abendua | 2017 | baztango haizegoa\nArchive for 2017(e)ko abendua\nPosted in Uncategorized on abendua 27, 2017| Leave a Comment »\nBlogakin hasi (ia 9 urte) nintzenean, gehien landu edo kontatu dugun gaia eta baita ere harritu edo arreta piztu didana (historian zear bailaran kriston presentzia izan duelako) karlistadak izan dira eta horren barruan Karlistak ain zuzen.\nKarlistadako gudak, idea, idei hoien eboluzioa,,,batzuk euskal aberritasunara, bertzeak ezker federalismora eta doike komunion tradizionelenekoen fascismora (espainar nacional-catolicismo). Horrela dela ta, Lizarrako Karlisten museoa bere garain ikusi ondoren, jakin nun, Zangotza ondoa dagon Tabar herrian karlisten inguruko museo bat zegola eta eguberriko egun hauetan bisita egin nun.\nMuseoa, historiko artistiko bezala ageri da, eta mendetan Jauregizarreko markesak (han enteratu nintzen) eta bere femilia, mendetan zehar bildu dituzten elementu ezberdiñak erakusten dira Tabarreko zarberritutako VIII.ko eraikinan.\nRipako Jauregia (Nafarroako enziklopediatik hartuta)\nEzpatak, erromatar txaponak, familiako pinturak eta …36ko gerrateko erreketen sala, bere uniformekin, banderak, eta santaglorias a españa eta a dios!…beno, afera da komunion tradizionalistako ideaiarekin egiten duen museoa dela, (erran behar zonalde hori 30, hamarkadan errekete pile osatu zutela Nafarroako diviosioak), doike gero ikusita, Jauregizar Markesa eta Jauregizarreko fundazio alderdi horrekin lotura haundia du.\nHandik atra eta dudan kuriositatearekin, jakin izan nahi nun Jauregizar fundazio eta bere markesa ( VIII.a Íñigo Pérez de Rada y Cavanilles izenekoa) ea zerikusiarik zeukan Baztango Jauregizar jauregiarekin… eta bai, sorpresa! Markesadoa (markesa ez) Jauregizar jauregitik dator, baina ez Iruritako jauregiatiok! baizik Arraiozko Jauregizarrea jauregitik.\nJaregizarreko Lehenengo markesa Miguel Fermín de Ripa Jaureguízar y Lete, da. Titulo horren ondotik, Ripako XII jaun eta Arraiozko Jauregizar jauregiko jauna ageri da, baita ere Ezkizaburuko dorrekoa, kaipataina eta abar eta abar. Markesado 1748 sortua izan zen eta nahiz eta lehenego markesaren ama María Josefa Lete Galdiano baztandarra izan zerikusi gutti zun jauregiarekin.\nMende bat lenago Arraiozko jauregia Katalina Iturbide eta Pedro Larralderen eskuetan dago. 1617 Katalinaren alaba gaztea , Paula Larralde, Ripako jauregiko Diego de Ripa eta Sarasa jauntxoarekin ezkonduko da. Hauek Bartolome de Ripa y Arlegi (bertze gauz aunitz aparte, Ripako IX. jauna zen) semea izan zuten. Arraiozera bueltatuz, Jauregizarreko nagusia Paula Larralderen Ana Larraldea ahizpa zen eta famili gabekoa zenez (ez zitun seme-alabik utzi) jauregia bere hiloba Bartolome de Ripa y Arleguiri eman zion.\nBuenaventura Ripa-Jauregizar, Jauregizarreko II.markesaren armarria. Baztango xakeaz gain idazita Arraioz eta Balle de Baztan ageri da.\n1667an Bartolome Ripak (Ripako IX jauna) Jauregizarreko jauna izateagatik (leinu zaharreko jauregia zenez) Nafarroako gorteetan aulki bat izateko eskubidea zuenez, gortetara deitua izanen da. Honen semea, Ripàko X. jauna (Joaquin Gaspar de Ripa-Jauregizar y Rota) Jauregizar abizena Ripara lotuko du eta handik aurrera familiako abizena Ripa Juregizar izen da. Honek bai Baztanekin lotura izanen du zeren militar gise Amaiurko gobernadorea izanen da (gobernador puerto de Maya), hau da, muga kudeatuko zuen. Bere semea Amaiurren hazi eta honen ondokoa Miguel Fermin Ripa- Jauregizar y Lete, Arraiozen sortuko da (familiako jauregian).\nMiguek Fermin honek, bi aldiz esposatuko da, bigarrenean Francisca Gonzálezekin ezkonduko da. Franciskak Bassecourt markesa da (bere aita zendu ondoren lortua) eta bere senarrra, Miguel Fermin markes bihurtuko da. Franciskak, Siciliasko Karlos III.ari bere markesadoa (berriki sortua, 1737an) izenez aldatzen ahal bazuen eskatuko zion, zeren bere senarrarraren abizena, historio eta noblezi haundiko abizen da, Nafarroko erresumako jaun zahar batetik zetorrela eta Arraoiz izeneko herrian famili noble horren sortetxea Jaureguizar izenekoa dagola adieraztuko dio.\nMiguelek, Jauregizarreko lehenego markesa izanen da, eta erran dugun bezala markesadoa gaur egun artio iranungo du, baina ez jaureriagiari lotuta, jauregia Ripa familian mantenduko da 1.873an artio Ripa familiako azken oinordekoa hil zen artio. Honek, Ventura Ripa- Jauregizar, Jaregizarreko IV. markesa bazeukan ondasun guztiek saltzen ditu eta hoien atean Arraiozko Jauregizar jauregia (lurrak eta Rekaldea etxea), 1.857an Arraiozko Juan Andres Beunza jauergia erosiko zion.\nBaita ere Ventura Ripa-Jauregizar seme-alabarik gabe hilko da eta titulua bere ilobara, Alberto Calatayud e Irigoyen (ama Irigoien-Gaston Iriarte familiakoa) pastuko da, Jauregizar abizena galduz Jauregizarreko markesadoan.\nLos Ripa-Jauregizar. www.tabar.com web ataria.\nwikipediako “marquesado de Jaureiguizar” wikia.\nIruritako Jauregizar, Baztan-darren leinuetxea.\nPosted in Uncategorized on abendua 7, 2017| Leave a Comment »\nIruritako Jauregizar edo Dorrea izenarekin ezagunagoa den eraikin zaharra (Baztangoa zaharrena dirudi) berriki notizia izan da, eta sarean eta herrian bere zarberritzea dela polemika sortu zen. Leopoldo Gil, Biana prinzipeko arkitektoa, estudio-ikerketa baten ondoren eraikina zuritzea eta usutegi bat gehizea erabaki zuela ikusita, hasieran batean, norbaitek, hileaz bota, basakeri bat egiten ari zela eta geldituarazi behar zela adarrikatu zuen.\nEz ziren gutti bere ahotsak atera zutenak erranez; ez da zuritua iñoiz egon! horrela ez da iñoiz izan! bizi osoan ez du zurituta ezagutu!…Polemika aparte Arkitektua ortziral batean eskeinitako bisita gidatuan argi utzi zun zarberritzearen erabakiak.\nDorrea, muño batean dagona, hiru bide zahar zaitzen zituen, hiru pisuko harrizko kubu funtzio defendatzailea duena, gotorlekua izana, bere historian zehar moldaketa ezberdiñak izan ditu, XVII. mendean eskailera gehitu zizaion, suteak jasan, garai onak eta txarrak pastu…. Harrizko egitura, solairuak ikusita arras ezberdiña da, lehenego solairuak sillareaz osatua dago, harri laukiz eta lauaz, hirugarrena berriz (pensatzen da Arraiozko Jauregizarrekoa eta Donamarikoa bezala egurrezko estruktura izanen zuela) harriz kaxkarraz, txikiz eta bertze materialak aprobetxatuz ereiki zen. Gainera kisu arrastoak ikusita, argi dago bederen garai batea zuritua zegoela (urtero zuritu behar zen) eta… teilatuan, usutegia zuen, doike! bertze dorretxe aunitz bezala (Arraiozkoak, Donamariakoa) Erdi aroan usuoak izateko erregearen baimena behar zen eta jauntxoa izaten zituzten, gehienbat mezuak bidaltzeko.\nJauregizarri buruz badakigu 1496ko Joanes Albrit eta Katalina erregen zelula baten bidez, Nafarroako Erresumako hamabi jauregi zaharrenetako bat da, leinu-etxea da eskubide bereziak ematen ziona eta famili jauntxo baten sortetxea zen, famili honek gortean aulkia izango zuen ( beso armatuaren aldetik).\nNafarroko erresumako 12 familiak (etxeak)\nFamili hori Baztan familia da, Baztango Jaunak edo hobe errana Baztango bizkondadoaren jaunak. Jean Jaungai historiatzaile-idazlea zion bezala Baztango jaurerria (señorio) 1025an Antso Gartzes III Nagusia erregea ezarri zuen eta, Iruritako Jauregizar eta Mayerko (Amaiur) gazteluen jaunari Semen Otxaniz zenari emana zion. Semen 1.000 urte inguruan Castro-Urdiales, Arruesga eta Sobayako Munia Fotuñosakin ezkondu zen. Lehenengo jaunaren semiak, Iruritako Garcia Semeniz Baztango bizkondea (egia erteko Bayonako apezpikutzan soilik Baztango bizkonde bat ageri da) , Lope Semeniz, (1057-1067) eta Fortún Semeniz izan ziren. Garcia Semeniz, bizkondeaz gain Lizarra eta Castro-Urdialesko jauna zen. Honek sei seme utzi zuen: Semen Garciez, Baztango bizkondea, Sancho Garciez, Echauriko jauna d, Lope Garciez, Aoiz eta Nagoteko (Nagore?) jauna, Eneco Garciez, Nabazkoze eta Zangotzako jauna eta alaba bat. Semen Garcia Peñaleneko Antso erregearekin arreman onak izan zituen eta eskainitako zerbitzuagatik lurrak eta opariak (zaldiak, ehizako zakurrak) jaso izan zituen.\nSemen bere arrebaren semea hil zuen eta hilzorian damututa bere pekatuaren barkamena lortzeko hainbat lurrak (Aibarren) Leireko monastegiari eman zion , baita ere Amaiurko Santa Maria baseliza Baionako apezpikuari opari zion.\nSemen Garzes María Semeniz izeneko alaba utzi zuen, Maria Baztango bizkondesa izanen zen eta 1085an Camerosko Fortún Eneconez ezkondu zen. María Semen III Fortunez (Baztango bizkondea 1119 hila) eta Pedro Fortunez, izan zituen. Pedrok anai hila bizkondea tituloa izan eta 1135an aitetxik galdutako Santa Maria baseliza berreskuratu zuen.\nHorren ondorioz Arnaud Lup de Bessabat, Baionako apezpikua, Baztango bizkondea eta eta bere semea Baztango Pedro Periz eskumikatu zituen. Pedro Fortunez, Pedro Periz gain, Antso Pedriz eta Semen izan zituen.\nAntso Pedriz urrengo bizkondea izango zen, honek bortz seme izango zitun, Pedro Sánchez, Baztango Garcia San Martín de Unx, Dicastillo, Aibar, Arlucea eta Peraltako jauna ; Baztango Fortún Tafalla eta Ergako jauna, Roderico de Baztán, Donibane Garaziko alkatea (1194-1196) eta azkenik Gonzalo de Baztán Laguardiako jauna.\nPedro Santxezen semea Juan Periz izanen zen, Amaiurko gazteluko jauna (baitere Laguardia, Puñicastro, Dicastillo eta Bianako jauna) erreinuko alferez nausia, hau da estandarte reala eramaten zuna eta gudan nabarmendu zena, Tolosako Navaseko gudan Antso VII Azkarraren ondoan bere baztandarrekin zegona eta kondaira egia bada, “baztandarrak” ausartzia eta trebezia erakutsi zun edo “zuten” eta bere erregearekin batera senegaldar guardia beltzaren (imesebelak) kateak apurtu ondoren, Miramolinen (Muhammad An-Nasir) dendan sartu, eta denda erdian xake bat zegonez eta joku hori bi ejerzitoen arteko borroka irudikatzen duenez, erregeak baztandarrei armarri gise emanez.\nJuan Periz Antso VII-ren ondorez Tibalt I.ren alferea ere izan zen eta arreman estua izan zuten. Juan Perizen semea Baztango Ontzalo Juaines (Ibainnis, Ibainez) izanen da. Gonzalo aita bezala alfere kargua izanen du (Baztan famila dirudi 1129tik kargo hori bederen daramala). Honen zigilu batean Baztango armarriaren ikurrak dokumentatzen duen lehenego irudia izanen da (kondaira dionez bere aitak lortue), Zigiluan , “Nafarroako Erdi Aroko Zigiluak” liburaua agertzen da (bi ain justu, bertzea bere semearena), ezpata altuan duen zaldun bat eta bai zaldiaren zarpailan (estalkian) eta bai zaldunaren ezkutuan xakearen karratuak nabariak dira. Ontsalo 1243an Guardian zegoen Maltako Ordenak idatzitako gutunaren arabera. 1253 eta 1254 artean Tutera eta Monteagudoko itunen negoziaketetan parte hartu zuen. 1254an Iratxen benta bat fidantzan izan zuen. 1264an Guardiako eta 1269an Mendigorriko jauna izan zen. 1264an erregeari Mues hiribildua erosi zion. 1266an, Tibalt II.a Nafarroakoak zuzenduriko kanpainan, Baionako konkistan izan zen.\nHenrike I.a gizena hil zenean, 1274ko abuztuaren 21ean, Erriberrin Gorteek gobernadore izateko hautagaien artean izan zen. 1276an Nabarreriako gerran Eustakio Beaumarchaisko erreinuko gobernadorearen aurka eta Gartzea Almoravitekin alde egin zuen eta Nabarreria hartua izan baino lehen bere semearkin alde egin zuen. Hori zela eta, bere ondasunak konfiskatu zituzten. 1280an Filipe III.ak Teresa bere alabari horietako batzuk itzuli bazizkion ere, Ontzaluk Gaztelan bilatu zuen babesa. Bertan, 1280ko urriaren 7an testamentua eman eta urte batzuk bizi zen Bere semea, Juan Ontsález de Baztán, Gaztelan ezarri zen abizena “t” galduko zuen eta Bazan geldituko da, mende bazuk ondoren Alvaro Bazan almirantea Santa Cruzeko lehenego markesa izanen da, Tituloan Markesaren familiaren jatorria Nafarroko erreinuaren iparraldean Irurita izeneko herrian Jauregizar leinu etxea dagola ageriko da.\nBaina, Baztan familia desagertuta noren eskuan gelditzen da Jauregizar?…Onsalo erreinuko alfere nahusia hainbat lurraldeko jauna zena Jauregizan zuen bizitokia? Baztan famila XIII an Baztango jaunak ziren? (aiata Monetek pista batzuk argitzen du hori ez zela horrela), Badakigu Teresari, Ontsaloren alabari 1280an zerbait bueltatzen diotela, Teresak Bela familia garrantsitu batekin ezkontzen da, Baztango jaurerriaz ez da ja entzuten.\n1523KO abenduan Karlos Iº (Alemaniako V.a) emperadorea bere aurka aritu diren naparrak (Enrike II,ren leialak) barkamena eskeitzen die eta hoien artean Jaregizarreko hainbat seme agertzen dire; “martin de jauriguiçar prothonotario que fué del Regno de navarra…Olloqui cuya diz que es jaurygazar del valle de bastan..,el borte de juariguizar”arnaut\nXVI. Mende erdialdera Jauregizaareko jaunen berria dugu, 1559an Pedro de Jauregizar ageri da jauna bezala, Pedro Maria de Azpilkuetakin ezkonduta dago eta hauen semea, ondorengo Jauregizarreko jauna izanen da, Pierres de Jauregizar. Pierres 1567an Nafarroko Kortengatik, kalteak jasatzeko moduan, lehenago, dorretxea botatzeko agindu bai zizaion (pensatzen dut, Cisneros kardenalak aginduta ondoren)30.000 marabediak eskuratzen ditu.\nJauregizar dorrea, dintelan armari xume eta zahar bat dauka, xakea, alferea zeukan bezalakoa. Armarri hori baztango etxe zaharrenean argi uzten digu Baztan jaunen eta Jauregizarreko dorrea arteko erlazioa, baina ondokoak ez dute argi ikusiko eta auzi bat ta guzti egonen da hau horrela ez dela izan (bertze interes batzuengatik).\n1572an izan zen eta han gertatutakoa (agiriak Baztango Udaletxean daude) Manuel Irigoyen y Olondriz-ek biltzen du, bere “Noticias y datos estadisticos del noble valle y universidad de Baztan” izenburuko liburuan. Epaia, Jauregizarreko Pierres eta Martin Santxo Larralde-ko aren artean da, nahiz eta azken honekin, araneko junteroak eta Baztango diputadoak egon. Salaketa, Larralde kontra zen eta Pierres aipatzen zun: Martin Santxo Larraldek, Xakedun armarriaz jabetu dela eta Junta generaletara eraman dula erranez (ahots biziez) xakedun armarria berea dela Iruritako Jauregizarrea-ko etxekoa dela. Baita ere aipatzen du, Martin Santxok herritarrei “astindu” ziela erranez, joateko denok Jauregira ta han denon aurrean Pierres erran dezla, armarria berea ez dela.\nEpai irmoa, urte horren Abuztuaren 5an iritsiko da eta Nafarroko korteak aginduko du; (gutxi gorabera) Baztan balleko armarria eta “hijos-dalgo” eta\nberen ondokoen armarria, “Axedrez Escaqueado” zuri beltza eta orla gabekoa dela. Berriz ,Jauregizarreko jauregiarena, “Axedrez Escaqueado” zilarra (zuria) eta sable (beltza) eta gules-ko (gorria) orla batean, Nafarroko erregen ( Juan Albret eta Katalina Foix) zihurtagiria idatzia daukana, dela.\nArgi gelditu arren, errekusatua izan zen eta 1573ko Urtarrilaren 31an, epai irmo berri batean adieratziko da: … Baztan, Erreinu zaharreko hamabi familietako bat dela eta ez dela Juregizarrekoa, hau da Jauregizarrea etxea ez duela Baztan famila edo “linaje” (Nafarroa erreinuko jatorrizko hamabietako famili bat) errepresentatzen, baizik Jauregizarrea etxea soilik errepresentatzen zula…\nEpai hau harras garranzitsua izanen da eta legalkiageriko da, bailara, hamalau herri edo elizarte osatzen dutela eta hamalauek “casa solariega” bakarra izan, hau da Baztan, Bazt han? (urte batzuk geroxago, 1685an Juan Goienetxek aipatuko du).\nPierres familia ez duenez 1581an Miguel de Azpilkueta iloba oinordekoa izendatzen du eta Jauregizarreko maiorazgoa sortuko du. Migueli harau bat patuko dio Azpilkueta abizena aurrean, beti Jauregizar izena joanen dezala. 1604an Miguel de Jaurizar eta Azpilkueta (abizenak aldatuak) lege zaharreko leinu etxe bateko jaun denez, gortera deitua izango da.\n1609an Miguel de Jauregizar eta Azpilkueta, Arraiozko Pedro Larralderen Katalina Iturbide alagunarekin, Jauregizar izenarengatik auzi batean sartuko da. Katalina bere Arriozko etxea Jauregizarrea ez deitzeko.\nXVII.mendeko eskailera. zutabean irakurtzen ahal da “ESTA ESCALE / RA LA HIZO DOÑA MARIA CRUZAT”\nMiguel de Jauregizar Subizar palaziokao (Sunbilla) Ana Feliparekin ezkonduko da. Ana Feliparen ama Maria Cruzat anderea da (Subizarko jaunaren alaguna). Emakume honen bidez harrizko zutabean irakurtzen ahal den bezala “ESTA ESCALE / RA LA HIZO DOÑA MARIA CRUZAT”, deigarria den alboko eskailera, itsatsi zen.\n1652 an Ana Felipe Subizar alarguna da eta Antonia de Jaurgizar Subizar alaba ttikiaren tutora da. Urte batzuk geroxago Antonia Jauregizar eta Subizar Besollako Lehenego markesarekin Jose Elio izenekoa ezkonduko da. 1672an Antonia eta Jose Elio Ana Felipa amarekin auzia sartuko dira Jauregizarreko maiorazgoarengatik, zeren ezkontzarengatik bikote hau maiorazgoko ondorengo buruzagiak (mayoral) izanen dira.\nElio Jauregizartarrak Bi seme izan zuten, Lehenegoa Thomas de Elio izanen da Besollako II.markesa eta bertze gauz aunitz artean amagandik Subizako jauna, baina ez Jauregizarrekoa. Amak ia alarguna izanda Jauregizarreko palazioa (dorrea) bigarren semeari utziko zion, Bigarren hau Jose Elio izan zen, Salamanca “leyes” ikasi ondoren eta Jauregizarreko palazianoa izatea ematen zuen eskubideagatik 1688tik 1743ra gortera deitua izan zen,eta 1753 hil artio Nafarroako korteko epailea izan zen. Honen iloba Andres de Elio, Dorrea jasoko du herenziaz, beno… eskubideak, Dorrea eta ondoko Jauregiondokoan aspalditik garai bateko Baztan familiako iñor bizi izan da\n1774 Felipe Vicente de Narbarte ageri da auzi batean kuartelekin buru gogor egiten (impostuak) eta 1782 Tiburcio de Hualde Martirenak….2001 batab bztango udala Baztan familiaren leinuetxea erosiko du.\nPost hau egiteko erabilo den Materiala\nBaztan. Auñamendi Eusko Entziklopledia.\nFacerías de la cuenca Baztán-Bidasoa . E. Zudaire. Príncipe de Viana, ISSN 0032-8472,Zº 28, Zº 106-107, 1967,97-126 horriak.\nArchivos de navarra. http://www.navarra.es


