Jack Tripa-ateratzailea - Wikipedia, entziklopedia askea.\nJack Tripa-ateratzailea (ingelesez: Jack the Ripper) 1888. urtearen bigarren erdialdera Londresko Whitechapel auzo txiroan jardun zuen nortasun ezezaguneko serieko hiltzailearen (edo hiltzaileen) ezizena da. Ezizen hau hiltzailea zela esaten zuen norbaitek Albiste Agentzia Zentralera igorritako mezu batetik hartua da, eta mezu hori gertakariak gertatzen ari ziren bitartean argitaratu zen.\nHaren biktimak prostituzioa lanbidetzat zuten emakumeak izan ohi ziren. Biktima horietako gehienak zintzurra ebakita zutela agertzen ziren, eta sabelaldeak moztuta. Garaiko ikerlarien arabera, hiru biktimen gorpuetako barne erraien lekualdatze eta mugitzeak hiltzaileak nolabaiteko medikuntza eta kirurgia jakintzak zituela adierazten zuen.\nTripa-ateratzailearen hilketen inguruko kondaira eta historia nahas-mahasean ageri dira, garaiko egunkarien berriak, esamesak, poliziaren ikerketak eta ondoren sorturiko konspirazio-teoriak, folklorea eta ikerketa historikoak ezinbestean lotu eta nahasi dira, askatzen zaila den mataza osatuz. Hiltzaileari zegokion baieztatutako nortasun baten faltak ustezko kriminal ugariren inguruko hainbat historialari eta ikerlariren (ripperologoak; ingelesez, ripperologits) esamesak eta adierazpenak zilegitu ditu. Garai hartan bere hedapena pixkanaka handituz zihoan idatzizko kazetak albiste hau zabaldu eta hiltzailearen nabarmentzea areagotu zuen, batez ere honek bere hilketak burutzen zituen era basatiarengatik, bai eta guzti honen arduraduna atxilotzeko poliziaren ezintasunarengatik ere, batzuetan Tripa-ateratzaileak minutu eskas batzuengatik kausitua izatea saihesten baitzuen.\n2.1 Bost "kanonikoak"\n2.2 Whitechapelgo hilketen ikerketa agirietan agertzen ziren beste biktima batzuk\n2.3 Tripa-ateratzailerari leporatutako beste biktima batzuk\n4 Hormako idazkia\n5 Tripa-ateratzailearen gutunak ote?\n5.1 "Buruzagi Maitea" gutuna\n5.2 "Saucy Jacky" gutuna\n5.3 "Infernutik" gutuna\nHilketak gertatu ziren lekuen kokapenak (gorriz):\nOsborn Street (Emma Elizabeth Smith), George Yard (Martha Tabram), Durward Street (Mary Ann Nichols), Hanbury Street (Annie Chapman), Berner Street (Elizabeth Stride), Mitre Square (Catherine Eddowes) eta Dorset Street (Mary Jane Kelly).\nXIX. mendearen erdialdera, Ingalaterrak batez ere eta nagusiki irlandar inmigrazioaren eragin handia jasan zuen, hauek Ingalaterrako konderri, hiri eta auzo txiroenetan kokatzen zirelarik. Bestalde, Errusia tsaristatik eta Ekialdeko Europatik ihesi zetozen juduak ere gehitu ziren. Honela bada, Londres, bereziki East End auzoa eta Whitechapelgo bere parrokia, modu geldiezinean jendeztatzen hasi ziren, azkenik zeharo jendez gainezka egin arte, honen ondorioz azpimailako ekonomia handi bat sortu zelarik.\nPobretasun endemiko horrek emakume asko prostituzioan jardutera bultzatu zituen. 1888ko urrian Londresko Polizia Metropolitarraren arabera ordurako Whitechapelen "oso behe mailako" 1.200 emagaldu eta 62 putetxe zeuden. Arazo ekonomikoekin bat gizarte tentsioaren gorakada ere bazegoen. 1886-1889 urteen artean Londresko Poliziak jendearen haserrea eta langabeziaren ondorioz sortutako liskar eta iskanbilei sarritan aurre egin behar izan zien.\nUstez, Jack Tripa-ateratzaileak egin zituen hilketa gehienak 1888ko erdialdearen amaiera aldera gertatu ziren, nahiz eta Whitechapelgo hilketak gutxienez 1891 arte gertatzen jarraitu izan. Hilketa hauetako asko erabateko ekintza latz eta basatiekin lotuta zeuden: gorpuen mutilazio eta ebaketak, tripa edo barne erraien ateratzea... hauek garaiko komunikabideetan luze eta zabal agertu zirelarik. Hilketak euren artean lotuta zeudelako esamesak irailaren eta urriaren artean indartu ziren, zenbait kazetarik eta Scotland Yardek hilketa hauetako batzuen arduradunak zirela esaten zuen/zuten pertsona/pertsonen idatzizko mezu kezkagarriak jaso zituztenean. Mezu lazgarri hauetako bat George Luskek jaso zuen, Whitechapelgo Zaintza Batzordekoa, mezuak berarekin giza giltzurrun bat zekarrelarik.\nBai hilketen era basatiarengatik, bai eta komunikabideen gertakariak azaltzeko moduarengatik, garaiko jendearengan Whistechapelen serieko hiltzaile bat ari zelako ustea areagotuz joan zen, eta Albiste Agentzia Zentralera igorritako postal batean agertutako sinaduraren ondoren Jack Tripa-ateratzailea ezizena jarri zioten. Nahiz eta ikerketa 1888ko hilketen eta ondoren gertatutako beste erailketen arteko loturaren bat ezartzeko gai ez zen izan, Jack Tripa-ateratzailearen kondaira behin betiko denen oroimenean finkatu zen.\nPolizia Metropolitarraren agirien arabera ikerketa 1888an hasi zen, eta hiru urtez iraun zuen. Zehazki, ikerketa hau 1888ko apirilaren 3an hasi eta 1891ko otsailaren 13an amaitu zen eta euren arteko loturarik gabeko 11 hilketa bananduen ingurukoa izan zen. Garaiko poliziaren hizkeran «Whitechapelgo hilketak» izenez ezagunak izan ziren. Poliziak hamaika hilketa hauek jo eta ke ikertu zituen, eta hauetako bost gutxienez hiltzaile bakar baten lana izan omen zirelako adostasun orokor bat badago, bost hilketen multzo hau garai hartan «bost kanonikoak» (ingelesez canonical five) izenaz ospetsu egin zen. Beranduagoko idazle eta historialariek gutxienez beste zazpi erailketa eta eraso bortitz Jack Tripa-ateratzailearekin loturik daudela argudiatzen dute.\n5 biktima ofizialak\nOfizialki Jack Tripa-ateratzaileak hil zituen bost emakumeak edo bost kanonikoak hauek dira:\nMary Ann Nichols (ezizenez "Polly"), 1845ko abuztuaren 26an jaioa eta 1888ko abuztuaren 31ko Ostiralean eraila. Bere gorpua merkatuko peoi zen Charles Crossek goizaldeko 3:40 aldera aurkitu zuen, Whitechapelgo atzealdeko kalexka bat zen Buck's Row kaleko (gaur egun Durward Street) ukuilu bateko ate baten aurrealdean zegoen, Londresko ospitaletik 200 yardatara. Zintzurrean bi ebaki sakon zituen; bere zilborraldearen behealdea zauri sakon eta zehatz baten bidez erraiez erabat husturik zegoen. Bere zilborraldean zehar beste hainbat ebaki zituen, eta eskuinaldean era bortitz eta zehatzez egindako itxura berdineko hiru edo lau ebaki ere bazituen.\nAnnie Chapman (ezkon aurreko izena Eliza Ann Smith zuen, ezizenez "Dark Annie"), 1841ko irailean jaioa eta 1888ko irailaren 8ko Larunbatean erail zuten. Bere gorpua goizaldeko 6:00ak aldera aurkitu zuten, Spitafieldseko Handbury Street kaleko 29. zenbakiko atzealdeko atearen hurbileko lur-zoruan. Bere zintzurrak bi ebaki zituen. Bere zilborraldea erabat irekia zuen, beranduago bere umetokia mugiarazi egin zutela jakin zutena.\nElizabeth Stride (ezizenez "Long Liz"; bere benetako izena Elisabeth Gustafsdotter zen), 1843ko azaroaren 27an Suedian jaioa eta 1888ko irailaren 30ko Igande egun batez eraila. Bere gorpua goizaldeko 1:00ak aldera aurkitu zuten, Whitechapelgo Berner Street kalean (gaur egungo Henriques Street) dagoen Dutfield's Yardeko patioko lur-zoruan aurkitu zuten. Bere lepoan ebaki sakon eta garbi bat zuen; heriotzaren arrazoia ezkerraldeko zaingorri nagusiaren odol hustutzea izan zen. Bere eskualdeko azalaren ebaketa azalegokoa zen eta masailezurraren behekaldean kokatzen zen. Zilborraldean ebakirik ez izateak bere hiltzailearen nortasunaren inguruko zalantzak pizten ditu, honek hiltzaileak eraso hau burutzeko zailtasunak izan zituela adierazten digu.\nCatherine Eddowes (ezizenez "Kate Conway", "Kate Kelly" eta "Mary Ann Kelly", bere legezko senarrak Thomas Conway eta John Kelly izan baitziren),1842ko apirilaren 14an jaioa eta Elizabeth Strideren antzera 1888ko irailaren 30ko Igandean eraila. Bere gorpua Londresko Cityan kokatzen den Mitre Square enparantzan aurkitu zuten, Striden gorpua aurkitu eta hiru ordu laurdenetara. Zintzurran bi ebaki zituen; zilborraldea luze, sakon eta zehaztasunez irekia eta erraiez hustua. Ezkerreko giltzurruna eta umetokiaren zati handiena mugituak eta lekuzaldatuak zituen. Garaiko komunikabideek eta londrestarrek Eddowes eta Striden hilketak "The Double Event" edota "Gertakari Bikoitza" izenez aipatu zituzten. Hilketa horiek berealdiko izu-ikara sortu zuten Londres guztian, Jack Tripa-ateratzaileak egun bakarrean egindako lehen erasoaldi bikoitza izan baitzen.\nWhitechapelgo hiltzailea atzemateko poliziaren ezina kritikatu eta islatzen duen Punch aldizkariko irudia.\nMary Jane Kelly (Parisera eginiriko bidaiaren ondoren bere buruari "Marie Jeanette Kelly" deitzen zion, ezizenez "Ginger"),1863an jaioa eta 1888ko azaroaren 9ko Ostiralean eraila. Goizaldeko 10:45 inguruan basatiki ebakia zegoen bere gorpua Spitafields auzoguneko Dorset Street kalearen kanpokaldean kokatzen den Millers's Courteko 13. zenbakiko gela sinple bateko ohi batean zetzala aurkitu zuten. Bere zintzurra lepa-hezurreraino sakonki ebakia zegoen, bere zilborraldea berriz irekia eta erraiak erabat hustuak. Bere bihotza ez zen sekula agertu.\nLondresko Polizia Metropolitarreko burua zen Sir Melville Macnaghtenen irudia (1853-1921).\nIkerlariek biktima zerrenda honen arduraduna nor izan zitekenari buruzko iritzi ezberdinak dituzte, halere historikoki Metropolitar Polizia Zerbitzuko burua zen Sir Melville Macnaghtenen 1894ko oharretan oinarritzen dela uste da, honek zioenez "Whitechapelgo hilketek 5 biktima izan zituzten- eta 5 biktima besterik ez". Macnaghten hilketak gertatu eta handik urte batetara sartu zen indar polizialean; eta 1959an argitaratu ziren bere memorandum edo oroimenetan ustezko susmagarrieri buruzko hainbat akats aurki daitezke. Macnaghtenen ustezko biktimen kopuruen inguruko desadostasun handiak daude. Ikerlari batzuen ustez hilketa sailak ezin zitezkeen hiltzaile bakar baten lana izan, libreki jardun zuten hiltzaile ezezagun kopuru handi batena lirateke. Stewart P. Evans eta Donald Rumbelow bezalako idazleek diotenez "bost kanonikoak" direlakoak "Tripa-ateratzailearen kondaira" osatuko lukete eta biktimen kopurua hiru (Nichols, Chapman, eta Eddowes), sei (aurretik izantako hiru, gehi Stride, Kelly, eta Martha Tabram) edo gehiagokoa litzateke. Dena hiltzaile baten lana zelako Macnaghtenen iritzia ez da beste garaiko ikerlariek zutenaren berdina, adibidez Frederick Abberline Inspektoreak bestelako iritzia zuelarik. Thomas Bond polizia zirujauak Londresko CIDko burua zen Robert Andersoni 1888ko azaroaren 10ean igorritako gutunean dioenez bost biktima hauen arteko lotura bat bazegoen eta poliziak kasu bakar bat balitz bezala aztertu zituen.\nPoliziaren iragarki publikoa 1888ko 'Izuaren Udazkenean'.\nStride kenduta, bere aurkako erasoaldian hiltzailea bere jardunean eten egin zutenaren zantzuak daudelarik, hilketak aurrera zihoazen arabera "bost kanonikoen" biktimak gero eta era basatiagoan hiltzen joan ziren. Nichols eta Stridek ez zuten inongo errai edo organorik galdu; baina hiltzaileak Chapmanen umetokia berarekin bat eraman zuen, eta Eddowesen umetokia eta giltzurrunak lekuz atera eta aurpegia ebaki zioten. Aldiz Kellyren kasuan krimenaren eszenatokitik bere bihotza bakarrik eraman eta gorpua bere gelan laga zuten.\nOrokorki "bost kanonikoen" hilketak gauez, leku itxietan edo asteburuz burutu ziren, jendea erraz sar ezin zitekeen toki isolatuetan, eta hilabete amaiera edo astean zehar bat egiten ez zuten data eredu batean. Halere jokabidearen aldetik kasu bakoitza aurrekoaren ezberdina izaten zen. Orain arte aipatutako ezberdintasunetatik hat, Eddowes andrea Londresko Cityan eraildako bakarra izan zen, Citya eta metropoliaren arteko mugan. Nichols berriz kale irekian aurkitutako biktima bakarra izan zen, nahiz eta kale hau ilun eta bakartia izan. Chapman andrea eguzkia atera orduko erail zuten, nahiz eta bere gorpua aztertu zuten polizia eta sendagileen iritzia hau ez izan. Kellyren hilketak hiltzailearen sei asteko jarduera ezari amaiera eman zion. (Nichols eta Chapmanen hilketen artean aste bat igaro zen; Chapman eta "gertakari bikoitzaren" artean ostera hiru aste igaro zirelarik.)\nGarai honetan jasotako emakumeen aurkako erasoaldien kopuru handi eta ikaragarriak zalantza jarri zuen gizon berberak hil zituen biktimen zenbatekoa zehazteko unean. Aditu gehienen arabera zintzur edo eztarrietako ebaki sakonek, zilborralde eta ernaltza-organo edo genitalen mutilazioek, eta areagotuz joan ziren aurpegietako ebakidurek Jack Tripa-ateratzailearen modus operandi edo jokabidearen ezaugarri nabarmenak bilakatu ziren.\nWhitechapelgo hilketen ikerketa agirietan agertzen ziren beste biktima batzukAldatu\nAldi berean Polizia Metropolitarrak Whitechapelen jasotako beste sei hilketa ere ikertu zituen, bi "bost kanonikoak" baino aurretik gertatutakoak eta beste lau ondoren gertatutakoak. Biktima hauek garaiko ikerketan agirietan agertzen ziren eta beranduagoko ikerlariek Jack Tripa-ateratzaileari egozten dizkiote.\nHauek dira "bost kanonikoen" aurretik jasotako bi hilketak:\nEmma Elizabeth Smith, 1888ko apirilaren 3an Whitechapelgo Osborn Street kalean erasotu zuten; bere aluan objektu kamuts bat sartu zioten. Erasoaldiari biziraun eta oinez ostatua hartua zuen bere etxera itzuli zen. Eritetxe batean hartu zuten, han poliziei bi edo hiru gizonek erasotu ziotela aipatu zien, hauetako bat nerabe edo gaztetxo bat zelarik. 1888ko apirilaren 4ean koman sartu zen. Gaisoa zaindu zuen Londresko ospitaleko zirujauaren zen G. H. Hillier doktorearen arabera zauriek indar handia erabili zela adierazten zuten, honek peritoneoa eta beste barne organoen haustura eragin zuelarik, peritonitis batetara eramanez eta jasandako zauri laurriek heriotzara eraman zutelarik.\nMartha Tabram (batzuetan Tabran bezala laburtua; ezkongabeko izena Martha White, ezizenez Emma Turner), 1888ko abuztuaren 7an eraila. Denera 39 labankada zituen. Withechapelgo hilketa kanonikoak izan ez zirenetatik, Tabramena Tripa-ateratzailearen lana izan zitekenetakoa bat da, batez ere arrazoi ugariengatik. Geografia (George Yard Buildings, George Yard, Whitechapel) eta denboraren hurbiltasunak erasoaldi hauek Tripa-ateratzailearenak izan ziteezkela iradokitzen zuten, gainera funts edo arrazoi jakin baten ezaz osatuta dago eta erasoa erabateko basakeriaz burutua dago. Dena dela, erasoaldi hau hilketa kanonikoetatik ezberdindu egiten da, honetan erasoa labainkadak ematen baitira, besteetan aldiz zintzurraren ebaketa eta hil ondorengo zauriak ematen direlarik.\nPhilips doktorea Annie Chapmanen gorpua aztertzen.\nAldiz beste hauek "bost kanonikoen" hilketen ondoren jaso ziren:\nRose Mylett (bere benetako izena ziurrenik Catherine Mylett zen, halere Catherine Millett, Elizabeth "Drunken Lizzie" Davis, "Fair" Alice Downey, edota soilik "Fair Clara" bezala ere ezaguna zen), 1888ko abenduaren 20an was reportedly strangled "bere lepo inguruan soka batekin" itota agertu zela berri eman zuten, halere ikerlari batzuen ustez istripuz mozkorraldi batean zegoen unean bere lepokoarekin itorik hil omen zen. Bere gorpua Poplar auzoko High Street kaleko Clarke's Yarden aurkitu zuten.\nAlice McKenzie (ezizenez "Clay Pipe Alice", batzuetan Alice Bryant gaitzizena ere erabiltzen zuen), 1889ko uztailaren 17an Whitechapelgo Castle Alley kalean hilik aurkitu zuten. Ezkerreko arteria karotidaren banaketarengatik hil zen, bai eta bere gorputzean aurkitu zituzten hainbat zauri eta ebakidurengatik ere. Gorpua aztertu zuen Thomas Bond doktore eta patologoaren ustez Tripa-ateratzailearen hilketa bat izan zen, halere hilketa honen aurretik beste hiru gorpu aztertu zituen Phillips doktore patologoak bere desadostasuna agertarazi zuen. Beranduagoko idazleak bitan banatzen dira, batzuek Jack Tripa-ateratzailea hilketa horren arduradun egiten zuten, besteen ustetan aldiz Tripa-ateratzailearen hilketaren itxura eman nahi izan zion hiltzaile ezezagun baten lana zela uste zuten, honela berarenganako susmoak saihestu asmoz eta poliziaren susmoa berriro ere Tripa-ateratzailearengan ipiniz.\n"Pinchin Streeteko soina" – 1889ko irailaren 10ean Whitechapelgo Pinchin Street kalean dagoen trenbidearen arkupean emakume baten buru eta besorik gabekoa soin edo gorputz-enbor bat aurkitu zuten. Ebakiak "Whitehalleko Misterioa" ("The Whitehall Mistery") izenez ezagutzen zen kasuan emdakoaren berdinak ziren, halere aipatutako kasu horretan eskuak ez zeuden ebakita. Dirudienez erailketa edonon gertatu eta gorpuaren zati ebakiak krimenaren eszenatokitik hat sakabanatu zituzten. Garaiko espekulazioen arabera gorpu hondakinak Lydia Hart andrearenak izan zitezkeen, orduantxe desagertutako emagaldua, halere uste hau berehala gezurtatu zen, aipatutako emakume hau inguruko taberna batean aurkitu baizuten, aurreko gauean izandako "parranda txiki" baten eraginetaz sendatzeko medikuen laguntza jaso zuelarik. Biktimaren nortasuna ez zen inoiz argitu. "Whitehalleko Misterioa" eta "Pinchin Streeteko Hilketak" hilketa sail handiagoren zati izan zitezkeela iradokitzen dute, esate baterako "Tamesieko Misterioak" edota "Ontziratzelekuko Hilketak", hauek denak serieko hiltzaile berberak burutuak, "Soinaren Hiltzailea" ("Torso Killer") bezala izendatu zena. Jack Tripa-ateratzailea eta Soinaren Hiltzailea delakoa gune berberan jardun zuen serieko hiltzaile berdina izan zitekeenaren eztabaida denbora luzez bizi-bizirik mantendu zen. Soinaren hilketen modus operandia Tripa-ateratzailearengandik ezberdina zenez, krimenen inguruko Don Rumbelow idazleak ez zuen bien arteko loturarik ezarri.\n"Puck" aldizkarian agertutako irudi baten ondorioz Pinchin Street kaleko hilketaren inguruko interesak berpizkunde bat pairatu zuen; irudi horretan Jack Tripa-ateratzailea ageri da, bere aurrekaldean berriz, ispilu bati begiratu ezkero bere nortasunari edo lanbideari buruzko garai hartan puri-purian zuden espekulazio eta esamensen araberako jendea agertzen zen: sendagile bat, elizgizon bat, emakume bat, judu bat, lapur edo polizia bat.\nFrances Coles (Frances Coleman bezala ere ezaguna, ezizenez Frances Hawkins eta "Carrotty Nell"), 1891ko otsailaren 13an eraila. Bere buruaren atzekaldeko zauri txikien arabera bere zintzurra ebaki aurretik lurzoruaren aurka basatiki kolpekatua edo astindua izan zen. Bestela bere gorpuak ez zuen inongo ebakirik. Bere gorpua Whitechapelgo Swallow Gardens kalean dagoen trenbideko arkupean aurkitu zuten. Lehendik James Thomas Sadler izeneko gizonezko batek emakume hura ikusia zuela aipatu zuen. Zoritxarrez poliziak gizona atxilotu eta denbora batez Sadler delako hau Jack Tripa-ateratzailea bera zelakoaren susmopean egon zen. Hala eta guztiz, beraren aurkako inongo frogarik ez zegoenez Epaitegiak 1891ko martxoaren 3an aske utzi zuen. Hamaika hilketa eta azkeneko "Whitechapelgo Hilketa" honen ondoren kasua itxi egin zen.\nTripa-ateratzailerari leporatutako beste biktima batzukAldatu\nFrederick Abberline Inspektorea, Jack Tripa-ateratzailea atxilotzeko ikerketa lanen arduradun nagusia. 1888ko egunkari bateko irudia.\nEdmund Reid Detektibe Inspektorea.\nWalter Andrews Detektibe Inspektorea.\nGure garaira ailegatu ahal izan diren Whitechapelgo Hilketen inguruko agiriek Victoriar Garaiko ikerketa prozeduren xehetasunak agertzen dizkigute. Polizia talde handi batek etxez etxeko ikerketa zuzendu zuen, susmagarrien zerrenda osatu eta hauetako asko galdekatuak izan ziren, material forentsikoa bildua eta aztertua izan zen. Ikerkuntzaren irakurketa zehatz batek susmagarriak identifikatzeko oinarrizko prozedura bat zegoela erakusten digu, susmagarri hauek irudikatu eta hauek xehetasun handiagoz ikertu edota hauek zerrendatik at ezartzeko. Hau oraindik gaur egungo galdeketa gehienen eredua delarik. Hasiera batean ikerketa hau Whitechapelgo (H) Saileko C.I.D.ko burua zen Edmund Reid Detektibe Inspektoreak zuzendu zuen. Nicholsen hilketa ondoren Scotland Yardeko Bulego Nagusiak laguntza eman nahian Frederick Abberline, Henry Moore, eta Walter Andrews Detektibe Inspektoreak bidali zituen. Londresko Cityan gertatu zen Eddowesen hilketaren ondoren Hiriko Poliziak laguntza moduan ere James McWilliam Inspektore Detektibea bidali zuen. Dena dela, ikerketaren galdeketek hartu zituzten norantza ezberdinak nahiko nahasiak izan ziren eta azkenik Chapman, Stride eta Eddowesen erailketen garaian, C.I.D.ko buru zen Sir Robert Anderson ezarri zuten ikerketaren arduradun nagusi bezala. Azken honek Suitza irailaren 7a eta urriaren 15aren artean utzi eta Ingalaterrara bueltatu zelarik.\nPoliziaren ahaleginekin gustura ez zeuden Londresko East End auzoko hiritar batzuek Whitechapelgo Zaintza Kontseilua delako bolondres taldea sortu zuten, euren eginbeharra itxura susmagarriko pertsonen bila Londresko kaleak patruilatzea zelarik, erakunde honen beste helburu batzuk gobernuari hiltzaileari buruzko argibide gehiago eskatzea eta poliziaren ikerketatik hat zegoen ikerketa bat bultzatuko zuten detektibe pribatuak alokatzea zen. 1888an Whitechapelgo Zaintza Kontseiluaren buru nagusia George Lusk zen. 1889an Albert Bachertek gisa bereko talde baten agintean zegoela aipatu zuen.\nElizabeth Stride eta Catherine Eddowes hilketak jaso ziren biartean irailaren 30eko gauean poliziak hilketa hauen eszenatokien inguruak arakatu zituen susmagarri, lekuko edo frogen bila. Goizeko 3:00ak aldera, Alfred Long zaindariak Goulston streen kaleko etxebizitza baten eskaileran amantal baten zati odoleztatua aurkitu zuen. Beranduago jakin eta baieztatu zenez jantzi hau Catherine Eddowesen amantal zahartuaren zati bat zen. Aurkitutako amantal honen alboko horman klarion zuriz idatzitako idazki bat zegoelarik (beste bertsioen arabera, atezangoan omen zen). Idazki honetan honako esaldi hau irakur zitekelarik:\n« The Juwes are the men that will not be blamed for nothing.\nJuduak ezerrengatik errudun izango ez diren gizonak dira. »\nIkerlari eta idazle ugarik idazki honi "Goulston Streeteko Graffitoa" deitzen diote. Londres Hiriko Poliziaren detektibea zen Daniel Halse une hartan bertantxe ailegatu zen leku hartara eta idazkiaren beste bertsio ezberdin bat aipatu zuen:\n« The Juwes are not the men who will be blamed for nothing.\nJuduak ez dira ezerrengatik errudun izango diren gizonak. »\nTripa-ateratzailearen gutunak ote?Aldatu\nTripa-ateratzailearen hilketak gertatzen ziren bitartean, poliziak, egunkariek eta beste hainbatek kasu honekin ustezko lotura zuten milaka gutun jaso zituzten. Hauetako batzuk hiltzailea harrapatzeko aholkuak edo laguntza eskaintzen zuten asmo oneko pertsonek bidalitakoak ziren. Gutun hauen gehiengo handia baliogabekotzat jo eta erabat alboratu eta ahaztuak izan ziren.\nBeharbada interesgarrienak mezu hauen idazleak hiltzailea bera zirela aipatzen zuten ehundaka gutunak izan ziren. Hauetako ia gutun guztiak iruzurtzat jo ziren, eta aditu askoren arabera bat bera ere ez zen benetakoa izan; baina gaur egungo ikerlarien ustez benetakoak izan litezkeen gutunetako batzuen artean bereziki nabarmenenak honako hiru hauek dira:\n"Buruzagi Maitea" gutunaAldatu\nGutun honek irailaren 25eko data zuen eta Central News Agencyk 1888ko irailaren 27an jaso zuen, ondoren irailaren 29an Scotland Yardera bidali zutelarik. Hasiera batean iruzurtzat jo zuten, baina handik hiru egunetara Eddowes hilda eta belarri bat ebakirik agertu zenean ikertzaileak gutun honetan aipatzen den ...Hurrengo lanean anderearen belarriak moztuko ditut... esaldiak ikerlarien arreta berezia bereganatu zuen. Poliziak gutun hau urriaren 1an argitaratu zuen, norbaitek idazkera ezagutuko zuen itxaropenez, baina ekintza honek ez zuen inongo ondoriorik izan. Jack Tripa-ateratzailea izena lehendabiziko aldiz gutun honen amaierako sinaduran aipatzen da eta gutunaren argitalpenaren ostean mundu osoan ospetsu bilakatu zen. Erailketen ondoren poliziako ofizialek gutuna bertako kazetari baten iruzurra zela ondorioztatu zuten.\n« Buruzagi Maitea,\nPoliziak harrapatu nauela behin eta berriz entzuten nabil baina oraindik ez naute aurkitu. Barre egiten dut oso buruargiak diruditen horiek aztarna onaren atzetik dabiltzala aipatzen dutenean. Emagalduek gogaitu egiten naute eta eurekin amaitu arte ez naiz erraiak husteaz aspertuko. Lan bikaina burututako azkenekoa. Andereari garrasi egiteko astirik ere ez nion eman. Nola harrapatuko naute orain. Nere lana maite dut eta berriz ere hasteko asmoz nago. Laister ni eta nere joko txiki dibertigarrien berri izango duzu. Hurrengo lanean anderearen belarriak moztuko ditut eta poliziako ofizialei bidaliko dizkiet nahiz eta zure pozerako ez izan. Gorde ezazu gutun hau zurekin nik zertxobait gehiago lan egiten dudan bitartean. Nere aiztoa zorrotza eta ederra da, aukerarik izanez gero oraintxe atera eta lanean hasi nahi dut. Zorteon.\nZinez zurea den\nP.D: Orain arte hau bidaltzeko gai ez naiz izan, tinta gorri honek denak nere eskuak zikintzen baizituen, madarikazioa, orain ergela ez, sendagilea naizela diote, kar, kar\n"Buruzagi Maitea" gutunaren lehen orrialdea\n"Buruzagi Maitea" gutunaren bigarren orrialdea\n"Buruzagi Maitea" gutunazala\n"Saucy Jacky" gutunaAldatu\n"Infernutik" gutunaren irudia.\n"Infernutik" gutuna, edota "Lusk gutuna" bezala ere ezaguna zena 1888ko urriaren 16an Whitechapelgo Zaindaritza Kontseiluko buru zen George Luskek jasotako gutunazala da. Lusk jaunak kutxatxo bat ireki eta bertan giza giltzurrun erdi bat aurkitu zuen, beranduago aipatu zenez aurretik sendagile batek "ardotan" (etanolen) gordetakoa omen zen. Ikerlarien iritziaren arabera giza organo hau medikuntza ikasle batzuek lortutakoa izan zitekeen, honela gutunarekin bat bidali eta gezurretazko froga bat edo iruzurra egin nahian. Hiltzaileak Eddowesen giltzurrunetako bat lekuzaldatua zuen. Gutunaren idazlearen hitzetan giltzurrun horren beste erdia "frijitu eta jan" egin omen zuen. Giltzurrun honen inguruan hainbat desadostasun daude: batzuen ustez Eddowes andrearen giltzurruna omen zen, bienbitartean beste batzuentzat "txantxa makabro bat, eta besterik ezer ere ez" zen.\n"Infernutik" gutuna jaso zuen Whitechapelgo Zaindaritza Kontseiluko buru zen George Lusk jaunaren irudia.\nBeste ikerketa iturrien arabera gutunaren data 1888ko irailaren 17koa litzateke, Jack Tripa-ateratzaileak bere izena lehenengo aldiz erabili zuenekoa. Ikerlari gehienen ustetan iturri hau XX. mendeko poliziaren artxibategietatik ateratakoa da, hilketak gertatu eta denbora askora. Bestalde gutunak bere benetako data zilegitzen duen inongo polizia zigilurik ez duela ere nabarmentzen dute, ez eta benetako froga bat ote zen ikertu zuen ikerlariaren izenaren lehen hizkiak ere. Gainera garai hartatik iritsi zaizkigun polizia agirietatik batek ere ez du bere aipamenik egiten.\nHorretaz gain, gutun horri egindako DNA azterketek ez dute behin betiko ondorio jakinik eman.\nEmakume batetik eskuratu eta zuretzat gorde dudan giltzurrun bat igortzen dizut beste zatia frijitu eta jan egin bainuen oso ona zegoelarik. Hau ateratzeko erabili nuen aiztoa ere igorri diezazuket apur bat itxaroten baduzu\nHarrapa nazazu ahal duzunean Lusk Jauna.\nJatorrizko gutuna, bai eta berarekin bat zihoan giltzurruna ere, bata bestearen atzetik galdu egin ziren. Gauza berbera gertatu zen Poliziaren Artxibategian zeuden Jack Destripatazailearen ustezko gauzakin ere. Baliteke bai gutuna nahiz giltzurruna kasu honetan lanean ari zen poliziako ofizial batek oroigarri gisa moduan beraganatu edo lapurtua izana. Eskuinaldeko gutunaren irudia bere galtzearen aurretik eginiriko argazki bat da.\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jack Tripa-ateratzailea\n↑ FBIren Jack Tripa-ateratzaileari buruzko webgunea\n↑ Life and Labour of the People in London (Londres: Macmillan, 1902-1903) (The Charles Booth on-line archive)\n↑ Macnaghtenen oharrei buruzko Rumbelowek eginiriko azterketa, 140. orr.\n↑ Stewart Evans eta Donald Rumbelow (2006) Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates - Jack Tripa-ateratzailea: Scotland Yardeko Ikerketak\n↑ Wolf Vanderlinden, "'Considerable Doubt' and the Death of Annie Chapman", Ripper Notes 22zbk., ISBN 0-9759129-3-3\n↑ Stewart P. Evans & Keith Skinner, The Ultimate Jack The Ripper Sourcebook, 4–7. orr. (Edmund Read Inspektorearen aipamena eta Emma Smithen inkestari buruzko artikuluak, 1888ko apirilaren 9ko Morning Advertiser eta 1888ko apirilaren 8ko Lloyds Weekly aldizkariak.)\n↑ Rumbelow, 131 orr.\n↑ Marriott, 195. orr.\n↑ Gerard Spicer, "The Thames Torso Murders of 1887-89"\n↑ Jack the Ripper: A Cast of Thousands\n↑ Gordon, R. Michael (2002), "The Thames Torso Murders of Victorian London", McFarland & Company ISBN 978-0-7864-1348-5\n↑ Rumbelow, 132. orr.\n↑ David Canter: Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer, 12-13. orr. ISBN 0-00-255215-9\n↑ 1888ko urriaren 11ean Long zaindariari eginiriko galdeketako testigantza, Marriottek jasoa, 148–149 eta 153. orr., bai eta Rumbelowek ere, 61. orr.\n↑ John Douglas, Mark Olshaker (2000), The Cases That Haunt Us ISBN 0-7432-1239-8\n↑ 1888ko urriaren 11n Halse detektibeari eginiriko galdeketako testigantza, Marriottek jasoa, 150–151. orr.\n↑ Eddowesen belarria hiltzailearen erasoaldian zehar istripuz ebaki omen zen, eta gutunaren idazleak poliziari hitz emantako belarriaren bidalketa ez zen inoiz ere eman\n↑ Marriott, 221 orr.\n↑ Another Look at the Lusk Kidney. DiGrazia, Christopher-Michael. Ripper Notes. 2000.\n↑ Marriott, 223. orr.\n↑ "Was it Jill the Ripper?", News.com.au webgunean\nAzken aldaketa 30 maiatza 2021(e)an, 20:21(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 30 maiatza 2021, 20:21.


AMAIA MOLINET | Bitamine Faktoria\nKretazeo barraskiloak gure hirietan dauden hainbat eraikin eta monumentuetan ezkutatzen dira, dinosauro garaiko gastropodo maskorrez betetako arroka sedimentarioekin orain dela 100 milioi urte inguru eratuta. Gure planetaren etorkizunarekiko kezka sakonetik -beraun uzten dugun aztarna aintzat hartuz- jakin-min handia garatzen dut eta etorkizunean fosilen eraketaren inguruan gogetatzen dut konnotazioez zein iradokizunez baliatuta. Horretarako, hainbat izaki bizidunen dokumentazio intuitiboa eta pertsonala burutzen ari naiz, adibidez, intsektuek eta barraskiloek etorkizunean zer nolako fosil itxura har lezaketen begitantzen dut. Fosilak (aipatu izaki bizidunen argazki eta bideo irudiak) eta artifizialki manipulatutako materialak (jatorri naturala duten beste materialekin erkatuta) uztartuko dituen lana aurreikusten dut.\nAmaia Molinetek (Lodosa, Nafarroa, 1988) Arte Garaikideko, Teknologikoko eta Performatiboko masterra eta Arte Ederretako lizentzia egin ditu EHUn. Lurraldea nortasunean eragiteko esparrutzat aztertzen du bere arte-jardueran. Bilbon bizi eta lan egiten du. Bere arte jardunak hainbat aintzatespen jaso du, hala nola INJUVE 2017, Nafarroako Gobernuko 2016ko Arte Plastikoen eta Ikusizkoen diru-laguntza, eta BilbaoArteren 2015-16ko ekoizpen- eta egonaldi-beka. Egonaldiak egin ditu, halaber, Artifaritin (Mendebaldeko Sahara, 2015), SÍM Housen (Reykjavík, 2016) eta Nau Struchen (Sabadell, 2017). Bere lana ikusgai egon da Nafarroako Arte Garaikideko Huarte Zentroan, Rekalde Aretoan (Bilbo), San Telmo Museoan (Donostia), Oihaneder Kultur Zentroan (Gasteizen), Fabra i Coats Centre d’Art Contemporanin (Bartzelona), Cantieri Culutrali alla Zisan (Palermo) eta Casa Matein (Cluj-Napoca, Errumania), besteak beste.\nAmaia Molineten “Future Fossils” proiektua honako hauek osatutako epaimahaiak hautatu du: Gaspar Acebo artista eta irakaslea; Residencias R.A.R.O. elkarteko Almudena Blanco eta Lina Ángel proiektu-zuzendariak; Laura Díez ANTespacioko sortzailekide eta kultura kudeatzaile eta proiektu-komisarioa; eta Bitamine Faktoria lantaldea.\nARTISTEN NAZIOARTEKO EGONALDIA


Eurofighter Typhoon - Wikipedia, entziklopedia askea.\nEurofighter Typhoon bi motorreko ehiza-hegazkin balianiztun bat da, Europako Eurofighter GmbH enpresa-partzuergoak diseinatua eta fabrikatua (partzuergoa EADS, Alenia Aeronautica eta BAE Systems enpresek sortu zuten 1986an). Lehen hegaldia 1994ko martxoaren 27an egin zuen, eta 2003an hasi zen zerbitzuan Alemanian.\nfourth-generation fighter (en) , lurra hartzen duen hegazkina, Ehiza-hegazkin balioaniztuna eta Ehiza-hegazkina\nEurofighter Jagdflugzeug (en)\n1994ko martxoaren 27a\n2003ko abuztuaren 4a\nAustria, Alemania, Italia, Oman, Saudi Arabia, Espainia eta Erresuma Batua\n23.400 kg eta 24.098 kg\nEurojet EJ200 (en)\n1,5 Soinuaren abiadura eta 1,2 Soinuaren abiadura\nGaur egun, Austria, Alemania, Italia, Erresuma Batua, Espainia eta Saudi Arabiako aire-armadek erabiltzen dute. Erresuma Batuan, Italian, Alemanian eta Espainian fabrikatzen dira hegazkinaren atalak.\nDelta-formako hegala du, beste gerra-hegazkin moderno batzuek bezala. Maniobragarritasun handia du hala abiadura supersonikoan nola abiadura subsonikoan, eta hegaldia kontrolatzeko sistema digital batez hornituta dago egonkortasun artifiziala emateko. Hala, sistemak pilotuaren maniobrak automatikoki zuzentzen ditu, eta ez dio uzten segurtasun-mugetatik ateratzen.\nEurofighter Typhoon hegazkinaren hegaldi-erakusketa.\nEurofighter-en orrialde ofiziala\nEurofighter-en gida teknikoa\nInformación del Eurofighter\nMultimedia: Eurofighter Typhoon\nAzken aldaketa 28 ekaina 2020(e)an, 19:28(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 28 ekaina 2020, 19:28.


Kalera ateratako liburutegia | Gizartea | Berria\nKalera ateratako liburutegia\nBergarako gaztetxeko Angiolillo liburutegiak herriko zenbait gunetan eskuragarri jarri ditu liburuak. Horiek hartzeko ez dago izenik edo bestelako daturik eman beharrik. Baldintza bakarra jarri dute sustatzaileek: irakurtzen bukatzean beste bati pasatzea.\nAser Polvorosa, Bergarako gaztetxean, eskuan liburu bat hartuta. ENDIKA PORTILLO / FOKU\nDatorren ikasturtean hamar urte beteko ditu Angiolillo liburutegiak. Bergarako gaztetxean, kartzela zaharra gisa ezagutzen denean dauka gune nagusia, eta izenarekin zerikusi zuzena du liburutegiaren kokapenak. Michele Angiolillo anarkistarengatik jarri zioten izen hori liburutegiari. 1897an, Antonio Canovas del Castillo Espainiako Gobernuko presidentea hil zuen Angiolillok, Arrasaten. Angiolillo gaztetxea dagoen eraikinean eduki zuten preso, liburutegiaren gelan. Eraikinaren aurrean hil zuten.\nEgitasmo berritzaile gisa, kalean liburuak eskuragarri jartzea erabaki dute liburutegiko arduradunek, baina proposamen horrek ez dauka loturarik urteurreneko ekintzekin. Ideia garatu, pausoa eman, eta espero ez zuten harrera egin diote herritarrek. «Ideia ez zen sortu bilera batean», azaldu du Aser Polvorosa Mujikak, Angiolillo liburutegiko koordinatzaileak. «Lagun batek proposatutako ideia da», zehaztu du. «Esperimentu bat» egin nahi zutela argitu du koordinatzaileak, liburuak herritarren esku utzi nahi zituztela, zer gertatzen zen ikusteko. Neurri handi batean, herriari «jasotakoa itzultzeko» ere balio zuen egitasmoak. Izan ere, liburutegia jendearen ekarpenekin osatuta dago gehienbat.\nKontua ez da Angiolillok inprimakiak sobera zituela edo liburutegia ixteko asmoa zeukala. Liburu sorta bat gutxi erabiltzen zen. «Eta, neurri batean, autoak bezalakoak dira liburuak; Ferrari bat ez dugu erosten garajean geldi edukitzeko». Zenbaitek liburuak errepikatuta zeuzkatela ere jabetu ziren, eta horrela hasi ziren ideia gorpuzten.\nKutxa batean sartu, eta hirurogei bat liburu jarri zituzten eskuragarri uztaileko bigarren asteburuan, herriko hiru gunetan: Irala kalean, Espoloian eta igerilekuan. Haurrentzako eta umeentzako euskarazko literatura banatu dute gehien. Saiakerak eta gizarte gaiekin lotura daukaten liburu ugari daukate liburutegian, «eta gaztetxean badute gurasoek antolatutako beste txoko bat ere», baina, Polvorosak azaldu duenez, normalean gaztetxoak falta izaten dira bertan. Hori bai, kutxetan ez dituzte sartu haurrentzako eta umeentzako liburuak bakarrik. Esaterako, Karl Marx eta Friedrich Engelsen Manifestu Komunista liburua ere sartu dute, komiki formatuan. «Harrigarria dirudi, baina norbaitek hartu du liburu hori ere».\nHartu eta irakurri, ez dago besterik egin beharrik. Ez dago txartel beharrik, eta ezta kontakturako bestelako daturik eman beharrik ere. Mezu sinple bat jarri dute kutxetan eta liburuetan: «Liburu hau askatu dugu. Irakurri ondoren, norbaiti oparitu!».\n«Horrelakoetan, ez da jakiten zer gertatuko den. Gerta liteke hurrengo egunean liburu guztiak lurrean botata edo txiki-txiki eginda egotea», nabarmendu du koordinatzaileak. Baina herritarrek egitasmoa «guztiz» errespetatu dutela jakinarazi du Polvorosak, paper bat ere ez dutela aurkitu tokiz aldatuta. Poteorako kale batean jarri zuten kutxetako bat. «Eta, tartean pintxo-pote eguna tokatu arren, ez da izan kalterik».\nEgitasmorako «interes handia» erakutsi dute herritarrek. Uztailaren 13an eta 14an kalekoak ziren postuetako bi, eta horietan jendeari kosta egiten zitzaiola nabarmendu du Polvorosak, baina bestelakoa izan zen igerilekuaren kanpoaldean jarritako txokoak izandako harrera: «Lehen egunean, 11:00etan jarri genituen liburuak herritarren eskura, eta 18:00ak aldera, jada, ez zegoen bakar bat ere». 11:00etan jarri zituzten hurrengo egunean ere, eta bi bakarrik gelditzen ziren arratsalderako. Koordinatzailearen hitzetan «antzekoa» gertatu zen hurrengo bi egunetan ere.\nGunearen arrakasta azaltzeko bi gako azpimarratu ditu Polvorosak. «Batetik, filosofiako liburuen ordez, literatura arina eskaini izana, eta, bestetik, tokia bera. Arratsalde-pasa igerilekura doanak eskertuko du irakurtzeko zerbait egotea». Ahoz aho iritsi zaie jendea ikusi dutela kutxetako liburuak irakurtzen, baina oraindik goiz da bukatu ostean oparitu edo trukatuko dituzten jakiteko.\n«Balorazio ona» egin dute sustatzaileek, eta, aldaketak aldaketa, egitasmoa berriz egiteko aukera egon daiteke etorkizunean. «Polita litzateke, adibidez, autobus geltokietan eskaintzea. Kasu horretan, auskalo liburuak non bukatuko duen; Benidormen akaso!».\nAngiolilloren aurretik, beste hiru proiektu abiarazi zituzten Bergarako gaztetxean liburutegi bat sortzeko, baina bertan behera gelditu ziren denak. Hori bai, saiakera horietarako liburuak pilatu izanak balio izan zien ondorengo urratsak egiteko. Bereziki jendeak oparitutako liburuekin osatu dute liburutegia. Inprimakien %10-15 inguru erosi dituzte liburutegiko arduradunek, eta saiakerak edo gizarte gaiekin lotura daukaten gaiak lehenesten dituzte; finean, ohiko liburutegietan aurkitu ezin diren aleak. Hala ere, ez dute baztertzen libururik.\nGaztetxeko liburutegira sartzeko, ez dago baimenik eskatu beharrik; nahikoa da zabalik dagoen orduetan bertaratzea. Eta liburu bat hartzeko ere aski da orri batean idaztea zer liburu, nork eta noiz hartu duen.


