GIPUZKOAKO ARTXIBO OROKORRA. ONDAREAREN EUROPAKO JARDUNALDIAK\nEuropako Ondarearen Jardunaldien helburua da herritarren eta kultura-ondarearen arteko lotura ezartzea eta herritarrak ondare horietara sar daitezen erraztea. Horretarako, ateak zabaltzeko egunak antolatu dira, eta ondarea hobeto ezagutzeko, ulertzeko eta interpretatzeko gidak banatuko dira. Europa osoan sekulako arrakasta izan dute jardunaldiek, Europako Kultura Hitzarmena sinatu zuten 50 estatuek parte hartzen baitute jarduera horretan, honako helburu hauek aintzat hartuta:\nEuropako hiritarrak Europako kulturaren aberastasunarekin eta aniztasunarekin sentsibilizatzea.\nKulturen arteko elkarrizketa sustatzea eta arrazakeria eta xenofobia borrokatzea, nazioen mugak gaindituta.\nEuropako sentimendua sendotzea.\nOndarea mehatxu berrien aurrean babesteko beharraz sentsibilizatzea gizartea eta eragile ekonomiko, sozial, politiko eta administratibo guztiak.\nGipuzkoako Foru Aldundiko Kultura, Lankidetza, Gazteria eta Kirol Departamentuak, bosgarren urtez jarraian, Ondarearen Europako Jardunaldiak antolatu ditu, "Kontaiguzu ondarea! Patrimonio y Educación" goiburuaren azpian.\nEuropako Kontseiluaren ekimen honek garrantzia eman nahi dio ondareari eta herritarrengana hurbildu. Kultura-ondasunen kontserbazioaren garrantziaz sentsibilizatzea du xede, gizarte-kohesioari laguntzen dion, gure kultura identitatea indartzen duen eta garapen ekonomikoaren eta enplegu jasangarriaren iturri den elementu gisa.\n2020. urterako eta Aintzinako dokumentuak deszifratzen! izenburupean, Gipuzkoako Artxibo Orokorrak paleografía tailer bat antolatu du mota guztietako jendearentzat, dokumentu zaharrak ezagutu eta interpretatzeko gakoak emateko helburuarekin.\nKontuan hartuta Jardunaldiak ezagutzaren eta hezkuntzaren transmisioak duen garrantziari buruz direla, jarduera hau herritarrak iraganeko dokumentuekin ohitzeko helburuarekin antolatu da: dokumentuen ezaugarri fisikoak, dokumentu motak eta idazketa motak, haien berezitasunak etab. ezagutzeko asmoarekin, hain zuzen ere. Horrela, gure dokumentu-ondare zaharrena ezagunagoa eta herritarrengandik hurbilagoa izan dadin ahalbidetu dugu, eta ikerketak abiatzeko beharrezkoak diren tresnak ere eman ditugu.\nEuskal Herriko Unibertsitateko (EHU/UPV) Erdi Aroko Historian doktorea eta bertako irakaslea den Imanol Vitores Casado izan da tailerraren arduraduna, bi jardunaldi bereizietan egin dena, urriaren 10ean eta 17an.\nHonako esteka honetan ikus daiteke jardunaldietako bat:\nKURTSOA IKUSI AURKEZPENA IKUSI\n2019ko gaia Artea eta entretenimendua izan da. Esloganaren azpian, Ondarea, plazara! antzerkia, musika, dantza, kirolak, jaiak... izan dira Jardunaldi hauetako protagonistak, haien inguruan eraikitzen den ondarea erreferentziatzat hartuta.\nForu artxibo historikoak, Gipuzkoako Artxibo Orokorra eta Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikok, TRANSPORTS. GARRAOITIK KIROLARA erakusketa birtualaren argitalpenarekin parte hartu dugu jardunaldi hauetan. Garraiotik Kirolera. Helburuak erakusketa horren memoria kontserbatzea eta izen bereko erakusketa zabaltzea dira.\nTRANSports jatorrizko erakusketa Gipuzkoako Artxibo Orokorrean (AGG-GAO), Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoan (AHPG-GPAH), Huescako Diputazio Probintzialaren Artxiboan (ADPH), Huescako Diputazio Probintzialaren Fototekan (DPHU), Huescako Artxibo Historiko Probintzialean (AHPHU), Nafarroako Errege Artxibo Nagusian (AGN) eta Pirinio Atlantikoetako departamenduetako artxiboan (AD64) gordetako iturri dokumentalei balioa emateko arloan orain arte ezagutu gabeko lankidetzaren emaitza da.\nErakusketa honetan zortzi kirol landu dira: automobilismoa, abiazioa, hipika, txirrindularitza, mendizaletasuna, eskia, atletismoa eta ur-kirolak. Panel osatutako erakusketa ibiltari modura antolatu da, eta, bertan, lau lurraldeetako artxiboek ondare dokumental bat erakusten dute, bai testuala, bai ikonografikoa eta ikus-entzunezkoa; atrevido dokument horrek, berezitasunak berezitasun y diferentziak diferentziak, historia komun bat kontatzen digu.\n2018 eta 2019an zehar, erakusketak bisitatu ditu bere antolakuntzan parte hartu duke artxibo guztiak.\nErakusketa Birtuala ikusi\nEkitaldi honetarako hautatu den ardatz tematikoa 'Ondarea, Emakumeen Emaria' izan da, gai hori testuinguru sozial eta kultural batean kokatuz ondarea beste modu batean erakusten baitu.\nOndarearen Europako jardunaldi hauetarako Gipuzkoako Foru Aldundiaren xedeetako bat da emakumeen zeregina balioestea gizarteko subjektu aktibo gisa, ezarritakoari aurre eginez, isiltasunak eta marjinazioak gaindituzâ€¦ Horregatik, xede horiekin eta gaurko egoerarekin bat eginez, Foru Artxibo Historikoetan pentsatu genuen gaur egun beharrezkoa dela ezagutzera ematea nola interpretatu den iraganean baimendu gabeko sexualitatea eta zer erantzun izan dituen legearen eta justiziaren aldetik.\nForu Artxibo Historikoek, Gipuzkoako Artxibo Orokorrak eta Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoak parte hartzen dute jardunaldi horietan eta hitzaldi bat antolatu dute, Baimendu gabeko sexualitatea: legeria eta justizia Gipuzkoan (XVI-XVIII mendeak), Milagros Ã�lvarez Urcelay* doktorearen eskutik. Hitzaldi hori artxiboetan eta Koldo Mitxelena Kulturunean eskaini izan da.\nInformazio iturri gisa erabiliz bai legeria historikoa bai gure artxiboetan gordetzen den dokumentazioa, delitu horien gainean garai hartan zegoen iritzia aztertuko dugu, baita biktimen eta erasotzaileen profilak eta errudunei ezarritako zigorrak ere.\nIKUSI IRAKURRI AGIRIAK\n*Milagros Ã�lvarez Urcelay doktorea:\nUnibertsitateko Irakaslea, Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza, Fiolosofia eta Antropologia Fakultatean. Transgresiones a la moral sexual y su castigo en Gipuzkoa durante los siglos XVI, XVII y XVIII izeneko tesiaren egilea da. IÃ±aki Reguera Acedo izan zuen tesiaren gidaria eta Vitoria-Gasteizko UPV-EHUko Letretako fakultatean defendatu zuen 2010eko urriaren 19an.\nGipuzkoako Foru Aldundiaren artxibo historikoek (Gipuzkoako Artxibo Orokorra eta Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoa) proiektu honetan parte hartzen dute, erakusketa birtual bat aurkeztuz. Erakusketa honen izenburua Gipuzkoako paisaia dokumentuen bitartez da.\nKultura, Turismo, Gazteria eta Kirol Departamentuak 2016. urtean, lehen aldiz, Gipuzkoa osora hedatu nahi izan du jarduera, bertako ondarearen hedapena eta ezagupena sustatzearren. Aurtengo Europako Jardunaldien gaia Migrazioak eta Kultura Ondarea da. Ekitaldi honetan, Gipuzkoako eta Bizkaiko aldundiek elkarlanean jardun dute, eta Etxetik kanpo goiburua erabili dute, biek batera proiektu bat garatzeko borondatearen erakusgarri.\nGipuzkoako Artxibo Orokorrak Europako Ondarearen Jaudunaldietan parte hartu zuen Aukera berrien bila. XIX.mendeko emigrazioa Gipuzkoa hizaldia antolatuz.\nHizlaria: Mikel Alberdi, historiagile eta Zumalakarregi Museoko dokumentazio arduraduna.\nLekua: Gipuzkoako Artxibo Orokorra\nGipuzkoa, historian zehar, migratzaileen herria izan da, baina migrazioak asko ugaritu ziren, batik bat, XIX. Mendean. Foru artxiboek -Gipuzkoako Artxibo Orokorra eta Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoak- Ondarearen Europako Jardunaldietan hartuko dute parte, jarduera desberdinekin.\nGipuzkoako Artxibo Orokorrean, Mikel Alberdi historiagile eta Zumalakarregi Museoko dokumentazio arduradunak azalduko digu aukera berriak bilatzeko fenomeno horrek erabili zituen forma desberdinak, artxiboetan gordetako dokumentuetan oinarrituz.


Herriko gazteen eskertza mezuak - Usurbil - Noaua.eus\nHerriko gazteen eskertza mezuak\nNoaua Aldizkaria 2020-04-28 08:49\nGeure hizkuntza ohiturez hausnartu eta euskararen erabilera sustatzera datorren "Etxealditik Euskaraldira" ekimenaren baitan, astelehenerako proposatzen ziguten ariketa, lanean ari direnei sare sozialen bidez eskertza mezuak helaraztea zen. Herriko gazteek bat egin dute erronka honekin, Euskaraldia Usurbilek plazaratu duen ondoko bideoan ikusi eta entzun dezakezuen moduan.\nEtxekoei, osasun saileko langileei, kaleen besteengatik dena ematen ari direnei, etxean geratzen direnei, bisitarik gabe geratu diren euskal preso eta iheslariei; etxealdian gauden egunak eramangarriagoak egitea lortu dutenentzat, elkarbizitza on batengatik, bikoizleei, euskaraz sortu, partekatu eta pentsaratzen dutenei... Denei animu, babes eta esker hitzak helarazi dizkiete herriko gazteek, Euskaraldia Usurbilek argitara eman eta albiste honi atxikia duzuen bideoan.\nModu honetan bat egin dute, "Etxealditik Euskaraldira" ekimen zikloaren baitan, astelehenerako proposatu ziguten 4. erronkarekin. Sare sozialak, lanean ari direnak animatzeko eta esker hitzak helarazteko deialdiarekin alegia.


Ziburun plantatua duela hiru urte, lehengo poteria famatuaren egoitza berean, La Cheminante argitaletxea zerratzen da hilabete hunen hondarrean. Arras polliki abiatua zen, iduriz segurik, bainan ezin du aitzina segitu. Ez aski liburu saltzen hein batean heltzeko. Zuzendaria, Sylvie Darreau, baikor agertzen da halere. Beste bide bat hartuko duela bainan beti literaturari josia ditakeen zerbait, bera dena hortakoa baita. Anartean, etxea ez deno alde bat zerratua, han diren liburuak sal...\nDonibane Lohizunen, Herri Berri abertzale taldeak zabaldu du ageri bat bere arrangura berezi bat agertuz. Nun behar diren utzi ilaun edo inerto deitzen ahal diren hondarkinak, lur eta harri, obra asko egitearekin metatzen direnak. Gero eta gehiago badela, eta izanen ere hain segur, bainan toki egokirik ez horien han ezartzeko.\nZiburuko plazan heldu den igandean, irailak 15, iraganen da Baltsan-Eguna. Zernahi agusagailu goizeko 10ak eta erdietarik goiti. Mutxikoak 11k eta erdietan. Puzgarriak eta jokoak haurrentzat. Taloak salgai herriko ikastolaren sustenguz. Aratsaldean, 6ak iria arte, bost musikari talde, dena kantu eta soinu talde bakoitxean norbait ba ziburutarra: Ni Bana, Xeiki, Maddi Zubeldia, Daudane eta Mairu.


Ur gazitik hidrogeno garbia sortzea lortzen dute | Consumer\nUr gazitik hidrogeno garbia sortzea lortzen dute\nSistema berriak ez du elektrizitaterik erabiltzen eta ez du karbonorik\nElektrolisiaren zelula mikrobiarrek gatz ale bat edo bi besterik ez dute behar hondakin uretatik edo azpiproduktu organikoetatik hidrogenoa sortzeko, atmosferari karbono dioxidoa gehitu beharrik gabe eta sare elektrikoa erabili beharrik gabe. “Proceedings of the National Academy of Sciences” aldizkarian argitaratutako Pensilvaniako Unibertsitatearen ikerketa batek frogatzen du hori.\n“Sistema horrek hidrogenoa sor lezake itsas uretatik hurbil hondakin-urak dauden edozein lekutan”, dio Bruce Ek. Logan, Ingurumen Ingeniaritzako irakaslea, sistema horrek “ez duela elektrizitaterik erabiltzen eta ez duela karbonorik. Ildo horretatik, “energia-iturri agortezina da”. Orain arte, hidrogenoa sortzen duten elektrolisiaren zelula mikrobiarrek nolabaiteko sarrera elektrikoa zuten erregai-pilak behar zituzten. Azterketa horretan, ur gezaren eta itsasoko uraren arteko aldeak gehitzen du hidrogenoa sortzeko behar den energia gehigarria.\nLoganen elektrolisiaren zelulek %58-64 bitarteko eraginkortasuna zuten, eta 0,8 eta 1,6 metro kubiko hidrogeno arteko ekoizpena, likidoaren metro kubiko bakoitzeko. Ikertzaileek uste zuten sortutako energiaren %1 baino ez zela beharrezkoa ura sistemaren bidez ponpatzeko. Alderantzizko elektrodialisia (RED) da elektrolisi mikrobianoaren giltzarria, ur gaziaren eta ur gezaren arteko desberdintasun ionikoetatik energia erauzten duena. RED pila batek ioi-trukeko mintzak -positiboak eta negatiboak- txandakatzen ditu, eta horrek elektrizitatea sortzen du.\nUra hidrolizatzeko RED teknologiak 1,8 volt behar ditu, eta, praktikan, 25 pare bateria beharko lirateke. Hala ere, RED teknologiaren eta bakterio exoelektrogenoen konbinazioak materia organikoa kontsumitzen eta korronte elektrikoa sortzen duten bakterioak bost pare murriztu zituen RED pilak. Elektrolisi mikrobiarreko zelulekin aldez aurretik egindako lanek erakutsi zuten 0,3 volt elektrizitate inguru sor zezaketela, baina ez erregai-zeluletan hidrogenoa sortzeko behar den 0,414 volt kopurua. Orain, 0,2 volt baino gutxiagoko elektrizitatearekin, hidrogenoa askatzea lortu da.\n“Ura hidrolizatzeko behar diren 1,8 volt baino askoz gutxiago behar ditugu. Likido biodegradagarriak eta zelulosa-hondakinak ugariak dira, eta hidrogenoari esker, hondakin-urak eta azpiproduktuak bota ditzakegu. Energia-iturri agortezina izan liteke hori”, dio Loganek. Ikertzaileek platinoa erabili zuten katalizatzaile gisa, baina molibdeno sulfuroa ere, %51ko energia-eraginkortasunarekin, hautagai ona zela ikusi zuten.\ngazia hidrógeno-eu limpio-eu sorkuntza ura


Hiru emakume olinpiko kirolari eta klima-aldaketari buruz hitz egiteko - Cristina Enea Fundazioa\n2018/9/11 Agora K2050\nHiru emakume olinpiko kirolari eta klima-aldaketari buruz hitz egiteko\nGipuzkoan kirol desberdinetan erreferente diren hiru emakume kirolak ingurumenean izan ditzakeen inpaktu positibo nahiz negatiboei buruz ariko dira, bakoitza bere bizi- eta lanbide-esperientziatik abiatuta. Naroa Agirre pertika-jauzilaria, Ainhoa Murua triatloilaria eta Leire Olaberria txirrindularia izango dira hizlariak, beren kirol-ibilbidean zehar olinpiar jokoetan hainbat aldiz parte hartu izan duten elitezko hiru kirolari.\nHasiera batean balirudike kirolak eta klima-aldaketak ez dutela zerikusirik, baina errealitatea oso bestelakoa da. "Kirolak ere eragin zuzena dauka klima-aldaketarengan", azaldu du irmo Pancho Campok, Chrand Marketing & Events-eko Zuzendari Nagusiak, Marca kirol-egunkarian. Adituaren arabera "baliabide hidrikoak izango dira gehien sufritu dutenak datozen urteetan, eta ur-eskasiak gogor astinduko ditu gure gizarteko esparru guztietan". Eta egoeraren adibide paradigmatiko gisa, belar kopuru handiak behar dituzten kirolen kasuak jartzen ditu mahai gainean. "Pentsa dezagun golf edota futbol zelaiak ureztatzeko, edota bestelako kirol-espezialitate ugari garatzeko beharrezkoa den ur kopuru handietan, batik bat euria nahikoa ez denean, Ekialde Ertainean, Afrikan edota Mediterraneoan bertan".\nBaina ez dugu zertan hain urrutira joan beharrik; hemen bertan ere, gure hirietan ikus dezakegu nola jarduera fisikoak zuzenean eragiten dion ingurumenari. "Zer CO2 kopuru isurtzen dute atmosferara kirol-taldeek munduko hainbat herrialdetan, neguan berogailuz berotutako edo udan aire girotuarekin freskatutako pabilioietan egin behar diren kirolengatik?".\nAdibide gehiagorekin jarraituz, Erresuma Batuan cricket eta golf kiroletako zuzendaritza atalak gero eta kezkatuago daude klima-aldaketarekin loturiko muturreko klimaren ondorioengatik. "Ingalaterrako eta Galeseko Cricket Batzordearen arabera, Ingalaterran jokatutako egun bateko nazioarteko norgehiagoken %27 murrizketekin jokatu dira 2000. urteaz geroztik, euriagatik". Eta gaineratzen du "azken 10 urteetaik 5ean 175 joko-egun galdu dira Konderriko Txapelketan".\nHiru kirolariek, Naroa Agirre, Ainhoa Murua eta Leire Olaberriak, elite mailako kirol olinpikoan murgilduko gaituzte, eta kirolak klimarengan eragin ditzakeen inpaktuak ezagutuko ditugu, baina baita klima-aldaketak elitezko kirolari berari nola eragiten dion ere.\nHitzordua, euskaraz (aldibereko itzulpen zerbitzua egongo da), irailaren 19an izango da, asteazkena, arratsaldeko 19:00etan San Telmo Museoan. Sarrera doakoa eta irekia, lekua bete arte.\nSaretuz sarearen VII. jardunaldiak irailak 14 eta 15ean\nNaroa Agirre, Ainhoa Murua eta Leire Olaberria kirolari olinpikoek kirola eta klima-aldaketa izango dute mintzagai bihar\nIkastaroak eta taillerrak\t23/04/2019 - 17:00h.\nHaurrak Urgulleko Natur Txokoa\nAltxor sekretuaren bila\nIkastaroak eta taillerrak\t24/04/2019 - 17:00h.\nLorez lore erleak ere\nIkastaroak eta taillerrak\t29/04/2019 - 17:00h.\nEtxEKOlanda Ingurumen Baliabideen Etxea\nAustraliar Barrera Handiak inoiz ez bezalako espezie jaitsiera izan du\nEkitaldiak antolatzeko irizpideen liburuxka\nUlia Interpretazio Zentroa jardueraz beteta dator udaberriko oporretarako


ANAI ELIASEN DOTRINA\nETA BERE ESPIRITUA\nEzta atseginik lurrian, gaur edo bigar atsekabiak laguntzen ez dionik. Ain ederki ugaritzen ari ziran sortaldian San Franziskoren semiak eta animak Jaungoikuarentzat irebazten: eta beste aldetik sartaldian etsaia zebillen nastutzen guziya. Esan nuan lenago nola Franziskoren ordeko gelditu zan anai Elias Ordenako buru, Ejitora juateko Italia utzi zuanian, ariketa ango jira egin arte. Birtutia baño munduko jakintasun geiago zuana zan anai Elias. Bere Aita-lenaren senzilltasunak ilduratzen zuan, denbora berian arritutzen zalarik aren santutasunaz. Santutasuna atzendutzen zion anai Eliasek jakintasunari; eta nola munduko jakintasun au baitan espiritua arrotu eta erotutzen duena, bere jakintasun arekin gudu gaiztua egiten zion Ordenari. Oroitu gaitezen San Pauloren esan artaz: «Munduko jakintasuna Jaungoikuaren espirituaren etsaia dala. Sapientia hujus mundi inimica est Dei. Etzan trebe alere bere Aita-lenaren kontra altxatutzeko; ez baita aisa buruari oñak agintzia. Baña izanik gizonaren amorio beretia somatzalle iaiua, bere burua edertzeko gaian, artamañak billatzeko, ona zer egin zuan.\nAsi zan anai Elias, erlijiotsu onaren idurian, zerbait bere buruari jartzen, erreglak agintzen zuanaren kontra. Beraren gogoko erlijiosuakin asi zan esaten: «Guztiak etzutela izan oi, berez, Aita-lenak zituan santutasun ta garbitasun berezi ura, errazago zala miresten santutasun ta birtute aundi ura, ezen ez iduritzen; asko gauza jarri zituala gizonaren indarrak ezin eraman litzazkian gisakuak; beragatik, beren arteko erlijiosorik jakintsuenak bildurik, biar zirala gauza isko ukitu, ta beste modu batera jarri. Onela egiten zuan alegiña, bide zuzenian erreglaren araura zebiltzanak, bide okerrera zitezen aldatu. Batez ere anai Eliasek ezin eraman zuana zan Santuaren eta Ordena guziko pobre izate ain estu, ertsia, ta jantzi santuaren latztasuna. Ona zergatik asi zan jantzi oial ederragokuak usatzen. Asko Probintzial jarri zituan bere gogoratze modu artara. Beste asko berriz negarrez zeuden, ikusten zutelako erregla santua atzendua ta oñperatua. Aien negarrak nai zituan anai Eliasek ixildu, eta esan etzezaten guzia lasatzia zala, egin zuan lege berri bat, beste askoren artian, aragia jatia osasuna onian iñoiz ere debekatzen zuana. Au zan lege bat erreglaren kontrakua, nun ere, nola ez dan Elizak debekatzen duan egunen bat, gañerakuan erreglaren egilliak utzitzen ditu libre bere semiak, apostolu ta pobrien eran, ematen zaienetik jan edo ez, zilegi zaion bezela bakoitzari.\nANAI ESTEBAN BIALTZEN DIOTE\nAITA-LENARI ETA ERABAKITZEN DU\nSANTUAK ITALIA JOTZIA\nGauza gaizki zijuala ikusirik, San Franziskoren aurreneko semiak, zelo santuz beterik erreglaren alde, erabaki zuten beretako bat Aita-lenari bialtzia, gauzak nola zijuazen guzia esatera. Lan artarako aukeratu zuten anai Esteban; au zan, Santuak lenbiziko aldiz, Siriarako asmuan Italiatik irten zanian, bide-lagun artu zuana. Irten zan anai Esteban Aita-lenaren billa; bitartian bere lagunak eman ziran gogotik oraziora. Arkitu zuan bere Aita anai Estebanek, eta anai Eliasek eta aren kidako beste Probintzialak egiten zijuazen guziaren kontua eman zion. Santuaren biotza etzan batere arritu, eta ain gutxi galdu zuan bere espirituko pakia. Baizik egin zuana izan zan, orazio eginaz, Jaungoikuari beraren eskuan pamili guzia jartzia.\nDenbora artan an arkitzen zan ere Cataneoko anai Pedro. Beñere aragirik ez jateko lege arren gañian galdatu zion Aita-lenak anai Pedrori, zer iduritzen zitzaion. Umill erantzun zion Pedrok. «Aita, ezta nere egitekua ori erabakitzia. Ori legiaren egilleak biar du erabaki». Ura zan esatia: zuk egin zenduan erregla Jaungoikuak argiturik; geroztik zuk, eta zuk bakarrik biar dezu erabaki eta guk agindua bete». Onen erabakintza, anai Pedrok esan bezela, utzi zuan Italiara juaten zaneko: baña bertatik Italiarunzko bidiari ekin zion.\nSANTUA BERE SEMIEKIN\nTA TXORIAK VENECIAN\nJaungoikuaren laguntzarekin laster eldu ziran Candi-ugartera, eta andik itsasuak neke gabe eraman zituan Veneciara. Venecia da ugartedi bat. Bada kontatzen dira irurogei ta geiago ugarte berezkuak, eta beste asko gizonak egiñak. Ugartetxo aietako batian txori talde bat zeguan kanteri. «Gure anai txoritxuak esan zuan Franziskok Jaungoikua alabatzen ari dira; guazen gu ere beretara, txoriak kantuz eta guk errezatuz antxen alabatuko degu guztion Jauna». Franzisko eta bere lagunak juan ziran txorietara, eta txoriak ez mugitu ziran ta ez ixildu kantatzetik. Jarri ziran bestiak errezatzen, baña ain gogotik kantatzen zuten txoriak eze, oartu zan Santua, txori-kantu ark bere lagunak distraitzen zituala. Orduan agindu zien txoriei, aiek ofiziua bukatu arte, ixildutzeko, ta ixildu ziran denak. Ofiziua bukatzian agindu zien berriz kantatzeko ta kantari asi ziran gogotik: mirari onengatik egin zuten an etxola bat elizatxo batekin, beretako batek edo bik egin zezaten an egoitza. Baña gero, Veneciako Jaun Santiago Migel zeritzan batek egin zuan an bertan etxe-santu aundi ta zabala. Veneciatik izikiribitu zien Probintzialai Santuak, adierazten ziela nola nai zuan egin billera bat Porziunkulan, San Migel egunian. Billera au nai zuan egin anai Eliasen okerrak zuzentzeko.\nSAN FRANZISKO BOLONIAN\nETA AITA SANTO DOMINGO\nVenetziatik Paduara, Paduatik Bergamora, Bergamotik Brisiara, Brisiatik igaro zan Santua Cremonara, eta Cremonatik jo zuan Bolonia. Toki orietan jarri zituan Ordenako etxiak. Cremonan elkartu ziran Domingo eta Franzisko. Emen lagundu zion Domingori Franziskok meza kantatu batian Ebanjeliua kantatuz. Bi Aita-lenak Jaungoikozko gauzak esaten ari zirala, etorri zitzaizkien erlijioso batzuek esatera, nola etzeukaten ur garbirik erateko, eta arren ura zeguan putzu ura garbitzeko modua egin biar zutela. Franziskori esan zion Domingok: «Zuk garbitu biar dezu ur zikin-arria». Erantzun zion Domingori Franzizkok: «Ez, ez dagokit niri; zu zera garbitu biar dezuna». Bi Aita-lenen bitartez Jaungoikuak nai du egin mirari bat, eta ez batak eta ez bestiak, artarako diño ez diralako, nai dute eskua jarri! Azkenik atera zuan ontzitxo bat ur arre Domingok, bedeinkatu ta ustu zuan putzura: geroztik putzu artatik ur garbia beti atera izandu zan. Egin zioten agur elkarri bi Santuak, eta andik denbora gutxira elkar ikusi zuten berriro Bolonian.\nEmakume batek ekarri zion San Franziskori biotzeko miña egiten zitzaion semetxo bat. Urrikaldurik, eman zion orazio bat paperian izkiribitua, esanaz eraman zezala orazio ura aren semiak berekin. Artu bezain laster semiak paper ura, gelditu zan sendatuta betiko.\nAin zan aundia gure Santuaren izena ze, Boloniako errian sartu bezin aguro jendiak artu zuan inguru guzietatik; nekez bada ere eldu zan jendia indarrian ebakirik erri-zelai zabalera. Ain egokitasun ta izkuntz ederrian itzegin zan Santua nun, denak uste zuten ez gizon baten itza aditzen zutela, baizik Aingeru batena. Bere aditzalle geienak itzuli ziran Jaungoikuaren besuetara. Sartu ziranen artian kontatzen dira Pepulisko Nikolas, Bonizio, Pelegrino Falleron, eta Modenako Ricerio. Nikolas au da arako gizon jakintsu, Quintabalko Benardo lenbiziko aldian Boloniara juan zanian, milla berreun ta amaikan, jendiak despreziatzen zuala ikusita anparatu zuana.\nRicerio ta Peregrino eskolari on ta gazte legietan txit adituak, txit probetxu andikuak izan ziran Ordenan. Jakindurian umillak azaldu ziran. Zekian guztiarekin etzuan nai izan Pelegrinok, bere Aita-lenaren antzera, apaizen mallara igo. Ain zan betia, naiago izan zuan anai lego izan, apaiz baño. Birtute eder onek duda gabe merezitu zion betiko gloria; bada Marca Anconako San Seberinon ill zan, eta eun urtez geroztik aren gorputza arkitu zuten osorik, eder eta preskua.\nBonizio Aita-lenaren txit gogokua izan zan, eta askotan bide-lagun artzen zuan. Ill zan Santua bezela ura ere. Franziskoren itz-aldiak leku guzietan ziran ondo adituak. Egun batez Boloniako erri artan aren itz-aldia aditu zuan batek dio: Ni, Spalatrako erriko semia, Tomas, eliznagusiko Arzedianua, Ama Birjina Asuntzioko eguna zan, milla berreun ta ogeian, Boloniako erri-zelaian, aditu nuan Franziskoren itz-aldi au: «Aingeruak, gizonak, demoniuak». Ain egoki itzegin zan oen gañian ze, izanik ere bere aditzallien artian jakinduri aundiko gizonak, gelditu ziran denak arri ta zur eginik. Asko zaldun gazte gorrotuan zeudenak adiskidetu ziran; guzi-guziak zori on aunditzat zeukaten Santuaren jantzia idukitzia.\nAn gazte bati San Franziskok begi bateko ganduba, gurutze bat eginta, kendu zion. Esan oi zuan gazte ark, begi sendatutik bestetik baño obeto ikusten zula. Ainbesterañoko ongi-naia agertu zioten Boloniatarrak Santuari eze, bigarren etxe-santua egin zioten erriz kanpora, zuaitzen erdian.\nSAN FRANZISKO ETA\nItz-aldiak bukatuta juan zan Santua Ugolino Kardinal Jaun bere Ordenako anparatzallian albiste bat ematera, zeña etzuan aspaldian ikusi. Bere adiskide maite ura arkitzen zan orduan an, Lonbardiako Legadu bezela. Franzisko ikusita beste gabe poztu zan Kardinala, eta gero juan ziran etxe santura. Ozta urrutitik ikusi zuan: «Zer? Au da anai txikienen etxia? ez anai txikienena, baizik aundizkien jauregiya dirudi onek. Eztago au guk besarkatu degun Ebanjelioko pobre izatiaren araukua. Beragatik eztet ezagutzen nere Ordenakotzat; ta nere anai izan nai duten guziak, utzi biar dute etxe ori». Au jakitian, etxe santuko anai guziak, sanuak ta eriak, oek bestien bizkarrian, utzirik etxia, irten ziran kanpora, beren Aita-lenaren naia betetziagatik. Erien artian arkitzen zan anai Leon ere, Santuaren aurreneko ikaslietakua, eta geruago beraren lagun ta Aita espiritukoa. Etxe artan Santuak etzuan nai izan sartu. San Buenabenturaren esaieran beste ainbeste egin oi zuan, arkitzen zanian pobretasunari etzegokion etxe aberats antzeko guzietan.\nKardinal Jaunak palakatu zuan, esanaz zilegi zala zerbait etxe aundixiaguak egitia ta zabalaguak; gañera etxe ark bazuela bere jabia, ta egin zuana bera gelditzen zala aren jabe. «Au nai ezpadezu, ni neroni egiten naiz onen jabe ama Eliza Santuaren izenian». Itz onekin gorritu zan Franzisko, eta utzi zien seme gixaixo aieri atzera sartutzen etxian. Baña bera alogeratu zen Aita Santo Domingoren semien etxe Santuan.\nBein batez Santo Domingoren seme batek esan zion: «Franzisko, zere semetara biar dezu juan, eta biar diezu barkatu». Erantzun zion Santuak: «Aisago pekatuan eroriazten duan barkamena, ezta ona. Nik ez det baimendu nai, nere itzalarekin, pobretasun santuaren kontrako obenik». Erlijiosu urrikaltsuak berriro esan zion: «Bai, Franzisko, juan biar dezu; Aita on batek ez ditu utzi biar seme atsekabetuak; biok juango gera, eta gero ezpadezu nai an egon, ostera etorriko gera». Itz gozo oek mugitu zuten Franziskoren biotza juatera. Juan ziran eta bere seme onak arkitu zituan umill ta egiaz damutuaz; batez ere beren Aita-lena ainbeste penatu zutelako. Prest agertu zitzaizkan denak, nai zien penitentzia eman, betetzeko. Seme umillen biotzak irebazi zuan Aita-len umillarena eta barkatu zien.\nSTRAQUIAKO ANAI JUAN\nEtzion ala barkatu Straquiako anai Juan Probintzialari. Santuari baimenik eskatu gabe, egin zuan onek eskola bat anai ikaslientzat, eta gañera lege batzuek eskola ongi gidatzeko. Baña ziran lege batzuek, jakintasunaren aizez gaztien biotzak erotzeko obiak, santuak egiteko baño. Ona zergatik itxiazi zuan eskola ura. Laster andik aldegin zuan Santuak, eta bere seta txarrian muker, Probintzial onek ostera idiki zuan. Jaungoikuaren argitasunarekin jakin zuan Santuak zer egin zuan Probintzialak, eta onen biotzeko gogortasuna zenbat aundi zan ere. Beragatik anai guzien aurrian, zeñak billeran zeuden, madarikatu zuan Santuak, eta kendu zuan Probintzialtzatik. Esan zioten Santuari gañerakuak, arren etzezala madarikatu, baizik bedeinka zezala anaia Juan. Orduan San Franziskok bota zuan sententzia ikaragarri au: «Ezin nezaket nik bedeinkatu Jaungoikuak madarikatzen duana». Zori gaiztoko Juan au ill zen ikaragarrizko eriotzarekin, oiu beldurgarri au egiñaz: «Kondenatu naiz eta betiko madarikatu». Eriotza ari inguru izugarriak lagundu zioten, zeñak sobra eman zuten aditzera kondenatu zala betiko. Desobeditu zuan Juanek, eta etzuan nai izan obeditu: orra zergatik galdu zan betiko. Badago emen pentsatzeko gaia naikual


Berak entzungo ez duen kantua\nAral Itsaso ertzean genbiltzan bidaian\nPacific Ocean kamisetekin.\nTanke zaharrera igonda, talaiatik beha\nhandik ikusten zen hainbat hegazkin\nbasamortuan herdoiltzen, han eguzkipean,\nzein gerratan galduak ezin zen jakin.\nOskarbi zerua, erreta lurra,\nhan non heldu zen neskatxa hura,\nzerbait galdetuz bere hizkuntzan:\nguk ez genekien.\nEz genekien ulertzeko lain.\nOrain atera zait kantu berri hau,\nerantzun bat, neska hark sekula\nentzungo ez duena,\nItsaso lehor hartan genbiltzan bidaian.\nneskatxaren berba ulertezinak,\nzein zen galdera, zein zen hizkuntza,:\nEz genekien ulertzeko lain. Eta orain ematen dut\nene kantu hau, erantzun moduan,\nberak sekula ulertuko ez duena, berak\nsekula entzungo ez duen kantua.


Euskara | Consumer - Part 6\nBaso-suteak, kalteak ordainduko dizkidate?\nJoan den astelehenean 144 pertsona ebakuatu zituzten Esteponan (Malaga) sute baten ondorioz. Bi egun lehenago, Kanaria Handia suntsitu zuen sua piztu zen. 6.000 hektarea baino gehiago suntsitu eta 8.000 ebakuatu eragin zituen suak. Ez dira sute bakarrak, aurreko astean beste Baso Sute Handi bat (GIF) izan baitzen uharte berean, eta udan Guadarramako Parke Nazionala eta Iruelas Ibarreko Erreserba Naturala ere egin izan dira, Avilan. Aurtengo urtarriletik abuztura Espainiak 12 GIF izan ditu dagoeneko, eta 8.000 baso-sute baino gehiago izan ditu. Greenpeaceren iturrien arabera, “kasuen %96tan gizakiaren eskua da suaren arrazoia”.\nSute horiek ia 60.000 hektarea erre dituzte, eta, ondorioz, desengainuak, zaurituak edo hildakoak, ondasun ugari galtzea… Kaltetuetako bat bazara, aseguruak zer estaltzen dizun jakin nahi duzu, bai eta hainbat laguntza edo kalte-ordain jasotzeko eskubidea duzun ere.\nBadago arduradun ezagunik? Kalte-galeren ordaina eman behar du\nSutea nahita gertatu bada eta erantzulea nor izan den jakin badakigu, berak egin beharko du suak eragin dituen kalteei aurre egitea, nahita edo arduragabekeriaz edo arduragabekeriaz, Antonia Cortés abokatuak azaldu duenez.\nEta arduraduna adingabea bada? Ez duzu kezkatu behar; berak ezin du ardurarik egin, baina kasu horretan “bere gurasoak (edo legezko tutoreak) dira suaren ondorioen ardura hartu behar dutenak”.\nEstatuko eta autonomietako laguntzak\nSutearen larritasuna, birulentzia edo ondorioak kontuan hartuta, Gobernuak Errege Dekretu bat aldarrikatzea erabaki dezake, kaltetuei hainbat laguntza emanez, hainbat alditan eta hondamendietan gertatu den bezala. Hala bada, laguntzak noiz eta nola eskatu zain egon beharko duzu, onuradun bazina ere. Gobernu autonomikoek ere, batzuetan, horrelako laguntzak eman ditzakete.\nEta Aseguruen Konpentsazio Partzuergoak?\nAseguruen Konpentsazio Partzuergoa baso-suteetan gertatutako istripuen aseguratzailea da, eta “Mendiei buruzko azaroaren 21eko 43/2003 Legearen eta aplikatu beharreko araudiaren arabera” azaltzen dute. Hartzailea Nekazaritza eta Arrantza, Elikadura eta Ingurumen Ministerioa da, Landa Garapeneko eta Basogintzako Zuzendaritza Nagusiaren bidez, eta aseguratuak biktimak dira.\nPartzuergoari erreklamazioa egin behar badiozu, sutea itzaltzen lagundu duzula dioen ziurtagiria aurkeztu beharko duzu\nBaina kontuz! Bakarrik dira baso-suteak itzaltzeko lanetan parte hartzeagatik gorputzean istripuak dituztenak.\nItzalketan lagundu ondoren kalteak jasan badituzu, lehenbailehen egin behar duzu erreklamazioa Partzuergoari, eta, gainera, eman duzun laguntza egiaztatzeko ziurtagiri bat aurkeztu behar duzu, agintari eskudun batek sinatuta.\nZure aseguruak baso-sutea gertatuz gero estaltzen zaitu\nPartzuergoak (edo agintariek, hala badagokio) emandako laguntzak alde batera utzita, “kontratuak dituzten aseguru-etxeetara jo behar duzu”, adierazi du Cortések. Jakin behar duzu aseguru pribatu batzuk egoera horretan bete daitezkeela, “eta Aseguruen Konpentsazio Partzuergoaren aseguruarekin bateragarriak direla”, argitu dute erakunde honek.\nEtxeko asegurua: zure etxeko aseguruak baso-sute baten kalteak estaltzen ditu? Bai. Hori bai, kontratatutako polizaren arabera, gutxi gorabehera estaliko zaitu (altzariak lekuz aldatzea, etxebizitza berreraikitzea…), baina etxeko aseguruek suteen ondoriozko estaldura barne hartzen dute.\nAutomobilaren asegurua: sute bat adierazten bada, baliteke sua iristen den finka batean aparkatuta egotea, eta hura kalkatzea. Gerta daiteke, halaber, sua galtzadara iristea eta autoa uztea garretatik ihes egiteko… Beti sute bat zure kotxearekin amaitzen baduzu, zure aseguruak gastuak ordainduko ditu, betiere erruduna ezagutzen ez bada. Ohikoena da serietik datozen osagarriak eta materialak bakarrik estaltzea, ez egindako aldaketak, poliza kontratatzean zehaztu ez baziren.\nBizi edo istripu asegurua: baso-sute baten ondorioz, aseguruek erantzungo dizute, baina kontratatuta dituzun estalduren arabera, beti.\nAdituen esanetan, neurri egokiak hartzen ez badira, 30 urtean, gaur egun belarri perfektu batetik korrika dabiltzan mila milioi pertsonak baino gehiagok entzumen-arazo larriak izan ditzakete, zahartzaroan sortu ohi direnak baino askoz ere lehenago. Hirietan, zarata-maila oso kezkagarria da, eta, askotan, giza belarriak jasan ditzakeen dezibelioak gainditzen ditu, kalterik jasan gabe. Poluzio akustikoak herritar guztiei eragiten die.\nGazteek, hala ere, hiruren zurrunbiloa baino osagai arriskutsuagoa eransten diote koktel akustiko honi: musika entzuteko ohitura edo entzungailuekin, etengabe eta bolumen guztietan, ikus-entzunezko edukiak ikusteko ohitura. Mercedes Lamasek, audiometristak eta Oi2 zentroak entzuteko aditu adituak argitu duenez, “beti egon dira entzumen arazoak belaunaldi guztietan, baina egia da millennialek entzunezko arazoak pairatzeko joera handiagoa dutela, entzungailu ahaltsuek eta horiek gozatzeko babesik ezak eraginda”. “Goiztiarra” esaten duenean 40 urte bete baino lehen ari da.\nKaskoak dira arazoa?\n“Bai”, adituak baieztatzen du. Lamasen arabera, entzungailuak maiz erabiltzeak entzumen-sistema garaiz zahartzea eragin dezake, batez ere bolumena gehiegizko bolumena denean. Datuek hala erakusten dute. Estatu Batuetan egindako Osasun eta Nutrizio Inkesta Nazionalak (NHNES) adierazi du nerabeetan hipoakusien prebalentzia (ohikoa baino gutxiago entzutea)% 3,5etik% 5,3ra igo dela 1994 eta 2006 bitartean.\nPrebalentzia horrek aurrera jarraituko duela kalkulatzen da; izan ere, 1990 eta 2005 bitartean,% 75 handitu da gizarteratzeko aurikularren erabilera (entzumen-pabiloian sartzen direnak). Izan ere, Cuencako Medikuntza Fakultatean (Ekuador) 12 eta 20 urte arteko gaztetxoen artean 2017an egindako azterketa batek ondorioztatu du %48k arazoak zituela aurikularrak kentzean.\nGorreria goiztiarraren sintomaren bat?\nIkerketa honen arabera, aurikularrak neurririk gabe erabiltzearen ondorio nagusia hipoakusia da. Hasieran, sintomak ia hautemanezinak dira, baina ukipena areagotu ahala, askoz agerikoagoak diren seinaleak aurkeztuko dira, hala nola, leku isilak (leku isil eta subjektiboetan agertzen diren burrunbak), zefaleak, belarriko buxadura-sentsazioa, hizketa estalita edo urrun entzuten dela dirudi.\nSintoma horiek minutu, ordu eta egunetan edo zarataren eraginpean egon bezain laster desagertu daitezke, baina horrek ez du esan nahi entzumena% 100ean berreskuratuko denik. Pertsonak zailtasunak izango ditu leku zaratatsuetan elkarrizketa izateko, mugikorraz hitz egiteko eta soinu zorrotzak hautemateko. “Entzungailuak kentzen ditugunean, belarrietan nabaritzen ditugun tinnuak eta txistuak ere eragin ditzakete, eta, desagertu arren, betiko gera litezke”, gehitu du audiometristak. “Berez —jarraitzen du—, azterketa batek baieztatzen du maiz entzungailuak erabiltzen dituzten pertsonek 5 urterekin entzumen-lesioak izaten dituztela eta itzulezinak direla”.\nNola jakin nire umeak ondo entzuten duen?\nBai, eta burukoa, Mercedes Lamasek alegatzen duenez. Entzungailuen bolumenak ez du gainditu behar terminalak onartzen duen maximoaren %60, 130 Db inguru ingurukoa. Ehuneko horretan ordubete baino gehiago entzuten bada, belarrian kalteak izateko arriskua esponentzialki handitzen da. Aipatutako azterketaren arabera, txertatze-entzungailu batek entzumenari ez eragiteko, gehienez ere 110 Db-ko bolumena izango du. Nahikoa da erabilera pertsonaleko aparatu batzuek kopuru hori bikoiztea. Adituak egunero erabiltzen du denbora mugatua: 60 minutu, oso altuera txikian. Kalteak itzulezinak diren espezialista guztiak nabarmentzen dira.\nZaratarik gabeko hotelak\nAurrea hartu? Bai, sendatzea baino hobe\nErraz-erraza da. Entzumen-osasuna, ikusmenekoa edo hortzetakoa, egunero zaindu behar da. Entzungailuak erabiltzeko eta gozatzeko aholkuez gain, Lamasek hiru gakotan laburbiltzen ditu bere praktikak:\n1. Gure belarrietan mantentze-lanak egitea, kontuan hartuta ez dela objekturik sartu behar haien barruan garbitzeko. Objektuak esaten ditugunean, makilei, urkilei, giltzei eta abarri buruz ari gara.\n2. Pertsona gehienek argizaria modu naturalean kanporatzen dute, nahiz eta batzuetan ez den horrela izaten, pertsonak argizari handia sortzen duelako edo entzunbidea oso bihurgunetsua delako eta ezin delako ondo kanporatu. Arazo larrienetako bat da pertsona espezialista batengana joatea, dagokion garbiketa egin dezan eta, horrela, entzumenari kalte egin diezaion, garbitu nahian.\n3. Argizaria erraz kanporatzen duten pertsonen kasuan, nahikoa da dutxatik erortzen den urarekin mantentzea, baina ezinbestekoa da behar bezala lehortzea hezetasunik ez izateko. Kontuan izan behar da argizaria babes naturala dela, eta, beraz, ez da komeni belarriak egunero garbitzea, horrek uretatik eta infekzioetatik babesten gaitu eta.\nAbuztuan, urtero bezala, Amagandiko Edoskitzearen Munduko Astea ospatzen da, Amagandiko Edoskitzearen Aldeko Munduko Aliantzak (WABA, ingelesez) gainbegiratuta. Erakunde horrek herrialde eta eremu guztietan amagandiko edoskitzea sustatzen du, bere garrantzia azpimarratzeko. Amagandiko edoskitzea beharrezkoa eta gomendagarria da gure inguruan, aberatsa eta segurua, eta herrialde pobreetan bizi edo heriotza kontua da, eta gerrak, oinarrizko osasun-baliabideak falta dira, edateko urik gabe, etab.\nAmagandiko edoskitzea, denei bizitzaren hasiera justua ematen dien irtenbide unibertsala da, emakumeak eta haurrak modu fisikoan zein psikikoan bizirik eta modu psikologikoan bizitzeko eta garatzeko oinarriak finkatuz. Hain zuzen ere, elikadura-laguntzako programa bat dago World Food Programme edo Elikagaien Munduko Programaren eskutik, haurdun dauden emakumeei eta bularra ematen duten emakumeei kalitateko elikagaiak emateko, haurdunaldi eta edoskitze arrakastatsua egin ahal izateko beharrezko energia eta nutrienteak emateko.\nAmagandiko Edoskitzearen Astearen helburua pertsona guztiak kontzientziatzea da, ama-bularraren bidez haur eta haur txikien elikaduraren egokitasunari buruzko informazio fidagarria eta zientifikoki kontrastatua jaso dezaten. Beti pentsatu izan da amagandiko edoskitzea amaren jokabidearen araberakoa dela, baina badakigu bikoteak, familiak eta ingurune sozial eta politiko guztiak laguntzen dutela bularra ematen.\nAmagandiko edoskitzea, ekologia eta klima-aldaketa\nKlima-aldaketak eragina du amagandiko edoskitzean. Berotze globalarekin lotutako hondamendi gehiago eragiten ditu, goseteen arriskua areagotzen du, eta tokiko nekazaritza-ekoizpena eteteak elikadura-sistemak kolapsatzen ditu. Eta horrek eragina du bularra ematen duten amek seme-alabei ematen dieten elikadurak, eta horrek arriskuan jartzen du bularra ematea eta mantentzea.\nAtzean, Katedrala in_queue Tui 2015ko Urria 19\nIkuspegi orokorrago batetik, gizonezkoen eta emakumezkoen generoko nekazarien arteko desberdintasunak deuseztatzea, garapen bidean dauden herrialdeetan %2,5 eta %4 artean haziko litzateke elikagaien ekoizpena, eta horrek Lurreko gosea %15 inguru murriztu lezake. Horrek genero-berdintasuna sustatzeko beharra ulertzen laguntzen digu; izan ere, horrek barne hartzen du emakumeei eta gizonei elikagaiak ematea.\nEdoskitzearen murrizketari aurre egitea\nAmatasuna bizitzeko modu bakar eta esklusiborik ez dago, eta, beraz, ez dugu ondorioztatu behar bularra ez ematea erabakitzen duten amek ematen dutena baino balio ‘perfektuagoak’ eta ez hain ‘perfektuak’ dituztela, hierarkia moralak sortzea erraza baita. Hala ere, formula-esneak agertu zirenetik, amagandiko edoskitzearen elikaduraz elikatutako haurtxoen kopuruak asko murriztu dira, berrikuntza eta modernitate oker ulertuaren ondorioz. Haurtxo bati edo haur txiki bati titia ematea gauza arrunta da, ia gustu txarrekoa, formularen esneari berri berria, oso teknologikoa, erosoa eta amaren esneak baino ia gauza bera egiten baitzitzaion.\nIzan ere, debekatu egin behar izan zen formula-esnea “ama-esne” edo “gizatiartua” hitzekin argitaratzea, bi aukerak berdintzen saiatzen den mezua ez emateko. Neurri hori eta beste asko Amaren Esnearen Ordezkoak Merkaturatzeko Nazioarteko Kodean jaso ziren, 1981ean OMEk eta Unicefek sortua, ordezkoak fabrikatzen dituzten etxeetako marketing-tekniketatik amagandiko edoskitzea babesteko.\nProduktu horietako askok amagandiko edoskitzearen iraupena ordezkatu edo murriztu dezakete, batez ere 6 edo 7 hilabete baino lehen eskaintzen direnean. Une horretatik aurrera, ez da komeni ordezko elikagai osagarriak eskaintzea, hau da, hemen Julio Basultto dietista ez ordezkatzea. Ziurtatu behar da, halaber, amaren esnearen ordezkoak behar bezala erabiltzen direla, beharrezkoak direnean, informazio egokia oinarri hartuta, merkaturatzeko eta banatzeko metodo egokien bidez.\n0 eta 6 hilabete bitarteko bularreko haurren %38 soilik amaren esnez elikatzen dira\nAzken hamarkadetan, haurtxo eta haur txikiek ‘urre likido’ preziatua lortzen zuten denbora ere jaitsi egin zen, eta ia anekdotikoa izatera iritsi zen lau hilabetetik gorako bularra jasotzen zuten haurren kopurua estatistikoki. Azken 10 urteetan hobera egin duen arren, batez ere, lehen 4 hilabeteetan seme-alabak edoskitzen dituzten amen kopuruan, hori gertatzen da gaur egun: 0 eta 6 hilabete arteko munduko bularreko haurren %38 bakarrik jaten dira amaren esnez.\nErakunde horien helburuetako bat da amagandiko edoskitze-tasa 6 hilabetera igotzea, 2025. urterako% 50eraino. Horregatik, kontzientziazio-kanpainak egin behar dira munduan.\nBaina, halaber, funtsezkoa da haur haurdunei ikastaroak eta tailerrak ematea, haurdun dauden haurtxoak atenditzeko, ezagutzak ahalik eta gehien eguneratuta egon daitezen, oraindik ere mitoak mantentzen baitira, oraindik ere, kontsulta askotan. Hona hemen adibide batzuk: ordutegi zurruna (3 orduro ematea), elikagai jakin batzuk ez jatea, kontu handiz hartzea amak hartzen dituen botikak, ama-esneak, elikatzen ez dutenak… Iturri fidagarrietan erraz desmuntatzen diren sinesmenak, hala nola, “Ama Birjina Sano”, Julio Basultoren “Ama Birjina Sanoa”, Carlos Gonzalezen “Bizitza osorako oparia”; edo Gloria Colliren “Hasieratik bukaerarako edoskitzea”.\nAmaren, haurraren eta inguruaren onurak\nAmagandiko edoskitzeak amari lagundu diezaioke haurdunaldiak hartzen, erditze-osteko depresio-arriskua gutxitzen, bularreko, obulutegiko eta umetokiko minbizia izaten. Hipertentsioa izateko eta etorkizunean bihotzeko gaixotasunak eta 2 motako diabetesa izateko arriskua ere murrizten du, eta haurdunaldian irabazitako pisua galtzen laguntzen du.\nHaurren artean, edoskitze goiztiarrak %44 murrizten du garaiz aurreko hiltzeko arriskua, jaiotzaren lehen orduan ematen bada; gaixotasun gastrointestinalen (beherakoak) eta arnas-infekzioen maiztasuna murrizten da. Gainera, hortzetako txantxarra eta maloklusioa (hortzen eta masailezurren antolaketa espazialean aldaketak) saihesten ditu, eta garapen intelektual hobea lortzen lagun dezake. Amagandiko edoskitzeak, aldi berean, haurtxoentzako eta haur txikientzako elikadura segurtasuna eskatzen du.\nNola ukitu azala larruazalarekin haur jaioberriarekin\nAzkenik, argi dago amaren esnea formula-esnea baino askoz ere merkeagoa eta praktikoagoa dela, eta horrek lagundu egiten du pobrezia-mailak ez handitzen, edo gure ingurunean maila ekonomiko duina mantentzen.\nItsasoan amaitzen den plastiko gehiena Asiako eta Afrikako ibai handietatik dator, adibidez Yangtsé, Indo, Horia edo Nilo, Earthwatch Institute-ren arabera.\nBaina Europa ez da atzean geratzen. Gure kontinenteko ur gezako ekosistemetan, hauek dira gehien erabiltzen diren plastikozko 10 objektuak:\nPlastikozko botilak: % 14\nMinutu oro milioi bat plastikozko botila erosten dira mundu osoan. 2016an bakarrik 480.000 milioi izan ziren. Birziklatu. Botila bat ur birziklatzen den bakoitzean, ez dira zabortegiak bete behar eta lehengai berriak atera behar dira. Gainera, energia-kontsumoa eta karbono dioxidoa (CO2) murrizten dira, klima-aldaketa eragiten duten gas nagusietako bat baita.\nBilgarriak: % 12\nErosketak egitean, aukeratu solteko produktuak, eta eraman paperezko edo oihalezko poltsetan. Saihestu plastikoan paketatutako elikagaiak eta poliestirenozko erretiluak. Zure eguneroko bizitzako plastikoa pixkanaka baztertzeko beste ideia batzuk.\nZigarrokinak: % 9\nZigarrokinak gure urak kutsatzen dituzten hondakin plastikoen% 9 dira, eta ingurumenaren egoeraz hitz egiten dute, baina baita gure osasunaz ere. Erretzeak minbizien %30 sortzen du, gaixotasun kardiobaskularren %20 eta gaixotasun buxatzaile kronikoen %80.\nBazkaltzeko ontziak: % 6\nUrtero zortzi milioi tona plastiko sartzen dira ozeanora, eta kopuru txiki bat 300 milioi tona ekoizten dira. Baina itsas bizitzan duen eragina izugarria da. Plastikoak urte asko behar izaten ditu degradatzeko; beraz, metatu egiten da eta urtero gehiago eta gehiago izaten dugu ozeanoan.\nKotoizko txotxak: % 5\nErabilera bakarreko plastikozko makilek egun batzuk dituzte, 2021etik aurrera, gutxienez, debekatuta egongo baitira Europan. Eguneroko edertasun-produktu horiek arazo bat sortzen dute hondakinen ikuspegitik. Gainera, itsasoko espezie batzuek irentsi egiten dituzte, eta horrek zauri larriak eragiten dizkie. Aukera ekologikoa osagarri iraunkorrak erabiltzea edo toalla erabiltzea da.\nEramateko edalontziak: % 4\nHobe edalontzi tradizional eta berrerabilgarria izatea. Gaur egun, estilo- eta prestazio-aukera asko daude; zure edari gogokoenak tenperatura egokian gozatzeko gaitasun termikoak daude. Altzairu herdoilgaitzezko lastotxoak ere eros ditzakezu, edo material biodegradagarriz egindakoak (adibidez, aguakatea).\nHigiene-gaiak: % 3\nHortzetako eskuila zahar bat zaborretara botatzen duten bakoitzean -dentistek hiru hilean behin egitea aholkatzen dutenak- zabortegietan edo ozeanoan amaitzen da. Kasu batean zein bestean ehunka urte kostatuko zaizkio, eta, ondorioz, kalte egingo dio planetari. Beste aukera bat banbuzko eskuila bat erabiltzea da, sei bat hilabetetan desagertzen den material degradagarriagoa. Hona hemen zure edertasun-errutina iraunkorragoa egiteko beste aholku batzuk.\nTabako-ontziak: % 2\nZigarrokinak arazo larria badira ingurumenarentzat, tabako-ontziak ez dira atzean geratzen. Erretzea erabakitzen baduzu, birziklatu laukiak. Gogoratu plastikoagatiko gehiegizko kutsadura inguratzen duten datuak eskandalagarriak direla eta, gainera, ezkutatzeko zailak direla: leku guztietan dago eta jada ezin da disimulatu.\nLastotxoak eta mahai-tresnak: % 1\nBehin bakarrik erabiltzeko mahai-tresnei ezin badiezu uko egin, hautatu zurezko mahai-tresnak, konpostagarria baita. Aztertu sardexka eta koilara organiko horien etiketak; izan ere, ingurunea babestu nahi baduzu, marka batzuek beren salmenten zati bat ingurumen-arrazoiengatik ematen dute. Halaber, garrantzitsua da ziurtatzea zur iraunkorrekin eginak daudela eta% 100 biodegradagarriak direla.\nPlastikozko poltsak: % 1\nEgin erosketak lehen bezala: eraman zure orga edo oihalezko poltsa plastikozkoak ez erabiltzeko. Zenbait establezimendu landare-zuntzezko poltsak eskaintzen dituzte (almidoia edo patata-fekula, adibidez), eta, puskatzean, haziak dituzten haziak ere badaude. Hala ere, plastikozko poltsak eskaintzen dizkigute. Hobe da sendatzea.\n1. Zein etxebizitza eros dezakezun\nZer hipoteka eska dezakegun eta zer etxebizitza eros dezakegun kalkulatzeko, ezinbestekoa da eskura ditugun aurrezkiak kontuan hartzea. Oro har, bankuek ez digute finantzatuko higiezinaren tasazio- edo erosketa-balioaren% 80 baino gehiago, muga hori gainditzeak izugarri handitzen baitu eragiketaren arriskua. Beraz, gainerako %20ak gure poltsikoetatik atera beharko du.\nBaina hasierako gastuak ez dira hor amaitzen; izan ere, salerosketa eskrituratzen duena ordaindu beharko dugu: zergak, notariotzako eta erregistroko muga-zergak, gestoria…, eta erakundeek eskatuko diguten tasazioaren prezioa ordaindu beharko dugu hipoteka emateko. Oro har, kostu horiek etxebizitzaren zenbatekoaren% 10-12 dira; beraz, higiezinaren balioaren% 30-32 aurreztu behar dugu.\nAdibide bat. Demagun 60.000 euro aurreztea lortu dugula. Aipatu ditugun kostuen% 32 ordaintzeko diru hori erabiltzen badugu, etxebizitzaren gehieneko prezioa ezin izango da 187.500 eurotik gorakoa izan. Eta bankuak balio horren %80 bakarrik finantzatuko liguke, eska dezakegun hipoteka maximoa 150.000 eurokoa litzateke.\n2. Zein kuota erabil dezakezu?\nBigarren eragiketa, hipotekaren kuotak ordaintzeko hilero gehienez zenbat diru erabil dezakegun jakiteko balioko digu. Nahiz eta muga aldatu egin daitekeen, Espainiako Bankuak esan du ez dela erabili behar hileko diru-sarrera garbien %35 baino gehiago finantza-zorrei aurre egiteko, eta hori sartzen da hipoteka-zorrei aurre egiteko, bai eta sinatuta ditugun beste kreditu batzuei ere (autorako mailegua, kreditu-txartela, etab.). ).\nAdibide bat. Demagun hilean 3.000 euroko diru-sarrera bateratuak ditugula eta hilean 150 euro ordaintzen ditugula kreditu-txartel batengatik. Aurreko portzentajearekin kalkulatuz gero, hileko 900 euroko hipoteka-kuota ordaindu ahal izango genuke. 3.000 euroren %35 1.050 euro dira, eta horri txartelaren hilekoa kendu behar izan diogu.\nFuntsezkoa da muga hori ez gainditzea; izan ere, egiten badugu, gainzorpetze-arazoak izan ditzakegu. Kasurik okerrenean, atzerapenera iritsi ahal izango ginateke, hau da, ez ordaintzeagatik eta, aldi berean, gure etxebizitzaren bahituran.\n3. Hipotekak zer epe izan beharko lukeen\nAmaitzeko, hipoteka itzultzeko zenbat denbora beharko litzatekeen kalkulatzea komeni da. Egokiena da epea luzeegia ez izatea, zenbat eta luzeagoa izan, orduan eta gehiago ordainduko dugu interesetan. Baina ezin da kontutik laburragoa izan, kuotek gure diru-sarreren% 35 baino gehiago suposa baitezakete, eta gainzorpetzea ere gerta liteke.\nEperik egokiena zein izango litzatekeen ikusteko, komeni da erreferentzia gisa% 3 inguruko interesa erabiltzea. Horrela, gure egoera ekonomikoak okerrera egiten badu, bizkarra hartu ahal izango dugu. Eta hipoteka aldakorra bada, batez besteko tasa hori erabiltzeak aukera emango digu mailegua ordaindu ahal izango ote genukeen jakiteko, baldin eta euriborra krisi aurreko mailara iristen bada.\nHipoteka onena hautatzeko 7 urrats\nAdibide bat. Zenbateko kostua izango luke aurreko 150.000 euroko hipotekak% 3? 15 urteko epean, kuota 1.035,87 eurokoa izango litzateke; 20 urteko batekin, hilean 831,90 euro ordainduko genituzke; 25 urteko batekin, berriz, 711,32 euro. Gauzak horrela, onena mailegua 20 urtetan itzultzea izango litzateke, horrela interes gutxiago ordainduko genukeelako eta ez genuke gaindituko bigarren atalean aipatutako 900 euroko muga.\nNolakoak diren. Merkatuan gehien erabiltzen direnak. 3, 4, 6 eta 8 errotoretik: zenbat eta handiagoa izan zenbakia, orduan eta egonkortasun handiagoa hegaldian.\nErabilerak. Ezin hobeak irudi estatikoak hartzeko (edozein kamera eraman dezakete) eta ikuskapen-lanetarako.\nAlde. Puntu batean egon daitezke\nfinkoa, egonkorrak hegaldian eta maniobratzeko oso errazak.\nKontra. Autonomia: gehieneko hegaldiak 20 dira prestazio gehien dituzten modeloetan\nPrezioa. 20 eurotik hasita (60 metro eta 60 metro bitarteko modeloak), 5.000 euroraino (kamera profesionalarekin eta 3,5 kilometroko irismenarekin).\nNolakoak diren. Hegoak finkoak dituzte alboetan, eta planeatzen laguntzen diete; beraz, energia-gastua txikiagoa da.\nErabilerak. Distantzia luzeak mapatzea: kartografia- eta teledetekzio-lanak.\nAlde. Azkarrago eta azkarrago hegan egin dezakete (100 arte)\nkm/h) eta hainbat ordu hegaldian eduki. Isilak dira.\nKontra. Aireratzeak eta lurreratzeak lur-eremu handia behar dute (60 metro).\nPrezioa. 70 eurotik aurrera (autonomia gutxiko hastapen-ereduak). Profesionalak 7.000 eurotik gorakoak izan daitezke.\nNolakoak diren. Modu bertikalean aireratzeko eta lurreratzeko gai dira, baita hegaldiak egiteko ere.\nErabilerak. Pisu handiak altxa ditzakete, eta paketeak emateko erabiltzen dira.\nAlde. Lau orduko autonomia izan dezake.\nKontra. Horien kontrola eta mekanika\noso konplexuak. Oso barietate gutxi dago.\nPrezioa. 60 eurotik aurrera (gutxienez zortzi minutuko autonomia).\nIturriak: Espainiako droien sektore zibila garatzeko plan estrategikoa 2018-2021. Sustapen Ministerioa. Inssights aeriala.\nNahasezina da, bizkar-hegats tipikoa edo gorputz zapaldua duena, marrazoak eta arraiak espezie haragijaleak dira. Marrazo urdinek txibiak baino ez dituzte hartzen; inudek, berriz, trikuak nahiago dituzte; mailuek arraiak dituzte, eta arraiak izugarri gustatzen zaizkie bibalbioak. Dieta ere aldatu egiten da adinaren arabera. Adibidez, tigre-marrazo txikiak itsasoko sugeak atsegin dituzte; helduek, berriz, nahiago dute dortokak jatea.\nGizakiei, oro har, gustatzen zaizkigu marrazoak eta arraiak: barea adobo da, eta aukera hori ez genuke aukeratu behar arrantza egoera txarrean dagoelako, edo britainiarren fish and chip ospetsuak oso janari eskaintza zabalduak dira. Espezie asko arrantza komertzialaren xede dira, baina arazo nagusia ez da arrantza, gehiegizko arrantza baizik. Badakigu gaur egun Mediterraneoan bizi diren ia 80 marrazo eta arraia espezieetatik erdiak baino gehiago mehatxupean daudela.\nAle asko haientzako ez diren sareetara erortzen dira, arrastea bezain erasokorrak diren arrantza-arteen biktimentzat. Eta beste asko jitoan harrapatuta hil dira. Arrantzaleek abandonatu egin dituzte, eta zonbi gisa flotatu dute itsasoaren hondoan. Beste batzuk, aldiz, Mediterraneoan arrantzatzen duten ontziek harrapatzen dituzte, baina, egiaz, ez dira arrantzatzen. Askotan itsasora itzultzen dira, baina ez daukagu behar adina daturik bizirik iraun dezaten garaiz egiten den jakiteko.\nHarrapaketen eta kontrolik gabeko arrantzaren arazoa da bere biktimak ale gazteak direla oraindik erreproduzitu ezin izan direnak, eta, beraz, oso zaila dela populazioak berreskuratzea.\nGainera, Mediterraneoan beste arazo bat dago: biztanle guztiei eragiten die, baita guri ere: substantzia toxikoek eta plastikoek eragindako kutsadura. Nekazaritzan erabiltzen diren pestizidak eta ongarriak ibaietatik itsasora iristen dira, plastiko asko bezalaxe. Udan, turismoak gora egin ahala, zabor plastikoa %40raino igotzen da Mediterraneoan.\nMediterraneoan bizi diren marrazoak eta arraiak\nIrudia: i Sea\nAngelelo. Hareatzetan eta lokatzetan lurperatuta bizi ohi da, eta handik, arrain txikiak, moluskuak eta krustazeoak hartzen ditu atsedenik gabe. Oso mehatxatuta dago.\nMielga. Marrazo txiki hori metro bat baino gehiago neur daiteke, eta ugarienetarikoa da. Asko arrantzatzen da giza kontsumorako.\nGitarra-arraina, marra izenaz ere ezaguna. Izena gorputzaren formatik dator. Hondo hareatsuetan lurperatuta egon ohi da, eta ez da kaltegarria. Oso mehatxatuta dago.\nMarrazoak eta arraiak babesteko WWFren proposamenak\nMediterraneoko marrazoak eta arraiak irtenbide praktikoekin bakarrik bizi ahal izango dira, eta itsaso horretako arrantza-flotak bere gain har ditzake, tamaina txikiko eta ertaineko itsasontziek osatzen baitute. Hori egitean, erantzukizuna duten sektore guztiek egon behar dute bertan: gobernuek, arrantzaleek, zientzialariek, ingurumen-GKEek… Hala bakarrik utz dezakegu animalia harrigarri horiek itsasoak zeharkatzen jarraitzen, eta, hori dela eta, lasaitasunez egin dute milaka urte.\nMarrazoak eta marrak urruntzeko WWFren proposamenak Marrazoen Eguna dela-eta aurkeztu dugun agirian daude jasota, joan den uztailaren 14an: ‘Tiburones en el Mediterráneo: un llamada a la acción’.\nOporrak zentzu guztietako erlaxazio-denboratzat hartzen dira maiz. Baina hori ez zaio aplikatu behar gure osasunari, hala nola elikatzeko ohiturei edo ariketei. Eta are gutxiago, diabetea bezalako gaixotasun kroniko batekin bizi bagara, kontrol etengabea eta arduratsua eskatzen duena. Azken artikuluan bidaia seguruetarako eta osasungarrietarako kit bat sortzeko aholku batzuk proposatu ondoren, oraingoan elikadurari erreparatuko diogu, diabetesa duen pertsonaren udan osasun ona izateko giltzarri gisa.\nElikadura ez da gure ongizatean bakarrik laguntzen, gure organismoa hidratatzen ere lagun diezagukezu, eguzkitan eta tenperatura altuan. Ez dugu ahaztu behar hidratazioa gure elikadura-ohituren zati bat dela, eta, uda ona bada, sasoiko fruta eta barazki ugari, ur eta mikronutriente ugari, eskuratzeko aukera ematen digula, jarraian ikusiko dugun moduan.\nBeraz, frutak gure egunerokoan egon behar dira, eta atzean utzi behar dugu diabetesa duten pertsonentzat onak ez direla dioen ustea. Aitzitik, onuragarriak dira osasunerako eta, bereziki, arrisku kardiobaskularreko zenbait faktore kontrolatzeko, hala nola gorputz-pisua, arteria-presioa edo kolesterol-maila. Horrek ez du esan nahi fruta batzuek (platanoa edo mahatsa, adibidez) karbohidrato asko eduki behar dutenik; baina ez du esan nahi diabetesa duten pertsonek jan ezin dutenik, baizik eta kontuan izan behar dituztela errazio egokiak egiteko.\nFruta kontsumoak beste abantaila handi batzuk ere baditu, eta merezi du gogoratzea, ez dela behar prozesaturik, eta, beraz, erraz garraiatzen dira. Gainera, aukera ugari daude nahastu eta familiako kide guztientzat modu erakargarrian egiteko, mazedonia klasikotik hasita eta beste aukera berritzaileagoekin jarraituz (adibidez, fruta-burruntziak).\nEntsaladaren kontzeptua, bestalde, batez ere letxugaz osatua dago eta beste elikagai batzuetarako lagungarri da. Hala ere, otordu baterako aukera paregabea izan daiteke, errezeta horietan ikus dezakegunez. Behar diren makronutriente guztiak gehi ditzakegu formatu hotz eta erraz prestatzen.\nHasteko, entsaladaren oinarriarekin berritzeari froga diezaiokegu; izan ere, letxugaz gain, hostoko beste barazki fresko asko aurkituko ditugu, hala nola espinaka, errukula edo kalonitoa, plater-zapore desberdina emateko. Era berean, hosto berdea lekale bidez ordezka dezakegu, dilistak edo garbantzuak adibidez, beste produktu fresko batzuekin ederki konbinatzen baitira eta zuntz asko ematen baitute.\nEntsalada plater osoa izatea nahi badugu, bazkaltzeko edo afaltzeko, proteinetan aberatsa den beste osagairen bat sar dezakegu: oilaskoa, atuna, arrautza gogorra edo tofua, bakoitzaren gustuaren arabera. Hori dela eta, gehigarri horren prestakina osasungarria izan dadin saiatu behar da, eta, hala, oilasko arrautzaztatua edo beste haragi prozesatu batzuk saihestu behar dira, adibidez, hirugiharra. Karbohidratoen edukia kontuan hartuta, gazta freskoaren eta fruitu lehorren kantitate txiki bat gehitu dezakegu, pipak edo intxaurrak adibidez.\nAzkenik, ongarririk onena oliba-olio birjina estra, Mediterraneoko dietaren “urre likidoa”, ekar diezagukeena da, sagarr- edo limoi-ozpinarekin lagunduta.\nKoilarazko platerak ere udarako dira\nZopa formako prestakinek edo barazki eta fruta krema arinek gure eguneroko hidratazio beharrak asetzen lagun diezagukete, osagai horiek osagai duten urak osatzen baititu, eta horrela gure oporretako lehen plater izarra bihurtzen da. Horregatik, osagaien eta prestakinen arabera freskotasun maila ematen duten zopa hotz horietako batzuk egitea proposatzen dugu.\nHorrela, gazpatxo ospetsuaren ukitu ezberdina ematera gonbidatzen gaituzte errezeta horiek, eta bere prestaketan fruta bat (melokotoia) edo albahaka edo mendafina ukitu freskagarria gehitzen digute. Beste aukera bat aguakatea gehitzea da, ohiko barazki-krema hotzetan (kalabazinarena, adibidez) testura krematsua lortzeko.\n1. Hortzak arriskuan? Bai, eta ez kolpe batengatik\nHortzek igerilekuan sufritzen dute, eta ez bakarrik zintarri baten kontrako kolpe bat ematean hortz bat apurtzeagatik. Orduan? Bere uretako kloroa da hortzen eta gehiegizko hortzen arrisku ezkutuenetakoa. Inés Álvarez farmazialariak dioenez, gure listuaren Ph-a 6,5 eta 7 bitartekoa da, eta igerilekuan kloro gutxi badago, uraren Ph-a azidoagoa izango da eta hortzak higa ditzake. Kloro gehiegi egoteak, aldiz, sarriago eragin dezake.\n2. Larruazaleko arazoak: dermatitisa, onddoak eta moluskuak\nGorputzeko organorik zabalena da larruazala, eta igerilekuan oso ugaria da (asko eta hainbat maner), eta ez zaitu ia deskontatzen. Kloroa ez da oso ezaguna, baina denek ez dakite zer egin dezakeen, dermatitisa eragiteraino. Modu egokian tratatzen ez bada, “tratamendu medikoa behar duten pitzadurak eta zauriak” eragin ditzake, baita antibiotikoak ere.\nOnddoek ere eragin diezaiekete larruazalari; izan ere, igerilekuen habitat gogokoenetakoa da (leku hezeetan eta beroetan bizi dira). Gaixotasun Infekziosoen eta Mikrobiologia Klinikoaren Espainiako Elkarteak (SEIMC) oso maiz agertzen ditu oinak, azazkalak, eskuak eta ingelesa. Eta moluskuak (hazkura ematen duten garatxo txikiak) infekzio biriko arrunta dira igerilekuetan eta oso kutsakorra. Sufritzen badituzu, hazka egin eta dermatologora joan behar duzu lehenbailehen, tratamendu egokia eman diezazun.\n3. Kalteak zure ilean\nKloroak, azalarekin gertatzen den bezala, ilea lehortzen du eta, batzuetan, kolorazioak sortzen ditu. Zorriei dagokienez, ez da posible ile batetik bestera pasatzea, baina bai, ordea, igerilekuan toallak, eskuilak, kapelak, gomak eta begiztak partekatzean. Partekatzen ez badira, baina poltsa edo motxila berean objektu kutsatuak eta beste batzuk ez badaude, kutsa dezakezu.\n4. Bronkoespasmoa: asma baduzu, hobe klororik gabe!\nKloroz tratatzen diren igerilekuak ez daude pertsona asmatikoentzat egokienak. Desinfektatzaile gehiegi duten uretan igeri egiteak bronkoespasmoa eragin dezake (bularreko pitoak, arnasa hartzeko zailtasuna, eztula…), kloroa narritagarria baita eta mukosa ukitzean krisi asmatikoa sor baitaiteke.\nBatzuetan, igerilekuko egun batean beherakoa izaten da. Eta, ia beti, ur kutsatua irensteagatik gertatzen da. Baliteke, uretan sartuta, norbaitek gorozki-hondarrak izatea, eta materia fekalaren bakterioekin kutsatzea. Kloroa desinfektatzaile indartsua den arren, “baliteke bakterioek bizirik irautea eta kloroa oraindik ez izatea bere efektuan”, adierazi du farmazialariak.\n6. Igerilari otitisa\nOtitis bat izateak igerilekurako maiztasuna ongi ezagutzen duen arriskua du. Zergatik gertatzen dira igerilarien otitisa? Ur geldi dagoen edo hezetasun handia duen belarri bat oso giro ona da bakterioak eta onddoak garatzeko, otitis arduradunak.\nKloroa, besteak beste, konjuntibitis udarearren kausen artean dago, eta, oro har, azkura, harea, malkoa eta fotofobia ditu. Baina kloroa ez da erruduna bakarrik; beste poluitzaile batzuk ere badaude, zure begiak kaltetu ditzaketenak. Hala, beste pertsona batzuen listua edo izerdia kaltegarriak dira, eta narritadura eragin dezakete kremetan eta lurrinetan.\nInfografias | Argazkiak | Ikerketak


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Cybasque zibersegurtasuneko euskal enpresen elkartea sortu da\nCybasque zibersegurtasuneko euskal enpresen…\n<iframe src="https://www.irekia.euskadi.eus/eu/embed/videos?flv_video=2020%2F02%2F26%2Fnews_60454%2Ftapia_cybasque.flv" width="320" height="210" allowfullscreen></iframe>\nCybasque zibersegurtasuneko euskal enpresen elkartea sortu da Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_04.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_01.jpg Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_02.jpg Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_03.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_05.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_06.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_07.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_08.JPG Iturria: Irekia\ntapia_cybasque_09.jpg Iturria: Irekia\nEkimena San Frantziskoko RSA Conference-ren nazioarteko esparruan aurkeztu da, eta bertan izan dira Euskadiko enpresaburuak eta instituzioak\nCybasqueren helburua izango da Euskadiko enpresa-ekosistemaren gaitasunak eta potentziala batzea, Zibersegurtasuneko Euskal Zentroaren (BCSC) eskutik\nXabier Mitxelena Accenture-ko profesional donostiarra izango da elkarteko buru, hamar enpresa elkarturen eta etorkizunean bat egingo duten hogei bat erakunderen konpromisoarekin\nEuskadik enpresa-elkarte berri bat du zibersegurtasunaren arloan, Cybasque izenekoa. Elkarte horrek, hasieran, hamar enpresa biltzen ditu, eta euskal ekosistema nazioarteko erreferentziazko hub gisa kokatzeko erronkarekin sortu da. Helburu nagusia du euskal industriaren beharrei eraginkortasunez erantzuteko enpresen ahalmena batzea.\nArantxa Tapia sailburua izan da jardunaldiaren buru. Enpresen ekimena txalotu du eta nabarmendu du Cybasque aliatu handia izan daitekeela Euskadi XXI. mendeko iraultza teknologiko eta industrialari aurre egiteko prestatutako herrialdea izan dadin laguntzeko.\nXabier Mitxelena*, Cybasqueko presidentetza\nXabier Mitxelena ingeniari donostiar adituak eta zibersegurtasunean aitzindariak hartuko du bere gain elkarte honetako presidentetza. Gaur egun, Mitxelena Accenture-ko bazkide da, eta Iberian (Espainia, Portugal eta Israel) segurtasun-arloaren buru da. Dena den, ibilbide luzea egin du sektorean, besteak beste, Sayma Consulting-eko kide, ATEko CEO eta S21sec enpresaren sortzaile izan baita.\n* Bere ibilbide profesionalaren erreferentzia erantsi da.\nOrdezkaritza pribatuaren aldetik, 17 euskal enpresa izan dira, 15 zibersegurtasunekoak eta 2 beste sektore batzuetakoak, Ikerlan eta Tecnalia zentro teknologikoez gain —Basque Research and Technology Aliance-BRTA erakundeko kideak—.\nXabierrek ibilbide profesional luzea du espiritu ekintzailearekin. Sayma Consulting-eko kalitate-aholkulari hasi zen, eta Bull-eko parte izan zen Espainiako iparralderako Canal Indirecto-ko kudeatzaile gisa. Aldi horren ondoren, ATE Informática zuzendu zuen, enpresa txikien digitalizazio-prozesuan buru izateko. ATEko CEO eta bazkide izanik, ATE Internet eta ATE Consulting sortu zituen 1995ean.\nS21sec-eko Administrazio Kontseiluko sortzaile eta kide, eta CEO ohia, bere lana zibersegurtasunaren industriaren barruan enpresaren lidergoan, kudeaketan eta ordezkaritzan zentratu da, berrikuntzaren eta talentua sortzearen aldeko apustu irmoarekin. Konpainiaren garapenean oso parte aktiboa izan da, eta S21sec zibersegurtasunean erreferentziazko konpainia global gisa finkatu du. S21sec-en muina umiltasunez, gogo biziz eta berrikuntzarekin eraikitzen da, balio horiek bezeroengan berretsita.\n2017ko abendutik, Xabier Accenture-ko bazkide da, eta Iberian (Espainia, Portugal eta Israel) segurtasun-arloaren buru da, bere lehen urrats profesionalak hasi zitueneko ilusio berarekin.\nBeti harro bere jaioterri Donostiaz, eta bere futbol-talde kutunaz, Realaz, Xabier Antolaketako Industria Ingeniaria da Nafarroako Unibertsitatean, eta MBA bat du Deustuko Unibertsitateko Marketin eta Enpresa Administrazioan.\ntapia_cybasque_eu.mp3 behera kargatu (2 MB)\ntapia_cybasque_eu.mp4 60 MB


Topaldia, eragile euskaltzaleok kulturgintzan dugun funtzioaz - Topagunea | Euskaltzaleen Topagunea\nTopaldia, eragile euskaltzaleok kulturgintzan dugun funtzioaz\nEuskaltzaleen Topagunea - 15/01/09\nZer funtzio dugu euskaltzaleen elkarteok eta gainontzeko eragile euskaltzaleek euskal kulturgintzan? Euskaltzaleen Topagunean aspaldiko kezka den honen gainean arituko gara urtarrilaren 29an egingo dugun jardunaldian, 12. Topaldian.\nIzen-emate epea zabalik dago, urtarrilaren 26an amaituko da.\nEuskaltzaleen mugimenduak bere sorreratik lehentasunezko jarduera izan du kulturgintzarena. Hizkuntza komunitatearen garapenerako tresna ezinbestekoa da kulturgintza, horregatik izan da kultur jarduera euskara elkarteentzat. Ekitaldi antolatzaile, sortzaileen bilgune, transmisiorako espazioen bultzatzaile,… ekimen asko eta askotarikoak egin dira herriz herri mugimenduaren historian. Hiru hamarkadatan denetarik egiteko beharra eta aukera egon da. Denbora ez da alferrik pasatzen baina, eta kulturgintzaren zein gure hiztun eta kultur komunitatearen egoera asko aldatu da urteotan. Kultur eragileak, hedapenerako espazio eta zirkuituak, sortzaileen aukerak eta mugak ez dira berdinak. Honek eragile euskaltzaleei hausnarketa eragin behar digu, bete dugun funtzioaz, gaur egun egiten dugunaz eta etorkizuneko gure egitekoez.\nTopaldia aukera ona izaten da gogoetarako eta aurten beraz, kulturgintzari heltzea erabaki dugu. Urtarrilaren 29an, Durangon, goiz eta arratsalde, hitzaldi bidez erantzungo diogu izenburuan proposatutako galderari. Horretarako Topaldia hiru ataletan banatu dugu:\nLehenengo atalean, euskararen normalizazioan eta hizkuntza komunitatearen garapenean kulturgintzak zer garrantzia duen aztertuko dugu.\nBigarren atalean berriz, herrietako euskaltzaleen topaguneek eta eragile euskaltzaleek kulturgintzan duten egitekoa landuko dugu.\nEta hirugarrenean, egiteko hori betetzeko zer nolako jarduerak antolatu daitezkeen aztertuko dugu, adibide praktikoak ezagutuz.\nHiru atal hauetan hainbat hitzaldi izango ditugu. Lorea Agirrek ekingo dio egitarauari “Hizkuntza, kultura, elikadura eta sormena” izenburuko hitzaldiarekin. Ondoren, Gotzon Barandiaranek Guk Geure Kulturaz ekimenaren ekarpenaz arituko da. Lehen blokea solasaldi batekin amaituko da, kulturgintzak hizkuntza normalizazioari egiten dion ekarpenaz.\nIgor Elortzak egingo du bigarren ataleko lehen ekarpena “Komunitateateateateateateatea… ” izenburuko hitzaldiarekin. Zumaiako euskalgintza eta kulturgintzako eragileekin egindako ikerketaren emaitza aurkeztuko du Xabier Azkuek “Euskura, euskara eta kultura Zumaian” hitzaldiarekin. Atal honetan beste bi esperientzia praktiko ezagutzeko parada ere izango dugu.\nArratsaldeko saioan azkenik, Eneko Barberenak eragile euskaltzaleon jardueren ezaugarriez arituko da “DJak, Lukuren libertimendua eta kulturgintzaren aktore sorta” hitzaldiarekin. Eta eguna bukatzeko hiru esperientzia interesgarri aurkeztuko dira: Arrasateko “kooltur ostegunak” ekimenaren berri emango du Iker Barandiaranek, Ttakun euskara elkartearen “kultura saretzen” esperientziari buruz arituko da Mari Karmen Ormazabal eta Miren Artetxek “Bertsolaritzaren transmisioa Lapurdin. (Talde) identitatea eraikiz euskaratik eta euskaraz” lana aurkeztuko du.\nEgitarau interesgarria eta hausnarketa ezinbestekoa proposatzen dugu Topaldian beraz. Bertan parte hartzeko gonbitea egina dago eta urtarrilaren 26aren aurretik izena eman dezakezue.


Telegrafoaren Bidea – Aldiri Telegrafoaren Bidea – Aldiri\nAEBetako hiri baten bilakaeraz hitz egiten duen abestia da “Telegrafoaren Bidea” mitikoa. 14 minutuko iraupena (!) duen kanta ederra Mark Knopflerrek konposatu zuen eta 1982ko “Love over Gold” Dire Straitsen laugarren albumean argitaratu.\nGaia kontzertu-bira bateko autobus bidaian bururatu omen zitzaion gitarra-jotzaile eskoziarrari, Michigan estatuko Telegraph road delakotik, Detroit inguruko egungo US Highway 24 errepidetik, zihoazela.\nUS Highway 24 errepidea, Michiganen “Telegrafoaren Bidea” gisa ere ezaguna.\nBadirudi garai hartan Knopfler irakurtzen ari zela Knut Hamsun nobel-saridunak 1917an idatzitako “Markens Grøde” (Lurrak emandako uzta) liburua, non lur basati batean landetxe bat sortzeko istorioa deskribatzen den. Era bertsuan, Knopflerrek Michigango Telegrafoaren Bidean hiri bat sortzeko istorio abestua konposatu zuen. Hirigintzako istorio bat, industria-hiri baten sorrera eta gainbehera poetikoki deskribatzen duena.\nMonroe, Michigan, 1866an.\nHorra letra, euskarara ekarria:\nAspaldi, gizon bat ailegatu zen bidexka batetik,\nzaku bat bizkarrean hogeita hamar milia ibilita,\neta bere karga utzi zuen onena zela pentsatu zuen tokian.\nBizitokia egin zuen naturan.\nEtxola bat eta negurako biltegi bat eraiki zituen;\neta laku hotzaren bazter ondoa erein zuen.\nEta beste bidaiariak bidexkatik ibiliz etorri ziren;\neta jada ez ziren harago joan, eta ez ziren inoiz ere itzuli.\nOrduan elizak etorri ziren, eta ondoren eskolak;\nondoren abokatuak etorri ziren, eta ondoren arauak.\nGero, trenak eta kamioiak beren kargekin etorri ziren.\nEta bidexka zikin eta zaharra Telegrafoaren Bidea bihurtu zen.\nOndoren meategiak etorri ziren, eta ondoren minerala.\nOndoren garai zailak, eta ondoren gerra.\nTelegrafoak kanpoko munduaz kanta bat abestu zuen.\nTelegrafoaren Bidea hain sakon eta zabal bihurtu zen,\ndabilen ibaiaren moduan.\nEta nire irratiak dio gaur gauean izotza egingo duela.\nJendea lantegietatik etxera gidatzen,\nsei erreietako trafikoa dago;\nhiru errei motel-motel doaz.\nLanera joatea gustuko nuen, baina lantokia itxi dute.\nLana egiteko eskubidea dut baina ez dago lana aurkitzerik.\nHala da, eta esaten dute zor dena ordaindu beharko dugula.\nEreindako haziren baten uzta bildu beharko dugu.\nEta hegaztiak goiko kableetan eta telegrafoaren zutoinetan;\nbeti izango dute euri eta hotz honetatik urrun hegan egiteko aukera.\nHaien kode telegrafikoan kantatuz entzun ditzakezu,\nTelegrafoaren Bide osoan zehar.\nBadakizu ahaztuko nituzkeela, baina gau horiek gogoratzen ditut;\nbizitza argien arteko lasterketa bateko apustua besterik ez zenean.\nZure burua nire besagainean zeneukan, zure eskua nire adatsean.\nOrain pixkat hotzago jokatzen duzu, axola ez balitzaizu bezala.\nBaina niregan sinetsi, laztana, eta eramango zaitut urrun;\negunaren argira, iluntasun honetatik kanpo.\nItsasargien ibai hauetatik eta eurien ibai hauetatik urrun;\nizen horietako kaleotan bizi den herratik urrun.\nZeren eta Memoriaren kaleko argi gorri oro bisitatu dut;\nikusi dut etsipena sugarretan eztanda egiten.\nEta ez dut berriro ere ikusi nahi.\n“Barka, baina itxi dugu” dioten kartel horietatik urrun;\nTelegrafoaren Bide osoan zehar daudenak.\nTelegraph Road abestia, 1983ko Londresko Hammersmith Odeoneko kontzertu ezagunean, Alchemy albumean argitaratutakoa.\nSailkatugabeak AEB, hirigintza, musika\nPrevious Article← 39. ZENBAKIA. “FIKZIO HIRIAK”\nNext ArticleCALL FOR PAPERS. ALDIRI 42: “DOKTRINAZIO ARKITEKTURAK” →


Ester 2 EAB - Elizen Arteko Biblia\nEster 2 Elizen Arteko Biblia (EAB)\n1. Aldi baten buruan, baretu zitzaion haserrea Asuerori; baina ezin zitzaizkion erregeari ahaztu Baxtik egina eta honen aurka harturiko erabakia.\n2. Honela mintzatu zitzaizkion orduan erregeari bere funtzionarioak: «Bil ditzatela erregearentzat neskatxa gazteak, birjinak eta politak.\n3. Izenda itzazu zeure erresumako eskualde guztietan mandatariak, neskatxa birjinak eta politak Susara, erregearen haremera, ekar ditzaten; utz ditzatela emazteki horiek zaintzeko kargua duen Hegairen, erregearen irenaren, ardurapean; honek emango dizkie apaingarriak.\n4. Eta emazteki horien artetik erregearen gogoko gertatzen dena izan bedi erregina, Baxtiren ordez».Ongi iruditu zitzaion erregeari, eta horrela egin zuen.\n5. Bazen Susa hirian Mardokeo zeritzan judu bat, Jair-en semea, eta Ximeiren biloba, Benjaminen leinuko Kixen ondorengoa.\n6. Babiloniako errege Nabukodonosorrek erbesteratua zuen Jerusalemdik, Judako errege Jekoniasekin atzerriratu zituenekin batera.\n7. Bere lehengusina Hadasaren, hau da, Esterren, aitaordea zen, ez baitzuen Esterrek aitarik, ez amarik. Neska liraina zen gorputzez, eta biziki ederra. Aita-amak hil zitzaizkiolarik, Mardokeok zuen alabatzat hartua.\n8. Erregearen esana eta erabakia zabaldurik, anitz neskatxa bildu zuten Susa hirira, Hegairen ardurapean jarriz. Ester ere jauregira eraman zuten besteekin batera eta Hegairen, emakume-zainaren, ardurapean jarri.\n9. Begiz jo zuen honek Ester, oso atsegina gertatu baitzitzaion; behar zituen apaingarriak eta beste gauza guztiak eskuratu zizkion berehala; gainera, jauregikoen artean aukeraturiko zazpi neskame eman zizkion eta haremeko gelarik hoberenera eraman zuen bere neskameekin batera.\n10. Esterrek ez zuen adierazi zein herri eta zein jatorritakoa zen, Mardokeok agindua baitzion ez esateko.\n11. Mardokeo haremeko atari aurrean ibili ohi zen egunero, Ester osasunez nola ote zegoen eta nola ote zerabilten jakin nahiz.\n12. Hamabi hilabeteren buruan, emakumeentzat agindua zegoen epea bete ondoren, neskatxa bakoitzari Asuero erregearen aitzinera agertzeko txanda etortzen zitzaion. Edertzeko igurzketak honela egin ohi ziren: sei hilabetez mirra-olioz, eta hurrengo seietan emakumeek erabili ohi dituzten lurrin eta usainki gozoz.\n13. Neskatxa batek erregearen aurrera azaldu behar zuenean, apaintzeko eskatzen zuen guztia eman ohi zioten, haremetik jauregira berekin eraman zezan.\n14. Ilunabarrean sartzen zen jauregira, eta biharamun goizean beste harem batera joan ohi zen, Xaaxgaz-en, erregearen emakume-zain zen irenaren, ardurapean jarriz. Ez zen berriro erregearen aurrera agertuko, erregeak bera desiratu eta deitu ezik.\n15. Heldu zitzaion, bada, Esterri, Mardokeok alabatzat hartua zuen bere osaba Abihailen alabari, erregearen aurrera agertzeko txanda. Horretarako, emakume-zain zen Hegaik, erregearen irenak, esan ziona baizik ez zuen eskatu Esterrek. Ikusten zuten guztien onginahia bereganatzen zuen.\n16. Asueroren erregealdiaren zazpigarren urteko hamargarren hilean, hots, Tebet hilean, eraman zuten Ester erregearen aurrera.\n17. Erregeak maiteago izan zuen Ester beste emakume guztiak baino; honek bereganatu zituen, beste neskatxa guztien artean, erregearen onginahia eta amodioa. Berari ezarri zion buruan erregina-koroa, eta erregina egin zuen Baxtiren ordez.\n18. Ondoren, otordu handia eman zien erregeak buruzagi eta funtzionarioei, Esterren omenez. Zergak arindu zituen eskualdeetan, eta erregeari dagokion oparotasunez banatu zituen erregaliak.\n19. Neskatxak haremera bigarren aldiz bildu zirenean, Mardokeo atezain zegoen erregearen jauregian.\n20. Esterrek ez zuen adierazi zein herri eta zein jatorritakoa zen; hala baitzion Mardokeok agindua eta bete egiten zuen hark Mardokeoren esana, beraren ardurapean zegoenean bezalaxe.\n21. Egun haietan, Mardokeo jauregiko atezain zelarik, Bigtan eta Terex, gelazain ziren erregearen bi laguntzaileak, Asuero erregea hiltzeko asmotan zebiltzan, oso haserre baitzeuden.\n22. Mardokeok, asmo honen berri izan zuenean, Ester erreginari jakinarazi zion, eta Esterrek erregeari, Mardokeoren izenean.\n23. Ikerketa eginik, egia zela ikusi zen. Urkatu zituzten biak, eta idatzi egin zuten gertatua Erresumako Kronika Liburuan erregearen aginduz.


Kepa Altonagak Erlea aldizkariaren 3. alean argitaratutako artikulu interesgarri batean izan nuen horren berri lehenengoz: Buruxkak: ehun urte bakardadean. Eta horrek eraman ninduen Buruxkak hartu eta Amodioa izeneko artikulua irakurtzera. Bertan Etxeparek kontatzen du zelan lagun talde bat elkartu zen Biarritzen bazkaltzera. Bapo jan eta edan ondoren, bazkaltiarrak hasi ziren hitz egiten amodio, sexu eta hizkuntzari buruz, besteak beste. Hona hemen hainbat pasarte esanguratsu, garai hartarako probokazio barkaezina Ipar Euskal Herri atzerakoian. Esaldi bakoitzaren ondoan bere baliokidea jarri dugu euskara batuan, Eneko Bidegain lagun eta lankideak moldatuta:\nEuskara eta eliza. Eskuara hoin uzkur balin bada eta kilika, apezek dute hortaratua. Ez noa aski barna: hortaratua dute Galileako zurgin seme pedoilaren irakaspenek. [Euskara hain uzkur eta kilika baldin bada, apaizek horretaratu dutelako da. Are gehiago: horretaratua dute, Galileako zurgin zorritsuaren irakaspenek]. (104. or.)\nEmakumeak eta gizonak. Egiaren den bezala erraiteko, ez dira bizkitartean arrunt adimenduz berdintzen. Hurriagoa da, gizonarena; amazteak, agertu gabe bidatzen du maiz lanetako goiti-behitian, sal-erospenetan, auzoekilako urrats minberetan, argitzen, xuxentzen, hezten lagun oiesa. Izpirituaren orozbat xorrotx eta malguak badauko, emazteari, gorputzeko ahularen ordaina. [Egia den bezala errateko, ez dira, bizkitartean, adimenez guztiz berdintzen. Urriagoa da gizonarena; emazteak agertu gabe gidatzen du maiz, lanetako gora-beheretan, sal-erosketetan, auzoekiko urrats minberetan, argitzen, zuzentzen, hezten du lagun baldarra. Izpiritu bereziki zorrotz eta malguan dauka, emazteak, gorputz ahularen ordaina]. (106. or.)\nMaitasun motak. Hainbertze gizon mota, hainbertze amodio mota, horra egia. [Zenbat gizon mota, hainbat maitasun mota: horra egia]. (109. or.)\nSexu joerak. Jakin zazue beraz ene ganik, lañoki, gizonaren irritsik beroena, gurarik biziena, ez dela baitezpada emaztea; ez eta emaztearena, gizona. Bertzerik mana dezoke bere jiteak. [Jakin ezazue beraz, niregandik, eztiki, gizonaren irrika beroena, gogorik biziena, ez dela ezinbestean emaztea; ez eta emaztearena, gizona. Besterik agindu diezaioke bere senak]. (110. or.)\nMasturbazioa. Bada, ez duzue nik erraitearen beharrik jakiteko badirela gizon ala emazte, berek bakartasunean asetzen dutenak. Badira miliunka. Harri, landare, tresna, esku joko, ez da kitzikagailurik gozatzeko on etzeienik. [Bada, ez duzue nik erratearen beharrik jakiteko badirela gizon ala emazte, berek bakartasunean asetzen dutenak. Milioika badira. Harri, landare, tresna, esku joko, ez da gozatzeko on ez zaien kitzikagailurik (zirikagailurik)]. (111. or.)\nZoofilia. Zer erranen dautzuet jendearen kabalekilakoaz? Badakizue emaztearen ixuria zakurraren alderat. Nihau, behin ikusirik nago, bortuan, biarnes bat lau zangotako astaña bati lotua, geroztik hunat ez baita deus baldi nezakenik. [Zer erranen dizuet jendearen eta abereen artekoaz? Badakizue emazteak duen joera zakurrarengan. Neu, behin ikusirik nago, mendian, biarnes bat lau zangotako astama bati lotua, geroztik ez baita txundi nazakeen ezer]. (111. or.)\nEsaldi horiek sekulako eskandalua eragin zuten Euskal Herriko elizgizonen artean, askoz handiagoa Grezia eta Erromaren garaian bi mila urte lehenago idazle klasikoen gordinkeriek eragin zituztenak baino. Haien eraginez, Etxeparek jaso behar izan zituen Buruxkak liburuaren ale guztiak, eta etxean gorde. Urte luzez ez zuen berriro argirik ikusi. Eta ikusi zuenean, bigarren argitalpen batean, zentsuratuta irten zen. Altonagak dioenez, 1980. urtera arte itxaron behar izan da zentsurarik gabeko Buruxkak berriro argitaratzeko, hau da, lehen porrotetik hirurogeita hamar urte geroago.\n| 2012-05-31 : 10:46\nGaian geiago sakontzeko, Kepak guztiz gomendagarria den liburu bat idatzi zuen: Etxepare Aldudeko medikua (2006, Euskaltzaindia-EHU).\nLiburua ia triller psikologiko bat da non Etxepare medikuak Larzabalen jarraipen ideologikoaren biktima bezala ageri da, oraindik itzali ez den eboluzionismoaren kontrako gurutzadan. Are gehiago Larzabal apaiza Etxepareren adiskide/arerio ideologikoaren harreman paranoikoak pelikula baten gidoi bezala har daiteke, Iparraldeko gainbeheraren lekuko bezala (urte haietan biztanleria zati handi bat galdu zuen garaia zen). Krisi ekonomiko eta demografiko horretan euskal idazle laiko bakartiak Elizaren boterearen hatsaparretan.\n| 2012-05-31 : 12:08\nDena esan behar. Bada eliza eta eliza. Jean Etxepare medikuaren berri nik ez neukan harik eta behin Belokeko monasteriora juan eta bertako abade batekin berba egin eta harek Buruxkak liburua oparitu. Izan zituela gizon honek etsaiak apaizen artean? ez dut nik ezetzik esango. Baina lagunak ere bai.\n| 2012-05-31 : 12:10\nGorago aipatu den liburua dela eta ("Etxepare Aldudeko medikua"), hona hemen hiru lotura interesgarri:\nArgitalpenaren albistea Elhuyarren\nLiburua jaisteko aukera Euskaltzaindian\nKritika iruzkina Kritiken Hemerotekan


Maurice Ravel: bere herrialdean sinesten zuen euskal musikagilea | Bizkaia Talent\nEuskaldun batzuk historian zehar\nMaurice Ravel: bere herrialdean sinesten zuen euskal musikagilea\nMaurice Ravel 1875eko martxoaren 7an jaio zen Lapurdiko Ziburuko euskal herrian, eta XIX. mendeko azken hamarkadetatik Bigarren Mundu Gerraren hasierara arte doan epealdi sortzaile bikaineko musikagile handienetakoa da.\nLehen mailako erreferentea zen musika klasikoko zaleentzat, baita herri-erreferentea ere, honako lan hauei esker, batik bat: 1936. urteaz geroztik filmetako soinu-bandako funtsezko elementu bihurtutako “Bolero“ (Akira Kurosawak 1950ean estreinatutako eta maisulantzat hartutako Rashōmon japoniarrean ere bai) edo arrakasta handiko abestiak 1961ean idatzitako Gilbert Bécauden Et maintenant lanarekin.\n“1901” urtean, Erromako Sari Nagusira aurkeztu zen, eta, lortuz gero, agerikoa zen irabazlearen ibilbidea modu ofizialean sendotuko zela. Bigarren saria erdietsi zuen Myrrha izenburuko kantatari esker. Epaimahaiaren gustu kontserbadoreetara egokitzeko estiloaren arabera idatzi zuen, nahiz eta Ravelek pianorako Jeuxd’eau lanean arakatutakoarekin inolako zerikusirik ez zeukan, azken horretan pianoaren goi-erregistroei sonoritate berriak atera zizkiola kontuan hartuta. Beste hirutan ere parte hartu zuen, 1902an, 1903an eta 1905ean, baina ez zuen inoiz sari preziatua lortu. Azken urte horretan aurretiazko probetan kanporatu zutenez, sekulako eskandalua sorrarazi zuen prentsan, eta, horren ondorioz, kontserbatorioko zuzendariak ere galdu zuen bere kargua.


Paddle surfa Zumaian - Escuela de Surfing Zumaia\nPADDLE SURF IBILBIDEAK\nZumaia itsasotik ezagutuz\nSurfing Zumaiak Stand Up Paddle Surf egiteko aukera eskaintzen dizu eta modu horretan Zumaiako hainbat txoko ezberdin ezagutzeko aukera. Stand-up paddle surf-a pertsona eta adin guztietara egokitzen den kirola da, bakarrik, familian edo lagun artean egiteko aproposa.\nItsasoaren egoera, mareak eta ikasle kopurua kontuan izanik, Surfing Zumaiak hiru ibilbide ezberdin proposatzen dizkizu kirol hau eginez eta euskal kostaldeko leku harrigarriak ezagutzeko. Hona hemen gomendatutako leku batzuk: Itzurungo hondartza, Santixoko hondartza, Flysch ospetsua edota urola ibaian zeharkatzea stand-up paddle surfean.\nIbilbide hau Zumaiako erdigunean hasten da. Paddle surf eginez gozatuko duzu Bedua inguruko uharteak eta meandroak paddle surf taularen gainean ikusiz.\nIbilbidea oso polita eta familia zein lagunekin egiteko oso apropias. Kirola egin bitartean bertako paisana, ekosistema, fauna eta flora miresteko aukera paregabea izango duzu.\nItzurundik Algorrirako ibilbidea ezagunena da Zumaiako bisitarien artean. Ibilbide horretan, Flysch ospetsua ikusi eta miresteko aukera izango duzu, eta gure eskolan ibilbide hau paddle surf taula gainean egiteko aukera eskaintzen dizugu.\nIbilbide hori Itzurun hondartzan hasten da, eta hondartzatik abiatuta bertako koba eta itsas labarretara hurbilduko gara. Koba eta itsaslabarrak ikusi hondoren, Algorriko hondartza magikoruntz joango gara paddle surf eginez.\nItzurun Zumaiako hondartzarik lasaiena da. Itsasargiaren dikeak babesten du hondartza hau, eta nekez izaten du olaturik. Horregatik, hondartza ezin hobea da egun polit bat pasatzeko familian stand up paddle surf eginez.\nStand-Up Paddle Surf Ibilbideak


Nafarroako Museoak 'bizitzaren igandeak' zalantzan jarriko ditu Kultura Garaikideari buruzko III. Ikastaroan\nRamon Andresek zuzendutako ‘Formen eta musikaren egunak’ izenburupean jardunaldietan, urriaren 1etik 6ra egingo dira, José M. Sánchez-Verdú, Eva Lootz, Arturo Leyte edo Érik Bullot artista eta intelektual ezagunek hartu dute parte.\nNafarroako Museoaren Kultura Garaikideko Ikastaroak bere hirugarren edizioa ospatuko du aurten ere, urriaren 1, 4, 5 eta 6an, Nafarroako Museoak antolatuta eta Ramon Andres saiakeragile, poeta eta musikagileak zuzenduta. Formen eta musikaren egunak izenburupean, jardunaldiek kulturaren kontzeptua "bizitzaren igandea” dela zalantzan jarriko dute, "existentzian errotiko inplikazioa" eskatzen duelako ideian sakonduz.\nAurtengo edizioaren aurkezpena Ignacio Apezteguía Kultura-Vianako Printzea Erakundeko zuzendari nagusiak, Mercedes Jover Nafarroako Museoko zuzendariak eta Ramon Andres ikastaroaren komisarioak egin dute.\nApezteguiak gogorarazi duenez, aurtengo ikasturtea Arte guztia Garaikidea da proiektuaren testuinguruan kokatzen da, Nafarroako Museoaren apustu gisa, "egungo denborara eta gizarteak eta, bereziki, publikoek arteaz gozatzeko eskatzen duten modu berrira egokitzeko asmoz, erakusketa-programaziotik, ikerketa-lanetatik eta hedapenetik eta hausnarketatik".\nLau arratsaldetan zehar, 18:00etatik 21:00etara, hausnarketa horietan sakonduko dute parte-hartzaileek, gai horietan adituak diren artisten, pentsalarien, zinemagileen, musikarien, unibertsitateko irakasleen eta museoetako profesionalen eskutik, eta haiekin hitz egin ahal izango dute hitzaldien amaieran. Planteatutako hausnarketek 1972eko Iruñeko Topaketa mitikoen berrogeita hamar urte inguruko etorkizuna hartuko dute kontuan. Ikastaroa amaitu ondoren, txostenen grabazioa Kultura Nafarroaren webgunean jarriko da eskuragarri.\nParte hartzeko matrikula online da eta epea gaurtik irailaren 27era arte izango da. Ikastaroari buruzko informazio guztia esteka honetan edo zalantza eta kontsulta telefono honetan dago: 948 291331 (10:00etatik 14:00etara).\nIzen-emate orokorraren kostua 10 eurokoa da, 5 euro matrikula murriztua eta doakoa langabezian dauden pertsonentzako. Gainera, ikastaroa, Eunate Elkartearen laguntzarekin, zuzeneko azpitituluekin eta zeinu-mintzairarekin jarraitu ahal izango da.\nIkastaroaren zuzendariak, Ramon Andresek, azaldu duen bezala, hirugarren edizio hau galdera honetatik abiatzen da: "Pentsamendua, artea, musika, zinema, XVII. mendeko Holandako pinturari dagokionez, Hegelek sortutako “bizitzaren igandeak" kontzeptuaren parte al dira?".\nHorrela, ikastaroak "ezetz" erantzuten saiatuko da, "Arteak, lehen eta orain, existentzian inplikazio erradikala izatea eskatzen baitu". "Ezin da iganderik egon ez pentsamenduan ez sormenezko zereginean. Munduko asteko egun bakoitza beharrezkoa da kulturak, bilaketa eta ezagutza-esperientzia gisa ulertuta, hartzen duen konpromisorako", adierazi du Andresek.\nIkastaroa urriaren 1ean, ostirala, hasiko da, Jose M. Sanchez-Verdú konposizio eta musikologia adituaren hitzaldiarekin. Hitzaldiaren izenburua "Hacia la luz: pensamiento y materia en la creación musical" da. Jarraian, Eva Lootz artistak "El vino que con los ojos se bebe..." konferentzia aurkeztuko du.\nUrriaren 4an, astelehenean, "Crucifixiones y arte moderno. El caso Dalí" hitzaldia izango da, Juan José Lahuertaren eskutik, Bartzelonako Arkitektura Eskolako Artearen Historiako irakaslea. Ondoren, Arturo Leytek, 2016 arte Vigoko Unibertsitateko Filosofia katedradunak, "El arte a la deriva" gaiari buruz hitz egingo du.\nUrriaren 5ean, asteartea, "Días sin pausa. En torno a las vexations de Erik Satie", Carmen Pardorekin, Gironako Unibertsitateko irakasle titularra eta Bartzelonako Unibertsitateko Soinu Arteko Masterreko irakaslea. Ondoren, Elías Querejeta Zine Eskolako (EQZE) zuzendari Carlos Muguiro eta Bourgeseko (Frantzia) Arte Ederren Eskola Nazionaleko teoriko eta irakasle Érik Bullot "Genealogía y porvenir del cine" gaiari buruz hitz egingo dute.\nAzkenik, urriaren 6an, asteazkenean, Maria Bolaños Eskultura Museo Nazionaleko (Valladolid) zuzendariak "El museo, máquina de relaciones" gaia jorratuko du. Ondoren, Niño de Elche (Francisco Contreras) artista indisziplinar eta flamenko ohiak perfomance bat egingo du ahotsaren inguruan. Ikastaroaren zuzendariak itxiko du zikloa.\nJardunaldiek iraun bitartean, Kultura Garaikideari buruzko III. Ikastaroak Iruñea "pentsamendu eta dibulgazio-gune" bihurtu nahi du, "hain ezaguna eta, aldi berean, aski ezaguna ez den zerbaiten inguruan, kultura garaikidearen inguruan".\nBere lehen edizioaren gaia, 2019an, "Kultura, laborantza eta gurtza" izan zen. Fenomeno konplexu baten hainbat ikuspegi izan zituen, eta Concha Roldan Panaderok zuzendu zuen, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Nagusiko Filosofia Institutuko zuzendariak.\nBigarren urtea (2020) Pensar la contemporaneidad en tiempos de incertidumbre deitu zen. Imanol Aguirre Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle eta EDARTE taldeko zuzendariak zuzenduta, garaikidetasunaren inguruko hausnarketa sakona egin zuen.\nEzker eskuin: Susana Irigaray, Museoetako Zerbitzuetako zuzendaria; Mercedes Jover, Nafarroako Museoko zuzendaria; Ramón Andrés, ikastaroko zuzendaria; eta Ignacio Apezteguía, Kultura- Vianako Printzea Instituzioko zuzendari nagusia.


Euskaldunon Egunkaria, 1995-3-3\nEuskal herriko historiak aitzina jo izan duen ahala, berari eta bere hizkuntzari egindako justifikatugabeko eraso bortitz izkutu eta agerikoak ugaritzen bide dira, nonnahi kausi daitezke eta gehixegi miatu edo arakatu beharrik ez dago. Euskaraz bizitzeko sortutako eragozpenak oro hamaika modu ezberdinez gauzatu egin dira. Literaturak ere, besteak beste, jasan behar izan zuen erdalen enbata, eta egun, Etxepareren lana ezagutzen badugu, ezta gauza bera gertatzen Logras, Etxegarai, edo Elsoren, demagun, idazkiekin. Bakoitzak bere kontuak atera ditzala. Euskal eskuidatzi ugari apalategi ahaztuetan gordetzen dira oraino, hezetasunak jan ez ditueno bederen. Batzuetan diru aferak, besteetan interes eskaxa,..., arrazonamenduak badira laketgarri nahi adina. Oraiko honetan, horrelako adibide berezi bat ekarriko dugu literatur txoko estonagarri hontarat.\nUgariak baino ugariagoak kristau dotrina gaitzat duten euskal lanak. Gehienak, egia esan behar bada. Eta horrelakoetan, zensura eklesiastikoak ere bazeuden, oroit bestenaz Larramendik Mendibururen Katetxima luzea eskuidazkiarendako eginikoa, horren latza ezen lanaren arrastorik egun ez dela geratzen. Alabaina, sekula ez da gertatu Gerrikori gertatutakoa, inoiz euskara bera zensuraren arrazoi bakarra suertatu ez baita. Nolatan uler liteke euskara zensuragarria dela lan baten argitalpena ukatzeko lai?.\nJose Inazio Gerriko (1740-1824) Gipuzkoako Segura herrian sortu zen, bizitzaz nahiz gogoz Mutiloarra izan arren. Bere ikasketak Españan burutu ostean Mutiloara apaiz abiatu zen betiko. Bere lan bakarra 1805. urtean inguru ondu zuen. Bada kristau dotrina eta historia sakratuaren azalpen luze xamarra, ohizko itaun erantzun moldeari jarraikiz. Gerriko ohizkoak ziren zensura oztopogarri guzietatik iragazten hasi zen. Lehendabizikoa Gipuzkoako apezgoaren Arziprestazgo nagusiarena, aisa pasatu zuena; geroxeago Iruñeko ohizko epaitegi eklesiastikoaren onarpena arazorik gabe erdietsi zuen. Frantsestealdiarekin prozesuak etena jaso zuen, baina gerra amaitu zenean, lizentziak atzemateari berriro ekin zion gogor gure Gerrikok. Orduan famatua zen Frai Franzisko Etxeberria Azkoitiko frantxiskotarrak bere oneritziak jakinarazi zizkion, eta hau guziarekin erret kontseiluaren onespena zen argitara eramateko falta zitzaion gauza bakarra.\nBaina den dena hain errez bide zenean, kontseiluak erderazko itzulpen osoa eskatu zion Gerrikori bere lana epaitu ahal izateko. Honek arrazoi frango erabili zituen bere buruaren alde baita bere lanaren balioa bermatzeko ere. Zensore gehiago eskatu zituen, euskaldunak barne, eta lan osoa ez itzultzeko eskatu ere bai. Halarik ere, hau ez zitzaion ezertarako ere balio, eta fiskalak berean tema jarraitu zuen. Azkenekoz lanaren argitaratzeko lizentzia ukatu zioten 1820. urteko urtarrilaren 20an.\nUrte batzuk beranduxeago bai agertu zela, baina Gerriko gixajoak ikusi ere ezin izan zuen, ordurako zegoenekoz hila baitzen. Lanaren izenburu osoa hauxe dugu: Cristau doctriña guztiaren esplicacioaren sayaquera, euscarazco platica edo doctriñetan partituric, Jose Ignacio de Guerrico Mutiloco beneficiaduac eguiña, Tolosan agertu zen 1858. urtean Mendizabalen moldiztegian. Bi ale mardulak ziren, bien artean mila orrialdetik gorako lana eskeiniaz. Harrez geroztik ez da berriro argitaratu. Egun ere zensura ote?