Audioak – Juanma Gallego\nJarraian Euskadi Irratiko Faktoria eta Ipurtargia saioetan landutako zenbait gai entzuteko aukera duzu.\nAtlantidaren mitoak aintzinako zibilizazioen bila ibili diren guztiak liluratu ditu aspalditik. Bimini, Kreta, Kanariar Uharteak… desagertutako zibilizazio honen kokalekutzat jo izan dira. Paulina Zelinsky ikerlariak Kuban izandako aurkikuntza izugarria ere hizpide izan dugu.\nEstatu Batuetako eta Europako eliteak urtero biltzen dira Bilderberg Biltzarrean. Erdi ezkutuan aritzen den talde honek nazioarteko politikan duen eragina zenbaterainokoa den jakitea zaila bada ere, argi dago bilderbergdarrek badutela uste dena baino garrantzi handiagoa.\nDan Brown idazleak idatzitako «El código Da Vinci» liburuak lortutako arrakastaren haritik, Juanma Gallego eta Xabier Andonegiren iritziak bildu ditu Edurne Ayusok.\nBram Stokerrek sortutako fikziozko pertsonaiak Vlad Tepes izeneko noble bat izan zuen abiapuntu gisa. Baina bera baino odoltsuago izan zen beste pertsonaia historiko bat: Elizabeth Bathory.\nKaia agerkariaren lehen aleak mintzagai hartuta, Euskadi Irratiko Faktorian aritu ginen Garikoitz Udaberekin batera. Otxate, psikofoniak edota Atxondoko Basetxe zahar batean agertutako pareidolia izan ziren elkarrizketan landutako gaietako batzuk.\nTxinako Harresia espaziotik ikusten al da? Errepideko bihurgunean auto-stopa egiten duen neska bizirik al dago? Lapurrek ba al dute izkutuko kode bat beraien artean informazioa trukatzeko. Kaleko istorioak edo hiri kondairen inguruan aritu ginen Faktorian.\nHistorian zehar asko izan dira zenbait gertaeren bertsio ofiziala kolokan jarri duten teoriak. Konpirazioaren Teoria deitu izan dena horrelako interpretazioak biltzen dituen jarrera da.\nBiztanleriak kontrolpean izateko tresna teknologikoek izugarrizko garapena izan dute azken urteotan. Hala ere, oraindik ere gizakiek garatutako zaintzak pisu handia dauka. Horren adibide Amerikako Estatu Batuetan Highway Wacht izeneko programa.\nMexikon izandako ikustaldi baten haritik Objektu Hegalari Ezezagunak izan ditugu eztabaidagai. Horrela OHE fenomenoa azaltzeko izaten ohi diren hipotesiak gogoratu ditugu.\nEspaziotik datozen seinaleen analisia egin eta inteligentzia estralurtarra topatzea da SETI programaren helburua. Garai batean NASAren gidaritzapean bazegoen ere, orain SETI esku pribatuetan dago.\nKriptografian aditu direnentzat gainditu gabeko misterioa da. Voynich eskuizkribuak gaur arte bere sekretuak argitu gabe mantendu ditu.\nZelataritza teknologikorako hitzarmen baten barruan bost herrialdek mundu osoko komunikazioak espiatzeko aukera daukate.\nAlberto Ladron Aranak idatzitako nobela honek nazien siniskeri esoterikoak ditu abiapuntu.\nZenbaitetan jatorri ezezaguna duten ahotsek aztarna bat uzten dute grabagailuetan. Kaitin Allende kazetariak gidatutako Ipurtargia saioan fenomeno horren inguruan aritu ginen.


Mendekotasuna edota desgaitasuna dutenentzako egoitzak eta zentroak - Desgaitasuna edo gaixotasun mental kronikoa duten pertsonentzako eguneko arreta-zentroa - Bizkaia.Eus\nEguneko arreta-zerbitzuak/eguneko zentroak banakako arreta integrala eskaintzen die desgaitasuna duten edo gaixotasun mental kronikoa duten pertsonei egunez, haien autonomia pertsonalaren maila hobetzeko edo mantentzeko, muga funtzionalak konpentsatzeko eta haien zaintzaileei laguntza eskaintzeko.\nEguneko zentroetan eta zentro okupazionaletan ematen da eguneko arreta-zerbitzua.\nGizarte- eta hezkuntza-arloko eta arlo psikosozialeko esku-hartzea.\nGaixotasun mental kronikoa duten pertsonentzako eguneko zentroek, berez zentro soziosanitarioak izaki, mediku- eta erizaintza-zerbitzua eskain dezakete, bai eta birgaitzea, terapia eta jarduera terapeutikoak ere.\nEspainiako edo Europar Batasuneko beste estatu bateko herritartasuna eduki behar da.\nGutxienez 18 urte eta gehienez 64 urte izatea.\nOnartua izatea % 33ko desgaitasun-gradua edo hori baino handiagoa.\nEgiaztatua izatea mendekotasun-ebaluazioa.\nPlaza bati edo itxarote-zerrenda batean sartzeari uko egin ez izana.\nGaixotasun mentala dutenek, gainera, buruko gaixotasun kronikoaren edo buruko gaitz larri eta luzearen diagnostikoa izan behar dute, Osakidetzak emana.\nNola eskatu eguneko zentro batean sartzea?\nDesgaitasuna duten pertsonentzako egoitza batean modu iraunkorrean sartzeko prozedura hasteko, banakako arreta-programa bat (BAP) onartu behar da (mendekotasun-ebaluazioari lotua), non jasota egon behar den eguneko zentroan sartzea dela baliabiderik egokiena.\nSalbuespen modura, eredu normalizatuan egindako eskaerak onartuko dira zenbait kasutan.\nEzinduentzako Zentroetarako Arretaren Beharraren Gizarte Adierazlearen arabera baloratuko da eguneko arreta-zerbitzuan/eguneko zentroan sartzeko baldintza orokorrak betetzen dituztenen egoera soziala. Balorazio medikoa eta psikologikoa lagungarria izango da interesdunaren profila erabakitzeko.\nHoriek datu guztiak kontuan izanik, egoitza zerbitzuko plazaren onuradun izendaturiko pertsonak plaza esleitzeko prozesuan sartuko dira.\nAztertu behar da ea hutsik dagoen plaza bat ondo egokitzen zaion plaza publikoa esleitzeko zain dagoen onuradunaren profilari, eta, horren ondoren, erabiltzailearen eta haren bizikidetza-unitatearen ekonomia- eta ondare-egoerari buruzko dokumentazioa eskatuko da.\nEguneko gehieneko prezio publikoa, 2016an, 10,97 euro izango da egun osoko plazetarako, ezinduentzako eguneko arreta zentroetan; 7,53 euro egun erdiz eta jantokiarekin, eta 3,65 euro, berriz, egun erdiz eta jantokirik gabe.\nDesgaitasuna edo gaixotasun mental kronikoa duten pertsonentzako eguneko arreta-zentroak


Sony, hackerren esku\n2020ko otsailaren 28a, ostirala | Ordua Euskal Herrian 23:19:32\nPlaystation-a erabiltzen dutenek badakite jada euren datu pertsonalak, Sonyk izateaz gain, ezezagunen esku ere egon daitezkeela.\nApirilaren 20an, Playstation 3 delakoa atzitzeko zerbitzaria “mantenuan” zegoela iragartzen hasi zen. Egoera horrek uste baino gehiago iraun zuenez, Sonyk ezin izan zuen luzaroan sekretua ezkutatu, hots, apirilaren 18an eta 19an hackerren erasoa jasan zuela eta haiek 77 milioi erabiltzaileren datu pertsonalak kopiatu zituztela, horien artean 2,2 milioi kreditu-txartel.\nBaina historia honek jarraipena izan zuen maiatzaren 2an, Sonyk iragarri zuenean berea den SOE zerbitzua ere apirilaren 16an erasotua izan zela, eta ia 25 milioi erabiltzaileren datu pertsonalak, 12.700 kontu korronte barne, bateren batek kopiatu zituela.\nSegurtasun informatikoaren alorrean lan egiten duen Ponemon Institute enpresa estatubatuarraren arabera, milaka milioi dolarreko galera izango du Sonyk gertatutakoaren ondorioz, isunak, indemnizazioak, sistema informatikoen berrezarpenak... kontuan hartuta.