Hiri Antolaketaren Plan Nagusia berrikustea, aparkalekuen kudeaketa hobetze aldera hiru parkinen jabari emakidak etetea, ostalaritzako terrazen tasetan hobariak ezartzea, eta espazio publikoak mantendu eta konpontzeko kontratu berri bat egitea. Erabaki horiek hartu ditu, besteak beste, Galdakaoko udalbatzak, gaur arratsaldean egin den ekaineko saioan. Aho batez onartu dira ia akordio guztiak. Hona, banan bana, hartutako erabakiak.\n✅ Amets Iturbe Bustillo EH Bildu taldeko ordezkariak zinegotzi kargua hartu du. Ibon Garciak apirilean utzitako lekua beteko du, hemendik aurrera, Iturbek. Garcia bezala Aperribaikoa da, eta gaztea; 27 urte ditu. Gazteria, Kultura eta Jaietarako zinegotzia da Iturbe, gaurtik aurrera.\n✅ Udalari dagozkion 2020ko kontuak aho batez onartu ditu udalbatzak.\n✅ Ostalaritzako terrazei dagozkien tasei hobariak ematea onartu da: ohiko terrazen lizentziei %100eko hobaria ematea, eta, beraz, horiek ordaindu behar ez izatea, eta terrazen ez-ohiko handipenen kasuan, %50ekoa izatea hobaria. Pandemiak ostalaritzan eragin dituen kalteak arintze aldera hartutako neurriak talde guztien babesa jaso du eta aho batez onartu da, aurrez neurria areagetzeko eskatuz EAJk aurkeztu duen mozioa atzera botata.\n✅ Udalari dagokion Lanpostuen Zerrendan Udaltzaingoko ofizial postua sortzea eta Udaltzaingoko postuen izenak aldatzea erabaki da, Euskal Poliziari buruzko araudi berrira egokitzeko. Hauek izango dira izen berriak: ofizialordea, udaltzainen lehen agentea eta udaltzainen agentea. Gobernua osatzen duten EH Bildu, Auzoak, Usansolo Herria eta Podemoseko 12 ordezkarien eta PSEko bien aldeko 14 botoekin onartu da neurria, eta EAJko 6 zinegotzien eta atxiki gabekoaren abstentzioekin.\n✅ Iturrondo, Paopa eta Lapurdiko lurrazpiko aparkalekuei dagokienean, jabari emakidak eteteko erabakia hartu da. Aparkalekuen kudeaketa hobea egitea eta autoak kaletik ateratzeko helburuz garajeak alokairuan jartzea da helburua. Aho batez onartu da neurria.\n✅ Espazio publikoak, hiri altzariak eta zentro publikoak mantendu, konpondu eta hobetzeko zerbitzua kontratatzea onetsi da. Kontratuak orain arte baino zerbitzu gehiago jasoko ditu eta 4 urterakoa izango da, beste urtebetez luzatzeko aukerarekin. Kontratua lizitatu egingo da. Aho batez onartu da akordioa.\n✅ Hiri Antolaketaren Plan Nagusia berrikusteko lehen pausoa eman da, berrikuspena hasteko akordioa adostuta. 1995. urtekoa da indarrean dagoen Hiri Antolaketarako Plan Nagusia eta zortzi urteko iraupena zuen aurreikusita. Atxiki gabeko zinegotziaren abstentzioarekin eta gainontzeko 20 zinegotzien aldeko botoarekin onartu da akordioa.\n✅ Ekainaren 28a LGTBI harrotasunaren nazioarteko eguna dela eta, adierazpen instituzionala irakurri eta aho batez onartu da.


ekainaren 18an, Iruñean “Etxera bidea gertu” leloarekin egingo den manifestazioan parte hartzera deitzen dugu nafar jendartea - Sare Herritarra\nekainaren 18an, Iruñean “Etxera bidea gertu” leloarekin egingo den manifestazioan parte hartzera deitzen dugu nafar jendartea\nMai 3, 2022 | Izan Bidea\nMobilizazio berri bat aurkezteko elkartu gara gaur hemen. Ekainaren 18an arratsaldeko 18:00etan Iruñean eginen dugun “Etxera bidea gertu” manifestazioak euskal presoei oraindik ezartzen zaien salbuespen neurrien salaketa egin eta elkarbizitza eta bakearen alde bat egiten duten herritarrak bildu nahi ditu.\nAzken bi urteak garrantzitsuak izaten ari dira euskal presoen egoerari eta salbuespeneko espetxe politikari dagokionean. Urte luzeetan ezarritako urruntze politikaren amaieraren atarian gaudela esan genezake, eta, honekin batera, salbuespen legedia atzean utzi eta legedi arruntera salto egiteko unea dela. Aldaketa honek, ordea, kontrako jarrerak ere hauspotu ditu, eta badira oraindik ere etxerako bidean oztopo izaten ari diren gertaerak. Aldaketa hau egia bihurtzeko, beraz, orain arte bezala, euskal presoen etxeratze bidean ezarritako oztopo bakoitza salatu eta kalera atera behar dugu.\nOztopoz beterik dagoelako etxerako bidea. Euskal presoei ezartzen zaien salbuespenezko espetxe politikak, hau da, urrunketak, zigorren luzapena edota ia bizi osoko zigor luzeen ezarpenek eta hirugarren gradura igarotzeko edota baimenak lortzeko oztopoek, herri honetan elkarbizitzaren eta bakearen alde ematen ari diren aurrerako urratsak oztopatzeko asmo garbia dute.\nOrain gutxi Etxeratek salatu bezala, ez gara onurez ari; euskal presoek onurak lortu dituztela diotenak gezurretan ari dira. Gezurra esaten dute salbuespen neurririk inoiz ez zaiela aplikatu eta orain ez zaiela aplikatzen ziurtatzen dutenek. Espetxeetako Legeak eta Araudiak jasotzen dituen eskubideez ari gara, modu interesatuan eta mendekuz euskal presoei ukatzen zaizkien eskubideez.\nDenbora luzean blokeatua egon den egoera latz hau aldatzeko aukera zabaldu da. Kontrako jarrera eta oztopoen aurrean, herri honek aurrera egiteko eta elkarrekin bizitzeko nahia duela erakutsi behar dugu. Guztion ardura da salbuespenezko egoera hau atzean utzi eta etxeratze prozesua ahalbidetzea. Izan gaitezen aktibo, beraz, elkarbizitzarako, bakerako eta etxerako bidean.\nHasieran aipatu bezala, ekainaren 18an, arratsaldeko 18:00etan, Antoniutti-tik abiatuko den “Etxera bidea gertu” manifestazioan parte hartzera deitzen dugu nafar jendartea. Honen inguruan bi ohar:\n• Batetik, ekainaren 18 horretan, arratsaldeko 17:00etan Iruñeko 4 puntu kardinaletatik zutabeak antolatuko direla Antoniuttiraino. Eskualde eta herri ezberdinetako jendea deituko dugu zutabe horietara.\n• Ipar-bidea: Decathlon-Antoniuti\n• Hego-bidea: Cordovilla poligonoa-Antoniuti\n• Eki-bidea: Atarrabia-Antoniuti\n• Mendebal-bidea: Etxabakoitz (Asmovil)-Antoniuti\n• Bestetik, ekainaren 18ko mobilizazioari oihartzuna eman asmoz, ekainaren 4an Iruñeko espetxetik Gaztelu Plazaraino antolatu dugun 5 kilometroko Herri Lasterketan parte hartzera ere deitu nahi ditugu herritarrak.\nElkarbizitzarako, bakerako, etxerako bidea elkarrekin egin dezagun.\nZaharragoakUrriaren 8an aldarrikapena eta jaia uztartuko dituen egun osoko jaialdia antolatu du Sarek Illunben\nHurrengoaSarek deituta, euskal presoen eskubideen aldeko aldarrikapena maiatzean zehar hamaika herritan\n14 abendua, 2021


Sermoiak - Suitzako mundu osoko Jainkoaren eliza\nMendekoste jaialdi esanguratsuak gogorarazten digu lehenengo eliza kristaua Espiritu Santuarekin zigilatu zela. Espiritu Santuak fededunei ordutik eta guri identitate berria eman zien. Identitate berri honetaz ari naiz gaur. Batzuek beren buruari galdetzen diote: entzun dezaket Jainkoaren ahotsa, Jesusen ahotsa edo Espiritu Santuaren testigantza? Erantzun bat aurkitu dugu erromatarrek: «Ez daukazulako ...\n«Orain gomendatzen dizuet, senideok, Jainkoaren errukiaren bidez, zure gorputza eskain dezazutela Jainkoarentzat bizia, santua eta atsegina den sakrifizio gisa. Izan bedi hori zure zentzuzko gurtza” (Erromatarrak 12,1). Hori da sermoi honen gaia. Ondo ohartu zara hitz bat falta dela. Arrazoizko gurtzaz gain, gure gurtza logikoa da. Hitz hau "logiken" grezieratik dator. Jainkoaren omenezko zerbitzua...\nGabonetan, "Jainkoaren armadura" jorratzen dugu Efesiarrei gutunean. Harrituta geratuko zara horrek nolako lotura duen Jesus gure Salbatzailearekin. Paulek gutun hau idatzi zuen Erroman. Bere ahultasunaz jabetu zen eta konfiantza guztia Jesusengan jarri zuen. "Azkenean, izan sendoa Jaunarengan eta bere indarraren indarrean. Tira Jainkoaren armadurari deabruaren eraso erasoei aurre egiteko »...\nJesusen parabola ospetsua: Bi pertsona tenplura joaten dira otoitz egitera. Bata fariseua da, bestea zerga-biltzailea (Lk 18,9.14). Gaur, Jesusek parabola hau kontatu zuenetik bi mila urte igaro direnean, baliteke buruaz ohartzeko tentazioa egitea eta esateko: "Ziur, fariseuak, norberaren zuzentasunaren eta hipokresiaren irudikapena!", saiatu Jesusen parabola nola irudikatzen...\nItun Zaharra itxaropen zapuztuaren istorio bat da. Gizakiak Jainkoaren irudira sortu zirela agertzean hasten da. Baina ez zen denbora asko igaro jendeak bekatu egin eta Paradisutik botatzeko. Baina epaiketa hitzarekin promesa hitz bat etorri zen - Jainkoak Satanari esan zion Evaren ondorengo batek burua zapalduko zuela. 3,15). Askatzaile bat etorriko zen. Eva ziurrenik espero zuen...\nDuela gutxi gure alaba eta bere familia bisitatu genituen. Artikulua irakurri nuen esaldia: "Askatasuna ez da mugak ez izatea, baizik eta besteenganako maitasunetik kanpo egin ahal izateko gaitasuna" (Factum 4/09/49). Askatasuna mugak ez izatea baino! Askatasunari buruzko sermoi batzuk entzun ditugu edo dagoeneko geure burua aztertu dugu. Niretzako adierazpen hau berezia da, ordea, askatasuna uko egitearekin batera ...\nGaurko sermoiari buruzko galdera bat egiten diot neure buruari: "Jainkoarentzat ala Jesusengan bizi al naiz?" Hitz hauen erantzunak nire bizitza aldatu du eta zure bizitza ere alda dezake. Kontua da Jainkoarentzat guztiz legez bizitzen saiatzen naizen edo Jainkoaren baldintzarik gabeko grazia onartzen dudan Jesusen merezi gabeko opari gisa. Argi esateko, - Jesusengan bizi naiz, Jesusekin eta barrutik. Ezinezkoa da sermoia honetan graziaren alderdi guztiak estaltzea ...\nGaur Zurich-eko Street Parade-ren leloa honako hau da: "Dantzatu askatasunaren alde". Jardueren webgunean honako hau irakurri genuen: "Street Parade maitasunaren, bakearen, askatasunaren eta tolerantziaren aldeko dantza erakustaldia da. Kalejira "Askatasunaren aldeko dantza" lelopean, antolatzaileek askatasuna lehenetsi zuten ". Maitasun, bakea eta askatasun nahia gizateriaren kezka izan da beti. Zoritxarrez, zehazki den mundu batean bizi gara ...\nGaur egun, Filipinetako elizari Paulok eman zion mezua entzutera animatu nahi zaitut. Zerbait egiteko eskatu zion, eta hau zertan zetorrela erakutsiko dizut eta zehazki gauza bera egitea erabakiko dizut. Jesus guztiz Jainkoa eta erabat gizatiarra zen. Bere jainkotasunaren galeraz hitz egiten duen beste pasarte bat Filipinetan aurki daiteke. «Gogo hori zugan dago, zeren Jesukristorengan ere baitzen.\nUrteak daramatzat txerrikia jaten. Supermerkatu batean erosi nuen "txahal txerrikia". Norbaitek esan zidan: "txerrikia txuleta honetan!" Ez nuke nekez sinesten. Letra txikian, ordea, beltza zen zurian. "Der Kassensturz" (Suitzako telebista saio batek) txahal txistorra probatu zuen eta honako hau idatzi zuen: Txahal txistorra oso ezaguna da barbakoetan. Baina ez da txistorra txistorra bezalakoa den saltxitxa bakoitza ...\nGaur egungo gizartea, batez ere mundu industrializatuan, gero eta presio handiagoa jasaten ari da: jende gehiena zerbaiten mehatxupean sentitzen da etengabe. Jendeak denbora falta, burutzeko presioa (lana, eskola, gizartea), zailtasun ekonomikoak, segurtasun eza orokorra, terrorismoa, gerra, ekaitz-hondamendiak, bakardadea, itxaropenik eza, etab., etab. Estresa eta depresioa eguneroko hitz bihurtu dira, arazo,... gaixotasunak....\nGaur goizean nire ispiluaren aurrean egon naiz eta galdera egin diot: ispilatzea, horman ispilatzea, nor da herrialde osoko ederrena? Orduan, ispiluak esan zidan: Mesedez al daiteke alde batera uztea? Galdera bat egiten dizut: «Ikusten duzuna sinesten al duzu edo konfiantza itsu egiten al duzu? Gaur fedeari begirada zorrotza egiten diogu. Egitate bat argi utzi nahi dut: Jainkoa bizi da, existitzen da, sinetsi edo ez! Jainkoa ez da zure fedearen menpekoa ...


Bizkaia maite | Gizartea | Berria\nGizon batek tiro egin dio gazte talde bati, Berriatuan. Bilbo aldetik Lea Artibai eskualdera joan dira mutilak. Itxura guztiaren arabera, gizonaren baserriaren ondoan dagoen marihuana sailean sartu nahi dute. Goizaldean zarata entzun du baserritarrak. Eskopeta hartu, eta oihuka eta tiroka hasi da ezezagunak uxatzeko. Horietako bat zauritu du, larri. Ertzaintzak gizona atxilotu du, hilketa ahalegina egotzita.\nErasoaren berri eman du Bizkaiko egunkari batek. Gazteek ba omen zekiten alde horretan marihuana zegoela; horregatik antolatu zuten bidaia. «A la Bizkaia interior», idatzi du kazetariak. Bizkaia interior Berriatua? Bertatik Ondarroara sei bat kilometro baino ez daude errepidez —benetako distantzia are txikiagoa da—. Barakaldotik Santurtzira baino kilometro gutxiago.\nHala ere, egunkariak ez luke Barakaldo Bizkaia interior-tzat joko. Lehenik eta behin, kostatik hurbil dagoelako —Berriatua baino urrunago, dena den—. Orduan, zergatik kokatu du Lea Artibaiko herria Bizkaia interior delakoan? Agian, inkontzienteak traizionatu du kazetaria. Agian, haren ustez Bizkaia profunda da Berriatua eta bertako herritarrak AEBetako Deep South eskualdean bizi diren redneck horien modukoak dira: nekazari giroko artaburu musugorriak, txapela erantzi barik lo egiten dutenak. Beste garai bateko esentziaren zaindariak. Eta gainera, euskarari eusten diote oraindik. Halakorik ere…\nBai, zeren eta Berriatuko gizonak oihu egin zien gazteei, tiro egin baino lehen. Euskaraz. Eta horixe nabarmendu du egunkariak: «Les gritó en euskera y empezó a disparar». Hara! Grezieraz egin behar zien? Nola suposatzen da egin behar duela oihu Euskal Herriko eskualde euskaldunenetako bateko herritar batek? Barakaldon gertatzen diren erasoen berri ematen dutenean ez dute esaten urliak sandiari oihu egin ziola erdaraz. «Nola egingo dio, bada?», galdetuko luke irakurleak. Hemen antzera egin beharko luke. Logikoa baita Lea-Artibaiko lagun bat gauerdian oihuka hastea —tiroka ez— baserriaren inguruan nor dagoen jakiteko. Eta hitz horiek euskaraz esatea. Erdaraz egin behar dute Berrituan ala? Horixe izango litzateke harrigarriena.\nEuskal Herriaren erradiografia ematen digu gertatutakoari buruz hedatutako informazioak. Erdara eta euskara bizi dira Bizkaian, elkarren ondoan —batzuetan nahasita—baina mundu batek, erdararenak, ez du bestea ezagutzen. Bizkaia euskalduna, Bizkaia mistoa. Eta Bizkaia erdalduna. La Bizkaia maketa, duela gutxi arte Bizkaiko zenbait gune euskaldunetan esaten zutenez. Gu la Bizkaia profunda gara? Bada, zuek la Bizkaia maketa zarete. Azalekoak, superfizialak. Ez zarete euskaldunak. Euskal herritarrak bai, baina euskaldunak ez, euskaraz ez dakizuelako.\nSoziologia eta ertz asko ditu Bizkaiak. Bi munduren ispilua da, askotan elkarri bizkarra emanda bizi direnak. Bizkaia maitea. Bizkaia ezezaguna, batzuetan mespretxatua. Bilbo aldeko euskal herritar erdaldun askok ez dute Lea-Artibai eskualdea ezagutzen. Gehienez Lekeition edo Ondarroan egon dira «halako egun batean». Mundu hori beste galaxia bat da haientzat. Eskualde euskalduneko herritar gutxi mugituko dira Enkarterrin, baina esango nuke erdara nagusi den Bizkaiko aldea hobeto ezagutzen dutela erdaldunek euskararen eremua baino. Azken batean, Bilbora joaten dira noizean behin. Gogoz edo halabeharrez. Nor doa Portugaletetik Ondarroara tramite burokratikoak egitera?\nEz dira 10 urte EAEko lehendakari batek bidaia ofiziala egin zuela atzerrira, erakundeen ordezkariekin batera. Afaltzen ari zirela, euskara, hau eta beste aipatzen hasi ziren, modu informalean, lehendakaria eta bidaiarietako bat. «Tú serás de la Gipuzkoa profunda, ¿no?», bota zion, irribarretsu, gure agintari txit gorenak. Aurrekoak bazuen hau erantzutea: «Eta zu, lehendakari jauna, nongoa zara? De la Bizkaia superficial, ¿no?». Isildu egin zen, baina. Gizalegea, errespetua, protokoloa. Hamaika eguneko euskaraldia. Hamaika mendetako erdaraldia.


Hilabetea: May 2013\nEzkerraldea-Meztzaldea eskualdea berpizteko fondoaren 100 parte hartzaileek 93 proiektu aurkeztu dituzte\nAzken hilabeteetan Ezkerraldea-Meatzaldea Eskualdea Berpizteko Fondoaren lehenengo deialdian parte hartu duten 100 langabetuek 93 proiektu aurkeztu dituzte, zenbait sektore eta jardueretakoak: merkataritza, ikus-entzunezko produkzioa, teknologiako kontsultoretza eta publizitatea, besteak beste. Bizkaiko Foru Aldundiaren ekimen honen lehenengo deialdia amaitutakoan, astelehenean, maiatzak 13, bigarrena hasiko da, eta ehun lagunek parte hartuko dute berriro ere.\nEzkerraldea eta Meatzaldea Eskualdea Berpizteko Fondoak, 1,2 milioi euro dauzkanak, auto-enplegua sustatzea du helburu nagusi, batez ere langabezian aspalditik dauden pertsonen artean.\nPrograma honetako lehenengo deialdiko prestakuntza prozesu osoa amaitu duten pertsonen iritzia jakiteko, DEMAk inkesta bat egin zuten. Parte hartzaileek nabarmen altua eman zioten ekimenari. Era berean, parte hartzailerik gehienek uste dute ikastaroa emateko moduak ikaskuntza erraztu duela (gai honi 5 puntutik 4,1 eman dizkiote), ikastaroen dinamikak gainerako pertsonekin eztabaidatzea errazten duela (5 puntutik 4,3) eta prestakuntza honi esker gaia sakon ezagutzen dutela (5 puntutik 3,8).\nEdizio honetan parte hartu duten pertsonen ezaugarriei dagokienez, gehienak (%60) gizonak ziren, 31 eta 50 urte artekoak, eta unibertsitateko edo goi edo erdi mailako zikloko titulazioarekin.\nLehenengo deialdia amaitu denez, datorren astelehenean, hilak 13, Ezkerraldeko eta Meatzaldeko Eskualdea Berpizteko Fondoaren bigarren eta azken deialdiaren lehenengo prestakuntza fasea hasiko da, eta hiru hilabete iraungo du. Ehun parte hartzaile hautatu ditugu horretarako.\nLehenengo hilabetean, aukeratutako langabetuak enpresak sortzeari buruzko tailerretara joango dira, auto-enpleguaren ibilbidea sakon ezagutzeko. Tailer horietan zenbait gairi buruzko prestakuntza jasoko dute: norbere kontura lan egitearen abantailak eta desabantailak, auto-enpleguaren egokitasuna krisialdian, sormena, Internetek negozioak egiteko ireki dituen ateak, eta ideien lanketa. Prestakuntza prozesu honetan eskualdeko ekonomia ere jorratuko da. Bizkaiko zona honen sektore tradizionalei buruzko informazioa emango da, etorkizunerako itxaropenak azalduko dira, sektore berriak, eskualde eta udal planak…\nPrestakuntza hori jasotakoan, parte hartzaileek hurrengo fasea hasiko dute, bi hilabete iraungo duena: negozio plana osatzea. Denboraldi horretan, enpresa-ideia batzuk eta ekintzaile batzuk hautatuko dira, eta ekimenean parte hartzen dutenei banakako gida eta aholkularitza eskainiko zaizkie.\nAzkenengo fasea enpresak sortzeko izango da, jardueraren altarekin.\nBigarren deialdi honetan parte hartzen duten langabetuek, lehenengo deialdian parte hartu zutenek bezalaxe, 350 euroko diru-laguntza jasoko dute lehenengo hiru hilabeteetan. Eta enpresa osatzen dutenean, 5.000 euroko diru-laguntza jasoko dute negozioa abian jartzeko.\nSariak banaketa Egin eta Ekin Enpresari\nCategorías: Ekintzailetza eta .Enpresari. Perfiles de personas: Ekintzaile izan nahi dut. 09.05.2013\nDEMAK eta Bizkaiko Foru Aldundiak “EGIN ETA EKIN-ENPRESARI” sariak eman zizkien 2013ko maiatzaren 7an gure Lurraldeko 10 ikastetxetan Lanbide Heziketa ikasten duten 22 ikaslek garatu dituzten hamar proiekturi. Zerbitzuak, artisautza, teknologia, hezkuntza eta ikus-entzunezkoak bezalako jarduerekin lotura duten proiektuok sektore ezberdinetan kokatu behar dira.\nEkitaldia, Bilboko Itsasadarra Itsas Museoan egin zen arratsaldeko 18.30etatik 19.30etara; Imanol Pradales, Ekonomia Sustatzeko Bizkaiko Foru Diputatua, mahaiburua izan zen, eta antzezle eta umorista den Gurutze Beitiak aurkeztu zuen. Ekitaldira lehiaketan parte hartu duten 128 ikasleak eta 24 irakasleak etorri ziren, baita hainbat lagun eta familiako batzuk ere. Hamar proiektu onenen artean 7.200 € banatutakoan guztientzako koktela eskeini zen bertan.\nLehiaketarako deialdia joan den urteko azaroan zabaldu zen eta 235 ideia aurkeztu ziren bertara. Ekimen guztiek hartu zuten parte ideiak lantzeko tailer batean, eta bertan partaideek, ideiak biribiltzeaz gain, horiek aurkeztu ahal izateko oinarrizko jarraibideak jaso zituzten.\nIdeiok ikus-entzunezko euskarrian aurkeztu ziren lehenengo aukeraketan, eta fase horretan hautatu ziren 100 proiektuen sustatzaileek epaimahai baten aurrean defendatu behar izan zituzten euren proiektuak. Azken prozesu horretan epaimahaiak 50 ideia aukeratu zituen, eta horien sustatzaileek aholkulari baten laguntza izan zuten euren proiektuak garatu ahal izateko. Azkeneko fase horretan 128 ikaslek eta 24 irakaslek hartu zuten parte.\nSaria lortzeko hautagai ziren proiektu guztien aurkezpena ikusi ondoren, epaimahaiak hamar onenak aukeratu zituen, eta horiexek dira gaur honako saria hartu dutenak.\nLehiaketa hau 12 urtez abian izan den programa baten zati bat da, eta aurreko hamaika edizioetan ere hautaketa-prozesu berbera jarraitu izan da. Programak kultura ekintzailea sustatzea du helburu.


Lau pertsonen artean batek du gibel gantzatsuaren gaixotasun ez alkoholikoa, hots, gibeleko gaixotasunik ohikoenetako bat\nSindrome metabolikodun bi pertsona gizenegiren artean batek du gaixotasun hori.\nGibel gantzatsuaren gaixotasun ez-alkoholikoa duten pazienteen % 20k zirrosia gara dezake eta % 10 inguruk, gibeleko minbizia.\nAmeriketako Estatu Batuetan gibeleko transplantearen lehenengo kausa da.\nHorri buruz argitaratu den azken adostasun-agiriak urte betean gutxienez pisuaren % 7 galtzea gomendatzen du hobeto sentitzeko.\nEuskadiko biztanleen % 34k du gehiegizko pisua edo obesitatea.\nGibeleko esteatosia edo gibel gantzatsuaren gaixotasun ez-alkoholikoa (EHGNA), gibelean gantz-metakinarekin loturiko gibeleko gaixotasuna da. “Hemendik gutxira, gibeleko gaixotasun ohikoena izango da, zirrosi alkoholikoarekin, eta C hepatitisaren birusdun bigarren mailako zirrosiaren gainetik ere (hori, botika berriei esker, atzeraldian baitago)”, azaldu du, IMQ-ko Digestio Aparatuko espezialista Blanca Sampedrok.\nLehen C hepatitisa Hepatologia kontsulten protagonista zen; gaur egun, berriz, gibel gantzatsuaren gaixotasun ez-alkoholikoa da. “Lau pertsonen artean batek du patologia hori. Obesitatearekin eta sindrome metabolikoarekin lotzen da (arrisku kardiobaskularra areagotu egiten da sindrome horretan, baita hipertentsio arteriala eta diabetesa ere, besteak beste), eta horren prebalentzia % 50etik gorakoa da”, adierazi du IMQ-ko adituak.\nEsteatosiak gibelaren hantura eragin dezake (esteatohepatitisa), “eta hori, pazienteen % 20an zirrosia bilaka daiteke, eta diagnostikatzen denetik 10 edo 15 urteetara % 10etik gorako hilkortasun-tasa du. Halaber, zirrosia konplikazio askorekin lotzen da, esaterako, hepatokartzinomarekin (gibeleko minbizia), eta EHGNA diagnostikatu zaienen artean % 10 inguruk du, eta horien heriotza-tasa nabarmen handitu da”.\nAzken urteotan, gaixotasun horren garrantzia ikusita, era askotako tresnak garatu dira gibel gantzatsuaren gaixotasun ez-alkoholikoa diagnostikatu eta sailkatzeko. “Tresna diagnostiko horiek, teknika erradiologiko, metabolomiko eta serologikoetan edo elastografia-tekniketan oinarritzen dira, besteak beste. Horien bidez, gibeleko mina kuantifikatzen da eta zauri handiko teknika (biopsia hepatikoa) –eta, seguru asko, hemendik urte batzuetara, teknika berriak garatzen direnean, hori saihestu— jasan dezakeen pazienteak hautatzen dira”, adierazi du IMQ-ko espezialista.\nTratamendua, diagnostikoa bezala, bilakatzen ari da. “Arrisku kardiobaskularra dakarten faktoreak (hipertentsioa eta diabetesa) kontrolatzea da oinarria, eta jan-neurrian kaloria gutxiago hartzea eta ariketa fisiko gehiago egitea”. Sampedro doktoreak edari karbonatatu, fruktosa ugariko elikagai eta kafeina gehiegi ez hartzea gomendatzen du. Bestetik, ahal bada, oliba-olioa erabiltzearen alde agertzen da.\nIMQ-ko Digestio Aparatuko espezialistak adierazi duenez, “duela gutxi argitaratutako azken adostasun-agiriaren arabera, urte betean gutxienez pisuaren % 7a galtzea gomendatzean da, EHGNA eta horren komorbilitateak hobetzeko”.\nGaur egun, teknika endoskopiko berriak garatzen ari dira, pisua nabarmen galtzeko, “hala nola, urdail barruan baloiak jartzea edo APOLLO teknika (urdailean jostura egiten da endoskopio bidez, urdail-barrunbea nabarmen txikiagotzeko, hain zuzen, asetasun sentsazioa aurreratzeko), ebakuntza kirurgikoak ekar lezakeen arriskurik jasan gabe”.\nEsteatohepatitisa aurrera doan (zirrosia garatzeko arriskua) pazienteengan, “jarraipenaren lehen urtean pisu nahikoa galtzen ez bada, beste tratamendu bat aztertu beharko da. Litekeena da gaixotasun horren paradigma aldatzea datozen urteotan, egun garatzen eta ikertzen ari diren botika berrien eskutik –esaterako, azido obetikolikoa, duela gutxi beste gaixotasun hepatiko bat (lehen mailako kolangitis biliarra) tratatzeko sartu dena–”, aurreratu du IMQ-ko espezialistak.\nEsteatosiak badu beste ondorio garrantzitsu bat: gaur egun, Ameriketako Estatu Batuetan gibeleko transplantearen lehenengo kausa da, eta Espainian, azken urteotan, handitzen ari da, “eta egoera horrek organoen beharra handitzen du, eta transplante batetik ondorioztatzen diren ondorio guztiak dakartza, kirurgiaren arriskua edo betiko inmunosupresioaren berezko arriskua, besteak beste”.\nMundu guztian zeharreko epidemia da obesitatea, eta horren intzidentzia hirukoiztu egin da azken hamarkadetan; etengabe handitzen ari da eta heriotza-tasa eta morbilitatea nabarmen handitzea ekarri du, besteak beste, maila kardiobaskularrean, neurologikoan edo hepatikoan izan ditzaken era askotako konplikazioen ondorioz. Euskadiko gizonen % 14 eta emakumeen % 13 dira gizenak. Halaber, gainpisu- eta obesitate-tasa % 34koa da EAEn. Eta adina handitu ahala handitzen da herritar gizenen proportzioa: prebalentziarik handiena 65 urtetik gorakoen artean dago, Euskadiko biztanle horien % 20 ingururi eragiten diola. Eta badago beste arazo bat: gero eta ume gehiago dira gizen, hots, euskal umeen % 11.


Normalkuntza - I.E.S. Miguel de Unamuno B.H.I.\nPROIEKTUAK » Normalkuntza\nNormalkuntzaren helburua euskararen erabilera hedatzea da. 1982an Euskararen Normalizazio Legea onartzen da.\nAzken urteotan, Unamuno BHIan euskararen didaktikan, irakasleen hizkuntza prestakuntzan, materialgintzan eta ikasleen ezagutzan eta erabileran ahalegin handiak egin ditugu.\nOrain arte emandako urratsak sendotu nahian eta ikastetxe mailako Hizkuntza Normalkuntza ahalbideratzeko Plan osatu berri baten beharra ikusi dugu, eman diren proiektu partzialak bildu ez ezik, hizkuntza-komunitatea osatzen duten gainerako partaide helduen (irakasle, guraso, monitore, ...) arteko harreman-bizitzan eragile izan asmoz.\nPlan osatu hau, ikastetxean euskarak duen errealitate soziolinguistikoa aztertzetik abiatu da. Horretan oinarrituz finkatu dira hurrengo urteetarako norabide eta helburuak, beti ere, kideen arteko adostasunez eta behar diren neurri zein baliabideak eskainiz.\nPlan honek hiru eremutan izan behar du eragina:\n1 . Ikastetxearen antolamenduan\n2 . Ikastetxeko kide guztien euskararen prestakuntza eta\n3 . Eskolaz kanpoko ekintzetan\nHau dena ahalbideratzeko Ikastetxeak Hizkuntza Normalkuntzako Arduradun Tekniko (HNAT) bat izendatzen du, eta Hizkuntza Normalkuntza Batzordea (HNB) osatu da. Batzorde hontako partaide dira irakasle, guraso eta ikasleen ordezkariak. Eurak dira denon artean adostutako helburuak aurrera eramateko dinamizatzaile eta arduradunak. Baita ere ikasturteko planan agertzen diren Ebaluazio Adierazleen behatzaileak.


Pribatutasun politika | San Martin Merkatua\nGomendatzen dugu Quesos Azules con vinos y sidras con ABATZA\nTratamenduaren arduraduna SOCIEDAD MIXTA DEL MERCADO SAN MARTÍN SA da. Miramar kalea 2, 20004 Donostia du helbidea eta A20808150 IFZ. Aurrerantzean San Martin Merkatua deituko diogu.\nBILTZEN DIREN DATU PERTSONALAK:\nWeb-orri honen bidez, San Martin Merkatuak honako datu pertsonal hauek bilduko ditu:\nEGIN ZAITEZ BAZKIDE atalean: datu identifikagarriak (izen-abizenak), kontaktuko datuak (telefono finkoa eta mugikorra eta posta elektronikoko eta posta arrunteko helbideak), jaioteguna, sexua eta komunikazio-hizkuntza.\nKONTAKTUA atalean: izen-abizenak eta posta elektronikoko helbidea.\nDATU PERTSONALEN TRATAMENDUAREN XEDEA:\nSan Martin Merkatuak web-orri honen bitartez bildutako datu pertsonalak honako xede jakin, esplizitu eta legitimo hauekin tratatzen ditu:\nEGIN ZAITEZ BAZKIDE atalean: eskatzailea Fan! San Martin Klubean inskribatzea (Fan! San Martin Klubeko kideen identifikazio-txartela egitea barne), Klubeko parte-hartzea kudeatzea eta Klubak eskaintzen dituen eskaintzei buruz eta egiten dituen zozketa eta jarduera bereziei buruz informatzea.\nKONTAKTUA atalean: web-orriaren inprimakiak igorritako kontsulta, kexa, erreklamazio eta/edo iradokizunei erantzutea.\nEMANDAKO DATUEN JATORRIA, ZEHAZTASUNA ETA EGIAZKOTASUNA:\nDatu pertsonalak erabiltzailearengandik biltzen dira zuzenean. Erabiltzailea da emandako datu pertsonalen zehaztasunaren, indarraldiaren eta benetakotasunaren erantzulea eta behar bezala eguneratuta edukitzeko konpromisoa hartu du.\nAurkakoa jakinarazten ez badu, San Martin Merkatuak ulertuko du ez direla aldatu.\nDATUEN TRATAMENDURAKO LEGITIMAZIOA:\nSan Martin Merkatuak erabiltzailearen datu pertsonalekin egiten duen tratamendua honetan oinarritzen da:\nEGIN ZAITEZ BAZKIDE atalean bildutako datuentzako: Fan! San Martin Klubean izena ematea eskatzen duen pertsona fisikoaren baimena.\nKONTAKTUA atalean bildutako datuentzako: web-orriko inprimakian bidalitako kontsulta, kexa, erreklamazio eta/edo iradokizunak bideratzeko eta horiei erantzuteko San Martin Merkatuaren interes legitimoa.\nDatu pertsonalak tratatzen dituen bitartean, San Martin Merkatuak ez du horien lagapenik egingo.\nDATU PERTSONALAK BABESTEKO ESKUBIDEAK\nErabiltzaileak eskubide hauek erabili ahal izango ditu helbide honetara idatziz: protecciondedatos@mercadosanmartin.es :\nSarbide-eskubidea: berari buruzko zer datu tratatzen ari diren, zer helbururekin tratatzen ari diren, horien jatorria eta hirugarrenei egindako lagapenak zein diren jakiteko.\nDatuak aldatzeko eskubidea: datuak osatugabeak edo zehaztugabeak direnean.\nZure datuak ezabatzeko eskubidea: datuak emateko xedea desagertu bada, tratamendua zilegi ez bada, zure baimena atzera botatzen baduzu eta legeak aurreikusitako beste kasu batzuetan.\nAurkaritza-eskubidea: zure datuak xede jakin batzuekin tratatuak izan ez daitezen edo baldintza jakin batzuetan tratamendua bertan behera uztea eskatzeko.\nTratamendua mugatzea eskatzeko eskubidea, haien zehaztasuna, tratamenduaren zilegitasuna, erreklamazioen tramitazioa eta antzeko inguruabarrak egiaztatzen diren bitartean.\nEramangarritasunerako eskubidea: datuak formatu elektroniko egituratuan eta ohiko erabilerakoan hartzeko eta datuok beste enpresa batera transmititu ahal izateko.\nErabaki indibidual automatizatuen xede ez izateko eskubidea, pertsonari buruzko erabakiak bere datuen tratamenduaren arabera soilik har ez daitezen eta bere ingurune pertsonalean ondorio juridikoak izan ez ditzan edo horren gisa eragin ez diezaion.\nModu gehigarrian, erabiltzaileak atzera bota dezake bere baimena protecciondedatos@mercadosanmartin.es helbidera idatzita eta egokia iruditzen zaion Kontrol Agintaritzaren aurrean erreklamazioak aurkeztuta.\nDATU PERTSONALEN SEGURTASUNA ETA KONTSERBAZIOA\nSan Martin Merkatuak erabiltzailearen datu pertsonal egokiak, bereizleak, zehatzak, eguneratuak eta lehen deskribatutako xedera mugatuak tratatzen ditu zilegitasunez, leialtasunez eta gardentasunez.\nSan Martin Merkatuak erabiltzailearen datu pertsonalen segurtasuna bermatzeko neurri tekniko eta antolakuntzako egokiak hartu ditu, datu pertsonalen babesari eta tratamenduari buruzko 2016ko apirilaren 27ko 2016/679 Erregelamenduaren (EB) arabera, eta bertako langileak emandako informazio pertsonala babesteko gaituta eta informatuta daudela bermatzen du.\nSan Martin Merkatuak erabiltzaileari jakinaraziko dizkio erabiltzailearen eskubide eta askatasunentzako arrisku handia eragiten duten datuen segurtasun-urraketak.\nSan Martin Merkatuak erabiltzailearen datu pertsonalak kontserbatuko ditu bildu ziren xederako erabiltzeko eta behar bezala blokeatuta edukiko ditu erreklamazioak gauzatzeko edo defendatzeko beharrezkoak izan daitezkeen bitartean.\nSan Martin Merkatua sare sozialetan dago.\nSare sozialek euren pribatutasun-politikak dituzte datu pertsonalen erabilerari dagokionez. Erabiltzaileak pribatutasun-politikak berrikusi behar ditu sare sozialak erabili baino lehen, bere datu pertsonalak tratatzeko modua eta xedea onartzen dituela seguru egoteko.\nHIRUGARRENEN WEB-ORRIETARAKO ESTEKAK\nSan Martin Merkatuak webgunean eskaintzen dituen esteken helburu bakarra informazio-erreferentziak ematea da, eta ez du haiek eskainitako edukien, jabeen, zerbitzuen eta produktuen gaineko baloraziorik egiten edo erantzukizunik hartzen. San Martin Merkatuak ez du kontrolik hirugarrenek datu pertsonalak bildu eta tratatzeko moduari buruz.\nHirugarrenen web-orriek euren pribatutasun-politikak izan beharko lituzkete datu pertsonalak erabiltzeko. Erabiltzaileak pribatutasun-politikak berrikusi behar ditu web-orri horiek erabili baino lehen bere datu pertsonalak tratatzeko modua eta xedea onartzen dituela seguru egoteko.\nWeb-orri hau, normalean, ez da adingabeentzakoa, salbuespenen bat edo besterekin, esaterako, haur-jarduerak edo -ekitaldiak iragartzea edo haien izena ematea.\nFan! San Martin Klubean ez dira onartuko adingabeen izen-emateak.\nEz dugu adingabeen informazio pertsonalik biltzen, aitaren/amaren edo tutorearen baimenarekin ez bada.\nSan Martin Merkatuak ikusten badu, hutsegiteagatik edo aitaren/amaren edo tutorearen baimenik gabe adingabe baten datuak lortu dituela, ahal bezain laster ezabatuko du informazio hori.\nPribatutasun Politika hau legerian edo datu pertsonalen tratamendu-prozeduretakoren batean aldaketak izaten direnean berrikusiko da, azken eguneratzearen data adieraziz.\nPribatutasun Politika hau 2018ko urrian berrikusi eta eguneratu da azkeneko aldiz.