Murgiltze eredua abiatu dute, Hezkuntza Ministerioaren baimen ofizialik gabe\nAiherra, Arrosa-Ortzaize, Idauze-Mendi eta Larraineko eskoletako ama-eskoletan euskaraz hasi dute ikasturtea, nahiz eta errektoretzaren erantzun ofizialik ez ukan. Eskola sartzea pasa ondoko asteburuan jakin dute azkenean eskatutako ia guztia ukanen dutela. Larraineren kasua haatik ez da argitua. Zigorrak saihesteko gisan, irakasle ohi bat hasi da klasea ematen bertan: “Herriak bere baliabideekin gauzatuko du murgiltze eredua”. Borroka luze baten ondotik lortu dute euskarazko murgiltze eredua.\nIrailaren 2a da, ostegun goiza eta eskola sartzea dute Ipar Euskal Herriko haurrek. Lehen aldikoz sartzea osoki euskaraz egin dute Ortzaizeko, Larraineko, Idauze-Mendiko eta Aiherrako ama-eskoletan, nahiz eta horretarako ofizialki baimenik ez ukan. “Eskola kexu, murgiltzea behar dugu” banderola oraindik hor dute Ortzaizeko eskolaren sarreran estekaturik. Zakua bizkarrean, aldarriaren aitzinetik pasa dira umeak, eta hortxe dute errientsa, gelako atean harrera euskaraz egiten ari. Harreraren gisa, kurtsoa ere euskaraz eginen diena. Orotara, 29 haur dira aurten Ortzaizeko ama-eskolako hiru urteetan eta hauen gurasoen %94,5 dira euskarazko murgiltze ereduaren alde. Gurasoez gain, irakasleak eta herriko hautetsiak ere dira horren alde. Horregatik zioten urte hastapenean gutun bidez errektoretzari murgiltze eredua irekitzeko eskaera luzatu. Gisa berean jokatu zuten Larraine eta Idauze-Mendiko eskola publikoek eta Aiherrako eskola pribatuak.\nBaina 2021-2022 ikasturtea heldu zaie, Frantziako Hezkuntza Ministeriotik erantzunik errezibitu gabe. “Ez dugu ulertzen zergatik borrokatu behar izan dugun urte oso batez: gure eskaera legitimoa eta naturala da”, dio Floriane Changala guraso ortzaiztarrak.\nIrailaren 6rako dute finkaturik CDEN Hezkuntza Nazionalaren Departamenduko Kontseiluaren bilkura eta orduan jakin behar lukete ofizialki murgiltze eredua baimentzen ote zaien. Eskola sartzearen ondoko asteburuan jakin zuten ordea murgiltze eredua onartuko zaiela Aiherra eta Idauze-Mendiko lehen hiru urteentzat eta Ortzaizeko lehen bi urteentzat –hirugarren urtearentzat ere beharbada–. Larrainek haatik erantzunik gabe segitzen du, alta, Antton Kurrutxarri Euskararen Erakunde Publikoko presidenteak errektoretzatik jakin ahal izan du teknikoki, pedagogikoki eta baliabideen aldetik ez dagoela arazorik.\nHorrela pasatzen dira eskola sartzeak Liberté, Egalité, Fraternité balore ederrak etengabean errepikatzen dabilen Frantzian eta honen menpe diren hizkuntza gutxituen lurraldeetan. Parisetik ikusita hiru hitz hauek baino garrantzi gehiago du Frantziako Konstituzioak eta honek dakarren bigarren artikuluko lehen esaldiak: “Errepublikaren hizkuntza frantsesa da”.\n“Aldi oro da zaila murgiltze eredua lortzea. Iaz Hiribururentzat eraman zen borroka, aurten beste lau herrientzat. Baina aldi honetan kezkagarriena da murgiltze eredu osoa dugula zalantzan jarria”, dio Jean-Marc Ocafrain auzapezak, sartzeko lehen egunean eskolako korralera bertaratutakoak. “Erabakiak Parisen edo aski gora hartuak dira, ez dute Hezkuntza Nazionaleko hemengo ordezkariek erabakitzen”, dio Marie-Andrée Ouret Biga Bai elkarteko presidenteak. Horrela esplikatzen du ikasturtea erantzunik gabe hasi behar izana.\nBai ala bai, ama-eskolako kurtsoak euskaraz eskainiko direla abisatu zuten Arrosa, Aiherra, Altzürükü, Idauze-Mendi, Larraine, Mendikota, Ozaze, Ortzaize eta Zalgizeko auzapezek –hots, lau eskola hauei loturik diren herriek–, abuztuaren 20an errektoreari bidali gutunean: “Zuen erantzunaren esperoan, jakin gure eskoletako ama-eskoletako umeei euskaraz irakasteko neurriak bideratzeko hautua egin dugula, eta hori denbora osoz eta irailaren 2tik aitzina”.\nFrantziako Hezkuntza Ministerioa jakinean zen, eta hala eta guztiz ere ez die zuzenean eta ofizialki erantzun. “Behar-ordurako erantzunen zigutela erran ziguten, baina irailaren 2an gara, sartze eguna dugu eta ez dugu erantzunik”, dio Ocafrainek harriturik.\nFrantziako Hezkuntza Ministerioa presiopean denaren isla izan daiteke abuztuaren 31ko prentsaurrekoaren bezperan komunikabideei bidalitako agiria. Horrela jakin zuten auzi honi buruzko hastapeneko erabakia: ama-eskolako lehen urtearentzat bakarrik onartzen diete murgiltze eredua eta hori Ortzaize, Aiherra eta Idauze-Mendiko eskolentzat. Borrokari esker lortu dute azkenean ia nahi zuten guztia.\nLarrainen, erretretaduna irakasle\nHaatik, oraingoz Larraineri ez zaio onartu, eskola ttipia izanki, maila guztiak batzen dituen klase bakarra duelako eta seguruenik Hezkuntza Ministerioaren arabera horrelako baldintzetan ez litzatekeelako frantsesaren irakaskuntza bideratuko. Ofizialki, ez du arrazoi hori ematen, eskaera honek “galdera espezifikoak” ondorioztatzen dituela zehaztuz, “azterketa sakonagoa” behar duela irakurri daiteke errektoretzak komunikabideei bidalitako gutunean. Kurrutxarriren ustez “arazoa politikoa” da, ikusiz errektoretzatik jaso azken berrien arabera ez dela inolako arazorik. Ondoko asteetan ukan beharko lukete erantzun ofiziala.\nLegea irakaslearen kontra ez itzultzeko gisan, irudimena martxan jarri eta klaseak euskaraz eskaintzeko bidea asmatu dute Larrainen: erretretan den irakasle ohi bat hasi da kurtsoa euskaraz ematen. Eskolek errektoretzari bideratu presioa handia baldin bada ere, berdin-berdina delako errektoretzatik eskoletara bideraturikoa. Irakasleek mehatxuak jasotzen ote dituzten galderari horra Biga Bai-ko presidentearen erantzuna: “Baliteke mehatxuak ukan izana... haien nagusia da Hezkunde Nazionala eta zigorrak bideratzeko arriskua hor da. Horregatik dugu kanpoko bat hartu, teorian honen gain ez duelako eraginik Hezkunde Nazionalak”.\nLau eskolen artean eta borroka hori eramaten dabiltzan elkarteen artean erabaki zuten erresistentzia bide hau. “Hezkuntza Nazionaletik baimenik ez bagenuen lortzen, ideia genuen saila guhaurk gure baliabideekin irekitzea, herriak bere baliabideekin murgiltze eredua gauzatuz”, Oureten hitzetan. Herriak erantzun du eta Basabürüako erretretadun bat lotu da irakaskuntza lanari. Sokatirak luzaz irauten badu, beste bi dituzte prest laguntzeko. “Anitz eskertzen da laguntza hau, beharrik jendea prest dela eskukaldi baten emateko”, dio Aines Accoceberry larraintar gurasoak. Euskara baino haratago doa auzia honen iduriko: bistan da murgiltze eredurik ez duela nahi Frantziako Hezkunde Nazionalak, baina eskola ttipi-ttipi hau ez balitz hobeki litzateke gobernua. “Hezkunde Nazionalak zernahi eginen du, zernahi estakuru atzemanen du gure eskola ahultzeko”. Hamahiru haur dira Larraineko eskola publikoan. Eskola ttipi-ttipia beraz, baina hustuz doan Zuberoarentzat ezinbestekoa.\nIkastolez gain, 39 eskoletan\nSail publikoan eta pribatuan murgiltzea garatzeko eskaera ez da berria. Ikastolez gain, euskarazko murgiltze ereduan bideratzen dabiltzan eskolak badira Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoan: hogei eskola publiko eta hemeretzi pribatu –aurten irekitzekoak diren lau horiek kontuan hartu gabe– eta orotara, 1.100 bat ikasle biltzen ditu. Seaskaren sarean dabiltzan 3.900 ikasleak gehituz gero, Ipar Euskal Herriko ikasleen %10,7 da murgiltze ereduan.\nLehena 1997an ireki zuten Azkaingo Sainte-Marie eskola pribatuan, ama-eskolako lehen bi urteentzat ia denbora osoz, eta 1999an denbora osoz Uztaritzeko Saint-Vincent eskola pribatuan. Sail publikoari dagokionez, 2008an abiatu ziren Azkainen eta Donibane Garazin. Orduz geroztik, garatuz joan da eskaintza, 2004an sorturiko Euskararen Erakunde Publikoak estrategikotzat kokatu zuelako murgiltze ereduaren garapena, eta azken hamarkadan zehar murgiltzeari buruz gehiago komunikatu dutelako elebidunean dabiltzan Biga Bai, Ikas Bi eta Euskal Haziak elkarteek. “Hastapenetik legearen baitan ireki dira murgiltze sailak, Hezkuntza Ministerioarekin elkarlanean”, ohartarazten du Ouretek. Hezkuntza arloko legediak bestelako bideak esperimentatzeko aukera ematen die eta horretaz baliatu dira euskarazko murgiltze eredua eskola publiko zein katolikoetan eskaintzeko.\nBaina aldaketa sentitu da azken urteetan: “Sentitzen da Hezkunde Nazionalak ez duela gehiago murgiltze eredurik ikusi nahi. Irekitzeak bideratzeko azken protokoloa gogorra da, biziki zaila bilakarazten du murgiltze sailaren irekitzea”. Iazko urte bukaeran aurkezturiko protokoloaz ari da, funtsean, Euskararen Erakunde Publikoak ere bozkatzea errefusatu zuena. Tonu aldaketa murgiltze ereduaren loraldiaren eta Molac Legearen testuinguruan kokatzen du: garapen hau gelditu nahi du Frantziako Hezkunde Nazionalak.\nMolac legitik Konstituzio Kontseiluaren ebazpenera\nKezka eta ziurgabetasun handia sortzen du maiatzaren 21ean Frantziako Konstituzio Kontseiluak emandako epaiak: “Konstituzioaren 2. artikuluari segi, Konstituzio Kontseiluak gogorarazten du frantsesaren erabilera behartua zaiela zuzenbide publikoko pertsona moralei eta zerbitzu publikoko misio bat betetzen dabiltzan zuzenbide pribatuko pertsonei. Administrazio harremanetan eta zerbitzu publikoetan frantsesa ez den beste hizkuntza bat erabiltzeko eskubidea ez zaie gailentzen partikularrei, eta ezin dira horretara behartuta egon”.\nEbazpen honek laster estali zituen Molac Legeak sortu poz eta itxaropenak. Oroit gara, apirilaren 8an Frantziako Legebiltzarrak lege honen alde bozkatu zuela, 247 diputatu alde agertuz eta 76 kontra. Bozketa historikoa izan zen, jakobinismoak bideratu Frantziako Parlamentuan ezohikoa delako lekuko hizkuntzen aldeko postura. Bozketa honen harira ondokoa adierazi zion ARGIAri legearen oinarrian den Paul Molac diputatu bretoiak: “[Diputatuek]haien lurraldearen alde bozkatu dute, tokiko hizkuntzen alde eta Estatuaren makinaren kontra. Beraien buruaren nagusi egin dira”. Hizkuntza gutxituen alde dabiltzan elkarteek eta hautetsiek eraman xinaurri lanaren emaitza izan zen bozketa. Testu honek zekarren eskola publikoan ere murgiltze eredua lekuko hizkuntzan eskaintzeko aukera. Baina hortik bi astetara 60 bat diputatuk helegitea jarri zuten Frantziako Konstituzio Kontseiluan. “Helegitea ezarri duten diputatuen lurraldeetan ez da hizkuntza gutxiturik, baina ez diete besteei eskubiderik eman nahi”, zioen egun horretan kexu gorrian Molac berak. Konstituzio Kontseiluak ebazpena plazaratu zuen: frantsesez ez den murgiltze eredua konstituzioaren kontra doa.\nOrduz geroztik, kezka, kexua eta ezjakintasuna nagusi dira lekuko hizkuntzen alde dabiltzan eragileen artean, baita hauen alde kokaturiko politikarien artean ere –horren lekuko, adibidez Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko presidenteak maiatzaren 21 horretan salatu “gerla deklarazioa”. Kezka are handiagoa da ikastolen gisako kontratu peko eskolen geroa delako zalantzan. Ebazpena hitzez hitz hartuz gero, hauen jarduna ere doalako konstituzioaren kontra –erreportaje honi loturiko elkarrizketan Eneritz Zabaletak xeheki azaltzen digu jokoan dagoena–. Maiatzaren 29an 10.000 lagun batu ziren Baionan ebazpena salatzeko eta beste milaka ziren tokiko hizkuntza bat duten beste lurraldeetako protestetan ere.\nBazterrak lasaitzeko asmoz, ekainaren 18an plazaratu zuen Konstituzio Kontseiluak oharra, zehaztuz ebazpenak bakarrik eskola publikoentzat zuela balio; baina, hortik gutxira berriz ere ohar bidez gezurtatu zuen zehaztapena... Gauzak ez dira argi, baina argi dena da murgiltzea konstituzioaren kontrakotzat jotzen duen epaia hor dagoela. Hori horrela, Frantziako Konstituzioa aldatzeko eskaerak hartu du lekua. Horren lekuko ekainaren 15ean 140 diputatuk Emmanuel Macron presidenteari bidalitako gutuna: “Konstituzioaren berrikuspenak bakarrik dakar gure eskualdeetako hizkuntzen sustapena, babesa eta transmisioa behin betiko ziurtatzeko aukera”.\nAuzia ez da bukatua, eta ikusiz bi aldeak direla determinaturik, luze joko du sokatirak.\nEneritz Zabaleta (zuzenbidean doktore)\n"Arazoa konstituzionala denez, Konstituzioa aldatu beharko da"\nTokiko hizkuntzetan bideraturiko murgiltze eredua eskola publiko eta pribatuetan eskaintzeko eskubide historikoa ezeztatu zuen Frantziako Konstituzio Kontseiluak maiatzaren 21ean, garaipen hau zekarren Molac Legearen bozketatik 44 egunetara. Ebazpen horrek dakarrena xeheki azaldu digu Eneritz Zabaletak, nola ez, murgiltze eredua bermatu eta garatu ahal izateko bideetan arreta jarriz.\nMurgiltze eredua tokiko hizkuntzetan eskaintzea Konstituzioaren kontra doala ebatzi zuen maiatzean Konstituzio Kontseiluak. Harritu zintuen epaiak?\nEgia da beti ukan duen ildoa segitu zuela, baina hala ere gogorra iruditu zitzaidan. Harridura pixka bat eragin zidan, iraganean baino gogorragoa zelako. Jada 2001ean murgiltzeari buruzko epai bat atera zuen, zeinetan nolabait bereizten zituen eskola publikoak –hauentzat kontrakotasuna sendi zen– eta ikastola eta diwanen gisako hitzarmen bidezko eskolak –hauentzat baimentzen zuen–. Pentsatzen nuen aldi honetan ere horretan geldituko zela, ez zituela zalantzan emanen kontratu peko eskolak. Azkenean bai eta biziki gogorra iduritzen zait.\nAlta, hortik egun batzuetara, Konstituzio Kontseiluak berak ohar bidez jakinarazi zuen bakarrik eskola publikoentzat balioko zuela epaiak. Ebazpena ala oharra, zeinek du balore juridikoa?\nErabakiak du balio. Konstituzio Kontseiluaren baitan kalapitak edo eztabaidak egon direla agertzen da, zeren ohar hori plazaratu eta egun batzuetara berriro aldatu zuten oharra, gibelera eginez, zerbitzu publikoa bere osotasunean kontuan hartzen zela erranez –ez bakarrik eskola publikoak–. Geroztik jakin dugu kontseilari batzuk ez zutela bortxaz gaia ezagutzen, eta beste batzuek baliatu zutela aukera lekuko hizkuntzetan bideratu murgiltzearen kontra joateko.\nEbazpenak ondorioak ukan ditzake kontratu peko eskolen diruztatze publikoan?\nFuntzionamendu gastuak estaltzeko herriko etxeek diru bat banatu behar dute eta horrek balio du ere herriko umea ondoko herriko eskolara baldin badoa. Praktikan, betebehar hau ez da beti betetzen. Zer gertatuko da? Kontratu horiek mantentzen diren heinean ordaindu beharko dute, legeak hori dioelako. Baina galdera da: Zer gertatuko da kontratu horiekin? Ez ote du ministerioak noizbait galdeginen kontratuekin segitu ahal izateko murgiltze eredua aldatzea? Ziurgabetasunean gara.\nMurgiltze eredua eskola publikoan eskaini ahal izateko esperimentazio eskubidea erabili izan da. Mekanismo horren bukaera ere dakar Konstituzio Kontseiluaren epaiak?\nEsperimentazio mekanismoa plantan eman ahal izateko baldintza bat jarri zuten: legearen kontra joatea esperimentatu daiteke (mekanismo berri bat esperimentatu, ondotik ikusteko ea lege bidez orokortzen den mekanismoa), baina ezin daiteke Konstituzioaren kontra doan zerbait esperimentatu. Orain arte murgiltzea esperimentatzen ahal zen, ez zelako argi eta garbi erraten Konstituzioaren kontra zioala. Baina orain badugu epai argi hau dioena Konstituzioaren 2. artikuluaren kontra doala eta eskola publikoetan ezin dela eredu hori aplikatu. Hor dago zalantza eta dagoen borrokan landutako bidea da erratea eskola publikoan esperimentatzen dena ez dela Konstituzio Kontseiluak definituriko murgiltze eredua. Dena dela, berriro ere ziurgabetasun handia bada: zer jarrera hartuko ote du errektoreak esperimentazio horiekin? Eskola sartze hau normalki iraganen dela erran dute, baina gerora begira galdera ikur handi bat bada. Zer gertatuko da etorkizunean? Errektoretzak zer erabakiko du?\nAzkenean, iraganean garatu bideak moztu ditzakete.\nBai. Gainera Konstituzioko 62. artikuluak dio Konstituzio Kontseiluaren epaiak derrigorrez aplikatu behar dituztela autoritate publikoek. Horrek erran nahi du gauzak lehen bezala segitzen badira epai hori ez dutela betetzen eta momentu bat etorriko dela zeinetan erranen zaien epaia aplikatzea. Gaur egun diren eredu guztiak dira zalantzan ematen eta hor dago arriskua.\n140 parlamentarik Konstituzioa aldatzea eskatu zuten ekainean. Teknikoki nola aldatzen da Konstituzioa?\nIniziatiba hau badugu bai eta horrez gain, uztailean bi parlamentarik ateratako txostena ere hor dugu. Azken honetan ere agertzen da Konstituzioa aldatu ezean ez dela aukera handirik. Macronen legegintzaldi honetan ez da eginen, hauteskundeak laster direlako. Egitekotan 2022tik aitzina eginen litzateke. Badira bi bide Konstituzioa aldatzeko. Bata, erreferendum bidez bukatzen dena, hau da, parlamentariek Legebiltzarrean eta Senatuan testu bera bozkatu ondoren erreferendum bidez berrestea –ez dut uste ikusiko dugunik egun batez hori–. Bestea da bide presidentziala, hor ere testu berdina bozkatu behar dute eta ondotik Frantziako lehendakariak erabakitzen du testua bide parlamentariora bideratzea, Kongresua deitu parlamentu berezira, Legebiltzarreko eta Senatuko kide guztiak ganbera berean biltzen dira eta bozketan %60ko gehiengoa behar da aldaketa lortzeko.\nUztailaren 21ean Kerlogot eta Euzet parlamentariek gobernuari aurkeztu txostena aipatu duzu. Zein da zure irakurketa?\nNiri iduritzen zait oso txosten timidoa dela. Txosten honek alternatibak aurkeztu behar zituen, baina azkenean egiten duena da arazo juridikoa berretsi. Hainbat pista planteatzen ditu, baina beti zehaztuz juridikoki arriskutsuak direla. Hori horrela, Konstituzioaren aldaketa da juridikoki egoera konpontzeko bide bakarra, hori gabe beti ziurgabetasunean izango garelako.\nHorrentzat nahikeria politikoa behar da eta hau ez dugu sendi.\nParlamentarien txostenean ere hori erraten da, ez dira baitezpada Konstituzioa aldatzearen alde, ez dira lekuko hizkuntzei buruzko eztabaidaren alde. Aldarria plaza publikoan jarri beharko da, hautagaiek engaiamenduak hartzeko gisan eta ondotik presidente izendatuak promesa betetzeko gisan. Tamalez badakigu promesak ez direla beti betetzen, Hizkuntza Gutxituen Europako Ituna berrestearen promesa bi aldiz egin izan da eta alta, ez da sekula egin.\nPlaza publikoan egon da aldarria. Gero hurbil-ertainean ere horrela segituko duela uste duzu?\nHurrengo borroka hori izango dela uste dut. Ongi antolatu beharko da, Konstituzioa aldatzea galdegiten duen plataforma berezi bat osatu beharko da. Presidentzialak direnean beti egoten da lekuko hizkuntzei buruzko interpelazio lana, baina uste dut lan handiagoa egin beharko dela aldi honetan: lobby lana eginez, mobilizatuz eta hautagaien programetan engaiamendua sarraraziz. Hori izanen da oraingo borroka.\nEuropa izan daiteke hizkuntza gutxituen aitortza lortzeko bidea?\nJuridikoki erran nezake ezetz. Hizkuntza politikarena ez da Europar Batasunaren eskumenetan eta nahiko askatasun handia uzten die estatuei hizkuntzen trataera arautzeko. Beraz hortik juridikoki ez dut bide handirik ikusten. Estrasburgoko Europako Giza Eskubideen Auzitegiaren pista ere aipatu da. Europako Kontseiluak sortu zuen organo hau baina honek ere askatasun handia uzten die estatuei hizkuntza eskubideen arloan, kontsideratzen duelako 1951n adosturiko Europako Giza Eskubideen Konbentzioak ez dituela hizkuntza eskubideak bere babespeko hartzen. Beraz nekez ikusten dut juridikoki Frantzia zigortzeko edo kondenatzeko bidea Europatik.\nHizkuntza Gutxituen Europako Ituna berretsia balitz, honek Konstituzio Kontseiluaren epaia baino balore handiagoa luke?\nKontua da itun hau berresteko Konstituzioa aldatu behar litzatekeela, epaileek diotelako itun honek sortzen dituela Konstituzioarekin bateragarriak ez diren eskubide batzuk. Azkenean arazo beraren aitzinean gara. Arazoa konstituzionala denez Konstituzioa aldatu beharko da, hori gabe gauden egoera zalantzatian edo are egoera okerragoan izanen garelako.\nErrektoreak du lekuan leku eskaerei erantzuten. Jarrera jakobinoan dira, ala noiztenka lekuko hizkuntzen aldeko posturak ere ageri dira?\nErrektoretza azkenean hierarkiaren printzipioari lotua da eta Hezkuntza Ministerioaren manuak aplikatu behar ditu. Jean-Michel Blanquer Hezkuntza ministro denetik, jarrera gogorrago batean daude errektoretzan eta inspekzioan. Hala ere, gaia ez bada puri-purian, agian askatasun eta aukera gehiago dauka errektoreak, baina hor gaia puri-purian izanki, saiatuko dira hautsi-mautsi bat lortzen, beti ere ministerioko printzipioak aplikatuz. Gobernutik eman den kontsigna da aurtengo eskola sartzea lehen bezala, hau da, deus hunki gabe bideratzea. Aurtengoa horrela pasako da, baina hemendik aitzina egoera zailduko da.\nKanal hauetan artxibatua: Euskara Ipar EHn | Hezkuntza | Ortzaize


Ildoa landuz LP — Gaztelupeko Hotsak\nHemen zaude: Hasiera → Denda → Ildoa landuz LP\nIn the mud lanak estiloaren eta soinuaren ikuspegitik agerian utzi zuen bilakaeraren ostean, beste enbido bat jo digu Broken Brothers Brass Band taldeak, oraindik arnasestuka gabiltzala. Gero eta urrunago hurbilago baino. Mexikoko Golkotik hurbilago Bizkaikotik baino, alde egiten ari zaigu Broken banda, aldi berean aurrez aurre egiten ari zaiola so bere jatorriari.\nMetodoetan tradizionala –zuzenekoetan oso eskertzekoa den hobespen horrekin– eta konposizioetan sofistikatua, gaur egun Roy Hargrovek eta Robert Glasperrek egiten duten jazza gogorarazten baitu, Broken bandak bere bigarren LP "In the mud" lanean abiarazitako rapera hurbiltzen jarraitzen du.\nBandaren sormen lana delako sentimendua sendotu egiten da Iruñeko Brass Band-era bertan geratzeko iritsi ziren ahots, perkusio, txalo eta besteekin.\nBeraz, musika tradizionala jotzen du Broken bandak, baina egun Big Easy-ko lehen mailako second lines-ek egiten duten eran. Izan ere, elementu modernoak eta unean uneko egoerari dagozkionak gehitzen ditu.\nHonako hauek dira oraingoan: Nerea Erbiti abeslari handia, Beat Salad Recordseko MC-ak (Omzo MF senegaldarra eta Nko Eko durangarra), MoisésNoDuerme (Emaus-eko raperoak, Brindisi Nero), Iñigo Cabezafuego handia, Juanga Lakuntza tronboi-jotzailea... gehi amama Luisari egindako omenaldia, Brass Bando (haren oinarria), Katakrak, La Nabe, Iruñeko Euskal Jai, DJ Saldibrown, Reimy, Nakis, Sustraian Records, Iruñea Nola?… Zeinen bizi dagoen Iruñea!\nOsagaiak, entsalada eta popourria (adierarik onenean) nahasten ditu, horixe nabari du batek Broken taldearen Ildoa Landuz berri hau entzuten duenean.\nEddie Harris-en Freedom Jazz Dance-tik –Milesen bigarren boskoteak haren bertsio guztiz arrakastatsua argitaratu zuen– Mingus-en nonahiko ozentasunera, taldearen lehenengo LP "The life we deserve" gogorarazten baitu. Hori guzti hori, neurrigabe betiere, afroamerikar sustraiekin aberasturik. Eta euskal gozagarriekin, noski!\nPiezaren batek koipe asko, "gantz" asko, izan dezake, besteren batek erpin ozpinduak izan ditzake, eta beste hainbestek guztia hamaika ñabardura dauzkan Gumbo batean biltzeko joera dute.\nMusikaren gainerakoa zeuk ezagutu behar duzu. Agian ez zara euskaraz, gaztelaniaz, wolofez edo ingelesez mintzatzen.\nBeharbada, orain ez zara hau irakurtzen ari. Baina orkatila, aldaka eta gorputza batera mugitzen ari baldin bazara, Brokenek lortu egin du bere xedea: mundua dantzan jarraitzea erritmo baten eta beraren arabera, guztiok batzen digunaren arabera.


Euskal Herria Kantuz: diciembre 2016\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 15:28 No hay comentarios:\nOlentzeroren kantua Baionan kantuz eskutik\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 10:54 No hay comentarios:\nOñatiko kantujiraren bideoa\nOñatin jarraitzen dute kantujira antolatzen, hemen duzue azkena, azaroaren 26an burututakoa.\nAnimo guztiak bertan lanean ari diren guztiei!\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 12:46 No hay comentarios:\nJuanjose eta Pako, garai bateko gabon kantuekin\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 11:07 No hay comentarios:\nGabon kantak ikasteko ataria\nUrte amaiera honetan, gabon kantuak ikasi eta abesteko aukerak ez dira faltako.\nAtari honetan gabonetako makina bat kantu dituzue, abestien letrak eta hauen musika entzungai ere bai.\nAitzakirik ez, ikusi, ikasi, eta kantatzen hasi!.\nSartzeko hemen klikatu:\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 10:46 No hay comentarios:\nEGAN gogoratuz, amaitu da ibilbidea.\nAurten amaitu da EGAN taldearen ibilbidea. 1970an sortu zen taldea garai bat markatu zuen bere musikarekin. Xabier Saldias, Frantzesena anaiak, Iñaki Arenas, Iñaki Korta, Gonzalo Pelaez, Imanol Aranburu... urteetan zehar parte hartu zuten talde mitiko honetan. Garaiko musika euskaratuz gure plazetako giroa euskaldundu zuten. Hemen duzue, Kantu kontarin egindako programa berezia. Gainean klikatu eta entzun:\n"Agur Jaunak...eta andreak" kantuak berregokitu behar dira?\nTarteka entzuten dira gai honen inguruko eztabaidak, eta zergatik ez? arrazonamenduz eztabaidatzea ez da arazoa, gaia azaleratzea eta koherentziz batzuen eta besteen iritziak entzutea, beti ere bata besteari entzunez noski... eta zer diote zuen herrian honetaz? Hemen duzue gaia astintzeko baliatu duten kantua, "Agur Jaunak"\nAgur Jaunak eta Andreak, Agur t’erdi Danak berdinak einak gire zuek eta bai gu ere Agur Jaunak (e)ta Andreak Agur t’erdi hemen gire Agur danak.\nZUZEUn aldizkari digitalean piztu zuten albistea eta bertan jasotzen dira hainbat iritzi. Irakurri eta ea zer iruditzen zaizuen?\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 10:03 No hay comentarios:\nOlentzero kantuz Baionan\n2016ko abenduaren 11n, igandearekin, 16:00etan, 300 partehartzaile bilduko dira Baionako Lauga gelan (220 ikasle eta 80 abesbatza kideak). Eskoletan eginen den kantuen prestaketa, zuzendaritza, eta teknika profesionalak (soinu eta argia) landu dute zonbait hilabetez. Partehartzaile ugari ekimen honetan: Villa Pia lizeoa, Largente kolegioa, Oihana ikastola, Baiona handiko eskola, Marracq kolegioa, Hiriondoko eskola, Etxepare lizeoa, Jules Ferry eskola, Jean Moulin eskola, Rene Cassin Lizeoa, Baionan kantuz, Haiz'Egoa, Buhaminak, Lau Urrats dantza taldea, Noaingo haur abesbatza, Watson, Patxi Amulet, Odei Barroso, Maialen Errotabehere... Baionako hiriaren eta Euskal Kultur Erakundearen babespean.\nKantu eta Jauzi jaia Arrigorriagan\nEuskara egunaren inguruko ekimenak antolatu dugu Arrigorriagan. Kantu eta Jauzi dugu, bihar, zapatua, abenduak 3, arrastiko 18:00etan eta Santa Isabeleko frontoitik abiatuta. Bertan, EH-ko herrialde ezberdinetako kantak eta dantzak plazaratuko ditugu zuen laguntzarekin, noski. Atzoko bertso-poteoa eta euskarari keinua egiteko argazkien ekimenen arrakastaren ondoren, amaiera potoloa emango diogu euskararen egunari.\nEta euskararen egunari euskal giroa topera emateko "euskal jantziekin" etorten animatzen nahi zaituztegu. Norberak, duenarekin, baserritar, arrantzale, kaikua,....\nEgingo dugun geldialdietan, kartelan agertzen den bezala, herrialde bateko bi kanta eta bi dantza egingo ditugu eta amaitzean, Erromeria Ibaizabal landan eta "Euskaraz bizi nahi dut" ekimenean egindako argazkiak ikusgai izango direla.\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 16:36 No hay comentarios:\nMikel Laboa, gaur 8 urte hil zea, "sekulabelardiko kantaria"\nEgun da abenduaren lehena, bi mila eta zortzikoa, gauza ttikien erresumatik, partitu da maisua. Ume ixilen hondartzan edo, paradisuko ostatuan, non entzungo ote da orain ahotsa zilarrezkoa. Euskaldun jendea negarrez dago Eskiulatik Berangora, sekulabelardiko kantari zure ahotsa entzun guran... Abestiaren etxe goienan, kandelak iziotu dira, Atahualpak eta Etxshunek, zabaldu dute berria: Haiekin dela, kantuan ari, jakin dadila Donostian, Lekeition eta Baztanen ere, Euskal Herri guztian.\nPublicado por Euskal Herria Kantuz en 14:18 No hay comentarios:\nHARREMANETARAKO: euskalkantuzaleenelkartea@gmail.com Tlfnoa.: 669546357\n"Agur Jaunak...eta andreak" kantuak berregokitu be...\nMikel Laboa, gaur 8 urte hil zea, "sekulabelardiko...\nBAGA,BIGA- Mikel Laboa KANTUZ-Benito Lertxundi\nEPERRA-Kantujira Donostian 2013/09/21 ERROTA ZAHARRA-Kantujira Donostian 2013/09/21


Zumarragak badu soinu banda\nZumarragak bere soinu banda propioa duela esan dezake hemendik aurrera. Jacob de Haan konpositore eta zuzendari holandarrak idatzitako Zumarraga obra estreinatu dute, baita goitik egin ere. Antioko baseliza goraino beteta zela, De Haan berak zuzendu du Zumarragako Musika Banda, emanaldi berezia eta herritarrentzat hunkigarria osatuz. Gotzon Aranburuk jaso du emanaldiaren\n«Dantza egitetik bizitzea ez da batere erraza; nik lortu dut nire ogibide izatea»\nGaldos sei urterekin hasi zen dantzan, Irrintzi taldean, bere amak animatuta. Makina bat aldiz egin du ezpata-dantza Antion, saloi dantzak ere egiten ditu, dantza afrikar eskoletara joan da, Aukeran konpainiako kidea da… Madrilen talde honekin dantza egingo du. Dagoeneko han daude, ikuskizuna prestatzen. Nolatan hasi zinen Aukeran dantza konpainian? Bergarako\nZauritu bat Zumarragan furgoneta eta garabi baten arteko talkaren ondorioz\nAutoritateek jakinarazi dutenez gaur goizeko 08:10 aldera istripua izan da A-636 errepidean furgoneta eta garabi baten artean. Deskargaren gainean izan da ezbeharra. Garabia eta furgoneta biak errepide berean ari ziren zirkulatzen istripua gertatu denean. Furgonetako gidaria zaurituta eraman dute istripuaren ondoren Zumarragako ospitalera. Goizeko 09:00etan oraindik gidariei ingurune horretatik kontuz\n‘Grisak’ itzuli dira Orbegozora\nBakarren bat ikaratuko zen agian horiek ikusita, garai zaharrak gogoan. Baina lasai, ez dira benetakoak, aktoreak baizik. Izan ere, Movistar katerako telesail bat grabatzen ari dira. ‘La linea invisible’ du izena, eta ETAren sorrera eta lehen urteak jorratuko ditu. Eskena horietako batzuk Zumarragan errodatzen ari dira egunotan. Gaur, Arcellor lantegiaren\nTelesail baten grabaketa, Arcelorren\nArcelorMittal lantegia eskenatoki bihurtu da egunotan. Izan ere, Movistar kateak ekoitzi duen ‘La linea invisible’ telesaileko hainbat eskena ari dira grabatzen bertan. Telesail horrek, ETAren sorrera eta lehen urteak jorratuko ditu. Produkzioaren ardura duen ekoiztetxeak jakinarazi duenez, 200 figurante baino gehiago erabili behar dituzte Zumarragako grabaketetan. Atzo hasi ziren lehen\n‘Napardeath’ filma aurkeztu dute Gaztelekuan, ziklo bat itxiz\nKatihotsak taldeak Napardeath filma aurkeztu du Urretxu-Zumarragako Gaztelekuan, honen 17. urtemugako ekitaldien barruan. Ataun of the death filmarekin hasitako trilogiaren hirugarren eta azken atala da estreinatu berri dutena. Hain zuzen ere, lehendabiziko lana proiektatu zuten leku bakarretako bat Urretxu-Zumarragako Gaztelekua izan zela eta honela “ziklo bat itxi” dutela azaldu dute\nClara Probanzak ‘Ametsak’ pintura erakusketa ireki du Zumarragan\nClara Probanza margolari urretxuarrak Ametsak erakusketa ireki du Zumarragako Zelai Arizti kultur etxean. Margolanak igandera arte egongo dira bertan. Aretoa 17:30etik 20:30era irekiko dute gaur, bihar eta etzi eta 12:00etatik 14:00etara eta 18:00etatik 20:30era larunbatean eta igandean. Probanza anai-arrebek oso lotura estua dute artearekin, baina Clara duela lauzpabost urte hasi\nRap eta hip-hop doinuak\nGipuzkoako bost herritan geldialdia egin ondoren, GipuzkoanGazte musika programa Zumarragara iritsiko da bihar, hilak 25. Invert raperoak masterclass bat eskainiko du goizean Zelai Ariztin (11:30), eta iluntzean, 19:00etan hasita, Machete en Boca –irudian– eta Agresion Verbal taldeek kontzertua egingo dute Zelai Arizti frontoian.\nJon Plazaola: «Utopiei buruzko film bat da»\nJon Plazaola (Urretxu, 1981) aktore urretxuarrak ‘La pequeña Suiza’ pelikula aurkeztuko du bihar Zumarragan. Aitziber Garmendiarekin antzezlan bat prestatzen ari da. Zer diozu ‘La pequeña Suiza’ pelikulaz? Utopiei eta nortasunaren inguruan ditugun gorabeherei buruzko komedia koral bat da. Herri batean txorakeri bat proposatu eta horrekin jarraitzen dute. Trebiñukoaren antzeko arazoa\nAurreko orrialdea 1 2 3 4 … 171 Hurrengo orrialdea


Erosi Ahate Micuit | Euskal Herriko Ahate Micuit Eskuola\nNire kupelak erdi egosi eta erdi kontserbatzea esan nahi du. Gibela ur bainu batean egosi da gatza eta piperbeltzarekin, denbora gutxian eta tenperatura 75º eta 85ºC artean. Ehundura leuna da, ahoan zapore guztia mantentzen du. Hozkailuan mantendu behar da, nahiz eta komeni den hozkailutik 20 minutu inguru kentzea edo dastatu aurretik.\nAhate gibela, gatza eta piperbeltza..\nKontsumitu 2 urte baino lehen.\n1990. urteaz geroztik gure produktuak Label Rouge kalitatearen zigiluarekin fabrikatzen ditugu.\nLibre bizitzen diren ahateekin lan egiten dugu, metro karratuko ahate kopurua errespetatuz eta zainketa onenarekin. Ondoren, ahateak gizentzen ditugu, arto alearekin 17 egunez elikatuz, Label Rouge plakaren kalitate estandarren arabera.\nGure produktuak ekoizteko erabiltzen ditugun lehengaiak kalitate bikainak ditu.\nUrdiña: Euskal Herriko gazta urdina (3000gr)\nBaserriko txerri-sorbalda 6-6.5Kg Urdetxe


To bizitasuna eta grazia puntua! - Azpeitia - uztarria.eus\nTo bizitasuna eta grazia puntua!\nJuan Luis Zabala ('Berria') 2021-05-05 09:09\nEuzkitze eta Lazkano 'Biba zuek!' saioan.\nJuan Luiz Zabalak honako iritzi artikulu hau idatzi du Berria egunkarirako, joan zen astean Imanol Lazkanok ETB1eko Biba zuek! saiora egindako bisita tarteko.\nPlazera izan zen Imanol Lazkano entzutea joan den ostiralean ETB1eko Biba zuek! saioan. Bilintxen menda hamabostaldi hasi berria aurkeztera joan zen Azpeitiko bertsolaria, Xabier Euzkitzerekin batera, Maddalen Arzallus eta Xabier Sukia galdezka zituztela. Hamabostaldi hori Indalezio Bizkarrondo Ureña Bilintx –Kontxesirentzat, Loriak udan intza bezela, Triste bizi naiz eta, Bein batean Loyola'n, Juana Bixenta Olabe eta beste hainbat bertso ezagunen egilea– omentzen ari da egunotan haren jaioterrian, Donostian, duela 190 urte jaio zela aitzakiatzat hartuta.\nEuzkitzek eta Lazkanok ederki azaldu zuten –laburtasunak eskatzen zuen neurrian, jakina–, nor izan zen Bilintx, haren bertso bana ere kantatuz, eta gero, hortik abiatuta, bertsolaritzaren historiaz eta gaur egungo egoeraz ere egoki mintzatu ziren, harritzekoa ere ez denez, gai horietaz aritzeko ezagutza faltarik ez dute eta. Baina ez zen hori izan Lazkanoren meritu bakarra.\nIrakurri artikulu osoa Berria.eus webgunean.


FIZKIOAREN IZTERRAK-Ur Apalategi Unai Rodriguez 1.F - 8 orria - litforoa.com\n10 (e)tik 8. orria\nMezuaNork gorkaazk » Ots 10th, '14, 00:22\n1.- Irakurri liburuko laugarren narrazioa.\n2.- Azpimarratu ulertu ez duzuna, ilun geratu zaizun esamolde edo pasartea.\n3.- Azpimarratu bereziki esanguratsu egin zaizun pasartea.\n4.- Bereziki esanguratsu egin zaizun pasartea kopiatu hona, litforora (Erabili "Quote" botoia). Jarri orrialde zenbakia.\n5.- Azaldu zergatik aukeratu duzun pasarte hori.\n6.- Komentatu zer iruditu zaizun bigarren pasarte hori.\nMezuaNork gorkaazk » Ots 10th, '14, 00:23\n1.- Irakurri liburuko bosgarren narrazioa.\nRe: Ur APALATEGI - Fikzioaren izterrak - "Epaimahaia"\nMezuaNork amaia.sm » Mar 9th, '14, 21:49\nBiak bakarrik daudela ohartu da orain Irantzu, emakumezkoen komunetan. Eta berak gonbidatu duela hara Borja. Komunetako airea berritzen duen bentilagailuaren marmarra baino ez da entzuten. Hodi fluoreszenteen argia gordina da eta aurpegietako xehetasunak gupidagabe salatzen ditu. Oreztaz betetako Irantzuren aurpegi gorrituak marrubiaren itxura hartu du. Jateko moduko marrubia dela otu zaio Borjari. Bere izaera herabea bortxatzen ari da Irantzu, begi bistan dago, baina gaizki ulertua lehenbailehen desegin nahiko luke eta hitz guztiak batera esan nahi balitu legez atera zaizkio: ...\n"Epaimahaia" izeneko kontakizun honetan arreta piztu didan pasarte 85. orrialdeko hau izan da.\nDeigarria iruditu zait, momentu horretan bi pertsonaiek egoera konprometitua bizi dutelako. Pasarte honek ondoren gertatuko denari buruz aieruak sortzea ahalbidetzen dizu, imaginazioa aske uzteko zatia da. Gainera tentsioa nabaria da atal honetan.\nHorrelako pasarteak gustatu egin zaizkit gehiago irakurtzeko beharra duzulako. Hala ere istorio korapilotsua iruditu zait izen berezi gehiegi ageri direlako atalburu hain laburra izateko.\nIzena emanda: Api 18th, '13, 14:16\nMezuaNork Laura Garcia » Api 12th, '14, 18:50\nAzkenik, Irantzu neska txit erakargarria-eta agian eskuragarria-iruditzen zitzaidalako eta bera atsekabetzea penagarri zitzaidakeelako une hartan. Izan ere nola aitortu berari Joxerra Sarragoitik Parisko Pompidouzentrotik niri egindako dei hartaz ondo asko gogoratzen nintzela eta, bidenabat, neronek komentatu niola Iturriotzi, ondoko egunetan egindako bazkari batean, elkarrizketa telefoniko hura bere xehetasun guztiekin?\nHemen aipatu dudan pasarte hau aukeratu dut, oso interesgarria iruditu batzait. Gainera, pasarte hau azkenean gertatzen denez, dena ulertzen den momentua da eta erru guztia, nire ustez, gizon onena da.\nKontakizun hau, oso korapilatsua da, asko kostatzen delako ulertzea eta oso arraroa delako, baina ez da hain gaizki egon. Hala ere, ez da onenetarikoa.\nRe: Ur APALATEGI - Fikzioaren izterrak - "Ergatibu"\nMezuaNork Laura Garcia » Api 12th, '14, 18:59\nAlde eginen nuela iragarri nion Nekaneri. "Tú verás" erantzun zidan, dardararik gabe. Neure onetik atera ninduen bere lasaitasun horrek. "Baina...Ez dut ulertzen. Oraindik maite nauzu pixka bat, ala ez!? Azalduidazu, Nekane". "Claro que te quiero, eres el padre de mis hijos. Te elegí". "Mesedez, Nekane, utz dezagu joko ergel bezain nekagarri hau ta hel diezaiogun berriro gure betiko bizitzari". Ez zidan erantzun nahi. "Arren...". Ez zidan erantzun.\nPasarte hau hautatu dut oso egokia iruditzen zaidalako. Alde batetik, uste dudalako ezin dela pertsona baten ohiturak aldatu beste pertsona batengatik. Beste alde batetik, jende aurrean pertsona bat zuzentzea eta gainera, txarto ustea, oso gaiztoa iruditzen zait. Beraz, emakumeak, nazkatuta, dena "zaborrara" botatzen du, eta bera nahi duen moduko jarrera izaten du.\nKontakizun hau, hasieran asko gustatu ez arren, pasartea aurrera zihoan ahala, geroz eta gehiago gustatu zait.\nMezuaNork Laura Garcia » Api 12th, '14, 19:05\n"Zergatik gertatu behar zait niri hau?" ooldartu da Jaione, nire ardurapean utzita zeukan buruaren jabetza berreskurtuz, pasarte horri dagokionez, Ez maitea, ez iezadazu horrelakorik esan. Min egiten didazu. Kanpoan sentiarazten nauzu. Bikote ez bagina lez; inoiz benetan izan ez bagina bezala.\nOso interesgarria iruditu zaidan pasartea aukeratu dut. Momentu honetan, gizonak sentitzen duen guztia esaten duen momentuenetako bat da. Neskak uste dut, berak bakarrik jasan behar duen zeozer gertatzen ari zaiola, baina ez da egia. Mutilak onartu ez arren, bere emaztea ez sufriarazteko, bera ere oso txarto dago, beharbada ama ez duen haur bat zaindu beharko duelako eta hori oso gogorra delako.\nKontakizun hau, gehien gustatu zaidanetarikoa da. Hala ere, momentu batzuk asko errepikatzen dira eta hori dela-eta, pixka bat aspertzen dute.\nUr APALATEGI - Fikzioaren izterrak - "Urrezko vespa"\nMezuaNork Laura Garcia » Api 12th, '14, 19:14\nClararen berririk duen galdetzen badiot nekez gorde ahal izango dut nire bisitaren zio egiazkoa. Eta lotsaren putzua ozeano bihurtuko zait. Izan ere, Vanessa izan baitzen nire baztertzearen lekuko nagusia. Vanessa herabea. Clararen lagun leial bezain isila. Vanessak ondo asko daki txoratuta ibili nintzena Claraz. Hilik geratu nintzela ezetza eman zidanean.\nMomentu hau aukeratu dut arrazoi sinple batengatik. Mutikoa eta Vanessa lagun oso onak izan ez arren, Clararen maitasuna hori baino askoz gogorragoa denez, berarengatik edozer egiteko indarra duela nabaritzen du. Beraz, bere beldurrak alde batera utzi eta Vanessarekin hitz egiteko gogoak pizten ditu.\nKontakizun hau oso ona da, mutikoaren maitasuna asko nabaritzen delako eta hori saritzekoa da, berak Clara maite duelako borrokatzen delako.\nUr APALATEGI - Fikzioaren izterrak - "Bernardo et Ramon"\nMezuaNork Laura Garcia » Api 12th, '14, 19:22\nTestuaren hasierara itzultzeko beharra neukan, egia esan, irakurketaren hasieran- hau da, Antso alboan eduki nuen bitartean, geroztik leihotik teilatuei begira baitzegoen, zigarroa lagun- ez bainuen lortu ondo kontzentratzea. Pixkanaka, halere, idazle horren errepikapenerako joera zela medio, istorioaren haria osatuz nindoan.\nPasarte labur hau berezi aukeratu dut nabarmentzeko neska hau mutil horretaz maiteminduta zegoela. Hori, nik aukeratu dudan pasarte honek aitortzen du. Neska ezin zen kontzentratu, gizontxo hori alboan zuelako eta geroz eta denbora gehiago ematen zuelako berari begira. Hala ere, zoritxarrez, mutila ez zegoen neskaz maiteminduta, hori da gauzarik txarrena.\nKontakizun hau beharbada, luzeegia iruditu zait nire ustez, azkenean pisutsua izan delako niretzat, beraz, ez zait hainbeste gustatu.\nMezuaNork Itziar Santos » Api 20th, '14, 12:13\nGauza jakina da euskara hainbat milurteren ostean guregana bizirik iritsi izana benetako mirraia dela, mirari hauskorra. Hainbat borroka eta sufrimenduaren emaitza da gaurko euskara, hainbat frustazio, konplexu eta errepresiori aurre eginez hazitako landare zaildua, ederra izatera iritsi gabe halako dotorezia latz bat dueña bere anakronikotasunean, bere moztasunean. Eta bihar ere, edozein lehortek, edozein haize boladak, edozein txingorraldik suntsi dezake.\nHau da liburuko zati honetako gehien gustatu zaidan zatia, euskarari buruzko jatorriaz... hitz egiten delako.\nBeste alde batetik, zein zaila izan den euskara gaur egungo bizitzara eramatea izan da.\nHasieran Euskal Herrian euskara gehiago hitz egiten zen baina Francoren diktadurak iraun zuen denboran debekatuta egon zen, hortaz euskara asko galtzen hasi zen.\nGaur egun Euskal Herriko persona guztiek ez dakite euskaraz hitz egiten beste portzentai batek ez du ondo menperatzen.\nEuskal Herriko biztanleriaren %37-ak ondo hitz egiten du eta %20 -ak etxean, lanean zein eskolan erabili ohi dute hurrenez hurren.\nMezuaNork Itziar Santos » Api 20th, '14, 14:11\nBeti bezain ederra zegoen Jaione. Zahartzaroaren iragarle diren zentzuak oraindik heldutasun naro eta dirdaitsuaren ikurtzat jotzen ditugun une iheskor horretan finkaturik. Hamabost urte lehenago ezagutu nuen nerabe lirainari baino askoz ere desiragarriagoa neritzon bihurtu zen emakume egiazkoari.\nMailkoek gianezka egin eta minutu batzuetara hasi zitzaidan hizketan, begiak lehortuta baina oraindik gorri. Indarrak bildu behar izan zituen lehen hitzak esateko: "Ez dut hau merezi"\nLiburuko zati hau akeratu dut zati polita iruditu zaidalako.\nBatzutan persona batekin zaudenean urteak igaro heinean maitasuna hiltzen doa, eta zahartzen zoazenean zure bikoteak fisikoki txarrago edo zuk zeure bikotea txarrago ikusi dezakezu.\nBeste momento batzuetan hemen ikusten den bezala persona batzuk besteengatik sentimendu asko sentitzera heltzen dira eta gaztetik erlazio bat edukitzeak eta zaharra zarenean amaitzeak meritu handia duela penstatzen dut.\nBeste alde batetik aukeratutako zatiaren amaieran "ez dut hau merezi" esaldiak minbiziari egiten dio erreferentzia.\nEmaten duenez istoriako narratzailea bere ondoan egon da momento guztietan, eta nire ustez horrelako zerbait gertatzen zaizunean norbait zure ondoan edukitzea odo garratzitsua da.


Maskaradak : jentartea irauztearen eta arrapizte aroaren agerrarazle\nArgitaratua: 20 Otsaila 2011\nMaskaraden ikustera joaiten diren jente haboroxeek, erri eginarazteko ikusgarri bat eta dantza agerraldi bat bezala ikusten düe.\nHaatik, maskaraden funtsa ez da hori. Ihaute elibat dira lehen-lehenik eta horien ezagügarri eta erranahiak badütüe, nausiki biga : jendartearen antoladüra, ebildüra eta herrenküdüra (hierarkia) irauztea ; negü beltzaren loalditik landa, jente, kabale eta bazterren arrapitzarazle den bedatseala igaraitea.\nLeheneko denboretan, Xiberoko maskaradak zotal egünetan agitü ohi ziren. Zotal egünak dira, ontsalaz, ekiaren eta argizagiaren egünarien artean ments diren 12 egünak. Oraiko egünariaren arabera, zotal egün horik abentüaren 26a eta urtarilaren 6a artean lirate. Bi denboraren arteko jünta hortan, jendartearen ohizko plantaren eta ebilteko maneraren irauztea haizü ümen zen. Horrek erran nahi dü jente xeheak poteredün eta jaunkilloter trüfa egin leikiola eta, bestordüz, egünoroztako bizian baztertürik eta gütietsirik bizi den jente kentea ausart leiteala harrotzera. Jentarteko arauen irauzte horren seinale dira maskaradetako kauterak eta buhameak plazalat agertzea eta beren barrasbaskerieki eta peredikü egite nabasieki mündü ontsa antolatüaren okerreriak salatzea. Azkenean, erraiten ahal lizate maskaradak direla, parte batetan pürü, bi mündüren bürüz bürü agitzea.\nMaskaradek badüe, ihaute güziek bezala, beste erranahi bat ere : jente, kabale eta bazterren arrapiztea negüko loalditik elkitzean. Ihauteen ikerzale eta jakitün direnen arabera, Pitxuren hiltze eta arrapiztea eta Hartzak üzker egitea – Hartza ez bada maskarada ororetan agertzen ere – arrazpiztearen zentzü hori badüe.\nIkertze egile zonbaiten ustez ere maskaradetako beste parte elibatek – eta bereziki zamaltzainaren xikitatzeak – basatarzün izate batetik jentetarzün planta batetara igaraitea markatzen dü.\nMaskaraden bai beste ihaute süerteen ezagügarri bat da ere laborari jentartearen kültürako pastak direla ; egünko egünean desagertü den edo hanitx kanbiatü edo kanbiatzen ari den mündü baten oritarazleak eta arrabiziarazleak ere, azkenean.\n: Xiberoko maskaraden zentzüaz ikertze interesgarri bat ediren daite lotüra hontan : http://ericdicharry.hautetfort.com/archive/2007/12/27/du-rite-au-rire-le-discours-des-mascarades-souletines-these11.html


JALGI HADI MUNDURA: ESKUALDUNAK ETA LEHEN MUNDU BIRA\n2020(e)ko irailakren 26(a), larunbata\nESKUALDUNAK ETA LEHEN MUNDU BIRA\nSevillako Gorka Fernandez eskualdunak erakutsi nahi izan digu beste behin ere eskualdunak historian ere nonahi egon garela eta noranahi joan garela, motiboak motibo eta itsasoan barneratu izan gara bide berriak urratzeko, igerian bazen ere, eta beharbada ez gara izan onenak, ezta heroiak ere, eta batzuetan ere gaizkileak izan gara:\nEz galdetu inoiz zer galdu genuen negar egin genuenean, malko haiei esker orain itsasoa gara, on eta txar, bi-biak ditut nik ere barnean, eta Gorkak klase magistral bat eman zigun, jakinarazteko izan garelako garela eta garelako izango direla, eta ni negarrez nago kanpoan ari duelarik. Bihotz hau hautsi zitzaidan tren-geltoki batean utzi ninduelarik ene maite kuttunak, eta horregatik nahiago ditut itsasontzi-bidaiak, maite izan dut Gorkaren itsasoko abentura historiko haietaz jabetzea.\nNondik atera ote zen Victoria ontzia 1517an ez zitzaidan argi gelditu, Sevilla ala Sanlucar? Victoria ontziak munduari bira osoa eman zion Carlos I. aren garaian eta barnean 247 marinel zeramatzan. Horietatik 48k bakarrik eman zuten bira osoa. Eta horietatik 9 gipuzkoar izan ziren, bat Irungoa Joanes de Irun Iranzo; 23 bizkaitar; 3 nafar; eta iparraldeko bakarra, Leon de Ezpeleta eskribaua.\nPatagoniara ailegatu zirelarik, hango biztanleek oso oin handiak zituztela iruditu zitzaien, eta horregatik lurraldeari "tierra de patagones o de pies enormes".\nVictoria ontzi hartan Magallanes diruzaina zen, Elkano kontramaisua, eta matxinada bat egon zela esan zigun Gorkak San Julianen. Magallanes-ek badu munduan toki bat, baina ez nekiena zen Ozeano Barean badela Elkano izeneko irla bat.\nKlase magistralaren ondoren, eztabaidarako eta solasaldirako tartea izan genuen, eta galdera batzuk bota zizkigun gure maisu Gorkak guri, zuek irakurleok ere erantzun dezakezuenak:\n- Zein da egin duzun bidaia luzeena?\n- Bi hilabetetan zein elikadura berdin-berdina jango zenuke etengabe, besterik jan gabe?\n- Zer eramango zenuke irla batera?\n- Aukeratu pertsona bat bidaia luze bat egiteko.\nNik erantzun nituen galderok. Orain zure txanda da...\nbaita erdi pozez ere\nbeharbada gehiago dut minetik\nbaina batez ere erditzeko gogoz nago\nBihozminez nagoelako agian\nez dut indarrik ez gogorik\nmaitatzeko gogoz alegia.\nOroiminez nagoelako apika\natzera begira nago eta\npare bat nobiyo izan ditut\neta ni, berriz, ikaragarri herabetia\nBihozminez utzi ninduen\nikaragarri maite ninduelarik,\neta geroztik ezin aurrera egin bakarrik.\nErdi pozik egon naiz batean\neta bestean erabat pozik Zilarrezko Itsasoan\nErdi minez edo erditzeko gogoz nago\nhaur bat munduratzeko, gurea\nbaina erdi pozez ere banago\nbeharbada minetik gehiago\nBaina batez ere zorioneko naiz\nbizi izan dudan guztiagatik,\nminez eta pozez,\nbizitzeko gogoz alegia. (Ainara Maia Urroz)\n- irailak 26, 2020\nEtiketak bidaiak, Elkano, euskaldunak, historia, kultura, Magallanes, olerkiak\n76. saioa - 1. MINTZODROMOA\nGaur Jalgi Hadi Mundura taldeko 1. Mintzodromoa izan dugu. Uruguaitik Andrea eta Muxikatik Luis izan ditugu ekintza honen aurkezleak. Pa...\n1. Andoni Gaurko saioan Andonik Garobel mendilerroa ezagutzera eman digu, Aiaraldeko biztanle eta mendizale ororentzat erreferentea. Gazte...\n47. saioa DIASPORAREN EGUNA\nIrailaren 8an DIASPORAREN EGUNA elkarrekin ospatu genuen. Horretarako taldeko lagunak elkartu ginen eta ekimena antolatu egin genuen. Mundua...\n60. SAIOA: M-U-N-D-I-A-L-A!\nLarunbatean, hilak 24, ospatu dugu JALGI HADI MUNDURA online bidezko gure euskaldunon bilgunearen 60. saioa, eta idazketa-tailer emankor ba...\n107. saioa: 1. Urteurrena\nGaur Jalgi Hadi Mundura elkarte birtualaren 1. urteurrena ospatu dugu. Euskarak mugarik ez duela argi dugularik elkartearen helburu...\nbertso idatziak eta kantatuak\n► ekaina 2021 (2)\n► maiatza 2021 (5)\n► apirila 2021 (7)\n► martxoa 2021 (4)\n► otsaila 2021 (3)\n► urtarrila 2021 (5)\n► abendua 2020 (5)\n► azaroa 2020 (8)\n► urria 2020 (7)\n▼ iraila 2020 (5)\n44.Saioa 2020ko Abuztuak 29an\n► abuztua 2020 (9)\nJalgi Hadi Mundura (26) euskara (23) Euskal Herria (17) kultura (15) Argentina (11) Uruguai (11) mintzodromoa (8) Alemania (7) Euskaraldia (7) Hego Amerika (7) Mintzanet (7) bertsoak (7) euskaldunak (7) ohiturak (7) Alacant (6) Nafarroa (6) diaspora (6) Bizkaia (5) Zarrakaztelu (5) euskal kantak (5) astronomia (4) euskal etxeak (4) gizartea (4) ingurumena (4) jolasak (4) Maizpide (3) abestiak (3) esaera zaharrak (3) idazketa tailerra (3) janaria (3) sukaldaritza (3) Etimologia (2) Euskararen eguna (2) bloga (2) historia (2) mendiak (2) natura (2) olerkiak (2)\nArrunta gaia. Gaiaren irudien egilea: lobaaaato. Blogger zerbitzuak eskainia.


Mugan dago Santiago - Zumaia - Baleike.eus\nMugan dago Santiago\nImanol Azkue Ibarbia 2020-07-05 09:00\nEzkerretik eskuinera, Arranaitz, Erdiko haitza eta Maia/Erreketaitza (argazkia: Imanol Azkue).\nBi egunetan, hiru aldiz galdetu didate Getariako lurrak non hasten diren Santiago inguruan: batek argazkia atera zion itsasoari hondartzatik, eta eztabaida izan omen zuen hondartza Getaria zen edo Zumaia; beste batek esan zidan Erdiko haitzaren (tunelaren) parean dagoela mugarri galanta… Muga-mugako beste leku batzuk gutxietsi gabe, gaur begia Santiago inguruan jarriko dugu, eta lehengo kontuak akordarazita, gaur egungoak hobeto ulertzen ahaleginduko gara.\nOhi bezala, atzera egingo dugu denboran, Zumaia sortu zen garaietara, 1347ra. Ordurako Getaria sortuta zegoen (1201ean), eta segituan hasi ziren sesioak bi herrion artean, Santiago inguruko lurren edo hondartzaren jabetza eta ibaiaren gaineko eskumena zirela eta; batzuetan kostata, baina lortu zituzten akordioak; adibidez, Santiagoko ermita Zumaiarena zela aitortu zuten, baita hondartzako landareak ere, baina inguruan zerbait eraiki nahi izanez gero, Getariaren baimena behar zen.\nZumaiako udal mapa (Zumaiako Udala).\nItsas merkataritza indartu zenean, ordea, zumaiarrek trafikoa estuago kontrolatu nahi izan zuten, eta getariarrek esaten zuten eskubidea zeukatela ibaian gora eta behera ibiltzeko ezer ordaindu gabe; baina, azkenean, zumaiarren nahia nagusitu zen. Horren adibide, 1801ean, Oikian (Mantzizidorreko zubian) garia ontziratuta itsasoratzera zihoan getariarren itsasontzi bat geldiarazi zuten zumaiarrek, eta lizentziarik ez zeukanez, patroia eta bost marinelak preso hartu eta epaitu egin zituzten; hauxe lekuko baten deklarazioa: “su Patrón Francisco alias Pachi-chiqui, cuio apellido ignora, devia haver savido que eran indispensables las licencias y despachos asegurando la tornaguía”.\nItsasontzi asko ibiltzen ziren itsas merkataritzan, eta itsaso zakarrarekin Zumaiako barra txarra zenez, hondoratu ere egiten ziren. Horien hondakinak eta merkantziak, batzuetan, harraldera ere iristen ziren, eta non lehorreratzen ziren, eztabaidak izaten ziren horien gaineko eskubideak zirela eta; adibidez, 1790ean “barco venaquero vizcaíno” bat (burdin minerala zeramana) hondoratu zen barran, eta olatuek hondakinak Portutxikira (tunelaren ondora) eraman zituzten; zumaiarrak laguntzen ari zirenean, Getariako alkatea iritsi zen eta lanak eteteko agindu zuen, leku hura Getariako lurretan zegoela eta; zumaiarrek alde egin zuten, baina Getariako alkateak salbamenduan parte hartu zuten zumaiarren ondasunak bahitzeko eta kartzelan sartzeko agindu zuen; gero, epaitegietara jo zuten zumaiarrek.\nXIX. mendearen amaiera aldera arte, bi herrion arteko muga nahiko garbi zegoen. Muga lerroa Karakas baserrien artetik (zaharra Zumaiarako, berria Getariarako) behera zetorren Zumentzura, eta hortik Laiaren (Pinturaetxearen) ondora, Zumaiegirako (Askizurako) aldaparen barrenera. Honela deskribatu zuen Juan Manuel Errazti lur neurtzaileak, 1841ean: “Primeramente declaro que el mojón divisorio de entre la Jurisdición de Azquisu y Zumaya, se halla en el extremo del arenal de Santiago al empesar la cuesta para aquella jurisdición”. Gaur egun ere mugarri hautsi bat badago sastraka artean, aldaparen barrenean.\nZumentzuko mugarria erraz ikus daiteke ondo fijatuz gero, bide ertzean dagoelako, eta “G” dauka Getaria aldera (argazkia: Imanol Azkue).\nUrte askoan, Santiago ingurua gutxi aldatu zen, harik eta 1885ean Kostako errepidea egin zuten arte; orduan, lehen ia ezkutuan zegoen harraldea denen bistan geratu zen; horrela, 1897an, mugarriak ikuskatzean, getariarrek ez zuten onartu 1872an ontzat emandakoa, eta atzera elkartu egin behar izan zuten urtebete geroago, 1898an, lanak “a satisfacción de las dos partes” egiteko. Urte batzuk geroago, 1910ean, Ignacio Zuloaga pintoreak orduko hondartzaren zati handiena enkantean erosi zuen, eta ingurua urbanizatu egin zuen: Santiagoetxea (edo Zuloagaetxea) eta beste etxe osagarri batzuk (Santa Luzia, San Antonio edo Jardineroetxea…) eraikitzeaz gain, zuhaitzak landatu zituen eta gaur egungo itxura eman zion. Paperetan, ez da inon ageri getariarrei baimena eskatzea edo haien oniritzirik.\nIngurua urbanizatzearekin batera, aldapa barreneko mugarria motz geratu zen, ordea, eta handik muga lerroa noizbait Maia ondoko haitz tentera luzatu zuten, eta haitz horren gainaldean dago gaur egun hormigoizko mugarri berria, Getaria aldera “G” eta Zumaia aldera “Z” handiekin. Lekuak Maia izena du barrenaldeko mahai itxurako harri zapal handiagatik, eta Erreketaitza ere deitzen zioten, hortik aritzen zelako arrantzan Erreketa, izen bereko Erribera kaleko tabernaren nagusia (gero Etxabe Kuarto). Azken mugarri horretatik aurrera, lehen ura besterik ez zegoen. Azken mugarria, ordea, ez dute beti onartu getariarrek; horren adibide, 1939an, Zumaiako eta Getariako ordezkariak elkartu zirenean mugarriak ikuskatzeko, hauxe jaso zuen topografoak: “No habiendo habido conformidad entre las Comisiones presentes, respecto a la situación de este mojón, ni en cuanto a la posesión de derecho ni a la de hecho, se deja sin describir, no habiéndose aceptado ninguna de las soluciones por el topógrafo que suscribe”; bigarren mugarrian, Zumentzukoan, berriz, ados zeuden bi herriotako ordezkariak.\nMaiako mugarria (argazkia: Imanol Azkue).\nZer gertatu da? XX. mendean zehar eta batez ere azken urteetan egindako lanen ondorioz (ibaiertzeko espigoia, barra handitzea eta luzatzea…), itsasoa urrutiratu eta hondartza handitu egin zaigula. Lehen, itsasgoran, olatuak batzuetan Zuloagaetxeko paretaraino ere iristen ziren, apenas geratzen zen hondarrik; orain, berriz, Erreketaitzetik Erdiko haitza bitarteko eremua (Portutxiki) hondartza da, eta itsasbeheran Arranaitzeraino iristen da hondarra. Azken mugarriaren gainetik begira jarrita, eta urik ez aurrealdean, motz geratzen da azken mugarria: norena da hondartza?\nErdiko haitzaren (tunelaren) parean bada mugarri itxurako bat, eta batzuek horixe jotzen dute mugarritzat, baina ondo begiratuz gero, hondartza aldera, ikusiko dugu ezetz, plaka bat daukalako, hauxe idatzita: “SERVICIO NACIONAL DE PESCA FLUVIAL à”; beraz, arrantzarako marka bat da, eta geziak (hondartza aldera) adierazten du norakoa.\nErdiko haitzeko mugarria arrantzarakoa da, ez udalerriarena (argazkia: Imanol Azkue).\nGetariarrei urruti geratzen zaie Orroaga, eta zer esanik ez Santiagoko hondartza, eta azken urteotan, aisialdirako joera handitzearekin, hondartzaren gaineko jabetza edo eskumena norena den garbi ez badago, nork zaindu eta garbitu behar du ingurua, batez ere udan? Nork bultzatu eta onartu behar ditu konponketak eta txukunketak? Alkatea alkatearen atzetik eta asko saiatuagatik, auzia oraindik argitzeko eta erabakitzeko dago. Azken ahalegina 2017an izan zen, Santiagon azken obrak egin behar zirenean; horrela, Zumaiako eta Getariako udalek 50 urterako hitzarmena sinatu zuten; horren arabera, Getariak bere eskumenei uko egin gabe, Zumaiaren esku utzi zuen ohiko zerbitzuak eta gastuak gestionatzea: mantentzea, estolderia, sorospena, zaborra… Bi udalek, gainera, eskatu zioten Aldundiari gaia behin betiko erabakitzeko, eta horretan gaude.\nBeraz, laburbilduz, Aldundiak erabaki bitartean, Santiagoko hondartza inguruan, ezin esan seguru non bukatzen den Zumaia eta non hasten den Getaria, mugarria bista-bistan egonagatik; igual, zorte pixka batekin, oraingoan Arranaitz parerainoko terrenoa geureganatuko dugu…\nOharra: norbaitek interesik izanez gero Zumaiaren mugak eta mugarriak egun bakarrean ezagutzeko, aurten ere ondo bidean Mugarrien Ibilbidea egingo dugu, Palankamugarrin hasi eta Santiagoko azken mugarrian amaitu.\n Zumaiako Udal Artxiboa, 223.09, 1801-03-26.\n Xehetasun gehiago, hemen: Lourdes Odriozola, ZUMAIA HISTORIA, 70-71. orrialdeak.\n Zumaiako Udal Artxiboa, 66. kutxa.\n Zumaiako Udal Artxiboa, 2828 (7), 1898-08-11.\n Gipuzkoako Foru Aldundia, Trabajos topográficos, 1940. Zumaiako eta Getariako arteko akta, 1939-08-21ean.\n Baleike.eus: “Getariako eta Zumaiako Udalek Santiago hondartzari buruzko elkarlankidetza-hitzarmena onartu dute”, 2017-08-14.


Hiazinto Fernandorena, beti euskaraz bizitzeko ereduak asmatzen, sortzen eta garatzen - Andoni Sarriegi Eskisabel - EIZIE\nZalantzarik handiena, une hartan, aditzak (laguntzaileak bereziki) sortzen zuen batasunzaleen artean ere. Horregatik, proposamenaren egileak ere (lapurteraren erroen aldekoak), artean bederen, aditz laguntzailearen eredu bakarra proposatzera ausartu ez, eta bi proposatu zituzten, liburuan agertzen den moduan: aditz erroa hobeto gordea zuen lapurteraren eredua eta aditz-erroa galduagoa zuen gipuzkera osotua: dauzkizugu/dizkizugu ereduak, alegia. Geroago, Euskaltzaindiak gipuzkera osotuaren aldeko hautua egin zuen, Mitxelenaren ildotik (dizkizugu hobetsi zuen). Konpromisoari zintzo heldu zion Hiazintok: hitzemate haren ondoren, Euskaltzaindiak azken erabakia hartu zuen arte, lapurteraren erroko proposamena erabiltzen zuen (dauzkizugu eta gisakoak) —meza ematean, adibidez—, liburu eta testuetan bestelakoak agertu arren. Hura prest zegoen, beste asko ez bezala, bere ustez erro oneko batasun zorrotz eta zuzena egiteagatik bere aditz naturalak aldatzeko eta berriak hartzeko, eta baita herritarrei irakasten saiatzeko ere.\n– Euskaraz bizi ahal izateko, euskaraz falta zen edozein jakintza arloko materiala sortu. Berak eta beraren ingurukoek sor bazezaketen, sortu; baina, ezin zutenean, gaztelaniatik edo erdaretatik euskaratu eta, ondoren, argitaratu.\n– Euskal Herriaz, Euskal Herriko gaiez zein beste gaiez idatzi, Euskal Herriko ikuspegiarekin, euskaraz. Halako gaiak eta beste batzuk ez utzi espainiar eta frantsesen irizpideen eskuetan. Orduan ez ezik, gaur egun ere, gure irakasmunduko arazo larrienetakoa da ikasmaterialena. Euskaraz argitaratu arren, 2015ean argitaratutako ikasmaterialen % 33,3 soilik izan zen hemengo argitaletxeek sortua (Torrealdai 2016: 133 eta ondorengoak).\n– Euskaraz bizi ahal izateko falta zen funtsezko edozer sortu. Horrek eragin zion noski 1963an Lazkaoko San Migel ikastola sortzeko adorea, edota ikastola orduak nahikotzat jo ez eta berehala udako opor luzeetarako euskarazko (ez ingelesezkoak, orain batzuek egiten duten bezala) udalekuak antolatzekoa.\n– Ezina ekinez egina esaldia edozein arlotan erabili. Gauza bat da ideia pentsatzea eta beste bat traba guztien gainetik —eta, askotan, traba handien gainetik— hura gauzatzea. Hiazinto ez zen gelditzen hura gauzatu arte.\n– 1969an, San Migel ikastola itxi zuten, Oltra Moltó gobernadore zibilaren aginduz. Kolpe itzela izan zen berarentzat eta ingurukoentzat. San Benito komenentziazko ikastola izen eta jardun berriarekin ireki behar izan zuten berriro, Lazkaon (Aranburu 2015: 92 eta ondorengoak). Horrek eztabaida handiak sortu zituen herrian garai hartan.\n– 1972an, parrokiako katekesi eginkizunak kentzen hasi, eta, apurka apurka, azkenerako Lazkaomendiko ermitako meza ematera baztertu zuten (Aranburu 2015: 58). Era berean, biografian esaten da 1985ean parrokiatik alde egitera behartu zutela (67. or.).\n– Boga-boga kantu liburua. Donostiako Apaizgaitegian argitaratu zen, 1959an, eta arrakasta handia izan zuen. Geroztik, hainbat aldiz berrargitaratu da. Hiru apaizgaik egin zuten: Boni Urkizuk, Iñaki Ugaldek eta Hiazinto Fernandorenak (Aranburu 2015: 37).\n– 1965ean, Jakin aldizkarian, «Pertsonaren aukeramena eta Pacem in terris» artikulua argitaratu zuen, eta Elizaren aire berrien ildoan kokatu zen.\n– 1969an, Ikastola hiztegia argitaratu zuen, berak sortutako Gordailu argitaletxean. Argitaletxeko sailen arduradun izan ziren Hiazinto bera, Antton Amondarain eta Jose Luis Lizundia, eta, gainera, idazle-talde bat ere bildu zuten: Jesus Mari Arrieta, Mikel Ugalde, Jon Gortari, Daniel Ibargoiti, Daniel Zulaika, Jesus Altuna eta beste batzuk (Aranburu 2015: 142-143).\n– 1972an, lau liburu idatzi eta argitaratu zituen Gordailun: Onddoak, Ogia, Erleak eta eztia eta Olentzero.\n– 1975ean, 13 liburu argitaratu zituen, Gordailun: Durangaldea, Goiherri, Iparragirre, Jose Paulo Ulibarri, Euskal Herriaren historia I, Haitzuloetako euskal gizona, Laborantza, Arrantza, Industria, Janariak, Edariak, Ugaztunak, Narraztiak eta Ur-lurtarrak. Lehen aipatutako taldeak lan emankorra egin zuen, eta, tartean, Hiazintok, noski. Geroago, beste batzuk ere argitaratu zituen Gordailuk: Baztan eta Bidasoa, Gasteiz, Orreagako gudua, Burdina eta altzairua, Intsektuak, Euskal Herriaren historia II, etab. Historiakoak idazten bereziki parte hartu zuen Hiazintok.\n– Gordailuk Irakasle Elkartearekin lan egin zuen, eta material didaktikoak eta jostailuak ere sortu zituzten. Haurride izeneko dendaren bidez ezagutu ziren materialok, eta, bolada batean, arrakasta ere izan zuten merkatuan, besteetan erabat desberdinak baitziren.\n– Irakasle Elkartearen Idazketa hiztegia ere argitaratu zuten, 1974an, Hiazintok eta Antton Amondarainek, beste batzuen laguntzarekin.\n– 1971n, halaber, Euskal Herriko historiaren laburpena argitaratu zuen Donostiako EKT taldeak. Fernando Zabalak eta J. A. Iglesiasek idatzi zuten, eta Hiazinto Fernandorenak, Xalbador Garmendiak eta Andoni Sarriegik euskaratu.\n– Halaber, Valentziako Gaisak argitaratutako Walt Disneyren entziklopedia Gauza harrigarriak izeneko entziklopedia moduan argitaratu zen euskaraz, eta Txorien gauza harrigarriak izeneko alea Hiazintok euskaratuta atera zen.\n– Schiller en Gilen Tell liburua ere Hiazintok euskaratu zuen. Suitzaren historia eta mitologia nahasian dituena da. Gero argitaletxearen Kimu sailean argitaratu zen, 1979an.\n– «Gordailu eta euskal pedagogia» artikulua argitaratu zuen Hiazintok 1979an (Jakin 11). Gordailuz, pedagogiaz, irakaskuntzaz, ideologiez, barneko eta kanpoko arazoez eta euskalgintzan beti arazo izan den ekonomia auziaz dihardu.\n– Zuberoa Aro Modernoan argitaratu zuen Gaiak argitaletxean, 1995ean. Zuberoako historiaz Christian Despletek idatzitakoa frantsesetik itzuli zuen Hiazintok. Liburu horretatik aukeratutako zati bat argitaratu zuen EIZIEk Itzulpen Antologia III liburuan, Hiazinto beste itzultzaile batzuekin batera ohorezko bazkide izendatu ondoren egindako argitalpenean.\n– Gure baserriak. Hernani. 2003an argitaratua. Egileak: Hiazinto Fernandorena Setien eta Maria Jesus Iartza Martiarena (Aranburu 2015: 163).\n– Jaidura izeneko itzulpen taldea ere sortu eta eragin zuen, beste batzuekin batera, Donostia aldean.\n– Aipatutako lanez gainera, hainbat itzulpen lan eta bestelakoak ere egin zituen Hiazintok bere bizitzan zehar, hainbat talde eta enpresarentzat. Baita, besteak beste, Etor, Sendoa, Erein eta Gaiak argitaletxeentzat ere. Bereziki landu eta itzuli zituen geografiako, historiako eta erlijioko idazlanak.\n– Nortasun handiko pertsona\n– Itzultzaile ofizioz baina euskara ipar\n– Funtzionarioa ote?\n– Espiritu kritikoa\n– Besteak arrazoiz eta pazientziaz konbentzitzeko grina\n– Ekimen sozialetan ekintzaile, etab.\nAranburu Ugartemendia, Pello Joxe. 2015. Jaxinto, ikastolen lemazain (Hiazinto Fernandorena Setien). Mitxelena arte grafikoak, Astigarraga.\nAresti, Gabriel eta Kintana, Xabier. 1970. Batasunaren Kutxa. Euskal Idazleen Elkartea. Mitxelenaren promesaren pean. Lur argitaletxea.\nSarriegi Eskisabel, Andoni. 2000. Alfabetatzearen Hastapenak Goierrin. Aurresaioak eta 1967tik 1975erakoak. Goierriko Euskal Eskola K. E.


Helburuak: Orokorrak: Testu desberdinak eta egokiak era ulergarrian irakurtzea, helburu baten arabera informazio orokorra eta espezifikoa ateraz, irakurketa baloratzea entretenimendu eta informaziotzat, beharrezko hiztegia lortzea adierazpen egokia lortzeko, hiztegia erabiliz, teknika lagungarriak eta liburutegiaren erabilera oinarrizko baliabidetzat, fonetika, erritmo, azentuazio eta intonazio alderdiak identifikatzea, atzerriko hizkuntzaren egitura linguistikoak eta hiztegi alderdikoak identifikatzea eta komunikazioaren oinarrizko elementutzat erabiltzea eta dimentsio soziokulturala ezagutzea eta lantzea. Espezifikoak: Eguraldiaren eta klimaren arteko desberdintasuna ezagutzea, eguzkiaren jarduera ezagutzea eguraldiaren kausetako bat bezala, lurraren atmosfera ezagutzea, eguraldiarekiko beroak lurrean eta uretan duen eraginak zerrendatzea, urtaroak zergatik diren aztertzea, eguraldi onaren eta txarraren ondorioak ikastea, euri mota desberdinak ezagutzea, aire eta haize korronteen forma desberdinak ezagutzea, tornadoak eta urakanak, behatoki bateko ekipamendua osatzen duten neurtzeko tresna desberdinak eta erregistratzen dituzten baloreak identifikatzea eta metereologiako informazioko sinbolo nagusiak ezagutzea. Edukiak - Ezaguerak Kontzeptu-mailakoa (deklaratiboa): Eguraldi atmosferikoaren eta klimaren deskripzioa. Lurraren atmosfera. Eguzkiaren beroaren eragin batzuk lurrean eta uretan. Urtaroak zergatik diren aztertzea. Eguraldi onaren eta txarraren ondorioak aztertzea. Prezipitazio-motak. Haizea, tornadoak eta urakanak. Neurketa-tresnak. Eguraldi atmosferikoaren iragarpena. Informazio metereologikoaren sinboloak. Prozedura-mailakoak: Informazio espezifikoa ulertzea mezuetan. Hitzak eta ilustrazioak lotzea. Idazkera ortografikoki zuzena. Elkarrizketak osatzea. Sekuentziak ordenatzea. Gai baten inguruan esaldiak egitea. Gaiaren oinarrizko bokabularioa barneratzea (hizki larriz direnak bakarrik). Jarrera-mailakoa: Norberaren hizkuntza erabiltzen ez duten pertsonekiko jarrera abegikorra eta errespetuzkoa. Testu sinpleen interpretazioaren eta ekoizpenaren zuzenketagatiko jarrera positiboa. Atzerriko hizkuntza bat ikasteko norberaren gaitasunaren gaineko jarrera positiboa eta baikorra. Atzerriko hizkuntza bat irakurtzen eta idazten jakiteak duen garrantzia ezagutzea eta baloratzea. Bizi garen zonaldeko ezaugarri klimatikoak ezagutzeko interesa. Klimaren elementuak neurtzeko erabilitako gailuen funtzionamendua eta erabilgarritasunagatiko interesa. Aurretiazko ezagutzak: Lehen Mailako Bigarren Zikloko Ingeleseko ezaguerak. Bokabulario eta eduki espezifikoak. Sekuentziaren gida didaktikoan sartzea.\nPalabras clave: eguraldia klima urtaroak beroa hezetasuna hodeiak hotza\nURL repositorio: /repositorio/25032010/f7/es_2008091533_7350170


Euskal txiolarien datu eta grafiko berriak Umap webgunean: urtez urteko laburpen-datuak eta taulak, hizkuntza-erabilera eta txio-kopurua #umap — CodeSyntax\nHasiera > Bloga > Euskal txiolarien datu eta grafiko berriak Umap webgunean: urtez urteko laburpen-datuak eta taulak, hizkuntza-erabilera eta txio-kopurua #umap\nHizkuntza-erabilera hileka #Umap #Grafikoak\nCodesyntaxen daukagun tresna kuttunetakoa da Umap.eus. Duela 10 urte argitaratua (2010eko udazkenean), bi berrikuntza edo garapen handi ere izan ditu harrezkero (2013an eta 2016an) eta denbora guzti honetan Twitterreko euskarazko jarduna jasotzen eta aztertzen aritu dira gure algoritmo eta robotak.\nAzken asteotan beste aldaketa txiki batzuk gehitu dizkiogu Umap.eus webguneko txiolarien profilari. Orain arte Rankinaren eboluzioa eta hilez hileko hizkuntza-erabilera erakusten genituen arren, hemendik aurrera urteroko laburpenak ere erakutsiko ditugu, 2 grafika berri eta taula baten bitartez.\nHortaz, txiolari bakoitzaren profilean, honako datuak biltzen ditugu:\nTxiolari bakoitzaren rankinaren eboluzioa euskal twitterlarien artean.\nHizkuntza-erabilera urteka. (BERRIA)\nUrtez urteko laburpen-taula, hizkuntza bakoitzean argitaratutako txioen laburpenarekin. (BERRIA)\nTwitterlari bakoitzaren txio-kopurua urteka. (BERRIA)\nAbiderako, begiratu, esate baterako, euskal txiolarien rankinean goi-goiko postuetan dauden Lander Arbelaitzen edo Ana Galarragaren profilak.\nHizkuntza-erabileraren araberako datuak emateaz gain, txio-kopuru totalak ere ikus ditzakegu eta, oro har, txiolari askoren kontuetan nabari da azken 2-3 urteotan txio-kopurua jaitsi egin dela.\nUmap.eus, Twitterreko euskarazko jarduna\nZer txiokatzen dugu euskaldunok? Zenbat euskal txiolari daude? Zeintzuk dira twitterlari jarraituenak eta arrakastatsuenak? Zenbat txiokatzen dugu euskaraz? eta beste hizkuntzetan? Zeintzuk dira euskaldunon TT edo joerak? Eta gehien partekatzen ditugun iturriak? Hori guztiori eta gehiago eskaintzen digu Umapek (informazio guztia eta azalpenak Umapeko albistegian, FAQ atalean, zein CodeSyntaxeko blog honetan bertan).\nIzan ere, Twitterreko euskarazko jardun osoaren zatirik handiena harrapatzen dute gure robotek, eta ikuspegi orokor bat emateko aukera ematen digute, urteroko laburpenetan ikus dezakegun moduan.\nBaina euskal txiolari bakoitzaren profila eta datuak ere jasotzen ditu Umapek. Horrela, twitterlarion zerrendak eta rankinak osatu ditzakegu, orokorrak zein sektorialak, eta txiolari bakoitzaren txiokatze-ohiturak ere bai.\nAzken egunotan egin ditugun berrikuntzak alor hori aberasteko bideratu ditugu, urtez urte argitaratutako txio kopurua eta txiolari bakoitzaren hizkuntza-erabileraren bilakaera erantsiz.


Ander Elortondo: "Animatu software librea erabiltzera; errazagoa da, eta euskaldunagoa" - Debagoiena - Goiena.eus\nAnder Elortondo: "Animatu software librea erabiltzera; errazagoa da, eta euskaldunagoa"\nIker Barandiaran 2009-10-22 18:39\nDebagoieneko Mankomunitateko egoitzan hartu gaitu Ander Elortondok (Arrasate, 1967). Librezale.org taldeko kide da Elortondo, eta talde horren gainean eta orokorrean software librearen gainean egin dugu berba. Mankomunitatean hasi dira software librearekin lanean.\nLibrezale.org euskara informatikaren munduan bultzatzea helburu duen lantalde irekia da, plaza irekia, eta horrekin batera software librearen alde egiten dute. Software librea eskuratu ondoren, erabili, kopiatu, aztertu, moldatu eta banatu egin daitekeen softwarea da. Hain zuzen, Microsoft moduko multinazionalek dituzten interesekin talka egiten duen mugimendua.\nSoftware librearen defendatzailea da Librezale.org taldea, eta bertako kide zara. Has gaitezen Librezale.org taldea zer den azaltzen.\nNorbaitek ondo azaldu zuen moduan, Librezale.org plaza ireki bat da, eta plaza horretan euskaltzale asko batzen gara informatikaren eta teknologia berrien inguruan euskara bultzatzeko.\nSoftware librearen aldekoak zarete. Ze ezaugarri bete behar ditu software batek libre izateko?\nWikipediak dio software libreak hurrengo lau eskubide hauek betetzen dituela: helburua edozein dela ere exekutatu ahal izatea; aztertu eta aldatu ahal izatea; kopiatu eta hobetu ahal izatea; eta hobekuntza horiek publiko egin ahal izatea, komunitatearen onurarako.\nEta zergatik egon software librearen alde?\nSoftware librea balio etiko batzuetan oinarritzen den elkarlan bide bat da, egiten diren aurrerapenak elkarbanatzeko asmoa duena. Alde teknologikotik ere badu bere arrazoia, frogatuta dagoelako elkarlanean egiten diren garapenak hobeak eta azkarragoak direla. Softwarearen kodeak mundu osoak eskuragarri baditu, mundu osoak egin dezake akatsak bilatzeko ahalegina eta errazago egiten dira hobekuntzak. Eta azkenik, euskaldun garen neurrian ere garrantzitsua da software librearen alde egiteko.\nEuskaldunok ez gara nahikoa masa kritiko programa informatikoak egiten dituzten multinazionalei euren lanak euskaraz egiteko eskatzeko. Inongo enpresa multinazionalek ez du egingo gogoz horrelako lanik. Eta, dirulaguntza bidez programa hori euskarara itzuliz gero, software pribatua den neurrian, itzulpen horren jabetza programan txertatzen da eta programaren jabea geratzen da itzulpen horren jabetzarekin. Eta horrek ez dio euskarari zabalkunderik ematen.\nEta adibide bera software librean erabiliz gero?\nSoftware librean kodea elkar banatu egiten denez, programa horretan egiten diren hobekuntza edo itzulpenak atzetik datorrenak ere jasoko ditu, eta, neurri berean, itzulpen horiek erabilgarri izango dira beste software batean. Hala, lehen esan dugun arrazoi teknologikoari esker, software libreak sustatzen du elkarlana, elkarbanatzea, zabalkunde askoz ere azkarragoa, eta baita hobea ere.\nSoftware horien itzulpenak berrerabili egiten direla aipatu duzu.\nHori da. Adibidez, Gnome, openoffice.org eta Firefox programak itzulita daude euskarara eta gaur egun badaude programa informatikoak itzulpen memoriak kudeatzen dituztenak.\nHala, nik gaur programa berri bat itzuli behar badut, aurretik eginda dauden itzulpen guztiak kargatu egingo ditut ordenagailuan eta termino berdinak dituzten berbak programak automatikoki itzuliko ditu. Lan mordoa aurreratzen da horrela, eta, aurreko itzulpenak ondo eginda badaude, bermatzen ari gara programa berriaren itzulpena ere ondo egongo dela.\nGeroago eta gehiago dira software librearen alde daudenak, eta hura erabiltzen dutenak.\nBai, olatua geroago eta handiagoa da; besteak beste, jendea lehen aipatutako balio etikoen alde dagoelako. Horren adibide da Jaurlaritzak Eskola 2.0 programa abian jarri duenean egin duen apustua. Gazteek hartu behar dituzten ordenagailu eramangarriak Windows programarekin zetozen, baina software librearen aldeko mugimenduak lortu egin du hori aldatzea.\nGainera, gazte horiek hasieratik ohituko dira software libreekin lan egiten.\nBai baina hor badago uste bat ez dena zuzena; alegia, software librea erabiltzea zailagoa dela; eta hori ez da horrela. Aldaketa guztiek ahalegin bat eskatzen dute, bistakoa da hori.\nEgin diren azterketek erakusten dute errazagoa dela Linux (software librea) erabiltzea Windows erabiltzea baino. Garapen bidean dauden lurraldeetara joan eta gazteei Linux eta Windows sistema eragileak dituzten ordenagailuak eman dizkiete, eta umeak errazago ibili dira Linuxekin. Eta ahaztu birusak, ordenagailua blokeatzea... erabiltzaileen %90endako hobe da software libredun ordenagailuak erabiltzea, pribatudunak baino.\nBatzuek esaten dute hainbat programa ez daudela software librean.\nErabiltzaileen %90ek ordenagailua erabiltzen dute Interneten ibiltzeko, posta erabiltzeko, ofimatika programekin jarduteko eta norberak egindako argazkiak kudeatzeko. Horiek errazago eta hobeto egiten dira Linuxen Windowsen baino. Autocad erabili nahi duenak, medikuntzako ez dakit ze programa... baliteke horiendako Linux ez izatea aproposena, ados, baina gutxiengoa dira.\nGainera, askotan behar ez ditugun programen baliokideak nahi izaten ditugu software librean, beste programa batzuk aproposagoak direnean. Adibidez, argazkietan oinarrizko ukituak egin eta gure albumak osatzeko ez dugu Photoshop behar.\nEsandako moduan, baina, aldatzeko ahalegina egin behar da.\nBai, baina hori ere poliki-poliki egin behar da, migrazioa ez dadila buruhauste bilakatu. Lehenengo egin daitekeena da Windows barruan software libreko programak erabili. Ondoren, sistema eragile moduan ordenagailuak aukera ematen du Windows eta Linux batera instalatzeko, eta guk aukera dezakegu egun batean bata edo bestea erabili. Eta, Windowsen beharrik ez daukagula ikusten dugunean, Linux bakarrik erabili.


U.A.-k idatzi digu ARGIAra: “Duela bi urte eta erdi, Net Hurbil-en aztertu zenuten nola epaile pribatuek bertan behera utzi zuten Ekuadorreko auzitegiek Chevroni ezarritako zigorra. Bada, garaipen hura, zigorrarena, ahalbideratu zutenen aurkako jazarpenak ez dauka etenik eta urteetan engaiatuta egon den Estatu Batuetako abokatu batek 600 egun darama New Yorkeko etxean atxilotuta, Chevronek antolatutako erasoaren ondorioz”.\nSteven Donziger hitza hartuta, 2013an Chevronen aurkako ekintzaileek Quiton egindako agerraldi batean. Argazkia: Rodrigo Buendia.\nEta U.A. bidalitako hariei tiraka osatu dugu Steven Donzigerren istorioa. Maiteko ez ditugu, bada, gure irakurleak!\nDonzigerrek lagundu zien Ekuadorreko 30.000 herritar indigena eta baserritarri Chevron multinazionalari auzia irabazten: 8.100 milioi euro ordaintzera kondenatu zuten haien lurrak petrolioz eta beste kimikoz kutsatu izanagatik. Orain epaile batek abokatua etxean preso dauka, lan profesionala debekatuta. Ingelesez SLAPP Strategic lawsuit against public participation deitzen duten auzia sartu diote Donzigerri, parte hartze publikoaren kontrako auzibide estrategiko bat.\nSLAPP Wikipediak honela definitzen du: “Auzi honen helburua da kritikoak beldurtu eta isilaraztea tribunaletako defentsaren kostu garestiarekin, beren kritika edo oposizioan amore eman dezaten. Horrelako auzi batean akusatzailearen helburua ez du zertan izanik irabaztea. Akusatzaileak bere helburua lortu du akusatuak amore ematen baldin badu beldurragatik, mehatxuengatik, defentsaren kostuengatik edo, besterik gabe, neke hutsez. Auziak balio dezakete gatazkan parte hartzeko asmoa duten beste guztiak ikaratzeko ere”. Gure etxera itzulita, horra nola daukan definizio juridikoa Ainhoa Intxaurrandietari eta Iñaki Errazkini Gipuzkoako erraustegiaren sustatzaileek sartu zieten epaiketak ere: SLAPP.\nSteven Donziger (1961) abokatu gazte zela murgildu zen gero bizi osoa harrapatuko zioten ingurumen auzietan. 1993an sartu zen Ekuadorreko Lago Agrio eskualdean –Kolonbiarekiko mugatik hurbil– kutsaketa larriak ikertzen ari zen abokatu talde batean.\n1960ko hamarkadatik Amazoniako eskualde hartan hainbat petrolio iturri zulatuak zituen Texaco multinazionalak, bazter guztietan utziz igerileku olinpikoak adinako olio hondakinezko putzuak. Kutsagaiak inolako kontrol barik isurtzen ziren erreka eta ibaietan, lekuko jendeek edateko ura hartzen dutenetan. Hala ziren ugarituak eskualde osoan urdaileko, gibeleko eta eztarriko minbiziak, berdin haurren artean leuzemiak. Donzigerrek Intercept-eko kazetariari bere etxe-presondegi bilakatutik esan dion moduan, “han jendeak alimaleko krisi humanitarioa bizi zuen”.\nDonziger lekuko herritarrekin hedabideei erakusten Texaco-Chevronek eragindako hondamendiaren arrastoak. (Argazkia: Rolling Stone)\nEspainolez ondo moldatzen den Donziger buru-belarri sartu zen aferan, zientoka aldiz bidaiatu zuen Ekuadorrera eta gizon erabakigarria izan zen lekuko jendeen aldarrikapenak bideratzeko. Borrokaren hurrengo urratsean, 2011n Sucumbios probintziako 30.000 biztanlek eraman zuten auzitara Texaco Petroleum, ordurako AEBetako bigarren petroliogile nagusia zen Chevron multinazionalak erosia. Multinazionalaren aholkulari juridikoek nahiago zuten auzia AEBetatik Ekuadorrera desbideratzea, kalkulatuz hemengo epaileak manipulatzen errazagoak izango zirela. Prozeduren epeetan etengabeko berandutzeak ere eragin zituzten, baina azkenean askoren harridurarako Ekuadorreko auzitegiek 2012ko sententzian herritarrei eman zieten arrazoi eta Texaco-Chevroni 8.100 milioi euroko kalte-ordainak ezarri.\nBETI BADA JUJE EGOKI BAT\nMultinazionalaren kontraerasoaren atal bat duela bi urte eta erdiko Net Hurbilen erakutsi zen: Chevronek lortu zuen –epaiaren ostean– gaia bideratzea gatazka komertzialetan arbitro lanak egiten dituen auzitegi pribatu batera, Hagako Arbitratze Auzitegira. “Auzitegi” deitu arren aholkulari pribatuz osatutako arbitratze mekanismo hau sortuta zegoen AEBek eta Ekuadorrek 1993an elkarren artean egindako inbertsioak sustatu eta babesteko itunaren baitan. Eta honek arrazoi eman zion Chevron multinazionalari, argudiatuz Ekuadorreko epaileek urratu egin zituztela inbertsio itun hark ezarritako betebeharrak.\nBehin merkataritza globalaren business as usual-era bideratzeko lehen kolpea emanik, Chevronek ekin zion bigarrenari, 8.100 milioi euroko kalte-ordainen ustezko erruduna eliminatzeari. Hala hasi ziren Steven Donzigerren malurrak –pertsonalak eta profesionalak–.\nChevronek AEBetan auzitara eraman zuen Ekuadorreko epaiketan oker jokatu izanagatik, tartean, epaileak erosteagatik. Lewis Kaplan epaileak onartu zituen iruzur salaketak, Donzigerri gaineratu zion multinazionalak Ekuadorren galdutako epaiketaren defentsan xahututako gastuen erantzukizuna, telefono eta ordenagailuak bahitu zizkion eta abokatuak horien erreklamazioa egin zuenean etxean preso egoteko zigorra ezarri zion.\nSteve Donziger atxilotuta dagoen bere etxetik hizketan hedabideekin. (Argazkia: Renegade)\nHedabideetako argazkietan Steven Donziger ikus daiteke orkatilan kontrol telematikoa daramala: ez dauka New Yorkeko bere apartamendutik kalera ezertara jaisteko eskubiderik. Bi urte daramatza horrela eta ez da esajeratua esatea dena galdu duela, berak ere aitortzen du. Donzigerren alde mobilizatu dira Amnesty International, Global Witness, Amazon Watch, Rainforest Action Network… –eta hamabost Nobel saridun eta zientoka juristek ere salatu dute Chevronen jokabidea–.\nMundu osoan 1.400 abokatu lanean dauzkan Gibson, Dunn & Crutcher aholkularitzak hartu zuen Donziger pertsegitzeko lana, eraiki zuen Ekuadorreko auziaren manipulazioaren argudioa eta lekuko izar bat ere “aurkitu” zuen –Alberto Guerra epaile ekuadortarra, prest egon zena AEBetan deklaratzeko Donzigerrek bere lanean xantaia egiten zuela–. Guerrak beranduago atzera egingo zuen esan haietan, prozeduran barrena garbi agertu zen hura gezurretan aritua zela, baina ordurako Kaplan epaileak auzitegietan abian jarria zuen Guerra gabe ere Donziger harrapatzeko zepoa.\nEskandaluaren xehetasunetan interesa duen irakurleak, aurkituko ditu Amazon Watch elkarteak bezala The Guardian eta The Intercept hedabideek gaiaz egindako kroniketan Kaplan epailearen curriculuma: juje sartu aurretik tabako industriaren abokatu izana zen; Donzigerren kontrako auzian laguntzeko Seward & Kissel aholkularitza pribatua kontratatu du, Chevron eta beste petrolio konpainien defentsan aritzen dena…\nAferaren laburpen bikaina egin du Charles Nesson abokatu eta juristak, AEBetako eskandalurik handienetako bat izandako Pentagon Papers hartan Daniel Ellsberg defenditu zuenak. Nessonek bere ikasleei esan die: “Donzigerrek erakusten du ondoen nola gaur pertsona bati uka dakiokeen epaiketa justu bat horrelako auzibide zibil asimetriko batean”. Pertsona bati... eta Ekuadorreko milaka herritarri.\nDonzigerrekin elkartasunezko elkarretaratea, bere etxe atarian. (Argazkia: Facebook)\nKanal hauetan artxibatua: Globalizazio neoliberala | Ekologismoa | Kutsadura | Ekuador


Ingurumen Departamentuak ozono-maila behatzeko udako kanpaina hasi du\nComienzo campania vigilancia ozono\nIngurumen Departamentuak ozono-maila behatzeko udako kanpaina hasi du osteguna, 2014.eko ekainak 12\nHerritarrek, 012 zenbakian eskatuz gero, arrisku-mailak gainditzen direnean mezuak jaso ditzakete telefono mugikorretan\nLanda Garapeneko, Ingurumeneko eta Toki Administrazioko Departamentuak atmosferako ozono-maila kontrolatzeko urteroko kanpaina hasi du, herritarrei, osasunerako kaltegarriak diren mugak hainditzen direnean, horren berri emateko.\nHerritarrek airearen kalitatearen egoeraren jarraipena egin dezakete denbora errealean. Arrisku-mailako adierazleak dituzten Foru Komunitateko eskualdeetan ozonoaren eta beste lau gasen kontzentrazioa behatzen da. Gainera, telefono mugikorretan mezuak jaso ditzakete arrisku-mugak gainditzen direnean. Horretarako, 012 Infonavarra telefono-zenbakira deitu behar dute.\nOzono troposferikoa gas narritagarria da, eguzkiaren erradiazioak eta tenperatu altuek areagotzen dituzten erreakzio kimikoen ondorioz sortzen dena. Agente kutsatzailea da lurrazaletik hurbil dagoenean, eta arriskudun herritarretan (haurrak, adinekoak eta gaixo kronikoak) arnasketa-arazoak eragin ditzake maila jakin bat gainditzen denean.\nOzono troposferikoa neurtzean, bi maila gaindi daitezke. Informazio-muga gainditzen da gasa aireko metro kubiko bakoitzeko 180 mikrogramo (gramoaren milioirenak) baino gehiagokoa denean. Hala denean, arnasketa-arazoak dituztenek, adinekoek eta haurrek egunaren erdiko orduetan (12:00ak eta 18:00ak bitarte) kanpoan esfortzu fisikorik ez egitea gomendatzen da. Alerta-muga gainditzen da aireko metro kubikoko 240 mikrogramo ozono dagoenean; maila horretara iristen denean, herritar guztientzat izaten dira gomendio berberak.\nAirearen kalitatea ebaluatzeko, kontrol-sareak osatzen dituzten estazioetako ekipoek bildutako informazioa eta informazio hori interpretatzen eta baliozkotzat jotzen laguntzen duten beste datu batzuk erabiltzen dira.\nNafarroan, 8 estaziok osaturiko sare baten bidez egiten dira neurketak. Funes, Tutera, Erriberri, Zangoza, Altsasu eta Iruñean (Iturrama, Arrotxapea eta II. Zabalgunea/Gurutze plaza inguruko auzoetan) daude estazioak; horiez gain, neurketa-estazio mugikor bat ere badago, iaz Lesakan jarri zena. Ozono troposferikoaz aparte, estazioek beste lau gas kontaminatzaileren (sufre-dioxidoa, karbono-monoxidoa, nitrogeno-dioxidoa eta suspentsioko partikulak) mailak ebaluatzen dituzte.\n2013ko udan, Tuterako estazioan gainditu zen informaziorako muga, uztailaren 11n, 15:00etatik 17:00etara.\nGiza osasuna babesteko helburua, 102/2011 Errege Dekretuak ezarritakoa, honako hau da: ozono troposferikoaren eguneko gehienezko mailak ezingo du izan metro kubikoko 120 mikrogramo baino gehiagokoa urtean 25 egunez baino gehiagoz, batez beste 3 urteko denboraldian.\n2011-2013 hirurtekoan Nafarroan erregistratutako datuan kontuan izanda, 2012rako ezarritako giza osasuna babesteko helburua Nafarroako lau eskualdeetatik hirutan bete da: Mendialdean, Iruñerrian eta Erdialdean, ez, ordea, Erriberan, hau da, Foru Komunitateko hegoaldeko herrietan.\nOzono-mailak handiagoak izaten dira udako tenperaturek gora egiten dutenean. Egoera ohikoa da Europako hegoaldean. Han, Europako Ingurumen Agentziaren (EIA) Ozonoaren kutsadura Europan 2013ko udan argitalpenaren arabera, neurketa-estazioen % 83k gutxienez metro kubikoko 120 mikrogramoen helburua gutxienez behin gainditu zuten udako hilabeteetan. Espainian, Nafarroako Erriberaren latitude bereko edo Erriberaren hegoaldean dauden ia neurketa-estazio guztiek ozono troposferikoaren maila altuak detektatu zituzten, xede den balioa gaindituta.


Iparragirre Saria lehiaketak baditu irabazleak | Otamotz\n2019ko Iparragirre Saria lehiaketak baditu irabazleak. Bertsopaper lehiaketara hiru lan aurkeztu dira, guztiak 16 urtetik gorakoen mailara. Saria Iñigo Legorburu Arregi hernaniarrak irabazi du, Kerejeta’tar Anjelitaren itzian lanarekin. Euskarazko narratiba atalari dagokionez, 16 lan aurkeztu dira. Saria Ane Odriozola Cia (argazkian) legazpiarrak irabazi du, Gauero hirekin egingo diat amets lanarekin. Erdarazko narratiba atalari dagokionez, 136 lan aurkeztu dira. Saria Jose Antonio Palomares Blazquez madrildarrak irabazi du, El mas hermoso cuadro de Vermeer lanarekin.\nEuskarazko poesia lehiaketa Ainhoa Andueza San Miguel iruindarrak irabazi du, Saihetsen itsaslabarrak lanarekin. Bederatzi lan aurkeztu dira. Bukatzeko, erdarazko poesia lehiaketa Rafael Bravo Arrizabalaga debarrak irabazi du, La sombra del aire lanarekin.\nAinhoa AnduezaAne OdriozolabertsopaperakIñigo LegorburuIparragirre SariaJose Antonio PalomaresnarratibapoesiaRafael Bravo


Ongi etorri Milennial eta Z belaunaldien iraultzara\nEkintzaileak gara. Sortzaileak gara.\nOraina gara. Aldaketa gara.\nEtorkizun hobean sinesten dugu. Egiten dugunean, sinetsi egiten dugu.\nEuskadi ekintzailea lortu gura dugu.\nPentsamolde ekintzailea zabaldu nahi dugu.\nGoogaz millennial inkonformisten talde batek sortutako mugimendua da, ikasteko, aktiboak izateko eta gure ingurunean aldaketa sortzeko gogoa duten gazteekin lan egiteko; gizartea hobetzeko helburuarekin, gazteak, erakundeak eta enpresak elkartuz, gizarte-erronkei irtenbideak ematen zaizkie.\nZer egiten dugu Googazen?\nGazteak herriz herri kontzientziatzeko ekintzak.\nIdeiak ateratzeko eta proiektuak sortzeko lurralde-kopak.\nGazte irabazleentzako bizi-esperientzia bat, gaiari buruz ikasteko eta ikasitakoa herrietara itzultzeko asmoarekin.\nModu ludikoan, urtero formatu bat bilatuz: “Escape Room”, “Escape the City”…\nZein izango da aurtengo ERRONKA?\nEmantzipazioaren erronkari helduko zaio.\nZein dira datu horien atzean dauden arrazoiak?\nZer iritzi dute gazteek horri buruz?\nZelan lagundu zaie?\nZer ideia proposatzen dituzte?\n16-29 urteko gazteen % 22,6 bakarrik bizi da gurasoena ez den beste etxe batean. Hau da, 30 urtetik beherako 4 gaztetik batek bakarrik lortu du emantzipatzea. Gai hau arazo bat da euskal gazteentzat eta ezinbestekoa ikusten dugu gazteak erronkarako sortzen diren irtenbideen parte izatea.\nZelan egingo dugu hori?\nGazteak animatzen ditugu taldeka jolastera txikitako jokoetara, tokiko kulturarekin zerikusia zuten eta bideojokoetatik urrun zeuden haietara.\n“Haurtzaroko jokoetan gainditzea lortzen duten taldeak gero eta gertuago egongo dira emantzipaziotik, eta talde irabazleek emantzipatzea lortuko dute, hor dago erronka.”\nGoogaz millennial inkonformistek sortutako mugimendua da, Euskadiko gazteak ekintzara eta beren bizitzen jabe izatera bultzatzea helburutzat duena. Googazeko laugarren edizio honetan emantzipazioa lantzen dabiltza Bizkaiko gazteak. Ekainaren 18an, larunbatean, BBK […]


Ahalik eta babes gehienarekin antolatu nahi dute Antzinako Azoka - Artziniega - Aiaraldea.eus\nAhalik eta babes gehienarekin antolatu nahi dute Antzinako Azoka\nIzar Mendiguren Cosgaya 2019-07-11 12:13\nIrailaren 14an izango da aurtengo azoka. / Ane Ortega Diez\nIrailaren 14an izango da Artziniegako Antzinako Azoka. Alabaina, "gogoeta parte hartzaile eta serioa" egingo dute udazkenean, udalak aurreratu duenez.\n"2019ko azoka aurrera atera behar dugu, ahalik eta atxikimendu gehien lortzen saiatuko gara", adierazi du Joseba Vivanco alkateak. Herenegun egin zuten bilera irekia, eta herritarren ekarpenak jaso zituzten bertan: "Lehenik eta behin, izandako harrera ona eskertu behar dugu, ordubete luzeko eztabaida aberasgarria izan baitzen. Sukalde lana egitea dagokigu orain, ahalik eta herritar gehienek parte hartu dezaten postuak jartzen, ekintzetan laguntzen, antzinako arropak janzten...".\nGobernuburuak udalaren konpromisoa azpimarratu du: "Udazkenetik aurrera gogoeta serio eta parte hartzailea egin beharko da, merkatuaren etorkizuna definitzeko". Izan ere, azken urteetan enpresa baten bidez antolatu dute jaia.\nEkarpenak egin nahi dituztenei ere luzatu diete mezua: "ideiak edo laguntza jasotzeko irekiak gaude, bidean geratu zirenak berriro anima daitezela". Zinegotzien kontaktuak zabaldu dituzte eurekin harremanetan jartzeko: unaigotxi@artziniegakoudala.eus eta zurinefrutos@artziniegakoudala.eus.\nAitor Aspuru Saez 2013 ira 16 None\nArtziniegako XV. Antzinako Azoka\nGartzen Garaio Atxurra 2012 ira 18 None


AENOR: Compliance ziurtagiria, enpresentzako segurtasun juridikoa\nCompliance ziurtagiria, enpresentzako segurtasun juridikoa\nDagoeneko eskuragarri dago azken alea: AENORen aldizkaria, doan.\nElkarrizketa - Rafael García Meiro, AENOReko zuzendari nagusia Bideo eta guzti! Bezeroa ardatz bihurtzen duen erakunde bateranzko bilakaera garatzen ari da AENOR. Haren zuzendari nagusiak eraldaketa prozesu honen gakoak eskaini ditu, eta AENORek zer arlotan sakonduko duen eta ziurtapenaren etorkizuna nola aurreikusten duen azaldu du.\nCompliance ziurtagiria, enpresentzako segurtasun juridikoa: Compliance penalari buruzko UNE 19601 eta eroskeriaren prebentziorako ISO 37001 arauen araberako ziurtagiriek arauak betetzeko kultura sendoa ezartzen laguntzen dute, eta, horri esker, legearen kontrakoak diren jokabideak saihesten eta detektatzen ere.\n"4.0 industria bultzatzeko interfaze normalizatuak: Estandarizazioko Lantaldea MINECOk sortu zuen, 4.0 Konektatutako Industria ekimenaren barruan, eta laugarren iraultza industrialaren erronkei aurre egiten lagunduko dio Espainiako industriari.\nKasu praktikoak - Thyssen-Bornemisza Museo Nazionala: Irisgarritasun Unibertsalaren ziurtagiria duen Madrilgo lehenengo museoa; horrek aukera berberak eskaintzen dizkie pertsona guztiei zerbitzuak eskuratzeko eta haietaz gozatzeko.\nISO Focus - Zergatik nagusituko dira munduan hornikuntza kateak? Salgaiak garraiatzeko sektorearen etorkizun hurbilaren analisia, haren aldaera guztietan, eta nola bultzatzen duten arau teknikoek.\nNormalizazioa lanean - Posta zerbitzuak CTN 156 batzordeak Europako homologoaren lanei jarraitzen die; une honetan, besteak beste, zerbitzuen kalitateari, interoperabilitateari eta posta zerbitzu digitalei buruzko arau berriak lantzen ari da Europako homologoa.\nArauak gure bizitzan - Jostailu denda: Gabonetan, jostailuak dira nagusi txikienentzat. Arau tekniko ugarik ahalbidetzen dute joko segurua.


Hurrengo Urratsak - Hamaika Gara\nGailurra zain dugu\nEuskal Herrian burujabetzarako prozesu bat bideratu nahi dugu. Erreferendumaren aldeko sinadura bilketaren bidez, burujabetzaren aldeko eragileon arteko elkarlana estutu dugu, eta erabaki nahi dugun herritarron indarrak batu ditugu. Hamaika garela erakutsi dugu.\nBildutako sinadurak Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan aurkeztuko ditugu, eta erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko konpromisoa eskatuko diegu alderdiei. Manifestuan adierazi bezala, “erreferendumak egiteko ahalmen osoa bere gain hartu, arautu eta garatzea” izango da beren egitekoa.\nErakundeetan eragiteko bokazioari eta gaitasunari uko egiten ez badiogu ere, Gure Eskuren betiko jarrerari eusten diogu: “herritarron garaia da” eta “gure esku dago!”. Honenbestez, erakundeen jarduna bat ala beste izan, orain arte bezala, aurrera egingo dugu, eta erreferendum bidez erabakitzea posible egiteko bide berriak aztertuko ditugu. Hurrengo urratsa katalanekin batera Pirinioetako Bidea argiztatzea izango da. Gailurra zain dugu!


Elgetako elizan dauden artelanak ezagutzen - Elgeta - Goiena.eus\nElgetako elizan dauden artelanak ezagutzen\nLarraitz Zeberio Lekuona 2016-11-18 09:00\nHerritar taldea domekako bisita gidatuan Uriarteko Amaren irudiaren inguruko azalpenak entzuten.\nPieza esanguratsuak daude Elgetako elizan. Azken ikerketek baieztatu dute XVI. mendekoa dela Juan Bautista de Aranbururen triptikoa. Aldare nagusian dagoen Amabirjinaren jaiotza koadroa, berriz, erakusketa baterako eskatu dute Sevillatik.\nPintxo domeketako egitarauaren barruan bisita gidatu berezia egin zuten, domekan, Elgetan. Hamabost bat lagunek entzun zituzten Nerea Villa elgetarraren azalpenak eta hainbat nobedaderen berri eman zuen.\nIritzi kontrajarriak eragin ditu sakristian aurkitzen den Juan Bautista de Aranbururen triptikoak. Kopia edo Flandriako eskolakoa den zalantzan egon da azken urteetan. Egindako azken ikerketek, ordea, triptikoa XVI. mendekoa dela defendatzen dute. "Munduko edozein museotan egoteko moduko obra da", adierazi zuen bisita gidatuan Manolo Cainzos historialariak.\nAlbiste da, baita ere, Sevillan egingo dute erakusketa baterako eskatu dutela aldare nagusian aurkitzen den Amabirjinaren jaiotza koadroa. Murillo margolariaren eskolaren gaineko atzera begirako erakusketa prestatzen dihardute eta bertan egongo da ikusgai Elgetako koadroa hurrengo urte amaieran. Nerea Villak azaldu zuen Murilloren eskolako Juan Simon Gutierrezenak direla aldare nagusiko koadro gehienak. "Hasiera batean koadro guztiak eskatu zituzten, baina adostu dugu bakarra eramango dutela, eta Amabirjinaren jaiotza izango da", gaineratu du Elgetako parroko Juan Cruz Juaristik.\nIntereseko beste artelanak\nJasokundeko Amari eskainia da Elgetako eliza eta XIV. mendekoak dira lehenengo aztarnak. Bisitariek adi entzun zituzten Otxoa Donor de Olaegiren eta Jalotza etxeko Calahorrako inkisidore Martin Saez de Ibarraren hilobi gotikoen gainekoa azalpenak.\nHorrekin batera Santiagoren albo-erretaularen eta aldare nagusian aurkitzen den Uriarteko Amaren irudiaren gainekoak. Sakristiak ere altxor ugari gordetzen ditu: Pablo Uranga margolariaren hiru pieza esanguratsu, Santa Anaren XIV. mendeko irudia edo erromesen ospitaleko Maria Magdalenaren irudia. Bisitan interes berezia sortu zuten koruko organo erromantikoak eta kanpandorreak. Organo-jotzaile Lorea Larrañagak pieza bat eskaini zuen eta kanpandorreko kanpaiak mugimenduan ikusteko aukera izan zuten bisitariek.