Birikak, estutzen | EIBZko liburutegia\nIndar handia ari da hartzen arnasguneen kontzeptua azken aldian: euskarak non duen arnasa sendo, non dagoen osasuntsuen. Ahuldade batzuk agertu dira, baina. Soziolinguistika Klusterraren ikerketa batek berretsi ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mapa soziolinguistikoan agertutako zantzuak. Kontrapuntua da: euskara nabarmen ari da aurrera egiten, baina ez leku guztietan. Datu orokorretan argia da goraldia, herri handiagoetan, erdaldunagoetan, ari delako lekua egiten; herri euskaldunetan, txikiagoetan, ahultzen ari da. Zenbaki orokorretatik haragoko irakurketa egin behar dela azaldu du Iñaki Iurrebaso soziologoak txostenean: «Ez daiteke pentsa habitat batzuen eta besteen garrantzia berbera denik».\nUdalerri euskaldunen egoera aztertu du Iurrebasok, Uemaren eskariz. 126 herri dira, erkidegoko herrien erdiak. Herritarren %70 baino gehiago euskaldunak dituzte. Gipuzkoan daude 68, Bizkaian 57 eta Araban bakarra (Aramaio). Beste herriekin alderatu du egoera. Gainerako herrialdeetako daturik ez dago horrelako ikerketa bat egiteko —Nafarroan, amaitu dute mapa, baina herrietako datu zehatzik ez dute eman—.\nAzterketa osoa gaur aurkeztuko dute Donostian, Lurraldea eta Hizkuntza. Erronkak & Tresnak jardunaldietan. Arnasguneen babesa izango dute hizpide. Hona hemen egoerari buruzko azterketaren nondik-norako nagusiak.\nGarapen handia izan du euskaraz egiteko gaitasunak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, datu orokorretan: herritarren %22k zekiten 1981ean, eta 2011n, %37k. Igoera indartsuagoa da eskualde erdaldunetan. Alderaketa: 1981ean zazpi eskualde zeuden euskaldunen portzentajea %10 baino eskasagoa zutenak; orain, ez dago herri eta eskualde bat ere egoera horretan. Ez ziren zonalde txikiak: erkidegoko herritarren erdiak baino gehiago bizi ziren euskaldunak %10 baino gutxiago ziren herrietan. Hori gainditua dago, eta urte gutxiren buruan ez da herririk egongo %20ren azpitik ere.\nTxanponaren beste aldea oso da ezberdina, ordea. Joera argia sumatu du Iurrebasok: «Zenbat eta eremu euskaldunagoa, orduan eta atzerakada handiagoa euskaldunen proportzioan; zenbat eta erdaldunagoa, orduan eta aurrerakada handiagoa». Eskualde euskaldunenean, Lea Artibain (Lekeitio, Ondarroa…), bistan dago: 1981ean baino txikiagoa da euskaldunen portzentajea. %82 ziren orduan, %87ra igo ziren 2001ean, eta %81 dira gaur egun.\nAzken hamarkadan sortu da galera. 2001etik, euskal hiztunen kopurua jaitsi egin da herri euskaldunetan —%75,5etik %72,3ra—, eta erdaldun elebakarrena, igo —%11,3tik %12,5era—. Praktikan zer eragin duen, hona adibide bat: 1981ean, 56 herritan euskaldunak ziren %90 baino gehiago; orain hamahiru geratzen dira —txikiak dira denak: 4.000 biztanle guztira—. Abiapuntua 1981ean dago, ordukoak direlako lehen zenbakiak. Euskara indarra galtzen ari zen ordurako, nolanahi ere. «Galera joera askoz lehenagotik zetorren; 1981erako ere oso ahuldua azaltzen zitzaigun habitat hori».\nEUSKARA, LEHEN HIZKUNTZA\nArnasgune geografikoen ezaugarri nagusietako bat da hizkuntz transmisioarena: gainerako herrietan baino nabarmen gehiago transmititzen da euskara etxean. Herri horietan, biztanleen %58k euskara dute lehen hizkuntza, umetan etxean ikasitakoa; gainerako herrietan, %12 eskasek. Hizkuntza nola jasotzen den, hori da udalerri euskaldunen eta gainerakoen arteko diferentzia handietako bat. Ikerketaren arabera, herri euskaldunetako hiztunen %56 euskaldun zaharrak dira, umetan euskaraz ikasitakoak; %6k euskara eta gaztelania, biak, jaso zituzten; eta %10ek geroztik ikasi dute euskara. Gainerako herrietan, aldiz, erabat ezberdinak da proportzioa: euskaldun berriak gehiago dira euskaldun zaharrak baino. Etxean %10ek eskuratu zuten euskara, eta %16k geroztik ikasi dute.\nArnasguneetako egoera nabarmen hobea den arren, nabari da beherakada. Euskara lehen hizkuntza dutenen ehunekoa jaitsi egin da: 1986an %69 ziren; orain, %58. Euskara jaitsi, eta erdarak igo: umetan gaztelania jaso zutenak %31 dira herri euskaldunetan, orain 30 urte baino bost puntu gehiago. Beste hizkuntza batzuk jaso dituztenak ere ugaritzen ari dira, baina oso gutxi dira oraindik —%1 ziren 1986an, eta %3 orain—. Herriz herri izan duen jaitsieraren isla: 1981ean, 59 herritan euskara zen lehen hizkuntza herritarren %90 baino gehiagorentzat. Orain, herri bakarra dago egoera horretan: Abaltzisketa (Gipuzkoa) —%99tik %91ra jaitsita—. Belaunaldi ordezkapenak pisu handia izan du, Iurrebasoren iritzian; euskara lehen hizkuntza zutenen portzentajea handiagoa da zaharren artean, eta haiek hil ahala, portzentajea nabarmen jaitsi da.\nHizkuntz gaitasunaren atalean kontrapuntua ageri zen —herri euskaldunetan, jaisten; erdaldunetan, igotzen—, baina lehen hizkuntzari dagokionez beherantz ari dira herri erdaldunagoetan ere: %11,6k eskuratu zuten euskara etxean umetan —1986an %12,4 ziren—. Aldea nabari da, hala ere: euskara lehen hizkuntza dutenen jaitsiera askoz ere nabarmenagoa da herri euskaldunetan. Baina alde handia dago zenbakietan, herri euskaldunek transmisioan daukaten rolaren erakusgarri: hamarretik seiren lehen hizkuntza da euskara herri horietan; gainerako herrietan, aldiz, batena.\nNahiz eta gaitasunean asko hobetu den, aurrerapausorik ez da izan etxeko erabileran. Eusko Jaurlaritzaren azken mapa soziolinguistikoan ere ohartarazi zuten «etxeko gotorlekua» ahultzen ari zela. Hiru herrialdeetako datuetan, herritarren %20,8k erabiltzen dute etxean euskara; duela hogei urte baino puntu bat gutxiago. Herri euskaldunetako datuetan galera handiagoa da: herritarren %48k diote euskaraz hitz egiten dutela etxean; 1991n %56 ziren. Azken hamarkadakoa da galera kasu horretan ere: 1991tik 2001era jaitsieratxo bat izan zen, baina ez horren handia —%56,4tik %54,5era—; azken hamarkadakoa aldiz, jaitsiera bizkorragoa izan da —%54,5etik %47,5era apaldu da—.\nAreago, Iurrebasoren ustetan, litekeena da datua are baxuagoa izatea. «Inkestetan emandako erantzunen eta benetako portaeren artean sarri askotan egon ohi den tartea aintzat hartuta, pentsa daiteke bi hizkuntzen erabilera oso parekatua egon daitekeela udalerri euskaldunetako etxeetan». Gaztelaniaren erabilerak, izan ere, gora egin du herri euskaldunetan: etxean gaztelaniaz egiten dute %37k —orain hamar urte baino zortzi puntu gehiago—. Eta ez dute euskararekin tartekatuz erabiltzen: gaztelaniaz eta euskaraz, bietan jarduten dutenen portzentajea ere apaldu da: %13,3, 2001ean baino bi puntu gutxiago.\nHerriz herriko datuetan gordinago nabari da etxeko erabileran euskarak nola jaitsi den. 1981ean, 34 herrik zuten %90ekoa baino erabilera handiagoa; orain ez da bat ere geratzen. Areago, erabilera %80-90 artekoa zuten herrien artean ere, erdiak ere ez dira geratzen: 23 herri ziren, eta bederatzi dira orain. «Euskararen erabilera nabarmen atzeratzen ari da udalerri euskaldunetako etxeetan», nabarmendu du Iurrebasok. Birikak ahultzen hasiak diren seinale.\nEuskaldunen portzentajea gehien igo den herria da Zalduondo (Araba). 1981ean, biztanleen %1,6k zekiten euskaraz, eta orain, %36,9k. Gaztetxoen eskutik dator aurrerabidea. 14 urte baino gutxiagokoen artean, %86k dakite euskaraz; orain 30 urte, %12,5ek. 14-25 urterekin, %2,2 ziren euskaldunak 1991n; orain, %79. 191 lagun bizi dira Zalduondon; biztanle kopurua %49 handitu da 1981etik.\nEuskaldunen portzentajea 1981ean halako hamar baino gehiago da Amurrion (Araba): %2,5ek zekiten euskaraz orduan; orain, %28,9k. Biztanle kopuru esanguratsua du herriak: 11.000 lagun pasatxo —%21 handitu da kopurua 1981az gero—. Gazteen ekarpena da giltzarria: 14 urte baino gutxiagorekin, %76k dakite euskaraz —%11 ziren 1981ean—; 14-25 urtetan, %56k —%8k lehen—.\nIa ikusezin izatetik, ia hirutik batek jakitera pasatu da euskara Zallan (Bizkaia): %0,8 ziren euskaldunak 1981ean; orain, %29,4. Ikustekoa da euskara nola hedatu den umeen artean: %0,8k zekiten 1981ean; gaur, %78k. Hezkuntzaren eragina oso da bistakoa, beste adin taldeak ikusita —65 urtetik gora, %1,3 dira euskaldun—. 8.500 bat lagun bizi dira —biztanleria %19 handitu da—.\nMaruri-Jatabek (Bizkaia) jasan du jaitsiera handiena euskaldunen ehunekoan: %85,8k ziren euskaldunak 1981ean; orain, %62,2. Biztanleria asko igo da —%86; 950 bat dira—, eta aldaketa handiak ekarri ditu. Gazteen artean ez —%82 inguru dira euskaldun—, baina bai helduetan: 35-64 urterekin, %48 dira euskaldunak —lehen %83—; 65 urte baino gehiagorekin %72 —lehen %96—.\nAbiapuntua oso goian zuen Gamiz-Fikak (Bizkaia), eta ahultzen ari da azken urteetan: herritarren %94,9 ziren euskaldunak 1981ean, eta orain, %73,1. Biztanleria asko handitu da —%52; 1.300 pasatxo dira—, eta euskararen egoera aldatu da: jaitsiera adin guztietan dago —haurretan %91tik 83ra—, baina nabarmenago helduetan —%94tik %63ra— eta zaharretan —%98tik %82ra—.\nLizartza (Gipuzkoa) jaitsi egin da biztanleria 1981ean baino %20 gutxiago dira —2001ean baino %11 gehiago—; 650 lagun bizi dira. Euskaraz dakitenen portzentajea %96,6tik %82,3ra apaldu da. Bi adin taldetan nabaritu da jaitsiera handiena: 15-34 urte bitartean —%97tik %80ra— eta 35-64 artean —%96tik %77ra—. Zaharren artean da jaitsiera apalena, bost puntukoa: %99tik %94ra.\nKategoria Berria egunkaria, Gizartea, Hizkuntza, etiketak 2015, Berria, Euskara, Gizartea, Hizkuntza, Iñaki Iurrebaso, Soziolinguistika, Soziolinguistika Klusterra by liburutegia. Gorde lotura.


Elkarrizketak - Berria.info\nIgandea, 2013ko maiatzak 19 - 16:43\nBerria.info » Parte Hartu » Elkarrizketak\nItxako taldeko jokalaria\n2009-05-04 - irakurri elkarrizketa\nItxako Lizarrako (Nafarroa) eskubaloi taldeak aurten ere EHF Kopako finala jokatuko du. Aurten, Leipzigen (Alemania) aurka. Joaneko partida etxean izango du, maiatzaren 9an. Itzulikoa kanpoan, maiatzaren 17an. Erantzundako galderak\nG. Eskerrik asko, Naiara, BERRIA.INFOko elkarrizketa digitalean parte hartzeagatik, eta hurrena arte. BERRIA.INFO\nE. Eskerrik asko zuei, oso gustora egon naiz elkarrizketa egiten. Espero dut aurrerantzean ere eskubaloiaren alde egiten jarraituko duzuela. Lizarran gurekin bi txapelak ospatzeko gonbita luzatzen dizuet! agur!\nG. Ba al da inoiz ahaztuko ez duzun partidarik? Hala bada, zergatik? Zorte on Alemanian! Ane\nE. Partida asko dago. Iazko finalekoa, adibidez, ez zait inoiz ahaztuko. Ez partidagatik, galdu genuelako, baina bai giroagatik, aste osoan egon zen giroagatik, pabiloia lepo beteta ikusteagatik. 18\nG. Iaz Dinamo Volgrograd eta aurten Leipzig. Zailtasunak zailtasun, zein errazago? Baikor\nE. Leipzigen kontra denboraldi hasieran jokatu genuen eta galdu genuen, hiru golengatik. Baina denboraldi hasieratik asko aldatu da gure jokoa, eta pentsatzen dut haiena ere bai aldatuko zela. Baina, hala ere, bi talde horietako edozein baina hobeak garela pentsatzen jarraitzen dut. 17\nG. Iepa Naiara!!\nEz zarete kejatuko etxean. Tizok anaia Anaitasunarekin Asobal ligara igotzeko borrokan. Eta zu, ABF liga eta EHF Kopa irabazteko lehian. Etxean pozik egongo zarete ezta? Anaita\nE. Bai, bai, oso kontent. Etxean beti kirola izan da oso garrantzitsua. Aitak irakatsi digu hori. Borrokatzen bazara, azkenean, gauza politak lortzen dituzula.\nG. Aupa Naiara!\nImajina ezazu: ABF ligako eta EHF Kopako txapeldun. Norekin gogoratuko zinateke? Nori eskainiko zenioke titulua? Animo! Amets\nE. Txapelak taldeari eskainiko nizkioke, eta lagundu digun jende guztiari. Larunbatero edo asteazkenero pabiloira etortzen diren zaleei. Itxakoko Lehen Mailako taldeari ere bai, beti daude laguntzeko prest. 15\nG. Kaixo Naiara. Betidanik eskubailoia gustokoa dut, bereziki, emakumezkoarena,baina nire galdera ez da izango eskubaloiaz, zutaz baizik. Ea erantzungo didazun:\n- Inoiz pentzatu duzu zer egingo duzun eskubaloian jokatzeari utzi ostean? Dani\nE. Bai, noski! aipatu dudan bezala, hurrengo urtean magisteritza ikasten hasteko asmoa dut, eta EGA ateratzekoa. Eta bestela, beti dago aitarekin lan egiteko aukera!\nG. Bueno hor doaz 3 galdera:\nZein taldetan jokatu izan duzu Itxakoren aurretik? Badira zuen ligan taldeak lehen oso onak zirenak orain zuloan daudenak, cementos la union esaterako. Itxako aldiz azken urteetan beti goialdean dabil, zer deritzozu?\nEkonomikoki nola baloratuko zenuke emakumezkoen eskubaloiaren egoera?\nAldez aurretik eskerrik asko erantzuteagatik, ongi izan!!! E�aut\nE. Itxakoren aurretik Atarrabiako Beti Onak taldean izan nintzen. Diruak badu zerikusirik taldeen egoeran. Lehen goian egon ziren hainbat talde, emakumezkoen eskubaloiko elitean zirenak, hasi dira diru gutxiago jasotzen eta hori sumatzen da. Guk, zorionez, azken hiru urteetan gora egin dugu diruaren aldetik, eta hori oinarria da. Dirua baduzu jokalari "garestiagoak" izateko aukera duzu. Emakumezkoen eskubaloiaren egoera ekonomikoari buruz, ez da erraza. Nahiago genuke profesionalizatu, baina ez da erraza taldeentzat. 13\nG. Nik uste jende asko gaudela eskubaloia gustatu arren ez dakigunak falta bat noiz den zigorgarria 2 minuturekin. Azalduko zenuke zein den 2 minutuko zigor horren kriterioa? E�aut\nE. Zaila da azaltzea. Epailearen kriteriak zer errateko handia du halako faltetan. Gauza asko zigortzen ahal dira bi minuturekin. Adibidez, atzetik jotzea, aurpegia ukitzea edo jotzea, nahita ukitzea baloia...\nG. Gizonen eta emakumeek eskubaloian jokatzen duten era (profesionalki)ezberdina iruditzen zait. Niri neskena gehiago gustatzen zait, ikusteko: kontraeraso gehiago, erritmo biziagoa... Zer iritzi duzu honetaz? E�aut\nE. Erabat ezberdinak dira jokatzeko moduak. Lehenbizi, fisikoa dela eta. Gizonen eta emakumeen fisikoa ez da berdina., Haiek gaitasun handiagoa dute jokaldi prestatuak egin gabe altxatu eta gola egiteko. Guk lan gehiago egin behar dugu, gehiago mugitu. Niri ere emakumeena gustatzen zait gehiago. Baina egia da gizonezkoena ikusgarriagoa dela. 11\nG. Kaixo Naiara! Komunikabideek nesken eskubaloiari eta bereziki Itxakori egiten dioten jarraipenaz kexarik duzu? Prentsa\nE. Gehien amorratzen nauena da, adibidez, Telenavarra jarri eta ez garela inoiz ateratzen. EHF Kopako finalera ailegatu garela azaltzeko gure irudirik ez ateratzea.... badakit zaila dela, baina hemengo, Nafarroako taldea izanda, Nafarroako kirolaren esparruan nahiko garrantzitsuak gara, eta gure alde egin beharko lukete gehiago, gehiago lagundu. 10\nG. Kaixo Naiara! Orain dezente jokatzen duzu, baina orain dela ez hainbeste apenas jokatzen zenuen, atzerritar asko zenituen aurretik. Inoiz pentsatu al zenuen Itxako uztea? Beste talderen batera joan beharko bazenu, baduzu gustukorik? Akaba Bera Bera agian? Etxetik gertu egongo zinen, behintzat. Donostitik\nE. Bai, pentsatu izan dut. Duela bi urte Akaba Bera Berara joatekotan izan nintzen. Gustuko dut talde hori. Talde berean hainbeste denbora ematen duzunean, eta entrenatzaile berarekin, aldatzeko gogoa izaten duzu. Entrenatzaile berarekin bost urtetik goiti egonda, badakizu nola egiten duen lan. ezin dizu gehiago irakatsi. Hala ere, etxean zaude, orain handi bilakatzen ari den taldean, polita da hori ere. Jendeak ateratzeko aukera eman dizun taldean zure lana kontuan izatea. 9\nG. Iepa Naiara! Leipzigen 4.000 ikusleren aurrean jokatuko duzue. Gutxitan jokatu duzue horrelako pista bete batean. Errespetua? Epaileek egin dezaketen lanarekin kezkatuta? EHF\nE. Errespetua bai, pixka bat. ez dugu inoiz horrelako pista batean jokatu, Emozioa ere sentitzen dugu, hainbeste jende biltzen duen pista batean aritzea polita izanen da. Epaileen lanari buruz, espero dut kezkatzeko arrazoirik ez izatea. Finala da, espero dut taldeoi jokatzen uztea, eta erdian ez sartzea.\nG. Jendeak ezagutzen al zaitu kaletik zoazenean? Animurik jasoko duzue, ezta? Zerbait berezia? Ala hor ere, tamalez, aldea al dago gizonezkoen eta emakumezkoen kirolean? Zorte on eta ea bi tituluak irabazten dituzuen!!! Lizarra\nE. Lizarran bai, jendeaj ezagutzen nau. Herri txiki bat da, finean. Ikusi ditugu bizpahiru pankarta balkoietan gure alde. Hori polita da, jendeak karrikan eskertzea egiten dugun lana, gustuko dugun lana gainera.\nG. Zenbat goleko abantailaz joango zintezkete lasai alemania aldera?\nNorekin ospatuko zenduke txapela? carlos\nE. Hamar edo! erran digute Alemanian 5.000 sarrera saldu dituztela. Lizarratik gutxi batzuk joanen dira harat, espero dugu haiek entzutea. Txapela taldearekin ospatuko nuke. Orain denboraldiaren amaiera ailegatzen da eta hainbat jokalarik alde eginen dutela konturatzen zara, eta horrek tristetzen nau.\nnire galdera da nola zara ain ona? Alemanak oso onak dira baina zeguruenik zu bere\nE. Mlesker Arrate! egunero entrenatzea da kontua, ez baduzu entrenatzen ez duzu zure jokoa hobetzen. Hori da sekretua.\nG. Naiara, emakume eta kirolari, duela urte batzuk utopia zena, gauza arrunt bilakatu al da? Helene\nE. Bai, emakume eta kirolari, baina gure mailan. Baina ez gaituzte oso kontuan hartzen. Beti borrokatzen ibili behar dugu.\nG. Aupa Naiara!!!!!!!!!!!\nIaz Lizarrako Remontival eskolan irakasle nengoen eta zuen aurkako partidu berezi hura gogora etortzen zait Itxako taldeari buruzko berriak entzuten ditudan bakoitzean. Han sortu zen giroa aparta izan zen, haurrak oihuka, pankartak... Zer iruditzen zaizu jokalari profesionalak eskoletako haurrengana gerturatzeari buruz? Bai haurrentzako eta baita jokalarientzako positiboa dela uste duzu? Mila esker eta ea aukera dugun berriro elkarren aurka jokatzeko. Lander Iturralde\nE. Oso ongi pasa genuen egun hartan. Pozten naiz zure berri izateaz. Jokalariak haurrengana gerturatzea oso positiboa da, erakusten diegu pertsona normalak garela eta kirola dela oso mundu inportantea eta haur guztiek hartu beharko lukete parte mundu horretan, hain onak ez diren beste batzuetatik aldentzeko.\nG. Noizko ikusten duzu posible euskal selekzioak partidu ofizialak jolasten? mikel\nE. Nahiko nuke, nire ametsa da Olinpiar Jokoetara euskal selekzioarekin joatea, baina, urrun ikusten dut aukera hori.\nG. Eskubaloitik bizi al zara?\nHala ez bada, zer gehiago egiten duzu (ikasi, lana) eta nola bateratzen duzu eskubaloiarekin? Lizarra\nE. Eskubaloitik bizi baiz, bai. Ikasten ari naiz ere, hurrengo urtean magisteritza hasteko asmoa dut.\nG. Elgorriaga eta portland san antonio talde disdiratsu hoien argipean zaudete neskak eskubaloian nafarroan naiz eta finalak zuek jokatzen dituzuen.Xoxa askozaz guttiago kobratzen eta reperkusio eta publizitategabe,ia telebista gabe, por amor al arte eguneroko ahalegin sanoa burutzen, egiten duzutena maitatzen. Inoiz bukatuko al da diskriminazio klase hau eta kiroletan ere parekidetasuna lortuko al da?Animo. jo ta ke alemanei irabazi arte! Borja\nE. zurekin batere ados nago, baina ez dago gure esku. Federazioak mugitu beharko lituztek gauzak. Bada eskubaloi jokalarien talde bat ere saiatzen ari dena emakumeen eta gizonen arteko egoera parekatzen. Gizonezkoek liga profesionala dute. Hala ere, denbora beharko da\nArgia aldizkariko kazetaria\n1 Formulan aditua eta BERRIAko kolaboratzailea\nIrati Sienra eta Mikel Button\nErnai gazte antolakundeko bozeramaileak\nUdalbiltzako talde sustatzaileko kidea\nIpar Euskal Herriko AEK-ko lehendakaria\n"Nire ez diren guden oihartzunek esnatzen naute gauez"\nPresoak, konponbidearen plazan\nItxura eta emaitza txarra\nEspero baino lehenago heldu dira ilarak\nEH Bilduren aldeko apustua berretsiko du EAk biltzarrean


pertsiana / pertsiartasun\npertsiar (145 agerraldi, 35 liburu eta 10 artikulutan; orobat persiar 32 agerraldi, 7 liburu eta 2 artikulutan, eta pertsiatar g.er.) 1 izlag Pertsiakoa, Pertsiari dagokiona.\nPertsiar barbaroen sorterria [...] menditsua eta idorra zen, eta giza harremanetako bideetatik urruti zegoen. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 54. orr.\nJaiotzaz aitoren seme ziren pertsiar mutil guztiak. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 87. orr.\nEntzute handikoa izatera iritsi zen Daniel Darioren eta Ziro Pertsiarraren erregealdietan. Jose Antonio Mujika «Agindutako lurraren bila II» - 174. orr.\nTxinako astronomoak fenomenoaz ohartu eta analetan jasoa utzi zuten, eta beste horrenbeste egin zuten, historialariek frogatu ahal izan dutenez, astronomo pertsiarrek eta aztekek. Bernardo Atxaga «Lekuak» - 140. orr.\nZiro Handiak, Akemenestar Inperioa sortu zuenak, gaitzetsi egin zuen pertsiar herria, munduaren jabe bihurtu zenean. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 54. orr.\nEgunsentiaren Herrialdeko pertsiar herrixka batean. Jon Muñoz «Loroaren teorema» - Denis Guedj - 261. orr.\nPertsiar odolik ez zuen atzerritarra izan arren eta gure eskuzabaltasunetik urruti egon arren, onartu egin genuen geure artean. Elizen arteko biblia EstGr 205,10\nAkemenestarrek beren pertsiar ama-hizkuntzari pertsiar ama-lurrari bezain leku apala eskaini zioten inperioaren gobernuan. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 63. orr.\nEgunero ateratzen dira iragarkiak egunkarietan, lapurtutako idazteko makinak, pertsiar alfonbrak, erloju elektrikoak, oihalak eta abar eta abar itzuliz gero sarituko dela esanez. Josu Zabaleta «Anne Franken egunkaria» - Anne Frank - 258. orr.\nAriana Pertsiar golkotik Indoraino hedatzen zen. Iñaki Iñurrieta «Legeen espirituaz II» - Montesquieu - 37. orr.\nHonela, bi gerra handiak, troiarra eta pertsiarra, "Europa" eta "Asiaren" artean historikoki etengabea zen liskarraren baitako gorabeherak ziren. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 274. orr.\nBazterretan kuxin ttikiak zeuzkan eta tapiz pertsiar bat zoruan. Patxi Zubizarreta «Mirarien kalezuloa» - Nagib Mahfuz - 123. orr.\n2 Pertsiako herritarra.\nTurkiarrak ez dira arabiarrak, ezta Kabiliako berbereak edo kurduak ere, hain gutxi behinolako pertsiarren ondorengo irandarrak... Iñigo Aranbarri «Hizlandia» - 70. orr.\nFiliporen seme Alexandro mazedoniarra Mazedonia lurraldetik abiatu zen; Grezia eta gero pertsiarren eta mediarren errege Dario menperatu ondoren, honen ordez jarri zen errege. Elizen arteko biblia 1 M 1,1\nUlermen horrek, pertsiarren jakinduriak ongi erakutsi bezala, fruitu ezinago goxoak dastazeko aukera emango dizu. Karlos Linazasoro «Ez balego beste mundurik» - 197. orr.\nGrekoen merkataritza-interesak Egipton pertsiarren borondate onaren mende utzi zituen. Iñaki Mendiguren «Historiaren azterketa II» - A.J. Toynbee - 237. orr.\nPertsiarren erara janzten zen; Klodoveo kontsul-jantzian bezala, alegia. Iñaki Iñurrieta «Legeen espirituaz II» - Montesquieu - 301. orr.\nLuxuaren historia merkataritzaren historiaren parte eder bat litzateke; pertsiarren luxua mediarrena zen, eta mediarrena asiriarrena. Iñaki Iñurrieta «Legeen espirituaz II» - Montesquieu - 30. orr.\nGrosrouvrek aipatutako aurreneko matematikariak bi pertsiar ziren: Omar al Khaiam eta al Tusi. Jon Muñoz «Loroaren teorema» - Denis Guedj - 208. orr.\n3 greko-pertsiar ik greko 8.\npertsiar golkoko (7)\nmediarren eta pertsiarren (8); pertsiarren legeen (3)


EBk eta Txinak inbertsio hitzaldiak hasiko dituzte\nEB-Txina inbertsio akordioaren negoziazioen lehen txanda Pekinen egingo da 21ko urtarrilaren 23etik 2014ra. EB-Txina inbertsio akordio integralak mesede egingo dio EBri eta Txinari merkatuak bi noranzkoetan inbertsioetarako irekita daudela ziurtatuz. Gainera, epe luzera inbertitzaileei esparru juridiko errazagoa, segurua eta aurreikusteko modua emango die. EBk Txinarekin egindako inbertsio akordioa elementu garrantzitsutzat jotzen du gure ekonomien arteko merkataritza eta inbertsio lotura estuagoetan. Negoziazioetan EBren lehentasunetako bat EBko inbertitzaileek Txinako merkatuan dituzten oztopoak kentzea izango da.\n"Egun EBren eta Txinaren arteko aldebiko inbertsio maila planetako bloke ekonomiko garrantzitsuenetako bietatik espero zitekeenaren azpitik dago. EBren eta Txinaren artean negoziatutako ondasun eta zerbitzuek 1 mila milioi euro baino gehiago balio dute egunero, EBko Atzerriko Zuzeneko Inbertsioaren (IDE)% 2.1 besterik ez da Txinan. Negoziazio horien helburu nagusia merkataritza eta atzerriko inbertsio zuzeneko murrizketak progresiboki ezabatzea da eta EBko inbertitzaileentzako merkatu txinatarrerako sarbidea hobetzea da ”, esan du John Clancy EBko Merkataritzako bozeramaileak. Negoziazioak Txinan berriki iragarritako asmo handiko erreforma ekonomikoen testuinguruan hasten dira. Horien artean, Txinako ekonomia atzerriko inbertitzaileei gehiago irekitzeko erabakia dago berrikuntza eta lehiakortasuna bultzatzeko penintsulako industria eta zerbitzu aurreratuagoak izanez.\nInbertsio akordio baterako negoziazioak abian jartzeko akordioa 2012ko otsaileko EB-Txina goi bileran lortu zen. Iazko urrian, EBko estatu kideek Europako Batzordeari negoziazio agindua eman zioten eta azaroaren 21ean negoziazioen hasiera iragarri zen EBko 16an. -Txinako Gailurra.\nTxina EBko inportazio iturri handiena da eta EBko hazkunde azkarrena duen esportazio merkatuetako bat ere bihurtu da EB, gaur egun Txinako inportazio iturri handiena izanik. Txinak eta Europak egun mila milioi euro baino gehiagoko salerosketa egiten dute eguneko. Txinatik EBko inportazioetan industriako eta kontsumoko ondasunak dira nagusi, zerbitzuen aldebiko merkataritza dutenak ondasunen guztizko merkataritzaren hamarren bat besterik ez dira. EBk Txinara egindako esportazioetatik% 1 baino ez dira zerbitzuak. Inbertsio fluxuek aprobetxatu gabeko potentzial handia erakusten dute, batez ere bi ekonomien tamaina kontuan hartuta. Txinak atzerrian egiten dituen Europako inbertsioen% 20-2 besterik ez du hartzen, eta Txinan Europan inbertsioek gora egiten dute, baina oinarri are baxuago batetik. EB-Txina Inbertsio Akordio integralak bi aldeen onurarako baliatu nahi du.\nGai erlazionatuak:2012ko EB-Txina GailurraTxinaEB-Txina inbertsiorako hitzarmenaberrikuntza eta lehiakortasunainbertsioinbertsio hitzarmenainbertsio fluxuakmerkataritzarentzat\nGizarte ekintzailetza: Mantendu bultzada Europako hauteskundeetan haratago\nEBko merkataritza defentsako jarduerei buruzko 39. urteko txostena: merkataritza desleialaren aurkako praktikek neurriak 2020an eraginkorrak izan ziren


Aste Santu euritsua, ostiral eta igande bitartean\nAzken eguneratzea: 2010/03/31 12:56 (UTC+2)\nOstegunean eta ostiral goizean ateri eutsiko dio baina, ostiral arratsaldean sartuko den fronte batek euria ekarriko du igandera arte. Eguraldia hobetuko da astelehenean eta tenperatura igoko da.\nKostaldean euri arina egin dezakeen arren, eguraldiak atsedenaldi bat emango du ostegunean eta ostiral goizean. Gainontzeko lekuetan ostarte batzuk zabalduko dira egunean zehar, bereziki hegoaldean, baina giro freskoa izango da, tenperatura 12 eta 17 gradu artekoa.\nEuria protagonista izango da ostiral arratsaldetik aurrera. Fronte berri bat sartuko da eta zaparradak ekarriko ditu. Tenperatura ez da asko aldatuko larunbatean, termometroak ez dira 15 gradutik igoko.\nIgande goizera arte aterkia lagun izan dezakegu, baina arratsaldean euria gutxitu daiteke, eta astelehenean, aldiz, eguraldia nabarmen hobetuko da. Hortaz, giro eguzkitsuarekin eta tenperatura atseginarekin (17 gradura igo daiteke) agurtuko dugu Aste Santuko oporraldia.


... eta halako batean sokak agertu ziren - Zientzia.net\nHasiera » Artikuluak » Eta-halako-batean-sokak-agertu-ziren ... eta halako batean sokak agertu ziren\n2002/02/01 Azkune Galparsoro, Gorka Iturria: Elhuyar aldizkaria\nFisika Sariak Pasatu den mendean fisikak izan duen aurrerakada edozein txunditzeko modukoa izan da. Mekanika kuantikoaren eta erlatibitate orokorraren bitartez, gizakiak bizi den unibertsoaren aurpegi ezezagunenak bistaratu ditu.\nBere ausardian hain urrun joan da, ezen kasik unibertsoaren jaiotza ere deskribatu ahal izan duen. Baina puntu horretan zailtasun handi batekin egin du topo: erlatibitate orokorraren eta mekanika kuantikoaren arteko ezinikusia. Bi horien arteko tirabirak konpontzeko jaio zen, hain zuzen ere, soken teoria. Eta bere garapenean, ondorio pentsaezinetara eraman gaitu. Beraz, sar gaitezen gizakiaren adimenak asmaturiko abentura kitzikagarri horretan. Soken teoriaren oinarriak NASA Denok ezagutzen ditugu elektroiak eta protoiak, ezta? Joan den mendean, protoiak quark izeneko partikulaz osaturik daudela ere ikusi genuen. Horrela, elektroiak eta quarkak materiaren adreiluak direla esan izan da, hots, oinarrizko partikulak, zatiezinak, beste inolako egiturarik gabeak. Hori da mekanika kuantikoak dioena, baina soken teoriak ez du berehalakoan onartuko. Azken horren arabera, oinarrizko partikula deiturikoak ez dira soka dimentsiobakar txiki batzuen bibrazio-egoeren agerpen bat besterik (1. irudia). Beste modu batera esanda, unibertsoaren adreiluak hamar dimentsioko espazio-denboran bibratzen duten dimentsio bakarreko soka txiki batzuk dira! Horrela esanda, bat-batean kontzeptu berri eta ezezagun pilo baten aurrean jartzen gara. Baina lasai, astiro-astiro askatuko baitugu anabasa izugarri hau. Aipaturiko premisa horien gainean, soken teoriak naturan behatzen ditugun lau indar eremu nagusientzat azalpen bat eta bakarra eskaini nahi digu, hain desiratua den eremuen bateratze-teoria bilakatuz. Lau eremu horiek grabitatorioa, elektromagnetikoa, nuklear bortitza eta nuklear ahula dira (eremuen ezaugarriak eta teoriak 1. diagraman). Nola lor dezakegu, ordea, bateratzea soken teoriaren bidez? Erantzuna ulertzeko, jo dezagun orain arte topatu diren arazoak aztertzera. Erlatibitate orokorra vs mekanika kuantikoa. Arazoak bistaratzen Bi teoria horiek, formulatuta dauden moduagatik, ezin dira bata bestearekin erabili. Alde batetik, erlatibitate orokorrak espazio-denboraren geometria darabil eremu grabitatorioaren eraginak azaltzeko. Bestalde, mekanika kuantikoak partikula indar eramaileak jartzen ditu hainbat elkarrekintzaren protagonista gisa, geometria arbuiatuz. Partikula horiek bosoi deiturikoak dira eta horien existentzia esperimentalki frogatua dago (1. diagrama). Hori dela eta, eremu grabitatorioaren bosoia ere jada postulatua izan da: grabitoia. Baina naturak oraindik ez digu hori ikusten utzi; are gehiago, erlatibitate orokorrak ez du bere ekuazioetan partikula horrentzat lekurik uzten, eta hor sortzen dira arazoak. 2. irudia. Espazioan distantzia txikiagoak hartzen ditugun heinean, fluktuazio kuantikoak nabarmenagoak dira. Irudiko maila bakoitzak aurrekoak baino distantzia txikiagoa adierazten du. Bestalde, badago oso oinarrizko printzipio bat mekanika kuantikoan: Heisenberg-en ziurgabetasunaren printzipioa. Horren arabera, partikula baten posizioa eta momentua (masa x abiadura) ezin dira une jakin baterako zehaztu. Momentua zehazteko zehaztasun handiagoak posizioan ziurgabetasun handiagoa dakar, eta alderantziz. Ondorioz, badaude espazioan fluktuazio kuantiko deituriko desoreka-egoera batzuk. Horiek espazio hutsean, masa eta eremurik gabe, agertzen dira, eta benetan agerikoak dira distantziak oso-oso txikiak direnean (10 –33 cm=Planck-en distantzia. Kontuan izan espazioan distantzia txikiagoak aztertzeak, hots, zehazteak, momentuan ziurgabetasun handiagoa dakarrela, eta horrek espazio hutsean masak sortzea dakar. Mekanika kuantikoak masen sorrera hori 'bermatzen' du. Hortik datoz fluktuazioak. 2. irudia). Fluktuazio horiek eremu guztietan dute eragina, grabitatorioan barne. Hona hemen bi teorien arteko arazorik handiena. Erlatibitate orokorraren arabera, espazio-denboraren kurbadurak zehazten du erakarpen grabitatorioa. Kurbadura hori masaren funtzioan dago, hots, masa handiagoa duten gorputzek kurbadura handiagoa sortuko dute eta erakarpena indartuko da. Baina espazio-denbora huts bat, inongo masarik gabea, laua da. Horrek aurrez aurre egiten du topo fluktuazio kuantikoekin. Eremu grabitatorioan, Planck-en distantziara fluktuazioak oso nabarmenak dira mekanika kuantikoan. Horrek erlatibitate orokorraren esparruan espazio-denboraren kurbadura handiak sorrarazten ditu, bere postulatuen aurka joanez. Beraz, distantzia oso txikiak eta masa handiak inplikatzen dituzten arazoetan —zulo beltzen bihotza eta unibertsoaren sorrera kasu— erlatibitate orokorra eta mekanika kuantikoa batera erabili beharrean aurkitzen gara, baina ezinezkoa zaigu arestian azaldu dugunagatik. Ez da ahantzi behar eremuen bateratze-teoria baten bilaketan ere arazo hori oso garrantzitsua dela, grabitatea beste hiru indarrekiko ezberdina izango bailitzateke bi formulazio ezberdin horiek kontuan hartuta. Urteetan zehar ezin izan zaie arazo horiei aurre egin, baina halako batean, sokak agertu ziren. Soken teoriaren kontzeptu garrantzitsuenak 1. irudia. Materiaren konposizioa soken teoriaren arabera. Mekanika kuantikoaren eredu estandarraren bitartez lau eremuen bateratze-teoria bat bilatu den arren, indar ez grabitatorioak bateratzen zituzten teoriek bakarrik izan dute arrakasta (1. diagrama). Hori, noski, ez da nahikoa ordea. Non huts egin du teoriak? Neurri handi batean oinarrizko partikulei forma puntuala ematean. Soken teoriaren meritu handienetakoa puntuen ordez luzera bat duten sokak postulatzea izan da, eta ondorio oso garrantzitsuak lortu dira: Erlatibitate orokorraren eta mekanika kuantikoaren arteko bateraezintasuna konpontzen duela dirudi. Bateratze-teoria posible bat aurkezten digu, eta materia eta eremuak gauza berdin baten agerpenak direla adierazi: bibratzen diharduten sokak. Espazio-denboraren kontzeptua guztiz aldatzen du. Bestalde, eredu estandarrak badu beste oztopo bat: ezin ditu bere aurreikuspenak azaldu. Elektroiaren masa, karga, partikula-familiak hiru izatea... azalpenik gabeko gauzak dira, teoriaren eraikuntza matematikoan, parametro askeak. Soken teoria, aldiz, anbiguotasunik gabeko teoria da, aurrekoak bezalako aurreikuspenak teoriaren muinetik ezinbestean ondorioztatzen baitira. Soken teoriaren oinarrian soken bibratzeko gaitasuna daukagu. Esan dugu soken bibrazio-egoeraren arabera, quark bat, elektroi bat edo bosoi bat ere izan dezakegula. Horren analogia polit bat gitarrarena dugu: gure belarriak horren soken bibrazioak bereizten ditu eta nota ezberdin gisa hautematen ditu. Horrela, soken teoriako soken bibrazio-mota batzuek oinarrizko partikulen ezaugarriak adierazten dizkigute, hala nola, haien masa, karga elektrikoa, karga ahula eta kolorea (azken biak eremu ahul eta bortitzarekin eragiteko beharrezkoak diren ezaugarriak), bibrazio-mota bat elektroiarena izanik eta abar. Baina handiena honakoa da: bibrazio-mota horietako bat grabitoiarena da inongo zalantzarik gabe! Horrek esan nahi du soken teoriak eremu grabitatorioa daramala modu natural batean bere eraikuntza teorikoan eta grabitatearentzat teoria kuantiko posible bat aurkezten duela. Beraz, partikulen ezaugarriak soken bibratzeko moduak zehazten ditu. Nola azaldu hori baina? Jo dezagun masaren kasura. Soka baten bibrazioaren energia bere anplitudearekiko proportzionala da. Anplitudea gailurraren edo haranaren elongazio maximoa da. Anplitude handiagoentzat, energia gehiago. Einsteinek E=mc 2 adierazpenarekin erakutsi zigunez, energia eta masa gauza bera dira. Hots, anplitude handieneko bibrazioek izango dituzte masa handienak. Beste era batera esanda, soken bibrazioen anplitudeek zehaztuko dituzte partikulen masak. Karga elektrikoa bezalako ezaugarriak bibrazioen funtzioan azaltzea, ordea, zailagoa da; ezagunak ditugun dimentsioak ez ezik, beste sei ere kontuan hartu behar baititugu. Guri, hala ere, lehendabizikoz, soken teoriak oinarrizko partikulek dauzkaten ezaugarrien zergatiak azaltzen dizkigula jakitea interesatzen zaigu. Baina jarrai dezagun teoriaren ezaugarri nabarmenenak aztertzen: soken tentsioa, dimentsio gehigarriak eta supersimetria, besteak beste. Soken tentsioa Starburst galaxia NGC 3310. NASA Sokak aztertzerakoan, tentsio deituriko indarra hartu behar dugu kontuan. Indar hori sokek berez duten uzkurdura-indar bat da. 1974an, Scherk eta Schwarz fisikariek grabitoiaren eredua aztertu zuten. Horien aurkikuntza hau izan zen: grabitoiak trasmititzen duen indar grabitatorioa bere osagaia den sokaren tentsioarekiko alderantziz proportzionala da. Indar grabitatorioa lau indarretan ahulena denez, grabitoiaren sokak jasan beharreko tentsioa ikaragarria da, hain zuzen ere, 10 39 tonakoa! Tentsio horri, Planck-en tentsioa deritzo. Horrek ondorio aipagarri batera garamatza, oso garrantzitsua erlatibitate orokorraren eta mekanika kuantikoaren arteko arazoak ekiditeko garaian. Tentsioa uzkurdura-indarra denez, soka baten luzera zehazteko ezinbesteko faktorea da. Malguki bat indar handia eginez txikitzen den moduan, tentsio handiek soka txikiak eratzen dituzte. Planck-en tentsioa jasaten duten sokek, 10 -33 cm-ko tamainak dituzte (Planck-en luzera). Horixe da soka baten luzera minimoa, eta lehenago ikusi dugunez, fluktuazio kuantikoak indartsuen diren distantzia. Esandakoa jakinda, jada mekanika kuantikoaren eta erlatibitate orokorraren artean zeuden arazoak konpontzeko gai gara. Giltza? Sokek tamaina minimo bat izatea. Horrela, mikrokosmosaren ezaugarriak behatzeko har dezakegun tamainarik txikiena soka batena da; bere balioa? Planck-en luzera. Soken tamaina minimoa hori izanik, ezinezkoa zaigu distantzia txikiagoak behatzea (behaketak egiteko garaian, beti, behatzen den objektua baino gauza txikiago batez baliatu behar dugu datu ahalik eta zehatzenak jasotzeko. Tamaina horrek minimo bat badauka, distantzia hori baino txikiagoak guretzat ‘ikusezinak’ dira). Beraz, sokarenak baino tamaina txikiagoak ez dira fisikan existitzen, hots, fluktuazio kuantikoak indartsuen bilakatzen diren distantziak alde batera uzten ditugu, erlatibitate orokorraren espazio-denbora laua erabil daitekeelarik. Soluzioak konbentzitu ez bazaitu, ez harritu (neroni ere zalantzak sortzen dizkit). Baina matematikoki emaitza egokiak ematen dituenez, horrela konpontzen du soken teoriak fisika modernoaren arazo handiena. 10 dimentsioen beharra eta zentzua NASA Ziurrenik hasiera-hasieratik harri eta zur geldituko zinen hamar dimentsioen kontua entzutean, ezta? Bada, orain saiatuko gara ondorio harrigarri hori argitzen, itxura denez, ezinbesteko baldintza-eremuen bateratzea lortzeko garaian. Soken teoriaren arabera, gure unibertsoak espazio-denborazko hamar dimentsio ditu, 9 espazioan eta 1 denboran. Baina azkar asko pentsatuko zenuenez, guk lau bakarrik hautematen ditugu, 3 espazioan eta 1 denboran. Non demontre daude beste seiak? Ikus dezagun horren atzean dagoena. Demagun gure unibertsoa dimentsio bakarrekoa dela espazioan. Kasu horretan zuzen matematiko bat bezalakoa litzateke. Puntu baten posizioa adierazteko koordenatu bakarra beharko genuke. Gehi diezaiogun orain beste dimentsio bat, zilindro baten azalaren kasua (3. irudia). Zilindroaren azalean posizioa zehazteko, bi zenbaki nahikoak dira (zilindroaren barnean ezin gaitezkeela ibili imajinatuz, noski). Hots, bi dimentsioko unibertso bat daukagu. Baina bi dimentsioak berdinak al dira? Ez. Dimentsio bat lineala da, aurrera eta atzera ibil gaitezke, zuzenaren gainean bezalaxe. Baina beste dimentsioan oinez bagabiltza, zilindroari bira eman eta lehengo posiziora itzultzen gara. Beraz, lehen dimentsioari dimentsio hedatua deitzen diogu eta, bigarrenari kiribildua (zilindroaren kasuan kiribildu zirkularra). Gure munduan ere antzeko zerbait gertatzen da. 10 dimentsioetatik lau (espazioko 3 eta denbora) hedatuak dira, eta beste seiak kiribilduak. Hori ulertzeko, lehendabizi Calabi Yau forma zer den ikusi behar dugu (4. irudia). Sei dimentsio espazial kiribilduz lortzen den forma matematikoa duzue hori, soken teoriaren aurretik jada matematikoek erabiltzen zutena. Gure espazioko hiru dimentsio hedatuen puntu bakoitzean forma hori irudikatuz gero, tatxan! Hori litzateke gure espazioaren itxura! Baina dimentsio kiribilduen tamaina hain da txikia —Planck-en luzera, hain zuzen ere—, ezen guk ezin ditugula ez ikusi ez hauteman. Sokak, ostera, neurri horretakoak direnez, sei dimentsio horiek ere kontuan hartu behar ditugu beraien posizioak zehazteko eta noski, bibrazio-egoerak aztertzeko. 4. irudia. Calabi-Yau formaren adibideetako bat. Horrela, mikrokosmoseko espazio-denboraren geometriak guk behatzen dugun fisika zehazten du. Calabi-Yau formak modu askotakoak izan daitezke, eta forma bakoitzak bere inplikazio fisikoak ditu. Adibidez, aipatu dugu eredu estandarrean hiru partikula familia daudela. Soken teorian aztertu denez, Calabi-Yau formek dituzten zulo-kopuruen araberako familia-kopurua behatzen dugu guk. Hau da, familiak benetan hiru direnez, soken teorian harturiko Calabi-Yau formak hiru zulo izan behar ditu ezinbestean. Baina soken teoriak oraindik ez dauka mekanismorik, zein Calabi-Yau forma hartu behar dugun adierazten digunik. Eta noski, mekanismo hori gabe, kalkuluak arbitrarioak eta oso konplexuak bilakatzen dira. Bestalde, dimentsio gehigarri horiek ezinbestekoak dira soken teorian. Alde batetik, 4 dimentsioko espazio-denboran bakarrik formulaturik azaldu diren teorien emaitza absurdo asko ezabatzen dituzte (probabilitate kuantiko negatiboekin lotuak). Hori gutxi balitz, karga elektrikoa, karga ahula eta kolorea posible izateko, soken bibrazioak dimentsio horietan ezinbestekoak dira. Hots, lau eremuak bateratzeko beharrezkoa da dimentsio gehiago kontuan hartzea. Ondorio hori jada beste teoria fisiko batzuek azaldu zuten, Supergrabitatearen teoriak (11 dimentsio) eta Kaluza-Klein-enak kasu (5 dimentsio, erlatibitate orokorra eta Maxwell-en elektrodinamika bateratuz). Simetria gorena: supersimetria Simetriaren kontzeptua oso garrantzitsua da fisikan. Eta, noski, soken teorian ere bai. Beraz, luzamendutan ibili gabe azter ditzagun interesatzen zaizkigun simetriak: Simetria geometrikoak: oro har, espazioarekiko eta denborarekiko ematen diren simetriak dira. Adibidez, errotaziozko simetria dugu hauetakoa. Horren arabera, fisikaren legeak berdinak dira edozein norabidetan behatzen dugula ere. Hots, fisikaren legeak simetrikoak dira errotazioarekiko. 5. irudia. Energiak gora egin ahala, hiru indarren intentsitatea berdinduz doa, eta une batean elkartu egiten dira. Irudian agertzen da nola bateratze-puntua ez den existitzen supersimetriarik gabe. Simetria abstraktuak: indar-eremuetan definitzen diren simetriak dira. Ezagunena gauge simetria da, eremu bortitz, ahul eta elektromagnetikoarentzat. Baina guri ez zaizkigu une honetan interesatzen, beraz, alde batera utziko ditugu. Deskribatu ditugun simetria geometrikoen barnean sartzen da supersimetria. Horrek simetria geometriko berezi bat deskribatzen du, spinaren kontzeptuan oinarriturik. Spina partikula guztiek duten propietate kuantiko bat da, haien momentu magnetikoa deskribatzen duena. Nolabait adierazteko, partikulak esferatxoak balira, beren ardatzen inguruan izango luketen errotaziozko mugimendua litzateke (hori benetan ez da horrela gertatzen, partikulek ez baitute horrelako mugimendurik egiten. Azken finean, partikulen magnitude batzuk mugitzen dira modu kuantikoan. Beraz, aipaturiko errotazioa ez da mugimendu fisiko erreala). Errotaziozko simetriak norabide ezberdinekin egiten duen antzeko zerbait egiten du supersimetriak spinarentzat. Beraz, lege fisikoak simetrikoak dira spinarekiko. Horren inplikazioak harrigarriak dira. Soken teorian supersimetria aplikatu aurretik bazegoen bibrazio-ereduen artean halako partikula arraro bat: takioia. Horren berezitasuna masa negatiboa edukitzea zen, eta hori ez da oso zentzuzkoa. Behin supersimetria teorian aplikatuta, takioia desagertu egin zen. Baina kontua ez da hor amaitzen. Ezagunak ziren partikula orok superpartikula lagun bat zuela iragartzen zuen jaio berria zen Supersoken Teorian: elektroia-selektroia, fotoia fotinoa... horiek behatzeko behar diren energiak, ordea, handiegiak dira gaur egungo teknologiarentzat. Gauzak, hala ere, oraindik urrunago doaz: supersimetria supersoken teorian jaio bazen ere, beste eremuen teorietan ere aplika daiteke. Horrela, eredu estandarraren barruan egin zen hiru indar ez-grabitatorioen bateratzean, egiazki, bateraketa ez zen oso-osoa. Parametro aske batzuk zeuden, eta, gainera, ez zen bateratze-puntu finko bat existitzen (5. irudia). Baina supersimetria aplikatuz gero, superbikoteek beren fluktuazio kuantikoekin ezagunak ziren partikulen fluktuazioak deuseztatzen zituzten; horrela, bateratze-puntu bat finkatzen zen, parametro askeentzat lekurik utzi gabe! 6. irudia. E8xE8 Heterotikoan sokaren 2. dimentsioak hartzen duen forma energia handiagoko behaketetan. Supersimetriak, ordea, bazuen bere alde txarra. Supersoken teorian supersimetria bost eratara aplika zitekeela ikusi zen. Horrela, bost teoria zeuden: I Tipoa, IIA Tipoa, IIB Tipoa, O(32) Heterotikoa eta E 8 xE 8 Heterotikoa. Orain arte azaldu dugun guztia baliozkoa da bost teoria horietarako, horien arteko aldeak ñabardura txiki batzuk besterik ez baitira. Baina nahiko lotsagarria da guztiaren teoria izan nahi duen teoriak bost aukera izatea. Hori horrela zen supersoken 2. iraultza iritsi arte. Supersoken 2. iraultza. M teoria 1995ean izan zen iraultza hau, bigarrena supersoken teoriaren historian. Supersoken teoriak badu bere ahulezia. Ekuazioak horren zailak dira, ezen gaur egun erabiltzen direnak benetakoen gerturatze hutsak besterik ez diren. Hori da bost teoria horiek egoteko arrazoietariko bat. Iraultza honetan, Ed Witten-ek metodo bat asmatu zuen kalkuluak zehatzagoak izan zitezen, eta honakoa ikusi zuen: bost teoriak elkarren osagarri dira! Ezaugarri horri supersoken teorien dualitatea deitu zitzaion. Laburki azaltzeko: supersoken teorian bada akoplamendu konstante deritzon parametro bat, bost teorientzat bera. Horren balio kritikoa 1 da. Hots, balioa 1 baino txikiagoa bada, iraultza baino lehenagoko kalkuluek funtzionatzen zuten. Baina ezinezkoa zen 1 baino balio handiagoentzat emaitzarik lortzerik. Beraz, bost teoriek 1 baino balio txikiagokoentzat bakarrik funtzionatzen zuten. Witten-en sistemak hori konpondu zuen. Horrela, teoria batek deskribatzen zuen fisika akoplamendua 1 baino handiagoa zenean, beste batek 1 baino txikiagoentzat deskribatzen zuenaren berdina zela ikusi zen. Haren guztiaren atzean zerbait ezkutaturik zegoelakoan, Witten-ek teoria berri bat aurreikusi zuen, aurreko bost teorien atzean omen zegoena. Harribitxi horri M teoria deitu zion. 7. irudia. IIA Tipoan gertatzen dena. Teoria berri honen ezaugarri batzuk jada bistaratu dira, baina etorkizunean ikusiko dugu benetan existitzen den eta bera ote den azkenik bateratze-teoria. Oraingoz, jada badakigu M teoriak 11 dimentsio eskatzen dituela. Aurreko teoriekiko gehitzen den dimentsioa sokaren egituraren barnean dago, hots, sokak dimentsio bakarrekoak izateari utzi eta bi dimentsioko mintz bilakatzen dira. Dimentsio horren forma supersoken teoriaren bost teorietan modu ezberdinean ematen da (6. eta 7. irudiak). Oraindik ikusteko dago zer inplikazio ekarriko dituen M teoriaren bilakaerak. Askok jada XXI. mendeko fisikaren erronkarik handiena izango dela esan dute. Ba ote? Amaitzeko Supersoken teoriaren alde onak agerian jarri dira: materia eta eremu guztiak deskribatzeko gai da, mekanika kuantikoa eta erlatibitate orokorra errespetatuz, eta grabitatearen teoria kuantiko bat mahaigaineratuz. Bateratze-teoria izateko hautagai onena da gaur egun. Alde txarrak ere badaude, ordea. Teoria oraindik amaitu gabe dago, bere garapen prozesuan murgildurik dago; beraz, inork ez daki bere azken forma nolakoa izango den. Eskatzen duen matematika oso konplexua denez, teoriaren forma zuzena topatzea ere ez da, ez, lan makala. Eta, azkenik, fisikan beti harmoniaz eman den prozesu bat hausten du: esperimentatzaileen eta teorikoen arteko elkarlana. Teoriaren aurreikuspenak energia-maila oso garaietan bakarrik beha daitezkeenez (hor gertatzen baita bateratzea), emaitzak ezin dira esperimentalki frogatu; ez gaur egun behinik behin. Hemen, hala ere, badugu bide bat: unibertsoa behatzea. Baina zer beha daiteke? Aukera franko dago: superbikoteak, karga zatikiarreko masa handiko oinarrizko partikulak (horietariko gutxi egon arren, posible da Big Bang-etik hona batzuek iraun izana), supersoken teoriak kosmologian egiten dituen aurreikuspenak, zulo beltzentzat proposaturiko teoriak... horrelakorik baieztatzea gauza handia litzateke teoria berri honentzat. Baina beste behin ere espazio-denbora izango da gure epaile. Zer gertatuko ote da? 1. diagrama. Orain arte eremuak deskribatzeko dauzkagun teoriak, horien bateratzeak barne. Oraindik frogatu gabe dauden puntuak galdera-ikurraz agertzen dira. 3. irudia. Zer da guztiaren teoria? Egiazki, guztiaren teoria ez litzateke fisikaren eremuan bakarrik geldituko. Unibertso guztiaren berri eman behar duen unetik, teorikoki bakarrik bada ere, zientzia guztia bere postulatuetatik eratorri beharko litzateke. Horrekin esan nahi dut, unibertsoaren adreiluak nola funtzionatzen duten jakinda, gure gorputzaren jokaera ere ondoriozta daitekeela fomula horietatik. Baina, noski, argi dago zailtasun-maila horren handia izango zela, ezen ez lukeela emaitza praktikorik emango. Azken batean, nolabait esatearren, Jainkoak unibertsoa eratzeko erabili zuen formula da guztiaren teoriak aurkitu beharrekoa. Beraz, fisika osoa ez ezik, gizakiaren ezagutza zientifiko guztiaren zutabe izan beharko luke aipaturiko teoriak. Soken teoriaren kasuan, horren erronkarik handiena mekanika kuantikoak eta erlatibitate orokorrak hain ongi zehazten dituzten fenomenoen emaitzak ez aldatzea da, eta huts egiten duten puntuetan azalpen egoki bat ematea. Hori pauso garrantzitsua litzateke guztiaren teoria izateko. Supersoken teoriaren historia motz bat 1968an Gabriele Veneziano italiar gazteak formulatu zuen lehen soken teoria, eremu bortitza aztertzeko tresna bezala. Eredu estandarraren arrakasta zela eta, ordea, teoria ahaztu egin zen urte batzuetan. Baina 1970eko hamarkadan, Schwarz-ek eta Scherk ek teoria aztertzen jarraitu zuten. Horrela, 1974an bibrazio-ereduetariko bat grabitoiarena zela ondorioztatu zuten. Horrek bultzakada ederra eman zien sokei. Baina 1980ko hamarkadan izan zuen supersoken teoriak bere unerik onena jaiotzez gero. 1984an, zailtasun batzuk gainditu ondoren, supersoken teoriak lau indarrak eta materia guztia bere barnean hartzen zituela ikusi zen. Ondorengo bi urteko denbora tarteari supersoken teoriaren 1. iraultza deitzen zaio. 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990ekoaren lehen urteetan, ordea, bost teorien kasua zela eta, supersoken teoria berriro ere gaizki ikusia izan zen. Baina orduan agertu zen Ed Witten-en aurrerapena, M teoriaren aurreikuspena eta horrekin bost teorien dualitateak. Horrela, 1995ean supersoken teoriaren 2. iraultza iritsi zen. Gaur egun, oraindik ere iraultza horren arrastoen atzetik dabiltza sokazaleak. Etorkizunak zer emango zain gaude, historia motz honi amaiera polit bat emateko asmoz. 0.0/5 rating (0 votes)\nSupersokak, iraultza ala ametsa? 1992-04-01\nKuantua jaio zenetik ehun urte: zorionak, Planck 2000-12-01\nIrakurlearen txokoa. Urria 1988-10-01\nUnibertso kuantikoa 1986-08-01\nTesting quantum gravity at the LHC 2008-04-09 physics.org\nPhysics: Unification + 150 2011-03-16 nature.com\nTime Before Time 2007-07-05 Science


etorkizuna etorkizun: BI ERREALITATEREN ARTEAN\nHilabete bat oso denbora tarte txikia da gizadiaren buru eskema antzemateko. Baina ideia orokorraren hurrenera iristeko egin daiteke ahalegina, batez ere gizartearen mugimendu animikoei erreparatuz.\nAbuztua hilabete aproposa izan ohi da pertsonok gure barnea hustu dezagun. Ziurrenik oporretako ohiko xarma artifizialak eragin positiboa izaten du gure berba jario otzanezinean eta denetariko iritzi absurdu eta ergelak entzuten eta irakurtzen dira han eta hemen.\nZalantzarik gabe, Bartzelonako atentatua izan dugu lehengo hilean albisteetako erpina eta oraindik ere fruitu gehiago emango du, iturburua ez baita agortu. Ez dit irakurleak ukatuko atentatuaren ondorioz berriro garbi ikusi dela bizi garen oilategi erraldoiaren neurri infinitua (barka nazatela oilo-oilarrek)\nYuval Noah Harariren "Sapiens" liburua irakurtzen harrapatu ninduen atentatuak eta israeldarrari ideia batean bederen arrazoia eman behar izan nion gertaeraren berri izan eta berehala: oraingo gizaki jakintsua bi errealitate bikoitzean bizi da. Alde batetik errealitate objektiboa (erreka, zuhaitz, lehoiak…) Bestetik, asmatutako errealitatea (jainkoak, nazioak, erakundeak…) Eta gure egunetan errealitate fiktizioak partida irabazten dio objetibismoari. Horrela, azken egunera arte?\nEtiquetas: Josemari Velez de Mendizabal, Sapiens, Yuval Noah Harari


Sustrai beltzeko platerak\nEmakumeak, beltzak eta sukaldariak. Maura de Caldas kolonbiarra eta Selassie Atadika ghanatarra. Eta borrokalariak: emakume, beltz eta sukaldari izateagatik etengabe borroka egin behar izaten dutelako. Ez dute edozein eratako sukaldaritza egiten eta aldarrikatzen, haien lurraldeetan sustraitutakoa baizik, sustrai beltzekoa, sukaldaritza beltza.\nArlo gehienetan gertatzen den moduan, zurientzat eta sukaldaritza zurientzat ezezagunak dira sukaldaritza beltzak. Haiek aldarrikatzeko eta ikusarazteko mugimendua indartzen ari da, ordea. De Caldas eta Atadika dira sukaldaritza beltzen ordezkari nagusietako bi. Donostiako Gastronomika kongresuan parte hartu zuten atzo, Black cuisines matter deitu duten sailean.\nMaura de Caldas Guapin jaio zen, 1938an, Cauca Departamenduan, Ozeano Pazifikotik gertu. Amona Chencharen gonapean hazi zen, sukaldean, suaren ondoan. Emakume gogorra eta jenio bizikoa zen amona. Beti-betiko errezetak ikasi zituen, belaunaldiz belaunaldi pasatutako ondarea: batzuk Chencharen birramona afrikarrarenak; beste batzuk indigenenak, eta baita espainiarrek eramandakoak ere. «Istorioak daude plater bakoitzaren atzean». Edariak prestatzen ere ikasi zuen, garai batean botika gisa erabilitakoak. Kaskarrekoren bat ere jasotzen zuen tarteka.\nEz zituen errezetak bakarrik ikasi; elikagaiak erabiltzen ere ikasi zuen. Beti eskuekin. Ukitzen. Igurzten. Ez du ulertzen, esaterako, nola bota daitekeen gatza goitik, elikagaiak gatzarekin igurtzi beharrean.\nDe Caldas, 6 urteko ume koskorra, goizaldean jaikitzen zen, laurak aldera, arto aleak ehotzeko, goizean amona Chenchak prest eduki zezan.\nEz zuen sukaldaritza ikasketarik egin. Ez zegoen. Irakasle ikasketak egin zituen, eta lanean hasi zen Calin. Lankideek festaren bat antolatu behar zutenean, «nire etxean!», esaten zien, haientzat sukaldean egin ahal izateko. Pixkana-pixkana, zabaldu egin zen De Caldasek esku ona zuela sukalderako. «Jatetxe bat zabaltzeko ordua zen».\nEraikin zahar batean zabaldu zuen jatetxea, 1979an. Izenak argi eta garbi adierazten zuen izana: Los secretos del mar (Itsasoko sekretuak). Umetatik ezagutu eta prestatu zituen platerak eskaini nahi baitzituen. Ozeano Pazifikoarekiko lotura estuak sortuak: arrainak eta itsaskiak, zebitxeak, arrozak... kokoarekin, martorriarekin, oreganoarekin, albahakarekin... gozatuak. Calin ez zituzten halako platerak ezagutzen. «Horregatik», De Caldasen esanetan, «jendea kontzientziatzea, heztea, egokitu zitzaidan».\nBazterkeria eta ausardia\nEz zen bide samurra izan: «Calira iritsi nintzenean, beltzekiko bazterkeria oso gogorra zen. Emakume beltzak ez ziren ausartzen jatetxeak zabaltzera». Bera ausartu zen, eta laster hasi ziren kanpoan ilarak sortzen. 33 urtean eutsi zion jatetxeari.\nDe Caldasek lortu zuen Ozeano Pazifikoak bustitako Kolonbia hegoaldeko sukaldaritza eta elikagaiak aintzat hartzea, aurrena Calin, eta gero herrialde osoan. Pazifikoko sukaldaritzaren ikur bihurtu zen, eta begirunea diote. Baita Kolonbiatik kanpo ere, hango sukaldaritzaren defendatzailea delako.\nSukaldari kolonbiarrak festa bihurtzen du sukaldean aritzea. Hala ikasi zuen etxean. Dantza egiten zuten; kantatu egiten zuten, eta istorioak kontatzen zituzten janaria prestatzen zuten bitartean. Ahozko tradizioa, ahozko transmisioa.\nHala egin zuen atzo ere Donostiako Gastronomikan, Caliko etxeko sukaldetik. Festa gastronomikoari —dozenatik gora itsaski, arrain eta txipiroi nahastu zituen koko esnearekin eta barazkiekin—, kantu eta dantza festa gehitu zion: kanta bat ganbei, beste bat karramarroei, hurrengoa karramarro mota bati, janariak gazitzeko amonaren moduari...\n«Janaria ez baita bizitzeko bakarrik; janariak alderdi espirituala ere badu», nabarmendu ohi du. «Janariaren bidez jakin daiteke herri batek zer pentsatzen duen; zer gustatzen zaion; zer kultura duen».\nHorregatik, asko haserretu eta atsekabetu izan du Kolonbian bertako sukaldaritzarekiko ikusi duen axolagabekeriak. Sukaldaritza oso aberatsa edukita ere, errezetetan eta osagaietan oso oparoa, tradizioa galtzen ari direla uste du, atzerriko sukaldaritzen mesedetan: «Kolonbiako jatetxe handiek ez zuten sukaldaririk kontratatzen ez baldin bazekiten atzerriko platerak prestatzen. Kolonbiako gastronomiaren atzerapena kulturala da, Kolonbia lotsatu egiten baitzen bere platerez».\nEgoera aldatzen ari dela uste du, ordea; Kolonbiako sukaldariak «esnatzen» ari direla, jabetzen hasi direlako «eutsi egin behar zaiola bertako sukaldaritzari, eta aurrera atera behar dela».\nSelassie Atadika, De Caldasekin alderatuta, beste kontinente batekoa da, beste belaunaldi batekoa, beste ibilbide bat egin du... baina borroka berak batzen ditu. Atadikak Midunu jatetxea zuzentzen du, Akkran. Ghanako ewe etniakoen esamolde bat da midunu (jan dezagun).\nUmetatik hasi zen etxeko sukaldean lardaskan. Familia Ameriketako Estatu Batuetara joan zen 5 urte zituela, baina AEBetan ez zuten galdu Ghanako suskaldaritzarekiko lotura.\nSukaldaritza beti gustatu zitzaion, baina Nazioarteko Ikasketak egin zituen Columbiako Unibertsitatean. NBE Nazio Batuen Erakundearentzat lan egin zuen Afrikako hainbat lekutan, giza laguntzarako misioetan. Orduan ikusi zuen egoerarik okerrenetan ere «janariak jendea elkartzen zuela eta atsekabeak gainditzen laguntzen ziela».\nSukaldean gozatzen jarraitzen zuen, ordea. Bere kontura ikasten zuen, harik eta sukaldaritzan jardutea erabaki zuen arte. AEBetako Sukaldaritza Institutuan ikasi zuen. Afrikara bueltatu zen, eta jatetxeak sortu zituen: aurrena Senegalen, eta, hiru urte geroago, sorterrian, Ghanan.\nItzulitakoan konturatu zen Ghanan ere gertatzen ari zela munduko beste herrialde batzuetan zabaldutako fenomenoa: familia askotan jada ez zutela elkarrekin jaten, eta herritar askok utzi egin ziotela errezeta tradizionalak prestatzeari, presakako bizimoduaren eraginez. Bere jatetxeko sukaldari laguntzaileek ez zituzten ezagutzen errezeta horietako asko.\nAtadikak dastaketak antolatu ohi ditu, Ghanako eta Afrikako beste herrialde batzuetako sukaldaritza zabaltzeko asmoz. «Izan ere», sukaldariaren arabera, «ikusi nuen afrikarrok ez daukagula aukerarik gainerako afrikarren janariak ikusteko eta dastatzeko». Kasu askotan, osagai berak erabiltzen dituzte, modu ezberdinetan eta espezia ezberdinekin bada ere.\nJatetxean eta dastaketetan, ghanatar askorentzat ezezagun bihurtu diren bertako produktuak baliatzen ditu, edota baztertu egin direnak, pobreen janaritzat hartzen direlako: artatxikia —fonioa ere bai—, basartoa... Herrialdeko ondarea berreskuratzeko eta bultzatzeko modu bat da. Horien erabilera zabaldu nahi du, «etxeko jangeletara itzularazi», sukaldaritzaren eta elikaduraren ikuspegitik dituzten abantailengatik, baina baita bertako ekoizleei laguntzeko ere. Horien ordezkoen inportazioak ere gutxituko lirateke.\nKakaoa da Ghanako produktu ezagunenetako bat. «Ghana ezaguna da bere kakaoagatik, ez txokolateagatik», ohartarazi du Atadikak. Lehengaiagatik bai, eraldatutako produktuagatik ez. Erresuma Batuaren kolonia izan zen garaiak ekarri ditu gogora. Orduan ezarritako debekuek indarrean jarraitzen dute: «Gaur egun, esaterako, ilegala da nik, ghanatarra izanda ere, bertako ekoizleei kakao haziak erostea nire txokolatea egiteko. Baina, jakina, sukaldari ghanatarra izanda, kakaoa eta txokolatea erabiltzen ditut».\nGhanako eta, oro har, Afrikako elikadura eredua babesten eta goraipatzen du, barazkietan, frutetan, hazietan eta laboreetan oinarritzen delako. Ez hainbeste animalietan. «Frutak eta barazkiak gehien erabiltzen dituen lekua da munduan», nabarmendu zuen atzo.\n«Hori ona da osasunarentzat, eta baita malnutrizioari aurre egiteko ere», jarraitu du. «Zergatik inbertitu behar ditugu baliabide gehiago gutxi batzuek animalia proteinak jateko, baliabide horiekin janari merkeagoa eta osasuntsuagoa sortu badaiteke guztientzat?». Ingurumenari eta ekonomiari ere mesede egiten diotela uste du sukaldariak: «Animalien proteinarekiko mendekotasuna ez da jasangarria».\nHiru ikasgai utzi nahi izan zituen atzoko hitzaldian: lehena, Afrikak asko duela erakusteko; bigarrena, sukaldari beltzei utzi egin behar zaiela haien istorioak kontatzen; eta hirugarrena, ulertu egin behar dela jaten denaren eragina. «Akaso», galdetu zien entzuleei, «zer gertatzen da erosten dituzuen txokolate eta kafe merkearekin?». Berak erantzun zuen: «Eragina dute beste leku batzuetan».\nJanaria ez dela bizitzeko bakarrik zioen De Caldasek, eta Atadika bat dator: «Janaria artea da. Janaria kultura da. Janaria nekazaritza da. Janaria ekonomia da. Janaria elikadura da. Janaria botika da. Janaria politika da (nork daukan eta nork ez)». Hori guztia da janaria Atadikaren iritziz, eta aldaketa bat gertatzen ari dela uste du: «Janariaren konplexutasun osoa bueltatzen hasi zaigu».\nBERRIAn argitaratua (2020/10/07)


'Hipotesi demokratikoa' dokumentala ondu du Thomas Lacoste zinemagileak | Politika | Berria\n'Hipotesi demokratikoa' dokumentala ondu du Thomas Lacoste zinemagileak\nDokumentalak euskal gatazka du hizpide, zehazki, haren aterabide demokratikoa. Ofizialki 2022ko udaberrian estreinatuko dute. Trailerra, albistearen barruan.\n2021eko urriak 31 11:32\n«Dokumentalak lehen aldiz eskaintzen du Europa mendebaldeko azken gatazka armatuaren eta haren irtenbide politikoari buruzko kontakizun sentikor bat». Hala aurkeztu dute Hipotesi demokratikoa dokumentala, Thomas Lacoste zinemagile frantziarraren azken lana. Hainbat hilabetez jardun du proiektu horretan lanean, eta jada ikusgai dago trailerra.\nTrailer horretan ikus daitezke dokumentalaren protagonistak. Tartean da Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, gatazkan zeresana izan duten beste hainbat pertsonarekin batera: Paul Rios Lokarriko koordinatzaile nagusi ohia, Eugenio Etxebeste ETAko kide ohia, Iñaki Anasagasti EAJko senatari ohia, Anaiz Funosas Bake Bideako presidentea, Gerry Adams Sinn Fein-eko presidente ohia, Brian Currin Hego Afrikako abokatua edota Amaia Muñoa ELA sindikatuko kidea.\nDokumentalaren aurrerapena, lehen aldiz, azaroaren 12an proiektatuko dute Baionan, eta urtarrilean gauza bera egingo dute Lapurdin, Behe Nafarroan eta Zuberoan. Ondoren, 2022ko udaberrian estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian.\nDokumentalari buruzko iritzia eman du Ken Loach zinemagile ospetsuak: «Pozik nago film hau ezagutu ahal izan dudalako. Lagungarria da bertan agertzen diren pertsonek euskal gatazka zergatik parte hartu zuten ulertzeko. Hausnartutako kontakizun bat da, sakrifizio asko egin dituztenen ahotik kontatutakoa. Nabarmena da haien zintzotasuna».\nHortaz gain, gehitu du dokumentalaren erdigunea dela demokraziaren gaia, eta protagonisten erritmoak errespetatzen dituela: «Oso baliagarria da, eta ziur nago hainbat urtetan zehar ikusia izango dela», amaitu du.


NEKANE SAYS · Traducción e interpretación en Vitoria-Gasteiz |\nUme bizkorra izan nintzen. Hitz egiten goiz hasi nintzela-eta, harro agertu izan da beti ama. Txikitandikoa dut hizkuntzetarako grina (berritsua nintzen batzuentzat; berbalapikoa, besteentzat). Etxekoek bultzatu egin zuten gaitasun hori, eta berehala nabarmendu nintzen hizkuntzatan, ingelesean batik bat.\nEzer ez da kasualitatea. Berezkoa dudan bidaiazaletasuna izan da nire lanbiderako akuilurik onena. Pozik esan dezaket mundu zabal honetako txokoetatik dezente ezagutu ditudala. Jakin badakit, hala ere, beste hainbeste dauzkadala ezagutzeke.\nSeinalez betetako bide bat. Eskolan helburu akademikoetan pentsatzeko unea iritsi zenean, gida eta froga guztiek bideratzen ninduten toki berera: hizkuntzak, kulturak, lengoaiak eta komunikazioa.\nEta helmuga bakar bat. Zalantzak izan nituen, filologia ala kazetaritza (puntako kazetaria nintzatekeen urruneko herrialderen batean!), itzulpengintza eta interpretazioaren berri izan nuen arte. Nire neurrira egindako ikasketak, alajaina! Garai hartan (olagarro honi hasia baitzaio ilea urdintzen), ez ziren asko halakorik eskaintzen zuten unibertsitateak, eta horrexek are erakargarriago egiten zuen guztia.\nGranada nire zain! Kulturen arragoa, bidegurutzea eta antzinaroaren muga Ekialdearen eta Mendebaldearen artean.\nBidaia luze baten lehen kilometroak. Maleta eskuan hartuta osatu nuen nire prestakuntza, atzerrian batetik bestera: Toulouse, Edinburgo…\nGarroek etxera ekarri ninduten berriz: Vitoria-Gasteizera. Bentosetan itsatsirik, batetik, itzulpengintzako eta interpretazioko lizentziatura eta, bestetik, Kanpo Arazoetako eta Lankidetzako Ministerioak emandako zinpeko itzultzaile-interprete izendapena (2303 zk.), 2000. urtean enpresa bat sortzearen ozeanoan barrena murgildu nintzen.\nItzulpengintza eta interpretazioa dira nire bi pasioak eta bizibideak. Entzungailuak, mikrofonoa, smartphonea, hiztegi on bat eta boligrafo bat garro bakoitzean. Besteek ulertzen ez dituzten hitzak ditut lanabes, pertsonen eta enpresen arteko distantziak txikitzea helburu.\nNon lana, han garroa\nItzulpen orokorra hizkuntza guztietan\nZabalkunderako testuak, enpresen aurkezpenak, web orriak, marketin-testuak, publizitatea, ikerketa akademikoak…\nZinpeko itzulpena eta itzulpen juridikoa\nItzulpen ofizial eta egiaztatuak, Kanpo Arazoetako eta Lankidetzako Ministerioak izendatutako zinpeko itzultzaile-interpreteek eginak eta, beraz, baliagarriak erakunde publiko guztietarako. Kontratuak, akordioak, hitzarmenak, sozietateetako dokumentuak eta beste hainbat itzulpen juridiko.\nItzulpen teknikoa eta zientifikoa\nEskuliburu teknikoak, espezifikazioak, entsegu teknikoak, ingeniaritza zibileko memoriak, baldintza-pleguak, etiketak eta beste hainbat itzulpen tekniko. Patente-eskabideak, entsegu zientifikoak, aurrerapen medikoak, produktu-txostenak eta beste hainbat itzulpen zientifiko.\nUrteko kontularitzak, balantzeak, ikuskaritza-txostenak, inbertsio-fondoak…\nBiltzarretako interpretazioa eta loturazkoa\nEsan osteko eta aldi bereko interpretazioa mota guztietako ekitalditan. Loturazko interpretazioa bileratan, prentsaurrekoetan edota bisita komertzial eta teknikoetan. Bideokonferentziak eta beste hainbat.\nAuzitegietako interpretazioa eta interpretazio soziala\nAuzitegietan edota arbritaje-epaimahai baten aurrean egin beharreko zinpeko interpretazio ofizial eta egiaztatuak, Kanpo Arazoetako eta Lankidetzako Ministerioak izendatutako itzultzaile-interpreteek eginak. Interpretazio soziala gizarte zerbitzuetan, ospitaleetan, eskoletan eta beste hainbatetan.\nTestu eta dokumentuen berrikuspena eta zuzenketa. Audioen transkribapena\nBerrikuspen eta zuzenketa ortotipografiko eta estilistikoa. Audio- eta bideo-grabazioen transkribapena.\nEsan osteko interpretazioko ordezko irakasle UPV/EHUn. Ingeleseko irakasle UNEDen. Eta, aisialdian, hizkuntzen eta itzulpengintzaren inguruko nire hausnarketak argitaratzen ditut nire blogean (octoblog) eta instagramen (@nekane_says).\nBidal iezadazu mezu bat botilan\nEdo, hotsak eta ahotsak nahiago badituzu...\nDeitu zenbaki hauetara: 945 261 533 / 639 722 450


Bihar hasiko da Organo Erromantikoaren XV. zikloa - Debagoiena - Goiena.eus\nBihar hasiko da Organo Erromantikoaren XV. zikloa\nMaialen Torres 2014-10-03 10:34\nAna Belen Garcia organo-jotzailea\nZapatuan ekingo diote Organo Erromantikoaren XV. zikloari Bergaran. Egitaraua inauguratzeko, Pier Paul Berzaiz zuberotarraren ahotsak eta Joxan Goikoetxearen akordeoi doinuek osatuko dute Ana Belen Garcia organo-jotzailearen emanaldia.\nEdurne Korta Bergarako Kultura teknikariak esan du irekiera kontzertua "berezia" izango dela, eta hiru artisten doinuak "ondo uztartuko" direla.\nBerzaizek zuberotar kantagintza tradizional baina garaikidea landu ohi du sentiberatasun handiz, eta Goikoetxeak ere badu halako berrikuntzarako grina. Biak ere, zalantzarik gabe, gustura arituko dira Garciaren organoaren doinuan.\nAzken urteetan bezala, Santa Marina parrokian izango dira kontzertuak, 20:00etan, San Pedroko organoa erabiltzeko baimenik ez baitute lortu antolatzaileek. Izan ere, San Pedro parrokian konponketa lanak iaz amaitu zituzten arren, organoa oraindik "egoera larrian" dago, Kortak azaldu duenez. Edonola ere, Santa Marinakoak zikloan parte hartzeko baldintzak betetzen dituela ziurtatu du Kortak.\nHurrengo emanaldia hilaren 11n izango da eta Franz Hauk alemaniarra arituko da bakarlari lanetan. Egitarauari amaiera emateko, berriz, Bergarako Orfeoiak abestuko du, Aitor Olea organo-jotzailearekin; ikuskizun "polita" espero du Kortak hilaren 18an, "etxeko artisten" eskutik.\nGuztira, bederatzi kontzertu\nAzkoitiko parrokiak eta Azpeitiko Loiolako basilikak ere hartzen dute parte zikloan eta horietan ere hiruna kontzertu izango dira, Esteban Elizondoren lanari esker. Azkoitiko kontzertuak Bergarakoen data eta ordu beretan izango dira, baina Loiolakoak domeketan eskainiko dituzte.\nBesteak beste, Aretxabaleta abesbatzak parte hartuko du urriaren 19an zikloa ixteko Loiolan eskainiko den kontzertuan, Jose Luis Franzesena eta Itziar Urbieta organo joleekin batera.\nElizondok berak ere eskainiko du kontzertua, Azkoitian, hilaren 11n. Lan handia egin du musika ikertu, zabaldu eta irakasten eta urteetako esperientzia nabarmena da bere jardunean.\nAHOTSA: Pier Paul Berzaiz\nAKORDEOIA/PERKUSIOA: Joxan Goikoetxea\nORGANOA: Ana Belen Garcia\nORGANOA: Franz Hauk\nORGANOA: Aitor Olea\nMEZZOA: Anabel Aldalur\nTXISTUA: Gorka Zabaleta\nORGANOA: Fernando Gonzalo\nORGANOA: Esteban Elizondo\nUrriak 5 igandea\nORGANOA: Olivier Eisenmann\nUrriak 12 igandea\nTRONPETA: Sergio Guarné\nORGANOA: Loreto Aramendi\nORGANOA: Jose Luis Franzesena eta Itziar Urbieta


José María Galarraga Iraola\nOharrak:1968an 20 urte zituen.\nManifestazioa ez baketsua 1967-09-03 Amasa-Villabona (Gipuzkoa) Auzitaratze arrunta TOP 3 hilabete 1968-12-18\n213-68 Epaia. Iturria: Aranzadiko artxiboa.\t- (Epaia).\nBehin-behineko espetxealdian, 1967ko irailaren 11tik 23ra.\nData: 1967-09-11 / 1967-09-13\nVillabonan atxilotu zuten. Hiru egunez inkomunikatuta egon zen Guardia Zibilak Tolosan zuen kuartelean. Aulki batekin eta objektuen aurka kolpeak jaso zituen, eta zehaztu gabeko beste tortura batzuk ere jasan zituen. Ondoren, kartzelan sartu zuten.\nData: 1968-08-08 / 1968-08-11\nVillabonan atxilotu eta Donostiara eraman zuten. Lau egunez inkomunikatuta egon zen. Objektuen aurka kolpatu zuten, eta jarrera anomaloak izan zituen, fisikoki agortu arte. Loa kendu zioten eta irainak eta umiliazioak jaso zituen.\nData: 1975-xx-xx / 1976-05-24\nLegez kontrako propaganda 1975-xx-xx Amasa-Villabona (Gipuzkoa) Auzitaratze arrunta TOP Absoluzioa\n136-76 Epaia. Iturria: Aranzadiko artxiboa.\t- (Epaia).\nBehin-behineko espetxealdian, 1975ko uztailaren19tik 24ra.\nData: 1975-07-19 / 1975-07-23\nVillabonan atxilotu eta Donostiara eraman zuten. Bost egunez inkomunikatuta egon zen. Objektuen aurka kolpatu zuten, eta jarrera anomaloak izan zituen, fisikoki agortu arte. Loa kendu zioten eta irainak eta umiliazioak jaso zituen.\nTokia: Gipuzkoako Guardia Zibilaren komandantzia (Intxaurrondo)\nData: 1976-10-04 / 1976-10-05\nVillabonan atxilotu eta Donostiara eraman zuten. Bi egunez inkomunikatuta egon zen. Objektuen aurka kolpatu zuten, eta jarrera anomaloak izan zituen, fisikoki agortu arte. Loa kendu zioten eta irainak eta umiliazioak jaso zituen. Berriz torturatuko zutela mehatxu egin zioten.


Nohant-en-Graçay - Wikipedia, entziklopedia askea.\nSerge PERROCHON (2014-2020)\n47° 08′ 12″ N, 1° 53′ 38″ E / 47.1367°N,1.8939°E / 47.1367; 1.8939Koordenatuak: 47° 08′ 12″ N, 1° 53′ 38″ E / 47.1367°N,1.8939°E / 47.1367; 1.8939\nDampierre-en-Graçay, Genouilly, Graçay, Massay, Luçay-le-Libre eta Saint-Pierre-de-Jards\nNohant-en-Graçay Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Centre eskualdean. 2013an 304 biztanle zituen.\n2007an Nohant-en-Graçay udalerrian erroldatutako biztanleak 312 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 186 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 183 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 139 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 88 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nNohant-en-Graçay udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 185 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 118 lanean zeuden (64 gizon eta 54 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Nohant-en-Graçay udalerrian 120 unitate fiskal zeuden, 277 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.508 euro zen. \n2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.\n2000. urtean Nohant-en-Graçay udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.875 hektarea erabiltzen.\nBNF: 15249513x (data)\nOrriaren azken aldaketa: 7 urtarrila 2020, 01:07.


Coena Cypriani - Wikipedia, entziklopedia askea.\n"Kanaango ezkontza", Jan Corneliszen margolana.\nCoena Cypriani edo De Coena Cypriani ("Ziprianoren afaria" edo "festa") Antzinaro Berantiarran sortutako ipuin europarra da. Tradizioaren arabera, liburuaren sortzailea Kartagoko apezpikua, San Zipriano (249-258) izan zen. Antza, V. mendean edo VI. mendearen hasieran idatzia, 855ean Rabanus Maurusek, Lotaringiako Lotario II.aren eskaera jasoz, garaiko latinera itzuli zuen.\nCoena Cypriani liburuak Bibliaren parodia, alegoria eta satira lantzen ditu, Carmina Burana bilduman ikus daitekeen moduan. Zentzu horretan anbiguetate handiko lana da eta, ondorioz, mendetan zehar interpretazio desberdinak izan ditu. Coena Cypriani-k Ekialdeko Joel erregearen historia kontatzen du. Joelek Kanaan (zalantzarik gabe Bibliako erreferentzia) herrian ezkontza oturuntza handi bat antolatu zuen. Bertan Bibliako pertsonaia asko agertu ziren, besteak beste, Eba, Kain, Abel, Abraham, Moises, Maria, Jesus… Oturuntza bukatu baino lehen erregeak lapurreta bat deskubritu zuen. Lapurra Carmiren semea da, Akar izenekoa. Egin duen delituaren ondorioz heriotza zigorra ezartzen zaio. Akar hil eta gero, gonbidatuek lurperatu zuten eta, bukatuez gero, haien etxetara itzuli ziren.\nRabanus Maurusen ustez liburuak helburu pedagogikoa zuen. Haren bitartez, eta umorea erabiliz, jendeak Bibliako izen handiak ezagutzeko aukera zuen. Juan Hymmonidesek, bestetik, lana berriro moldatu zuen, asmo politikoen aipamenak sartuz, dena asmo jostagarriaz.\nCoena Cypriani liburua Umberto Ecoren Il nome della rosa eleberrian agertu zen eta horrek haren ospea asko zabaldu zuen.\nE. D'ANGELO, Storia della letteratura mediolatina, Accademia Vivarium Novum, Montella, 2004.


Aiko taldeak dantza tradizionaleko lehenengo eskola digitala martxan jarri du – KULTUR SHAREA\nAikoeskola.eus plataformak edozein gailutik dantzan egiten ikasteko aukera ematen du, klaseak jarraitzeko unea aukeratuta, eta munduko edozein lekutik.\nHamabost urte dantza tradizionalaren irakaskuntzan eta hedapenean buru-belarri aritu ondoren, Aiko taldea ez dago pandemiaren ondorioz bere jarduera eteteko prest. Zorroztasun eta gizarte erantzukizun irizpideak jarraituz eta osasun agintariek emandako aholkuak betez, 2020-21 ikasturtean aurrez aurreko klaseak eten egingo ditu aldi baterako, baina, Aiko Eskola jarri du martxan, euskal dantza tradizionaleko lehenengo eskola digitala.\nUrte guzti hauetako ildoari jarraituz taldea aitzindari bilakatu da orain, jotaren, arin-arinaren, mutil-dantzen eta jauzien, mazurkaren, polkaren, habaneraren edo baltsaren oinarriak plataforma digital batean irakasterako orduan. Edozein gailutik bakoitzak aukeratzen duen unean eta munduko edozein lekutik jarraitu ahal izango ditu klaseak.\nHala, ikastaro birtuala aurrez aurreko ikastaroak bezala egingo da, urritik ekainera bitartean, hastapeneko eta hobekuntzako bi mailatan. Zuzeneko klaseak egongo dira astero, eta horiek tutorial moduan grabatu eta edozein unetan jarraitu ahal izango dira. Berrikuntza gisa, zuzeneko klaseak hiru hizkuntzatan izango dira, plataforma bezala: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez, Internet bitartez mundu osora heltzeko helburuarekin.\nZuzeneko klaseez gain, plataformak nahieran jarraitzeko dantza atala ere jarri du martxan. Bertan daude, Interneten lehen aldiz, jauzi eta mutil-dantza guztiak, eta baita modu argian eta didaktikoan grabatutako dantzako pausoen oso bilduma osatua, praktikatzeko, inprobisatzeko eta koreografia propioak sortzeko. Hau da: Euskal Herriko dantza tradizionala, bere estilo, erritmo eta koreografia ugarirekin, pausoz-pauso azalduta.\nGainera, Aiko taldeko kideek diotenez, “teknologia berriek balio pedagogiko handia duten elementuak sartzeko aukera eman dute”. Adibidez, gure mugimenduak eta musika, modu grafikoan eta errazean, nola sinkronizatu eta irakasten duen sistema berritzailea sartu da, eta baita pausoen irakaskuntza hobetzeko beste funtzio pertsonalizatu batzuk ere: musika aldatu barik kamera geldoan edo azkarrean erreproduzitzeko aukera, edo irudiaren 180oko bira ispilu gisa, ikasleak nahi duena aukera dezan.\nModu berean, eta ez ohiko jarduera gisa, Aiko Eskolak ikastaro monografikoak eta maisu-klaseak ere eskainiko ditu, dantza tradizionalaren arloan ospe handia duten espezialisten eskutik: Oier Araolaza, Aingeru Berguices, Vanesa Castaños, Nagore de las Cuevas, Pedro Elosegi, Josu Garate, Iñaki Goirizelaia, Aritz Ibañez, Iñaki Irigoien, Claude Iruretagoyena, Jon Iruretagoyena, Jon Maya, Gari Otamendi, Arkaitz Pascuas, Pantxika Telleria edo Ines Uriarte.\nIkasturte berrirako matrikula zabalik da jada. Eskola Digitala urriaren erdialdean hasiko da.\nTags: Aiko taldea, dantza tradizionaleko lehenengo eskola digitala\nKeu Agirretxeak itxialdi garaian sortutako Geruzak abestia plazaratu du


Treviñok Mahlerren ‘Lurraren kanta’ izugarria zuzenduko du Euskadiko Orkestraren hurrengo kontzertu-programan | Euskadiko Orkestra. Basque National Orchestra\nAsteartea 21 Urtarrila, 2020\nTreviñok Mahlerren ‘Lurraren kanta’ izugarria zuzenduko du Euskadiko Orkestraren hurrengo kontzertu-programan\nJennifer Johnston mezzosopranoak eta Corby Welch tenorrak defendatuko dute konpositore bohemiarraren obra handi honen zati bokala Ravelen ‘Une barque sur l’océan’ eta ‘La Valse’ obren orkestra-bertsioek osatuko duten programa batean.\nGainera, Euskadiko Orkestra Parisen estreinatuko da programa honekin larunbat honetan, urtarrilak 25, Théâtre des Champs-Élysées prestigiodunean izango den kontzertu batean.\n‹16 Urtarrila, 2020Perkusioak eszenatokia beteko du 2020 urteko lehen Miramongo Matinéean\n›22 Urtarrila, 2020Paris eta Istanbul: Euskadiko Orkestraren Nazioarteko estreinaldi bikoitza 2020an\nRobert Treviño zuzendari titularrak Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren buru jarraitzen du Lurra izeneko hurrengo kontzertu-programa eskaintzeko. Bertan, Gustav Mahlerren Lurraren kanta izango da obra nagusia, eta aurretik Maurice Ravelen bi orkestra-lanek osatuko dute egitaraua: Une barque sur l'océan eta La Valse. Kontzertuak toki eta egunotan izango dira: Donostiako Kursaal Auditoriumean asteazkenean, urtarrilak 22, eta asteazkenean, urtarrilak 29 (greba orokorraren deialdia dela-eta, bigarren data aurreratu egin da kontzertua egingo dela bermatzeko); Bilboko Euskalduna Jauregian ostegunean, urtarrilak 23; eta Gasteizko Principal Antzokian ostiralean, urtarrilak 31. Guztiak 20:00etan izango dira.\nAzken urteotan, Robert Treviño Gustav Mahlerri lotuta ikusi dugu maiz. Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari titularra aitorpenak lortu eta lortu ari da mundu osoan, mahlerzale nabarmena den aldetik; Londreseko Orkestra Sinfonikoarekin, Zuricheko Tonhalle Orkestrarekin edota Municheko Filarmonikoarekin debutatzeko, Mahlerren musika hautatu zuen. Programa honetan kontzertuen bigarren zatian Lurraren kanta handiari helduko dio, Euskadiko Orkestra Sinfonikoaz bere historian lehendabizikoz joko duen obra. Konpositoreak bere bizitzako unerik mingarrienetako batean idatzi zuen, eta bizitzaren gozamenak goraipatzen dituzten eta galeraren eta heriotzaren gainean hausnartzen duten sei abestiz osatuta dago. Treviñok musikagile bohemiarraren musikan adituak diren beste bi lagun izango ditu alboan: Jennifer Johnston mezzosopranoa, sinfonietako bakarlari zatiak abestu dituena Cleveland edo Vienako Filarmonika bezalako orkestrekin; eta Corby Welch, Wagnerren operak interpretatzeko alemaniar antzokietan oso eskatua dagoen Heldentenor bat.\nKontzertuen lehen zatia Maurice Ravelek prestatu zituen Une barque sur l'océan eta La Valse lanen orkestrarako bertsioek osatuko dute. Pieza hauek miresgarriak dira, tinbrea irudimen handikoa izateaz gain, aberats-aberatsak baitira tresna-koloreei dagokienez. Lehenak espiritu inpresionista dauka eta itsasaldi mugitua proposatzen du, baina La Valse, Lehen Mundu Gerra amaitu eta gutxira bukatua, harago doa balsaren sorrera, goieneko unea eta suntsiketa irudikatu baitzituen, eta horrekin, dantza horren arrakasta bizi zuen gizartearen balioen sorrera, goieneko unea eta suntsiketa.\nSarrerak salgai (10€tik 35€ra). Kontzertu hauetarako sarrerak salgai daude euskadikoorkestra.eus webgunean eta kontzertu-aretoetako webguneetan zein leihatiletan. "Azken ordu gaztea": 30 urtetik beherako lagunek aukera izango dute gune guztietako sarrerak 10€tan erosteko, kontzertua hasi baino 30 minutu lehenago (leihatilan).\nUne barque sur l'océan [7’]\nLurraren kanta [63’]\nJennifer Johnston, mezzosopranoa\nCorby Welch, tenorra\nOrkestraren estreinaldia Parisen\nGainera, Euskadiko Orkestra Sinfonikoa Parisen estreinatuko da larunbat honetan, urtarrilak 25, Théâtre des Champs-Élysées sonatuan. Bosgarren kontzertu-programa honen gehiengoarekin bat datorren egitarauarekin aurkeztuko da bertan, nahiz eta aldaketa bat egongo den: Ravelen Une barque sur l’océanen ordez, euskal konpositore beraren Rapsodie espagnole eskainiko du Orkestrak, Denboraldiko hirugarren kontzertu-programan interpretatu zuen obra.\nDonostiako bigarren kontzertuaren data-aldaketa\nGreba orokorraren deialdia dela-eta, Donostiako Kursaal Auditoriumean hasiera batean urtarrilaren 30ean egitekoa zen kontzertua urtarrilaren 29ra aurreratu da, kontzertua ospatuko dela bermatzeko.\nJennifer Johnstonen argazkia (.jpg)Corby Welchen argazkia (.jpg)Esku-programa (.pdf)Kontzertuaren fitxa eta sarreren salmenta\n10 urria, 2020 Larunbata, 10:00 h.\nMiramongo Matinéeak 1. Matinéea: Belharra Donostia / San Sebastián\n1. Matinéea: Belharra\n24 urria, 2020 Larunbata, 11:00 h.\nMiramongo Matinéeak 2. Matinéea: Haizea eta pianoa Donostia / San Sebastián\n2. Matinéea: Haizea eta pianoa\n29 urria, 2020 Osteguna, 19:30 h. Abonu Denboraldia Wagner Michel Tabachnik Donostia / San Sebastián\n30 urria, 2020 Ostirala, 19:30 h. Abonu Denboraldia Wagner Michel Tabachnik Donostia / San Sebastián\n02 azaroa, 2020 Astelehena, 20:00 h. Abonu Denboraldia Wagner Michel Tabachnik Vitoria-Gasteiz\nklasesInithtml not-front not-logged-in no-sidebars page-node page-node- page-node-51931 node-type-noticia i18n-eu lang-eu section-berriakklasesFin


naiz: Iritzia | Opinión - EAJ-PNV Hernion\nBertan bertako produktuen kontsumoa sustatzeko, aldiz, super-hipermerkatu eta saltoki erraldoietarako elikadura-kateak sortzen dituzte, salmenta zuzena eta denda txikietako salmenta zailduz. Ikusi besterik ez dago nolako oztopoak jarri dituzten konfinamendu garaian azokak eta plazak irekitzeko. Kontsumo arduratsuak pentsamendu kritikoa eragiten baitu, eta hori ez da komeni, antza...\nDuela ez hainbeste urte, Zelatunen, Hernioko gurutzearen azpian, hainbat herritarrek elkartaratzea egin genuen gizarte eragile ezberdinek deituta. Bertan, Gazumen, jarri nahi zuten haize-erroten zentral eolikoaren kontrako iritzia erakustea zen gure helburua. Horrelako proiektu espekulatibo eta txikitzaileekin gertatzen den bezala, ondo kostata lortutako informazio apurra eta Errezil bezalako herri txiki baten adorea baliatu genituen tamainako astakeriari ezetz esateko. Momentu hartan lortu genuen proiektua gelditzea, baina epe laburrerako, berriro ere mahai gainean jarri baitute Lakuako bulegoetan. Igande honetan jeltzaleak Iturriotzen gora ikusterekin bat, garai hura etorri zait gogora.\nIzan ere, pasa den udan Urkullu lehendakariak klima larrialdi egoera izendatu zuenetik, alderdi hori kontraesanean dabil diskurtsoan eta jardunean. Udazkena plastikoaren kontrako mezuak eta jarrerak sustatzeko aroa izan zen. Han eta hemen antolatu ziren plastikoaren erabileraren murrizketa sustatzeko kanpainak. Surflarien aldarriak, supermerkatuetako plastikoen kontrako iragarkiak, telebista programak... Gaiari serio heldu behar geniola zirudien. Baina, aldi berean, Zubietako erraustegia eraikitzen su eta gar aritu den alderdi berak, ezikusiarena egiten zuen, eta egiten du, Gipuzkoan hondakinen birziklapen eta berrerabilera gero eta okerragoa erakusten duten datuen aurrean. Europak txalotutako hondakinen kudeaketa jasangarriaren bidean egindako aurrerapausoak ezerezean gelditu dira, hein handi batean, PNVk Gipuzkoako Aldunditik egindako lanari esker. Neguan hondakinen kudeaketa negargarri honen hurrengo kapitulua, benetan gordina, ikusi dugu Zaldibarren. Oraindik ere samina eragiten du gertaera lotsagarri hark.\nBaina, krisi klimatikoan, eta oro har, krisi ekologiko globalean, eragin handiagoa du Aldundiak nahita isiltzen duen beste faktore batek: lurzoruaren erabilerak. Lurzoruaren artifizializazioa eta higadura edota emankortasunaren galera dira krisi ekologiko globalaren eragile nagusiak, denak begi-bistan gaur Gipuzkoan ez ezik, EAEn. Natur kontserbazioa kimera hutsa bihurtzeko bidean goaz, hirigintzari eta garraio azpi-egiturei lotutako proiektu txikitzaileek habitaten fragmentazioan duten eraginari esker; horri, gainera, monolaborantzan oinarritutako basogintzaren ondorioz, euria egiten duen aldiro ikusten dugun lurzoruaren galera eta nekazaritza intentsiboak eragindako kalteak gehitzen badizkiogu, biribila da ekuazioa. Horiek guztiak ez dira garrantzia bereko gertaerak. Krisi gorrian dagoen basogintza-eredua gure natur ingurunean eragiten ari den inpaktuak alarma guztiak piztu beharko lituzke. Baina ez, Alderdiak ez du kontu hauetan garapen iraunkorraz edota ingurunearekiko errespetuaz hitz egiteko arazorik ikusten. Eukaliptoak eta pinuak landatzea, AHTaren obrak azkartzea eta energia berriztagarrientzako azpiegitura erraldoiak eraikitzea larrialdi klimatikoari aurre egiteko beren errezetaren parte dira. Alderdiaren planetan, bioaniztasunaren galera albo kaltea baino ez da, guztiz bigarren mailako kontua, bizi dugun pandemiaren jatorrizko arrazoia bada ere. Gizakion kontsumoan oinarritzen baita euren eredu ekonomikoa: gizaki kontsumistak dira jomuga.\nBalizko garapen iraunkor horren bidean, ekonomia zirkularra eta bertako produktuen kontsumoa dira, azken aldian, behin eta berriro errepikatzen dizkiguten mantrak. Ekonomia zirkularra deitzen diote lehengaien ekoizpenean eta berrerabilpenean gastatzen dugun energia eta materia kontuan hartzen ez duen produkzio-sistemari, ingurumen inpaktuak gutxietsiz, lehengai horien izaera berriztagarria aitzakia hartuta. Bertan bertako produktuen kontsumoa sustatzeko, aldiz, super-hipermerkatu eta saltoki erraldoietarako elikadura-kateak sortzen dituzte, salmenta zuzena eta denda txikietako salmenta zailduz. Ikusi besterik ez dago nolako oztopoak jarri dituzten konfinamendu garaian azokak eta plazak irekitzeko. Kontsumo arduratsuak pentsamendu kritikoa eragiten baitu, eta hori ez da komeni, antza...\nPandemiaren irteerarako gomendioak dira Jaurlaritzatik: erabilera bakarreko materialak (plastikozkoak ahal dela), kotxeak, etxetresnak eta bestelako gailuak erosteko Renove planak... Lehen ere ia konpultsiboa zen kontsumo akritikoa eta azpiegitura handiak egiteko diru-laguntzak. Aldunditik, berriz, monolaborantza intentsiboan oinarritutako basogintzarako eta mendiak industrializatzeko diru-laguntzak (pistak, azpi-egiturak, haize-errotak...). Honetan guztian ari ote ziren pentsatzen Herniora zihoazen jeltzaleak?


Lide Rekondo: 'Ez nuen espero saridunen artean egoterik' - Maxixatzen.eus\nLide Rekondo: 'Ez nuen espero saridunen artean egoterik'\nOtsail hasieran izan zen Bizenta Mogel ipuin lehiaketaren sari banaketa, eta Lide Rekondo Jauregik (Azkoitia, 1990) bigarren saria eskuratu zuen. Pozik jaso du saria, eta lehiaketan parte hartzen jarraituko duela azaldu du.\nZer dela eta aurkeztu zara Bizenta Mogel ipuin lehiaketara? Zenbat aldiz aurkeztu zara?\nBizenta Mogel lehiaketara aurkezten naizen laugarren aldia izan da aurtengoa. Egia esan, lehenengo aldian kasualitatez aurkeztu nintzen. Hitza-n irakurri nuen albistea ipuinak aurkezteko epea baino aste batzuk lehenago, eta, denbora nuenez, ipuintxo bat idaztea pentsatu nuen. Lau-hamar orri bitartekoak izan behar dute, eta biloba batek bere aitonari idatzitako gutuntxo bat aurkeztu nuen. Orduan ere bigarren saria lortu nuen, eta, ordutik, urtero hartzen dut tartetxo bat uda amaieran, ipuinak normalean urri amaieran aurkeztu behar izaten dira eta.\nNola izan zen ‘Inoiz ez da berandu’ ipuina sortzeko prozesua?\nBuruan ipuinaren ideia eduki eta zuk nahi duzun hori paperean borobiltzeko, denbora behar izaten da. Nik, hasieran, eskematxo bat egiten dut ipuineko gertakizun nagusiekin; irakurlearengan ordenak badu garrantzia, kontakizun osoan haren arreta lortzea baita helburua. Aurtengo ipuinean, gainera, idazteko bi estilo nahastu ditut: letra arruntez gertakizunak eta letra etzanez pentsamenduak. Bi gauza horiek hasieratik garbi nituen, eta gero ipuina idazten hasi nintzen, deskribapenak sartuz eta elkarrizketak osatuz.\nZer kontatzen du ipuinak? Fikzioa ala errealitatea da?\nInoiz ez da berandu errealitatea da, dudarik gabe. Urteak herritik urrun pasatu dituen neska bati buruzko istorioa da; nahiz eta fisikoki ez egon munduaren beste puntan, herriko lagunekin harremana galduz joan da urte horietan. Etorkizuneko plan guztiak zapuztu ondoren, etxera itzultzea erabakitzen du, baina pauso hori ematea ez zaio hain erraza egingo.\nZein helbururekin aurkezten dituzu ipuinak lehiaketara?\nIdazten geroz eta gehiago gozatzen dudala aitortu behar dut. Gainera, neure buruarengan ere sumatzen dut halako eboluzio bat. Badakit Bizenta Mogel lehiaketan ipuinen maila gorantz doala urtetik urtera, eta ez nuen espero saridunen artean egoterik. Sekulako poza izaten da udaletik deitu eta zure lana saritua izan dela esaten dizutenean, norbaitek zure ideia baloratu duen seinale. Gainera, Euskal Herri osoko jendea aurkezten da, eta hiru onenen artean herritar bat egoteak oraindik eta poz handiagoa ematen dit.\nBeste literatura lehiaketa batean parte hartu al duzu inoiz?\nZarauzko Xabier Lizardi sariketara ere aurkeztu izan dut ipuinen bat edo beste; haur eta gaztetxoentzako literatura lehiaketa izaten da hangoa. Idazteko asko gustatzen zaidan generoa da, aukera asko ematen baititu.\nIpuinak idazten jarraituko al duzu aurrerantzean?\nIrakurtzea ikaragarri gustatzen zait, eta askotariko nobelak irakurtzen ditut. Idaztea, ordea, zailagoa da. Noizbait ideiaren bat bururatzen bazait, koadernotxo batean apuntatzen dut, eta dagoeneko baditut bi ideia edo. Orain denbora hartzea falta zait horiek borobiltzeko. Denbora ere behar dela azpimarratu nahi dut; izan ere, norberak idatzia handik egun edo aste batzuetara irakurri ondoren, sentsazioak ere alda daitezke.\nEta lehiaketara ipuinak aurkezten segitzeko asmoa al duzu?\nBizenta Mogel lehiaketan parte hartzen jarraituko dut, noski, eta, nork daki, bitartean beste ipuintxoren bat idazten badut, beste literatur lehiaketetara aurkezten ere has ninteke.\nAzkenik, tartetxo hau aprobetxatu nahiko nuke eskerrak emateko lehiaketa hau martxan jartzen eta mantentzen lan egiten duten guztiei. Eta, era berean, herritarrak parte hartzera animatu nahiko nituzke, herrian badelako jende sortzailea.\nMikel Sudupe Martija (Azkoitia, 1948), Bizenta Mogel ipuin lehiaketako epaimahaikidea\n"Saiatzen den oroko irabaziak ditu gure animoak eta txaloak"\nNolatan hasi zinen Bizenta Mogel lehiaketako epaimahaikide?\n1982. urtean hasi zen Bizenta Mogel lehiaketa, eta urte hartan ez nintzen epaimahaikide izan. Hurrengo urtean, ordea, Mª Pilar Cuendek deitu zidan, eta Patxi Alberdi salestarrarekin batera orain arteko bideari eutsi diogu. Joxe Agustin Arrieta apaizak bakarrik jarraitu zuen lehenengo epaimahaikideetatik, eta 1984an, berriz, Reme Larrañaga ere batu zitzaigun.\nZenbat lagun zaudete taldean?\nUrteetan kopurua aldatzen joan da. Gaur egun lau kidek osatzen dugu taldea.\nZein osagai izan behar ditu ipuin on batek?\nGai nagusiari ematen zaion tratua, irakurlearengan sortzen duen interesa, narratzailearen erritmoa, pertsonaien eta kokapenaren deskribapena eta euskara maila. Narratzaileak gai izan behar du irizpide horiek guztiak modu egokian josteko hizkuntzaren bitartez. Hori guztia kontutan hartuta erabakitzen dugu zein izango diren hiru ipuin sarituak.\nUrte hauetan guztietan lehiaketara aurkeztu direnen artean, ba al duzu ipuin kuttunik? Zergatik?\nMota askotariko ipuinak azaltzen dira; esango nuke amodiozkoak direla ugarienak. Urtero egon ohi dira goi mailako ipuinak. Kuttunena? Gauzak ahaztu egiten dira, eta hogeita hamabost urtean ipuin on asko izan dira. Baina, bat aukeratzekotan, aurtengo irabazlearen Iraganaren orbela aipatuko nuke, Markinako Iraitz Legarrarena: bi istorio desberdin elkarri loturik, maitasunaren inguruan aurrera eta atzera denboran mugituz. Bizitzaren eta naturaren arteko konparazio bat bezala, udazkena, orbela, bizitza... Sentsibilitate handiz eta euskara bikainean taxututako lana da.\nHainbeste urtean, zerbaitek harritu al zaitu? Anekdotarik-edo ba al duzu?\nGure lana isila da. Inoiz ez dugu kexarik jaso. Hala ere, ipuinak birritan irakurtzea tokatu izan zaigu, guk saritutakoren bat beste lehiaketa batean saritua izan zelako, eta, beraz, ordezkoak aukeratu behar izan genituen.\nZenbat lan jaso dituzue aurten? Nolakoa izan da bilakaera? Hazten edo gutxitzen joan da ipuin kopurua?\nAurten 33 ipuin aurkeztu dira, eta lehenengo urtean zortzi izan ziren. Urtez urte gorabehera batzuk egon ohi dira, baina gaur egun lehiaketa nahiko egonkortua dago.\nAholkuren bat emango al zenieke lehiaketara aurkezten direnei?\nIdazteari ez uzteko eta sarituak ez izan arren imajinazioa lantzen jarraitzeko. Horrez gain, ipuin irakurterraza izatea baldintza behinena denez, euskara asko lantzea ere gomendatuko nuke.\nEuskarari dagokionez, nolako maila dago?\nDenetarik azaltzen zaigu. Ohartzen gara batzuek ahalegin berezia egiten dutela. Beste batzuek, aldiz, ez dute beharrezko maila ematen: hitzetan, joskeretan.. Nahiko trakets idatzitako ipuinak ere iristen dira. Dena den, oro har maila nahiko ona dela baieztatuko nuke, eta saiatzen den orok irabaziak ditu gure animoak eta txaloak.\nZer da zuretzat epaitzeko zailena? Eta errazena?\nLan nekezena ipuin denak irakurtzea izaten da. Onenak aukeratzeak ez digu hainbeste lan ematen. Urtero izaten dira bizpahiru gailentzen direnak. Epaimahaikide bakoitzak aurkezten du lanen bere balorazioa, eta guztion artean adosten ditugu sarituak eta txapelduna. Esan gabe doa izan ohi ditugula tirabirak.\nIzenburu ona izatea garrantzitsua al da?\nEz nuke esango izenburuak ipuinaren kalitatea islatu behar duenik. Izenburuak maiz ahazten zaizkigu; ipuinaren muinak eta mamiak, aldiz, gogoan irauten du.\nNolako maila du Azkoitiko ipuin lehiaketak?\nMaila ona dela baiezta dezaket. Lehiaketa honetan, besteak beste, Antton Aranburu, Xabier Mendiguren, Iñigo Aranbarri eta Felipe Juaristi idazleek parte hartu izan dute. Egun idazle bikainak diren horiek lehiaketa honetan parte hartu izanak erakusten du maila ona dagoela.\nNolako garrantzia du, zure ustez, lehiaketak? Beharrezkoa al da lehiaketari eustea?\nGarrantzitsua dela esango nuke. Kultura bultzatzeko dauden egitasmo guztiak herriarentzat oso aberasgarriak direla uste dut.\nAurten liburu bat ere atera dute.\nAraudiak horixe dio, irabazleen lanak argitaratuak izango direla, eta horren ondorio ere bada liburu hau.\nBeste bizitza batean -8-\nJuan Luis Zabalak 'Ospa' ipuin liburua kaleratu du\nBeste bizitza batean -5-\nFelipe Juaristik 'Iraganik gabe' eleberria aurkeztu du\nBeste bizitza batean -4-\nBeste bizitza batean -3-\nBeste bizitza batean -1-\n111 Akademiaren Saria irabazteko hautagaia da Juan Luis Zabala\nLide Rekondo azkoitiarrak bigarren saria irabazi du Bizenta Mogel ipuin lehiaketan\nBizenta Mogel ipuin lehiaketaren sari banaketa datorren asteazkenean\n"Albun familiarra" ipuin kontaketa Aizkibel liburutegian\nBizenta Mogel ipuin lehiaketaren oinarriak jakinarazi dituzte