 1980 ) ahalegin handia izan zen , eta arrakasta handia izan zuen gainera , hainbesteraino non hamar bat urteko epean bloke sozialistako erregimenen aldaketa orokorra ekarri baitzuen . Mugimendu sindikal bat zen hura , sistema politikoaren egituraren baitan zeuden sindikatu klasikoetatik bereizia zena.\nBerez , sakoneko aldaketa bat zekarkion indarrean zen egiturari , baina horrez gainera , sindikatu haren azpian erregimenaren aurkako mugimendu politiko oso bat zegoen , hasi eliza katolikotik eta ezkerreko oposizioko sektore laikoetaraino , denak hantxe ziren bilduta..\nOraingoan ere estatuak erantzun autoritarioa izan zuen , Txekoslovakian gertatu bezala hain justu , Jaruzelski jeneralaren 1981eko estatu kolpeaz..\nNolako erantzunak sortzen ziren ikusita , aldaketarako estrategiak erregimenari kontra egiteari utzi zion , eta gehiago bideratu zen ekonomia eta gizarte zibiletara , komunismoaren monopolio politikoa zalantzan jarri gabe. Hortaz , estatu sozialistaren eta etxeko esparruaren artean ziren espazioak hobeto antolatu ziren , eta gizarteak ere egituratuago geratu ziren hainbat tokitan , Hungarian eta Polonian esaterako ; urrats horiez guztiez , erregimenetako buruzagi pragmatikoenekiko negoziazioak abiatu ziren , erregimenak aldatzeko..\nMundu sozialistaren krisiaren beste eragile bat ekonomia izan zen : hasieran , emaitza ekonomiko bikainak lortu zituzten , baina gero , inbertsioen produktibitatea areagotzeko , edota baliabideen banaketa edo berrikuntzak eraginkorragoa behar zuen unea heldu zenean , zeharo zentralizatutako ekonomia haiek ezin izan zioten behar bezala erantzun..\n1970 inguruko krisiak latz tratatu zituen herrialde sozialistak , eta hazkunde politikan sartuta zeudela , nazioarteko kreditura jo behar izan zuten , hura finantzatzeko. Politika horren kostuak handiak izan ziren , eta emaitzak , aldiz , eskasak ; buruzagiek egonkortze politikei ekiteko asmoa izan zuen , baina ez zuten arrakastarik izan , gizarte erantzunaren beldur zirelako funtsean..\nEgoera hark txarrera egiten zuen , eta protestak areagotuz joan ziren ; protesta horiek , dagoeneko , ez zuten bizi-baldintzen hobekuntza eskatzen , baizik eta buruzagiak edota erregimenaren egiturako hainbat elementugako Udaberria ), buruzagi txekiarrek politikaren eta ekonomiaren demokratizazio prozesu bat abian jartzen saiatu zirenean.\nEgoera hark txarrera egiten zuen , eta protestak areagotuz joan ziren ; protesta horiek , dagoeneko , ez zuten bizi-baldintzen hobekuntza eskatzen , baizik eta buruzagiak edota erregimenaren egiturako hainbat elementuordezkatzea ( esate baterako sindikatuak oso ospe txarra zuten )..\nProzesu horren amaieran , oposizio mugimenduek garbi ikusi zuten sistema sozialisten muga politikoak eragozgarri nabarmenak zirela ekonomiak erreformatzeko ; beraz , ekonomia hobetzeko , mugak kendu beharra zegoen , sistemekin batera , jakina..\nTrantsizio horien hirugarren aldia , zalantzarik gabe , “ SESB faktorea ” izan zen.\nBloke politika eta “ gerra hotza ” nagusi ziren garai hartan , Sobiet Batasunak oso gertutik zaintzen zuen bere inguruko herrialdeen jokabidea. Stalinismoaren ondoren , komunismoa eraikitzeko “ nazio bakoitzaren berezitasunak ” kontuan hartu behar zirela onartu zuen , baina 1968an Txekoslovakian izandako esku hartzeak doktrina berri bat ekarri zuen , “ Breznev doktrina ” hain zuzen – Breznev zen garai hartako sobietar buruzagi nagusia –; doktrina haren arabera , herrialde haietako burujabetza mugatua zen , eta zilegi zen gobernuei laguntza militarra ematea , mehatxurik izanez gero ; SESBk erabakiko zuen zein zen mehatxua , Varsoviako Itunaren aurkakoa edo Sobiet Batasunaren nagusitasunaren kontrakoa , sistema ekonomiko sozialistaren kontrakoa edo alderdi komunisten nagusitasunaren kontrakoa..\nEuropako ekialdeko mugimendu erreformistak doktrina horren beldur izan ziren , harik eta erregimen aldaketak izan ziren arte ; dena dela , Gorbatxov boterera heldu zenean , are gehiago Shevarnadze izanik Kanpo Gaietarako Ministroa , Alderdi Komunistako sektorerik “ gogorrenak ” galtzaile izan ziren , eta doktrina horren azkena heldu zen..\nHarrezkero , eta herrialde horietako oposizioko mugimenduak gero eta sendoagoak zirela , 1989an mobilizazio itzelak izan ziren erregimenen aurka. Gobernuek ez zuten indarra erabili egoera kontrolatzen saiatzeko , Errumanian izan ezik..\nKasu guztietan negoziazioak izan ziren oposizioarekin , eta hauteskundeak antolatu zituzten borroka politiko hura bideratzeko . Oposizioko indarrak nagusitu ziren hauteskundeetan , eta txandakatze bat izan zen boterean , Bulgaria , Errumania eta Albanian izan ezik , herrialde horietan alderdi komunista erreformatuak hasieran garaile izan baitziren..\nSobiet Batasuna , nolanahi ere , beste kontu bat da. Herrialdeko egoera politikoa eta ekonomikoa gero eta hondatuago zegoela ( Europako ekialdeko erregimenak aldatzeko prozesuek , gainera , eragin geopolitikoa galtzea ekarri zioten ), Alderdi Komunistako sektore gogorrenek estatukolpe ahalegin bat egin zuten , Gorbatxov boteretik kentzeko ; hortaz , egoera haren bilakaera zeharo bizkortu zen , eta Batasunaordezkatzea ( esate baterako sindikatuak oso ospe txarra zuten )..\nSobiet Batasuna , nolanahi ere , beste kontu bat da. Herrialdeko egoera politikoa eta ekonomikoa gero eta hondatuago zegoela ( Europako ekialdeko erregimenak aldatzeko prozesuek , gainera , eragin geopolitikoa galtzea ekarri zioten ), Alderdi Komunistako sektore gogorrenek estatukolpe ahalegin bat egin zuten , Gorbatxov boteretik kentzeko ; hortaz , egoera haren bilakaera zeharo bizkortu zen , eta Batasunaosatzen zuten errepublikak agertu ziren egiazko botere elementu gisa , Errusia bera batez ere ; SESBen estatu egiturak ahuldu egin ziren , eta 1991n desagertu egin zen.\nSobietar Batasun ohiko errepubliken artean , lankidetza militar eta ekonomikorako egitura bat sortu zuten , Estatu Independenteen Elkartea ( EIE )..\nOndorio gisa , esan daiteke herrialde horietako transformazio politikoak emaitza desberdinak izaten dituela , nabarmenagoak inondik ere lehenago halako tradizio demokratiko bat izandako herrialdeetan Txekoslovakia edo Hungarian esaterako ), horrelakorik ezagutu gabekoetan baino Errusia edo Bulgarian , besteak beste ). Izan ere , azkeneko horietan lehengo “ nomenklaturako ” elementu batzuek protagonismo ekonomikoa eta politikoa dute hala eta guztiz ere , eta “ goitik ” zuzentzen dute prozesu hori , eta aldaketen bidea baldintzatzen dute ( aipatzekoa da Errusiako “ konplexu militar industrialaren ” garrantzia , berak biltzen baititu armagintza eta energia industria nagusiak )..\nEsanak esan , gogoan izan behar da prozesu desberdinak direla horiek , amaitu gabeak , autokrazia mailarik txikieneko sistemetatik sortuak ; horietan gizarte kontrola ahulagoa zen , eta hala sortu ziren “ gizartetik beretik sorturiko politiko ” batzuk. Gizarte talde horiek negoziatzen hasi ziren erregimenaren baitan erreformaren aldekoak zirenekin sistema politikoa erabat aldatzeko ..\nBuruzagi berritzaileak sistema aldez aldatzen saiatu ziren , sistema hala ere mantendurik ; horretarako , boterea nolabait oposizioko mugimenduekin banatu zuten , eta hala demokratizazio prozesu bat abiatu zen , eta aldaketarako mugimendu sozialak ere indartu ziren. Azkenean , botere politikoko politiko bigunak ” nagusitu zitzaizkien “ politiko gogorrei ”, eta horrenbestez , sistema aldatzeko negoziaketak hasi ziren oposizioarekin ..\nSistema autokratikoenak zituzten herrialdeetan , erabakigarria gertatu zen bestek eginikoa eta Sobiet Batasunean gertatutakoa ; berehala zeharo itota geratu ziren , orduan erregimenetako elementu kontserbadoreenak baztertu zituzten , eta oposizioarekin negoziatzen hasi ziren. Kasu horietan , alabaina , aldaketak eta hauteskundeetarako deialdiak oso azkar gertatu ziren , aldi berean gizartea desegituratu egin zen , eta lehengo alderdi komunistek nagusitasunari eutsi zioten ; alderdi erreformatuak ziren , inolaz ere , eta lehenengo hauteskundeak irabazi ondoren , eraldaketa prozesua zuzendu ahal izan zuten. Lehen aldian egitura eta ekonomia aldaketak mugatu zituzten , baina geroago , oposizioko alderdiak antolatuago zeudenean , aldaketak sakondu behar izan zituzten.osatzen zuten errepublikak agertu ziren egiazko botere elementu gisa , Errusia bera batez ere ; SESBen estatu egiturak ahuldu egin ziren , eta 1991n desagertu egin zen.\nOndorio gisa , esan daiteke herrialde horietako transformazio politikoak emaitza desberdinak izaten dituela , nabarmenagoak inondik ere lehenago halako tradizio demokratiko bat izandako herrialdeetan ( Txekoslovakia edo Hungarian esaterako ), horrelakorik ezagutu gabekoetan baino ( Errusia edo Bulgarian , besteak beste ). Izan ere , azkeneko horietan lehengo “ nomenklaturako ” elementu batzuek protagonismo ekonomikoa eta politikoa dute hala eta guztiz ere , eta “ goitik ” zuzentzen dute prozesu hori , eta aldaketen bidea baldintzatzen dute ( aipatzekoa da Errusiako “ konplexu militar industrialaren ” garrantzia , berak biltzen baititu armagintza eta energia industria nagusiak )..\nBuruzagi berritzaileak sistema aldez aldatzen saiatu ziren , sistema hala ere mantendurik ; horretarako , boterea nolabait oposizioko mugimenduekin banatu zuten , eta hala demokratizazio prozesu bat abiatu zen , eta aldaketarako mugimendu sozialak ere indartu ziren. Azkenean , botere politikoko “ politiko bigunak ” nagusitu zitzaizkien “ politiko gogorrei ”, eta horrenbestez , sistema aldatzeko negoziaketak hasi ziren oposizioarekin ..\nSistema autokratikoenak zituzten herrialdeetan , erabakigarria gertatu zen bestek eginikoa eta Sobiet Batasunean gertatutakoa ; berehala zeharo itota geratu ziren , orduan erregimenetako elementu kontserbadoreenak baztertu zituzten , eta oposizioarekin negoziatzen hasi ziren. Kasu horietan , alabaina , aldaketak eta hauteskundeetarako deialdiak oso azkar gertatu ziren , aldi berean gizartea desegituratu egin zen , eta lehengo alderdi komunistek nagusitasunari eutsi zioten ; alderdi erreformatuak ziren , inolaz ere , eta lehenengo hauteskundeak irabazi ondoren , eraldaketa prozesua zuzendu ahal izan zuten. Lehen aldian egitura eta ekonomia aldaketak mugatu zituzten , baina geroago , oposizioko alderdiak antolatuago zeudenean , aldaketak sakondu behar izan zituzten.Europako ekialdeko trantsizioak\nEgonkortasuna eta zilegitasuna\nTrantsizio politiko bat izateak esan nahi du aurreko erregimenak krisialdi bat izan duela bere egonkortasunean, eta beraz desagertu egin dela, edo bestela aldatu egin behar izan duela gutxi-asko. Erregimen politiko baten egonkortasuna oso estu loturik dago bere zilegitasun mailarekin, alegia, kontua da bere oinarri duen gizarteak zenbateraino onartzen duen, baina hori ez da ezinbesteko baldintza, asko baitira zilegitasunik gabekotzat hartu izan diren erregimenak, oso egonkorrak izan direnak gainera, zenbat iraun duten ikusiz behintzat.\nDena dela, ez dirudi posible denik erregimen bat egonkorra izatea, gizarteak ez badu gutxi edo asko onartzen, eta are gutxiago erregimenaren aurkako oposizioak indar handia baldin badu gizartean.\nErregimenaren eraginkortasuna oso bestelako kontua da; hitz horrekin neurtzen da zenbateraino den erregimen jakin bat erabakiak hartzeko eta erabakiak betetzeko gauza, eta baita ere erabaki horiek betez zenbateraino ase dituen gizartearen premiak.\nErregimen autoritario batek nekez iraungo du boterean, eraginkortasun hutsezko arrazoiengatik soil-soilik. Adibidez, Txile Pinocheten agindupean zegoenean, adituek zioten Txileko ekonomia oparoena zela eskualde hartako herrialde guztien artean, baina, hala eta guztiz ere, Txile barnetik eta Txile kanpotik presio handia egin zitzaion erregimenari aldatu zedin.\nHistoriak ongi erakusten du ordea sistema demokratiko batek errazago iraungo duela estuasun larri batean, zeren eta aniztasunean oinarrituta dagoenez, askoz errazago bideratzen baitu estualdiak gizartean sortzen duen ezinegona, eta gainera bideabaitu arazoen konponbideak eztabaidatzeko ..\nOndo bereizi behar dira erregimena eta sistema. Erregimena erakunde politikoek antolatzeko duten modua da , eta sistema , berriz , erregimena baino askoz kontzeptu zabalagoa da , eta erregimenak oinarritzat duen oinarri soziala , ekonomikoa eta politikoa hartzen du bere baitan : adibidez , sistema kapitalistaren barruan era askotako erregimenak daude : demokratikoa edo autoritarioa , anitza izan ala ez , eta horiek , berriz , izan daitezke zentralista , autonomikoa edo federala , boterea lurraldean nola banatzen den kontuan hartuta..\nErregimen baten baitan gerta daitezke ustez ezegonkortasuna sortzen duten gertaerak , baina azkenean erregimen horren egonkortasunari inolako kalterik egiten ez diotenak ( adibidez , badira demokrazia parlamentario batzuk maiz gobernua eratzeko , antolatzeko eta iraunarazteko arazoak izan dituztenak , Italian batez ere Bigarren Mundu Gerraz geroztik , baina horrek ez du ekarri erregimen osoa desegitea ). Era berean , erregimen bat une jakin batean ezegonkor egoteak , edo baita erregimena bera aldatzeak ere , ez dute zertan sistemaren egonkortasunean inongo eraginik izanik , bere horretan iraungo baitu aldaketak aldaketa ; esate baterako , Latinamerikako herrialde gehienetan erregimen mota asko izan dira – diktadura militarrak , sistema sasi-demokratikoak , sistema demokratikoak –, eta hala eta guztiz ere sistemak ez du oinarrian aldaketarik izan.\nAldi nagusiak trantsizio politikoetan\nTrantsizio prozesu batek lau aldi nagusi izaten ditu ( Morlino , Linz ):.\nLehengo erregimen autoritarioaren krisia Aldi honetan “gainbeheran” doan erregimenaren ezaugarriak hartu behar dira kontuan: nor duen alde, zer oinarria duen gizartean, nola sortua den… • Europako hegoaldeko eta Latinamerikako trantsizioetan gudarosteek erregimen ez-demokratikoak ezartzen eta iraunarazten izaten duten zeregina aztertu beharra dago. Izan ere, Europako hegoaldeko (Portugal, Espainia, Grezia) eta Latinamerikako erregimen autoritario gehienak estatu-kolpe militar batez sortu ziren (Espainian, 1936-1939ko gerra zibilaren ondotik).\nKolpe militarrak nagusitu izanak esan nahi du gizarte horiek hutsune larriak zituztela bai ordekaritza bidezko erakundeen funtzionamenduan, bai bitartekotzako baliabideetan eta batez ere gizarte horietako gidarien kultura demokratikoan. Herrialde horietako gehienetan, estatu-kolperako joera hori XIX.. endean sortu zen, orduan hasi baitziren gudarosteak politizatzen, batzuetan talde politiko jakin batzuek behin eta berriz eraematenbili zituztelako (Espainia), eta besteetan estatu berrien independentzia eta finkatze prozesuetan zuzenean parte hartu zutelako (Latinoamerika), eta horrek ekarri du estatu horietako gudarosteetan guztiz ere barneratu izana nazioaren burujabetasunaren benetako zaindariak berak zirela, eta berek zutela herriaren borondatearen adierazpen egiazkoaren giltza.\nPolitikan gizartea aldatzeko eta jarduteko ohikoak diren bideen ordez, militarrek bizitza publikoan esku hartu izan dutenean, ez dute beti modu berean esku hartu, ikusi beharra baitago militarrek eta beren esku hartzea akuilatu izan duten taldeek zenbateraino egin diren erakundeen jabe, hala, badira militarrek administrazioko kargu gehienak beretzat hartu izan dituzten erregimenak, eta badira baita ere zibilek zeharo hartutako administrazioak.\nModu honetan ezarritako erregimen autoritarioen gainbeherak hainbat arrazoi izaten ditu; alde batetik, gobernuko elitearen proiektua agortzea gerta daiteke, eta bestetik, zailtasun handiak izan daitezke buruzagia ordezkatzeko unean, diktadorea bera izaten baita sistemaren oinarrizko elementua (Espainia eta Portugal). Horrelakoetan, erregimen autoritariotik demokratikora igarotzeak sortzen duen arazoaren konponbidea hitzartu egin behar izaten da, eta hitzarmen hori aldatzeak edo baliogabetzeak tirabira handiak sortzen ditu gehienetan; arazo horrek, nolanahi ere, bi alde izaten ditu:• Lehenik, diktadurak oposizioari egin dion zapalketaren erantzukizuna «ahaztu» beharra.\n• Bigarrenik, gobernu berria gudarostea bere mende edukitzeko gai izango den jakitea.\n• Europako ekialdeko herrialdeetan “sozialismo erreala” indarrean zelarik sistema zurrundu izanak ekarri zuen krisia, ez baitzen gauza gizartearen eskariak inondik inora asetzeko, ez politikan eta herritarren parte hartzean (gobernuaren zurruntasunak eta autoritarismoak ez zien herritarrei uzten ez erakundeak kontrolatzen eta ez norberaren gutxieneko askatasun mailaz baliatzen), ez ekonomian (aurrerapena gelditu edo egin zen, herritarrek eskatzen zituzten bizi-baldintza hobeak ezin aserik).\nErrejimen berriaren prestatze aldia\nAldi honetan boterea eta oposizioa borrokan aritzen dira, eta gehienetan negoziatu egin behar izaten dute erregimen berriaren oinarriak jarri ahal izateko (1970etik 1990era bitarteko trantsizioak itun bidez egin izan dira, eta beraz gehienetan ez da indarkeriarik edo iraultzarik izan). Horretarako, behar-beharrezkoa da erregimen autoritarioaaldatzearen alde daudenek eta kontra daudenek elkar har dezaten eta hitzarmen orokor bat sendotu dezaten egin nahi den trantsizio horrek aurrera egin dezan.\nAldi honetan argi eta garbi geratzen da, batetik, nortzuk diren erregimen autoritarioaren baitan trantsizioaren aldekoak eta kontrakoak, eta, bestetik, ea trantsizio hori benetakoa edo “axalekoa” ote den. Erregimen demokratiko iraunkorrerako trantsizio antolatua lortzeko, oso-oso garrantzitsuak dira oposizioak eta aldaketarako prest dauden sektoreek hitzartutako akordioak; edonola ere, tentsio handia izaten da negoziazioetan, eta oraindik ere boterea eskutan duten “diktaduraren aldeko sutsuek” presio eta mehatxu gogorrak egiten dituzte; beraz, oreka bilatu behar izaten da oposizioaren asmo erradikalenen eta erregimen autoritarioko sektore irekienen proposamenen artean, azken horiek beren lekua bilatu nahi izaten baitute egitura politiko eta sozio-ekonomiko berrian.\nErrejimen berria ezartzea\nAldi honetan argi ikusten da erregimen berria nolakoa izango den, parte hartzeko egitura berriak sortuko baitira, erakundeak sortzeko antolamendu berriak askatasuna ekarriko baitu –mugatua edo mugagabea–, gidari berriek hartuko baitute aginpidea, alderdi politiko berriak sortuko baitira… Une honetan garrantzi handia izaten dute aldi berria abiarazteko hauteskunde prozesuaren zer-nolakoek. Prozesu horren urratsak hurrengo prozesuen urratsa baldintzatuko du, eta geroztikakoek erakunde berriak ekarriko dituzte azkenean. Ordezkaritza proportzionaleko sistemak nagusitzen dira (alderdi politikoek zenbat boto atera, hartara aukera gehiago edo gutxiago izaten dituzte legebiltzarrean sartzeko), eta gehiengoan oinarritutako sistemak baztertzen dira (boto gehien dituzten alderdiak eskuratzen dituzte parlamentuko eserleku gehienak, eta gerta daiteke alderdi “txikiak” batere ordezkaririk ez izatea); gehiengoaren sistemarekin badirudi erregimena egonkorragoa dela, bi joera politiko baizik ez baitira nagusitzen, baina sistema proportzionalak dira politikan parte hartzeko aukera gehien ematen dituztenak, eta sistema horixe oinarri-oinarrizkoa izaten da trantsizio prozesuetan, “itun demokratikoek” luzaroago iraungo baitute gizartean oinarri zabala baldin badute.\nTrantsizio prozesuak urratsez urrats egiten du bidea. Kasu bakoitzak bere aldaera izaten du, eta maiz trantsizio prozesuek atzera egiten dute, batzuk gogotik ahalegintzen baitira hura atzerarazten; lege eta erakunde demokratikoak indarrean jartze hutsak ez baitu, besterik gabe, trantsitzio bat ondo bukatuko dela ziurtatzen, eta,horrenbestez, trantsizio aldiak epe bat behar izaten du finkatzeko eta sustraitzeko, harik eta guztiz sendotzen den arte.\nErregimen berriak aldi autoritarioa baino lehenagoko egiturak berriz indarrean jartzea ekartzen du batzuetan (Argentina), egitura berriak eratzea bestetan (Espainia, Europako ekialdeko demokrazia asko), edota erregimen zaharreko eta demokrazia berriko elementuak nahastea, eta orduan demokrazia horri “demokrazia gogorra” esaten zaio, edo “zaintzapeko demokrazia” bestela (Txile).\nSistema aldaketa beste kontu bat da, inondik ere, eta Europako ekialdean nagusitu da gehienbat, han erregimen batetik besterako trantsizioaz gainera, ekonomia eta jabetza sistema ere aldatu egin direlako (sozialismotik kapitalismora), eta erakunde politikoak baldintza horien pean eratu behar izan dira.\nAldi honetan eragile politikoen jarduna sendotu egiten da, arau eta bide instituzionalak behar bezala erabiltzen dira, eta bizitza politikoa “normalizatu” egiten da azkenean.\nPluraltasunezko sistema atzera bueltarik ez duen prozesu batez finkatzen da, baina prozesu horrek, iraun, ez du beti berdin irauten, erregimen berri bakoitzak epe jakin bat behar izaten baitu bere ezaugarriak tinko sendotzeko.\nProzesuak behar bezala egin dezan aurrera, agintari berriek lehengo eliteen “estatusa” errespetatu beharra daukate, eta, hortaz, jabeen klaseak bereak dituen jabetza eskubideak ezin dira inolaz ere aldatu, eta muga horixe izango dute hain zuzen itun bidez finkatzen diren gizarte erreformek. Era berean, gudarostean eta burokrazian ezin da depurazio handirik egin, eta kontu handiz ibili beharra dago lehengo erregimenaren zapalkuntza berraztertzerakoan (Argentina, Txile); elizarekin liskarrean ibiltzea ere ez da komeni. Azken batean, erregimen autoritario batetik erregimen demokratiko batera bidea egin duten herrialdeen prozesua aztertuz gero, garbi ikusten da itunak direla oreka lortzeko bide bakarra, eta alde bakoitzak bere eskakizunak gutxitu behar dituela, beraz, lehen boterea bere esku zutenek botere handia izango dute hala ere, eta botere demokratiko berriak, berriz, kontu handiz neurtu beharko ditu aurrerapausoak.\nHorrelako egoeretan “estrabismo politikoa” gerta daiteke, alegia, erregimen demokratiko berriak lehengo egoerari begira egon beharko du (hura gainditu nahian, baina erabat ezin ahazturik), baina aldi berean ugariak eta zabalak ditu urratu beharreko bideak.\nErregimen berria tinko finkatzen denean gizarteetan, aldaketa handiak izaten dira agintarien elitea osatzerakoan ere; alderdi politikoekzerikusi handia izaten dute aldaketa horietan , haien bidez bideratzen baita hiritarren parte hartzea gai publikoetan. Are gehiago , alderdiek beren egiturak sendotzeko eta botere gehiago eskuratzeko joera izaten dute , estatuko erakundeetako ahalik eta alor gehien bereganatu nahi izaten dituzte , eta , era horretara , batzuetan alderdiak berak izaten dira azkenean sistemaren osagai nagusiak ; “ partitokrazia ” esaten zaio horri , alderdien gobernua , alegia..\nOndorio kaltegarri horiek eta erregimen berriak normaltasun politikoa iritsi izanaren ondorioz errutina demokratikoa nagusitu izanak “ etsipena ” sortzen dute gizartean , eta , hortaz , desmobilizazioa eta gai publikoekiko interesik eza nagusitzen dira , edozein trantsizio prozesuren hasieran gertatzen denaren oso bestela alegia , trantsizioak bide egingo badu , nahitaez behar baitu hiritarren parte hartzea , hala zilegitu daitezen erregimena demokratizatzeko borrokan ari direnen proposamenak eta ahuldu dadin autoritarismoaren aldekoen indarra..\nArestian aipatu den errutina demokratiko horrek ondorio hauek izaten ditu : gobernuak egonkortasuna izaten du , estatuaren aparatuak normal funtzionatzen dute ( gudarosteak batez ere ), aparatu horiek gobernu zilegiaren mendean jarduten dute , onartuta egoten da alderdiak boterean txandakatzea , sendoagoa izaten da alderdi politikoek itunak egiteko duten jarrera , hauteskunde prozesuak aldian-aldian errepikatzen dira , eta erakundeek arau demokratikoak betetzen dituzte..\nFinkatze prozesu horien epea bi legegintzaldikoa izaten da , erregimen berriaren hasieratik kontatuta , eta eredu berriaren arauak betez gero , epe horrek bidea ematen baitu alderdiak baliabide demokratikoz boterean txandaka ari izan daitezen.\nEspainiako, Latinamerikako eta Europako ekialdeko trantsizioak\nTrantsizio politikoaren kasu berezi batzuk aztertuko dira segidan :\nEspainian prestakuntza aldia Franco jenerala hil ondoren hasi zen ( 1975-11-20 ).\nAldez aurretik zeuden erakundeen antolamenduaren erreforma izan zen hura , erregimenaren baitan aldaketa nahi zutenek pentsatua eta egina. Adituen iritzian , aldi hori beste bi alditan banatzen da : • Ariasen Gobernua (1975eko azarotik 1976ko ekainera) Erregimen autoritario haren azkeneko urteetako lehendakari berberaren agindupean hasi zen aldi hau. Estatuaren egiturak liberalizatzen hasi zen, hain zuzen ere egitura horiek iraun zezaten, baina aldaketa txiki batzuk egin behar izan zituen horretarako, batez ere parte hartzeari zegokionez.\nAldaketa horiek kanpoko laguntza izan zuten baita ere, baina laguntza horiek zer gertatuko ikusminez zeuden, ez baitziren batere fio. Bestalde, oposizioa ere klandestinitatetik ateratzen hasi zen, gobernuak ez baitzuen ordu arte bezain gogor zanpatzen.\nHala ere, lehengo egitura mantentzeko asmo sendoak batetik, krisi ekonomiko latzak eta gobernuaren kontrako mobilizazioek bestetik –oposizioa batuago eta antopolitikoeklatuago baitzegoen–, ahalegin erreformatzaile hura geldiarazi zuten, eta, beraz, gauzak ez atzera ez aurrera geratu ziren.\nAldi berean, oposizioak ez zuen, nahiz ordu arte baino askoz elkartuago eta antolatuago egon, lehengo erregimenarekin erabat hausteko bezainbat indar.\nGelditasunezko egoera hartan etorri zen trantsizio haren hasierako bigarren aldia: 1976ko ekainean Adolfo Suárez gobernuko lehendakari izendatu zutenean; orduko gertaera batzuek eragin handia izan zuten gerora egin beharreko urratsak errazterakoan: • Estatu aparatuek (batez ere gudarosteak) Koroari eman zioten agintea, eta era horretara erregeak aukera gehiago zituen erabaki eta ekimen politikoak aurrera eramateko.\n• Erregimen autoritarioaren hondarrak oso ahuldurik zeuden, eta hala mutur-muturrekoenek ezin zuten eragotzi Francoren erregimenari eman nahi zitzaion joera berri hura edo demokraziaren ikuspegitik homologatu bihurtzeko ahalegin hura.\n• Oposizio demokratikoa ahulegia zen lehengo erregimenarekiko “haustura” indarrez egiteko, eta ahultasun horrek indarra eman zien frankista erreformatzaileei bai aldaketa prozesu hura estatutik beretik kontrolatu ahal izateko, eta bai orobat trantsizioaren amaieran eratuko zen erregimena nolakoa izango zen aldez aurretik erabakitzeko.• Suárezen erreforma Horrela esaten zaio erreforma Adolfo Suárez González gobernuburu izan zuen garaiari, 1976ko uztailean izendatu zutenetik 1977ko ekainaren 15eko hauteskundeorokorrak arte. Epe honetan eman zuten “Erreforma Politikorako Legea” esan zitzaiona, eta honen bidez finkatu ziren mekanismoak, batetik hiritarrek legegintzan parte har zezaten, eta bestetik gobernuaren jarduera nolabait kontrolatu zezaten. Ganbera biko parlamentua sortu zuten (Kongresua eta Senatua), bozketa unibertsalaz aukeratua (erregeak berak zuzenean izendatu zuen senadore kopuru bat izan ezik); aurreko guztiaren ezinbesteko betekizun gisa alderdi politikoak legeztatu zituzten, amnistia mugatu bat eman zen, giza eskubideei buruzko nazioarteko hitzarmenak izenpetu ziren, eta askatasun sindikala onartu zen.