Teresa Valero, informazioaren eta zabalkunde zientifikoaren arloko zuzendaria Nutrizioaren Espainiako Fundazioan: "Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski" | Aldizkaria | EROSKI CONSUMER\nManuel Chía, Eskolan Arduraz Elikatzearen aldeko Plataformako bozeramaile\nTeresa Valero, informazioaren eta zabalkunde zientifikoaren arloko zuzendaria Nutrizioaren Espainiako Fundazioan\nTeresa Valero, informazioaren eta zabalkunde zientifikoaren arloko zuzendaria Nutrizioaren Espainiako Fundazioan: "Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski"\nIa bi milioi haur eta nerabek eskolako jantokian jaten dute egunero, halaxe dio Espainiako Estatistika Institutuak. Zifra handituz doa urtetik urtera, eta baita elikagaien kalitatearekin kezkatuta dauden gurasoen kopurua ere. Eskoletako menuek badute zer hobetua, egia esan, baina, hala ere, egoki betetzen dituzte nutrizio arloko baldintzak. Askotan, etxean baino gehiago kontrolatzen da haurrek zer, nola eta zenbat jaten duten.\nLasai egon gaitezke haurrek eta nerabeek eskolan jaten dutenarekin: eskoletako jantokiak egoki ari dira egiten beren etxeko lanak. HELENA proiektuak dioenez (haur eta gazteek elikaduraren eta osasunaren arloan dituzten ohiturak ikertzen ditu, eta Europako Batzordearen Esparru Programak finantzatua dago), eskolan jaten duten haur eta nerabeen dieta, oro har, kalitate hobekoa da etxean jaten dutenena baino. Hori bai, betiere nutrizionista aditu batek diseinatu duenean.\nDietistak, hezitzaileak eta osasun arloko arduradun publikoak bat datoz: ikastetxeak funtsezko lekuak dira ohitura osasungarriak hartzeko eta modu osasungarrian jaten ikasteko. Horretaz gain, eskolan jaten duten haurrek arrisku gutxiago dute gizentasuna edo gehiegizko pisua izateko, halaxe dio Espainiako Osasun Ministerioaren Aladino ikerketak. Baina txosten horrek ez du argitzen nutrizio arloko desberdintasunengatik bakarrik gertatzen den hori edo badagoen beste zerbait gehiago, zeren ez baititu aztertzen gehiegizko pisuarekin zerikusia duten faktore sozioekonomikoak, adibidez familia batek eskolako jantokia ordaindu ezin ez izatea.\nLasai egoteko beste arrazoi bat ere bada, adituen esanetan: menuak ez direla, inondik ere, inprobisatuak. 2005. urteaz geroztik, Nutrizioa, Ariketa Fisikoa eta Gizentasunaren Prebentzioa sustatzeko Estrategia lantzen da Espainiako Estatuan, eta 2011. urtean, berriz, Elikadura arloko Segurtasunari buruzko Legeak jarraibide batzuk ezarri zituen administrazioak gainbegiratu zitzan eskoletako menuak -autonomia erkidegoen esku dago eskumen hori-, eta baita dietista eta nutrizionista profesionalek ere. Neurri horrek, dena konpondu ez badu ere, hobetu egin ditu menuak azken urteetan.\nHiru eredu daude eskoletako jantokietan. Lehenengoa, bizitza guztikoa, sukaldea eta sukaldariak eskolan bertan dituena. Beste zenbaitetan kanpoko enpresa batek eramaten ditu bere profesionalak eskolara, eta haiek prestatzen dute otordua. Baina hirugarrena da haserre gehien sortzen duena, batez ere gurasoen artean; eredu horretan, janaria egina eramaten dute eskolara, beroa edo hotza, eta eskolan bukatzen dituzte prestatzeko lanak edo berotu eta zerbitzatu egiten dute. Janari lerro hotza edo cateringa esaten zaio horri.\nGuraso elkarte nagusiek ere eredu hori kritikatzen dute gehien, eta salatzen dute lerro hotzak -gero eta gehiago zabaltzen ari da, batez ere ikastetxe berrietan- antz handiagoa duela aurrez kozinatuta dagoen janariarekin eta ez hainbeste etxekoarekin. Erkidego guztietan, dena den, ez daukate egoera bera. Madrilen eta Galizian gehiengoa dira sukaldaria duten ikastetxeak (ikastetxeen %85ek eta %80k beren sukaldeak dauzkate), baina ez da hala gertatzen Andaluzian, Gaztela eta Leonen, eta Euskal Autonomia Erkidegoan.\nZEIN DA EREDU ONENA?\nNutrizioaren Espainiako Fundazioak irudikatu egin du nolakoa izan behar lukeen eskolako jantoki idealak. Lehen platera eta bigarrena eskaini behar ditu, eta postrea ere bai. Menuak txandakatu egin behar ditu haragia, arraina eta arrautzak, eta guarnizioetan, berduren aldeko hautua egin behar du; osatzeko, ogia eta ura eskaini behar ditu. Postrerik orekatuena fruta atal bat da haur eta nerabeentzat, nahiz eta esnez egindako postre bat ere eduki dezakeen menuak astean behin (jogurta, adibidez). Guztira, ikasleek energia arloan dituzten beharrizanen heren bat bete behar du menuak.\nBaina jatea ez da elikatzea soilik. Harremanak egitea ere bada, partekatzea, gozatzea eta ikastea; eskolako jantoki idealak aukera eskaini behar die neska-mutilei osagai eta zapore berriak ezagutu ditzaten, eta horrekin batean, ohitura osasungarriak eta bizikidetza sustatu behar ditu.\nEz dezakegu utzi nutrizioaren ardura guztia ikastetxeen gain. Adituek diote, bai jantokian eta bai etxean, hurbileko elikagaiak hautatzen erakutsi behar zaiela, eta helduaroko dieta antolatzerakoan, fruta eta berdura fresko gehiago sartzen, lekale gehiago eta animalia jatorriko produktu gutxiago. Eta erosketak egitera ere haiekin joan behar dela.\n(Ia) mundu guztiaren esku dagoen zerbitzua\n17.535 ikastetxek daukate, hasi Haur Hezkuntzatik eta Batxilergoraino, jantoki zerbitzua (publikoak dira 10.166. Gainerakoak, pribatuak edo itunpekoak).\nIturria: CEAPAk eskola jantokien inguruan egindako txostena, 2016koa; MECD Datuak eta zifrak, 2016-2017 ikasturtea; Espainiako Osasun Ministerioa.\nAditua: Teresa Valero, informazioaren eta zabalkunde zientifikoaren arloko zuzendaria Nutrizioaren Espainiako Fundazioan: ?Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski?.\nDietista-nutrizionista da, eta ikasleek eskolan zer jaten duten zaintzeko ardura dauka. Teresa Valerok onartzen du aurrerapenak egin direla, baina iruditzen zaio oraindik ere bide luzea dagoela egiteko: ?Eskoletako menu askok oraindik ere gatz gehiegi izaten dute, eta haragia ere gehiegitan jartzen da, eta, aldiz, falta izaten dituzte berdurak eta barazkiak?. Aragoiar hau sinetsita dago haur eta nerabeek egun jaten dutenak baldintzatuko duela etorkizuneko helduen osasuna.\nOngi jaten al dute eskolako jantokia darabilten haurrek?\nGure iritziz, eskolako jantokia kudeatzeko moduak baldintzatzen du hori. Ez da gauza bera jantokia eskolako planean barneratua duen ikastetxe bat, heziketarako beste elementu bat bezala, bere sukaldearekin, elikagai hurbil eta ekologikoekin, edo cateringa edo lerro hotza duen ikastetxe bat, jantokitik urruti dagoen sukalde batekin eta plastiko barrenean birberotzen diren elikagaiekin, kozinatu eta handik egun batzuetara.\nZergatik kritikatzen duzue hainbeste lerro hotzeko janaria, zeina sukalde zentral batean prestatzen den eta hozkailuan gordetzen ikastetxeetan jan arte?\nGarai batean, ikasleek tokiko elikagaiak jaten zituzten ikastetxeetan, zentroan bertan eginak, eta urte gutxian, ikastetxetik hainbat kilometrotara prestatutako produktuak jatera pasatu dira, munduko edozein bazterretatik datozenak, eta hor nabarmen apaltzen da janariaren kalitatea. Cateringaren edo lerro hotzaren sistemarekin, kaltetu egin daitezke elikagaien ezaugarri organoleptikoak (kolorea, zaporea, usaina, testura), eta horiek funtsezkoak dira jaten ikasten ari direnentzat. Plater bat ona ez badago, azkenerako bota egingo dute. Lerro hotzak aukera ematen du egunean milaka menu prestatzeko eskala handian. Ikastetxeetara astean behin edo bitan banatuta, murriztu egiten dira garraio kostuak. Uste dugu, aipatu ditugun arrazoiengatik, horrek zaildu egiten duela ikasleak modu osasungarrian elikatzea.\nEuskal Autonomia Erkidegoan, jantokien %72k cateringa darabilte. Andaluzian %67k, eta Gaztela eta Leonen %47k. Eskolan Arduraz Elikatzearen aldeko Plataformaren ustez, ikasle horiek okerrago jaten al dute?\nEzaugarri organoleptikoetan izaten den kalteaz gain, catering ereduaren beste arazo handi bat da plastiko asko erabiltzen duela. Zenbait ikerketak nabarmentzen duenez, plastikoak izaten dituen disruptore endokrinoek berotzean migratu egin dezakete plastikotik elikagaira da, plastikoaren substantzia toxikoak janarira pasa litezke; hormonen jokabidea imitatzeko gai diren konposatuak dira horrako horiek, eta sail horretakoak dira, besteak beste, A bisfenola edo ftalatoak. Ikerketa horien artean dago INMA proiektua (Haurtzaroa eta Ingurumena), zeinak amen eta haurren datu baserik handiena kudeatzen duen Espainian haurdunalditik hasita (hamalau ospitalek, unibertsitatek eta osasun erakundek gidatzen dute). Osasunaren Mundu Erakundeak ere ohartarazi du plastikoaren konposatu horiek arriskutsuak direla osasunean duten eraginagatik. Eta ez ditut aipatu ontzi horiek ingurumenean dituzten ondorioak.\nOrduan, zuen ustez, eskolako jantokiak ez du lortzen neska-mutilek ohitura osasungarriak ikas ditzaten?\nNeurri handian, ez. Catering sistema asko ari da hedatzen, eta eredu horrek murriztu egiten du hurbileko elikagai freskoen kontsumoa. Horretaz gain, autonomia erkidegoen araudietan dauden aldeek ez dute laguntzen, zeren zerbitzuen ikuskaritza eta kontrolak ez baitira berdinak leku guztietan, eta kontratuen lizitazioak arautzen dituzten klausulen pleguak ere ez.\nEskolako jantokien gaian, ba al da gurasoentzat kezkagarria den beste alderdirik?\nBai. Garrantzitsuena da ziurtatzea eskolako jantokiko elikagaien kalitatea onena izango dela, eta platerak erakargarriak izango direla jaten ikasten ari direnentzat. Baina gurasoentzat kezkagarria da, halaber, errazioak batzuetan eskas samarrak izatea, halaxe erakusten dute guregana iristen diren kexuek, eta prestatzeko modua ere batzuetan ez da ahal bezain askotarikoa. Eskoletako jantoki askok, gainera, ez du gaitasunik eskari guztiei erantzuteko, eta jantokian jateko beharra duten ikasle batzuek ez dute modurik izaten. Beste kexu bat izaten da jantokietan zarata handia egoten dela, eta ikasleek askotan ez dutela izaten behar adina denborarik jateko.\nZer-nolako jantoki mota eskatzen dute, orduan, gurasoek?\nBere sukaldea eta jantokiko langileak izango dituen ikastetxea, eta han bertan kozinatzen den janaria, hurbileko elikagaiekin.\nZure iritziz, ikastetxeek zer-nolako zeregina eduki behar lukete haurrak eta nerabeak elikaduraren arloan hezteko?\nEskolako jantokia funtsezko atala da tokiko elikadura sistemak eraikitzeko, betiere jasangarritasun irizpideetan oinarritzen badira ekonomiaren, gizartearen eta ingurumenaren ikuspegitik. Baina beharrezkoa da hezkuntza komunitate osoa inplikatzea.\nZer behar da lortzeko?\nCurriculumeko eduki gisa txertatu behar litzateke elikadura ikastetxeen hezkuntza planetan, eta irakasle espezializatuak jarri jantokietan, Mediterraneoko dietaren transmisio eta ikaskuntza plataforma gisa joka dezaten, zeinak, gizateriaren ondare ez-materiala izateaz gain, prebentzio lana egiten baitu gizentasunaren aurka. Baina gurasoek ere badugu gure zeregina. Dena ez daiteke utzi erakundeen esku, zeren neska-mutilak elikatzeko zeregina denona baita.\nEta zer egin dezake guraso batek, edo ikasle batek, iruditzen bazaio eskolak eskaintzen duen menua kaskarra dela, ez dituela errespetatzen arauak ezartzen dituen nutrizio irizpideak\nEz gaitezke gelditu besoak gurutzatuta. Guraso elkarte eta federazioek eta Guraso Elkarteen Espainiako Konfederazioak salaketa eta kontrol lana egin dezakete eta zerbitzu egokia eman dezaten borrokatu daitezke. Horretaz gain, administrazio organo independenteak sortu behar dira, lehiaketa irabazi duten enpresen menuak kontrolatu ditzaten, erabiltzaileen kexuak zentralizatu eta aztertu, osasun eta nutrizio arloko kontrolak hobetu eta ikuskaritza horien emaitzak argitaratu.\nZure iritziz, zein dira alarma seinaleak, eskolako jantoki bateko janaria txarra izan daitekeela susmarazten dutenak?\nAurrez prestatuta dauden elikagaiak bakarrik zerbitzatzea, birberotuak, izoztuak, latako janaria eskaintzea edo opil industrialak, hori bada alarma pizteko arrazoia. Zaindu egin behar da, halaber, jantokiak arraina eskaintzen duela astean bitan gutxienez, eta ez dadila izan ez panga eta ez beste espezie arazotsuren bat. Eskola jantoki on batek sasoiko fruta eman behar luke astean hirutan gutxienez, eta berdura egunero (plater gisa edo guarnizio gisa).\nOrduan, zein izango litzateke jantoki eredugarria haurrentzat?\nHorietako bat Granadan dago, Albaicín auzoan. Gómez Moreno ikastetxe publikoko jantokia gurasoek kudeatzen dute orain dela hamar urtetik hona, eta ekoizpen ekologikotik datoz eskaintzen dituen elikagaien %80. Bere sukaldea dauka, eta gehiegizko pisuaren eta gizentasunaren tasa probintzia osoko apalena da, eta sari asko jaso ditu horregatik. Eredu hori lortu behar dugu guztientzat.\nEztabaidarako gaia: jantokiak\nConchita García, gerontologiako medikua eta Osasun Asistentziaren Ataleko idazkaria Espainiako Geriatria eta Gerontologia Elkartean\nMercedes Villegas, Adinekoen Lagunak Fundazioko zuzendaria


11.- Elikagaien Industriaren Lehiakortasun Plana (2014-2016 Luzatuta) - Eusko Jaurlaritza - Euskadi.eus\n11.- Elikagaien Industriaren Lehiakortasun Plana (2014-2016 Luzatuta)\nPlana eguneratzearen eta garatzearen xedea da elikagaien industria sendo, lehiakor eta iraunkor baten garapena bultzatzea, tokiko produktuari eta kalitateari lotuta.\nTestuinguru honetan, planean 8 helburu nagusi zehaztu dira hurrengo 3 urteetarako.\nGaur egungo krisi ekonomikoko testuinguru honetan, lehentasuna da elikagaien industriaren hazkunde ekonomikoa bultzatzea, haren Barne Produktu Gordinaren ordezkagarritasuna areagotzen laguntzeko, enplegua sortzeko, eta, horrela, aberastasunari ekarpena egiteko eta euskal gizarteko langabezia-tasa murrizteko.\nHelburu hori lortzeko, funtsezko egitekoa da elikagaien industriako lehiakortasuna bizitzea, eta eraginkortasuna indartuko duen estrategia bat ezartzea; hori guztia, ordea, lankidetzaren arlotik, balio-katean txertatzearen arlotik eta sinergia bilatzearen arlotik tamaina handitzeko eta banaka onartu ezin daitezkeen erronkei aurre egiteko bitarteko gisa. Izan ere, ezin da ahaztu mikro-ETEak direla, gehienbat, elikagaien euskal sektorea osatzen dutenak.\nBerrikuntzaren aldeko apustua da lehiakortasunaren erdigunea berrikuntza eta transferentzia teknologikoa bultzatzea giltzarriak dira elikagaien enpresei laguntzeko balio erantsia sortzen, tokiko mailan nahiz maila globalean lehiatzeko gai diren produktu lehiakorra fabrikatzearen bidez.\nZenbait arlotan (komertziala, marketina, e-bussiness...) beharrezkoa den ezagutza errazteko sektoreko profesionalei laguntzeko prozesu edo euskarri-prozesu gisa, elikagaien industriarako prestakuntza-plan bat egingo da, "neurrira", sektoreko profesionalizazio maila areagotzeko.\nElikagaien industria eraldatzailearen arazoen zati bat beste sektore ekonomiko batzuekin lotuta dago argi eta garbi. Ekoizpen-prozesuan erabilitako lehengaia hornitzeko iturri gisa lehen sektorearekiko interdependetzia dagoenez, beharrezkoa da elkarren arteko harreman hori bultzatzera bideratutako neurriak hartzea eta elikagaien industriak lehen sektorea bultzatzea. Merkatuaren ikuspuntutik, zenbait helburu argi ere zehaztu dira euskal elikagaien presentzia eta salmentak areagotzeko tokiko, estatuko eta nazioarteko merkatuetan.\nElikagaien Industriaren 2014-2016 aldirako Lehiakortasun Plana hiru urtez egongo da indarrean.\nPlanean zehaztutako 8 xedeak lortze aldera, 5 estrategia definitu dira: Merkatuen garapena eta sustapena, eraginkortasuna bultzatzea, berrikuntza eta transferentzia teknologikoa, laguntza finantzarioa, eta informazioa eta prestakuntza. Jarraian zehaztuko dira estrategia horiek eta haiek ezartzen laguntzeko ekintzak eta egitekoak ere adieraziko dira.\n3 batzorde sortu ziren, eta planaren koordinazioan, jarraipenean eta baliozkotzean parte hartu dute.\nZuzendaritza-Batzordea:Planaren arduradun nagusiek osatzen dute, Nekazaritzako, Arrantzako eta Elikagai Politikako sailburuordeak eta Elikagaien Kalitate eta Industriako zuzendariak, alegia. Horien funtzioa da plana berrikustea eta baliozkotzea.\nGidaritza Batzordea: Organo hau osatzen dute Elikagaien Kalitate eta Industriako zuzendariak eta itsasoaren eta elikagaien ikerketan aditua den Zentro Teknologikoko (Azti Tecnalia), Eusko Jaurlaritzako landa eta itsasertza garatzeko fundazioko (HAZI) eta Euskadiko Elikaduraren Klusterraren arduradun nagusiek. Maila eraginkorrean plana koordinatzen duen organoa da, eta honako funtzio hauek ditu, besteak beste:\nIdazkaritza Teknikoak egindako lana baliozkotzea.\nHura babestea eta aholkatzea.\nIdazkaritza Teknikoa: Eusko Jaurlaritzako, Azti Tecnaliako, HAZIko eta Euskadiko Elikaduraren Klusterreko teknikariek osatzen dute. Planaren kudeaketa-organo iraunkorra da, eta honako alderdi hauetaz arduratzen da:\nHasierako diagnostikoa egiteaz.\nKontraste-taldeak deitzeaz, koordinatzeaz eta dinamizatzeaz.\nPlaneko estrategiak, ekintzak eta egitekoak zehazteaz eta lehenesteaz.\nAmaierako dokumentua egiteaz.


Jantokia | Maristak Bilbao\nSukalde propioa zentroan!\nJantokiko kudeaketa AUSOLAN enpresaren bidez egiten dugu. Bera arduratzen da menuak egiteaz eta prestatzeaz. Jantoki-zerbitzuari gehitutako balio gisa, sukalde propioa dugu.\nGure menuak seguruak, osansuntsuak, jasangarriak eta… zaporetsuak dira\nMenu orekatuak, askotarikoak eta sasoikoak\nJantokiko denborak gure ikasleen irakatsi eta ikasteko prozesuaren parte dira, beraz, beren hezkuntza-proiektu berezia dute.\nEskolako jantokia hezkuntza-eremu integrala eta elikadura-ohitura osasungarriak eta orekatuak bereganatzeko funtsezko ingurunea da, non desberdintasunak gizarteratzetik kudeatzen diren.\nHorretarako, begirale-taldea etengabe trebatzen da, bai elikagaien kudeaketan, bai adingabeek beren prestakuntzaren etapa bakoitzean behar duten zaintzan.\nFamilien eskura jartzen dugu beren seme-alabek jaten dituzten menuak kontsultatzeko atari bat. Bertan, eguneko gainerako janarien osaketari buruzko aholkularitza eskaintzen dugu, elikadura orekatua lortzeko.


Mintzalagun programak 5 urte bete ditu\nIkasturte honetan 20 talde elkartu dira astero, euskaraz aritzeko (taldeak 2-5 pertsonakoak dira), 15 talde Zarautzen eta 5 Zumaian. Guztira 67 pertsona (52 Zarautzen eta 15 Zumaian). Gainera, izena eman duten hainbat euskaldun berrik ez dute talderik izan, nahi (edo ahal) zuten egun eta orduetan talderik ez zegoelako.\nIkasturte amaieran ekitalditxo bat egin ohi dugu, mintzalagunak elkartu eta antzerki, hitzaldi edo antzeko emanaldi batez gozatzeko.\nIkasturte honen amaierako ekitaldia ekainaren 13an izan da (Zarauzko Sanz Enea kultur etxeko sotoko aretoan, 19:00etan). Oraingoan, Joxe Mari Karrereren “ipuin preerotikoak” ipuin emanaldia izan dugu. 40 lagun inguru elkartu gara, ikasturteari amaiera emateko.\nMintzalagun Programak euskaraz dakiten pertsonak (euskaldun zaharrak) euskara ikasten ari direnekin elkartzen ditu astean ordubetez euskaraz hitz egin dezaten. Zer lortzen dugu:\no Euskaldun berriak: euskaraz hitz egiteko aukera du, bertako hizkera ezagutu eta ikasteko; jendea ezagutzeko eta euskaraz aritzeko harreman-sarea zabaltzeko aukera du.\no Euskaldun zaharrak: euskaldun berriei lagundu, bertako hizkera erakutsi, egiten ari diren ahalegina saritu eta aitortu…\nUrola Kostan 5 urte\nIzena emandako pertsonak gehiago izan dira urtero, baina askotan izena eman duten euskaldun berriek ez dute talderik izan, nahi (edo ahal) zuten egun eta orduetan talderik ez zegoelako edo ordutegi horretan euskaldun zaharrik ez zegoelako.\n2013an berrikuntza bat egin dugu eta, mintzalagun taldeen metodologian oinarrituta, hika euskaraz “hika” aritzeko ikastaroa eta mintzataldeak sortu eta egin dugu. 16 lagunek parte hartu dute ekimenean. Lehendabizi 10 orduko ikastaroa egin zuten (eduki teorikoak lantzeko); ondoren, bina orduko bost saio egin zituzten, mintzatalde gidatuetan (irakasleak bideratuta) eta ondoren mintzataldea sortu dute.\nMintzalagunak astero elkartzen dira, euskaraz aritzeko. Hori osatzeko, ikasturte hasieran eta amaieran ekitaldi bana egiten dugu (hitzaldi, diaporama, ipuin emanaldia…). Horrekin batera, irteerak ere egiten ditu udaberri aldera (Zumaiako flyscha, txakolindegira bisita) eta eskualdeko kultur emanaldietara joateko sarrerak zozketatzen ditugu mintzalagunen artean (antzerki, kontzertu...).\nEsker ona mintzalagunei\nUdal Elkarteak, udalek eta programa kudeatzen eta bideratzen dugun guztiok gure esker ona adierazi nahi diegu 5 urteotan parte hartu duten mintzalagunei, euskaldun zahar eta euskaldun berriei. Lehendabizikoei beren denbora librean euskaldun berriei laguntzeko egin duten ahaleginarengatik eta euskaldun berriei egin dieten ekarpenagatik. Bigarrenei, euskara ikasi eta euskaraz bizitzeko egiten ari diren ahaleginarengatik. Eskerrik asko denoi zinez.\nIkasturtea amaitzear da eta udan etenaldia egingo dugu. Irailean ekingo diogu 2013-2014ko izen-emateari. Dena dela, informazioa jaso nahi izanez gero, jo honako helbide hauetara:\no Urola Kostako AEK euskaltegia; Zarauzko Udal Euskaltegia\no Telefonoz: 943 13 01 75\no Emailez: urolakosta@aek.org


FEDORA sarietarako hautatu dute Sirenas-Itsas Laminak-Sirènes hezkuntza-programa, Iruñeko Udalak, besteak beste, antolatu duena | Ayuntamiento de Pamplona\nGazteendako nazioarteko proiektu berritzaileak babesten dituzten FEDORA sariak jendearen bozketa-fasean daude otsailaren 28ra arte\nIruñeko Udala FEDORA sarietarako hautatu dute Sirenas-Itsas Laminak-Sirènes hezkuntza-programarengatik. Udalak, Donostiako Cristina Enea Fundazioak eta Biarritzeko Malandain Balletak antolatu dute elkarrekin programa. Opera eta Balleteko Filantropoen Zirkulu Europarrak (FEDORA) gazteei zuzendutako nazioarteko proiektu berritzaileak hautatzen ditu eta, besteak beste, hautatu du itsas-ekosistemetan plastikoen arazoaren inguruan Bigarren Hezkuntzako lehen zikloko ikasleak kontzientziatzea bilatzen duen ekimen hau.\nGaur egun, hautaketa-prozesua jendearen bozketa-fasean dago. Interesa duen edonor https://www.fedora-platform.com/competition/shortlist#education webgunean sar daiteke, erregistratu eta botoa eman, otsailaren 28a baino lehen. Opera zein ballet proiektu berrien sorkuntzan laguntzen duten etorkizun handiko taldeak babestu nahi ditu FEDORAk, gazteak engaiatu eta hezten dituztenak, alegia. Halaber, plataforma horrek finantzaketa-tresna askotarikoak eta berritzaileak eskaintzen ditu.\n5 talde lehen urtean, eta ikasturte honetan, 15\n2018-2019ko ikasturtean abiatu zen proiektu hau. Iturrama BHIk parte hartu zuen, Iruñeko Bigarren Hezkuntzako ikastetxe guztiei deialdi publiko irekia egin ondoren. Hiri bakoitzeko –Iruña, Donostia eta Biarritz– bost taldek parte hartu zuten. Bigarren edizioan, 2019-2020ko ikasturtean parte-hartzea zabaldu zen eta hiri bakoitzeko 15 taldek parte hartu zuten. Iruñean hautatutakoak honako hauek izan ziren: Hijas de Jesús ikastetxea (Jesuitinas), Iparralde DBHI eta Iturrama BHI. Proiektuak Akitania Berria, Euskadi eta Nafarroa Euroeskualdearen finantzaketa jaso du bi deialdietan.\nDantza eta ingurumen-hezkuntza uztartzen dituen ibilbide-pedagogiko baten bidez, plastikozko hondakinek itsaso zein ozeanoetan duten eragina lantzen dute hiru hirietako taldeek. Hori horrela, programaren bitartez erakutsi nahi da desberdintasunen gainetik badagoela elkarlanean eta lankidetzan aritzeko gaitasuna, ezinbestekoa, egungo munduko arazoei aurre egiteko. Horregatik, kontzientziazioaz gain, bilatzen da ingurumen-erronka horiei aurre egiteko nazionalitate, hizkuntza eta lanbide aniztasuna, urrun dauden diziplinen eta hizkuntzen arteko lotura –hala nola dantza eta ingurumen-hezkuntza– edo ozeanoetako plastikoen arazoaren eta egungo ohituren artean dagoen lotura erakustea.\nIbilbide-pedagogikoa lau etapatan\nProiektuak ibilbide-pedagogiko bat du, lau etapez osatua. Lehenengoan, saio mistoan (koreografia / ingurumena) ingurumen-hezitzaileek programa eta ingurumen-arazoa aurkezten dizkiete ikasleei. Gaël Domenger koreografoak dantzarekiko lehenengo kontaktu bat ematen die ikasleei, itsas-animalia batzuen mugimenduan inspirazioa hartuta.\nBigarren etapa dantza-ikuskizun bera da. Proiektuan parte hartzen duten talde guztiak Biarritzeko Malandain Balletaren ‘Itsas Laminak’ ikuskizuna ikustera doaz. Martin Harriaguek sortutako obrak modu original eta artistikoan planteatzen du plastikoek itsasoetan sortzen duten kutsaduraren gaia. Fase pilotuan zehar, ikuskizuna Donostiako Victoria Eugenia antzokian egin zen, baina 2019-2020ko ikasturtean hainbat tokitan egiten ari da. Hirugarren etapa koreografia-saio bat da. ‘Itsas Laminak’ ikuskizuna eta gero, dantzariekin egiten den solasaldiaren ondoren, Miren Aguirre dantzariak obran ikusitakoan sakondu egiten du talde bakoitzarekin koreografia-saio baten bidez, modu praktikoan, ikastetxean bertan.\nAzkenik, laugarren etapak baliabide-didaktikoekin zerikusia du. Ikastetxeek euren eskura dute baliabide-didaktiko sorta bat, 7 unitatekoa, non ikasgelan lantzeko hainbat metodologia pedagogiko proposatzen baitira. Ikasturtearen hasieratik daude eskuragarri eta curriculum-beharren arabera erabili daitezke, gutxienez bi jarduera egiteko konpromisoarekin. Horietako bat ‘Kanpaina bat diseinatzen’ da, eta bestea, hautazkoa. ‘Kanpaina bat diseinatzen’ jarduerak jendaurrean sentsibilizazio-jarduera bat egitea proposatzen du, proiektuan parte hartzea amaitzean.


Xabier Larrazabal | Zinemako estreinaldiak\nEgilearen artxiboa\t‘Stones in Exile’ dokumentala estreinatuko da gaur Canneseko Jaialdian\nXabier Larrazabal\tIruzkinik ez\nCanneseko zinema jaialdiak aurrera darrai, Urrezko Palma lortzeko lehiara aurkeztu diren pelikuletatik erdiak jada ikusi dira, eta gaur, musikak hartuko du jaialdia: Rolling Stonesen musikak., hain zuzen ere.\nGaur estreinatuko dute Cannesen Stones in Exile dokumentala, taldeak 1972an kaleratu zuen Exile on main street diskoaren grabazioari buruzko dokumentala.\nHori bai, Mick Jagger baino ez da izango gaur jaialdian, gainontzeko taldekideak ere joatekoak baziren ere, azkenean, ezin izan baitute. Ikusmin handia dago lan hau zelan geratu den jakiteko, izan ere Rolling Stonesen lanik esanguratsuena da aditu askorentzat Exile on main street, bai behintzat urteak igarota, euren ibilbidean marka handiena utzi duena.\nEta kontua da diskoaren grabazioa ez zela edonolakoa izan: Ingalaterran Ogasuna euren atzetik zebilen eta horren ihesean, Frantzia hegoaldeko etxe batean grabatu zuen taldeak lana, Cannesetik gertu, eta gau eta egun handik atera barik egin zuten. Han egin zuten denboraldian beti furgoneta bat prest zeukaten badaezpada ere, Polizia agertzen bazen ihes egin ahal izateko, ordutegia zer zen ere ez zekiten eta droga faltan ere ez zeuden; pentsa, Keith Richards heroinara engantxatuta atera zen grabaziotik.\nDokumentaleko produktoreak berak egun haietan bizitako biltzen duen lana “Apocalypse Now rockero” bat dela dio. Stones in exile beraz gaur Cannesen ikusiko da, hain zuzen Exile on main street diskoa atzo bertan mundu osoan berrargitaratu ostean.\nCategories: Zinema jaialdiak\tTags: Cannes, Exile on main street, Rolling Stones, Stones in exile\tRSS


Minbiziagatiko heriotza-tasa handiagoa da gizonezkoetan emakumezkoetan baino | Consumer\nMinbiziagatiko heriotza-tasa handiagoa da gizonezkoetan emakumezkoetan baino\nOndorio hori lortzeko, 36 minbizi-mota aztertu behar dira, sexuaren eta adinaren arabera\nMinbiziagatiko hilkortasun-tasa orokorra handiagoa da gizonezkoetan Estatu Batuetako emakumezkoetan baino, American Association for Cancer Research aldizkariaren “Cancer Epidemiology, Biomarkers and Prevention” aldizkarian argitaratutako azterlan baten arabera.\nMichael B doktorea. Cook, National Cancer Instituteko minbiziaren eta genetikaren epidemiologia-unitateko ikertzailea, eta haren kolaboratzaileek 36 minbizi-motatarako SEER datu-basea erabili zuten, sexuaren eta adinaren arabera. Ikertzaileek aztertu zuten ea minbiziagatiko heriotza-tasak eta gaixotasun horren ondoriozko biziraupen-tasak desberdinak diren generoaren arabera. “Gizonak emakumeak baino gehiago dira minbiziaz hiltzeko joera”, esan zuen Cook-ek. “Minbizi-mota espezifiko gehienentzat hori egia dela aurkitu dugu”, azaldu zuen.\nEmaitzen arabera, gizonen heriotza-tasetan emakumeen artean alderik handiena duten minbizi-motak hauek izan ziren: ezpainetako minbizia (5,51 hildako gizonen artean, eta 1 emakumeen artean), laringea (5,37tik 1era), hipofaringea (4,47tik 1era), esofagoa (4,08tik 1era) eta maskuria (3,36tik 1era). Heriotza-tasa handiena zuten minbizi-motek ere heriotza-arrisku handiagoa izan zuten gizonezkoetan emakumezkoetan baino: biriketako eta bronkioetako minbizia (2,31tik 1era), kolona eta ondestea (1,42tik 1era), pankrea (1,37tik 1era), leuzemia (1,75etik 1era), eta gibeleko eta gibel barneko behazun-hodietako minbizia (2,23tik 1era).\nBost urteko minbiziaren biziraupenaren azterketan, adina, diagnostikoaren urtea eta tumore-estadioa eta gradua hartu zituzten kontuan ikertzaileek, informazio hori eskuragarri zegoenean. Cook eta bere taldea konturatu ziren pertsona baten sexuak ez zuela zeregin garrantzitsurik izan minbiziaren biziraupenean. Minbizi askorentzat, gizonek emakumeek baino biziraupen-indize okerragoa dute, baina desberdintasunak arinak dira. Zaila da edozein kausa konkretu esleitzea, baina batzuen artean desberdintasunak egongo lirateke sintomarik gabeko pertsonengan tumorea detektatzeko jarreran, beste gaixotasun batzuen garapenean eta osasunaren zainketan.\n“Gure ikerketak iradokitzen duenez, minbiziak eragindako heriotzen maiztasun handiena eragiten duen faktore nagusia minbizia diagnostikatzeko maiztasun handiagoa da, minbizia agertzen denean biziraupen txikiagoa baino”, esan zuen Cook-ek. “Minbiziaren intzidentzian genero-ezberdintasun horien arrazoiak identifika baditzakegu, orduan, emakumeen eta gizonen minbiziaren karga murrizteko prebentzio-neurriak har ditzakegu”, ondorioztatu zuen.\nbiziraupen diagnostiko epidemiologia minbizi tumore


Ogi beltza egiten zuten - Ahotsak.eus\nOgi beltza egiten zuten\nOgi beltza egiten zuten Segurako okindegian ogi beltza egiten zuten, irin nahasiarekin. Villafrancatik bidaltzen zuten irina. Hirurogeita hamar zentimo kobratzen zuten ogiko eta hura izaten zen lau pertsonentzako egunerako anoa.\nBideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan ONA-060-019 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus\nSegurako okindegian ogi beltza egiten zuten, irin nahasiarekin. Villafrancatik bidaltzen zuten irina. Hirurogeita hamar zentimo kobratzen zuten ogiko eta hura izaten zen lau pertsonentzako egunerako anoa.\n- Eta Seguran egon ziñazienien zer, edo esan dozu baserriko estiloko ogixa egiten zenduela, eta ogi klase diferenteak egitten zenduezen?\n- Ez, ez, berdiña izaten zan.\n- Dana berdiña.\n- Dana berdiña, amak horixe esan nostan etxera joan nitzanian ogi giñan, ogixa in naben eta esan nostan: “Jesus, hau don ikasi duana?”, “Ze ikasi bihar neben ba?”. Jente dana goziak amorratzen ta, ogixak polittak itten? Ez polittik eta ez zatarrik, ogixak urtetzen zeben modukuak, eta jaikitta eta ondo erreta, ondo tostautak izaten ziren e? Hareitxeri be despreziua, ze, zertan ikasi bihar neban, […] itten, neuk? Zerekin? Gero ogi zurixa itten hasi ziranian, orduan hori zan “el no va más”. Gero nere anaia egon zanian esaten eben, ya ke estraperlua gastau in zan, eta estraperluan ogi zurixa itten ei euen, goizian dirua alde danetatik etorten ziren hona eta oin ezelako dirurik, […] hiru piso edo baeukein erositta ta, bueno, bueno, ze bihar eben ba harek? Harek be bihar eben dana, (...) ez dakit lau seme-alaba edo bost edo zera, eta andria.\n- Eta ogixok , esan dozu ogi zurixa, eta ogi zurixaren aurretik zelakua izaten zan ba?\n- Ha zera, baltza, oin integrala edo jaten daue ba?\n- Horren modukua eta depende, batzutan zeraua, uruna nahastutakua bialketan baotzuen ezin zeken in, ta bialketan baotzuen zeori, gorrixa, uruna gorrixa izaten zan, halakua zaku bat eta bestia bi bialketan baotzun ba orduan gozua izaten zan ogia, oso gozua.\n- Eta ze itten zeuen, zurixa eta bestia nahastu?\n- Nahastu. Eta batzutan bialketan euen nahastuta, orduan (...) Preguntau itten nostain neri, […], nere tio batek Bergarakuak esaten nostan: “ogi zurixa jango dozue zuek, eta nahastuta bialketan doskue”, ezin ziñuan esan orduan ogi zurixa guk jaten doula eta bestelakua emuten xaula bestieri diferentia. “Nahastua bialtzen doskue, tio, eta han ez dao ezer itterik, hau ezin dozu” (...) esaten otsan hala. Nahastuta bialtzen doskue asko, bialtzen daue nahastuta.\n- Eta zuek nundik hartzen zeuen ba uruna?\n- Villafrancatik ekarten euen.\n- Baiña azokatik-edo?\n- Ez, ez, ez. Nik ez dakit nundik erueten euen, ez doz interesau be itten gaiñera nundik eruaten euen, baiña Villafrancatik eruaten euen. Diar itten otsain: “que nos quedamos sin harina”, bueno, bihar holako ordurako euko dozue, horreik kontu horreik ...\n- Gobirnuak kentzen baotsan garixa zeari, baserrittarrari, gero eurak partiuko euein, ezta?\n- Klaro! Ez dakit ba nik ze itten euein, ez dakit nik nungo garixakin, ez dakit ze itten euen, hori ez dozu jakin be ingo gaiñera. Ba halaxe bialketan euen uruna ta itten ziren ogixok eta “setenta céntimos” balixo euen, holako ogi ze batzuk izaten ziren, […] eta tercerako zera eukeindako harekin lau, lau personandako egunerako […]\n- Bai, razionamientua, lau. Eta primerakua eukeiñak ba holakotxe ogitxuak.\nDiru gutxi eta gose handia\nGerraostea baserrian; erroten egoera\nGerra ostean, ogia nola lortzen zuten\nOgi beltza errazionamenduan\nKontrabandoa, Guardiak kontrolatuta


Ada Colauk alkatetzari eutsi dio, Vallsen botoekin «deseroso» | Mundua | Berria\nUdalen osaketa Katalunian\nAda Colauk alkatetzari eutsi dio, Vallsen botoekin «deseroso»\nBCN Canvi-C's-eko hiru zinegotzik eman diote botoa. «Ez da egun zoriontsua», esan du alkateak\nAda Colau Bartzelonako aginte makila hartzeko unean, Manuel Valls eta Joaquim Forn begira dituela. QUIQUE GARCIA / EFE Tamaina handiagoan ikusi\nLau urteren buruan gauzak asko aldatu daitezkeela ikusteko, begiratu besterik ez dago atzo Bartzelonako Sant Jaume plazan gertatukoari. En Comu Podemeko Ada Colau lehen aldiz Kataluniako hiriburuko alkate bihurtu zenean, dena zen poza, emozioa eta festa udaletxe atarian, jendeak zoriondu egiten zuen. Atzo, ordea, harrera oso desberdina izan zuen.\nPlazara bildutako jendeak bazekien Colauk lortu egingo zuela alkatetzan jarraitzea, eta helburu hori erdiesteko PSCko zinegotzien eta BCN Canvi-C's-eko Manuel Vallsen zerrendako zinegotzien botoak izango zituela. Operazio horren kontra, eta Colauren jokaera salatzeko, jendetzaren zati handiena protesta egitera bildu zen Sant Jaumera, mossoen zaintzapean.\nBozgorailuetan eta pantailetan Colau , PSCko Jaume Collboni edo Manuel Vallsen —edo haien zerrendakideen— izena entzun edo ikusten zen bakoitzean, protesta txistuak nagusitu ziren, nahiz eta Colauren aldeko afixa zenbait ere agertu.\nHauteskundeetako irabazle ERCren hamabost botoei uko egin baina alkate izaten jarraitzeko, En Comu Podemeko hautagaiak sozialisten eta Vallsen taldearen babesa izango zuela jakina zen. BCN Canvi-C's-eko sei zinegotzietatik hiruren botoa jaso zuen Colauk, orotara 21 boto. Hala ere, Colauk gutxiengoan gobernatuko du.\nColau kopetilun eta deseroso agertu zen inbestidura saio osoan, baita bere hitzaldian ere. «Ez da egun zoriontsua», aitortu zuen lehen hitzetan, «pentsatuko ez genuen inbestidura zaila izan da». Alkateak eskertu egin zituen jasotako botoak, baita Vallsen alderdiarenak ere. Hala ere, Colauk azpimarratu zuen ez dituela Vallsen botoak bilatu; «ez dugu ezkutatu haiekin deseroso gaudenik».\nBartzelonako alkatetzan beste lau urte politika berritzaileak egiten jarraitzeko nahi zituztela esan zuen Colauk. «Batzuek distantziakide deitzen bagaituzte ere, ez gara inondik ere neutral sentitzen. Ez naiz inoiz alkate independentista izango, ezta independentisten kontrako alkatea ere. Ahaleginduko naiz bartzelonar guztien alkate izaten».\nAurretik hitz egin zuen Joaquim Forni Colauk esan zion konpromisoa hartzen zuela hura bisitatzeko. Eta jakinarazi zuen xingola horia atzera udaletxera itzuliko dela; «ezin da normalizatu preso politikoak egotea».\nHoriek esaterakoan jaso zuen Colauk jendearen txalo orokorra. Izan ere, txistuez gain, atzo arratsaldean entzun ziren babes oihu eta txalo ozenenak, udaletxe atarian eta barruan, Joaquim Fornentzat ziren.\nGeneralitateko Barne kontseilari izandako PDeCATeko zinegotzia preso dago Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren zain. Bere hitzaldian atzo hitz zorrotzak izan zituen Ada Colaurentzat. «Huts egiten» ari zela esan zion. «Kritikatzen dituzun boteretsu horien tresna baliagarria izan zara».\nHauteskundeen irabazle Ernest Maragallek ere argi hitz egin zuen. «Ez gara izango ustezko progresismo ukiezin baten aliatu otzan eta mantsoak».\nEguneko beste protagonistak, Manuel Vallsek, ez zuen eufemismorik erabili. «Jokoan zegoena oso inportantea zen. Hori da zuri hiru boto emateko arrazoia, Colau andrea. Beharrezkoa zen alkate independentistarik ez izatea». Hori bai, gogoratu zion boto horiek gabe ez zela izango alkate. Era berean, elkarren arteko desadostasunak ezagunak izan arren, hitzarmenetarako gonbita egin zion Vallsek Colauri.\nAhoan bilorik gabe erantzun zion Vallsek Joaquim Forni ere. «Uler dezaket hemengo batzuk hunkitzea zurekin, baina Espainian ez dago ez preso politikorik, ezta erbesteraturik ere».\nAlbiol, alkatetzarik gabe\nPPko Xavier Garcia Albiolek ez zuen lortu atzo atzera Badalonako alkate izatea. Helburu horrekin, Guanyem Badalonak eta ERCk PSCko egungo alkatearen alde bozkatzea erabaki zuten.


Bi irudi. Bi hilabeteko epean ateratako argazkiak dira. Irailaren 4koan, Batiste Ezeiza argazkilariak egindakoan, hip hop dantzari gazte bat ageri da, bi eskuak lurrean eta ipurdiak eta bi zangoak airean. Eta parean lau ertzain, aurpegiak kaskoz estalita. Donostiako Gros auzoko Kortxoenea gaztetxea eraisteko lehen ahaleginaren egunekoa da. Testuingurua, batetik. Metafora, bestetik. Herritarra, dantza lagun duela protestarako armatzat. Parean autoritatea, eskuak gurutzatuta eta armak soinean. Bigarren irudia aste honetakoa da. Aurrez Donostia 2016ko hainbat langilek egin bezala, Donostiako Udaleko kultur jarduerak kudeatzen dituen Donostia Kultura enpresa publikoko beste zenbaitek Kortxoenearen aldeko mezua igortzeko argazkia egin dute. Bigarren argazki horrek ere badu bere mamia. Kultura instituzional eta ofiziala ordezkatzen duten langileak izanik, babesa eta sostengua adierazi nahi izan diote kultur alternatibo eta autoeratuaren ikur bilakatu den eredu bati. Talka bat badago, kultur ofiziala vs kultura alternatiboa. Ez da berria talka hori, baina gizartea, politika eta kultura ulertzeko paradigma berriak sortzen (edo eraldatzen) ari diren honetan, indar sinboliko nabarikoak dira bi irudiok.\nHondeamakinek eraitsi zuten Donostiako Gros auzoko Kortxoenea gaztetxea, azaroaren 4ko goizaldean. Eraikin bat soilik ez, gizarte antolaketa-molde bat, kultura sortu eta partekatzeko eredu bat, harremanak eratzeko modu bat eraitsi zuten; hondeamakinek egin zuten lana, baina haiek tresna exekutatzaile baino ez dira, jabego pribatuen interesek gidatu eta botere erakundeek babesturiko tresna. Ez da herrigune bati, zein gizarteari, zein kulturari arnasa ematen dion gune autoeratu eta autokudeatu bat indarrez eraisten duten lehen aldia. Asko dira adibideak. Iruñeko Euskal Jaikoa, 2006an, edo Bilboko Kukutzakoa, 2011n, azken hamarkadako bi aipatzearren.\nGaztetxeek egikaritu eta sinbolizatzen duten kultura alternatibo horrek, agidenez, ez du harreman onegirik izan historikoki erakundeek proposatutako kultur sistema ofizialarekin. Maialen Lujanbio bertsolariak planteatua du oraintsu galdera, Euskadi Irratiko Faktoria saioan: «Gure herri hau inteligentea balitz, gaztetxe mugimendua Europari azaltzeko desiratzen behar luke... Baina hemen botere garbizaleari zapatak zikintzen zaizkio gaztetxeetan, eta Gaztelekuak proposatzen dituzte, tutelatuak eta pasteurizatuak. Posible ote da ba pareta zuridun eremu librerik?».\nÑabardurak egin beharrekoak dira. Hala uste du Beñat A.-k, Kortxoenea gaztetxeko kideetako batek. «Kultura ofiziala zer den argitu beharko genuke, baina Kortxoenearen kasuan ezin da esan kultura ofizialaren gaitzespena jasan duenik, ez gutxienez administrazioetatik datorkigun kulturarena. Hor dugu Donostia 2016ko eta Donostia Kulturako langile ugarirengandik jaso ditugun atxikimenduak. Bi eredu desberdin dira noski, erakundeek ere badute herritarrak kulturaz hornitzeko ardura, baina ezin dira kultura herritarraren oztopo izan».\nKortxoenearekin batera, gaztetxearen molde berria irudikatzen dutenetako bat da Gernikako Astra, zeina 2006an okupatu zuten, eta juridikoki herriko udalak erosi eta lagatako eraikina den. Hango kide dira Leire Lopez eta Oier Plaza. Gaiaren inguruan elkarrekin egindako gogoeta da honakoa: «Askatasun eremu izan nahi bada, derrigorrez egon behar da autonomia kultura instituzionalarekiko. Beharrezkoa da eremu horretan jendeak modu librean pentsatu, egin, kritikatzeko. Horrek ez du esan nahi bizikidetza egon ezin denik kultura instituzionaleko espazioekin».\nHain zuzen ere, Astrak «harreman harmoniatsua» du herriko kultur etxearekin, «nahiz eta jakin beste gauza bat dela». Hori bai, administrazioak «onartu behar ditu espazio autogestionatuak», haien ustetan. «Bizikidetza hori batzuetan gatazkatsua izango da, eta horregatik da beharrezkoa autogestioa, modu autonomoan antolatzea. Baita autofinantzaketa ere. Horrek autonomia ematen du».\nAnder Bolibarrek hamar urte egin ditu Bergarako herriko gaztetxean, Kartzela Zaharra deiturikoan, aktiboki lanean. Haren ustetan, kultura instituzionalarekiko aurkakotasun posizioa «bertan goxoa» bilaka daiteke, «kapitalismoaren presio eltzearen isuri kontzientzia lasaigarria». Alternatibak sortzetik «benetan eragitera» pasatzean dago «gakoa» Bolibarren iritzian, eta horretarako «zailtasunak» dituzte gaztetxeek. «Esentzia galdu gabe lokatzetan ibiltzean dago erronka. Instituzioenganako kritika antolatu gutxi dago, eta leku hori ere bete behar da, baina garaietara moldatuz eta aniztasun ideologikoa kudeatuz. Ezin dut gaztetxe hegemoniko bat irudikatu, bertako kontrakultura ideiak ugaritzen badira, irauli eta sortutakoaren sektore kritikoan jarraituko dutelakoan nago».\nKultur ahotsen sostengua\nTentsioz beterikoa ez ezik, arazotsua izan bada ia beti gaztetxe eta botere instituzionalen arteko harremana, oso bestelako izan da, oro har, kultur sortzaile eta eragileekin izandakoa. Bai Kukutzakoa eta baita Kortxoeneko gaztetxeak hustu eta eraistean, edota eraisteko arriskua usnatu denean, gizarteak emandako erantzun kolektiboak, eta, besteak beste, sortzaileen komunitatetik bideratutako babesak adierazten du gune autogestionatu horiek zer-nolako hauspoa ematen dioten kultur komunitateari. Kortxoenean etengabeko kultur jarduerak egin dira irailaren 4an hura aurrenekoz botatzen ahalegindu zirenetik. Orduko hartan, huste lanak behin-behinean eten zituen udalak, segurtasun neurriak betetzen ez zirelako: epailearen baimenik gabe eta eremua hesitu gabe ari baitziren lanean. Baina, eraisteko arriskua ikusi orduko, hainbat kultur eragilek Kortxoenearen aldeko manifestua sinatu zuten. Euren artean ziren, besteak beste, Oier Guillan, Koldo Izagirre, Edorta Jimenez, Xabier Montoia eta Beñat Sarasola idazleak; Lisabo, Anari, Fermin Muguruza, Rafa Rueda, Andoni Tolosa Morau, Willis Drummond eta Mursego musikariak; eta Alaia eta Jon Martin, Aitor Mendiluze, Maddi Ane Txoperena eta Amaia Iturrioz bertsolariak. Eta beste asko. Ez hori bakarrik; sortzaileak erne jarri eta ia atsedenik gabeko kultur egitaraua osatu zuten, harik eta etxea eraitsi zuten arte. Hainbat kontzertu eskaini zituzten; Fermin Muguruzak eta Xabi Solanok, Anarik, Berri Txarrakek, Mursegok, Jupiter Jonek, Glaukomak, Zea Maysek —Kukutzaren aldeko kantua ere osatu zuen duela lau urtekoan—, Perlakek, Ze Esatek-ek eta Joseba B. Lenoirrek, besteak beste. Sortzaileek, izan ere, jasotakoa itzultzeko nahia sentitu izan dute gaztetxeren bat desagertzeko arriskuan ikustean; ez dira alferrik, beste gauza zenbaiten artean, kultur sortzaile eta dinamizatzaile gaztetxeak, kultur faktoriak. Nor bere berezitasunetik, baina ia guztiek betetzen dute sortzaileari plaza bat eskaintzeko funtzioa. Musika kontuetan bereziki aritu eta mugitu da Tolosako (Gipuzkoa) Bonberenea gaztetxea 1997tik; urtean, 70 bat kontzertu egiten dira han, baita bertso saio, antzerki emanaldi, hitzaldi eta bestelakoak ere. Gainera, musika zigilu bat ere osatu zuten Bonberenea Ekintzak izenarekin. Urtero dozena inguru disko grabatu izan dituzte. Gernikako Astrak, beste esparru batzuk lantzen ditu musikaz gain, ia proportzio bertsuan. 2014an, adibidez, 196 ekitza egin zituzten guztira. Musikarekin loturikoak 37 ziren; hitzaldi, mahai inguru eta eztabaidak 27, zinema eta ikus-entzunezkoekin loturikoak 21, eta arte eszeniko nahiz plastikoekin loturikoak 19. Azkoitiko Matadeixek kontzertu eta zinema eskaintza oparoa izaten du urte osoan; Larrabetzukoak musika eta literatura gertutik zaintzen ditu; kontzertuez gain, genero ikuspegia bereziki landu dutenak dira Zarauzko Putzuzulo eta Getariko gaztetxea (Gipuzkoa)... Horiek eta beste zenbait gaztetxeren dinamika oparoa ikusita (Gasteizkoa, Urretxukoa, Andoaingoa, Oñatikoa, Donibane-Ziburukoa...), ez da astakeria esatea, dozenaka ez, ehunka kontzertu eta kultur ekitaldi egiten direla urtero gaztetxeetan.\nEraitsi berria den Kortxoenea, kontzertuetarako gune izatez gain, kultur sorkuntzarako espazio ere izan da, Beñat A.-k nabarmendu duenez. «Dozenaka musika talde igaro dira Zaratagela izeneko entsegu lokaletik, eta antzerki taldeek ere erabili dute urte hauetan Kortxoenea entseguak egiteko. Gainera, hamaika dantza ikastaro izan da: dantza afrikarra, break-dance-a, euskal dantza, capoeira».\nIon Andoni Del Amo EHUko ikerlari eta Party & Borroka. Jóvenes, música(s) y conflicto(s) en Euskal Herria: transformaciones identitarias a comienzos del siglo XXI tesiaren egilearentzat Euskal Herrian ez da egon gaztetxeen tankerako kultur espaziorik. «Batez ere 80-90etako hamarkadetan, erakundeek programazio kulturalik ia ez zeukatenean. Garai hartan, industria kultural globalaren parean ere kokatu zen gaztetxeetatik sortutako kontrakultura: kale estuetan etorbidean, mainstream-ean, bezainbeste jende zebilen. Musikagintzan batez ere, talde txiki edo berrientzako sekulako aukerak ematen dituzte gaztetxeek, entseguak eta kontzertuak egiteko oinarrizko sare bat; halakorik ez dagoen lekuetan taldeek ia ez dute aukerarik, zirkuitu komertzialetan sartzea lortzen ez badute».\nBestetxe izateko bidean\nKultur zirkuitu alternatiboak eratzeko ezinbesteko dira egun gaztetxeak, etxe okupatuak eta gune autogestionatuak, baina hori baino gehiago dira. Hala uste dute Oier Plazak eta Leire Lopezek. «Norberaren kabuz eta, bereziki, kolektiboan gauzak egiteko gai garela ikasten da. 'Ezin da' erantzuten diete askotan instituzioek herritarren eskaerei. Espazio eta kolektibo autogestionatuetan ikasten da modu autonomoan antolatuz gero kulturan, arlo sozialean, politikan eragin dezakegula. 'Ezin da' horri baietz adierazten duten ekintzekin erantzun ahal diogula».\nEta autoeraketan oinarrituriko esperientzia kolektibo horiek historikoki gazteen errebeldiarekin edo eraldaketa gogoarekin lotu badira ere, geroz eta gehiago dira, gune autogestionatu horiek gazteen esparru huts izatetik harago jo behar luketela edota, are, jada bide hori egiten hasiak direla uste dutenak. Alegia, Gaztetxe izateari utzi, eta gune horiek Bestetxe bihurtzea proposatzen dutenak, Iñaki Segurola idazleak sortu eta aldarrikatutako terminoa erabiliz; «jende helduak ere baduelako eskubidea eta beharra bestelako gauzak egiteko». Edota Europako hainbat lekutan ohi dutenez (Alemanian, Italian...) Zentro Sozial modura izendatzea, gazte ez direnei ere sarbidea erraztuz. «Ez dugu uste gaztetxeak gazteentzako gune bakarrik direnik. Esango genuke etxe sozial gisa funtzionatzen dutela neurri handi batean. Oraindik ere, karga gutxi dituzten pertsonak dira militantziari denbora gehien eskaini ahal diotenak: lanik ez dutenak, seme-alabarik ez dutenak, zaindu beharreko pertsonarik ez dutenak... Errazagoa da egoera horretan daudenak gazteak izatea. Dena dela, gaztetxeak gizarte eraldaketarako gune dira, oro har. Astran ahalik eta zabalen izaten saiatu gara, herritar eta kolektiboen dibertsitatea bilatzen, uste dugulako dibertsitate horretatik abiatuta indar gehiago dugula», nabarmendu dute Plazak eta Lopezek.\nEuskal Herrian, «Astra txiki» asko daudela uste du Ander Bolibarrek. «Zentro sozial autogestionatuaren izendapena hobeto egokitzen da errealitatera. Izena akuilu baino gehiago traba bada, etengabeko aldaketaren pauso logikoa da izen aldaketa ere. Aldiz, kontuan hartzekoa da adin tarte batek behar duen askatasun eta arnasgunearen funtzioa ere; hazitegi subertsiboaren eta alternatiba iraunkorren arteko dantzan asmatu beharra dago». Bergarako Kartzela Zaharrean hainbat kolektibo aritu dira azken urteetan lanean; gazteek eta ez hain gazteek parte hartu dute: Gazte Asanblada, Txapa irratia, Haur eta Guraso Asanblada, Bertso Eskola, Angiolillo liburutegia, Antzerki Eskola... Guztien artean eraikitzen da programazioa. «Adin eta kezka anitzetako jendeak osotasuna ematen dio proiektuari. Umeentzako ipuin kontalari bat aritu daiteke egun batean, eta jai brasildar bat egon daiteke hurrengo egunean, eta, tartean, fracking-aren inguruko hitzaldi bat ere bai».\nDonostiako Kortxoeneak ere badauka gaztetxeak izaten ari diren bilakaera horrekin lotutako proiekturik esku artean: «Datorren ekainean hutsik geratuko den eraikin bat du udalak Kortxoenea zen lekutik 100 metro eskasera, eta gure helburua da eraikin hori eskaintzea espazio gisa, Kortxoeneko proiektuei ez ezik Donostiako eragile sozial eta kulturalei ere, beren proiektuak hantxe garatzeko». Horretarako, Euskal Herriko Unibertsitateko Soziologia departamentuko hainbat irakaslerekin elkarlanean dabiltza. Izan ere, Kortxoeneak bost urteko ibili laburra egin badu ere, irakaspen argi bat atera baitute bertan aritutakoek: «Gogoa eta ilusioa daudenean horrelako proiektuak gauzagarriak direla ikustea izan da ikasgaia».\nBERRIAn argitaratua (2015/11/14)


