Colores by Marina Gotelli 325 views\nTest de preguntas by Mariiana Saez Duque 288 views\nGuion calle by Marina Gotelli 597 views\nTablero navidad by Marina Gotelli 411 views\nTableros y secuencias baño by Marina Gotelli 1287 views\nTableros varios by Marina Gotelli 595 views\n1. GARAPENAREN NAHASTE OROKORTUAK DITUZTEN IKASLEENTZAKO GELA EGONKORREN FUNTZIONAMENDURAKO ORIENTABIDEAK\n2. Curriculuma Eratzeko eta EuskalHerriko Irakasleak PrestatzekoInstitutua (CEI/IDC)Hezkuntza Premia Berezien arloaDokumentu hau landu du:Alicia Sainz Martínez andreak Euskarazkoa: HAEEko Itzulpen Zerbitzu Ofiziala / BITEZ,S.L.\n3. AURKEZPENA Oinarrizko hezkuntzaren helburuetako bat gizabanakobakoitzak ditugun ahalmenak garatzen laguntzea da, etaditugun ezberdintasunak eta hezkuntza-behar ezberdinakorekatzea. Gure hezkuntza-komunitatean, hezkuntza-beharbereziak dituztenei laguntzeko aukera dugu, ikastetxeetakoikasketa-planen egitasmoak egokitu egin ditzakegulako, hainzuzen ere. Egokitzeko neurriei esker, behar bereziak dituenikasleari bermatzen diogu bere egoeraren araberako heziketajasoko duela ingurune normalduan eta ikastetxe ulerkor etaintegratzailean. Helburu horrekin zenbait esperientzia burutu dirahezkuntzaren ohiko eremuan. Horrek bi gauza adieraztenditu: batetik, minusbaliatuen heziketa ulertzeko era aldatuegin dela, eta, bestetik, irakasleek praktika berritu etaerantzun egokia eman nahi dutela. Heziketaren helburuak ikasle guztientzat berdinak izanarren, jakina da batzuek adinez dagokien ikasketa-planaaldatzea behar dutela, bai eta ezohizko baliabideak behardituztela ere. Garatzeko arazo larriak eta orokorrakdituztenen kasua da hori. Horrelakoetan irakasleek osogarbi eduki behar dituzte pertsonaren garapenari buruzkoprintzipioak. Halaber, irakasleek informazioa, jarraibideaketa tresnak behar dituzte eguneroko lana errazagoplanifikatzeko eta jarrera hobea izateko irakasle nahizpertsona moduan. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate etaIkerketa Saileko Pedagogi Berrikuntzarako Zuzendaritzakjakin badaki oso konplexua dela hezkuntza-behar larriak etairaunkorrak dituztenei kalitatez laguntzea, bai etagarrantzitsua dela jarraibideak edukitzea ere. Horregatik\n4. bidaltzen diegu irakasleei materiala; hain zuzen ere,material horrek lagunduko die ikasketa-plana hezkuntza-behar larri eta iraunkorrak dituztenen ikastekoahalmenetara eta garapenera egokitzen. Idatzi honekin, beraz, irakasleei lagundu nahi diegu.Zehazkiago, irizpide eta jarraibideak eskaini nahidizkiegu, garatzeko arazo sakonak eta orokorrak dituzteneta baliabide ezohikoak behar dituzten ikasleei nolaerantzun antolatzen laguntzeko. (Ezohiko baliabidehorietako bat, esaterako, ikastetxe arruntetako gelaegonkorrak dira.) Pedagogi Berrikuntzarako Zuzendaritzaklortu nahi du materiala lagungarri izatea hezkuntza-beharbereziak dituzten ikasleei ahalik eta ingurunenormalduenean irakasteko, bai eta materiala erreferentziaizatea ere ikastetxeetako ikasketa-planen egitasmoaplanifikatzeko eta gela egonkorra programatzeko. Gainera,hori guztia, LOGSEk orokorrean ikasle guztientzat ezartzendituen helburuak baztertu gabe egin dadila lortu nahi dugu. Edurne Gumuzio Añibarro Pedagogi Berrikuntzarako zuzendaria.\n5. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak AURKIBIDEASARRERAI. DEFINIZIOA 1. Garapenaren Nahaste Orokortuak dituzten ikasleentzako gela egonkorrak ikastetxe arruntetan 2. GNOentzako Gela Egonkorretako ikasleak 3. GNOentzako Gela Egonkorretako ikasleen hezkuntza-premia bereziakII. GNOak DITUZTEN IKASLEENTZAKO GELA EGONKORRAREN CURRICULUM- PROIEKTUAIII. GELA EGONKORRAREN CURRICULUM-PROIEKTUAREN LANKETA 1. Lehentasunak finkatzeko eta hezkuntza-helburuak aukeratzeko irizpideak • Adin kronologikoari egokitzen zaizkion helburuak aukeratzea • Nahastearen izaera eta larritasuna kontuan izatea • Ikaskuntza funtzionalei lehentasuna ematea • Ikaskuntzaren zentzu instrumentala • Trebetasun alternatiboen irakaskuntza 2. Antolaketa-irizpideak • Ikaskuntzaren antolaketa ingurune ekologikoetan • Gelako eta ikastetxeko hezkuntza-ingurunearen antolaketa 3. Irizpide metodologikoak • Komunikazio-trebetasunen eta Gizarte-trebetasunen irakaskuntza • Jokabide disruptiboak eta desafio-jokabideak\n6. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakIV. GELA EGONKORRAREN CURRICULUM-PROIEKTUA LANTZEKO PROPOSAMENA 1. Aurretiazko informazioa. Curriculum-erreferentziak 2. Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuaren helburu orokorrak 3. Esperientzia-esparruak 4. Ingurune naturalak eta ikaskuntza-iharduerak Eraskina: Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua lantzeko eredua: Erabakiak hartzeko gidaV.- GELAREN PROGRAMAZIOA LANTZEKO PROPOSAMENA 1. Gelaren Programazioko elementuak 2. Ebaluazioa 3. Helburuak eta edukinak 4. Antolaketa-elementuak 5. Curriculum-Egokitzapen Indibiduala Eraskina: Gela Egonkorraren Programazioa: erabakiak hartzeko gidaVI.- PROFESIONALEN KOORDINAZIOA ETA LANKIDETZA 1. Familiarekiko lankidetza 2. Gela Egonkorreko pertsona Laguntzailea 3. Ikastetxeko irakasleak 4. PAT eta TMP 5. Zerbitzu medikoa eta asistentzialakVII.- IKASTETXE ARRUNTA: GELA EGONKORRA IKASTETXEAN BARNERATZEKO IHARDUERAKERANSKINAK: 1. Ingurune desberdinetan erabil daitezkeen ikusizko seinaleak eta sinboloak 2. Ingurune fisikoa eta soziala ulertzeko eta komunikatzeko ikusizko laguntzen eta gakoen adibideak BIBLIOGRAFIA\n7. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak SARRERA Hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleak ikastetxe arruntetan integratzeak, premiadesbedinetara egokitutako erantzun bat emateko helburua duten hezkuntza-esperientziengarapena bultzatu du. Hezkuntza-esperientziak abiarazi dira, metodologia desberdinak garatudira, curriculum-materialak landu dira eta Curriculum-Egokitzapenak egin dira. Era berean,hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleei arreta emateko baliabideak sortu dira eta eskola-elkarteak haiekiko duen esperientziari eta sentsibilizazioari dagokienez aurrerapen handiak egindira. Hezkuntza-esperientzia hauen barnean Curriculum-Egokitzapenak egitea, egoeradesberdinei erantzuteko gehien erabili eta garatu den neurrietako bat da, IkastetxearenCurriculum-Proiektuaren egokitzapenetatik curriculumaren egokitzapen indibidualetara doazengarrantzi gehiago edo gutxiagoko egokitzapenen itxurarekin. Azken urte hauetan, curriculumahezkuntza-premia desberdinetara egokitzeak esan nahi duen guztiari garrantzi gehiago emanzaiola eta aurrerapen gehiago egin direla esan daiteke. Hala ere, larrialdi gehieneko egoerei, hau da, egoera bereziei erantzuteko Curriculum-Egokitzapeneko neurri hauek baino zerbait gehiago eskatzen duten egoerak daudela erakustendigu ikastetxeetako eta geletako hezkuntza-errealitateak. Ikastetxe arruntetan kokatutako gelaegonkorretan ikasten badute ere, dituzten ezaugarri bereziengatik curriculum arruntean partehartu ezin duten edo neurri oso txikian egin dezaketen minusbaliotasun larriak dituzten ikasleenkasua da. Errealitate honen, ikasle hauen hezkuntza-premien eta premia pertsonalen nahiz gelaegonkorretako irakaskuntzaren analisiak, erreferentzi gisa ikasle hauek kokatzen direnIkastetxearen Curriculum-Proiektuan planteatzen den curriculuma besterik ez hartzea,munusbaliotasun larriak dituzten ikasleek beharrezkoenak dituzten ikaskuntzak programatzekonahikoa ez dela erakusten digu. Gela hauetara bertaratzen diren ikasleen taldeak dituen ezaugarriak eta beren hezkuntza-premien larritasuna, irakatsiko dena eta dituzten ikasteko premiak erabakitzerakoan alde baterautzi ezin den erreferentzia da. Ondorioz, eskainiko zaien curriculuma asko egokitu beharko da.\n8. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Hemen aurkezten den lan honen helburua, Ikastetxearen Curriculum-Proiektuaridagokionez nahiz Gela Egonkorraren Programazioari dagokionez mota honetako Curriculum-Egokitzapenak egiten lagunduko duten jarraipideak eskaintzea da. Honela curriculuma, ikasle guztientzat proposatutako hezkuntza-helburuetara egokitzenez bada ere, talde honen oinarrizko hezkuntza-premiak ere kontuan izanez, garatu behardutenera gehiago egokitzen den curriculuma eskaini ahal izango da. Sortzen den lehenengo premia, Gela Egonkorra kokatzen den ikastetxe arrunteanburutuko den hezkuntza-iharduera gidatu eta bertan ikasten duten ikasleentzan egokienak direnhelburuak eta lanerako edukinak jasoko dituen, Ikastetxearen Curriculum-Proiektuanintegraturiko Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua lantzeko beharra da. Curriculumarenberezko alderdiek (helburuek, edukinek, metodologiek, etab.) bereizten duten baina kokaturikdagoen ikastetxearen iharduerako beste alderdi arrunt batzuetan (dinamika orokorra,antolaketa-alderdiak, ordutegien antolaketa, espazio amankomunen erabilera, elkarrekin egitendiren iharduerak, etab.) guztiz integraturik dagoen Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuaizango da. Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektu honek Gela Egonkorraren denbora jakinbaterako Programazio zehatzaren lanketa gidatuko du. Ondorioz, bi alderdi aztertuko dira: 1. Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuaren eta Gelaren Programazioaren lanketa, hau da, dokumentu honen xede diren alderdi nagusiak, eta 2. Ikastetxeko Curriculum Proiektua Gela Egonkorreko ihardueran modu integratuan barneratzeko modua. Lan hau egitera bultza duten arrazoietako bat, gela egonkorrek Garapenaren NahasteOrokortuak dituzten ikasleekin dituzten zailtasunen pertzepzioa da: arreta ematen dietenprofesionalen prestakuntzarekin eta eguneratuta egotearekin, hauetan irakasleek jarraipenaizatearekin, langile laguntzaileen eskuragarritasunarekin, gela berean adin kronologiko osodesberdineko ikasleak biltzearen ondoriozko antolaketarekin, hezkuntza-zerbitzuen eta zerbitzusoziokomunitarioen beharrezko koordinazioarekin eta abarrekin zerikusia duten zailtasunak,alegia. Gela hauetan sortzen den arazo larriaren tratamenduak berekin dituen zailtasunak eta,ohizkanpoko neurriak direnez, logikoa den baliabide-urritasunagatik hauetan arreta ematenduten zenbait profesionalek jasan dezaketen isolamenduak, egoera profesional berean dauden\n9. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakpareko langileekiko koordinazioa eta trukaketa ahalbidetuko duten formulak aurkitzea oraindikzailagoa egiten dute. Era berean, aholkularitza teknikoa eta lan-orientabideak eskaintzen dituzten TMPetakoprofesional espezializatuek ere jasaten dute arazo hau eta horregatik aholkularitza-zereginaketa geletako profesionalen koordinazioa areagotzea nahiz horretarako denbora espezifikoakaurrikustea beharrezkoa egiten da. Zailtasun hauetako batzuek konponbide desberdinak eskatzen dituzte. Hala ere,hezkuntzako profesionalek beren eguneroko zereginak errazteko orientabideak eta materialakbadituzte, hauetako asko nolabait arindu daitezkeela badakigu: talde jakin horrentzat egokienak,garrantzitsuenak eta funtzionalenak diren eta ikaslea gizarteratzea nahiz beharrezko garapenaizatea ahalbidetzen duten ikaskuntzen curriculum-planteamendu funtzionalak egiten lagundukoduten antolaketa, programazioa, metodologia, etab. Hau da, azken finean, lan honen helburunagusia; hezitzaileei, mota honetako geletan profesional gisa egin behar duten lanaridagokionez helburua garbi izaten laguntzea. Aldi berean, gela hauetako profesionalen arteko trukeari eta koordinazioari dagokienezegon daitezkeen zailtasun edo gabezietako batzuk gutxitzeko helburua ere badu: materialhonen edo beste mota bateko materialen erabilera, interesak elkartzen dituen eta gela hauetakoarduradunen arazo amankomunak tratatzen lagunduko duen arrazoi bat izan daiteke. Zabalikgeratzen dira beraz, gela hauen aholkularitzaren arduradun diren pertsonek nahiz funtzio hauekbetetzen dituzten laguntza-zerbitzuetako Talde Multiprofesionalek erabiltzeko nahiz, gelaegonkorrei arreta ematen dieten profesionalekiko aholkularitza, koordinazio eta prestakuntza-prozesuetan, mintegien edo zonarteko topaketen bidez nahiz gelari aholkularitza zuzenaematerakoan erabiltzeko aukerak.\n10. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak I. DEFINIZIOA1. GARAPENAREN NAHASTE OROKORTUAK DITUZTEN IKASLEENTZAKO GELA EGONKORRAK IKASTETXE ARRUNTETAN Ikastetxe arruntetan, bidezko egokitzapenak egin ondoren ere curriculum arrunta jarraituezin duten edo neurri txiki batean bakarrik jarrai dezaketen larriki afektaturiko ikasleei arretaemateko sortzen diren gelak dira. Orokorrean, Hezkuntza Bereziko gela gisa ofizialki sortu ziren gelak dira eta hauetakobatzuk Psikosia eta bestelako Garapenaren Nahaste Orokorrak dituzten ikasleei arreta ematekobereziki sortu ziren. Gela hauei EGONKOR izaera ematen diena, arreta eragiten duten izaera larri etairaunkorreko hezkuntza-premia berezien araberako baliabide egonkor batzuk esleituta izateada. Gela egonkorraren izaera definitzen duten ezaugarriak hauek dira: • Gelak tutore espezializatu bat du. • Eskatzen den espezialitatea Pedagogía Terapeutikoa da. • Gelan laguntzaile bat egon ohi da. • Ikasleek dituzten arazoen larritasunaren araberako ratioa gela bakoitzeko 4-5 ikaslera mugatzen da. • Curriculum-Egokitzapen garrantzitsua eskatzen du. • Curriculuma garatzeko material eta ekipamendu berezia behar du. • Ikastetxe arruntean integraturiko espazio fisiko propioa eskatzen du, bertan hezkuntza-zereginaren zati bat planifikatu eta gauzatu ahal izateko. • Espazio amankomunak, ordutegiak, eskola-ihardunaren banaketa eta egutegia, kokaturik dagoen ikastetxe arruntarekin elkarbanatzen ditu. Kasu batzuetarako baliabide gisa gela egonkorra izateak, ikasle batek guztiz edopartzialki integratzeko dituen aukerak zalantzan jartzen direnik ez du esan nahi. Alderantzizbaizik, ikasle batek ingurune ahalik eta normalizatuenean curriculum arrunta jarraitzeko aukeraduen bitartean, sustatu beharreko eskubide eta lehentasun gisa izan behar da kontuan.\n11. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Hala ere, gure xedea ez da ikasle-talde hau. Ingurune arrunt baten barnean, ahalik etamuga gutxien gela egonkorraren ingurunea sentitzen duten ikasleak aipatu nahi ditugu.Minusbaliotasun larriak dituzten ikasleak dira noski, ondoren deskribatuko diren hezkuntza-premia larri eta iraunkorrak dituztenak alegia. Haientzat ikastetxeko curriculum arruntaegokitzeko neurriak nahikoak ez izateaz gain, beren premia eta lan-helburu nagusienetatik osourrun daude. "Eskola muinbakar eta integratzaileari buruzko txostena"1 izeneko dokumentuan ikastetxearrunta "...beharrezko baliabideez horniturik, mota guztietako ikasleei arreta eman behar dionhezkuntza-espazioa da" "..gela arruntean ingurune horretako ikasle gehienei heziketa zuzenaematea ahalbidetzeko garatu behar diren aldaketa metodologikoak eta antolaketari dagozkionakazpimarratzeaz gain, eskola-sistemak ikastetxe arruntetan bete behar dituen premienaraberako baliabide materialei eta giza baliabideei dagokienez ongi hornitutako espazioak izateagomendatzen da...." (40. or.) Zentzu honetan eta ikasle batzuek dituzten hezkuntza-premia bereziak kontuan izanik,Garapenaren Nahasketa Sakonak eta Orokortuak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorrak,dituzten minusbaliotasunen larritasunaren arabera, haien garapenerako egokiena den eta, kasuhonetan, ahalik eta gutxien mugatzen dituen testuingurua eskaintzen duen ezohiko baliabideadirela esan daiteke. Ikasle batzuek azaltzen dituzten hezkuntza-premien izaerak eta larritasunak, hezkuntzaesku-hartze indibidualizatua eta metodologiari nahiz antolaketari dagokienez gela arrunt bateanlortzeko zailak diren baldintza jakin batzuetan eman behar den taldeko programa eskatzen dute.Horregatik, egoera hauetan eta ikasle jakin batzuentzat, ikastetxe arrunt baten giroankokatutako gela egonkorra, garapen handiena ahalbidetzen duena izateaz gain, gizarteratzekoaukera gehien eskaintzen duen espazioa dela esan daiteke. Gela hauek ikastetxe arruntetan kokatuta egoteak, hezkuntza-premia berezi eta osodesberdinei banakako arreta emateko baldintza onenak eskaintzea ahalbidetzen du. Bestalde,ingurune normalizatuan kokatuta dagoenez, normalizatzeko, gizarteratzeko eta, ikastetxearenespazio fisikoan integratuta egotean gehienetan Derrigorrezko Hezkuntzako antzeko adina1 Eskola Muinbakar eta Integratzaileari buruzko txostena. 1988. Eusko Jaurlaritza. HezkuntzaUnibertsitate eta Ikerketa Saila. Pedagogi Berrikuntzarako Zuzendaritza. Gasteiz.\n12. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakduten ikasleekin (6-16 urte ingurukoekin) topatzen direnez, ikastetxeko ikasle guztiekin lankooperatiboa egiteko balioak eta jarrerak sustatzeko aukera oso interesgarriak eskaintzen ditu.2. GNOentzako GELA EGONKORRETAKO IKASLEAK Gela egonkorretako ikasleen ezaugarriak definitzerakoan, ezaugarriak ongi definitutadituzten talde jakinak finkatzea oso zaila da, minusbaliotasunaren edo ezintasunaren araberakategoriatan banatzea edo diagnostikoa egitea besterik gabe ez baita gela egonkorra kasuguztietan hezkuntza-baliabide onena den ala ez erabakitzeko nahikoa. Gainera, burutiko atzerapenaren definizio tradizionalei dagokienez gertatu diren aldaketaberritzaileak eta hauek hezkuntza-arretari dagokionez egiten dituzten ekarpen interesgarrienaurrean aurkitzen gara. Burutiko Atzerapenerako Elkarte Amerikarrak (AAMR 1992) (2)proposatzen duen definizio berriak, ezintasunak dituen pertsonak bere ohiko ingurunearentestuinguruan lortzen duen funtzionamendu-maila ere barneratzen du. Bere gaitasunen etamugitzen den ingurunean lortzen duen funtzionamendu-mailaren arteko elkarreraginen arabera,koziente intelektualetik eratorritako atzerapen-maila baino gehiago, beharrezkoa den laguntza-mota eta haren intentsitatea ebaluatzen saiatzen da. Zentzu honetan, ingurunearekiko egokitzapen funtzionalaren irizpidea barneratuz, ikaslejakin batek behar ditzakeen baliabideei buruzko informazioa ematen ez duen diagnostikoarenirizpide bakarra baino gehiago, ondorengoa dela esan daiteke: gela egonkorra, eskola-testuinguru arruntean funtzionatzeko arreta desberdinduagoa, arreta oso indibidualizatua eta burutzen dituzten zereginetan gainbegiraketa nahiz sarritan laguntza behar duten ikasle batzuentzako beharrezko laguntza da. Baliabide-mota honen beharra, hezkuntza-premia bereziki larri eta iraunkorrak eragitendituzten atzerapen orokortuen eta sakonen garapenari lotuta egon ohi da. Bestalde, gelaegonkor bateko arreta orientatu dezakeen irizpide determinatzaile bat, alde batetik egokitzapen-maila nahiz ikasle jakin batek ingurune arrunt batean lortzen duen funtzionamendu-maila, eta(2) Zenbait Egile. Mental Retardation. 1992. American Association on Mental Retardation. Washington.\n13. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakbestetik, behar dituen laguntza indibidualizatu-mota eta hauen intentsitea izan daiteke. Ez dagaitasun intelektualaren irizpidea bakarrik erabiltzen. Orokorrean ondorengo berdintasunak dituzten ikasleei buruz ari gara: • sakona ere izan daitekeen burutiko atzerapen larria. • oinarrizko garapen-arlo batzuetan alterazio garrantzitsua: arlo sozialean, komunikazioan eta jokabidean, beti ere maila kognitibo baxuak soilik eragindakoak ez badira. • defizit sentsoriala edo mugimen-alterazioak bezalako beste nahaste asoziatu batzuen presentzia. • etengabeko laguntza eta gainbegiraketa eskatzen duen funtzionamendu eskasa ingurune arruntean. Kategorien interpretazioan malguak izanik, ezaugarri hauek ondorengo ikasleetanaurkintzen direla esan dezakegu: • Autismoa edo Garapenaren Nahaste Orokortuak dituzten ikasleak Garapenaren Nahaste Orokortuak dituzten ikasleek, autista izan ala ez, beren buruaren ezagutzari eta gairenakoak nahiz inguratzen duen mundua ulertzeari dagokionez urritasun larriak izan ohi dituzte. Beren nortasunaren ezaugarri nagusienetako bat beren burua isolatzeko eta beste pertsona batzuekiko kontaktuari ihes egiteko joera da eta honekin batera jokabide disruptiboak eman ohi dira. Hala ere, ez da harreman-arazo bat bakarrik, Komunikazioaren arloan, hitzezkoan nahiz ez-hitzezkoan, alterazio sakon eta konplexuak azaltzeaz gain komunikatzeko asmorik eza eta hizkuntzaren erabilpenari dagozkion alterazioak (hau da, hizkuntza ez erabiltzea edo gaizki erabiltzea) azaltzen baitituzte. Beste ezaugarri bat, gizarte-egoerak ulertzeko, gainerako pertsonei egoera mentalak egozteko, gainerakoek pentsatzen edo sentitzen dutena imajinatzeko eta beren emozioak komunikatu nahiz erakusteko duten zailtasuna da eta honek egokitzapen-arazo ugari nahiz jokabidearen alterazio garrantzitsuak eragiten ditu. Nahaste hauek, gehienetan burutiko urritasunarekin batera agertzen badira ere, urritasun posible honek ez ditu nahikoa justifikatzen eta hezkuntza-premia eta ezaugarri bereziak eta propioak ditu. Beren interesen esparrua oso mugatua da eta portaera bulkadatsuak eta estereotipiak azaltzeaz gain, objektu edo estimulu jakin batzuekiko erakarpen berezi bat sentitzen dute. Epilepsia, gorreria, edo\n14. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak jokabidearen nahaste larriak bezalako arazo organikoekin asoziatuta egoten dira sarritan. Garapen kognitiboa arazo berezi honek markatzen du eta bere irakaskuntzaren ezaugarrietako bat, orokortzeko eta abstrakziorako izan ohi duten zailtasuna da. • Burutiko atzerapen larria edo sakona duten ikasleak Kasu hauetan, gaitasunen eta ahalmenen garapen orokorra oso txikia izaten da eta bere ezaugarri nagusia ikasteko nahiz ikasitakoa abstraitu eta orokortzeko zailtasuna da. Afektazioa nagusiki kognitiboa izaten da eta arreta, pertzepzioa edo oroimena bezalako beste funtzio batzuetan nahiz zeregin sinpleenak ere planifikatu eta exekutatzeko gaitasunean eragina izaten du. Horregatik, beharrezko egokitzapenak egiten ez badira, ingurunean moldatzea eta egokitzea oso zaila egiten zaio. Garapen kognitibo txiki honek komunikazioan eta komunikatzeko asmoan ere eragina du eta, komunikatzeko asmoa dagoen kasuetan ere, hitzen bidez egiteko zailtasun handiak izan ohi ditu. Kasu guztietan gertatzen ez bada ere, sarritan garapen-maila baxuak arazo emozionalak eta portaera-arazoak eragin ditzake. Kasu larrienetan, hau da, beste mota bateko arazo organikoak edo sentimen, pertzepzio eta mugimen-sistemetan eragina duten izaera neuromotoreko afektazioak asoziatuta dituzten kasuetan, jasaten dituen ikasleak ingurunea ulertzeko eta komunikatzeko arazo larri gehiago ditu, hitzik egiten ez duelako, komunikatzeko asmorik ez duelako edo mugikortasun urria duelako . Egoera hauetan osasun-arazoak edo gaixotasun kronikoak izatea nahiko normala da eta honek premia bereziak hezkuntzaren arlo osagarrietara zabaltzen ditu. Hau, hezkuntzaren plangintza egiteko orduan kontuan izan beharko da.3. GNOentzako GELA EGONKORRETAKO IKASLEEN HEZKUNTZA-PREMIAK Gela egonkorrean, behar dituzten baliabide-motari eta hezkuntza-arretari dagokienez,antzeko ezaugarriak dituzten ikasleak topatzen dira, premia hauek arazo desberdinekeragindakoak badira ere. Talde honi amankomunak zaizkion oinarrizko hezkuntza-premiaberezi batzuk zehaztu daitezke eta hauek, Curriculum-Proiektuaren eta Gela EgonkorrarenProgramazioaren helburuak baldintzatuko dituzte. Garapenaren Nahaste Orokortuen berezko\n15. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakpremia-motarekin bat datozen hezkuntza-premia berezi, larri eta iraunkorretaz ari gara hitzegiten. Hezkuntza-premia hauek ikasleari egokitutako Curriculum-Proiektua lantzerakoankontuan izan beharreko elementuetako bat dira. Ondoren deskribatzen dira: 1. Hitzezko eta ez hitzezko komunikazioarekin zerikusia duten HPBak arrazoia: • komunikatzeko asmorik ezin dute izan. • ongizate fisikoa eta emozionala lortzeko ingurunearekiko elkarreraginik izaten ez dakite. • komunikazio funtzionala, ahozko lengoaiaren bidez edo zeinu bidezko lengoaia etab. bezalako Komunikazio-sistema alternatiboen bidez hobetu behar dute. • ingurune fisikoa eta gizartea ulertzen lagunduko dieten eta portaera-arazoak saihestuko dizkieten komunikazio-estrategien beharra dute. • funtzio sinbolikoan eta lengoaiaren erabilpenean sartzen lagundu behar zaie. 2. Autonomiarekin eta Nortasun Pertsonalarekin zerikusia duten HPBak arrazoia: • Ahalik eta gutxien mugatzen dieten inguruneetan eta eguneroko ingurunean ahalik eta ongien moldatzea lortzeko beharra dute. • jokabide-arazorik ez izateko norbere portaeraren autokontrola eskuratzeko beharra dute. • beren ekintzak, mugitzen diren testuinguruari egokitu behar dituzte. • independentzia emango dieten oinarrizko ohituren eskuraketa segurtatzeko beharra dute: elikadura, garbitasuna, jokabidea, etab. • ongizate fisikoa, afektiboa eta emozionala emango dieten independentzia pertsonala lortzeko beharra dute.\n16. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak • eguneroko bizitzako ihardueretan sartzeko eta, ahal den neurrian, etorkizunean lan bat izateko aukeraz jabetzeko beharra dute. • gizarteratzea ahalbidetuko dien independentzia behar dute. 3. Oinarrizko HPB sozialak eta zaintza pertsonalekoak arrazoiak: • portzentaia altu batek arreta medikoa behar du, medikamentuak hartu behar ditu eta aldizkako azterketa medikoak egin behar ditu. kasu hauetan, eskolak emandako informazioa oso garrantzitsua izaten da. • portzentaia batek nahaste epileptikoak edo/eta jokabide-nahasteak ditu asoziatuta. • gainerakoek barneko egoerak, egoera fisikoak nahiz emozionalak transmititzeko ezintasuna dute. • zaletasunetarako eta aisirako denborak, etab. beren kabuz ezin dituzte antolatu. 4. Gizarte-esparruarekin (kognitiboa eta emozionala) zerikusia duten HPBak arrazoiak: • ingurune fisikoaz gain, gizarte-ingurunearekiko kontrola izaten ikasteko beharra dute. • beste pertsona batzuekiko eta hurbileko ingurunearekiko kontaktua sustatu behar dute. • giro sendoa eta laguntza emozional berezia eskaintzen dieten estrategien beharra dute. • gertatuko dena aurrikusten ikasteko beharra dute. • mundua ezagutu eta beren ekintzak giro egituratu batean planifikatzeko estrategiak eskuratzeko beharra dute.\n17. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak 5. Esparru kognitiboarekin zerikusia duten HPBak arrazoia: • ikasitakoa orokortzeko zailtasunak dituzte. • beren pentsamendua zehatza da eta berehalako egoeretan hobeto iharduten dute. • pertzepzio, oroimen eta arreta-arazo bereziak dituzte. • imitatzeko eta prozesu sinbolikoetarako zailtasunak dituzte. • printzipioen eta arauen abstrakzioa egitea eta egoera desberdinetan aplikatzea zaila egiten zaie. 6. Laguntza bereziekin zerikusia duten HPBak arrazoiak: • banakako arreta behar dute. • giro egituratua behar dute. • zereginak burutzeko sarritan gainbegiraketa eta laguntza beharra dute. • metodologia berezien eta pertsonarteko ekintzaren bidez sendotasun emozionala eman behar zaie. • ingurunearen ulerketa errazteko komunikazio handigarrizko sistemak eskuratzeko beharra dute. • curriculum-egokitzapen garrantzitsuen beharra dute.\n18. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak II. GARAPENAREN NAHASTE OROKORTUAK DITUZTEN IKASLEENTZAKO GELA EGONKORRAREN CURRICULUM- PROIEKTUA Gela egonkorraren funtzioa, minusbaliotasun larriak dituzten ikasleen hezkuntza-premietara eta ezaugarrietara egokituko den curriculuma eskaintzea da. Hezkuntza-proposamena diseinatzen eta planifikatzen denean, aurrez aipatu diren premia berezi hauekikaskuntzaren helburuak eta edukinak hautatzerakoan eragin zuzena izango dutela asmatzeaez da zaila. Hezkuntza-eskaintzaren egokitzapenean, munusbaliotasun larriak dituztenikasleen garapenean garrantzi gutxien duten helburu eta edukinak kanpo uztea, beren premiabereziei erantzuten dieten alderdi osagarri edo alternatiboak aldatu edo sartzea, edo bestela,curriculum ofizialean agertzen ez diren, agertzen badira denbora desberdinetan edominusbaliotasun larria duten ikasleen taldearentzat duten garrantzi guztiarekin jasotzen ez direnhelburu eta edukinak barneratzea beharrezkoa izan daiteke. Zer irakatsi eta nola irakatsi, espazioa eta denbora antolatzeko modua, erabilikodiren laguntzak, dituzten premia bitxietarako erabili beharreko metodologia alternatiboakedo/eta bereziak, etab. erabakitzen direnean Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua sortzenda, arreta jasotzen duten ikasleei egokitua eta beraientzat berezia. Alderdi batzuei dagokienez,curriculum ofizialetatik eta ikastetxeak antzeko adina duten ikasleentzat finkatzen duenCurriculu-Proiektutik nahiko urrun egongo da, baina egitura bera izaten jarraituko du etaikastetxe arruntak eskaintzen duen ingurune normalizatuko hezkuntza-antolaketa eta ihardueraberean oinarrituko da. Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua, denboraldi jakin baterako GelarenProgramazioa lantzeko nahiz programak garatzeko eta Curriculum-Egokitzapen Indibidualaegiteko oinarri gisa erabiliko da. Ikusi dugun bezala, minusbaliotasun larriak dituzten ikasleek, curriculum-esparruagainditzen duten eta balorazioa nahiz erantzuna eskatzen duten beste batzuk barneratzendituzten hezkuntza-premiak dituzte. Premia hauetako askok garapenaren oinarrizko arloekin(funtzionamendu independientea, oinarrizko ohitura pertsonalen garapena, gizarte edo emozio-trebetasunen garapena, gizartean komunikatzea, etab.) zerikusia dute eta askotan eskola-curriculum arruntean ez dira aurrikusita egoten edo, garapenaren hasierako adinentzat bakarrik\n19. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakaurrikusita egoten badira ere, bere bilakaera pertsonalean zehar oinarrizko premia gisamantentzen dira eta eskola-curriculumean barneratu behar dira. Hala ere, hezkuntza-premia bereziak baloratzeko eta ikasleen oinarrizko premiahauek nahiz, dituzten minusbaliotasunen gainetik, pertsona guztiei amankomunak zaizkienhezkuntza-helburuak barneratuko dituen hezkuntza-programa bat planifikatzeko beharrezkoerreferentzia garrantzitsua da curriculum arrunta. Kontua ez da, beraz, curriculum arruntarekininolako loturarik ez duen curriculum berezi bat planteatzea, kasu honetan bereziak direnhezkuntzaren eta ikaskuntzaren edukinak eta helburuak hezkuntza-sistemak ikasle guztientzateskaintzen dituen elementuekin integratuz, hezkuntza-helburu bera jarraituz eta ikaslebakoitzaren gaitasunak ahalik eta ongien garatzeko egokitzea baizik. Beraz, gela egonkor batean ikasten duten ikasleentzat proposatzen denhezkuntza-curriculuma errealitate-esparru batean oinarrituko da eta, zentzu honetan, ardatzbikoitz batera egokitu beharko du: • alde batetik, ikaslearen errealitatea eta dituen larritasun ezaugarriak nahiz hezkuntza-premien iraunkortasuna, adin kronologikoa, gaitasunak, interesak, behar izan ditzakeen etengabeko laguntzak, autonomia pertsonala izateko ezinbestekoak diren ikaskuntzak, etab. jaso behar ditu. • bestalde, hezkuntza-errealitatea eta abiarazi den hezkuntzaren erreformaren oinarri diren printzipioen ekarpenak kontuan izan behar ditu; hezkuntza-etapa desberdinen curriculuma, curriculum-eskaintza garapen arazo larriak dituzten ikasleen premietara egokitzeko eta, duen gaitasun-mailaren eta eskola nahiz familia-ingurunearen ezaugarrien arabera, ikasi behar duena finkatzeko erreferentzietako bat da. Ikastetxearen Curriculum-Proiektuaren lanketa, iturri desberdinetan oinarriturikoOCDetan inspiratzen da: psikologikoa, pedagogikoa, epistemologikoa eta soziologikoa. Honenantzera, Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua minusbaliotasun larrienak dituztenikasleentzako erantzunak ematen saiatzen denez, bere egokitzapen-prozesuan iturri hauekberak berrikusi behar ditu, eskola-erantzun egokiena proposatzeko informazioa ematen baitute.Iturri hauetako bakoitzak, hezkuntza-premia larriak eta iraunkorrak dituzten ikasleen ezaugarrieiburuzko informazioa emateaz gain, helburuak, irakasteko modua, edukin garrantzitsuenak,etab. aukeratzerakoan orientabideak ematen dizkigu, emaitza gisa Gelako Curriculum-Proiektuaemanez. Ondorengo eskeman (1. Eskema) ikaskuntza-helburuen formulazioak eragiten duenzehaztapen-prozesuaren zati bat laburtzen du.\n20. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuan zehaztutako hezkuntza-proposamenak,Gelako Programa lantzeko orientabideak ematen ditu. Hau denboraldi baterako pentsatutaegoten da, orokorrean ikasturte baterako, eta denboraldi horretako lan-helburu nagusiak,ihardueren antolaketa, gelan ikasten duten ikasle-taldearen arazo bereziak tratatzeko jarraitubeharreko metodologia, ebaluatzeko modua, ikasleen jarraipena egiteko modua, etab. jasokoditu. Espazioaren eta denboraren antolaketari, laguntza-materialei nahiz ikastetxearentestuinguru arruntarekin elkarbanatu beharreko iharduerei buruzko alderdiak eta gelareniharduera ikastetxeko “bizitzan” edo alderantziz barneratzeko modua ere jasoko dira (ikus 67-69or. Gelako Programazioaren eskema).1. Eskema: HPBak dituzten ikasleentzako curriculum-iturrien informazioa. I. P s ik o lo g ik o a I. P e d a g o g ik o a I. E p is te m o lo g ik o a I. S o z io lo g ik o a • e z a u g a rri p s ik o - • g a ra p e n k o g n itib o a re n • h a ie n tz a k o fu n ts e z k o • g iz a rte -e s k a ria k e b o lu tib o a k p ro z e s u a e d u k in a k • fa m ilia -e s k a ria k • d e fiz it-m o ta • ik a s k u n tz a -s is te m a k • ik a s k u n tz a -s e k u e n tz ia k • o s a s u n -p re m ia k • ik a s k u n tz a -m o ta k • d id a k tik a b e re z ia k • e d u k in fu n tz io n a la k • b e re in g u ru n e a n • g a ra p e n e m o z io n a la • k o m u n ik a z io a g e h itz e k o • in d e p e n d ie n te a iz a te k o o h ik o a k d ire n e ta a fe k tib o a s is te m a k ik a s k u n tz a k ih a rd u e ra k • jo k a b id e -a ra z o a k • k o m u n ik a z io - • z e re g in e n a n a lis ia • b e re in g u ru n e k o ik a s - m e to d o lo g ia k k u n tz a fu n tz io n a la k • o ro k o rtz e k o z a ilta s u - nak • jo k a b id e a k o n tro la tz e k o • g iz a rte ra tz e n m e to d o a k la g u n tz e n d u te n • k o m u n ik a z io a g a ra - • c u rric u lu m e a n s a rb id e a ik a s k u n tz a k tz e k o a ra z o a k iz a te k o b a lia b id e a k • e ta b . • c u rric u lu m - e g o k itz a p e n a k • ik a s k u n tz a fu n tz io n a la k G E L A E G O N K O R R A R E N C U R R IC U L U M A G E L A R E N P R O G R A M A Z IO A era g iten d u n a g u s ik i : • O in a rrizk o o s a s u n eta o n g iza te-p rem ia k • A u to n o m ia p erts o n a la • K o m u n ik a zio -treb eta s u n en g a ra p en a • In g u ru n e fis ik o a ren eza g u tza • G iza rte-in g u ru n ea ren eza g u tza eta u lerk eta • G a ita s u n k o g n itib o en g a ra p en a • In g u ru n e d es b erd in en fu n tzio n a m en d u a : etxea , es k o la , a is ia ld ia , g iza rtea , la n a , eta b .\n21. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Garapenaren Nahaste Sakonak dituzten ikasleen ezaugarrietako bat, berenhezkuntza-premia larri eta iraunkorren aldagarritasuna eta heterogenotasuna da eta hautaldean nahiz banakako gisa azaleratzen da hazkunde pertsonalean. Dituztenminusbaliotasunen larritasunak, bilakaera psikologikoaren perfil oso desberdinduak markatzendituzten eta pertsona batetik bestera oso aldakorrak bihurtzen diren banakako garapen-prozesuak eragiten ditu. Ikasle bakoitzaren eskolatzean zehar banakako bilakaeraren une jakinbatzuei erantzuteko helburua duten banakako hezkuntza-balorazioak, programazioak eta esku-hartzeak egin beharko dira. Hauek, ikasle bakoitzaren banakako Gela EgonkorrarenCurriculum-Proiektuak eskaintzen duen esparruan oinarrituz egingo dira, ikasle bakoitzarenCurriculum-Egokitzapen Indibiduala osatuz. Curriculum-Egokitzapena eta Banakako Programahau lantzeko Gela Egonkorraren Curriculuma hartuko da erreferentzi gisa. Azken hau bera ereasko egokituta egongo da, seguraski arlo jakin batzuk barneratu eta beste arlo batzuk nahizorokorrean proposatutako beste hellburu eta edukin batzuk kanpo utziko baitira. Bat baino gehiago dira, beraz, gela egonkorrari buruzko elementuak IkastetxearenCurriculum-Proiektuan: • Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua • Gela Egonkorraren Programazioa • Banakako Programa edo Curriculum-Egokitzapena Irakaskuntzan, gela egonkorra ikastetxe arruntean barneratzen denez, ondorengoauzia planteatzen da: Gela egonkorraren curriculum-elementuak, kokatzen den ikastetxearruntaren elementuekin nola lotuko dira? Curriculumaren garapenari dagokionez,Ikastetxearen Curriculum Proiektuak, Gela Egonkorreko ikasleentzat planteatzen denCurriculum-Proiektua bere zati bat izango balitz bezala jasotzea da egokiena: lortu nahi direnhelburuak, lehentasuna duten edukinak, lan egiteko modua, etab. Hezkuntzari dagokionez,iharduera sinpleak eta zehaztzak proposatu behar dira, ikasleek, mota batekoek nahizbestekoek, ikastxeko eguneroko bizitzan elkarreraginezko eta harremanezko uneak ulertu etaelkarbanatu ahal izan ditzaten. Beraz, Ikastetxearen Curriculum-Proiektuak, aniztasunari dagokionez eta gelaegonkorraren kasuan, bi alderdi nagusi hauetan eragina duten erabakiak barneratu beharkoditu: • Gela Egonkorrarentzat planteatzen den Curriculum-Proiektua\n22. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak • Ikastetxean sustatuko diren helburuak eta balioak, elkarbanatutako iharduerak, espazio amankomunak, etab. nahiz ikastetxean hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleei buruz ikastetxeko ikasleei, eta bereziki gelan arreta jasotzen dutenei zuzendutako informazio, lankidetza eta laguntza-iharduerak. Ondorengo eskema honek (2. Eskema) elementu hauen guztien antolaketaazaltzen du: 2. Eskema: Ikastetxearen eta Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua Ikastetxearen Curriculum-Proiektua • helburuak • xedeak • edukinen Gela Egonkorraren antolaketa • metodologiak Curriculum-Proiektua • koordinazioa Gela Egonkorraren • gelako CP zehazten du Programazioa • denbora jakin baterako • iharduera antolatzen du • erabili beharreko CEI inguruneak aipatzen ditu • denborak eta zereginak antolatzen ditu • CEIak barneratzen ditu\n23. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak III. GELA EGONKORRAREN CURRICULUM-PROIEKTUAREN LANKETA1. LEHENTASUNAK FINKATZEKO ETA HEZKUNTZA-HELBURUAK AUKERATZEKOIRIZPIDEAK Gela Egonkorreko ikasleentzako Curriculum-Proiektua garatzeko orduan ikastekopremia dutena zer den eta nola irakatsiko den argi eta garbi definitzea beharrezkoa da. Larrikiafektaturiko ikasleentzat lehentasuna duten ikaskuntza-helburuen aukeraketa, minusbaliotasunlarriak dituzten ikasleen irakaskuntzan eta ikaskuntzan garrantzi handia duten irizpide batzukkontuan izanez egin behar da. Ondorengo hauek dira: Adin kronologikoari egokitzen zaizkion helburuak aukeratzea Pertsonen adin kronologikoak, beste zirkunstantzia batzuekin zerikusirik ez dutenezaugarri eta premia jakin batzuk ditu berekin. Haurtzaroak, nerabezaroan agertzen direnen etahelduen arorako trantsizioko etapetan agertzen direnen premia desberdinak ditu. Gainera,gizarteak pertsonen adin kronologikoarekin bat datozen edo zerikusia duten balio eta eskakizunjakin batzuk barneratzen ditu eta igurikapen batzuk formulatzen ditu. Horrela, adibidez, jatetxebatean modu desegokian portatzen den haur txiki baten aurrean inguruneak nolabaitekotolerantziarekin erantzuten du, baina gertaera bera ez zaio adin gehiagoko haur bati, nerabe batiedo gazte bati onartuko. Minusbaliotasun bat duten pertsonen kasuan beren premia pertsonal batzuk adinkronologikoari lotuta daude, minusbaliotasunik ez duen beste edozein pertsona baten kasuanbezala. Horregatik du hainbesteko garrantzia, ikaslearen adinetik eratorritako interes edozirkunstantziekin bat datozen helburuak aukeratzeak. Ikaskuntza-mailan desfase garrantzitsuak dituzten ikasleen irakaskuntzan sarritan izanohi den arriskuetako bat curriculuma haurrentzat izango balitz bezalakoa egitea da.Garapenaren nahaste bat duen haur baten adin kronologikoa alde batera utzi ezin denerreferentzia da eta bere interesak ez dira parekatu daitezkeen ikaskuntza-mailak dituztenhaurrenekin bakarrik bat etortzen (adib. burutiko urritasuna duen 14 urteko haur batek\n24. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakirakurtzen ikas dezan ezin dira 6 urteko haur batekin erabil daitezkeen metodo eta pizgarriberak erabili, bere garapen adina hori bada ere). Gelaren Curriculum-Proiektua diseinatzerakoan bere adinekoen erreferenteak hartubehar dira ahal den neurrian, minusbaliotasunik gabeko ikasleek aukeratuko lituzketeniharduerak edo inguruneak proposatuz. Ikaslearen adinaren eta mugitzen den ingurunearenarabera aukeratutako interesen, beharren, lehentasunen, ohituren eta kulturaren inbentariobatetik abiatzea komeni da. Honek minusbaliotasunik gabeko pertsonekin elkarreraginpositiboak izateko aukerak gehitzera zuzendutako helburuak eta ikaskuntzak aukeratzekobalioko du. Haurraren adin kronologikoa kontuan izateak, ikaskuntzan erabiliko den materialarenaukera zorrotza egitera ere behartzen gaitu (mugimen-trebetasunak garatzeko materiala,jokorako materialak, komunikazioa garatzeko materialak, etab.) ikasle bakoitzaren adineraegokitu behar baitu. Integratzeko dituen aukerek eta gizarteak honi dagokionez dituenigurikapenek, minusbaliotasunak dituzten pertsonek “esperientzia” bat elkarbanatzeko aukeraizan dezaten eskatzen du eta hau errazagoa izango da espazio, material, itxura fisiko, etab.berak ere elkarbanatzen badira. Adibide jakin baten bidez ikusiko dugu: mugimen-trebetasunakgaratzeko ikasle txiki batek koloretako piezak erabil ditzake baina material hau ez dagomendagarria izango nerabe batentzat eta kasu honetan egokiagoa izango da giltzak,etengailuak, larakoak, etab. bezalako objektu erreal bat erabiltzea, mugimen-gaitasun berakgaratzeko balio badute ere, ikaslearen adinerako material egokiagoa baitira. Nahastearen izaera eta larritasuna kontuan izatea Haur batzuek dituzten nahasteen izaera eta larritasuna, bizitzan zehar irauten dutenikaskuntza jakin batzuk eskuratzeko zailtasun gogorrekin batera gertatu ohi da nerabeak,gazteak edo helduak direnean. Errendimendu intelektual zaila eta mugatua izateaz gain, ikaslehauek beste arazo batzuk ere izan ditzakete, adibidez gorreria, itsutasuna, jokabide-arazolarriak, hitzez komunikatzeko ezintasuna, ingurunea ulertzeko zailtasun larriak, osasun-arazoak,etab. Minusbaliotasun hain garrantzitsuak dituzten pertsonen ikaskuntzen nahizerrendimenduaren ezaugarriak hezkuntza-programak planteatzerakoan kontuan izan behar dira.Horrela, eskuratu ditzaketen trebetasunak gutxiago direla, hauek eskuratzeko denbora, saio etaesperimentazio gehiago behar dituztela, ikasitakoa laster ahazten dutela, egoera batean ikasten\n25. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakdutena beste batera transferitzeko eta orokortzeko zailtasunak dituztela eta testuingurudesberdinetan ikasitako trebetasunak sintetizatu eta praktikoki beste testuinguru edo girobatean aplikatzeko gai ez direla badakigu. Horregatik funtsezkoa da: • ingurune integratuetan orain nahiz etorkizunean eraginkorki parte hartzeko garrantzi gehien duten hezkuntza-trebetasunak aukeratzea. • curriculumaren plangintzan, oinarrizko trebetasunen ikasketarako erabiliko den denbora gehitzea. • ikasleek parte hartu ohi duten eskolaz kanpoko beste ingurune batzuetan beharrezkoak diren trebetasunak hautatzea. • trebetasun bat ikasteko hautatu aurretik, hori eskuratu ondoren maiz erabiliko duela ziurtatzea. • konplexuegiak ez diren eta beren garapen potentzialeko zonaren barnean “azaleko ikaskuntzak” deitzen diren haiek erakustea, konplexuegiak diren trebetasunak erakusteak denbora eta ahalegin neurrigabeak eskatzen dituenez curriculuma desorekatu baitezake. Baina hori bai, trebetasun konplexu hauen irakaskuntza eraginkorra eskaini egin beharko zaio, eskolako nahiz eskolaz kanpoko ingurune askotan beharrezkoak direlako garrantzitsuak gertatzen direnean. Ondorioz, autonomia eta funtzionaltasun aukerak ahalik eta gehien garatzen dituzten eta,eskuratzen ez badira beste pertsona batek burutu beharko dituen trebetasunen eskuraketasustatuko duten ikaskuntzei eta helburuei lehentasuna eman behar zaie. Autonomia pertsonalhau orainaren arabera izan behar da kontuan, hau da, haurra gazteagoa denean; baina baitahaur bakoitzak pertsona gisa garatzeko etorkizunean izango dituen premien arabera ere,hezkuntzaren atal bakoitzean garatzen joango diren helburuak sekuentzietan planifikatuz. Ikaskuntza funtzionalei lehentasuna ematea “Funtzional” adierazpena, norbaitek burutu behar dituen ekintzetan eta minusbaliotasunakdituen ikasle batek burutu ezin baditu, bere ordez beste pertsona batek egin beharko dituenekintzetan oinarritzen da. Lou Brown (3) egileak sakonki garatzen duen printzipio hau kontuanizanik, zeregin eta trebetasun funtzionalen errepertorio ahalik eta zabalenen ikaskuntza(3) LOU BROWN. 1989. Criterios de funcionalidad. Bartzelona. Fundación Catalana Síndromede Down.\n26. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakplanteatu behar da, haur batek bere kabuz egin dezakeena gehiago den neurrian, gehiagoerrespetatu eta baloratuko baitzaio elkartean, honela bere bizi-kalitatea hobetzen lagunduz. Printzipio honek hezkuntza-helburuen eta ikaskuntza-edukinen hautaketan eragin zuzenadu. Ingurunean funtzionaltasun-maila altuena duten ikaskuntzei lehentasuna eman behar zaie,batez ere adin jakin batzuetan, hezkuntza-testuinguruan funtzionaltasun-maila baxuagoa bainahelburu jakin batzuk dituzten ikaskuntzak planteatzen badira ere; adibidez, jokabideakontrolatzea edo eskuratutako ikaskuntzak mantentzea. Laburbilduz, baldintza berdinetan,ikasleek autonomiaz moldatzeko dituzten aukerak gehitzen dituzten ikaskuntzei eman beharkozaie lehentasuna: ikasleak berak eskuratzen ez baditu beste pertsona baten esku-hartzeaeskatzen duten trebetasun haiek, alegia. Funtzionaltasunaren printzipio hau errespetatzen duen Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuak, ikasle batek bere egungo ingurunean nahiz etorkizunean mugitu beharko duengiroetan ahalik eta autonomia gehienez moldatzeko behar dituen trebetasunak kontuan izanbehar ditu. Trebetasun hauek, giro horietan egokitzapen eta funtzionamendu-maila altuenalortzeko garrantzi gehiena dutenak izango dira eta hautatzerakoan, funtzio praktikoa duteneketa pertsonari eguneroko bizitzarako erabilgarriak zaizkion haiek izango dute lehentasuna. Curriculum-Proiektuaren helburuetako bat ikasle bakoitzak giro desberdinetan duenpartaidetza gehitzea da; hau da, giro desberdinetan (etxean, elkartean, eskolan, aisialdian)eraginkorki integratu eta moldatzea ahalmenduko dioten eta gaur egun nahiz bere bizitzanzehar on egingo dioten beste giro batzuetan sartzen lagunduko dioten trebetasunak erakustekodiseinatuta egon behar du. Curriculum funtzional baten asmoa, ikasleak beregan eragin zuzena duten gertakarietaneragiteko eta bere giroaren kontrol handiagoa izateko gaitasuna sustatzea ere izan behar dueta, ondorioz, ikaslea mugitu ohi den giro naturaletan “funtzionatzeko” balio dutenkomunikatzeko eta independentzia izateko trebetasunen garapenean jarriko dute arretahezkuntza-programek. Zentzu honetan, komunikazio-trebetasunak nahiz gizarte-trebetasunak dirabeharrezkoenak. Atzerapen handiak dituzten ikasleek jokabide-arazoak, kasketaldiak,haserrealdiak, etab. izan ohi dituzte, arazo larri hauek berekin duten komunikatzekoezintasunaren ondorioz. Horregatik, hau gertatzen den egoera edo giroetan erabiltzeko ikasditzaketen komunikazio-estrategia funtzionalak eman behar zaizkie.\n27. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Ikasteko, ikasitakoa orokortzeko eta beste egoera batzuetan aplikatzeko minusbaliotasunlarriak dituzten ikasleen zailtasunek, hezkuntza-programetan funtzionaltasun altuena lortzekolehentasun batzuk planteatzen dituzte. Hauek dira: • Ikasleak ahalik eta zabalenak diren giroetan, hau da, eskolan, familian, komunitatean (parkean, kafetegian, zinean, azokan, garraiobideetan, etab.), asialdian, lanean hasi aurretik, etab. partaidetza eraginkorra izaten jarraitzeko ezinbestekoak diren trebetasunak aukeratu eta haiei lehentasuna ematea. • Irakaskuntza amaitzen denean ikasitako oinarrizko trebetasunak mantentzea ahalbidetuko dion mailan irakastea. • Ikasleak autonomiaz parte hartu behar duen giro-mota desberdinei amankomunak zaizkien trebetasunen irakaskuntzari lehentasuna ematea eta gehitzea. • Eskolaz kanpoko bere bizitzan burutzen dituen ihardueretan behar diren eta bere egungo bizitzan nahiz etorkizuneko premietan eragina duten trebetasunak erakustea. Ikaskuntzaren zentzu instrumentala Ikaskuntza instrumentalaren ideia, aurrez azaldu den ikaskutzaren funtzionaltasunprintzipioarekin nahiz ikaskuntzaren zentzu ekologikoarekin zuzenean lotuta dago: inguruneanfuntzionatzeko, integrazioa errazteko eta ingurunean ahalik eta ongien moldatzea lortzekotresna erabilgarriak eskuratu behar dira. Zentzu honetan, ingurune fisikoan nahiz gizarteanmoldatzeko, inguruneak bildaltzen dizkion mezuak ulertzeko, behar duena nahiz lehentasunaduena komunikatzeko, eta azken finean, ingurune fisikoan nahiz gizartean ekintzaindependienteak burutzeko balio duten tresna gisa ulertzen dira ikaskuntzak. “Ikaskuntza instrumental” kontzeptua, hitzaren zentzu zabalenean ulertzen bada,Hezkuntza Etapetarako Oinarrizko Curriculum-Diseinu batzuetan azaltzen denarenamankomuna da. Arlo instrumentaleko irakaskuntzek garrantzi gehiago duten eta ezaugarritzenduten Lehenengo Etapan zehazki, irakurketa eta idazketa-teknikak ingurunearekinkomunikatzea ahalbidetzen duten tresna gisa planteatzen dira. Xede hau gure kasuan ere bideragarria da. Defizit garrantzitsuak daudenean,curriculumak ikaskuntza instrumentalezko helburuak ere barneratu behar ditu, erabilitakoedukinak eta metodoak funtsean desberdinak badira ere; ingurunearekin komunikatzeko\n28. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakerabilgarriak diren erreminta gisa erabil ditzakeen tresnak eta estrategiak eskuratzea da asmoa.Minusbaliotasun garrantzitsuak dituzten ikasle gehienek, beraientzat eta beraiekin harremanaduten eta bizi diren inguruko pertsonentzat oso erabilgarriak izan daitezkeen tresna desberdinenbitartez eskuratu ditzakete komunikazio-trebetasunak (idatzitako testuen ordez, ikusizko gakoakedo piktogramak erabiliko dira tresna gisa). Kasu hauetan, ingurunearekin komunikatzeko tresnak eskuratzeko egokia da: • ikusmen bidezko laguntza-pertzeptiboak erabiltzea, nagusiki egoera bakoitzean esanahi jakin bat hartzen duten objektu errealen, zeinu grafikoen, marrazkien edo ikurren bidez. • B. Shaeffer-en Makaton sistema, zeinuzko hizketa edo erabateko komunikazioa bezalako komunikazio-sistema alternatibo edo handitzaileak erabiltzea. • laguntza teknikoak, hezkuntza-premia larrietara egokitzen diren ingurunearekin komunikatzeko tresna erabilgarri gisa erabiltzea. Trebetasun alternatiboen irakaskuntza Ikaskuntza-helburuak eta edukinak, irakaskuntza-estrategia metodologiko gisahautatzean datza. Trebetasun alternatiboen irakaskuntza, ikaslearentzat garrantzitsuak direneta lehentasuna duten zenbait helburu, ikasteko dituzten zailtasunen ondorioz eskuratu ezindirenean planteatzen da: orduan, helburu berdinak lortzera zuzendutako trebetasun alternatibobatzuk irakatsi behar dira. HPB larriak eta iraunkorrak dituzten ikasleen heziketan gainerakoikasleentzako programazioaren ihardespenak diren programazioak ezin dira planteatu, haietanikasle guztiei irakatsi behar zaizkien sekuentzia berak finkatzen baitira. Adib. Heldu bateksupermekatu edo jatetxe batean egindako erosketaren kontua ordaintzeko behar duen diruarenzenbatekoa ez du xehetasunez zenbatzen; ohikoena estrategia azkarragoak eta funtzionalakerabiltzea da, adibidez 800 pezetako kontua ordaintzeko mila pezetako bilete bat emango du.Era berean, minusbaliotasun kognitibo garrantzitsuak dituzten ikasleen eskola-programetan,eguneroko arazoak konpontzeko beraiek erraztasun gehiagoz eskuratuko dituzten etafuntzionalenak diren estrategiak aukeratu behar dira. Gela Egonkorraren Programazioen garrantzia eta funtzionaltasuna, subjektuak ihardueraautonomiaz burutzeko duen gaitasunean oinarritzen da, iharduera nola burutzen duen kontuanizan gabe. Exekuzio-trebetasun alternatiboen irakaskuntzak minusbaliotasunak dituztenpertsonen heziketan duen garrantziaren eta Gela Egonkorraren Programan oinarrizkoikaskuntza batzuk, ikasleek autonomia eta ikaskuntza lortzeko helburua duten edukinalternatiboez ordezkatzeko beharraren arrazoietako bat da hau.\n29. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Ondoren, HPBak dituzten ikasleentzako hezkuntza-programetan ohikoak direnikaskuntza-edukinen exekuzio-trebetasun alternatiboen adibide batzuk aurkezten dira. Trebetasuna Trebetasun alternatiboa Ihardueren adibideak 1. Irakurketa eta idazketa • Ikurrak, errotuluak eta • Jangela, sarrera, irteera, bainugela, autobus piktogramak testuinguru geltokia, etab. adierazten duten ikurrak. funtzionaletan irakurtzea. • Ontziak eta produktuak diskriminatzea: • Produktuak eta ontziak jangarriak direnak eta jan ezin direnak. ezagutzea. • Gelako eta etxeko ontzi desberdinak diskriminatzea: kutxak, botilak, poteak, paketeak, etab. • Inguruneak piktograma, ikur edo etiketa itxurarekin ematen • Ikastetxeko, jangelako, supermerkatuko eta dion informazioa ezagutzea. abarreko sarrera eta irteera kokatzea. • Komunak kokatzea eta gizonezkoenak emakumezkoenetatik bereiztea. • Autobus, tren nahiz metro geltokiak, telefono publikoak,etab, kokatzea. • Piktogramak erabiltzen dituzten • Musika-kasetaren teklak ezagutzea, bideo- argibideak irakurri eta zintak ezagutzea, zereginen sekuentziak interpretatzea. “irakurtzea” piszinara joateko, janzteko edo eranzteko, liburuskak, sukaldeko errezetak “irakurri” edo interpretatzeko, telefonoa erabiltzeko, etab. • Produktuen zerrenda batekin • Ohiko produktuen etiketak ezagutzea. Ontzien erosketak egitea. etiketak erosketak egiteko erabiltzea.\n30. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak Trebetasuna Trebetasun alternatiboa Ihardueren adibideak 2. Matematika. Dirua kontatu • Zenbateko zuzenak erabiltzea • Produktu jakin bat erosteko diru nahiko duten eta erabiltzea. txanpon-pakete txikiak desberdintzea. Pakete bakoitza erosten duen produktuari dagokion marrazkiarekin markatuko da. • Ordainketa jakin bat egiteko “nahikoa” diren txanponak eta bileteak ezagutzea. Adib.:100 pzta. ogia erosteko, 25 txikle bat erosteko, etab. • Maiz erosten den produktu edo zerbitzu • Txartelak erabiltzea bakoitzarentzat egokiena den sinboloarekin identifikaturiko txartel batzuk egitea. • Freskagarrientzako txartelak, bonobusak etab. erabiltzea. • Produktu bat eros daitekeen edo ez • Produktuak erosteko zenbaki- kalkulatzen erakustea, duen dirua eta lerroak produktuaren balioa alderatzen duen zenbaki- lerroa erabiliz. • Kalkulagailua erabiliz zenbait produktu erostea • Zenbait produktu erosteko, kalkulagailuan kenketa erabiltzen erakustea. 3. Komunikazioa. • Komunikazio-koadernoa • Iharduera edo giro jakin baterako komunikazio Hitza erabili gabe orriak, ingurune hauetan ohikoak diren premiak pertsonei eskaerak egitea: adierazten dituzten hitzak edo sinboloak premia pertsonalei, barneratuz. produktuei, zerbitzuei eta • Aurrez finkatutako idatzizko abarri buruzkoak. eskariak • Ikasleak egin behar dituen eskariak marrazki bidez jasotzen dituzten orriak edo oharrak, adibidez jan nahi duen menua edo egin nahi duen iharduera. • Idazketa-lamina • Gehien erabiltzen diren hitzak, bai/ez partikulak, bere izena, etab. barneratzen duten orriak edo taulak. • Gaitasun gehiago dituzten kideen laguntza. • Piktogramen bidez beren premiak interpretatzeko, ikastetxeko lekuak identifikatzeko, erraz ulertzen diren ikur grafikoak lantzeko, etab. gai diren kideekin lankidetza.\n31. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak2. ANTOLAKETA-IRIZPIDEAK Ikaskuntzaren antolaketa ingurune ekologikoetan Minusbaliotasun larriak dituzten ikasleen kasuan, hezkuntza-iharduera garatzen denekotestuinguruak duen garrantzia kontuan izaten duen eredu didaktiko bat aukeratzeko beharraplanteatzen da, hezkuntza, eskuratzen diren ezagutzak ulertu eta ingurunean aplikatzerazuzenduta baitago. Eredu Ekologikoak, garapen arazo larriak dituzten ikasleen irakaskuntzan etaikaskuntzan ekarpen garrantzitsuak egiten ditu, eskola-esparrua hezkuntza-prozesua itxuratzenduten egoerak gertatzen direneko ekosistema gisa ulertzen baitu. Bat baino gehiago diratestuinguruaren garrantzia azpimarratzen duten egileak, beste batzuen artean Kemmis eta McTaggart, Doyle, etab. U. Bronfenbrenner (4) izenekoak "heziketa guztiak ingurune bateangertatzen dira/..../ Ingurunea irakaskuntzaren eta ikaskuntzaren testuingurua da; heziketarakoaukera eta gaitasun jakin batzuk eragiten ditu eta muga nahiz murrizketa batzuk inposatzenditu". Egile hauek ematen duten ikuspegitik, hezkuntza-prozesua eskola-elkarteak eratzenduen giro egologikoan eta bertan gertatzen diren elkarreraginetan gauzatzen da. Ondorioz,ikastetxea eta gelako bizitza, elementu material batzuk eta hezkuntzaren protagonista diren gizaelementu batzuk elkarbizi eta elkarreragiten diren espazioa da; era honetan, inguruneaniharduera-prozesuen bidez burutzen den irakaskuntza-ikaskuntza iharduerak, elkartean (gelannahiz familian, auzoan, ikastetxean eta beren geletan; liburutegian, jangelan, komunetan, gelan,patioan, etab.) funtzionatzean sortzen diren arazoak konpontzeko beharrezkoak direntrebetasunen garapena eragiten du. Eredu Ekologikoak, ingurunean iharduera eta esperimentazio-prozesuak eskuratuzgauzatzen den eta minusbaliotasunak dituzten pertsonei, mugitzen diren elkarteko testuingurudesberdinetan sortzen zaizkien arazoei konponbidea bilatzeko gaitasunak garatzera zuzendutadagoen zerbait bezala ulertzen du ikaskuntza. Eredu honek, trebetasun funtzionalak bere testuinguru naturalean hobeto irakasten etaikasten direla defendatzen du eta hau oraindik ziurragoa da ikasteko zailtasun handiak dituztenpertsonak direnean. Garapenaren atzerapen larriak eta sakonak dituzten ikasleen irakaskuntza-ikaskuntza, ikasitakoa orokortu eta beste egoera batean aplikatzeko zailtasunak baldintzatzen(4) BRONFENBRENNER,U. (1987): La ecología del desarrollo humano. Paidos. Bartzelona.\n32. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakdu, beste gauza batzuen artean. Honek, eredu ekologikoa, giro edo testuinguru errealei buruzkoibilbideen itxurarekin garatzera bultzatzen du. Hauetan, bertan moldatzeko oinarrizkotrebetasunak irakatsiko dira, egoera batean ikasitakoa antzeko beste batean aplikatzeaerrazagoa izan dadin. Orokorrean, Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuak ikaskuntzaren aldagai ekologikoaere jaso dezan, baldintza batzuk aipatzen dira. Ondorengo hauek dira: • Curriculumak, ikaslea mugitzeko esparru edo domeinu desberdinak barneratu behar ditu: eskolan: liburutegia, gela, komunak, jangela, sukaldea, atsedenaldia, garraioak, etab., etxean, aisialdian, etab. • Ikasleak gaur egun funtzionatzeko eta etorkizun hurbilean funtzionatzeko esparruak finkatu behar dira, bere integrazioa erraztu eta hobetuko duten trebetasunak diseinatu ahal izateko. • Esparru eta giro hauetako bakoitzak osatzen dituzten azpi-inguruneak analizatuko dira. Adibidez: etxearen esparruan, sukaldea, bainugela, bere gela, etab. bezalako azpi- inguruneak barneratzen dira. • Azkenik, azpi-ingurune bakoitzean beharrezkoak diren iharduerak nahiz iharduera bakoitzean garatu behar diren trebetasunak eta abileziak finkatuko dira. Adibidez: sukaldean fruta zuritzea, elikagaiak nahastea, arrautzak irabiatzea, mikrouhin-labe batean zerbait berotzeko etengailua piztea, etab. bezalako iharduerak burutzea. Elikagaiak zuritzeko mugimenduzko zenbait trebetasun eskuratu behar dira, hala nola: zenbait mugimendu fin koordinatzea, esku bakoitzarekin elementu bat hartzea, etab.\n33. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakTeknika hau aplikatzearen adibide bat ondorengo hau izan daiteke: Ingurunea: Jangela Iharduerak Gaitasunak edo trebetasunak Azpi-inguruneak:• Sukaldea (bazkaria prestatzea) • Elikagai solidoak jatea • Mahai-oihala jartzea.• Jangela • Likidoak edatea • Platerak mahaian jartzea.• Jangelako tresnen zona • Jateko tresnak erabiltzea • Edalontziak jartzea.• Garbiketa zona (harraska, etab.) • Mahaia prestatzea • Ezpain-zapiak jartzea.• Konketa eta bainugela • Mahaia jasotzea • Mahai-tresnak jartzea.• Besteak. • Besteak. • Besteak. Gelako eta ikastetxeko hezkuntza-ingurunearen antolaketa Mugitzen garen ingurunea, garapen normala izan duen pertsona batek bere bizitzanzehar modu naturalean interpretatzen ikasten duen informazio ugaria eta anitza etengabeemateko moduan antolatzen da. Baina ez da hala gertatzen, ingurunea ulertu eta berekinkomunikatzeko estrategia nahiko eskuratzen ez dituzten ikasleen kasuan bezala, garapen-prozesuan alterazio garrantzitsuak izan dituzten pertsonak direnean. Nahaste sakonak eta orokorrak dituzten pertsonek, egunean zehar egingo direniharduerak eta izango diren gertakariak nahiz beraiengandik itxaroten dena ezagutzekozailtasunak dituzte eta ulertezintasun honek portaera-arazo ugari eragiten ditu gehienetan. Kasuhauetan beharrezkoa da ingurune fisikoa modu oso egituratuan diseinatzea, honela ikasleari,mugitzen deneko denbora eta espazioa egituratzen lagunduko zaionez eguneroko gertakariakaurrikusteko gaitasuna eskuratzea ahalbidetuko baitzaio. Ingurunea antolatuz ikasleak “gertakariei aurrea hartu eta haiek aurrikustea” lortunahi da, honela kokatzen deneko ingurunea ulertu ahal izan dezan, haiekiko eragina izateko\n34. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakaukera izan dezan eta, berarengandik itxaroten den bezala, modu egokian moldatzeko gai izandadin. Ingurunearen egituraketa aipatzen dugunean bertako elementuak, estimuluak,erantzunak, subjektuak eta haiek mugitzen diren inguruneko eta HPBak dituzten ikasleenhezkuntza-prozesuan parte hartzen duten inguruneko objektuak esan nahi dugu. Eskola-ingurunean nahiz familian, elkartean, eta beste testuinguru batzuetan moldatzeko erregelaerabilgarriak ondorioztatzea ahalbidetuko dioten estimuluzko gakoen bidez (ikusmen bidezkoak,entzumen bidezkoak, ukimen bidezkoak, etab.) egindako espazioaren eta denborarenegituraketarekin, ingurunearen kontrola ekiditen duten oztopoak kentzea da asmoa. Ingurunearen diseinua bi arlo nagusitan kontuan izatea iradokitzen da: alde batetikespazio fisikoa, gelak, bulegoak, komunak, jangelak, ikastetxearen gelak, etab. egituratzeaahalbidetuko dioten seinaleen bidez giro eta ingurune desberdinak nahiz espazioak diseinatzea;bestetik, denbora egituratu, antolatu eta desberdintzera zuzenduta egongo diren gakoakdiseinatzea. Bi alderdi hauek, espazioarena eta denborarena, elkarrekin harremanean daude eta osogarbi diseinatuta egon behar dute, ikasle batzuek egin behar dutenari, epe laburrean edoertainean gertatuko denari, gertatuko den lekuari eta beraiengandik itxaroten denari buruzkoinformazioa aurrez jaso ahal izan dezaten eta horrela beren hurbileko ingurunearekikoetorkizunaren aurrikuspen eta planifikazio-aukerak sustatzeko. Ikasleari, egin duen ekintzari,egin duenari, geratzen zaionari, ondoren gertatzen denari eta abarri buruzko informazioa bateraematen dion sistema bat izan behar du (75-79. orrialdeetako eraskinak). Ondorioz, ingurunea bi dimentsiotan antolatu eta egituratzea gomendatzen da: - Espazioaren antolaketa ikasleek erraz uler ditzaketen eta haiei ingurunearekiko nolabaiteko kontrola izatea ahalbidetuko dieten gakoen bidez egiten da. Espazioaren antolaketarako erabil daitezke: • Piktogramak eta seinalestapenezko gakoak espazio desberdinetarako (gelak, bulegoak, komunak, jangela, bideo-aretoa, tailerrak, sukaldea, etab.) • Gela bakoitzerako ikur edo kartel bat nahiz hauetako bakoitzean dauden pertsonen argazkiak. • Gela desberdinetara iristeko bidea erakusten duten koloretako lerroak edo “velcro” zintak.\n35. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak • Egin beharreko zereginarekin lotzen diren zona bakoitzeko berezko tresna eta materialen marrazkiak, garatzen duten ekintzari funtsa eta esanahia emateko. (ikus 75-79. orrialdeetako eraskinak) - Denboraren antolaketa. Denbora antolatzeko, iharduneko ekintza nagusienen sekuentziak erabil daitezke, sinboloen nahiz ikusmenezko edo entzumenezko gakoen bidez egin beharreko, egindako edo ondoren egingo diren ekintzetako bakoitza adieraziz. Adierazpen hauek, egindako iharduera bakoitzari dagokion marrazkia estaltzea bezalako ekintzen bidez erabiltzen dira; zeregina osatzen duten sekuentzien argazkiak dituzten agendak edo zeregin-liburuak erabiliz, adibidez, cola-cao bat prestatzea; ekintza jarraiak adierazten dituzten diktaketa grafikoen bidez; aurrez nahiz ondoren egingo denari buruzko edo eskatzen zaienari buruzko informazioa, etab. ematen duten sekuentzia-sailen bidez, etab. (75-79 orrialdeetako eraskinak)3. IRIZPIDE METODOLOGIKOAK Komunikazio-trebetasunen eta Gizarte-trebetasunen irakaskuntza Garapenaren Nahaste Orokortuak dituzten ikasleak ezaugarritzen dituzten zailtasunetakobat KOMUNIKAZIO-esparruaren garapena da, inguruneko gizarte-gakoak identifikatu etaulertzen zailtasun garrantzitsuak ere barneratzen dituen zentzu zabalean. Gizarte-ulermen nahikoa edo komunikazio-jokabidea izatera iristen ez diren ikasleenarazoa arrazoi desberdinekin lotuta dago. Arazoa, ahozko jokabide terminalean bertan edoaurreko komunikazio-prozesuko osagarri batzuk eskuratzerakoan gerta daiteke eta askotanbietan batera gertatzen da; ahozko lengoaiari dagozkion gaitasun-nahasteak, komunikatzekoedo gizartearekin harremanak izateko interes faltaren bidez azaltzen den komunikazio-prozesuaren aurreko garapenaren alterazio edo defizitekin batera gertatzen dira. Komunikazio-minusbaliotasun larriak dituzten ikaslei arreta emateko, komunikazio-premiahauei arreta ematea ahalbidetzen duten antolaketa eta metodologia-mota erabili beharra dago.Kasu hauetan komunikazio-laguntzen erabilpena eta komunikazio-sistema alternatibo edo/etahandigarrien irakaskuntza planteatu beharra dago, pertsona hauei komunikatzeko eta gizarteaulertzeko estrategiak emateko. Beste pertsona batzuekiko elkarreraginerako trebetasunen etagizarte-trebetasunen garapena eragiten duten irakaskuntzei lehentasuna emango zaie eta,ikastetxeko nahiz hurbileko ingurune naturalak aprobetxatuz komunikazio-trebetasun\n36. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakespezifikoak irakatsi beharko dira, komunikatzen laguntzen duten metodoak eta sistemakerabiltzeaz gain. Komunikatzeko asmoa izanik komunikazioa ahalbidetzen duten aurretiazko jarraipidebatzuk eraginkorki garatu badituzte ere, ahozko kodeekin komunikatzeko zailtasunak edoezintasuna duten ikasleei, kode desberdinak eskaini behar zaizkie eta honek helburunagusienetako batean bihurtu behar du. Horretarako, marrazkiak, fitxak, objektuak, argazkiak,sinboloak, inprimitutako hitzak, etab. erabiliz adierazpen-forma desberdinak barneratzendituzten adierazpen-sistemak edo sistema piktografikoak nahiz zeinu-sistemak erabiltzeaegokia izan daiteke. Hauen artean daude BLISS, MAKATON eta SPC sistemak. Ahozkoa ez den beste kode batzuk ere erakutsi behar dira, beti ere honen xedeberarekin; komunikatzea, adieraztea, ingurunearekin elkarreraginak sortzea eta honen bidezhura aldatzea. Zentzu honetan, ezintasun larriena duten eta komunikazio-elkarreraginik ere ezduten haiekin ulergarria baino gehiago adierazgarria den lengoaia bat sortzeko lan egin beharda, Benson Schaeffer(5)-en Erabateko Komunikazio-metodoak erakusten duen bezala, etakomunikazioa gehitzen duten laguntza teknikoak, adibidez teklatuak, argien bidezko edoentzuteko seinaleak, konmutagailuak, taulak, mezuak seinaleztatu edo hautatzeko gailuak,etab. erabiliko dira. Metodo alternatibo edo handigarri bakoitzaren ezaugarriak eta hauek erabiltzekoeskakizunak kontuan izanez kode eraginkorrena zein den erabaki aurretik, komunikazio-gaitasunen ebaluazioa eta balorazioa egin behar da, adibidez zeinu-sistemak garapen-mailabaxuagoekin ere eskuratu daitezkeen bitartean adierazpen edo ikur-sistemak eskuratzekogarapen-maila altuagoa behar dela baitakigu. Kasu guztietan, aukeratzen den komunikazio-metodoa kontuan izan gabe, GarapenarenNahaste Orokortuak dituzten ikasleen irakaskuntzan gizartea ulertzeko ikusizko laguntzakerabiltzea ezinbestekoa eta bateragarria da. Ikusmen bidezko laguntzek (argazkiak, sinboloak, grafikoak, piktogramak, etab.) hitzezkolengoaiak ez bezala, abantailak eskaintzen dituzte ikasle hauei dagokienez: • gertakariei buruzko informazio egonkorra ematen dute. • objektuei, pertsonei eta ekintzei buruzko informazio zehatza ematen dute.(5) SCHAEFFER,B. (1993) La mejora de la enseñanza del lenguaje para niños autistas. En Actas delVII Congreso Nacional de Autismo. Amarú. Salamanca.\n37. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak • objektu errealen antza dute eta haiekin harremanean egon daitezke. • hauek erabiliz egungo eta etorkizuneko gertakariak aurrikusteko ezagutzak eskuratzea eta espazioan nahiz denboran kokatzea ahalbidetzen da. • jadanik gertatu diren iharduera eta gertakariei buruzko informazioa eskaintzen dute. Ingurunea ulertzeko eta komunikatzeko eman daitezkeen ikusmen bidezko laguntzenadibide batzuk hauek dira: (75-79 orrialdeetako eraskinak) • eguneko iharduerei buruzko ikusteko programa (1) • txartelen bidezko ihardueren sailkatzaileak (2) • lana antolatzeko koloretako taulak (3) • banakako agendak (4) • iharduera-egutegiak (5) • ikusteko gidoiak eta irudi-liburuak (6) • fase bakoitzaren irudiak dituzten zeregin-liburuak (7) • objektuak edo irudiak dituzten lanerako gidoiak (8) • egin beharreko zereginei buruzko hitzak (9) Jokabide disruptiboak eta desafio-jokabideak Hezitzaileen, irakasleen eta familien kezka handienetako bat, minusbaliotasun psikikogarrantzitsuak dituzten ikasleek izan ditzaketen portaera desegokiak gutxitu daitezen lortzea da.Pertsona hauetan, komunikazio-trebetasun nahiko ez dituztenez, dituzten premiak nahiz gogoakkomunikatzeko edo beraien aurkako egoera bat ekiditeko modu bihurtzen da sarritan berenportaera. Hau da, gainerakoekin dituzten harremanei dagokienez, arazo larriak eragiten dituzteneta ingurunean ongi integratzea zailagoa egiten duten portaera desegoki, jokabide agresibo etaautolesibo gisa azaldutako jokabide disruptiboek edo desafio-jokabideek gehienetankomunikazio-funtzioa betetzen dute. Testuinguruaren aldagaiak garrantzi handia du desafio-jokabideen azalpenean. Honiburuz J.Tamarit(6)-ek egindako ekarpenek, ingurune-baldintzen eta jokabide disruptiboen arteanharremana dagoela adierazten digute; autismoa edo beste komunikazio-nahaste garrantzitsubatzuk dituzten pertsonak testuinguru-baldintzekiko oso zaurgarriak dira, hau da, baldintza jakin(6) TAMARIT, J. (1995) Conductas desafiantes y autismo: un análisis contextualizado. En "TrastornosProfundos del Desarrollo". ASPANRI. Sevilla.\n38. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideakbatzuek jokabide disruptiboak gehitzeko arrisku handiagoa eragiten dute. Era berean,zaurgarritasun-mailari egokitutako testuinguru egoki batek jokabidearen azalpen hauek inhibituditzake, ongizate eta egokitzapen pertsonal handiagoa lortzen lagunduz. Ondorioz, hezkuntzaren esku-hartzeari begira eta ikasleak ingurune naturalean ikastenduela eta bere ikaskuntzak egoera batetik bestera transferitu ezin dituela kontuan izanez, lehenprintzipioa, portaera-arazoak gertatzen diren lekuan eta unean bertan tratatzekoa izango da,arazo-mota hau ikaslea mugitzen den testuingurua ez den beste batean lantzea ezinezkoa delaulertzen baita. Arrazoi honek, Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuan hau kontrolatzeko etatratatzeko egokienak diren metodoak eta iharduerak jasotzera bultzatzen du.Hezkuntza-testuinguruan esku-hartzeko oso erabilgarria den jokabide-arazoak tratatzekotekniketako bat “portaeraren hipotesi funtzionala” da. Honek, ikaslearentzan zailtasun gehienazaltzen dituen testuinguru-baldintzak zeintzuk diren analizatuz eta, ondorioz, testuinguruarenzein alderditan ihardun behar den adieraziz nahiz hauek aldatuz, esku-hartzeko aukerakfinkatzea ahalbidetzen du. Urrats metodologiko hauek jarraitzen dira: • Jokabide-nahastea ebaluatzea. • Ingurunea, eskatzen zaionari eta une nahiz leku bakoitzean egin behar duenari buruzko informazioa emateko moduan aldatzea. • Pertsonaren gaintasunak aldatzea. Sarritan, minusbaliotasun psikiko garrantzitsuak dituzten pertsonek ez dute gizarteak onartutako gaitasun produktiboekin adierazteko ahalmen nahiko izaten eta ondorioz, hauen ordez desegokiak diren beste portaera batzuk agertzen dira. • Programazio Positiboaren Printzipioa erabiltzea, portaera desegokituaren funtzio bera egin dezaketen eta ondorio berak lortzea ahalbidetzen duten gaitasunak erakutsiz. • Ingurunea ulertzeko, oinarrizko emozioak komunikatzeko eta ahal den neurrian jokabide-desegokitzapena ekiditeko komunikazio-tresnak eta trebetasunak erakustea.\n39. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak 3. Eskema: Gela Egonkorraren Curriculo Proiektua egiteko Gida 1. Hezkuntza helburuak hautatzeko irizpideak Zer irakatsi? . interesak ⇒ Adina kontuan hartu . materialak . lekuak . maizenik erabiliko dituen trebetasunak . ingurunean parte hartzeko beharrezko trebetasunak ⇒ Nahastearen izaera kontuan hartu . norberaren autonomia garatuko dutentrebetasunak . sinpleak, gertuko garapen zonaren barnean . ingurune desberdinetan amankomunak direntrebetas. . eskola eta eskolaz-kanpoko eremuko trebetasunak ⇒ Ikaskuntza funtzionalak . egungo eta etorkizunerakobeharrezko trebetasunak . ikasi ondoren mantentzen diren trebetasunak . ingurunearekin komunikatzeko tresnak irakatsi . ingurune fisiko eta soziala ulertzeko tresnak ⇒ Ikaskuntzaren zentzu instrumentala . komunikazio-sistemaalternatibo edo handitzaileak . laguntza tekniko egokituak . eguneroko arazoak konpontzeko estrategiak ⇒ Hautabidezko trebetasunak . ingurunean autonomia lortzekozuzenduak 2. Antolaketa irizpideak Non, nola, norekin irakatsi ? . eremu desberdinak hartu: ikasgela, komuna, jangela,aisia . ikasleak parte hartu behar duen ingurunea finkatu ⇒ Ingurune ekologikoak erabili . azpi-inguruneak aztertu . behar diren trebetasunak eta ekintzak finkatu . espazioa antolatu: sinboloak, piktogramak..., ⇒ Gela eta ikastetxearen antolaketa . denbora antolatu: egutegiak,agendak, sekuentziak ..., 3. Irizpide metodologikoak Nola irakatsi ? . ingurunearen ulermenerako trebetasunak\n40. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak ⇒ Komunikazio trebetasunen irakaskuntza . komunikaziorako ikusizko laguntzak: klabeak, piktogramak..., . jokabidearen analisi funtzionala ⇒ Desafio-jokabideak . ingurunearen aldaketa IV. GELA EGONKORRAREN CURRICULUM-PROIEKTUA LANTZEKO PROPOSAMENA Ondoren, Garapenaren Nahaste Orokortuak dituzten ikasleentzako Gela EgonkorrarenCurriculum-Proiektuaren lanketa gidatuko duten orientabide jakin batzuk proposatzen dira.Proposamen edo adibide hau egoera hipotetiko batean oinarritzen da, hau da, Autismoa edoGarapenaren Nahaste Orokor bat duten ikasleen hezkuntza-premiei arreta ematen dion“ereduzko gela egonkor” bat duen ikastetxe bat hartu da. Ikastetxe arrunt baten ihardueraorokorrean barneratutako Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuaren lanketa izan daitekeenariburuzko adibide bat jartzeko asmoa duen proposamena da beraz. Oinarrizko Curriculum-diseinua nahiz Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua edoProgramazioa lantzeko oinarri izango den eredu itxi bat da neurri batean. Egoera bakoitzak bereezaugarriak ditu (adibidez, ikasleen adina, gela kokaturik dagoen ikastetxea, HPBak dituztenikasleekin aurrez izandako esperientzia, etab.) eta planteatzen den Curriculum-Diseinuarenazken emaitzan eragina izateaz gain, egokitzapen zehatzak eta Curriculum-Proiektu propio bateskatzen ditu. Ondorioz, kasu honetan jarraitu beharreko urratsak, gogoeta-prozesua eta, ikasle-motahonetan tipikoak izan ohi diren hezkuntza-premien arabera, ikaskuntzak hautatzeko printzipioakaurkezten dira. Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektua eta Programazioa lantzeko arian-arianhartzen joan beharko diren erabakietarako irizpideak jasotzen dituen gida bat barneratzen da.Ereduzko egoera batetik eta aurreko kapituluan deskribatutako oinarrietatik abiatzen da:ikasleen hezkuntza-premia larriak eta iraunkorrak, ikastetxe arrunt baten kokagunea eta taldehonen irakaskuntza eta ikaskuntza-ezaugarrien arabera deskribatutako printzipiometodologikoak. Ondorengo faseak proposatzen ditugu:\n41. 1. AURRETIAZKO INFORMAZIOA. CURRICULUM-ERREFERENTZIAK Talde honen HPBen eta hauen arazo berezien ezagutzaren ikuspuntutik egindakocurriculum-iturrien analisiak, curriculuma egokitzeko oinarrizko informazioa ematen du. I. Epistemologikoa zein galdera egiten diogu geure buruari? zein informazio ematen digu? • ikasle-taldearentzan zein edukin dira funtsezkoak? • zein abstrakzio-maila eskatzen dute ikaskuntza jakin batzuk? • zein ikaskuntza orokortzen da hobeto? • zein urrats edo sekuentzia dituzte ikaskuntza-zeregin batzuk? • zein ikaskuntza dira osagarriak bere curriculumean? • zein arlo indartu eta egokitu behar da? Proposamena 1. adin-tartea (6-12 urte) 2. adin-tartea (12-16 urte) • Ikaskuntza funtzionalak eta erabilgarriak • printzipio berak • Ikaskuntza zehatzak • Sekuentzia gutxiko ikaskuntzak • Autonomia-trebetasunen eskuraketa ====> ingurunearen funtzionaltasun • Komunikazio-trebetasunen eskuraketa zentzua • Norbere gorputzaren eta emozioen garapena • Oinarrizkoak diren zereginen analisia • Zereginen sekuentziazioa • Trebetasun alternatiboen ikaskuntza I. Pedagogikoa zein galdera egiten diogu geure buruari? zein informazio ematen digu? • komunikazio-estrategiak nola erakutsi? • ikusmen bidezko eta pertzepzio bidezko laguntzek zein ekarpen egiten dute? • zein komunikazio-sistema alternatibo erabil daitezke? • ikaskuntza orokortzen nola erakutsi? • ikastetxeko ingurune arruntak nola erabili? • edukinak nola ikasi ?\n42. Proposamena 1. adin-tartea (6-12 urte) 2. adin-tartea (12-15 urte)• Ikastetxearen ingurune arrunta erabiltzea • zereginen analisia• Ikaskuntza funtzionalak proposatzea • desadostasunen analisia• Metodologia bereziak • adinari egokitutako inguruneak• Ikusmen eta keinu bidezko laguntzak erabiltzea• Komunikazio-sistema handigarriak• Ingurunea egituratzea• Informazioa ematen duen ingurunea• Jokabide-kontrola erakustea ====> ingurunearen funtzionaltasun• Jokabidearen analisi funtzionala zentzua• Akatsik gabeko Ikaskuntza-metodoa• Beharrezko laguntza-motak ebaluatzea•Curriculum-Egokitzapen oso esanguratsua• Curriculum funtzionalaI. Psikologikoa zein galdera egiten diogu geure buruari? zein informazio ematen digu? • zein premia berezi dituzte Gela egonkorreko ikasleek? • zein da haien osasun-egoera, gaixotasun kronikoak al dituzte? • nolakoa da haien garapen afektiboa eta emozionala? • zertan datza bere ongizate fisikoa eta emozionala? • egokitzapen edo/eta jokabide arazo larriak al ditu? • ikasteko zein zailtasun du? • zein gaitasun kognitibo daude gehien aldatuta eta zein gutxien? • orokortzeko dituen arazoek zer adierazten digute?Proposamena 1. adin-tartea (6-12 urte) 2. adin-tartea (12-15 urte)• Ongizate fisikoa eta emozionala ematea. • printzipio berak• Aldarteak komunikatzeko estrategiak sustatzea.• Ingurune fisikoa eta gizartea ulertzeko estrategiak sustatzea.• Ingurunearekiko egokitzapen pertsonala ====> ingurunearen funtzionaltasun sustatzea. zentzua• “sentitzen” duen pertsona tratatzea.• Autonomia pertsonala garatzea.• “Izaki” kontzientea garatzea.• Proposamen pertsonal eta esanguratsuak.• Lortu nahi duenaren erabilgarritasuna.\n43. I. Soziologikoa zein galdera egiten diogu geure buruari? zein informazio ematen digu? • zeintzuk dira hurbileko inguruneko lehentasunak? • zein eskakizun bete behar dira gizartean “pertsona" izateko? • zein dira familiak sarrien burutzen dituen iharduerak? • zein ikaskuntza dira garrantzitsuak familiarentzat? • nolakoa da bere ingurunea: landa, hiria, etab.? • aisialdirako zein arreta-zerbitzu daude bere ingurunean? • zein lan-iharduera burutzen dira bere ingurunean? • zein ikaskuntza izango dira funtzionalenak bere ingurunean?Proposamena 1. adin-tartea (6-12 urte) 2. adin-tartea (12-15 urte)• Ikaskuntza funtzionalak eta erabilgarriak• Helburuak eta edukinak: Autonomoa • printzipio berak izatea• Komunikazio-trebetasunak eskuratzea• Hurbileko ingurune arruntetan ====> ingurunearen funtzionaltasun funtzionatzea: kalea, etxea, jangela, gela, zentzua etab.• Aisialdiko eta denbora libreko zerbitzu komunitarioekiko koordinazioa\n44. GNOak dituzten ikasleentzako Gela Egonkorren funtzionamendurako orientabideak2. GELA EGONKORRAREN CURRICULUM-PROIEKTUAREN HELBURU OROKORRAK Talde honek dituen hezkuntza-premia berezien ikuspegipean bildutako curriculum-iturriek emandako informazioak beren premietara egokitutako Gela Egonkorraren Curriculum-Proiektuaren helburuak formulatzera bultzatzen gaitu. Egokitzapen hau egiteko ere, ikasleekalderdi fisikoei, kognitiboei, afektiboei eta psikosozialei dagokienez dituzten gaitasunaksustatzeko helburua duten Haur Hezkuntzaren eta Lehen Hezkuntzaren helburu orokorretanoinarritzen da. Garatu behar diren oinarrizko gaitasunak garapen-esparru desberdinetantaldekatzen dira. Hemen T.Mauri(7) jaunak aipatzen dituenak proposatzen ditugu: • Gorputzarekin, autonomiarekin eta nortasun pertsonalarekin zerikusia duten gaitasunak. • Arazoak identifikatu, planteatu eta konpontzeko gaitasunak. • Ingurune fisikoaren eta gizartearen ezagutza, balorazioa eta zaintzarekin zerikusia duten gaitasunak. • Gizarte-harremanekin, arauekiko harremanekin eta pertsonen arteko elkarbizitzarako balioekin zerikusia duten gaitasunak. • Kultur forma eta kode desberdinak erabiliz komunikatu, azaldu eta adieraztearekin zerikusia duten gaitasunak. Proposatzen diren helburu orokorrek, eskolaketan zehar hezkuntza-premia larriak etairaunkorrak dituzten ikasleek garatu beharreko gaitasunen garapena adierazten dute etahezkuntza-iharduera ebaluatu eta planifikatzeko erreferentzi bat dira. Gaitasun hauek,esperientzia-esparru desberdinetan edukinak banatzean zehazten diren iharduera osodesberdinetan, gelaren programazioan, ikastetxeko ingurune naturalak erabiltzeko moduan etabertan egiten diren ikaskuntzen programazioan, etab. jartzen dira agerian. Gela Egonkorreko hezkuntzan esku-hartzeari dagokionez, ondorengo helburu orokorrakproposatzen ditugu:(7) MAURI, T. (1993). Los contenidos escolares. Aula de Innovación Educativa, 11. Graó. Bartzelona.


produktu sorta guztia\nBB kuxin Case\nHauts Estutu Trinkoa\nBete estetikoa Case Line\nEstetikoa Soft Tube\nLip ixten Case\nEzpainen distira kasua\nIman Itxiera Produktuak\nCosmopack Asia azaroaren 12an ospatu zen 14, 2019 Asia World Expo Arena, eta horrek munduko top ontziak eta fabrikatzaile, barne lehengaiak eta formulazio, ekoizpen makineria, ontziak diseinu, kontratatutako ekoizpena, kosmetika ekoizpen tresna eta etiketa pribatua bildutako batean. Ni garrantzitsua merkataritza urteroko aditu eta Asian edertasuna industria gertaera da.\nGure enpresak (Shantou HuaSheng plastikoa Co Ltd) ere saritua ari den urteko ekitaldi honetan parte hartzeko eta gure stand 11-G02.In eszena da, gure modan kolore makillaje bilgarri hainbat bistaratuko ditugu, eta zehatz-mehatz azaldu, gure produktuak erabilera buruz eta garapena, gure bezeroei gure produktuak eta zerbitzuak guztiz ulertzen.\nGure ohore handia bezero asko bisitatu gure stand eta gure produktuak interesa erakusketan zehar bete da!\nCosmopack Asia The zortzigarren aldiz gure enpresak duela parte hartu, gure global marketing estrategia da. zerbitzu eta produktuen kalitatea enpresa barruan eta estrategia esperientzia merkaturatzen metaketa hobekuntzan aurrera, izan huasheng danborrada aurrera egiteko.\nOrain Iragarpena marketing globalean hurrengo geldialdia:, Bologna 2020.12-15 MARCH of Cosmoprof\nAurrera begira, datorren urtean bilera duzula Italian to!\nB19 Neichonggong Hego Industrial Area, Changping Road, Shantou, Txina


Espainiako Poliziak Bilboko Langile Autodefentsa Sareko (LAS) lau kide atxilotu ditu gaur goizean eta polizia-etxera eraman dituzte deklaratzera. Limpiezas Arana garbiketa enpresarekin lotutako lan-gatazkaren aurrean LASek egindako salaketa publikoa egon daiteke operazioaren muinean.\nElkarretaratzea egin dute Bilboko komisaldegiaren aurrean. Argazkia: Bilboko Autodefentsa Sarea\nGoizeko 07 :30ak aldera azaldu da Espainiako Polizia LASeko lau gazteen etxean eta lanpostuan. Lauak atxilotu eta Bilboko Gordoniz kaleko polizia-etxera eraman dituzte. LASek azaldu duenez, oraindik ez dago argi zehazki zer dela-eta atxilotu dituzten, baina oso litekena da Limpiezas Arana garbiketa enpresarekin lotutako lan-gatazkaren harira gertatu izana.\nAtxilotuetako bat enpresa horretako langilea izan da eta beste hiru atxilotuak lan-gatazka horren harira Ertzaintzak jarritako salaketa batean akusatuta daude, Limpiezas Aranaren jokaera salatzeko LASek egin dituen mobilizazioak direla-eta. LASeko kide batek ARGIAri azpimarratu dionez, “kontua da ea zergatik orain sartu den tartean Espainiako Polizia”. Izan ere, Ertzaintzaren salaketa horren ondorioz ostegunean deklaratu beharko dute gaur atxilo eraman dituzten bi lagunek.\nLASeko kideek adierazi digutenez, eguerdian hasi da lehen atxilotua deklaratzen.\n“Limpiezas Arana, ordaindu zor duzuna”\nLASeko kideek abenduan eman zuten garbiketa enpresa horretako lan-gatazkaren berri. Gaur atxilotu duten langileak berak salatu zituen lan-baldintza txarrak eta enpresariaren aldetik jasotako erasoak, tartean irainak, estortsioa, soldata ez ordaintzea eta arrazoirik gabe kaleratu izana.\nLimpiezas Aranak eta harekin kolaboratzen duten enpresen “esplotazio sistematikoa" salatu ditu LASek azken asteetan, baita langileari zor dioten dirua ordaintzeko eskatu ere.\nKanal hauetan artxibatua: Langile borroka | Bilbo


Sustraiak Bizirik | izena duenak izana du | Sustraiak Bizirik\n2017-05-24 // Sailkatu gabea // Iruzkinik ez\n2017-03-06 // Sailkatu gabea // Iruzkinik ez\nMartxoaren 20an izan dugu bigarren aurkezpena, Donostiako Koldo Mitxelenan, eta balorazioa baikorra egin behar dugu izandakoez. 40 lagun inguru gerturatu ziren, eta ordu erdiko bi hitzaldien ostean oso mahai-inguru interesgarria izan genuen beste ordubetez. Hartu-eman zuzena izan zen hitzaldia eman genuenen artean eta bertaratu ziren lagunen artean. Eskerrik asko Koldo Mitxelenara gerturatu zineten guztioi.\nKoldo Mitxelenako lagunek grabatu egin zuten hitzaldia, eta hamentxe eskeintzen dizuegu esteka, ikusteko gogorik baldin badezue.\nEuskadi Irratiko Faktoria saioan egindako elkarrizketa\nEuskal sinismen zaharren hitzaldia Koldo Mitxelenan\nHitzaldien berri Donostia euskeraz\nAurreneko hitzaldia Deban izan zen Korrika kulturalaren inguruan, Debako\nEH Bilduko lagunek antolatua. Hogeita bost lagun inguru bertaratu ziren\nGurutz Garmendiak eta Aitor Puik emandako hitzaldietara; ondoren\nmahai-inguru oso interesgarria egin genuen hizlari eta bertaratutakoen artean.\nArrakasta beraz, aurreneko aurkezpenean, Deban. Eskerrik asko Debarrak eta Itziartarrak ere bai.\n2017-02-24 // Ematen ari garen hitzaldiak: // Iruzkinik ez\nEuskal sinismen zaharrak bultzatu eta azaleratzeko asmoz, hauei buruzko hitzaldiak antolatu ditugu Sustraiak Bizirik kultur elkarteko bi lankidek, Gurutz Garmendiak eta Aitor Puik, hain zuzen ere.\nAipatutako taldea bertako sinismen zaharrak ikertzeko sortu genuen, eta hitzaldi hauek ere ildo horretatik datoz. Hitzaldiak kulturgune eta ikastetxeetan ari gara ematen, eta bi hitzaldien diru kopurua 250 eurotakoa da.\n2.- Hitzaldien berri:\n2.1.- Hitzaldiaren izenburua: Mari eta Euskal sinismen zaharrak: Gurutz Garmendia. 35 minutu.\n3.- Sinismenetatik gizarte eredura.\n2.2.- Hitzaldiaren izenburua: Euskal pentsamendu indigena: Aitor Puy. 35 minutu.\nzer-nolako eragina duten arrazionalism\noak eta kristautasunak. Halaber, ahalegintzen naiz\n3.- Hizlarien kurrikuluak:\n3.1.- Gurutz Garmendia Osinalde:\nEnpresa zientzietan diplomatua (Mondragoeko Unibertsitatea)\nKomunikazio sistemetan masterra (Mondragoeko Unibertsitatea)\nEuskal sinismen zaharrak, norberaren erara ikasia (autodidakta) Joxe Miel Barandiaranen idatzien arabera.\nIdatzi eta argitaratutako liburuak (Urola aldeko kontu ta komerixek, Mexikotik barrena eta Azkoitiko kooperatibismo eta industrializazioa)\nVictoria Mendoza, Mexikar\nNahualaren ikaslea (Nahuala, sorgin, azti eta txamanen irakaslea da).\nMongolia eta Mexikora bidaiak egindakoa, herrialde hauetako txamanismoaren berri izateko.\nEuskal mitologiari buruzko ikastaroak emandakoa.\nEuskal mitologiari buruzko ikastaroak jasotakoa (Ixabell Millet. UEU eta Juan Manuel Etxeberria. Deustuko unibertsitatea).\nIzarraitz aldeko, Amuteko Damaren inguruko ikerketa lanaren egileetakoa.\nHainbat idatzi komunikabideetan.\n3.2.- Aitor Puy Arrieta\nGeografian eta Historian Lizentziatura.\nGizarte eta Kultur antropologian Lizentziatura.\nWeb orriaren egilea: www.aitorpui.esy.es\n4.- Sustraiak kultur elkartearen berri\nErregistro zenbakia: G75146100\nHelbidea: Xabier Munibe 11-4b Azkoitia (20720) Gipuzkoa\nKorreo elektronikoa: sustraiakbizirik@gmail.com\nTelefono eta arduradunak:\nGurutz Garmendia 688645140\nAitor Puy 654704872\n2017-02-24 // web interesgarriak // Iruzkinik ez\nAtal honetan interesgarriak iruditzen zaizkigun estekak jaso dittugu.\nAitor Puy-ren web orrialdea\nAintzinako euskal sinismenak berreskuratzeko egitasmoa\nbaserria eta nekazaritzaren jatorria. Goiena tb\nEuskal mitologia Goiena telebistan\nAzkoittiko Matadeixe berritzen\nAmuteko Damie. Aizpuru baserriko Mariren irudia\nLa Diosa Mari en el Izarraitz. Radio Euskadi. Roge Blasco\nUrola aldeko kontu ta komerixek. Josu Arrieta eta Gurutz Garmendia. Radio Euskadi Boulevard\n2016-05-30 // Urola aldeko kontu ta komerixek // Iruzkinik ez\nUrola aldeko kontu ta komerixek ipuin liburuxka, bi urte pasako lan jardueraren emaitza da eta bertan Urola-erdiko eskualdeko ipuin eta kondairak jasotzen dira. Askotan pentsatu izan dugu jentil eta pertsonaia mitologikoen gora-beherak, Aralar bezalako tokietan metatzen direla soilik, baina benetan Euskal Herri guztian zabaldurik daude eta gure alderdia bereziki aberatsa da ipuin eta kondairetan. Beraz ipuin liburuxka hau, bertakoa berreskuratu eta zabaltzeko ahalegiña da. Euskaldunen historia ahozkoa izan da eta horrela iritis zaizkigu gure aurreko eta antxiñekoen ipui eta kondairak. Azkoitia, Azpeitia, Zestoa, Errezil eta Beizama aldean jasotako ipuiak dira liburuxkan datozenak eta han eta hemen jasotako ipui motzetatik, sormen lanaren bidez aipatutako ipui sorta osatu da. Ipuiak Gurutz Garmendiarenak eta marrazkiak Josu Arrietarenak dira eta irakurleak entretenitzeaz gain, bertako ahozko memoria berreskuratzeko ahalegiña da liburuxka.\n2016-05-30 // Jasotako ikastaroak // Iruzkinik ez\n2016-05-24 // Harremanetan jartzeko // Iruzkinik ez\nGurekin harremanetan jartzeko, honako aukerak dittuzu.\nElgetan emandako ikastaroa\n2016-05-13 // Emandako tailer eta ikastaroak // Iruzkinik ez\nAmuteko Dama. Levando anclas. Roge Blasco. Radio Euskadi\n2016-05-13 // Egindako ikerketa lanak // Iruzkinik ez\nAmuteko Damie. Perretxikue aldizkarian


Hurtigruten, munduko itsas bidaiarik ederrena | Reportajes | 7K\nHurtigruten, munduko itsas bidaiarik ederrena\nDuela 125 urte lotu zituzten lehen aldiz Norvegiako kostaldeko herrixka guztiak. Orduan, sekulako erronka izan zen eremu basati horretan itsas bidea zabaltzea, erabateko ausarkeria; gaur egun, aldiz, turista askok gozatzen dute bertako paisaia txundigarriez. Itsasontziz egin daitekeen munduko bidaia ederrena dela esaten dute gidalibururik ezagunenek, eta ez da denbora asko behar hala dela baieztatzeko.\nAna Isabel Vega Eguneratua:\nSofan eroso eserita nagoela, Norvegiako paisaia nire begien aurrean labaintzen da, lasai, presarik gabe: “Hurtigruten” gurutzaontziaren leihatea pantaila erraldoi bat balitz bezala, eta filma, basabizitza artikoari buruzko superprodukzioa. Kafe baten edo, orduaren arabera, bermut baten laguntzaz, Hammerfest-eko portua ikustatzen dugu. 1893ko uztailaren 5eko emozio bera sentitzen dut, arnasten dut. Goizaldeko hirurak ziren orduan, eta “MS Vesteralen” ontziaren sirenak hiru aldiz jo zuen. Hots horrek hautsi zuen hemengo eta herrialde honetako kostaldeko beste hainbat leku galduren isolamendua. Etorkizun-argi bat zen, ahula oraindik, ontziaren etorrera ospatzeko moilan zain zeuden herritarrak argiztatzen zituen gauerdiko eguzkiarena bezalakoa.\nEsploratzaileen lurraldea da Norvegia, aitzindari ausartena. Nansen, esaterako, bere ontzia hiru urtez izotzean harrapatuta utzi zuena, Ipar Polora heltzen saiatzeko, edo Admunsen, Hego Polorako lasterketan Scot kapitainari irabazi ziona, azken orduko epopeia tragiko eta guzti.\nHorri guztiari buruz pentsatzen jarraitzen dut nire sofan jarrita, lehen lerroan, bitartean ontzia uharteak, fiordoak eta gainean glaziarrak dituzten itsaslabar erraldoiak saihesten dabilela.\nItsas bide baten ametsa. Duela 125 urte nabigatzeko teknologia oso urria zen, are gehiago oztopoz beteriko eta oso gutxi kartografiatuta zegoen kostalde makur honetan. Norvegiako Gobernuak itsas bide bat izatea zuen amets, lurrez lotu ezin ziren herrixkak lotuko zituen bide bat izatea. Erronka bota zuen. Munduko beste edozein txokotan inork ez zuen apusturik egingo porrotera kondenatutako ideia baten alde. Baina hau Norvegia da! Ezinezkorik ez dago, edo, behintzat, halako zerbait pentsatu zuen With kapitainak egitekoa onartu zuenean: Norvegia osoa itsasotik lotuko zuen ibilbide erregular bat osatzea. Inork ez zuen uste desafioa gaindituko zuenik, ziur asko Gobernuak berak ere ez, baina 1893ko uztailaren 2an With kapitaina Trondheinetik abiatu zen... eta bere ontzia, “MS Vesteralen” izenekoa, ez zen hondoratu.\n125 urte beranduago Bergenen ontziratu gara, hegotik iparrera norvegiar kostalde osoa egiteko. Hurtigruten konpainiako “Midnatsol” itsasontzi modernoan goaz. Sekulako bidaia izatea espero dugu; izan ere, ibilbidea munduko itsas bidaiarik ederrena izendatu du Lonely Planet-ek. Eta ez dakit itsasoak eragindako zorabioa edo sofan hartutako ardo basoa den, baina Bryggeneko moilan gabiltzala dena okertuta dagoela ikusten dut: eskailerak, leihoak, eraikinak ere bai, Hansako Ligako alemanenak ziren biltegi eta lantegiak. Denak okertuta. 1979tik etxe koloredun hauek guztiak Unescoren ondarea dira. Hansakoak Bergenen eta Ipar Itsasoko beste zenbait portutan ezarri ziren 1360. urtean, arrantza negozioa kontrolatuz. Zortzi suteren ondorioz hasierako 25 eraikinetatik seik bakarrik diraute zutik, baina egurrez egindako berreraikuntza hain izan da fidela, ezen eraikin berriak ere beroaren eta hezetasunaren ondorioz mugitu eta okertu egiten diren, barrutik eta kanpotik, eta dagoeneko Norvegiako ikur bilakatu dira.\nFlyyen menditik ikuspegi ederra. Handik oso gertu, Flyyen mendira igotzen den funikularrak gauez argiztatuta ageri den hiriaren ikuspegi txundigarria eskaintzen digu. Gure begiradapean dugu hiri osoa; ordu horietan unibertsitateko ikasleek betetzen dute eta itsasoak, beltz eta dentsoak, besarkatzen du. Portuan “Midnatsol” ikusten dut, gure ontzia, munduko ibilbiderik ederrena egiteko promesarekin zain daukaguna. Bidaia hasi da.\n1894. urtean, lehen bidaia egin eta hurrengo urtean, With kapitainak nazioarteko turismoari eskaini zizkion “MS Vesteralen” lurrin-ontziko ganbarak. Modu horretan abentura berri bat hasi zen, eta oso urte gutxiren buruan Norvegiako kostaldeko paisaia ederrak mundu osoan egin ziren ezagun.\nEgongela panoramikoan, ikuspegia aldatuz doa nabigatzen goazen neurrian. Mendi basatiak, itsasoa sartzen utzi eta fiordoak eratzen dituzten labar sakonak. Harrizko erraldoi hauek lagunduta, Geiranger-era heldu gara; hain zuzen, Unescoren ondare zerrendaren arabera munduan ondoen babestutako naturgunea den fiordora. Hemen dena da ikusgarria: lainoak estalitako haitzak, ortzadarrak osatzen dituzten ur-jauziak, eta “Midnatsol”-eko bidaiariei ongi etorria ematen dieten zeru eta itsaso urdinak. Ontzigaineko terrazan jarrita gaudela, ezinezkoa egiten zaigu horrenbesteko edertasuna barneratzea, eta ababorretik istriborrera goaz, brankatik popara, argazkiak atera eta atera.\nHona helduta, sekretu bat: Geirangerretik abiatzen den errepidea hartuta, fiordo osoa menderatzen duen haitz batera hel gaitezke. Argazkia ateratzeko bertan pausatzea erronka zoroa izan daiteke; ez With kapitainak burutu zuena bezainbestekoa, baina nahikoa Facebook-en eskegi eta “atsegin dut” asko jasotzeko. Izukaitzenentzako aukera da, eta bertigoa baduzu, trakets samarra bazara edo, besterik gabe, zentzuduna izanez gero, hobe duzu inguruan txango bat egitea, trekkingean aritzea edo hurrengo portura, Alesund-era, eramango zaituen autobus bidaia egitea.\nDuela mende luze bat, 1904ko urtarrilaren 23ko gau hotzean sute ikaragarri batek herri horretako erdialdeko egurrezko etxebizitza guztiak kiskali zituen. 10.000 lagun geratu ziren kalean, baina biztanle bakarra hil zen. Eskarmentua hartuta, etxe berriak harriz egitea erabaki zuten, harri gogor eta erregaitzarekin.\nTrondheim eta Nidaros. Iparralderantz jarraitzen dugu, zazpi uharteren gainean ezarritako hiriko kanalak bisitatu ostean. Terrazatik agur esan diot Alesundi eta Trondheimerako bidea hartu dugu. Hiri dinamikoa da; hemen ere ikasle asko eta Nidelva ibaiaren ertzean –izokinak arrantza daitezke– koloretako etxe zaharrak nonahi. Rockaren Museoa, muino eder bat, ganbak, hondartza... baina bereziki ezaguna da Nidaroseko katedral gotikoa, munduan iparralderagoen dagoena. Horraino heltzen da Nidaroseko bidea, Olav santuaren omenez sortua –han dago bere hilobia–, Done Jakue bidea bezala, baina basatiagoa.\nBaina ez dugu horretarako astirik. Ontziak bere bideari ekin behar dio. Ibilbidean zehar kondairazkoak ematen duten paisaiak ikusten jarraitzen dugu. Torghatten mendi zulatua, esaterako, edo Seven Sisters izeneko mendikatea. Haren magalean dagoen Helgelaneko kostaldea munduko politenetakoa da.\nHurtigrutenek aukera ematen du nahi dugun portuan ontzitik jaitsi eta bertan egun batzuk emateko, ibilbideari hurrengo ontzian ekiteko, garraio sistema bat balitz bezala. Egunero egon ohi da ontzi bat. Guk hasierakoan jarraitzen dugu, eta halako batean, bozgorailuetatik Zirkulu Polarra igarotzen ari garela abisatu digute. Mugarria da. Ez da asko falta Lofoten eta Vesteralen irletara heltzeko. Agian horiexek izango dira bidaia osoko eremu basati eta ederrenak, itsasotik zeruraino igotzen diren mendiekin. Eta uretan, baleak! Stoko kaian animalia horien bila doan itsasontzira igo gara. Itsasoari so gaude, eta bat-batean ur-zurrusta batek baleak non dauden erakutsi digu. Ikusgarria.\nTromso eta Kirkenesera jarraitzen badugu, oraindik sorpresa askorekin egingo dugu topo. Stockmarknesen bide bera egin zuten lehen ontziei buruzko museoa aurkituko dugu. Gauzak asko aldatu dira, orain erosoagoa da dena, baina orduan bezala orain ere ez dago zalantzarik hauxe dela munduko bidaia ederrena.


Egilea: majuria - urriak 05, 2020\nBa- aurrizkiaren erabilerak honako hauek izan daitezke:\n1. Baldintza markatzeko hizkia bezala, adibidez:\nMarkel etortzen bada elkarrekin afalduko dugu.\n2. Aditza azpimarratzeko, esaterako:\nBietan aditzarekin batera idatzi behar da, bereizketarik egin gabe. Hala ere, baldintzazkoa ez denean, hizki horren eta aditzaren artean beste hitz batzuk ere sar daitezke. Orduan, “ba” bakarrik idatzi behar da:\nBa omen dator Markel.\nBa ote dator Markel?\nGabe hitz ordea, bereizita idatziko da:\nDena dela, aldaera bat baina gehiago egon daiteke. Partitiboaren marka (-rik) hartu dezake gabe-ren aurreko hitzak edota gabe-k. Horrez gain, bi hitzak marka barik agertu daitezke:\nAitzitik, biek ezin dute marka hartu:\nAmaitzeko, gaberik hitzaren aldaera barik da, oso erabilia ere: