Bidaide subiranistak | Politika | Berria\nMas Generalitateko presidente ohia eta Ibarretxe Jaurlaritzako lehendakari ohia elkarrekin ariko dira gaur, Donostian (Kursaal, 19:00), 'Erabakitzeko eskubidea: Kataluniako prozesua' hitzaldian. Ikusmin handia sortu du saioak.\nSamara Velte, Enekoitz Esnaola -\nArtur Mas. Berpiztutako presidentea\nPresidente ohiaren besaulkitik lasai dabil orain hitzaldiz hitzaldi, A-9ko epaiketaren sententziaren zain dagoela. Baina Masek ez du bere burua erretiratuta ikusten: politikaren lehen lerroa utzi zuen, baina ez luzerako.\nDuela hamahiru hilabete baztertu zuten agintetik. Orain, badirudi berpiztu egin dela Artur Mas (Bartzelona, 1956): A-9ko galdeketa antolatzeagatik epaitu berri dute, eta horrek aspaldi galdutako ikusgarritasuna eman dio, 2014ko garai distiratsuen antzera. Baina ez da berpizte samurra izan, inondik inora. Hasteko, Masek ez zuelako bere burua politikoki hilda ikusten: 2015eko hauteskunde plebiszitarioen ostetik gobernatzen jarraitzeko asmo osoa zeukan, eta ez zuen espero nork eta CUPek, parlamentuko alderdi txikienak ?eta, gainera, independentistak? baztertuko zuenik postutik.\nBaina erdibiderik gabekoa da Masek eragiten duen iritzia, eta batzuek goraipatzen duen era berean diote besteek ezinikusia. Katalunia zuritik beltzera aldatu da urte gutxian, eta zein garaitako Artur Masi begiratzen zaion, halakoa izan daiteke hari buruzko iritzia. Azken lauzpabost urteotan ezagutu duenarentzat, konpromiso subiranista sendoko presidentea da, herritarrei botoa emateagatik epaitu dutena. Aurreko agintaldietako bere jarduna gogoan duenarentzat, berriz, PPren laguntzarekin murrizketa handiak egin zituen hura da. Bata zein bestea ukatzea litzateke itsukeria, baina aiseago uler daiteke Masen figura publikoaren bilakaera, egokitu zitzaizkion garai politikoei erreparatuz gero.\nJordi Pujolen apopilo gisa heldu zen CiUko buruzagitzara. Lehen bi legealdiak oposizioan igaro zituen, PSCk, ERCk eta ICVk osatutako hiruko gobernua agintean zegoela. 2010ean Generalitateko presidentetza hartu zuenerako, haietako inork susma ezin zezakeen aldaketa bat martxan zegoen Kataluniako gizartean: Espainiak ezezko borobil eta iraingarria emana zion herritarrek bozkatutako estatutuari, eta 2010eko uztailean martxa jendetsu batek bete zituen Bartzelonako kaleak, ordura arte gutxitan aditutako lelo batekin: Nazio bat gara, erabakitzeko eskubidea dugu. Dozenaka udalerritan hasiak ziren independentziari buruzko galdeketak egiten, eta aurki sortuko ziren aldarri hori kanalizatzeko erakunde zibil subiranistak.\nMasek, hasieran, distantzia hartu zuen adierazpen haietatik, eta Kataluniak behar zuena itun fiskal bat zela argudiatu zuen. 2012ko udan saiatu zen hura negoziatzen, baina kalabazak jasota itzuli zen Madrildik. Urte hartako Diadan milioi bat eta erdi lagunek eskatu zuten independentzia, eta Masek ezin izan zion irudi hari ihes egin. Bozak aurreratu zituen, parlamentuak hurrengo legealdian erreferenduma egiteko konpromisoa hartu ostetik.\nCiU krisi sakonean zegoen ordurako. Kataluniak %22ko langabezia zeukan, eta eliteen aurkako jarrera nagusitzen ari zen gizartean; horrek Espainiari eragiten zion ?«lapurreta fiskala» aipatzen zen?, baina baita printzerrian jaun eta jabe izandako CiUri ere. Masek Pujolek baino izaera teknikoagoa zeukan: ekonomialaria zen, eleanitza, Europara begira zegoen, eta beste inork baino lehenago sartu zituen indarrean Bruselako politikak. Lehenbiziko urte eta erdian, %22 murriztu zuen Generalitateko aurrekontua: herritarrek zerbitzu publikoen pribatizazioan, funtzionarioen soldatetan eta diru laguntzetan sumatu zuten nagusiki.\nKanpainan, CiUrentzako gehiengo osoa eskatu zuen, baina alferrik: errail independentistan geratu nahi bazuen, alderdi ezkertiarragoekin negoziatu beharko zuen. Orduan hasi zen CiUren eta ERCren arteko maitasun eta gorrotozko istorioa. 2013 amaieran adostu zuten erreferendumerako data: 2014ko azaroaren 9a. Auzitegi Konstituzionalak debekatu arren, arrakasta itzela izan zuen prozesu parte hartzaile hark.\nUrrats zailena, ordea, haren ostean heldu zen: hauteskunde «plebiszitarioetara» deitu beharra zegoen derrigorrez. CDC ?ordurako Uniotik bereizita? eta ERC luze katramilatu ziren, eta azkenean zerrenda bakarra osatzea adostu zuten: Junts Pel Si. Masek bosgarren postua hartu zuen, baina Generalitaterako hautagai izanda.\nHauteskunde haietan ere ez zitzaizkien kalkuluak espero bezala atera. Junts Pel Sik, alderdi nagusi izanagatik, 62 diputatu lortu zituen; independentziaren aurkakoek elkartuta baino bat gutxiago. Presidentea inbestitzeko, beraz, CUP ezker independentistaren beharra zeukan ezinbestean. Kataluniak azken urteotan bizi izandako tentsio politiko goreneko uneetako batean, Mas baztertzea adostu zuten CUPek eta Masen alderdiak berak, eta presidentearen aukerako hautagai bat izendatu zuten goizetik gauera gobernuburu: Carles Puigdemont.\nMasek ez zuen gogo txarra ezkutatu «alde baterako urrats» sonatua egin zuenean, baina iragarri zuen ez zuela Generalitatea luzerako uzteko asmorik: alderdia eraberritzeari ekingo ziola ?iaz birfundatu zuten CDC, PDECat izenarekin?, eta ez ziola uko egingo bozetara berriz aurkezteko aukerari.\nJuan Jose Ibarretxe. Independentzia komeni litzatekeela esateraino\nJaurlaritzako lehendakari zela, erabakitzeko eskubidea kontzeptua gizarteratu zuen Ibarretxek. Kargua utzi zuenetik ildo beretik jardun du, baina agerraldietan mezuari karga subiranista handiagoa eransten joan da.\nUnibertsitate arloko euskal eta katalan subiranistek lagunarteko eztabaida batean jarduten dute: nork asmatu zuen erabakitzeko eskubidea terminoa, euskal herritarrek ala katalanek? Askok tantoa Juan Jose Ibarretxeri eman izan diote, Jaurlaritzako lehendakaritzako bigarren legealditik aurrera plaza politikora atera izanagatik. Hark esan izan du lehendakari zen garaiko (1999-2009) «berrikuntza politikoa» hiztegi politikoan autodeterminazio eskubidearen partez erabakitzeko eskubidea sartzea izan zela.\n1999ko urtarrilean hartu zuen lehendakaritza Ibarretxek (Laudio, Araba, 1957), Lizarra-Garazi akordioa martxan zela. Gonbidatu bat zirudien, baina gero, 2000ko urtarrilean ETA berriro atentatuekin hasi zenean, egoera latza kudeatu behar izan zuen. Orduan hasi zen figura politiko gisa hazten. Mugarri izan ziren 2001eko Eusko Legebiltzarrerako bozak: EAJ-EA koalizioak 604.222 boto lortu zituen, eta 33 legebiltzarkide. Ondoren iragarri zuen EAErako «adostasun politiko berri bat» lortzea zuela xede. Lehenago, 2000ko politika orokorraren saioan, alderdien foro bat proposatu zuen, erabakitakoa errespeta dadin. Dena den, Ibarretxek artean ez zuen erabakitzeko eskubidea zehazki formulatzen. «Euskal gizartearen borondatearen errespetua» aipatu zuen 2001eko uztailean, inbestiduran. «Gakoa erabakitzeko gaitasuna» izatea dela zioen Hermes aldizkarian, hiru hilabete lehenago.\nEuskal Herriaren nazio izaera aldarrikatzeaz bat, «hiru eremu juridiko-politikoetako» herritarren «elkartasun askea» defenditzen zuen, «aberriak eta proiektuak ezin baitira inposatu». Espainiako Estatuarekiko ere kontzeptu bera zerabilen: EAEk erabaki behar duela zer harreman izan. Ardatz horiei jarraiki, lehendakari gisa bere egitasmo nagusiak EAEko 2004ko Estatutu Politiko Berria eta 2008ko Galdeketa Legea izan ziren. 2004koa Espainiako Kongresuak bota zuen atzera, eta 2008koa, Konstituzionalak. Ibarretxek bietan aurretik esan zuen Madrilek ez onartuta ere galdeketa egingo zela; ez zen batere egin. Bi kasuetan bozak deitu zituen.\nErabakitzeko eskubidearen kontzeptua gizarteratu zuen arren, itun politiko berriak Espainiako Konstituzioan oinarritutakoa izan behar zuela adierazi zuen. Edota: «Guk burujabetza Espainiarekin eta Frantziarekin partekatu nahi dugu. (...) Mendeetan bizi izan gara espainol herriarekin, eta erabat posible da beste denbora askoan elkarrekin bizitzen segitzea, elkarri errespetua izanda. Elkarrekin gaude, elkarrekin egotea nahi dugulako». Javier Ortiz zenaren Ibarretxe liburuan (2002) irakur daitezke esanok. Europako Batasuneko testuingurua argudio modura erabiliz, «Euskadiren independentzia ezinezko helburu bat» dela ere bazekarren han. «Hitz egin daiteke horretaz, tribuna batetik edo eztabaida batean defendatu daiteke, balizko abantailez edo eragozpenez mintzatu, pankarta batean jarri, programa politiko batean idatzi. Baina fisikoki gauzaezina da. Egun mendebaldeko Europan independentzia kontzeptua sostengantzeko oinarri objektiborik ez dago. Jada ez daude independentziak. Interdependentziak daude»; «independentzia eta burujabetza XX. mendeko kontzeptuak dira». 2014an Eskozian independentziaz erreferenduma egin zuten, Erresuma Batuak baimenduta, eta galdeketa defenditu egin zuen Ibarretxek.\nLehendakari ohi modura\n2009an berriro irabazi zituen bozak, baina Patxi Lopez (PSE-EE) jarri zen lehendakari. Hilabete batzuetako isiltasunaren ostean, 2010eko urrian Printzipio etikoa, printzipio demokratikoa eta giza garapen iraunkorra: eredu demokratiko baten oinarriak tesian «euskal gizartearen erabakienganako errespetua» eskatu zuen. 2013ko martxoan Agirre Lehendakaria Center zentroko zuzendari izendatu zuten, eta, tribuna horretatik, mezuari karga politikoa eransten joan zaio, agerraldiak ugarituz baina neurtuz: «Ez dago konstituziorik, ez legerik, egin nahi duguna oztopatzeko»; «erabakitzeko eskubidea onartu ezean, aldebakarreko independentzia aldarrikapenak izango dira Euskal Herrian eta Katalunian»...\nLehen bezala, segitu du interdependentziaz hizketan ?«mundu globalizatu honetan gakoa ez da independentea izatea, independentzia partekatu egin behar dugulako. Arazoa dependentea izatea da»?, baina mezu argiagoak edo ausartagoak plazaratu ditu. 2014an Donostian esan zuen herri honen «independentzia oso gomendagarria» litzatekeela. Ordurako unionistek «independentista eta bereizketaren aldekotzat» definitua zuten. Haren erantzuna: «Seguruenez, asmatu dute».\nAurtengo urtarrilaren 15ean BERRIAn eta beste egunkari batzuetan idatzi zuena ere kontuan hartzekoa da: «Azken urte hauetan, Gernikako Estatutuko eskumen guztiak ez jasotzeaz gainera ?emandako hitzari iraina-, Estatuaren birzentralizazio gogorreko prozesua bizi izan dugu. Autogobernurako gaitasun hau gabe, Madrilen hartzen diren erabakien mendeko izango gara. (...) Egia da guztiok interdependenteak garela sistema konplexu batean, baina egia da, halaber, euskal gizartearen zati garrantzitsu batek munduan presentzia propioa duen beste edozein herrialde bezain interdependente izan nahi duela. Euskadi Herrialde gisa, EBko kide diren beste herrialde batzuek duten independentzia/dependentzia maila berarekin, politikoki gomendagarria ez ezik, ekonomikoki bideragarria eta sozialki orekatua litzateke».\nAgirre Lehendakaria Centerreko zuzendari gisa ?preseski, zentroa Iñigo Urkulluk inauguratu zuen, jada Jaurlaritzako lehendakari zela?, Gure Esku Dago herri dinamikarekin hartu-emana estutzen joan da. «Ibarretxeren eta Gure Esku Dago-ren arteko harremana konplizitate bihurtu dugu», azaldu zuen Angel Oiarbide dinamikako eledunak orain urte eta erdi bat, harekin batera AEBetara joan aurretik. Gaurko hitzaldia, kasurako, bi erakundeek elkarlanean antolatu dute. Gure Esku Dago-k sustatutako herri galdeketak txalotu egin ditu lehendakari ohiak. «Izugarria gaurkoa... eta ez ahaztu: janez egiten da gosea», idatzi zuen txio batean iazko ekainean, 34 herri kontsulta izan ziren gauean. Arnaldo Otegik erantzun egin zion Twitter bidez: «Lehendakari, jarrai dezagun gosea handitzen. Egin behar horretan goazen batera». Aditzen ari zena mozteko asmoz edo, bere «tokia» EAJn dagoela azaldu zuen Ibarretxek EAEko iraileko bozen aurretik.\nEskoziakoa eta Kataluniakoa aitatuz, «itxaropena eta gogoa indartu nahia» agertu zuen Iñigo Iruinekin, 2014an. Lanari ekiteko dei egin du aurten, «beste aukera bat irekitzen» ari delakoan.\nSamara Velte, Enekoitz Esnaola


Éclat, Proiektu Artistiko Pedagokikoa - bizkaie.biz\nÉclat, Proiektu Artistiko Pedagokikoa\nBizkaie! 2021-06-07 10:32 Kulturea\nÉclat-en bidez, ikasleen kritikea bultzatuko dogu.\nAdriana Bilbao Zarraonandiaren ekinbidez, parte-hartzea sustatuz, ikasturtearen hasieran ekingo jako proiektuari; Eclat pieza artistiko performatiboaren egokitzapen pedagogikoa da.\nGenero-nortasun estereotipatua, femeninoari eta maskulinoari lotutako jokabideak, zapalkuntza patriarkala, homofobia eta plumofobia etabestelakoak gure gizartearen eta gure ikasleen idea eta jarreretan dagoz oraindino be.\nÉclat-en bidez, ikasleen kritikea bultzatuko dogu, modak gure bizitzan izan dauen eta izaten jarraitzen dauen eraginaz kontzientziatuz; identidadea eregiteko prozesuetan, sexu-adierazpenaren askatasunean, hartu-emonetarako jarreratan eta holakoetan.\nKontuak kontu, metodologia dinamika proaktiboetan eta bizipenetan oinarrituko da, gorputz-mobimentuan, jantzan, olgeta kooperatibo eta emozionaletan, role playingetan eta antzekoetan.\nEsku-hartzeak 6 orduko iraupena izango dau, ordu biko hiru saiotan banatuta, eta mahairik bako gela batean egingo da.\nTaller honen bitartez publiko barrien sorkuntzan jardutea da asmoa, ikasleek Adriana Bilbao jantzaria eta bere obrea esagutuz.\nGaur egun, azken obreagaz lanean jarraitzeaz gan, Éclat - Eztanda egiten dauen gorputz batetik askatutako atala, proiektuak tablaoakaz eta nazinoko eta nazinoarteko konpainiaren saioakaz buztartzen ditu; horreen artean, 2016an, Carlos Sauraren Flamenco Hoy ikuskizunaren parte da. 2019tik aurrera, Felype de Limak zuzendu eta Manuel Liñanek koreografiautako Tacones Manoli Madrilgo antzerki ikuskizunaren osogai da, Felype de Limak zuzendu eta Manuel Liñanek koreografiautakoa. Gainera, tablaoetan lan egiten dau, besteak beste, Casa Patas, Café de Chinitas eta Torres Bermejas-en.\nAdriana Bilbaoren lanen helburu nagusietako bat da publiko barriak arte eszenikoetara hurreratzea, alkarlan sorkuntzatik eta diziplinarteko partaidetzatik abiatuta. Sensibilizazino-modu desbardinak bilatzen dira, helburu sozial bat sustatzeko, musikea eta jantzea baliabide nagusi hartuz.\nAniztasunaren eta sexu-askatasunaren alde dabilen kolektiboa da Bizigay. 2003. urtean sortu zan eta 2008tik eskola giroan gabiz aniztasun sexualeko programa pedagokikoak jorratzen eta ezartzen.\nGaur egun programa artistiko-pedagokikoak eta LGTB+ aisialdiko aukerak be eskaintzen doguz eta beste erakunde eta Gobernuz Kanpoko Erakundeakaz be kolaboretan dogu.


2015eko telesail eta miniserie onenak | Ikusi makusi... zer ikusi?\nHasiera » Gomendioak » 2015eko telesail eta miniserie onenak\n2015eko telesail eta miniserie onenak\nUrteroko tradizioa jarraituz, hementxe nator, pantaila txikiak azken 12 hilabete hauetan eman duen onenarekin. Aurtengoa, oparoa, interesgarria eta desberdina iruditu zait. Beste behin, AEB-ko mugetatik kanpo, ekoizpen zoragarriak deskubritu ditut, kasu askotan hauen maila gaindituz. Umorea, drama, akzioa, suspensea eta batez ere, astekarian aipatu nuen bezala, baliteke -ikusi beharko dugu nola jarraitzen duen bigarren denboraldiak- telesailen historian sormen iraultza eragin duten talde esklusibo horren kide berria aurkitu izana. Azkeneko aste hauetan bestalde, lehen postu hori berreskuratzeko dueluan, arerio oso gogorrak azaldu direla ere esan behar dut.\nAitortu beharra daukat bestalde, kosta egin zaidala, zerrenda 30 tituluetara soilik murriztea, hainbat telesail on utzi behar izan baititut kanpoan, baina tira...\nHementxe, 2015eko 30 telesail onenak!\n30- The Hundred Code\nSortzailea: Jonathan Sjöberg\nAktoreak: Michael Nyqvist, Dominic Monaghan, Felice Jankell, Charlotta Jonsson\nAtal kopurua: 12\nSuedia eta AEB-en arteko ekoizpena. Tommy Conley polizia, urte baina gehiago darama, New York hiriko serie-hiltzaile baten atzetik. Denbora luze baten ostean, arrasto berri bat azaldu da, baina kasu honetan Suedian. Bertan, erretiroa hartzeko zorian dagoen Mikael Eklund poliziarekin elkarlanean aritu beharko du, hiltzailea harrapatzeko helburuarekin. Protagonistak Michael Nyqvist (Millenium) eta Dominic Monaghan (Lost telesaileko Charlie ahaztezina)\nLehen atalak, zirraragarriak eta oso entretenigarriak. Bi hizkuntza eta bi herrialde desberdinetan errodaturiko hainbat telesailetan gertatzen den bezala, pertsonaien arteko liskar kultural horiek, hasieratik azaltzen direlarik. Hainbat uneetan, beharrezko umore puntu bat emanez. Egotzi behar zaiona dena den, atalak pasa hala, irregulartasun apur bat sumatzen dela eta batez ere zehaztasun falta txiki bat. Nire gusturako, amaiera “irekiegia” emanez. Dena den, thriller interesgarria, erraz ikusten dena eta genero honen zaletu izanez gero, derrigorrez ikusi beharrekoa.\n29- The Enfield Haunting\nSortzailea: Kristoffer Nyholm\nAktoreak: Timothy Spall, Matthew Macfadyen, Rosie Cavaliero, Fern Deacon, Juliet Stevenson,\nAtal kopurua: 3\n1977 urtean kokatua. Protagonista, Maurice Grosse, ikerketa paranormaletan ibiltzen den tipoa. Enfield (Londres) izeneko auzoan kokaturik dagoen etxe batek izugarri markatuko du. Bertan, inoiz bizi izan ez dituen gertaera paranormalak jasango baititu. Generozko istorio dotorea eta desberdina.\n28- Black work\nSortzailea: Matt Charman\nAktoreak: Sheridan Smith, Honor Kneafsey, Matthew McNulty\nBritainia Handitik datozkigun telesailak kalitatezkoak, motzak eta biziak direla frogatzen duen beste telesail baten aurrean gaude: Black Work. Istorio honen protagonista nagusia, Jo Gillespie (Sheridan Smith) dugu, kasu arriskutsu batean infiltraturik dagoen polizia batekin ezkondua. Hortik aurrera, engainuak eta gezurrak sartuko dira tartean. Arratsalde euritsu batean, oso-osorik ikusteko telesail aproposa.\n27- The Book of Negroes\nSortzailea: Clement Virgo\nAktoreak: Aunjanue Ellis, Cuba Gooding Jr., Louis Gossett Jr., Lyriq Bent, Ben Chaplin, Stephan James, Shailyn Pierre-Dixon, Tenika Davis, Greg Bryk, Jane Alexander, Allan Hawco, Nondumiso Tembe\nAtal kopurua: 6\nLawrence Hill-en liburu famatuaren egokitzapena. Aminata Diallo-ren istorioa kontatzen digun telesaila. Umea zela bahitu eta esklaboen salerosketa batean saltzen duten afrikar emakume bat. Askatasuna berreskuratzeko borroka horretan, South Carolina-tik, New York, Nova Scotia, Sierra Leona eta Ingalaterraraino eramango dute. Traba bakarra, hainbat uneetan telefilm usaina nabaritu diodala. Saihestezina bestalde, Roots telesail ezagunarekin konparaketa. Gogorra, baina merezi du ikusteak.\nSortzailea: Lewis Arnold, Samuel Donovan, China Moo-Young\nAktoreak: Gemma Chan, Jack Derges, Rebecca Front, Sophie Gooding, William Hurt,\nAtal kopurua: 8\nDenboraldiak: 2 (Bigarrena 2016 urtean estreinatuko da)\nÄkta människor, telesail zoragarriaren remake-a. Jatorrizkoa -Suediarra- biribilagoa iruditzen zaidan arren, oso ongi moldatu dutela uste dut. Gizakiak eta Hubot deritzen robotak elkarrekin bizi diren orainaldi alternatiboan kokatzen gaitu Humans telesailak; halakoetan ohikoa den cyberpunk estetikatik urrun hori bai. Familia gehienek etxeko lanak egiten laguntzeko daukate robot horietako bat. Klase borroka, xenofobia, maitasuna, bakardadea edota zahartzaroa ageri dira zorrotz aztertuak. Isaac Asimov edo Philip K. Dick-en kontakizunetatik edaten duen istorio zirraragarri honek ziur harrapatuko zaitu. Akzioa, umorea eta zenbait momentutan beldurra eta suspensea beharrezko dosietan banatzen ditu.\n25-The Man in the High Castle\nSortzailea: David Semel\nAktoreak: Luke Kleintank, Arnold Chun, Alexa Davalos, Bernhard Forcher, Joel de la Fuente\nAtal kopurua: 10\nPhilip K. Dick-en liburu batean oinarrituriko distopia batean kokatzen gaitu. Alemaniarrek eta Japoniarrek irabazi dute II mundu gerratea, hori dela eta AEB hiru zatitan banatua dago.\nEgia esan hasierako atalak astun xamarrak iruditu zitzaizkidan, asko kosta zitzaidan erabat mugiltzea, baina behin istorioan barneratua oso ekoizpen interesgarria iruditu zait. Trama bi pertsonaiekin hasten da, bakoitza kosta batean, Joe New York hirian eta Jualinna San Frantziskon. Propaganda bideo baten erruz, beraien bideak elkar gurutzatuko dira. Obra bitxi hori, gazteluko gizon misteriotsu batena da. Inork ez daki nor den eta zein den zehazki bere helburua. Hortik aurrera, interesgarriena nire ustez, erregimen totalitario eta zapaltzailea baten menpe geratu den bizitza hori nola dagoen islatua. Bitxikeria entretenigarri eta kalitatezko bat ikusi nahi duenarentzat.\n24- Doctor Foster\nSortzailea: Tom Vaughan\nAktoreak: Suranne Jones, Bertie Carvel, Thusitha Jayasundera, Tom Taylor,\nAtal kopurua: 5\nUstezko desleialtasun batek, sentimendu eta gezurrez osaturiko ekaitz kontrolaezin bat sortaraziko du. Gemma Foster-ek (Suranne Jones-ek antzeztua) bereganatzen du, istorioaren protagonismo nagusia, nabarmentzeko moduko interpretazio batekin. Baina tartean, bigarren mailako pertsonaiek eragingo duten zurrunbiloa, are zoroagoa bilakatzen dute trama nagusia. Kasu honetan, trama lineal klasiko bat erabiliaz baina, saihestezina “The Affair“ telesaila burura etortzea.\nEgia da bestalde, azken txanpan, trama, eta batez ere, genero aldetik, desbideratu egiten dela apur bat telesaila, hasieran kontatu nahi ziguten hori zertxobait bat husten delarik.\nBaina orokorrean, eta lehen hiru ataletan batik bat, ekoizpen zirraragarri eta oso entretenigarri bat ikusteko aukera izango duzue.\nTelesail poliziako honen trama nagusia, orain 39 urte hil zuten mutil baten gorpuzkiak aurkitzean hasten da. 1976 urtean gertaturiko hilketa horren egilea aurkitzeko, bi polizia protagonistak Cassie Stuart (Nicola Walker) eta Sunil Khan (Sanjeev Bhaskar), ikerketa konplexu bati ekingo diote. Erantzunen bila diharduten bitartean, biktimaren familia eta susmagarriak diren pertsonak, ondorioak jasango dituzte. Pertsonaien iragana ikusiko dugu, orainaldiarekin tartekatuz. Ekoizpen entretenigarria eta gutxirekin asko eskaintzen duena. Ingalaterran aurten estreinatu diren telesail mordoen artean, aipagarrienetarikoa.\nSortzailea: Drew Goddard\nAktoreak: Charlie Cox, Deborah Ann Woll, Elden Henson, Rosario Dawson, Vincent D’Onofrio\nDenboraldiak: 2 (Bigarrena 2016)\n2003 urtean estreinatu zuten film oso kaxkarraren ostean, Netflix kateak Daredevil telesaila estreinatu du aurten. Istorioa New York hirian kokatua dago, Avengers gertakizunen ondoren. Protagonista nagusia, Matt Murdock dugu, txikitako istripu baten ostean itsu geratu den abokatu bat. Ezbehar honek bestalde, gainerako zentzumenak nabarmen garatzea eragin zuenez, gauetan Daredevil ezizenarekin, krimenaren aurkako borrokan dihardu.\nErritmo bizikoa eta atalak pasa hala mailaz nabarmen igotzen den telesaila. Borroka sekuentzia guztiak modu bikainean koreografiatuak ageri dira, biolentzia maila nahiko altuarekin. Baina onena, gidoi aldetik oso sendoa iruditu zaidala, apenas nabaritu diodan ahuleziarik. Interneten asko zabaldu den esaldi batekin laburbiltzen dute askok telesail hau.: “ Daredevil, Nolan-en Batman izan zitekeena da eta Arrow telesailari gustatuko litzaiokeena“. Niri gehiegizkoa iruditzen zait baina tira, neurri txiki batean ados nago. Marvel-en ikus-entzunezko munduaren barruan, superheroi ilun eta sendoentzat tartea dagoela frogatzen duen telesaila, baina baita maila goreneko bilauak egin daitezkeela, zoragarria Kingpin (Vincent D‘Onofrio).\n21- The Last Kingdom\nSortzailea: Peter Hoar\nAktoreak: Alexander Dreymon, David Dawson, Emily Cox, Rune Temte, Matthew Macfadyen\nBeste liga baxuago batean kokatzen dudan arren, eta agian Vikings telesailarekin konparatzea bidezkoagoa izango litzatekeen arren, Game of thrones-en itxaronaldi luze hori errazten laguntzeko ikusi beharreko telesaila. 872 urtea. Gaur egun Ingalaterra bezala ezagutzen ditugun erreinu guzti horiek, bikingoengatik inbadituak izan dira. Baina guztien artean, bada oraindik sendo mantetzen den erreinu bat, Wessex izenekoa. Testuinguru nahasi horren barruan, Uhtred bizi da. Bere gurasoak hil ostean, inbaditzaile horiekin hazi eta hezi den umea (aurrerago gizona)\nMendeku istorio bat, abenturazko generoaren ukituekin tartekatuz. Oso ekoizpen sendoa, espero duguna eskaintzen duelako azken finean, ez gehiago ezta gutxiago ere. Lehen atala izan liteke ziurrenik astunena, hortik aurrera oso erraz ikusten baita. Genero historiko-epikoen zaletuek, derrigorrez ikusi beharrekoa.\n20- American crime\nSortzailea: John Ridley\nAktoreak: Felicity Huffman, Timothy Hutton, Penelope Ann Miller, Joe Nemmers, Jon Michael Davis\nAtal kopurua: 11\nHilketa baten ostean lau pertsona sartzen dituzte kartzelan. Hortik aurrera, epaiketa, gaizki-ulertuak, arrazakeria gaiak, tentsio eta tirabirak sartuko dira jokoan. Telesail biribila ez izan arren, oso entretenigarria eta batez ere hainbat galdera interesgarri planteatzen dituena, eredu familiarrari kritika ala arrazakeriari adibidez. Gizarte erretratu bat, dramatikoki oso potentea eta eraginkorra. Baina batez ere, tonu errealista interesgarri eta interpretazio bikain batzuei esker, egia arnastuko dugu minutu oro. Atal bakoitzean ezusteko biraketak gertatuko dira eta pertsonaia suntsitu horien korapiloak, geroz eta nahasiagoak egongo dira. Epaiketa aurrera joan hala, eboluzio eta eraldatze prozesu hori lehen pertsonan biziko dugularik. Epaiketak eta krimenak, gizarte kritika bati loturiko ekoizpen entretenigarri bat ikusi nahi izanez gero, hauxe da zuen telesaila.\nSortzaileak: Karianne Lund, Jo Nesbø\nAktoreak: Henrik Mestad, Eldar Skar, Ane Dahl Torp\nJo Nesbø idazle ezagunaren ideia batean oinarrituriko telesaila. Klima aldaketaren ondorioz eta baliabide natural eskasak direla eta, Norbegiarrek petrolio eta gas gehiago ez produzitzea erabaki dute. Hori dela eta, Errusiak, Norbegia inbaditzen duen gertuko etorkizun batean kokatzen gaitu istorioak. Ekintza honekin, herrialde guztiko ustiapen osoaren kontrola eskuratu nahi dutelarik.\nLehenik eta behin esan behar dut, sarean lehen 5 atalen azpitituluak soilik daudenez, ezin izan dudala telesail osoa oraindik ikusi, beraz iritzi partziala izango da. Ideia oso erakargarri batean oinarrituriko telesail bikaina. Ikusi dudanarekin behintzat, ezinbesteko telesaila, erritmo bizikoa eta oso entretenigarria. Beste hainbat ekoizpen nordikoetan frogatu duten bezala, tramaren barnean modu zitalean barneratzen dutelarik beti gizarte kritika burutsu bat. Orain urte batzuk zientzia fikziozko gidoi bat izan zitekeena, geroz eta gertuago ikusten dugun errealitate bat islatzen du kasu honetan, klima aldaketaren arazoak izan ditzakeen ondorio larrietako bat.\nSortzailea: Ben Taylor\nAktoreak: Sharon Horgan, Rob Delaney, Ashley Jensen, Jonathan Forbes, Daniel Lapaine, Marta Barrio\nDenboraldiak: 2 (Momentu honetan bigarrena aireratzen)\nAtal kopurua: 6 denboraldi bakoitzeko\nRob Delaney (Amerikarra) eta Sharon Horgan (Irlandarra). Bien arteko “erlazio-motz” baten eraginez, neska haurdun geratuko da. Ez dira apenas ezagutzen, baina erlazioa mantentzeko saiakera egingo dute. Premisa, ezin sinpleagoa. Baina hain zuzen ere, horregatik iruditzen zait telesail honen meritua, goraipatzeko modukoa dela. Txikitasun horretatik, telesail bikain bat lortzea oso zaila delako. Baina “Catastrophe”-k, hasieratik erakusten dizkigu karta guztiak, ez du inor engainatzeko intentziorik. Kontatu nahi digun ideiarekiko fideltasun osoa eskaintzen digu lehen minututik. Nabarmendu nahi dudana dena den, modu zoragarrian landuriko beste alderdi bat da: Pertsonaiak. Zein garrantzitua den gidoi ala istorio on baten barruan, tramarekin batera eskutik doazen pertsonaia landuak tartekatzea. Amazon studios-en ekoizpen honek, muturreraino eramaten du “teoria” hori eta bi protagonista maitagarri eraikitzea lortu dute. Lehen minututik maitatuko ditugun bi interpretazio/pertsonaia zoragarriei esker. Esan bezala , Sharon Horgan eta Rob Delaney (aktoreez gain, telesailaren gidoilariak ere badira). Interpretazio aldetik sekulako erakustaldia eskaintzen digute, baina batez ere, etengabe jariatzen duten naturaltasun horri esker, kimika harrigarria sortzea lortu dute bien artean. “Pack” banaezin bat osatuz, biak elkarrekin, zoragarri funtzionatzen dute. Urrezko globoetan izendapenik lortuz gero (baietz espero dut), kategoria berri bat sor dezatela eta biak batera aukeratzea. Ez ditzatela inoiz banandu mesedez!\nBestalde, elkarrizketa zoragarriak eta umore beltzez zipriztinduriko uneak biziaraziko dizkigute. Beti ere , hasiera batean arruntak diruditen egoera horiek abiapuntutzat hartuz. Umore distira horiek gainera, ez dira batere nekagarriak. Sorturiko naturaltasun horretatik loratzen direlako, inprobisaziotik jaioak izan balira bezala, ez daude indarrez sartuak. Hainbeste gorroto ditudan latazko barrerik gabe noski. Komedia lasaia, atsegina, baina jenio bizikoa eta lizuna era berean.\nZiztu bizian eta oso gustura ikusten den telesaila azken finean. 2015 urteko umorezko telesail onenetarikoa zalantza izpirik gabe. Bitxia gainera, urte berdinean bi denboraldiak estreinatu dituztela (momentu honetan bigarrena aireratzen ari dira).\n17-Code of a Killer\nSortzailea: James Strong\nAktoreak: David Threlfall, John Simm, Anna Madeley, Lorcan Cranitch, Jaz Deol, Andrew Tiernan, Robert Glenister, Lydia Rose Bewley, Farzana Dua Elahe, Paul Copley, Ged Simmons, Shirley Dixon\nAtal kopurua: 2\nBenetako kasu batean oinarrituriko eta bi atalez osaturiko telesaila. 80. hamarkadan, ADN-frogari esker argitu zen historiako lehen hilketari buruzkoa. Bikaina eta gustu handiz errodaturikoa.Telesail osoan zehar, umore-punturik ez egoteak, une dramatikoak, karga eta tentsio handiz betetzen laguntzen dute. Hainbat uneetan Fincher-en Zodiac filma ekarri dit burura, xehetasunez eta detaile txikiz eraikitako lan paregabea delako. Ezinbestekoa.\n16- Jonathan Strange & Mr Norrell\nSortzailea: Toby Haynes\nAtal kopurua: 7\nSusanna Clarke idazlearen izen berdineko liburuan oinarrituriko telesaila. XIX mende hasieran, Ingalaterran, jada inork ez du magian sinesten , izenburuko bi protagonistak tartean sartzen diren arte. Lehen atal astun eta geldoaren ostean, gorantz -nabarmen- doan telesaila, gidoi dotore eta oso entretenigarri batekin. Interpretazio bikainez josia eta garai hartako anbientazio zoragarri eta landuarekin. Atal bakoitzak irauten duen ordu bete horren barruan, sorginkeria, profeziak giltzaperatzen dituzten elkarrizketak, suspensea, maitasuna, abentura eta jakina, historia apur bat ikusi ahal izango dugu.\n15- Show me a hero\nSortzailea: David Simon\nAktoreak: Oscar Isaac, Carla Quevedo, Catherine Keener, Ilfenesh Hadera, Dominique Fishback, Alfred Molina\nDavid Simon-en aurreko lanak, baina batez ere, duen berezko estilo hori gustuko izanez gero, ez galdu telesail hau. 2002 urtean The Wire zoragarriarekin egin bezala, pertsonaia bereziz eraikitako mosaiko bat delako, erritmo motelean prestaturikoa baina berezko estilo zoragarri horrekin. Ekoizpenak, mundu guztiari gustatzeko modukoak egin behar ez direla frogatu zuen, David Simon gidoigileak garai hartan, kultuzko telesailen etiketa sortuz. “Show me a hero”ekin antzeko zerbait lortu du, “oso motela da” esaldi jasanezina leku askotan irakurri dut, kasurik ez. %100 David Simon. Bikaina, baina ez mundu guztiatentzat eginikoa.\n14- Jessica Jones\nSortzailea: David Petrarca\nAktoreak: Krysten Ritter, Mike Colter, David Tennant, Rachael Taylor, Carrie-Anne Moss\nMarvel-en komikietan oinarrituriko telesaila. Protagonista, imajinatuko duzuen bezala, Jessica Jones. Super-botereei uko egin eta detektibe pribatu moduan, bizitza berri bati ekingo dion neska. Lehen aipaturiko Daredevil-ekin antzekotasun ugari ditu, baina hau sendoagoa iruditu zait, thriller moduan eraginkorragoa. Hitchcok-ek zioen bezala, “gaizkilea ona denean, filma geroz eta hobea izango da“ eta kasu honetan – Killgrave-gaizkilea bikaina iruditu zait, batez ere David Tennant aktore ezagunaren interpretazioari esker. Askok urteko telesaila dela diote. Ez nago ados. Asko gustatu zaidan arren, ekoizpen askoz ere hobeak ikusi ahal izan ditut aurten. Dena den, entretenigarria, iluna eta oso gomendagarria.\nSortzailea: Tim Fywell\nAktoreak: Stellan Skarsgård, Nicola Walker, Lesley Manville, Eddie Marsan\nJohn River, polizia bikaina den arren, alde batera utzi behar diren kasuen hilketen biktimekin, erabat itsutua bizi den tipoa da. Lehen begiradan telesail prozedimental horietako dirudien arren, hau da, kasu nagusi baten korapiloak pixkanaka askatuz doazen horietakoa, ez da hala. Guzti hau bigarren plano batean geratzen baita. Garrantzitsuena John River poliziaren garun barruan gertatzen den eboluzio guzti hori da. Erokeriaren mugan kokatzen dena, era guztietako pertsonaiak irudikatuz. “Luther” telesail bikainarekin antzekotasunak ditu zentzu horretan, Idris Elba eta Stellan Skarsgård-en iluntasun hori baita ardatz nagusia. Guzti hori, zoragarri irudikatu dute pantaila txikian, belztura guzti hori atmosfera itogarri bati itsatsiz. Urteko telesail-ingeles onenetarikoa zalantzarik gabe, ezinbestekoa.\nSortzaileak: Andy Wachowski, Lana Wachowski,\nAktoreak: Jamie Clayton, Naveen Andrews, Miguel Ángel Silvestre, Brian J. Smith, Terrence Mann, Daryl Hannah\nDenboraldiak: 2 (Bigarrena 2017)\nAurrerago aipatuko dudan “The Leftovers“ telesailarekin gertatzen den bezala, epel utziko ez zaituen lana. