20 « urtarrila « 2020 « Prentsa oharrak\nSaudi Arabiako ordezkaritza bat Gasteizera etorri da bisitan, bertako hirigintza ereduan interesatuta baitaude\nKategoriak: Prentsa oharrak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 20 urtarrila 2020 18:34\nAlkate Gorka Urtaranek eta Lurraldearen eta Klimaren aldeko Ekintzaren zinegotzi Ana Oregik Saudi Arabiako ordezkaritza bat hartu dute gaur udaletxean, Gasteizko hiri garapenerako ereduan interesatuta baitaude. Hiriko zenbait leku eta udal eraikin bisitatu dituzte ordezkariek.\nHain zuzen ere, Idom ingeniaritzaren eskutik etorri den Saudi Arabiako hirigintza sozietate publikoaren ordezkaritzak bost ardatz informatibotan interesa zuen: oinezkoentzako guneak, garraio publikoa, eraztun berdea, zentro zibikoak eta hiriaren hazkunde eredua.\nPrentsa deialdiak (2020-01-21)\n– Prentsaurrekoa. Gasteiz Kaleidos fundazioaren 2020-21ko lehendakari gisa aurkeztea.\nParte-hartzaileak: Herritarren Partaidetzaren, Gardentasunaren eta Gizarte Etxeen zinegotzia, Borja Rodríguez eta Getafe udalaren alkateordea, Ogasuneko eta Adinekoen zinegotzia, Herminio Vico.\nEguna: urtarrilak 21, asteartea.\nLekua: Zabalganeko gizarte etxea. 5. lantegia.\n– Niño Jesús ikastetxea sortu zeneko 150. urteurrena.\nLekua: Niño Jesús ikastetxea, Tomas Zumarraga Dohatsuaren kalea, 24.\nGasteizen agenda Fiturrerako\nKategoriak: Deialdiak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 13:57\nASTEAZKENA, HILAK 22\n12:30 Euskadiren standaren inaugurazioa\nGasteizko Udaletik hauek joango dira: Maider Etxebarria, lehen alkateordea eta Ekonomia Sustapenaren eta Turismoaren zinegotzia; Felipe García, Enplegu, Merkataritza eta Biltzarren zinegotzia, eta Borja Rodríguez, Udal Administrazioaren eta Eraldaketa Digitalaren, Herritarren Partaidetzaren, Gardentasunaren eta Gizarte Etxeen zinegotzia.\n16:30 Gasteiz eta Araba zikloturismorako helmuga gisa aurkeztea, BH Bikes enpresaren eta Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailaren eskutik.\nLekua: Euskadiren standa.\nAurkezleak: Maider Etxebarria, Gasteizko Udaleko Ekonomia Sustapenaren eta Turismoaren zinegotzia; José Antonio Gómez Danborenea, BH Bikes-en zuzendari nagusia, eta Harkaitz Millán, Basquetour-Turismoaren Euskal Agentziaren zuzendaria.\nPrentsa oharra bidaliko da\nOSTEGUNA, HILAK 23\n10:30 – 11:00 Gasteiz turismo helmuga iraunkor gisa aurkeztea, Biosphere zigiluaren eskutik.\nLekua: Biosphere-ren standa.\nAurkezlea: Maider Etxebarria, Gasteizko Udaleko Ekonomia Sustapenaren eta Turismoaren zinegotzia.\n11:30 – 12:00 Gasteiz Turismo Helmuga Adimentsuen (DTI) sareari atxikitzeko abiarazi nahi diren diagnostikoa eta ekintza plana aurkeztea\nAurkezleak: Borja Rodríguez, Gasteizko Udaleko Eraldaketa Digitalaren eta Gardentasunaren zinegotzia; Maider Etxebarria, Gasteizko Udaleko Ekonomia Sustapenaren eta Turismoaren zinegotzia; Harkaitz Millán, Basquetour-Turismoaren Euskal Agentziaren zuzendaria, eta Elisa Domenech, DTI Vitoria-Gasteiz proiektuaren koordinatzailea Segittur sozietatean.\n12:00 Gasteiz eta Arabako enbaxadoreak aurkeztea.\nAurkezleak: Maider Etxebarria, Gasteizko Udaleko Ekonomia Sustapenaren eta Turismoaren zinegotzia; Cristina González, Arabako Foru Aldundiko Turismo diputatua.\nAurkezpenean jakinaraziko da nortzuk diren enbaxadoreak, eta bertan izango dira haiek.\nGasteizko BH da Estatuan Cycle Friendly Employer ziurtagiria lortu duen lehen enpresa\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: BH enpresa, Cycle Friendly Employer, Gorka Urtaran Alkatea — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 13:43\nTxirrindularien Europako Federazioak aitortu egin du enpresak bere langileen egunerokoan bizikletaren erabilera sustatzeko egindako ahalegina.\nGasteizko BH enpresa Estatuan Cycle Friendly Employer ziurtagiria lortu duen lehen enpresa bihurtu da aste honetan. Europar Batasunaren esparruan sustatutako ziurtagiria da eta dagoeneko hamalau herrialdetako enpresa ugari atxiki dira.\nTxirrindularien Europako Federazioak (ECF) aitortu egin du Gasteizen kokatutako BH enpresak langileen eguneroko joan-etorrietan bizikletaren erabilera sustatzeko egiten duen ahalegina.\n“Bertako enpresen inplikazioa ezinbestekoa da mugikortasun iraunkorreko politikak garatzeko” azpimarratu du Gorka Urtaran alkateak bereizgarria banatzeko ekitaldian.“Mugikortasun Planak atal berezia du industrialdetara, Jundizera adibidez, bizikletaz joateko loturak hobetzeko. Hainbat ekintza bideratu ditugu ildo horretan, baina jarraitu egin behar dugu joan-etorritan aldaketa modala lortzeko estrategiarekin” adierazi du alkateak. Urtaranek adierazi duenez, “hiri berdetik ekonomia berdera pasatu behar dugu, eta horretarako dugu Gasteiz Green Deal bezalako plan bat. Guztion artean burutu behar dugu gure hiriaren aldeko itun hori, eta berderanzko trantsizioa egin ekonomia eta gizartean.\nCycle Friendly Employer (bizikleten lagunak diren enpresak) proiektuak nabarmendu egin nahi ditu egunerokoan mugikortasun iraunkorrarekin emisio kutsagarrien murrizketarekin lotutako neurrien aldeko apustua egiten duten erakunde publiko eta pribatuak.\nBH izan da auditoria gainditu duen Estatuko lehen enpresa. Gaur goizean jaso du ziurtagiria, eta ekitaldian bertan izan dira Gorka Urtaran alkatea eta Ingurumen eta Hirigintza Saileko foru diputatu Josean Galera.\n“BH-rentzat ohorea da ziurtagiri hau eskuratzea eta, halaber, bizikleta garraiabide gisa sustatzen jarraitzeko pizgarri. Gero eta jende gehiago modu iraunkorrean mugitzeko aurrekari izatea nahi dugu” adierazi du BH-ko komunikazio arduradun Alvaro Olasolok.\nBikefriendly Group enpresa arduratzen da, nazio mailan, erakunde publiko eta pribatuek duten egokitze maila ebaluatzeaz eta ECF-k ezarritako parametroak betetzen dituzten enpresak aitortzeaz, eta bertako aholkulari Carlos Martinek adierazi duenez, “BH enpresak ahal bezainbeste errazten die langileei lanera bizikletaz joan ahal izatea, eta hainbat ekintza gauzatzen ditu bizikletaren erabilera sustatzeko”.\nPili Aguado artistak irudimena elikatzeko eta izadia berraurkitzeko gonbitea egiten du Atarian, 50 ilustrazioen bidez\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Ana Oregi IGIren lehendakaria, Ataria erakusketa — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 13:27\n“Basoa gara” erakusketa otsailaren 23ra arte izango da ikusgai bertan\nIngurugiro Gaietarako Ikastegiak Pili Aguado artista tolosarraren “Somos bosque/Basoa gara” erakusketa aurkeztu bihar, asteartez, eta bertan izango da otsailaren 23ra arte.\nIzenburu horren atzean izaki, kreatura eta elementu ugari daude, ilustratzailearen lanetan agertzen ohi direnak, eta oraingo honetan mundu eta pertsonaia irudikatuen artean kokatzen den espazio batean biltzen direnak. Erakusketa ipuin txiki batean oinarritzen da.\nAtarian aurkeztuko diren 50 lanen artean egilearen ibilbide osoan egindako lanak eta erakusketa honetarako propio egindakoak batzen dira. Atzera begirakoa ez bada ere, naturaren inguruko iruditeria artistiko baten bilduma da, zein haren lan osoan agertzen baita.\nArtistak “irudimena elikatzeko eta izadia berraurkitzeko gonbitea egiten digu bere ilustrazioen bidez”, azaldu du IGIren lehendakari Ana Oregik, zeinak hauxe ere nabarmendu duen: “Landareak, loreak, animaliak, izaki asmatuak eta maskarak behin eta berriro agertzen dira, eta gure inguruari begiratzeko leku bat eskaintzen”.\nPili Aguadoren aburuz, baso izateak zerbaiten zati aktibo izatea esan nahi du, bertako izaki guztien elkarreraginen bidez egituratzen den osotasun konpartitu baten zati aktibo. “Haizeak kulunka gaitzan uztea eta lurzoru hezea ukitzea dira inoiz gure jatorria ez ahazteko egin ditzakegun gauza bakarrak”. Izan ere, eta artistak dioenaren arabera, adar marraztuei isiltasuna darie, begirada iheskorrak, piztia arraroak. Gorputzak hostoekin nahasten dira, eta bideak prestatuko gaitu gure burua aurkitzeko urre koloreko suge, sits fluoreszenteen, bularraldean edo belaunetan sortzen diren sustraien, eta inoiz inon izan den ere ez dakigun mundu baten biztanleen artean. “Irudimena baliatuz, ilustrazioak munduan bizitzeko ditugun moduez pentsatu eta horiek berraztertzeko aukera ematen digu. Izan gaitezen, bada, ausart, eta has gaitezen egiten”, azaldu du artistak\nMarrazketa lantegia 9 eta 12 urte bitarteko nerabeentzako\nErakusketaren harira, IGIk “Basoa marrazten” esperimentazio sortzaileko lantegia antolatu du otsailaren 2an, igandez egingo den 9 eta 12 urte bitarteko haurrentzat. Jardueraren xedea ikasleei ilustrazioaren teknika esperimentalen ikaskuntzan hastapeneko saio bat eskaintzea da, bai eta beren lana inguratzen gaituenarekin lotzeko, teknika indibidual ea kolektiboen bitartez.\nUdaltzaingoak IATren kontrol- eta zaintza-kanpaina jarri du martxan\nKategoriak: Udaltzaingoaren eta suhiltzaileen jakinarazpenak — Etiketak: Udaltzaingoaren eta suhiltzaileen jakinarazpenak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 13:02\nUdaltzaingoak ibilgailuak zaintzeko eta kontrolatzeko kanpaina berezia jarri du gaur martxan. Kanpaina horretan, udal-agenteek egiaztatuko dute dagozkien azterketa teknikoak (IAT) eginda dituztela eta hiri-bidetik kenduko dituzte hutsegite tekniko larriak dituztenak edo beren ezaugarriengatik herritarrentzako arrisku argia eragiten dutenak.\nKanpaina urtarrilaren 26ra arte, igandera arte, luzatuko da eta Bide Segurtasuneko Udal Plan Estrategikoan eta Eusko Jaurlaritzaren Bide Segurtasuneko eta Mugikortasun Seguru eta Jasangarriko Plan Estrategikoaren baitan dago.\nUdaltzaingoak larunbatean 49 urteko emakume bat atzeman zuen agintaritza-agenteei ustez desobedientzia larriko hainbat delitu eta eraso egin zizkielako. Emakumea arazoak sortzen ari zen Espainia plazako taberna batean. Hori dela eta, patruila bat eskatu zuten. Agenteek tokia utz zezan eskatu zioten eta une horretan agenteetako baten kontra egin zuen. Hori dela eta, azkenean, atxilotu egin zuten. Guardiako epaitegiari dagozkion eginbideak egin ostean, aske utzi zuten\nUdaltzainek atzo arratsaldean 24 urteko gizonezko bat atxilotu zuten ustez kautelazko neurria hausteko delitua egin izanagatik. Gidabaimenik ez duelako pertsona hori ezagutzen zuen patruila batek ibilgailuan zirkulatzen ikusi zuen Wellingtongo Dukearen kalean emakume batekin batera. Gelditzeko eskatu ostean, egiaztatu zuten oraindik gidabaimenik gabe jarraitzen zuela eta, gainera, emakumearekin lotutako urruntze-agindua zuela. Hori dela eta, atxilotu egin zuten. Gaur goizean geratuko da epailearen esku.\nUdaltzaingoak, asteburuan zehar, 8 pertsona zauritu diren 29 trafiko-istriputan parte hartu du.\nEra berean, alkoholemiako prebentziozko 5 kontrol ere egin ditu eta 80 gidarik baino gehiagok egin dituzte kontrol horiek. Horietako batek emaitza positiboa eman zuen.\nSuhiltzaileek Iruña-Veleia kalean, eraikin bateko igogailuan, izandako sua itzali zuten. Instalazio elektrikoan kalte larriak eragin zituen. Bizilagun bakar batek ere ez zuen osasun-laguntza behar izan.\nLarunbatean, goizaldean, Elorriagako Atea kalean, guztiz kiskalita geratu ziren bi edukiontzi itzali zituzten.\nPlan Orokorraren berrikuspenari buruzko Batzordea (2020-01-27)\nHiri Antolamenduko Plan Orokorraren berrikuspenari buruzko Batzordea urtarrilaren 27ko (astelehena) 10.45ean egitekoa den ohiko bilkuraren gai-zerrenda eransten da.\nLurralde Batzordea (2020-01-27)\nWebgunean dago eskuragarri Lurralde Batzordeak urtarrilaren 27an (astelehena), 9.00etan, egingo duen ohiko bilkuraren gai-zerrenda.\nAraba Ekinean programak negozio aukera berriei erreparatuko die, eta ideia-lehiaketa sendotuko du, sarietan 10.000 eurotik gora emanez\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Alkateorde eta Sustapen Ekonomikoko zinegotzi Maider Etxebarria, Araba Ekinean — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 12:25\n– Hilaren 29an abiatuko da programa, Andre Maria Zuriaren plazan Eskola Enpresen Feria egingo baita\n– “Zure ideiak balio du” lehiaketaren 16. edizioan bederatzi kategoriatako proiektuak sarituko dira\nEkintzaileen ahaleginaren balioa nabarmentzea, talentuari atxikitzeko eta aberastasuna eta enplegua sortzeko. Horixe da Araba Ekinean programaren barruko jardueren helburua 2020rako. Gasteizko Udalak, Arabako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak —SPRI taldearen eta BIC Arabaren bitartez— eta Vital Fundazioak gaur aurkeztu dituzte aipatutako jarduerak. Aurtengo edizioaren lema ‘Moonshotak ekiteko’ izango da. ‘Moonshot’ kontzeptua Apolo XI.aren misioan du jatorria, zeinaren bidez gizakia ilargira iritsi baitzen, eta itxuraz eskuraezinak izan arren lor daitezkeen erronkak adierazi nahi ditu, pentsatzeko eta lan egiteko beste modu batzuk eta erronkei erantzuteko bitarteko apurtzaileak erabiltzen baditugu lortu ere.\nUrtero bezala, Arabako ekintzaileen talentua ikusaraztea izango da lehiaketaren xede nagusia, eta ekintzaile arabarren bokazioak piztu eta elikatzea. 2020ko edizioak Araba Ekinean transbertsalago bat sendotzeko balioko du, urteko ekitaldi puntuala izatetik urte osoan jarraitutasuna duen programa bihurtu baita Ekin Breakfast gaikako topaketen bitartez; izan ere, 2019. urte osoan antolatu dira topaketa horiek, hilean behin, lurralde osoko zenbait lekutan, askotariko sektoreen inguruan, eta 2020an ere ildo berari jarraitu nahi zaio. Jarraitutasunaren berme dira halaber alavaemprende.com webgunea eta sare sozialak, horiei esker komunitate handia sortzen eta sendotzen ari baita gure lurraldean ekintzailetzaren inguruan; horixe zen aurreko edizioan ezarritako helburuetako bat.\nLehen alkateorde eta Ekonomia Sustapenerako zinegotzi Maider Etxebarriak, diputatu nagusiorde Pilar García de Salazarrek, BIC Arabako lehendakari eta Eusko Jaurlaritzako Ekintzailetza zuzendari Aitor Urzelaik eta Vital Fundazioko zuzendari nagusi Axier Urrestik aurkeztu dituzte Araba Ekinean-en aurtengo edizioaren xehetasunak. Besteak beste, “Zure ideiak balio du” sariak sendotu izana nabarmendu beharra dago, gure lurraldean egoitza duten enpresek ematen dituzten sariek 10.000 eurotik gora banatuko baitituzte ekimen irabazleen artean:\n– MIchelin saria, industriaren alorreko ekimen onenari. 1.000 euro.\n– Metxa sari berezia, berrikuntzari: izen bereko azeleratzaileak emango dio saria proiektu berritzaileena denari eta hazteko ahalmen handiena duenari. Saria hurrengo Metxa Bootcamp-erako leku bat da, 4.000 euroan balioetsia.\nEskabideak aurkezteko epea gaur, urtarrilak 20, hasiko da, eta martxoaren 13ko 14.00etan bukatuko. Oinarriak www.alavaemprende.com webgunean kontsultatu daitezke. Lurraldean ekintzailetzarekin zerikusia duten zenbait agentek osatuko dute epaimahaia; martxoaren erdialdera aukeratuko dituzte finalistak, zeinek martxoaren 26an (asteartea) egitekoa den ekitaldian aurkeztuko baitituzte beren ideiak, Goiuri jauregian.\nApirilaren 2an jakinaraziko da nortzuk diren irabazleak, Araba Ekinean-en barruko Ekin Day jardunaldi zentralean. Iazko edizioan 55 proposamen aurkeztu ziren lehiaketara; antolatzaileek ekiteko ideia edo proiekturen bat duen pertsona oro animatu dituzte parte hartzera.\nMartxoaren 26ko jardunaldiaren barruan, laugarren urtez jarraian egingo dira B2B topaketak Goiuri jauregian: horietan, ekintzaileek banakako bilerak hitzartu ditzakete aholkularitza edo finantzaketa entitateekin zein azeleratzaileekin, baita beste ekintzaile batzuekin ere. Parte hartu ahal izateko www.alavaemprende.com webgunean eman behar da izena aurretik. Aurreko bi deialdietan binakako ehun bileratik gora egin ziren, eta lankidetza berriak sortu ziren horietatik.\nEkin Day eta Ekin Breakfast\nAurtengo jardunaldi zentrala, Ekin Day izenekoa, apirilaren 2an egingo da, arratsaldez, Europa biltzar jauregian. Ekintzaileentzako topagunea eta inspiraziorako eta harreman-sareak lantzeko lekua izango da, ohi bezala. Aurten hiru jarduerak osatuko dute jardunaldia:\nMoonshot deritzonak, ekintzaileen talentua hezteko. Hezkuntza eredu eraldatzaileak, ikuspegi berria izaten lagungarriak, gazteenak berritzera eta ekitera bultzatzearren.\nErronka berriei erantzuteko ekintzailetza eta pentsamendu disruptiboa baliatzea aldarrikatzen duten enpresa eredugarrien talde batek azalduko du nola erantzun gure gizarteak eta gure planetak aurre egin beharreko desafio berriei.\nAmaierako hitzaldia, hibridazioari eta Medici efektuari buruz. Sektore, diziplina, merkatu eta kontzeptuen arteko konexio disruptiboak, berrikuntza apurtzaileak sortzeko.\nHorretaz gain, 2020ko “Zure ideiak balio du” sariak banatuko dira, baita “Ekintzaile handia” eta “Araban ekitea” sariak ere. Asistentzia doakoa da, www.alavaemprende.com webgunean aldez aurretik izena emanda.\nEkin Breakfast izenarekin Araba Ekinean-en aterkipean sektore jakinen inguruan urtean zehar egin ohi diren topaketen ildotik, aurten ere zenbait hitzordu antolatu dira hainbat gairi buruz: martxoaren lehen astean, gizarte ekintzailetza landuko da, eta geroago Araban garrantzitsuak diren sektoreei erreparatuko zaie, hala nola ardoa eta industriari, Arabako Errioxan eta Aiarako Haranean topaketak eginez. Ekintza horiek doakoak dira; interesdunek webgunean eman dezakete izena.\n2020ko Araba Ekinean-en barruko lehen jarduera, Eskola Enpresen Feria, urtarrilaren 29an (asteazkena) egingo da, Andre Maria Zuriaren plazan instalatutako karpa batean. 10.00etatik 13.00etara iraungo du. Arabako LHko zenbait ikastetxetako ikasleek Ikasenpresa programaren barruan ikasturte honetan garatu dituzten enpresa-proiektu berrien erakusleihoa izatea da ekimenaren helburua. Standetan berrogeita hamar proiektu inguru aurkeztuko dira, eta ikasleek berek saldu eta erakutsiko dituzte beren produktu eta zerbitzuak.\nIzan ere, Ikasenpresa hezkuntza-programaren barruan, erdi eta goi mailako ikasleek enpresa bat sortzeko aukera dute, proiektua lantzeko prestakuntza eta tutoretza jasoz. Hartara, enpresaren mundua ikasgeletara hurbildu nahi da, eskola-komunitateak ekiteko duen ahalmena sustatuz. Nahi duen orok ezagutu ahalko ditu ekimenok, karpa irekia izango baita.\nArabako unibertsitateko ikasleek ere hartuko dute parte Araba Ekinean-en aurtengo edizioan, ‘Ekin Shoots’ izeneko topaketen bitartez; haiek berek jarritako erronkei irtenbideak bilatzen saiatuko dira, enpresa eta proiektu propioak sortu dituzten beste unibertsitate-ikasle batzuen esperientzietan inspiratuta.\nGoraka datozen enpresentzako ekitaldia\nAzkenik, Startup Europe Week-en ekitaldi bat (#SEW20) egingo da bosgarren urtez jarraian, Europako Batzordearen eta Startup Europe-ren ekimenez; ekintzaileei beren negozio-ideia sustatu eta garatzen laguntzeko xedez antolatzen du Araba Ekinean-ek. Martxoaren 16an egingo da, Europa biltzar jauregian, eta lelo nagusia ‘Talent and innovation are everywhere’ izango da. Ekintzaileei laguntzeko tresnak eta startupak abiarazterakoan talentuak duen garrantzia izango dituzte hizpide jardunaldian, eta doakoa izango da. Araba Ekinean-en webgunean eman ahalko da izena.\n“Luis Aranburu” Musika Estola. Kontseilua 2020-01-22\nKategoriak: Oharrak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 11:02\nItsatsita doa aparteko bilkura ‘Luis Aranburu’ Musika Eskolako zuzendaritza kontseiluko gai serrenda.\nEguna: 2020ko urtarrilaren 22an, asteazkena\nMusika Estola. Kontseilua 2020-01-22


Euskarabideak Nafarroako sektore publiko euskara zabaltzeko aldizkaria argitaratu du\nEuskarabideak Nafarroako sektore publikoan euskara zabaltzeko aldizkaria argitaratu du\nEuskararen inguruan Nafarroako administrazio publikoetan egiten diren ekimenen topagune izan nahi du ENAP argitalpenak\ncamera_alt ENAP aldizkariaren azala. Deskargatu irudia collections Irudi galeria\nEuskarabidea-Euskararen Nafar Institutuak aldizkari bat argitaratu du Foru Erkidegoko sektore publikoan euskara zabaltzeko. Nafarroako administrazioetatik euskararekin zerikusia duten ekimen guztiak zabaltzeko erakundeak aldizkariaren lehen zenbakia bidali die sektore publiko langileei.\nAldizkaria sei hilean behin argitaratzen da formatu digitalean, eta parte-hartzailea izango da, erakundeek egindako ekarpenak barne. Ohar historikoak ere aurkitu daitezke, Nafarroako sektore publikoan iraganean egindakoak gogoratuz. Aldizkariaren edukiak euskaraz idatzita daude eta testu bakoitzaren amaieran gaztelaniazko laburpen bat agertzen da.\nNafarroako sektore publikoko entitateek, Nafarroako Parlamentuak, toki-entitateek edo Administrazioak berak, ekintza kontaezinak egiten dituzte euskararen garapenaren eta babesaren alde, Euskararen Foru Legeak ezartzen duen bezala, batzuetan hizkuntza-plangintza baten barruan eta beste batzuetan beren ekimenez. Euskarabidean ekintza horiek biltzeko eta zabaltzeko beharra ikusi da, ENAP aldizkaria topagune gisa hartuta.\nENAP aldizkariaren azala.\nENAP aldizkariaren alea.\nDownload Euskarabideak Nafarroako sektore publikoan euskara zabaltzeko aldizkaria argitaratu du as PDF


Rompiendo barreras y montando en bici a través de eTwinning: Experiencias con niños de 5º y 6º de Educación Primaria | Etwinning |\neTwinning bidez mugak hautsiz eta bizikletan ibiliz: Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako haurrekin izandako esperientzia\n2016 abendua 12, astelehena 2017 iraila 18, astelehena\nEstefania Nuñez Albiar ikasleak, Albaceteko Hezkuntza Fakultateko Raquel Sanchez Ruiz irakasleak zuzendutako gradu amaierako lana aurkezten dizuegu. Ikerketa lan hau IKTen erabilera pedagogikoari buruzkoa da, zehazki, eTwinningen eraginaren eta bere plataformaren funtzionaltasunei buruzkoa. Halaber, ikasleen konpetentzia digitalaren garapenari dagokionez eTwinningen parte hartzeak dituen abantailak aztertzen ditu eta eTwinningek ikasleentzat dituen onura linguistiko, pedagogiko eta kulturalak nabarmentzen ditu.\nHitz gakoak: eTwinning, atzerriko hizkuntzak, Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologiak, kontzientzia kulturala, gizarte digitala, Lehen Hezkuntza\nGradu amaierako lan (GRAL) honen xedea atzerriko hizkuntzen irakaskuntza urteetan zehar nola garatu den aztertzea da, zehazki, gaur egungo informazioaren eta ezagutzaren gizartean nola inplementatu den aztertzea. Metodo tradizionalak hizkuntzaren alderdi isolatuen irakaskuntzan jartzen zuten arreta eta ez zuten ikasleen parte hartzea ez interakzioa sustatzen. Noranzko bakarreko eredua zen, non irakasleak eginkizun autoritarioa zuen eta ikasleak ezagutzaren hartzaileak besterik ez ziren. Alabaina, atzerriko hizkuntzak irakasteko dauden metodologia berriek ikasleak irakaskuntza-ikaskuntza prozesuaren protagonista bihurtzen dituzte, pentsamendu analitikoa eta kritikoa sustatuz eta jarduera eta proiektuen bidez elkarlana eta parte-hartzea bultzatuz eta, era berean, ikasitakoa eguneroko egoera errealetan aplikatzeko aukera emanez. Horrela, ikasleak oinarrizko konpetentziak eskuratzeko gai dira eta, aldi berean, XXI. mendeko erronkei aurre eginez etorkizunerako prestatzeko gai.\nIldo honetan, lan honen ardatza informazioaren eta komunikazioaren teknologien erabilera da, zehazki, eTwinning plataformarena, izan ere, ikasleei haien nortasuna garatzeko eta hezten ari diren gizarte digitalean osotasunean gizaki izateko behar duten prestakuntza eskuratzeko behar dituzten aukerak eskaintzen dizkie. Gaur egungo ikasleak aro digitalean jaioak dira eta teknologia berriekin batera bizi dira, ez soilik eskolan, baizik eta baita etxean eta inguratzen dituen munduan ere.\nHorrela, lan hau sarrera eta justifikazio batekin hasten da. Bertan, eTwinning plataformaren definizioa, eskaintzen dituen onurak, kide egiteko eta proiektuetan parte hartzeko moduak, plataformaren barruan IKTak erabiltzeko moduak eta plataformak izan ditzakeen desabantailak jasotzen dira gerora hobekuntza neurriak proposatzeko asmoz. Jarraian, funts teorikoak eta xedeak azaltzen ditu; azken horiek, gainera, GRALaren xedeetan eta eTwinning proiektuaren xedeetan banatuta daude. Ondoren, metodologia garatzen da eta gero proiektua eta bere aldiak. Beranduago, ikasleek eta irakasleek nolako emaitzak lortzea espero den komentatzen da eta ondorioak ateratzen dira. Amaitzeko erreferentzia bibliografikoak eta eranskinak jasotzen dira.\nLan honen bidez eTwinning ikasgeletan erabiltzeak dakartzan onura linguistiko, pedagogiko eta kulturalak nabarmentzen dira, bereziki balioetan heztearekin lotuz. Halaber, teknologia berriek gaur egungo heziketan duten garrantzia azpimarratzen da, baina arriskuak ere kontuan hartuz; hortaz, teknologia berriak era egokian erabiltzeko jarraibideak eta aholkuak proposatzen ditu. Horrez gain, plataformak hezkuntza erkidegoan duen eragina aztertzen du berrikusketa bibliografiko bat zein proposamen didaktiko bat eginez.\nProposamen hori Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako ikasleekin eTwinning proiektu bat egitean oinarritzen da. Bertan, alderdi linguistikoez gain osasunarekin zerikusia duten alderdiak lantzen dira eta egunerokoan ohitura fisikoak sustatzen dira ikaslea ardatz duen irakaskuntza baten bidez eta berak gizartean parte hartze aktiboa sustatuz. Proposamena bi ikastetxerentzat pentsatua dago -bata Espainiakoa eta bestea Danimarkakoa- eta xede nagusia ingelesa atzerriko hizkuntza moduan erabiliz harremanak sortzea da, horrela bizi estilo osasungarriei buruzko zereginak egiteko. Gainera, ikasleek elkarri adore emango diote bizikletan ibiltzeko eta, aldi berean, haien kulturak ezagutuko dituzte, trebetasun komunikatiboak hobetuz. Diziplinarteko proiektu bat da, Heziketa Fisikoko irakaslearen eta tutoreen laguntzarekin. Ikasleek 4 edo 5naka lan egingo lukete, halako moduz non elkarri laguntza eman diezaieketen eta elkarlanean eta kolaborazioan ikas dezaketen ikaskuntza adierazkorraren eta aurkikuntzaren bidez. Horrela, amaieran, zenbait produktu lortuko lirateke, besteak beste, galdetegiak erantzutea, blog bat sortzea, aurkezpen digitalak, posterrak eta liburuxkak egitea. Ikasleak era jarraian eta globalki ebaluatuko lirateke, alderdi guztiak kontuan hartuz, ez soilik kognitiboki baizik eta baita sozialki eta emozionalki ere, eta nork bere burua eta bere ikaskideak ebaluatzeko aukera izango lukete.\nIkasleek motibazio handia izatea espero da, atzerriko hizkuntza komunikatzeko baliabide gisa erabiliz, talde lanaz gozatuz eta jorratu beharreko gaiak barneratuz. Irakasleei dagokienez, irakasterakoan teknologia berriak erabiltzea espero da, era horretan ikasleek behar dituzten aukerak eskainiz.\nAzterlanak teknologia berriek eta, hortaz, eTwinning plataformak hezkuntzan duten garrantzia nabarmentzen laguntzen du, onura ugari baitakartza. Horrez gain, ikasleak bizitzako alderdi guztietan hez daitezen ahalbidetzen du, ezagutzak barneratzen dituztela kontuan hartzeaz gain, dakitena praktikan jar dezaten ahalbidetuz eta komunikatzeko egiazko helburu bat proposatuz, atzerriko hizkuntzen irakaskuntzan eta ikaskuntzan funtsezkoa baita.\nEstefanía Núñez Albiar\n2016 abendua 12, astelehena 2017 iraila 18, astelehena Tagged: competencias básicas, Facultad de Educación, investigación, Trabajo de fin de grado, trabajo fin de grado\n← La importancia de Educar en la Ciudadanía Digital\nVideoanimación “La colaboración en eTwinning” →\n03 aza, 2020


IRAKURAZALE KLUBAREN IV EDIZIOA – Bolintxi\n17 urria, 2016 17 urria, 2016\nHala ere, ordezko paregabea suertatu zaigu: Aixa de la Cruz, idazlea bera eta Ingeles Filologian lizentziaduna. Gainera, klubaren aurreko edizioko partaideok ondo asko ezagutzen dugu, aurreko ikasturtean berak idatzitako “Modelos animales” kontakizun-liburua irakurri eta jorratu baikenuen, saioan berak ere parte hartu zuelarik.\nAurpegi berriak eta asko dagoeneko ezagunak, Aixa kasu klubeko beteranoontzat… non berriro ere emakumeak garen nagusi.\nHasteko Aixak “Animal Farm” (gaztelaniaz “Rebelión en la granja” eta euskaraz “Abereen etxaldea”) liburuaren egileaz aritu zitzaigun, klasiko modernoa goitik behera. Aipatu zigunaren arabera, George Orwell idazleak erabilitako pseudonimoa zen, benetako izena Eric Blair zuen eta. Horrelaxe egin zuen idazten zituen lanek sortu zitzaketen nahigabeetatik senideak libre gera zitezen, hasierakoetan gaztaroaren gabeziaren berri eman zuen eta. Gerora ere, bere lanek polemika ikaragarria eragin zuten, eta familia horietatik kanpo utzi nahi izan zuen.\nIdazlea ere oso ezaguna zen gure taldekide askorentzat, berak idatzitako “1984” liburua klubaren lehenengo edizioan irakurri genuen eta. Gainera azken aldi honetan telebista saio batek ospetsu egin du liburua, bertako “Anaia Nagusia” figura “1984” liburutik dago-eta hartuta.\nGure moderatzaileak esan zigun liburu horretan distopia, zientzia fikzioa, erabiltzen bazuen ere, oraingo hau alegoria bat dela: egitura sinple eta erraz-erraza erabiltzen du ezin latzagoak diren gertakizunak azaltzeko. Galdetu zigun ea genero honen beste adibiderik ezagutzen genuen , eta Bibliaz gain, beste batzuk aipatu ziren, esate baterako: “Eraztunen Jauna”, “Eulien Jauna” edo Ivan Repilaren beraren “ El niño que robó el caballo de Atila”.\nNabarmentzekoa da liburuari darion umore kutsua, gerora ere aipatu genuena egunotan egiten ari den “Bilboko barrea” jaialdiaren harira, non batzuok aurreko edizioan gurekin egon zen Sara Mesari eta Jon Bilbaori (laster gure saioetako batean) entzun ahal izan genien.\nGaur jorratzen ari garen lanean Errusiako iraultzek 1917an ekarritako gertakizunak azaltzen dira. Gainera liburu hau Bigarren Mundu Gerran idatzi zen, asaldura nagusi zen garai historiko batean.\nHorrela bada, pertsonaien paraleloak topa ditzakegu: Iraultzaren hasiera iragarri zuen txerria, ideologoa, Marx edo Lenin izan liteke, Napoleon Stalin da argi eta garbi, Snowall (purgan kaltetu atera zena) Trotski da eta beste animalia batzuek beste gizarte maila batzuk irudikatzen dituzte. Boxer zaldia, zakarra baina prestua eta zintzoa, langileriaren isla da, behor kaskarin eta harroputza berriz, aristokrazia eta oligarkiarena, hasieran ez zena iraultzaren aurka azaldu, baina poliki-poliki alde batera utziz joan zena. Astoak, beti protestaka, intelektualak irudikatzen ditu, zer zebilen txarto azpimarratzen dutenak baina alde positiboak apenas aipatu (eta hori Orwellek zioen, Espainiako Gerra Zibilean fazismoaren aurka aritu ondoren, erabat erreta atera zen gizonak). Belea eliza da; txakurrak ejertzitoa, polizia edo zerbitzu sekretuak; hegaztiak edo untxiak beharbada baserritarrak, zer gertatzen den oso ondo ez dakitela.\nArdiek komunikabideak irudikatzen dituzte, behin eta berriro lelo txatxuak esanez eztabaida zantzu txikiena ere itotzen dutenak… Pertsonaiek egiten dituzten ekintza batzuk, adibidez etxaldeak, auzokide batzuekin lehenengo eta beste batzuekin gero, zuraren salmenta negoziatzen duen uneak Sobiet Batasunak hasiera batean Hitlerrekin egindako itunarekin du zerikusia, gero Aliatuekin batera bere aurka aritu bazen ere.\nAipatu zen ea agintari nagusi gisa txerria aukeratzea txiste hutsetik haratago doan zerbait zen eta Aixak esan zigun ziur aski arrazoia zera zela, txerriak gizakiekin antz handien duten animaliak direnez, etxaldeko animaliarik azkarrenak zirela uste izango zela eta beharbada, lotuta egongo dela iraultzen jatorria intelektualengan dagoelako ideiarekin.\nTxerriak gizakiekin ia guztiz nahasten diren eszena horrek hausnarketa eragin zigun. Horrela bada, tarte batez aritu ginen botereak beti usteltzen duen ala ez eztabaidatzen.\n“1984” irakurrita genuenok bat etorri ginen hark “Abereen etxaldeak” baino kalitate literario handiagoa zuela esatean… Baina horrez gain, lan labur honen balioa nabarmendu genuen, 100 orrialde eskasean argi eta garbi azaltzen baitigu gaurkotasunik galdu ez duen errealitate bat, eta hori guztiori baliabide gutxiz, gainera.\nAixa de la Cruzek esan bezala, Orwell izugarri kezkatzen zuen politikak hizkuntza nola instrumentalizatzen zuen jakiteak. Izan ere, eleberrian argi eta garbi azaldu zuen hori, agintarien beharrak aldatzen diren neurrian berridazten doazen leloen bidez, “animalia guztiak berdinak dira… baina batzuk besteak baino berdinago” lelo zentzunbakoa delarik leloetan txepelena.\nHizkuntzaren inguruko kezka honek gaur egun bizirik dirau, ongi asko konprobatu daitekeenez irratia entzun edo telebista ikusiz, adibidez egun hauetan Alderdi Sozialistak PPren hautagaia Estatu Espainiarreko gobernuko presidente izendatzeko afera horretan “abstentzio” hitza saihestu nahi duela ikusten dugunean,\nGogorarazi genuen hurrengo saiorako Gabriela Ibarraren “El comensal” liburua aukeratu genuela. Eta Elvira Navarro, berorren editorea, Aixaren laguna izateaz gain, azken egunotan oso polemikoa izan den liburu baten egilea denez (“Los últimos dias de Adelaida García Morales” Victor Erice bere senar ohiaren inguruko fikzioa), saioa errealitate eta fikzioaz hitz eginez amaitu genuen, pertsonaia errealen inguruan idazteaz zilegi zen ala ez izan genuen amaierarako mintzagai nagusi.\nAmaitzeko Aixak liburu bat gomendatu zigun: Angela Carterren “La cámara sangrienta y otros cuentos” hain zuzen.\nTira, beti bezala, kontu-kontari eman genuen saioa konpainia ederrean. Hilaren 18an berriro elkartzeko irrikaz agurtu genuen elkar, egun horretan Ivan izango dugularik gurekin Ibarraren “El comensal” liburuaz solasean aritzeko.\nHan egongo gara eta beti bezala, zuei kontatzeko prest.\nPosted in: AGENDA,IRAKURKETA KLUBA | Tagged: AIXA DE LA CRUZ, EKINTZAK, IRAKURKETA KLUBA, IVAN REPILA, LIBURUTEGIAK\nAte irekietako jardunaldia: Foru Liburutegia barrutik


Frankismoaren krimenen aurkako salaketa jarriko du Gipuzkoako Aldundiak | Euskal Herria | Naiz\nFrankismoaren krimenen aurkako salaketa jarriko du Gipuzkoako Aldundiak\nGipuzkoako Bizikidetza eta Giza Eskubideetako foru zuzendariak, Maribel Vaquerok, iragarri du frankismoaren krimenen aurkako salaketa jarriko duela, gerra garaian fusilatutako gipuzkoarrei buruzko txostena –980 biktima jasotzen ditu– oinarri hartuta.\nNAIZ|DONOSTIA|2017/09/13 11:14|Iruzkin 1 Eguneratua:\nGipuzkoako Bizikidetza eta Giza Eskubideetako foru zuzendari Maribel Vaqueroren hitzartzea. (GIPUZKOAKO ALDUNDIA)\nEHUko Kriminologia Institutuak antolatu eta Paco Etxeberriak zuzentzen duen ‘Violencia masiva, fosas comunes y derechos humanos. Perspectivas desde las ciencias forenses y sociales’ uda ikastaroan hartu du parte Vaquerok eta bertan eman du frankismoaren krimenen aurkako salaketa jartzeko erabakiaren berri.\nVaquerok gogoratu duenez, epaitegietara jotzeko erabakiak Batzar Nagusiek iazko urriaren 5eko osoko bilkuran eginiko eskariari erantzuten dio. Zehazki, Gipuzkoako Aldundiari eskatzen zitzaion «Estatu espainiarreko epaitegietan ekimenak irekitzea ahalbidetu zezala, argitzeko diktadura frankistak gure lurraldean eginiko gizateriaren aurkako krimenengandik izan ditzaken erantzukizunak».\nEskaria jaso ostean EHUko Giza Eskubide eta Botere Publikoen Katedrara jo zuen Aldundiak, Gipuzkoan frankismoaren krimenen aurkako salaketak jartzeko aukerak aztertzeko. Vaquerok esan du jakitun dela Estatuko espainoleko fiskaltza eta epailetzaren «jarrerek eragotzi eta geldiarazi» egiten dituztela delitu hauen aurkako neurriak.\nVaqueroren esanetan, egoera hau ez da ematen «lege bideak edota arrazoiak» falta direlako, baizik eta «giza eskubideen arloko nazioarteko zuzenbidearen interpretazio mugatua ezarri delako».\nVaqueron nabarmendu du, aipatu Katedraren txostena oinarri, Aldundiak giza eskubideen defentsa duela xede. «Badakigu egungo egoeran zaila ematen duela, baina lan egitera goaz. Lege eta eskumenen aldetik mugatuta gaude agian, baina epaitegietako ekintza hauek ondo bidean jartzeko zuzenbidean eman behar den aldaketa hori gauzatzen lagundu nahi dugu», nabarmendu du.\nModu honetan, foru erakundea bidea egiten hasiko Estatuko epaitegietan ekintza judizialak egiteko. «Salaketak jarriko ditugu ezagutzen ditugun delituengatik, horretarako jada baditugun datu baseak baliatuz. Aldi berean, eskura dauzkagun informazio baliabide eta beste motatako laguntzekin jarraituko ditugu babesten gertaera lazgarri hauen biktimentzat egia, justizia eta erreparazioa lortzeko lanean ari diren elkarteak», esan du.\nVaquerok zehaztu du Aldundiaren salaketa frankismoak 36ko Gerran fusilatu zituen gipuzkoarrei buruzko txostenean egongo dela oinarrituta. Ikerketa honek 980 biktimaren datuak jasotzen ditu, «bortxaz hil zirenak epaiketarik gabeko exekuzioetan edota bermerik gabeko epaiketen testuinguruan, edota indarkeriaz desagertu zirenen kasuak».\n1936an «askatasunaren defentsan aritutakoak» omendu dituzte Donostian\nManifestazioa egingo dute etzi Gasteizen, Altsasuko gazteekin elkartasunez\nLa Policía Foral recoge denuncias por una estafa mediante Whatsapp hackeado\nRusia, condenada al éxito de Vladimir Putin


Henri Lefebvre - Wikipedia, entziklopedia askea.\nHenri Lefebvre (Hagetmau, Landak, 1901eko ekainaren 16a - Nabarrengose, Bearno, 1991ko ekainaren 29a) frantses filosofo eta soziologoa zen. Frantziako Alderdi Komunistako teorialari nagusia izan zen, 1958an alderditik egotzi zuten arte. Lefebvreren iritziz, filosofiaren eta langile-iraultzaren arteko zubia eskaintzen du marxismoak, gizartea bere osotasunean aztertzen duen jakintza den neurrian. Lefebvrek gaur egungo gizarteko egiturak aztertu zituen, eta gidaturiko kontsumo-gizarte burokratikotzat jo zuen gaur egungo gizarte-sistema. Haren arabera, etengabeko kultura-iraultzaren bidez baizik ez da gaindituko ideologia burgesaren alienazioa.\nHagetmau, 1901eko ekainaren 16a\nNabarrengose, 1991ko ekainaren 29a (90 urte)\nMichel Clouscard (en)\nAntoine Savoye (en)\nFrancis Gandon (en)\nfilosofoa, politikaria, soziologoa, unibertsitateko irakaslea, literatura-kritikaria, Frantziako Erresistentziaren kidea eta geografoa\nObra nagusiak: La Conscience mystifiée (1936), Le Matérialisme dialectique (1939) eta La Somme et le Reste (1959). Frantsesez, ingelesez eta alemanez idatzi zuen.\n1978an, Frantziako Alderdi Komunistara itzuli zen, haren ustez alderdiak Moskurekiko independentzia handiagoa izateak lan politikorako eta ezkerrarekin eztabaidatzeko kondizio berriak sorrarazi baitzituen, horrek berekin bere pentsamendu askeari uko egitea ekarri gabe.


Nafarroan zazpi koronabirus kasu baztertu dituzte | Gizartea | Berria\nNoiz sortua: 2020-02-24 17:18:14\nNafarroak koronabirusaren aurkako protokoloa aktibatu du, eta Osasunaren Munduko Erakundeak "balizko pandemia" kasu baterako prestatzeko eskatu du. Koronabirusaren heriotza tasa %2 eta %4 artekoa da Wuhanen, eta %0,7koa, berriz, handik kanpo.\nGizon bat Hagan (Herbehereak) maskarilla bat erosten. Phil Nihjuis/EFE Tamaina handiagoan ikusi\nNafarroako Gobernuko Osasun sailak zazpi koronabirus kasu baztertu ditu, eta beste bi pertsonaren emaitzak bihar jakinaraziko ditu. Oraindik indarrean jarraituko du Osasun Sailak koronabirusaren aurka aktibatu duen protokoloak. Horrenbestez, kontrolak egiten jarraituko dute gaixotasunaren sintomak dituzten eta Italiako Lonbardia edo Veneto eskualdeetan egon diren herritarrei. Probak egin dizkieten herritarrek etxean edo Nafarroako Ospitale gunean bakartuta egon behar izan dute, eta orain bizimodu normala egiten jarraitu dezakete, baina bi astean euren buruari jarraipena egin beharko diote, sintoma gehiago agertzen ez zaizkiela edo oraingoak okerragora ez doazela ziurtatzeko.\nGaur piztu dira alarmak Nafarroan. Albiste agentziek zabaldu duenez, Nafarroako Ospitale Guneak koronabirusaren aurkako protokoloa aktibatu du, lau pazientek birusa izan zezaketelakoan. Lau ikasle artatzen ari direla esan dute, horietatik hiru italiarrak. Berriki izan dira Italian, eta sintomak dituztela-eta artatu dituzte.\nBizkaian, Barakaldoko Gurutzetako ospitalean ari dira artatzen ustezko koronabirus kasuak. Oraingoz, ordea, ez da kasurik baieztatu. Eusko Jaurlaritzak gainera, ez du daturik emanen positiborik ez dagoen bitartean. Gaur-gaurkoz ez dago baieztatutako kasurik.\nNazioartean kezka handia eragin du Txinako Wuhan hirian zabaltzen hasi zen birusak. Txinan jadanik 1.770 dira birusaren ondorioz hildakoak, eta 77.150 kutsatuak. Osasunaren Mundu Erakundeko lehendakari Tedros Adhanom Ghebreyesusek gaur adierazi du mundua “balizko pandemia” baterako prestatu behar dela. Osasunaren Mundu Erakundekoek, gainera, nabarmendu dute ez dela errealista mundua “gelditu” eta estatuen arteko transmisioa etetea. Birusa azkar zabaltzen ari den arren, heriotza tasa %2 eta %4 artekoa da Wuhanen, %0,7koa handik kanpo.\nTxinaz harago, birusaren agerraldia nabarmena da Ipar Korean, Iranen eta Italian. Italia iparraldean, sei dira hildakoak, eta 229 pertsona daude kutsatuak. Gehienak adinekoak dira, aurretik ere gaixorik zeudenak. Egoera hori ikusirik, hamar bat herri bakartu zituzten herenegun —50.000 lagun inguru—, eta Veneziako inauteriak bertan behera utzi behar izan dituzte; Milanen eta Turinen, eskolak, museoak eta tabernak itxi behar izan dituzte. Veneto, Lombardia, Piemonte eta Emilia-Romagna probintzietan atzeman dituzte kasu ia guztiak. Italiako Gobernuak oraindik ez du aurkitu zein den kutsaduren iturria, baina Lombardiako Lodira eta Venetoko Vo'Euganeora mugatu dute.\nBrexit-az geroztiko jaitsierarik handiena gertatzen ari da Europako merkatuetan. Indize nagusiak %3tik behera amiltzen ari dira, eta jaitsiera %4ra heldu da Italiako burtsa nagusian, Milanen. Balio gehien galtzen ari direnen artean daude hegazkin konpainiak —Txinarako hegaldiak eten egin dira—, turismoari lotutakoak eta Txinako merkatuarekiko menpekotasunik handien dutenak.


2019-07-19 - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nElustondotarrek herrian aurkeztu dute disko berria\nUztakale egitarauaren barruan, Elustondo anai-arrebek disko berria aurkeztu dute zuzenean, Agirre-Etxeberri parkean egindako kontzertuan.\nAlegian benetako jaiak\nMadalena festak ospatzen gaur hasiko dira Alegia auzoan. Joselu Anaiak, aretoko dantzak eta sagardo dastaketa, hasteko. Paella erraldoia prestatu eta jango dute herri-afarirako bihar\nHedatuz kanpainak gizarte elkarteen lana ikustaraziko du, film laburren bidez\nGipuzkoako gizarte arloko hainbat elkarteren lana eta beharrak erakusten dituzten bost laburmetrai eskainiko dituzte. Emanaldia gaur izango da, 18:30ean, udaletxean\nUgandako gizatasunetik edaten\nEder Prietok (Legazpi, 1987) Cheer Up Uganda erakundea sortu du Olga Aguado bikotekide katalanarekin batera. Kooperazioa egin nahi zutelako iritsi ziren Ugandara, Afrikan.\nGoierriko herri arteko autobus zerbitzua Bilman Busen esku da\nOrain arte Goierriko Goierrialdea enpresak zeukan esleipena Bilman Busen esku gelditu da formalki. Aldundiak «ekonomikoki eskaintza onuragarriena» delako esleitu dio zerbitzua.\nUrpekoak taldeko neskek marka berria jarri dute Espainiako txapelketan\nOrdiziako Kirol Elkarteko Urpekoak taldeko igerilariek emaitza bikainak lortu dituzte Bartzelonan jokatu den Espainiako txapelketan. Sailkapen orokorrean bosgarren egin du klubak\nRocka, punka eta dantzarako musika\nSanta Ana jaiekin batera, musika eskaintza zabala antolatu dute Ordiziako gaztetxeak eta txosna batzordeak.\nZabaldu dute Segurako Dantza Txapelketan izena emateko epea\nUrriaren 19an egingo dute Seguran Euskal Herriko Dantza Txapelketaren 43. edizioa. Harekin batera, 4. Dantza Eguna ere ospatuko dute.\nLeire Arregi arrasatearrak egin du Santa Anastasia jaietako egitarauko azala\nLehiaketan bederatzi lagunek parte hartu dute. Parte hartzaileen artean Nerea Murillo, Olatz Soraluze, Laura Compains, Julen Izagirre, Itziar Albisua eta Clara Probanza daude\nHauspo zahar, haize berri\nAtaungo Tourseko San Martin elizako organo barrokoan bi kontzertuk osatuko dute Nazioarteko 13. Jaialdia. Garcia, Ducau, Biskari eta Eate korua ariko dira, bihar. Abuztuaren 4an, Cea


Txerrikiaren kalitatea eta ekoizpena - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Erreportajeak » Txerrikiaren kalitatea eta ekoizpena\nAzkenaldian agertu diren albiste batzuk pil-pilean jarri dute janarien kalitatearen gaia edo, tamalez, kalitaterik eza; hala gertatzen bait da noizbehinka.\nOraingo honetan, albaitaritzaren ikuspuntutik txerrikiaz arituko gara, kutsapen mikrobiologikoa beste baterako utzirik.\nSanmartinak duela gutxi izan dira.\nLehenik, txerriaren kanal-kalitatea eta bestetik kanal batek ematen dituen giharre eta gantzaren kalitatea bereizi behar dira. Izan ere, bi kontzeptu hauek ez datoz bat. Horregatik, hiltegietan kanalaren kalitatea sailkatzerakoan muskulu-edukinaren arabera burutzen da (hots, zenbat eta giharre gehiago eta gantz gutxiago izan, hainbat eta kalitate hobea du kanal horrek). Baina txerriaren kanalak zenbat eta giharre gehiago eta gantz gutxiago izan, txerrikiaren kalitatea txarragoa da.\nNola heldu da egoera horretara? Gizakiak burutzen duen hautespenean datza arazoaren mamia. Abeltzainek txerri-arrazen artean eragindako hautespen-prozesuak xede konkretu bat zeukan: denborarik laburrenean eta jangai-kontsumorik txikienaz ahalik eta txerriki gehien lortzea.\nTxerriengandik haragi-kantitate handiena lortzeko abere hauek hautatzea edo beren haziera-hormonaren eraginkortasunagatik hautatzea gauza bera dela baiezta daiteke. Horrekin, txerriaren muskulu-masa handiagotu da, abere desproportzionatua sortzen delarik. Animalia hauek desproportzionatutzat kontsidera daitezke. Izan ere beren eskeletoek pisu handiagoa jasan behar dute eta zirkulazio-sistemak muskulatura gehiago hornitu behar du odolez.\nZirkulazio-sistemak tamainaz ez dira aldatu eta honen ondorioz, animalia hauek beren lau hanken gainean egoteko sostengu-arazoak eta higitzeko zailtasunak erakusten dituzte. Beren bihotz- eta arnas aparatuak ez dira aski eta muskulu-handipenak zuntz muskular zuriak agertzea dakar. Zuntzok zenbait diferentzia erakusten dute zuntz muskular gorriekiko. Muskuluaren fisiologia baldintzatzen dute eta, horren ondorioz, pre- eta post-mortem prozesuak gertatzen diren bitartean, muskulua txerriki jangarri bihurtzeko eraldaketa mugatzen dute.\nOndoren zuntz muskular gorri eta zurien arteko zenbait diferentzia aipatuko dugu:\nHautaketa honek desoreka neuro-hormonala sortu du txerriarengan eta txerri-arrazen artean animaliarteko aldakortasuna sortu da. Horregatik gaur egun bi txerri-mota desberdin bereiz ditzakegu: “Stress-sentikor” (SS) deritzona eta “stress-erresistente” deritzona (SE).\nSailkapen hau, animaliaren egoeran aldaketek sor ditzaketen faktoreen aurrean duten sentikortasunagatik egin da. Faktoreok ondokoak dira: tenperatura, hezetasun atmosferikoa, zarata erasokor edo arrotzak, nekea, abereen pilaketa, ariketak edo mugimenduak, animalien arteko burrukak, beldurra, etab…\nAbereak, baldintza stressgarri horietara moldatzeko, aldaketa hauek jasaten ditu:\nArnasketaren maiztasun eta sakontasunaren aldaketa.\nGastu metaboliko handiagoa, energi kopuru handiagoa lortzearren.\nAnimaliaren sistema neuro-hormonalak kontrolatzen dituzte aldagai hauek. Animalia moldatzen bada, SE txerria izango dugu. Osterantzean SS txerria litzateke.\nSS txerri baten lehen sintoma muskulu-ehunean oxigenorik eza izaten da, honen jatorria arnaseko eta bihotzeko eskasia izanik, (bihotza eta birikak txikiak dira muskulu-bolumenarekiko). Bigarren arrazoia zuntz zuri gehiago izatea da (dakigunez zuntzok odol-horniketa txikiagoa dute). Muskulu-ehunean dagoen oxigeno-eskasia honek zera dakar: baldintza stressgarrietara moldatzeko txerriak sorturiko erantzun neuro-hormonalaren ondorioz, glukosa gisa deskonposatu den muskuluko glukogenoa anaerobikoki azido laktiko bilakatzea.\nAzido laktikoa anaerobikoki sortzeko erreakzioa, gehienetan hil ondoren soilik gertatzen da, eta ez animalia bizirik dagoenean. Azido laktikoa zuntz muskularretan metatzen da, zuntzok azidotuta gelditzen direlarik.\nAnimaliaren zirkulazio-sistema murriztuak azido laktikoa garraiatzen du gibelera, berriro glukogeno bilakatzeko edo bihotzeraino energi ekoizpenerako zuzenki erabiltzeko. Aipatu organoek baldintza stressgarrietan sortzen ari den laktikoa neutraldu ezin badute, animalia azidosiak jota hilko da. Guzti honekin batera gorputzaren tenperatura igo egiten da (42-44ºC).\nZeharo SE den txerritik (edozein stress-faktoreren aurrean tinko) es-kalaren mutur batean hasita eta azidosiak jota segundotan hiltzen den SS txerriraino, kontutan hartu behar da aldagai anitz dagoela, eta pre-mortem prozesuetan muskulaturak daukan glukogeno edo azido laktikoaren kopuruaren arabera, post-mortem prozesua ( rigor mortis eta haragiaren heltzea) “programaturik” gelditzen dela. Beraz, txerrikiaren geroko kalitatea mugatzen du.\nPSE (Pale, Soft, Exudative ingelesez) haragia, hots haragi zurbila, biguna eta izerditsua, bere hil aurreko muskulaturan azidosia erakusten duen haragia da. Gainera, zenbat eta azidosi eta tenperatura handiagoa izan, PSE ezaugarria nabarmenagoa izango da. Haragian azken pH-a, 24 ordu post-mortem, alegia, 5,5 baino baxuagoa izan daiteke, baina batzuetan pixka bat altuxeagoa eta PSE ezaugarri berdinekin ere bai, azterketa egiterakoan azken pH-aren datua denbora laburragotan neurtu baldin bada. PSE haragirik petoenak, beren pH-aren azken balioa ordubete baino lehenago heltzen den muskulatura dutenak dira. Ezin ahaztu teknologikoki normaltzat jo daitekeen haragiaren azken pH-a 5,6-6 bitartekoa dela.\nGaur egun dagoen joera SS txerriak desagerteraztearena da. Hori, urteetan zehar lortu diren esperientzia eta ezagupideei esker lor daiteke. Faktore genetiko azpirakor batek determinatzen du SS txerria, eta animalia bizirik dagoen bitartean atzeman daiteke. Horretarako “halotanoaren bidezko froga” erabiltzen da. Halotanoa substantzia anestesikoa da, kloroformoaren antzekoa eta produktu honen ezaugarririk nabarmenena SR txerriari anestesia gisa emandakoan aberea arazorik gabe lotan gelditzea da.\nGure artean txerriki kantitate handia hestebete moduan hartzen da. Saltxitxen fabrikazioa.\nTxerria SS izanez gero, halotanoak gorputz-adarretan tetania sortzen du, erabateko zurruntasuna —bai adarretan baita bizkarrezurrean ere— izatera iritsi daitekeelarik. Halotanoaren bidezko froga honek SR txerri ugaltzaileak hautatzeko balio du. Haragi-ekoizpen handiko txerria lortu zen hautespen genetikoa erabiliz. Baina aldi berean ezinbestekoa izan da egoki elikatzea, ekoizpena ahalik eta gehien aprobetxatzeko. Egun, oinarrizko aminoazido eta kalori edukin handia dauzkaten pentsuei esker, transformazio-tasa baxuak lor daitezke, hots, 3 kg pentsu baino gutxiago behar dira 1 kg haragi lortu ahal izateko.\nElikadura-arloan alderdi negatibo batzuk aipa daitezke, hala nola, zenbait haziera-faktore (kobrea esaterako) eta bestetik edukin proteiko handiko pentsuetan kaloria “merkeak” emateko erabiltzen diren pentsu koipetsuak. Txerriaren elikaduran gehiegi erabiltzen den haziera-faktoreetako bat, kobrea dugu. Elementu honen desabantaila txerriaren gantzaren gardingadurari laguntzea da. Izan ere kobreak oxidazioaren katalisatzaile gisa iharduten du eta gantz azido asegabe gehiago agertzea eragiten du.\nUrdaberetan beste arazo kezkagarri bat azaltzen zaigu. Txerriaren beharrizan metabolikoak betetzeko pentsuan ematen zaion gantz-soberakina aberearen gorputzean metatzen da, pentsuan erantsi zaion modu berean. Horregatik, txerriaren elikaduran askotan erabiltzen diren gantzek zapore arraroak dituzte (arrain-, ardi-, gardainga-zaporea…) eta eragin zuzena dute txerrikiaren gustuan. Beraz, edozein haragiren kalitate organoleptikoen (kolore, usain, zapore) faktore mugatzailea gantza dela kontutan harturik, berehala ohartuko gara txerriaren elikaduran erabiltzen diren gantzen kalitate espezifikoa bere gorputzean eta pentsuan dauden laboreen karbohidratoetatik, batez ere artotik metatzen dena dela.\nBestetik, txerriaren hazaroan askotan erabiliriko teknika bat (eta gaur egun apika arazo gehien erakusten duena) txerri arrak ez zikiratzea da. Androsterona txerriaren gantzean metatzen da, eta ordotzaren guruin sexualetan sorturiko hormona dugu, txerrikiaren usain txarraren (higuingarria da batzuetan) erantzule izanik. Hori, txerrikiak tenperatura altuak jasaten dituenean gertatzen da; bai egosita, barrilan jarrita edo frijitura burutu ondoren.\nLaburbildurik, txerriki freskoa gutxiago kontsumitzea eta txerriki elaboratuen kalitate baxua, txerri arrak ez zikiratzearekin eta gantz desegokiz egiten den pentsuen koipatzearekin zuzenki loturik dagoela baiezta dezakegu.


Alzheimer digitala | Bizigiro | Berria\nArgazkiak, musika, liburuak... dena digitala denean, betiko izango da. Hala agindu zuten teknoprofetek. Errealitateak erakutsi du euskarri eta formatu horiek ere hauskorrak direla, eta papera baino iragankorragoak batzuetan. Gizateriaren memoria arriskuan al dago?\nIUNE TRECET Tamaina handiagoan ikusi\nMentxu Zorita publizista da, eta larrutik ikasi du zer den zaharkitze digitala. «Freehand softwarea erabiltzen genuen lanean. Baina programa hori egiteari utzi zioten». Logoak, katalogoak, esku orriak eta holakoak zituzten gordeta, eta bezeroek noizbehinka foileto edo katalogo zaharra berriz inprimatzeko eskatzen zieten, «beti aldaketa txiki batzuekin. Illustrator-en ireki behar genituen, baina testuaren paragrafoa, adibidez, ez da mantentzen. Gauzak berriz idatzi eta berriz marraztu behar genituen». Duela 6-7 urte gertatu zitzaien. Azkenean, MacIntosh zahar batean Freehand zaharra jarri behar izan zuten, han ireki eta programa berriarekin bateragarria zen beste formatu batean gordetzeko. Etorkizunean halakorik berriz ez gertatzeko zer neurri hartu dituzten galdetuta, erantzun etsigarria eman du: «Gauza horiek aurreikustea oso zaila da».\nAro digitalaren paradoxa da: gauzak digitalizatuz gero betiko izango zirela esan zuten teknologiaren ebanjelistek. Izan ere, kosturik gabe eta informazioa galdu gabe nahi adina kopia egin daitezkeela da informazio digitalaren abantaila nagusietako bat. Errealitateak erakutsi du, ordea, mundu digitala ez dagoela entropiatik libre. Teknologiaren konplexutasunarekin zerikusia du paradoxak: zenbat eta teknologia konplexuagoa erabili, orduan eta zailagoa da informazio hori berreskuratzea.\nEsanguratsua da nola aldatu diren kontzeptuak azken hamarkadotan. «Garai batean, digitala papera egiteko bitarteko bat zen», azaldu du Iñaki Alegria EHUko informatika irakasleak. Ordenagailua tresna bat zen, paperezko testua lortzeko. Datuei ondoren ez zitzaien jaramonik egiten. Gaur barregarria ere eman dezakeen adibide bat du irakasleak: Ibon Sarasola hizkuntzalariak Euskal literatura numerotan ikerketa egin zuen 1970eko hamarkadaren hasieran. Euskal idazleek erabilitako hitzen analisi estatistiko bat zen. Kutxaren bulegoetan egin behar izan zuen, orduan bankuek bakarrik zituztelako ordenagailuak. «Hiru liburuki argitaratu zituen Sarasolak. Baina gu ikerkuntzarako datuak eskatzera joan ginenean, zinta batzuk zituzten, irekitzerik ez genuen formatu batean», esan du Alegriak. Armairu baten tamainako gailu haiei begiratuta, orduan ez zuten pentsatu gaur ordenagailuak edonon egongo zirela, eta datu haiek askoz gehiago balioko zutela formatu digitalean, paperean baino. «Gauza asko galdu dira horrela».\nMemoria digitala gordetzearen zailtasunaren beste adibide bat: Euskaldunon Egunkaria-ren artikuluak 1999. urtean hasi ziren Interneten argitaratzen. Horren aurrekoak, berriz, zinta magnetikoetan zeuden gordeta. Madrilgo Auzitegiak 2003an itxi zuen Egunkaria, egoitza zigilatu hainbat urtez, eta haren makinak enkantean saldu. «Zintak berreskuratu genituenerako, ez genuen haiek irakurtzeko makinarik», esan du Oscar Angulo Egunkaria-ko informatikariak. «Eta makinak lortu genituenerako, zintek magnetismoa galdua zuten». Urte haietako artikuluak berreskuratzeko, papereko edizioa eskaneatzen dabiltza gaur. «Historiak frogatu du papera formatu ona izan zela», esan du Alegriak.\nSoftware konpainien esku daude gaur erabiltzaileak, irakaslearen arabera. «Egun batetik bestera aldatzen dizkizute baldintzak». EHUn euskarazko tesiak digitalizatzen aritu da Alegria eta haren taldea, eta askotan arazoak izan dituzte. «Batek esaten zigun: nik Wordperfect neukan... Beste batek: nik Word, baina ez dakit zein bertsio». Formatu irekiek «abantaila handia» ematen dutela esan du irakasleak. «Irekitasuna eta estandarizazioa oso garrantzitsuak dira, ziurtatzen dutelako formatuak ez daudela enpresa baten menpe».\nBotere publikoek ez lukete zer esanik horretan? Irakaslearen arabera, lizentzien kontua askoz gehiago zaindu beharko litzateke. «Enpresek ezin dute eskubidea izan sinatu duzun erabilera lizentzia eta baldintzak nahi bezala aldatzeko». Horretan, etorkizunerako gordetzea baldintzetako bat izan beharko litzateke. «Arazoa da nazioarteko konpainia handi askok gobernuek baino botere handiagoa dutela gaur».\nEuskarriak eta formatuak zaharkitzea zer den badakite Eresbil euskal musikaren artxiboan. Lehen euskarazko hitzak eta kantuak jasotzen dituzten argizarizko zilindroak gordetzen dituzte han, eta nekez berreskuratzen ari dira haietako soinua. «Aro digitalak arazo asko ditu, baina horietako bat fitxategi digitalak luzarorako gordetzea da», esan du Jon Bagues arduradunak.\n«Inork ez dizu ziurtatzen etorkizunean audio formatuak irakurtzeko moduan egongo diren, enpresa pribatuenak direlako». Baina gauza bat ziurra da, Baguesen ustez: softwarea aldatu, aldatu egingo da. «Zer gerta daiteke, nork daki? Orain JPG deitzen da, baina nolakoa izango da hemendik 40 urtera?». Eresbilen argi dute: euskarri fisikoak gorde egin behar dira. «Jendeak esaten du: 'Behin digitalizatuta, papera edo bestelako euskarriak bota daitezke'. Kontuz horrekin!». Izan ere digitalizatzeko erabilitako programek kalitate bat dute, eta nork daki geroan zer-nolako kalitatea eskatuko den, edo digitalizatzeko tresna hobeak izango diren.\nEuskarri eta formatu digitalak gordetzeko halako arazoak badaude, zer-nolako erronka izango da, orduan, euskaldunek Interneten sortzen dituztenak etorkizunerako gordetzea? Francisca Pulgar Jaurlaritzako Liburutegien arduraduna da. «Liburutegi nazionala» legez sortuta dagoela esan du, baina osatu gabe. Bitartean, liburutegi zerbitzuak egiten du lan hori. Buru-belarri dabiltza preserbazio digitaleko lanetan. Suediako egitasmo baten bidez hasi ziren ikasten sarea nola atzeman. Internet Archive aztertu zuten gero.\nAzken horren garrantzia agerian utzi du azken hilabeteotan Donald Trump AEBetako presidente bihurtu izanak. Izan ere, informazio digitala gordetzea autoritarismoaren aurkako estrategia funtsezkoa izan daiteke. Klima aldaketaren inguruan zientzialariek azken hamarkadotan jasotako datuak AEBetako Gobernuaren webgune publikoetatik ezabatzea erabaki du Trumpek. Zientzialariek erantzun egin diote, datuok Internet Archivera eta beste gune batzuetara kopiatuz.\nInterneten zabaldutakoa gordetzeko bidean, esteka ustelaren sindromea saihestea da erronketako bat. Estekak zaharkituta geratzen dira Interneten objektu bat gunez aldatzen denean, link horiek helbidea seinalatzen dutelako, ez objektua. Konponbide gisa, DOI egitasmoa nabarmendu du Alegriak. Zientzia aldizkarietan-eta ari dira erabiltzen, artikuluak galduko ez direla ziurtatzeko. Digital Object Identifier esan nahi du, eta Interneten argitaratzen diren artikulu edo ikerketa bakoitza identifikatzeko zenbaki bakarra da. URLa ez bezala, DOI bat ez da helbidearen erreferentzia, baizik eta objektu digitalaren edukiarena. Helbidea alda daiteke; DOIa inoiz ez. Nazioarteko DOI fundazioak kudeatzen du. «Halako erakunde publikoen esku egin beharko lirateke ekimenak», Alegriak esan duenez.\nHorren adibidea da Jaurlaritzaren Ondarenet zerbitzua. 2008an abiatu zuen Pulgarren taldeak, eta orduan hasi ziren Interneteko «euskal edukiak» atzematen eta gordetzen. Lan horretan munduan dabiltzan erakundeek eta talde gehienek programa berdinak eta software irekia erabiltzen dituzte: Heritrix, NutchWAX, Webcurator eta Wayback programak, besteak beste. «Hasieran oso zaila zen lan hori, aztertu behar genuelako zeintzuk ziren Euskal Herriko guneak, baina, orain, .eus domeinua egoteak asko laguntzen digu», esan du Pulgarrek.\nBaina lan horrek ziurtatzen al du euskaldunek Interneten sortzen dutena ez dela betiko ahaztuko? «Ondare digitala egun batetik bestera gal daiteke; papiroa edo papera iraunkorragoak dira». Suteetan edo uholdetan galtzen ziren horiek. Orain, aski da birus bat, norberaren bizitzako argazkiak betiko suntsitzeko.\nOndarenet zerbitzuan Interneteko edukiak gordetzen dituzte, eta Liburuklik tresnarekin, berriz, bestelako formatuetan sorturikoak digitalizatu, gorde eta eskuragarri jartzen ditu Pulgarren taldeak (www.liburuklik.-euskadi.net/).\nEtengabeko lana da ondarea gordetzea: mikrofilmatu egiten zen lehen, digitalizatu gero; CD-ROMetan gorde, DVDtan ondoren, disko gogorretan eta USBetan orain, eta baita hodeian ere. Azken hori modako kontzeptua da, baina apur bat engainagarria: hodeia beste norbaiten disko gogorra besterik ez da, zerbitzua ematen duen enpresaren zerbitzarikoa, alegia. Gaurko ordenagailu askok CD edo DVD irakurgailurik ere ez dute. «Formatuak aldatu ahala, dena eguneratu behar duzu, eta, jakina, oso garestia da», esan du Pulgarrek. Biltegi digital bat sortuko du Pulgarren taldeak aurten: irudiak Master Tiff formatuan gordeko dituzte, hau da, konpresiorik gabe, kalitatea gal ez dezaten.\nBaikorra da Pulgar. Ez da erabateko alzheimer digitalik gertatuko: «Internet Archiven ere Mikel Laboa bilatzen baduzu, aterako zaizkizu diskoak, argazkiak, irratsaioak... Galduko da? Ez dut uste. Beti asmatzen dugu historia gordetzeko zerbait. Zerbait galduko dela? Bai. Elkarlana oso garrantzitsua da horretan».\nEzin da dena gorde. «Erraza denez, denok ateratzen ditugu ehunka argazki, baina gero ez dugu inoiz astirik horietatik baleko hogei aukeratzeko», Baguesen arabera. Gurpil zoroan sartuta gaude. «Azkenean, aukeratu egin behar duzu: zer den garrantzitsua eta zer ez, eta hura gorde. Nola erabaki? Ez da erraza: denon artean egin beharko dugu. Zoritxarrez, aukeratzera derrigortuta gaude».\nDena erosi eta dena gordetzen zuten liburutegi nazional handien garaia pasatua dela uste du Baguesek. «Orain ezinezkoa da. Agian, bada garaia denon artean, bakoitzak bere eremuan gordetzeko eta besteekin partekatzeko, elkarlanean gehiago gorde ahal izateko». Baina, horretarako, irizpide argiak beharko dira: besteak beste, nola gorde zehazteko.\nZer egin dezake erabiltzaile arruntak ziurtatzeko alzheimer digitalaren PacMan munstroak ez dituela bere argazkiak, agiriak, musika edo filmak suntsituko: menuan gorde honela edo esportatu agintzen duenean, softwareak eskaintzen duen lehen aukerarekin ez fidatzea, eta formatu ahalik eta irekiena eta estandarrenak erabiltzea. Eta segurtasun kopiak egitea, noski.\nAlzheimer digitala eragozterik izango du munduak, beharbada. Inoiz ez, ordea, memoria selektiboaren gaitza. Baina agian bedeinkapena izango da dena ez gogoratzea.\nDisko konpaktuak usteltzen ari dira


Bizikleta bidalketa Donejakue Bidean Correosekin\nCORREOSen bizikleten garraioa egiten dugu Donejakue Bidean, zure bizikleta Bidera eraman ahal dezazun\nHastera zoazen puntura eramango dugu, eta baita itzuli ere, amaitzen duzunean.\nBizikletak bidaltzeko PAQ BICICLETA zerbitzuarekin, garraioa egingo dugu egokitutako bilgarriarekin –150 cm luze, 30 cm zabal eta 90 cm altu–, ia desmuntatu ere egin behar ez dezazun. Bidalketak gutxieneko 300 euroko asegurua dauka, eta aseguruaren zenbatekoa handitzeko aukera duzu.\nBizikleta bidaltzea bidea hasteko\nBidaia hasi behar duzun herriko posta bulegora bidali dezakezu (15 egunez gordeko dugu dohainik) eta zure bidaia Orreagan hasten bada Burgueteko bulegora bidaliko dugu (San Nicolas kalea, 30) , Orreagatik 3 km-ra.\nBidalketa garaiz heltzen dela ziurtatzeko, zure bizikleta hiru edo lau egun baliodun lehenago bidaltzea gomendatzen dizugu. Laguntza behar baduzu edo edozein zalantza argitzeko, gurekin harremanetan jar zaitezke paqbicicleta@correos.com helbidean.\nBizikleta bidaltzea bidea amaitzean\nCompostelako Donejakuen bulego bat daukagu Katedraletik 2 minutura, Rúa do Franco, 4an, eta baita erromesaren arretarako puntu bat ere, zure Compostela jasotzera joan beharko duzun Carretas kaleko Erromesaren Bulegoan bertan.\nSantiago de Compostelako bulegoetatik zure bizikleta Europako beste herrialde batzuetara ere bidali dezakezu. Bidalketak honako herrialdeetara onartzen dira: Austria, Azores, Frantzia, Zipre, Kroazia, Danimarka, Eslovenia, Grezia, Hungaria, Italia, Luxenburgo, Malta, Herbehereak, Polonia, Portugal, Txekiar Errepublika, Errumania eta Suitza.\nPrezio horren barruan:\nNahi izanez gero handitu ahal izango duzun 300 euroko asegurua sartzen da.\nPenintsula barruko bidalketetarako\n47,45€ (BEZ barne)\nJoan-etorriko garraioa bi bidalketa gisa hartuko da kontuan\n69,55€ (BEZ barne)\nUharteetara, Ceuta eta Melillara\n62€ (BEZ barne)\n84€ (BEZ barne)\nbeste herrialde batzuetara\n96,20€ (BEZ barne)


Ez dira oheburuan ahituko | Gizartea | Berria\nEz dira oheburuan ahituko\nAhapeka aipatzen dira usu bizitzaren amaierari buruzkoak; dena den, Larraitz Chamorro eriak ohe ertzeko hitz horiek ozentzea lortu du: hedabideetara eraman du sedazio eskaera.\nEgunotan, Larraitz Chamorrok hedabideetako lehen lerroetara eraman du hiltzeko laguntza eskatzen duten pazienteen aldarria. 40 urte ditu, Gipuzkoakoa da, eta gaixotasun larri bat du: AEA alboko esklerosi amiotrofikoa. DMD heriotza duinaren alde diharduen elkartearen babesarekin, senitartekoei atxikita, gaitzaren sintomak «jasanezin» zaizkiola azaldu du, eta sedazio aringarria nahi duela: bakean hiltzeko. Estibaliz Chamorro ahizparen hitz batzuk zabalduz eman du egoeraren larriaren berri DMD elkarteak. «Guztiz mendekoa da, eta bizi organoak kale egiten hasi zaizkio. Diafragma ez dabilkio, zailtasunak ditu arnasa hartzeko; nekez irensten du, eta horrela ezin da ondo elikatu», azaldu du. Eta medikuek, hala ere, sedazio aringarririk ez diotela eman nahi: «Esaten dute oraindik arnasa hartzeko eta irensteko ahalmena baduenez, ez dutela sedatuko. Irentsi ezinik geratzen denean: orduan sedatuko dutela».\nOihartzuna izan du albisteak, eta poztu egin da Mabel Marijuan EHU Euskal Herriko Medikuntza Fakultateko Bioetika irakaslea; izan ere, uste du emakume horrek salatu duen ukoaren parekoa usuegi aditzen dela Euskal Herriko erietxeetan —kasu honetan, Matia fundazioaren zentro batean dago—. «Baten batek beti esan diezazuke: 'Oraindik ez'». Uste du heriotza duinaren inguruan egin diren legeek oraino ez dutela taxuz errespetatzen gaixoen hitza.\nEutanasia eta suizidio lagundua legez kanpokoak nola diren, gaixoek, hainbatetan, sedazio aringarrian jartzen dute ahalik eta pairamendu urrienaz hiltzeko itxaropena, baina ate horri behar adinako zabaltasunik ez dio ikusten Marijuanek. «Frantzian, esaterako, azkena egin zuten lege aldaketan, egin zuten urrats hori; sedazio aringarria hautatzeko ahalmena hilurreneko pazienteen esku laga zuten. Han, medikuak ezin dio gaixoari esan 'Oraindik ez'». Hego Euskal Herrian, ordea, halako ahalik ez zaio onartzen pazienteari modu argian. «Are gehiago: zenbaitetan, pazientea bera kontziente egon arren, familiari egiten zaio jaramon. Benetako zentzugabekeriak izaten dira halakoak!», deitoratu du Marijuanek. Eta ondorioak larriak direla uste du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erietxeetako egoera ezagutzen du berak ondoen, eta kritikoa da ikusten duenarekin: «Oro har, jendea gaizki hiltzen da. Pazienteen ehuneko handi bati esaten zaio: 'Oraindik ez'».\nEtorkizunerako urratsak sedazio aringarriaz —«eremu lausoegia da»— harago egin behar direla pentsatzen du EHUko irakasleak: eutanasia aipatu behar dela, suizidio lagundua. Eusko Legebiltzarrean bizitzaren amaierako arta arautzeko udan onartu zuten legea, esaterako, epelegitzat du. Bat dator Iñaki Olaizola; antropologoa da, eta pazienteen autonomia handituko duten erabakien alde ari da azken urteotan. Lege berriaren atariko hitzetan erien autonomia aitortzen bada ere, gero, «letra txikian», sendagileen hitza gailentzen dela uste du. Ondorio latzak ikusten dizkio horri: «Sedazioa ezartzen denean, askotan berandu da: medikuek nahi dutenean». Eta, oro har, pairamendu handiegia antzematen du paziente askoren azken hatserako bidean: «Euskal Herrian ondo bizi gara, eta gaizki hiltzen gara; heriotzaren kalitatea txarra da».\nKezka eragiteko modukoa da Marijuanek eta Olaizolak hilurren dauden pertsona askoren heriotzako orduaz egiten duten erretratua. Iluna. Ezinegona eragiten du Alberto Melendez medikuaren solasak ere; zaintza aringarrietako profesionala da, sendabiderik ez duten pazienteei arta ematen diharduten horietakoa, eta hilurren dauden eriak izaten dira horietako asko. Chamorroren kasua baloratu aurretik informazioa beharko lukeela azaldu du: «Zein motatako zaintza aringarriak jaso ditu emakumezko horrek?».\nIzan ere, Euskal Autonomia Erkidegoko osasun sisteman badira hutsuneak arta horietan. Ukaezinak: «Zorte kontua da zaintza aringarri onak dituen toki batean egotea». Eta zerbitzu horiek «homogeneo» egin behar direla ohartarazi gabe, ez zaio egoki iruditzen eutanasiaz edo suizidio lagunduaz mintzatzea. «Debate soziala hor dago, eta, gizarte gisa, erantzun egin behar zaio horri; baina ikusi behar dugu, era berean, ea pazienteen arta guztiak bermatuta dauden; ea oinazea, larrimina eta gainerako sintomak tratatu diren». AEAren kasuan, bereziki, arta oso handia behar izaten dela zehaztu du.\nHalako prozesuetan sedazio aringarria jartzeko erabakia, ahal dela, pazienteekin «erabat» partekatu behar dela uste du Melendezek: «Eta gaixoaren onespena bilatu behar da, gainera, osasun egoera bere larrienera iritsi aurretik». Sintomak arintzeko beste biderik ez bada sedazio aringarria eman behar dela ohartarazi du: «Emakume honek oinaze eta neke izugarriak baditu —eta horiek dira AEAren sintomak— horiek kentzera egin behar da, eta, ezin badira kendu, sedazioa aukera bat da», azaldu du. «Sedazioa erabili egin behar da, eta behar denean ez erabiltzea praxis txarra da». Baina argi du medikuaren indikazio bat dela; ahal den guztietan eriarekin partekatutakoa, baina medikuak ebatzitakoa. Eta Chamorrorenaren gisako kasuak urriak direla uste du.\nHala ere, Olaizolak argi du eutanasiaren eta suizidio lagunduaren aldeko aldarrian sakondu behar dela: «Pertsona bati, hil nahi badu, lagundu egin behar zaio. Zergatik zigortu borondatez hil nahi duen norbaiti hiltzen laguntzea?», itaundu du: «Zeinek esan diezazuke noiz hil behar duzun? Zein indarrekin? Nondik datorkio indar hori?». Bidean osasuneko profesionalen trebakuntza hobetzea giltzarri dela oroitarazi du Marijuanek: «Elektro bat irakurtzen edo dosi bat ebazten jakin behar den bezala, jakin behar da gaixoak informatzen. Eta legeak jakin behar dira; izugarria da lege askoren inguruan dagoen ezagutza falta».


ESCP Europe - Wikipedia, entziklopedia askea.\nESCP Europe Paris, Londres, Berlin, Madril eta Turinen campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1819an sorturik, munduko enpresa eskola zaharrena da.  2012an Financial Times egunkari britainiarrak ESCP Europa, Europako 10 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen.  2010ean egunkari honek ESCP Europaren Kudeaketa masterra munduko lehen sailkatu zuen eta 2013an, bigarren.   Bere Executive MBA ere munduko 21. lekuan kokatzen da. Eskolaren MEB denbora osoko programa MBA bezalakoa da, baina kultura ikuspuntu batetik irakatsia. Horrez gain, ESCP Europak doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. 40.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Patrick Thomas (Hèrmes-eko lehendakaria), Ignacio Garcia Alves (Arthur D. Little-eko lehendakaria), Nicolas Petrovic (Eurostar-eko lehendakaria) eta Europako Barne merkatu eta zerbitzuen batzordekidea den Michel Barnier.\n1819ko abenduaren 1ean ekonomian aditu eta enpresari talde batek sortu zuen ESCP Europa; haien artean Jean-Baptiste Say ekonomialaria eta Vital Roux merkataria. ESCP Europa munduko lehenengo enpresa eskola zenez, erran daiteke bi gizon hauek enpresa eskolen sortzaileak zirela. Eskola politekniko ezagunean oinarritu zen, baina hasieran askoz xumeagoa zen, batez ere estatuak ez baitzuen sostengatu. ESCP Europak hastapenetik du nazioarteko nortasuna: guztira 118 ikasle zituen 1824ko ikasturteko klaseak, %30 kanpotarrek osatzen zuten, haien artean espainiarrak, brasildarrak, holandarrak, alemanak, portugaldarrak eta estatu batuarrak izanki.. Kanpoko hizkuntzek leku handia zuten eta lehenengo programetan frantsesez, ingelesez, alemanez eta gazteleraz eskaintzen zituzten kurtsoak. 1873an ESCP Europako ikasle ohien elkartea sortu zen. 1921an ESCP Europak bere 100. urteurrena ospatu zuen Sorbonako unibertsitatearen auditorium zabalean. Gerra ondoko krisiarengatik atzeratu egin zen. ESCP-ren Europako campusak 1974an Erresuma Batuan (Oxforden, orain Londresen) eta 1975an Alemanian (Düsseldorfen, orain Berlinen) ireki ziren. 1988an Madrilgo campusa (Espainia) inauguratu zuten eta 2004an Turingoa (Italia). 1984an Düsseldorfeko campusa Berlinera eraman zuten eta 2005an Oxfordekoa Londresera.. Londreseko campusaren eraikuntza lehen New College zen, Londreseko unibertsitateko eskola eta United Reformed Church-eko seminarioa. 2011an ESCP Europa, Sorbonako unibertsitatearen inguruan egituratu giza-zientzietan ezaguna den HESAM ikerketa eta goi mailako ikasketa erakundeen klusterraren kide sortzaile bihurtu zen. \n↑ Andreas Kaplan, 2018, A school is “a building that has four walls…with tomorrow inside”: Toward the reinvention of the business school, Business Horizons.


Partaidetzarako zuzendari berria izendatu du Gipuzkoako Foru Aldundiak - Gipuzko Buru Batzarra\nPartaidetzarako zuzendari berria izendatu du Gipuzkoako Foru Aldundiak\nMikel Pagola urnietarra arduratuko da aurrerantzean Herritarren Partaidetzako foru zuzendaritzaz\nEider Mendoza foru bozeramaileak adierazi duenez,esku artean erronka garrantzitsuak dituen zuzendaritza da, baina kargua hartu duen pertsonarengan konfiantza osoa duela nabarmendu du. Pagolak abuztuan zendu zen Joseba Muxikaren erreleboa hartuko du.\nAdierazi duenez, Mikel Pagola (Urnieta, 1970) Informazio Zientzietan diplomatua da UPV/EHU unibertsitatean. 1993 eta 2011 artean Urnietako Udalean Kultur teknikariaren lanak burutu zituen eta 2011 urtean, Urnietako alkate izendatu zuten. Bi legealdi egin ditu karguan eta, bitarte horretan, Eudeleko Gipuzkoako lurraldeko batzordeko kide eta Batzorde Eragileko ordezkari aritu da. “Pagolaren esperientzia munizipalista hau guztia oso ondo etorriko zaio kargu berrirako, udalak partaidetza zuzendaritzaren estrategia eta lan ildoen zati garrantzitsua baitira”, esan du, adieraziz bere egitekoa “pasa den legealdian hasitako bidean sakontzea” izango dela.


Xiaomi Imilab KW66 erloju adimendunaren berrikuspena, gehienez 30 eguneko autonomia | Androidea\nAndroidsisera itzuliko gara smartwatch berri interesgarria egun batzuk probatu ahal izan ditugula Imilab KW66. Gabonak hurbiltzen ari dira eta denak adierazten du beraiek izango direla, zalantzarik gabe, opari izarra etxe gehienetan.\nZuretzako edo norbait berezirako erloju adimendun baten bila bazabiltza eskumena, ezaugarri erabilgarrienak dituztenak eta ona eskaintzen dutenak kalitatearen eta prezioaren arteko oreka, ziurtatu azterketa hau begiratzen duzula.\n1 Imilab KW66, bilatzen ari zinen erloju adimenduna?\n2 Deskargatzea Imilab KW66\n3 Hau da Imilab KW66\n4 Imilab KW66-k eskaintzen dituen ezaugarriak\n5 Imilab KW66 datu-orria\n6 Imilab KW66-ren alde onak eta txarrak\nImilab KW66, bilatzen ari zinen erloju adimenduna?\nAstero, hainbat jantzi gehitzen dira merkatuan gero eta zabalagoa den katalogoan. Kasu honetan, saiatzen gara Xiaomiren jabetzako beste enpresa baten erloju adimenduna. Beti den zerbait sinonimoa berme batena, eta batez ere kalitate minimo bat eta baita prezio lehiakorra ere. Ahal duzu erosi oraintxe bertan Aliexpress-en deskontu promozioarekin.\nImilab-ek Xiaomiren laguntza du bere teknologia garatzeko. Y bere softwarean eta funtzionalitatean oso ezaguna den zigilua nabaritzen dugu erabiltzaileen esperientzia oso erakargarria eta batez ere edonorentzat erabiltzeko erraza eskaintzen duena. Zalantzarik gabe, maila honetako laguntza izatea abantaila handia da erloju adimendun honentzat.\nHorregatik, bere prezioa, guztientzat onurak eskaintzen duela eta diseño sinplea eta erakargarria hutsune bat du gure gomendagarrien artean. Erloju adimendun idealaren bila zoroa bazara eta prezioaren eta kalitatearen arteko oreka ona mantentzen duen zerbait behar baduzu, kontuan hartu beharreko beste aukera bat da Imilab KW66.\nDeskargatzea Imilab KW66\nBegirada bat eman behar diozu Imilab kutxari, eta ia beti bezala, ez dugu aurkitzen itxaron ezin dugun ezer. Badugu ikusi, kasu honetan dagoeneko uhal kaxaren barruan jarrita. Eta adierazi, kasu honetan, uhala beltza besterik ez dugula.\nKlasikoa ere aurkitzen dugu erabilera-gida eta kargatzeko kablea. Kable bat magnetizatutako lokailuekin, azkar eta segurtasunez lotzen direnak. Jada ez dugu espero erloju adimendunen kutxan botere konektorerik aurkitzea, eta, beraz, ez gara etsita egongo.\nLortu Imilab KW66 orain deskontuarekin Aliexpress-en\nHau da Imilab KW66\nIkusiko zenuen moduan, Imilab erloju adimendunak konpromisoa du dial borobila, bihurtzen ari den zerbait benetako joera. Askorentzat albiste ona den zerbait. Fabrikatzaileek erloju adimendun arrakastatsuenetatik "inspirazioetatik" nola aldentzen diren ikustea ona da merkatuaren dibertsifikaziorako.\nYa smarwatch guztiek ez dute sagar erloju itxura, edo Samsung, eta hori oso positiboa da. Gainerakoengandik desberdina den irudia edukitzea zaila den arren, desberdina izaten saiatzeko egitate hutsa positiboki baloratzen da. Imilabek apustua egiten du oso diseinu soila eta soila, baina ziur askoren arreta erakarriko duen puntu sendoarekin, bere autonomiarekin.\nEsan behar dugu software Imilab KW66-n aurkitzen duguna da primeran optimizatuta zure dial biribila% 100 funtzionala, eta zure pantaila, aplikazioari esker, guztiz pertsonalizagarria da. Badu 3D pantaila kurbatua tamainarekin 1,28 Pulgadas. A aurkitu dugu 240 x 240 pixeleko bereizmena. Eta ikusiko dugu zure pantailaren distirak espero duena baino hobeto jokatzen duela argi naturaleko baldintzetan.\nEn Eskuin aldea badago ukitzeko botoia ren funtzioekin piztu itzali, egiaztatu ordua edo joateko "Etxea". Alboak koroaren estiloko alderdiak dituen arren, ez du funtzio hori eta ukipen pantaila erabili beharko dugu bere menuan zehar mugitzeko.\nEn atzeko da bihotz-tasaren monitorea erlojua eskumuturrean dugun bitartean etengabe neurketak egiteko gai dena. Neurketak zuzenak eta azkarrak dira, gu izango garen zerbait oso erabilgarria batez ere kirola praktikatzen dugunean. Pultsazio optikoaren sentsorearen azpian daude kargatzeko pin magnetikoak. Ez itxaron gehiago yhzoaz hona zure Imilab KW66-rekin doako bidalketarekin.\nBegiratzen gerrikoa Ezin dugu ezer esan nabarmentzen den Imilab KW66-ri buruz. Leuna ez da oso lodia eta silikonaz egina, kasu honetan beltza. Ez zaigu oso gustuko izan duen testura, zakarra da eta ez da erraz irristatzen lotu behar dugunean. Beste bateragarri batzuekin trukatu dezakegu irekiera errazari esker.\nImilab KW66-k eskaintzen dituen ezaugarriak\nHasieran esan dizugun moduan, Imilab-en Xiaomiren aztarna aurkitu genuen. Hau, ikusi ahal izan dugun moduan, itzultzen da onurak eta prezio ona. Dudarik gabe, puntu indartsuenaSmartwatch honen e da haien autonomia. Bateria bat 340 mAh espero baino askoz gehiago ematen dutenak. Imilab KW66-k eskaintzen dizkigu 30 eguneko autonomia izugarria.\nBateria eta eskaintzeko gai den autonomia da abantaila bilatuenetako bat erloju adimenduna eskuratzea erabaki genuenean. Ildo horretatik, Imilab prezio bereko beste gailuen artean nabarmentzen da, bateriaren iraupena ia bikoiztu egiten da gainerako aukerekin. Sekretua da energia-kontsumoaren optimizazio bikaina.\nImilab-ek ere badu IP68 ziurtagiria hautsaren eta uraren aurkako erresistentzia. Zure gogoko kirola praktikatzen duzun bitartean zure lagun izateko lagun ezin hobea bihurtzen duen zerbait. Bere menuan artean aukeratu dezakegu 13 kirol mota ezberdinak.\nImilab KW66 datu-orria\nebazpena 240 x 240 pixel\nUraren / hautsaren erresistentzia IP68\nautonomia gehienez 30 eguneko erabilera\ndimentsiotan X x 16.6 8.5 3.5 cm\nprezioa 30.96 €\nErosketa esteka Imilab KW66\nImilab KW66-ren alde onak eta txarrak\nGehienez 30 eguneko autonomia da gainerakoengandik nabarmentzen duena.\nPisua, bateria ona izan arren, arina eta erosoa da.\nBere prezioa, eskaintzen dituen ezaugarriak ikusita, oso ona da.\nSilikonazko uhalaren ukitua zakarra da eta ez da erraz irristatzen.\nEsferak marko bat du pantailaren inguruan eta ez da guztiz pantaila.\nArtikuluaren bide osoa: Androidea » Berri » Reviews » Imilab KW66 smartwatch berrikuspena\nZure robot lagunen laguntzarekin, esploratu Headlandeko mundu magikoa\nSamsung-ek One UI 3.0 bertsio egonkorra merkaturatu du Android 11rekin Galaxy S10 Lite-ra


Asteon zientzia begi-bistan #92 - Zientzia Kaiera\nAsteon zientzia begi-bistan #92\nBiologia eta animaliak\nJuan Ignacio Perez eta Bego Urrutia tukanaren mokoaren inguruan aritu dira. Horren inguruan egin ziren hipotesiak bildu dituzte testuan. Adibidez, Darwinek uste zuen hautespen sexualaren emaitza zela. G. J. Tattersall-ek eta lankideek, berriz, uste zuten mokoak zeregin garrantzitsua betetzen zuela hegaztiaren termorregulazioan. Eta egia da, tenperatura-aldaketa nabarmenak jasaten ditu gainazalean, kanpoko tenperatura-aldaketen arabera. Izan ere, mokoaren gainazalaren tenperatura nabarmen igotzen da inguruko tenperatura 21 °C-tik gora denean. Horretaz gain, hegaztien jarduera-maila ere bada bero-galeraren baldintzatzaileetako bat. Hegan egiten dutenean, esaterako, 10-12 bider handiagoa da tukanen bero-ekoizpena. Tukanak odol-zirkulazioaren kontrol handia du. Mokoa odol-hodiez josita dago eta odol-hodi horien irekitze-graduaren menpekoak dira mokoaren gainazalaren tenperatura-aldaketak. Aipatzen duten adibide batekin argi ikusten da hori: 25 °C-ren azpitik garezurretik hurbilen dagoen mokoaren aldea da beroa galtzen duen bakarra, baina ingurune-tenperatura 25 °C-tik gorakoa denean moko osotik galtzen da beroa, odol-hodi guztiak irekitzen baitira.\nAnimaliekin jarraituz, Amaia Portugal kazetariak zikoina zuriei buruz hitz egin digu. Nazioarteko ikerketa batean aztertu dute hegaztien migrazio ibilbideak eta ikusi dute zikoina batzuek ez dutela Sahara zeharkatzen, gizakiek sortutako zabortegiei eta arrain haztegiei esker, neguan jatekoa bertan izaten jarraitzen dutelako. Ikerketa horri esker ikusi dute Europa eta Asiako zikoina gehienek iparraldetik hegoaldera ohiko bi ibilbideak egiten dituztela oraindik. Baina batzuek migrazio laburrak egin dituzte. Adibide horietatik, aipagarriena Uzbekistangoa izan da. Izan ere, hauek ez dira haien herrialdetik atera ere egiten. Hegazti hauek Indian igarotzen dute negua baina orain, tokian bertan elikatzen dira.\nJuanma Gallegok Berrian azaldu digunez, badirudi babiloniarrak astronomian ere bide-erakusle izan zirela. K. a. 400-50 urteren inguruan kuneiformean idatzitako testuetan egindako interpretazio berria izan da aurkikuntzaren abiapuntua. Horren arabera, antzinako babiloniarrek geometria erabiltzen zuten planeten ibilbidea igartzeko. Orain arte uste izan da kalkulu aritmetikoak baino ez zituztela erabili eta astronomiari aplikatutako geometria hori XIV. mendean asmatu zela Europan.\nMikrobiologia eta medikuntza\nZika birusa izugarri ari da hedatzen eta horren aurrean, Munduko Osasun Erakundeak erabakiko du mundu mailako larri-egoera ezarriko duen. Aedes aegypty eltxoaren bidez transmititzen da (dengea eta sukar horia kutsatzen dituen berbera), eta hura kontrolatzeko neurriak dira orain lehentasun. Ana Galarragak azaltzen digu birusa bereziki Amerikako eremu tropikaletan hedatzen ari dela, eta horrekin batera, asko areagotu direla mikrozefalia-kasuak jaioberritan eta Guillain-Barré sindrome-kasuak. Birusaren eta gaitzaren artean ez da erlazio zuzenik frogatu. Halere, kontuan hartu behar dira datu batzuk: Brasilen mikrozefaliarekin jaiotako 4.000 haur inguru zenbatu dituzte iazko urritik hona; 2010etik 2014ra izan zirenak baino 20 aldiz gehiago. Guillain-Barré sindromeak, berriz, kalte neurologiko larriak eragin ditu zenbait infektatuetan.\nMedikuntza arloari jarraiki, EHUko eta Oxfordeko Unibertsitateko ikertzaileek giza ehun artifizialetan oxigenoa eta elikagaiak hobeto garraiatzeko estrategia berri bat proposatu dute. Ikerketa horri esker, ondorioztatu dute giltzarria ehunak egiteko euskarrietan dagoela. Organo eta ehun artifizialak egiteko nanoaldamioak erabiltzen dituzte. Erronka, beraz, zelulek funtzionatzeko behar duten oxigenoa eta elikagaiak aldamio horretan zehar ongi garraiatzea izango litzateke. Eneko Axpe ikertzaileak azaltzen du: “Adibidez, pazienteak hezur zati bat galdu badu, hezurraren propietateak imitatzen dituen aldamio batekin betetzen da zuloa. Aldamio horietan, zelulak modu naturalean hazten dira”. Arazoa da, baina, ehuneko zelula-kopurua izugarria dela. Hortaz, proposatzen duten estrategia honakoa da: oxigenoa eta nutrienteak ongi garraiatzeko, aldamioaren molekulen arteko hutsuneak dira giltzarri. Hortaz, tarte horiek handitzea da estrategia, horrek oxigenoa eta elikagaiak hedatzea errazten baitu.\nCristóbal Balenciaga Museoko bildumak XX. mendeko hainbat jantzi eta osagarri ditu. Bildumako zenbait piezetako azterketa izan da ikerketa baten helburua. Materiak horiek ezagutzea eta identifikatzea izan da asmo nagusia, ondoren haien kontserbaziorako kaltegarriak izan daitezkeen narriadura-eragileak aztertu ahal izateko batetik, eta bildumari zuzenduriko kontserbazio eta zaharberritze metodologia egokia abian jartzeko, bestetik. Etorkizunean, jantzi eta osagarri horien zaintza eta erakusketa egokia bideratzea da amaierako xedea.\n“Umearen pisu sobera: esku-hartzea Lehen Mailako Arretako pediatrian” doktorego-tesia egin du Xabier Txakartegi pediatrak. Ikerketak bi ondorio nagusi aurkezten ditu: alde batetik, prebentzio-neurri jakin batzuk hartuta, obesitate-mailak ez duela behera egin, baina gora ez egitea lortu dela ere. Bestetik, edoskitze naturalak pisu soberaren aurka izan lezakeen eragina ez dela espero zen bezain ona. Izan ere, ez die haurrei uste zen besteko babesa ematen. Edoskitze naturalei dagokienez, emaitza positiboagoak lortzea espero zuten: “Pentsatzen genuen edoskitze naturalak (EN) nolabaiteko babesa ematen diela haurrei pisu soberaren aurka, baina emaitzek ez zuten hori egiaztatu”.\nKoloreak eta hizkuntzak bat egin dute honetan. XX.mende erdialdean, hizkuntzalariek pentsatzen zuten hizkuntzek baldintzatu egiten dutela hiztunen pentsaera eta mundu-ikuskera. Ideia horri Sapir-Whorf hipotesia deritzo. Ideia hau argitzeko askotan entzun dugun adibidea dakarkigu testura Luis Pastorrek: eskimalek 100 hitz desberdin dituzte elurrerako, ingelesek ordea bat bakarrik. Laura Martinek (1986), aldiz, eskimalek elurra izendatzeko bi hitz dituzte dio: qanik (airean dagoen elurra) eta aput (lurrean dagoen elurra). 1990.eko hamarkadan hipotesi horrek galdu egin zuen ospea hizkuntzalari eta psikologoen artean, baina badirudi azkenengo urteetan teoria hori berpiztu dela. Kolorearen pertzepzioa ikertu izan da Sapir-Whorf hipotesia frogatzeko, eta azken urteetako ikerketek erakutsi dute hizkuntzak eragina duela koloreen pertzepzioan. Zenbait adibide ematen dira testuan zehar hipotesi horiek ulertzeko.\nMaddi Arzak ikertzaileari egin dio elkarrizketa Ana Galarragak Zientzia Kaieran. Arzakek biologia ikasi zuen. Ikasgaien artean, botanika asko gustatu zitzaion eta orain EHUren “Landareen Biologia eta Ekologia sailean” dabil larreak ikertzen. Arzakek azaltzen du: “Artaldeek mendia nola erabiltzen duten aztertzen ari gara. Ikusi nahi dugu ardiek eremu guztiak berdin erabiltzen ote dituzte, edo ba ote dituzten belardi batzuk gustukoago beste batzuk baino”. Laborategian lan egiteaz gain, mendian ere aritu da laginketa egiten. Horretaz gain, beste lan batean ere badabil Arzak: “Saiatzen ari gara ea lortzen dugun analisi-teknikaren bat, mendiko esnea eta gazta besteetatik bereizteko. Helburua da, nolabait, tresna bat izatea mendiko gaztari balio handiagoa emateko beste era batera ekoitzitakoari baino”.\nLeire Gartzia ikertzaileak material berriak sortu ditu bere tesirako: nanomaterialak. Aurreko astean, material berri hauen inguruan bildu genuen informazioa. Aste honetan, Gartziak berak azaltzen digu horien funtzionamendua Hitzan. Material mikroskopiko horiek fotoaktiboak dira eta landareen antenen sistema imitatu duela dio: “Landareen funtzionamendua izan dut oinarri; argia hartzen dute eta, gero, argi hori eraldatu egiten dute. Argia energia kimiko bihur dezakete behar dituzten elikagaiak lortzeko”. Nanomaterialak baliatuta, eguzki argia ahalik eta gehien aprobetxatzea izan da Gartziaren xedea. Hiru material mota fabrikatu ditu ikertzaileak: “Landareek, berez, proteinak dituzte, eta barruan klorofila molekulak direnak. Beraz, oinarri horri jarraituta, euskarriak (proteinak liratekeenak) fabrikatu ditugu, eta, klorofilaren (argia hartzen duten molekulak) lekuan, guk koloranteak sartu ditugu”.\n2003ko ikerketa baten berri eman digu Josu Lopez-Gazpio kimikariak Alean. Plazaratu zuten lan horretan dihidrogeno monoxidoa (DHMO) substantzia kimikoa hiltzailea zela adierazi zuten. Ikerketaren emaitzak argitaratu eta hiru urtera, hirietako ur-edangarriaren kanalizazioetan DHMOa aurkitu zuten. Ildo horri jarraiki, K. Kruszelnicki zientzia-dibulgatzaileak DHMOaren eta minbiziaren arteko loturaren berri eman zuen. Substantzia kimiko toxiko horrek ezaugarri kaltegarri eta toxikoak dituela esan zuten eta Lopez-Gazpiok batzuk aipatzen dizkigu: euri azidoaren osagai nagusia da, berotegi-efektua areagotzen du, erredurak eragin ditzake tenperatura altuan dagoenean, higadura geologikoaren erantzulea da eta metalen korrosioa azeleratzen du, besteak beste. DHMO substantzia aski ezaguna da, guk horri ura deitzen diogu. DHMOari buruzko adarjotze hau 1983an argitaratu zen lehen aldiz eta horren ondotik ugariak izan dira honen inguruko gezurrak. Lopez-Gazpio kimikariak testu honen bitartez islatu nahi izan du kultura zientifikorik gabe, erraza dela beldurrean oinarritutako ideia zentzugabeak zabaltzea. Ikusi dugu, argudio zientifikoak manipulatzea, ezkutatzea eta gaizki erabiltzea ez dela zaila. Ikaste ederra atera dugu hemendik. Bai horixe!\nArgitalpen-data: 2016/02/07 · Atala: Dibulgazioa, Zientzia begi-bistan


"Anaitasuna txiki geldituko zaigu 25ean" - Nafarroako Hitza “Anaitasuna txiki geldituko zaigu 25ean” – Nafarroako Hitza\n“Anaitasuna txiki geldituko zaigu 25ean”\n2015, apirilak 10 Beste albiste batzuk, Elkarrizketak, Politika 731\nBi aste falta dira oraindik, baina Maite Inda (Iruñea, 1981) hasia da ekitaldi handien aurreko urduritasuna nabaritzen. Galtzak bete lan dabil Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluko ordezkaria, azken xehetasunak prestatzen.\nZer ikusiko da hilaren 25ean Anaitasunan?\nEuskararen aldeko ikuskizun berezia izanen da. Ezohikoa eta berritzailea. Ez da ekitaldi politiko bat izanen, ezta manifestazio bat ere. Eneko Olasagasti zinema zuzendariarekin lan egin dugu, ekitaldi metaforiko eta emozionala sortzeko, eta ohiko parametroetatik ateratzea izan da erronka nagusia. Foku anitzeko ikuskizuna izanen da, eta argi islatuko du gu garena: ez gara alderdi politiko bat, ezta lider bat ere… Herritarrak gara, jendea, eta, hortaz, harmailetan egonen da ikuskizunaren arretagune nagusia. Oro har, zirraraz beteriko ordubete pasatxo izanen da.\nZergatik ikuskizun bat eta ez manifestazio bat?\nNafarroan euskarak pairatzen duen egoera dela eta, ekinbide berezi bat antolatzeko garaia zela pentsatu genuen Kontseiluko hainbat kidek. Baina ekitaldiaren jatorria 2009. urtean dago. Urte hartan, Kontseiluko sei bazkide hasi ziren biltzen —Nafarroako Ikastolen Elkartea, Sortzen, AEK, IKA, Euskal Herrian Euskaraz eta Topagunea—, Nafarroako Gobernuaren azken erasoei aurre egiteko. Izan ere, krisiaren aitzakia baliatu zuen UPNk, torlojuari beste buelta bat emateko: euskarazko hedabideentzako diru laguntzak zerora murriztu zituen, helduen euskalduntze eta alfabetatzerako diru saila ere izugarri txikitu zuen… Horrek itolarri sentsazioa areagotu zuen gure bazkideen artean, eta hausnarketa prozesua abiatu zuten, erantzun bateratua emateko.\nNolakoa izan zen prozesu hori?\nLehendabiziko fasean, egoeraren irakurketa bateratua egin genuen, eta diagnostikoa oso argia zen: Nafarroako Gobernuaren hizkuntza politikak aldatzeko, behar-beharrezkoa da indar metaketa. Hausnarketa horren lehen fruitua 2010eko manifestazio itzela izan zen. Euskaraz bizi nahi dut leloa plazaratu genuen manifestazio horren karira, eta arrakasta izugarria erdietsi zuen. Ordutik, bide propioa egin du leloak Euskal Herri osoan. Hala ere, manifestazioak utzi zigun ondorio argienetako bat izan zen protestaren esparrua gainditu behar genuela; kalea hartzea beharrezkoa dela, baina eragileen arteko elkarlanak harago joan behar duela. Hor kokatzen da Anaitasuna kiroldegian eginen dugun ekitaldia, besteak beste.\n2010ean manifestazio erraldoia egin zenutenetik bost urte igaro dira. Egoera aldatu al da?\nUrte hartan kalera ateratzeko genituen arrazoiak ez dira desagertu; aitzitik, areagotu egin dira. Horregatik, beharrezkotzat jo genuen Nafarroako herritar euskaldunontzat ekitaldi sinboliko bat antolatzea, indarrak batu eta jarrerak trinkotzeko. Hainbestekoa da gure egunerokoan ematen diguten egurra, jendea apalduta dago. Etsituta. Baina, egoera iraultzeko, ezinbestekoa izanen da jendearen indarra. Horregatik, Anaitasunako ekitaldiak une emozional kolektiboa behar du izan, 1998an Sadarren sentitu genuenaren gisakoa, ondorengo egunetan ere jarrera indibidualak sendotzeko.\nHauteskundeen bezperan gaude. Hori ere kontuan izanen zenuten…\nEkitaldia antolatzeko garaian, ezin genuen faktore hori saihestu. Bi funtzio horiek uztartuko ditu: alde batetik, euskaldunon komunitatearen trinkotzea, eta, bestalde, aldaketa politikoa aldarrikatzea hizkuntzaren ikuspegitik. Izan ere, Nafarroako Gobernuak euskararen alde egin duena hain gutxi izanda, gobernu berri batek tentazioa eduki dezake makillaje apur batekin aldaketa irudikatzeko. Eta hori ez da guk nahi duguna edo euskarak behar duena.\nMezu zuzena indar politikoei.\nBai. Nafarroan aldaketa gauzatzeko giltzarriak zeintzuk diren adostu dugu, eta horiek Anaitasunan ere ikusi ahalko dira. Interpelazio zuzena eginen zaie alderdiei: urgentziazko neurri batzuk aurkeztuko dizkiegu, lau urteko legealdi batean gara daitezkeenak, euskararen aldeko lana galbidean gera ez dadin. Erroko aldaketak nahi ditugu hizkuntza politiketan, eta gure proposamena, euskalgintza osatzen dugun eragileon proposamena, argi eta garbi jarriko dugu mahaiaren gainean, inork aitzakiarik eduki ez dezan euskararen aldeko neurriak geroratzeko.\nOposizioko alderdiekin hitz egin duzue jada?\nOraindik ez, baina hurrengo astean abiatzekoak gara bilera erronda, eta orduan eskura emanen diegu gure proposamena. Apirilaren 25eko ekitaldiaren ostean, gainera, neurri horiek argitara aterako ditugu, eta edonork irakurri ahal izanen ditu.\nZer edo zer aurreratzerik bai?\nHizkuntzaren normalizazioa zedarritzen duten lau zutabeak dira gure proposamenaren oinarria ere. Lehen puntua plangintzari dagokiona da: hizkuntza politika orok planifikatua izan beharko luke beti, baina, Nafarroan, administrazioak ez du inoiz plangintzarik egin; hortaz, planifikazioaren atea irekitzea aldaketa historikoa izanen litzateke. Bigarren oinarria baliabideena da: orain artekoak ez dira aski izan, eta horiek handitzea eskatzen dugu. Hirugarren puntuan, esparru juridikoaz hitz egiten dugu: hizkuntza bat normaldu nahi duen administrazio batek corpus juridikoa eraiki behar du horretarako, baina egun indarrean den Euskararen Legeak ez dio normalizazio nahi bati erantzuten. Azkenik, laugarren zutabea herri gogoarena da: Nafarroako Gobernuak ez ditu inoiz jendearen eta euskararen arteko loturak indartu, ez du atxikimendu hori sustatu. Zutabe horietan guztietan aldaketak ematen badira, jauzi kualitatibo nabarmena emanen dugu euskararen normalizazioan.\nMemoria kolektiboan iltzaturik gelditu diren ekintza esanguratsu asko antolatu ditu Kontseiluak. Bai euskarari ekitaldia 1998an, Euskaraz bizi nahi dut manifestazio jendetsua 2010. urtean… Mailari eutsi beharrak urduri jartzen al zaitu?\nHalako ekintza erraldoiak planteatze soilak bertigoa ematen du, bai, baina hori ona da! Nafarroan, gainera, oso modu indartsuan nabaritzen da hori guztia. Jendeak euskararekiko dituen atxikimendua eta grina oso inportanteak dira, eta, beraz, benetan sentitzen duzu egiten ari zaren hori ez dela erakunde batzuen lanaren ondorio hutsa, baizik eta jendearen bultzadaren fruitua. Ziur nago hilaren 25eko ekitaldia ere gisa horretakoa izanen dela, ilusioa pizteko modukoa, eta Anaitasuna txiki geldituko zaigula. Giharra aterako dugu euskaldunok.\nEuskararen Legearen erreforma onartu zenetik bi hilabetera eginen duzue ekitaldia. Alde horretatik ere, une esanguratsua…\nOso esanguratsua. Guk poz handiz hartu genuen legearen aldaketa partziala, batez ere, orain arteko egoera etsipenez bizi izan duten gurasoengatik. Izan ere, guraso askok uko egin behar izan diote euren txikiak euskarazko ereduetan matrikulatzeari, eta hautu hori ez dute borondatez egin, egoerak behartuta baizik. Hortaz, euskararen legearen aldaketa ona izan da, pertsona horiei arindu eginen zaielako eguneroko bizimodua. Hori guztia esanda, erreforma ez da nahikoa. Euskararen Legea ez da funtsean aldatu, nafarron eskubideak bizilekuaren arabera aitortzen direlako. Nafarroako Gobernuarentzat, ez da gauza bera leitzarra edo tuterarra izatea, eta hori ez da bidezkoa. Ezinbestekoak dira erroko aldaketak, eta Anaitasunan aurkeztuko dugun proposamena bide horretatik doa.\nD eredua ezartzeko lehen eskaerak egin dituzte Villatuertan eta Abartzuzan, baina Nafarroako Gobernuak uko egin dio lerro berriak zabaltzeari. Lehengo lepotik burua?\nBistakoa da UPNk ez duela bere hizkuntza politikan atzera egiteko inolako asmorik, legearen erreforma hau ez baita haiek proposatutakoa izan. Herritarrek urtetan egindako lan eskergaren ondorioa izan da, ez agintarien borondatez sortutako araua. Hortaz, borondaterik ez duen gobernu batek nekez aplikatuko ditu arrotz zaion lege batek ezartzen dizkion neurriak. Nabarmentzekoa da, hala ere, orain arteko legeak ere ez zuela euskararen irakaskuntza publikoa debekatzen. Ez zuen D eredua eremu ez-euskaldunean ezartzera behartzen, baina debekatu ere ez zuen egiten. Hor hutsune legal bat zuen UPNk euskarazko irakaskuntza ezartzeko, baina ez zuen baliatu. Borondate kontua izan da beti. Horrexegatik proposatzen dugu corpus juridiko sendo bat, eskubideen gauzatzea unean uneko interes politikoen menpe egon ez dadin.\nErabaki politikoez gaindi, elebidunen erabilera mailak ere baldintzatzen du hizkuntzaren egoera. Azken inkesta soziolinguistikoaren arabera, eremu ez-euskaldunean bai, baina mendialdean behera egin du erabilerak. Zer deritzozu?\nIrakurketa hori okerra dela. Mapa soziolinguistikoaren emaitzek argi gehiago zituzten itzalak baino, baina elementu txarrei erreparatzeko ohitura dugu. Urte hauetan guztietan jarri dizkiguten zangotraba guztiak aintzat hartuta, Iruñerrian eta eremu ez-euskaldunean euskarak gora egin izanari aurrerapauso galanta deritzot. Datuek argi erakusten dute hemen dugun potentziala: herritarren borondateari esker hamaika proiektu gauzatu ahal izan dira, jendeak bere etxea hipotekatu du ikastola bat eraikitzeko, bere poltsikotik ordaindu ditu euskararen aldeko proiektuak… Bestalde, egia da erdara gero eta gehiago ari dela hedatzen eremu euskaldunetan, baina hori ez da hiztunen utzikeriaren ondorioa, baizik eta hizkuntza politika konkretu batek eragindako errealitatea.\n« “Giharra erakutsiko dugu 25ean”