PDF (367 KB - 18 orri.)\nHerri Arduralaritzaren Euskal Erakundea (IVAP) 1983. urtean sortu zen, eta, harrezkero, hainbat erregelamenduk arautu dute haren egitura eta funtzionamendua. Hain zuzen ere, erregelamendu horietan dago zehaztuta zer egiteko eta eskumen esleitu zaizkion organismo horri sorkuntza-legearen bidez eta erakundearen jardun-eremuei aplikatu beharreko beste lege eta arau batzuen bidez. Orobat, zehaztuta dago zer-nolako barne-antolamendu instituzionala izango duen erakundeak, gomendatu zaizkion egitekoak eta eskumenak betetzeko.\nOrganismoaren egiturari eta funtzionamenduari buruzko erregelamenduek etengabe eguneratu beharrari erantzun izan diote beti, kontuan hartuta administrazio publikoek zer premia dituzten erakundearen jardun-arloei dagokienez, eta zer joera, lan egiteko modu eta tresna dauden une bakoitzean, gugandik gertu dauden inguruneetan eta beste ingurune batzuetan. Gainera, erregelamendu horietan, aintzat hartu da tresna eta teknika egokienak eduki behar direla, administrazio publikoen kudeaketa aurreratua garatu ahal izateko.\nIVAPen egitura organikoari buruzko egungo dekretuaren eduki gehienak indarrean daude eta egokiak dira, jardun-arlo gehienei dagokienez.\nHala ere, terminologiaren arloko eskumenak eta egitekoak beren gain dituzten Eusko Jaurlaritzako administrazio-unitateek –alegia, hizkuntza-politikaren arloko eskumena duen sailak eta Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak– terminologia-arloaren egituraketa organikoa aztertu, eta ondorioztatu zuten premiazkoa zela arlo horretako egitekoak –orain arte hainbat organoren bidez betetzen zirenak– organo bakar batean elkartzea, zeren eta, hori horrela izanda, arreta hobea eskainiko baita eta arloa hobeto garatuko baita. Bestela esanda, nahitaezkoa da terminologia-arloak are arreta espezializatuagoa jasotzea.\nHerri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen Araubide Juridikoari buruzko uztailaren 27ko 16/1983 Legeak IVAPi esleitzen dizkio, besteak beste, eskumen hauek: euskara Administrazio publikoan sartu, hedatu, aplikatu eta normalizatzea, bai eta administrazio-hizkera finkatzea ere, Euskararen Erabilera Normalizatzeko Oinarrizko Legean xedatutakoa betez. Horiek horrela, pentsatu da aproposena dela terminologiari dagozkion egiteko guztiak Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundean elkartzea, eta, beraz, organismo horren esku uztea, batetik, hizkuntza-politikaren arloko eskumena zuen sailari lehen zegozkion egitekoak eta, bestetik, Euskararen Aholku Batzordeari buruzko uztailaren 28ko 99/2020 Dekretua indarrean jarri zen arte erakunde horren terminologia-batzorde iraungiak garatzen zituenak.\nEgiteko eta eskumen horiek guztiak IVAPera ekarriz eta lehendik haren gain zeuden egiteko eta eskumenekin elkartuz, administrazio-eremu garrantzitsu bat sendotuko da terminologiaren esparruan; izan ere, behar bezala garatzeko, arreta espezializatua beharko du, hau da, Itzultzaile Zerbitzu Ofizialean atal gisa txertatuta jasotzen duen baino arreta handiagoa behar du terminologia-arloak.\nHorrenbestez, zerbitzu espezializatu berri bat txertatu beharra dago IVAPen egitura organikoan –hain zuzen ere, Euskara Zuzendariordetzaren barruan–, organismo horrek terminologiaren eremuan dituen eskumen eta egitekoei erantzuteko.\nZerbitzu hori sortzeak berekin dakar orain arte indarrean egon den IVAPen egitura-dekretua aldatzea, eta zerbitzu berria eta egitekoak arautzea. Horrez gainera, zerbitzu hori sortzeak IVAPeko unitateen erregulazioari eragingo dizkion aldaketak jaso behar dira; batez ere, Itzultzaile Zerbitzu Ofizialari dagozkionak.\nHoriek horrela, Eusko Jaurlaritzaren Zerbitzu Juridiko Nagusiak legezkotasunari buruz eman duen txostenarekin bat etorriz, Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuaren proposamenez, lehendakariak aldez aurretik onarturik, eta Gobernu Kontseiluak 2021eko maiatzaren 4an egindako bilkuran gaia eztabaidatu eta onartu ondoren, honako hau\n1. artikulua.– Izaera, araubide juridikoa, misioa eta balioak.\n1.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen Araubide Juridikoari buruzko uztailaren 27ko 16/1983 Legearen 1. artikuluan jasotakoaren arabera, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea organismo autonomo administratiboa da, eta funtzio publikoaren arloko eskumena duen sailari atxikita dago.\n2.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak nortasun juridiko propioa du, eta helburuak betetzen jarduteko gaitasun osoa; haren jarduera Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko organismo autonomoei aplikatu beharreko arauen bidez erregulatuko da.\n3.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen misioa da EAEko administrazio publikoekiko elkarlanean aritzea, herritarrei ematen dieten zerbitzua efikazagoa, efizienteagoa eta elebiduna izan dadin. Lankidetza hori zerbitzu publikoaren balio komunetan oinarritzen da, eta honako hauen bidez gauzatzen:\n– EAEko administrazio publikoetako langileak hautatzea eta etengabe prestatzea.\n– Administrazioan euskararen erabileraren normalizazioa sustatzea.\n– Itzulpen ofizialak egitea eta euskarazko terminologia juridiko-administratiboa lantzea.\n– Hizkuntza-arloko eta arlo juridiko-administratiboko aholkularitza eskaintzea eta ikerketak egitea.\n4.– Misio hori betetzeko, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak funtzio publikoari buruzko legeek oinarrian dituzten printzipioen arabera lan egingo du, eta bereziki honako hauen arabera: herritarrei eskaini beharreko zerbitzu publikoaren etika; kudeaketan erantzukizunez jardutea; efizientzia; efikazia; ekitatea; gardentasuna, eta erakundearen barruko eta erakundearteko lankidetza. Orobat, beste printzipio eta balio batzuek ere gidatuko dute haren jarduera: berrikuntzaren eta hobekuntzak sartzearen aldeko jarrera izan eta horiek sustatzea; erakundeko langileek erabakiak hartzeko prozesuetan parte hartzea; kalitatea kudeatzea; euskararen normalizazioaren aldeko konpromisoa izatea; Administrazio barruko zein kanpoko bezeroek zerbitzua irispidean izatea; aukera-berdintasunaren eta emakumeen eta gizonen arteko tratu-berdintasunaren printzipioak betetzea, eta ingurumena errespetatzea.\na) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko eta ente instituzionaletako langileak hautatzea, betiere IVAP organismo autonomoa atxikita dagoen sailean funtzio publikoaren arloko eskumena duen zuzendaritzarekin koordinatuta, hargatik eragotzi gabe hezkuntza-, osasun- eta polizia-arloetako sail eskudunek irakaskuntzako, osasun-arloko eta Ertzaintzako langileei dagokienez eskuordetuta dituzten eskumenak. Horretarako, funtzio publikoari buruzko oinarrizko legeetan ezarritakoaren arabera, erakundeari atxikita geratuko dira hautaketa-prozesuak antolatzeko diren organo espezializatu eta iraunkor guztiak.\nb) EAEko beste administrazio publiko batzuetako langileak hautatzea, administrazio horiek beroriek eskatzen badiote, eta EAEko administrazio publiko guztiek sustatutako hautaketa-prozesuetako epaimahaietan parte hartzea, funtzio publikoari buruzko legeetan xedatzen denarekin bat etorriz.\nc) Estaturako gaikuntza duten toki-administrazioko langileak hautatu eta prestatzea, Euskal Autonomia Erkidegoan.\nd) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko langileak prestatzea, eta EAEko gainerako administrazio publikoekiko lankidetzan aritzea hango langileak prestatzeko.\ne) Euskara Administrazio publikoan sartu, zabaldu, ezarri eta normalizatzea eta euskarazko administrazio-hizkera finkatzea, Euskararen Erabilera Normalizatzeko azaroaren 24ko 10/1982 Oinarrizko Legean eta aplikatu behar den gainerako araudian xedatutakoa betetzeko.\nf) Hizkuntza-eskakizunak egiaztatu ahal izateko, jendeak euskaraz zenbat dakien ebaluatzeko proben edukia eta modua zehaztea, betiere funtzio publikoari buruzko lege orokorretan jasotakoarekin bat etorriz, eta irakaskuntzako, osasun-arloko eta Ertzaintzako langileei buruzko lege espezifikoetan xedatutakoaren arabera.\ng) Hizkuntza-eskakizunak egiaztatu behar direnean, EAEko edozein administrazio publikotan sartzeko hautaketa-prozesuetako epaimahaietan parte hartzea, betiere funtzio publikoari buruzko lege orokorretan jasotakoarekin bat etorriz, eta irakaskuntzako, osasun-arloko eta Ertzaintzako langileei buruzko lege espezifikoetan xedatutakoaren arabera.\nh) Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoetako langileen hizkuntza-arloko gaitasuna indartzea, horretarako jarduerak antolatzea eta gaitasuna ebaluatzea, betiere funtzio publikoari buruzko legeetan ezarritakoarekin bat etorriz.\ni) Itzulpenak, interpretazio-lanak eta terminologia-lanak egitea administrazio publikoentzat, eta gizartearentzat, oro har, terminologiaren alorrean, euskararen eta gaztelaniaren arteko itzulpenak zehatzak eta juridikoki baliokideak direla bermatuta.\nj) Administrazio publikoen eta zuzenbide publikoaren funtzionamenduaren eta antolaketaren inguruko ikerketak eta azterlanak egin, aholkularitza eman, dokumentazioa landu, informazioa zabaldu eta argitalpenak egiteko jarduerak antolatzea, aurrera eramatea eta bultzatzea, zerbitzu publikoa etengabe hobetu eta zerbitzu horren efikazia eta efizientzia areagotzeko.\nk) Euskal Autonomia Erkidegoak eta EAEko administrazio publikoek legeen, finantzen, ekonomiaren, gizartearen eta estatistikaren arloan edo beste edozein arlotan dituzten berezitasunak ikertu, irakatsi eta ezagutzera emateko jarduerak antolatzea, aurrera eramatea eta bultzatzea.\nl) Espainiako zein atzerriko antzeko beste entitate batzuekin truke-harremanak izatea eta hitzarmenak egitea.\n3. artikulua.– Kudeaketa-sistema.\n1.– Azaldutako xedeak lortzeko, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak prozesuen araberako kudeaketa-sistema bat baliatuko du, etengabeko hobekuntzan eta berrikuntzan oinarritua.\n2.– Lau urtean behin, plan estrategiko bat idatzi eta onartuko da, eta, plan hori garatu eta ezartzeko, kudeaketa-planak idatzi beharko dira urtero.\n3.– Organismoaren jarduera prozesuetan oinarritzen da, eta horien bidez deskribatzen eta dokumentatzen da zer egiten duen organismoak; prozesuok jarduera-kate bat dira, eta produktu edo zerbitzu jakin bat sortzen ari den artean balioa erantsia ematen dute.\nHauek dira Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen gobernu-organoak:\na) Zaingo Batzordea.\n5. artikulua.– Zaingo Batzordea.\n1.– Zaingo Batzordea kide anitzeko organoa da, eta erakundearen jardueren plangintza orokorra, ikuskapena eta jarraipena egiteko ardura du.\n2.– Hauek dira Zaingo Batzordea osatuko duten kideak:\na) Batzordeburua: funtzio publikoaren arloko eskumena duen sailaren titularra.\nb) Batzordeburuordea: toki-administrazioaren arloko eskumena duen organoaren titularra.\n– Lurralde historikoetako diputatu nagusiak edo haiek ordezko aukeratzen dituztenak.\n– Funtzio publikoaren arloko eskumena duen sailburuordea.\n– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen zuzendaria.\n– Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioaren ordezkari bat lurralde historiko bakoitzeko, zeina IVAP atxikita dagoen Eusko Jaurlaritzako sailaren titularrak izendatuko baitu.\n– Euskal Autonomia Erkidegoko toki-administrazioaren ordezkari bat lurralde historiko bakoitzeko, zeina ordezkaritza handiena duen EAEko udalerrien elkarteak izendatuko baitu.\nd) IVAPeko Koordinazio eta Kudeaketako idazkaria izango da Zaingo Batzordeko idazkaria; hitza izango du, baina botorik ez.\n3.– IVAPeko Zaingo Batzordearen eskumen propioak izango dira Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen Araubide Juridikoari buruzko uztailaren 27ko 16/1983 Legearen 10. artikuluan ezarrita daudenak.\n1.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen zuzendaria Gobernu Kontseiluaren dekretu baten bidez izendatuko da, bai eta kargutik kendu ere, organismo autonomoa atxikita dagoen saileko titularrak proposatuta.\n2.– Hauek dira zuzendariaren egitekoak:\nb) Erakundeko zerbitzuak eta unitateak zuzendu, bultzatu eta kontrolatzea, egitekoak bete ditzaten.\nc) Erakundeko langileen buru izatea, eta, egin behar denean, izendapen librez bete beharreko lanpostuetako langileak izendatu eta kargutik kentzea.\nd) Aurrekontuaren aurreproiektua bultzatu eta gainbegiratzea eta aurrekontu-exekuzioari jarraipena egitea, indarrean dagoen aurrekontu-araudia betez.\ne) Aurrekontua exekutatzeko eragiketak egitea; hain zuzen ere, Euskadiko aurrekontu-araubidearen arloan indarrean dauden lege-xedapenen testu bateginaren 111. artikuluan jasota daudenak (maiatzaren 24ko 1/2011 Legegintzako Dekretuaren bidez onartu zen testu bategin hori), ezertan eragotzi gabe Euskal Autonomia Erkidegoko aurrekontu orokorren legeek gastua baimentzeari dagokionez erabakitzen dutena.\nf) Kontratazio-organo gisa jardutea, organismo autonomoari gomendatutako egitekoak eta arloak bete ahal izateko behar diren kontratazio-espedienteetan, baldin eta ordenamendu juridikoak eskumen hori ez badu beste organo batzuen eskuetan utzi.\ng) Ikasketa-planak, jarduera-programak, tituluak eta hautaketako eta prestakuntzako sistemak eta prozesuak proposatzea, gero organo eskudunak onar ditzan.\nh) Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak eskainitako prestakuntza-jardueren homologazioa onartzea.\ni) Erakundeak antolatutako jardueretan parte hartzen duten pertsonei diziplina akademikoko arauak aplikatzea.\nj) Organismo autonomoaren berezko helburuak betetzeko egindako prestakuntza-jarduerengatik eta elkarlan zehatzengatik eman behar diren ordainsariak onartzea, ezarrita dauden aurrekontu-kontsignazioen barruan.\nk) Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea atxikita dagoen saileko sailburuari proposatzea zer prezio publiko ezarri behar diren erakundearen jarduerak egiteagatik eta zerbitzuak emateagatik.\nl) Administrazio publikoetako hautaketa-prozesuetan parte hartu behar duten epaimahaikideak izendatzea, izendapen horiek egitea IVAPen eskumena den kasuetan.\nm) IVAP osatzen duten zerbitzuen helburuak bete eta dagozkien egitekoak aurrera eramateko behar diren deialdiak eta ebazpenak onartzea.\nn) Erakundeak antolatzen dituen prestakuntza-jardueretan parte hartu izana egiaztatzen duten tituluak, diplomak eta ziurtagiriak egitea; erakundearen erregistroan hizkuntza-eskakizunen bat lortu izana jasota badago, horien egiaztagiriak egitea, eta erakundearen erregistroan jasota dagoen beste edozein gairi buruzko ziurtagiriak egitea.\no) Legeak haren esku utzitako beste edozein eskumen, eta, IVAPen eskumen propioa izanik, Zaingo Batzordearen esku utzi ez den edozein.\n3.– Aurreko apartatuan jasotako eskudantziak Koordinazio eta Kudeaketako idazkariaren esku edo, salbuespenez, erakundearen zuzendariorderen baten esku utz ditzake zuzendariak, betiere gai honen inguruan indarrean dauden legeei jarraituz.\nHerri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen zuzendariaren mende egongo dira unitate hauek:\n1.– Unitate organikoak.\na) Koordinazio eta Kudeaketako Idazkaritza; haren barruan, honako hauek daude:\nb) Hautaketa eta Prestakuntzako Zuzendariordetza; haren barruan, honako hauek daude:\nc) Euskara Zuzendariordetza, eta haren barruan:\n– Terminologia Zerbitzua.\na) Estrategia Batzordea: zuzendaritzako prozesuak kudeatzea izango du eginkizun, eta zuzendariak, Koordinazio eta Kudeaketako idazkariak eta erakundeko bi zuzendariordeek osatuko dute.\nb) Koordinazio Batzordea: erakundeko unitateen jarduna koordinatua izan dadin –hain zuzen ere, erakundearen helburuak betetzeko–, Koordinazio Batzordea eratuko da, eta honako hauek osatuko dute: Estrategia Batzordeko kideek, zerbitzuburuek, EVETUko arduradunak eta, dituzten egitekoen zeharkakotasuna edo irismena aintzat hartuta, Estrategia Batzordeak aukeratzen dituen beste kide batzuk. Zuzendariaren kargua hutsik badago, edo zuzendaria absente edo gaixorik badago, batzordeburua Koordinazio eta Kudeaketako idazkaria izango da.\nc) Gaien araberako prozesuak kudeatzeko batzordeak: erakundearen kudeaketa-sistemak oinarrian dituen prozesuak kudeatzeko, batzordeak sortuko dira esparruen edo gaien arabera. Batzorde horien egiteko nagusiak hauek izango dira: indarrean diren prozesuei buruzko dokumentazioa eguneratuta mantentzea; adierazleen eta kasuan kasuko hobekuntza-planen jarraipena egitea, eta hobekuntza zehatzak proposatzea hurrengo kudeaketa-aldirako.\n1.– Koordinazio eta Kudeaketako Idazkaritzak erakundeko zerbitzu eta unitate organiko guztiak koordinatuko ditu.\n2.– Esandakoez gainera, egiteko hauek ere izango ditu Koordinazio eta Kudeaketako Idazkaritzak:\na) Zaingo Batzordearen Idazkaritzaz arduratzea eta batzorde horretan hartutako erabakiak betetzen direla zaintzea.\nb) Zuzendariaren eskumenak ezertan eragotzi gabe, Zerbitzu Orokorrek, Azterlan eta Argitalpen Zerbitzuak eta Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskolak (EVETU) dituzten egiteko guztiak koordinatu, sustatu, programatu eta gainbegiratzea.\nc) Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskolaren (EVETU) artezkaritza-kontseiluko burua izatea.\nd) Idazkaritzak esleituta dituen baliabide material eta ekonomikoak eta giza baliabideak koordinatu eta gainbegiratzea.\ne) Koordinazio eta Kudeaketako Idazkaritzarenak edo haren barruko zerbitzuenak diren egitekoei buruzko prozesuak kudeatzeko batzordeak koordinatu eta gainbegiratzea.\nf) IVAPen Zuzendaritzaren eskuetan utzitako eskumenak egikaritzea zuzendariaren kargua hutsik dagoenean edo zuzendaria absente edo gaixorik dagoenean, baldin eta eskumen horiek beste organo baten eskuetan utzi ez badira, eskuordetza bidez, zuzendariaren kargua hutsik geratu aurretik edo zuzendariaren absentzia edo gaixotasuna gertatu aurretik.\n3.– Helburuak betetzeko, egitura hau izango du Koordinazio eta Kudeaketako Idazkaritzak:\n1.– Zerbitzu Orokorrak zuzenean Koordinazio eta Kudeaketako idazkariaren mende egongo dira, eta laguntza eskaintzeko unitatea izango dira; hain zuzen ere, Idazkaritzak dituen eskudantziak behar bezala egikaritzeko eta IVAPeko gainerako zerbitzuei beren eginkizunetan laguntzeko.\n2.– Helburuak betetzeko, Zerbitzu Orokorrek egiteko hauek izango dituzte:\na) Erakundeko langileak administratu eta kudeatzea, hargatik eragotzi gabe unitate bakoitzeko arduradunei dagokien mendetasun funtzionala.\nb) Erakundearen baliabide ekonomikoak kudeatzea, eta aurrekontuaren aurreproiektua egiteko lanak eta aurrekontu-exekuzioaren jarraipen-lanak koordinatzea.\nc) Herritarrei arreta eskaini eta informazioa ematea, eta agirien sarrera- eta irteera-erregistroaz arduratzea, erakundeko gainerako unitateekiko elkarlanean.\nf) Erakundearen aholkulari juridikoa izatea.\ng) Entitate ofizial edo pribatuekiko lankidetzan aritzeko hitzarmen eta akordioetarako proiektuak egitea.\nh) Administrazioaren antolaketari eta sinplifikazioari buruzko azterlanak egitea sustatzea eta horiek kudeatzea; horien bidez, prozedurak hobetu eta hobekuntzak martxan jartzea sustatu nahi da, ezertan eragotzi gabe administrazio-berrikuntzaren arloko organo eskudunek dituzten eskumenak.\ni) Barruko kudeaketako prozedurak sortu, ezarri eta garatzea, erakundeak emandako zerbitzuetan kalitatea etengabe hobetzeko behar diren tresnak eskaini ahal izateko erakundeko unitate eta zerbitzu guztiei.\nj) Aplikazio informatikoen azpiegitura sustatu eta kudeatzea, ekipamendu informatikoak erosi eta mantentzea eta zerbitzu guztiei informatikaren arloko laguntza teknikoa eskaintzea.\nk) Erakundearen artxiboa eta liburutegia nahiz dokumentazio-zentroa kudeatu eta, gainerako zerbitzuekin koordinatuta, haien eskumenekoak diren gaiei buruzko bibliografia eskuratzeko politika zehaztea.\nl) Emakumeen eta gizonen berdintasunari buruz indarrean dagoen araudian aurreikusitako neurriak bete daitezen bultzatzea eta neurri horiek koordinatzea.\no) Zerbitzuaren eskudantzien esparruan sartzen diren edo ordenamendu juridikoak gomendatutako gainerakoak.\n2.– Helburuak lortzeko, Azterlan eta Argitalpen Zerbitzuak egiteko hauek beteko ditu:\na) Euskal autonomiarekin, zuzenbide publikoarekin eta Administrazio publikoarekin zerikusia duten ikasketa-, irakaskuntza- eta ikerketa-jarduerak antolatu, aurrera eraman eta sustatzea, bai berak bakarrik, bai unibertsitateekiko, administrazio-arloko beste institutu edo eskola batzuekiko eta beste erakunde publiko nahiz pribatu batzuekiko lankidetzan, baldin eta haien helburu sozialak eremu komunetan eragiten badu.\nb) Zerbitzuari dagozkion gaien inguruko ikerketa-beka eta -sarietarako deialdiak proposatzea, eta bekadunen jarraipenerako eta orientabiderako lan guztiak egitea.\nc) Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoak antolatu eta hobetzearekin zerikusia duten gaien gainean, eskatzen dizkioten azterlan eta txostenak egitea, aholku-eskaerei erantzutea eta gai horiei buruzko arauen aurreproiektuak gertatzea.\nd) Zerbitzu Orokorrei elkarlana eskaintzea, organismoari aholkularitza juridikoa emateko orduan.\ne) Erakundeak argitaratu nahi dituen lanei buruzko azterlanak egitea eta proiektu horiek ezagutzera ematea, interesgarriak eta zientifikoki zuzenak direla bermatzeko.\ng) Eremu funtzional bereko beste zentro batzuekin eta unibertsitatearekin harremanak izatea eta trukeak egitea.\nj) Zerbitzuaren eskudantzien esparruan sartzen diren edo ordenamendu juridikoak gomendatutako gainerakoak.\n1.– Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskola prestakuntzarako zentroa da, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen barruan dago, eta organismo autonomo horrek lurralde-antolamendu, hirigintza eta ingurumenaren arloko gaiak irakatsi, ikertu eta ezagutzera emateko egin behar dituen jarduerak garatzen ditu, Koordinazio eta Kudeaketako idazkariaren agindupean zuzen-zuzenean.\n2.– Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskolaren egitura eta funtzionamendua honako hauen arabera arautuko da: 80/1986 Dekretua, martxoaren 11koa, «Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskola-Escuela Vasca de Estudios Territoriales y Urbanos» eskolaren sorrera, funtzionamendu eta eraketari buruzkoa (indarrean dagoen idazkuntza hartu behar da; hau da, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen egitura eta eginkizunak arautzen dituen urriaren 15eko 200/2012 Dekretuaren 4. artikuluaren bidez txertatutako aldaketen ondorengoa), eta, hala badagokio, hura ordezteko onartzen den araudi espezifikoa.\n1.– Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoetako langileak hautatu eta prestatzeko arloan Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeari dagozkion eskudantziak bultzatu, koordinatu eta gainbegiratzea izango da Hautaketa eta Prestakuntzako Zuzendariordetzaren xedea, eta lan hori IVAPen Zuzendaritzak emandako jarraibideen arabera egingo du.\n2.– Helburuak betetzeko, Hautaketa eta Prestakuntzako Zuzendariordetzak egiteko hauek izango ditu:\na) Zuzendariordetzaren ardurapean dauden baliabide material eta ekonomikoak eta giza baliabideak koordinatu eta gainbegiratzea.\nb) Zuzendariordetzarenak edo haren barruko zerbitzuenak diren egitekoei buruzko prozesuak kudeatzeko batzordeak koordinatu eta gainbegiratzea.\n3.– Dagozkion eskudantziak behar bezala betetzeko, Hautaketa eta Prestakuntzako Zuzendariordetzak zerbitzu hauek izango ditu:\n1.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak EAEko Administrazio publikoko langileak hautatzeko izendatuta dituen egitekoak Hautaketa Zerbitzuak garatu behar ditu, Hautaketa eta Prestakuntzako zuzendariordearen agindupean zuzen-zuzenean.\n2.– Helburuak betetzeko, Hautaketa Zerbitzuak egiteko hauek izango ditu:\na) EAEko administrazio publiko guztietan karrerako funtzionario edo langile lan-kontratudun finko moduan sartzeko komunak izango diren gutxieneko programa eta eduki homogeneizatzaileei buruzko txostenak egitea, funtzio publikoari buruzko legeetan ezarritakoaren arabera.\nb) Hala eskatzen zaionean, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko eta haren organismo autonomoetako karrerako funtzionarioak, bitarteko funtzionarioak, langile lan-kontratudun finkoak eta aldi baterako langile lan-kontratudunak hautatzeko prozesuetako alderdi tekniko eta metodologikoei buruzko txostenak egitea, eta beste horrenbeste egitea Osakidetza-Euskal osasun zerbitzua ente publikoan, Ertzaintzan eta unibertsitatez kanpoko irakasleen kidegoetan sartzeko hautaprobei buruz ere.\nc) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko eta haren organismo autonomoetako karrerako funtzionarioak, bitarteko funtzionarioak, langile lan-kontratudun finkoak eta aldi baterako langile lan-kontratudunak hautatzeko prozesuak kudeatzea, erakundea atxikita dagoen sailean funtzio publikoko eskumenak dituzten organoekin koordinatuta.\nd) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko zuzendaritza-kide profesionalak hautatzeko prozesuak kudeatzea, bereziki.\ne) EAEko administrazio publikoek egindako deialdietako hautaketa-prozesuetako epaimahaikideak proposatzea, funtzio publikoari buruzko legeetan xedatutakoa betetzeko, eta epaimahaikide horien jarraipena egin eta horien prestakuntzaz arduratzea.\nf) EAEko lurralde historikoetako foru-organoekin, udalekin eta gainerako toki-entitateekin beren langileak hautatzeko prozesuetan elkarlanean jardutea, bai prozesu osoaren zatiren batean parte hartuz, edo prozesuak oso-osorik kudeatuz. Horretarako, beharrezkoak diren hitzarmenak, kudeaketa-gomendioak eta lankidetza-akordioak egingo dira.\ng) EAEko beste administrazio publiko batzuetako bitarteko funtzionarioak eta langile lan-kontratudunak hautatzeko prozesua kudeatzea, baldin eta administrazio horiek berek eskatzen badiote edo egiteko hori ordenamendu juridikoak gomendatu badio.\nh) Euskal Autonomia Erkidegoko toki-korporazioetan Estaturako gaikuntza duten funtzionarioak hautatzeko prozesua kudeatzea.\nj) Prestakuntza Zerbitzuarekiko elkarlan estuan, hautaketako prestakuntza-ikastaroak taxutu eta aurrera eramaten parte hartzea eta probaldiaren eta praktikaldiaren jarraipena egitea.\nm) Zerbitzuaren eskudantzien esparruan sartzen diren edo ordenamendu juridikoak gomendatutako gainerakoak.\n1.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak EAEko Administrazio publikoko langileak prestatzeko esleituta dituen egitekoak Prestakuntza Zerbitzuak garatu behar ditu, Hautaketa eta Prestakuntzako zuzendariordearen agindupean zuzen-zuzenean.\n2.– Helburuak betetzeko, Prestakuntza Zerbitzuak egiteko hauek izango ditu:\na) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorreko eta haren ente instituzionaletako langileek lanpostuan hasteko, lanpostua betetzeko eta karrera profesionala garatzeko behar dituzten prestakuntza-planak diseinatu, kudeatu eta ebaluatzea, prestakuntzaren arloan indarrean dagoen araudiaren arabera.\nb) EAEko lurralde historikoetako foru-organoetako, udaletako eta toki-administrazioko beste entitate batzuetako langileak prestatzeko prozesuetan laguntzea, eta lankidetza-hitzarmenak eta -akordioak egitea horretarako. Laguntza hori prozesuaren edozein esparrutan eskaini ahal izango da: prestakuntza-beharrizanen diagnosia egitean, plangintza eta programazioa egitean, edo ebaluazioaren unean.\nc) Estaturako gaikuntza duten toki-administrazioko langileen prestakuntza kudeatzea.\nd) Zeharkako prestakuntza-planen diseinua, plangintza eta ezarpena sustatzea.\ne) EAEko administrazio publikoek sarean eta koordinatuta lan egin dezaten sustatzea, prestakuntza-plan koordinatuak diseinatzeko.\nf) Helduak prestatzeko metodo eta eredu pedagogiko berritzaileak lantzea sustatu, horiek garatu eta esperimentatzea, eta irakasleen gaitasunak bultzatzea.\ng) Era askotako prestakuntza-jarduerak diseinatu, antolatu eta ebaluatzea, zuzendaritza-egitekoak betetzen dituzten pertsonen konpetentziak hobetzeko.\nh) Konpetentziak egiaztatzeko sistemak garatzea, eta prestakuntza-planak, ikasleen gogobetetze-pertzepzioa eta ikaskuntza sistematikoki ebaluatzea.\ni) Egoki deritzonean, ebaluazioak egiteko sistemak garatu eta prestakuntza-edukiak nola jaso diren eta zer-nolako inpaktua izan duten ebaluatzea, prestakuntza-planen arloan lankidetzan diharduten EAEko administrazio publikoek hala eskatzen badiote.\nj) Hala eskatzen dioten EAEko administrazio publikoei aholkularitza eskaintzea prestakuntza-prozesuaren edozein arlori buruz; eta, horrekin batera, EAEko administrazio publikoetako langileen prestakuntzari eta garapen profesionalari buruzko azterlanak sustatzea.\nk) Prestakuntza dela-eta, Estatuko zein atzerriko antzeko beste eskola edo erakunde batzuekin harremanak eta esperientzia-trukeak bideratzea eta erraztea, eta prestakuntza-ekintzak antolatzea.\nl) Hautaketako prestakuntza-ikastaroak taxutzea eta kudeatzea, eta praktikaldiak ikuskatzea, halakorik balego, hargatik eragotzi gabe Hautaketa Zerbitzuak gai horretan dituen eskudantziak; izan ere, bi zerbitzuek lankidetza estuan jardun behar dute.\nm) Prestakuntza-ekintzak homologatzea, gai horren inguruan indarrean dagoen araudia betez.\np) Zerbitzuaren eskudantzien esparruan sartzen diren edo ordenamendu juridikoak gomendatutako gainerakoak.\n15. artikulua.– Euskara Zuzendariordetza.\n1.– Euskara Zuzendariordetzaren ardura da Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak arlo hauetan dituen eskudantziak bultzatu, koordinatu eta gainbegiratzea: Administrazio publikoan euskara sartu, zabaldu, ezarri eta normalizatzea; administrazio-hizkera finkatzea, itzulpengintza, eta euskarazko terminologia. Lan hori IVAPen Zuzendaritzak emandako jarraibideen arabera egingo du.\n2.– Helburuak betetzeko, Euskara Zuzendariordetzak egiteko hauek izango ditu:\n3.– Helburuak betetzeko, zuzendariordetza hau hiru zerbitzutan egituratu da:\nc) Terminologia Zerbitzua.\n1.– Hizkuntza Prestakuntza eta Normalizazio Zerbitzuaren ardura da euskararen erabileraren normalizazioa sustatzea; horretarako, langileak euskaraz lan egiteko gaitu, edo langileen euskarazko ezagutzak ebaluatuko ditu, lanpostuek esleituta duten hizkuntza-eskakizuna kontuan izanda; administrazio-hizkera ikertu, normalizatu eta hedatzeko egitekoekin batera.\nHizkuntza Prestakuntza eta Normalizazio Zerbitzuak, bere egitura-arlo bakoitzari gomendatutako egitekoez gain, hauek ere beteko ditu:\na) Erakundeko liburutegiarekin eta dokumentazio-zentroarekin koordinatuta, zerbitzuaren eskumenekoak diren gaiei buruzko bibliografia eskuratzeko politika zehaztea.\nb) Zerbitzuan zehaztu diren prozesuak sistematikoki berrikusi eta ebaluatzea.\nc) Zerbitzuaren eskudantzien esparruan sartzen diren edo ordenamendu juridikoak haren gomendio uzten dituen gainerakoak.\n2.– Esleiturik dituen egitekoak egikaritzeko, Hizkuntza Prestakuntza eta Normalizazio Zerbitzuak honako arlo hauek izango ditu, eta bakoitzak bere egitekoak izango ditu:\na) Hizkuntza Prestakuntzaren arloa.\n– Foru-administrazioekin, toki-administrazioekin eta Euskal Autonomia Erkidegoko beste ente batzuekin hizkuntza-normalizazioaren arloko lankidetza-hitzarmenak egitea, organo eskudunak sina ditzan, eta gero horiek bete eta gainbegiratzea.\n– Hizkuntza-prestakuntzako ikastaroak bultzatu eta antolatzea, dela lanpostuek jarrita duten hizkuntza-eskakizunari dagokion maila lortzeko, dela lanpostuan ele bitan lan egiteko gauza izateko.\n– Beste administrazio publiko batzuei aholkularitza eskaintzea eta lankidetzan aritzea, administrazio publikoetan euskararen erabilera sustatzeko helburu duten planak diseinatu eta aplikatzeko orduan, bat etorriz hizkuntza-politikako eskumenak dituen organoak ezarriko dituen jarraibideekin.\n– Egoki iritzitako lankidetzarako bideak zehaztea, hizkuntza-normalizazioaren arloan eskudunak diren organismo edo instituzio ofizialekin aritzeko.\nb) Ebaluazioaren arloa.\n– Hizkuntza-eskakizunak egiaztatzeko proben edukia eta forma diseinatzea, eta proba horiek ebaluatzeko irizpideak zehaztu eta aplikatzea.\n– Administrazio publikoetako langileek hizkuntza-eskakizunak egiaztatzeko, aldian-aldian deialdiak antolatu eta gauzatzea, eta beste horrenbeste egitea beste administrazio publiko batzuek eskatutako deialdi bereziekin ere.\n– Hizkuntza-eskakizunen egiaztagiriak jasota dituen erregistroa kudeatzea, eta zehaztuta dagoen dena delako arrazoia dela-eta salbuetsita dauden kasuekin ere berdin egitea. EAEko administrazio publikoetako langileei eta Administrazioan sartzeko prozesuetan parte hartu duten pertsonei buruzkoak dira erregistro horiek. Nolanahi ere, kontuan izan behar da badirela beste erregistro batzuk ere, irakaskuntzako, osasun-arloko eta Ertzaintzako langileei buruzkoak, eta bakoitzak bere organo eskuduna duela.\nc) Administrazio Hizkeraren arloa.\n– Administrazio-hizkera aztertu eta horren berri ematea, eta berariazko prestakuntza, laguntzarako materialak eta hizkuntza-baliabideak diseinatzea, lanpostuan ele bitan jardun ahal izatea errazteko.\n– Hizkera juridiko-administratiboari buruzko ikastaro bereziak diseinatzea, euskaraz zein gaztelaniaz, gai hauei buruz: estiloa lantzeko teknikak, administrazio-dokumentuak idatzi eta diseinatzea, edo ahozko komunikazioa hobetzea.\n17. artikulua.– Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala (IZO).\n1.– Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak euskaratik gaztelaniarako eta gaztelaniatik euskararako itzulpenen arloan esleituta dituen egitekoak garatzeaz arduratzen den unitatea da.\nGaztelaniatik euskarara eta alderantziz egiten diren itzulpenen zehaztasuna eta baliokidetasun juridikoa bermatzeko eskumena duen organoa da Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala.\nHorrez gainera, arlo horretako agintaritza zentralizatua den aldetik, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio publikoaren barruko itzulpenak koordinatzeaz arduratzen da, bai euskaratik gaztelaniara egiten diren itzulpenak, bai gaztelaniatik euskara egiten direnak.\n2.– Helburuak betetzeko, Itzultzaile Zerbitzu Ofizialak egiteko hauek izango ditu:\na) Itzulpen-, interpretazio- eta egiaztapen-zerbitzuak ematea.\nb) Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio publikoan gaztelaniatik euskarara eta alderantziz egiten diren itzulpenak estandarizatu eta homologatzeko asmoz, eta Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioaren kontratazio-araubideari buruzko ekainaren 5eko 136/1996 Dekretuaren arabera, alderdi hauei buruzko proposamenak egin ahal izango ditu: zerbitzua eskaintzeko moduaren ezaugarri teknikoak eta betekizunak, hizkuntza eta terminologia bateratzeko klausulak, eta bete beharreko kalitatezko estandarrak eta arauak; eta horren barruan sartuko da itzulita dauden testuak berrikusteko aukera ere.\nc) Euskaratik gaztelaniara eta alderantziz egiten diren itzulpenen jarraibide teknikoak lantzea.\nd) Administrazioan maiz edo aldian-aldian sortzen diren eta zati komun eta aldaezinak dituzten administrazio-dokumentuak, inprimaki-ereduak, idazkiak edo komunikazioak hizkuntza bietan estandarizatzea; multzo horretan sartzen dira, besteak beste, ofizioak, ohiko jakinarazpenak, gonbidapenak, ziurtagiriak, iragarkiak eta agindu edo ebazpen jakin batzuk. Administrazio-hizkera erabiltzeko irizpideak aplikatzea eta berrikustea izango da helburua.\ne) Itzultzen diharduten langileei eta, oro har, euskaraz idazten dutenei aholkularitza eta laguntza teknikoa ematea.\nf) Euskaraz idaztea errazteko programa informatikoak, datu-baseak eta bestelako tresna batzuk ezarri eta garatzea.\ng) Itzultzen diharduten langileak prestatu eta beren lanean hobetzeko planak eta programak egitea, hargatik eragotzi gabe langile horien ardura duten administrazio publikoek eta Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko Prestakuntza Zerbitzuak dituzten eskumenak.\nh) Euskarazko itzulpengintzaren eremuan, honako hauekin lankidetza-hitzarmenak eta -akordioak sina daitezen proposatzea: Estatuko Administrazio orokorra eta Administrazio instituzionala, beste autonomia-erkidego batzuk, lurralde historikoak eta toki-korporazioak, eta beste entitate edo pertsona publiko zein pribatu batzuk.\ni) Euskarazko itzulpengintzaren arloan, itzultzaile guztientzako arauak, prozedura orokorrak eta gidalerro teknikoak ezartzea, esleituta duen agintaritza funtzional zentralizatua egikarituz.\nl) Ordenamendu juridikoak esleitutako beste edozein.\n3.– Egitekoak garatzeko, Itzultzaile Zerbitzu Ofizialak zerbitzu hauek eskainiko ditu:\na) Euskara eta gaztelania arteko itzulpen-zerbitzuak.\nOro har, Euskal Autonomia Erkidegoan dauden administrazio publikoek eskatutako testuak itzuli, egiaztatu eta zuzenduko ditu.\nBereziki, honako hauek itzuli beharko ditu, gaztelaniatik euskarara edo alderantziz: Eusko Jaurlaritzaren lege-proiektuak, Eusko Legebiltzarrera bidali aurretik; eta Euskal Autonomia Erkidegoko jurisdikzio-organoek, Eusko Jaurlaritzan justiziaren arloko eskumena duen sailaren bidez, itzultzeko eskatzen dituzten dokumentu judizialak.\nEra berean, hala hitzartzen bada testua sortu duen pertsona publiko edo pribatuarekin, hedapen handikoak edo interes publikokoak izateagatik era berezian landu behar diren testuak ere itzuliko ditu.\nb) Euskara eta gaztelania arteko interpretazio-zerbitzuak.\nOrokorrean, interpretazio-lana egin beharko du Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio publikoaren kide anitzeko administrazio-organoetan egiten diren mintzaldietan, bilera ofizialetan, edo administrazio horrek antolatutako kongresu eta jardunaldietan.\nZehazki, euskara eta gaztelania arteko interprete-lana egin beharko du ahozko jardun judizialetan –hala nola ikustaldietan, aurrez aurrekoetan edo lekukoen deklarazioetan–, baldin eta hala egiteko eskatzen badiote jurisdikzio-organoek, Eusko Jaurlaritzan justiziaren arloko eskumena duen sailaren bidez.\nOro har, Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren eta entitate publikoen zerbitzura egongo da, euskaratik gaztelaniarako eta gaztelaniatik euskararako itzulpenen zehaztasuna eta baliokidetasun juridikoa egiaztatzeko.\nZehazki, hirugarrenek euskaratik gaztelaniara eta gaztelaniatik euskara egiten dituzten itzulpenen zehaztasuna eta baliokidetasuna egiaztatu beharko du, hala eskatzen diote administrazio publikoek, jurisdikzio-organoek edo erregistro publikoek, fede publikoa emateko xedez.\nd) Arau-testuen idazketa elebiduneko zerbitzuak. Horretarako, bide hauek erabil ditzake:\nd.1.– Itzulpena Itzultzaile Zerbitzu Ofizialeko itzultzaile batek egitea eta gai horretan eskuduna den sailak edo organismo autonomoak izendatutako teknikari-legelari elebidun batek gainbegiratzea.\nd.2.– Arauaren hizkuntza bateko bertsioa dagokion gaian eskumena duen saileko lantalde tekniko batek idaztea, eta beste hizkuntzako bertsioa, berriz, sail horrek izendatutako teknikari-legelari elebidun batek edo gehiagok idaztea; ondoren, Itzultzaile Zerbitzu Ofizialak egiaztatuko du bi bertsioak zehatzak eta baliokideak direla.\nd.3.– Testua bi hizkuntza ofizialetan idaztea, aldi berean eta paraleloki (idazketa elebiduna); lan horretan arituko den taldeak kide hauek izango ditu: itzultzaile bat edo gehiago –hizkuntza-teknikari eta idazle gisa– eta teknikari-legelari elebidun bat edo gehiago. Horiek guztiak Itzultzaile Zerbitzu Ofizialak izendatuko ditu, arau-ekimenaren ardura duen sailarekin adostuta.\nArau-testuen idazketa elebiduneko zerbitzuak prestatzeko, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak ikastaroak antolatu ahal izango ditu, arau-testuen idazketa elebiduneko formuletan parte har dezaketen pertsonak gaitzeko.\ne) Euskaratik beste hizkuntza batzuetara edo beste hizkuntza batzuetatik euskarara zinpeko itzultzaile eta interprete aritzeko gaikuntza profesionala lortzeko prozesuak kudeatzea, eta, horrekin batera, lanbide horretako gaikuntza duten profesionalen erregistroa kudeatzea.\n4.– Egitekoak betetzeko, Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala hainbat unitate funtzionaletan egituratu ahal izango da, kontuan hartuta itzuli behar diren testuen tipologia, bolumena, ezaugarriak edo gaiak, jatorria, edo beste edozein faktore, balio dezakeena definitzeko une bakoitzean zein den unitate egokiena zerbitzuari gomendatutako egitekoak garatzeko.\n18. artikulua.– Terminologia Zerbitzua.\n1.– Terminologia Zerbitzua Euskara Zuzendariordetzaren barruko unitate bat da, eta IVAPek euskarazko terminologia juridiko-administratiboaren arloan dituen egitekoak kudeatzen ditu. Halaber, arlo horretako agintaritza zentralizatua denez, Terminologia Zerbitzuaren ardura da koordinazio- eta sustapen-lanak egitea euskarazko terminologia bateratu eta normalizatu dadin eta beste administrazio publiko batzuekiko eta arlo horretan diharduten entitate publiko zein pribatuekiko lankidetza eta elkarlana ezar dadin.\n2.– Helburuak betetzeko, Terminologia Zerbitzuak egiteko hauek izango ditu:\na) Terminologia-zerbitzuak ematea.\nb) Euskarazko terminologia juridiko-administratiboa biltzea, hustuketak egitea, fitxak osatu eta aztertzea, eta glosarioak, hiztegi terminologikoak eta abar prestatu eta argitaratzea.\nc) Euskarazko terminologiaren estandarizazioa eta modernizazioa bultzatzea.\nd) Euskarazko terminologiaren arloan, prozedura orokorrak eta gidalerro teknikoak ezartzea, esleituta duen agintaritza funtzional zentralizatua egikarituta.\ne) Euskalterm terminologia-banku publikoa kudeatzea, bai eta gerora sor daitezkeen beste batzuk ere.\nf) Administrazioan maiz eta aldian-aldian sortzen diren administrazio-dokumentuak, inprimaki-ereduak, idazkiak edo komunikazioak berrikustea eta egokitzapen terminologikoa egitea, hau guztia Itzultzaileen Zerbitzu Ofizialarekin eta Hizkuntza Prestakuntza eta Normalizazio Zerbitzuko Administrazio Hizkeraren arloarekin koordinaturik.\ng) Euskarazko terminologia erabiltzea errazteko programa informatikoak, datu-baseak eta bestelako tresna batzuk ezarri eta garatzea.\nh) Terminologian diharduten langileei eta, oro har, euskaraz idazten duten langileei aholkularitza eta laguntza teknikoa ematea. Oro har, euskarazko hizkera eta terminologia juridiko-administratiboaren inguruko galderei erantzutea, eta lan-tresnak eta baliabideak eskaintzea, hala nola banku terminologikoekiko lotura, glosarioak, eta bestelakoak.\ni) Terminologian diharduten langileak prestatu eta beren lanean hobetzeko planak eta programak egitea, hargatik eragotzi gabe langile horien ardura duten administrazio publikoek eta Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko Prestakuntza Zerbitzuak dituzten eskumenak.\nk) Euskarazko terminologiaren eremuko entitate eta pertsona adituekiko elkarlana eta koordinazioa sustatzea, helburu hauekin:\nk.1.– Terminologiaren arloan dauden lehentasunak finkatzea.\nk.2.– Lan-proposamenak egin, eta urteko jarduera-planean jasotzea.\nk.3.– Terminologia-lanerako irizpideak proposatzea.\nk.4.– Termino bat baino gehiago dagoenean, termino hobetsia proposatzea.\nk.5.– Beste batzuekin batera landutako terminologia-lanak onartzea.\nk.6.– Finkatutako terminologia zabaltzeko bideak proposatzea, eta terminologia hori zabaltzea.\nk.7.– Onetsitako terminologiaren erabilera gomendatzea.\nk.8.– Terminologiaren arloan egindako jardueren urteko memoria idaztea.\nk.9.– Terminologiari buruzko oinarrizko azterlanak egitea.\nl) Euskarazko terminologia juridiko-administratiboaren eremuan, honako hauekiko lankidetza-hitzarmenak eta -akordioak sina daitezen proposatzea: lurralde historikoak eta toki-korporazioak, beste autonomia-erkidego batzuk, Estatuko Administrazio orokorra eta Administrazio instituzionala, eta beste entitate edo pertsona publiko zein pribatu batzuk.\nm) Zerbitzuan zehaztu diren prozesuak sistematikoki berrikusi eta ebaluatzea.\nn) Ordenamendu juridikoak esleitutako beste edozein.\n19. artikulua.– Aurrekontu-araubidea.\nHelburuak betetzeko, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak urteko aurrekontu propioa izango du, eta Euskal Autonomia Erkidegoko aurrekontu orokorren barruan sartuta egongo da.\n20. artikulua.– Baliabide ekonomikoak.\nEuskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorrak egindako ekarpenetatik jasotako diru-sarrerez gainera, baliabide hauek ere osatuko dute Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen aurrekontuaren sarreren egoera-orria:\na) Erregelamendu bidez ezartzen diren eskubideak: ikastaroen matrikuletarako; tituluak, diplomak eta ziurtagiriak egiteko; ondasunak sortzeko, eta tasak edo prezio publikoak ordaintzea eskatzen duten zerbitzuak emateko.\nb) Edozein pertsona edo entitatek erakundeari emandako dirulaguntza, laguntza edo dohaintzak.\nc) Erakundeak berak dituen ondasunek ematen duten errenta, Euskadiko Ondarearen Legearen testu bategina onartzen duen azaroaren 6ko 2/2007 Legegintzako Dekretuarekin bat etorriz.\n21. artikulua.– Egiaztagiriak.\nHerri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak prestakuntza-jardueren diplomak eta bertaratze- eta aprobetxamendu-egiaztagiriak egingo ditu. Halaber, gaitasuna izatea eta jarduera akademikoan edo ikerketa-lanean aritu izana ere egiaztatuko du. Egiaztagiri horiek merezimendu izan daitezke administrazio publikoetako lanpostuak betetzeko lehiaketetan eta hautaketa-prozesuetan.\n22. artikulua.– Azterlanak sustatzea.\nHelburuak betetzeko, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak beka, laguntza eta bestelako sustapen-neurrietarako deialdiak egin eta eman ahal izango ditu.\n23. artikulua.– Irakasleen eta profesionalen lankidetza sustatzea.\nHerri Arduralaritzaren Euskal Erakundeak lankidetza eskatu ahal izango die gaitasun nahikoa duten irakasle, profesional edo funtzionarioei, prestakuntza- edo dibulgazio-ekintzetako irakasleak daitezen eta epaimahaietan edo organismoaren beste edozein jarduera propiotan parte har dezaten.\nIndargabetuta geratzen dira dekretu honetan xedatutakoaren aurka dauden maila bereko nahiz beheragoko xedapen guztiak, eta, bereziki, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen egitura eta eginkizunak arautzen dituen urriaren 16ko 200/2012 Dekretua.\nAurreko paragrafoan xedatutakoak ez du ezertan eragozten 200/2012 dekretu iraungi berriaren azken xedapenetako lehenengoaren bidez martxoaren 11ko 80/1986 Dekretuan egin zen aldaketak indarrean jarraitzea (80/1986 Dekretua, Lurralde eta Hiri Ikasketetarako Euskal Eskolaren eraketa, funtzionamendua eta antolaketa arautzen dituena); aldaketa horrek 4. artikuluaren g), h) eta i) letrak erantsi zizkion 80/1986 Dekretuari.


Abendua - Alazne Guridi - Goiena.eus\nAlazne Guridi 2017-12-03 00:00 Iritzia\nUrteko azkenengoa, neguko lehenengoa, ospakuntzarako pentsatua, abendua.\nArrandegiko eta harategiko zati ederrenek laster izango dute jabea: "Mesedez, ona eman gero, egun berezirako da eta!". Kaleak Gabon giroz jantzi ditugu, eta etxeko txikienak ere jabetu dira horretaz: "Non da Olentzero orain? Aurten ere etorriko al da?".\nBatzuei tristura edo nostalgia sortzen die giro honek: "Etxeko aulki hutsa gehiago nabari dut garai honetan, eta nahiago nuke argi guztiak itzali…". Familia arteko harremanak ere proban jartzen dira eta hausturak eta bakardadeak gogoan izango dira zenbait etxetan.\nBeharbada, zurean, belaunaldi ezberdinetako mahai-inguru aberatsa izango duzu: batzuek, gorputza dantzan jartzen duen edozein abesti zoro nahiago; beste batzuek, berriz Hator, hator edo Olentzero noiz abestuko larri. Belen-en sortu zaigu Jainkoa egiaz ospatu eta kantatuko duena ere izango da. Dena delakoa, izan daitezela egun bizigarriak!


Errenta-aitorpena euskaraz egiteko kanpaina abiatu dute aurten ere UEMAk eta Orioko Udalak - Orioko Udala\nErrenta-aitorpena euskaraz egiteko kanpaina abiatu dute aurten ere UEMAk eta Orioko Udalak\nAlbisteak Apirilak 06, 2021\nUrtero bezala, Orioko Udalak eta UEMAk kanpaina egingo dute elkarlanean, herritarrek errenta-aitorpena euskaraz egitea bultzatzeko.\nInterneteko Zergabidea plataforman egiten baduzu: Errenta aitorpena betetzean, hizkuntza-aukera egiten da: Datu pertsonalak > Administrazioarekin harremana izateko hizkuntza > Euskara.\nHerritar gero eta gehiagok egiten du errenta-aitorpena euskaraz; baina, oraindik ere, askoz gehiago dira gaztelaniaz egiten dutenak. Udalaren helburua da urtez urte datu horiek hobetzen joatea. Iazko kanpainan, esaterako, 904 oriotarrek egin zuen aitorpena euskaraz, inoiz baino gehiago.\nURTEA Orion euskaraz egindako aitorpenak %\n2019 904 28,40\n2018 851 26,94\n2017 840 27,20\n2016 752 24,92\n2015 715 23,98\n2014 650 21,75\n2013 570 19,28\n2012 474 16,40\n2011 429 14,68\n2010 399 13,98\n2009 308 11


Loiu :: Eudel\nHasiera » Tokiko Direktorioa» Udalerriari buruzko informazioa» Bizkaia» Loiu\nIzen ofiziala: Loiu\nAzalera: 14,9 Km²\nBizkaia lurralde historikoan dago Loiu, Txorierri eskualdean. Asua ibaiak zeharkatzen du harana eta udalerriaren erdialdean aireportua dago, Txorierrik azken urteotan bizi izan duen garapen industrialaren seinale.\nLoiuko erdigunean, Zabaloetxe auzoan, ekin diezaiokegu herriko zirrikituak ezagutzeko ibilbideari. Plaza baten alboan, Udaletxea, frontoia, San Pedro parrokia (elementu gotikoak dituen eraikina) eta kultura-aretoa ikusiko ditugu. Kanpoaldean txangoa eginez gero, San Migel ermita, Larraburu jauregia, XVIII. mendekoa, eta hainbat landetxe ezagutzeko parada izango dugu.\nUdalerriaren inguruetako paisai ederrari erreparatuz gero, zenbait irin-errotarekin egingo dugu topo; horien arten, Txitorreta, Errotatxu, eta Goiego errotak azpimarra ditzakegu eta, azken honek, gainera, lanean dirau egun.\nLoiura urriko hirugarren igandean joatea erabakiz gero, Gastronomia eta Artisautza Azoka ikusi ahal izango dugu. Egun horretan, jaki eta artisau-produktuak izaten dira erakusgai, postu anitz antolatzen baitituzte.\nLoiu udalerriaren inguruetan hainbat irin-errota ikusteko aukera dago.\nLoiuko datu estatistikoak


Eskola publikoaren aldeko aldarrikapena egin du Ezker Batuak Bergaran. BIDEOA - Debagoiena - Goiena.eus\nEskola publikoaren aldeko aldarrikapena egin du Ezker Batuak Bergaran. BIDEOA\nArritxu Barruso 2009-02-25 17:31\nEskola publikoaren aldeko aldarrikapena egiteaz gain, Legebiltzarrerako Gipuzkoako zerrendan doazen lau Debagoiendarren aurkezpena ere egin dute. Azaldu dute enplegua, etxebizitza eta bidezko politika fiskalak izango direla Legebiltzarrean egingo duten lanaren ardatz nagusiak.\nEzker Batuak Gipuzkoatik Legebiltzarrerako aurkeztu duen zerrendan lau debagoiendar daude. Juan Luis Merino, Eskoriatzako zinegotzia, Karmelo Perez Oñatiko zinegotzia, Blanca Merchán CCOO sindikatuko delegatua eta Isabel Salud Izquierda Unida alderdiaren Kontseilu politiko eta federaleko ordezkaria.\nLauak Bergaran izan dira gaur goizean Legebiltzarrean aurrera eraman nahi dituzten proiektu eta politiken berri ematen.\nAurkezpenak eginda, Ezker Batua Berdeak taldeko ordezkariek Euskal Eskola Publikoaren aldeko aldarrikapena egin dute. Horretarako Bergarako Munibe plazan eskola-gela bat antolatu dute, eta irakasle lanetan jardun dute Isabel Saludek eta Arantza Gonzalezek, Gipuzkoako zerrendako bigarren hautagaiak. Azken horrek adierazi du Euskadin, lehen mailako hezkuntzan neska-mutilen erdiek itunpeko ikastetxeetan eta pribatuetan ikasten dutela, eta beste erdiek ikastetxe publikoetan egiten dutela. 0 eta 3 urte arteko doako plazak sortuko dituztela eta neska-mutilak euskara eta erdara ezagutzea bermatuko duen hezkuntza sistema defendatuko dutela adierazi du Gonzalezek.\nGonzalezek gaineratu du kalitatezko hezkuntza publikoaren proiektua aurrera eramateko baliabideak lortu behar direla eta adierazi du horretarako gaur egun EAJ eta EAk, Sozialisten eta Popularren babesaz, aldundiarekin garatzen duten zergen-politika neoliberala aldatzea proposatzen dutela.\nMomentu hauetan enpleguari ematen diogu garrantzia, egoera kritikoan gaudelako, baina baita etxebizitzari ere, bizitzeko sabai bat edukitzeari. Gure bailarari dagokionez gure ardura nagusiak dira eskola publikoaren defentsa, eta azpiegitura handien kopuru altua, horrelako bailara txiki eta estu batendako azpiegitura gehiegi daude.


Gerrari planto egin genion igaro den astean, Euskal Herriko Mugimendu Feministatik. Beherago duzu larunbateko kronika eta prentsa oharra.\nGerrari planto! esan du Euskal Herriko Mugimendu Feministak Getxon eta bertoko armagintza salatu du gaur.\n“Feministok Gerrari Planto!” lelopean Euskal Herriko Mugimendu Feministak deitutako martxa Bizkaiko Zubitik abiatu da eta Getxoko SENER enpresaraino iritsi da gaur. Irmoki salatu dute gerra Euskal Herriko hainbat tokitan hasten dela, berton hain errotuta dauden enpresek armagintzarako egiten duten jarduna medio. Martxan “bortizkeria heteropatriarkalik gabeko munduaren eraikuntzaren” aldeko aldarria egin dute, Gerraren Aurkako Emakumeen nazioarteko Eguna ostegunean izan zela gogoraraziz.\nEhunka feminista abiatu dira gaur goizean Bizkaiko Zubitik, Areetan zehar Euskal Herrian dauden hainbat armagintza-enpresaren bidez gerrari egiten zaion ekarpena salatzeko. Martxa feminista antimilitaristan gerrateen kontra azaldu dira emakumeak, suntsipen eta heriotzaren aurka, gatazka garaietan emakumeak hartutako posizionamendu ausartez hitz egin digute eta, halaber, bakearen bidea eraikitzeko momentuetan feminismoaren presentziaren premiaz.\nFeministek ozen salatu nahi izan dute Euskal herriko lurraldeetan armagintzaren negozioak duen presentzia; Euskal Herriko ehun enpresa inguruk parte hartzen du gerraren negoziorako industria militarrean ( Estas guerras son muy nuestras. Industria militar vasca , Txalaparta, 2016). Eta, gaurkoan, Sener Ingeniaritza hautatu dute salaketarako ikur gisa. Getxoko enpresa historikoa aditua da elektronika militarrean, bigilantzian, tiroketetarako sistemak eta misilen kontrolerako sistemak diseinatzen. Hori da, hain zuzen ere, enpresa horren marka; finean, heriotzarako teknologia eraginkorragoa izateko berrikuntza, eta, batez ere, sistema bat elikatzeko, non boteretsuak gerrarekin aberasten diren, zibilen artean eta herrietan miseria eta suntsipena eraginez, hondamendi naturalak eragiteaz gain. Hortaz, “Gerra hemen hasten da!” leloak\nlaburbiltzen du, batetik, gaurko mezua, eta, horren aurrean, “Feministok Gerrari Planto!” egin nahi izan diote, maiatzaren 24ko Gerraren Aurkako Emakumeen nazioarteko eguna izan zela gogoraraziz.\nSalatu nahi izan dute, orobat, erakunde publikoen, gobernuen eta Bankuen papera gatazkei eta militarizazioari eusteko, baita gatazkei etekin ekonomikoa ateratzeko politikak ere.\nIkusmiran jarri dituzte, bukatzeko, enpresa transnazionalen rolak, herri osoak suntsitzen dituztelako, zibilen sarraskiak eragiten dituztelako eta horien defendatzaileak kriminalizatzen dituztelako sarri.\nBestalde, erreklamatu dute gastu militarren bukaera, eta, horrekin, arma-erosketarako, base militarren instalazioetarako, armadaren mantenurako eta halakoen azpiegituretarako erabilitako aurrekontu publikoen erabileraren bukaera. Eta, beraz, armadaren bukaera.\nProposamenak egin dituzte parte-hartze parekideak sustatzeko, bai gatazken prebentzio eta kudeaketa garaian bai gatazkek dirauten bitartean zein berauen ondoren, emakumeon eta gizonen arteko desoreka apurtu eta maila berean aritzeko beharra nabarmenduz. Horri lotuta, ezinbestekotzat jo dute gerretan emakumeek pairatutakoak onartzea, baita bakearen alde emakumeek historikoki egindako lana aitortzea ere.\nHezkidetza herrikoia eta bakerako hezkuntza dira feministen ikuspegitik aurrera egiteko bidea, eta biolentzia eta jarrera sexistak goraipatzen ez dituen sistema solidario bat eraikitzea da alternatiba bakarra; hortaz,\nkontzientzia eta ardura kolektiboak hartzea, emakumezkoen gorputzekiko, askatasunarekiko, lurraldeekiko eta bizitzekiko mehatxuekin bukatzea.\nGerra eta bere bortizkeriaren kontra feministek bizitza erdigunean jarri eta bestelako munduaren eraikuntza aldarrikatu dute. Argi geratu da haien mezua: “Gerra hondamendia da, feminismotik aldarrikatzen dugun\nbizitza jasangarri baten kontrako adierazpena. Gure herrian armak ekoiztu eta esportatzen direla badakigu, eta arma horien helmugak, industria militarrak behin eta berriz elikatzen dituen gatazkak dira. Feminismoak ez duelako emakumeok, gure gorputzak, gure bizitzak, gure askatasuna eta gure lurraldeak zapaltzen dituen eredu sozialik nahi”.\nOrobat adierazi dute gerretan heteropatriarkatua esponentzialki biderkatzen dela infinitura arte eta emakumeon aurkako muturreko biolentzia, suntsiketa estrategiaren parte bihurtzen dela. Eta, fokua jarri\ndute armadan; hain zuzen ere, gizartearen erakunde patriarkal garrantzitsuenetarikoa dela adierazi dute, gizon-emakume dikotomiaren berezko desberdintasunen adierazgarrienetakoa da: boterearen\nhierarkizazioa, buruzagia eta bere dominazioa gurtzea, obedientzia, biolentzia fisikoa, kritikotasun falta, “mutilen” zirkulu itxia, eta abar. Indarrean eta agresibitatean oinarritutako maskulinitate eredu hori gazteen artean handitzen ari den erreferentzia dela esan dute, kezkatuta.\nBestalde, historikoki emakumeek gerraren gaitzak psikologikoki, sozialki, ekonomikoki eta fisikoki pairatu dituztela ekarri dute gogora. Izan ere, emakumeen bortxaketa masiboak gerraren parte integrala izan dira.\nEmakumeak eta haien gorputzak gerra-harrapakin gisa hartuak izan dira batzuetan, besteetan txanpon-truke, gerlariaren atseden edota gudu-zelai gisa, besteak beste. Kasu horietan guztietan, emakumea\nobjektu-mailara beheratua izan da eta gizonaren jabetzatzat hartua.\nGerretan kapitalismoa eta patriarkatua bateratzen dira, interes ekonomikoak direlako gerrak eta euren makinaria guztia mantentzen dituztenak; gerrek landa eremuak suntsitzen dituzte eta, horrenbestez,\nherritarren baliabide eta mantenu gaiak zapuzten dituzte. Horrela, pobrezia ekonomikoa areagotzen da, mendebaldearenganako menpekotasuna handitzen delarik. Gertakari hori enpresa eta transnazional handiek haien mesederako erabiltzen dute, gobernu eta instituzioen isiltasuna dutela medio. Kolonialismo basati horren areagotzea dela eta, emakumeak menpekoago bihurtzen dira.\n1982. urtean, NATO-ren kontra emakumeek burututako borroken oroimenean, Bakea eta Armagabetzearen aldeko Emakumeon Nazioarteko Eguna ospatzen hasi zen, bereziki, Greenham Common-en egindako protesta eta ekintzetan parte hartutako emakumeen memorian. Izan ere, urteak dira feminismotik gerra eta armagintzaren negozioa arbuiatzea aldarrikatzen ari dela: Greenham-kideek egin zuten bezala Wipnet-kideek (Women in Peacebuilding) ere ekin zioten, Women in blackeko ahizpek egin bezala, beste askoren artean. Euskal Herrian, berriz, mugimendu feministak lehenengo urratsak eman zituen duela hainbat urte, NATO-ri uko egin zionean. Aipatutako protestak historiaren hainbat momentutan mantendu ziren (Golkoko gerran, Bosniako gerran emakumezkoen gorputzek pairatutako bortxaketa masiboak gertatu zirenean, edota Afganistango inbasioa salatu zenean, nahiz Ongi Etorri Errefuxiatuak bezalako dinamiketan ikuspegi feminista txertatuz…). Betiere antimilitarismoan, internazionalismoan eta elkartasunean oinarritutako ikuspegi batetik.


Bakartxo Arrizabalaga | 31 eskutik\nArtxiboa egileka: Bakartxo Arrizabalaga\n2016/05/31 · 7:00\nTren-tren 3: Euskotren trena edo itzultzaileon menpekotasuna\nTren-tren zer izan zitekeen galdetu nuen Tren-tren 1 artikuluan; hiru erantzun jaso nituela adierazi nuen Tren-tren 2an, hiru arrapostuetan balizko hitz hori bakoitzak bere gisara ulertzen zuela azalduz.\nNire hiru mintzakideon erantzunak ikusiz, egiaztatu nuen (zientifikotasunaren mailetara heldu nahi gabe, noski, lagin eta istorio horiek tarteko) ene buruarekin nerabilena, hau da, tren-tren hori ez zela –momentuz– ezer euskaraz edo, bestela esanda, euskaldunontzat.\nBaina horra orain hor balizko ez den tren-tren horren nire ia eguneroko bizipen pizua: «Euskotren trena».\nGaztelaniaz idazten duen iragarki egileak komunikazioa, eragin lasterra, inpresio bat xerkatzen du eta horretarako ez du dudarik egiten gaztelania modu bizi eta jostarian erabiltzeko; hala gertatzen da «Ven en Euskotren» (Papá ven en tren) edo «Pásate a Euskotren» esamoldeetan, beste hainbat eta hainbat produktutako iragarki anitzetan gertatzen den bezala. Bestela da gaztelaniaz sortu joko horiek euskaraz eman behar direnean. Zeren esan beharrik ez da, noski, iragarkia ez da, ia inoiz, euskaraz sortzen. Jostaria izatea gaztelaniazko sortzaileari dagokio eta gero, bigarren egiteko bezala eta maiz baino maizago, bigarren mailako bezala, euskarazko ordaina edo ordain modukoa bilatzen zaio gaztelaniazkoari. Iragarkia asmatzean bilatzen ziren bezeroekiko harreman arin haiek, bezeroa zuzen eta laster jo nahi hura, ez da jadanik lehen-lehen asmoa; beste betebehar batzuk gailentzen zaizkio lehen asmo horri, bezeroarekiko harreman horiek batzuetan guztiz itotzeraino, tren-tren honetan bezala. Gramatikalkeria ageri da hor. Begiak erakarri nahi zituen molde jostakina itzulpena agindu eta ordainduko duenaren menpean eta jatorrizko hizkuntzaren menpean den itzultzailearen betebehar ilun bihurtu ohi da eta horrek zama gehiegi ekartzen dio testuari komunikazio zereginetan arin gertatzeko.\nBaina zein trenetan zebiltzan gure zaharrak, euskotren trenean ala euskotrenean?\nGure oraingo euskal trenbidea ez zaio jadanik lehengo trenbide zaharrari jarraitzen; euskotren trenbide bilakatu da edo Y-trenbide noragabeko.\nJatorrizko hizkuntza nagusira itzuliz: el tren, el euskotren y la Y griega vasca.\nHori bai, «los vascos» orain «euskotren» omen da eta «el vascuence» «el euskera». Beharrik gaztelania euskara ikasten ari den!\n2015/05/29 · 7:03\n2015/02/04 · 7:00\n2014/10/31 · 7:00\nPrintzipioz lanera joatekoa denari entzunik, pentsa daiteke hala dioenak ez duela ogi beharrik. Printzipioz etxean geratuko dena, etxea norena den lehiatzen ari ote, hipoteka egin dion bankuarekin? Printzipioz zinemara joatekoa dena zentsurak debekatu filma ikustera ote doa? Mendira printzipioz joatekoa denari gogoratzen zaio, akaso, bozka eguna dela egun hura eta hortik mendira behar?\nBiharamunean printzipioz hondartza joatekoa zela erran zidanean, kanpoan egurasten nuen erropa barnera bildu nuen, hurrengo egunerako sekulako ekaitza agindu zigutelakoan. Alabaina, bezperan baino ere garbiago argitu zuen biharamunak. Bazuena burutik? Zer printzipio mota behar du horrek halako egun ederrarekin hondartzara joateko? Orduan hasi nintzen konturatzen printzipioetan blai bizi ginela gure herri jansenista honetan; nolanahiko printzipio zentzu eta funts gabe xelebreetan. Loriaren erdian igeri bizi dena ere, printzipioz eta printzipioz ari omen, hara eta hona. Oporretan Txinara? Printzipioz, bai, printzipioz, prefosta; gauean festara? Hori ere printzipioz baita, beihalako garai zorionez pasatu haietan, festa ere borrokaren parte zela argi utzi baitziguten gure herriaren gidari autoproklamatu haiek. Zorrak kita? Printzipioz ez, nola bestela? Egungo moda berriaz jantzi betiko borroka santuari jarraiki, nonbait.\nHasian hasi, printzipioz hasi dena, printzipioz bukatu ere behar.\nBeharrik horretarako badugun ere FINA.\n2014/03/23 · 7:00


Zumaiako emakumeek historian zehar herriari egindako ekarpenak ikertzeko bekaren deialdia, berriro zabalik — Zumaia\nZumaiako emakumeek historian zehar herriari egindako ekarpenak ikertzeko bekaren deialdia, berriro zabalik\nProposamenak irailaren 21etik urriaren 11ra bitartean aurkeztu beharko dira.\nBigarrenez zabaldu du deialdia Udalak, uztailean egindako deialdian eskaerarik jaso ez duelako. Proposamenak irailaren 21etik urriaren 11ra bitartean aurkeztu beharko dira.\nEskabideak Zumaiako Udalaren Erregistro Orokorrean aurkeztu beharko dira, edo bestela, telematikoki, egoitza elektronikoan. Proiektuak aurkezteko epea zabalik egongo da irailaren 21etik urriaren 11ra bitartean.


10.— Txomin Agirre eta Badiola\nIdazle trebe onengana eltzean dakargun berriz ere gogora Orixe'ren aitorrera. «Ondarruar Agirre dugu —dio— oraindaino literato edo antze-idazlerik garaiena. Aren egunetan baino euskera ugariagoan, edatuagoan, landuagoan ari gara egun, euskal-biziera ez ezik, edonolako arte ta jakin gaietan ari baitugu gure izkuntza maitea. Alare, ua adinekorik ez bide zaigu sortu» (Euskal Esnalea, 1927, 247 orr.).\nBIZI-ZEAZTASUNAK.— Gizaki aldetik begiratuta, Txomin Agirre apala zan arren, eder zitzaion bera munduratu zan erria, ots, Ondarru aipatu ta erpiñeratzea. Izatez bera gaxoti-samarra zan, baiña itxasaldeko arrantzaleen gorputz osasuntsua ta kresal arteko burruka miresgarriak gogoratzean, alai ta arrai jartzen zitzaion arpegia. Ondarrutarren aurka iñork ezer adierazten ba'zuen, beingoan jartzen zitzaigun aien alde; eta, alderantziz, aien aldezko zerbait aditzean, poz-irria loretzen zitzaion ezpain-ertzean. Odolak odolari dei.\nOndarroa'n jaio zan Agirre, 1864-5-4'an, eta urrengo egunean bataiatu zuten, Domingo Aszension izena ipiñiaz. Bere aita, Manuel Bizente, Motriku'ko semea zan, eta lanbidez arotza; ama, ordea, Mari Madalen, ondarruarra zuen. Gaur ere, Goiko kaleko 26'garrena duzu Agirre'ren jaiotetxea.\nGaztetxo zala, elizan eta Kristau-Ikasbidea ikasterakoan, ango apaizak guztiz irabazi zioten biotza, ta elizarako garra erne zitzaion igarri gabe. Ortarako ba-zitun, baiña, eragozpenak: txiroak ziran bere gurasoak. Zoztorrak, alere, kemenak ditu erasten. Eta ikusi nola bideak lautu zitzaizkion Txomin'i apaiz izateko: Bilbao'ko Santiago elizan artzipreste zegon Mariano Jose Ibarguengoitia jaunak (1888-10-31'an il zan), ondarrutar gaztearen mendu ona ta buru argia aintzat arturik, berarekin eraman zuen bizitzen, «bere mezamutil eta lankidetxo» izan zedin. Apaiz onen ardurapean eta Elorrio'ko seme Silberio F. Etxebarria (1898-4-2'an, Eibar'en illa) jaunak irakatsita ikasi zitun Agirre'k latiña ta inguruko ikaskizunak.\nOgei urteko zala Gazteiz'era aldatu zan eta ango apaiz-ikastetxean ikasi zitun Filosofia ta Teolojia; Filosofia ikasten urte bete egin zuen, 1884'garreneko kursoa; Teolojia ikasten, berriz, bi urte, 1885-1887'garreneko kursoak. Karrera laburra egin zuen Agirre'k, baiña Gazteiz'ko ikastetxean osotu zitun iru urteotan nota oso ederrak atera zizkigun beti.\nAngo nagusi, irakasle ta ikaskideen biotzak laster irabazi zitun; ikasle gozo, eratsu, zintzo ta apala zalako, denak zuten maite. Azkue, Izurrategi ta abar, au da, euskera ta Euskalerria maite zutenakin artu-eman barrukoagoa erakutsi zuen beti ere. Azkue oso adiskide zuen. Izatez, ordea, bata (Azkue) odol-gorri ta bestea (Agirre) odol-zuri ziran; Azkue sendo ta iraunkorrago lanerako, Agirre —«arrpegi-zuri ta izakera bigundun»— egokiagoa gizartean bizi izateko. Lekeitiarrak onela daitor: «Seminarioko urte alai aietan odol-gorri giñanok, sarberritan beintzat, batean zutik bestean belauniko, okerreriatxoren baten ordaiña artzen genuen artean, Agirre odol-zurbilla etzan bein ere bide zuzenetik ateratzen, ta elizan izan ezik bein ere enuen belauniko ikusi» (Itzaldiak, Donosti, 1920, 72 orr.).\nAldiari berea emanik, ba-zioan gaztea gertatuaz apaiz egoki izateko noski. Eta, biotza birtutez edertua ta «gazterik umo» aurkitzen zala, onela artu zituen ordenak: Ile-mozketa, 1886-4-17'an; Txikiak eta Subdiakonutza, 1887'ko iraillean; Diakonutza, 1887-12-19'an, eta 1888-5-26'an Mariano Migel gotzaiaren eskutik artu zuen apaiztasuna.\nBete zitzaion, beraz, umetatik zekarren ametsik zoragarriena: Kristo'ren ordezko zan. Urkiola'n, zugatzez, arkaitzez eta loraz bitxituriko goi-alde artan eskeiñi zuen meza berria. Ondoren, Karrantza'ko erritxo baten illabete batzuk eginda gero, Zumaia'ko mojen kapellautzarako izendapena artu zuen; eta ementxe Karidadeko karmeldarretan, bai mojen ta bai barruko neskatoen kapellau izan zitzaigun ogetemar urtetik gora: txoko ontatik egin zuen bere arimazaintza ta euskal lana. Zumaia'n, ala ere, ez omen zan ezaguna euskal idazle bezelaxe, baiña sermolari on eta aitor-entzule jakituntzat omen zeukaten guztiak.\nIzlari ona zan. Eta, Azkue'k dioskunez, bere errian Antigua deritzaion baseliza txukunean itz egin zuen lenengoz, meza berria emanda laster. Baiña toki ixilletan bakarrik etzan mintzatu, ospe aundiko itzaldiak ere euki zitun: 1898'an, esate baterako, Zestua'ko euskal jaietan egiña; 1900-9-8'an, Begoña'ko Ama koroatu zan egunekoa; G. Muxika'k dionez, Lur santuetara erromes-aldian Kalbario'rako bidean bota zuena; Beasain'en, Loinaz'ko San Martin'en birtuteak goraldu ta aundietsiaz elizaz kanpo aldarrikatu zuena; 1916'an, Bilbao'ko «Campos Eliseos»en, lagunarte estuaren aurrean eukia, ta abar.\nEUSKALTZAIN. ERIOTZA.— Azkue zanak sortu ta zuzendu zitun lenengo «Euskalzale» (1897-98-99) ta gero «Ibaizabal» (1902-03) astean asteango albistariak. Lenengotik asi zan Agirre Azkue'ri laguntzen. Izan ere, etzitzaion alperreko lana iduritzen, eliz-gizon eta euskaldun zanez, bere izkera sustraitik ikasi ta aoz idatziz bala-bala erabiltzea. Ba-zitun, diotenez, ortan bere kezkak eta bein bere gotzaiari galdetu omen zion ea bere apaiz eginbideen aurka zebillen orrela egiñik, eta ark bide ontatik jotzeko esan zionean, oraindik gar geiagorekin, asmoz ta jakitez biztuagotua, ekin zion bere euskal arloari, idaz-lerroan batez ere. Zumaia'ra joan zaneko asi zan orduko aldizkarietan idazten: «Euskal-Erria», «Euskalzale», «Ibaizabal», RIEV, «Euskal Esnalea», «Jaungoiko-Zale»...\nNaiz olerkiz, naiz itz lauz sarri idazten zuen. Eta ospetsu egin zan bere izena. Adiskide zitun orduko euskaltzale ta euskalari ezagunenak; beste askoren artean: Azkue, Kanpion, Etxegarai anaiak, Urkixo, P. Lhande, J.K. Gerra, S. Muxika ta abar, oso begikoak zituen. Ilundain, Sevilla'ko kardenal jauna, maiz joan oi zitzaion Zumaia'ra; Ortega y Gasset eta Zuloaga margolaria ta bilbotar Iturribarria olerkaria ere adiskide zitun. «Jaungoiko-Zale» apaiz alkartean lenengotik emana zuen bere izena. Euskaltzale auekin naste, ainbat lan burutu zuen or-emen euskal jaiak antolatzen.\nBaita 1918'an Oñati'n ere. Aurretik sortu zan Eusko Ikaskuntzak batzar nagusi bat, bere lendabizikoa, eratu zuen Oñatin, ta batzar ortan beste asmo batzuen artean, Euskaltzaindia sortzeko erabakia artu zuten. Batzarkide zan Txomin Agirre; geiago: euskera sailleko taldearen zuzendari. Azkue aukeratu zuten euskaltzain-buru, eta Kanpion, Eleizalde ta Urkixo lagun; baiña Agirre ere antxe agertzen zan beste euskaltzaiñen artean, 1919'ko urriaren bostean aukeratua. Bere lan ederren ordaiña zan, aurki. Baiña maxkal samar zebillen orduko eta etzuen askorik iraungo. Euskaltzaindiren lenengo batzarraldietan bakarrik agertu zan.\nGaixorik zegon, auleriak joa. Ta 1920-1-14'an joan zitzaigun beste mundura. Olaizola zumaiarra, Bilbao'ko kanonigua, euki zuen bere ondoan azken-arnasa ematean, eta onek dionez, aren azken itza «ama» izan ei zan. Garai artako euskaltzale mordoa izan zan aren gorpuari lurra ematerakoan. Gazteiz'ko Eliz-barrutiko illerokoak onela: «Joan dan urtarrillean, bizi izan zan lez santu-antzean, il zan Zumaia'n Domingo Agirre apaiza. Gazteiz'ko Eliz-barrutiak onegaz bere apaizetatik onenetako bat galtzen dau». (Boletin Of., 1920-2-16, 111 orr.). «Euzkadi», «Euskal Esnalea», «Euskalerriaren Alde» ta «Jaungoiko-Zale»-k luze ta sakon eman ziguten aren eriotzaren berri. Ainbat omenaldi izan ditu arrezkero, baiña guztietan ederrena Ondarru bere jaiotzerriak, 1964'an, bere jaiotz-eunurte burua zala-ta egiña. Ondarruarrak lenago ere, 1934-6-30'an, berdin egin zioten; eta 1959'an, Bizkaiko Aurrezki-kutxak «Txomin Agirre» nobela saria jarri zuen.\nIDAZLANAK.— Idazle ugaria izan zitzaigun. Eta aren lan laburrak orduko aldizkarietan dagoz or-emen. 1964'an, Ondarruko omenaldia zala-ta, bilduma bat osatu nuen nik, «Ondarrak» deritzaiona; berton datoz Agirre'ren gertiduri batzuk, 22 olerki, ipuiñak, eleiz-gaiak eta kondaira-kimak. Baiña ezta bilduma osoa, sakabanaturik beste lan batzuk ere ba-ditu ta. Aren sermoirik geienak, berriz, ez dute oraindik argia ikusi.\nOna aren lanik beiñenak:\n1) A. Larramendiren bizitzaren berri labur (Donosti, 1890). Donostiako Lore-Jokuetan sariztatua. «Euskalzale» aldizkarian ere eman zuen 1898'an, 388 orrialdetik aurrera.\n2) Joan etorri bat Erromara (1892). «Euskalzale»-n dator 1899'garrenean, 90 orrialdetik aurrera. Antonio Arzak eta K. Etxegarai'ri eskeiñita dago. Zeatza duzu lan au, ertz askotatik begiratuta.\n3) Historia de Nuestra Señora de Iziar (Donosti, 1895). Erderazko lan bakarra.\n4) Auñemendiko Lorea (Bilbao, 1898). «Euskalzale»-k literatur-batzaldi bat iragarri zuen 1897'an, eta Txomin Agirre'ren irakurgai au ta B. Iraola'ren jostirudia izan ziran sariztuak. Bertan daukazu Auñemendiko Lorea lendabizikoz argitaratuta, 12'garren orrialdetik aurrera. Berau argitaratzen astean, Azkue'k onela: «Irakurgai onen azaldariak, Agirre abadeak, auxe baiño beste euskerazko lanik egin ezpaleu bere, Auñemendiko Lora Riktrudis-ek euskalzalerik errimeenak eta geienak bizi direan tokira gooratuko leuke beren izena. Onetariko lan asko baleukaz gure euskera ederrak, urte gitxi barru burua jaso al izango leuke». 1966'an, Auñamendi argitaldari etxeak euskeraz ta erderaz atera zigun, ale bitan.\n5) Kresala (Durango, 1906). Bizkaierazko nobela au, Donostiko «Euskal-Erria» aldizkarian atalka agertu zan lenengo, 1901'an asita. Durango'ko argitalpena, beraz, bigarrengoa duzu. Irugarrena Itxaropenak egin zuen 1954'an, Santos Etxeberria'ren marrakiz eta nere itzaurrez ornituta. Geroago ere Arantzazu'ko prantziskotarrak egiña dute beste bat. Erderaz, Bonifazio Etxegarai'k itzulia, Madrid'eko «El Correo Español»-ek atera zuen 1918'an. Eta prantsesez, P. Arburu'k itzulia, Biarritz'en azaldu zuten, 1958'an.\n6) Garoa (Durango, 1912). 380 orrialde. Au ere lenengoz RIEV aldizkarian agertu zan, 1907'an asita. Bigarrenez, liburu bezela, Tolosa'n argitara zan, 1934'an, eta irugarren agerraldia obetua, Arantzazu Argitaldariak (Zarautz, 1956) egin zuen; baita laugarrena ere (Oñate, 1966), Aita Villasante'ren itzaurreakin.\n7) Ni ta ni (Euskal Esnalea, 1917). Auxe zan Agirre'k, eriotz eldu zitzaionean, eskuetan zerabillen eleberria; Erdi-aroko goraberak euskaldunen artean, oiñaztar eta ganboatarren burrukak eraginda, laugarren nobela bat antolatu nai izan zigun.\n8) Larraldeko Lorea (Iruña, 1918). A. Kanpion'en La Flor de Larralde euskeraz. Au lenengo A. Kanpion'ek bere «Euskariana» seigarren saillean argitaldu zuen, eta gero Euskaltzaleak «Narraciones Baskas» (Zarautz, 1935) deritzaionean, 78'garren orrialdean.\n9) Ondarrak (Bilbao, 1964). Agirre'ren idazlan autatuak. 261 orrialde.\nL. Jauregi apaizak onela: «Euskerak idazle asko xamar izan ditu ta ditu gaur ere: baiño literato benetako gutxi oso. Denetan nausiena, nere ustez, Garoa'ren egille, Agirre apaiza» (El Día, 1935-12-11'an).\nOLERKARI.— Beiñola idatzi nuen: «Agirre arima eder ta onera makur baten jaube da. Arima orrek ezirik eukazan bere joera ta griñak; onela aren barre baratzean geroago ta mardulago egiñaz joiazan onbidezko lorak dakarren zorion-aparra. Zorion alaia, zer da besterik otzantasuna, indar-neurri bardiña, men naroa baiño? Auxe dakusgu Agirre'ren izate osoan. Neurriz kanpo samiña datza, neurriz barrutik poza. Oreka ta bardiñetik sortu oi da ederra, barru egokitsuaren ispillu legez. Agirre'ren idaztiak bere arima neurritsutik darion lurrun ezti iraunkor dirudie. Edegi edozein liburu —Auñemendi'ko Lorea, Kresala naiz Garoa—, ta orixe aurkituko dozu: arima minbera, eder-zale, gozo ta guria. Igali-zugatzak, barriz, bere ariko frutuak emon daroaz» (Ondarrak, 106).\nAgirre'k itzi zizkigun iru nobelak ez daude bertsoz idatzirik. Baiña nork esango luke iru liburuok poesirik ez dutela? Giza-maitasuna, itxas-zorakorpena ta euskal baserrietako garo ta ire usai olerkitsua ez ote ditu gizonki kantatzen? Orrez gaiñera, ba-ditu Txomin'ek olerki goxo batzuk, gaztetan onduak batez ere. Donostiko «Euskal-Erria»-n (1890) atera zuen bere lenengoa, Ipuia deritzaiona, zortziko nausitan egindako lau ahapaldiko poesi laburra. Gero «Euskal-Erria»-n eta «Euskalzale»-n argitara zitun besteak. Sariak ere eskuratu zizkigun: Agure kanta'rekin Arrasate'ko euskal jaietan, 1896'an; Ai balekite!-rekin Oiartzun'en, 1897'an; Seaskatxo bat'ekin Segura'n, 1898'an... (Ikus Ondarrak, 30 orr.).\nNolako olerkari ote? Irakur zazu K. Etxegarai'k dioskuna: «Ar zazute zeren eskuetan Agirre'ren idaztitxo bat, eta irakurri zazute. Irakurtzen dezutenean, ez da noski zuen biotza len bezela egongo. Barren-barrenen, len etzenuten sua ulertuko dezute. Zer dala-ta izango da ori? Zuen begien aurrean daukazuten idaztia olerkia dalako».\nIru gauza ditugu munduan kantagaiz gaiñezka: beian lurra, goian zerua ta alboan itxasoa. Agirre'k etzitun sapuztu iru gai-arrobiok. Izadiko ta barnean sorturikoa, gogai sendoz ta biotz-zauskada biziz jantzi zituen. Beraz, olerkari yaukal dugu.\nIRITZIAK.— K. Etxegarai'k onela, aren olerkiaz egiñiko itzaldi batean: «Bere biotzean surik ez badu, nondik aterako du olerkariak besteren biotzean piztu bear duen garra? Ezerezetik gauzak sortzen oraindik ez du gizonak ikasi... Gure Agirre, oetakoa zan. Bere biotzean berotzen etzan itzik, etzan bere ezpañetatik ateratzen. Tximistaz etzan apaindutzen. Berak ematen zuen berotasuna apalagoa zan. Bigunki-bigunki biotzera sartzen zitzaigun, eta batere uste gabe bere mendean arkitzen giñan: olerkaria alai bazan, alai gu ere; olerkaria samiñ bazan, gu ere samiñ. Barrendik itza ez datorkionari, orrelakorik ezin eskatu leikio» (Itzaldiak, 1920, 89 orr.).\nAita P. Lhande'k: «Garoa da gure Txomin'ek idatzi duan irakurgai ederrena, ta beiñere euskeraz idatzi izan dan ikusgarriena dala baditeke. Kondaira pollit mee baten inguruan egilleak euskaldun nekazariaren bizitzako egikizun geienak josi ditu, ala nola, artzaigoa (I ta VII'g. buruetan), landako lanak (II ta IV), karobiaren berotzea (22'g. orr.), ogika ta ogi jotzea (23'g. orr.), eztaiak (50-5'g. orr.), aizkolariak (84 ta 103'g. orr.) ta abar. Gure oitura orieri lotuak diran euskerazko itz zarrak aditu ta bildu ditu. Ortik datorkio bere euskeraren garbitasun ta aberastasuna. Norbaitek iñoiz gure izkuntza txiroa dala balerasa, irakur ditzala Garoa'ren 3'garren orrian Agirre'k "otsa" esateko jarri dituan ogei itz berexiak» (Itzaldiak, 1920, 110 orr.).\nOrixe'k: «Nai dunak nai duna besa: begitarte ona egin diote Agirre'ri euskaldunak, eta bai merezi ere. Euskera garbia ta ugaria du, ta naiz bizkaieraz, naiz gipuzkeraz, irakurgai ederrak utzi dizkigu: Garoa, Kresala, Auñemendi'ko Lorea. Garoa'n idaztankera belaxka-antxa gertatzen zait, emexkoa edo zain gutixko duena; Kresala'n zaintsuagoa: euskalkiari egotzi ditioke ori. Garoa bizkaieraz egin balu, aurki etzen ain usu irakurriko, ez agortuko; baino bizkaieraz balego, balinba, irakurle jakintsu denak eskerrago lioke» (E.E., 1927, 247 orr.).\nL. Mitxelena'k: «Aukerakoa zan Agirre novelarako: begi-belarri-sudur erneak zituen eta sumatzen zuena adierazteko esku arin ta zeatza. Or dauzka orrialde orietan, egia dan ala ez bere begiz ikusi nai lukeanak, Arranondo'ko kale mear, oker, aldapatsuak, itsasoaren (eta itsas-gizonen) zalapartak eta bazter guztietatik darion arrai-usaia. Eztut onenbestez esan nai Agirre'k etzuela barrena begiratzen. Gizonaren biotzeko izkutuen berri ere bazekien —etzuen lanbide txarra orretarako—, baiñan Pereda eta Rochelt'en gisa, sortzen zituen gizakiek etzuten gaurko noveletan ageri diran zenbaitek adiña azpil, biurgune ta zoko ilun» (Egan, 1954, 42 orr.).\nA. Villasante'k: «Azken bolara ontan Garoa maxiatzea moda bezala biurtu da. Alako erromantiko kutsua artzen omen zaio. Nobela ortako lagun batzuei errealismu gutxitxo aurkitzen zaie ia. Idaztankera bera eta gauzak adierazteko moldea, astuntxoa, gaur maite dugun baiño patxada geiagorekin kontatua... Bai. Urteak ez dira alperrik joaten. Gaurko gizaldia eta ordukoa ere ez dira berberak. Gustoak eta modak eta bizikera bera ere izugarri aldatu dira. Gaur gauzak motx eta artez esanak nai izaten ditugu. Trinko eta labur. Itz berdintsuen ugaritasun hori askotan aspergarri iruditzen zaigu» (Garoa, 1966, itzaurrean, 15 orrialde).\nZertan gera? Garoa ala Kresala obea? J. San Martin'ek oraintsu: «Aituentzat eta gutxi jakiñarren zentzunez ondo begiratzen dakienentzat, ez dago dudarik Kresala obea dana. Kresala dogu euskeraz egin danik nobelarik onenetakua. Gaia, tartea, pasarteak, bizitasuna, gatza, errealidadea... Zer geiago eskatu geinke nobel bategandik? Indarra dauka, bai nobela bezela ta bai izkuntzaren aldetik. Kresala'n azaltzen dan guztia da egilleak bizitakua. Bertako Tramana, Kitolis, Brix ta abar, bene-benetakuak dira. Garoa, barriz, motela da; bertako pertsonajietan ez dago Kresala'n bezelako egiazkorik. Ezaguna da egilliak berak bizi ez ebana ipiñi ebala. Ta alperrik emongo yakoz bueltak, beti "pastiche" bat izango da. Agiri-agirian dago Txomin Agirre'k Kresala bere bizitzaren barruan eroiala, ta Garoa azalez. Kresala'gaz ez deutsa bere denborako nobelagilleeri zorrik. Arro erakutsi geinkean nobela da» (Boga, boga, Ondarroa, 1964, maiatz-bagilla, aldizkarian).\nGamiz kritikalari argiak, ordea, «Garoa» irakurri ta gero, au diosku: «Izkuntzea ederra da. Garbizalea. Bere iztegian erdel-itzik ez da agertzen beren-beregi izan ezik eta orduan euskaldun okerren jokerea agertzeko. Noizean bein itz barriak asmatzen ditu, eta oneitarik batzuk ez dira errira sartu, esaterako: "Gaiztotegia" (espetxea), "gizadi" ta "gizarte" inguruko talde txikiai, "euritakoa" (aterkiña), "oinzorroak" (zapatak), "sendakiña" (osagillea), "izketartea" (alkar-izketa). Gaur be batzuk erabilten dituen itz-bikoteak sarri darabiltz: "aitzaki-maitzaki", "tipirri-taparra"... "Ez" aurrizkia be ba darabil: "ezbardintasuna" ("bardiñeztasuna" be bai), "ezezaguna"... Aditz-joko asmatuak noizean bein agiri dira: "badantzute"... Izlari guztiak ez darabilte izkuntza bardiña. Erri-izkerea agertzen da noizean bein; bakarrizketa ederrak agertzen dira. Trebea da orretan. Zugatz bategaz alkar-izketa bat be agertzen da. Trebetasun au gaurkoa dogu. Eta alkar-izketak ugariak eta ederrak, zorrotzak eta ondo ebagiak dira... Eleberriaren barruan bertsoak be agertzen dira. Joskerea "Kresala"-n baiño obea da, an utsen batzuk agertzen ba'dira, emen bat be ez... "Kresala" baiño asko obeto josita dago eleberri au, aria obeto eroana da. Baiña onetan be ba ditu, neure ustez, obetu legikezan gauzak»...\nOnela amaitzen du, aldia, notingintza, tokia, zeazketak, gogaketak eta eritxiak, Txomin Agirre'k «Garoa»-ren orrialdeetan ereinak noski, aztertu ondoren: «Zer esan eleberri oneri buruz? Eleberri ederra ta bere "Kresala" baiño askoz obea dala. Geiago, munduko eleberri onenen artean, lenengoetariko ez ba'da be, mailla on baten jarri bearrekoa dala. Eleberri onegaz, gaur artean beintzat, gure eleberrigintzak gaiña lortu dau. Liburu eder au erderatzea ez litzake txarto izango, eta beste eleberri ospetsu asko baiño goragoko maillan agertuko leiteke elerti edo literaturaren kondairan» (Agur, 1973, 106 zenbakia, 8 orr.).\nEsanak esan, entzun berriz ere A. Villasante'ri: «Joan-mendeko azken urteetan, eta gure onen asieran, zerbait berri nabari da gure literaturan. Pizkundea deritzaion abiadura aundi hori orduan asi zan. Aro berri bat, muga berri bat. Muga ortaz andiko eta emengo euskal idazleek alako leize batek bereizten eta bitaratzen ditu. Gure Txomin Agirre, aro berriko idazleen artean sartu bearra dago, zalantza gabe. Eta aro berriko idazleen artean garaienetakoa dugu, garaiena ezpada. Or gelditu dira aren liburuak aro berrien bandera bezala» (Garoa, 1966, itzaurrean, 3 orr.).\n(Ikus P. Lhande, RIEV, XI, 148-160; Itzaldiak, Donosti, 1923, 97 orr.; R.M. Azkue, Itzaldiak, 1923, 67 orr.; K. Etxegarai, Itzaldiak, 1923, 81 orr.; G. Manterola, Yakintza, 1934, 323 orr.; S. Onaindia, Ondarrak, Bilbao, 1964; I. Omaetxebarria, Euskera, 252 orr.; L. Mitxelena, HLV, 156 orr.; L. Villasante, HLV, 318 orr.; G. Muxika, «Euzkadi», 1920-1-28; «Euskal Esnalea», 1920, 17 orr.; J. Etchepare. «Gure Herria», 1922, 442, 631, 680 orr.; K. Iturria, «Garoa», 1956, itzaurrea; S. Onaindia, «Kresala», 1954, Aurkez; G. Garriga, Bol. Amer. E.V. 1951, 187 orr.; Boga, boga, Ondarroa, 1964; K. Etxenagusia, Euskal Idazleen Lorategia, 179 orr.; Mikel Zarate, Bizkaiko Euskal Idazleak, 1970, 122 orr.; Auñamendi, Literatura, II, 246 orr.; A. Zubikarai, La Gran Enciclopedia Vasca, IV, 529 orr.).


"Nire pinturak Erdi Aroa eta gaurkotasuna bateratzen ditu" - Urduña - Aiaraldea.eus\n"Nire pinturak Erdi Aroa eta gaurkotasuna bateratzen ditu"\nJulen Solaun Martinez 2019-11-03 07:00\nPorrilló artista margotutako hormaren aurrean. / Aiaraldea.eus\nJOSE LUIS ABAJO “PORRILLÓ” (Burgos, 1946) Urduñako erakusketa zentroaren fatxada margotzearen arduraduna izan da. Hiriaren Erdi Aroko estiloarekin haustura egiten duen pintura baten aldeko apustua egin du.\nZer dela eta hautatu zaituzte Urduña Hiria Erakusketa zentroaren fatxada margotzeko?\nUdalak eraikuntza honetan zer edo zer egin nahi zuen, eta ea zer egin ahal zitekeen galdetu zidaten. Herriko lanbide tradizionalekin figurazio bat egitea proposatu zidaten: Zurgina, zapataria, pastelgilea... ea nola geratzen zen aztertu genuen estudioan, eta emaitza onik ez zuela ematen ikusi genuen. Hainbeste leiho eta elementurekin figurazioak kalitatea galtzen zuen.\nGainera, mota honetako figurazioak zaharkituta daude. Gauza modernoagoa egitea beharrezkoa zela pentsatu nuen, zirragarriagoa zen zerbait, garaikideagoa zena. Orduan, geometria mota hau egitea erabaki genuen, eta diseinatzaile grafiko batek egin zuen. Nik ideia bat eman eta zer motatako geometria nahi nuen esan nion, baina bera da honetan aditua.\nKontua da Udalari proiektua bere horretan aurkeztu geniola. Egia da ere guri asko kostatu zitzaigula koloreen entonazioa aukeratzea, baina jendeari mezu bat komunikatzea bilatu genuen. Haien buruei eraikuntzaren barruan zer dagoen galdetzea, alegia. Horrela, barruan dagoena ere erabat garrantzitsua dela ikusiko dute, eraikuntzan sartu eta sentsazio ona izatea. Erakusketan gauza benetan harrigarriak daude. Nik margotutakoa barruan dagoenaren atarikoa besterik ez da.\nFatxadan egindako margolanak herriaren estiloarekin apurtzen du erabat.\nBai. Gu planteamendu eta geometria bizantziarretan oinarritu gara gehienbat, eta Erdi Arokoetan ere bai. Kolore guzti hau testuinguru artistiko horren barnean dago. Egin duguna da hori gaurkotasun testuinguruan jartzea. Urduñan Erdi Aroko inguruan gaude, baina nire margolanak ez du enbarazu egiten. Urduñako giroarekin bat egiten du, Erdi Aroa eta gaurkotasuna bateratzen ditu.\nArte bizantziarra aipatu duzu inspirazio bezala. Izen konkreturik al duzu buruan?\nNik tendentzia asko ditut; margolari asko gustatzen zaizkit, inpresionistak batez ere. Errealismo magikoa, errealismo espainiarra eta abstraktua ere gustatzen zaizkit. Ez du izen zehatzik izan buruan. Denetatik hartu dut pixka bat nire pertsonalitate propioa bilatzeko.\nGeometriatik aparte, gehien nabarmentzen dena kolorea da. Nola aukeratu duzue?\nAipatu bezala, asko kostatu zaigu kolore hauetara heltzea. Ez dago ia urdinik, ez dago gorri indartsurik. Kolore bero baina argiak dira, nahiz eta pastel izatera ez diren heltzen. Kolore hauen artean armonia bilatzea izan dugu helburu, pastela abiapuntu bezala erabiliz, baina indartuta. Ez dago kolore karrankaririk, horrek dena apurtuko bailuke. Urduñak dituen Erdi Aroko koloreen antzekoak dira, baina pastel tonalitate pixka bat handiagoarekin.\nNola gauzatu duzue proiektua?\nZonaldeetan banatu dugu. Kolore gama hasi aurretik erabat prest utzi genuen, eta gero zonaldeetan banatu dugu, eraikuntza osoa aldamioz ez inguratzearren. Horrela errazagoa da lanean gauden hirurontzako.\nMargolana gauzatzerako orduan teknika berezirik erabili duzue?\nEz. Diseinatzaile grafikoak geometria egin eta hemen in situ margotu dugu, laukitu ostean. Estudioan hasieran egin zena gauzatu besterik ez dugu egin.\nZer motatako erantzuna jasotzen ari zarete jendearen partetik?\nEntzuten ari garenagatik, jendeari gustatzen ari zaio. Udaleko zinegotziak biztanleei gustatuko ez zitzaienaren beldur ziren hasiera batean, ausardia bat baita. Hala ere, bilera nagusian sei zinegotzi zeuden alkatearekin eta lauri lehenengo unetik gustatu zitzaien; erreakzio hori ikusita zer edo zer ezberdina egiteko akordiora heldu ziren, eraikuntzaren mamia aldatuko zukeen zerbait. Guk kontzeptu lirikoa bilatu dugu, poztasunarekin lotua dagoena. Kolore hauek emozioak sortzen dituzte, baina benetako zirrara barruko erakusketa ikustea da, gauza benetan miragarriak daude: gure arbasoen aspaldiko kontzeptuak daude han.\nEtorkizunari begira, zure margolan honek Urduñako beste eraikuntza batzuetan eragina izan ahalko duela uste duzu?\nEz dakit Urduñan. Baliteke haustura bat suertatzea eta beste edonon antzeko zerbait egitea. Hemen askatasun alternatiba ematen ari gara. Eraikuntzak, Erdi Arokoak edo duela berrehun urtekoak, eraldatu ahal direla, pinturek gauzak eraldatzen dituztela iradoki nahi dugu. Garrantzitsua dela uste dut. Lehen etxe gehienak antzeko eran margotzen ziren, eta hiria pobre geratzen zen. Nire ustez, garrantzitsua da koloreen arloan aurrera egitea, askatasun gehiago izatea.


“Harresiak, berez, Urduñako historia osoa argitzen du” - Urduña - Aiaraldea.eus\nAitor Aspuru Saez 2019-01-06 09:00\nAitor Gonzalez Gato, liburua eskutan duela. / A.G.G\nAITOR GONZALEZ GATO (Portugalete, 1973) historialaria da. La muralla de la ciudad de Orduña liburua plazaratu berri du. Urduñako harresiari buruzko ikerketa sakona garatu du bertan.\nZertaz dihardu idatzi duzun azken liburua?\nUrduñako harresiaren historiaren inguruko azterketa sakona da: horren jatorria, zein materialekin egina dagoen, garapena, konponketak, eraisketak… 400 orriko 100 aleko argitalpen mugatu batean laburbildua. Liburuak dozena bat plano eta grabatu, antzinakoak eta garaikideak, eta koloretako ia 80 argazki biltzen ditu.\nZergatik piztu zuen zure interesa Urduñako harresiak?\nHaren hondarrak probintziako ikusgarrienak dira; horrelako hondakin handiek, hain nabarmenek, istorioren bat ezkutatu behar zuten; eta pentsatu nuen istorio hori urduñarrei erakutsia izan zitekeela eta izan behar zela. Finean, Jaurerriko Hiri bakarraren historia ezin da bere harresia gabe ulertu.\n“Urduñako harresiaren hondarrak Bizkaiko ikusgarrienak dira”\nZer erakutsi dizu harresiak hiriari eta bere historiari buruz?\nHasiera batean uste litekeena baino askoz gehiago. Harresiak, berez, Urduñako historia osoa argitzen du: jatorria, zergatik dituen alde zaharrak 11 kale eta ez beste kopuru bat, hirigune historikoak zergatik duen morfologia hori eta ez beste bat, Urduña zergatik izan zen Independentzia gerren eta karlistaden operazioen gertaleku nagusia… Urduña den bezalako da, orain dela ia 800 urte sortutako harresiagatik.\nOrain arte argitara gabeko datuak bildu dituzu, zein motatakoak? Zein uste duzu dela garrantzitsuena?\nHorrela da, bai. Hiriaren inguruan asko idatzi bada ere, beti agertzen dira argitara atera gabeko datuak, pixka bat ikertuz gero. Nire liburuan, adibidez, ez dut arreta soilik harresian jartzen, baita desagertutako gazteluan ere. 1523an desagertu zen gotorlekua, zeinaren hondakinen arrastoa XIX. mendera arte jarraitu dudan. Argitaratu gabeko daturen bat azpimarratu beharko banu, harresiaren antzinako ateen gainean zeuden otoiztegi edo kapera txikien inguruan aurkitu dudan guztia azaltzen dudala esango nuke. Ate horien eraisketa prozesua ere nabarmenduko nuke, egungo bibliografian gutxi dokumentatutakoa.\n“1523an desagertu zen Urduñako gaztelua”\nZenbat denbora behar izan duzu liburua osatzeko eta zein izan dira zure informazio iturriak?\nAzterketa xehatua egiteko 11 hilabete behar izan ditut; baina urteak dira, beste liburuak egin bitartean, Urduñari buruz eskuratzen nuen informazio oro jasotzen nuela, horrek lana “aurreratzeko” balio izan dit. Norbaiti 11 hilabete gutxi iruditzen bazaizkio, loari orduak lapurtuta izan dela esan beharra dut, ordenagailu aurrean edo antzinako orri-sorten parean egunak eta egunak emanda, eta nire emaztearekin nahiko nukeen bezain beste ez egonda, zeinak pazientzia mugagabea erakutsi duen.\nNire informazio iturriak izan dira Bizkaiko Foru Agiritegi Historikoa, Bizkaiko Artxibo Historiko Probintziala, Urduñako Udal Agiritegia, Jabetza-erregistroa, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkari ofizialetako asko, bibliografia zabal bat, bai eta egunkarietako berriak ere. Eta jakina, norberaren landa lana, beharrezko argazkiak egin, neurriak hartu, urduñarrei galdetu…\nAurretik ere idatzi dituzu beste harresi batzuei buruzko liburuak. Zer azpimarratuko zenuke Urduñakoaren inguruan?\nLehenago esan dudan bezala, ezeren gainetik bere hondakin handien ikusgarritasuna, Andra Mari elizaren iparraldean daudenena, batez ere. Era berean nabarmendu behar da harresiaren inguruan dagoen informazio andana, imajinatzen nuena baino handiagoa. Aipatu ditudan artxibategietan edo beste batzuetan ikertzen jarraituz gero, baliteke nik idatzi dudanaren tamainako beste liburu bat egin ahal izatea. Hala ere, uste dut oinarrizko informazioa neure lanean agertzen dela.


« BORDAXURI (1952) BOTOILETAN (1998) »\nBOST URTIAN (1929)\n1922an estreinatua eta 1929an Euskaltzaleak elkarteak Tolosan argitaratua, Toribio Altzagaren Bost Urtian egilearen antzezlan jokatuenetakoa eta entzutetsuenetakoa da dagokiguna, “zeharo altzagatarra”, A. M. Labaien Ayanberen hitzetan. Marcelino Soroaren aginduetara, Ziburun Iriyarena antzezlanean mutiko zela parte hartu zuenetik, antzerkiari lotutako bizitza izan zuen Altzagak, dela antzerki-obren egile bezala, dela kultur eragile bezala (besteak beste Euskal Iztundearen zuzendari gisa, 1915etik aurrera). Oparoa bezain askotarikoa izan zen donostiarraren antzerkirako sorkuntza, eta genero, taxu eta neurri oso ezberdineko lanak ondu zituen: bakarrizketak, elkarrizketak, ekitaldi bateko, biko nahiz hiruko antzezlanak, operak, eta baita itzulpen-egokitzapenak ere (P. Loti eta W. Shakespearerenak, kasu). Marcelino Soroarekin hasitako antzerki-moldearen jarraitzaile izanik ere, Altzaga lehenengo urratsak egiten ari zen euskal antzerki modernoaren maila igotzen ahalegindu zen, eta horren lekuko dira egin zituen itzulpen-egokitzapenak, nahiz bestelako gai eta giroak erretratatzen zituzten antzezlanak (XVI. mendean girotutako Amantxi, adibidez).\nNolanahi ere, arnas herrikoikoa da Altzagaren sorkuntza gehiena, elkarrizketa bizi, pipertsuetan oinarritzen den umore erraza ezaugarri duena eta goranahi asmorik gabea. Halakoxe obra da Bost urtian, bi ekitalditan banatutako antzezlana, non Soroari ikasitako baliabideei –elkarrizketa biziak, egoera xelebreak, umore herrikoia– etekin handiea ateratzen dien Altzagak. Dena den, 1888an Aterako gera! lehenengo obra idatzi zuenetik hiru hamarkadatara idatzia dela kontuan izanik, Altzagaren antzerkia hasieran baino helduago ageri da Bost urtian lanean: bi ekitaldikoa da, hasierako lanak ez bezala, hizkuntzak herrikoia izaten jarraitzen badu ere; fonetismo eta txokokeria gutxiago eta zuzentasun handiagoa agertzen du, eta pertsonaiek, arketipikoak izanik ere, sendotasun handiagoa dute.\nDonostiak eta Gipuzkoak aldaketa sozial handiak eta loraldi ekonomiko indartsua bizi zuenean idatzitakoa da dagokigun lana; Altzagak sasoi hartako gatazka eta talka sozial eta ekonomikoak ilustratzen ditu antzezlan honen bitartez. Kritika sozialak badu lekurik obran, egilearen beste zenbaitetan bezala eta, hala, bi ekitaldien arteko kontrasteaz baliatuz, garaiko zenbait joera, diruzalekeria batez ere, ageriak uzten ditu. Dena den, Xabier Mendigurenek azaldu izan duen bezala, egoera anbiguoan eta kontraesankorrean kokatzen da Altzaga, izan ere, ez du aberastasuna eta burgesia kritikatzen, ezpada aberasteko zenbait modu eta bide. Izan ere, antzezlan honek eredugarritzat aurkezten ditu Pantxo eta Juxto, Ameriketan aberastutakoak, eta, aldiz, Euskal Herrian aberastu direnak diruzale eta eskrupulurik gabekotzat jotzen ditu. Pantxo pertsonaiak ordezkatzen du Altzagaren jarrera kritikoa, eta bere esaldi honekintxe amaitzen du lehen ekitaldia: “Jaungoikoaren jakintza neurrigabeak erabakia zeukak: «Ire kopeteko izardiyarekin»”. Maxima horretan laburbiltzen da Altzagak obran zabaldu nahi duen mezua: zilegi da aberastasuna, baina betiere norbere lanaren emaitza denean, eta besteak azpiratu gabe egiten denean. Jarrera populista hartzen du egileak, ahularen alde jarriz, baina, aldi berean, aberastasuna zilegi dela agerian utziz. Aberastasuna lortzeko darabilten bidearen arabera epaitzen ditu pertsonaiak Altzagak, kristau ikasbideari aipamen bat baino gehiago eginez.\nPertsonaiei dagokienez, bestalde, tipoez baliatzen da autorea lehenengo nahiz bigarren ekitaldietan: langile saiatua, alfer mozkortia, diruzale bihozgabea… Nortasun eta sakontasun gehiegirik ez duten pertsonaiak aski ditu Altzagak ilustratu nahi dituen gatazkak eta kontrasteak azaleratzeko. Elkarri kontrajartzen zaizkion tipoak behar ditu egileak kritika sozialak arrakastarik izango badu. Pertsonaien sakontasun urria eta tramaren sinpletasuna ez dira oztopo; nolanahi ere, Altzagaren lanean, egileak badu bestelako baliabiderik ikuslearen arreta mantentzeko eta txaloak jasotzeko: umorea, nagusiki hizkuntzaren baliabideetan oinarritzen dena. Soroak abiatutako bideari jarraiki, Bost urtian lanean hizkuntzaren erregistro espresiboak ustiatzen ditu Altzagak umorea egiteko: gaizkiulertuak, hitz-jokoak, esanahi bikoitzak, ateraldiak, txisteak, irainak, kontrasteak eta beste hainbat baliabide ditu lehengaitzat. Hartzaileari gertukoa egiten zaion hizkeraz baliatzen da Altzaga, Donostiako esamoldeak, hitzak eta lokuzioak erabiliz, eta lexikoa bera era umorearen zerbitzura jarriz eta moldatuz.\nAltzagarena da XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako euskal teatro modernoaren lehenengo urratsetan nabarmentzen den izena, izan baitzuen ikuslea asetzeaz gain bestelako kezkarik ere, 1912an azaldu zuen bezala: “es hora de que en las obras vascas no se fíe al patriotismo del público el éxito de aquéllas, sino que procure obtenerlo mediante el concurso de cuantos medios ofrece el arte para el mayor esplendor de las representaciones dramáticas”. Kezka formulatzeaz bat, Altzagak bere obraren bidez erantzun nahi izan zion asmo artistikoari, Soroarekin abiatu zen antzerkiari maila jasoagoa emanez. Nolanahi ere, Bost urtian da lekuko, donostiarra ez zen urrundu ikuslegoak eskatzen zuen antzerki herrikoitik, eta ez zen euskal antzerki burgesa egikaritzera heldu, Xabier Mendigurenek azaldu duenez, besteak beste, Altzagak ez zuelako osoro bat egiten bere garaian EAJren inguruan egituratzen ari zen burgesiaren balioekin, 1922an plazaratutako obra honek erakusten duen gisan.\nMENDIGUREN, Xabier (1990): “Toribio Alzaga edo euskal teatro burgesaren nahi eta ezinak” hitzaurrea in T. Alzaga Jostirudiak eta Irritza. EEE-Labayru. Bilbo.\nMENDIGUREN, Xabier (1999): Toribio Alzaga. Bidegileak bilduma. Eusko Jaurlaritzako Argitalpen Zerbitzu Nagusia. Gasteiz.\nURKIZU, Patri (1975): Euskal teatroaren historia. Kriselu. Donostia.\nURKIZU, Patri (1984): Euskal antzertia. Euskadiko Antzerti Zerbitzua. Donostia.