Izenen falta ez da aitzakia izango | Kultura | Berria\nDurangoko Azokarako, Borda, Cano, Irastortza, Lertxundi, Montoia, Saizarbitoria eta Sarrionandiaren liburuak iragarri dituzte argitaletxeek.\nAlonso eta Jaiorenak kalean dira jada\nDuela hiru urte argitaratu zuen Ramon Saizarbitoriak orain hurrengo nobela, Martutene. JON URBE / ARGAZKI PRESS\nJon Alonso, Itxaro Borda, Harkaitz Cano, Karmele Jaio, Tere Irastortza, Anjel Lertxundi, Xabier Montoia, Ramon Saizarbitoria, Joseba Sarrionandia... Horra hor aurten Durangoko Azokan liburu berria izango duten idazle nagusietako batzuk. Bernardo Atxagak eta Mariasun Landak ere izango dute liburu berririk, haur eta gazte literaturakoak. Lehendik ere bazuen motiborik literaturazaleak abendu hasierako azokara joateko, baina izen horiek indartu egingo dute urteroko hitzordu ezinbestekoa.\nJon Alonso izan da guztien artean goiztiarrena, irail hasierarako kalean eta aurkeztua baitzuen Hiri hondakin solidoak, Eneko Ramirez Lanbas detektibea —irakurleak aurretik Camembert helburu eta Zintzoen saldoan nobeletan ezagututakoa— Euskaltzaindiarekin zerikusia duten afera uher batzuk nola ikertzen dituen erakusten duen nobela bizi eta umoretsua.\nRamon Saizarbitoriaren Lili eta biok da, hala ere, nobelen artean ikusmin handiena piztu duena. Hiru urte dira Saizarbitoriak Martutene argitaratu zuenetik, kritikaren eta irakurleen oniritzia eta sari garrantzitsuak jasotako nobela, Euskadi saria horien artean, eta irakurle asko izango da dagoeneko Saizarbitoriaren lan berria eskuen artean hartzeko irrikan.\nHonakoa da Lili eta biok-en argumentua, Erein argitaletxeak jakinarazi duenez: «Psikologo lagun baten bidez Lili ezagutu du Faustino Iturbe idazle adinean sartuak. Hamabost urteko neska azkarra da Lili, eskolan pattal dabilena, aspertu egiten delako. Lilik bere aitonak emandako Luis Cernudaren La realidad y el deseo liburuaren alea erakusten dio idazleari, Juan Aramendia falangista nafarraren sinadurarekin. Zortzi urte zituela eman zion falangista hark liburua Liliren aitonari, 36ko gerra betean. Frontean zegoen garai hartan Aramendia falangista, Otzetan, eta Liliren aitona inguru hartan bizi zen zortzi urteko mutil koxkorra zen».\nHortik abiatutako traman, 36ko gerrarekin lotura duten kontu asko agertzen dira. Gerra hori eta haren ondorioak oso presente daude Saizarbitoriaren obra osoan, Gorde nazazu lurpean nobelan bereziki.\nAmaia Ezpeldoi ikerlanean\nItxaro Bordak nobela beltza izango du Durangon, Ultimes déchets (Azken hondakinak), Maiatz argitaletxearen erakusmahaian. Izenburu frantsesduna izanagatik ere, euskaraz idatzia da, eta argitalpenean bi hizkuntzetan emana: euskaraz eskuineko orrialdean, frantsesez ezkerrekoan. «Mikronobela bat» dela aurreratu du egileak. «Amaia Ezpeldoiren inkesta bat da, zaborren aurka eta aldeko batailak oinarri, Hazketa 2010 elkarteko kideei zuzendua».\nNobela berrien artean Patxi Zubizarretarena ere izango da plazan, Laranja bat zaborretan, desberdintasun sozialen inguruko gogoetarako bidea ematen duen istorio harrigarri bat kontatzen duen obra, Elkar argitaletxeak iragarri duenez. Baina beste egile askoren eleberriak ere izango dira udazkeneko uztan: Alain Agirre, Jon Arretxe, Gotzon Barandiaran, Karlos Gorrindo, Fernando Morillo, Jasone Osoro, Iñaki Petxarroman eta Bea Salaberri.\nNarrazio liburuei dagokienez, Harkaitz Canorena da, a priori bederen, aipagarrienetako bat. Hamar urte dira orain hurrengo narrazio bilduma argitaratu zuenetik, Neguko zirkua, harrera kritiko oso aldekoa izan zuen liburua. Hamar urteko tarte horretan argitaratu duen lanik garrantzitsuena Twist eleberria izan da, 2011koa.\nBeti oporretan izango du izenburu Canoren liburuak, Xabier Montoiak duela hogei urte kaleratu zuen diskoak bezala, eta Montoia da, hain zuzen ere, Canorekin batera, aurtengo udazkenean narrazio bilduma bat kaleratuko duten idazle bakanetako bat. Montoiaren Hondamendia-k era askotako ezbehar, deskalabru eta hondamendi kontatzen ditu; historiako pasarte ezagun eta ez hain ezagunetan oinarrituak batzuk, gaur egungoak edo etorkizun hurbilekoak besteak.\nHorrez gain, aspaldian poema libururik argitaratu gabeko egile ezagunen itzulera ekarriko du udazkenak, ia urtero bezala: Jean-Louis Davant, Juan Kruz Igerabide, Tere Irastortza, Jose Angel Irigarai eta Xabier Soubelet. Aintzane Galardik, berriz, hirugarren poema liburua kaleratuko du, eta Goizalde Landabasok bigarrena. Karmele Jaioren kasuan, lehen poema liburua du Orain hilak ditugu, eleberriek eta narrazio liburuek egin baitute orain artean ezagun. Jaioren poema liburua, Alonsoren nobela bezala, irail hasieraz geroztik da dendetan.\nNobela moduan irakurgarri\nSaiakeratzat jotzeko moduko edo saiakeratik gertu dauden lan literarioen atalean, Anjel Lertxundiren Zu da nabarmentzekoa. Nobela izan gabe ere, nobela gisa irakur daitekeen liburua da, Erein argitaletxeak iragarri duenez. «Izenburuko —eta testuko— zu hori narratzailearen emaztea da, eta minbizia du. Zu-ri eta berari gaitzaren inguruan bizitzea egokitu zaizkien gorabeherak kontatzen ditu narratzaileak, bizi-ohituren aldatzeak eta egunerokotasuna».\nPamielak aurkeztuko duen Joseba Sarrionandiaren liburu berriak egilearen hitzaldi bat du oinarri: Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultateko Euskal kulturgintzaren transmisioa ikastaroan emandakoa. Hitzaldiaren edukiarekin batera, han jasotako beste hainbat ekarpen ere jasotzen ditu.\nHaur eta gazte literaturari dagokionez, aipagarria da Bernardo Atxagak Xola txakurra berreskuratu duela Xola eta lapurra liburua idazteko. Mariasun Landak, berriz, Oreina bihurtu zen neska kaleratuko du, «orein bihurtutako neskaren ipuinaren gainean sortutako bariazio eta gaurkotze saioa», Pamiela argitaletxearen esanetan, «hango ondorioak balada zaharretik gaur eguneraino ekarriz taxutua».\nItzulpenen jario etengabea\nLiteratur itzulpenen jarioa ez da etengo aurtengo udazkenean ere. Munduko Poesia Kaieretako hiru liburu berriez gain —Ingeborg Bachmannena, Eugenio Montalerena eta Jorge de Senarena—, Sergei Doblatov, Clarice Lispector, Sjon eta Paul Austerren liburu berri bana dago dagoeneko, euskaratuta, liburu dendetan, eta baita James Joyceren Ulises ere, oso oihartzun handia izan duen itzulpen lana.\nAurki beste egile askoren lan euskaratuak iritsiko dira plazara: Eduardo Blanco-Amor, Bill Douglas, Annie Ernaux, David Foster Wallace, Michel Houellebecq, Patrick Modiano, Laurence Stern, Sureau, Jules Verne, Virginia Woolf...


Txikitako oroitzapenak eta uau!!! efektua – Guraso.eus\nTxikitako oroitzapenak eta uau!!! efektua\n2021-12-01\tItsaso Pagoaga\tIruzkinik ez\nItxi begiak eta saia zaitez une batez, txikitako jolas oroitzapen goxo eta dibertigarriena akordura ekartzen. Non jolasten zenuen? Norekin? Zertara? Eta batez ere, ze materialekin?\nMemoria ariketa hau egin izan dudan gehienetan, akordura datozkidan oroitzapenak naturan, anai-arrebekin etxe giroan edota amonarekin igarotakoak dira. Eta oroitzapen horietan jostailuak ez dute presentzia handirik. Sarri, txikitako jolas oroitzapen dibertigarrienetan harriak, makilak, karta baraja “española”, bizikleta edota santxeskia bezalako materialak dira protagonista. Horiek dira, nire jolasen oroitzapenen kutxan goxo gordeta dirauten jostailuak, momentuak.\nEta zure txikitako jolas oroitzapenen kutxan, zein momentu edo material duzu kuttunen? Zein da estimu handiz gogoratzen duzuna?\nGaurko artikuluan txikitako oroitzapenen haritik tiraka, hausnarketa bat egiteko gonbita luzatu nahiko nuke. Oroitzapenak kontutan izanik, zergatik tematzen gara haurra inguratzen duen helduok, gabon sasoian haurra jostailuz “itotzen”? Ez al dira ba, oroitzapen goxo eta dibertigarrienak, jostailurik apenas dauden momentuak?\nSarri aritzen gara helduok tankera honetako esaldiekin marmarka: gaur egungo haurrek jostailu larregi dute, ez dakite jolasten, aspertu egiten dira, materialista hutsak dira…\nLehen esan bezala, badirudi gabon sasoian haurra inguratzen duen heldu orok, haurrari jostailu bat oparitu beharra duela. Eta ondorioz, haurrak, sarri berak eskatu baino jostailu gehiago jasotzen dituela. Baina zenbat denbora ematen du haurrak jostailu horiekin jolasean? Non bukatzen dute, hango eta hemengo jostailuek? Ez al dira aspertzen? Zergatik?\nHaurraren inguruan gauden helduok, nahi dugu haurrarentzat onena eta jolas oroitzapenik goxoenaren parte izatea. Baina batzuetan, ezer erosi edo eskaini aurretik, geratu eta pixka batean pentsatu egin beharko genuke. Zein efektu sorrarazi nahi dut haurrari eskainiko diodan jostailu edo materialarekin? Derrigorrean gabonetan jostailua oparitu behar ote diot haurrari? Eta gainera, oparitzen diodan hori, jasoko dituen beste opariekin alderatuta atzean geratu ez dadin, zergatik ez diot haurrari jostailurik ikusgarriena, ponpoxoena, argitsuena, zaratatsuena, handiena edo garestiena oparitzen?\nHorrelako oparien aurrean, arraroa litzateke haurrak txunditurik ez geratzea. Hango eta hemengo txilio, emozio, urduritasun eta antsietate festa, itzela izan ohi da. Horrelako jostailu opariek sorrarazten duten UAU! efektua berehalakoa da eta helduok lerdea dariola geratu ohi gara. Baina, zer gertatzen da UAU efektu hori behin eta berriz errepikatzean? Edota efektua pasa eta handik 10 minututara edo egun pare batera? Non daude jostailu horiek? Jolasten al dute haurrek jostailu horiekin?\nIdatzi honen asmoa ez da inor epaitzea, baian bai, hausnarketa sustatzea. Ez al da ba hobe izango, material sinpleagoa eskaintzea? Jostailu opari gutxiago egitea? Edota opariak familiako kideen artean adostuak izatea? Edota denon artean opari bakarra egitea? Edo zergatik ez eskaini haurrari plan bereziren bat, jostailu edo material baten ordez?\nHona hemen aukera posible batzuk: jostailu opariak aukeratzerako orduan familiako helduekin hitz egin eta adostea, denon artean material bat erostea edo eskaintzea, jostailu opari denak gabonetan beharrean, urteko beste sasoi batean eskaintzea, jostailu oparien ordez planen bat oparitzea (txangoa toki bereziren batera, scape room bat, elkarrekin jaki gustuko eta goxo bat sukaldatzea, aire librean jolasteko ezkutaleku bat elkarrekin eraikitzea, zinema edo antzerkira elkarrekin joatea…)\nAlternatibak eta aukerak badaude, baina horretarako prest egon behar dugu. Hausnartu, pentsatu eta apustua egin behar da. Bai eta haurra inguratzen duen helduekin hitz egin. Negoziatu, adostu. Izan ere, inor ez da gutxiago izango haurrari, oparia irekitzeko garaian, UAU efektua sorrarazten ez duen jostailu edo material edo planen bat oparitu ezkero. Prest al gaude, gure haurren oroitzapenen kutxan jolas esperientzia goxoenen parte izateko?\nIruzkinik ez "Txikitako oroitzapenak eta uau!!! efektua"


Marihuana plantazio bat aurkitu dute Bilboko erdiguneko etxebizitza batean\nErtzaintzak 80 landare inguru eta sare elektrikoari iruzurrez egindako konexioak aurkitu zituen etxebizitzaren barruan. Etxebizitzako bizilaguna atxilotu dute.\nErtzaintzak Bilboko (Bizkaia) erdiguneko Abando auzoko etxebizitza batean aurkitutako marihuana plantazio bat desegin, eta 40 urteko gizon bat atxilotu du, drogarekin trafikatzea eta kalamua hazteko argindarrarekin iruzur egitea egotzita.\nAtxilotuaren bikotekidea ikertzen ari dira, osasun publikoaren aurkako delitu bat egotzita. Astelehen gauean, 22:00 aldera, Abando auzoko etxebizitza batean balizko liskar bat izaten ari zela jakinarazi zioten Ertzaintzari. Herritarren Segurtasunerako patruila bat bertaratu zen, eta eztabaida bat izan zuten gizon bat eta emakume bat aurkitu zituzten.\nGertatutakoa argitzen saiatzen ari zirela, agenteek marihuana usain handia antzeman zuten etxe barruan, eta gizonak onartu zuen bi gela marihuana hazteko prestatuta zituela.\nGainera, ikuskapenean zehar, etxebizitzako argindar-sarean iruzurrezko konexio batzuk zeudela ikusi zuten.Ondorioz, plantazioaren arduraduna atxilotu zuten, drogarekin trafikatzea eta argindarrarekin iruzur egitea egotzita, eta bere bikotekidea ikertu zuten, estaltzeagatik.\nEAEko Auzitegi Nagusiak zigorra berretsi dio Lantaronen emaztea hil zuen gizonari\n2017ko urrian Lantaronen emaztea hil zuen gizonari Arabako Probintzia Auzitegiak ezarri zion 21 urteko kartzela-zigorra berretsi du Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak.\nEuskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak oso-osorik berretsi du Arabako Lurralde Auzitegiak 2017ko urrian Lantaronen emaztea hil zuen gizonari ezarritako 21 urteko kartzela-zigorra.\nEpaiketa 2020ko abenduan egin zen Arabako Probintzia Auzitegian, herri-epaimahaiarekin. Hilketaren errudun jo zuten, maltzurkeria eta astungarriak aintzat hartuta. Hala ere, ankerkeria baztertu zuten. Gizonak hilketa onartu eta barkamena eskatu zuen.\nKartzela-zigorraz gain, Arabako Lurralde Auzitegiak kalte-ordainak ematera kondenatu zuen gizona. 120.000 euro ordaindu beharko dio seme-alaba bakoitzari, 20.000 euro biktimaren hiru anai-arrebei. Gainera, seme txikiaren guraso-ahala kendu zion.\nEpaiaren arabera, familiaren etxean izandako eztabaida baten ostean, kondenatuak Ana Belen emaztea "hiltzeko asmoz" eraso zuen, "ustekabean, buruaren atzealdean kolpatuz", objektu sendo batekin edo batzuekin, besteak beste, etxeko erregistroan agenteei erakutsi zien mailu batekin.\nEmakumea lurrera erori zenean buruan kolpeak ematen jarraitu zuen erasotzaileak. Guztira, 12 zauri eragin zizkion buruan, heriotza eragin arte.\nEpaimahaiaren arabera, frogatuta geratu zen "bizikidetzako azken aldian larriagotu zen jarrera kontrolatzailea" zuela gizonak emakumearekin. "Berea zela" uste zuen eta ez zuen onartzen beste pertsona batekin harremana hasi izana eta "banantzeko erabaki irmoa" izatea.\nOsasun Ministerioa gaur hasiko da Janssen txe...\nSendagaien Europako Agentziak txertoa...\nAudiorik gabe. Sendagaien Europako Agentziak Janssen txertoa segurua eta eraginkorra dela berretsi ostean, Espainiako Gobernuak asteazken honetan ekingo dio lehendabiziko dosiak autonomia erkidegoetara bidaltzeari, Carolina Darias Osasun ministroak arratsalde honetan jakinarazi duenez. Osasun Ministerioak dituen 146.000 dosietatik 6.850 Euskal Autonomia Erkidegoari (EAE) dagozkio eta beste 2.050 Nafarroari. Sendagaien Europako Agentziak egindako ikerketaren arabera, Janssen txertoa eta Ameriketako Estatu Batuetan antzemandako tronbosi kasuak lotuta egon daitezke, baina albo-ondorio ezohikoak direla ziurtatu eta txertoa segurua eta eraginkorra dela baieztatu du ikerketak.\nMarihuana plantazio bat aurkitu dute Bilboko ...\nErtzaintzak 80 landare inguru eta sar...\nAudiorik gabe. Ertzaintzak Bilboko (Bizkaia) erdiguneko Abando auzoko etxebizitza batean aurkitutako marihuana plantazio bat desegin, eta 40 urteko gizon bat atxilotu du, drogarekin trafikatzea eta kalamua hazteko argindarrarekin iruzur egitea egotzita. Atxilotuaren bikotekidea ikertzen ari dira, osasun publikoaren aurkako delitu bat egotzita. Astelehen gauean, 22:00 aldera, Abando auzoko etxebizitza batean balizko liskar bat izaten ari zela jakinarazi zioten Ertzaintzari. Herritarren Segurtasunerako patruila bat bertaratu zen, eta eztabaida bat izan zuten gizon bat eta emakume bat aurkitu zituzten. Gertatutakoa argitzen saiatzen ari zirela, agenteek marihuana usain handia antzeman zuten etxe barruan, eta gizonak onartu zuen bi gela marihuana hazteko prestatuta zituela. Gainera, ikuskapenean zehar, etxebizitzako argindar-sarean iruzurrezko konexio batzuk zeudela ikusi zuten.Ondorioz, plantazioaren arduraduna atxilotu zuten, drogarekin trafikatzea eta argindarrarekin iruzur egitea egotzita, eta bere bikotekidea ikertu zuten, estaltzeagatik.\nEAEko Auzitegi Nagusiak zigorra berretsi dio ...\n2017ko urrian Lantaronen emaztea hil ...\nAudiorik gabe. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak oso-osorik berretsi du Arabako Lurralde Auzitegiak 2017ko urrian Lantaronen emaztea hil zuen gizonari ezarritako 21 urteko kartzela-zigorra. Epaiketa 2020ko abenduan egin zen Arabako Probintzia Auzitegian, herri-epaimahaiarekin. Hilketaren errudun jo zuten, maltzurkeria eta astungarriak aintzat hartuta. Hala ere, ankerkeria baztertu zuten. Gizonak hilketa onartu eta barkamena eskatu zuen. Kartzela-zigorraz gain, Arabako Lurralde Auzitegiak kalte-ordainak ematera kondenatu zuen gizona. 120.000 euro ordaindu beharko dio seme-alaba bakoitzari, 20.000 euro biktimaren hiru anai-arrebei. Gainera, seme txikiaren guraso-ahala kendu zion. Epaiaren arabera, familiaren etxean izandako eztabaida baten ostean, kondenatuak Ana Belen emaztea "hiltzeko asmoz" eraso zuen, "ustekabean, buruaren atzealdean kolpatuz", objektu sendo batekin edo batzuekin, besteak beste, etxeko erregistroan agenteei erakutsi zien mailu batekin. Emakumea lurrera erori zenean buruan kolpeak ematen jarraitu zuen erasotzaileak. Guztira, 12 zauri eragin zizkion buruan, heriotza eragin arte. Epaimahaiaren arabera, frogatuta geratu zen "bizikidetzako azken aldian larriagotu zen jarrera kontrolatzailea" zuela gizonak emakumearekin. "Berea zela" uste zuen eta ez zuen onartzen beste pertsona batekin harremana hasi izana eta "banantzeko erabaki irmoa" izatea.\n2021-03-30ko bideoen artxiboa\nPCR negatiboa beharko da Iparraldetik Hegoald...\nSalbuetsita daude mugaz gaindiko lang...\nAudiorik gabe. Gaurtik aurrera PCR negatiboa aurkeztu beharko da Ipar Euskal Herritik Hego Euskal Herrira igarotzeko. PCR proba horrek gehienez ere 72 ordu lehenago egindakoa izan beharko du, itsasontziz edo hegazkinez iristen direnei eskatzen zaien gisan. Hala ere, salbuetsita egongo dira mugaz gaindiko langileak, garraiolariak eta mugatik gehienez ere 30 kilometrora bizi direnak. Sei urtetik beherakoek ere ez dute PCR probarik beharko muga pasatzeko. Espainiako Osasun Ministerioaren agindua larunbatean argitaratu zen Espainiako Aldizkari Ofizialean, eta hiru egunera sartuko da indarrean. Arau berria covid-19ak eragindako osasun krisia amaitu bitartean aplikatuko da. Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira pasatzeko, ostera, PCR negatiboa ezinbestekoa da urtarriletik.\nBeste greba egun bat Gipuzkoako erresidentzie...\nBeste greba egun bat Gipuzkoako erresidentzietan, lan-hitzarmenaren alde\nELAk eta LABek deituta, kalera aterak...\nELAk eta LABek deituta, kalera aterako dira berriro irtenbide bat eskatzeko "Gipuzkoan sekula izan den lan-gatazka luzeenarentzat”.\nAudiorik gabe. Gipuzkoako zaharren egoitzetako langileak beste greba egun batera deitu dituzte ELA eta LAB sindikatuek. ELAren kasuan, jada 248 greba egun dira gatazka hasi zenetik. Lan-hitzarmena negoziatzea eskatzen dute, epemugarik gabe luzatu baitzen. Salatu dute "lan-kargak" eta eragin "psikologiko" eta "emozionala" "oso gogorrak" izaten ari direla. ELAk "Gipuzkoan sekula izan den lan-gatazka luzeenarentzat" irtenbidea ematea eskatzen du. "Gipuzkoako erresidentzietan gauzak ez daude ondo. Lan-hitzarmenaren negoziazioak blokeatuta jarraitzen du, eta langileak geroz eta zigortuago daude fisikoki eta emozionalki, pandemiaren eragina dela eta", azaldu dute. Grebaz gain, manifestazioa egingo dute 11:00etan, Donostiako Gipuzkoa plazatik abiatuta, eta Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteekin batera.\n500 herritar baino gehiago erail ditu Myanmar...\nErrepresio gordina jasaten ari diren ...\nAudiorik gabe Myanmarko junta militarrak Estatu Kolpea eman zuenetik bi hilabete betetzear direnean, hazten jarraitzen du manifestari zibilen aurkako indarkeriak, eta gaur gaurkoz, 500dik gora emakume, gizon eta haur erail dituzte indar polizialek, pasa den otsailaren 1ean boterea indarrez hartu zutenetik. Horrez gain, armadaren errepresioak badu beste aurpegi bat, kolpe militarraren aurkako manifestarien atxiloketa masiboena, hain zuzen. Izan ere, nahiz eta manifestazio gehientsuenak modu baketsuan egiten ari badira ere, 2.574 dira dagoeneko atxilotuta dauden herritarrak, Myanmarko Preso Politikoen Laguntzarako Elkarteak (AAPP) adierazi duenez. Joan den otsailaren 1ean, ia hamar urteko demokraziaren ostean, 1962tik 2011ra boterean egona zen Myanmarko Armadak Estatu Kolpea eman zuen eta gobernuko buruzagi nagusiak atxilotu zituen, tartean Demokraziarako Liga Nazionaleko buru Aung San Suu Kyu bake nobela; 2015ean bezala, herritarren % 83aren babesa lortu zuen iragan azaroko hauteskundeetan. Herritarrek hautatutako gobernuaren kontrako Estatu Kolpeak eta Myanmarko herritarrekiko indarkeriak nazioarteko herrialde askoren erantzuna ekarri du, tartean AEB, Erresuma Batua eta Kanada; militarrei eta Armadari lotutako enpresei isunak jarri dizkiete estatu horiek. AEBk astelehenean iragarri zuenez, "2013ko Inbertsiorako eta Merkataritzarako Esparru Akordioaren (TIFA) bitartez Myanmarrekin ezarritako lotura guztiak bertan behera geratuko dira", harik eta "Gobernu demokratikoa" itzultzen den arte, ohar batean azaldu duenez. Japoniak, Indonesiak eta Tailandiak ere Myanmarko Armadari galdegin dio utz diezaiola lehenbailehen herritarren aurka indarkeria erabiltzeari. NBEko Segurtasun Kontseilua bihar elkartuko da herrialdearen egoera aztertzeko; Kontseiluak behin baino gehiagotan eskatu dio Myanmarko Armadari demokrazia berrezarri eta indarkeria behin betiko amaitzeko.


Ibarretxe: "Prozesu erabakitzailea berandu baino lehen hasiko da" - Gipuzko Buru Batzarra\nBere aburuz “ez da koherentea esku batekin elkarrizketa eskatzea eta bestearekin bonbak jartzea”. Etorkizuna, Ibarretxeren hitzetan, “politika, negoziazioa, elkarrizketa, akordioa dira...ez biolentzia\nEuskal gizartearen “presioak” erraztuko du Alderdien Mahaian jarleku hutsik ez izatea\nBere iritzian “normalizazio politikorako xumeak Estatutu Politiko Berrirako proposamenean daude”. Zentzu horretan, arrazoizkoa da EAJk bertan azaltzen diren oinarrietan sostengatzea, azken finean “hauxe dugu, gaur egun eta hemen, gehiengo absolutuaren babesa jaso duen proposamen instituzional bakarra.”\nLehendakariak azpimarratu du Estatutu Politiko Berriaren Proposamenak “atzera-martxarik ez duen bide bat ireki du, Estatuaren erreforma, hain zuzen ere”. “Guk esan genuen Euskadi ez zela Estatu Espainiarraren menpekoa. Euskadiren etorkizuna ez da Madrilen erabakiko, Kongresuak Eusko Legebiltzarrari danbatekoaz erantzun izanagatik ere.”