Zientzia Euskadin txostena 2014\nHerri Aabian! (Abenduak19) by guest41afe8 430 views\n6.gaia bigarren sektorea by gontzalibarzabal 3764 views\nBIGARREN SEKTOREA by Ana Espinosa 5363 views\n2.Sektorea:Lehengaiak, energia-itur... by Jabitxu Tokiona 4120 views\nEuskararen Agenda Estrategikoa 2013... by Irekia 348 views\n1. Txosten hau Creative Commons lizentziapean banatzen da (Aipamena). Lana edonola ustiatzea baimentzen da, honen ondoriozko lanen sorkuntza barne, eta hauen banaketa ere baimenduta dago ezein murrizketarik gabe.\n2. Ikerbasque 2007an sortu zen Eusko Jaurlaritzaren bultzadaz, bikaintasunezko ikertzaileak erakarri eta talentua berreskuratzeko, eta horren bitartez, ikerketa zientifikoaren garapenean laguntzeko asmoz. Horren haritik, Ikerbasqueren eginkizuna Euskadiko zientzia sistema sendotzea da, ikerketa arloko bikaintasunaren Europa mailako erreferentziatzat kontsolidatzeaz gain. Gaur egun, Ikerbasquek talentua erakarri eta berreskuratzeko bi programa ditu: Research Professor (kontratu mugagabeko ikertzaile seniorrak) eta 2012an abian jarritako Research Fellow, etorkizun oparoa duten ikertzaile gazteentzat. Pertsona hauek guztiek Euskadi osoko unibertsitateetan, BERC zentroetan, IKZetan, ikerketa biosanitarioko zentroetan eta zentro teknologikoetan lan egiten dute, eta iaz, ekoizpen zientifiko osoaren %15ean parte hartu zuten. Ikerbasquek Plan Estrategiko berri bat onartu du aurten 2014-2017 epealdirako, 140 ikertzaile berri kontratatu eta Euskadik zientzia arloko erreferentziazko eskualdetzat duen mundu mailako posizionamendua hobetzeko asmoz.\n3. Sarrera ................................................................................................................................................................................... 5 Zientzia Euskadin ............................................................................................................................................................10 Giza-kapitala................................................................................................................................................................10 Emakumeak zientzian ..............................................................................................................................................13 Ikerketaren finantzaketa .........................................................................................................................................17 Errendimendua eta inpaktua ................................................................................................................................21 Espezializazio tematikoa .........................................................................................................................................26 Euskal zientziaren nazioartekotzea ....................................................................................................................28 Transferentzia teknologikoa .................................................................................................................................30 Metodologia eta datuak ..............................................................................................................................................31\n4. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Sarrera  Sarrera Zientzia gizateriaren erronka kolektibo nagusietako bat da. Ezagutza berria sortzeak, adimenduenek planteatutako galderei erantzunen bilaketak, talentu onenak eta finantza-baliabide asko mobilizatzen ditu. Bibliometriak edo orokorrago, zientziometriak, zientziaren aurrerapena ikerketen emaitzak trukatzean oinarritzen dela suposatzen du. Aldizkari zientifikoetan argitaratutako dokumentuak zientziaren aurrerapenaren adierazle gisa hartuz, posible da zientzia-sistema eta hura osatzen duten eragileen jarraipena egitea, sendotasun zientifikoak hobeto aprobetxatuz eta landu beharreko ahuleziak aurkituz. Ikerbasquek 2010 urtean Ikerboost - Zientzia eta Teknologiaren Euskal Behatokia jarri zuen martxan, ikerkuntza jarduerei lotutako 50 adierazle baino gehiagorekin; alegia, ikertzaile, ikerketa-emaitza, ikerketaren pizgarri, teknologiaren transferentzia edo ikertzaileen hezkuntzarekin erlazionatutako adierazleak. Ikerboost –en zeregin nagusietako bat urtero Euskadiko Zientziari buruzko txostena argitaratzea da, hots, Behatokiaren datu esanguratsuenak biltzen dituen dokumentua. 2014 urteko Txostenak 2004-2013 aldia hartzen du eta, beraz, Euskadin abian jarritako azken Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza planen eragina islatzen du. Lehenengo orriak mundu mailako eta zientzia-ekoizle herrialde nagusien bilakaera aztertzen dute, euskal zientzia sistemaren tamaina testuinguruan jarriz. Txostenaren muina, Euskadiko emaitzen inguruan ardaztuta, zazpi ataletan banatzen da. Lehenengo bi atalak pertsonei buruz hitzegiten dute: alde batetik, Euskadiko I + G -aren giza kapitala aztertzen da, ikertzaileen, unibertsitateko irakasleen eta etorkizuneko harrobiaren, hots, doktoregoen, eboluzioa; bestetik, emakumeek Euskal zientzian duten rolaren analisi zehatzagoa egiten da, generoen arteko aldea eta karrera zientifikoan aurrera egin ahala ematen diren ezberdintasunetan hausnartuz. Hirugarren atala finantzaketaz dihardu, bide batez Euskal Zientzia Sistemako eragileek dagoeneko amaitu den Europar Batasuneko VII Esparru Programan izan dituzten emaitzak ebaluatuz. Azken lau ataletak eragile ezberdinek lortutako emaitzetan, inpaktuan, espezializazio tematikoan, nazioarteko lankidetzan eta teknologiaren transferentzian sakontzen dute.\n5. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Nazioarteko testuingurua Nazioarteko testuingurua Oraintsu arte, ikerkuntzaren mundu mailako egoera oso-oso homogeneoa zen. Gertaera zientifiko garrantzitsu gehienak Europan eta Ipar Amerikan ematen ziren. 1973an, Web of Knowledge-k indexatutako ikerketa arloko ia 400.000 argitalpenen bi heren inguruk G7ko herrialdeetako (Alemania, Kanada, Estatu Batuak, Erresuma Batua, Japonia, Frantzia, Italia) egilea zuten. Gaur egun, hori erro-errotik aldatu da. Munduko ekoizpen zientifikoa etengabe hazten ari da urtez urte, eta horren haritik, 2013an, ia 2,5 milioi argitalpen indexatu dira Scopus-en.  2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013* 3000000 2500000 2000000 1500000 1000000 500000 0 Mundua 1428825 1579776 1754189 1841329 1941918 2018771 2107939 2214438 2341086 2432850 2499563 1. Irudia Munduko ekoizpen zientifikoa (Scopus) Mendebaldeko Europa, Estatu Batuak, Kanada eta Japonia izan ziren zientzia-ekoizle nagusiak XX. mendean. Azken hamabost urteotan, BRICS izenaz ezagutzen diren herrialdeek egundoko hazkundea izan dute ekoizpen zientifikoari dagokionez, zientzia-ekoizle nagusien taldearekin bat eginez. Gaur egun, dokumentuen erdiek baino ez daukate G7ko egilea, gutxi gorabehera. Aldaketa hori, hein handi batean, orain arte garapen-bidean zeuden bost herrialde hauetan –Brasil, Errusia, India, Txina eta Hego Korean– ikerkuntzak izandako hazkunde azkarraren ondorio izan da. Herrialde hauen inpaktua, Hirsch indizearen arabera neurtuta (herrialdeak h argitalpen ditu, eta horietako bakoitzak h aipamen gutxienez), tradizio zientifikoa duten herrialdeena baino txikiagoa da, eta hala ere, orain gertatzen ari den bateratasun-prozesuaren haritik, mundu mailako egoera aurreko hamarkadetan baino heterogeneoagoa izango dela aurreikus daiteke, eta eszenatoki horretan herrialdeek zuzentasun handiagoaz lehiatuko dira lasterketa zientifikoan. 2,5 milioi dokumentu indexatuta mundu osoan 2013an.\n6. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Sarrera Baina ekoizpen zientifikoaren neurria ez da aldagai kritiko bakarra, herrialde batek munduko zientzian duen inpaktua azaltzeko: berariaz aipatzeko modukoak dira Herbehereak, Suitza, Kanada edota Australiaren kasuak. Herrialde hauek H indize altua dute, baina argitalpen-kopuru txiki samarra. 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0,25 0,20 0,15 0,10 0,05  0 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000 0 H indizea 2013ko ekoizpen zientifikoa Ekoizpen zientifikoa 2013 H indizea 2. Irudia Munduko zientzia-ekoizle nagusien ekoizpen zientifikoa eta H indizea (Scopus) Euskadik munduko eszenatoki honetan duen pisua etengabe haziz joan da azken hamarkadan, munduko batez bestekoaren gainetik izan dituen hazkunde-tasei esker. 2013an, Euskadiko ekoizpen zientifikoa munduko ekoizpen zientifiko osoaren ehuneko 0,19 izan da. 4,16 4,01 4,31 4,32 4,63 4,75 5,05 5,15 5,48 5,74 0,00 7,00 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013* Euskadiren pisu erlatiboa munduan Euskadiren pisu erlatiboa Espainian 3. Irudia Euskadiren pisua Espainiari eta munduari dagokienez (Scopus) %5,74 Euskadiko ekoizpen zientifikoak Estatuko ekoizpen zientifiko osoaren gainean duen portzentajea\n7. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Nazioarteko testuingurua Gainera, Espainiako ekoizpen zientifikoa geldituta dagoen une honetan, Euskadiko ekoizpen zientifikoaren pisuak hazten jarraitu du Espainiako ekoizpen osoaren barruan. 2013an, Euskadiko argitalpen zientifikoek Estatuko ekoizpen osoaren ehuneko 5,74 suposatu dute. Hamarkada eskas batean, Euskadiren pisu erlatiboa ehuneko 1,5 gehitu da. Munduko espezializazio tematikoari dagokionez (Scopus-ek jakintza-arlo bat edo gehiago egokitzen dio argitalpen bakoitzari, zein aldizkaritan argitaratu den gogoan izanda), medikuntza arloko ikerketa da ekoizpen zientifiko handieneko eremua, eta azken hamarkadan ez da garrantzizko aldaketarik gertatu kontu honetan. Argitalpen zientifiko guztien %26 baino gehiago medikuntza arloko aldizkarietan plazaratu da. Bigarren lekuan daude ingeniaritza arloko argitalpenak, argitalpenen %20 baino gehiagorekin, eta hirugarren postuan biokimika, genetika eta biologia molekularrarekin lotutako argitalpenak daude (%12).  30 25 20 15 10 5 0 AGRI ARTS BIOC BUSI CENG CHEM COMP DECI DENT EART ECON ENER ENGI HEAL ENVI IMMU MATE MATH PHAR NURS MULT MEDI NEUR PHYS PSYC SOCI VETE 2004 2013* 4. Irudia Munduko zientziaren espezializazio tematikoa (Scopus) Fisikak, Kimikak, Konputazio-Zientziek eta Materialen Zientziek osatutako diziplina-multzoak munduko ekoizpen zientifiko osoaren %10 baino gehiago suposatzen du. Gizarte-Zientziak, Arteak eta Giza-Zientziak, Matematikak, Energia eta bereziki Konputazio-Zientziak dira azken hamar urteotan pisu erlatiboan hazkunderik handiena izan duten esparruak.\n8. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Sarrera Gizarte-Zientzien eta Giza-Zientzien kasuan, gehikuntza hori, hein handi batean, argitalpen-ohituretan izandako aldaketen ondorio izan daiteke, Scopus bezalako datu-baseetan ikusgai diren aldizkarien garrantzi gero eta handiagoaren haritik. \n9. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: Giza-Kapitala Zientzia Euskadin Euskadiko ikerketa zientifikoa itzel aldatu da urte gutxiren buruan. Gaur egun, Euskadik gogoan hartzeko moduko ikertzaile-kopurua du bere tamainari dagokionez, baita ikerketa-zentroen ekosistema dibertsifikatua ere, eta emaitzek Euskadiren posizio erlatiboa hobetzen duen joera positiboa erakusten dute. Txosten hau pertsonei eta finantzaketari dagozkien adierazle kuantitatiboen azterketatik abiatu da. Gure zientzia-sisteman gizon eta emakumeen arteko aukera-berdintasuna 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50  garatzeko zain dagoen kontua izanik, emakumeek euskal zientziagintzan duten parte-hartzea aztertu da bereziki. Ondoren, euskal zientziaren errendimendua aztertu da ekoizpen zientifikoarekin lotutako adierazle bibliometrikoen laguntzaz, ekoizpen horren tamaina, inpaktua, nazioartekotzea eta espezializazio tematikoa ebaluatzeko. Giza-kapitala Euskadiko komunitate zientifikoa nabarmen hazi da azken hamarkada honetan. Hori bi faktore hauei esker gertatu da: doktore berriak sortzeko gaitasuna duen unibertsitate-sistema eta Euskadik ikertzaileentzako lan-eremutzat duen erakargarritasun gero eta handiagoa. Euskadin doktoratutako pertsona-kopuruak hazten jarraitu du, eta 2012-2013 ikasturtean maximo historikoa lortu du, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak gero eta pisu handiagoa dutela. 202 234 200 254 251 280 305 328 326 364 20 57 29 36 37 35 24 33 34 57 2 2 2 6 18 25 18 15 13 25 0 UPV/EHU DEUSTUKO UNIBERTSITATEA MONDRAGON UNIBERTSITATEA 5. Irudia Euskal unibertsitateetan irakurritako doktorego-tesi kopurua (Hezkuntza, Kultura eta Kirola Ministerioa - TESEO) 446 doktorego tesi irakurri dira Euskadin 2012-2013 ikasturtean, maximo historikoa.\n10. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: Giza-Kapitala Euskadin ikertzen diharduen pertsona-kopurua, biztaleria aktiboaren portzentajetzat neurtuta, Estatuko eta Europako batez bestekoa baino handiagoa da, eta herrialde liderrekin parekatzeko joera du, azken urteotan izandako bilakaera positibo etengabeari esker.  2,5 2 1,5 1 0,5 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Luxenburgo Finlandia Euskadi Jeponia EB 15 Eurogunea EB 28 Espainia 6. Irudia Ikertzaileen portzentajea (Dedikazio Osoaren Baliokidetasunean) biztanleria aktiboari dagokionez. (Eurostat) 2012an, Euskadin ikerketa eta garapen arloko jardueretan diharduen langile-kopurua gehitu egin zen, guztizko ikertzaile-kopurua Dedikazio Osoko Baliokidetzako (DOB) 12.000 ikertzaile inguruko kopurura hurbilduz. Jarduera osoaren baliokidetasuna kalkulatzeko, jarduera osoko langileei, zatikako lanaldian diharduten langileek I+G arloko jardueretan ematen duten denbora gehitu behar zaio. 9243 9512 10328 11341 11858 12566 13118 14814 15559 16603 17217 17301 17636 5494,0 5806,7 6294,8 7142,1 7414,2 7819,7 8145,0 9220,4 9640,1 10386,2 11070,811283,111771,6 20000 18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Guztira DOB 7. Irudia Euskadin I+Gko jardueretan diharduten ikertzaileak (Eustat) 11.771 ikertzaile jarduera osoaren baliokidetasunean 2012. urtean.\n11. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: Giza-Kapitala Pertsona hauek lan egiten duten sektoreei dagokienez, enpresa arloari atxikitako ikertzaile-kopurua egonkortu egin da, eta gehikuntza ia osoa goi-mailako irakaskuntzari eta ikerketa zentruei dagokio. 14000 12000 10000  8000 6000 4000 2000 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 DOB Enpresan DOB AAPPetan DOB Goi-mailako irakaskuntzan 8. Irudia Euskadiko ikertzaileak gauzatze-sektoreen arabera (Eustat) Ikertzaileetako batzuek baino ez dute lan egiten ikerketa zientifikoan, eta ez dago horren inguruko estatistika sendorik. Nolanahi ere, unibertsitatea dugu, zalantzarik gabe, esparru honetan pertsona-kopururik handiena duen arloa. UPV/EHU da goi-mailako irakaskuntzako erakunde nagusia irakasle eta ikertzaile kopuruari dagokionez. 2012-2013 ikasturtean, Euskal Herriko Unibertsitateak 4.500 irakasle eta ikertzaile inguru zituen. Euskadiko beste bi unibertsitateek, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak, beste mila irakasle eta ikertzaile dituzte bien artean. 5000 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010 2010-2011 2011-2012 2012-2013 UPV/EHU DEUSTU MONDRAGON 9. Irudia IILen (Irakaskuntza eta Ikerkuntzako Langileak) bilakaera euskal unibertsitateetan (Hezkuntza Ministerioa)\n12. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: emakumeak zientzian  Emakumeak zientzian Munduko zientzia arloan dagoen gizon eta emakumeen arteko aukera-berdintasunik eza luze eta zabal aztertu da azken urteotan, eta horren ondorioak eztabaidaezinak dira. Euskadi ez da errealitate horretatik kanpo egon. Euskadiko ikertzaile-kopuruaren hazkundeak ez du lagundu genero-etena gainditzen. Zenbait urtetako bateratasun azkarraren ondoren, XXI. mendearen hasieran Euskadin emakumezko ikertzaile bakoitzeko 2,5 gizonezko ikertzailea egotea lortu zen, baina ratio hori 0,2 puntu baino ez da hobetu azken hamarkada honetan. 2012an 1,84 gizonezko ikertzaile zeuden emakumezko ikertzaile bakoitzeko. 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 DOBeko G/E ratioa DOBeko ikertzaileak DOBeko gizonezkoak DOBeko emakumezkoak DOBeko G/E ratioa 10. Irudia Euskal Autonomia Erkidegoan I+Gan diharduten langileen sexuaren araberako banaketaren bilakaera (Eustat) Ehunekotan, ikertzaileen %35 emakumezkoak dira, eta 2004az geroztik ez da aldaketa handirik izan portzentaje horretan. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 DOBeko gizonezkoak DOBeko emakumezkoak 11. Irudia Euskal Autonomia Erkidegoan I+Gan diharduten JOBeko ikertzaileen sexuaren araberako banaketaren bilakaera portzentuala (Eustat) 1,84 gizonezko ikertzaile daude Euskadin emakumezko ikertzaile bakoitzeko\n13. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: emakumeak zientzian Alde hori ez dator bat ikertzaile-karrera hasi nahian dabiltzan emakumeen kopuruarekin. Azken hamarkada honetan, doktorego-tesia defendatu duten gizon eta emakumeen kopuruak antzekoak izan dira. Azken bost ikasturteotako hirutan, emakumezko doktore berrien kopurua gizonezko doktore berrien kopurua baino handiagoa izan da euskal unibertsitateetan.  1,60 1,40 1,20 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 G/E ratioa Doktoratutako pertsonak Gizonezkoak Emakumezkoak G/E ratioa 12. Irudia Euskadin doktoratutako pertsonak sexuaren arabera eta gizon/emakumeen ratioa. (Hezkuntza Ministerioa) Unibertsitate publikoko irakasle eta ikertzaileen kategoria eta sexuaren araberako banaketak erakusten duenez, katedradunen %80 gizonezkoak dira, eta alde handia dago oraindik doktoratzen direnen eta irakasle edo ikertzailetzat kontsolidatzen direnen artean. Ratioak antzekoak dira txosten honetan aztertutako epealdi osoan. Katedraduna Titularra Kontratatutako doktorea Elkartua -Osasun ZZetako elkartua Kolaboratzailea Urgazlea -Doktore urgazlea Beste batzuk 100 80 60 40 20 0 20 40 60 80 Gizonezkoak Emakumezkoak 13. Irudia Ikertzaile eta irakasleen banaketa kategoria eta sexuaren arabera, UPV/EHUn (Hezkuntza Ministerioa) 213 emakume doktoratu ziren Euskadin 2011- 2012 ikasturtean, 194 gizonen aldean. %78 UPVEHUn gizonen esku dauden katedren portzentajea.\n14. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: emakumeak zientzian Unibertsitate pribatuei dagozkien datuek (irakasle eta ikertzaile kopuru txikiagoa dute) banaketa parekatuagoa erakusten dute. Irakasle elkartuen portzentajean dugu salbuespen bakarra: %80 ingurukoa.  Zuzendaria / Ohikoa / Katedraduna Agregatua / Titularra Kontratatutako doktorea Elkartua Kolaboratzailea Doktore urgazlea Lagintzailea 100 80 60 40 20 0 20 40 60 80 Gizonezkoak Emakumezkoak 13b Irudia Ikertzaile eta irakasleen banaketa kategoria eta sexuaren arabera, Euskadiko unibertsitate pribatuetan (Hezkuntza Ministerioa) Karrera zientifikoan lana uzten duten emakumeen fenomeno hau argi eta garbi atzeman daiteke ikerketa-zentroetako ikertzaileen banaketan. Txosten honetarako, BERC eta IKZ zentroetako ikertzaile-kopuru osoari buruzko azterketa egin da, eta horren arabera, 2014ko maiatzean, zentro horiek 1.053 pertsona kontratatuak zituzten (UPV/EHUn dauden adskripzio bikoitzeko langileak barne). Zentro bakoitzeko kategoriak bost taldetan banatu dira: doktoregoko ikasleak, laborategi propiorik zuzentzen ez duten doktorego-ondoko ikertzaileak, talde edo laborategi propioak zuzentzen dituzten ikertzaile seniorrak, eta zentroetako zuzendaritza zientifikoetako kideak. Ikertzaile bisitariak eta antzekoak “Beste ikertzaile batzuk” delako atalean sartu dira. Zentroetako langile guztiak sexuaren arabera sailkatu dira. Emakumezkoak gehiengo dira doktoregoko ikasleen artean, baina haien pisu erlatiboa goitik behera murrizten da ikerketa-karreran aurrera egin ahala. Gutxiago izan ohi dira, doktoregoa amaitu ondoren, zientzian jarraitzen duten emakumezkoak, eta galerarik handiena, posizio egonkorrak kontsolidatu eta laborategi eta ikerketa-talde propioak zuzentzerakoan gertatzen da. %75 gizonen esku dauden senior posizioak BERC eta IKZ zentroetan.\n15. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: emakumeak zientzian  Zuzendaritza Seniorra Doktore-ondokoa Doktore-aurrekoa Beste ikertzaile batzuk 100 80 60 40 20 0 20 40 60 80 Gizonezkoen portzentaia Emakumezkoen portzentaia 14. Irudia BERC eta IKZ ikerketa-zentroetako ikertzaileen banaketa, kategoria eta sexuaren arabera (Ikerbasque) Karrera zientifikoak kontsolidatzeko zailtasun horien berezko ondorio gisa, ikerketa-zentroetako zuzendaritza zientifikoetan gizonezkoak dira nagusi. BERC eta IKZ zentroetan, zuzendaritza karguen %87 gizonezkoen esku daude gaur egun. %87 %13 Gizonezkoak Emakumezkoak 15. Irudia BERC eta IKZ zentroetako zuzendaritza zientifikoaren banaketa sexuaren arabera (Ikerbasque) BERC eta IKZ zentroak nahiko erakunde berriak dira: zentro hauetako gehienek bost-hamar urte daramate jardunean. Hala ere, askoz ere erakunde aspaldikoagoen ereduak errepikatzen dituzte, arazo hau zientzia-sistema osoaren zeharkako arazoa dela frogatuz.\n16. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: ikerketaren finantzaketa  Ikerketaren finantzaketa Euskadi da Ikerketan eta Garapenean BPGaren portzentajerik handiena zuzentzen duen autonomia erkidegoa. Ekonomiako ziurgabetasuna nagusi den egungo testuinguruan, I+Gan %2 baino gehiago inbertitu zuen autonomia erkidego bakarra izan zen 2012an. 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Euskadi Nafarroa Madril Katalunia Espainia Gaztela eta Leon Andaluzia Valentzia Kantabria Aragoi Asturias Errioxa Galizia Murtzia 16. Irudia I+G arloko gastuaren portzentajea BPGari dagokionez (INE) Finantzaketa hau ez da soilik zientziara mugatzen. Innobasqueren arabera, Euskadiko jarduera-mixak erakusten duenez, 2012an, gastu horren %14 baino ez zen zuzendu oinarrizko ikerketara. 50% 46% 45% 45% 42% 42% 37% 39% 37% 43% 42% 43% 45% 42% 50% 47% 13% 11% 13% 12% 13% 16% 13% 14% 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Funtzesko ikerkuntza Ikerkuntza aplikatua Garapen teknologikoa 17. Irudia Euskadiko jarduera-mixa (Eustat) %14 Euskadin 2012an oinarrizko ikerketara bideratutako I+G arloko gastuaren portzentajea.\n17. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: ikerketaren finantzaketa Kopuru hori finantzaketa publikoa (tokikoa, estatukoa eta nazioartekoa) eta pribatuaren artean bana daiteke. Oinarrizko ikerketa, bere izaeragatik, Administrazio Publikoek finantzatzen dute nagusiki. Europako funtsek gero eta garrantzi handiagoa dute Euskadiko I+Garen finantzaketan, eta sistemaren sendotasunaren adierazletzat ere erabil daiteke, finantzaketa hori lehiaketa-deialdietan lortzen baita nagusiki. 2013an VII. Esparru-Programa (VII. EP) amaitu zen, 2007-2013 epealdiari zegokiona. Innobasquek 2020rako Koaderno Estrategikoan bildutako datuen arabera, Euskadiko erakundeek 904 proiektutan parte hartu eta 460,65 milioi euroko finantzaketa lortu dute.  1,00 0,90 0,80 0,70 0,60 0,50 0,40 0,30 0,20 0,10 0,00 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Euskadiren parte-hartzea ehunekotan Milioi euro Euskadik lortutako milioi euroak Euskadiren parte-hartzea ehunekotan 18. Irudia Euskadik Esparru-Programetan duen parte-hartzearen bilakaera (Iturria: Innobasque) Gainera, Euskadiren parte-hartzeak, programaren aurrekontu osoaren portzentajetzat neurtuta, goranzko joerari eutsi dio, Europako Batzordeak VII. Esparru-Programarako esleitu duen aurrekontu osoaren %1era hurbildu delarik. Esparru-Programako arlo tematikoen edo azpi-programen araberako banaketari dagokionez, nanozientziak, nanoteknologia, materialak eta produkzio-metodo berriak (NMP) biltzen dituen arloa izan zen finantzaketarik handiena lortu zuena, bereziki arlo honen eta zentro teknologikoen (Tecnalia eta IK4) espezializazioaren arteko bat-egiteari esker. Garraioa, IKTak eta Energia izan ziren Euskadin finantzaketa gehien lortu zuten beste esparruak; lehenengoak 70 milioi euro, eta beste biek 50 milioi inguru. 460,65 milioi euro lortu dituzte euskal erakundeek VII. Esparru-Programan. NMP Nanozientziak, nanoteknologiak, materialak eta produkzio-metodo berriak (NMP) dira VII. Esparru-Programan finantzaketarik handiena lortu duen arloa.\n18. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: ikerketaren finantzaketa  120 100 80 60 40 20 0 19. Irudia Euskadiren parte-hartzea VII. EPan, gai/azpi-programen arabera, milioi eurotan (Iturria: Innobasque) Bestalde, Euskadik garrantzi handiko finantzaketa (47,5 milioi euro) lortu zuen VII. EPko PEOPLE programan. Honen haritik, Ikerbasquek COFUND ekimenetan lortutako arrakasta (19 milioi euro baino gehiago 4 ekimenetan), Tecnaliak eta Bizkaia Xede-k lortutako COFUND laguntzak, eta unibertsitateei (bereziki UPV/EHUri), zentro teknologikoei, IKZei eta BERC zentroei emandako Mari Curie laguntzak nabarmendu behar dira nagusiki. Ikerbasque Bizkaia Xede ETE Osasun sektorea Unibertsitateak ZZTT IKZ BERC 20. Irudia Euskadik People programan lortutako funtsen banaketa (Iturria: Innobasque) ERC Grants-en kasua Europako Ikerkuntza Kontseiluaren (ERC) laguntzek sostengua ematen diote ezagutzaren mugetatik harantzago ikerketa-lanean jarraitu nahi duten edozein nazionalitate eta adinetako ikasleei. ERCek kontzeptu ez-konbentzional eta\n19. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: ikerketaren finantzaketa berritzaileak txertatzen dituzten maila zientifiko handiko proposamenak bultzatzen ditu [ERC, 2012]. Zientzia-arlo guztiak barne hartzen dituzten laguntza horiek lortzeko arrakasta bera ere bikaintasunaren adierazlea da, horietan erabilitako ebaluazio-prozesu zorrotzaren haritik. Espainia zazpigarren postuan dago lortutako ERC Grants laguntza-kopuruari dagokionez: 253 proiektu guztira, Italiak lortutako kopuruaren oso antzekoa, eta Erresuma Batua, Alemania, Frantzia, Herbehereak eta Suitzaren atzetik. 1200 1000 800 600 400 200  983 614 570 393 332 258 253 253 163 152 105 82 70 41 38 37 39 34 14 10 9 6 3 3 2 2 1 1 0 Erresuma Batua Alemania Frantzia Herbehereak Suitza Italia Espainia Israel Suedia Belgika Austria Danimarka Finlandia Norvegia Hungaria Grezia Irlanda Portugal Polonia Txekiar Errepublika Zipre Turkia Bulgaria Estonia Eslovenia Kroazia Islandia Letonia 21. Irudia Emandako ERC Grants laguntzak herrialdeka (Iturria: European Research Council) Euskadik 13 ERC Grant ditu gaur egun (4 Advanced Grants, 1 Consolidator Grant eta 8 Starting Grants). Kopuru hau dexente txikiagoa da, euskal zientzia-sistemari tamainaz egotzi beharko litzaiokeena baino. Laguntza horietatik hamar, laguntza guztien %77, Ikerbasque ikertzaileek eskuratu dituzte. 7 6 5 4 3 2 1 0 UPV/EHU nanoGUNE IKZ biomaGUNE IKZ BCBL BCAM bioGUNE IKZ Ikerbasque ikertzaileak Gainerakoak Figura 22 Erakundeek Euskadin emandako ERC Grants laguntzak (ERC) 13 ERC Grants laguntza ditu Euskadik gaur egun.\n20. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: errendimendua eta inpaktua  Errendimendua eta inpaktua Hamarkada eskas batean, Euskadiko ekoizpen zientifikoa bikoiztu egin da, 2004tik 2012ra %144 hazi delarik. Hazkundea nabaria izan arren, hobetzeko tarte esanguratsua da oraindik, beherago agertzen diren datuen azterketak erakusten duenez. 1684 1902 2253 2429 2785 3161 3580 3975 4456 4637 5000 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013* 23. Irudia Euskadiko ekoizpen absolutuaren bilakaera (Scopus) Euskadi seigarren autonomi erkidegoa da ekoizpen-bolumen absolutuari dagokionez (24. Irudia), 2009an Gaztela eta Leon gainditu ondoren, eta bosgarren Autonomi Erkidegoan bihurtzeko zorian dago, Euskadiko ekoizpen zientifikoa Galiziakoa baino erritmo biziagoan hazten ari baita azken urteotan. Azken bosturtekoan izandako joeran erabateko aldaketarik gertatu ezean, datorren urtean, Euskadi bosgarren autonomia erkidegoa bilakatuko da ekoizpen zientifiko absolutuan. 2113821024 12759 9426 4788 4637 3975 3272 2602 2532 2462 2078 1975 1575 1275 1104 441 25000 20000 15000 10000 5000 0 24. Irudia Autonomia Erkidegoetako ekoizpen zientifikoa 2013an (Scopus) Produktibitateari dagokionez, mila biztanleko dokumentu-kopuruetan neurtuta, Euskadi ekoizpen absolutuan baino postu bat beherago dago, zazpigarren postuan 4.637 Scopus-ek 2013an indexatutako Euskadiko argitalpen zientifikoak.\n21. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: errendimendua eta inpaktua alegia. Emaitza horren zergatian faktore hauek aipa daitezke: CSICen hedapena (Madril, Aragoi, Kantabria, Katalunia eta Asturias dira CSIC zentro gehien dituzten Autonomia Erkidegoak biztanle kopuruarekin alderatuta), erkidego bakoitzaren espezializazio tematikoa (medikuntzak pisu erlatibo handiena duen lekuetan produktibitatea handiagoa izan ohi da, argitalpen-dinamikaren eraginez), eta zenbait autonomia erkidegotako unibertsitate-sistema handi samarrak. 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0  Estatuko batez bestekoa 25. Irudia Produktibitatea Autonomia Erkidegoen arabera, 2013an: Argitalpenak / mila biztanleko (Scopus/INE) UPV/EHU da Euskadiko erakunde zientifiko nagusia, 2013an Scopus-en indexatutako 2.453 argitalpen zientifiko zituela. Ondorengoak ospitaleak eta lehen mailako arreta-zentroak dira, 785 argitalpenekin, eta teknologia-zentroak (Tecnalia eta IK4 aliantza). 89 89 82 78 74 56 54 47 45 43 39 18 18 320 241 236 184 114 289 785 2453 0 500 1000 1500 2000 2500 UPV/EHU Osasun sektorea Tecnalia IK4 DIPC Deustuko Unibertsitatea Materialen Fisika Zentroa CFM BioDonostia biomaGUNE IKZ BCAM nanoGUNE IKZ bioGUNE IKZ Mondragon Unibertsitatea Polymat BCBL BioCruces Biofisika Unitatea BC3 energiGUNE IKZ BCMaterials Achucarro 26. Irudia Erakunde nagusiek Euskadiko ekoizpen zientifikoan duten parte-hartzea (Scopus) 7.a Euskadiren posizioa biztanleko ekoizpen zientifikoari dagokionez.\n22. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: errendimendua eta inpaktua Horien ondoren daude BERC zentroak, Deustuko eta Mondragon unibertsitateak, IKZak eta, lehendabiziko aldiz, BioDonostia eta BioCruces ikerketa biosanitarioko institutuak (BioDonostiak 100 argitalpeneko marka gainditu du estreinako aldiz). Eragile desberdinak sektoreen arabera taldekatuz gero, unibertsitateek Euskadiko zientzia-ekoizpen osoaren %60 berenganatzen dute, eta horien atzetik, osasun arloko ikerketa eta zentro teknologikoak daude. Azken urteotan, euskal zientzia-sisteman gero eta garrantzi handiagoa duten eragile berriak sortu dira (BERC eta IKZ zentroak). BERC zentroetako batzuk (DIPC, Materialen Fisika Zentroa eta BioFisika Unitatea) BERC programa eratu aurretik sortutakoak dira. 2004ko zientzia-ekoizpena  zentro hauei dagokie. 58,55 22,39 11,88 8,43 0,24 59,74 16,93 12,98 12,40 4,68 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 Unibertsitateak Osasun sektorea Zentru Teknologikoak BERC IKZ 2004 2013 27. Irudia Sektore desberdinetako ekoizpen zientifikoaren bilakaera (Scopus) BERC eta IKZ zentroen ekoizpen zientifikoari erreparatuz gero, guztiek antzeko ereduari jarraitzen diotela egiazta dezakegu (DIPCek eta CSIC-UPV/EHU Materialen Fisika Zentroak izan ezik, BERC kategoria hartu aurretik sortu baitziren). Zentro horietako batzuk urteko 100 argitalpen zientifikoko mugatik hurbil daude. 300 DIPC 250 200 150 100 50 0 Materialen Fisika Zentroa CFM BCAM biomaGUNE IKZ nanoGUNE IKZ bioGUNE IKZ Polymat BCBL Biofisika Unitatea BC3 energiGUNE IKZ Achucarro BCMaterials 28. Irudia BERC eta IKZ zentroetako ekoizpen zientifikoaren bilakaera (Scopus) %60 Unibertsitate-sistemak Euskadiko ekoizpen zientifikoan duen parte-hartzea.\n23. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: errendimendua eta inpaktua Ekoizpen zientifikoaren inpaktua Ekoizpenaren bolumena emaitza zientifikoen aipamenarekin eta ondoriozko oihartzun eta nabaritasunarekin lotzen baldin badugu, askoz ere argiago atzeman daiteke nazioarte mailako ikusgaitasuna. Ondoko irudian, zirkuluek eskualde bakoitzaren 2013ko ekoizpen zientifiko osoa adierazten dute; ardatz horizontalak ekoizpena biztanle-kopuruarekin alderatuta (2013), eta ardatz bertikalak inpaktu normalizatua, dokumentuak zein aldizkaritan argitaratu ziren gogoan izanda. ICONO-FECYTek azken balio honetarako emandako datuak 2011. urtekoak dira eta, seguruenik, ez dute islatzen euskal zientziaren bilakaera.  29. Irudia Ekoizpen zientifikoaren inpaktua eta produktibitatea Autonomia Erkidegoetan, 2013an (Scopus, FECYT) Irudi honetan ezin hobeto ikus daiteke Euskadik produktibitatean egindako aurrerakada, eskualde liderretatik gero eta hurbilago jartzen gaituena. Argitaratutako zientziaren kalitatearen beste adierazle bat, lanak argitaratu dituzten aldizkarien inpaktua da. Aldizkariak inpaktuaren arabera antolatzen dira zenbait indizeren laguntzaz, inpaktu-faktorea deritzona edota Scimago ikerketa-taldeak urtez urte argitaratzen duen SJR delakoa tarteko direla.\n24. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Zientzia Euskadin: errendimendua eta inpaktua Indize hauetako kuartil gorenean kokatutako aldizkariak dira komunitate zientifikoan inpakturik handiena dutenak.  51,38% 47,67% 50,54% 49,81% 49,13% 50,34% 49,10% 52,17% 54,27% 54,70% 60,00% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013* 30. Irudia SJReko lehen kuartileko argitalpenen portzentajea (Scopus, Scimago-k emandako SJR balioekin) Euskadik portzentaje egonkorra mantendu du azken hamarkada honetan: artikulu zientifikoen erdiak, gutxi gorabehera, arlo bakoitzeko inpaktu handieneko aldizkarien %25ean argitaratu dira. Lehen sinatzailea Euskadiko erakunderen bati atxikitako pertsona bat duten argitalpenen portzentajeari dagokionez, azken urteotako beheranzko joera alderantzikatu da, eta horrenbestez, gaur egun, Euskadiko erakundeak partaide dituzten argitalpenen ia %65en lehen edo bigarren egilea gure Erkidegoan ikertzen diharduen pertsona bat da. 69,92% 68,20% 65,87% 64,21% 64,42% 61,27% 60,71% 58,88% 62,54% 64,70% 80,00% 70,00% 60,00% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 31. Irudia Argitalpenetako lidergoaren portzentajea (Scopus) %54 Euskadiko argitalpen zientifikoak SJReko lehen kuartileko aldizkarietan.\n25. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Espezializazio tematikoa Espezializazio tematikoa Scopus datu-baseak kategoria bat edo gehiago esleitzen dio argitalpen zientifiko bakoitzari, zein aldizkaritan argitaratu den gogoan izanda. Kategoria hauek, diziplina bakoitzak zientzia-sistema baten barruan duen pisu erlatiboa eta espezializazio erlatiboa neurtzeko balio dute. Euskadin, Medikuntza, Ingeniaritza, Fisika, Materialen Zientziak, Kimika eta Biokimika, Genetika eta Biologia Molekularra dira, zalantza-izpirik gabe, pisu handiena duten arlo tematikoak. Banaketa hau bere horretan mantendu da azken hamarkada honetan. Gizarte-Zientziak, Arteak eta Giza-Zientziak, Matematikak, Energia eta bereziki Konputazio-Zientziak dira, azken hamar urteotan pisu erlatiboan gehien hazi diren arloak. Gizarte-Zientzien eta Giza-Zientzien kasuan, gehikuntza hori, hein handi batean, argitalpen-ohituretan izandako aldaketen ondorio izan daiteke, Scopus bezalako datu-baseetan ikusgai diren aldizkarien garrantzi gero eta handiagoaren haritik. Dinamika hauek antzekoak dira mundu osoan.  AGRI 30,00 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 0,00 ARTS BIOC BUSI CENG CHEM COMP DECI DENT EART ECON ENER ENGI HEAL ENVI IMMU MATE MATH PHAR NURS MULT MEDI NEUR PHYS PSYC SOCI VETE 2004 2013* 32. Irudia Ekoizpenaren banaketa Scopus arlo tematikoen arabera (Scopus) %7,22 Scopus-ek Gizarte Zientzietan sailkatutako aldizkarietan kaleratu diren argitalpenen portzentajea.\n26. Gure zientzia-sistemaren bereizgarritasunak aztertu ahal izateko, interesgarria da diziplina bakoitzak munduko batez bestekoaren aldean duen pisu erlatiboko desberdintasunak bereiztea. Kategoria tematiko bakoitzak Euskadiko zientzia-ekoizpenean duen pisuari erreparatuz eta kategoria horrek munduko ekoizpenean duen pisuarekin alderatuz gero, gure Erkidegoak batez bestekoaren gainetik garatuak dituen arloak detekta ditzakegu. Euskadi Fisikan, Materialen Zientzietan, Kimikan eta, neurri txikiago batean, Ekonomian eta Erabaki-Zientzietan espezializatuta zegoen duela hamar urte, eta horrela jarraitu du geroztik ere. Bestalde, 2004an, Euskadik pisu erlatiboa txikiagoa zuen Neurozientzietan, Psikologian, Energian, Ingeniaritza Kimikoan eta Giza- Zientzietan, eta orain pisu erlatibo handiagoa du arlo horietan guztietan. Datu hauek azken urteotako politika zientifiko eta teknologikoko estrategiekin eta esparru horietan lanean diharduten erakundeen (IKZ eta BERC zentroak) sorrerarekin lotuta daude. Giza-Zientzien pisu handiago hori, arestian azaldu den bezalaxe, agitalpen-ohituretan izandako aldaketen ondorio da, neurri batean. Gizarte-Zientzietan, Erizaintzan, Enpresan, eta Biokimikan, Genetikan eta Biologia Molekularrean ere, Euskadiko zientzia-ekoizpenak dexente gora egin du, munduko batez bestekoarekin parekatuz edo nabarmen hurbilduz.  2,5 2 1,5 1 0,5 0 Chemistry Physics and Astronomy Material Science Neuroscience Psychology Chemical Engineering Energy Arts and Humanities Health Professions Decision Sciences Economics, Econometrics and Finance Nursing Environmental Science Mathematics Social Sciences Biochemistry, Genetics and Molecular … Medicine Computer Science Agricultural and Biological Sciences Immunology and Microbiology Earth and Planetary Sciences Engineering Pharmacology, Toxicology and … Business, Management and Accounting Dentistry Multidisciplinary Veterinary 2004 2013* Mundua 33. Irudia Euskadiko espezializazio tematikoa, munduarekin alderatuta (Scopus) Neuro Duela hamar urte, Euskadi ez zegoen espezializatuta Neurozientzietan, ezta Psikologian, Energian, Ingeniaritza Kimikoan, Giza-Zientzietan eta Osasun Publikoan ere, baina orain bai.\n27. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Euskal zientziaren nazioartekotzea Euskal zientziaren nazioartekotzea Euskadin etengabe gehitu da azken hamarkada honetan beste herrialde batzuetako erakundeekin batera lantzen diren argitalpen zientifikoen portzentajea, 2008az geroztik ehuneko hamar puntutik gorako jauzi ikusgarria eman delarik. 2013an, Euskadin landutako argitalpenen %47,10 beste herrialde batzuetako erakundeekiko lankidetzaz gauzatu da. Universitat de Barcelona Universidad de Navarra Hospital Clinic Barcelona Hospital del Mar Universidad Autónoma de Barcelona Hospital Universitari Vall d'Hebron Universitat de Valencia Hospital 12 Octubre Universidad Autonoma de Madrid Universidad Complutense Madrid Universidad de Zaragoza Hospital Universitari de Bellvitge Hospital General Universitario Gregorio Marañon  28,91% 30,95% 30,67% 32,54% 33,52% 36,23% 39,01% 39,23% 41,70% 47,10% 50,00% 45,00% 40,00% 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013* 34. Irudia Nazioarteko lankidetzan gauzatutako argitalpenen portzentajea (Scopus) Estatuko lankidetza-harreman handieneko erakundeei erreparatuz gero, elkarrean artean landutako argitalpen-kopuruetan neurtuta, oso lankidetza aktiboa atzeman daiteke estatu mailako Medikuntzaren arloan: erakunde gehienak, hiri nagusietako unibertsitate gutxi batzuk izan ezik, Espainia osoko ospitaleak dira. 0 20 40 60 80 100 120 140 160 Hospital Clinico San Carlos de Madrid Hospital Universitario La Paz Universidad de Oviedo Hospital Universitario Virgen del Rocio Hospital Ramón y Cajal Institute Catala Oncologia Hospital Regional Universitario Carlos Haya 35. Irudia Lankidetza-harreman handieneko Euskaditik kanpoko erakundeak (estatukoak): elkarren arteko argitalpenak 2013an (Scopus) %47,1 beste herrialde batzuetako erakundeekin landutako argitalpenen portzentajea.\n28. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Euskal zientziaren nazioartekotzea Ikuspegia mundu osora zabalduz gero, Euskadin ikertzen diharduten pertsonekiko lankidetza-harreman handienak dituzten herrialdeak Estatu Batuak eta Europako zientzia-ekoizle nagusiak dira. Lehenengo bost postuak (Estatu Batuak, Erresuma Batua, Alemania, Frantzia eta Italia) ez dira aldatu azken hamarkada honetan.  136 126 124 123 169 351 397 481 463 526 Estatu Batuak Erresuma Batua Alemania Frantzia Italia Herbehereak Suedia Danimarka Belgika Errusia 0 100 200 300 400 500 600 36. Irudia Lankidetza-harreman handieneko herrialdeak: elkarren arteko argitalpenak 2013an (Scopus) Lankidetza-hitzarmen handieneko nazioarteko erakundeen azterketak estatuko erakundeen inguruko azterketaren antzeko ikuspegia eskaintzen du, medikuntza arloko ikerkuntzarekin eta unibertsitate handi batzuekin estu-estu lotutakoa. 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Inserm (Institut national de la santé et de la recherche médicale) University of Cambridge Imperial College London University Medical Center Utrecht German Cancer Research Center University of Oxford Universita degli Studi di Napoli Federico II Fondazione IRCCS Instituto Nazionale del Tumori, Milan Aarhus Universitet Nationa Institute of Public Health and Environment Umea universitet International Agency for Research on Cancer German Institute of Human Nutrition Hellenic Health Foundation Centro Per lo Studio e la Prevenzione Oncologica Ecole Polytechnique Federale de Lausanne University of Sidney Technische Universitat Munchen University of Manchester CNRS Centre National de la Recherche Scientifique 37. Irudia Lankidetza-harreman handieneko nazioarteko erakundeak: elkarren arteko argitalpenak (Scopus) AEB Euskadin ikertzen diharduten pertsonekin lankidetza handiena duen herrialdea Amerikako Estatu Batuak (AEB) dira; 526 argitalpen herrialde horretako erakundeekin batera landu dira 2013an.\n29. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Transferentzia teknologikoa Transferentzia teknologikoa Ezagutza berriaren sorkuntza da zientziaren helburu nagusia. Ezagutza berri hori era askotara azalera daiteke: prestakuntza handiagoko gizarteak, argitu gabe zeuden galderetarako erantzunak edota gizartearen erronkei aurre egiteko tresna eta teknologia berriak. Patenteak dira emaitza hauetako batzuen neurri kuantitatiboa. Patenteek ezagutzatik teknologiara egiten den transferentzia islatzen dute. Patenteen ekoizpenari dagokionez, Espainiako Patente eta Marken Bulegoak (OEPM) PCT (Nazioarteko Patente Eskaera) bidez egindako 217 patente-eskaera erregistratuak ditu Euskadin 2013an, azken urteotako kopururik handiena. 250 200 150 100 50  48 32 84 20 25 37 66 86 25 36 32 26 40 62 20 15 51 72 38 36 13 24 18 15 20 0 2009 2010 2011 2012 2013 V. Beste eremu batzuk IV. Ingeniaritza mekanikoa III. Kimika II. Tresnak I. Ingeniaritza elektrikoa 38. Irudia Euskadik eskatutako PCT patenteak (OEPM) 217 patente eskaera PCTren bitartez 2013an.\n30. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Metodologia eta datuak  Metodologia eta datuak Euskadiko Zientziari buruzko 2014ko Txostenak 2004- 2013 epealdia biltzen du, eta adierazle bibliometriko eta sozioekonomikoak erabiltzen ditu euskal zientzia sistemaren eta Estatuko nahiz munduko panoramarekin duen loturaren irudi osoa islatzeko asmoz. Bibliometria edo era globalago batez zientziometria deritzonaren aburuz, zientziaren aurrerapena ikerketa emaitzen trukaketan oinarrituta dago. Literatura zientifikoak ezagutza zientifikoaren aurrerapena, I+G arloko produktibitatea eta honen nazioarteko inpaktua islatzen dituzten adierazleak eskaintzen dizkigu. Honek, sektore zientifiko eta teknologikoen antolaketa, indexatutako argitalpenak eta patenteak bezalako iturrietatik abiatuta aztertzeko aukera ematen digu, zientziaren eragileak eta hauen hartu-emanak eta joerak identifikatzeko asmoz. Txosten honetan, dokumentuak aipatzen ditugunean, nazioarteko datu-baseetan eta bereziki Scopus-en indexatuta daudenei buruz hitz egiten dugu. Beste giza-esparru batzuetan bezalaxe (e.b., ingurune sozioekonomikoko BPG), zientziometrian ere, ikertzailearen, ikerketa-unitatearen, erakundearen, eskualdearen edota estatu eta nazioarteko testuinguruaren posizio erlatiboari erantzun erraza emateko moduko adierazleak identifikatu nahi dira. Zientzia-arlo desberdinen artean dagoen aldea da eremu honetako oztoporik handiena, baita emaitza zientifikoen datuak jasotzeko sistemen berezko mugapena ere (batez ere nazioarteko datu-baseetan), oso zatika biltzen baitute zientziaren arloko argitalpen eta biltzarren espektro zabala, bereziki, Gizarte- Zientzien, Zientzia Juridikoen eta Giza-Zientzien esparruan. Estaldura hori zatikakoa izan arren, komunitate zientifiko-teknologikoan erabilpen eta ospe handiena lortu duten baliabideak biltzen ditu, mundu osoko testuinguru zientifikoaren gaineko eraginak barne. Web of Science-n (WoS) eta Scopus-en bildutako datu-baseak dira izan ohi dira era honetako ikerketetan erabilitako informazio-iturriak. WoS-ek aldizkari zientifiko nagusietako 9.000 mila izenburutik gorako informazioa biltzen du, eta erreferentziazko tresna bihurtu da mundu osoan informazioa berreskuratu eta zientziari buruzko ebaluazio-ikerketak egiteko. Scopus-ek, aldiz, indexatutako 15.000 aldizkari biltzen ditu eta nazioarteko erakunde nagusiek aintzakotzat jotzen duten iturri bibliometrikoa bilakatu da. Aztertutako gaiei dagokienez, Scopus-ek ahalegin berezia egin du Zientzia, Teknologia eta Medikuntza arloetan, baita Psikologian, Soziologian eta Ekonomian ere, Gizarte-Zientzien esparruan. Orohar, Scopus-ek WoS-ek baino estaldura zabalagoa eskaintzen du, Hizkuntzan, Literaturan, Filosofian eta Teologian izan ezik. Web of Science-k indexatutako aldizkari guztien %25 estaltzen du, gutxi gorabehera, eta Scopus-ek, %50 [Scimago, 2006]. Hala ere, bi datu-baseak erabiliz lortutako emaitzek elkarren arteko lotura sendoa dute, eta bata eta bestearen artean, nazioarteko ikerkuntza arloko ekoizpenaren irudi fidagarri eta inklusiboa eskaintzen dute. 1. Taula Arlo zientifikoen estaldura orokorra nazioarteko indizeetan [Moed, 1988]: Arloa Estaldura Biokimika eta Biologia Molekularra %80 Biologia eta Gizaki Zientziak Kimika Medikuntza Klinikoa Fisika eta Astronomia Fisika eta Kimika Aplikatua %60-80 Animali eta Landare Biologia Psikologia eta Psikiatria Geozientziak Medikuntza eta Osasun Zientziak Matematikak Ekonomia Zientziak %40-60 Ingeniaritzak Gizarte Zientziak <%40 Giza Zientziak eta Arteak Zientzia-arloen arabera, argitalpen eta aipamen tasak asko aldatzen direnez, unibertsitateak eta, analogiaz,\n31. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Metodologia eta datuak nazioak heterogeneoegiak dira konparazio zehatzak egiteko [Collins, 1985]. Horrez gain, zientzia-arloek ez dute hesi iragazgaitzik, gaiak bata bestearen gainean gainjartzen baitira. Behar-beharrezkoa da aurkeztutako adierazleen oinarrizko hiru ezaugarriak kontuan izatea [Moreno, 2004]:  Partzialtasuna Horietako bakoitzak egiten ari den ebaluazioaren alderdi bakarra erakusten du. Bateratasuna Adierazle guztiek bat egiten dute ebaluatzen ari den jarduerari buruzko ezagutza ona emateko, eta horren haritik, ezagutza zatikakoa izateko arriskuari aurre egiteko, behar besteko adierazle kopurua erabiltzea gomendatzen da. Erlatibotasuna Eskaintzen duten informazioa aztertutako diziplinari dagokio eta ezin da beste diziplina batzuetarako erabili, beste komunitate-zientifikoen argitalpen ohiturak desberdinak direla frogatu baita. Datu bibliometrikoak 2014ko ekainean eguneratu dira. Datu-baseen berenezko funtzionamendu-dinamikaren ondorioz, 2013. urteko datuak behin-behinekoak dira eta izartxo batez (*) markatuta daude, oraindik dokumentu berriak indexa daitezkeelako, betiere 2013ko ekoizpen osoa handitzeko, ez txikitzeko. Adierazle sozioekonomikoak erakunde publikoek (Eustat, Estatuko Estatistika Institutua, Hezkuntza Ministerioa, Espainiako Zientzia eta Teknologia Fundazioa) emandako serie estatistikoen laguntzaz antolatu dira. Adierazle bakoitzaren datuen jatorria dagokion irudian zehaztu da. BERC eta IKZ zentroetako genero-azterketarako datuak zentro bakoitzaren webgunetik atera dira 2014ko maiatzean eta ekainean. ADIERAZLEAK 1. adierazlea - Munduko ekoizpen zientifikoa. Scopus-en indexatutako dokumentu guztiak, urte bakoitzeko. 2. adierazlea - Munduko zientzia-ekoizle nagusien ekoizpen zientifikoa eta H aurkibidea. Ekoizpen zientifikoa, 2013 urtean zehar argitaratutako dokumentuetan, gutxienez herrialdeeko erakunde bateko egile bat dutenak. H indizeak, herrialde horretako h dokumentuek gutxienez h aipamen jaso dituztela adierazten du. 3. adierazlea - Euskadiren pisua Espainiari eta munduari dagokienez. Munduko eta estautko ekoizpen osoan, gutxienez Euskadiko erakunde bateko ikertzaile bat duen ekoizpenak suposatzen duen ehunekoa. 4. adierazlea - Munduko zientziaren espezializazio tematikoa. Munduko ekoizpen osotik Scopus-ek (dokumentua argitaratu duen aldizkariaren arabera) kategoria zehatz bati esleitu dizkion dokumentuek suposatzen duten ehunekoa. Argitalpen bakarra hainbat kategorietan agertu daiteke aldi berean. 5. adierazlea - Euskal unibertsitateetan irakurritako doktorego-tesi kopurua. Euskadiko unibertsitate bakoitzan defendatutako doktorego tesiak, ikasturte bakoitzeko, Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministeritzaren (HKKM) TESEO doktorego tesien datu-basearen arabera. 6. adierazlea - Ikertzaileen portzentajea (Dedikazio Osoaren Baliokidetasunean) biztanleria aktiboari dagokionez. I+G ekiintzetan diharduten ikertzaileek (kopuru hori ateratzeko, batura hau egin behar da: lanaldi osoko langileak, gehi lanaldi-zatikoak I+Gko jardueretan aritzen diren denbora-zatiak) eskualde edo herrialde bakoitzeko biztanlego aktiboan suposatzen duten ehunekoa, Eurostat-en datuen arabera. 7. adierazlea - Euskadin I+Gko jardueretan diharduten ikertzaileak. Datuen iturri den Eustat-en definizioa jarraituz, “jakintza, produktu, prozesu, metodo eta sistemak sortzeko edo asmatzeko lanetan diharduten zientzialari edo ingeniariak dira. Hor sartuta daude, berebat, ikerlarien lanaren alderdi zientifiko eta teknikoak planifikatu eta kudeatzen lan egiten duten kudeatzaile eta administratzaileak, bai eta I+Gko jarduerak egiten dituzten graduatu ondoko ikasleak ere”. GUztirako datua pertsonna kopurua erakusten du, eta DOB zenbakiak Dedikazio Osoaren Baliokidetasunean erakusten du (Ikus. 6. Adierazlearen azalpena). 8. adierazlea - Euskadiko ikertzaileak gauzatze-sektoreen arabera. DOB ikertzaileak (Ikus. 6. Adierazlearen azalpena), Eustat-ek Frascati gidaliburua jarraituz esleituriko sektoreen arabera.\n32. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Metodologia eta datuak  9. Adierazlea - IILen (Irakaskuntza eta Ikerkuntzako Langileen) bilakaera euskal unibertsitateetan. Euskadiko unibertsitate bakoitzeko Irakaskuntza eta Ikerkuntzako Langile kopurua, HKKMko datuen arabera. 10. adierazlea - Euskal Autonomia Erkidegoan I+Gan diharduten langileen sexuaren araberako banaketaren bilakaera. Euskadiko DOB ikertzaileak (Ikus 6. adierazlearen azalpena), sexua eta urtearen arabera. Ratioa ikertzaile gizonezkoen kopurua ikertzaile emakumezkoen kopuruagatik zatituz lortzen da. 11. adierazlea - Euskal Autonomia Erkidegoan I+Gan diharduten DOBeko ikertzaileen sexuaren araberako banaketaren bilakaera portzentuala. Euskadiko DOB ikertzaileak (ikus 6. adierazlearen azalpena) sexua eta urtearen arabera, guztiaren ehuneko bezala. 12. adierazlea - Euskadin doktoratutako pertsonak sexuaren arabera eta gizon/emakumeen ratioa. Euskadiko unibertsitate bakoitzean defendatutako doktorego tesiak, ikasturtearen eta sexuaren arabera, HKKMaren TESEO datu-baseko datuen arabera. Ratioa doktorego gizonezkoen kopurua doktorego emakumezkoen kopuruagatik zatituz lortu da. 13. adierazlea - Ikertzaile eta irakasleen banaketa kategoria eta sexuaren arabera, UPV/EHUn. UPV/EHUko Irakaskuntza eta Ikerkuntza Langileen ehuneko banaketa kategoriaren arabera, HKKMaren datuen arabera. 13b adierazlea - Ikertzaile eta irakasleen banaketa kategoria eta sexuaren arabera, Euskadiko unibertsitate pribatuetan. Euskadiko unibertsitate pribatuetako Irakaskuntza eta Ikerkuntza Langileen ehuneko banaketa kategoriaren arabera, HKKMaren datuen arabera. Kategoria bakoitzeko ehunekoak unibertsitate bietako langile guztien gehiketatik ateratzen da. 14. adierazlea - BERC eta IKZ ikerketa-zentroetako ikertzaileen banaketa, kategoria eta sexuaren arabera. BERC eta IKZ zentruetako langileen multzoa bost maila ezberdinetan banandu da: Doktorego aurrekoak (doktorego ikasleak), Doktoratu ondokoak (ikerketa-taldeak ardurapean ez dituzten doktoreak), senior (ikerketa-taldeen arduradunak diren edo autonomía zientifiko sosoa duten doktoreak), Zuzendaritza (zentruko zuzendaritza zientifikoaren parte diren ikertzaileak) eta Beste ikertzaile batzuk (langile bisitariak, egonaldi laburrak, ikerketa-laguntzaileak). Maila bakoitzeko sexuen araberako ehunekoen banaketa erakusten da. 15. adierazlea - BERC eta IKZ zentroetako zuzendaritza zientifikoaren banaketa sexuaren arabera. BERC eta IKZ zentruetako zuzendaritza zientifikoaren sexuaren araberako banaketa. 16. adierazlea - I+G arloko gastuaren portzentajea BPGari dagokionez. Erreferentzi urtean, enpresako ikerketa-unitate edo - zentroaren barruan, zientzi ikerketako eta teknologi garapeneko jardueretan eginiko gastuak dira, diruen jatorria edozein dela ere. Zentrotik at baina barruko I+G lanei laguntzeko eginiko gastuak ere sartzen dira. Autonomi Erkidego bakoitzeko Barne Produktu Gordinaren (BPG) ehuneko bezala aurkezten dira Instituto Nacional de Estadística-ren (INE) datuak. 17. adierazlea - Euskadiko I+G+b arloko jarduera-mixa. Aktibitate-mota bakoitzeko gastua I+Gko gastu osoaren bezala adierazten da, Enpresa, AAPPen eta Goi Irakaskuntzako gastuak gehituz, Eustat-eko datuak eta definizioak erabiliz. - Funtsezko edo oinarrizko ikerketa: zientzi jakintza berriak lortzeko helburuz egindako lan originalak. Xede nagusia ez da helburu edo aplikazio praktiko espezifiko bat. - Ikerketa aplikatua: zientzia- edo teknika-jakintza berriak lortzeko helburuz egindako lan originalak. Xede nagusia helburu praktiko jakin bat da. - Teknologi garapena: dauden jakintza zientifikoez baliatzea, material, gailu, produktu, prozedura, sistema edo zerbitzu berriak sortzeko edo lehendik zeudenetan funtsezko hobekuntzak egiteko. Hor sartzen da prototipoak eta ereduzko instalazioak egitea. 18. adierazlea - Euskadik Esparru-Programetan duen parte-hartzearen bilakaera. Euskadiko erakundeek Europar Batasuneko Esparru Programa ezberdinetan lortutako finantzaketa (milioi eurotan), eta honek programaren aurrekontu osoaren zein ehuneko suposatzen du. 19. adierazlea - Euskadiren parte-hartzea VII. EPan, gai/azpi-programen arabera, milioi eurotan. Euskadiko erakundeek VII. Esparru Programan arlo eta subprograma bakoitzean guztira lortutako funtsak.\n33. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Metodologia eta datuak 20. adierazlea - Euskadik People programan lortutako funtsen banaketa. Erakunde/sektore bakoitzak VII. Esparru Programako People programan lortutako funtsen guztien zein ehuneko lortu du. 21. adierazlea – Emandako ERC Grants laguntzak herrialdeka. ERC Grant guztiak (Starting, Consolidator, Advanced, Sinergy, PoC) 2007-2013 aldian Host Institution-aren herrialdearen arabera. 22. adierazlea - Erakundeek Euskadin emandako ERC Grants laguntzak. Euskadiko egungo ERC Grant dirulaguntzak erakundearen arabera, dirulaguntza lortu eta gero Euskadira etorritakoak kontuan ere izanik. 23. adierazlea - Euskadiko ekoizpen absolutuaren bilakaera. Gutxienez Euskadiko erakunde bateko ikertzaile batek sinatutako Scopus-en indexatutako dokumentuen kopurua, urteen arabera. 24. adierazlea - Autonomia Erkidegoetako ekoizpen zientifikoa 2013an. Gutxienez Autonomi Erkidegoko erakunde bateko ikertzaile batek sinatutako Scopus-en indexatutako 2013an argitaratutako dokumentuen kopurua. 25. adierazlea - Produktibitatea Autonomia Erkidegoen arabera, 2013an: argitalpenak / mila biztanleko. Gutxienez Autonomi Erkidegoko erakunde bateko ikertzaile batek sinatutako Scopus-en indexatutako 2013an argitaratutako dokumentuen kopurua, Erkidegoko biztanlegoaz(INEko datuekin) zatituta. 26. adierazlea - Erakunde nagusiek Euskadiko ekoizpen zientifikoan duten parte-hartzea. Erakundeko gutxienez ikertzaile batek sinatutako Scopus-en indexatutako 2013an argitaratutako dokumentuen kopurua, dokumentu kopuru handienak dituzten erakundeetan. Ikertzaile bakar batek hainbat erakundeetako sinadurak izan ditzakenez, dokumentu bera hainbat erakundeetako kopurura gehitu daiteke. 27. adierazlea - Sektore desberdinetako ekoizpen zientifikoaren bilakaera. 2004 eta 2013 urteetako ekoizpen zientifikoa, zeinetan gutxienez sektoreko erakunde bateko ikertzaile baten sinadura agertzen da. Unibertsitate sektorean UPV/EHU, Mondragon Unibertsitatea eta Deustuko Unibertsitatea agertzen dira. Osasun sektoreak ospitaleak, osasun-zentroak eta Osasun Ikerketa Zentruak hartzen ditu barne. Zentru Teknologikoen sektorean Tecnalia eta Ik-4ko zentruak hartzen ditu,  eta BERC eta IKZ sektoreetan kategoria hori duten zentruak. Dokumentu bakar batek hainbat erakundeetako hainbat ikertzaileen sinadurak izan ditzakenez, dokumentu bera hainbat sektoreetako kopurura gehitu daiteke. 28. adierazlea - BERC eta IKZ zentroetako ekoizpen zientifikoaren bilakaera. Urteroko ekoizpen zientifikoa, zeinetan gutxienez ikertzaile batek zentruko sinadura duen. Dokumentu bakar batek hainbat erakundeetako hainbat ikertzaileen sinadurak izan ditzakenez, dokumentu bera hainbat zentruetako kopurura gehitu daiteke. 29. adierazlea - Ekoizpen zientifikoaren inpaktua eta produktibitatea Autonomia Erkidegoetan, 2013an. Adierazle honek hiru aldagai erakusten ditu: borobilen azalerak ekoizpen zientifiko osoa erakusten du(Gutxienez Autonomi Erkidegoko erakunde bateko ikertzaile batek sinatutako Scopus-en indexatutako 2013an argitaratutako dokumentuen kopurua), ardatz bertikalak inpaktu normalizatua (erkidego bakoitzaren inpaktu zientifikoa, munduko batez-bestekoarekiko) eta argitalpenak milaka biztanleko (ekoizpen osoa INEko datuen biztanlegoaz zatituta). 30. adierazlea - SJReko lehen kuartileko argitalpenen portzentajea. Euskadiko argitalpen zientifikoen artean Scimago Journal Rank-eko (SJR) lehen %25ean sailkatutakoak, argitaratutako aldizkariaren arabera. 31. adierazlea - Argitalpenetako lidergoaren portzentajea. Ekoizpen zientifiko osoan, lehen egileak gutxienez Euskadiko erakunde bateko sinadura duen argitalpenen ehunekoa. 32. adierazlea - Ekoizpenaren banaketa Scopus arlo tematikoen arabera. Euskadiko ekoizpen zientifiko osoaren zein ehuneko suposatzen dute Scopus-ek gai-kategoria bakoitzean sailkatutako argitalpenak, argitaratutako aldizkariaren arabera. Aldizkari bat hainbat kategorien barne egon daiteke, eta ondorioz dokumentu bakoitza hainbat kategoriatan egon daiteke. 33. adierazlea - Euskadiko espezializazio tematikoa, munduarekin alderatuta. Kategoria bakoitzak mundo mailan suposatzen duen ehunekoa eta Euskadin suposatzen duen ehunekoaren arteko erlazioa. 34. a\n34. ZIENTZIA TXOSTENA 2014 | Metodologia eta datuak  dierazlea - Nazioarteko lankidetzan gauzatutako argitalpenen portzentajea. Euskadi ekoizpen zientifiko osoaren zein ehunekotan gutxienez atzerriko erakunde baten sinadura duen egile bat agertzen da, urtearen arabera. 35. adierazlea - Lankidetza-harreman handieneko Euskaditik kanpoko erakundeak (estatukoak): elkarren arteko argitalpenak 2013an. Estatu mailan 2013 urtean elkarlaneko (gutxienez erakuden horretakko egile baten sinadura) argitalpen zientifiko gehien izandako 20 erakundeen zerrenda, ekoizpenaren datuarekin. 36. adierazlea - Lankidetza-harreman handieneko herrialdeak: elkarren arteko argitalpenak 2013an. 2013 urtean elkarlaneko (gutxienez herrialde horretako erakunde bateko egile baten sinadura) argitalpen zientifiko gehien izandako 10 herrialdeen zerrenda, ekoizpenaren datuarekin. 37. adierazlea - Lankidetza-harreman handieneko nazioarteko erakundeak: elkarren arteko argitalpenak. Mundu mailan 2013 urtean elkarlaneko (gutxienez erakuden horretakko egile baten sinadura) argitalpen zientifiko gehien izandako 20 erakundeen zerrenda, ekoizpenaren datuarekin. 38. adierazlea - Euskadik eskatutako PCT patenteak. Eskatutako nazioarteko (PCT) patenten kopurua, urtearen eta esparruaren arabera, Espainiako Patente eta Marka Bulegoaren (OEPM) arabera.\n6.gaia bigarren sektorea\n2.Sektorea:Lehengaiak, energia-iturriak eta Industria


Folkez Blai festibalaren XIV. edizioa hartuko du Ermuk - Deia\nIrailaren 12tik 15era\nFolkez Blai festibalaren XIV. edizioa hartuko du Ermuk\nErmuko Udaleko Kultura Sailak jada prest dauka egun horietarako egitaraua\nFolkez Blai jaialdia\nBILBO. Irailaren 12tik 15era, Ermuk Folkez Blai jaialdiaren XIV. edizioa hartuko du. Festibala Ermuko Udaleko Kultura Sailak antolatu du, eta Orbe Kardinala plazan ospatuko da. Udalak jaialdiaren egitaraua aurkeztu du jada.\nIrailaren 12an, osteguna, Foulareda talde ermuarrak eta Alboka Musika Eskolako trikitilariek triki-gaita poteo alaiarekin girotuko dituzte herriko kaleak 19:00etatik aurrera.\nOstiralean, hilak 13, lehiaketa hasiko da, eta sei talde izango ditugu lehen saria lortzeko lehian. Lehenengo jardunaldi honetan, Comando Curuxás (Lugo) eta Flowk (Bartzelona) arituko dira 18:30ean eta 19:45ean, hurrenez hurren. Eguna amaitzeko, Toledoko La Khabala Band taldearen kontzertua izango dugu 21:00etatik aurrera. Lehiaketaz kanpo arituko dira hauek, iazko Folkez Blai jaialdiko irabazleak baitira.\nEpaimahaiak igandean bertan ezagutaraziko du bere erabakia, kontzertu guztiak amaitu ostean. Sei taldeetako batek lehenengo saria eskuratuko du, 3.000 eurokoa, eta bigarren sailkatuak, aldiz, 1.500 euro jasoko ditu. Gainera, irabazleek 2020ko Folkez Blai eta Getxofolk jaialdietan parte hartuko dute.


Heteropatriarkatu kapitalistaren aurrean, planto zaratatsua egin dute Usurbilgo emakumeek - Usurbil - Noaua.eus\nHeteropatriarkatu kapitalistaren aurrean, planto zaratatsua egin dute Usurbilgo emakumeek\nNoaua Aldizkaria 2019-03-08 12:26\nIrudi historikoak uzten hasia da Martxoaren 8ko greba feminista Usurbilen. Aspaldi ikusi gabeko emakumeen parte hartzea sustatu du 24 orduko greba deialdiak. Usurbilgo emakume* talde batek egun osorako josi duen egitarauaren abiapuntu izan den goiz parteko kalejira zararatsua izan dugu horren adibide adierazgarriena. Martxoak 8 ditu, eta greba feminista egun betean gara jada.\n2019ko martxoak 8 ditu gaur, nabari da ezohiko eguna dela. Greba feminista egun betean gara. Herrian ere nabari da mugimendu feministak heteropatriarkatu kapitalistari planto egiteko eginiko deialdia. Usurbilgo emakume* talde batek mobilizatu, hausnartu, elkar ezagutu eta sormenari bidea emateko eguna antolatu dute gaurko.\nKalejira zaratatsu batekin hasi dute eguna. Txilibitu eta oihu artean zeharkatu dute herri erdigunea grebalariek. Mobilizazio historikoa izan da, aspaldi ikusi gabeko irudia utzi digu mobilizazio zaratatsuak. Belaunaldi eta herriko txoko ezberdinetako emakumeak elkarrekin, kalejira aldarrikatzailean.\nHitzordua abiatu aurretik, deitzaileek emakume, bollera eta trans guztiak zoriondu nahi dituzte Martxoaren 8 honetan, "baita gaurko eguna modu batean edo bestean posible egin dugun guztioi ere". Falta direnak ere gogoan hartu nahi izan dituzte. "Ez ditugu ahaztuko, gaur, hemen, alboan falta zaizkigunak. Hain duzen ere, emakume erahilak, kartzeletan eta CIESetan preso daudenak, euren esplotazio egoeragatik lanak utzi ezin izan dituztenenak.. Zuengatik gaude gu hemen!", aldarrikatu dute frontoitik, kalejira hasi aurreko agerraldian.\nAspaldi ikusi ez den emakumeen parte hartze handia erakarri du hitzorduak. "Martxoaren 8an, lan guztiak utzi eta kaleak hartu ditugu. Greba feministara batuz, bizitzak erdigunean jarri eta heteropatriarkatu kapitalistari planto egin diogu. Ikusgarria izango da gaurko argazkia ere. Euskal Herriko txoko askotan hainbat emakume, trans eta bollera saretzen, boteretzen, elkar ezagutzen, jendarte justuago bat amesten eta ehuntzen".\n(Laster irudi eta xehetasun gehiago)


Leire Urretxo: "Funtsezkoa da lan munduan parekidetasuna lortzea" - Aretxabaleta - Goiena.eus\nLeire Urretxo: "Funtsezkoa da lan munduan parekidetasuna lortzea"\nKarmele Uribesalgo 2020-12-12 09:30\nIaz egin zuen Aretxabaletako Lanbide Eskolak Automozioko Emakumeen Topaketa, eta bigarren edizioa prestatzen ari dira. Urtarrilaren 27an izango da. Aretxabaletako Lanbide Eskolako irakaslea da Leire Urretxo.\nZer egingo duzue aurten?\nEgoera dela eta, birtuala izango da. Hiruzpalau hizlari izango ditugu, automozioan lanean dabiltzan emakumeak izango dira, eta moderatzaile batek gidatuko ditu. Mahai ingurua jarraitzera gonbidatuta egongo dira Automozioko Lanbide Heziketako ikastetxe guztiak.\nZein da topaketaren helburua?\nBatez ere, bideratuta dago gaur egun Automozio ikasketak egiten dabiltzan neska horiei eredu batzuk erakustera. Nahi duguna da eurek ezagutzea beste emakume batzuen esperientzia. Bestalde, garrantzitsua iruditzen zaigu emakume horien lana ikusaraztea. Neska gutxi izaten dira arlo industrialean, orokorrean, eta, espezifikoki, automozioan. Animatzeko era gisa aurkezten dugu topaketa, sentitu dezaten inguruan badituztela euren moduko beste neska batzuk. Gure ikastetxean, esaterako, ehun ikasle inguru ditugu, eta neska bi bakarrik daude.\nZein da emakumeen egoera automozioan?\nNormaltasunez daramatzate bai ikasketak baita harremanak ere, baina egia da oraindik ere kopurua oso txikia dela.\nAukera ezberdintasuna nabari duzue?\nEsango nuke salto bat emateko beharra dagoela. Azken boladan, enpresetatik emakumezkoak eskatzen dizkigute, eta, beraz, badago eskari bat, baina ez da neska askorik izaten Automozioko ikasketak egiten. Tailerretan oraindik aurrerapausoak eman behar ditugu. Poliki-poliki aldatzen doa joera, eta horretan ari gara gu ere, hori aldatu nahian.\nJendearen ikuskera aldatzen doa, beraz.\nJoan den urteko topaketa antolatu genuenean, tailerretatik eta enpresetatik sekulako bultzada jaso genuen, eurek ere ikusten dutelako beharra dagoela eta onuragarria dela, ez bakarrik arlo honentzat, baita gizarte osoarentzat ere. Funtsezkoa da lan inguruan parekidetasuna lortzea.\nZer esango zenioke mundu horretan sartu nahi duen neska bati?\nBenetan gustuko badu, ikasteko, beldurrik ez izateko. Aukera baldin badauka bere lanbidea hautatzeko eta gustatzen zaiona egiteko, ez dezatela izan inolako aurreiritzirik.


Hemen zagoz : Sarrerea > Sustraiak > Presentziak, gaur > Familia pasiotarra > Emakumezko erlijiosoak\nMagdalena Frescobaldik fundatuak eta Kurutzeko Pauloren espirituagaz gure inguruan eta errealitatean presentzia adierazgarria daukie moja pasiotarrak. Hemen, euren bizitza eta karisma ezagutuko dituzu, baita euren egintzak eta horreek jorratutako alorrak be…\nEmakumezko Erlijioso Pasiotar Mexikarrak deituak, Dolores Medina Zepedak fundatu zituan, A. Diego Alberici pasiotarraren laguntzaz. Hemen, euren errealitate eta presentzia xumea ezagutuko dozu, gaztelaniaz berba egiten daben aldean, batez be. [ >>> ] (gaztelaniaz dago)\nTeresa Gallifa Palmarolak sortu eban familia, XIX. mendearen amaieran, Bartzelonan. Gure munduko Kurutziltzatuen errealitateari erantzuten deutsie, beti be Jaungoikoaren borondatea kontuan izanik. Hemen, euren bizitza eta misinoa aurkituko dituzu. [ >>> ] (gaztelaniaz dago)


11 rock kontzerturekin itzuliko da Orozkorock jaialdia, maiatzaren 21ean - Orozko - Aiaraldea.eus\n11 rock kontzerturekin itzuliko da Orozkorock jaialdia, maiatzaren 21ean\nIzar Mendiguren Cosgaya 2022-05-02 15:28\nOrozkorock elkarteak antolatu du ekimena. 2018an egin zuten lehenbiziko aldiz. / Aiaraldea.eus\nOrozkorock.eus webgunean daude salgai sarrerak. Ostiraleko eta larunbateko kontzertuen hurrenkera eta ordutegiak zabaldu dituzte dagoeneko.\nBi aste baino ez dira falta Orozkorock jaialdiaren edizio berrirako. Herriko elkarteak antolatu du egitasmoa, beste urte batez. Larunbatean ez ezik, ostiralean ere egongo dira kontzertuak. Guztira, 11 rock emanaldi egongo dira Orozkon, Orozkorock elkartearen eskutik. Ostiraleko sarrerek 15 euro balioko dute, eta larunbatekoek 20€. Dena den, bonoa erosteko aukera ere egongo da: 30€ balioko du kontzertu guztietarako sarrera sortak.\nEkimenaren nondik norakoak elkartearen webgunean eta sare sozialetan zabaldu dituzte. Izan ere, ostiral iluntzean zein larunbatean arratsaldetik aurrera eskainiko dute musika jaialdiaz gozatzeko aukera. Ondorengoak izango dira taularatuko diren taldeak, hurrenez hurren:\nAiaraldea Komunikabideak ekimenaren jarraipen berezia egingo du datozen asteetan. Besteak beste, larunbateko jaialdirako sarrera bikoitz bat zozkatuko du erabiltzaileen artean.\nUrte gutxian, ibilbide luzea\n2018. urtean antolatu zuten lehenbiziko aldiz Orozkorock festibala. Hurrengo urtean, 2019an, abesti propioa egin zioten ekimenari Fetitxe taldekoek, bideoklip eta guzti:\n2020an, berriz, pandemia bete-betean, ezin izan zuten jaialdia prestatu. Alabaina, ikus-entzunezko zabala plazaratu zuten rock doinuek etenik ez izateko:


referentziak: Beti ez da erraza aurkitzea solutioneak\nGaur titulatu dut lan hau Beti ez da erraza solutioneak. Zeren, nola bizitzan bertan, batzutan solutioneak dira errazagoak ezi beste batzuetan. Gaur ere (Gara, martitzena 17 otsaila 2009, editione informatikoa) aurkitzen dugu lar urrundua subjektua ganik bere verbua baina aurkitzea solutionea -esan nahi dut, egokia edo behintzat aski egokia- ez zait aisa otutzen. Hemen titulua:\nD3Mk benetako aldaketa baten aldeko bozkak eskatu ditu\nbaina juntatzen badugu eta ezarri elkarren ondoan subjektua -D3Mk- eta verbua -eskatu ditu- orduan niri ez zait lar gustatzen. Holan:\nD3Mk eskatu ditu benetako aldaketa baten aldeko bozkak\nTira baina ez dago guziz desegoki ere. Edozelan egokiago eta informatikoago ezi zegoena lehenago. Ez ala?\nPosted by Erramun Gerrikagoitia at 22:20\nErramun, zergatik ez zaizu gustazen:\n- D3Mk eskatu ditu benetako aldaketa baten aldeko bozkak.\nAgian honela formulatuta:\n- D3Mk eskatu ditu bozkak benetako aldaketa baten alde.\nBa niri neuri lehenengo esaldia gustetan jat gehien leidu dodazanetatik.\nEsaten nuke koxká dagoela ohituretan.\nOhitu egin gara esaldien egitura batera, eta orain ez zaigu gustatzen hura ez bezalakoa den guztia. Kontua da ezen a) egitura hori ez da euskaraz dagoen bakarra ez erabiliena (nahiz eta egun inposatuta edo egon), eta b) ez da komunikaziorako aproposena.\nGustuez ari garela. Niri gustatzen litzakit euskaraz bizitzea (benetan diot, ez simulakro batean). Horretarako tresna egoki bat behar dugu.\nlehenengo ongietorri blogera eta ez daitela izan azkeneko aldia noiz ikusten zaitugun hemen.\nEsan duzu Eneko ze\nZein da hori lehenengo esaldi hori? Zeini zara referitzen? Ze ba dira dagoeneko hiru esaldi, bi nik aipatuak (bat, zetorrena prensan, eta bi, nik ezarria) eta hirugarrena zein Gilenek du skribitu.\nZein da, Eneko, zure gustuko hori eta zergatik? Zeren on litzateke jakitea zure ikuspuntua zarenaz gero irakaslea na euskara an hizkuntza eskola. Professional bat eta experientzia handikoa urteetan. Zer esan ahal duzu, diguzu zarenaz gero irakasle experientzia duna?\nArrazoi duzu Gilen noiz bait duzu esan\nedo esanik "ohituralki", "imposatuki"\nkoxká ohituretan dagoela esango nuke.\nBete-beten igarri duzu Gilen, total akort nator kin zu. Beste egia handia da zure aipua darzuna azkenean ezen\nHorretarako tresna egoki bat behar dugu.\nPrensakoa esan gura neban, prensako forma hori da gehien gustetan jatana. Batzutan emoten dau Altuberen eretxiei egurra emotea kirol(a) (kirola da forma zaharra, ezta?) bihurtu dala, eta ez nago horregaz konforme.\nGaz Erramun beste kontu askotan konforme nago baina.\n3:48 PM, February 19, 2009\nEneko pozten naiz zuk agertzeaz hemen zure eretxia ez izanik ere konkordant kin (gaz) beste batzuk pensatzen duguna. Horrek, diskordantziak' batzutan ekartzen du argia, energia positivoa eta gogoa aritzeko aitzina aldez uste duguna bakoitzak.\nDiozuna buruz korronte altubista -altubismoa?- nik ez dut ikusten horrela nola zuk. Hemen -behintzat nire aldetik eta uste ere besteen aldetik zeintzuk duten parte hartzen blogean- kontua ez da aritzea edo ez aritzea alde edo kontra hain tendentziaren baizik aritzea aldez euskara airosoago, ulerkorrago eta effektivoago bat tzat gu euskaldunok.\nGure kasu hontan, Eneko, behar gendukena ikusi da ea zein da hobea egin gabe kasu delako tendentzia determinatu batzuk.\nEsaterako al dira berdin argi eta informativo hauek mezuok edo aitzitik dira batzuk hobeak ezi besteak -informativoki, zeren hortaz ari bait gara-\n- D3Mk benetako aldaketa baten aldeko bozkak eskatu ditu\nNola ikusten duzu zuk kalitate informativoa horiek esaldietan? Niretzat Eneko eta zuk ez duzu hortan zetan etorri akorduz gaz ni, da hiruretan informativoena hirugarrena nahiz-eta egiten zait apur bat raro eta desegokitxu zegatio (tio?) daukadan ohiturak zerebroan. Baina hori, ezen da hirugarrena hiruretarik informativoena.\nZeuk zelan ikusten duzu, baldin plazer baduzu?\nEneko, gaur -barikua 20 otsaila- gogoratu naiz berriro zurekin ze irakurri dut hau titular hau\nOsakidetzak izan ditu Elebiden jasotako hizkuntz eskubideen urraketen inguruko kexa gehien\nbaina ez ote zaizu iruditzen hobea informativoki zerbait aldatuta esaterako honela?\nOsakidetzak izan ditu kexa gehien Elebiden jasotako hizkuntz eskubideen urraketen ingurukoan\nEz al da nabarmen bigarrena hobea?\n1:10 PM, February 20, 2009\nnire lagun frantsesei eskaturik nola ahoskatzen duten "four" (labe), egiaztatu ahal ukan dut ezen egiten dutela [f] soinuaz, hots, labiodentalaz.\nOrain nago ez ote zuen Erramunen esposak ebaki PH digrafoa, ikusirik euskal hitz batean zegoela (PHILOSOPHIA), nola iparraldekoek ahoskatu ohi duten (edo zuten), esan nahi baita, P aspiratu bezala, zein bilabiala da noski, baina plosivoa (P) eta ez frikativoa (F). Diferentziá da ezen hura ebakitzen dela zartako batez, eta hau lerratzen da ahotik kanpora, frikzioari gogor eginez. Zer pensatzen duzu, Erramun?\n1:22 AM, February 22, 2009\nFalloa dago nire "four" adibide horretan zein nire bururatu baitzitzaidan.\nGrekoz PH guztiak bilabialak dira, neuk esan bezala.\nSoinuaren diferentzia antzemateko ahozka ezazu AMFORA e ANFORA.\nHonek ez du zerikusirik zuberotarren PHrekin, zein baita greko klasikoz zen bezala.\nGrekoz PH beti bilabiala da eta ez bakarrik M ostean (AMPHORA).\nGilen, fida zaitez nitaz, ezen geroztik hobeki aztertu baitut kasu hau.\nSAMPA transkripzio sisteman hau da f bilabialaren symboloa: /p\_\n8:25 AM, February 22, 2009\nIPA sisteman ph-ren greko letra da simboloa:\nAurreko estekan entzun ere egin daiteke. Klika ezazu phi gainean. Videoko gizonak klaroago egiten du emakumeak baino.\n8:29 AM, February 22, 2009\nGilen estimatua ez dakit zer erantzun zure galdera horri ezen zer da nik pensatzen dudana.\nEz dut eretxirik eta gutiago opinionerik hortaz, nik dakidana arlo hortaz da lar simplea, elementala eta sobera intuitivoa. Diskulpatu.\nNolanahi esan zuri Gilen ezen hitz hori -philosophia- ez zegoela euskal hitz batean nola diozu Gilen.\nOrain nago ez ote zuen Erramunen esposak ebaki PH digrafoa, ikusirik euskal hitz batean zegoela (PHILOSOPHIA),...\nEgin nuena da emanik hiztegi grekoa eskatu bilatzeko philosophia hitza atxakiatuz ze ez nekiela sobera ongi alphabetoaren ordenea na letrak eta halan noiz aurkitu zuen delako philosophia hitza an greko hiztegia eskatu nion esateko hitza eta gero mesedez esateko berriro holan lau bider eta nuen ikusi -klarki- ziutela haginak anitzez barrurago ezi ezpainak, ezen ez zela labiodentala inondik ere, klarki.\nHorixe da Gilen nik "pensatzen dudana", ikusi nuena.\n9:56 AM, February 22, 2009\nBai, Erramun, halaxe da. Greko modernoen PH frikativo bilabiala da. Espainolen eta besteren F frikativo labiodentala da. Entzunez edonork esan lezake berdinak direla.\nEta gehiago esango nuke. Iruditzen zait euskaldunek berek ere F labiodentala barik bilabiala erabiltzen zutela (dutela?) eta hemendik sortu direla B, P, PH hitz honetan adibidez:\nFESTA > BESTA, PESTA, PHESTA\nEsan bezala, euskal hitzetako PH delakoak (epher, ...) ez du zerikusirik gaurko grekoen PHrekin (phi letrarekin hain zuzen), baina bai greko klasikoenarekin, berdinak baitziren.\nGrekoen PH beti izan da bilabiala. Klasikoan plosiboa eta orain frikativoa.\nBerdinak al dira plosivo, plosibo, explosivo edo antzekoak? Nik behar nuke laguntasuna zeren dut irakurri orai lehenengoz hori hon plosivo.\nEsan bidanabar ezen an erabili.com ari izan gara -universitateko professore Ricardo Gómez, Borja Ariztimuño, ni Erramun, ...- buruz mezuak ulertu nahi non dauden sarturik phonetikako konzeptu eta terminoak. Nahi luenak ikusi, hemen\n10:59 AM, February 22, 2009\nPlosivoak esaten zaie zeren airea kanporatzen da ahotik explosio edo leherketa baten bidez (hortaz euskaraz "leherkari" ere deitzea.\nEuskarak sei plosivo ahoskabe ditu:\nP, T, K, PH, TH eta KH\neta hiru plosivo ahostun:\nAhoskabe dira ahots korden vibraziorik gabe emititzen diren soinuak.\nAhostun dira ahots kordak vibrarazik gauzatzen diren soinuak. Talde honetan sartzen dira vokal guztiak.\nTaula honetan dituzu euskararen fonema guztiak eta haien izenak, ingeleraz eta euskaraz. Euskararenak dira oztin edo urdin argi kolorekoak. Haietan klikatuz entzun ere ahalko dituzu soinuak (errakuntzarik ere badago):\nEskerrak zuri Gilen tio (zegatio, zatio) eskaini taula hori na alphabeto phonetiko internationala.\nTerminologiaz bi hitz labur.\nPlosivoak esaten zaie zeren airea kanporatzen da ahotik explosio edo leherketa baten bidez (hortaz euskaraz "leherkari" ere deitzea).\nGilen, delako ere hori date zure gogo edo intenzionea antza ze galdetzen baduzu universitatean ez dago delako ere hori, maleruski. Galdetu edozeini zein dabilen esaterako universitatean, Gasteizko campusean.\nIrkurtzen ahal da zure linkean Gilen ze\ndela herskaria, horzkaria, ahostuna.\nIruditzen zait niri eta ere da askorentzat hori terminologia arras desegokia zeinak aldentzen gaitu ganik terminologia amankommun internationala betez ere an eremu oso espezifiko bat nola phonetikea.\nTxarrena, denetan txarrena da ze ez du funzionatzen salvu artean dutenak barneratu kryptolexiko kaltegarri hori. Da hartzea hori bide illogikoa eta mesederiz ez dakarrena.\n4:19 PM, February 22, 2009\nCar amico Erramun,\nIo non voleva ir a mi intervention chirurgic del proxime mercuridi, die 25 de februario sin haber terminate LE GRANDE THESAURO DE INTERLINGUA (=LE LINGUA INTERNATIONAL).\nIllo es constituite exclusivemente del lexico international.\nIllo include inter entratas, phrases e exemplos de uso: 630.420\nTu pote aperir lo e discargar lo in le sequente ligamine/link:\nIllo es in formato txt. Pro cercar un entrata il suffice cercar le entrata desirate inter duo punctos assi:\nPost cata entrata appare tote le phrases e exemplos continente tal parola.\n1:05 AM, February 24, 2009\nCuriositatez .philosophia. hitza bilatu dut THESAUROan eta honatx:\n· doctor in philosophia e litteras\n· ille lo prende con bastante philosophia\n· initiar un persona in le philosophia\n· le aspectos spiritualistic del philosophia platonic\n· le philosophia christian\n· partitario convincite del philosophia de Hegel\n· partitario convincite del philosophia hegelian\n· philosophia anthropocentric\n· philosophia aristotelic\n· philosophia de Hegel\n· philosophia del derecto\n· philosophia del historia\n· philosophia del natura\n· philosophia del religion\n· philosophia del valores\n· philosophia del vita\n· philosophia determinista\n· philosophia dogmatic\n· philosophia dualista\n· philosophia dualistic\n· philosophia eclectic\n· philosophia empiric\n· philosophia enigmatic\n· philosophia epicuree\n· philosophia essentialista\n· philosophia existential\n· philosophia existentialista\n· philosophia fatalista\n· philosophia hedonista\n· philosophia hegelian\n· philosophia hermetic\n· philosophia idealista\n· philosophia juridic\n· philosophia kantian\n· philosophia materialista del vita\n· philosophia materialistic del vita\n· philosophia moral\n· philosophia natural\n· philosophia peripatetic\n· philosophia positive\n· philosophia pragmatista\n· philosophia presocratic\n· philosophia rabbinic\n· philosophia relativista\n· philosophia scholastic\n· philosophia socratic\n· philosophia speculative\n· philosophia theistic\n· philosophia thomista\n· philosophia thomistic\n· philosophia transcendental\n· partitario convincite del philosophia hegelian / de Hegel\n· philosophia / conception del vita\n· philosophia del cultura / del civilisation\n· philosophia del seculo del lumines / luces\n· philosophia dualista / dualistic\n· philosophia educational / de inseniamento\n· philosophia existential / existentialista\n· philosophia existentialista / existential\n· philosophia hegelian / de Hegel\n· philosophia juridic / del derecto\n· philosophia linguistic / del lingua / del linguage\n· philosophia natural / del natura\n· philosophia speculative / theoretic\n· philosophia theista / theistic\n· philosophia thomista / thomistic\n· relative al philosophia natural / del natura\n· stabilir / establir un cathedra de philosophia\nZuk uste al duzu ezen Euskaltzaindiaren arauen araberako euskaran ezarrita euskaldunen batek hobeki ulertuko lituzkeela aurreko kontzeptu horiek?\nInterlingua errazagoa zaie euskaldunei ezen ez euskara.\n1:15 AM, February 24, 2009\nNik gustura irakurri dut hori lista hori hon philosophia eta dut ikusten ze egiten dela lan ona nonbaiten.\nBestetik pena bat da ez egitea era berean gauza bera lan ona ere euskaraz, esaterako an Akademia -zeren hortako dagoz' egiteko lan onak subvenzionaturik kin diru publikoa dezatentzat apporta inversoki ki herria eta herritarrak- edo ere beste hainbat organismo subvenzionatuak tik geure moltsa publikoa.\nNire desiorik onenak bihar an zure interventione khirurgikoa, Josu. Zaitezela izan fite lehen baino hobeto, eta animoso.\n10:07 AM, February 24, 2009


El Materialista 11470 by Hery Corleone 305 views\nArtegriegoescultura1 by zafraclasic 490 views\nLa Biblia.. by Carmen María Pérez 486 views\n1. OPORRAK ALVARO ETA ARKAITZ\n2. OPORREN PLANA ESTATU BATUAK CARIBEA NEW YORK CALIFORNIA\n3. ESTATU BATUAK

Ameriketako Estatu Batuak, Ipar Amerikan dagoen 50 estatuz eta barruti batez osaturiko herrialdea da. Bere hiriburua Washington DC ere deitua.

50 estatu horiek errepublika federal bat osatzen dute. 50 estatu horietatik 48 Kanada eta Mexiko artean daude. Estatu horiei «Estatu Batu Kontinentalak» deitzen zaie. Beste biak Hawaii eta Alaska dira. Halaber, baditu beste zenbait dependentzia eta urruneko uharte.

Munduko hirugarren herrialderik handiena da biztanleriari dagokionez, Indiaren eta Txinako Herri Errepublikaren atzetik. Gaur egun 309 milioi biztanle ditu, 9,83 milioi km²-tan. Gainera, munduko kultura aniztasun gehien eta immigrazio gehien duen herrialdea da, ondorioz, hizkuntza ugari hitz egiten dira bertan.

\n4. Caribeko plana

Hauek dira Karibean ikusitako hainbat hondartza:

Grace Bay en Turks y Caicos

Shoal Bay

Pink Sand Beach

\n5. New Yorkeko plana

Honako gauzak ikusi dugu:

Central park

*Empire estate

* Estatua de la libertad

\n6. Californiako plana

Californian ruta bat egin genuen,herrialdea ikusteko.

San Francisco

Los angeles

San Simeon gaztelua

\n7. CARIBEA

Hau da cariben egongo garen hotela.5 izarretako hotela da

\n8. NEW YORK

Hau ikusten da New York hoteletik.

\n9. CALIFORNIA

Hau da Golden Gate zubia,San Franciskon dago.Hiria asko gustatu zitzaigun, paisai zoragarriak zituen.

\n10. Mapak

Hau da new yorkeko Californian,San Francisco Cariben, republika

mapa. Argazkian hirian egon ginen. Dominikanean egon

markatuta agertzen Leku honen izena Rincon ginen, Las Terrenas

den zonaldean egon Hill da. zonaldean.

ginen, west new york

deitutakoa.

\n11. Gastuen grafikoa\n12.

Hauek izan dira gure oporrak

Espero dugu gustukoa izatea

Egileak: Alvaro eta Arkaitz


Sagunto - Wikipedia, entziklopedia askea.\nSagunto (valentzieraz Sagunt, gaztelaniaz Sagunto) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Camp de Morvedre eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Eskualdeko hiriburua eta probintziako laugarren hiririk populatuena da. Bere izen historikoa, Morvedre, eskualdeari eman izan zaio.\nEstatu burujabe Espainia\nAutonomia Valentziako Erkidegoa\nProbintzia Valentziako probintzia\nValentziar Herrialdeko eskualdeak Camp de Morvedre\nDarío Moreno Lerga (en)\n46500 eta 46520\nINEk ezarritako kodea\nSagunto (city) (en)\nAlbalat dels Tarongers, Alfara de la Baronia, Algar de Palància, Algímia d'Alfara, Almenara, Benavites, Benifairó de les Valls, Canet d'en Berenguer, Estivella, Faura, Fondeguilla, Gilet, Nàquera, Petrés, El Puig, Puçol, Quart de les Valls, Quartell, Soneja, Torres Torres eta La Vall d'Uixó\n33.774 (%50.4) 32.366 (%48.3)\nMillau, Cecina eta Zante\n63.359 biztanle zituen 2007an. Mediterraneo itsasoaren ertzean dago.\nAltzairugintza izan da ekonomia-jarduera nagusia baina 1983. urtean itxi zuten altzairu-lantegia. Fruituak (laranjak, limoiak) eta mineralak (ikatza) esportatzen dira portutik. Iberiako hiri zaharra da, eta antzinako monumentuak ugariak dira. Aipagarriak dira erromatarren garaiko antzokia, zirkua eta hilerria, harresiak, XIV-XV. mendeetako Santa Maria eliza gotikoa eta hiriko museoa.\nIberiar leinu batek sortutako hiria da, eta haraino heldu ziren greziar merkatariak. K.a. 219. urtean, Erromaren aliatua zenean, Anibal buru zuten kartagotarrek setiatu eta hartu zuten (Bigarren gerra punikoen hasiera). Erromatarrek konkistatu zuten K.a. 214an, eta oparotasun handia izan zuen hiriak. Bisigodoen, bizantziarren eta musulmanen esku egon ondoren, Jakue I.ak konkistatu zuen (1248). 1874. urtean, Alfontso XII.a egin zuten errege hiri horretan, eta hurrengo urtean hiri-gutuna jaso zuen erregearen eskutik.\nBalonmano Sagunto taldea Espainiako emakumezkoen eskubaloian palmaresik handiena izan duen taldea da. 27 liga eta 20 kopa irabazteaz gain 1997an Europako Kopa eta Superkopa eskuratu zituen.\n↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .\n↑ Exonimoen zerrenda. Euskaltzandia (Noiz kontsultatua: 2011-2-13).. Euskaltzaindiak herri honen kasuan Katalan Herrietarako duen irizpidea bete gabe utzi duela dirudi, gainontzeko toponimoetan (ikus zerrendan Alacant, Elx, Eivissa...) valentzierazko izena lehenesten baitu; beste aldetik, aipatu kasuetan agertzen den "Bertako izenak" datua ez da agertzen Saguntoren kasuan.\n(Gaztelaniaz) Saguntoko Udal webgune ofiziala\nSaguntoko Antzokiari buruzko albiste laburra ARGIA astekarian\nAzken aldaketa 20 urtarrila 2020(e)an, 21:14(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 20 urtarrila 2020, 21:14.