Gipuzkoako museoak - Museos de Gipuzkoa: Berriak: Sagardoetxea, Sagardoaren Museoa\nSagastiak Loretan 2017: loraldiaz gozatzeko hainbat jarduera\nUdaberrian sartzearekin batera, Sagardoaren Lurraldeko sagarrondoak loratzen hasi dira eta sasoi hau ospatzeko, datozen hilabeetarako hainbat ekitaldi antolatu dira.\nDagoeneko Sagardoaren Lurraldeko sagarrondoak loratzen ari dira eta datozen asteetan, petalo zuriek Euskal Herriko sagastiak estaliko dituzte. Lore horietatik haziko dira, hain zuzen, sagardoa egiteko sagarrak.\nAntolatutako ekimenen artean, azpimarratzekoak dira udaberriko Sagardoetxeako bisitak. Garai honetan polinizazio prozesuaren inguruko azalpenak ematen dira museoan, sagardoaren ekoizpenaren alderdi ezezagun bezain garrantsitsua dena, eta bisitariek sagarrondoek eskaintzen duten paisaiaz gozatzeko aukera izaten dute, naturarekin kontaktuan.\nAstigarragako Herri Eskolako umeek ere Sagardoetxeako sagastia bisitatzen dute, eta bisitaldian, erleen lana eta sagarrak lortzeko polinizazioaren prozesua ikasten dute puzzle bat irudikatu eta eskuzko polinizazioa landuaz.\nMaiatzaren 6an, arratsaldeko 17:00etan, musika, dantza eta antzerkia uztartuko dituen ikuskizuna ospatuko da Sagardoetxeako sagastian eta bertan, Astigarragako Antzerki Eskola, Astigar dantza taldea eta Norberto Almanadoz Musika Eskolako haurrek parte hartuko dute. Festa girotzeko, 12:00etatik 13:30etara bitartean familientzako “Loreekin egindako bitxigintza tailerra” izango da Idoia Lizeagaren eskutik loreekin eskumuturrekoak egiteko.\nMaiatzaren 18an, Museoen Nazioarteko Eguna ospatuko da Sagardoetxean eta arratsaldean zehar, 16:00etatik 19:30etara bitartean, Sagardoetxeako baratzako eta sagastiko lanak egingo dira familiekin, besteak beste: landaketak, belar txorrokoak, txorimaloak, txorientzako kaiolak, etab. Aurten, gainera, Museon Nazioarteko Egunaren ospakizuna aste guztira zabalduko da eta “Sagardoetxeako baratza lantzen” lemapean, lan ezberdinak egingo dira sagastian.


"Herrietan hiriko elkartasuna behar dugu" -Maitane Vicente- halabedi\nHirikide agurgarri horiek,\nOso maite ditugu denok Euskal Herriko larreak, ardi latzak, mendi puntan ateratzen dugun argazkitxoa, eta badakizue zer? Hor justu, justu, ura betetzeko aukera ematen dizuen iturri hori, herri batena da. Bai, hala da! Herriak daude, eta badakizue zer? Bagaude landa exodorik egin nahi ez dugun gazteak, ez dakit arraroa ote den edo, baina bene- bene- bene- benetan, GURE HERRIAN BIZI GARA! Eh! Eta ez bakarrik hori, gure herrietan gauza piloa egiten ditugu. Gaztetxeak daude, azoka multi-kulturalak, jardunaldi feministak, hitzaldiak (makrobiotika, fracking-a, iraultza desberdinetako ponenteak…), baina arazotxo bat dago. Egunero-egunero hartzen dugu kotxea, hirira lan egitera joan behar garelako (20 minutu kotxez, pentsatu behar duzue “ke pasada!”- ironia da) edo bertako ekintza desberdinetan parte-hartzeko; izan ere, oso kontzienteak gara lan komunitarioaz eta honen beharraz, herrian hori baita bizimodua, eta bertan gauza politak egiten dituztenengatik, feministengatik, presoengatik, leku okupengatik… Guzti horiengatik, ia-ia ez dugu ezer galtzen. Gainera, gure herrietan egiten ditugun ekintzen egunak gure auzokideek prestatutakoekin bat ez egiten saiatzen gara, ez oztopatzeko.\nBaina lehen esan dudan bezala… Arazotxo bat dago. Hilabeteak pasatzen ditugu ilusioz ekintzak, hitzaldiak, tailerrak, urteurrenak, antzerkiak etab. prestatzen, bereziki gazteentzako bideratuak, espazio autogestionatuak sortuz eta zaintzan oinarritutako erlazioak garatuz. Heldu da eguna! Gogotsu esnatzen gara, indartsu, talde lanaren emaitzak ikusi nahian. “Hontan bai, Gasteizko jendea erakarriko dugu, osea kriston egitaraua da, hau Gasteizen kriston aukera izango litzateke…” eta lau katu. Nola ez, lau katu. Eta ez, ez da kaka zahar bat delako, ez, ez da ezta konturatu ez direlako, ez, herriekiko elkartasun faltagatik da, “Gasteizentrismoa” da. Eta sentsibilitateak mindu nahi gabe hirikideok, baina herrietan jada ez dakigu nola egin zuek erakartzeko eta gurekin batera proiektu ederrak sortzeko. Bizilagunak gara, egunero ikusten gara tabernetan, hitzaldietan edota ekitaldietan, hemen gaude, zuen ondoan, baina ezin dugu alboan jarraitu biok nahi ez badugu. Araba herriz beteta dago, eta zorte onez, herriak gaztez beteta daude, gazte aktiboz beteta.\nOso maite ditugu denok Euskal Herriko larreak, ardi latzak, mendi puntan ateratzen dugun argazkitxoa, baina igandeetarako, txangoan eta tortilla patata batekin. Ausartuko al zarete gurekin dantzatxo bat botatzera? Patata tortila egongo da, eta baita garagardo goxo mordo! 😉\nHerritar bat, larreetan galduta, apika.


Haurren obesitatea "arazo larria" dela ohartarazi dute | Consumer\nHaurren obesitatea “arazo larria” dela ohartarazi dute\nHaur eta nerabeen %23k bakarrik jarraitzen du dieta mediterraneoa\narabera: Osteguna, 2011ko uztailaren 28a\nHaurren obesitatea “oso arazo larria” da gaur egun, aste honetan Santanderko Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatean (UIMP) egindako Francisco Grande Covián Nutrizio Eskolako “Aurrerapenak elikaduran eta bizimodu osasungarrian: dieta mediterraneoaren eragina” mintegian parte hartu dutenek ohartarazi dutenez. Horri dagokionez, esan zuten zortzi eta hamar urte bitarteko haurretan “sindrome metabolikoak” ikusi direla, hala nola gibel koipetsua edo diabetea, orain arte 50 urtetik gorako helduenak baitziren.\nMintegi horretan parte hartu zuten Danone Institutuko lehendakari Manuel Serrano Ríosek, Kanaria Handiko Las Palmasko Unibertsitateko Prebentzio Medikuntzako katedradun eta Dieta Mediterraneoko Fundazioko lehendakari Lluís Serra-Majemek, Dieta Mediterraneoa duen Prebentzioari buruzko azterlanaren koordinatzaile Ramón Festruchek eta Bartzelonako Unibertsitateko Emérito Mariok.\nSerra-Majemek Mediterraneoko dietari atxikitzearekin lotu zuen obesitatea, eta adierazi zuen helduen %45en jarraipena duela, eta haur eta nerabeen %23ra ez dela iristen. Esan zuen ez dela arazo medikoa, baizik eta “arazo kulturala eta sozioekonomikoa” dela, batez ere Mediterraneoko turismo-eremuetan gertatzen dena. Ildo horretatik, Medikuntza Prebentiboko katedradunak azaldu zuen Murtziako, Alacanteko, Kanarietako edo Kataluniako kostalde turistikoetan dieta mediterraneoaren jarraipena “txikiagoa” dela, neurri batean “nutrizio-trantsizio basatiaren” eta “aldaketa sozial eta geografiko garrantzitsuaren” ondorioz.\nFoz irakasleak gaineratu zuen arazo kultural, antropologiko eta soziala denez “zaila izango dela atzera egitea”. “Duela 40 urteko bizimodura itzuliko bagina, bide onean egongo ginateke”, zehaztu zuen. Gainera, Fozek ingurumena errespetatzen duen ekonomia “iraunkor” baterantz “aldatzeko” beharra azpimarratu zuen.\nZientzialariek aurre egin beharreko “arazo nagusietako” bat da “biztanleria nahasten duten hainbeste gomendio agertzen dira”, esan zuen Prebentzio eta Dieta Mediterraneoari buruzko azterlanaren koordinatzaileak, Ramón Estruch-ek. Testuinguru horretan, adierazi zuen “hori saihesteko modu bakarra” parte hartze kopuru “zabal” batekin azterlanak egitea dela. “Badakigu dieta mediterraneoa oso ondo doala, gure gurasoek eta gure aitona-amonek kontatu digutelako”, esan zuen Buntchek, eta “eraginkortasun horren %100ean froga zientifiko eztabaidaezinik ez egotea” deitoratu zuen.\nEstruchek gogorarazi zuen 2003an Predimed azterketa hasi zela, eta 2011n bukatuko dela. Bederatzi autonomia-erkidegotako 7.500 parte-hartzailek parte hartzen dute azterketa horretan, eta haien bilakaeraren jarraipena egin dute urtero. Nahiz eta datu ofizialak 2012an argitaratuko diren, aurreratu zuen egiaztatu dela dieta mediterraneoa “oso eraginkorra” dela diabetearen kontrolean, eta, gainera, “ez du gizentzen”.\ndiabetes dieta mediterraneo nutrición-eu obesidad-eu sindrome metabolikoak


Munduan diren haurdunaldien ia erdia nahi gabekoak dira - Gazteberri.eus\nHaurdunaldia saihestu nahi duten 257 milioi emakumek ez dute antisorgailurik erabiltzen\nNazio Batuen Populazioaren Funtsaren (UNFPA) azken txostenaren arabera, munduan erregistratzen diren haurdunaldi guztietatik 120 milioi baino gehiago nahi gabekoak dira. Txostenean jasotzen denez, mundu osoan, haurdunaldia saihestu nahi duten 257 milioi emakumek ez dute antisorgailu segururik erabiltzen. Hori azaltzeko hiru arrazoi nagusi daude: ezjakintasuna, antisorgailuak lortzeko zailtasuna eta bikotekidearen debekua.\nMunduan erregistratzen diren nahi gabeko haurdunaldien kopurua konstante mantendu da 2015. urteaz geroztik. Datu hori oraindik gure artean nagusi den desparekotasunaren seinale da eta munduko hainbat eskualdetan emakumeen sexualitatea guztiz baldintzatuta dagoela adierazten du.\nTxostenak hausnarketarako hainbat datu utzi ditu. Adibidez, munduko emakumeen % 45ek dio ez duela aukerarik bikotekidearekin sexu-harremanik duten ala ez aukeratzeko, antisorgailuen erabileraren inguruan erabakitzeko edo laguntza medikoa eskatzeko. Nahi gabeko haurdunaldien atzean errealitate beltz bat izkutatzen da: sexu-indarkeria, pobrezia, ezkontza goiztiarrak, haurdunaldiak eteteko legeen falta, antisorgailuak lortzeko zailtasunak…\nEmakumeen % 45ek dio ez duela aukerarik bikotekidearekin sexu-harremanik duten ala ez aukeratzeko, antisorgailuen erabileraren inguruan erabakitzeko edo laguntza medikoa eskatzeko.\nHainbat herrialdetan jaso ahal izan diren datuen arabera, sexualki aktibo diren emakume askok ez dute antisorgailuak erabiltzeko aukerarik. Kasu gehienetan, antisorgailuen erabilera falta arrazoi erlijioso eta kulturaletan oinarritzen da. Hortaz, zenbait herrialdetan gizonezkoa da bere emazteari antisorgailuen erabilera baimendu ahal dion pertsona bakarra. Herrialde askotan emakumeek ezin diote uko egin bere senarrarekin sexu-harremanak izateari.\nTxostenean jasotako datuen arabera, nahigabeko haurdunaldien % 60 inguru abortu batekin amaitzen dira. Hainbat kasutan, haurdunaldien eteteak oso baldintza txarretan egiten dira eta emakumeen heriotza eragiten dute.\nAMAK NERABEZAROAN. Garapen-bidean dauden herrialdeetako emakume gazte guztien % 13 ama dira nerabezaroan. 14 urte baino lehen ama diren emakumeen 3/4 inguruk bigarren sema-alaba bat izaten dute 20 urte bete baino lehen.\nGatazka armatuak bizi dituzten herrialdeetan egoera are larriagoa da, antisorgailuak lortzeko aukera eten egiten delako eta, aldi berean, sexu-indarkeria biderkatzen delako.\nPrevious Martxan da Donostiako Crossover Telesailen Kultura jaialdia\nNext Zenbat denbora behar da zerbitzu baten Baldintzak irakurtzeko?


Nola deskargatu softwarea arriskurik gabe | Consumer\nOrdenagailuan programak deskargatzean arriskuak saihesteko, web ofiziala erabiltzea komeni da, dena antibirusarekin aztertzea eta, konfiantzarik ez badu, hobe ez arriskatzea\narabera: Asteazkena, 2016ko urriaren 12a\nInterneten aurki daitezkeen arriskuekin, batzuetan ordenagailurako softwarea deskargatzea arriskutsua da.Kaspersky segurtasun-etxearen arabera, 2015ean malwarezko lau milioi elementu eta nahi ez ziren objektuak detektatu ziren 2015ean. Zibergaizkileek edozein mugimendu aprobetxatzen dute (web orri bat, posta elektroniko bat, mezu bat sare sozialetan, softwarea deskarga…) biktimen ekipoetan malwarea sartzeko eta haien helburua lortzeko. Egoera hori ikusita,softwarea modu seguruan deskarga daiteke? Programa bat deskargatzen denean, nola saihets daitezke adware-infekzioak edo ransomwarearekin egindako erasoak? Artikulu honetan, hori lortzeko gakoak ematen dira.\nSoftwarea segurtasunez deskargatu\nProgramak edo fitxategiak Saretik deskargatzean birusarekin edo malwarearekin arazoak saihestea nahiko erraza da. Arreta pixka bat jarri behar da, babes-softwarea eduki eta oinarrizko jarraibideak bete.\nGaur egun, dezente seguruagoa da softwarea deskargatzea; izan ere, smartphone eta tableten erabilerari esker, erabiltzaileak aplikazioen denda batetik eta mahaigaineko sistema eragileek (adibidez, Windows edo Mac OS) sistema hori hartu dute. Hala, Internet bidez bilatu beharrean, aplikazioak apps dendatik deskarga daitezke, eta horrek segurtasun-berme gehiago ditu.\nHala ere, beti komeni da ordenagailura softwarea deskargatzean ohar batzuk jarraitzea, ondoren adierazten direnak bezalakoak.\n1. Web gune ofiziala erabili beti\nEkipo informatikorako softwarea deskargatzeko aukerarik seguruena aplikazio ofizialen denda erabiltzea da.\nHala ere, hori ez da beti posible, eta Googlen bilaketa egitera jo behar da programa aurkitu arte. Egoera horietan, gomendagarriena bilaketa-emaitzei zehaztasun handiz begiratzea da, eta programa garatzailearen web orri ofizialean bakarrik deskargatzea.\nEz da komeni Googleren lehen emaitzan klik egitea, besterik gabe, edo programaren izena ikusten den lehen orrialdetik deskargatzea, birusaren bat duten bertsio piratak izan baitaitezke.\n2. Segurtasun-azterketa on line egin\nFitxategia web ofizialean deskargatzen bada ere, beti komeni da segurtasun-analisia egitea ordenagailuan exekutatu aurretik.\nAre gehiago, online antibirusa Virvotal gisa erabiltzen bada, web orrian duzun lekutik ordenagailura deskargatu aurretik fitxategia analizatu arte egin daiteke. VirvIstalek antibirusa analizatzeko berrogeita hamar motor baino gehiago erabiltzen ditu deskargatu nahi den fitxategian egon daitekeen edozein mehatxu detektatzeko.\n3. PCan segurtasun-softwarea edukitzea\nOnline antibirus batekin egindako lehen analisiaz gain, komeni da ordenagailuan babes-softwarea edukitzea, malware-mota guztiak detektatzeko eta neutralizatzeko gai dena. Antibirus asko daude, bai doakoak, bai ordaintzekoak, bai eta zenbait motatako mehatxuetan espezializatutako programak ere (adibidez, spywarea, adwarea edo ranssomwarea).\nGarrantzitsuena da azken bertsiora eguneratuta edukitzea, azken mehatxuetaraino detektatzeko gai izan daitezen.\nBeste programa baten instalazioan sartu nahi ez diren elementuak detektatzeko baliagarria izan daitekeen beste programa bat da: Una checky. Beste programa bat deskargatzean, ordenagailuan eskatu gabeko osagarriak instala daitezen saihesten laguntzen du.\nIrudia: Byteen testa\n4. Probatu programa makina birtual batean\nPrograma ekipoan deskargatu ondoren, eta antibirusarekin emaitza negatiboarekin aztertu ondoren, oraindik ere badago sistema babesteko beste modu bat: makina birtual bat erabiltzea.\nMakina birtual bat sistema eragile bat beste baten barruan exekutatzeko aukera ematen duen sistema da, hau da, ordenagailu independente bat beste baten barruan edukitzea ahalbidetzen duena. Hala, jatorrizko sistema eragilean funtzionatzen ez duten programak probaitz daitezke (adibidez, Windows-en programak Windowsen instalatutako makina birtual batean) edo arrazoiren batengatik guztiz fidagarriak ez direnak.\nSistema eragilea erabat independentea denez, makina birtual bat% 100 segurua da programa susmagarri bat probatzeko, eta horrek ez dio inolaz ere eragiten jatorrizko sistema operatiboari.\n5. Sen ona erabiltzea\nInterneten beste gauza asko bezala, oinarrizko aholkua (eta are garrantzitsuagoa) softwarea segurtasunez deskargatu nahi denean, egiten diren ekintza guztietan zentzu pixka bat jartzea da.\nSusmagarria dirudien edozein alderdi badago, hobe fidatu. Datu pertsonal gehiegi eskatzea deskarga bat egiteko, web orria ongi idatzita ez egotea edo beti erabili izan ez den edo gauza arraroak agintzen dituzten gauza arraroak egitea (adibidez, ordaintzekoa den programa bat doan eskaintzea) alarma guztiak saltarazi beharko lituzkete.\nSusmoa izanez gero, hobe da arriskurik ez izatea. Hobe da ordenagailua kutsatutako ordenagailua akabatu gabe geratzea, datuak eskuratu gabe eta, are okerrago, segurtasun-kopiarik gabe.\ndeskargak Internet-eu malware-eu segurtasun


Uberan - Euskal Idazleen Elkartea - Sarrionandiari, esker onez\nUrriaren 25etik 28ra, jardunaldiak IurretanOstirala, 2017-10-13\n“Jardunaldi hauen helburua Joseba eta bere lana herritarren artean ezagutzera ematea da, Sarrionandia Iurretan eta munduan kokatuz”, Iurretako Herri Bibliotekak aditzera eman duenez.\n2016ko udan hasi ziren egitarauari forma ematen. Geroztik, “antolakuntza lanetan ibili gara buru belarri, gure herriko idazleari dagokion omenaldia-aitortza egin nahi baitiogu”. Urriaren 25etik 28ra egingo diote omenaldia, egitarau oparo baten bitartez.\nIdazlea eta bere obra\nEsan bezala, idazleari esker ona azaltzeaz gain, idazlearen obra ezagutarazi nahi dute. “Josebaren lan literario oparoa ezagutarazi nahi dugu, beldurrak uxatuz. Jende askorentzat Joseba idazle jasoa da eta agian ez da ausartzen bere lanetara hurbiltzen, berez jasoa da kalitate handiko lanak dituen idazlea delako, baina etiketa hori gainditu eta bere lana osotasunean ezagutzera eman nahi dugu”, antolatzaileek jakinarazi dutenez. “Bere obran, hain oparoa izanda, denetik baitauka, literatur genero ezberdinak landu baititu, hainbat hizkuntzetara itzulita ere badago… Danontzako moduko Joseba dago”.\nUrriaren 25etik 28ra antolatu dituzten ekitaldiekin, Iurretako Herri Bibliotekaren asmoa da “gure esku, etxe eta kaleak Josebaz zipriztintzea”.\nJardunaldietan zehar, Joseba Sarionandiaren lan bibliografikoarekin osatu duten erakusketa egongo da ikusgai. Era berean, egun horietan Josebarentzako liburua idazten joango dira. “Jendeak ekintza ezberdinetan zehar idatzi egin ahal izango dio, eta liburu hau Josebari helaraziko zaio”.\n“Hemen eta han” dokumentala\nUrriaren 28an larunbata, “Joseba Sarrionandia, hemen eta han” dokumentala eskainiko dute lehen aldiz. Iurretan egingo da emankizuna, Astondo aretoan, arratsaldeko 18:30ean. Ekitaldi honetan egingo zaio aitortza Iurretako idazleari.\nHauxe da Pello Salaberriak eta Peru Magdalenak zuzendu duten ikusentzunezkoaren trailerra:\n"Eskerrik asko Joseba\nInstalazio poetikoa: Joseba Sarrionandiaren esaldi eta poema zatiak Iurretako 20 puntu esanguratsutan ezarriko dira.\nUrriak 9 eta 16\n“Paperezko hegoak” 8-13 urteko haurrentzat irakurketa kluba:\n“Izeba Mariasunen ipuinak”.\n“Munduko zazpi herrialdetako ipuinak”.\nUrriak 24 asteartea\nHelduen irakurketa kluba: Hilda dago poesia? (Pamiela).\nUrriak 25 asteazkena\n“Idazlea zeu zara, irakurtzen duzulako” irakurketa publikoa.\n10:00 Maiztegi Herri Ikastetxeko L.H.-ko ikasleak.\n11:30 Juan Orobiogoitia Institutuko ikasleak.\nUrriak 26 osteguna\n18:30ean literatur berbaldia: “Joseba Sarrionandiaren ondarea”.\nHizlariak: Aitzpea Azkorbebeitia eta Jose Julian Bakedano. Kristina Mardarasen parte hartzea.\n19:00etan errezitaldia: “Tempo de exilio” Isaac Xubin eta gonbidatu berezia.\nUrriak 27 ostirala\n“Idazlea zeu zara, irakurtzen duzulako”, Dejabu Panpin Laborategia.\n17:00 6-7 urte.\n18:00 8-9 urte.\n“Izarrak marrazten”, Karrika taldea.\nNon: Ibarretxe Kultur-Etxea.\nSarrera gonbidapenarekin. Gonbidapenak jasotzeko:\nUrriak 16-18ra bitartean: erroldatutakoak (H.A.Z.-en).\nUrriak 19tik aurrera: ez erroldatuak Ibarretxe Kultur-Etxean.\nIbilaldi literarioa: “Josebaren lekuak” (Josebaren lagunak).\nHasiera: Aita San Migel plaza. Aldez aurretik izena-eman behar da:\n946812726 / biblioteka@iurreta.eus\nIurretako Udalak herriko elkarte eta eragileen laguntzaz antolaturiko ekitaldia Joseba Sarrionandiari bere lanaren aitortza egiteko. “Joseba Sarrionandia, hemen eta han” dokumentalaren estreinaldia.


Juanra Madariaga. Idazlea eta alpinista\n«Manaslu ametsa zen, ziklo bat ixteko sasoia zela ikusten nuelako agian»\nGailurrera iritsi gabe baina mendirako eta goi mendietarako grina bizi-bizirik itzuli da Madariaga udazkenean Manaslutik. Eskola zaharreko alpinista da, eskarmentu eta indar handikoa, eta ez du baztertzen berriro bueltatzea zortzimilako horretara.\n2018-12-18 / Unai Ugartemendia\nManaslun izan da aurten. Bost zortzimilako igoak zituen hara joan aurretik, baina oraingoan gailurrera iritsi gabe itzuli behar izan du. Euskal Herriko alpinisten artean maitatuenetakoa da bilbotarra. Idazten ere berezko gaitasuna du, eta sari asko irabazitakoa da.\nEtxean ez dut bereziki mendizalerik izan. Koadrilarekin Pagasarrira, Gorbeiara-eta joaten nintzen. Gogoan dut nola, halako batean, eskalatzaile batzuk ikusi genituen Atxarten. Harrituta gelditu ginen! Juventus mendi taldean sartu, eta, egun batean, bertan soka bat alokatzea otu zitzaigun. Labargorrira joan ginen, ideiarik eduki gabe. Eskerrak bikote bat aurkitu genuen eta haiek zuzendu gintuzten saio hartan. Han hasi zen arrokari diodan maitasuna.\nAlpeetarako lehen bidaia 18 urte betetzerako egin zenuen.\nGurasoei Pirinioetara nindoala esan, eta Alpeetara joan nintzen lagun batekin. Ordurako Pirinioetan saio batzuk eginak genituen, eta Mont Blancera [4.810 metro] igo behar genuela pentsatu genuen. 17 urte nituen. Alpeak deskubritzea izugarria izan zen niretzat.\nEta Perurako jauzia noiz egin zenuen?\n20 urterekin. Orduan hasi nintzen altuera eta materiala serioago hartzen. Altuerak benetan liluratuta uzten ninduen. Beti hurrengo mendian pentsatzen egoten nintzen.\nZazpimilakorik egin zenuen edo zuzenean zortzimilakoetra joan zinen?\nEz, ez, lehenik Aconcagua [6.962 metro] eta Indiako zazpimilakoak igo nituen, Satopanth [7.035 metro], bat aipatzearren, Himalaiara joan aurretik.\n1997an Everestera joan zinen, garai hartako espedizio handi haietako batekin. Zer izan zen Everest aurrez aurre ikustea?\nOso espedizio handia izan zen, tartean ziren Alberto Posada, Fernando Rubio, Guillermo Bañales, Javi Mugarra... Jende asko elkartu ginen beheko kanpalekuan. Lan handia egitea tokatu zitzaigun, baina gu ez ginen 7.200 metrotik pasatu. Hala ere, argi neukan noizbait igo behar nuela Everest.\nEverestek obsesio puntu bat sortzen al du?\nNiri ez, behintzat. Urte batzuetan mendirik altuenekin obsesionatu nintzen, baina ez bereziki Everestekin.\nZortzimilako batean hurrena eginiko saialdia, Broad Peaken (Karakorum, Himalaia, 8.035 metro), betiko sokalagunekin.\nSatopanth mendian Jaume Gibernau kataluniarra ezagutu nuen. Ordurako asko ibiltzen nintzen Jordi Estanyolekin, eta hirurok joatea erabaki genuen. Saio ustela izan zen hura, 7.400 metroan oso eguraldi okerra izan genuen. Oso oroitzapen politak ditut: hiru lagun, mendi erraldoi bat, dena bizkarrean eta inolako laguntzarik gabe. Oso indartsu ginen garai haietan, eta izugarrizko desnibelak igotzen genituen. Zorte txarra izan genuen.\nZer moduz moldatzen zinen altuerarekin?\nGaizki, beti buruko min handia izaten dut. 6.000 metroan hasten zait, baina egia da gero 7.000 metroan ondo sentitzen naizela berriro ere.\n2003an, zure lehen zortzimilakoa, Cho Oyu (8.201 metro).\nErrazena zelako aukeratu genuen. Juanito Oiarzabal ere han zegoen, hamalau zortzimilakoak bigarren aldiz igotzeko ahaleginetan. Tontorreko unea sekulakoa izan zen, gailurrean ordubete egin nuen bakar bakarrik. Askatasunaren eta bakearen arteko nahasketa bat sentitu nuen. Betirako gelditu zait buruan han sentitutakoa.\nBetiko ametsa bete zenuela sentitu al zenuen?\nBai, betiko ametsa zen. Modu naturalean garatutako ibilbidea izan da nirea. Egia da bazirudiela zortzimilakokekin amaitzen zela dena, baina gehiegi gustatu zitzaidan. Zera pentsatu nuen: «Uf, honek beste magia bat dauka!».\nGailurrean Juanito Oiarzabali emandako besarkada ere ez omen zaizu ahaztuko.\nEz, ez. Ez zen batere ondo iritsi gailurrera. Bigarren igoera zuen bi hilabetean, eta motxila ere nik jaitsi nion.\nHiru urte pasatu ziren berriro ere itzuli zinen arte. Zergatik itxaron zenuen hainbeste?\nOso pisutsua izaten da espedizioak antolatzea. Dirua ere behar da. Ametsetik errealitatera doan ibilbidea oso luzea izaten da.\nEz zinen igo gailurrera. Hori porrota izaten al zen zuretzat orduan?\nNiretzako ahalegin itzela izaten zen horrelako espedizioak antolatzea eta hara joatea, diruarengatik gehienbat. Urtea beti aurrezten pasatzen genuen, hurrengo espedizioan pentsatzen. Noizbait udaletxean proiekturen bat aurkeztu eta zerbait ematen ziguten, baina orokorrean gure kontu izaten zen dena, eta halakoetan ez lortzea...\n2007ko Broad Peakek balio izan al zizun aurreko urteko arantza ateratzeko?\nBai, bakeak egin nituen neure buruarekin. Espedizio horretarako diru pixka bat eman ziguten eta ilusio berezia nuen Broad Peakerako. Jaumek ezin zuen etorri eta une batean bakarrik nengoen. Halako batean, Koke Lasaren deia jaso nuen, haiekin joateko gonbitearekin. Oso indartsu ibili ginen espedizio guztian zehar, haiek bai garaiak!\nSasoiko egonda, askoz gehiago gozatzen dira horrelako erronkak.\nBai. Gorputzak izugarrizko astindua hartzen du horrelako espedizioetan. Benetako gozamena da oso ondo egoten garenean.\nBroad Peaketik jaisterako, Everesti buruz pentsatzen hasi zinen berriro.\nOrdurako ibilbide pixka bat egina nuen. Everesten gipuzkoarrak egonak ziren ordurako, arabarrak ere bai Juanitorekin, Robert Larrandaburu ere bai Iparraldetik, nafarrak ere bai... Bizkaitar gutxi eta oxigenoa erabilita, eta hortik heldu genion ideiari. Lehenengo bizkaitarrak izan nahi genuen oxigenorik gabe igotzen. Hala ere, garbi neukan espedizio txikia izango ginela, Jordi Estanyol eta biok. Azkenean, beste espedizio komertzial batean murgildu ginen. Dirutza kostatzen zen espedizioa.\nGailurrera iritsi zineten, baina oxigenoa erabilita.\nUrte hartan Txinako Olinpiar Jokoak jokatzekoak ziren. Guk iparretik igo nahi genuen, Tibetetik, baina Txinako Gobernuak muga itxi zuen olinpiar sua Everesteko gailurrera igotzeko. Tibeten aldeko aldarrikapenak saihestu nahi zituen. Guztiok Nepalera joan behar izan genuen. Sei edo zazpi alpinista ginen oxigenorik gabe saiatu nahi genuenak, baina ez saiatzeko gomendatu ziguten. Ordurako hasiak ziren, gutxinaka bazen ere, Everesteko gailurrerako pilaketak. Egun hartan 75 pertsonak egin genuen gailurra. Tontorrerako azken metroak oso luzeak egin zitzaizkidan. Jaitsiera ere oso gogorra izan zen. Jordi Estanyol soka laguna oso nekatuta iritsi zen. Hitz egiten nion eta ez zidan erantzuten, edemaren bat-edo bazuela konturatu nintzen. Argi neukan bera gabe ez nintzela jaitsiko. Sentsazio gazi-gozoa izan zen hura.\nLagunen bat galtzea izaten da espedizioetako alderik txarrena. Zuk ez duzu inor galdu zure espedizioetan. Hori izan da zuretzat beldurrik handiena, lagunak galtzea?\nGazteagoak ginenean agian ez, baina orain bai. Lagunekin joaten naizenean, askotan pentsatzen dut. Lagunik ez dut galdu, baina gertuko asko bai. Lhotsen geundenean, Juanjo Garra hil zen Dhaulagirin. Oso lagun handia zen eta espedizio hartara berarekin joateko gonbitea ere egina zidan. Ordurako hitza emana nien Jose Carlos Tamayori eta Alex Txikoni, Lhotsera eta Nuptsera joateko. Espedizio horretan ezagutu nuen Alexei Bolotov errusiarra ere, eta egun gutxira bizia galdu zuen Everesteko eginahalean. Espedizio hura bertan behera uztekotan egon ginen.\nEdurne Pasabanen azken zortzimilakoan ere gailurrean topo egin zenuten, Shisha Pangman (8.013 metro), 2010ean. Historiara pasatu zen Pasaban.\nIzugarria izan zen. Gogoan dut nola negar egiten zuen gailurrean. Dena ondo atera zitzaigun, nahiz eta oso eguraldi txarra izan espedizioan zehar. Nik argi neukan Edurne gailurreruntz irteten zenean, ni berarekin aterako nintzela, eta hala esan nion. Berak zuen esperientzia gehien, eta uste dut berari esker iritsi ginela. Alex Txikon ere bertan zen.\nUrte askoan ez zinen Himalaiara itzuli. Zergatik?\nGehienetan bezala, diru kontuak tarteko. Familia daukat, bi seme-alaba... Proiektu bat dut familiarekin eta hori ere elikatu beharra dut. Pasio pribatua da zortzimilakoena, baina oso pasio garestia. Urte askotan dirua lortzeko zailtasun handiak izan genituen.\n55 urterekin, aurten itzuli zara berriro Manaslura (8.156 metro). Nolatan?\nPasioa dudalako oraindik ere. Pasio bera sentitzen dut igandetan Otxandioko basoetatik paseatzen gailur txiki batera iristeko, zein Valdegovian [Araba] eskalatzen, Pirinioetan eskiatzen edo espedizio handi batean.\nNola sentitu zara hainbeste urte eta gero?\nIaz ere Manaslun izan nintzen udaberrian. Oso baldintza propioak ditu eguraldiak, eta orain ulertzen dut zergatik joaten den hain jende gutxi udaberrian. Iaz egunero elurra egin zuen eta ez ginen bigarren kanpalekura ere iritsi. Aurten udazkenean joan gara.\nZer falta izan zaizue gailurrera iristeko?\nAgian zorte on apur bat. Dena primeran joan da. Bi alpinista handirekin joan naiz, Julen Errandonearekin eta Alberto Urtasunekin, eskarmentu handikoak biak ere. Haiei esker jaitsi ginen. Gailurra egiteko unean oso argi neukan egingo genuela, baina badirudi nik kontrolatzen ez nuen zerbait gertatzen hasi zitzaidala, eta biek jaisteko hautua egin zuten. Ni ez nintzen jabetzen nola nengoen. Amets handia zen niretzat, agian ziklo bat ixteko garaia zela ikusten nuelako. Baina ez zen posible izan.\nArantzarekin itzuli al zara?\nBai, frustrazio eta amorrazio pixka batekin. Beste irakurketa bat egin nahi dut, itzuli naizela. Hala ere, oso ondartsu ikusi dut nire burua: oxigenoarekin zihoan jende asko aurreratu genuen eta oso denbora onak egin ditugu.\nGarrantzitsua izaten da atzera egiten jakitea.\nBai, zalantzarik gabe. Uste dut alpinistok hori onartzen jakin behar dugula.\nAzken espedizio honetan gauza harrigarriak ikustea tokatu zaizu.\nAzken 20 urteetan gauzak asko aldatu direla konturatu naiz. Manaslun, beheko kanpalekuan, tokatu zait ikustea jendeari kranpoiak nola jantzi behar diren irakasten ari zitzaizkiola, jumarra nola pasa behar den... Jende asko ikusi dut mendian ibiltzeko inolako gaitasunik ez zuena. Pertsona bakoitzeko bi xerpa zeramatzaten, nahi adina oxigeno... Baina dirutza bat ordaindu dute, eta xerpek esaten diete lasai egoteko, igoko dituztela. Egoera horrela dago Nepalen. Dena diruaren mende gelditzen ari da.\nMendian arrisku handiak hartutakoa al zara?\nBatzuetan iruditzen zaigu une batzuetan arriskatzen ari garela, baina inor ez da arriskuaren bila joaten. Egia da beldurra gustatzen zaigula, baina beti kontrolpean izaten saiatzen gara.\nZuk esana da sufrimenduak eta oxigeno faltak motibatzen zaituztela. Zenbaietaraino?\nBai, gustatzen zait sufritzea. Eskola zaharrekoa naiz. Entrenamenduetan beti dena ematen dut, bai korrika, bai bizikletan... Mendian orduak eta orduak egin ditzaket sufritzen. Gaitasuna dut sufrimendurako. Oraindik ere, askotan, Cho Oyuko gailurrean nagoela iruditzen zait, nire lehen zortzimilako hartan.\nEz dakit oraindik. Jendea gauzak proposatzen ari zait 2020rako. Agian berriro ere Manaslura joango naiz, udazkenean joateko zortzimilako ederra da. Zergatik ez berriro itzuli? Nanga Parbat ere begiz jota dut, baita Manaslu ere...


RESPIRA “Aire berriak hiri jasangarri, osasungarri eta seguru baterako”\nLIFE+RESPIRA proiektuaren osagarri den proposamen hezitzaile bat, ikerketa zientifikoa ikastetxeetara hurbildu nahi duena; horrela, arlo horretan erabiltzen diren lan-metodoetan hartuko dute parte ikasleek, eta inplikatu eginen dira hiria eraldatzeko dinamika sortzaile batean, zeinak joan-etorri aktiboak eta ez-kutsagarriak (oinez eta bizikletaz) bultzatzen lagunduko baitu.\nHiriko airearen kalitatearen garrantziari buruzko sentsibilizazioa bultzatzen lagundu nahi du programak, baita mugikortasun jasangarria eta osasungarria sustatzen ere; horretarako, Iruñerriko Mankomunitatearekin egindako elkarlana, haren ingurumen-programa (Mancoeduca), Hezkuntza Departamentuaren babesa eta ikastetxeen inplikazioa ditu baliabide.\nBestelako xedeak ere baditu programak, hala nola ikasleengan gizarte- eta herritartasun-gaitasunak txertatzea, haiek hiri-jasangarritasunari buruzko gogoeta egitera gonbidatzea, bai eta hiria eraldatzeko proposamenak sortzera eta aldaketaren eragile bihurtzera ere, haiek berek sentsibilizazio-kanpainak garatuz..\nBehera kargatu proiektu hezitzailearen laburpena\nNOLA EMAN IZENA ETA NOLA PARTE HARTU?\nEpeak: Egokitzat jotzen denean garatu ahal izanen da proiektua ikastetxeetan, azarotik apirilera bitarte. Laguntza jasotzeko eta beste ikastetxe batzuekin sareko lana egiteko, izena emateko epea zabalik dago urriaren 13ra arte, osteguna (azken eguna ILZk antolatutako ikastaroan izena emateko; parte hartzen duten ikastetxeetako irakasleentzat da ikastaroa, prestaketa lantzeko eta lan komuna egiteko esparru gisa).\nBaldintzak: Gutxienez irakasle batek izena ematea aipatutako ikastaro horretan.\nBehera kargatu ILZk antolatutako ikastaroaren deialdia\nIzena eman Irakasleen Prestakuntzarako webgunearen bidez\nMANCOEDUCAREKIN ELKARLANEAN EGITEN DIREN JARDUERAK\nIruñerriko Mankomunitatearen ingurumen-programa hezitzailea.\nTeknika eta Hezkuntzaren arloko laguntzaz gain, zenbait jarduera programatu dira elkarlanean, ikasleei eta familiei zuzendutakoak. Lehen hiruhilekotik aurrera, programa erakusten duten hitzaldiak eskaintzen dira nagusientzat (DBHko 4. maila, Batxilergoa, LH-ko erdiko maila eta guraso-elkarteak ere bai). Urtarriletik aurrera, Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailei eta DBHko mailei zuzendutako lantegiak ere eskatzen ahalko dira. Ikastetxeek jarduera puntual gisa balia ditzakete lantegi horiek, edo, bestela, RESPIRA “Aire berriak hiri jasangarri, osasungarri eta seguru baterako” proiektuaren programazio didaktikoan integratuta garatzen ahalko dira.\nMankomunitatearen albistea, 2016ko Mugikortasunari buruzko Europako Asteari buruz\nBerritasunak Mancoeduca jardueretan\nDBHko 4. mailari, Batxilergoari eta LHko erdiko mailari zuzendutako hitzaldia.


Baketik-en ikastaro edo hitzaldiren batean egon den edonork ziur behin eta berriz entzun digula “mugatuak garen” kontu hori: inperfektuak, iragankorrak garela; min ematen diogula elkarri; zahartu eta hiltzen garela; ez daukagula egia osoa; galdera gehienen erantzunik ez dugula… Begien bistakoa dena, alegia, baina uste baino gehiagotan ahazten duguna.\nGure mugez ez jabetzearen adibide garbi bat dugu ordezkari politiko askoren adierazpen publikoetan. Politikariekiko desengainua zabalduta dagoen aro honetan, herritarrok urruti ikusten omen ditugu ordezkariak, gugandik deskonektatuta. Akaso umiltasun falta hori izan daiteke arrazoietako bat. Izan ere, euren komunikatzeko erak behatuz, izaera mugagabea adierazteko joera hori ikus dezakegu: arazo guztien soluzioa izango balute bezala jokatzen dute hautagaiek; irabazle itxura ematen dute, “presidente naizenean” bezalako baieztapenekin; herritarren behar eta desio guztiak ezagutzen dituztela adierazten dute, “herritarrentzat onena hau da” bezalako baieztapenekin… etabar. Etorkizuna iragarri eta susmo eta iritziak egia objektibo bezala tratatzeko jarrerak nonahi daude, salbuespenak salbuespen.\nErrealitatea zera da: ez daukate arazo guztien soluziorik, soluzio horiek bilatzeko borondatea baizik, izatekotan; egin dezaketena mugatua da, instituzioak pertsonak bezain mugatuak direlako; ez dakite irabaziko duten ala ez, eta zilegi da hala adieraztea (“irabazten badut”, “irabazten dudanean” beharrean); herritar bakoitzak eta guztiek zehazki zer nahi duten jakiterik ez dago, bozkak ez baitatoz ohar eta azalpenez josita. Zerrenda luzeago bat egin genezake, baina kontua da konturatzea mugak onartzea eta adieraztea ondo dagoela. Are gehiago, beharrezkoa dela.\nEz ditugu jainko orojakileak behar instituzioetan: pertsonak behar ditugu. Beren izaera mugatua eta sormen infinituarekin, gainontzeko gizalaba eta gizaseme guztiok bezala. Ez dakitenean ez dakitela esaten dutenak, hobetzen jarraitzeko.


John Surtees - Wikipedia, entziklopedia askea.\nTatsfield (en) , 1934ko otsailaren 11\nSt George's Hospital (en) , 2017ko martxoaren 10a (83 urte)\nHenry Surtees (en)\n1 Formulako gidaria, motoziklista eta sporting director (en)\nRacing Steps Foundation (en)\nBritainiar Inperioko Ordenaren ofiziala (2008ko ekainaren 14a)\nBritainiar Inperioko Ordenaren komendadorea (2015eko abenduaren 31)\nBBC Sports Personality of the Year Award (1959)\nBritainiar Inperioko Ordenaren kidea (1961eko ekainaren 10a)\nMotoGP Hall of Fame (2003)\nJohn Surtees (Tatsfield, Kent, Ingalaterra, 1934ko otsailaren 11 - Londres, 2017ko martxoaren 10a) pilotua izan zen. Automobilismoko eta motoziklismoko munduko txapeldun izatera iritsi den historiako pilotu bakarra da.\nJohn Surtees gaur egungo argazki batean (Dunsfold, 2012).\n1950 ondorengo urteetan, sidekar-probetan parte hartzen hasi zen. 1956an, MV Agusta etxeak kontratatu zuen, eta urte hartan bertan Man uharteko Tourist Trophy ospetsua eta 500 cm3-koko Munduko Motoziklismo Txapelketa irabazi zituen. 1957an bigarren atera ondoren, 1958, 1959 eta 1960an berriro irabazi zuen Munduko Txapelketa, 500 cm3-koko probetan ez ezik baita 350 cm3-kokoetan ere. Guztira 38 sari handi irabazi zituen (hogeita hiru 500 cm3-koko probetan eta hamabost 350ekotan).\n1960an, motoziklismoa utzita, 1 Formulako probetan parte hartzen hasi zen. Lotus taldearekin egin zuen debuta, eta Ferrari taldean aritu zen gero. Azkeneko talde horrekin munduko txapeldun atera zen 1964an. Bi urte geroago, bigarren geratu zen, Jack Brabhamen atzetik. 1969an, BRM taldeak kontratatu zuen, baina bere taldea sortu zuen berehala. 1972an utzi zituen lasterketak, automobilismoan guztira sei sari handi irabazi ondoren.\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: John Surtees\n1 Formulako munduko txapeldunak\n(1950) Giuseppe Farina • (1951) Juan Manuel Fangio • (1952–53) Alberto Ascari • (1954,55,56,57) Juan Manuel Fangio • (1958) Mike Hawthorn • (1959–60) Jack Brabham • (1961) Phil Hill • (1962) Graham Hill • (1963) Jim Clark • (1964) John Surtees • (1965) Jim Clark • (1966) Jack Brabham • (1967) Denny Hulme • (1968) Graham Hill • (1969) Jackie Stewart • (1970) Jochen Rindt • (1971) Jackie Stewart • (1972) Emerson Fittipaldi • (1973) Jackie Stewart • (1974) Emerson Fittipaldi • (1975) Niki Lauda • (1976) James Hunt • (1977) Niki Lauda • (1978) Mario Andretti • (1979) Jody Scheckter • (1980) Alan Jones • (1981) Nelson Piquet • (1982) Keke Rosberg • (1983) Nelson Piquet • (1984) Niki Lauda • (1985–86) Alain Prost • (1987) Nelson Piquet • (1988) Ayrton Senna • (1989) Alain Prost • (1990–91) Ayrton Senna • (1992) Nigel Mansell • (1993) Alain Prost • (1994–95) Michael Schumacher • (1996) Damon Hill • (1997) Jacques Villeneuve • (1998–99) Mika Häkkinen • (2000,01,02,03,04) Michael Schumacher • (2005–06) Fernando Alonso • (2007) Kimi Räikkönen • (2008) Lewis Hamilton • (2009) Jenson Button • (2010, 11, 12, 13) Sebastian Vettel • (2014-15) Lewis Hamilton • (2016) Nico Rosberg • (2017-18) Lewis Hamilton\nMultimedia: John Surtees\nErresuma Batuko motoziklistak\nIngalaterrako 1 Formulako gidariak\nOrriaren azken aldaketa: 23 ekaina 2021, 08:15.


'Carneros' - Kulturklik\nEuskal Herrian, historian zehar, herri-kiroletan hainbat modalitate egon izan dira. Horietako asko gaur egun ere egiten dira eta herria harro dago, esate baterako: harri-jasotzea, enbor-mozketa, idi-probak, etab. Hala ere, beste modalitate batzuk, ahari-topeka, esaterako, debekatuta egon arren, egiten jarraitzen dituzte.\nEuskaldunek, borrokarako eta txapelketetarako duten afizioak bultzatuta, ahariek borrokarako duten sena aprobetxatu dute, eta horrelakoekin apustuak antolatu dituzte.\nBorroka honetan datza: ahariek euren adarrekin topekadak ematen dizkiote elkarri aurrez aurre, bietako batek galtzen duen arte. Elkar jotzeko senak bultzatuta, behin eta berriro kolpeak ematen dituzte, korrika egitean hartutako indarra erabilita, baita atzeko hankekin hasieran hartutako bultzadaz baliatuta ere. Ikusleek apustuak egiten dituzte bai ahari irabazlea iragartzeko baita horrek irabazteko beharko duen topekada-kopurua asmatzeko ere. Ahariak ez balira aurrez aurre jarriko, abeltzainek egin beharko lukete lan hori; eta aharietako bat prest egongo ez balitz, ezingo lituzkete aurrez aurre jarri, hau da, ez dute aurkariaren gutxiagotasuna aprobetxatutako.\nZer gertatuko litzateke gutarikoren bat bat-batean ahari bihurtuko balitz, eta inguruan buru-belarri apustua egiten dabiltzan guztien begiradak sentituko balitu?\nIdeia eta zuzendaria: Natalia Monge\nInterpreteak: Pilar Andrés, Eneko Balerdi\nMusika originala: Marc Cano\nKonpainia: Organik Dantza\nKontaktua: Natalia Monge\nTelefonoa: +(34)627937875 / Helbide elektronikoa: info@organik.com.es / portal71@portal71.com\nIturria: Organik Dantza


The real thing agintzen zuen turismo agentziaren lemari men eginez, Etoshako parkearen bihotzera sartu ondotik utzi egin dituzte land roverrak eta karbono dioxidoaren erru zama. Zamaketarien laguntzarekin jarraitu dute oinez. Hamar kideko espedizioa banan-banan eta lerro-lerro ari da behiala laku izan zen lautada zabaleko kare-bidea zeharkatzen. Salbuespen bakarra dago: Roman Miguelezek alboan darama beti Kabali Simalindu, biko bilakatzen da harekin banako inurri errenkada.\n— Kabali, ura.\nHernando Cabrera sendagilea da Roman Miguelezi orpotik jarraitzen diona. Berrogeita bost minuturo geldialdia egiten dute hari pultsua eta taupadak hartzeko.\n— Atseden apur bat hartzea komeni zaizu, Roman.\nSandia erraldoiak aldean eraman eta atsedenaldietan matxeteaz haiei puska kentzea da zazpi namibiarretako baten zeregin bakarra. Haren izenik ez dakite gizon zuriek, zereginak ematen diolako haien begietara daukan bereizgarri bakarra: sandien gizona. Roman Miguelez, Kabali Simalindu gida eta Hernando Cabrera sendagileaz gain, atzean geratu da Romanen adiskide min Noel Elorriaga ere; gainerakoengandik aparte antzean ari da laukotea atseden hartzen. Alferrik galdetuko dugu zergatik den zurbila gero eta zurbilago eta kixkalia gero eta kixkaliago, ez da ezer behartua edo bihurria, bakoitzak badaki zein den bere lekua, ia-ia genetikotzat har litekeen sen inplizitu batek agintzen du mugimenduetan eta ibilbidean. Afrikarrak eguzkitan, itzalean europarrak. Namibiarrak zutik, eserita zuriak. Esan liteke batzuetan bi espezie ezberdin bezala hurbiltzen direla elkarrengana, hasieran mesfidantza lirudikeen jakin-minez, talde bien arteko anaitasuna hipotesien maila lausoan burutan erabili ondoren ezinezkotzat baztertzen duenak legez. Kabali Simalindu gida da pribilegiatu bakarra, zubi-gizona, bi munduak senidetzera deitutako gazte adeitsua. Miguelezek ez daki Kabali izena duen eta Simalindu deitura, edo alderantziz ote den. Axola ere gutxi, egia esan. Berdin batean erabiltzen ditu biak land roverreko kanbio-palanka gaizki sartu eta ibilgailuari nahi gabe atzerantz ez eragiteko nola egin erakutsi dionetik, noiz bata noiz bestea, Kabali eta Simalindu, Simalindu eta Kabali, bitik batean hanka ez sartzea ehiza-gida belxkoarekiko aski deferentzia delakoan. “Konfiantza gehiegi hartzea ere ez duk komeni, martxatrasa erakutsi besterik ez zidak egin”.\n— Asko falta da, Simalindu?\nArrantzak zerikusi gehiago dauka fedearekin, ikusten ez dituzun gauzekin, zain egotearekin. Errekako arrantzaleak, kasu, ameslariak dira, konfiantza itsua dute amuko ezdeusetan, sinesmena eskulanaren erlijioan, fedea buztinean eta zizareetan. Ehiza beste gauza bat da, lehia eta arerio hitzak premiazko bihurtzen diren eremua —ez da halako hitzik batere arrantzan—. Pisuz eta indarrez gainditzen zaituen piztia bat menpean hartzeak, norbere neurri sinbolikoa handitzeko ez bada, norbere gizontasunaren soslaia azpimarratu eta berresteko behintzat balioko duelakoan. Arrantzaleak hari meheekin korapilo txikiak egiten daki, ilusionista hatzak izan ohi ditu, jostunarenak. Ehiztaria errementariagoa da, hatz erakuslea baliatzen du beste ezer baino gehiago, hatz oro bihurtzen zaio erakusle, buru eta gogo ere barne, gorputz osoa bektore, eta estutuz gero, testosterona makulu, begi-ninia balizko eiakulazio gardenaren diana ispilatu. Pultsu ona, hori bai, arrantzale zein ehiztari, biek behar dute.\nKabali Simalindu, afrikarretan izenaren pribilegioa duen bakarrak, ezetz esan du. Ez dela asko falta. Baina ordurako eskarmentua hartuta daude Miguelez eta bere lagunak afrikarren distantzia eta denbora neurtzeko moduarekin.\n— Only few, only a too much few.\nIrribarrea ezpainetatik ezin kenduta, ingelesez esan diena itzuli die Hernando Cabrera sendagileak besteei: “Gutxi, larregi gutxi”. “Larregi gutxi” haren zirtoa ibili dute geroztik gizon zuriek tarte batez, eta haren aldagai ezberdinak asmatuz olgatu dira, “gertuegiagotzen ari gaituk”, “ikaragarri pixartxo bat” edo “puska txikaragarria falta duk”, ateraldi gehienek bezala denbora azkarrago pasatzeko balio izan dutenak.\n— Pultsua begiratzeko unea, Roman.\nAdministrazio kontseiluak ezarri dio taupaden mendizerrak begiratzeko betebeharra, joaten utziko ziotela, baina sendagilea alboan beti, bypass hirukoitza egin ziotenez geroztik ez dira-eta fidatzen, diru asko gal dezakete haren buruzagitzarik gabe. Indiako faktoria itxi zutenetik ez dago oso garbi berdimentsionatze estrategia “odol isurketa larregirik gabe” berak ez beste inork gauzatu ahal izango duen; ez dira garairik onenak kooperatibarentzat. Batek daki. Fede kontua baino ez da hori ere, agian, arrantza bezala. Termotik te izoztua edaten ari direla, Noel Elorriagak atera du gaia:\n— Ez duk izorratzeagatik, Roman, baina hasieratik esan nian nik Indiakoa akats bat zela. Produktua nola egin ikasi nahi zitean, gero haiek fabrikatzen hasteko. Etekinaren ehuneko zortziarekin bakarrik konformatuko zirela uste huen benetan, ala? Know how guztia utzi zenuten haien esku. Eta trukean, zer? Galerak eta desinbertsioaren nekea. Erritmo kontua duk: polikiago egin behar dituk gauzak.\n— Laneko konturik ez orain, Noel. Gozatzera etorri gaituk hona.\nBiek dakite ez dela guztiz egia. Romanek badu oraindik Noelek iritzia aldatuko duen esperantza. Hernando Cabrerak Roman Miguelezen bihotza bere taupadetan dagoela ziurtatu bezain pronto agindu die Kabali Simalinduk isiltzeko.\n— Quiet know!\nAginduak jasotzera ohituta ez dauden gizonak atezuan jarri eta otzan-otzan obeditu diote. Kabali Simalindu harritu egin da bere isiltasun eskaerak sortu duen berehalako erantzunarekin. Une horretatik aurrera ahalmen hori gehiago erabili beharko lukeela otu zaio, gustatu zaio lipar azkar batez gizon zuriak peko eta esaneko izatea. Obeditu hutsa baino gehiago egin baitiote: eskatutako isiltasunaz gain, erabateko paralisia oparitu diote zamaketarien buruari. Zirkinik egin gabe geratu dira, arnasa hartzera ausartu gabe apenas. Sandien gizona matxetea daraman bakarra ez denez, Kabali Simalinduk sasi gune bat seinalatu du berearekin.\nHasieran ez dituzte ikusi. Gero bai. Lo daude, lasai ederrean.\nHegazti eta erbiekin ez zen posible izaten, baina animalia handiagoekin arau sakratu bat zeukan Roman Miguelezek: piztiarekin begirada bat trukatu beharra lehenbizi, hura hil aurretik. Begirada hark ahalmentzen zuen haren iritziz hurrengo pausoa, tiroa, piztia basatia piztia zibilizatuaren eskuetara modu duin eta zilegian pasatzea. Heriotza noble baten aukera ematea zen kontua, barkamen edo errukizko begirada hartan iheserako edo erasorako lipartxoa ematea, egiaz hark heriotza saihesteko zeukan zirrikitua oso estua izan arren. Eye contact, esango zukeen Cabrera mediku anglofiloak. Jarduteko modu horrek asko zailtzen zuen kontua Romanentzat, jakina, baina nola zintzilikatu horman artean bizirik zela sekula harekin begiradarik gurutzatu ez zenuen animalia baten burua? Ez, hori ez. Inolaz ez. Begiak atera eta gezurrezkoak ipiniko zizkion gero taxidermistak, hainbeste bazekien Romanek: ez zen tamalez piztiaren begirada hura betikotzeko modurik izaten inoiz; zerrautsa, egunkari paperak eta nakar-kristalak baino ez zeuden disekatutako animalien azal-zakuaren baitan, baina hala ere. Romanek begirada bere oroitzapenetan betirako iltzaturik gordetzea zen kontua, gero jasangarria izan zedin disekatutako piztiaren betiereko so itsua.\n— Probatu nahi duk hik, Noel?\n— Lehenbizikoa duk, hiri uzten diat. Hi haiz profesionala.\nEz dute, ordea, gehiago inguratzerik izan: norbaitek adar bat zapaldu eta lo ziruditenak ziztuan ezkutatu dira, harrigarriro modu zaluan.\n— Eme bat zen. Bi kumerekin.\n— Sentitzen dut... Nahi gabe izan da.\nHernando Cabrera taupada-zaina izan da kulpantea, adarra kraskarazi duena, hark jaso ditu Roman eta Noel ehiztarien behako gaitzesleak eta afrikarren errukizko soak. Talde biek ulertu dute gertatu denaren pisua eta garrantzia, nork bere erara. Cabrera sendagilearen lehen safaria da izatez, ez dago ohituta lehoien atzetik ibiltzen, eta gertatzen zen lehen aldia ez balitz, nahita egin duela pentsatuko zuen, beharbada, Romanek, fusila hari eskaini bai baina hartu ez duen bakarra medikua izan denez gero. “Ni ez nago hemen inor akabatzeko, zu akaba ez zaitezen baizik”, entzun beharrik gabe ere badakite begiek entzuten, bai behintzat Romanen begiek, piztiei so egitera ohituak.\nKanpamentua landatu dute elorri zuri sakabanatuen artean. Laku erraldoia izan zen lautadak, hainbeste urteren ondoren ere, ez du bere edukiontzi idorraren izaera galdu. Baina ehiztariena da orain txanda. Utikan, jolasak. Ez lakurik, ez arrantzarik.\nIzarren pean afaldu dute. Hainbeste daude, nekeza baita konstelazioak bereiztea. Beste bat eta bestelakoa da, guztiz, zeru hura. Sortatik jokorako banatu zaizkigun karta sastarrak baino gehiago daudela iradokitzen duen zeru askatzaile horietakoa. Samurra dago afrikarrek prestatutako okela.\n— Zer da, Kabali?\n— Meat, good.\n“Okela, ona”. Hernando Cabrera saiatu da Kabaliren hitz ez-nahi-bezain-zehatzen itzulpen jolastiarekin lagunen kopetilunak apur bat alaitzen, “arragia, emea ez den okela, alegia”, baina oraingoan ez da arestiko estrategia eraginkor suertatu.\n— Hori adina ingeles bazakiagu, Cabrera.\nHernando Cabrera adar-zapaltzaile damutuaren ondotik Kabali Simalindu ere lotara erretiratu denean bakarrik berreskuratu dituzte hitz jokoak eta barreak Romanek eta Noelek, “okelegia ona izateko”, “on samarregia okela izateko”, edo “zer okela izango duk ba? Okelelea!”, gidaren lepotik trufatuz. Pipa piztu du gero Romanek, kardiologoak erretzea debekatu dion arren, izarren abaroak kontinenteen arteko kezko pangea hura merezi duelakoan. Bakanetan, baina gertatzen da: piezek bat egiten dutela sentitzen duzu. “Orain ala sekula ez”, pentsatu du agian pipatzaileak. Zeharka eta tentuz hasi da gaira hurbiltzen.\n— Piztiak nola begiratzen duen. Ez begiekin derrigor. Errinozero beltzak, adibidez, ahoarekin so egiten dik eta kopetako zimurrekin. Zailena huraxe izan duk orain artekoetan, badakik? Baina gauza zailak ere batzuetan ondo ateratzen dituk.\nNoelek ez dio hariari heldu. Erretzen jarraitu du Romanek, ketan den esnebideari so.\n— Izatez, beltza esaten ziotek. Baina ez duk hain beltza errinozero hori.\nZirkinik ere ez, begiak ñarrotze soil bat, asko jota.\n— Jendearekin ere gertatzen zaidak batzuetan, begirada begietan ez beste nonbait dutela sentitzea, aurpegiko gihar batekin edo kokotsarekin so egiten didatela, hiri ez?\n— Bazakiat nondik jo nahi duan. Baina erabakia hartuta zagok, Roman. Sentitzen diat.\nMendian esnatu den edonork badaki hori. Erre usainak ez duela hainbesteko enbarazurik egiten egunsentiko aire freskoarekin batera datorrenean. Bezperan okela erretzeko egindako suaren errautsek azpimarratu egiten dute naturaren distira, oxigenoak biriketara dakarren mesedea, erregaitzat erabili zen zedroaren usainak gain hartzen dio bere kixkaliari. Bart izarren esne parrastadak bezala, naturak gaindiezin aurkezten du bere burua egunsentian. Hala sentitu dute gizon zuriek, sekula ikusi gabeko urdin hark gain hartzen diola beste edozeri. Txiki sentitu dira txiki. Txiki eta ezdeus.\n— Koberturarik ez dago hemen, ezta?\nHernan Cabrerari luzea egiten ari zaio asteburua. Asteburua baita. Ezin bestela izan. Halaxe aukeratu zituzten abuztuko larunbat eta igande bat, Romanentzat urte osoan mugikorrik gabe ibiltzea posible zen egun bakarrak. Romani ez bezala, ordea, inkomunikazioaren luxua sufrikario zaio sendagileari. Gupida sortzen die orain arestian ehiza uxatu dien medikuak.\n— Hago lasai, gizona, bihar hiriburuan izango gaituk berriz.\nKabali makurtzen denean ez dago jakiterik antzerkia egiten ari den —the real thing—, edo benetan antilope baten gorotza usaintzera ote doan, antilope bat den lekuan lehoia ere urrun ez dabilela ziurtatu eta espedizioa arrasto egokiaren atzetik jartzeko. Fidatu egin behar. Fedea izan behar Kabali Simalindurengan, nahiz eta horrek —fede premia horrek— arrantzaleago bihurtzen dituen ehiztari baino, jostunago errementari baino.\n— Honen ondoren elefantea baizik ez zaidak faltako. Ez nauk hilko, behin bederen, haren begirada sentitu gabe. Aire konpainia aldatu beharko diagu, hori duk txarrena: Lufthansak ere uko egingo ziok datorren hiletik aurrera animalia buruak garraiatzeari.\nZuzentasun politikoaren ageriko eta alboko kalteez aritu dira Noel eta Roman, genero berdintasunaren aldeko lege berriak ekarri dizkien buruhausteez. Eta, azkenean, aurrez aurre, bezperan guztiz aletzera ausartu ez ziren gaira hurbiltzen joan dira.\n— Eta esan, Roman, zenbat lanpostu galduko dituzue bidean?\n— Zuek eman ez diguzuen kreditua medio, esan nahi duzu?\nAdiskideak dira, baina batak ez du bestea kentzen. Urteak ziren arren Romanek Noel ehizara gonbidatzen zuela, aurten onartu behar izan du gonbita, hain zuzen, zorra ordaintzeko kreditua emateari uko egin dioten urte berean. Hegazkin txartelak enkargatu zituenean Noelek mailegua errefusatuko zietela ba ote zekien edo ez, hori darabil burutan Roman Miguelezek. Ez dio lagunaren erantzunari itxaron:\n— Korporazioko parte da zuen aurrezki kutxa. Gure diruarekin eraiki zenuten. Mailegua emateko derrigortasun morala daukazue.\n— Derrigortasun morala? Korporazioko kide izateagatik? Nork bere negozioaren alde egin behar dik, Roman, ongi dakik hori. Ala korporazioko bidaia agentziaren zerbitzuak baliatzen dituzue zuek Indiara bidaiatzeko? Ez, horixe: kanpoko enpresa bat, merkeago ateratzen zaizuelako. Ez al da hala?\n— Ez duk gauza bera.\n— A, ez? Aspaldi utzi genian elkartasuna aldarean, motel.\n— Birfinantziazio plan bat aurkeztu diagu. Herorrek aipatu huen atzo. Erritmoa adostea duk giltza.\n— Birfinantziazioa. Jakina. Hori duk hitza. Zenbatgarrena bost urtean?\n— Hori ez duk kontua...\n— Bai, Roman. Baduk kontua. Bat hondoratzen delako, ezin hondoratuko gaituk denok, ala?\n“Laku bat, laku bat izan zuan behiala hau, eta gu hondoan gaudek eta berdin-berdin hartzen diagu arnasa”, pentsatzen du Roman Miguelezek, pentsatu behar baita zerbait adiskideak arrazoia izan eta hura hari ematea mingarriegia denean. Dena erlatibizatzea errazten zuen horizonte eskuzabalaren aurrean, eman ere emango ziokeen akaso arrazoia, topiko-trukerako esaldietan gehien gorrotatzen duen hura entzun izan ez balu Noel Elorriagaren ahotan:\n— Ez duk ezer pertsonala.\nZerbait gehiago espero zuen adiskide batengandik.\n— Esadak, behintzat, publiko egin aurretik hobeto pentsatuko duzuela.\nIsilik geratu da Noel Elorriaga. Ezezkoa egin du buruaz. Romanek ez du desesperatuegi agertu nahi.\n— Esadak badagoela atzera egiteko aukeraren bat.\nEzezkoa hain argi esan dizutenean, zer keinu geratzen da? “Burumakur agertu edo lepoa tente alde egitea baino ez”, otu zaio Romani. Greziako krisiaren harira Europak eman ditzakeen laguntzen inguruan Mariano Rajoy Espainiako presidenteak bota berri duen perla etorri zaio burura: “Gauza bat da solidarioa izatea, eta beste bat, ezerezaren truk solidarioa izatea”.\nEz dira elkarri begiratzera ausartzen.\n— Arrazoi huen, hobe genikek laneko konturik ez hemen aitatu. Nire akatsa, gonbidapena onartzeagatik.\n“Orduan bazekien”, pentsatu du Romanek, “gonbidapena onartu aurretik zekien ez zigutela mailegurik emango”. Noelek bi mopane zuhaitzen artean ipini du hamaka, lo kuluxka egiteko. Berehala dago aho zabalik eta adurra dariola. Ez dauka arazorik loak hartzeko. Ez da bera laurehun langile kaleratzearen ardura daukana, nonbait.\nGoiza etsigarri joan da: eduki zezaketen hizketarako gogo apurra zapuztu die bero sapak, eta afrikarrek atondutako olanaren abaroan te izoztua edan eta sandia zatiak jan besterik ez dute egin. Kabali Simalinduk, liskar guztiekiko ezjakin, pribilegiozko lekua dela dio —“hau da lekua”— eta itxaron besterik ez dutela egin behar. Denbora kontua besterik ez dela.\n— Begietara begiratu ahalko diozu. Handik etorriko da.\nOso seguru mintzatu zaio Romani Kabali Simalindu, kristalezko bola eskuetan balu legez. Inportantea da fedea. Sinetsi, gizona. Liburuko irakaspenik ez ahaztu: sinetsi.\nFusila hartu eta Kabalirengana hurbildu da Roman Miguelez.\n— Simalindu. Igo gaitezen hor gora, ea zerbait ikusten den.\nMuino txiki bat da, esku baten eiteko konkor ganbila. Harantz abiatu dira oinez, eguzki babesgarririk gabe, nahiz eta ongi dakien Romanek ez lukeela halakorik egin behar. Ziztuan atera zaio atzetik Cabrera, bere sendagile maletina aldean dakarrela: “Ni ez nago hemen inor akabatzeko, zu akaba ez zaitezen baizik”.\n— Pultsua hartu behar genuke, Roman.\nIzerdi patsetan iritsi dira muinoaren gorenera Kabali eta Roman. Hantxe dago. Gizakiak bide atletiko eta ederzaleagoetan bere garapena ez egin izanaren atsekabea sentiarazten dizun lau oineko noblezia puska inkontestablea. Mopane arbolaren enbor etzanaren gainean kamera geldian oinez, azpian duen enborraren makurdura berera bizkar gihartsua egokitzeko gaitasunaren jabe, milurtekoetan atzera eramaten zaituen katu mitologikoa. Romanek sekula ikusi duen piztiarik ederrena, zalantza izpirik gabe. Piztia eta ez piztia. Sekula ikusi dituen gauza, leku eta izaki guztietan ederrena da: gepardo beltza.\nLepoa jiratu du orduan piztiak, Kabali eta Roman dauden aldera. Gepardoari so egin diote biek. Romanek Kabaliri gero, ez haren baimen eske zehazki, baina bai ametoa emango dion onespen konplize baten bila, agian. Atzerago dator Cabrera, eskopetarik ez daukan gizon bakarra, taupada-zaina, adar-zapaltzailea, piztia-uxatzailea; gaur, beste guztiak bezala, naturak eskaini dien ikuskizunaren lilurak irentsia.\nKabali Simalinduk hasperen totela egin du:\n— Ez... Ez daukagu baimenik, jauna.\nJakin-minez begiratzen die gepardoak. Sua du begietan. Norbere arima lasaitu eta inori kalterik egiten ez dion su orekatu hori da, ordea, bart gaueko adar erreen eztizko sugarrak, baina zurigunez eta urdingunez zipriztinduak. Pinporta elektrikoak han-hemenka, aldatu egiten zaio begien kolorea joan-etorrikoak diren irakinaldi azkarretan, horitik berdera, berdetik urrera, herrestan doan errekarri. Bere bizitzan lehen aldiz, argazki makina on bat eskura ez izatea deitoratu du Romanek. Irakurria du nonbait, argazkilariari “gillotinatzailea” esaten ziotela aspaldian Frantzian, haren estudiora erretratua ateratzera joandakoan lepoa zuzen eta prest jarrarazten zizulako, zure burua gorputzetik askatu eta pasaporterako potreta karratua saskira bota aitzin.\nRomanek armaz destatu duenean soilik saiatu da piztia handik hanka egiten, baina beranduegi. Fede gehiegi izan du bere buruarengan, edo sabanako bisitari ezohikoenganako jakin-mina sobera. Erdiz erdi jo du Winchester eskopetaren hemezortzi milimetroko balak. Bakarra nahikoa. Agoniarik gabe erori da, ziplo eta duin.\nMutu geratu dira denak une batez.\n“Zerbait baliagarria egin dezakek gutxienez: piztia hilik dela berretsi”, bota dio Cabrera medikuari Roman Miguelezek, bihotza azeleratuegi dabilkiola sumatu duenean.\nSelfie bat atera du harrapakinarekin gero. Piztiari betazalak altxatzeko eskatu dio Kabaliri, eta izututa bete du gidak eskatu diotena, sineskeria gehiegiren kontra egin behar izan balu bezala denbora gutxiegian. Instagramera igoko du argazkia Romanek, baina ez dago filtrorik bizirik zela zeukan suzko begiradari ohore egingo dionik.\nIzututa dakarte afrikarrek gepardoa kanpamenturaino. Izututa so egiten die Kabalik ere. Isunari dio beldur. Eta, agian, halako animalia bat akabatzeak eta haren hilotza ukitzeak ekar lezakeen aieru gaiztoari.\nHaiek eskatu ezean, sandien gizonak ez die aspaldi sandiarik mozten. Goserik ere ez daukate, egia esan. Kezkatuta dago Noel:\n— Ez ahal dugu paperekin arazorik izango.\nEhizakia erakutsiz harrotzeko joeraz beste, eguzkiaren kontra erabilitako olanaz estali dute land roverraren gurdian gepardoa resorterantz abiatu aitzin, zer gerta ere. Edonork atera dezake argazki bat, patrikako telefonoekin ez dago fidatzerik. Handik gutxira, geldialdia agindu du Kabali Simalinduk, inori baimenik eskatu gabe. Gazela bat putzutik ura edaten ari den lekura hurbildu eta gogorik gabe egin du tiro. Gazelaren hilotza hartu eta gepardoa estaltzen duen olanaren gainean paratu du jeepean, dohakabe. Gero, bigarren olana batekin estali du gazela.\n— Norbaitek zerbait galdetzen badu, egun txarra izan dugu. Gazela bat baino ez dugu harrapatu.\nEdatekoa erosi dute bakeroz jantzitako aborigenen postu batean. Dortoka biziak ere saltzen dituzte. Ttipiak oso.\n— Gero hazi egiten dira. Legezkoa da haiek Namibiatik ateratzea.\nRomanek bat erosi du etxeko txikiarentzat. “Ziur Larraitzi gustatuko zaiola”. Bizirik ailegatzea espero du. “Patrikan eramango dut. Dibertigarria izango da Frankfurteko eskanerrean atzematen ote didaten ikustea”.\nNamutoniko resortera hurbildu ahala, Cabrera sendagilea da lasaien doana. Patrikako telefonoan lehen kobertura marra azaldu orduko, piztu egin zaio aurpegia. Areago, postontzira mezu bat sartu zaionean. Mezua ez da berarentzat, tamalez.\n— Zuretzat da, Roman. Arrasatera deitzeko. Premiazkoa.\nBazegoen ba! Zer abuztu eta zer abuztuondo. Cabreraren telefonoa maileguan hartu du enpresara deitzeko.\n— Berri onak, Roman. Oso onak. Garate konbentzitu diagu. Eta Basagoiti ere bai. Noel duk orain traba bakarra... Zer diok? Moldatuko haizela uste duk?\nLand roverrera bueltatu eta telefonoa itzuli dio Cabrerari.\n— Berri txarrak?\n— Ba al da onik igandeetan?\nKabali ari da ehizakia gurdian daraman jeepa gidatzen, sandien gizona alboan duela, eta atzean eserita datoz Roman eta sendagilea. Bigarren jeepean doa Noel, beste gidari batekin. Gainerakoak Etoshako parkearen sarrera baino lehenago geratu dira, poliziaren beldur.\n— Esan egia, Cabrera, hiriburutik bostehun kilometrora dago Etosha. Tarte horretan guztian petrikilo etxola bakar bat ere ez dago. Zerbait egin ahal izango zenuke safariaren erdian bihotzekoak eman izan balit?\n— Beti egin daiteke zerbait.\nKabali Simalinduk gidariaren leihatilatik burua ateratzen duenean, nahiago du zerura ez begiratu. Badaki hor daudela. Belarriz ezagutzen ditu putreak. Jakinaren gainean egoteak ezinegona eta angustia areagotzeko baino ez du sarritan balio, ordea.\nIlunabarra da parkeko sarrerara heldu direnean. “Goizegi, argiegi”, oharteman dio Kabalik sandien gizonari. AK-47 fusilez hornitutako lau gizonek inguratu dute land roverra.\n— Gazela bat —bota die Kabalik, irribarre murduskatuegi batekin.\n— Gazela bat? Entzun duzue, mutilak? Gazela bat, esan dik! Gazela bat... eta zer gehiago?\nOlana baten atzetik zabaldu dute bestea. Pauso bat atzera. Harriduraz so egin diote animaliari. Beldurrez ia. Zurbil dago Cabrera sendagilea. Romanek sorbaldatik heldu dio Kabaliri.\n— Utzi niri. Esan: zenbat dolar dauzkazue?\nLuzea izan da eztabaida, liturgia usatuegi baten praktika, balizko duintasun zaurituzko keinu, haserre imintzio, negoziazioa eteteko mehatxu eta bestelakoz josia. Romanek ez du horretaz jabetzeko haien hizkuntza ulertu beharrik: nahi baino era horretako negoziazio gehiagotan egona da honezkero bere bizitzan.\n— Dena ondo, Simalindu?\n— Orain ez. Later I explain. Let’s go.\nGasolina hartzen duten bitartean azaldu die tratua. Bostehun dolar izan dira. Ehun zaindari bakoitzarentzat eta beste ehun “natur parkeari egindako dohaintza” moduan. Noelen ibilgailua zeraman zamaketaria agurtu dute. Behin erreserbatik irtenda, errazagoa da gidatzea, eta afrikarren laguntza ez zaie hain premiazkoa. Ibilgailuz aldatu dira. Kabali, sandien gizona eta Hernando Cabrera sendagilea doaz orain aurretik jeep batean, eta Noel eta Roman bakarrik geratu dira bestean, olanaren azpian bi piztiak daramatzatela. Abailtzen ari da gaua, bere izar soberakinarekin.\nIrribarretsu zuzendu zaio Roman Miguelez bere bizitza osoko adiskideari, bolanteari esku bakarrarekin eutsiz.\n— Ez zaiguk hain garesti ere atera azkenean, ala?\n— Hik uste? Ba al dakik zein den namibiar baten batez besteko soldata?\n— Hik jakingo duk, Noel. Hi haiz ekonomista...\n— Sinets iezadak. Lau aberats berri ekoitzi dizkiagu oraintxe bertan.\n— Ez zitean pobre itxurarik lehen ere. Ray-Ban horiekin eta.\nHizketari arreta osoa emanda, polikiago gidatzen du orain Romanek. Hain poliki ze, handitu egin baita Simalinduk haien aurretik daraman jeeparekiko tartea. Kezkatu beharko lukeen galdetu dio bere buruari Hernan Cabrerak, zaindu behar lukeen gizonaren land roverra txikitzen ikusi duenean atzerako ispiluan, eta gauza bera egin du Noelek urruntzen doazen argi gorriei begira.\n— Kontua duk onik atera garela. Eta gepardoa aldean. To.\n— Hi ohituta hago.\n— Hirea egiten. Ohituta. Baina beti ez duk posible.\nIsilunea. Izarrak. Gizon zuriek bereizten ez dakiten putreen hotsa.\n— Bi gauza ezberdin dituk, Noel. Esan ez dagoela inolako aukerarik eta berrirotik hasiko gaituk. Akabo. Ez nauk gehiago setatuko. Galtzen ere jakin behar duk. Eta, hiri ez iruditu arren, nik bazakiat galtzen.\nSamurtu egin da apur bat Noel.\n— Ondo dakik estimatzen haudala. Nire eskuetan zegoen guztia egin nian.\nBigarren klixe gogaikarria. “Ez duk ezer pertsonala; nire eskuetan zegoen guztia egin nian”. “Ezer ez” eta “guztia”, ez lirateke hitz horiek hain modu arinean erabili behar.\nBolantea une batez askatu eta esku biekin ia-ia Mekarako otoitz-makurtzea den akabo-ba keinua egin du Romanek; “hor konpon, esana dago dena”, zenbait kontu gehiago aipatuak izango ez diren promesa dirudi hark, hasiera berri baten arbel garbia. Isilik gidatu du beste tarte batez, bat-batean ezin hel daitekeen adiskideen arteko taula-arras horri bere liseriketa aldia errazteko. Irratia balebil, sikiera. Baina zintzilik dauden kable batzuk baino ez dira irratiak beharko lukeen lekuan ageri.\n— Sumatuko diat Namibiaren falta. Izenik gabeko izar hauek guztiak.\nAurreko jeeparen argiak dira, halaber, izar txiki bilakatzeraino urrundu direnak. Laster ez dituzte ikusi ere egingo. Eta haiek ere ez bigarren jeepa. Begiak ñarrotuz, gero eta motelago gidatzen du Romanek.\n— Zer iruditu zaik esperientzia?\n— Panterarena latza izan duk. Lastima ez nengoen zuekin.\n— Ez duk zehazki pantera bat: gepardo beltza duk.\n— Hau bai, beltza: ez errinozeroa bezala, ezta?\n— Hala duk: dastatu beharko diagu haren okelelea...\nBarrez hasi dira berriz; badago, beraz, aukera bat. Berregingo da desegindakoa, osatuko da papurtutakoa, sortuko da ostera ere suak suntsitutako lurrean bizitza. Beti izan da horrela. Borrokalarien leinukoak dira. Aterako dira aurrera, nolabait.\nOrduan gertatu da. Ziraldo bortitza egin du ibilgailuak. Derrepente sakatu behar izan dio Romanek balaztari.\n— Zer izan duk hori?\n— Ez duk ikusi? Zerbait harrapatu diagu! Gazela madarikatu bat!\n— Ez nazak izorratu, Roman... Beste bat?\nNoel, birritan pentsatu gabe, jeepetik jaitsi eta faroen argitan jarri da. “Zer?”, “Deus ez”. Sorbalda ezpainera eta ezpaina sorbaldara gerturatuz ezer ikusten ez duela adierazi dio Romani parabrisaren bestaldetik. Gidariak atzeko aldea seinalatu dio hatz lodiaz, karga ongi segurtatuta doala baieztatu eta atzean piztiaren baten arrastorik ba ote den beha dezan, badaezpada. Gurpilen artean egon liteke harrapaturik animalia, eta haiek jabetu ez. Hain azkar gertatu da dena.\nMakurtu egin da Noel Elorriaga, baina ez du, oraingoan ere, ezer ikusi. Berriz zutitu denean, ibilgailua apur bat aurreratzeko eskatu dio Romani, gurpilen artean ezer kateatuta geratu ez dela guztiz ziurtatzeko. Atzerako ispiluan bereizi du Romanek Noel, esku biak jeeparen gurdian pausaturik, lokatzetan harrapatutako land roverrari bultzaka ari balitz bezala.\nEz da zehazki erabaki bat izan. Bere bizitzan asko eta mingarriak hartu behar izan dituelako daki hori Romanek. Baina, bat-batean, Kabali Simalinduk bi egun lehenago erakutsi zion atzerako martxak funtzionatzen ote duen, edo berak atzerako martxa hori zuzen jartzen asmatuko ote lukeen ziurtatzeko gogoa piztu zaio. Onurak ekar diezazkiokeen erronka bat da. Edo bere burua engainatu eta dena istripu bat izan dela azaltzeko modua izango lukeela otu zaio, beharbada. Ez zegoen ezer gurpilen artean, baina orain badago. Aurrera eta atzera erabili du koska, bere koska izaeraz ziur egoteko. Ondo erakutsi zion Kabali Simalinduk jeeparen maneiua.\n“Ez duk ikusi? Gazela madarikatu bat!”.\n“Ez nazak izorratu, Roman... beste bat?”.\n“Ez duk ezer pertsonala; nire eskuetan zegoen guztia egin nian”.\nMotorra eta argiak itzali eta jeepetik atera da, koska hura gepardoa estaltzen duen gazelaren gainean ipintzeko. Ez dago hirugarren olanarik eta nahiago du ez begiratu.\nErrepide nagusitik apartatu eta saihesbide bat hartu du. Ez daki esaten zenbat denbora eman duen gidatzen, baina bai luze egin zaiola: oraindik ez da bakarrik doala barneratu ahal izateko adinako tarterik igaro, horretaz ziur dago. Beste pixka bat oraindik, Roman. Ez galdu fedea. Sinetsi, gizona. Liburuko irakaspenik ez ahaztu: sinetsi.\nErrepidetik nahikoa urrundu dela iruditu zaionean, olanatik tiraka atera ditu bi koskak. Arrastaka eraman ditu zuhaitz baten altzoraino, ez daki oso ongi zergatik. Odolez zikindu denean, nahiago izan du, usainagatik, gazelaren odola dela pentsatu. Noelekin akordatu da, mopane arbolan zintzilikatutako hamakan nola etzaten zen, lo, adurra zeriola, duela hain ordu gutxi: aurrez bizi izandako estanpa baten samurtasuna imintziotu nahian dabil, beharbada, nahi gabe. Samurtasun bilaketa horri zor zaio gorpua zuhaitzeraino arrastaka eraman behar hura, olana dilindan den hamaka bailitzan.\nLand roverra berriz arrankatu eta zerurantz begiratu du, zer bide hartu jakin gabe, aukera bila. Orduan lotu du entzuten ari zen hotsa irudi zehatz batekin. Haien izena ahoskatzera ere ausartzen ez den hegaztiak, sekula bakarrik ez datozenak.\nEsku bat bolantean, jakako patrikan sartu du bestea, bat-batean zerbait garrantzitsua gogoratu edo huskeria bat ahaztu duenak bezala. Biak batera. Alderantziz, agian: gauza garrantzitsu bat ahaztu, huskeria bat gogoratu.\nHantxe jarraitzen du dortokak, sakelan. Bizirik dago, eta lau hankatan doa Romanen eskuan gora.


Hollanderi garaipena ematen diote gaur kaleratutako bi inkestak | Mundua | Berria.info\nIgandea, 2013ko maiatzak 26 - 07:45\nHollanderi garaipena ematen diote gaur kaleratutako bi inkestak\nCSA Ikus-entzunezko Kontseilu Gorenaren arabera, PSko hautagaiak bozen %54 lortuko lituzke, eta Nicolas Sarkozyk (UMP) botoen %46. BVA institutuaren inkestan, berriz, Hollandek %54,4ko babesa jasoko luke, eta Sarkozyk %45,5ekoa.\nBerria.info 2012-04-27 - 17:19:21\nCSA Ikus-entzunezko Kontseilu Gorenak eta BVA institutuak gaur argitaratu dituzten inkestek garaipena ematen diote François Hollande PSko hautagaiari Frantziako presidentetzarako hauteskundeetan. Maiatzaren 6an izango da bigarren itzulia, eta CSAren inkestaren arabera, Hollandek botoen %54 eskuratuko lituzke; Nicolas Sarkozy UMPko hautagaiak, berriz, %46ko babesa izango luke.\nApirilaren 25 eta 26an egin zuten CSAren inkesta, eta parte hartu dutenen %59ak ez du Fronte Nazionaleko Marine Le Pen hautagaiak bataren edo bestearen aldeko botoa eskatzerik nahi. Boto-emaileek uste dute Hollande gehien batzen duen hautagaia dela (%62arentzat), gehien entzuten zaion ordezkaria dela ere uste du %64k. %53arentzat Sarkozy da lehiakorrena.\nLe Pen, bien artean\nEgun berean egindako BVAren inkestaren arabera, ordea, Hollandek %54,4ko babesa izango luke, eta Sarkozyk %45,5ekoa.\nInkesta horretan hauteskundeen lehen itzulian François Bayrou zentroko Mugimendu Demokratikoko hautagaia bozkatu zutenen %38 agertu da Hollanderen alde, eta Le Pen bozkatu zutenen %26ak babestu du PSko ordezkaria.\nLe Pen FNko hautagaiak gaur egindako adierazpenetan salatu du bi hautagaien asmo bakarra bere botoekin geratzea dela. Eskuin muturreko boto-emaileak bihurtu dira bi hautagaien artean balantza alde batera edo bestera desorekatu dezaketenak.


Bilboko Udal Etxebizitzak (UE) eta Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU) lankidetza-hitzarmena sinatu dute, Eusko Jaurlaritzako Eraikuntza Kalitatearen Kontrolerako Laborategiko (EKKL) Termika Arloa ere partaide dela, “Energia-aurrezpena etxebizitzen birgaitzean” programa garatzeko | Blog Eraikal\nBilboko Udal Etxebizitzak (UE) eta Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU) lankidetza-hitzarmena sinatu dute, Eusko Jaurlaritzako Eraikuntza Kalitatearen Kontrolerako Laborategiko (EKKL) Termika Arloa ere partaide dela, “Energia-aurrezpena etxebizitzen birgaitzean” programa garatzeko\nENEDI (Energética en la Edificación) Ikerketa Taldeak egingo ditu hitzarmen horretan egin beharreko lanak. EHUko Materialen Ingeniaritzako Makina eta Motor Termikoen Saileko kideek osatzen dute talde hori. Taldeari buruzko informazio gehiago, web-orri honetan duzue. Halaber, hitzarmenaren helburuak betetzeko, Eusko Jaurlaritzako Eraikuntza Kalitatearen Kontrolerako Laborategiko Termika Arloaren laguntza izango dute.\nHitzarmenaren helburu nagusia da UEk kudeatzen dituen etxebizitza sozialak birgaitzeko irtenbiderik egokienak erabiltzea. Birgaitze-aukera horiek alderdi teorikotik nahiz praktikotik aztertuko dira, EKKLren instalazioan egindako saiakuntzen bidez. Azterketa horiei esker, ondorio oso errealistak lortu ahal izango dira, eta, beraz, oro har egokienak diren irtenbideak gomendatuko dizkiete arkitektoei eta eraikitzaileei.\nENEDI taldearen aholkuekin birgaitzen den etxebizitza-kopuruarekin, eta, bereziki, metodo berritzaileekin birgaitutako etxebizitzen portaera onarekin neurtu ahal izango da proiektuaren arrakasta.\nHainbat urrats ditu proiektuak. Hasteko, datuak hartu dira etxebizitza okupatuetan (10 etxebizitzako lagina). Etxebizitza hutsen jarraipena egingo da ondoren. Etxebizitza horien portaera termikoa erreproduzitzen duten ereduak garatuko dira, birgaitze-irtenbideen ondorioak baloratzeko eta kuantifikatzeko. Halaber, metodologia bera erabilita, etxebizitzen (edo eraikinen) jarraipena egingo da, birgaitu aurretik eta ondoren, hartutako neurri bakoitzaren benetako aurrezpena kuantifikatzeko.\nProiektuak ez du web-orririk oraindik.\nJosé M. Sala Termodinamika Aplikatuko katedraduna da EHUko harremanetarako ordezkaria.\nBilboko Ingeniaritza GET, Urkijo zumarkalea zk.g.\nHelbide elektronikoa: josemariapedro.sala@ehu.es.\nJarraipenen eta eredu parametrikoen bidez etxebizitzen “karakterizazio termikoa” egiteko modu hori zehatz-mehatz deskribatuko dute, Bilbon, 2012ko abenduaren 18an eta 19an, Eraikinen Birgaitzeen III. Jardunaldian egingo den aurkezpenean , “Birgaitze-sistemen karakterizazio termikoa. Monitorizazioak” hitzaldian. Asteartean (hilak 18), 13:00etan, izango da aurkezpena.\nIturria: Eraikuntza Kalitatearen Kontrolerako Laborategiko Termika Alorra, 2012/12/12\nGTR 2012 txostena. Herrialde-ikuspegia Espainiako eraikuntza-sektorerako. Etxebizitza-sektore berrirako ekintza-plana\nThis entry was posted in Eraginkortasun energetikoa, I+D Proiektuak, Teknologia and tagged Bilbo, EKKL. Bookmark the permalink.


NOLA AZKAR DESKARGATU FITXATEGI TRUKAGAILUTIK? - SAREA ETA INTERNET - 2019\nNola azkar deskargatu fitxategi trukagailutik?\nTorrentzez gain, fitxategi partekatze zerbitzurik ezagunenetako bat da fitxategi trukagailuak. Berari esker, fitxategia beste erabiltzaile batzuetara azkar deskargatu eta transferi dezakezu. Arazo bakarra dago: oro har, hainbat trukagailu iragarki asko daude, zure denbora asko behar duten beste hainbat oztopo, eta preziatutako fitxategia deskargatu ahal izango duzu ...\nArtikulu honetan, libreki erabiltzeko moduan gelditu nahi nuke, fitxategien trukagailuak deskargatzea errazten baitu, batez ere haiekin aurre egiten dutenentzat.\nBeraz, agian, xehetasun handiagoz ulertzen hasiko gara ...\n1. Deskargatu erabilgarritasuna\n2. Lanaren adibidea\nMiPony (deskarga dezakezu garatzailearen gunetik: //www.mipony.net/)\n- Fitxategi trukagailu ezagunetatik fitxategi azkar deskargatzea (gehienak atzerrikoak izan arren, badira errusieraz arsenalean);\n- Fitxategiak berrekiteko laguntza (ez fitxategi trukagailu guztietan);\n- Ezkutatu publizitate eta beste material gogaikarriak;\n- Laguntza hainbat fitxategi aldi berean deskargatzeko;\n- Aldatu hurrengo fitxategia deskargatzeko zain, etab.\nOro har, probatzeko multzo ona, geroago.\nAdibidez, Gordetako Fitxategi trukatzailean deskargatu zen lehen fitxategia hartu nuen. Prozesu osorako hurrengo ikurra pantaila-argazkiekin.\n1) korrika Mipony eta sakatu botoia estekak gehitu (Bide batez, horietako asko gehi ditzakezu aldi berean). Ondoren, kopiatu orriaren helbidea (behar duzun fitxategia dago) eta itsatsi Mipony programaren leihoan. Erantzun gisa, orri honetan bilatzen hasteko estekak zuzenean deskargatuko ditu. Ez dakit nola egiten duen, baina aurkitzen du!\n2) Programaren beheko leihoan, zehaztutako orrietan deskargatu daitezkeen fitxategien izenak agertuko dira. Deskargatu nahi dituzunak markatu eta deskargatu botoian klik egin behar duzu. Ikusi beheko irudia.\n3) "Captchas" zati bat (irudiaren letrak sartzeko eskaera) automatikoki inguratzen da, batzuek ezin dute. Kasu honetan, eskuliburuan sartu behar duzu. Hala ere, oraindik azkarragoa da iragarki sorta bat ikusi baino captcha gain.\n4) Ondoren Mipony-k deskargatzen jarraitzen du. Literalki segundo batzuk geroago fitxategia deskargatu zen. Merkatuaren estatistikak nabarmentzea merezi du. Ezin duzu zereginaren ezarpena jarraitu: programa bera deskargatuko du eta horri buruz jakinaraziko dizu.\nGainera, hainbat fitxategi taldekatzea merezi du. musika-fitxategiak banan-banan egongo dira, programak banan-banan, argazkiak ere taldean. Fitxategi asko baldin badira - ez da nahastu laguntzen.\nMipony programak fitxategi trukagailuetatik zerbait deskargatzen duten erabiltzaileentzat erabilgarria izango da. Halaber, murriztapen batzuetatik deskargatzerik ez dutenentzat: ordenagailua publizitate ugarirengatik izozten da, dagoeneko erabili duzu zure IP helbidea, itxaron 30 segundo edo zure txanda, etab\nOro har, programa 4 eta 5 puntuko eskala solido batean ebaluatu daiteke. Batez ere fitxategiak aldi berean deskargatzea gustatu zait!\nMinusen artean: oraindik captcha sartu behar duzu, ez dago nabigatzaile ezagunekin zuzenean integratzen. Programaren gainerakoa oso duina da!\nBide batez, antzeko programa erabiltzen al duzu deskargatzeko, eta hala bada, zein?


Indarkeria matxista Irunen, 2017an: kartzela zigorra tratu txarrak emateagatik | Herriak eta hiriak | EITB\nBikotekideari burua moztu ez izanaz damutu dela esan dio gizon batek Ertzaintzari\nEpaileak hiru urte eta bost hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio emakumeei tratu txarrak emateagatik, eta irain eta mehatxu delituengatik.\n"Nik ez dut huts egin, gehienaz ere, nire emazteari burua moztu ez izana izan da nire hanka-sartzea", esan zion gizon batek Ertzaintzari, emakumeen aurkako indarkeria matxistagatik atxilotuta izan ostean. Orain epaileak hiru urte eta bost hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio gizonari.\n2016ko azaroaren 8an, Ertzaintzaren patruila bat Irungo (Gipuzkoa) etxe batera joan zen eta gizon bat atxilotu zuen bikotekidea "makurrarazi eta beldurtzeagatik".\nEmakumeari honakoak adierazten ohi zizkion: "ez zara ezertarako balio", "mihiluze" eta "puta halakoa". Halaber, "hiltzeko eta lepoa mozteko" mehatxuak egiten zizkion.\nErasoari amaiera emateko saiakera batean, emakumea "bere logelan sartu zen", baina horrek ez zuen gizona lasaitu eta atea "bortxakeriaz jo" zuen "markotik atera arte".\nBehin atxilotua eta polizia-etxera eramanda, gizonak bere jarrera "ikaratzailearekin" jarraitu zuen.\n"Epailearen aurrera eramaten banauzue bihar bertan hil egingo dut ", ohartarazi zien agenteei.\nOndoren, ez zuela deklaratu nahi eta abokaturik ez zuela behar esan zien gizonak; "zuek izango baitzarete nire emakumearen heriotzaren errudunak", gaineratu zuen.\nHori dela eta, egun horretan bertan epaileak honako babes aginduak eman zituen: gizonak ezin zuen etxean bizi, ezta etxera hurbildu ere edo emakumearekin harremanak izan.\nHala eta guztiz ere, behin-behineko askatasuna ezarri eta polizia-etxean oraindik zegoenean, bilurrak kendu eta polizia-etxetik atera bezain laster emakumeari "lepoa mozteko" asmoa zuela jakinarazi zien.\n"Kartzelatik aterako naiz, baina bera ez da joango den tokitik aterako", egin zien mehatxu.\nIndarkeria matxista jazoera zehatz horrez gain, akusatuarekin bizi izandako zazpi urteetan indarkeria psikologikoa jasan ohi zuela ondorioztatu du epaileak.\nFiskaltzak eskatutako kartzela-zigorra onartu du akusatuak epaiketan; hortaz, epaileak hiru urte eta bost hilabeteko kartzela-zigorra ezartzeaz gain, herritarren mesederako 36 lan egun ezarri dizkio tratu txar ohien delitu batengatik; ez ohiko tratu txar beste delitu batengatik; irain bidegabe delitu arin batengatik eta mehatxu jarraituen delitu batengatik .\nGainera, datozen sei urte eta bost hilabeteetan auzipetua ezin izango da biktimarekin harremanetan jarri ezta beregana hurbildu ere. Bestalde, emakumeak uko egin dizkio hartu zitzakeen akzio penal edo zibil guztiei.


Herriko 5. eta 6. mailako ikasleak haur obesitateari aurre egiteko ikerketa batetan parte hartzen ari dira. — Berbia\nHerriko 5. eta 6. mailako ikasleak haur obesitateari aurre egiteko ikerketa batetan parte hartzen ari dira.\nEskualde mailako egitasmo honetan, Debagoieneko ospitaleak, udaletako kirol zerbitzuek eta ikastetxeek parte hartzen dute.\nHaurtzaroan geroz eta zabalduago dagoen obesitateari aurre egin ahal izateko, prebentzioa da neurririk eraginkorrena. Horretarako, gaztetxoek dituzten elikatze eta ariketa fisiko ohiturak ezagutzea ezinbestekoa da. Eta horretan ari dira hain zuzen ere, ikastetxez ikastetxe, gelaz-gela haurrak neurtzen, pisatzen eta bere elikadura nahiz ariketa fisiko ohiturak jasotzen. Astelehenean Elkar Hezin hasi ziren datu bilketa lan hau egiten. Astean, Txantxiku Ikastola eta Urgain Errekaldera hurbilduko dira lanaz arduratzen ari diren adituak.\nAzaro-abendu inguruan eman zitzaien Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako ikasleen gurasoei egin asmo zen ikerketa honen berri. Bide batez, hala nahi zutenei baimen orria sinatzea eskatu zitzaien.\nAizmendi ikastetxeko erizain laguntzaile-ikasleak ari dira neska mutikoen neurketak egin eta datuak batzen. Hori egiten duten bitartean gainera elikadura orekatuari buruzko oinarrizko gaiak lantzen dituzte jolas bidez. Oñatin bezala, eskualdeko beste herrietan ere antzerako lana egingo da. Ikerketaren lehen faseko datuak landuta eta lehen ekintzak martxan jarrita, asmoa, lagina, eskualdeko lehen Hezkuntzako ikasle guztien datuak jasota osatzea da.\nBaina oraingo egoeraren berri ematen duten lehen datuen diagnostikoa eginda hauen zabalpena egingo da prebentziorako lehen ekintzak abiatzearekin batera: hitzaldiak, gaia ikasgelan lantzeko bidea emango duten jolasak, gosari osasungarriak eta antzerako ekintzak egin asmo dira. Obesitate arazoa dutela antzemandako neska-mutiko eta beren familiekin berriz, zuzenean lan egiten hasiko dira osasun eta dietetika adituak.\nHaur-obesitatearen arazoa geroz eta hedatuagoa dago. Orain 5 urte estatu mailan haurren ehuneko 5ak gehiegizko loditasuna bazuen, egun, portzentaje hori ia % 19ra igo da. Euskal autonomia erkidegoan kopurua apur bat txikiagoa da, % 17a ingurukoa, baina kezkagarria dudarik gabe. Alde horretatik garrantzitsua da egitasmoa aurrera eramateko orduan bat egin duten hiru zutabe nagusiak: osasun arloa, kirol arloa eta hezkuntza arloa, edo beste era batera esanda: Debagoieneko ospitaleak, udaletako kirol zerbitzuek eta ikastetxeek.


Prosa aproposa gurea?\nEuskaraz hala moduz idazteko joera orokortzen ari ote den, horra galdera potoloa. Jo dezagun erantzuna baiezkoa dela: zergatik ari da gertatzen? Zein da horren erantzule? Testuak maite dituzten bi lagun elkartu ditugu gaiaren bueltan, Irene Arrarats eta Joxerra Garzia.\nNola hasi behar nuke testu hau idazten? Nori zuzentzen natzaio? Zein ote da adierazi nahi dudan hori haiek ongi ulertzeko modu aproposena? Horiek dira, inoiz baino modu kontzienteagoan, ordenagailuaren parean eseri eta burura etorri zaizkigun galderak. Ariketa hori egin eta erantzunekin asmatzen bada, orduan izango da idazteko modu bat eraginkor eta kalitatezko. Galdera horiei aurre egin gabe ordea, nabarmena da arriskua: ideiak aurrez ikasi edo barneratutako esaldi eta egituretan txertatzea, formari ia erreparatu gabe. Bigarren joera hori nahikoa zabaldua dagoelakoan, zergatik gertatzen den eta inertziazko idazketa horretan zein prosa mota nagusitzen den jakin nahiak eraman gaitu idatzizko komunikazioan aritu eta aditu diren Irene Arrarats eta Joxerra Garziarengana.\n“Badago prosa mota bat oso zabaldua, berez tradizioko prosarekin zerikusi handirik gabea: ez du idazle klasikoen antzik, ez Auspoako herri idazleen antzik, eta ez ahozkoaren tankerarik ere”. Hala dio Irene Arrarats Berria egunkariko zuzentzaile eta itzultzaileak. Zer nolakoa den prosa hori? Hiru ezaugarrirekin lotzen du: batetik, euskara pobretua da, baliabide gutxikoa eta horregatik errepikatzen ditu gehienetan egitura berberak; bestetik, beti erregistro berean aritzen da, ez du bereizten unibertsitateko azterketa baterako den ala herri bateko jaiak iragartzeko; eta azkenik, prosa modu hori ez da bere baitakoa, hau da, sortzen duen gehiena erdararen imitazioa da.\nProsa eredu horren zabaltzeak automatismo batzuk ere ekarri dituela dio Arraratsek: atzerakarga, gerundio faltsuak, puntuazio pobrea –komak eta puntuak bakarrik erabiltzea–, perpaus erlatiboen erabilera neurrigabea… “Batzuentzat hori da euskara batua, hori baino ez. Erregistro formaletan, prosa modu hori hankamotza da, zehazta-sunik gabea; lagunarteko erregistroan ordea, pozoi hutsa da, artifiziala eta graziarik gabekoa delako. Nolanahi ere, beste askok ez dute porru hori irensten, eta, bistan denez, bestelako prosa modu batzuk ere sortzen dira, komunikatiboagoak eta erakarga-rriagoak”.\nKomunikazio helburua zer?\nOrokortu den prosa mota hori gatzgabea eta kamutsa dela uste du euskaraz eta komunikazioaz han eta hemen gogoetatu duen Joxerra Garziak ere. Testuaren eraginkortasuna beharrean zuzentasuna lehenesteari egozten dio, azken finean testu baten funtzioa komunikatu nahi duen horretan asmatzea baita. “Helburuak testu barrukoak ezarri ohi dira: kohesioa, koherentzia eta, jakina, zuzentasun gramatikal eta sintaktikoa. Hori guztia ondo dago, baina ez helburu moduan, bitarteko moduan baizik. Helburuak, benetakoa, testutik eta hizkuntzatik kanpokoa behar du izan: gure idatziaren bidez zer eragin nahi dugun irakurlearengan”. Hizkuntza edo prosa eraginkorra den edo ez jakiteko, ordea, zer lortu nahi den jakin behar da aurrez. Senekaren aipu bat dakar gogora Garziak: “Haize onik ez baitago nora joan ez dakienarentzat”.\nUste berekoa da Arrarats, baina arriskutsua iruditzen zaio zuzentasun eza komunikazio gaitasunarekin lotzea, ez baitira elkarren etsai. “Lizentziak hartzeko ere, araua behar da; araua hausteko ere, araua behar duzu. Araua, berez, ez da Euskaltzaindiaren bilduma horretan agertzen dena bakarrik. Araua da hizkuntzaren logikaren barrenean dagoena. Damolat edo dizerdit asmatzea ederra da, euskararen bizi-indarraren seinale, baina ez bazaigu ateratzen, pentsatu ere egin gabe, badamolat esatea, banoa esaten den bezala, bada, problema da arrotza zaigula euskararen sistema, eta, beraz, sistemarik gabe, hots, hizkuntzarik gabe geratzeko arriskua dugula”.\nErdaren menpeko dotorezia\nIdazten duenarengan nagusitu diren inertzia horiek ustezko dotoretasunarekin lotzen dira maiz. Arraratsek dioen moduan, “Trenak oraintxe burutuko du bere irteera” esaten badugu, batzuek nahiago dute hori “trena oraintxe aterako da” esatea baino. Garziak aldiz, dotore ari garelakoan eta kohesioaren izenean, etengabe erabiltzen ditugun “izan ere”, “alabaina”, “lehenik eta behin” eta gisako lokailuak aipatzen ditu adibide gisa. Gaztelaniatik edo frantsesetik abiatzearekin lotzen du fenomeno hori Arraratsek, oso zaila delakoan, begi-belarrietan erdararen oihartzun etengabea izanda, egituraz-eta guztiz bestelakoa den hizkuntza baten dotoretasuna estimatzea. “Transmisioan eten bat gertatu da, eta, horren ondorioz, aurreiritzi batzuek indar handiagoa hartu dute gure tradizioak baino, eta, zoritxarrez, ez dakarte batere abantailarik komunikazioa hobetzeko. Horixe da gure bide itsuen sorburua, nik uste”.\nEzin dena hezkuntzari aurpegiratu\nInertziazko idazketa hori nolakoa den eta zergatik gertatzen den nolabait argituta, bada erantzuleen bila hasteko garaia. Arraratsi gehiegitxo iruditzen zaio eredu hori eskoletan sustatu dela esatea, baina aitortzen du egoera soziolinguistikoaren ondorioz euskara mehetuz joan den neurrian, arlo guztietan sartu dela, baita eskoletan ere. “Komunikabideak, filmak, bideo-jokoak... Gehien-gehiena erdaraz jasotzen dute haurrek. Euskal mundua arlo gutxitara iristen da, eta eskolak ezin beteko ditu beste arloe-tako hutsune guztiak”. Gogora dakar, hala ere, alde handia dagoela eskoletan euskaraz eta erdaraz irakurtzen denaren artean: erdaraz literatura landua, eta euskaraz, oinarrizko prosan idatzitako nerabeentzako liburuxkak. “Gurpil zoro bat da: euskara pobretu hori baino ez dakigunez, beldur gara gehiago eskatuz gero ez ote ditugun uxatuko haur-gazteak, baina besterik irakatsi-entzun-leitu ezean, nondik aterako dute?”.\nBerriki erretreta hartu badu ere, orain gutxi arte EHUren Leioako Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean jaso ditu Joxerra Garziak aurrez eskoletatik iga-rotako ikasleak. “Ikasleen prosa gainbeheran ote doan? Baliteke, baina askoz gehiago kezkatzen nau irakasleen prosak, are gehiago komunikazioa irakasten dutenenak. Negargarria da, oro har, gure testu akademikoen prosa maila”. Hezkuntzatik kanpoko eragileetara zabaltzen den gaitza dela dio, euskarazko hedabideak ere jo puntuan jarrita: “Akats gramatikalik gabeko testuei aise ematen zaie oniritzia. Sarri, ordea, akatsik gabeko testu horiek ez dute ezer lortu edo eragiteko balio, inertziazko idazkera lo-arazle baino ez dira. Horri ez zaio, baina, garrantzirik ematen, eta zuzenak badira, argitaratu egiten dira”.\nBerria egunkariko zuzentzailea da Arrarats eta eguneroko lana du kazetaritza eta iritzi testuak berrikustea. Antzematen du arriskutsua iruditzen zaion hizkuntza etengabe berrasmatzeko joera: “Komunikazioa hobetzeko behar den guztia alda dadila euskara, baina ahal den gutxiena, higatzearen poderioz exonormatibo bihurtu ez dadin”. Tradizioko forma edo egituraren ordez beste bat zabaltzen hasten bada, baina abantaila komunikatiborik ez badakar, zertarako behar dugu? Euskara asmatua dago”.\nKanal hauetan artxibatua: Soziolinguistika | Literatura | Hezkuntza


EAEn ikastetxe bakoitzak erabakiko du ikasleen ebaluazioa - Uribe kosta - Hiruka.eus\nEAEn ikastetxe bakoitzak erabakiko du ikasleen ebaluazioa\nMikel Garcia Idiakez / Argia 2020-04-22 19:06\nAzken hiruhilekoan ebaluazio espezifikoa egitea edo urte osoko ebaluazio integratua egitea EAEko ikastetxe bakoitzaren esku utzi du Eusko Jaurlaritzak, baita eduki funtsezkoak zein diren zehaztea ere, ikastetxeen autonomia hizpide hartuta. Azken kalifikaziorako, dena den, lehenengo bi ebaluazioak hartuko dira oinarri (eskola presentzialean ikasleak izandako bilakaera, alegia), eta Hezkuntza Ikuskaritzak onartu beharko du ikasleren batek errepikatzea. Errefortzuez eta ikastetxeetarako itzulerarako irizpideez ere mintzatu da Hezkuntza sailburua.\nEAErako ikasturte amaierako plana aurkeztu du Cristina Uriarte Hezkuntza sailburuak eta planak protagonismoa eman die ikastetxeen autonomiari, ikasturte amaierarako eduki funtsezkoak zein izan behar duten ere ikastetxe bakoitzak erabakitzeraino: “Ikastetxe bakoitzean, dagokion irakasle-taldeak edo departamentu didaktikoak lehentasuna emango die ikaskuntza-helburuei, edota egokitu egingo ditu, curriculuma emateko egungo baldintzetara; eta argi eta garbi adieraziko du zein diren lorpen-adierazle berriak, ikasturte honen amaierako ebaluazioan kontuan hartuko direnak. Zuzendaritza-taldeak eta erreferentziazko ikuskatzaileak bilerak izango dituzte maiatzeko lehen hamabostaldian, eta bilera horietan ikastetxeak proposatutako ebaluazio-prozesua aztertu, baloratu eta legitimatuko da”.\nEbaluatzeko bi aukera jarri dizkie mahai gainean ikastetxeei: batetik, hirugarren ebaluazio espezifiko bat egitea, hirugarren hiruhilekoan helburuak eta gaitasunak lortu al diren baloratzeko (ikastetxe bakoitzak erabakiko du ebaluazio hori nola egin, aurrez aurre, azterketa bidez, lanak eginez…). Bestetik, amaierako ebaluazio integratua egitea, eta ez presentzialki eman diren klaseak gehitzeko balioa izatea.\nDena den, Uriartek azpimarratu du eskola presentzialak bertan behera gelditu zirenean ikasturtearen bi heren emanak zeudela dagoeneko eta “irakasleek nahikoa informazioa badutela ikasleen bilakaera ebaluatzeko”; lehen bi ebaluazio horiek izango dira oinarria, azken kalifikaziorako. “Ikasleek errepikatzea ez dadila izan konfinamenduak eragindako desorekaren ondorio”.\nAurrez aurreko hezkuntza-jardueran zeuden bitartean aurreikusitako helburuak lortu ez dituzten ikasleen kasuan, “ikasturteko azken hiruhilekoan helburu horiek lortzeko egingo da lan”.\nErrepikatzea Ikuskaritzak onartu beharko du\n“Irakasle-taldeak uste badu gutxieneko helburuak lortu ez dituen ikasle batentzako hezkuntza-neurririk egokiena ikasturtea errepikatzea dela, ikasle horren txosten indibidualizatua egin beharko du, neurri hori hartzeko arrazoiak adierazita”. Hezkuntza Ikuskaritzaren ardura izango da errepikapenak konfinamenduarekin zerikusirik ez duela bermatzea.\nOporretan eta irailean, errefortzua\nBai ikasturte honen amaieran, bai hurrengoaren hasieran errefortzuak aurreikusi ditu Uriartek. “Arreta berezia eskainiko zaie online prestakuntzarako aukerarik izan ez duten ikasleei, desabantailan egon ez daitezen. Gomendagarria da, oro har, udako oporretan indartze- edo errekuperatze-lanak agintzea. Irailak indartze-izaera argia izango du”.\nIkastetxeetarako itzuleran nork du lehentasuna?\nAgertoki ezberdinak aurreikusi ditu Jaurlaritzak, pandemiaren bilakaerari lotuta beti ere. Itzulera horretan, lehentasuna 4. DBH eta Batxilergoko 1. eta 2. mailako ikasleek izango dute eta horiek ikasturte honetan aurrez aurreko eskoletara bueltatzea aurreikusten du Hezkuntza sailburuak. “DBHko 4. mailaren eta Batxilergoko 2. mailaren kasuan, ikasleek titulu ofizial bat lortzen dute, eta Batxilergoko 1. mailan, ikasleek prestakuntza handia behar dute Batxilergoko 2. mailara igaro aurretik”.\nLanbide Heziketari dagokionez, lehen mailetako ikasleak itzuliko dira ikasgeletara. 2. mailako ikasleak enpresetara itzuliko dira. Hori egingarria ez balitz, online eta aurrez aurreko prestakuntza-sistema misto berri bat eskainiko zaiela azaldu du sailburuak, salbuespen gisa.\nUriartek ez du argitu zein irizpide hartuko liratekeen kontuan itzulera horretan, ikasle kopuruari, distantziari eta abarri dagokionez. Osasun sailak adierazitako irizpideak jarraituko dituztela esan du.


Ihesi zihoan kotxe bateko 3 gazteri isuna jarri die Udaltzaingoak | Mondraberri Arrasateko Ataria\nHasiera Albisteak Ihesi zihoan kotxe bateko 3 gazteri isuna jarri die Udaltzaingoak\nBideoa eta argazkiak: herritar batzuk.\nArratsaldeko 17:50 aldera kotxe bat abiadura bizian zihoan Gipuzkoa etorbidetik, kiroldegirako norabidean. Udaltzaingoaren patruila bat segika hasi zaio, sirenak jarrita, eta kotxea Lidl parean geratu da.\nErtzaintzak azaldu digunez, Udaltzaingoak badaezpada Ertzaintzari errefortzuak eskatu dizkio. Bideoa grabatu duen herritarrak azaltzen du “kotxetik irten eta ihes egiten saiatu direla, baina udaltzainek harrapatu dituztela”.\nErtzaintzak informatu du “Udaltzaingoak hiru gazteak identifikarazi eta arakatu dituela, baina ez diela substantziarik aurkitu. Udaltzaingoak espediente bana ireki die, isuna jarri die” alarma egoerako konfinamendua ez betetzeagatik.


Gorobelen zeharkaldia antolatu dute Euskal Herriko Berbalagunek - Aiaraldea.eus\nGorobelen zeharkaldia antolatu dute Euskal Herriko Berbalagunek\nIzar Mendiguren Cosgaya 2019-02-04 09:37 Kirola Aiaraldea\nOtsailaren 24an izango da irteera. Lau orduko txangoa aurreikusi dute.\nBerbalagunek hainbat irteera egin dituzte dagoeneko. / AEK | Ikusi handiago | Argazki originala\nBerbalagunek Aiaraldea bisitatuko dute otsaileko azken igandean, hots, hilaren 24an. Hainbat ibilaldi antolatu dituzte Euskal Herrian barrena, eta hurrengoa eskualdean izango da. Hain zuzen, Gorobel mendilerroan zehar ibiliko dira. Izen-ematea doakoa da, baina otsailaren 21a izango da horretarako azken eguna.\nMaila ertaineko zeharkaldia\nAntolatzaileek aurreratu dutenez, maila ertaineko zirkuitua osatuko dute. 9:00etan geratuko dira Lendoñogoitiko aparkaletuan, azalpenak eman eta 9:30ean abiatzeko. Jarduera adin guztientzat prestatua dago, "maila ertainekoa izango da, umeentzat ere egokia, mendian ibilitakoak badira". 11 kilometroko ibilbide zirkularra proposatu dute: Lendoñogoititik Iturrigorrira (Tologorri) eta Menerdigatik Lendoñogoitira. "Iraupena 4 ordukoa izango da. Oinetako erosoak eta zira eraman beharko dira, baita ura eta hamaiketakoa ere", zehaztu dute.\nHorrez gain, Gorobel mendilerroko paisaiak biltzeko argazki lehiaketa egingo dute. Gehienez 3 irudi aurkeztu ahalko dira, 660861633 telefonora bidalita. Lanak aurkezteko epea otsailaren 26a izango da. Euskal produktuen sorta eskuratuko du irabazleak.\nEuskal Herriko AEKk antolatu du irteera, Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaia zein Gipuzkoako Aldundien laguntzarekin.\nDena prest Emakumeen Arabako Biraren lehen ediziorako


Omorovicza Ultramoor Lokatza Maskara (50ml) | Beautyshop.ie\nHasiera / Brand New / Omorovicza Ultramoor Lokatza Maskara (50ml)\nGarbitu eta berpiztu azala Omoroviczaren Ultramoor Mud Mask-ekin, zure aurpegiko konturuak garbitu, dinamizatu eta definitzeko lan egiten duen aurpegiko maskara desintoxikatzailearekin. Zahartzearen aurkako abantaila ugari baliatuz, Hungariako Moor Mud eta Hectorite buztinekin buztin maskara aditua zure larruazala dinamizatzen, hidratatzen eta babesten du, sakonean barneratuz ...\nGarbitu eta berpiztu azala Omoroviczaren Ultramoor Mud Mask, aurpegiko ingeradak garbitu, dinamizatu eta definitzeko lan egiten duen aurpegiko maskara desintoxikatzailea.\nZahartzearen aurkako abantaila ugari baliatuz, Hungariako Moor Mud eta Hectorite buztinekin buztin maskara aditua zure larruazala dinamizatzen, hidratatzen eta babesten du, sakonean barneratuz zure azala nabarmen altxatu eta alaitzeko. Antioxidatzaileetan aberatsa den maskarak patentatutako Hidro Mineralen Transferentzia emateko sistema erabiltzen du larruazala sendoago sentitzeko eta zahartzearen aurkako propietateek lerro finak estutu eta kolageno zuntzak estutzen laguntzen dute berehalako altxatze efektua sortzeko. Hildako larruazaleko zelulak ezabatu egiten dira, argiagoa, leunagoa eta finduagoa den complexion agerian uzteko. - KN\nEgokia larruazal lehor, koipetsu edo konbinatuetarako.\nAplikatu kantitate eskuzabala aurpegian eta lepoan, begi eremua saihestuz.\nUtzi 15 minutuz eta kendu ondo aurpegiko manto edo zapi heze batekin.