\nAldez aurretik hori dena bideratua zela iritsi ziren 1977-6-15eko hauteskunde orokorrak. Unión del Centro Democrático zeritzan gobernuaren inguruan eta gobernuaren bultzadaz eratutako hauteskunde koalizio batek irabazi zituen gehiengo erlatiboz hauteskunde haiek, bigarren alderdia Partido Socialista Obrero Español (PSOE) izan zen, II. Errepublikan jardundako ezkerreko indar historikoaren irudiari etekina ateratzen jakin baitzuen; urrunago geratu ziren Partido Comunista de España (PCE), diktadura bitartean egina zuen oposizio lana kontuan harturik, bere gidariek espero baino emaitza kaxkarragoak izan baitzituen inondik ere, eta baita ere erregimen frankistaren erreformaren ukatzaile sutsuenak, Alianza Popular (AP) taldean bilduak. Euskal alderdi abertzaleek ordezkariak lortu zituzten parlamentuan, eta katalanek ere bai, batik bat Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ) eta Pacte Democratic per Catalunyak, bakoitza bere hauteskundeeremuan nagusitu baitzen.\nAldi berean mundu osoan krisi ekonomiko handia sortu zuen 1973/74an petrolioaren prezioaren igoerak. Krisiaren ondorioak berandu samar iritsi ziren Espainiara,ekonomia ez baitzuen inguruko herrialdeek bezain aurreratua, eta gainera ordu arteko gobernuek ez zutelako krisi hari aurre egiteko inolako erabakirik hartu, neurri horiek gizartean sortuko zuten ezinegonak oposizio indartu eta jendea gobernuaren kontra jarriko zuen beldurrez.\nAlabaina, 1976az geroztik Espainiako ekonomia krisi handi batean sartu zen, hain zuzen ere Suárezen gobernuak aldaketa politikoa bizkortua zuen garaian.\nLehenbiziko hauteskundeak 1977ko ekainean izan ziren. Hauteskundeen ondoren, gobernuak itun bat egin zuen legebiltzarreko alderdiekin eta sindikatuekin, eta hari esker ekonomia krisialdira moldatzeko neurri gogorrak hartu ahal izan zituen, bai baitzekien, itun hura zela bide, gizarte erakundeek ez ziotela gogor erantzungo: Moncloako Ituna esan zitzaion itun hari (1977ko urrikoak). Itun horren bidez gobernuak bi gauza lortu nahi zituen: batetik, gizarteari eta ekonomiari zegokion arloa babestu indar gehienak erreforma politikora bideratu ahal izateko, eta, bestetik, krisi ekonomikoari modu antolatuagoan aurre egin; nolanahi ere, aditu batzuen iritziz, “ekonomia gutxiestea eta politika gorestea” izan zen garai haren ezaugarri nagusia.\nParlamentu berria eratu zenean, konstituzio bat erredaktatzea zen han ordezkaritza zuten alderdien asmo garbia, estatu frankistatik heredatutako egituretatik erregimena behin betiko aldenduko zuena.\nBeraz, “consenso” esan zitzaion horren bidez (itun jarraitu bat, parte hartzaile guztiek onartzeko moduko gutxieneko adostasunaz idatzitako konstituzioa elkar harturik bultzatzeko), 1978ko Konstituzioa eman zen, Espainiako gaur egungo erregimen politikoaren sorburua, ezaugarri nagusi hauek dituena:• Eskubideen eta askatasunaren aldetik, eta herritarren parte hartze politikoaren aldetik Europako sistema politikoen maila berean egotea.\n• Monarkia baiestea (monarkia parlamentario bihurtu zen) gobernu era gisa.\n• Boterea bereiztea eta botere legegileak botere betearazlea kontrolatzea, erregimen frankistak berezkoa zuen botere kontzentrazioaren ordez.\n• Estatu zentralista autonomi estatu bihurtzea.Beste trantsitzio prozesu batzuetan gertatu zen bezala, Espainiakoan ere gudarosteko talde jakin batzuek ezinegona eta izua sortu zuten bazterretan (beste talde batzuen laguntzaz inondik ere), aldez aurreko egoerara berriz itzuli nahian, edo bere bidea egiten ari zen aldaketa hura desbideratu nahian (“Galaxia operazioa”, 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpea, adibidez).\nHerrialde horietako gudarosteak zeharo bereganatua du politikan esku hartzeko ohitura, eta esku hartze horrek baldintzatu du ez bakarrik erregimen autoritarioen izatea bera, baita ere erregimen horien baitan izan diren trantsizio prozesuen nondik-norakoa ere.\nKasu askotan, Latinamerikako trantsizioak “politiko-instituzionalak” izan dira; alegia, lehendik zituzten parte hartze politikorako sistemetara itzultzeko ahaleginak egin dituzte, itxuraz behintzat, independentziaz geroztik den-denek bai baitzituzten tresna konstituzionalak, independentzia ondorengo erregimenak antolatzen saiatuak zirenak.\nHerrialde haien ezegonkortasun politikoaketa ekonomikoak, «kultura demokratikoa» herrialde haietan errotu gabe egoteak, ekonomia eta gizarte harremanak zeharo berdintasunik gabeak eta bidegabeak izateak, eta kanpoko eragin kaltegarriek zeharo indargabetu zituzten azkenerako itxuraz demokratikoak ziren garantia haiek, militarrek behin eta berriz esku hartu izan baitute ia denbora guztian bizitza publikoan.\nBaina 1980 inguruan hasi ziren erregimen demokratikoak indarra hartzen, batez ere hegoaldeko eta erdialdeko herrialdeetan, bai hiritarren beren eskakizun demokratikoengatik, eta bai nazioarteko erakunde eta iritzi publikoaren presioagatik.\nHerrialde horietan hiru demokratizazio mota bereizten dira: • Demokrazia sortzezko gertaerak: diktadura oligarkiko edo tradizionalen aurkako borrokan sortuak dira, eta trantsizioa iraultzaren edo gerra zibilen ondoren heldu izan da. Erdiko Amerikari dagokio gehienbat.\n• Trantsizio hutsak: erregimen autoritario modernoetatik –batik bat militarretatik– demokraziara iragatea, “eten handia” egiten dute aurreko egoerarekiko, baina ez dira matxinadaren eta iraultzaren bidez sortuak. Hala gertatu da Argentinan eta Txilen.\n• “Demokrazia sakontzea”: demokrazia mugatu batetik edo erregimen sasiautoritario batetik demokrazia sakonagorako urratsa etenik gabe egin da; aldez aurretik baztertuta zeuden sektoreek politikan jarduteko aukera izaten dute, herriak bere borondatea adierazteko modua izaten du, eta alderdi politikoen arteko lehiari ematen zaio bidea. Era honetako trantsizioak Mexikon eta Kolonbian izan dira.Berez trantsizio esan zaien horietan militarrak bi multzotan bereizi izan dira, batetik “gogorrak” eta bestetik “bigunak”; lehenengoak prest zeuden diktaduraren alderdi batzuk leuntzeko, hauteskunde mugatu eta kontrolatuen bidez erregimenari halakoxe zilegitasuna eman nahian (Brasil, Uruguay 1982an) edo plebiszitoen bidez bestela (Txile eta Uruguay 1980an). Argentinako militarrak izan dira bazter haietako militar gogorrenak, ez baitziren aginpidea uzteko prest egon, harik eta Malvinetako gerra galdu ez zuten arte.\nEkonomia indartsua eta gizartea egituratua eta antolatua duten herrialdeetan, Txile, Argentina eta Uruguain esaterako, trantsizioak “goitik” zuzenduak izan dira; Erdiko Amerikan, berriz, nekazari giroak indar handia du, gizarte taldeak ahulagoak dira eta ez dute aldaketak bultzatzeko indarrik, aldaketak, hortaz, luzaroan iraun duten gerra zibilei amaiera emateko irtenbide gisa baliatu izan dira azkenean.\n“Goitik” zuzendutako trantsizioetan, berriz, “behean” ere izan dira mugimenduak, indar sozial eta politikoen mobilizazioak aldaketa ekarri baitu. Mobilizazioak gizartean zenbat eta hedatuago egon, hainbat eta kalte gehiago egin diote erregimen autoritarioari, baina ez dute lortu trantsizioak aurrera egitea; zenbat eta politikoagoak izan, aldiz, orduan eta bultzada handiagoa eman diote botereko militarrekiko eta zibilekiko negoziazioari, eta, hala, trantsizio prozesua bizkorrago abiarazi dute.\nEkonomian, alor honetan ere aldaketak trantsizio politikoarekin batera izaten baitira, era askotako egoerak izaten dira; herrialde batzuetan (Txilen), erregimen autoritarioak egonkortu zuen ekonomia, normalizazio politikoa iritsi aurretik; beste batzuetan, berriz (Argentinan eta Erdi Amerikakoherrialde batzuetan), trantsiziotik sortutako gobernuek hartu izan dute beregain zeregin hori, eta eginkizun horretan zeharo ahuldu dira, hartu dituzten neurrietako askok oso kostu sozial handiak izan dituztelako.\nAzkenean, Latinamerikan izan du iragana “berraztertzeko” arazo betiere latzak inon izan den konponbiderik zailena, tirabira handiak sorrarazi baititu gudarosteen eta gobernu demokratiko berrien artean, zeren eta gobernu militarrek izugarrizko sarraskiak egin badituzte ere giza eskubideen kontra, oraindik ere herrialde horietako gudarosteek autonomia handia dute, eta horrenbestez, Latinamerikako trantsizioetatik sortutako erregimen demokratiko horietako batzuk “zainpean” dira nolabait ere, aditu batzuen iritzian.\nHala, herrialde batzuetan junta militarrek egindako txikizioengatik erantzukizuna eskatzeko, auzitara eraman badituzte ere buruzagi militarrak, Argentinan esate baterako, atzera berriz lehengo egoerara itzultzeko arriskuaren beldurrez, “erantzukizunak kito uzteko” legeak eman zituzten, eta horien bidez agintari berriak uko egin zion gudarosteko kide batzuek erregimen autoritarioaren kontrako ekintzak zapaltzeko eginak zituzten delituak zigortzeari, “onezkoak egitearen” edo adiskidetzearen izenean.\nTxileko kasua berezia da; lehengo lehendakariari erantzukizun handiko karguak eman zaizkio estatu berriaren egituran, eta, beraz, sistema autoritarioak berezkoak dituen ezaugarriak eta ordena demokratiko berriarenak nahasturik daude.\nOndorio gisa, badago esatea Latinamerikako trantsizioek diktaduratik hala moduzko demokrazia modu –batzuetan erabatekoa, bestetan axalekoa– baterako urratsa egin dutela, erregimen autoritarioa erorarazi edo ito gabe (Argentinan izan ezik), arrazoi hauengatik, besteak beste: • Diktadurak ez direlako gauza izan erregimen autoritario zilegi bat iraunarazteko.\n• Erregimenaren aurkako mobilizazio sozial eta politikoak izan direlako.\nErregimen batetik besterako urratsa izan daiteke diktadurak berak sortutako erakunde berrien baitan (Txile), eta orduan diktadurako eragile politikoek esku handia izaten dute eta erregimen berria baldintzatzen dute, edo izan daiteke diktadura horren aurretik zegoen erregimen berbera ezartzeko saioa (Argentina), eta orduan negoziazioa bizkorragoa izaten da eta arazo teknikoei dagokio batez ere, militarren esku hartzeak bestelakotu zuen egoera politikora itzultzeko bidean.\nProzesu horien guztien ezaugarri komunen artean aipatzekoak dira ez dela izanbarnean garaipen militarrik , baina zeharo ahuldurik egoten direla politikaren aldetik , eta horri esker urratu ahal izaten da demokraziarako bidea ; trantsizio bukatugabeak izaten dira gehienak , sistema autoritarioaren ezaugarri batzuk mantentzen baitituzte , bai legeetan eta bai iragana berraztertzeko kontuetan , eta , beraz , erregimen berria ez da erabat demokratikoa egituran , eta sakontze aldi bat beharko du geroago..\nDemokrazia “ sortu ” egin den egoeran ( Erdi Amerikan bereziki ), iraultzaren edo gerra zibilaren eredutik hurbil egoteak zailago egiten du beste sistema batera igaro , eta lehen elkarren etsai zirenak orain politikan aurkari besterik ez izatea ; horrelakoetan , zaila izaten da gobernuaren eta oposizioaren arteko harremana normala izatea ; negoziazioak bake negoziazioak izaten dira , eta kanpoko bitartekotzat behar izaten dute.\nIraultzan edo gerra zibilean garaile izan direnek trantsiziozko gobernua eratzen dute , eta indar iraultzaileak alderdi politiko bihurtzen dira , nekez eta zailtasun handiz bihurtu ere , erakunde demokratikoetan jarduteko ( Nikaragua )..\nDemokrazia sakondu izan den kasuetan , berriz , aldaketak erregimenetik beretik egiten dira , edota boterean den alderditik , baina aldaketa horiek ez dute sistema politiko egokirik aurkitzen bideratu ahal izateko , oso indar gutxik hartzen baitute parte prozesu horietan. Azkenean , gobernu krisia areagotu besterik ez da egiten , ordezko inolako formularik gabe gainera ; Mexiko da kasu horietako bat.\nEuropako ekialdeko trantsizioak\nEuropako Ekialdeko herrialdeetako trantsizioak Polonian abiatu ziren , 1980an “ Solidarnosc ” (“ Elkartasuna ”) sindikatua sortu zenean. Sindikatu horrek erronka egin zion poloniar estatuko egitura sindikal eta politikoari , eta erregimenak kontrolatzerik ez zeukan indarra bihurtu zen. Geroago Sobietar Batasunean halako irekitze prozesu bat heldu zen , Mikhail Gorbatxov , Alderdi Komunistako buru izendatu zutenean , autonomia handiagoa eman baitzien “ bloke ” sozialistako herrialdeei , eta horrela prozesu demokratizatzaileak zabaldu ziren. Prozesu horiek Berlingo harresia erori zenean ( 1989 ) iritsi zuten adierazpide sinbolikorik gorena..\nEgoera horri “ ihes-balbularen estrategia ” deitu izan zaio. 1968an egoera hori zeharo aldatu zuen Txekoslovakiako krisiak ( Pradiktadurarengako Udaberria ), buruzagi txekiarrek politikaren eta ekonomiaren demokratizazio prozesu bat abian jartzen saiatu zirenean.\nSistema autokratikoenak zituzten herrialdeetan , erabakigarria gertatu zen bestek eginikoa eta Sobiet Batasunean gertatutakoa ; berehala zeharo itota geratu ziren , orduan erregimenetako elementu kontserbadoreenak baztertu zituzten , eta oposizioarekin negoziatzen hasi ziren. Kasu horietan , alabaina , aldaketak eta hauteskundeetarako deialdiak oso azkar gertatu ziren , aldi berean gizartea desegituratu egin zen , eta lehengo alderdi komunistek nagusitasunari eutsi zioten ; alderdi erreformatuak ziren , inolaz ere , eta lehenengo hauteskundeak irabazi ondoren , eraldaketa prozesua zuzendu ahal izan zuten. Lehen aldian egitura eta ekonomia aldaketak mugatu zituzten , baina geroago , oposizioko alderdiak antolatuago zeudenean , aldaketak sakondu behar izan zituzten.


Ingurumena zaintzea guztion ardura da, eta auzo-konpostajeari esker hondakinak murrizten ditugu, garraioak eragindako kutsadura ekidin eta gure lurren emankortasuna hobetu. Hondar organikoak etxeko hondarren %40 dira. Hori dela eta, materia organikoa birziklatzeak, ekintza xumea dirudien arren, eragin handia du.\nOrain dela bi urte Leitzan auzo-konposta egiten hasi ginen. Horri esker, parte hartzen duten herritarrek beraien hondar organikoak (sukaldekoak, hostoak, belarra…) murriztuko dituzte horiekin konposta lortuz, hau da, ongarri naturala.\nLeitzan bertan ekainean egingo diren tailerretara gonbidatuta daude leitzarrak. Egun eta ordu desberdinak aukeratu ditzakete konposta egiten ikasteko. Tailer horietan bertan, konposta egiten hasteko materiala banatuko dizuegu.\nManuel Lasarteko gunean\nSagastimearrean (Guratz Mendi elkarte ondoan)


ProZ.com-en dauden tresnen laburpena\nFakturak egiteko tresna itzultzaileentzat\nFakturak erraz sortu, bidali eta haien jarraipena egin sarean.\nItzultzaileen taldeko erosketak (TGB)\nTGB tresnak aukera ematen die itzultzaileei ordenagailuz lagundutako itzulpen tresnak edo bestelako softwarea taldean erosiz merkeago erosteko eta aurrezpen handiak egiteko.\nErosketak itzultzaile taldeka\nTresna horrekin, lortu nahi dituzun irabaziak lortzeko kobratu beharko zenukeen tarifa kalkula dezakezu, zuk egindako adierazpenen arabera. Kontuan izan merkatuko sektore edo espezialitate zehatz bat bada, tarifak altuagoak izan daitezkeela.\nKalkulatu zure tarifak\nIkusi ProZ.com tarifen informazio osoa, edo zeureak kalkulatu.\nKomunitatearen tarifak ikusi\nTenperatura-unitateak (Celsius eta Fahrenheit), distantziakoak (oinak, metroak, etab.), eta abar bihurtu.


Etxeko bixkotxak edari beroak gozatzeko - Martxuka\nKafearekin bixkotxa etiko eta goxoak\nEtxean eginiko bixkotxa ttikiak\n2020 urtarrilean hasi ginen Martxukako edari beroekin serbitzatzen ditugun bixkotxak guk egite,n. Lore politen forma dutenak sortu genituen, pazientzia eta maitasun askorekin.\nPlastiko asko ikusten genuen usaian erosten ziren bixkotxen inguruan eta aterabide bat bilatu genuen.\nBixkotxak egosteko denboran, Martxuka usain goxo batekin betetzen da.\nGuk egina denez, gure gogoen arabera, errezeta alda dezakegu : bainilla, txokolatezkoa, laranjazkoak edo bi gustokoak.\nGure bezeroek, oparitutako eta eskuz eginiko atenzio hori gustoko dute.\nEta askotan zaborrik ekoizteko indarrak egiten ditugunean, merkeago ateratzen da.\nOrduan zergatik ez alda?\nZatozte horien jastatzera !\nNext Post Gure duteak


HPV: giza papilomabirusa, zer den eta nola tratatu | Gune ofiziala Removio\nLurrean ia %90ari eragiten dion infekziorik ohikoena HPV edo giza papilomabirusa deitzen zaio. Papiloma bat aurkitu ondoren, inork ez du alarma jotzen, jendearen artean garatxo arruntak direlako. Kendu horiek oztopatzen badute edo akats kosmetikoren bat badute. Gaixotasuna "gizakia" da eta gaixoarengandik osasuntsuarengana bakarrik transmititzen da: eguneroko bizitzan, ukimenaren bidez, ugaltze-sistemaren bidez, amatik haurra erditzean. Gaixotasuna azalean edo muki-mintzetan ager daiteke garatxo, papiloma edo condiloma moduan. Azal dezagun zer den HPV eta zein arriskutsua den gizakientzat?\nZer da HPV?\nBirusa ia pertsona guztietan bizi da. VPH germenak hain dira txikiak, non larruazaleko urradura, marradura eta ebaki txikien bidez odolera sar daitezke. Agian ez du bere burua inola ere erakutsi eramailearen bizitzan zehar, edo etengabe ager daiteke bere distira guztian. Inkubazio epea aste batzuetatik urte batzuetara bitartekoa izan daiteke. Ekintzaren seinalea sistema immunearen ahultzea da. Papilomak azalean eta muki-mintzetan agertzen badira, gorputzak premiazko tratamendua behar du.\n70 giza papilomabirus mota baino gehiago daude, baina urtero hainbat andui berri erregistratzen dira. Ohikoki, VPH infekzio mota guztiak bi taldetan bana daitezke.\nGarruak gorputzean garatxoen garapena eragiten duten birusak dira.\nHPV motak 1, 2, 3, 4 landare-garatxoak edo artoak sortzen dituzte;\n3, 10, 28, 49 HPV motak garatxo lauak agertzearen arduradunak dira;\nHPV 27 motak "harategiaren garatxoak" sortzen ditu;\nVPH: 5, 7, 10, 12, 14, 15, 17, 19-24, 26, 27, 29, 57 - garatxoak ere garatzen dituzte.\nPapiloma - papilomak eta garatxoak sortzea eragiten duten birusak.\nVPH 6. 11, 13, 16, 18, 31, 33, 31, 33, 58, 52, 39, 70, 30, 40, 42, 43, 51, 55, 57, 59, 61, 62, 64, 64\nZein da HPVren arriskua?\nZergatik azken urteotan medikuak alarma piztu eta herritarrak VPH gaixotasunari buruz hezitzen saiatzen ari dira? Birus hau diagnostikatu zaien minbizi gaixoen ehunekoa larriki hazten ari delako. Umetokiko minbizia duten emakumeek ez ezik, gizonezkoen organo genitalen onkologia duten gizonek ere pairatzen dute. Adinekoen larruazaleko minbizien kopurua ere gora egiten ari da.\nJakina, pertsona baten barne-osasunean eragiten ez duten HPV motak daude, baina hazitako papiloma eta garatxoen agerpenak deserosoak dira. Onkogenikotasun baxu gisa sailkatzen dira - minbizia garatzeko arrisku minimoa. Horrelako formazioak erraz kentzen dira folk metodoak edo medikuntza estetikoak. Baina birusa bera ez da inongo bide eta sendagairik tratatzen. Pertsona bat kutsatzen bada, birus-eramailea da bizitza osoan.\nPapilomabirusaren infekzioaren beste azpiespezie onkogenikotasun handiko taldekoak dira, hau da, gorputzeko neoplasia gaiztoen eraketa eragin dezakete.\nBere onkogenikotasunaren 3 mota daude:\nMinbizi-arrisku baxuko HPV: 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70;\nArrisku onkologiko ertaineko HPV: 26, 31, 33, 35, 51, 52, 53, 58, 66;\nArrisku handiko HPV: 16, 18, 36, 39, 45, 56, 59, 66, 68.\nGaixotasunak eta VPH motak\nJarraian, papiloma birus motaren zerrenda eskaintzen dugu.\nOin-zolako garatxoak (artoak) 1, 2, 4\nGara arruntak 2, 4, 26, 27, 29, 57\nGara lauak 3, 10, 28, 49\nWarts Harategia 7\nEpidermodisplasia beruziformea 2, 3, 5, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 17, 19, 20-25, 36, 37, 46, 47, 50\nOrgano genitalen muki-mintzen lesioak:\nGaratxo genitalak 6, 11, 42-44, 54\nEpitelio-lesioak beste geruzetan sartu gabe (lesio intraepitelialak) minbizi aurrekoak izan daitezke 62, 64, 67-70\nUmetokiko, bulbako, baginako, uzkiko eta zakileko minbizia 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 54, 56, 66, 68\nMuki-mintz ez-genitalen lesioak:\nAho-mukosaren lesioak (hiperplasia epitelial fokala) 13, 32\nArnasbideetako papilomatosi errepikakorra 6, 11, 30\nBuruko, lepoko, biriketako tumore gaiztoak 2, 6, 11, 16, 18, 30\nLarruazaleko lesio birikoak motak\nGiza papilomabirusaren infekzio mota gehienak asintomatikoak dira. Gaixotasunaren kanpoko adierazpenak desberdinak dira, hona hemen mota batzuk:\nHPV forma ohikoena garatxoak dira. Ia pertsona guztiek bere gorputzean aurki dezakete 5-7 mm-ko diametroa ez duen antzeko papul bat. Normalean garatxoak palmondoaren kanpoaldean kokatzen dira, hatzen artean, oin-zolan, kokotsean, betazalen eta larruazalean. Garruak tamainaz hazi daitezke eta amaren papuletik koloniak ere sor ditzakete. Ondoren, ondoeza sor dezakete: azkura eta tingling hazkuntza lekuetan.\n"Gaixoenak" garatxo plantarrak dira, haien izen arrunta "arantza" da. Ibiltzean, nerbio-bukaeretan presioa egiten dute, eta horrek min handia eragiten du. Halako hazkundeak kliniketan kirurgikoki kentzea gomendatzen da. Gara sinpleak ez dira giza osasunerako mehatxuak, ia inoiz ez dira tumore onkologikoetan garatzen.\nHarategiaren garatxoek hazkuntza bakarretik irteten diren hari lodi anitz itxura dute. Gehienetan hatzetan aurkitzen da, batez ere ebaki lekuetan. Papula filiforme luzeek eragozpenak ekartzen dizkiote jabeari, formazio hauek ez baitute estetikoki atseginak. Golpea edo urratzean odola eman dezakete. Zentzu onkologikoan bada ere, garatxoak seguruak dira, baina kalteak arazoak ekarriko ditu. Medikuen gomendioa hutsik egin gabe kentzea da.\nGara lauak "nerabeen garatxoak" ere deitzen dira, nerabezaroan askotan agertzen direlako. Larruazaleko erupzio handi multzo lehor baten itxura dute. Estali kopeta, masailak, kokotsa, besaurreak. Baliteke kolorea azaletik desberdina ez izatea edo apur bat ilunagoa izatea.\nHarategiaren garatxoak azal normalaren koloreko orbain-hazkundeak dira. Bakarka eta hainbat piezak osatutako multzoak izan daitezke. Gara-hazkunde hauen izena harakinen jarduera profesionalek eman zuten. Infekzio mota hau haragi industriaren lanbide gaixotasuna dela esan dezakegu.\nGaixotasun hau pityriasis versicolor-ekin nahas daiteke, beraz, espezialista batekin kontsultatu behar duzu. Herentziaz transmititzen da, baina oso arraroa da dermatosi moduan. Kanpotik, erupzio ezkatatsu eta adin-puntuen metaketa bat dirudi. Lokalizazio gune nagusiak aurpegia, lepoa eta eskuak dira. Zoritxarrez, garatxoaren gaixotasun mota hau minbizi bilaka daiteke.\nIltzetik gertu dauden garatxoek iltze-plaka suntsitzen dute. Larruazalean sakondu eta hatza deformatzen dute. Ez dira formazio gaiztoetan garatzen, baina horrek ez ditu gutxiago nahigabe bihurtzen. Kirurgia beharrezkoa da arrazoi estetikoengatik zein hatzen osasunagatik.\nVPH-ren forma hau zelula ezka-zelulen kartzinoma bihurtu ohi da. Larruazala kaltetuta dagoenean, 5 mm-ko tamainako gorritasuna sortzen da, hazten eta lurrazalaz estali egiten dena. Epidermisaren goiko geruza kaltetuta dago, hazkundea 5 cm-ko diametroa izan daiteke. Adinekoengan ohikoagoa da, defentsa immunologikoa murrizten baita.\nVPH mota hau sexu bidez transmititzen da, eta, beraz, gizon eta emakumeen genitalei eragiten die, baita gernu-aparatuko muki-mintzetan eta uzkian ere. Formazioen itxura azalorea edo oilar-arraza baten antza du. Gara genitalak ahoko ertzetan ere ager daitezke ahozko sexuaren ondorioz. Hazkundeak kendu egin behar dira, marruskaduran zauritu eta infekzio bat sor daitekeelako.\nAhoko VPH infekzioa azalorearen antzekoa da. Plaka zuriak biriketara eta trakeara jaitsi daitezke, pertsona bati arnasa hartzea zailduz. Papiloma kaltetu dezakezu jaten duzun bitartean, eta horrek minbizia sor dezake. Tumore gaiztoa onbera batetik bereizi ezin denez, plakak kendu aurretik probak egin behar dira.\nBlooming papillomatosis adinekoengan ez ezik. Gaixotasuna haur eta helduengan gertatzen da. Papilomatosi laringearen seinale nagusiak disfonia (hizketa-nahastea) eta afonia (hitz egiteko ezintasuna), zurruntasuna eta arnasteko zailtasuna dira.\nPapilomabirusaren infekzioa kentzeko metodorik ez dago gaur egun. Hori dela eta, tratamendua gaixoaren gorputzean kanpoko formazioak kentzera eta birusa kentzera murrizten da. Badira zenbait urtez gorputzean birus mota batzuk bere kabuz hil zirenean. Tratamendurako zein metodo eta prestaketa erabili behar diren medikuak pazientearen diagnostikoan, probetan eta kanpoko azterketaren arabera soilik zehazten ditu.\ngaratxoa / papilomaren eszisio kirurgikoa (moztu) (lesio gaiztoa susmatzen bada bakarrik erabiltzen da);\nelektrokoagulazioa - korronte elektrikoa igarotzen den koagulatzaile batekin eraketa kauterizazioa;\nkriodestrukzioa - garatxoa nitrogeno likidoarekin suntsitzea;\nlaser tratamendua - laser izpi baten sorreran eragina;\nirrati-uhinen metodoa - garatxoa / papilomaren esposizioa Surgitron aparatua erabiliz.\nazido salicilikoarekin kauterizazioa;\nprozesatzeko hezkuntza azido trikloroacetic 50-90% kontzentrazioa;\nazidoen nahasketa - tratamendua hezkuntza-prestaketa batekin (eraginkortasuna oso baxua da).\nSistema immunologikoa aktibatzeko eta HPV kentzeko, terapian efektu antibiral eta immunomodulatzaileak dituzten sendagaiak sartu behar dira.\nNahiko zaila da HPV birusa saihestea, bainuetxean, igerilekuan, etxeko ohiko gauzak erabiltzen direnean, ospitalean kutsatu baitaiteke. Baina tentsio hauek arinak dira eta ez dute minbizirik eragiten. Prebentzioa normalean higiene pertsonala, mozketak eta zauriak bakterioen aurkako agenteekin azkar tratatzea eta lanean zehar babes-ekipoak erabiltzean datza.\nArreta berezia eman behar zaio sexu-transmisiozko birusaren prebentzioari. Zure gorputza kondoiekin babesteak nekez izango du arrakasta. Bikotekide baten infekzio birikoa genitalen ondoan eta ahoan egon daiteke. Infekzioa saihesteko modurik onena txertoa aurrekoa da. Neskei eta mutilei txertoak eman behar zaizkie 11-13 urterekin sexu-jarduera hasi aurretik. Inmunitatea 3-5 eta 10 urte bitartekoa da eta txertoaren eta birus motaren araberakoa da. Ondoren, txertoa errepikatu daiteke infekzio-arriskua badago (sexu-bikotekideen aldaketa).\nArrisku onkogeniko handiko HPVk ehunetan aldaketak eragin ditzake eta prozesu onkologiko bat eragin dezake. Baina hainbat urte igarotzen dira lehen zantzuen eta minbiziaren garapenaren artean. Hori dela eta, oso garrantzitsua da urteko mediku azterketak egitea medikuarekin, batez ere emakumeentzat. Azterketa ginekologiko erregularrak aldaketak erakusten ditu kanpoko organo genitalean eta umetokian. Kontuz zure osasuna!\nNola azkar eta eraginkortasunez kendu papilomak etxean\nEtxeko tratamenduaren eta papilomak kentzearen abantailak eta desabantailak. Etxeko hazkuntzak kentzeko metodoen ikuspegi orokorra, kontraindikazioak eta bigarren mailako efektuak.\nZeintzuk dira papiloma motak\nHainbat hazkuntza onberak daude, eta hori dela eta, HPV kanpoan agertzen da. Materialean, papiloma motak kontuan hartuko ditugu eta formazioen argazkia emango dugu.


Andoni Kortazar: «Eskari nahikoa ez duten AHT lineak kaltegarriak dira ingurumenarentzat» | Gizartea | Berria\nAndoni Kortazar. Ikerlaria\nEHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ekopol ikerketa taldeak Espainiako AHT sarearen inguruko ingurumen balantzea egin du, eta azpiegitura horren eragina neurtu. Andoni Kortazar, Gorka Bueno eta David Hoyos ikerlariek osatu dute ikerketa, eta analisiaren ondorioak azaldu ditu Kortazarrek (Laudio, Araba, 1978).\nAHTaren inguruko ikerketa bat egin duzue. Zer aztertu duzue?\nIkerketa proiektuaren helburu nagusia AHTak klima aldaketa arintzeko duen ahalmena aztertzea izan da, eta, horrela, Europako Batasunak 2050erako ezarritako ingurumen helburuak lortzen lagunduko ote duen egiaztatzea. AVE sareak bere bizitza osoan edukiko lituzkeen isuriak eta energia kontsumo nagusiak aztertu ditugu.\nZein dira ateratako ondorioak?\nAVE sarearen ingurumen balantzean eraginik handiena duen faktorea eskari osoaren dentsitatea da; hau da, bidaiari kopurua. Eskari nahikoa ez duten AHT lineak, ingurumen ikuspegi batetik hartuta, onuragarriak baino kaltegarriagoak izango dira etorkizunean. Espainian, Levanteko eta Iparraldeko lerroek ez dute eskari nahikoa.\nMugikortasun jasangarriari dagokionez, azpiegitura berriak eraiki gabe, badaude garraio sektorean ingurumen inpaktua murrizteko beste aukera batzuk. Adibidez, emaitza askoz hobeak lortzen dira ibilgailu arinen okupazioa handituz.\nAHTaren sareak nolako eragina du ingurumenean?\nGaur egungo klima larrialdian eta gas isurketak murrizteko dugun premiarekin, AHTak klima aldaketa arintzeko eta petrolioarekiko menpekotasuna murrizteko duen ahalmena ez da nahikoa, eta kasu batzuetan egoera okertzen du.\nOhikoa da AHTa garraiobide jasangarri gisa aurkeztea, baina, ikerketa honen bidez, ñabardurak atera dizkiozue kontu horri.\nBai, ohikoa da. Gerta liteke AHTa elektrikoa izateagatik beste garraio mota batzuk baino posizio hobean egotea. Baina horrek ez du esan nahi edozein kasutan ingurumenean onurak ekarriko dituela. Baieztapen horiek egiten dituztenek, normalean, AHTaren operazio fasea bakarrik aipatzen dute; ez dute kontuan hartzen azpiegitura eraikitzeko fasea.\nDiozunez, orain arte garraiobide horren inguruan egin diren azterketa gehienek ez dituzte kontuan hartzen azpiegitura eraikitzearekin lotutako kargak. Eraikuntza eta mantentze faseak kontuan hartuta, asko aldatzen da emaitza?\nErabat. AHTak energia elektrikoa erabiltzen du; beraz, operazio fasean sortzen diren inpaktuak ez dira diesela kontsumitzen duen tren batenak bezalakoak. Baina, azpiegituraren eraikuntzan, baliabide material eta energetiko asko behar dira. Kontabilizazioan horiek guztiak ez sartzeak azterketa partzialak izatera eramaten du.\nZenbat denbora beharko litzateke azpiegitura eraikitzeko egindako energia gastua eta isurketak konpentsatzeko?\nAVE sare osoaren emaitzek adierazten dute bederatzi eta hamasei urte bitartean beharko dituztela konpentsazioa lortzeko. Hala ere, emaitzak nabarmen aldatzen dira linea edo korridore bakoitzaren arabera. Levanten, hamalau eta 21 urte beharko lirateke, eta Iparraldeko linearen kasuan, ez litzateke inoiz gertatuko.\nGarraio eskaria, beraz, aldagai garrantzitsua da. Ongi neurtu eta aztertu beharreko kontua da?\nEraginik handiena duen faktorea da. Eskaria gakoa da. AHTak ez baditu errepidetik eta airetik bidaiariak eta merkantziak erakartzen, ez du ingurumenean ekarpen nabarmenik egingo.\nAHTaren atal berriak eraikitzeko erabakiek zer izan beharko lukete oinarrian?\nGure ondorioa argia da: eskari nahikoa izango luketen trenbideak soilik eraiki beharko lirateke.\nHego Euskal Herrian ari dira AHTa eraikitzen. Arantxa Tapiak, iaz, «Euskadiko historian garraioaren deskarbonizazioari egiten zaion ekarpenik handiena» bezala saldu zuen. Horretarako, hipotesirik baikorrenak bete beharko lirateke. Nola ikusten duzu?\nBaieztapen horiek datuekin egiaztatu behar dira, eta, proiektu horiek eraikuntza fasean daudenez, datuen estimazioan oinarritutakoak dira. Laster argitaratuko dugu euskal Y-aren ikerketa, eta puntu beltzak argitzen saiatuko gara. Garraio eskariaren estimazioak, bidaiariena eta lehengaiena, zalantzazkoak direla uste dugu.\nAHTa trantsizio ekologikoaren ikur gisa saldu izan dute. Uste duzu ez dela biderik aproposena?\nTrantsizio ekologikoa norabide askotatik jorratu behar da, eta garraio politiketan ere alde anitzetatik erantzun beharko zaio. AHTa teknologia interesgarria da ingurugiro ikuspegi batetik, baina, onurak sortzeko, baldintza jakin batzuk bete behar ditu. Beste aukera batzuen alde ere apustu egin behar da.


erraiak - IRALE\nIbon Sarasolaren Euskal Hiztegian, definizioaz gain adibide hau irakur dezakegu errai hitzaren sarreran: «Bihotz-erraietatik dariola mintzabeharra».\nHorixe da, hain zuzen, eleberriaren abiapuntua: pertsonaia nagusiaren barrunbeak husteko premia larria (zenbait pasartetan, lizuna), bikotearekikoa bukatu ondoren. Protagonista (neska gazte bat) hausturaz baliatuko da izandako beste harreman batzuk gogora ekarri eta, bide batez, gaur egungo gazteen giroa eta ikuspegia azaleratzeko.\nArgumentuak, berez sinplea dirudien arren, bidea ematen dio idazleari gai gordin batzuk aurkez diezazkigun; alkohola, emakumeen egoera, gazteen bizi-baldintzak eta gizakion mendeko harremanak, besteak beste.\nDanelek, ezinbestez, pertsonaiari sinesgarritasuna eman nahian, arriskatu eta diskurtso jorian esaldi luzeak eta bakarrizketaren teknika erabili ditu. Testua kultur erreferentzia aberatsez josia dago, eta liburuan zehar egindako ohar ironiatsuak bukaeran agertzen dira azalduta, narrazioari kontrapuntua emanez.Bukatzeko, nahiz eta hasieran irakurketa apur bat zaila izan eta azaleko irudia gordinegia iruditu, esan dezagun merezi duela bukaeraraino irakurtzea: proposamena interesgarria eta ausarta da.(2016)\nDanele Sarriugartek XV. Igartza saria jaso du lan honi esker. Protagonistak bere barneko hausnarketak, ideiak, egonezinak eta sexualitatea islatzen ditu, Y. izeneko mutil batekiko haustura abiapuntutzat hartuta.\nProtagonistak Z., X. eta Y. izeneko mutilekin izan dituen amodio-harremanak kontatzen dizkigu, eta galtzaile agertzen da hiru kasuetan.\nNobelak ito egin nau; esaldi amaiezinak aurkitu ditut (5 lerrokoak), 60 inguru eranskin eta saltsa gutxi.\nBeste irakurleen iritziak eta nirea ez datoz bat, baina ez dut nirea aldatuko. Liburua amaitzea kostatu zait, eta ez dut disfrutatu liburua irakurtzen. Agian, beste gauza bat espero nuelako eta ez dudalako aurkitu.\nDanele Sarriugarte idazle gaztea da eta berak irabazi zuen XV. Igartza saria Erraiak eleberriarekin. Liburuko protagonista neska gazte bat da, eta, etxera heltzean, bikotekideak alde egin diola konturatzen da. Egoera hori abiapuntutzat hartuta, hainbat gairi buruzko gogoeta egiten du: bikote-harremanak, sexu-harremanak, familia (batez ere amaren eta alabaren artekoa), kuadrilla… Nire ustez, oso idazkera ausarta eta gordina erabiltzen du Danelek; batez ere, sexu-harremanei eta bikote-harremanei buruz asko hausnartzen du. Iruditzen zait ez duela muga edo auto-zentsurarik erabili horrretaz guztiaz idaztean, eta gustatu zait emakume baten ikuspuntua irakurtzea. Beste alde batetik, erabiltzen duen lexikoak, esaldi luzeek eta aipuek asko moteltzen dute irakurketa, eta batzuetan irakurketa astuna iruditu zait. Gai horiei guztiei buruz berak duen idazteko estiloagatik, ikuspuntuagatik eta ausardiagatik, irakurtzea merezi duen liburua da, nire ustez.


Greba eta argazkia - Deia\nGreba eta argazkia\nrikardo arregi 08.02.2020 | 20:54\nARGAZKI batek alaitu zidan azkenean martxoaren 8a: irudianian Gasteizko Frantzia kalea ikusten da goiko pisuren batetik hartuta eta iparraldera begira, bukaeran, gailurrak oraindik elurturik, Gorbeia mendia ageri baita, ilunabarra da zeru koloretsuan (idatzi dut dagoeneko Gasteizko ilunabarren ederraz). Ederrena, dena dela, ez da hori, ederrena kalea betetzen duen jendetza da (gehienak emakumeak ziur aski), ez da asfaltorik ikusten. Arratsaldeko manifestazioa da, jakina. Ezkor ibili nintzen egun osoan eta argazkiak alaitu zidan egunaren hondarra.\nAurreko astean bilera izan genuen lantokian martxoaren 8ko ingurukoez, grebaz eta, informazioa jasotzeko. Gutxi bildu ginen eta bileraren ardura zuen pertsona hitz egiten hasi bezain laster marmarrak zabaldu ziren gelan: greba aipatzea deabrua aipatzea da nire lantokian eta zailtasunak nabarmentzen dira beti, oraingoan gainera progre pare bat (gizonezko bat eta emakumezko bat) grebak, feministen grebak (tonua erdeinuzkoa zen), etiketak indartzen dituela eta abar aritu ziren behin eta berriz. Irakaskuntza publikoko ikastetxe handia da nire lantokia. Martxoaren 8an irakasle emakumezkoen %15 batek edo egin zuen greba, eta ikasle emakumezko gehienek. Gelditu ginen gizonok, ikasle zein irakasle, egun horretarako propio prestaturiko irakurgaiak eta ariketak landu behar genituen, baina grebaren arrakasta ikusita pentsatu nuen gehienek ohiko gauza arruntetan emango zutela eguna.\nEgunean zehar manifestazioen berri izan nuen, hedabideek zekartenari kasu egin nion, artikuluak irakurri nituen, guztiak baikorrak: emakumeen mugimendua geldiezina zela azpimarratzen zuten, feminismoak pentsamoldearen aldaketa funtsezkoa posible egingo zuela azkenik, orain bai, dena desberdina izango zela aurrerantzean. CEOEkoen txosten matxista eta misogino bat atera zen bai, baina... Adiskide emakumezkoekin hitz egin nuen, baikortasuna behar nuen, baina goian deskribatu dizuedan argazkia ikusi arte ez nintzen pozik (edo) gelditu. Argazkian, bide batez, nire lantokia ikusten da.


Nekazaritza noiztik eta zeren bidez asia dan.\nLangintza onetarako bear diran erremientaen izenak; lurrari kentzen zaiozkan etekiñenak, eta eguraldi mueta guztiai dagozkiotenenak beste gauza askorekin.\nGauza jakiña ta sinistgarria da nekazaritzako lanbidea dala artzaintzaren ondorengoa, eta burnia sortu ezkeroztik asia. Gizon jakintsu askoren iritzia da, mendi ondo oetan aurrenengo arkitu izan zala burnia egiteko gaia, baita bera landutzeari ekin ere. Beraz esan diteke segurutzat burnia sortutako tokian asi izan zirala lendabizi lurrari erraiak irikitzen.\nBañan oraindik bidezko iritzi au dan baino ere ezagungarri indartsuagoak badauzka gure Euskara zintzoak bere etxapean zuzenkiro gordeak, nekazaritzari dagozkan gauza asko adierazten dituztenak izen beren berenkiakin argi eta garbi.\nMilla zortzi eun ogei ta amabigarren urtean Donostiako Urian bizi nintzala, deitu izan ninduen Madriltar gizon Andizki batek, Don Bizente Binuesaren etxera, Euskarazko itzkuntzaren gañean jardun aldia bat egitera; zeña arkitzen zan itzkera onen alde ta kontra izkribatu izan diran liburuak ondo irakurria; eta lendabizi asi zitzaidan atakatzen Maians, Arnesto Osorio, Traggia eta oen lagunai ikasitako galdeera desegokiakin. Beragaitik uste izan neban lenego artan, Euskararen etsai andiren bat zala, nola erdaldunik geienak, edo guztiak, ala izan oi diran. Ekin nitzaion nere erdara mordolloan al-nuben modurik oberenean. Egin genduen jardun aldia bat gogorra txit Binuesarekin bere semearen aurrean; bañan geroenerako egin giñan biok adiskide mami bizi geran arte guztirako; eta autortu ere zidan garbiro, errazoi andia gendukala Euskaldunak, geren itzkuntza maite izatea. Erakutsi ere ziran paper pilla andi bat Euskarari zegokiona berak biribillatua; esaten zidalarik, ezen, Europako gizon jakinti asko jarri zaiozkala begira itzkuntza oni, eta orain aldian igo bearra dala Euskara odeiaz goiti, edo botako dutela arras beera. Itzaldia oetako batean galdetu zidan, ea nekazaritzako erremientak Euskarazko izen garbiak zituzten; erantzun nion, baietz, eta esan ere niozkan bat banaka, gogoratu zitzaizkidanak. Orduan jalki zitzaion, ezik, erremienta oen izenak beste itzkuntzaen kutsurik bage arkitzea dala sinistgarririk oberena, Euskara lendabiziko itzkeratzat ezagutzeko.\nGisa onetako galderik berriz iñork egingo balu ere, jarriko ditut emen artzaintzako lanbideari dagozkionak lenago ifini ditudan bezalaixen, nekazariak eskuartean oi darabiltzan gauza guztien izenak.\nGipuzkoako nekazariak eskuartean oi darabiltzaten erremienta eta gauzen izenak\nEdozein Euskaldunek badaki ziertoro, emen ezarri ditudan erremienta guztiak izen berperakin ezagutzen dituztela Gipuzkoako nekatzalleak. Eta Euskaldun ez diran guztiak jakin bezate gogoz edo gogo bage berak naien duten bezala, ezik, izen oek argi eta garbi Euskararen bere berekiak diradela; eta ez atzo ta egungoak, baizikan nekazaritza lendabizi asi izan zan denporakoak, aldeenera jota ere.\nModu onetako argibide asko anziñaerakoak txit, gorde ditu Euskara zintzoak zuzenkiro aitzarte oetan. Gauza jakiña da, bada, nekazaritza asmatu izan zuten gizon ernaiak, lurrari begiratuko ziotela ondo zein tokitan nolakoa zegoen, zer griñatakoa zan, eta ugariena non ematen zeban; baita ere beragandik oparo artzen zituzten gauza baliosoak zer ta nolakoak ziraden. Oen guztien izenak ikusten zaiozka Euskarari garbiro beste itzkuntzaren kutsurik bage. Ara zein egoki ta bere berekiak.\nNekazariaren langintza, berak darabiltzaten lur, eta oek ematen dituzten ondasunen izenak\nIzen oek eta beste onelako asko nekazaritzako lanbideari dagozkionak, iñork ezin ukatuko diozka Euskarari, anziña anziñatik edo are lendabizitik bere bereak dituela.\nEta oraindik, nekazaritza asi baino are lenagokoak ere gordetzen ditu itzkuntza maitagarri onek bere kolko zabal gozatsuan zuzenkiro txit. Izan al leikean gauzarik egiazkoena da gizonak munduaren lenengo adiñetik ezagutzen dituela zerupeko odeien ibilliak eta eguraldiaren gora beera andiak; zeintzuben izenak lendabizitik ifiniak diradela, ezin uka dezakean inork ere. Ikust ditzagun, bada, oek Euskarazko itzkuntzak nola deitzen dituen.\nZerupean dabiltzan gauza miraritsuakin, eguraldiaren izenak\nElurra mara mara.\nNork ez daki, bada, munduaren lendabiziko adiñetik diradela emen ezarri ditudan izenakiko gauza guztiak? Eta oen argibide zuzena nork emango du aiñ garbi ta zearo, nola Euskarazko itzkuntzak? Gisa berperean topatzen zaiozka itzkera maitagarri oni edozein gauzaren gañean, bere anziñatasun itzal andikoaren ezagungarri egiazkoak millaka, iñork ere ezin ukatuko diozkanak.\nGauza askoren izen txit anziñakoak,


Zerbitzuak - Eder Logopedia\nHonako zerbitzu hauek eskaintze dizkizute EDEReko profesionalek:\nErreferentzia-zentro bat gara Araban metodologiarik aurreratuenaren abangoardian, eta emaitza onak baino gehiago, hizkuntzaren eta hizketaren zailtasunak berrezteko etengabeko berrikuntzan izandako esperientzia luzeak bermatzen ditu.\nHaur eta nerabeei laguntza integrala ematen espezializatutako profesionalak ditugu. Irtenbideak ematen dizkiegu hezkuntza-jatorriko arazoei, hala nola eskola-porrotari, ikasteko zailtasunei (irakurmena, idazmena, kalkulua…), arreta mantentzeko zailtasunei eta hiperaktibitateari.\nBanakako, familiako eta bikoteko terapia arrakastatsuak egiten ditugu.\nEsperientzia luzea dugu antsietatearen, depresioaren eta estresaren tratamenduan.\n—LOGOPEDIA ETA LOGOFONIATRIA\nEDERek ospe eta aitortza handia du logopediaren eta logofoniatriaren arloetan, Gasteizko mediku espezialistarik eta hezitzailerik onenek bermatua.\nGure logopedek laguntza emango dizute hizkuntzaren eta mintzamenaren arloko zailtasun hauek zuzentzeko:\nAhotsaren errehabilitazioa (nodulu, polipo eta edemen ondoriozko disfonien tratamendua, ahots-korden paralisia eta abar).\nKalte zerebralak eragindako hizkuntzaren eta mintzamenaren nahasmenduak (afasiak, agrafiak, alexiak eta apraxiak).\nHizketaren erritmoaren nahasmendua eta toteltasuna.\nMintzamenaren eta hizkuntzaren garapen-nahasmendua.\nEDERek esperientzia luzea du haur eta nerabeen arretan.\nGure psikopedagogiako talde profesionalak irmoki lan egiten du ikasteko gaitasunen garapenean, ikasleen prestakuntza akademikoaren etapa guztietan.\nHauek dira gure espezialitateak, besteak beste:\nEskola-porrota. Ikasteko teknika eta ohiturak garatuz eta irakatsiz arazo horri aurre egiten diogu.\nIkasteko zailtasunak (irakuketa-idazketa, dislexia, disortografia eta diskalkulia).\nHiperaktibitatea eta arreta eta kontzentrazioa mantentzeko zailtasunak.\nGure bizitzan zehar zailtasunak aurkitzen ditugu ezinbestean: pertsona maitaturen bat hiltzea, dibortzioa, lana galtzea edo gerta dakizkigukeen antzeko egoeretako bat. Horiek estresa, antsietate eta depresioa sorrarazten dizkigute.\nPsikoterapiaren bidez, gure profesionalek egoera horiek gainditzeko laguntza eraginkorra emango dizute, terapia pertsonalizatuak erabiliz, behin tratamendurik egokiena zehazteko aurretiko diagnostikoa egindakoan.\nHonako hauek lantzen ditugu:\nPsikoterapiaren bidez honako hauek tratatzen ditugu:\nJokabidearen nahasmenduak haur eta nerabeengan.\nEra berean, elikadura-nahasmenduak tratatu eta ongizatea nahiz bizitza zoriontsua dakartzaten ohitura osasungarriak nola garatu irakasten dugu.\nEDERen hitzarmenak eta lankidetzak ditugu aseguru publiko eta pribatuekin: Osakidetzarekin, IMQrekin, Adeslasekin, Previsora Bilbainarekin eta Mutua Foralekin, besteak beste.\nArabako hainbat erakunderi ematen diegu zerbitzua, esaterako Gasteizko Udalari, Arabako Foru Aldundiari, ARENEri (Gaixo Neuromuskularren Elkarteari) eta zenbait GKEri.\nEusko Jaurlaritzak osasun-zentrotzat aitortu du EDER.