Abisu Legala - Web Mapa\nJohn Berkhout taldea bueltan da ‘Bloo Mind’ izeneko bigarren diska zirraragarri batekin. Abesti berri hauek etengabeko mugimendu, aldaketa eta esperimentazio nahi garbi bat azaleratzen dute, euskal boskote hau folk talde bat ez dela erakutsiz.\nLehen lan hartako (urteko bigarren Americana diska onena Mondo Sonororen ustetan) soinu hippie folk sikodelikoa atzean utzita, sintetizadore eta gitarra elektrikoek ordezkatu dituzte iraganeko soinu akustikoak. Kantu berrietan krautrock alemaniar, rock psikodeliko, dream pop, hip hop, R&B, electro pop, eta ambient bezalako soinu-iturriak atzeman daitezke, eklektikoa zein koherentea den kontrastez beteriko diska abangoardista aurkeztuz.\n‘Adimen urdinen loraldia’ litzake ‘Bloo Mind’ hitz jokoaren atzean helarazi nahi izan duten mezua; aipatzekoa baita, Ekain Perez abeslari eta kitarrajoleak sortzaile gisa izandako loraldia, bateria erritmoetatik hasi eta baxu, sintetizadore, kitarra eta ahotsak sortu dituelako, kantu guztiak borobildu arte. Bestalde, Gartxot Unsain taldekide berria (Ander Lizaso ordezkatuz) izan da hitzen arduradun nagusia, ‘kolore urdina’ edota ‘barne ezagutza’ helburu, kantuetan barrena norbanakoaren sentimenduak mihatuz.\nEkain Perez (Ahotzak, gitarra)\nIñigo Goñi (Bateria)\nEneko Lusar (Gitarra, Synths)


Medikuek diote legionelarekin bizitzen ikasi behar dela.' | Consumer\nMedikuek diote legionelarekin bizitzen ikasi behar dela.'\nKasu-agerpena ekiditea ia ezinezkoa dela diote, kontrola dela eta.\nUda honetan, legionelak herrialde ertaineko osasun-agintariak jo ditu berriro. Hiletik aurrera, bakterioak lau heriotza eragin ditu dagoeneko. Abuztuan etengabeko tanta-jario bat bizi du, eta Valentziako eta Kataluniako Erkidegoari eragiten dio bereziki. Azken horretan, zehazki, Bartzelonako Mataró herrian, agerraldi larriena dago, bi hildako eta 89 hil arte.\nBadirudi Espainiak zailtasunak dituela aurten infekzioa kontrolatzeko, nahiz eta Osasun Ministerioak 2001. urtean abian jarri zituen kontrol- eta prebentzio-neurriak hartu. Baina gaixotasun infekziosoetako adituek diote ia ezinezkoa dela kontrolatzea, kontrola izan dadin.\nMiquel Sabrá doktorea Bartzelonako Germans Triasi Pujol Ospitaleko Gaixotasun Infekziosoen Unitatearen arduraduna da, eta uste du legionelarik gabe bizitzea “xurgapen utopikoa” dela. Europan legionellaren ikerketan erreferentzia da, eta, Sabriá doktoreak uste du egungo egoera aurreikus daitekeenean sartzen dela: “Legionela ez da saihestu behar, edo ez da jasaten ari garen agerraldirik, eta, beraz, gaixotasuna ez da ezagutzen”. Eta galdera hau egiten du: “Nola kontrola daitezke milaka hozte-dorreak edo herrialde osoko ehunka establezimendu termal? Erraza da bulego batetik hitz egitea, baina hozte-dorre askoren barruan sartu zarenean, arazoaren egoeraz jabetzen zara”.\nEspezialista horren arabera, prebentzio-araudia zintzo bete arren, legionelak presentzia-ekitaldia egiten jarraituko luke. “Noizbehinkako kasuak, kimu txikiak, segur aski ez lirateke errepikatuko, esaterako, iaz Murtzian bizi izandakoak edo Alcalá de Henaresen (Madril) bizi izandakoak. Kontrol-neurriak martxan jartzen hasi ahala, kasuak gutxitu egingo dira, baina urte askoan harekin bizitzen ikasi beharko da”.\nIritzi berekoa da Emilio Bouza doktorea, Gregorio Marañón Ospitaleko Mikrobiologia eta Gaixotasun Infekziosoen Zerbitzuko burua, Madril: “Seguru asko, kontrol-neurriak hobetu litezke, baina, trafikoan bezala, ezinezkoa da polizia bat jartzea, asko jota edo kurba bakoitza egoera txarrean dagoen pertsona bakoitzaren atzean”.\nEspainiako lehen legionela-kasua diagnostikatu zuen Bouza doktoreak uste du bizi-kalitatearen eta garapenaren alde ordaindu beharreko prezioetako bat dela.\nZifrek, ordea, ez dute lasaitasuna pizten. 1997az geroztik, legionelosia derrigorrezko aitorpen bihurtu zen urtean, eta kasuak zazpi aldiz biderkatu dira. Adituek azaltzen dute aurrerapen hori gaixotasunaren ezagutzan: “Beti egon dira kasuak, baina lehen ez ziren argira irteten. Orain, detekzio-sistema bat dugu, gernu-analisi sinple batekin legionela-pneumonia baten aurrean gauden jakiteko”, dio Antonio Torres doktoreak, Bartzelonako Ospitale Klinikoko Pneumologia eta Toraxeko Kirurgiako Institutuko zuzendariak.\nEspainiako ospitale gehienetan testa sistematikoki aplikatzen da pneumonia-kasu baten susmoa dagoenean. Ez da berdin jokatzen Europako beste herrialde batzuetan. Izan ere, Erresuma Batuan, legionelosiak ere kalte egiten duen lekuan, ez da nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna. Sababrá doktorearen iritziz, Espainiak Europako batez bestekoa baino kasu gehiago ditu, neurri batean, gehiago diagnostikatzen delako, “eta hori egiten jarraitu behar dugu, komunikabideetan eragina izan arren”.\nAzken agerraldiak izan arren, Osasuna baikorra da, aurreko urtearekin alderatuta kasuen %10 murriztu direlako.\nJosé María Martín Moreno Osasun Publikoko zuzendariarentzat, 2001eko Errege Dekretuan instalazioak kontrolatzeko hartutako neurrien bidez azaltzen da jaitsiera. “Abiapuntuko dokumentu on bat irailean berrikusiko da, lan-talde bat baitago, eta hori aldian-aldian eguneratuko da, eta ez udako agerraldiei bakarrik”. Bilera horretan ez da baztertzen ikuskapen- eta kontrol-neurriak eta zigorrak areagotzea.\nKutsatzeko bide berriak\nLur hezea eta ura, geldituta edo korrontea, legionelak gustukoen dituen inguruneak dira, finkatzeko eta ugaltzeko. Ur- eta klimatizazio-hodiak bakterioak gogor egiten dituen erreserbak dira. Gero, barreiagailu bat baino ez du behar airean sakabanatzeko eta, arnastuz gero, biktima biriketaraino iritsi arte. Horregatik arduratzen da instalazio horien egoera egokiaz.\nBaina gaur egun zientzialariak zalantzan jartzen ari dira gaixotasuna kutsatzeko mekanismo bakarra arnastea. Bakterio horren aurreko azken planteamendua da ur poluitua duten gargarak kutsatzeko bide berri bat ere izan daitekeela.\n“Orain konturatu gara oraindik asko falta zaigula legionelari buruz jakiteko. Lehen ondo ezarrita zeuden alderdiak zalantzan jartzen ari gara eta, besteak beste, azal dezakete zergatik ez garen beti gai izaten infekzio guztietan infekzioaren gunea aurkitzeko”, azaldu du Miquel Sababriá doktoreak. Oraingoz, badakigu zunda nasogastrikoak erabiltzen dituzten zenbait gaixok infektatu egin dutela, mikrofasaketa bidez, ahoa ur poluituarekin garbitzen dutelako.\nkasuak legionela-eu saihestu


Errele-transmisoreak herrialde desberdinetan-Berriak-FMUSER FM / TV Broadcast One-Stop hornitzailea\nErrele-transmisoreak herrialde desberdinetan\nKanadan, "berriz emititu" edo "berriz emititzeko transmisioa" dira Kanadako Irrati-Telebista eta Telekomunikazioen Batzordeak (CRTC) gehien erabiltzen dituen terminoak.\nTelebistako emisore lokal batek tokiko edo eskualdeko publizitatea saldu ahal izango du bertako emisorean soilik emititzeko. Gutxitan, programazio mugatua izan dezakete beren guraso geltokitik bereizita. Zenbait "satelite" tokiko albisteak edo albiste segmentuak bereizten dituzte albiste bateko zati batean.\nEz dago arau zorrotza telebistako emisore baten deiaren seinale. Igorle batzuek guraso-geltokitik desberdina den seinaleak dituzte (Sudburyko CFGC CIII-ren berriro esataria da), eta beste batzuek jatorri-estazioko deiaren seinalea erabiltzen dute, ondoren zenbaki bat (esaterako, Sarniako (Ontario, CBLFT-17) . Azken mota honek, ofizialki, telebista katearen "-TV" atzizkia jasotzen du dei-ikurraren eta zenbakiaren artean, nahiz eta maiz hedabideetako direktorioetatik kanpo utzi. Zenbakiak normalean sekuentzialki aplikatzen dira, "1" izenarekin hasita, eta geltokiaren errebokodun igorleek hasi zuten ordena kronologikoa adierazten dute. Zenbait esatarik kopurua igorlearen emisio kanala duen sistema bat erabil dezakete, esate baterako CembroH-TV-47 Pembroke, Ontario. Esatari batek ezin ditu zenbaki sistemak deitu bakar baten azpian nahastu; igorleak sekuentzialki edo haien kanal analogikoaren arabera zenbakituta daude. Zenbaki sekuentziala 99era iristen bada (TVOntario-ren emisore ohiak, esaterako), hurrengo transmisoreari dei berri bat jarri eta "1" zenbakitzen da. Maiztasuna partekatzen duten itzultzaileei (esate baterako, CBLT-ko errepikatzaile ohiei, CBLET, CBLHT, CBLAT-2 eta CH4113 12 kanaletan) dei deiak bereizten dira.\nTelebista kateak ordezkatu dituzten seinale analogikoko zenbakiak izan ditzake. TVOntario-ren CICO-DT-53 (UHF 26 digitala, Belleville) adibidea da; geltokia 2011 bihurtu zen, kanpoko kanal analogikoa (UHF 53) husteko, eta CICO-TV-53-ren UHF telebistako dei analogiko ohia mantentzen du bizirik dagoen TVO errepikatzaile gisa.\nPotentzia baxuko berriztagileek lau zenbakiz jarraitutako "CH" letrekin osatutako dei-seinale bat izan dezakete; CH2649 Valemount-en, Columbia Britanikoa Vancouver-ren CHANen berriro emititzen da. Mota horretako emisoreak CRTC-k baimendutako ordenan zenbakitzen dira sekuentzialki eta haien deiaren seinaleak ez dute lotura estazio nagusiarekin edo beste emisore batzuekin. Sekuentziaren hurrengo zenbakia (CH2650 Anzac-en, Alberta) CHANen berriro zabaltzea bada ere, hau da, aldi berean, CH2649 eta CH2650 lizentzia baitzuten; ondorengo zenbakia, CH2651, Edmonton-en CITV-ren (Anzac-en) berrargitaratzailea da. Ez da nahitaez modu berean izendatzen estazioko berrargileak; CBLT-k berezko seinaleekin birbideragailuak zituen (batzuek CBLT erabiltzen zuten ondoren, zenbaki bat eta beste batzuek CH zenbakiak erabiltzen zituzten).\nCBC eta Radio-Canada-ren jabe diren eta berrerabiltzaile berrerabiltzaileak abuztuaren 1, 2012-en itzali ziren, TVOntarioko transmisore gehienekin batera (sarritan Radio-Kanadako guneetan zeuden) eta Herri Aborigenen Telebista Sareko (APTN) transmisore batzuekin batera. ipar urrun. Eskaintza komertzial pribatuek potentzia osoko berriztagileak erabiltzen dituzte kable bidezko telebista sistemetan "egoera" eraman behar izan dezaten.\nJatorri estazio bat (edo ez) duten merkatu txikietako igorleak ez ziren gehienetan digitala bihurtzeko beharrik, potentzia osoarekin funtzionatzen badute ere. 52 – 69 kanaletan UHF kanaletan emititzen duten transmisoreek abuztuak 31, 2011 kanalak hustu behar izan zituzten; batzuk (esate baterako, CKWS-telebistaren transmisore berria Brighton, Ontario eta TVOntarioko hiru gune) digitalak joan ziren maiztasun baxuago batera mugitzeko, baina ez dute definizio altuko telebistarik, kanal digitalik edo jatorrizkoaren funtziorik ez. gune analogikoa.\nTelebista kate bat bezala, irrati-esatariak dei-zeinu desberdinak izan ditzake edo jatorri-estazioko dei-seinalea erabil dezake eta ondoren zenbakizko atzizkia dago. Zenbakizko atzizkia, ordea, sekuentziala da beti.\nFMko estazio bat berriro emititzeko, atzizkia zenbakikoa FM atzizkiari eransten zaio; Torontoko CJBC-FMren berriro esatariak CJBC-FM-1, CJBC-FM-2, etab. AM geltokiak FM banda berrargitaratzailea badu, zenbakizko atzizkia lau letren deiaren artean dago. eta FM atzizkia; CKSB-1-FM CKSB AM geltokiaren FM irrati-esataria da, eta CKSB-FM-1 CKSB-FMren berriz emititzea izango litzateke.\nEsatari bat merkatu bateko banda bateko bi estazioetara mugatuta dago, baina merkatuan hirugarren FM seinalea lortzeko bitarteko posible bat da AM geltokiko berriztagailu bat erabiltzea seinalea energia baxuko FMra eramateko. Sarnian, Blackburn Radio-k CFGX-FM (99.9) eta CHKS-FM (106.3) ditu; CHOK (1070 kHz) hirugarren Sarnia geltokiak FM errepikatzailea erabiltzen du Herriaren estaldura gisa 103.9 FM gisa (AM seinalea geltokiko transmisore nagusia ofizial izaten jarraitzen duen arren).\nPotentzia baxuko irrati-emisoreek dei bat izan dezakete "VF" osatua eta jarraian lau zenbaki; hala ere, mota horretako deiaren seinale batek ere programazio propioa duen energia baxuko zentrala esan dezake. CRTCren emisio esperimentaleko jarraibideen arabera baimendutako estazio batzuek, epe laburrerako lizentzia klase berezi batek (aldi baterako agintari espezifikoaren antzekoa) batzuetan campus berriagoei eta erkidegoko irrati-eragiketei ematen zaienean, Kanadako ITUko edozein lekutatik hiru gutunaz osatutako dei-seinale bat izan dezakete. -prefix-barrutia hiru digitu jarraian (CFU758 edo VEK565 adibidez). Lizentzia-klase honetako beste geltoki batzuek ohiko Cxxx dei-seinaleak eman dizkiote. Telebista-emisore ohiak noizbehinka jatorri-geltokietara bihurtu dira, lehengo seinaleari eusten; adibide batzuk CITE-FM-1 Sherbrooke-n, CBF-FM-8 Trois-Rivières-en eta CBAF-FM-15 Charlottetown-en.\nMexikon, itzultzaileek eta harrera-geltokiek guraso-geltokiaren deia ematen dute.\nMexikoko telebista kate gehienak emititzen dituzten sareen errepikatzaile gisa funtzionatzen dute. Mexikoko itzultzaile-geltokiei XE eta XH-rekin hasten diren dei-seinaleak jartzen zaizkie. Televisak eta Aztekak bi sare nazional mantentzen dituzte. Televisako Canal de las Estrellas sareak 128 geltokiak ditu (Mexikoko gehienak), eta Aztekako sareek 88 eta 91 geltokiak dituzte. [Aipamena behar da] Estazioek tokiko publizitatea txerta dezakete. Azteka hiri handiagoetako geltokiek tokiko berriak eta eskualdeko edukia kopuru mugatua izan ditzakete; Televisak nahiago du estatu mailako Gala TV sarea eta Televisa Eskualdeko estazioak erabili tokiko ekoizpenerako saltoki gisa. Hainbat itzultzailek seinale gutxi edo ez duten eremuak ere eskaintzen dituzte beren estaldura-eremu definituan, talde osagarriak de zona de sombra (ingelesez: shadow channel) izenez ezagutzen direnak. Itzal kanal gehienek guraso-geltokiaren programazio bera aireratzen dute. Monterreyko Multimedios Televisión eskualdeko iparraldeko eta erdialdeko sareak sistema bera erabiltzen du neurri txikiagoan (bere XHSAW-TDT Monterreyko XHAW-TDT geltoki nagusiaren itzal-kanala da), eskualdeko irteera tokiko albisteetarako eta publizitatearen ordutegi nagusian.\nMexikoko komertzialik gabeko telebista kateen bi sare nazional nagusi daude. Bata Canal Once (edo XEIPN-TDT) sarea da, Institutu Politekniko Nazionalak (IPN) funtzionatzen duena. 13 transmisoreak ustiatzen ditu, bere programak Quintana Roo estatuko sarearekin kontratatzen ditu. Beste sare batek, Sistema Público de Radiodifusión del Estado Mexicano (SPR) enpresak, 26 geltokiak ditu (16 operatiboa); gehienak digitalak dira. SPR igorleak ia IPN-k inoiz ez ditu geltokiak eraiki dituzten hirietan eta Canal Once daramate geltoki digitalaren multiplexeko bost hezkuntza-sareetako bat bezala.\nMexikoko 32 estatuetatik hogeita sei telebista-zerbitzuen jabe eta funtzionamendua ere badute, eta 16ek igorle bat baino gehiago erabiltzen ditu. Handiena (geltoki kopuruaren arabera) Telemax da, Sonoraren estatu sarea, 59 transmisoreekin. Estatuko sareko igorle askok erradiazio potentzia erradiatibo baxuan (ERP) emititzen dute. Geltoki batzuk udalen edo itzultzaileen elkarteen jabetzakoak dira. Estatuko sareak bezala, potentzia oso baxuan transmititzen dute.\nTransmisoreek Mexiko Hiriko estazioak Baja Kaliforniara eta Ozeano Bareko kostaldeko beste erkidego batzuetara igortzen dituzte jatorrizko estazioaren atzean bi orduko atzerapenarekin; Sonora ordu bateko atzerapena dago, eta Quintana Rook (Mexiko erdialdeko 2015-en baino ordubete lehenago) programak Mexikoko gainerako herrialde gehienetara igortzen baino ordubete beranduago jasotzen ditu.\nHamar 15 FM itzal kanal existitzen dira, eta berriro transmititzen dituzten estazioekin batera kanalizatu behar dira. Quintana Rook FM itzal kanal gehien ditu (zazpi), estatuko guztiaren erdia inguru. FMko hiru itzal gehiago baimenduta daude: XETIA-FM / XEAD-FM (Ajijic, Jalisco) eta XHRRR-FM (Tecolula, Veracruz).\n2009 uztailean, itzultzaileei buruzko FCCren oinarrizko araudia zen\n• FM itzultzaileak erabil daitezke gurutze-bandako itzulpenetarako; horrek murriztu egin zuen FM itzultzaileek AM seinaleak igortzea eragozten zuen murrizketa.\n• Inongo itzultzailek (edo boosterrek) ezin du bere baimendutako guraso geltokiaren simulcastaz gain beste ezer igorri, salbu eta larrialdiko abisuak (EAS, esaterako) eta 30 segundoko diru bilketa ordu bakoitzeko.\n• Emisio gurasoak 7 eta 9 am, 12: 55 eta 1: 05 pm eta 4 pm eta 6 pm XNUMX pm emisio egun bakoitzean, edo bakoitzak gailu automatiko batez hornitu behar du (audio edo FSK) ordu bakoitzeko. identifikazio.\n• Potentzia maximoa 250 watt ERP itzultzailea da, eta 20 gehienezko ERParen gehienezko ehuneko estazioko klaseak booster gisa. Lehen geltokiko zerbitzu-sestra barruan betetzaileen betekizunetarako ez dago altuerarik.\n• Itzultzaile batek (edo boosterrak) bidaltzeari utzi behar dio guraso geltokiaren seinalea galtzen bada; horrek baimenik gabe beste geltokiak berriro transmititzea ekiditen du.\nBadaude programazio bat desberdina izan daitekeela geltoki nagusi baten eta FM itzultzaile baten artean: HD Irratiaren seinale batek kanal digitalak analogiko kanal nagusitik programazio desberdinak izan ditzake, eta itzultzaile batek programazioa HD2 azpiko kanaletik igorri dezake programazioa itzultzailearen analogo nagusi gisa. seinalea. W237DE (95.3 MHz Harrisburg-en, Pennsylvania) lehenago WTCYk (1400 AM, orain WHGB) daraman formatua igortzen du eta 104.1 WNNK (2 FM) HD95.3 azpimenal digitala WNNK dorrearen gunetik XNUMX erreformazio analogikorako. FM irratiko FM errepikatzailea da legez, nahiz eta erabiltzaileek FMko irrati-hartzaile analogikoak dituzten eduki bakarrarekin entzun.\nMerkataritza-estazioek itzultzaileen (edo dinamizatzaileen) jabe izan dezakete itzultzailea (edo booster) guraso geltokiko lehen zerbitzuko sarreran dagoenean; seinalea blokeatzen duen tokian bakarrik bete dezakete. Boosters soilik lehen geltokiaren jabetzakoa izan daiteke; Lehen geltokiko zerbitzugunetik kanpoko itzultzaileak ezin dira geltoki nagusiaren (edo laguntza ekonomikoa jaso) izan. Itzultzaile gehienek geltokiko aireko seinalea antena norabide batekin eta hartzaile sentikor batekin jasotzen dute eta seinalea berriro igortzen dute. Ezin dute FM erreserbatutako banda 88-tik 92 MHz-era igorri, ez diren komertzialen estazioak baimentzen. Merkataritzakoak ez diren estazioak bandaren zati komertzialetan emititu ahal izango dira. Geltoki komertzialek ez bezala, satelite bidez itzultzaileei programazioa hela diezaieke itzultzaileak talde erreserbatuan badaude. Komertzialaren bandako itzultzaileak FMko beste geltoki batetik (edo itzultzailea) zuzenean aireko seinale batez soilik elikatu ahal izango dira. Bete gabeko talde komertzialen itzultzaileak ezin dira satelite bidez elikatu, FCC arauaren 74.1231 (b) arabera. Estazio guztiek erabil dezakete sustatzaile bat elikatzeko edozein bide.\nAEBetako itzultzaile eta booster estazio guztiak potentzia baxukoak dira eta D klaseko lizentzia dute, bigarren geltokietan (gurasoak barne) bihurtuz; potentzia osoko (100 watt edo gehiago FM) estazioetako interferentziak onartu behar dituzte, baina ez dute inolako eraginik sortzen. Boostersek ez du guraso geltokiarekin oztopatu behar lizentziaren erkidegoan. Lizentziak automatikoki berritzen dira guraso geltokiarekin eta ez dute aparteko aplikaziorik behar, berritzea eskaera ukatu daitekeen arren. FM booster geltokiei dei-seinale osoa ematen zaie (-FM atzizkia barne, nahiz eta esleitu ez den) guraso geltokian gehi WXYZ-FM1, WXYZ-FM2, etab.\nFM itzultzaileen estazioek K edo W zenbakiz osatutako zenbaki sekuentzialak erabil ditzakete eta ondoren hiru digituko zenbakia (201 300-ren bidez, 88.1-tik 107.9 MHz-ri dagokiona), eta jarraian sekuentzialki esleitutako letra pare bat. Formatua telebistako itzultzaile numerikoek erabiltzen dutenenaren antzekoa da, eta zenbakiak kanal iraunkorreko esleipena aipatzen du. AEBetako lurreko irrati-itzultzaileen sistemarik handiena 2008 urrian KUER-FM-k, Utahko Unibertsitateko merkataritzako irrati komertzialik ez zuen, eta 33 itzultzaileen geltokiak Idaho-tik New Mexico-ra eta Arizona-ra zeuden.\nFM irratiak ez bezala, potentzia baxuko telebista kateak itzultzaile gisa funtziona dezakete edo beraien programazioa sor dezakete. Itzultzaileei, W (Mississippi ibaiaren ekialdean) edo K (Mississippi mendebaldean, ohiko geltokietan bezala) hasten diren dei seinaleak ematen zaizkie, eta ondoren kanal zenbakia eta bi letra serie kanaletarako; kanal bateko lehenengo geltokiak AA, AB, AC eta abar dira). Telebista kateek bi digitu dituzte, 02 etatik 51 (lehenago 02 83); FM irrati kanalak 200 (87.9 MHz) eta 300 (107.9 MHz) eta 0.2 MHz (bat, W42BD edo K263AF) daude. Dei seinale horietako zenbakiaren ondorengo X batek ez du emisio esperimentaleko lizentziarik adierazten (beste zerbitzu batzuetan gertatzen den moduan), 26 hizki guztiak sekuentzian erabiltzen baitira. Urtarrilean 2011, erabilitako hizki bikainena ZS izan zen (K13ZS-D KTSC itzultzailea da Sargents, Colorado).\nZenbakizko itzultzaile-estazioak (W70ZZ bezalako formatua) normalean potentzia txikiko errepikatzaileak dira - askotan 100 watt (edo gutxiago) telebistan FM eta 1,000 wattetan (edo gutxiago). UHF telebista kateak 70 83 bidez sortutako ohia itzultzaile taldea izan zen, jatorriz, kontsumo baxuko itzultzaileek okupatu zuten batez ere. Potentzia baxuaren eta maiztasun handiko emisio-barruti mugatuaren konbinazioa. Banda 1980-en zehar telefono mugikorreko zerbitzuetara zuzendu zen, gainerako transmisoreen eskuliburua maiztasun baxuetara eraman zuten.\nPotentzia osoko errepikatzaileak, hala nola WPBS-TV telebistako transmisore berdin bikoitza, WNPI-TV, normalean full-power geltokiak bezalako telebistako seinaleak esleitzen dira. "Satelite geltoki" hauek ez dute dei-zenbakizko zeinurik, eta potentzia handiko beste emisore batzuen modu berean funtzionatu behar dute. Simulazio hori normalean ez da FCC-k arautzen, geltokiaren jabeak merkatu berean zerbitzu osoko hainbat geltoki edukitzeko murriztapenak eskatzen dituenean izan ezik, normalean jabetzapeko geltokien arteko estaldura eremuaren gaineko gainjartzearen mugak edo hori eskatzen duten baldintzak. Zerbitzu osoko estazio bakoitzak tokiko estudioa eta eskeletoko langileak dira, lokalean programazioak sortzeko gai direnak. Salbuespen horiek normaltasunez justifikatuta daude, arazo ekonomikoak direla eta, non zerbitzu osoko jatorri-estazio bati eutsi ezin dion nekazal kokagune batek potentzia osoko berrordendatzaileari eutsi ahal izango dio. Zenbait estazio (Fargo, Ipar Dakotako KVRR, esaterako) potentzia handiko lau igorlek bezalako kateak dira, bakoitzak bere deia eta lizentzia dituena, gutxi biztanleria duen eskualde bat estalita.\nLPTV kateek lau letrako dei ikurra ere aukeratu dezakete -LP atzizkiarekin (potentzia baxuko FMarekin partekatuta) analogikoa edo -LD digitala erabiltzeko; normalean geltokiak programazioa sortzen badu soilik egiten da. Klaseko A telebista kateei deiak esleitzen zaizkie -CA eta -CD atzizkiekin. Zenbakiak erabiltzen dituzten estazio digitalek -D atzizkia jasotzen dute, adibidez W42BD-D. Guztiak dira, izan ere, potentzia osoko telebista kate digitalek FCD-k (D jatorriz-HD) atzizkiak zituela -D eta -LD ezarri aurretik. LPTV estazio digitalek RF digitaleko kanalen zenbakiak dituzte dei digitaleko zeinaren zati gisa, eta horietako bat alda daiteke kanal birtualetik (zenbaki analogikoa).\nBeste maiztasun batera igortzen diren zenbakizko igorgailuen itzultzaileak normalean dei seinale berriak igortzen dira eguneratutako kanalaren esleipena islatzeko. Hori ez da agintari tekniko berezi baten bidez aldi baterako beste maiztasun bat erabiltzen duten lekualdatutako itzultzaileekin. K55KD-k dei-zeinuari eutsi ahal izan zion aldi baterako 57 kanaletara desplazatu zen bitartean MediaFLOko erabiltzaileei interferentziak konpontzeko, W81AA-k dei berri bat jasoko zuen 81 kanala banda-planetik ezabatu zenean. Geltoki batek jatorrizko kanalera itzultzen duen ohikoa ez den kasuetan, dei-zeinu zaharra jasotzen du (beste geltoki batek berriro erabiltzen ez duena).\nPotentzia baxuko telebista kateek ez dute seinale digitala simulatzeko beharrik, ezta ekainean 2009-en funtzio osoko estazioek bezala funtzionamendu analogikoa utzi beharrik ere. Beste geltoki bat simulatzeko erabiltzen diren potentzia osoak (zerbitzu osoko beste telebista telebista batzuen antzera) digitalera bihurtu behar ziren ekainean 2009. FCCk "telebistako satelite estazioak" bezala definitzen ditu "Batzordearen arauen 73 atalaren arabera baimendutako potentziako emisio estazioak" normalean jabea den guraso estazio baten programazioa osorik edo zati bat berriro transmititzeko ". Satelite estazio gehienek zerbitzu ekonomiko nahikoa ez duten oinarri ekonomikorik ez duten eremu txikietan edo gutxi populatuetan funtzionatzen dutenez, askok FCCren baimena jaso zuten kasu bakoitzean, kanal berean analogikotik digitalera mozteko flash egitea simulcasting egin beharrean. bi formatuetan trantsizio digitalean zehar.\nNahiz eta telebista digitalen mandatuak ez ziren indar baxuko telebista kateetan sartu, Kongresuak 2008 legedia onartu zuen energia bihur tzeko estazio digitalak bihurketa datarekin edo handik gutxira. Potentzia baxuko estazio batzuek maiztasuna aldatu behar izan zuten Trantsizio aldian UHF-ra mugitu ziren edo UHF-n kanal digitalak erabiltzen zituzten energia-estazioetara egokitzeko. 2008-en eskutik, potentzia baxuko eta potentzia handiko kanaleko 55 lizentziadunek espektro askeak lekuz aldatzera animatu ziren Qualcomm-en MediaFLO igorleentzat.\n2011-ren arabera, 52-ren bidez 69-ren bidez 70 bidez UHF kanaletan zeuden LPTV emisoreak beheko kanaletara behartu behar izan ziren. Jatorrizko UHF 83 – 70 itzultzaileen taldeko igorle askok bi aldiz mugitu behar izan zuten; 83-1983 kanalak 52 telefono mugikorretan galdu ziren, eta 69-2009 2011 eta 4,000 artean. Potentzia baxuko itzultzaile askok ere zuzeneko eragina izan zuten guraso geltokiak telebista digitala bihurtzeko. Telebista-zerbitzu osoko telebista-estazio batetik aireko seinale analogikoa jaso zuten itzultzaileek beren ekipamendua jasotzeko beharrezkoak zituzten, ikusleek banakako bihurgailu kutxak erabiltzen zituzten bezala. Errepikagailuak igorritako seinalea analogikoa izan badaiteke ere, lotura gorakorra aldatu behar zen. 1,000 baimendutako itzultzaileen% 20k $ 52 gobernu federaleko diru-laguntza jaso zuen ekipamendu gehigarriaren zati batengatik. Beste itzultzaile asko ilun gelditu ziren trantsizio digitalaren epea igaro ondoren, edo ez zuten kanal berririk eskatu UHF kanal 69 – XNUMX bandplanetik kendu ondoren.\nItzultzaile txiki batzuek guraso geltokiaren seinalea beste maiztasun batera bihurketarako berriro bihurtzeko funtzionatzen zuten, tokiko seinaleen prozesamendurik edo demodulaziorik gabe. W07BA (16-watt errepikatzaile bat WSYR-TV-n Syracuse-n, New York-en) emititzeko aparatu sinple bat zen, geltoki nagusiaren seinalea bederatzi kanaletik zazpi kanalera DeWitt-eko haran txiki bat estaltzeko. Syracuse UHF uhartea bihurtu zen, WSYR-TV-ren ABCsignal nagusia 100 kW-eko 17 kanalen emisio digitala bihurtu zen, eta dagoeneko ez dago 9 seinalerik, errepikagailua elikatzeko.\nMerkataritza-ahalmenik ez duten urruneko kokapenetan itzultzaileek espero zuten lotura estekatu digitalerako ekipamendua hedatzeko. Itzultzaile askok emisio analogikoak jarraitu eta gutxiengo bat digitaletara igaro ziren arren, landa-komunitate batzuek espero zuten tokiko itzultzaileen seinale guztiak aurkitzea, jatorrizko estazioen trantsizioaren ondorioz.\nLegearen arabera, zerbitzu osoko tokiko esatariak FM emisio bandaren okupatzaile nagusiak dira; LPFM eta itzultzaileak bigarren mailako okupatzaileak dira, egoera teorikoki berdinak dituztenak. Hala ere, praktikan, itzultzaileei esleitutako maiztasunak ez daude erabilgarri LPFMren geltoki berrietan edo berritu nahi duten lehendik dauden geltokietan.\nBereizketa batzuek tokiko LPFM operadore txikiak dituzte:\n• LPFM geltoki baten potentzia maximoa (10 edo 100 wattak, geltokiaren klasearen arabera) FM emisio itzultzaile handienak (250 wattak) baino txikiagoa da, LPFM seinalearen irismena mugatuz.\n• Geltokien arteko gutxieneko tartea (distantzia eta maiztasuna) itzultzaileentzat LPFM eskatzaileentzat baino txikiagoa da. Itzultzaileen tartea seinaleen sarrerako mailetan oinarritzen bada ere (lurrak eta oztopoak kontutan hartuta), LPFM geltokiek gutxieneko distantzia eskakizun murriztaileagoa dute.\n• LPFM esataria behar da tokiko edukiak sortzeko; maiztasuna duten hainbat eskatzaile izanez gero, tokiko programazioko egunean zortzi (edo gehiago) jatorriarekin bat datozenak onartzen dira. Itzultzaileei ez zaie lokalean ezer sortzerik behar.\n• LPFM lizentziak normalean merkataritzakoak ez diren hezkuntza entitateei ematen zaizkie (esate baterako, ikastetxe edo udalerriei), eta normalean jabetzapeko hainbat geltoki baztertu behar dituzte; hori ez da itzultzaileekin gertatzen. Tokiko edo hezkuntza edukia ez duen itzultzaile ez-komertzial batek espazioa har dezake FMko emisio-bandako merkataritzako segmentuan (92 MHz azpian). Eskatzaile berrientzako FCC artxiboko leiho estuetan, entitate bereko (edo erlazionatutako) itzultzaileen eskaerek lokalean eskuragarri dagoen maiztasuna eska dezakete hainbat erkidegotan. LPFM lizentzia edo eraikuntza baimena ezin da birsortu; hori ez da egia itzultzaileentzat. Erlazionatutako entitateek itzultzaileen eraikuntzako milaka baimen eskaerak aurkez ditzakete (merkataritzakoak ez diren egoera erabiliz FCC artxibatze tasetatik salbuetsita) eta eraikuntza baimenak berriro saltzea, nahiz eta igorleak oraindik eraikitu ez izan.\nGeltoki komertzialetarako emisio igorleek normalean beren gurasoen zerbitzu osoko FM geltokiaren seinalea jaso behar dute airean zehar eta geltoki nagusian estaltzen duten eskualdean berriro transmititu behar dute. Itzultzaile baten beharra ezabatzen da, lurra babesten duen arazoa izan ezik) . Murrizketa hau ez da merkataritzaz kanpoko hezkuntza geltokietan aplikatzen. Merkataritzaz kanpoko edozein geltokik, tokian tokiko edo hezkuntzako edukia ez duen arren, itzultzaile kopuru mugagabea eska dezake edozein bide erabiliz (sateliteak barne). Guztiek hartzen dute tokiko LPFM geltokietatik edo zerbitzu osoko tokiko estazioen errefraktagileek. Herri Irrati Nazionalak errepikatzen zituzten erlijio-estazio berriek lekualdatu zituzten Lake Charles-en, Louisiana, tokiko eta hezkuntzako edukia galdu zuten.\n2003 itzultzaileen boom\nItzultzaileen aplikazio berrietarako 2003 FCC lizentzien leihoak 13,000 aplikazio baino gehiago ekarri zituen, gehienek erlijio esatariak. Lizentzia eskaera kopurua dela eta, LPFMren defendatzaileek Itzultzaile Handien Inbasioa deitu zuten.\nEsatari batzuek FM itzultzaileen araudia aprobetxatu dute, merkataritzakoak ez diren estazioek satelite bidezko estazio estaldurako ehunka kilometrora (edo milaka) kilometrora satelitez hornitutako programak hornitzeko. Itzultzaile guztiak ez dira satelitez elikatzen; FM bandako zati komertzialik gabeko itzultzaileak bakarrik (88.1 to 91.9 MHz) "sateliteak" izan daitezke. Gainerako itzultzaile guztiak zuzenean airetik atera behar dira, lehen geltokiko zerbitzu-sarrerako instalazioak "betetzeko" izan ezik. Itzultzaileek beste itzultzaile batzuk elikatu ditzakete, beraz, urruneko geltoki batetik elikatutako itzultzaileen kate txikiak sor daitezke; Itzultzaileren batek huts egingo balu, huts egin duen itzultzailea ez den sarea ilun geratuko litzateke. 2003 aplikazioen kopuruak gainezka egin zuen FCC, eta itzultzaile eskaera berrietan larrialdiko atxikipen agindua eman zuen, dagoeneko jasotakoak prozesatu arte. Arauak aldatzeak Prometeo Radio v. FCC izenarekin ezagutzen diren auzi ugari piztu zituen. Emisio erlijiosoak, esate baterako, Calvary Chapel-en KAWZ (Twin Falls, Idaho), Educational Media Foundation eta Family Radio-ko KEBR (Sacramento) herrialde osoko FM "itzultzaile" kateen bidez emititu ziren. Guraso-estazioak irabazi asmorik gabeko erakundeen jabetzakoak ziren eta espektroaren zati komertzialik ez zegoenez, ez zitzaien eskatzen itzultzaileei seinalea airez jaso ahal izateko. LPFM-k defendatzen du itzultzaileen ugaritzeak zailtasunak sortzen dituela itzultzaile ez diren geltokien operadoreentzat (bereziki LPFM lizentzia eskatzaileek), esanez ezin dutela aireko geltokiak eskuratu itzultzaileek eremu bateko kanalak eskuragarri dituztelako.\nItzultzaileak "satcasting" espektroaren zati ez komertzialetan soilik baimendu daitezke (LPFM geltokiak ez daudenean), ez dute LPFMko lizentziadunek instalazioak zabaltzeko duten gaitasuna mehatxatzen. Satcasting gabeko itzultzaileak arazoa izan daiteke LPFM geltokietan; LPFM-ko estazio batek kanaletik "kolpea" ematen dio zentral osoko estazio berri bati, baliteke ez dagoela maiztasun erabilgarririk mugitzeko.\nProposatutako arauek irabazi-asmorik gabeko taldeek itzultzaileei eska diezazkieketen prozedurak berrikusiko lituzkete (itzultzaileen eskaera entitate bakarrak debekatuta izatea baino gehiago debekatzea), eta FCCk bere kanal eskakizunak aldatu zituen LPFM esatariak kanal espazioa askatzeko. REC Sareek FCCri eskaera egin zioten LPFM geltokiei lehentasuna emateko.\nSatelite bidezko itzultzaile sareak\nLPFM geltokietarako FM espektrorik ez duten eremuak itzultzaile sare urruneko sare handiak direla eta, besteak beste, Chicago (Calvary Chapel eta Educational Media Foundation geltoki ugari ditu), Atlanta (Way-FM-rekin hainbat - K-Love eta Salem Komunikazioekin lotutakoak) eta Edgewater Broadcasting geltokiak) eta Dallas, Texas (Kalbario Satelite Sarearekin eta American Family Radio). Louisville, Kentucky eta Knoxville, Tennessee bezalako merkatu txikiagoek LPFM kanalik ez dute, Calvary Chapel eta Way-FM bezalako esatari urruneko itzultzaileengatik.\nSatelite bidezko itzultzaile sare handienak Calvary Chapel-ekin (Radio Assist Ministerioa, Horizon Broadcasting, Edgewater Broadcasting eta REACH Media) eta American Family Radio-rekin lotuta zeuden, American Family Association-en jabetzakoa. Calvary Chapel-ekin lotutako sareak itzultzaileetan oinarritutako sareak izan dira; kanal beragatik Kalbarioko kaperarekin lotutako enpresek hainbat eskaera aurkeztu zituzten. Kalbarioko kapera elizek eta gutxienez lau kalitateko irrati kateak programatzen dituzte "etxeko geltokiak" dira urrutiko itzultzaileentzat, eta etxeko eliza askok (kalbario nazionalaren kaperaz gain) lizentziak eskatu dituzte. American Family Radio-k, bereziki, nahitako estrategia erakutsi du Herri Irratiko kate nazionalak berriro hedatzeko, helburu politikoetarako.\nAustraliako irrati-sare nazionalek (Radio National, ABC NewsRadio, Triple J, ABC Classic FM eta SBS Radio) errele-transmisoreak dituzte, zerbitzu bakoitza ahalik eta zabalena izan dadin. ABC eta SBSek komunitateko erreleboen igorleei irrati edo telebista berriro igortzea ahalbidetzen diete zerbitzurik ez luketen eremuetan. Irrati-kate komertzialek normalean errele-transmisoreak izaten dituzte tokiko geografiak (esaterako, mendiak) beren merkatu osora igortzea eragozten badu.\n1990s merkatuaren hasierako agregazioaz geroztik, telebistako telebista bakoitzak errele ugari erabiltzen ditu Australiako merkatu handietan zerbitzu koherentea emateko. Merkatu bakoitza aurreko emisio komertzialen ondarea dela eta (Southern Cross Nine-k Victoria geltokian bi geltoki mantentzen ditu: GLV eta BCV), azpi merkatuen arteko desberdintasun bakarra albiste zerbitzua eta tokiko publizitatea dira. Hiri nagusietan izan ezik, telebistako telebista garrantzitsu guztiek transmisoreen sare berdina erabiltzen dute (merkatu bakoitzean dozenaka errelebo egon daitezke). Ondorioz, zenbait eremuk arazoak izan dituzte zerbitzu digitala edo HD hasteko, eskualdeko transmisoreekin arazoak dituztelako.\nEuropako irrati- eta telebista-sistema gehienak sare nazionalak direnez, zenbait herrialdetako irrati- edo telebista-sistemak errelebo-estazioen multzoa kontsidera daiteke; horietan, emisore-sare batek transmisio-sare bat erabiltzen du (esatari publikoak garatua edo gobernuak finantzatutako agintari baten bidez mantentzen da). ) emisio zerbitzua nazio osoari emateko.\nAsiako leku gehienetan, satelitea da seinale estaldura nazionalaren metodorik hoberena. Salbuespenen artean, Singapurren (satelite bidezko hartzaileen jabetza zibila debekatzen da) eta Malaysia, Astro-k emandako hargailuen jabetza zibila soilik baimentzen du). Lurrean, eszenatokia Europaren antzekoa da; sistemak sare nazionaltzat jotzen dira eta gobernuak finantzatutako agintariak mantentzen dituen errelei-estazioen bilduma dira. Japonian, ordea, telebista kateak sareen jabetzakoak dira eta beste hedabide konpainien jabetzakoak dira.\nAurrekoa:Zer da Errepikatzailea eta bere funtzionamendua?\nHurrengoa:Zer da seinale digitala prozesatzea?


"Negu onak uda ona dakarrela sinetsarazi diegu arraunlariei" - Zarautz - Zarauzkohitza.eus\n"Negu onak uda ona dakarrela sinetsarazi diegu arraunlariei"\nIker Agirre Iraurgi - Berria 2019-08-07 12:30\nSasoi onak ilusioa sortu du herrian, baina Urangak zuhurtziaz hitz egin du. Espero baino hobeto dabiltzala onartu du, baina oraingoz igoera kanporaketak ez dituzte aipatu ere egin taldean. Ez du nahi presiorik. Iker Agirre kazetariak Berria egunkarirako eginiko elkarrizketa.\nGari Urangak (Zarautz, Gipuzkoa, 1982) KAE1eko lehen postuan du bere kuadrilla gaztea. Ohorezko txandan egotea zen helburua, baina lidergoan daude liga hasi zenetik. Kanporaketak hasteko bost estropada falta direnean, igoera jokatzeko lehiatik oso gertu dago Enbata.\nKAE1 liga aurrera doa, eta sailkapeneko buruan zaudete. Espero al zenuten halakorik?\nHain ondo ibiliko ginenik ez genuen espero, egia esan. Hala ere, neguan egin genituen entrenamenduak ikusita, lehen lauren artean sartzeko aukerak genituela uste nuen. Ligan oso ongi hasi ginen gainera, espero baino hobeto, eta horrek lagundu zuen.\nEsana zenuen ohorezko txandan egon nahi zenutela, baina liga bukatzeko bost estropada falta direnean liderrak zarete. Helburua aldatu al duzue?\nOso ongi hasi baginen ere, ez genuen helburua aldatu nahi. Zortzi-bederatzi hilabete helburu batekin entrenatzen ibili eta gero, sei estropadetara helburuz aldatzea ez zitzaigun aproposa iruditzen. Ez genuen gozatuko, eta beti egongo ginen beste helburuei begira. Orain bost estropada gelditzen zaizkigu, eta iruditzen zait kanporaketetako plaza hori nahiko ongi bideratua dugula.\nElkarrizketa osoa irakurgai Berria egunkarian.


"Erabat kontzienteki idatzi dut gorputzaren inguruan eta gorputzetik"\nEva Perez-Pons Andrade. Ahots berria euskal poesian\nBlas de Otero-Bilbo Uria Nazioarteko XII. Poesia Lehiaketako sari nagusia irabazi zuen iaz Eva Perez-Pons Andradek (Lemoa, 1996). Lanaren argitarapena sariaren parte izanik, ekainean ikusi du argia Zaharkitze Programatua (Erein, 2020) izendatu duen poesia bildumak. Zaurgarritasunak zeharkatzen du lemoaztar gaztearen lehen argitalpena, berau baitu gai zentral eta poesien arteko lotura, nahiz eta esplizituki ageri ez.\n"Hasierako intentzioa ez zen zaurgarritasuna lantzea, inondik inora. Baina Ereinekoek aurkezpenean liburua zeri buruz doan azaltzeko eskatu zidatenean, zaurgarritasuna izan zen burura etorri zitzaidan lehen gauza”.\nSaria eta lehen argitalpena besapean eman zara ezagutzera poesiaren eremuan. Nola bizi izan duzu lehiaketa irabaztea?\nAgian materialista geratuko da esatera noana, baina saria irabazi nuela jakinarazi zidatenean diru kopuruan erreparatu nuen. Momentu hartan prekario nebilen, telefonista gisa lanean, eta alokairua ordaintzeko ozta-ozta ematen zidan. Hala bada, pozik jazo nuen berria. Gero, Erein argitaletxetik liburua argitaratu behar zela-eta deitu zidatenean, bertigo apur bat sentitu nuen. Aurkezpenetan nahiko txarto pasa dut, antsietateaz bizi izan ditut, baina joan naiz horretara ere ohitzen. Uste dut nahiko handi geratu zaidala, baina bestalde iruditzen zait liburuak harrera nahiko ona izan duela, eta zentzu horretan pozik nago.\nBerariaz lehiaketarako sortutako liburua da? Ala sorburua beste bat du?\n2016a izango zen idazten hasi nintzenean, neuretzako. Lehiaketa deialdia ikusi nuenean etxetik joan eta master bat egin nahi nuen, beraz aurkeztea erabaki nuen.\nZerk eraman zintuen poesia idaztera?\nGuztiaren hasiera krisi existentzial bat izan zen. Nintzen edo egin ninduten hori guztia jarri nuen zalantzan: hezkuntza, sexualitatea, erlijioa, familia, harremantzeko nituen moduak… Dena. Haustura bat egin nahi izan nuen horrekin guztiarekin, baina hein batean hori masen kontra joatea ere bazen… Nire burua nahiko bakarrik ikusi nuen. Egoera horretan sentitzen nuena deskribatzeko modu bat nahi nuen bilatu eta poesiaren bitartez aurkitu nuen horretarako bidea.\nNolakoa izan da liburua idazteko prozesua?\nLuzea eta motela izan da. Oso momentu zehatzetan idatzi dut. Ez da tristura edo depresioa erromantizatzeagatik, baina oso txarto nengoen zenbait momentuk eskatzen zidaten barruan nuen hori ateratzea, hitzak jarri eta zer gertatzen zitzaidan ulertu ahal izateko. Lasaitasun egoerak ere aprobetxatu ditut idazteko, baita erorikoen osteko goraldiak ere. Prozesua ez da batere konstantea izan; aste berean idazten nituen hiru edo lau poesia, eta gero lau hilabetez egon nintekeen ezer idazteko beharrik gabe.\nZaharkitze programatua du izenburua lanak. Nondik datorkio titulua?\nGailu elektronikoak fabrikatzerakoan, fabrikatzaileak xedatzen du zein izango den beren bizitza erabilgarria eta horren arabera heltzen da momentu bat non gailuok apurtzen diren edo geratzen diren funtzioetako asko bete ezinik… Bada egungo jendartean gertatzen denaren metafora modukoa egin nahi izan dut tituluarekin. Eskema zurrun batzuetara egokitzen ez bazara edo ez badituzu harremantzeko edota pentsatzeko modu oso zehatz batzuk, ez badaukazu mentalitate oso produktibista, umorea beste modu batera ulertzen baduzu… Guzti horrek amaitzen du eragin zuzena izaten osasun mentalean eta horren adierazle printzipala gorputza da. Planto egiten du. Liburuak jasotzen du egoera kritiko horietan nola erreakzionatzen duen gorputzak.\nEz da irakurketa xamurra. Bortizkeria eta zaurgarritasuna gordin ageri dira.\nHasierako intentzioa ez zen zaurgarritasuna lantzea, inondik inora. Baina Ereinekoek aurkezpenean liburua zeri buruz doan azaltzeko eskatu zidatenean, lana gainetik irakurri eta zaurgarritasuna izan zen burura etorri zitzaidan lehen gauza. Nahiz eta hitz hori liburuan inon ageri ez, gura nuke irakurleak hori atzematea eta zaurgarritasunaren irakurketa positiboa egitea, denok dugun berezko ezaugarri bezala hautematea. Zaurgarritasuna baita ondokoen berdin egiten gaituena, eta geure buruak zaurgarri edo ahul onartzeak besteekiko beharra adierazten baitu.\nJudith Butlerrek dio zaurgarritasunaren irakurketa positibo horrek egituratzen dituela borrokak-eta, azken finean erresistentzia zaurgarritasun horren mobilizazioa baita. Erresistentzian zu bakarrik baldin bazaude ideologikoki kontra egin dezakezu agian, baina era berean ari zara indibidualismoa elikatzen. Eta niri hori gertatu zitzaidan: sortu nuen ni erradikal bat, nire arazo eta abarrekin. Gure buruak ez akabatzeko eta zeozer produktiboa edo erreala egiteko beharrezkoa da gure buruak zaurgarri eta ahul onartzea.\nBortizkeriaren aurrean altxamendurik ere aurkituko du irakurleak.\nLiburua idatzi nuenean nengoen bezala egoteko arrazoietako bat zera zen, ez zitzaidala gustatzen nola zegoen antolatuta mundua, eta beraz, besteren artean, aldarrikapen puntu bat ere baneukan barruan. Batez ere heterosexualitateak eta patriarkatuak dakartenari dagokionez, gehien zeharkatu nauten bi aspektu baitira, prekarietatearekin batera. Modu zuzenean azaleratu gura izan ditut horiek.\nBortxa, zaurgarritasuna, aldarria zein plazera, haragiztaturik ageri dira. Irudipena dut gorputza ere mintzo dela poesietan. Gorputzetik idatzitako lana da?\nBadirudi gorputzaren inguruan hitz egiteko gorputza deskribatu behar dela, baina gorputzaren inguruan hitz egiteko edo hausnartzeko, gorputzak berak hitz egitea oso interesgarria delakoan nago. Gorputz praktiken bidez, pentsatzen eta hausnartzen ditugunen bitartez, gorputza nola dagoen jakin baitaiteke.\nLan honen abiapuntua aipatutako krisi existentziala izan zen, eraman ninduena depresiora, halako immobilismo batetara, eta gorputza nigandik kanpoko zeozer bailitzan sentitzen nuen. Hori horrela, erabat kontzienteki idatzi dut gorputzaren inguruan eta gorputzetik.\nPoesia, Ingeniari begiradatik\n“Ez zait asko gustatzen ingeniaria naizela esatea, ez baitut batere gozatu ikasketa prozesuaz. Esan ohi dut bizitza honetan nire akatsetako bat izan dela ingeniaritza batean sartzea, eta beste akats bat izan dela lehen astean ikasketak utzi ez izana. Edozelan ere, kuriosoa egiten zitzaidanik bazen: jendarteko zenbait aspektu azaltzeko, irakasten zizkiguten teoria asko nola estrapolatzen ziren ikustea. Zenbaki bitarren kasuan, adibidez, soilik 1-ak eta 0-ak egotea parekatzen zen jendartean soilik bi genero egotearekin. Hausnarrerako ematen zidan. Teoriei zentzua ikusten nien neutro gisa etiketatuta dauden teknologiaren eta zientziaren esparruan, eta zentzua ikusten nion neutraltasun hori jendartean lurreratzeari, gauza batzuk normalizatzeko eta horrelakoak direla esateko helburuarekin. Liburuaren titulua eta zenbait termino bai daude oso lotuta ingeniaritzarekin, bi mundu horien arteko hibridazioa eginez”.\nKanal hauetan artxibatua: Poesia | Feminismoa | Bizkaia


Elgoibarko Euskarak 365 Egun taldeak lipdub bat egingo du azaroaren 28an, Euskararen Egunaren harira. Elgoibarko hainbat musikarik eta kantarik lipdub-erako espresuki sortutako Beitxu, beitxu! kanta aurkeztuko dute eguen honetan, urriaren 8an.\nElgoibarko Makina Erremintaren Institutuak hamargarren urtez antolatuko du euskara eta lan mundua uztartzen duen 30 + 10 izeneko mintegia. Enpresa eta erakundeentzat baliagarriak izan daitezkeen euskarazko zerbitzu eta esperientziak ezagutaraziko dituzte gaur (urriak 7) egun osoz. Hitzaldi gehienak Internetez zuzenean jarraitzeko aukera izango da, streaming bidez.\nDatorren urriaren 8an, eguena, Ikusmenaren Nazioarteko Eguna dela-eta, Begisarek, Gipuzkoan erretinosi pigmentarioa dutenen elkarteak “Ikusmen Murriztua Dut” bereizgarria aurkeztuko du Elgoibarren. Era berean, egunerokoan ikusmen-urritasunen bat duten pertsonek gainditu behar dituzten zailtasunen inguruko sentsibilizazioan eragiteko asmoz, hitzaldia eskainiko dute Elgoibarko Kultur Etxean.\nEuskaraz berba egin nahi baina erraztasunik ez zeukatenei euskaraz jarduteko aukera eskaintzeko sortu zuten Tertuliak programa, 2001ean. Aurten ere ez dute hutsik egingo, eta Tertuliak programa urriaren amaieran jarriko dute martxan.\nManu Goioganak irabazi du Elgoibarren jokatu den Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako final zortzirena\nElgoibarko Herriko Antzokian jokatu zen zapatuan Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako laugarren final zortzirena. Manu Goiogana Bengoetxeak (Irun, 1987) lortu zuen lehen postua eta zuzenean final laurdenetarako txartela eskuratu zuen.\nMaite Maiorak hirugarren egin du Hong Kong-en jokatu den Lantau 2 Peaks mendi lasterketan\nDistantzia ertaineko mendi lasterketen Munduko Kopako laugarren proba jokatu zuten, domekan, Txinako Hong-Kong hirian. Mujigae tifoiak eragindako eguraldi txarrak guztiz baldintzatu zuen lasterketa. Maite Maiorak, baina, zailtasunak gaindituz, hirugarren postua lortu zuen, eta Munduko Kopa irabazteko aukerak ditu bi aste barru Italian jokatuko den azken proban.\nUrriaren 7an, eguaztenean, Errosarioko amabirjinaren eguna da, eta izen bereko kalean goiz hasiko dituzte ospakizunak. Gaur (urriak 2) amabirjinari lore eskaintza egin (13:00), asteburuan jai giroan murgildu eta amabirjinaren egunera bitartean horrela ibiliko dira kaleko bizilagunak eta gerturatzen direnak. (egitaraua dauka)\nStock feria antolatu du zapaturako (urriak 3) Txankakuak, Elgoibarko Merkatarien Elkarteak. Herriko 19 saltoki eta zerbitzuk parte hartuko dute guztira azokan.\nMixel Etxekopar musikari zuberoarrak kontzertua eskainiko du Kultur Etxeko sotoan\nMixel Etxekopar (Gotaine-Iribarne, 1963) txirulari, kantari eta bertsolari zuberoarrak kontzertua eskainiko du urriaren 2an Elgoibarren, Elgoibarko Izarrak Udalarekin eta herriko beste hainbat eragilerekin batera antolatu duen Haizea dator Iparraldetik! zikloaren barruan.\nZenbait amuarrain hilda agertu dira Sallobente errekak eta Deba ibaiak bat egiten duten inguruan. Gipuzkoako Foru Aldundiko basozainek jaso dute abisua eta gertaturikoa ikertzen dihardutela jakinarazi dute.\nUmeentzako futbol partidak antolatu ditu C.D. Elgoibarrek plaza txikian\nPilota partidarik gabe, baina giro onean joan da San Migel eguna\nIñigo Lariz da Mendiko Eskiko Euskal Selekzioko hautatzaile berria\n37 bikotek hartu zuten parte Debabarreneko estreinako raid-ean\nJokin Muñozek bigarren egin du Madrilgo triatloian, 25-29 urte artekoen mailan\nBasaur hiruko taldearen aurkezpena gaur, Elgoibarren\nGaur hasiko dituzte Aiastian sanmigelak


Beti pentsatu izan dut gure garunaren funtzionamendua gehiago edo hobekiago ezagutuko bagenu gure haurren bidelagun hobeak izango ginatekela. Uste asko zabaltzen dira honen inguruan, "behin irakurri nuen...", "honek hari esan zion...", "esaten dute..." eta horrelakoak behin eta berriz entzuten ditugu. Baina benetan ba al dakigu nola funtzionatzen duen gure garunak?\nPasa den urtean hezkuntzan aplikatutako neurozientziaren inguruko ikastaro bat burutu nuen Marta Portero Tresserrarekin (Neurociencia enfocada a la educación), eta zoragarria izan zen! Asteburu batekoa soilik izan zen baina gehiago ikasteko gogoz utzi ninduen.\nIkastaro hartan landu genituen egun hauetan sare sozialetan partekatu dizkizuedan baieztapenak (beste gauza askoren artean, noski), eta zuekin egin dudan bezalaxe, nik ere baieztapen horiek egia ala gezurra ziren erantzun behar izan nuen. Ziur asko batzuk erraz erantzungo zenituzten, beste batzuekin, aldiz, zalantzak izango zenituzten. Baina nire galdera honakoa da: egia ala gezurra diren erantzuten jakinda ere, jakingo al zenukete hauen zergatia argudiatzen?\nZiurrenik, gaur emango dizkizuedan azalpenak ez dira behar-beharrezkoak izango jakitea zuen haurrak hezterako garaian, baina nire helburua zuen interesa piztea da, gure garunaren funtzionamenduaz gehiago jakiteko gogoa piztea. Hortaz, gaurkoak "kutura orokor" modura balioko dizue.\nHasteko, sare sozialetan erantzun duzuena partekatuko dizuet ikus dezazuen zein den jendearen uste orokorra. Bataz beste, 70 bat erantzun jaso ditut baieztapen bakoitzeko, ideia bat egin dezazuen. Bide batez, bene-benetan eskertu nahi dizue zuen parte hartzea! Baieztapen batzuetan ez da zalantza izpirik egon, baina beste asko oso parekatuak egon dira. Ez al zaizue gure garunari buruz gehiago jakiteko gogoa piztu?\nTira, ba! Has gaitezen baieztapenen inguruan sakontzen!\nGure garunak ordenagailu baten modura funtzionatzen du. GEZURRA!\nGure garuna ordenagailu edo robot bat baino eraginkorragoa, plastikoagoa, polifazetikoagoa... da. Beste hitz batzuetan esanda, gure garuna askoz ere konplexuagoa da. Ordenagailu batean informazioa sailka daitekeen bezala, gure garunak ez ditu "karpetatxoak" informazio hori antolatzeko. Gainera, memoria mota ezberdinak ditugu (epe motzekoa, epe luzekoa), eta epe motzekoa, adibidez, momentuoro aldatzen ari da. Ordenagailu batean, berriz, karpetetan antolatutako informazioa ez da desagertzen (guk aginduta ezabatzen ez badugu, noski). Hortaz, memoriari dagokionean, ordenagailuarena estatikoa litzateke eta garunarena dinamikoa. Hala ere, ordenagailu batetik gehien ezberdintzen gaituena honakoa da: KONTZIENTZIA. Guk kontzientzia daukagu, eta robot batek ez (oraindik, behintzat). Zer esan nahi du honek? Badakigu badakigula, kontziente gara jakin badakigula! Eta hori oraingoz gure gaitasuna da soilik.\nGure garunaren %10 soilik erabiltzen dugu. GEZURRA!\nHau oso zabaldua dagoen baieztapena da, nik behintzat askotan entzun (eta batzuetan sinistu) izan dut. Baina orain ulertuko duzue zergatik den gezurra. Gure garunak energia asko gastatzen du. Pentsa, gure gorputzeko energia totalaren %30 berak kontsumitzen du; eta odol-fluxuaren eta oxigenoaren %20 ere berarentzako da. Hortaz, nahiz eta garunaren %100 erabiltzen dugun, ez dugu %100 momentuoro erabiltzen, energia gehiegi kontsumituko ligukelako. Gero eta ingurune estimulagarriagoa, orduan eta aktiboago egongo da gure garuna. Hortaz, garunaren %10 soilik erabiltzen dugula gezurra da, baina %100 aldi berean eta modu kontzientean ez dugula erabiltzen egia litzateke.\nPertsona batzuk "eskuin hemisferioa" dira, eta beste batzuk, "ezker hemisferioa". Hemisferio bat bestearen gainartzaile izateak azaltzen du ikasleen arteko ezberdintasuna. GEZURRA!\nZenbatetan entzun ote dugu hau: "Honek dauka honek irudimena! Hau eskuin hemisferioa izango da ziur!". Ba, oso oker gaude. Nahiz eta hemisferio bakoitzak bere ezaugarriak izan, gorputz kailukarak (bi hemisferioen artean dagoen egiturak) bi hemisferioak elkarrekin lotzen ditu, informazioa batetik bestera pasatzen du. Hortaz, bi hemisferioak elkarri integratuak daude, biak behar ditugu! Hemisferioek ez dute bakarka lan egiten, modu globalizatuan aritzen dira.\nEmozioa eta arrazoia aurkakoak dira. GEZURRA!\nEz da soilik ez direla aurkakoak, osagarriak dira gainera! Hau oso garbi ikus daiteke erabakiak hartzerako garaian. Erabaki bat emozioa alde batera utzita hartzen badugu, soilik arrazoian zentratuz, ez da guztiz eraginkorra izango edota kasu askotan ez da posible izango. Bestalde, soilik emozioei kasu eginez erabakia hartuz gero ez dugu ziurtasunik izango emaitzak positiboak izango direla. Hortaz, bien konbinaketa behar dugu, bien arteko oreka. Eta hau ez da egun batetik bestera lortzen, askotan gertatuko baitzaigu bi aldeetako batek bestea irabaztea, eta nahi ez genuen emaitzarekin topatzea. Baina akatsak ikaskuntzarako trensa baliogarriak dira. Hortaz, egin lekua biei, topatu oreka, ez baitira elkarren etsai.\nEmakumezkoen eta gizonezkoen garunak desberdinak dira. EGIA!\nHonek zalantza asko sortu dizkizue, erantzunak oso parekatuak egon dira. Baina bai, egia da! Emakumezkoen eta gizonezkoen garunak biologikoki desberdinak dira! Hasteko, alderdi sexualez arduratzen diren atalak ezberdinak dira. Bestalde, heltze-prozesu batzuk lehenago ematen dira emakumezkoetan gizonezkoetan baino. Eta azkenik, atentzio gehien ematen didana hau da: konektagarritasun patroak ez dira berdinak. Beste modu batera esanda, informazioa modu desberdinean prozesatzen dugu. Emakumezkoek bi hemisferioen arteko lotura gehiago dauzkate, hau da, modu globalizatuagoan prozesatzen dute informazioa. Gizonezkoek, berriz, hemisferio bakoitzaren barruan egiten dituzte lotura gehiago, eta ez horrenbeste hemisferioen artean. Ondorengo irudiekin hobe ulertuko duzue.\nLehena, emakumezko baten garuna da, eta kolore laranjaz hemisferioen artean egiten dituen loturak ikus ditzakezue. Bigarrena, aldiz, gizonezko baten garuna da, eta kolore urdinez hemisferio bakoitzaren barruan egiten dituen loturak ikus ditzakezue.\nTxikitan Mozart (edo musika klasikoa) entzuteak adimentsuago egiten gaitu. GEZURRA!\nAzken urteotan asko zabaldu da "Mozart efektua", baina oraingoz behintzat ez da korrelazio zuzenik topatu musika klasikoaren eta adimen edo inteligetziaren artean. Honek ez du esan nahi musika ez denik onuragarria, guztiz kontrakoa! Baina musikak adimenean baino alderdi emozionalean eragiten digu gehiago: gure aldartean eragitzen digu, estresa guxiagotzen digu... Hala ere, musika klasikoa entzuteak adimentsuago egiten ez bagaitu ere, musika tresna bat jotzeak gure kognizioan efektu positiboak dituela baieztatu da. Antzeko zerbait gertatzen da bestelako praktika artistikoekin ere.\nIkasleek hobe ikasten dute informazioa soilik euren ikas-estiloaren bidez jasotzen badute: ikusmenezkoa, entzumenezkoa, kinestesikoa... GEZURRA!\nIkasleek ez dute ikas-estilo bakarra, guztiekin batera ikasten dute. Hortaz, gero eta estimulu sentsorial gehiago izan ingurunean, orduan eta hobe! Baina kontuz: gehiegizko estimulurik gabe, estimulu guztiak batera eskaini gabe eta intentsitate handiegirik gabe. Eta gakoa honakoa da: hobe ikasten da informazioaren sarrera baten ostean irteera baldin badago. Hau da, informazioa zentzumenen bitartez jasotzen dugu (ikusmena, entzumena, usaimena, ukimena eta dastamena), eta komenigarria da jaso dugun hori hizkuntzaren bitartez (ahozkoa nahiz idatzizkoa) edota mugimenduaren bitartez kanporatzea. Modu horretara garunean finkatuko zaigu, epe-laburreko memoriatik epe-luzeko memoriara pasaz.\nHortaz, hemen garrantzia handia duen kontzeptu bat aipa dezakegu: ikaskuntza aktiboa edo ikaskuntza kontzientea. Ikaslea bere ikaskuntzaren partaide egitean, hau da, ikasle pasibo izatetik aktibo izatera pasatzean, beti ematen da informazioaren zirkuitu hau, non sarreraren ostean irteera dagoen.\nGaruneko ariketek (brain gym) eta kinesiologiak garuneko bi hemisferioen arteko integrazioan laguntzen dute. GEZURRA!\nEgia da garunak ikasteko mugimendua behar duela, baina oraindik ez dago ebidentzia zientifikorik non adierazten den brain gym-eko ariketa edo mugimenduek garunean eragin positiboa dutela. Lau dira brain gym-ean proposatzen diren ariketak: ura edan, garuneko botoiak sakatu (bular aldean presio batzuk eginez), martxa gurutzatua (soldadu baten gisan belaunak txandakatuz altxaz) eta hook-ups deituriko mugimendua (orkatilak, eskumuturrak eta hatzak elkarren artean gurutzatuz).\nEsan bezala, garunak ikasteko mugimendua behar du baina ez gara mugimendu konkretu hauez ari. Jolas hauekin ez da memoria egonkortzen, atentzioa finkatzen ala prastizidadea lantzen, oraindik behintzat ez da horrelakorik frogatu. Bai aldiz, gure garuna ez dagoela 8 orduz geldirik egoteko prestatua, honek ez baitu atentzioaren finkapenean laguntzen. Gero eta helduago, orduan eta mugimendu gutxiago behar du garunak, baina horrek ez du esan nahi behar ez duenik.\nHiru urteko haur batek batxilergoko nerabe batek baino konexio gutxiago ditu neuronen artean. GEZURRA!\nHarrigarria badirudi ere, hiru urteko haur batek batxilergoko nerabe batek baino konexio gehiago dauzka neuronen artean! Nerabe batek baino %50 gehiago! Honen arrazoia honakoa da: haurrei inguruko estimuluek helduoi baino gehiago eragiten die, eta lotura gehiago egiten dituzte. Behin bizitzako lehen urteak pasa ondoren, neuronen inausketa bat ematen da, non funtzionalitate bat izan duten neuronek bizirik jarraituko duten eta erabiliak izan ez direnak desagertuko diren. Hortaz, neuronen arteko loturen gutxitze bat ematen da. Orain ulertzen da haur batek zergatik dituen nerabe batek baino konexio gehiago, ezta?\nHaur jaioberria, 3 urte eta 14 urte, jarraian.\nHaur eta nerabeek atentzio gutxiago ipintzen dute edari azukredunak eta litxarreriak jan ondoren. GEZURRA!\nGure garunak funtzionatzeko glukosa behar du. Baina azukre hauek mendekotasuna sortzen dute eta azkar xurgatzen dira. Hortaz, punturik altuenetan (borobil gorriak irudian), noski atentzio gehiago ipiniko dute; baina jaitsieretan (hiruki berdeak irudian) atentzio hau ere jaitsi egingo da. Ondorioz, azukre igoera eta jaitsiera asko baldin badaude egunean zehar (azkar xurgatzen diren azukre asko jaten badituzte), honek zuzeneko eragina izango du hiperaktibitatean eta arretaren defizitean.\nAzukrea punturik altuenetan eta baxuenetan\nAdimen Anitzen Teoria neurozientzian oinarritzen da. GEZURRA!\nGardnerrek teoria pedagogiko bat garatu zuen, eta ez zientifikoa (ez zen bere intetzioa ere). Gainera, garai hartan oraindik ez zen garunaren funtzionamendua ezagutzen, hortaz, ezinezkoa da Adimen Anitzen Teoria neurozientzian oinarritzea. Bestalde, orain garunaren funtzionamendua ezagutzen dugula, agian adimen anitzen ordez adimen erlazionalez hitz egin beharko genuke. Izan ere, jakin badakigu garunean ez dagoela adimen mota bakoitzarentzako atal bat, baizik eta konexio edo lotura ezberdinak ematen direla hemisferioen barruan eta hemisferioen artean.\nAtalka antolatua (gezurra) vs. erlazio ezberdinak (egia)\nLo gaudenean garauna ez dago aktibo. GEZURRA!\nGaruna uneoro dago aktibo, esna gaudenean nahiz lo gaudenean. Zergatik uste duzue amesten dugula, ba? Lo gaudenean fase ezberdinetatik pasatzen gara: lehen fasean logura fasean gaude, lokartu baino segundutxo batzuk lehenago pasatzen da hau eta hemen garuneko uhinak lasaitu egiten dira (baina ez dira gelditzen). Bigarren fasean, azaleko loan sartzen gara, edozein zarata txikik esna gaitzake. Hemen garuneko uhinek lasaitzen jarraitzen dute. Hirugarren eta laugarren fasean lo sakonean aurkituko gara, eta hemen jada zarata handiagoa beharko da gu esnatzeko. Garuneko uhinak gero ta lasaiagoak dira baina gelditu gabe. Azkenik, REM fasean sartzen gara (ingelesez Rapid Eye Movement, begien mugimendu azakarra) eta hau da ametsen momentua. Justu momentu honetan esnatzen bagara, amesten ari ginena gogoratuko dugu, beste edozein fasetan esnatuz gero, aldiz, ez.\nHonekin lotuta, askotan esan izan da lo gaudenean ikasten jarrai dezakegula. Hizkuntzak ikasteko aplikazioak ere jarri izan dira modan, non lo zauden bitartean entzuten badituzu hizkuntza berri hori ikasiko duzula bermatzen dizuten. Hau noski, gezurra da! Baina egia zatitxo bat badu, izan ere, lo gaudela ez dugu kontzientzia nahikorik ikasteko baina bai jada ikasitakoa memorian finkatzeko.\nLotara joan aurretik mugikorrari begira egoteak loari eragiten dio telebistari begira egoteak bezalaxe. EGIA!\nOso modu errazean argudia daiteke baieztapen hau: garunak argia esna egotearekin erlazionatzen du. Gainera, mugikorraren kasuan gertatzen den modura, argi hori begietatik gertuago baldin badago efektua handiagoa izango da. Eta telebistarekin ez bezala, mugikorrarekin interakzio gehiago ezartzen ditugunez (telebista pasiboagoa da), eragina handiagoa da. Hortaz, lotara joan aurretik mugikorrari begira edo telebistari begira egoten bagara, gure loaren kalitatea txikiagotuko da. Hau nerabezaroan areagotu egiten da.\nBideo-jokoetan ibiltzeak gure garunean drogek eragiten duten efektu antzekoa egiten du. EGIA!\nAzken sarreran aipatu nizuen bezala, garunak sari bidez funtzionatzen du. Hau da, plazera ematen digun orok (jateak, kirola egiteak, sexuak,...) garuneko sari-sistemak aktibatzen dizkigu. Hortaz, esan nizuen bezala, amigdala martxan jarri eta dopamina askatzen da. Zertarako? Plazera eman dizun hori berriz errepika dezazun! Pantailak (bereziki sare sozialak) sari-sistema hauek aktibatzeko eginak daude. Berehalakotasunean oinarritzen dira. Adibidez, Instagramera argazki bat igotzen duzu eta momentuan erantzunak jasotzen hasten zara. Pentsa, erantzunik ez jasotzeak antsietatea sortzen digu, baita pertsona konkretu batek zer egin duen ez jakiteak edo munduak zer gertatu den ez jakiteak ere. Hortaz, bideo-jokoekin antzeko zerbait gertatzen da. Plazera sentitzen dugu, sari-sistemak aktibatzen dira eta berriro errepikatzeko gogoa sartzen zaigu, askotan menpekotasuna eraginez.\nGaruneko ezberdintasunek eragindako ikaskuntzarako zailtasunak ezin dira hezkuntzaren bitartez leheneratu. GEZURRA!\nGarunak duen plastikotasunari esker, garunean egon litezken defizit horiek hezkuntzaren bitartez konpentsatu daitezke, hein batean behintzat. Neuro-erreabilitazio kasu ikusgarriak ematen dira! Faktore askok eragiten dute, baina inguruneak konpentsatu lezake, neurri handiagoan edo txikiagoan.\nAskotan, gure geletan, hanka sartzen dugu horrelako defizitak dituzten haurrekin. Esaterako, dislexia duen haur bati curriculuma egokitzen badiogu eta estimulatzeari uzten badiogu, ez du hobekuntzarik izango. Alderaketa batekin hobe ulertuko duzue: fisioterapeuta batek inoiz ez dizu esango besoa ez mugitzeko lesio baten ondoren, horrela ez baituzu mugimendua berreskuratuko. Zure beharren araberako arikeak emango dizkizu, eta behin eta berriz errepikatzeko esango dizu.\nMundu txundigarria gure garunarena, ez da ala?\nHasieran aipatu bezala, zuen interesa piztea da nire intentzioa, gure garunaz gehiago jakiteko interesa piztea. Izan ere, gaurkoan ez naiz gehiegi zentratu haurren garunaren funtzionamenduan, baina badut intentzioa horren inguruan ikasten dudan heinean infomazioa zurekin partekatzeko.\nEa, esaidazue. Zer iruditu zaizue gaurkoa?\n#neurozientzia #garuna #egiaalagezurra #hezkuntza #erraietatikhezi


Bilbori buruzko historia XXI. Sinposioa, martxan\nHurrengo asteotan zehaztuko da aurtengo edizioaren egitaraua.\nAzaroaren 29an Bizkaiako hiriburuan egingo den Sinposioak hiru gertaera historiko esanguratsuren mendeurrena ospatzea du helburu: 1917ko abuztuko langileen greba orokorra, euskal autogobernuaren aldarrikapena eta Bilboko lehendabiziko alkatetza demokratikoa. Nortzuk izan ziren gertakari hauen protagonistak? Nolakoak izan ziren Mario Aranaren gobernuaren lehen pausuak? Euskal autogobernuari buruzko eztabaidek zer ekarri zuten? Nola eraldatzen ari zen Bilbo mende hasiera hartan?\nGaldera hauei eta beste askori erantzuteko aukera izango da aurtengo edizioan. Behin komunikazioak jasota, Batzorde Antolatzailea asteotan elkartuko da proposamenak aztertzeko eta azaroaren 29an parte-hartuko duten komunikazioak aukeratzeko.


Irudietan jaso dute emakumeen garrantzia Arabako garapen ekonomikoan - Alea.eus\n'Arabako emakumeak lanean, 1890-2000' argazki-erakusketa zabalduko dute gaur Oihanederren; Arabako garapen ekonomikoan emakumeek izan duten garrantzia jaso dute. Erakusketan 44 argazki bildu dituzte. A.MTZ.DE LUNA\nEmakumeek lanbide ezberdinetan izan duten presentzia islatzea, eta bide batez Arabako garapen ekonomikoan, sektore guztietan, industrian, nekazaritzan edo merkataritzan, emakumezkoek izan duten garrantzia balorean jartzea. Helburu horiekin osatu dute Arabako emakumeak lanean, 1890-2000 argazki-erakusketa. Gaur inauguratu dute Oihaneder Euskararen Etxean, eta apirilaren 2ra arte ikusgai egongo da. Historia garaikidean doktorea den Aritza Saenz del Castilloren asmo batetik abiatu da ekimena. 1950 eta 1975 urteen artean Gasteizko emakumeek hiriko lan merkatuan izan zuten partaidetza aztertu du Saenz del Castillok, eta Las damas de hierro liburuan bildu ditu ikerketaren ondorioak. Iragan urtean argitaratu zuen lan hori. "Liburua argitaratu zenean konturatu nintzen publiko zabalera iristeko arazoak zirela, eta behin irakurrita ere jendeak ez zuela ulertzen; nire amak esan zuen moduan, aspergarria zen". Oihaneder Euskararen Etxeko Iker Duranarekin harremanetan jarri zen ikertzailea liburuaren edukiak zabaltzeko asmoarekin, eta bien artean osatu dute argazki-erakusketa. Irudietan jaso dituzte emakumeen ogibide adierazgarrienak, XIX. mendean Gasteizen lehen industrializazioa eman zenetik eta XX. mendearen amaierara. Duranak azaldu du aukeraketa kronologikoaren zergatia: "Emakumeak lanean jasotzen dituzten XIX. mendeko argazki gutxi daudela ikusi genuen, Gasteizko artxiboekin harremanetan jarri ginenean. Hortaz, kronologia mugatzea erabaki genuen, XIX. mendearen amaieratik lau argazki atera ditugu, eta XX. mende osoa hamarkadaka banatu dugu". Hartara, lau garai banatu dituzte erakusketan: Borboien Berrezarpena, II. Errepublika, Frankismoa, eta Trantsizioa eta demokrazia. Erakusketak jasotzen duen bezala, XIX. mende amaierako protagonista nagusiak neskameak dira. "Penintsulan neskameen ehuneko handiena dituen seigarren hiriburua Gasteiz da, oso famatua izan zen garai horretan neskameen kopuruagatik. Oso txikia zen Gasteiz eta neskameen kopurua oso altua zen, neska gazte asko zeuden elizgizonen etxeetan, militarren eta funtzionarioen etxeetan... Askotan esan dugu Gasteiz apaizen eta militarren hiria zela, baina esan behar da neskameak militarrak baino gehiago zirela", nabarmendu du Saenz del Castillok.\nIndustriaren arloan ez ezik lan munduko beste espazioetan ere emakumeen protagonismoa erabakigarria izan da. Hala, XIX. mendearen erdialdetik aurrera Magisteritza Eskola sortu zen Gasteizen, eta berehala bilakatu zen hori emakumeen lanbide nagusietako bat. "Hainbat argazki ditugu hori erakusten dutela". Lan munduan gaurko emakumeek pairatzen dituzten diskriminazioak XIX. mendean ere ikus daitezke. Ikertzaileak aipatu duenez, "diskriminazioa zegoen eta oso garbi ikusten zen, lanpostuetan eta soldatetan, promoziorako aukera gutxiago zuten emakumezkoek; nahiz eta gizonek baino prestakuntza handiagoa izan eta lan esperientzia luzeagoa izan, gizonezkoen azpian geratzen ziren beti".\nAipatu diskriminazio egoera frankismoarekin batera areagotu zen. "II. Errepublikan bizi izandako egoerarekin etendura ikaragarria ekarri zuen frankismoak, emakumeak etxera bueltatu behar izan zirelako, lanera". Haatik, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoerarekin alderatuta, Araban artean fabrika ugaritan emakumezkoen presentzia mantendu zuten. Herrialdeko lan munduaren bereizgarri bat da hori, Saenz del Castilloren ustez. Trantsizio garaiko irudiek biribiltzen dute erakusketa. Garai horretan Arabako emakumeak frankismoaren debekuak urratzen hasi ziren, eta oso ikusgarria izan zen, esate baterako, funtzionario bezala edo lanbide liberaletan egin zuten aurrerapausua. "Feminismoaren bultzadak mugak hautsi zituen herrialdean, eta 80. hamarkadan, adibidez, lehen emakume udaltzaina hasi zen". Garai horretakoa da halaber Estatu mailan kutxa baten lehendakaritza lortu zuen lehen emakumea, Mercedes Villacian. Bere irudia jaso dute erakusketan, beste hainbat emakume ospetsuekin batera, Micaela Portilla, Maria Jesus Agirre edo Maritxu Goikoetxea, besteak beste.


JAIZKIBEL BIZIRIK » Blog Archive » Jaizkibelen babesa itsasora ere zabaltzeko eskatu du Diputazioaren txosten batek\nJaizkibel mendiaren babesa itsasaldien arteko uharrietara eta itsaso hondora ere zabaltzeko eskatu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak agindutako txosten batek 2004an. Jaizkibel mendia Europako Natura 2000 Sarean dago, babes berezia behar duten eremuen sarean. Ondorioz, erakundeek Jaizkibel kudeatzeko plan bat egin behar dute, hala eskatzen baitu Europako Batasunak. Gipuzkoako Foru Aldundiak ingurumen ikerketak egiten dituen enpresa bati agindu zion plana, Ekos enpresari, eta horrek 2004ko irailean aurkeztu zuen zirriborroa.\nTxostenaren berri ez du Gipuzkoako Foru Aldundiak eman, Jaizkibel Bizirik plataformak baizik. Jaizkibelgo uretan bertan aurkeztu zuen, itsaslabarrak lekuko, olatuen kulunka lagun.\nJaizkibel Bizirik-ek ondorio nagusi bat atera du: «Pasaiako kanpo portua egiteko alternatiba bat bera ere ez da bideragarria, ezta portu-irla ere, babestutako eremuan egongo bailirateke». Berez, itsasoa ez da sartzen Natura 2000 Sarean, baina, kudeaketa planaren zirriborroak nabarmendu zuenez, «azken urteetan Europan Natura 2000 Sarea osatzen ari dira itsaso hondoan habitatak dituzten lekuekin».\nKanpo portua uharte moduan egiteko proposamenak 200 metroko tartea uzten du itsaslabarretatik uhartera, portuak itsaslabarretan izango lukeen eragina txikitzeko asmoz. Uharteak ez duela kaltea gutxituko uste du Jaizkibel Bizirik-ek. Eta itsasoa babestutako eremuan ez badago ere, aintzat hartu behar dela itsasoan egindako lanek izango luketen eragina: «Kanpoan eginda ere, ezingo da saihestu babestutako eremuari eragingo dioten kaltea. Nola uler daitezke olaturik gabeko itsaslabarrak? ».\nJaizkibel Bizirik-ek kanpo portua egitea auzitan jartzen duten bi txosten eta atzo aurkeztutako kudeaketa planaren zirriborroa bidali dizkio Europako Batasunari. Erakundeek aholkua eskatu diote EBri proiektua aukeratzeko.


Matxus Perugorria Biodonostiako ikertzaileak aintzatespena jaso du Euskadin zientziaren arloan egindako ekarpen nabarmenagatik - IIS Biodonostia\nMatxus Perugorria Biodonostiako ikertzaileak aintzatespena jaso du Euskadin zientziaren arloan egindako ekarpen nabarmenagatik\nUztailaren 22an, Bilbon, Ikerbasquek antolatutako Euskal Herrian ikerketa-lana egiten duten hiru emakumeri errekonozimendua emateko ekitaldia egin da. Bigarren edizio honetan Matxus Perugorria izan da protagonista, Biodonostiako Gaixotasun Hepatikoak taldeko ikertzailea, ikertzaile emakume gazte baten ekarpen nabarmenaren kategorian.\nAitortutako emakume ikertzaileak aukeratzeko, Ikerbasquek Euskadiko 300 emakume ikertzaileren baino gehiagoren ekoizpen nahiz ekarpen zientifikoei buruzko datuak aztertu ditu.\nEmakume ikertzaile distiratsuen karrerak bistaratu eta zientziari egindako ekarpena aitortzea da ekintza honen helburu nagusia, ondorengo belaunaldien eredu bihur daitezen.\nJunto con Matxus, ha sido reconocida la labor investigadora de otras dos mujeres: el reconocimiento a toda una trayectoria científica ha sido para Helena Matute, Catedrática de Psicología y directora del Laboratorio de Psicología Experimental en la Universidad de Deusto, mientras que Clara Martin, del BCBL, ha sido reconocida por su liderazgo dentro del ámbito del multilingüismo.\nMatxusekin batera, beste bi emakumeren ikerketa-lana aintzatetsi dute: Helena Matute, Psikologiako katedradunak eta Deustuko Unibertsitateko Psikologia Esperimentaleko Laborategiko zuzendariak, ibilbide zientifiko oso bategatik aintzatetsi dute, eta Clara Martin, BCBLkoa, eleaniztasunaren arloan duen lidergoagatik aintzatetsi dute.\nMatxus Perugorriaren lana aldarrikatu dute, gibeleko kalte kronikoaren zein minbizi primarioen –hepatokartzinoma eta kolangiokartzinoma– arloan egindako ekarpen nabarmenagatik. Nafarroako Unibertsitatean doktoratu zen, gibeleko lesioaren bilakaerari lotutako mekanismo molekularrak aztertu ondoren. Gero, doktoretza ondoko egonaldia egin zuen Newcastleko Unibertsitatean, eta beste zenbait egonaldi Parisko Unibertsitatean eta Vienako Unibertsitatean. 2012an, Perugorria doktorea Biodonostia Institutuan sartu zen, gibeleko kalte kronikoaren eta gibeleko minbiziaren bilakaerari lotutako mekanismo molekularrei buruzko ikerketa- taldea sortu eta zuzentzeko. Urtebete geroago Ikerbasque Fellow izendatu zuten, eta 2017az geroztik, Ramon y Cajal Programako ikertzailea da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU).\nIstorio hau izan zen posted Uncategorized on 22 July, 2020 arabera Biodonostia.


Filosofiaren arazoak/14. Ezagutza filosofikoaren mugak — Wikiteka\nFilosofiaren arazoak/14. Ezagutza filosofikoaren mugak\n←13. Ezagutza, errakuntza eta iritzi probablea Filosofiaren arazoak (1912) Bertrand Russell, translated by Agustin Arrieta Urtizberea\n14. Ezagutza filosofikoaren mugak 15. Filosofiaren balioak→\n3923Filosofiaren arazoak — 14. Ezagutza filosofikoaren mugakBertrand RussellAgustin Arrieta Urtizberea1912\n14. Ezagutza filosofikoaren mugak\nOrain arte esan dugun guztian filosofo gehienen idazkietan leku nabarmena betetzen duten hainbat gai ozta-ozta eta gainetik aipatu ditugu. Filosofo gehienek –edo, gutxienez, horietako askok– apriorizko arrazonamendu metafisikoaren bitartez honako gauza hauek frogatzeko gaitasuna aitortu dute: erlijioaren funtsezko dogmak, unibertsoaren berezko arrazionaltasuna, materiaren irudimenezkotasuna, gaitz ororen irrealtasuna, eta abar. Ezin da zalantzan jarri horrelako tesiak sinesteko arrazoiak aurkitzeko itxaropena filosofiako betidaniko ikasle askoren pizgarri nagusia izan dela. Itxaropen hori, nire ustez, alferrekoa da. Badirudi unibertsoari buruzko ezagutza –unibertsoa osotasun gisa ulertzen dugunean– ezin dela lortu metafisikaren bidez, eta, halaber, «logikaren legeen kariaz, honelako-eta-horrelako gauzek existitu behar dute, eta beste horiek ez» bezalako frogaketek ezin dutela gainditu azterketa zorrotzik. Kapitulu honetan horrelako arrazonamenduek zein bide har dezaketen ikusiko dugu labur, bide hori baliozkoa izatea ea itxaron dezakegun jakiteko asmotan.\nAztertu nahi dugun ikuspegi motaren ordezkaririk aipagarriena, garai modernoetan, Hegel da (1770-1831). Hegelen filosofia oso zaila da, eta iruzkingileek ez dute bat egiten haren egiazko interpretazioari buruz. Nik aukeratuko dudan interpretazioaren arabera (interpretazio hori iruzkingile askorena da, eta agian gehiengoarena, eta haren merezimendua da filosofia mota garrantzitsua eta interesgarria eskaini izana), Hegelen tesi nagusia hauxe da: Osotasunaren zatia den guztia argi eta garbi osatu gabea da, eta, argi eta garbi ere, munduko beste zer guztiak ematen dion osagarririk gabe ezin da existitu. Hezur bakar baten bitartez osotasunak nolako animalia osatu beharko lukeen ikusten duen anatomista konparatzaile baten gisara, metafisikariak, Hegelen arabera, errealitatearen zati bakar baten bitartez errealitate osoak nolakoa izan behar duen ikusten du –bederen, errealitatearen soslai orokorrari dagokionez. Itxura batean bananduta dirudien errealitatearen zati oro, esan dezagun, gakoz lotzen zaio hurrengo zatiari; hurrengo zatiak ere gako berriak ditu, eta abar, harik eta unibertso osoa berreraikitzen den arte. Hegelen arabera, funtsezko osagabetasun hori bai pentsamenduaren munduan bai gauzen munduan agertzen da. Pentsamenduaren munduan, abstraktua edo osagabea den ideiaren bat hartzen baldin badugu, konturatzen gara, azterketa baten ondorioz, kontraesanetan murgilduko garela haren osagabetasuna ahaztuz gero; kontraesan horiek ideia hori bere aurkako edo antitesi bihurtzen dute; eta ihes egitearren, hain osagabea ez den eta berria den ideia bat aurkitu behar dugu, hain zuzen ere, jatorrizko ideiaren eta haren antitesiaren sintesia den ideia. Hala eta guztiz ere, hasierako ideiak baino osagabetasun txikiagoa duen ideia berri hori guztiz osoa ez dela ikusiko dugu, eta antitesi berri batekin konbinatu behar da sintesi berri bat osatzeko. Horrela, Hegelek aurrera egingo du «Ideia Absolutura» iritsi arte; Hegelen arabera, ideia horrek ez du ez osagabetasunik ez aurkakorik, eta ez du beste garapen baten premiarik. Ideia Absolutua, horrenbestez, Errealitate Absolutua deskribatzeko egokia da; baina behe-mailako ideia guztiek errealitatea deskribatzen dute errealitatea bera ikuspegi alderdikoi bati agertzen zaion bezala, ez, ordea, Osotasuna bat-batean dakusan bati agertzen zaion bezala. Hortaz, Hegelek ondorioztatzen du Errealitate Absolutuak sistema harmoniatsu bakarra osatzen duela, ez dagoena ez espazioan ez denboran, eta gaitzik gabekoa, guztiz arrazionala eta guztiz espirituala dena. Ezagutzen dugun munduan aipatutakoaren kontrakoa gertatzen dela dirudienero, unibertsoari buruz dugun ikuspegi zatikatuarengatik eta osagabearengatik gertatu dela froga daiteke logikoki –hala uste du Hegelek. Unibertsoa bere osotasunean ikusiko bagenu –antza denez, Jainkoak ikusten duen bezala–, espazioa, denbora, materia, gaitza, eta lehia eta borroka guztiak desagertuko lirateke, eta haien ordez batasun espirituala, aldaerarik gabekoa, perfektua eta betierekoa ikusiko genuke.\nFilosofia horretan badago, zalantzarik gabe, bikaina den zerbait, eta haren aurrean amore emango genuke gustura. Dena dela, haren aldeko argudioak tentuz aztertzen direnean, badirudi haien barruan nahasketa handia eta funtsik gabeko onarpen asko daudela. Sistema hori eraikitzeko dagoen funtsezko printzipioa hau da: osagabea den guztiak ezin du bere kabuz iraun, hau da, hark beste gauza batzuen sostengua behar du existitzeko. Aldarrikatzen da zerbaitek bere buruaz kanpoko gauzekin erlazioak baldin baditu, bere zerizanean eduki beharko duela kanpoko gauza horien erreferentziaren bat eta, ondorioz, ezin izango litzatekeela den bezalakoa izan, kanpoko gauza horiek existituko ez balira. Esaterako, gizaki baten zerizana haren oroitzapenek, haren ezagutzak, haren zaletasunek, gorrotoek eta abarrekoek osatua da; hortaz, ezagutzen, maite eta gorrotatzen dituen objektuengatik ez balitz, ezin izango litzateke den bezalakoa izan. Gizaki hori, funtsean eta modu nabarian, zati bat da: errealitatearen guztizko batura gisa hartuta bere burua kontraesango luke.\nDena dela, ikuspuntu oso hori gauza baten «zerizanaren» nozioaren mendean dago. Nozio horrek honako esanahia du: «gauza bati buruzko egia guztiak». Noski, gauza bat beste gauza batekin lotzen duen egia batek ez luke iraungo, beste gauza horrek iraungo ez balu. Alabaina, gauza bati buruzko egia bat ez da gauzaren beraren zati bat, nahiz eta, goiko erabilerari eutsiz, gauzaren «zerizanaren» zatia izan behar duen. Gauza baten «zerizanaz» gauza bati buruzko egia guztiak ulertzen baldin badugu, orduan, argi eta garbi, gauza baten «zerizana» ezin dugu ezagutu, gauza guztiek unibertsoko beste gauza guztiekin dituzten erlazioak ezagutu ezean. Baina «zerizan» hitza zentzu horretan erabiltzen baldin bada, gauza hori ezagut daitekeela esan beharko dugu haren «zerizana» ezagutzen ez bada ere, edo, bederen, osoki ezagutzen ez bada ere. Gauzen ezagutzaren eta egien ezagutzaren artean nahasketa sortzen da «zerizan» hitzaren erabilera hortaz baliatzen garenean. Gauza bat bitartekorik gabe ezagut dezakegu, nahiz eta gauza horri buruzko oso proposizio gutxi ezagutu –teorikoki ez dugu ezagutu behar gauza horri buruzko inolako proposiziorik. Hortaz, gauza bat bitartekorik gabe ezagutzeak ez du inplikatzen haren «zerizanaren» ezagutza, nozio hori goian esan dugun bezala ulertuz gero. Nahiz eta gauza baten bitartekorik gabeko ezagutza gauza horri buruzko edozein proposizioren ezagutzaren barnean dagoen, haren «zerizanaren» ezagutza ez dago barnean, hitz hori goiko zentzuan erabiliz gero bederen. Beraz:\n(1)\tGauza baten bitartekorik gabeko ezagutzak ez du logikoki inplikatzen gauza horrek dituen erlazioen ezagutza, eta\n(2)\tHaren erlazio batzuen ezagutzak ez du inplikatzen haren erlazio guztien ezagutza, ezta, goiko zentzuan, haren «zerizanaren» ezagutza ere.\nAdibidez, nik daukadan hortzetako mina bitartekorik gabe ezagut dezaket, eta ezagutza hori bitartekorik gabeko ezagutza inoiz izan daitekeen bezain osoa izan daiteke, nahiz eta dentistak (zeinak ez baitu nire mina bitartekorik gabe ezagutzen) minaren kausari buruz esan diezadakeen guztia nik ez ezagutu, eta, ondorioz, nik, goiko zentzuan, haren «zerizana» ez ezagutu arren. Beraz, gauza batek erlazioak edukitzeak ez du frogatzen erlazio horiek logikoki beharrezkoak direnik. Hau da, gauza bat den bezalakoa izateagatik ezin dugu deduzitu gauza horrek benetan dituen erlazioak eduki behar dituenik. Badirudi hori ondorioztatzen dela jadanik ezagutzen dugulako.\nHegelen ustearen aurka, unibertsoak bere osotasunean sistema harmoniotsu bakar bat osatzen duenik ezin dugula frogatu ondorioztatzen da. Eta hori frogatzerik ez baldin badugu, ezin dugu frogatu, ezta ere, espazioaren, denboraren, materiaren eta gaitzaren irrealtasuna; izan ere, Hegelek hori deduzitzen du gauza horien erlaziozko eta osagabeko izaeratik. Hortaz, munduaren ikerkuntza zatikatura mugatu behar dugu geure burua, eta ez gara gai izango gure esperientziatik urrun dauden unibertsoaren zatien ezaugarriak ezagutzeko. Emaitza hori etsigarria da filosofoen sistemetan itxaropenak jarri dituzten pertsonentzat, baina bat dator gure garaiko aldarte induktibo eta zientifikoarekin, eta, halaber, aurreko kapituluko gaia izan den giza ezagutzaren azterketa osoak baieztatzen du.\nMetafisikaren saialdi handinahi nagusi gehienak mundu errealaren ageriko ezaugarriak kontraesankorrak direla eta, ondorioz, errealak ez direla frogatzen saiatu dira. Pentsamendu modernoaren joera, aitzitik, aipatutako kontraesanak ametsezkoak direla erakusteko bidetik doa gero eta gehiago eta, halaber, erakutsi nahi du izan behar duenetik abiatuta oso gutxi froga daitekeela a priori. Espazioaren eta denboraren arazoak adibide on bat ematen digu. Espazioak eta denborak, hedadurari dagokionez, infinituak dirudite, baita infinituki zatigarriak ere. Lerro zuzen batetik barrena bi norantzatan bidaiatzen baldin badugu, amaieran azken puntu batera (zeinetatik haratago ez baitago ezer, ezta espazio hutsik ere) iritsiko garela uste izateak zaila dirudi. Antzera, irudimenaren bitartez denboran barrena atzerantz eta aurrerantz bidaiatzen baldin badugu, zaila da uste izatea lehen edo azken une batera (zeinetatik haratago ez baitago ezta denbora hutsik ere) iritsiko garenik. Hortaz, badirudi espazioa eta denbora hedadurari dagokionez infinituak direla.\nBerriro ere, lerro bateko bi puntu hartzen baldin baditugu, garbi dago haien artean beste puntu batzuk badaudela, bi puntu haien arteko distantzia ahal bezain txikia izan arren: distantzia oro erdibi daiteke, eta erdiak berriro ere erdibi daitezke, horrela ad infinitum. Antzera denborari dagokionez ere: garbi dago bi uneren artean beste une batzuk badaudela, bi haien arteko tartea ahal bezain denbora laburra izan arren. Hortaz, espazioak eta denborak infinituki zatigarriak dirudite. Alabaina, ageriko gertakari horien aurka –hau da, hedadura infinitua eta zatigarritasun infinituaren aurka– gauzen bilduma infiniturik ez dagoela erakusteko joera duten argudioak aurreratu dituzte filosofoek, eta, ondorioz, espazio-puntuen eta denbora-uneen kopuruak finitua izan behar du. Hortaz, espazioaren eta denboraren ageriko zerizanaren eta, ustez, bilduma infinituen ezinezkotasunaren arteko kontraesana sortu zen.\nKantek –kontraesan hori nabarmendu zuen lehenak– espazioaren eta denboraren ezinezkotasuna deduzitu zuen, eta haiek huts-hutsik subjektibotzat hartu zituen. Ordudanik, filosofo askok espazioa eta denbora agerikoak baino ez direla uste izan dute: mundua benetan den bezalakoa izanik, espazioa eta denbora ez dira munduaren ezaugarriak. Dena dela, orain, matematikarien lanari esker –batez ere, Georg Cantorrenari esker– badirudi bilduma infinituen ezinezkotasuna okerra dela. Bilduma horiek ez dira benetan kontraesankorrak, baizik eta gogo-aurreiritzi temati batzuekiko kontraesankorrak. Beraz, espazioa eta denbora irrealtzat hartzeko arrazoiak eraginik gabeko bihurtu dira, eta eraikuntza metafisikoen iturri nagusietako bat agortu da.\nHala eta guztiz ere, matematikariak ez dira gustura gelditu espazioa, normalean suposatzen den bezalakoa izanik, posible dela erakustearekin; beste espazio mota asko ere berdin-berdin posible direla erakutsi dute, logikak hori erakuts dezakeen heinean bederen. Sen onak beharrezkotzat hartzen dituen eta, lehenagotik, filosofoek beharrezkotzat hartzen zituzten Euklidesen axiometako batzuei buruz jakin badakigu haien ageriko beharrezkotasuna espazio errealarekin dugun hurbiltasunetik eratortzen dela, ez, ordea, apriorizko inolako funts logikotik. Zenbait mundu irudikatuz, non axioma horiek faltsuak diren, matematikariek logika erabili dute beren burua sen onak dituen aurreiritzietatik askatzeko eta gu bizi garen espaziotik bereizten diren –batzuk gehiago, besteak gutxiago– espazioen ahalbidea erakusteko. Guk neur ditzakegun distantziak kontuan hartuz, espazio horietako batzuen eta euklidear espazioaren arteko aldea txikia da, eta behaketaren bitartez ezinezkoa da gure espazio erreala euklidearra edo beste mota horietakoa ote den jakitea. Hortaz, egoera erabat aldatu da. Bazirudien, hasiera batean, esperientziak logikari espazio mota bat baino ez ziola uzten, eta logikak erakutsi zuen espazio mota hori ezinezkoa zela. Orain, logikak, esperientziatik harantzago, zenbait espazio mota aurkezten ditu ahalezkoak balira bezala, eta esperientziak, partzialki bakarrik, haien arteko erabakia hartzen du. Hortaz, denari buruzko ezagutza uste baino murritzagoa bada ere, izan daitekeenari buruzko ezagutza izugarri areagotu egin da. Murru estuetan preso sentitu beharrean, non txoko eta bazter guztiak mia daitezkeen, ahalbide askeak dituen mundu ireki batean ikusten dugu geure burua, non ezezaguna den asko gelditzen den asko dagoelako ezagutzeko.\nEspazioaren eta denboraren kasuetan gertatutakoa beste esparru batzuetan ere gertatu da. Apriorizko printzipioen bitartez unibertsoa antolatzeko saialdiak porrot egin du. Hasiera batean, logikak ahalbideei traba egiten zien, eta orain, hasieran ez bezala, logika irudimenaren askatzaile nagusia izan da, sen on buruarinak ikusterik ez dituen aukera zenbatezinak aurkeztuz eta, halaber, aukeran uzten dituen hainbat munduren artean erabakitzeko eginkizuna, erabakitzerik balego, esperientziaren esku utziz. Hortaz, existitzen denari buruzko ezagutza esperientziatik ikas dezakegunera mugatzen da –ez, ordea, esperientzian benetan jaso dezakegunera, izan ere, ikusi dugun bezala, esperientzia zuzenean jasotzen ez ditugun gauzen ezagutza zabala baita, deskribapenen bidezko ezagutza, hain zuzen ere. Alabaina, deskribapenen bidezko ezagutzaren kasu guztietan unibertsalen arteko loturaren bat behar dugu, honelako-eta-horrelako datutik mota bateko objektua (gure datutik ondorioztatutako objektua) inferitzeko gaitasuna emango diguna. Hortaz, objektu fisikoei dagokienez, adibidez, zentzumen-datuak objektu fisikoen zeinuak direla dioen printzipioa bera unibertsalen arteko lotura bat da. Eta esperientziak printzipio horren bitartez bakarrik ematen digu objektu fisikoei buruzko ezagutza eskuratzeko gaitasuna. Gauza bera esan daiteke kausalitatearen legeari buruz edo, hain orokorra ez den mailara jaitsiz, grabitatearen legea bezalako printzipioei buruz.\nGrabitatearen legea bezalako printzipioak frogatzen dira edo oso probable izatera heltzen dira esperientziaren eta indukzioaren printzipioa bezalako apriorizko printzipioren baten arteko konbinaketaren kariaz. Hortaz, egien beste ezagutza guztiaren iturria den gure ezagutza intuitiboa bi motatakoa da: batetik, bitartekorik gabe ezagutzen ditugun gauza partikularren existentziaren eta haien propietate batzuen berri ematen digun ezagutza enpiriko hutsa da, eta, bestetik, unibertsalen arteko loturak ematen dizkigun eta, halaber, ezagutza enpirikoaren bitartez jasotako gertakari partikularretatik inferentziak egiteko gaitasuna ematen digun apriorizko ezagutza hutsa da. Gure ezagutza eratorria apriorizko ezagutza hutsaren mendean dago beti eta, eskuarki, ezagutza enpiriko hutsaren mendean ere bai.\nGorago esandakoa egiazkoa baldin bada, ezagutza filosofikoa funtsean ez da bereizten ezagutza zientifikotik; ez dago filosofiarentzat irekita dagoen eta zientziarentzat irekita ez dagoen jakinduria-iturburu berezirik, eta filosofiak lortzen dituen emaitzak ez dira erabat desberdinak zientziak lortzen dituenetatik. Filosofiaren funtsezko ezaugarria, zientziatik desberdina den ikerketa bihurtzen duena, kritika da. Filosofiak zientzian eta eguneroko bizitzan erabiltzen diren printzipioak kritikoki aztertzen ditu; printzipio horietan izan daitekeen edozein bateraezintasunen bila dabil, eta ikerketa kritikoaren emaitza gisa printzipio horiek onartzen ditu beroriek baztertzeko arrazoirik agertu ez denean. Hainbat filosofok uste izan duten bezala, zientziaren muinean dauden printzipioak guri unibertsoari buruzko ezagutza emateko gai balira garrantzirik gabeko xehetasunetatik askatu eta gero (unibertsoa osotasun gisa ulertuta), orduan horrelako ezagutzak ezagutza zientifikoak duen eskubide bera edukiko luke gure usteen artean egoteko; baina gure ikerketak ez du horrelako ezagutzarik erakutsi, eta, ondorioz, metafisikari adoretsuagoen teoria bereziei dagokienez, emaitza negatiboa izan da nagusiki. Alabaina, normalean ezagutzatzat hartzen denari dagokionez, gure emaitza positiboa da nagusiki: gutxitan aurkitu dugu gure kritikaren emaitza gisa horrelako ezagutza bazterrean uzteko arrazoirik eta ez dugu inolako arrazoirik ikusi suposatzeko gizakia ez dela gai normalean berari egozten diogun ezagutza mota edukitzeko.\nDena dela, filosofiaz ezagutzaren kritika gisa mintzatzen garenean, beharrezkoa da mugaketa bat ezartzea. Geure burua ezagutza orotik kanpo jarriz erabateko eszeptikoaren jarrera hartzen baldin badugu eta kanpo-kokapen horretatik ezagutzaren eremura itzularaztea eskatzen baldin badugu, ezinezkoa den zerbait eskatzen ari gara, eta gure eszeptizismoa ezin izango dugu sekula ezeztatu. Izan ere, eztabaidatzen dutenek komunean duten ezagutzatik abiatu behar dute ezeztapen guztiek; erabateko zalantzatik abiatzen den argudiorik ez dago. Beraz, emaitzarik eskuratzekotan, filosofiak erabiltzen duen ezagutzaren kritika ezin da izan mota suntsitzaile horretakoa. Eszeptizismo absolutu horren aurka ezin da aurkeztu inolako argudio logikorik. Baina ez da zaila ikustea mota horretako eszeptizismoa ez dela zentzuzkoa. Filosofia modernoaren abiapuntua den Descartesen «zalantza metodikoa» ez da mota horretakoa, filosofiaren muintzat hartu dugun kritika motakoa baizik. Haren «zalantza metodikoa» zalantzazkoa dirudien edozein gauza zalantzan jartzean datza; ezagutza dirudienaren aurrean gelditzean datza bere buruari galdetzeko ea gogoeta eginez ezagutza horren gainean ziur egon daitekeen edo ez. Hori da filosofiak osatzen duen kritika mota. Gure zentzumen-datuen existentziaren ezagutza bezalako ezagutza mota batzuek zalantzarik gabekoak dirudite, haiei buruzko gogoeta lasaia eta sakona egin arren. Horrelako ezagutza motari dagokionez, kritika filosofikoak ez du eskatzen guk uste izateari uztea. Dena dela, badaude uste batzuk –adibidez, objektu fisikoak zehatz-mehatz gure zentzumen-datuen antzekoak direla dioen ustea– gogoetan hasi arte atxiki ditugunak, baina ikerketa estu baten aurrean desegiten direnak. Filosofiak uste horiek baztertzea aginduko digu, haien aldeko argudiabide berriren bat aurkitu ezean. Alabaina, zorrotz aztertu ondoren, kontrako arrazoirik onartzen ez duten usteak baztertzea ez da zentzuzkoa, eta ez da hori filosofiak nahi duena.\nLabur esanda, gure aztergaia izan den kritika hori ez da arrazoirik gabe zerbait baztertzera behartzen duena, baizik eta ezagutza dirudiena bere balioaren arabera aztertzen duena, eta azterketa burutu ondoren ezagutza dirudien edozeri eusten diona. Errakuntzaren arriskuren batek dirauela onartu beharra dago, gizakiek huts egin dezaketelako. Filosofiak errakuntzaren arriskua gutxiagotzen duela zuzen aldarrika dezake, eta zenbaitetan arriskua hain txikia bihurtzen du, ezen praktikan hutsala baita. Akatsak derrigorrez gertatzen diren mundu batean ezin da hori baino gehiago egin; eta filosofiaren alde dagoen eta zuhurra den ezein pertsonak ez luke esan behar hori baino gehiago egin duela.\nOrrialdearen azken aldaketa: 14 maiatza 2020, 08:52.


Eklipsearen itzala sarean\t| bestelakoak\n« Euskal Linux-en etorrera | Hasiera | Begira ezazu hiztegian »\n1999ko abuztuak 11, Asteazkena\t| bestelakoak\t|\nEklipsearen itzala sarean\nInterneten Makina bat webgune bitxi sortu da gaurko eklipsea dela eta\nInternet aroaren lehenengo eklipsea izango da gaurkoa eta, horregatik, sarean egundoko oihartzuna izaten ari da gertakizuna. Badira eklipsea zuzenean erakutsiko diguten webgune ikusgarriak zein ikuspegi erabat serio eta zientifikotik aztertzen dutenak, baina badira ere zerbait saltzeko edo turismoa erakartzeko aitzaki moduan jartzen dutenak. Multzo handia da munduaren amaiera iragartzen dutenak eta ez dira falta iragarpen horiei trufa egiten dietenak.\nEuskal Herrian eklipsea ez da erabatekoa izango eta lainoak ongi ikusten utziko digun zalantza dago oraindik. Baina sarean zuzenean ikusteko aukera izango dugu ilunpean geratuko diren hainbat lekutatik. Exploratorium guneak (www.exploratorium.edu) itzala igaroko den hainbat lekutatik zuzenean konektatzeko aukera emango digu, webcam-em bidez. Helbide berean hainbat aholku ematen dute eklipsean zer eta nola ikusi behar den azalduta. Jakingarri zehatzak ere eskaintzen ditu NASAren webguneak (sunearth.gsfc.nasa.gov). Bertan, besteak beste, edozein hiritik nola ikusiko den aldez aurretik erakusten digute, eguraldiaren iragarpen zehatzak, gerizpean geldituko den gunearen mapa orokor zein zehatzak, Britainia Handitik Iranera. Talde behaketa programa batean izena emanez eguzkiaren koroaren azterketan laguntzeko aukera ere damaigu NASAk.\nEspainiako Astronomia Behategi Nazionalak (www.oan.es) ere ematen du informaziorik, gaztelaniaz, eta azalpen orokorrez gain, argazkiak nola egin azaltzen du. Honek, Bayer enpresaren guneak bezala (www.bayer.es), fenomenoa arriskurik gabe behatzeko gomendioak azpimarratzen ditu.\nBaina ikuspegi astronomiko eta zientifiko hutsetik at, eklipsearen etorrerak badu alderdi soziologiko, erligioso, eta astrologikorik. Bitxia da eklipsea eta milurtearen amaiera ia batera etortzea, eta hainbatentzat zerbaiten adierazle dira gertakizun biak. Nostradamusen iragarpenak gehitu behar dizkiogu kezka honi, izan ere, askok munduaren suntsipena ikusten dute erdi aroko astrologoaren testuetan. Hitzez hitz zera zioen aztiak: �1999. urtean, zazpigarren hilabetean zerutik etorriko da izuaren errege handia, Angolmoisko erregea iratzartzeko�. Esaterako, Paco Rabanne diseinatzaile pasaitarrarentzat MIR espaziontzia Parisen jausiko den segurantzia dakarte Nostradamusen berbek.\nMilurteen amaiera hurbildu ahala, zifra borobilarekiko kezka azaldu da iragarpen katastrofikoen bidez. Hala gertatu zen 1000. urtean eta berdin gertatzen ari da egunotan. Inoiz bete ez diren iragarpenen bilduma dago Religious Tolerance webgunean (www.religioustolerance.org), munduaren amaiera ziurtzat jotzen zuten ehun inguru teoria. Naturaren fenomenoekin lotutako iragarpenak ere izan dira, azkenetako batek Heavens Gate (www.heavensgatetoo.com) sektako kideak beren buruak hiltzera bultzatu zituen eta haien webgunea oraindik sarean dago ikusgai. Psikologoek ezezagunari diogun beldurrarekin lotzen dituzte teoria milenarista eta katastrofista hauek eta gaurkoan natura, iragarpenak eta zenbakiak bilduta, arrazoi franko badute hedatzeko. Gaurko anabasa iragartzen duten teorien bilduma jasotzen dute Britainia Handiko webgune batean (www.eclipse.org.uk). Halabaina, ez dira falta iragarpen horiei trufa egiten dieten guneak (www.cibercerdo.com).