Donostia Zinemaldia :: CSNY/Déjà Vu\nCSNY/ Dejà Vu\nCSNY/Déjà Vu filmak Crosby, Stills, Nash eta Youngek osaturiko taldea jarraituko du 2006an Ipar Ameriketatik eginiko "Freedom of Speech" ("Adierazpen askatasuna") biran. Nabarmentzekoak dira Neil Youngen Living With War disko polemikoko abestiak. Biraren jarraipena egiteaz arduratu zen Michael Cerre kazetariaren bitartez, fanek abestien hitzen aurrean dituzten erreakzioak eta taldeak miresleekin duen lotura hurbilduko dizkio dokumentalak ikusleari. Testuinguru gisa Irakeko eta Afganistango gerrak izango ditugu, baita Ameriketako Estatu Batuetako 2006ko hauteskundeen inguruko gertaerak ere.\nNeil Youngek "Bernard Shakey" ezizena erabiltzen du bere filmak sinatzeko eta aurretik Journey Through the Past (1974), Rust Never Sleeps (1979), Neil Young: Human Highway (1982) eta Greendale (2003) lanak zuzendu ditu. Azken mende erdiko gitarra-jole eta abeslari garrantzitsuenetakoa da eta bere abestiek eragin sakona izan dute rock musikaren bilakaeran After the Gold Rush (1970) eta Harvest (1972) diskoen bitartez. CSNY/Déjà Vuk Sundance itxi eta 2008ko Berlinale Special sailean parte hartu zuen.


2020-06-29 - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza : Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza\nLekeitioko Kaxarranka, beste leku batean, baina arrakasta beragaz\nCOVID-19a saihesteko segurtasun neurriek Abaroa jauregiko parkera eraman dituzte gaur [ekainak 29] Lekeitioko Kaxarranka eta Emakumeen aurreskua. Guztira, 170 herritarrek (70 bikotek) gozatu ahal izan dituzte San Pedro Eguneko ikuskizunak.\nAtsedenaldia hartuko dute Ondarroako pentsiodunek\nIrailaren 21ean bueltatuko dira Alamedara, baina "zerbait gogorra" egonez gero, arinago batzeko deia egin dute.\nMaddalen Iriarte (EH Bildu): "Faxismoaren aurrean ez du balio ekidistantea izatea"\nBarikuan Sestaon izandako istiluen ondoren, Iñigo Urkullu EAJren hautagaiak tolerantziaz hitz egin izana kritikatu zuen EH Bilduren lehendakarigaiak Lekeition egindako mitinean.\nMaiatzean inoizkorik hondakin organiko gehien batu da Debabarrenan\nIazko maiatzarekin alderatuta, aurten %11,08 gehiago batu dela esan dute. "Debabarrenan hondakin organikoa batzen hasi zenetik, aurtengo maiatzean bildu da gehien". Orokorrean, gaikako bilketan ere gorakada egon da iaztik hona: aurten %58,80ko tasa zenbatu da, eta iaz %53,36 izan zen.\nEquo Berdeak koalizioak ekitaldia egin du Mutrikun\nArrantza jasangarriari eta baso kudeaketari buruzko jardunaldia antolatu dute Mutrikuko Beheko Plazan.\n'Artearen ibilbidea' erakusketa ibiltaria Ispaster, Lekeitio eta Ondarroara ere ailegatuko da\nIrailaren 14tik 21era Ispasterren egongo da, eta irailaren 21etik 28ra Ondarroan. Erakusketa ibiltariak Lekeition egingo du azken geldialdia, irailaren 28tik urriaren 4ra.\nOndarroako Udalak eskerrak eman dizkie herritarrei, "zapatuan arduratsu jokatzearren"


Bukatu da Blogetan! Euskal blogariak lehian bozka emateko aukera. Blogen izen emate epea bukatu zenetik, hiru astez publikoak iritzia emateko aukera izan du, webgune eta Twitterren bidez botoa emanez. Egunean boto bat, hori zan muga.\nOrain, prozesu horren emaitza ikusteko unea heldu da. Publikoaren boto hauek, kategoria bakoitzeko hiru finalistak aukeratzeko erabakiaren %50a osatzen dute; beste %50a, epaimahaiak egingo duen aukeraketa.\nEta gogoratu irabazleak zeintzuk diren martxoaren 6an ezagutuko ditugula, Blogetan! Euskal blogarien topaketa jardunaldian eta sari-banaketa ekitalditxoa ospatuko dugula egun horretan. Jardunaldi honek euskal blogosfera hartuko du ardatz eta denetarik izango dugu berton: adituen hitzaldiak, euskal blogari ezberdinen egitasmoen aurkezpenak eta blogosferaren egoera aztertuko duen mahai-ingurua.


Agindu honen xedea da EAEko toki-erakundeentzako, tokiko erakunde autonomoentzako eta tokiko merkataritza-sozietateentzako diru-laguntzak arautzea, helburu honekin: 2017an, jarduera fisikoa sustatzeko proiektuak garatzea, ingurune egokiak sortuz eta tokian-tokian ekintza komunitarioa sendotuz.\nLaguntza hauen xedea da honako hauek finantzatzea 2017ko ekitaldian:\nDiru-laguntzen gehieneko zenbatekoak\n% 70 laguntza ematen onartzen den unean, ebazpena onartu eta argitaratu ondoren, eta onuradunak laguntza onartu ondoren.\nGainerako % 30a, diruz lagundutako proiektua egin ondoren, erakunde onuradunak justifikatu eta gero diruz lagundutako proiektua egin dela eta proiektu horren guztizko gastua zein izan den, 14. artikuluan ezarritakoari jarraituz.\nAGINDUA, 2017ko maiatzaren 23koa, Osasuneko sailburuarena Deialdiaren araudia\nEskabideak aurkezteko epea hilabetekoa izango da, deialdi hau EHAAn argitaratu eta biharamunetik hasita.\nProiektu bakoitzeko, eskabide bat aurkeztu behar da.\nEskabideak bitarteko elektronikoen bidez aurkeztu beharko dira, agindu honen izapide elektronikoei buruzko 21.4. artikuluan adierazitako euskadi.eus egoitza elektronikoaren bidez.\nErakunde eskatzaileek nahi duten hizkuntza ofizialean aurkeztu ahal izango dituzte eskabidea eta horri erantsi beharreko gainerako agiriak. Orobat, eskabidea aurkeztu izanaren ondoriozko jarduketetan, eta prozedura osoan, erakunde eskatzaileak hautatutako hizkuntza erabiliko da, Euskararen erabilera normalizatzeko azaroaren 24ko 10/1982 Oinarrizko Legearen 6.1 artikuluak ezartzen duenari jarraituz.\nTokiko Agenda 21 (Aukerako)\nEBAZPENA, 2017ko urriaren 16koa, Osasuneko sailburuordearena (pdf) [2017/10/16]\nJustifikazio-agiriak aurkezteko epea 2018ko urtarrilaren 31n amaituko da, eta egun horixe izango da agiri horiek onartzeko azkena.\na) Diru-laguntzaren xede den proiektua gauzatu izanaren deskribapen-memoria, izapide elektronikoei buruzko 21. artikuluan adierazitako euskadi.eus egoitza elektronikoko II. eranskinean jasotakoa.\nc) Faktura edo baliozko beste ordainketa-egiaztagiri batzuen kopiak, toki-erakundeko idazkariak edo erakunde eskatzailearen ordezkariak sinatuak. Agiri horiek egiaztatu behar dute diru-laguntza benetan ordaindu dela eta haren xede den proiektua benetan gauzatu dela.\nAldez aurretik eginiko gastuak ordaindu daitezke jasotako diru-laguntzarekin, baldin eta gastu horiek diru-laguntza jaso duten jardueretan sartzen diren ekintza eta kontzeptuen kostu errealak badira eta 2017. urtean sortutakoak badira.\nII. Eranskina - Jarduera fisikoa sustatzeko jarduera egin dela justifikatzeko memoria (pdf , 1.3 MB)\nJakinarazpenerako datuak aldatu ahal izateko, Nire kudeaketak-en dagoen inprimakia bete behar duzu.


Tokikom sariak azaroaren 15ean banatuko dira Basaurin | herria | GAUR8 - mila leiho zabalik\nTokikom sariak azaroaren 15ean banatuko dira Basaurin\nTokikom toki komunikabideen bateraguneak azaroaren 15ean banatuko ditu azken urtean toki hedabideetan argitaratutako lanik onenak aitortzen dituzten Tokikom Sariak, Basauriko Ibaigane kultur etxean.\nTokikom sarietako iazko ekitaldia, EiTBko Bilboko egoitzan (Tokikom)\nIazko edizioan "Geuriak" Hego Uribeko toki komunikabideak irabazi zuen eduki onenaren saria, eta, hori dela eta, aurtengo edizioan bere eremuan izango da sari banaketa. Tokikom Sarien laugarren edizioa izango da aurtengoa.\n«Toki komunikabide txikietan kazetaritza lan bikainak egiten dira sarritan, baina tokiko izaerak lan horien zabalkundea mugatzen du. Sari hauekin, toki komunikabideon lana ezagutarazi eta haren kalitatea aldarrikatu nahi dugu», azaldu dute.\nHorretarako, hiru sari banatzen ditu urtero: azalik onena, edukirik onena eta ikus-entzunezkorik onenarentzako. Aurtengo epaimahaia Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Tania Arriagak eta Edorta Aranak eta HUHEZIko Amaia Pavonek osatu dute. Epaimahaiak nabarmendu du urtetik urtera «gero eta lan hobeak» aurkezten direla sariketara, eta «gero eta zailago» izaten dela beraientzat azken erabakia hartzea.\nSariak banatzeaz gain, Tokikomek ekitaldia aprobetxatuko du euskarazko tokiko kazetaritzarekin lotutako gogoeta egiteko. Albiste faltsuek gertuko komunitatean duten eragina hartuko dute ardatz gisa, hainbat adituren laguntzarekin.\nAlde batetik, "Maldito bulo" hedabide digitalaren koordinatzaile Laura del Rio Leopoldok albiste faltsuen auziaren kokapen orokor bat egingo du. Ondoren, Euskal Herriko hainbat erakunde publiko eta GKE batzen dituen Zurrumurruen Aurkako Sarearen (ZAS!) izenean, Irantzu Jauregik zurrumurruen aurkako lanean pilatutako esperientziaren berri emango du.\nHalaber, Euskaltzaleen Topagunetik, Mikel Ozaitak euskarak bizikidetza sustatzeko elementu gisa duen balioa azaldu eta "Auzoko" esperientziaz hitz egingo du. Gainera, hainbat toki komunikabidek albiste faltsu eta zurrumurruen esparruan izandako esperientziak, eta haietatik ateratako ondorio eta ikasbideak ere azalduko dituzte.\nEkitaldirako sarrera librea izango da, baina izena eman beharra dago azaroaren 12a baino lehen, lotura honetan.


Bart lapurreta egin dute Munoako txosnetako batean - Zarautz - Zarauzkohitza.eus\nBart lapurreta egin dute Munoako txosnetako batean\nZarauzko Hitza 2019-06-25 11:57\nLarunbatean aritu ziren muntatzen sanpelaioetako bi txosnak Munoan, eta atzo iritsi ziren aurreneko edariak eta materiala. Gaur goizean Dandakoak ohartu dira lapurrak sartu direla txosnetako batean, eta hainbat edari lapurtu dutela. Beste txosnan ere saiatu dira sartzen.\nGaur hasiko dira sanpelaioak, eta atzo dena prest utzi zuten Dandakoek Munoako txosnagunean. Bi txosnak larunbatean atondu zituzten, eta atzo egun osoan zehar argindarra eta ura jartzen aritu ziren. Aurreneko edari kaxak eta materiala ere atzo iritsi zen, eta gauean, 23:30 aldera lanak amaitu eta giltzarrapoz itxita gelditu ziren txosnak.\nGaur goizean ohartu dira Dandakoak lapurrak sartu direla bart. Txosna bateko giltzarrapoa apurtuta aurkitu dute, eta oraindik zenbaketa guztia egin ez duten arren, ron botilak falta direla ohartu dira.\nBeste txosnan ere saiatu dira sartzen giltzarrapoa manipulatuz, baina ez dute lortu sartzea.


Whitney Houston-en I Wanna Dance With Somebody (Who Loves Me) - Artistfacts\nWhitney Houston-en I Wanna Dance With Somebody (Who Loves Me)\nGeorge Merrillek eta Shannon Rubicamek idatzi zuten abesti hau. Susan Boeing Seattleko gizonezkoaren ezkontzan aritu zirenean biak ezagutu eta AEBetako ipar-mendebaldean klubetan jotzen hasi ziren. 1985ean, Boy Meets Girl izenburuko diskoa kaleratu zuten eta Houston-en 'How Will I Know' arrakasta idatzi zuten. Hau kaleratu eta urtebetera, arrakasta izan zuten 'Izar baten zain erortzen' filmarekin. Songfacts-ekin hizketan, abestia nola elkartu zen eta Houston-ek nola grabatu zuen azaldu zuten.\nMerrill: 'Uste dut Shannon eta niretzat akordiorik handiena arrakasta meteorologikoa izan dugula' Nola jakingo dut 'filmarekin, hori izan da gurean gertatu zaigun gauzarik handiena eta gero etortzeko eskatu digutena beste batekin gora, tira, elkarri begiratu besterik ez dugu egin. Pentsatu genuen: 'Beno, horrelakoa da hau, ez da abesti bakarra eta agur. Hau dibertsioaren zati bat da, hau jarraitu nahi dugun zerbait izango da, beraz, lanera joan ginen '.\nRubicam: 'Abesti hori nahiko azkar idatzi zen, gogoratzen dudanez. Garai hartan garaje txiki txiki bat genuen, eta arratsalde batez bertan zintzilikatu eta abestia idatzi genuen, eta badakit hurrengo egunean moldatu egin genuela eta hasi ginela gure Teac 4 pistako bizkarreko grabazioan grabatzen. erabiliz. '\nMerrill: 'Bai, ping-pong asko egiten ari ginen'.\nRubicam: 'Orduan, gure lagun batek estudio zabalago eta zabalagoa zuen. Horregatik, maketa grabatu genuen eta' I Wanna Dance With Somebody 'filmarekin egin genuen maketa rock bertsio moduko bat zen'.\nMerrill: 'Shannonek ahotsa iltzatu zuen. Benetan harro nago demo horrekin, oraindik ere mantentzen dela uste dut. Leon Gaer baxu joleak benetan iltzatu zuen. Uste dut horrek benetan lagundu zuela Clive-n (Davis) jokatu zenean, badakit benetan topo egin zuela ”.\nRubicam: 'Dibertigarria ere izan zen. Abestia grabatu, nahastu eta gero George-k literalki aireportura joan zen berarekin eta Clive-rekin topo egin zuen, hegazkinean zihoala, nahi zuelako. Eta pentsatu genuen: 'Beno, hoberena bertatik bertara eramatea eta eragin handiagoa izango dugu'. Beraz, berarekin eraman eta hegazkinean entzun zuen.\nMerrill: 'Kasete bat eman nion, bide batez. Esan nion: 'Badakizu, Clive, oso ondo sentitzen gara honekin, eta Boy Meets Girl diskoa egiten ari gara, eta guregana itzultzeko gai izango bazinete eta ez badakizu'. Ez dut nahi Whitneyrentzat, gustatuko litzaiguke Boy Meets Girl diskoarentzat ». Entzun azkarra izan zuen, niri begiratu besterik ez zuen egin eta errepika ezin dezakedan zerbait esan zuen ».\nRubicam: 'Bai, oso atsegina zen. Gorde egingo zutela esan nahi zuen, inolaz ere ezin izango genuke atzera egin ».\nHouston-ek oso pozgarria eta arina abestu zuen, baina letrak nahiko hunkigarriak dira, eta horregatik sartu zuten abestiaren izenburuan 'I Wanna Dance With Somebody' ondoren '(Who Loves Me)'. Rubicamek dio: 'Gure lagun asko itsasontzi honetan zeuden - 5ak etortzen dira, ezinegona izaten hasten dira eta' Zer egingo dut? ' eta 'Ezin dut gaur gauean bakarrik egotea' eta 'benetan ez dut festara joan nahi, benetan gustatuko litzaidake norbait topatzea, maitatzeko norbait aurkitzea'. Beraz, jendeak nahi duen epe luzeko lankidetza hori da gehiago ».\nBere lehen bi diskoetan banatutako Whitney Houston-en AEBetako # 1 arrakasta izugarrizko zazpi abestiren arrakastaren erdian erori zen. 'I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me)' izan zen bere bigarren diskoko single nagusia, Whitney . Airplaya ziurtatuta zegoen, baina horrek ekarri zituen itxaropen handiak ere gainditu zituen - singleak 3 milioi ale saldu zituen Amerikan diskoak 9 milioi mugitzen zituen bitartean. Doinu pozgarria diskoari hasiera emateko abesti aproposa zen; hurrengo singlea 'Ez genuen ia dena' balada izan zen.\nBrian Grant-ek, Houston-en 'How Will I Know' filmaren bideoa egin zuenak ere zuzendu zuen. Dantza kliparen funtsezko osagaia da, beraz, erronka gogorra izan zuen Houstonek ezin zuelako dantzatu. Arlene Phillips koreografoarekin lan eginez, arazo hau konpondu zuten Houston benetako dantzariekin inguratuz eta bere dantza mugimenduak gutxienekoak izan zitezen.\nPista hau ekoitzi duen Narada Michael Walden arabera, Houstonek 'Ez al duzu dantzatu nahi, esan nahi duzula dantzatu' zatia sortu zuela estudioan.\nAbestia 2012an berriro kaleratu zen Houston hil ondoren. Oraingoan, AEBetako # 25 eta Erresuma Batuko # 20ra iritsi da.\nPista honetako kredituak hauek dira:\nWalter Afanasieff: sintetizadoreak\nRandy Jackson: baxu sintetizadorea\nCorrado Rustici: gitarra sintetizadorea\nPreston Glass: perkusio programazioa\nMark Russo: saxo altua\nGreg 'Gigi' Gonaway, Simmons Sterling: sintetizadoreak\nBigarren mailako ahotsa: Jim Gilstrap, Kitty Beethoven, Kevin Dorsey, Myrna Matthews, Jennifer Hall, Whitney Houston\nHonek Pop Ahots Emanaldi Onenaren Grammy Saria irabazi zuen Emakumezkoena. Pop / Rock Single gogokoenaren American Music Award saria ere eskuratu zuen.\nHarry printzeak eta Meghan Markle-k abesti hau aukeratu zuten ezkontzaren ondoren arratsaldean egin zuten harreran lehenengo dantzatzat.\nBootstraps kantautoreak abesti honen bertsio geldo eta giroa egin zuen 2014ko 'You Be Illin' ataleko Greyren Anatomia . Marion Hill bikoteak elektro kutsua eman zion 2016ko ongintzako albumerako estali zutenean Ordua Iritsi Da! Beste azal ezagun bat 2018an iritsi zen, Fall Out Boy-ek bertsioa kaleratu zuenean. David Byrne eta Jessie J biek zuzenean abestu zuten.\nAbestiaren idazleak, George Merrill eta Shannon Rubicam, 2000. urte inguruan banatu ziren, baina elkarrekin musika egiten jarraitu zuten, besteak beste Wonderground-a , 2003ko diskoa, harreman konplexuen emozioak lantzen dituena. Hemen aurki daitezke www.boymeetsgirlmusic.com .\narimaren premia 5. zenbakia\nnire ibilaldiaren letrak erabiltzen ditudan moduaren arabera antzeman dezakezu\nfamiliako egun guztietako letrak ziren


Denda batzuek marka uzten dute herrian, memorian. Bada andre bat aldirietan ireki zuena saltokia, Artetxen, herriko langile auzo batean. Bezero gehienek epeka ordaintzen zioten. Gero erdigunera etorri zen eta mundua ekarri zuen. Ez sinestekoa da zenbat material daukan, denda bete arropa, maindireak ere bai, urte osoan merkealdietan. Beti “Saldos”, “Rebajas” edo “Promoción” kartela zintzilik. Bi solairu bete arropaz goraino. Amaginarrebarentzako galtzak erostera joan nintzaion behin, neurria esan eta hainbat koloretako galtzak atera zizkidan, kolore bakoitzeko hamabost modelo bai. Arropa onak dauzka: gaueko soinekoak, antzinako piezak, trajeak… eta dendan saldu ez eta antigoaleko bilakatzen zaizkion beste hainbat. Ardoa salduko balu ondo onduta leukake honezkero. Euroa sartu eta urteetara pezetatan zeuzkan oraindik arropen prezioak. Outlet-en bolada hasi zenean urtero joaten zen Donostiara, kamioikadak eramaten zituen. Stock azoka guztietara joaten da. Ixtekotan egon zen duela bost urte, harrezkero dauka afixa fluoreszentea atean: “Jubilazioagatik beherapenetan”. Ez da erretiratzen baina.\nAstigarraga ere espeziala zen, hiru arreba-anaiaren artean zabaldu zuten. Loradenda eta kirol denda biak batean, eta kinielak ere saltzen zituzten, leihatila bat zeukan propio horretarakoxe.\nPetuniarena gogoratzen? Elgoibarko emakume bat zen Petunia, gizon eibartar batekin ezkondua. Herriko lehenengo bitxi denda galosoa ireki zuen; luxuzko kremak eta lozioak saldu zituen gero. Sasoi hartan ez zegoen lurrindegi dotorerik herrian; oinarrizko higiene-produktuak saltzen zituzten dendak bai, baina ez lurrin eta krema-flasko garestidunik.\nDrogeriak baziren, lurrindegirik ez.\nEskaparate berezia zeukan Petuniarenak, gainjarritako triangelu moduko batzuekin osatua. Denda txiki-txikia zen; mostradorea, altua. Amak han erosten zuen Chanel 5a. Bazuen finezia bitxi bat garai hartarako. Boutique errotulua jarri zion, harrituta begiratzen genion. Gure amari asko gustatzen zitzaion hitz hura esatea: boutique, boutique, boutique.\nOrtueta zapata dendako larru eta tindu usaina gogoratzen dut, mostradore luzea bueltan-bueltan. Zapatagileak ziren, barruan zeukaten tailerra. Osoron ere zapatak egiten zituen Txominek, Milaren aitak, eta bazen beste zapatagile bat El gordo deitzen geniona, galiziarra. Txibatoa zela zabaldu zen eta bezerorik gabe gelditu zen.\nEta lentzeria dendak! Oso gutxik jartzen zuten azpiko arropa erakusgai, gordean izaten zuten. Karkizanon, esaterako, eskaparatean pijamak, kamisoiak, eskutrapuak… jartzen zituzten, eta barruan eskatu behar izaten ziren jantzi arinak. Dendariak ahotsa apaltzen zuen bularretakoak erakusteko. Arrieta jantzi dendan denetariko arropa saltzen zuten, baita azpikoa ere, eta dendariak arazoak izan zituen erdi-jantziez suelto mintzatzeagatik, bezeroei pudorea ematen zien. Susmagarria zen gizonek lentzeriaz hitz egitea. Azpiko arropak erakustean azalpenak ematen zituen, “bularretako honek balconette kopa dauka, ondo emango lizuke”, edo “kulero parpailadunak ere baditugu”, ondo ezagutzen zuen bere produktua. Azkenean barruko arropa saltzeari utzi behar izan zion.\n90eko hamarkadan Skandalo izeneko lentzeria denda ireki zuten bi neska gaztek San Bartolome kalean, neonezko errotulu gorri eta guzti, eta han bai, hasieratik erakutsi zituzten pantiak, galtzerdi gardenak eta saredunak, puntuzkoak eta parpailadunak, galtzariak, kulero beltzak eta gorriak, tangak, gerruntzeak, bodyak…\nGu haurrak ginenean Espainiatik etorritako neskatoek bakarrik janzten zuten koloretako azpiko arropa, hemengook zuria beti. Eskolan, zenbait neskato elkarri gonak altxatzera jostatzen ziren eta barre egiten zieten kulero urdinak, arrosak edo loratuak zeramatzatenei, faja modukoak janzten zituztenei, sekulako estrabagantzia iruditzen zitzaigun.\nOrain bada denda bitxi bat, badakizu zein; sartzen zara eta dena dauka kutxetatik atera gabe, pertxetan ere bularretakoak eta kuleroak plastikoen barruan dingiliz, argirik ez. Eskatzen diozuna eskatzen diozula, laster aterako dizu. Lentzeria fina dauka. Pasea du erretiroko adina, hantxe jarraitzen du. Dendariaren semeak ingeleseko eskola partikularrak ematen ditu dendaostean. Lagun batek kontatu zigun bularretako bat erostera joan eta probadorean zegoela ahotsak aditu zituela: bi errezelen artean zegoela kargutu zen, alde batera denda eta bestera ikasleak mintzapraktiketan… eta laguna erdian, bularretakoa probatzen!\nKale hauek dendaz beteta ezagutu izan ditugu beti; dendaz eta tabernaz borborka.\nElkarren aldamenean egon dira tabernak eta dendak, elkarri konpainia egiten. Txikiteoa honaino iristen zen lehen, plazatik behera Oraikoraino jaisten ziren kuadrillak. Pitxintxu parean ematen zuten buelta eta kalean gora abiatzen ziren ostera. Gero aldatu egin zen joera, martxa handiagoa dago beheko partean. Orain terrazen inguruan biltzen da jendea, ez hainbeste kalean gora eta behera, aldatu egin da espazioa okupatzeko modua. Gu denean ibiltzen ginen, hasi Alkortatik, itzulia Errosario kalean barrena, jaitsi plazatik San Bartolome kalean behera eta San Frantzisko kaletik Maalaraino.\nSan Frantzisko kalea oso-osorik egoten zen, goitik behera, zintzilikaturiko arropaz josita.\nTailerretako beharginen buzoak haizetara balkoi eta leiho guztietan, azulak eta grisak. Orain, ahal duenak, ezkutatu egiten du gobada, gutxiago zabaltzen da kanpo aldera.\nBarne balkoietan hedatzen du jendeak lixiba. Badirudi itsusi deritzogula arropak etxaurreetan denen bistan zintzilikatzeari.\nNiri gustatzen zitzaidan.\nGuk hala ezagutu dugu herria: arropak errekaldera zintzilik, oihal zuriak etxaurre ilunduetan.\nGogoan dut pasadizo bat dendan bi emakumeri entzuna. Konpresarik eta tanpoirik ez zen garaian, andreek trapuak baliatzen zituzten hilekoa biltzeko, garbitu eta berrerabili egiten zituzten. Ni baino hamabost urte zaharragoak ziren bi andreok ibaiaren hegi banatara bizi ziren. Kalean topo eginda, ahapeka, “esperoan al zaude?”, galdetu dio batak besteari, eta hark izututa: “Nolatan dakizu?, ez diot eta inori esan!”. Leihoa seinalatu dio lagunak: “Trapurik ez…”.\nEtxe zaharretan hala egiten da oraindik, etxe berriek barne hedalekuak dituzte. King Kongen ere hala zen, amak patiora esekitzen zuen.\nPintzak koloreka ordenatzeko ohitura zeukan. Berak erakutsi zigun jantziak ondo astintzen eta matxardak joskuretan jartzen markarik ez uzteko eran, hurrenkera egokian esekitzen arropa garbitu berria: maindireak kanpo aldera, barrurago toallak, galtzak eta alkandorak, eta leiho-kontra, babesean, arropa txikia, intimoa.\nHori denok egiten dugu, hedakera erakutsi egiten ziguten.\nSusmagarria zen bularretakoak lehen lerroan zabaltzen zituen andrea.\nZikinaren eta garbiaren ulerkera asko aldatu da.\nTailerretako ur zikinak ere zuzenean ibaira isurtzen ziren, disimulurik gabe. Gero berritu egin zen estolderia, hondakin urentzako hodiak egin ziren, araztegia jarri, ez dakit gutxiago zikintzen dugun, lohia gutxiago ikusten da. Orain estolderiak Internetez kontrolatzen dituzte lejia usaineko bulegoetatik.\nLehen dena zihoan zuzenean ibaira: zuk komunean kaka egiten zenuen eta, arin ibiliz gero, ikus zenezakeen mokordoa, plof, ibaira erortzen. Ez ur beltzik, ez grisik, ez ezer: dena putzura.\nOraingo enpresek ez dute lantegi itxurarik, lehengo galdategi haiek… Industria oso zen zikina, gaur egun asko zaintzen dituzte etxaurreak eta kanpo irudia. Alkorta enpresa zena, alemaniarrek erosi zutena, orbangabea da orain. Han gabia martxan dago oraindik, kolpeka; gauez, haizeak nondik jotzen duen, oraindik aditzen da etxetik mailu erraldoia. Gabia ez da sekula gelditzen, baina enpresa horrek, kanpotik begiratuta, ez du lehengoaren inolako antzik, inork ez luke galdategia denik igarriko. Orain zikinak min egiten du begira. Ezkutatu egiten da.\nProbagelarekin ere gertatu zitzaigun. Bi aldiz aldatu dugu lekuz. Hasieran dendaostean geneukan, komunean bertan, ez zitzaigun burutik pasatu aparte jartzea. Ispilu handi bat hormari lotu eta akabo: komunera bidaltzen genituen bezeroak arropa probatzera. Baina, behin, izugarrizko kakalarria sartu zitzaidan. Demaseko kiratsa utzi nuen. Ni irten berritan sarrarazi zenuen zuk emakume bat jantziren bat probatzera. Lotsa-lotsa eginda esan zenidan: “Hau ez da modua, Izaskun!”. Orduan erabaki genuen tokiz aldatzea.\nMedikutara eraman zuen lehen haurdunaldi-proba ez zen gurea izan. Gertuko baten analisiak entregatu behar genituen Mª Antonia San Sebastian analistarenean eta Andresi eskatu nion joateko, ni dendan nengoen eta. Orduan hasi berriak gu nobiotan. Zorionak eman zizkion medikuak: “Haurdun zaudete”. “Ez da nirea!”, Andresek, izututa. Ez zekien eraman ziona haurdunaldi proba zenik. Gure kuadrillako hiruk abortatu zuten, eta emakume taldera ere hainbat neska etortzen zen laguntza eske.\nDirua lortu behar zen, Londreserako bidaia lotu…\nBaina hori baino lehen, amona Genarari entzunda ezagutu genuen guk abortuarena. Dendan sexualitateari buruzko liburuak saltzen genituen, eta, halako batean, erakutsi diogu amonari azalean zakil baten argazkia duen bat, “begira nolako gauzak saltzen ditugun”. “A ze nazka!”, esan zuen. Sexua harentzat zerbait oso gogaikarria izan zela antzematen zitzaion; guk kontatzeko xaxatzen genuen: “Aitonak nahi zuenean… urrutitik igartzen nion. Nik argi neukan ez nuela ume gehiago nahi. Bi izan nituen, baina pozarren geldituko nintzen bakarrarekin. Chimbo xaboia egostera jartzen nuen, hiru ordu lehenago izaten nuen prest funtzioa amaitu orduko irrigazioak egiteko likidoa. Hori lagun guztiok egiten genuen ohekoa amaitu ostean. Erre egiten zuen! Aitona lasai asko gelditzen zen ohean zurrungaka”. Behin eta berriz esaten zuen amonak “a ze nazka!”. “Metodo horrek funtzionatzen ez bazuen”, jarraitzen zuen, “lagunen batek haurdun egon zitekeela susmatuz gero, Donostiarako autobusa hartzen genuen Tolosan, hogeita hamasei geltoki zituen, eta atzeko partean jartzen ginen zutik, mugimenduarekin zera askatu zedin”. Gure amak sekula ez zigun sexuaz hitzik egin, baina amonak bai. Andresekin ezkondu nintzenean, Italiara autoz joatekoak ginen eztei-bidaian, eta Andresi aparte hartu eta esan zion: “Zu gizon azkarra zara eta ulertuko didazu: Frantziara iristean, fijatu farmazietan”.\nGinekologo bat aurkitu genuen Bilbon antisorgailuak errezetatzen zituena, eta denok pasatu ginen handik, kuadrilla osoa. Ezkutuan joaten ginen autobusa hartuta.\nHileroko irregularra orekatzeko antisorgailuak errezetatu zizkidan niri, primeran zetozkidan, bi txori tiro bakarrean, baina joan naiz Bilboko ginekologoak egindako errezetarekin Elgoibarko medikuarengana, Cresporengana, eta, zer-eta ez dizkidala emango! Zikloa erregulatzeko behar nituela azaldu nion. “Ados”, esan zidan, “etorri zure amarekin eta konponduko gara”. Pilularik gabe gelditu nintzen, noski. Hogei urte neuzkan.\nArrate, gure laguna, Donostian ari zen ikasten, ikasleen mundua aurrerakoiagoa zen, gu herrian gelditu ginen. Asteburuetan etortzen zenean kontatzen zizkigun hangoak: hitz egiten zigun emakumeen mugimenduaz, ikasleen mugimenduaz, langileenaz… Donostiatik bueltakoan dendara sartu zen batean Zelaia aurkitu zuen dendaostean, kapitaleko aurrerabideekin hasi zen Arrate, askatasuna gora, askatasuna behera… Eta Zelaiak: “Begira, Arrate, emakumeok ez zarete askatuko haurrak makinekin egiten hasten ez diren arte”. Haserretu egin ziren. Arrate amatiarra zen, garbi zuen haurrak izan nahi zituela. Nik esan nion, horretan, akaso, arrazoi izango zuela Zelaiak.\n1982ko martxoan epaitu zituzten abortatzeaz akusaturiko Basauriko emakumeak. Ordurako bero zegoen giroa.\nZinta isolatzailearekin egin nuen pankarta dendaostean: “Abortoaren legalizapena. Mujeres solidaridad” jartzen zuen.\nGautxoria nintzen, baina Jose Inazio soldaduskan zegoela parranda alboratu eta mendizaletzen hasi nintzen. Erretzeari utzi nion, kirolari ekin. Garrantzitsua bilakatu zen mendia niretzat. Lagun nagusiagoekin joaten nintzen, haiek bazeukaten autoa, Pirinioetara eramaten ninduten. Bata Luki zen, bestea Andoni Arrizabalaga Itziarren semea, Eugenio Aranburu Mallabi… Denak hilda daude orain. Haiekin aritzen nintzen ahuntzarena egiten. Mendian galdu nituen ebakortzak. Taillonetik behera gentozela, elurtegi batean labain eginda amildu ginen lagun bat eta biok eta magaleko harrien kontra danba jo nuen ahoarekin. Erreflexuz, atzera beren lekuan sartu nituen ebakortzak istantean, oraindik oroitzen dut nolako soinua egin zuten, kra. Zazpi urtez iraun zidaten keinu erreflexu hari esker, gero erauzi eta ordezkoak jarri zizkidaten. Huraxe izan zen helikopteroan ibili nintzen lehen aldia, Errolanen arroilan barrena. Julio lagunak bost kilometro egin behar izan zituen oinez salbamendukoei deitzeko eta beste adiskide batek bakar-bakarrik jaitsi behar izan zuen mendian behera, beldurrez. Gure bila etorri ziren ospitalera… Endredo ederrean sartu genituen. Trukean, eskertzeko, zekenak zer ginen, kantinplora bana oparitu genien.\nAldizkariak saldu genituen denboraldi batean, kioskoko atala izan genuen. Garai hartan hasi ziren errebisten azaletan emakumeen biluziak publikatzen, erotikoak eta pornografikoak. Ordura arte ez zen halakorik hemen. Gainerako aldizkarien artean tankera horretakoak ere bidaltzen zizkiguten eta apalategiaren atze-atzean jartzen genituen.\nEzkutatu egiten genituen.\nSaltzaile batekin nengoen batean, hartu zerriak errebista haietako bat eta erakutsi zidan hanka zabalik azaltzen zen neska baten argazkia. Gizonak izango zituen berrogeita hamar edo hirurogei urte, zaharra iruditu zitzaidan behintzat. “Begira, begira nola daukan alua puztuta, ba al dakizu zergatik den hori?”, esan zidan. Probokazio hutsa, nik ez nekien non sartu ere, hogei urte neuzkan. Ez dakit nola moztu nion, baina han bukatu zen, saltzaile hura ez zen gehiago dendan sartu eta halako aldizkaririk ez genuen berriz ekarri.\nBestela ere, kioskoko atalak ez zuen luzaz iraun: izugarrizko lana ematen zuen eta marjina txikia.\nEz zitzaigun gustatzen eta, zuk, Izas, ez zenuen batere ongi eramaten. Semana, Pronto... txorakeriak iruditzen zitzaizkigun. National Geographic gustatzen zitzaigun, baina ez zuen inork erosten. Gerora, ekarri izan ditugu aldizkariak beste banatzaile batzuen bidez. National Geographic bera, Argia, Ipurbeltz, Kili-kili, Habeko Mik...\nKioskoaren funtzionamendua oso azkarra da: asteartero jasotzen genuen materiala eta itzulketak hurrengo asterako paketatu behar ziren. Esandako egunean itzuli ezean dirua galtzen zen, erreta nengoen.\nCoca-Colaren logotipoa zeukan produkturik ez saltzea ere erabaki genuen.\nModan egon zen urte batzuetan, denetik atera zuten: txapak, motxilak, poltsak, toallak... Komertzialek ziurtatzen ziguten dendaratu ahala salduko genituela; ezetz esan genien, yankiak ezetz.\nGurutzeei ere betoa jarri genien. Orain malguagoak gara gurutzeekin, lepoko txiki batzuk ekartzen ditugu, hegoamerikarrei asko gustatzen zaizkie eta bezero onak dira. Baina garai hartan ez Coca-Colarik, ez gurutzerik.\nLiburuetan ere ez ditugu denak hartzen. Logista banatzailekoek Madriletik bidaltzen dizkigute liburuak eta gertatu izan zaigu Espainiako erregeari edo infantari buruzko publikazioak jasotzea, politikari eskuindarren memoriak... Zuk deitu zenien esanez, “hemen ez dugu horrelakorik saltzen, mesedez, ez bidali gehiago”.\nBaina lantzean behin sartzen da deskuiduan bat edo beste; orain dela gutxi Cayetanaren liburua bidali dute...\nHortxe dago biltegian.\nOrain dela bi urte, eskaera bat egin behar izan genuen Afede etxera eta gutxiengo gastua osatzeko materiala falta zitzaigunez Ertzaintzaren jostailuzko autoak eta helikopteroak erosi genituen. Gure dendan oso ondo saltzen dira kamioiak, motoak, hegazkinak, hondeamakinak… Sarreran dauzkagu, eskura. Haurrekin datozen aitona-amonek erosten dituzte. Suhia dendan sartu eta Ertzaintzaren materiala ikusi zuenean begiak irten zitzaizkion.\nKargu hartu zigun. “Ni horiek atxilotu ninduten…”.\nBaina ez zen beste inor kexatu.\nEz!, ondo saldu ziren. Batez ere, baserritarren artean izan zuten arrakasta. Helikopteroak eta furgoiak eta motoak eraman zituzten.\nLehenengo ikurrina 1977an josi genuen, denda ireki baino urtebete lehenago. Caja Laboralean lan egiten zuen gizon bat etorri zen etxera, Angelito, Zarauzko Arraun Elkarteko lehendakariaren laguna zena. Penatuta kontatu omen zion zarauztarrak: “Estropadetarako bandera bat enkargatu diagu eta itsusi amorratua egin zigutek, lehoiek zakurrak ziruditek!”. Angelitok esan zion Elgoibarren bazirela bi neska josten eta brodatzen trebeak. Etxera etorri zitzaizkigun Arraun Elkarteko arduradun hura eta orduko Zarauzko alkatea: Imanol Murua. Erakutsi genien zer zen egiten genuena eta enkargua egin ziguten, Zarauzko II. estropadetarako ikurrina josi eta brodatzekoa.\nArdura handia zen, guk ez genuen sekula halakorik egin; baietz esan genien, dena den. “Non sartu gara?”, esaten genion elkarri, baina aitak haizea eman zigun, ondo egingo genuela ziurtatu. Berrogeita bat bandera egin ditugu harrezkero.\nUrte batzuk geroago emakumezkoen estropadetarako ikurrina ere egiteko eskatu ziguten. Arduradunak esan zigun “gizonezkoen berdin-berdina” egiteko. Itxura denez, txikiagoa enkargatzeko proposatu zioten; hark onartu ez, ordea. Hala ere, bi ikurrinak bereizteko neskenean “emakumezkoen estropada” jartzeko eskatu zigun. Hasierako hiru edo lau urteetan hala egin genituen, alabak ohartarazi zigun arte: “Zergatik emakumezkoen estropada, gizonezkoena gizonezkoen estropada ez bada? Ez al da nahikoa zenbakiekin? Bata XXXV.a eta bestea IV.a; argi dago zein den zeinena”. Gutun bat prestatu zigun, bidali genien zarauztarrei eta onartu egin ziguten. Ordutik, ez da sexurik bereizten gure ikurrinetan.\nKontxan oraindik “gizonezkoena” eta “emakumezkoena”, “masculino” eta “femenino” jartzen jarraitzen dute, ele bitan. Gainera akordatzen naiz, Marijo, zuk esaten zenuela: “E-m-a-k-u-m-e-z-k-o-e-n! Hamabi letra gehiago dira brodatzeko! Garestiago egin behar nieke!”.\nGehiago kobratzen genien.\nZure alabaren bikotekideak deitu zuen behin, ahotsa aldatuta. Gaztelaniaz eta Andaluzia aldeko azentuarekin, “¿Izaskun Estívariz?”. Ez nuen ezagutu.\n“¿Es usted Izaskun Estívariz?”.\n“Le llamo de la casa-cuartel de la Guardia Civil de Zarauz. ¿Ustedes cosen banderas?”.\n“Sí, ¿qué necesita?”.\n“Una bandera de España, grande”.\n“¿De qué medidas la quiere?”.\n“…Ummm… no sé… ¿2x2?”.\n“¿2x2? Las banderas suelen ser rectangulares, pero si usted la quiere cuadrada, yo se la hago cuadrada; eso sí, tendrá que esperar, andamos con mucho trabajo”.\nBarrez lehertu zen, ez zuen uste enkargu hura onartuko nuenik; orduan konturatu nintzen nor zen.\n“¿De verdad que cosería una bandera española?”, galdetu zidan oraindik guardia zibil ahotsarekin.\n“No sería la primera vez: hace tiempo hicimos una… pero la quemaron”.\n1983ko uztailaren 9an hil zen aita. Ezkontza batetik bueltan gentozen, festa luzatu nahi izan zuen eta Orioko Katxiña jatetxera gonbidatu gintuen afaltzera, dantzan eta kantuan aritu zen. Bihotzekoak jo zion, Katxiñako belardian hil zen. Azkenaldian, itxita egon da jatetxea, barruan, jantokian, gure aitak egindako murala zegoen.\nBihotzekoak jo zionean zuk kordea galdu zenuen, ospitalera eraman zintuzten. Amari ondoezak eman zion. Ni bakarrik sartu nintzen anbulantzian aitarekin. Ordurako hila zen, nik banekien hila zela, baina anbulantziako medikuak esan zigun ofizialki bizirik eramango zuela gorpua Elgoibarreraino, guri anbulantzia gastuak aurrezte aldera. Etxera ekarri genuen, heriotza ziurtagiririk gabe. Etorri ziren ehorztetxekoak, prestatu zuten dena, handik pare bat ordura iritsi zinen zu ospitaletik. Garajera jaitsi nintzela gogoratzen dut. Etxera igo nintzenerako gaueko hamabiak ziren. Ehorztetxekoek gurutze erraldoi bat jarri zuten, argimutil altu batzuk… beldurgarriak. Amak eskatu zien hura guzti hura erretiratzeko. Arrapataka egin behar izan genuen hileta. Uztailaren 9ko arratsean hil zen, bero sapa egin zuen, ehorztetxekoek esan ziguten gorpua nahi baino lehen has zitekeela usteltzen, egiteko hileta lehenbailehen. Igandez ehortzi genuen: hiru orduko beila egin genion goizean eta eguerdian bertan lur eman. Hurrengo egunean, astelehenean, aita lurpean, guk heriotza ziurtagiririk gabe jarraitzen genuen. Guardiako medikuarengana joan nintzen agiria eskatzera; ordea, esan zidan ezin zidala halakorik eman gorpurik ikusi gabe. Erizainak konbentzitu zuen, dendatik ezagutzen ninduen.\nHain sastakoan izan zen dena ze jende askok ez zuen hil zenik jakin. Hurrengo hilabeteetan telefonoz deika jarraitu zuten aitarentzako enkarguekin.\nAma lur jota gelditu zen, orduan piztu zitzaion diabetesa. Jose Inazio eta zu Perura joan zineten, bidaia hartuta zeneukaten. Nik ez daukat abuztuan gaizki pasatu izanaren oroitzapenik, haurdun nengoela jakin nuen, bizimodu normala egiten nuela uste dut, lanera etortzen nintzen. Zu, Izas, abuztuaren 23an itzuli zinen Perutik eta, denda sanbartolomeengatik itxita geneukala aprobetxatuz, zuek Picosetara eta gu Soriako La Laguna Negra kanpinera joan ginen. Toki trauskila, telefonorik ere ez zeukan. Aldameneko partzelan down sindromedun kuadrilla bat geneukala dut akorduan, irudi hori etorri izan zait behin eta berriro gogora, ez dakit zergatik. Eta hasi zen euria zarra-zarra. Andresek irratia jartzeko ohitura du, eta esnatu nintzenean ura gora eta gora zetorrela entzun nuen, Elgoibar aditu nuen… Autoa hartu eta hurbileneko herrira joan ginen, sei kilometrora, amari deitzera. Baina amak hartzen ez. Beste norbaiti deitu nion eta esan zidan ibaiak oso itxura txarra zekarrela. Kanpin denda jaso, autoa hartu eta bueltan etorri ginen. Durango igarota autopistan ez aurrera ez atzera gelditu ginen, itzulera operazioa zen, jende pila bat zetorren bueltan Marokotik, ura gora eta gora, hamabi orduan egon ginen geldirik, urak nola hazten ziren begira. Nik izugarrizko txizalarria neukan baina, hain nengoen urduri, ezin tantarik ere egin. Esaten nion Andresi: “Guk behintzat ezagutzen dugu tokia, badakigu gorantz mendia daukagula, autoa bertan utzi eta mendian gora joango gara ura irteten hasten bada”. Gaueko hamaikak aldera iritsi ginen Elgoibarrera. Hirigunean argirik ez. San Roke aldera hartu genuen, festak ziren, Otzaken dantzan ari zen jendea, Txiki Eguneko gaua zen, bazirudien ez zela ezer gertatzen. Hurrengo goizean dendara jaitsi ginenerako urak hartuta zegoen dena.\nGu Picosetan geunden, mundutik aparte. Bueltan gentozela bide ertzeko taberna batean gelditu eta han ikusi genuen telebistan: “Elgoibar, uholdeak”. Ni ere oso urduri jarri nintzen. Errepideak moztuta zeuden eta ezin izan ginen itsasaldeko bidetik etorri. Burgoseraino jaitsi behar izan genuen. Lanak izan genituen iristeko. Autoa garajean sartu orduko dendara jaitsi ginen. Cabralesen erositako gazta bat geneukan maletategian baina hain gentozen larri, hantxe utzi genuen. Sandaliak soinean jaitsi ginen dendara. Desastre hutsa: dena lokatzez beteta, ia metro eta erdi hartu zuen urak. Lanean hasi ginen berehala, denda husten. Gauza asko Mari Luzen etxera igo genituen: diskoak eta liburuak. Berriz etxera iristerako igaro ziren bi egun, ez dakit lorik egin genuen. Itzuli ginenean, autora sartu eta hura kiratsa!, bi edo hiru hilabete kosta zitzaigun Cabralesaren hatsa kentzea. Iltzatuta gelditu zait usain hori memorian. Askotan akordatzen naiz. Eta harrezkero zenbat amets uholdeekin, ura leporaino genuela, sabaiaren kontra ihes egiteko moduren baten bila. Igual bost urtez eduki genuen izua barruan inkatuta.\nNi abuztuaren 26an jaitsi nintzen Andresekin; zu iristerako joan ziren bi egun. Ezin zintugun lokalizatu, ama nerbioetatik jota zegoen, aitaren heriotzagatik hautsita, ezin aurkitu zintuelako urduri… Dendakoa ikaragarria zen. Dena zegoen heze eta zikin, ura metro eta hogeira iritsi zen. Ura xukatzen ibili ginen, zulo bat egin genuen zokaloaren azpian ibai aldera. Liburuak, diskoak, hariak, puntillak… bat eta hogeiren azpitik zegoen guztia hondatu zen. Ahal zen guztia garbitu eta lehortu genuen. LPek izugarrizko lana eman ziguten, lokaztuta zeuden denak. LPak paperean bilduta egoten ziren eta itsatsi aurretik atera eta garbitu genituen. Mari Luzen etxera eraman, banan-banan paperetik askatu, bainera ur-xaboiarekin bete eta hantxe sartu genituen; Mistolekin igurtzi, lehortzera jarri manten gainean edo platerentzako xukaderan. Sukaldean tantaka James Taylor, Donovan, Weather Report, Oskorri, Benito Lertxundi, Dire Straits… Gero plastikozko zorroak erosi genituen, taldearen izena paperean idatzi eta merke-merke jarri salgai. Taldearen logotipoaren antzeko zerbait marrazten genuen, Queenena adibidez, eta aurrera. Ia denak saldu genituen. Eta liburuekin gauza bera, urak hartu zituenak berreskuratzerik ez zegoen, baina goiko apaletakoak ere umelak hartuta zeuden, orriak elkarri itsatsita, orriak bereizi eta sikatu egin genituen ile lehorgailuarekin. Batzuk hutsaren truke saldu, beste batzuk oparitu… Eta kakorratz lanak! Zortzi edo hamar lagun etorri ziren zenbait arratsaldetan, lurrean eseri eta hortxe aritu ziren hariak banaka-banaka garbitzen, matazak hartu eta lokaztutako metroak kentzen, hogeita bost metro igual, barrukoa aprobetxatzeko. Lagunak behearen gainean: batzuk gantxilloekin, besteak galtzorratzekin, hariekin…\nEta puntillekin. Puntilla pila bat saltzen genuen, errezeletarako. Getariako balkoia, Andresen gurasoen etxekoa, lehortzera jarritako puntillaz beteta gogoratzen dut, zuri-zuri eguzkitan, festa bateko girlandak balira bezala. Andresen amak garbitu zizkidan. Amak, zuloan baitzegoen, etxetik ez irtetea erabaki zuen. Ez zen dendara ezertarako etorri, ez zuen ikusi hemengo panorama, ez zigun galdetu. Min hartu nuen. Hori gogorra izan zen, niretzat behintzat bai, amak ahaleginik ez egitea guri laguntzera jaisteko. Dolutan zegoen, ez zen jaitsi. Mari Luz eta Mari Paz, amaren lagun mina zena, buru-belarri aritu ziren garbitzen, eta gure lagun mordoa ere bai. Jende asko etorri zen, salgai guztiak kalera atera genituen, lapurretak izan ziren, izan zen egoera aprobetxatu zuenik… Optikakoek moketa bat atera zuten kalera garbitzera, ohar batekin: “Berrerabili egingo dugu; mesedez, ez hartu”. Guk dena atera behar izan genuen, baita altzariak ere.\nHilabete eta erdi kosta zitzaigun denda berriro zabaltzea.\nIbaitik sartzen zaigu argia. Zortzi-bederatzi ordu ematen ditugu egunero denda barruan, ibaiak dakartza dendatzera espazioa eta argia. Dendaostean gure baitara biltzen gara, brodatzera edo jostera, materiala antolatzera, babesera. Ibaiak begirada irekitzen digu. Gogorra litzateke leihorik gabeko denda batean lan egitea. Brodatzen aritzean burua altxatu eta begirada luzatu ahal izatea gustatzen zait. Lehen ez zegoen ahaterik, paittarik, guk paitta esaten diegu ahateei, orain bai; lehen ez zegoen ibaiertzean landarerik eta zuhaitzik, orain irlak sortzen dira urak urri datozenean. Tomateak ikusi izan ditugu hango bazterrean. Arbola hau oso gaztea da, lizarra. Aspaldi, ortuak zeuden han, bestaldean.\nGu umeak ginela ibaia askoz garbiagoa zen. Bi etxetan bizi izan gara eta biek zeuzkaten leihoak ibai aldera, umetako sukaldea uraren gain-gainean zegoen, halatsu denda. Jendeak ibaira botatzen zuen zaborra. Poltsen soinua aditzen genuen erortzean. Beste batzuek organikoa botatzen zuten, arrain-hezurrak plateretik zuzenean, klax-klax-klax entzuten zen.\nGure lehen etxearen parean ibaia bitan banatzen zen, emari nagusiari adar bat egiten zitzaion, pasaleku bat eta zubitxo bat zeuden aldez alde. Urak handitzen zirenean, urtean behin edo birritan, bat egiten zuten bi adarrek, zubitxoa gainezkatzen zuen urak, orduan hasten ginen kezkatzen. Batzuetan urdin jaisten zen ibaia, besteetan gorrixka, Bergarako oihal-fabriketako isuriengatik zela esaten zen. Biharamunean aingirak agertzen ziren hilda.\nSarri-sarri jaisten ginen ibaira, sukaldeko trapua edo eskegitako maindireren bat erortzen zen bakoitzean. “Mantarra!”, oihukatzen zuen amak.\nOso kutsatuta egon da urte askoan, orain garbiago dator, urarre, hala ere. Dendapeko pasagunearen azpian daude ur zikinentzako hodiak, zuzenean araztegira doazenak. Baina arrainik ez dago.\nZer edo zerk egon behar du! Ubarroiak, koartzak eta kaioak hor aritzen dira zokomiran… Itsaso txarra dagoenetan dendaostetik kaioak ikusten ditugu, Maltzagaraino iristen dira. Oinez joan nintzen lehengo batean hiru koartza eta bi ubarroi ikusi nituen ur bilduen gainean; arreta eman zidaten. Hiru presa daude ibaian, arrainek ez dute urruti behar, beti egoten da, barren, hegaztiren bat atezuan.\nUrtaroekin itxuraldatu egiten da ibaia, meheago jaisten da udan. Udazkenean urrituta etortzen da eta lur zati asko egoten dira bistan. Euri asko egiten duenean dena da ura. Orain paittak eta uhartetxoak ikusten dira, gero emaria bakarrik. Urak handitzean pasalekua estaltzen du, han aurreko hormako bigarren marra hartaraino igotzen da aise, belarrak hasten diren mailaraino; hortik gora, kakalarriak jotzen gaitu. Hor azpiko zolan ikusiko duzu uholdeen ostean egin genuen zuloa; kutxatila jarri genion, arketa, arratoien beldurrez. Maiatzean ahateak kumatzen dira. Hori pikondoa da, uda amaieran heltzen dira pikuak; hura akazia, apirilean loratzen da. Udazkenean arbola gehienak biluztu egiten dira, eta uhaldi bakoitzaren ostean plastikozko poltsak agertzen dira, orain gutxiago, baina duela urte batzuk arbolek gabon-pinuen antza hartzen zuten, zaborra adar guztietatik zintzilik. Haizetan farfara, musika egiten zuten ia.\nGaztetxekoek urtean behin garbitzen dute ibaia, San Bartolome bezperetan, kiloka ateratzen dute zarama.\nAsko sufritu dugu ibaiarekin, sekula ez diogu amorrurik izan, ordea. Dendari bati entzun nion, “estal dezatela eta egin ditzatela aparkalekuak!”. Haserre zegoen ibaiarekin. Izugarria iruditzen zait: ibaia lurperatu?, arnasa ematen dio eta herriari. Eibarrek ere badu bere ibaia, Ego, estali egin zuten, eta ahaztu.\nBegira han, ahatekumeak jolasean.\nBelarritakoak, zintzilikarioak… beltzean erosten genizkien txerpolariei, saltzaile ibiltariei. Etorri ziren hippy batzuk, kinkila saltzaileak, eta erosi genizkien girgileriak: 14.000 pezetako gastua. Iruzur egin ziguten taloiarekin, ezkerretara bateko bat gehitu eta 114.000 pezeta kobratu zizkiguten. Laboralera joan nintzen kexatzera, Donostian harrapatu zuten bikotea, 1988a izango zen. Handik urtebetera epaiketara deitu gintuzten, nik joan behar izan nuen, denda nire izenean dago eta. Itzuleran, zain zeunden. Burumakur esan nizun: “Mari Jose, 100.000 pezeta galdu berri ditugu”, dendaostera ezkutatu nintzen. Errieta egin zenidan. “Zuk ez dituzu ikusi”, erantzun nizun. Kakotuta zeuden, ezpala baino argalago, goian zerua eta behean lurra, gasta-gasta eginda, erreguka… Salaketa erretiratzeko eskatu nuen.\nZilarrezko bitxiak lapurtu zizkigun auzoko mutil batek erakusleihoko kristala zart hautsita, ukabilez jo zuen, odolez orbanduta gelditu zen eskaparatea. Heroinazalea zen, gaztea oso, hil zen. Berehala harrapatu zuten udaltzainek; “kontuz odola garbitzean”, esan ziguten, “hiesa dauka”. Orduan hasi ginen hitz hori entzuten.\nUdaltzainek atxilotu zutenez, salaketa jarri zuten mutilaren aurka. Ama dendara etortzen zitzaigun arrenka: “Mesedez, ez ezazue nire semea kartzelan sartu”.\nEpaitegira joan behar izan zenuen, egoera azaltzera eta salaketa kendu nahi genuela eskatzera.\n“Ulertzen dizut”, esan zidan epaileak; bitxiak itzuli zizkidan eta salaketa erretiratu.\nAma haren nahigabea, haren sufrimendua… Ondo konpontzen zen gure amarekin. Andre hura, Belinda, garbitzailea zen; Osoroko bebarrua garbitu ohi zuen, eta lanbasa eskuan hitz egiten zuen gure amarekin hura markesa baino apainago enkargutara irteten zenean.\nGuk bagenekien gure kaleko tabernetan heroina saltzen zela, baina aparte genbiltzan giro hartatik, urruti gelditzen zitzaigun.\nHementxe bertan zen.\nEzagutzen genituen ama haiek, seme-alaba heroinazaleak zituztenak: Vazquez, Camelia, Victoria, Mari Jose… Amaren etxea garbitzen zuen andrearen alaba ere kakotuta zegoen… jende asko.\nLuciaren semea ere hil zen: Josetxo.\n“Kontuz odola garbitzean”. Neuk garbitu nuen, kontuz, badaezpada.\nAzoketara joaten hasi ginen oparitarako materiala ekartzen hastea bururatu zitzaizunean. Oihalezko panpinak erosi genituen. Aurrerago, zeramika batzuk eta zumezko otarrak. Bartzelonan edo Madrilen hornitzen ginen.\nUholdeen urtean zu gabe joan nintzen; dendan gelditu zinen lehortzen, margotzen, gauzak bere lekuan jartzen. Aldi hartan Andresek lagundu zidan Bartzelonara.\nDirurik ez geneukanez, lagunek eramaten gintuzten. Amaiak bazuen autoa, hark eraman gintuen behin Madrilera. Bageneukan beste adiskide bat hirian ahizpa bat zeukana prostituzioan zebilena. Hori ez zigun lagunak esan. Lagunak esan zigun: “Zoazte nire ahizparen etxera, nik deituko diot”. Oso toki arraroa egin zitzaigun, makurra, baina ondo atera zen. Beste batean, lagun baten nebaren untxi-zuloan gelditu ginen Bartzelonara bidean. Lleidan bizi zen etxe okupatu batean, estudiante zebilen, musika ikasten zuen. Joan gara haren arrebaren autoan Kataluniara, iritsi gara goizeko ordu bietan Lleidako herrixka batera eta lagunak: “Izarak ekarri ditut, ez naiz nebarekin fio”. Elkartu gara elizpe batean mutilarekin eta eraman gaitu etxera. Atea falta. Igo gara gora eta komunean hilabeteetako kraka, sukaldea sekula ikusi dudan zikinena. Mutilak seinalatzen digu lurrean dagoen lastaira bat: “Zuek, hemen”. Gure adiskidea lotsa-lotsa eginda. Egin dio kristoren errieta anaiari, nolatan bizi litekeen horrela, instrumentua ezin duela tamainako zerritokian eduki, hondatu egingo zaiola…, eta nebak: “Lasai, tronpeta ateak dauzkan lagun baten etxean daukat”. Bandako tronpetistarik onena izan zen. Lastaira orbandu hartan etzan ginen biok, izara batekin estalita; halako barre-kolpeak eman zigun, gau osoa igaro genuen algaraka.\nZu umedun zeunden urtean trenez joan ginen. Hots egin dut hostalera gaueko hamarretan iritsiko garela esateko, eta tipoak zer-eta berandu deitu dugunez erreserba bertan behera utzi digutela. Nik, larri: “Ahizparekin nago, zortzi hilabeteko haurdun, nola geldituko gara kalean?”, eta berak lasai asko: “Panorama txarra duzue, Bartzelona jasangaitz dago. Halako helbidetan zerbait aurkitzen ez baduzue, ahaztu”. Eman digu helbide bat, joan gara, ilunduta ordurako, topatu dugu kale-kantoi batean: zulo bat, drogazaleen katakunba, ba omen daukatela gela bat. Etzan gara biok estu-estu ohean iturri zantar baten ondoan, komunik ez… Gau osoan hasperenak eta oihuak entzuten egon ginen, denak txortan.\nNiri ez zitzaidan gustatzen beti toki berera joatea, bazterrak ikusi nahi nituen.\nMadrilera joan ginenean ere, goizeko seietan iritsi eta hamarretan erakustazoka zabaldu arte kafea hartzen gelditzea denbora galtzea zen guretzat. Zentrora joan behar genuela. Proposatzen dizut taxia hartzeko eta zuk, “taxia? Ezta Rothschildarrak bagina ere! Goazen oinez”, eta bagoaz goizeko sei eta erdietan oinez, maleta garraio. Igaro da kotxe bat barruan bost mutilekin, “bortxatu egingo zaituztegu!” oihuka, eta nik zuri, “idiota! Taxia hartu behar genuen!”. Eman dugu egun guztia lanean, iritsi gara gauez hostalera neka-neka eginda, akituta, eta zuk, “goazen zerbait hartzera, Mari Jose!”. Jaitsi gara, bada, eta ireki dugu taska bateko atea: sekulako anbientea, jende gaztea, urdaiazpikoak zintzilik… “Kamarero! Atera guri botila bana ardo!”. “Buruko bat?” hark, harrituta. Eta guk: “Bi erdibana, orduan”.\nLausotuta daukat memorian Arreserena. 1980a zen, hogeita hiru urte neuzkan, zuk, Marijo, bat gutxiago. Garai hartan ETAtik gertu sentitzen ginen ideologikoki, babestu egiten genuen nolabait, baina zibilak hiltzen hasi zirenean zalantza handiak izan genituen. Gero ja, mina. Arrese UCDko alkate ohia zen, eskuindarra. Ordura arte polizien eta guardia zibilen kontra egin zuen ETAk, hori errazago liseritzen zen, Francoren diktaduratik gentozen, gerra bat zen: militarrak militarren aurka. Errepresio izugarria zegoen hemen, ezin genuen jasan. Baina Elgoibarren min sorra egin zuen Arreseren hilketak, semeak ezagunak ziren, Andresek eskolak ematen zizkien, haien euskarako irakaslea zen.\nBi semeak izan zituen ikasle, zaharrena ikastolan eta gaztea institutuan. Bazkalondoan hil zuten, urrian, Andresek ez daki nork jakinarazi zion semeari, baina bai institutuan eman ziotela notizia. Arreserekin berarekin tratua izan zuen Andresek, hura alkate zen garaian ikastolako zuzendaria zen, tirabira batzuk izan zituzten. 1976an ikastola berria eraiki zenean Jaime Arresek Espainiako Juan Carlos erregegaia gonbidatu nahi izan zuen eraikuntza inauguratzera. Irakasleek protesta egin zuten, aurrez aurrekoa izan zuten hori zela eta. Harreman instituzionala izan zuten baina baita irakasle-guraso artekoa ere. Inpaktu handia eragin zion hilketak.\nEztabaida sutsuak izan genituen lagunen artean. LKI utzi eta HBra pasatu zen bat-batean Mallabi, lagun troskoek ez zuten ulertu. Andres eta Jose Inazio Euskadiko Ezkerrara gerturatu ziren… Nik politikan sinesteari utzi nion.\nGu, dendari modura, ez ginen erabat lerratu, beti saiatu gara gure iritzia ematen, baina uste dut gehienok hartu genuen jarrera anbibalentea izan zela: “Ea nola doazen gauzak…”.\nGero Yoyesena gertatu zen. Jose Inazio Ormaiztegin ari zen matematikako eskolak ematen eta Ordizian izan zen Yoyes hil zuten egunean.\nIriondo tabernan tirokatu zuten Jaime Arrese, kale honen amaieran. Kafea hartzen ari zen. Uste dut gauza asko ezabatu ditudala memoriatik. Guk, dendatik, harreman hurbila geneukan familiarekin, egunero ikusten genituen aurpegiak ziren.\nSebastian Aizpiri eta Kakatza tirokatu zituztenean hogeita hamar eta hogeita hamaika urte geneuzkan. 88an hil zuten Patxi Zabaleta Kakatza, Loritoneko aldapan, dendatik hogei metrora. Gaur egun, oraindik, loreak jartzen dizkiote bertan. Garai hartan demaseko arazoak zeuden drogarekin. Guk bagenekien Poliziak hemen droga sartzen zuela gazteak otzantzeko, hori ikusi egiten genuen. Aizpiri eta Kakatza Guass diskotekaren jabeak ziren, sozioak, Aizpiri hamabi egun lehenago hil zuten. Kakatza gertukoa genuen. Guk ez genuen trafikantea zenik sinetsi, ezagutzen genuen… Baina Euskal Herrian mugimendu handia sortu zen kamelloen kontra. Herrian gazte asko hil ziren, beste asko burutik nahastu. Elgoibarko enpresaburu bat zerga iraultzailea ez ordaintzeagatik bahituta eduki zuten Itziarren. Kakatzak eta Aizpirik ere uko egin zioten zerga ordaintzeari. Hortxe bertan garbitu zuten. Txikiteatzen ari zen lagunekin, azkena hartzera zihoazen. Segituan zabaldu zen berria. Familiakoek eta lagunek drogaren akusazioa gezurtatzeko paperak atera zituzten, ETAren jarduna gaitzetsi zuten. Firma bilketak izan ziren hilketa salatzeko. Handik aurrera, lagunek boikota egin zieten zenbait tabernari. Herria zatitu egin zen. Zenbait jendek, adibidez, Orbea tabernara joateari utzi zion ezker abertzalearen aldekoa zelako; guk lagunak izan ditugu Orbeako Antton eta Marian, egoera bortitza zen. Kakatzaren emazteak Mapfren lan egiten zuen, Pitxintxuren pare-parean, egunero ikusten genuen elkar, gertuko harremana geneukan. Eta halakoetan… susmoak dituzu, sumatu egiten duzu nork eman ahal izan dion isilpeko informazioa ETAri… Bazekiten noiz eta nondik igaroko zen, hil zuena ez zen hemengoa, norbaitek pasatu zion informazioa, gu hemen bizi ginen, gauzak ikusten genituen, isildu egin ginen. Zelatatuta zegoen, bazekiten zer ohitura zituen, non izan zitekeen tokirik egokiena tiro jo eta ihes egiteko… Kakatza beste bi lagunekin zihoan, hil zuenak bazekien hiruretan betaurrekoduna zela itua.\nPatxi Kakatzarekin harreman zuzena geneukan: dendako asegurua berak egin zigun. 83ko uholdeen ostean paperekin lagundu zigun, aholku eman. Familia ezagunekoa zen, senide askorekin geneukan harremana… Min handia egin zigun.\nMari Tere lagunak kontatu zidan Kakatzaren hileta-egunean Idotorbera joan zela bi alabekin. Alabak mendira eraman zituen hileta ikus ez zezaten, hain gogorra zitzaion. Plazatik igarotzean herrikide batek kargu hartu zion: “Nora zoaz? Hemen egon behar duzu! Hemen!”. Kargu hartu zion emakumeak heroinaren erruz galdu zuen semea eta, hala ere, hiletan zegoen hilketa salatzen. Hark ere ez zuen sinetsi Aizpiri eta Kakatza kamelloak zirenik.\nNi hilketaren kontrako manifestazioan egon nintzen: herriari buelta osoa eman genion errepide nagusitik. Gogorra izan zen, ukitu egiten zen jendearen arteko distantzia, tentsioa, epaia: “Gaur hemen zaude, baina non zeunden orain arte?”. Victoria lagunarekin topo egin nuen arkupeetan, ero moduan ari zen oihuka “kabroiak!”. Ez nengoen lasai, gauza asko sentitzen nituen aldi berean, gauza asko gertatu ziren garai hartan, min eman zigun hilketak, ez geunden bide harekin ados, baina gorrotorik ere ez zitzaigun irteten. “Horiek denak hil egin behar dira!”, aditzen nuen aldamenetik. Horrek ere min egiten zidan… Alaba kozkortu zenean aditzen nion lagunak aritzen zirela goraetaka, uzkurtu egiten nintzen, oihuak hemendik eta oihuak handik.\n90eko hamarkadan Andres koinatua eta biok afixa batzuetan atera ginen euskal presoen dispertsioa salatzeko. Kartelak egin zituzten hainbat herritarren argazkiekin eta hormetan paratu. Han agertu ginenetik kalean gu agurtzeari utzi zion zenbait jende ezagunek, tartean Kakatzaren arrebak… Gure dendara etortzeari eta pasaeran kasu egiteari utzi zion. Patxiren emaztearekin eta seme-alabekin, ostera, beti izan dugu harreman ona.\nDendaria zarenean ezin zara pertsonengandik sobera aldendu. Dendak ez du hormarik, zabalik du atea, jendearen aurpegiak ikusten dituzu, jendearen eskuak. Dena bizi duzu bertatik bertara, eguneroko pozak eta miseriak. Badakizu nork edaten duen, nor dagoen dolutan, nori eta nondik egiten dion ihes diruak, nor ari den aberasten. Oso gogorra izan zen: ingurukoen mina, amorrua, isiltasuna… Hilketa haien ondoren jarraitu egiten zuten mobilizazioek, ETAren aldekoek eta aurkakoek. Gure semeak “gora, behera, izarra!” abesten zuen manifestariak imitatuz. Greba orokorrak zeudenean erabakiak hartu behar ziren, denda itxi ala ez itxi, guk bagenekien itxiz gero nork hartuko zuen min, itxi ezean nor haserretuko zen, zer eginez gero nola sailkatuko gintuzten… Mila Zapa gurera etortzen zen zer asmo geneukan galdezka. Azkenean, errazena egiten genuen, gehiengoaren aldera lerratu. Geure burua babestu gehiengoaren epelean.\nUste dut askok egin genuela hori.\n“Mari Jose, aitaren heriotzak utzi zaitu zu umedun”, esan zidan izeba Gertrudisek. Arazoak nituen haurduntzeko, tenperatura basala neurtzen nuen egun ugalkorrak zein nituen jakiteko. Aitaren heriotzaren biharamunean egokitu zen momentu aproposena, egoera kafkiarra zen, baina hala gelditu nintzen haurdun, aita hil eta hogeita lau ordura. “Ez diot inori ezer kontatuko”, esan nion Andresi. Handik hilabetera eraman ziguten denda uholdeek. Aurrerago, Pilarica bezperan, Getarian lagun batzuekin zerbait hartzen ari ginela, komunera joan eta odola ikusi nuen izterretatik behera zetorkidala, odol asko. Fantasma baten itxurarekin jaitsi omen nintzen. “Goazen etxera! Goazen etxera!” esaten nion Andresi. Etorri ginen, deitu genion medikuari eta geldi-geldi egoteko agindu zidan, ohean etzateko eta ez zirkinik egiteko, eta joateko hurrengo egunean ospitalera. Hiru egunez eduki ninduten ingresatuta. Ekografia egin zidatenean karena ondo zegoela ikusi zuten, baina pitzadura bat omen neukan poltsan, handik ari nintzen odola galtzen: haurra bizirik jaiotzeko ehuneko berrogeita hamarreko aukera zegoela esan zidaten. Bost hilabetez egon nintzen ohean. Amaren etxera aldatu ginen atseden erabatekoa egitera, komunerako baino ez nintzen jaikitzen. Inolako pisurik ez hartzeko agindu zidaten: “Ezta frutaontzia ere”. Jose Luisa laguna hasi zen dendan nire ordez. Gogoratzen naiz nola esaten zuen aitak hartaz: “Ha venido Julián el fontanero de Logroño y se ha traído a una mujer de campeonato, ¡guapísima!”. Andresi ere behin bakarrik aditu diot norbaiti tía buena esaten. Harixe.\nEmakume taldean ezagutu nituen. Marijorekin gau eskolan ere elkartzen nintzen, berak hamabost urte zituela eta nik hogeita hiru. Andres genuen irakasle. Nik ez neukan lagunik herrian, haiek lehenengoak. Denda ireki aurreko urteetan kafe-tertuliak egiten genituen bataren edo bestearen etxean, Andres gonbidatzen genuen mintzapraktikarako, zukutu egiten genuen. 1974an etorri nintzen Logroñotik eta garbi neukan euskaraz ikasiko nuela, senarrak ez zuen fede handirik nigan; ohean irakurtzen ari nintzela esaten zidan “uztazu, ez duzu ikasiko”.\nElgoibarrera iritsi nintzenean ez zitzaidan gustatu, terriblea iruditu zitzaidan: kalean emakumeak eta gizonak bereiz, elkarri ihesi. Umedun beste bikote batzuekin batera egoten ohituta nengoen Logroñon, familian irteten beste familia batzuekin; hemen ez, hemen gizonak gizonekin ibiltzen ziren eta emakumeak umeekin. Senarra aldatu didate, pentsatzen nuen, Logroñon ez zen halakoa! Niri zinea izugarri gustatzen zait eta Logroñon filmen estreinaldi guztietara joaten ginen. Jakin izan banu Logroñon ezkondu nintzenean Elgoibarren nolako bizimodua izango nuen... Egunero borrokatu behar izan nuen nire askatasunaren alde. Kalean haurrekin nindoala senarra lagunekin poteoan ikusi eta alabek aita-aitaka kasu egiten bazioten haren kuadrillakoek behako iluna egiten zidaten, senarra kontrolatzen ari nintzelakoan.\nUbitarten elkartzen ginen emakume taldekoak. Bilbon ikasten ari zen kide batek apunteak ekartzen zituen, elkarrekin irakurtzen eta eztabaidatzen genituen. Londresera abortatzera joan behar zuen neska bati laguntzeko diru bilketa egin genuen. Herrian ez zegoen emaginik, bat ekarrarazi genuen. Ibaira egiten ziren isurketei buruzko ikerketa bat ere eskatu genuen emakume taldetik, oso kutsatuta zetorren eta kezkatuta geunden. Azterketaren emaitzak iritsi zirenean taldean irakurri genituen boz gora. Debara joaten ginen, han bai baitzen antisorgailuen inguruan aholku ematen zuen emakume bat. Hemen ez zuten metodo bakar bat ere errazten. Nire ahizpa Sitgesen bizi zen eta uda guztietan joaten nintzaion bisitan. Andorratik igaro bakoitzean kutxaz kargatzen nuen autoa. Antisorgailuen ardura erabat hartzen genuen emakumeok. Gizonek konfiantza faltatzat hartzen zuten kondoia jartzeko eskatzea. Dibortzioaz hitz egiten genuen. Kritikatu egiten gintuzten, kontu eske etortzen zitzaizkigun emakume batzuk. Lehenengo jardunaldi feministetan izan ginen, eta baita 1984an Elgoibarko Pilar ikastetxean egin zirenetan ere; Marijo jardunaldietara bidean hasi zen erdiminetan, buelta hartu eta ospitalera egin zuen alabaz erditzera.\nZera hitz egingo genuen sexuaz! Tabua zen. Nik masturbazioarena berandu ikasi nuen, berrogeita hamar urteak beteta. Gaztetan ez genuen hitz egiten emakumeen plazeraz. Irratian entzuten nuen sexuari buruz hizketan, irratiz izan nuen bola txinatarren berri. Lagunartean ez genuen sexua aipatzen. Senarrarekin ere hitzik ez, gehiago mintzatzen gara orain gaztetan baino. Gaztetan sexuaren gaia atera izan banio erotu nintzela pentsatuko zuen; telebistan sexu eszenaren bat agertzen bazen katea aldatzen zuen, atera kontuak!\nGizon askorentzat gu maripurtzil batzuk ginen, “feminista bat zara”, esaten zidaten iraindu nahian. Nire amaginarrebak ere, gizonengatik kexu entzuten baninduen, oker zegoena neu nintzela ziurtatzen zidan: “Denek egiten dute berdin”, esaten zidan gizonei buruz, eta begiak irekitzen zituen asko. Ontzat ematen zuen gizon bat poteatzen aritzea eta, egun batean bai eta hurrengoan ere bai, etxera bete-bete eginda iristea. Ezin nuen amaginarrebarekin nire kezkez eta interesez hitz egin. Aitaginarrebarekin aritzen nintzen zineaz eta literaturaz, guztiek alkoholikotzat jo eta barre egiten zioten arren. Ni ondo konpontzen nintzen harekin, beti gustatu izan zaizkit okerrak.\nDenda ireki osteko garaian, alabak ikastolan utzi eta, etxera artez etorri beharrean, dendaostera joaten nintzen tertulian aritzera: pitxintarrekin, Antonekin, Juliorekin, Mallabirekin… Egunero egiten nuen sartu-irtena. Zertaz ez genuen hitz egiten han! Denda boom bat izan zen, ez zegoen halakorik inguruan, zurrunbiloa. Ez zeukan zerikusirik herriko beste saltokiekin, nobedadeak iristen ziren sarri-sarri, josteko makinak martxan ari ziren, dendatzean lagunak literaturaz eta filosofiaz bal-bal… Sarreran, mostradorearen aldamenean bi disko-jogailu zeuden, aurikular eta guzti. Han ibiltzen zen Maguregi bezeroei musikari buruzko aholkuak ematen. Liburu bat irakurtzen amaitu orduko dendara joaten nintzen lagunekin komentatzera. Dendaostean zineaz eztabaidatzen zen, musikaz… Iñakirekin ondo konpontzen nintzen. Oso lotsatia zen, zineaz baino ez zuen hitz egin nahi izaten. Zineklubera sartzen ikusten ninduen bakoitzean piztu egiten zen, hurrena, kalean, filmez galdetzen zidan. Txanborekin bidaiez eta urrutiko kulturez fantaseatzen nuen. Pentsatzen genuenari buruz mintzatzeko toki bat zen.\n1983an hasi nintzen Pitxintxun lanean, orduka, garai hartan ez zegoen bi soldata ateratzeko modurik; ordu solteak egiten nituen, larunbaten bat… Sei urtez aritu nintzen. Izas eta Marijo saltzaile onak ziren, feniziarrak ziruditen. Ni ez naiz sekula edan zalea izan, baina dendako lana utzi eta gero ere askotan joaten nintzen denda itxi osteko ahizpen poteora, elkarrizketarengatik, haiekin hitz egiten nituenak ezin nituelako beste inorekin hitz egin. “Har ezazu zerbait, neska!”, esaten zidaten, nik ez neukan edateko gogorik, oxigeno premia neukan.\nEuren artean diferenteak dira bi ahizpak. Izaskun oso da sentibera, ez dirudi baina. Eta anarkoa. Mari Jose ez da kontserbadorea, baina arrazionalagoa da, Izaskun anarko erabatekoa. Behin bakarrik eman zuen bozka: NATO bai ala NATO ez. Berak NATO ez bozkatu zuen, NATO ez bozkatu zuen gehiengoak hemen, baina zer egin zuten? NATO bai. Orduan, esan zuen: “Nirekin ez dute gehiago jolastuko”. Geroztik, ez du bozkatu. Zuk zuri badiozu, hark beltz, telefono hau laukia dela esaten badiozu “ba, akaso borobila da, e?”, esango dizu, “ondo begiratu beharko diozu”. Ikusten nauen bakoitzean esaten dit, “aizu, noiz isildu behar duzu?”, erretolika daukat eta. Beti izan da halakoa, apurtzailea; mutil guztien artean bonbardinoa jotzen ikusi nuenean esan nuen: “Zu bai zu”. Gaztetan ere bereizten zen, janzteko modutik beretik. Bazuen bere eskuz jositako gona luze bat, jertse nasai bat janzten zuen gainetik, adats orraztu gabea aske eta lastozko txapela fuksia bat; askotan irteten zen horrela. Ebakortz bat zeukan beltza. Belarritako biak diferenteak, amona Genararena bat. Amak kargu hartzen zion itxurarengatik. Ez zen gainerako neskak bezala atontzen. Sonbreiruak gustatzen zitzaizkion. Desberdina zen janzten eta iritzietan. Nerabezaroan gaizki pasatu zuen, ez zen moldatzen lagunekin, negarrez ikusi nuen nik Izaskun. Bihozbera da. Eta artista bat, sekulako irudimena du, ikusi egin behar da josten.\nEta haien ama Blanki: hura bai apartekoa. Izugarri pertxenta zen, gustatu egiten zitzaidan nola oparitzen zizkion masajeak bere buruari, nola joaten zen astero ile-apaindegira bere pauso xelebrearekin, oinak hamarrak eta hamarrean, estetizistarengana azken modako tratamendua egitera… Ez zen edozein! “Quitadme los pelos del bigote y de las cejas y dejadme en paz”, uxatzen zituen alabak ingurutik zahartu zenean. Eta haren etxearen glamourra! Izugarrizko grazia egiten zidan jangela dotore ukiezin hark, bere gerezizko mahai, margoihal eta zeramikekin: ez zuen inoiz erabili. Baxera bitrinan, estreinatu gabe. Dena erakusteko prest. Gogoan dut egongelarako altzari hura erosi zuen eguna: kamioiak ekarri zuen denok begira geundela; neurrira eginarazi zuen egur onarekin. Eta dendako errekaduak egitera jaisten zenean, hura espektakulua! Kanpo Arazoetarako ministroa ematen zuen, dendako txanpon txikien kartera besapean.


1539/2020 EBAZPENA, 2020ko urriaren 5ekoa, Nafarroako Unibertsitate Publikoko Ikerketako errektoreordeak emana. Honen bidez, ikertzaileen lan kontratazioa egiteko hautaprobetarako deia egiten da honako ikerketa proiektu hau garatzeko: “ONECUT2: Biriketako zelula txikien minbizirako itu terapeutiko berria”.\n2020ko urriaren 1ean, Ikerketa Zerbitzuak eskatu zuen “ONECUT2: Biriketako zelula txikien minbizirako itu terapeutiko berria” ikerketa proiektua egiteko ikertzaileak proiektuko laguntzaile gisa aukeratzeko hautaprobetarako deia egiteko. Ikerketa proiektuaren ikertzaile nagusia Mirja Sofía Rotinen Díaz andrea da, Ramón y Cajal ikertzailea, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\nLehena.–Ikertzaileen lan kontratazioa egiteko hautaprobetarako deialdia onestea “ONECUT2: Biriketako zelula txikien minbizirako itu terapeutiko berria” ikerketa proiektua garatzeko, baita deialdiaren oinarriak ere.\nIruñean, 2020ko urriaren 5ean.–Ikerketako errektoreordea, Francisco J. Arregui San Martín.\nIKERTZAILEEN LAN KONTRATAZIOA EGITEKO HAUTAPROBETARAKO DEIALDIA HONAKO IKERKETA PROIEKTU HAU GARATZEKO: “ONECUT2: BIRIKETAKO ZELULA TXIKIEN MINBIZIRAKO ITU TERAPEUTIKO BERRIA”\n–Deialdiaren xedea: deialdi honen xedea ikertzaileak hautatzea da, ondoren lan kontratazioa egiteko ikerketa proiektu hau garatzeko: “ONECUT2: Biriketako zelula txikien minbizirako itu terapeutiko berria”.\n–Eginkizunak: hazkuntza zelularra, cell engineering (gainespresioa, CRISPR-Cas9, shRNAs, siRNAs), 2D eta 3D hazkundea, inbasioa, migrazioa, screen farmakologikoak, ChIP, RNA-Seq, western-blot, ikerketak animaliekin eta parte-hartzea emaitzen analisietan.\n–Aurreikusitako iraupena eta lanaldi mota: 2022ko azaroaren 30era arte, lanaldi partzialean.\n–Finantzaketa: Zentro teknologiko eta ikerketa erakundeentzako dirulaguntzak I+G-ko lankidetza proiektuak egiteko. 2020ko deialdia. Nafarroako Gobernua.\nHalaber, aurreko paragrafoetan sartuta egon ez eta Espainian legezko bizilekua duten atzerritarrek administrazio publikoetako lan kontratupeko langile aritzeko aukera izanen dute. Espainian bizi ez diren atzerritarrek parte hartzeko aukera izanen dute, baldin parte hartzeko betekizunak betetzen badituzte. Kasu horretan, kontratazioa egin ahal izateko atzerritartasunari buruzko legeek eskatzen dituzten baimenak lortu beharko dituzte.\nBatzordeburua: Ignacio José Encío Martínez dk. jauna, unibertsitateko irakasle titularra, Osasun Zientzien Sailari atxikia, Ikerketako errektoreordeak delegatuta.\nIdazkaria: Mirja Sofía Rotinen Diaz dk. andrea, Ramón y Cajal ikertzailea, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\nBatzordekidea: Miguel Ángel Barajas Vélez dk. jauna, unibertsitateko irakasle titularra, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\n–Hautapen batzorde ordezkoa.\nBatzordeburua: María Josefa Pajares Villandiego dk. andrea, irakasle laguntzaile doktorea, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\nIdazkaria: Raquel Urtasun Alonso dk. andrea, irakasle laguntzaile doktorea, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\nBatzordekidea: Miriam Araña Ciordia dk. andrea, irakasle laguntzaile doktorea, Osasun Zientzien Sailari atxikia.\nTratatuko diren datuak batez ere hautaketa prozesuetako izangaienak eta NUPeko langileenak izanen dira; hauek, hain zuzen ere: izena, deiturak, NANa, datu akademikoak eta profesionalak eta, beharrezkoa denean, bankuko datuak eta Gizarte Segurantzakoak, edo ondoren deskribatzen den xedea betetzeko beharrezkoak direnak.\nHautapen Batzordeak erabakitzen dituen egintzen aurka, zilegi da gora jotzeko errekurtsoa jartzea errektorearen aurrean, hilabeteko epean, errekurtsoaren xede den egintza jakinarazi edo argitaratu eta biharamunetik kontatzen hasita.\n1. apartatua: Tituluak eta espediente akademikoa\nTituluaren espediente akademikoa proportzionalki baloratuko da, 10 punturekin gehienez ere (eskala 1:10).\nIzangaiak gradua/lizentziatura baldin badu Biologian, Biokimikan, Bioteknologian edo Farmazian, ateratzen den puntuazioa 5 faktoreaz biderkatuko da; Osasun Zientzietako beste titulazioren bat baldin badu, 2,5 faktoreaz, eta gainerako kasuetan, berriz, 1,5 faktoreaz.\n2. apartatua: Ikerketa esperientzia\n–JCRn indexatutako aldizkari zientifikoetako argitalpenak, kontratuan aipatutako eginkizunekin loturatik badute, 10 puntu gehienez ere. 2 puntu emanen dira argitalpen bakoitzeko, eta 4 puntu argitalpenaren egile nagusia izanez gero.\n–Proiektuarekin lotutako gaiei buruzko ikerketa proiektuetan parte hartzea. 3 puntu emanen dira ikerketa proiektu bakoitzeko, eta 10 puntu gehienez ere.\n–Ikerketarako bekak. 1 puntu emanen da urteko, eta 5 puntu gehienez ere. Urtebetetik beherako denboraldiei puntuazio proportzionala emanen zaie.\n–Kongresuetan aurkeztutako lanak. 1 puntu emanen da nazioarteko kongresu bakoitzeko, eta 0,5 puntu Espainian egindako kongresu bakoitzeko. 3 puntu gehienez.\n–I+G+b-ko zentroetan egindako egonaldien edo atzerriko prestakuntzaren kasuan, 0,5 puntu emanen dira hilabeteko, eta 5 puntu gehienez ere.\n–Prestakuntza-ikastaro teknikoak, kontratuan aipatutako eginkizunekin loturatik badute, 10 puntu gehienez ere. 2 puntu emanen dira 15 ordurengatik.\nKontratuarekin lotutako sari eta merezimenduen kasuan, 5 puntu emanen dira gehienez sari bakoitzeko, kontratuaren xede diren jarduerekin duen loturaren arabera. 10 puntu gehienez.\n–Ingeles maila. Espainiako Unibertsitateetako Errektoreen Konferentziak jasotako mailen arabera, honela baloratuko da: 1 punturekin, B2 maila; 3 punturekin, C1 maila; eta 5 punturekin, C2 maila.\nAurreko hiru apartatuen baturan puntuazio handiena lortu duten 3 izangaiei elkarrizketa eginen zaie, baldin eta 50 puntu lortu badituzte gutxienez. Izangaiak deialdi honen kontratuan gauzatu behar diren jardueretarako egokiak ote diren aztertzea da elkarrizketaren helburua.\nIragarkiaren kodea: F2011888


Ehun euskal sortzaile Eskoziako jaialdi nagusietan izango dira | Kultura | Berria\nEhun euskal sortzaile Eskoziako jaialdi nagusietan izango dira\nHerrialde horretan euskara eta euskal kultura ezagutaraztea du xede Etxepare institutuaren programak. Glasgowko Celtic Connections musika jaialdia izango dute lehen geltokia\nEskozian joko duten musikarietako batzuk eta instituzioetako ordezkariak, atzo, Donostian. JAGOBA MANTEROLA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi\nEhun bat euskal artistak Eskozia bisitatuko dute aurten. Herrialde horretako hiri nagusietan 2019an izango diren hogeitik gora kultur ekitalditan hartuko dute parte, datorren astean hasi eta urrira bitarte, Etxepare Euskal Institutuak bultzatutako ScotlandGoesBasque programaren barruan. Musikariak izango dira lehenak Eskozian beren sorkuntzak erakusten, Glasgown gaur hasiko den Celtic Connections jaialdian lau euskal musika talde ariko baitira. Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundien laguntzarekin osatu du proiektua Etxeparek, eta nondik norako nagusien berri atzo eman zuen Irene Larraza institutuko zuzendariak, Eskoziara joango diren musika taldeetako kideak eta Bingen Zupiria Kultura sailburua, Lorea Bilbao Bizkaiko Kultura diputatua eta Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatua alboan zituela, Donostiako Tabakalera zentroan.\nMusika zelta munduko beste herri musikekin uztartzen du Celtic Connections jaialdiak, eta arlo horretan erreferentziazko ekitalditzat jotzen da. Gaurtik otsailaren 3ra, mundu osoko 2.000 musikari batuko dira Glasgown, eta kontzertuak, hitzaldiak eta erakusketak izango dira hiri osoan. Tartean, lau euskal talderen emanaldiak. Oholtzara igotzen lehenak Korrontzi eta Kalakan izango dira, hilaren 24an —hurrenez hurren, Old Fruitmarketen eta Glasgow Royal Concert Hallen ariko dira, iluntzean—. Hurrengo egunean, Huntzaren kontzertua hartuko du Queen Margaret Union espazioak, eta hilaren 26an, berriz, Oreka Tx ariko da, Glasgow Royal Concert Hallen.\nHoriez gain, Tosta Bandak ere kontzertua emango du jaialdian; hilaren 25ean izango da emanaldia, Glasgow Royal Concert Hallen. Donostia 2016 kultur hiriburutzaren testuinguruan sortu zen taldea, eta Irlanda, Eskozia, Gales, Kornualles, Frisia, Galizia eta Euskal Herriko musikariak biltzen ditu. Igor Otxoa da proiektuaren zuzendarietako bat, eta Eskozian aritzeko aukeraren garrantzia nabarmendu zuen, bertan ariko diren gainerako taldeen izenean. «Hemengo hainbat taldek esperientzia handia dugu kanpora ateratzen, eta, nahiz eta lortzen dugun, modu isolatuan izan ohi da, bakarka, eta esfortzu handia egin ondoren». Atzerrira halako proiektu baten barruan eta euskal musikaren «markaren aterkipean» joateak taldeei bidea erraztuko diela uste du musikariak, eta ikusgarritasun handiagoa emango diela.\nJaialdiaren barruan egingo diren topaketei ere garrantzi berezia eman zien Otxoak. Izan ere, hilaren 24 eta 25ean, Euskal Herriko musikaren sektoreko hainbat ordezkariren eta Eskoziako hainbat kultur eragile zein programatzaileren arteko topaketa bat izango da Glasgown. Etxepare institutuak «munduko musiken generoaren barruan kokatu daitezkeen» euskal artisten katalogo bat osatu du, eta atzerriko profesionalei banatuko zaie topaketetan. Kantu bilduma bat jasotzen duen disko bat ere prestatu dute, herri musikaren arloan erreferente den Songlines aldizkariarekin batera banatuko dena.\nEz dira musikariak izango aurten Eskoziarako bidea hartuko duten euskal sortzaile bakarrak. Musikak ez ezik, literaturak, zinemak eta arte eszenikoek ere badute lekua programan. Eta oraindik zehaztasunik eman ez badute ere, herrialdean egingo dituzten beste hainbat jaialditan ere euskal ordezkaririk ez dela faltako ziurtatu zuten arduradunek. Besteak beste, Edinburgh International Film Festival (ekainean), Edinburgh Festival Fringe (abuztuan), Edinburgh International Book Festival (abuztuan) eta Cinema Attic (irailean) jaialdiak aipatu zituzten.\nLehen aldia da Etxepare institutuak urte oso batez herrialde jakin bat hartuko duen programa bat antolatu duena. Eskozia aukeratzeko arrazoien artean, bertako kultur jaialdiak nazioarteko garrantzitsuenen artean daudela azaldu zuen Larrazak. «Gure sortzaileak gure kulturaren enbaxadoreak direla sinesten dugu, eta gure nahia zen leiho batzuk sortzea non ikusgai izango diren». Haiek jaialdietako programazioetan egoteaz gain, sareak ehuntzeko ere aukera interesgarria izan daitekeela iritzi zion. Euskal Herriak eta Eskoziak kultur arloan hainbat antzekotasun partekatzen dituztela ere esan zuen, eta «kultur diplomaziari» dagokionez jomuga «estrategikoa» dela.\nKulturen arteko zubigintza hori jaialdien bidez ez ezik, beste alor batzuetan ere gauzatuko da, Larrazak azaldu zuenez. Esaterako, Donostia 2016ren Europa Transit proiektuaren harira, euskara eta euskal kulturari lotutako edukiak landuko dituzte Edinburgo, Glasgow eta Skyeko unibertsitateetan. Hizkuntza gutxituetako hedabideen inguruko mintegi bat ere egingo dute udazkenean.


Gipuzkoako Foru Aldundia da BIDEAN zentroko egoeraren erantzulea | LAB SINDIKATUA\nZerbitzu Publikoak Zerbitzu Soziokomunitarioa Gipuzkoako Foru Aldundia da BIDEAN zentroko egoeraren erantzulea\nGipuzkoako Foru Aldundia da BIDEAN zentroko egoeraren erantzulea\nZentru horretako langileak jarri dira jomugan eta gogoratu nahiko genuke zerbitzua Gipuzkoako Foru Aldundiarena dela, eta berak Zaragozako enpresa bati eman ziola kudeaketa esleipen baten bitartez, FEPAS enpresari hain zuzen ere.\nLangileek urteak daramatzate zerbitzuaren gabeziak salatzen, eta bereziki azken hilabeteotan (8 dira langile finkoak, eta egun horietatik 6 bajan daude). Urteak daramatzate zerbitzu hau eskeintzen, 10 urtetik gora, eta BIDEANek irekita jarraitzen badu, beraien lan eskergarengatik da, askotan beraien osasuna jokoan jarriz. Besteak beste, zentrua zaharkitua geratu da, baldintzak ez dira egokienak emakumeei behar bezalako zerbitzua eskaintzeko, langile ratioa finkatzen duen dekreturik ez dago (gauetan eta asteburuetan langile bakarra izaten da zentroan), baina langileek lana profesionaltasunez betetzen dute, zerbitzu hobeago bat lortzearren borrokatu eta inplikatu baitira urte luzez.\nLangileen aldarrikapenak mahai gaineratzeko, eta langileek eskatuta, LAB sindikatua Maite Peñarekin bi bilera egin ditu, beraz, Aldundia zentro honetan gertatzen denaren jakitun da hasiera-hasieratik, eta argi dugu zerbitzuaren erantzule nagusia dela.\nErakunde publikoak eten gabe ari dira zaintza lanarekin zerikusirik duten zerbitzu publikoak azpikontratatzen eta pribatizatzen. Horrek lan baldintzen prekarizazioa dakar eta baita zerbitzuen kalitatea okertzea ere, eta guzti hori langileen eta erabiltzaileen kalterako. Kasu honetan, ez da kasualitatea bai batzuk zein besteak emakumezkoak izatea.\nGuk mugimendu feministarekin elkarlanean jarraituko dugu indarkeria matxista jasaten duten emakumeen baldintzak zentru hauetan hoberenak izan daitezen, beti ere kontutan izanda erantzule nagusia Gipuzkoako Foru Aldundia dela.


13 maiatza, 2022 Asteko Gaia 164\nGoierriko Bertso Eskolako sortzaileak, tartekoak eta gazteak, 2012ko martxoan, Ataungo Urbitarte sagardotegian, Apalategiren eta Sarriegiren omenaldian.\nGoierriko Bertso Eskolak berrogei urte osatuko ditu, irailean. Argi-Berri elkartea arduratu zen martxan jarri eta segimena emateaz, 1982tik. Goierriko Bertsozale Elkarte sortu berriak hartu zuen martxa 2019an. Bailara bertsozaletzeko ezinbesteko giltzarria izan da.\nGipuzkoako Eskolarteko bertsolari txapeldun berria beasaindarra da, goierritarra, Goierriko bertso eskolaren fruitua. «Bertso eskolan zazpi edo zortzi bertsolari gabiltza. Orain dela bi urte, agian, ez nukeen gauza bera esango. Orain, ordea, maila badagoela uste dut. Ez gara nahi bezainbeste, baina etorkizuna badago», aitortu zion June Aiestaran Iparragirrek (Beasain, 2006) aldizkari honi, lehengo astean. Finaleko azken agurrean, esker oneko bertsoa kantatu zien familiari eta bertso eskolari. Duela lau urte hasi zen Aiestaran bertso eskolan, baina bertsoa «beti inguruan» izan du, Maddi ahizpa ere bertsolaria duelako eta etxean zaleak direlako. «Ia-ia nahi gabe hasi nintzen bertsotan».\nGiro aproposak, baina, lur emankorra behar du, hazia erneko bada, eta Goierriko Bertso Eskolak lau hamarkadatan egindako lana dago atzean. Aurtengo irailean beteko ditu 40 urte. Haurrak eta gaztetxoak ia nahi gabe bertsotan hasteko, beste bertsozale batzuek 1979an erabaki kosziente, ausart eta saiatua hartu izanari zor zaio.\nArgi-Berriren argi berri ekarrera\nMakina bat lan egindako lekuan, Ordiziako Argi-Berri elkartean, hartu dute Goiberri Joxe Mari Barandiaranek (Ataun, 1947) eta Pedro Irastortzak (Ataun, 1943). Manolo Gorospe zenarekin batera, Goierriko Bertso Eskolaren bultzagile eta eusle nagusiak izan dira, harik eta eskola 2019an Goierriko Bertsozale Elkarte sortu berriaren eskuetara aldatu zuten arte.\nBeste hainbatetan bezala, euskararen eta euskal kulturaren alde «zerbait» egin nahiak piztu zien ideia. «Ni Ataundik Ordiziara etorri nintzenean harrituta gelditu nintzen zenbat jendek zekien euskara eta zer gutxi erabiltzen zen. Denek ez, baina askok erdarara jotzeko joera zeukaten, nahiz eta euskaraz jakin. Penagarria da hori», gogoratu du egoera hura Pedro Irastortzak.\nArgi-Berri 1978an eratu zuten, eta elkarteak ekimen «propioak» gara zitzan, bertso eskola sortzea otu zitzaion Joxe Mari Barandiarani: «Bertso zaletasuna banekarren Ataundik. Arrasaten Patxi Goikolea-eta bazebiltzan ordurako Almen bertso eskolarekin, eta hemen ere zerbait nahi genuen. Baneukan haien erreferentzia, eta kopiatu zitekeen gauza bat izan zitekeela ikusi nuen».\nElkarteko zuzendaritzari proposatu, laguntzeko konpromiso batzuk eskatu eta lortu, eta Ordizia mailako bertso eskola sortzekotan hasi ziren. Baina, ezer egiterako, eskualde mailako dimentsioa hartu zuen proiektuak, bertsolari eta eskola-irakasle batzuek ikusarazita. «Guk, aurrena, Ordiziarako pentsatzen genuen. Baina Beasaingo Lizeoan egin zen bilerara deitu gintuzten, eta han irakasleek garbi esan ziguten: ‘Ez, ez, herrirako bakarrik ez, horrek eskualderako izan behar du’. Hori jada gure eskematik ateratzen zen, garraioa eta beste behar batzuk sortzen zituelako; baina, beno, aurrera egiteko geunden, eta bilerak bat bestearen atzetik eginda, erantzuteko prest azaldu ginen».\nUme garraioan herririk herri\nNeurria, lana eta gastuak handitu zitzaizkien. Ordizian udalarekin sintonia onean lortua zuten laguntza hitzarmena, Goierriko beste udal batzuetara zabaldu zuten. «Diputaziotik eta udalekin diru konpromisoak lortu genituen. Orduan hemen desegin zen gau eskolaren mila pezeta batzuk ere hona pasatu ziren. Eta, gero, auzoalanean, hasi eta segi. Moldatzen genuen; sobranterik ez, baina irakasleei ere zer edo zer emateko behintzat bai. Eta zuhur jokatuta, noski», gogoratu du Irastortzak.\nGoierriko Bertso Eskola 1982ko irailean hasi zen lanean. Ataundik haur mordoa apuntatu zen, eta autobusa antolatu behar izan zieten lehen urtean. Bestela, Argi-Berri elkartekoak arduratu ziren, euren autoekin, Goierriko herrietatik bertso eskolara umeak ekartzen eta eramaten, astelehen arratsaldero; batik bat Irastortza eta Gorospe ibili ziren horretan, lanbideagatik arratsaldea libre eta. «Datuak badaude jasota: urte batean, mila eta gehiago kilometro egin ziren. Kilometro mordoxka da», dio Barandiaranek, datu eta informazio biltzaile eta jasotzaile fin.\nBertsozaletasuna ereiteko jarduera gisa sortu zuten Goierriko Bertso Eskola 1982ko irailean, Argi-Berri elkartekoek\nOrdiziarako soilik zuten buruan, baina bertsolariek eta irakasleek ikusarazi zieten eskualderako behar zela. 700 haur ibili dira\n2007ra arte jardun ziren haurrak Ordiziara eramaten eta ekartzen. Urte hartan, 25.urteurreneko gogoeten ondorioz, bertso eskolak herrietan antolatzen hasi ziren.\nBerrogei urteotan, 700 lagun baino gehiago ibili dira Goierriko Bertso Eskolan. Goierri behealdekoak ziren horiek, Ormaiztegira artekoa hartzen baitzuten. Arrakastaren gako batzuk aipatu dituzte Argi-Berriko bi antolatzaileek: «Konstantzia behar da. Gauzak ez direla erraz izaten. Etsipena behar du, eta aurrera segi. Garbi genuen, sortzen bagenuen, irauteko izan behar zuela. Ez urte batzuetan aritu eta ‘hau jada bukatu da’ esanda utzi. Ez, irauteko sentimendu hori bageneukan sortzeko bidean jarri ginenean», dio Barandiaranek.\nBestetik, jaso duten laguntza ere giltzarria izan da. «Laguntza handia eta erabatekoa izan genuen irakasleengandik (Mikel Mendizabal, Santi Garmendia…). Ikastetxeetako irakasleak ere bileretara etortzen ziren. Eta umeak etortzen ziren bertsotara, jendeak erantzuten zuen, eta horrek indarra ematen du. Tokatzen zen lan pixka bat egitea, baina emaitzak ere politak ikusten genituen, eta gustura», dio Irastortzak\nSarea antolatzea eta hartu-emanak zabaltzea izan zen ezinbesteko beste puntu bat. Ikastetxeekin, adibidez. «Gu hemen inor ez ginen irakasleak, eta eskolekin ez genuen kontakturik. Sare hori ere muntatu behar zen, ikastetxe bakoitzeko irakasleekin harremanetan jarrita. Behin sare hori egin zenean, errazago joan zen. Baina sortu egin behar zen. Andoni Eskisabel orduan sartu zen bazkide, irakaslea zen, eta asko ezagutzen zituen. Hark laguntasun handia eman zuen», erantsi du Barandiaranek.\nBertsozaleak sortu nahi, eta lortu\nPedro Irastortza eta Joxe Mari Barandiaran, maiatzaren 5ean, Ordiziako Argi-Berri elkartean. Manolo Gorospe zenarekin batera, Goierriko Bertso Eskolaren sortzaile eta 37 urtean bultzatzaile izan dira. Atzean, Joxe Mari Telleriak margotutako Lazkao Txikiren koadroa.\nLana zertarako egin, helburuak garbi zeuzkan belaunaldikoak dira Goierriko Bertso Eskolaren sortzaileak. Eta helburu horiek ez zuten zerikusirik lorpen arranditsuekin, zenbaki eta domina kopuruarekin. Lurra ongarritu nahi zuten. «Bertsozaleak atera nahi genituen, ez emaitzak. Nahiz profesional mailan ez aritu, bertsozaleak izan zitezela», borobildu du Irastortzak.\n«Denetik behar du», gehitu du Barandiaranek. «Urte batzuk onak izan genituen, emaitza aldetik: Narbarte, Munduate, geroago Aitor Sarriegi bat… onak etorri ziren. Horrek ere poza ematen du, egiten ari garenak zerbaiterako balio duela erakusten baitu. Baina helburua ez zen horiek ateratzea, baizik giroa eta zaletasuna sortzea. Jakina, horrelakoak etorritakoan, ongi etorriak».\nBerrogeigarren urteurrenera iritsita, soro landutik fruituak ateratzen segitzen dute. Adibide bat, Gipuzkoako Eskolarteko finaleko seikotean bi goierritar egotea: June Aiestaran eta Aratz Lasa ataundarra –sailkatze saioan Sustrai Goenaga lazkaotarra ere atera zen–. «Horrek esan nahi du badagoela mugimendua, eta jarrai dezala. Hori seinale ona da», ebatzi du Joxe Mari Barandiaranek, jada bertso eskolaren eguneroko martxa utzita.\nIzan ere, giltzarria izan zen 2013an hasitako eraldaketa. Goierriko Bertsozale Elkartea jaio zen 2019an, eta eskualdeko hiru eskolak batuta ari dira, aterki bakarraren pean eta esku bakarrak helduta. Ataungo sagardotegian, 2019ko irailean bazkari bat eginda ospatu eta irudikatu zuten txanda ematea, erreleboa, jarraipena.\n40 bat ikasle gaur egun\nBeste arlo askotan bezala, 2020a eta 2021a ez dira samurrak izan bertso eskolarentzat, COVID-19aren pandemiak isilarazi baitzuen. Ikasturte honetan pultsua berreskuratzen hasi da, ordea. «40 ikasletik gora» dabiltza orain Goierri osoan barrena, 11 taldetan: Seguran, Beasainen bi, Zaldibian, Ordizian hiru, Ataunen eta Urretxu-Zumarragan hiru talde. Legazpin une honetan ez dago talderik. Pandemia zela-eta bertan behera geratu zen, eta irailean kanpaina egin arren, ez zen talderik osatu.\nHelduen bertso eskolak Ordizian segitzen du, bat-batekoak: bost lagun dabiltza. Astean behin elkartzen dira, ordubete edo ordu eta erdi aritzeko. Horrez gain, Beasainen ere badago bat-bateko beste talde bat, 16-19 urte bitarteko zazpi gazte elkartzen direna. Urretxu-Zumarragan 9 lagun dabiltza.\nGoierriko Bertsozale Elkarteari eskualdatu zioten bertso eskola 2019an, eta ordu arteko hiru proiektuak batu ziren\nGoierriko Bertsozale Elkartearen presidente Aratz Igartzabal dago, 2018an eratu zutenetik. «Aurretik, Atera lehiaketa bi aldiz egin zen, belaunaldi berriarekin. Artean trantsizioa egin gabe zegoen, baina jada bagenbiltzan gazteagoak. Jada ikusten zen zer edo zer berria behar zela. Giltzarrietako bat Mikel Artola izan zen, hemengo ikastetxeetan bertso klase arautuak ematen zebilena. Haiek Harituz-ekin zebiltzan Tolosaldean, eta hark asko eragin eta gu mugitzen ahalegindu zen», dio Igartzabalek.\nElkartean sei edo zazpi bat lagun daude: Ane Beloki, Mikel Urteaga, Eresti Oiarbide, Maddi Aiestaran, Iraitz Sarasola, Ainhoa Mujika eta Igartzabal bera. «Elkartera gazteak sartzeko animatu nahi ditugu, gaztea ez dena ere bai. Gustatzen zaion oro etor dadila».\nLehen Ordizian biltzen zen motorea Goierri osora hedatu nahia da hartu duten helburu bat. «Finalisten saioa Lazkaon egin genuen, adibidez. Herri horiek ere eurena senti dezatela proiektua. Eskualdetasuna gauza askotan ari da galtzen, baina bertsotakoari eutsi nahi diogu. Lehen dena herri handietan zentralizatzen zen. Bertsozale Elkatearen nahia da, eta hasi gara, herri txikiagoetan ere taldeak izatea», azaldu du Aratz Igartzabalek.\nBerrabiarazpena –praktikan elkartearentzat abiera bera dena–, Herrimatuz lehiaketarekin gorpuztu nahi dute. «Epe laburrera, Herrimatuz. Gero, lehen egiten ziren saio batzuk antolatu eta ekimen berriak sortu nahi ditugu, jendeak eta geuk ere ilusioa berreskura dezagun. Goierrin bertsorik ez bada, faltako da zerbait».\nUrbitartetik gertu, Sariarte etxean jaio zen Joxe Arratibel ipuin biltzaile eta kontalari handia gogoratuz, hitz hauek jaulki zituen Joxe Mari Barandiaranek, lagundu zieten guztiei eskerrak emateko bazkariko hitzalditxoan: «Argi-Berrikoek, ipuinak kontatu ezezik, bat-batean kantatzeko ipuin eskola bat sortu nahi izan zuten 1979an». Idazle berriek asma dezatela lehengoek bezain ondo.\nHerrimatuz, Goierriko taldekako bertso lehiaketa\nHogeita bosgarren urteurrenean 2007an nola, Goierriko Bertso Eskolaren 40.ean ere taldekako bertsolari lehiaketa antolatu du bailarako bertsozale elkarteak: Herrimatuz. Herrikako formatutik askatuta, hiruna bertsolariko taldeak ariko dira. 2014an jokatu zen II. Atera lehiaketa, tartean.\nBederatzi taldek eman dute izena. Hiru kanporaketa jokatuko dituzte, tabernetako giro informalean beti ere, eta bakoitzean hiruna taldek kantatuko dute; bederatzi bertsolari aldiko.\nAurreneko kanporaketa gaur da, Legorretan. Seguran eta Ordizian jokatuko dira hurrengo biak, bi ostiraletan. Finala ekainaren 10ean, Beasaingo Arranon, 22:00etan, hiru talderekin.\nI. Herrimatuz txapelketa. Goierriko taldekako bertso txapelketa.\n1. kanporaketa. Legorreta, gaztetxean. Maiatzak 13, gaur ostirala, 22:30ean.\nYeaah. German Urteaga, Lander Arizmendi eta Odei Lopez.\nAzken hondarrak. Eneko Araiztegi, Mikel Tapia eta Iñaki Rezusta.\nDe Guays. Sara Bidarte, Irati Sanchez eta Beñat Torres.\n2. kanporaketa. Segura, Elorripen. Maiatzak 20, 22:00.\nBertso Olariak. Ane Beloki, Jone Narbaiza eta Lierni Ugarte.\nPoto-lis. Aratz Lasa, June Aiestaran eta Itoitz Urkiola.\nIparra-Hegoa. Itziar Mendia, Oihane Gurrutxaga eta Jon Elortza.\n3. kanporaketa. Ordizia, Kirkilen. Maiatzak 27, 19:30.\nPotto eta pottokumeak. Aratz Igartzabal, Mikel Etxezarreta eta Patxi Ormazabal.\nZUbertsotan. Mikel Iturriotz, Antton Fernandez eta Uxue Fernandez.\nAltza porru. Maide Garmendia, Eneko Etxeberria eta Hodei Munduate.\n1978 urtarrila. Argi-Berri kultur elkartea sortu zuten, Ordizian.\n1979-5-16. Bilera Argi-Berriko kideek eta Eusebio Igartzabal bertsolariak, Osinalde elkartean, bertso eskola sortzeko aukeraz.\n1979-6-6. Argi-Berri elkarteko batzar nagusiak bertso eskola sortzea onartu zuen, bazkide batzuen eskaria bere eginda.\n1981-6-15. Bilera Alkartasuna Lizeoan (Beasain), dozena bat lagunek. Ordiziako proiektua Goierrira zabaltzea erabaki.\n1982-4-2. Irakasle, bertsolari eta elkarteko kideen bilera, haurren aukeraketaz, irakasle izendapenaz, finantzaketaz eta batzordea eratzeaz.\n1982-10-14. Goierriko Bertso Eskolaren lehen eguna, Ordizian, Santa Ana ikastetxean. 51 ume.\n1986-9-17. Goierriko udalekin bilerak hasi, finantzaketa bideaz.\n1986 iraila. Bat-bateko taldea sortu zuten. Irakasle Nikolas Zeberio, 1990ean E.Igartzabal.\n1988. Goierriko hamar udalekin hitzarmena, haurren garraiorako oso baliagarri suertatuko zena.\n1988-9-19. Goierriko ikastetxe askotako ordezkariekin bilera.\n1990-4-1. Bertsolari Gazteen Eguna Ordizian ospatu zen.\n1992-3-26. Joxe Migel Iztueta ‘Lazkao Txiki’-rekin hitzarmena, bertsopaper lehiaketa sortzeko. Lehen sariak, 1992-9-6an eman.\n1992-9-10. 10.urteurrenean, ‘Hamar urteko uzta’ liburua atera eta ‘Bertsulariak’ erakusketa. 12an, Santa Engraziko herriak ‘Santa Kruz’ pastorala egin.\n1993-1-15. Bertso eskola diruz laguntzeko, Ordiziako jaietan berriro tonbola jartzea erabaki.\n1995-4-7. Gazteak trebatzeko, Elkarteak Bertsogintzan ekimena hasi zen, 7 elkartetan. 1996an, Urretxu-Zumarraga eta Tolosaldea batuta, 25 elkartetan. Bost urtean egin zen.\n1998-5-2. I. Argi-Berri Sariketa, Osinalderako baliagarria.\n2007-5-4. 25.urteurrenean, Atera inprobisazio lehiaketa.\n2007ko iraila. Bertso eskolak herrietan ematen hasi ziren, GoiBEren aterkipean. Ordura arte Ordizian elkartzen ziren. Bat-bateko taldeak Ordizian jarraitu zuen.\n2013-9-12. GoiBE Argi-Berritik banatzeko eta aparteko elkarte gisa erregistratzeko lehen ideia.\n2014-1-17. GoiBEk elkartu modura nortasun juridiko eta antolaketa propioa izatea onartu zuten Argi-Berriko batzarrean. Egoitza soziala ere bereizi zuten, baina Argi-Berrirekiko lotura (laguntzan, ekintzetan…) ez.\n2015eko martxoa. Goierriko Bertso Eskolaren ondarea eta funtsak Xenpelar dokumentazio zentroan jasotzeko hitzarmena, GoiBEk, EHko elkarteak eta Xenpelar zentroak.\n2016-10-15. Bilera erabakigarria Gabiriako Osinalde elkartean: GoiBE, Legazpi eta Urretxu-Zumarragako eskolak batu eta elkarte bat sortu.\n2018-10-5. Goierriko Bertsozale Elkarte berriaren aurkezpena, Beasaingo Igartzan.\n2018-11-23. Bertso eskola eskuz aldatzeaz jarduteko bilera, Argi-Berrin, Goierriko Bertsozale Elkartekoekin.\n2019-1-11. Argi-Berri elkarteko batzarrak onartu zuen GoiBE Goierriko Bertsozale Elkartearen eskuetara igarotzea, eskualdaketa eta diru kontuak ere banatzea erabakiz. Lazkao Txiki Bertsopaper Lehiaketa eta Argi-Berri Bertso Sariketa, aldiz, Argi-Berrik antolatzen eta kudeatzen jarraituko zuen.\n2019-9-20. Eskualdaketa irudikatzeko, eta ordura arteko laguntza eskertzeko, Argi-Berrik antolatuta bazkaria egin zuten 28 kidek Ataungo Urbitarten.\n« «Gure bizimodua hobetu da, baina ez kalekoaren pare»\nGoiBerri 466. zenbakia [PDF] »


Europako Batzordeak Espainian belardiari emandako laguntzak ikertuko ditu | Consumer\nEuropako Batzordeak Espainian belardiari emandako laguntzak ikertuko ditu\nMailegu gisa eman ziren laguntzak 30,05 milioi eurokoak izan ziren. Bruselak uste du Estatuko laguntza horiek industrien finantza-egoera hobetzeko izan daitezkeela, eta ez sektorea garatzen laguntzeko, hasieran helburu hori lortu nahi baitzen.\nHorren arabera, merkatu bateratuarekin bateraezinak izan daitezke. Gainera, Bruselak adierazi du laguntza horiek interferentziak sor ditzaketela merkatu-antolakunde erkideak arautzen dituzten mekanismoetan, eta horrek Erkidegoko araudia urratzea ekarriko lukeela. Orain, Espainiak orain hartu behar du lehen pausoa, zenbatekoa zertan erabili den justifikatu behar baitu. Ondoren, Batzordeak erabaki bat hartuko du, estatu kideek aurkeztu dituzten oharrekin batera, El Mundo egunkariaren arabera.\nbentzopirenoak distilazio laguntza ekonomikoak oliba-olio


Aizu! AEKren aldizkaria - Historikoa bai, baina adi!\nPour Que Vivent Nos Langues kolektiboak (Euskal Konfederazioa bertako kide da) lan handia egin du legea onartzearen alde. Argazkian, Parisko manifestaldia, 2019ko azaroaren 30ean.\nMolac legea onartzea “historikotzat” jo zuen Euskal Konfederazioak (Ipar Euskal Herrian euskararen alde aritzen diren elkarte eta federazioen bilgunea) joan den apirilaren 8an, estatu frantseseko hizkuntza gutxituen aldeko gainerako eragileek bezala. Historikoa, aurrerapen handia delako, bereziki,irakaskuntzaren arloan; eta 1951tik, lehen aldiz onartu delako Frantziako Asanblean lurralde hizkuntzen gaineko lege bat. Hari esker, beste gauza batzuen artean, murgiltze eredua esperimentaziotik irakaskuntza arruntera eraman ahal izango da, eta eskola publiko guztiek euskarazko irakaskuntza eskaini beharko dute. Era berean, herri bakoitzak diruz lagundu beharko dio ondoko herriko eskolara joan behar duen haurrari, bere herrian aukerarik ez badu. Berri “pozgarriak”, ordea, ez du gehiegi iraun: apirilaren 22an, azken egunera arte zain egonda, 60 diputatuk, gehien-gehienak Emmanuel Macronen LaREM alderdikoak, helegitea jarri dute lege onartu berriaren aurka. Orain, hilabeteko epea du Kontseilu Konstituzionalak iritzia emateko. Kasu!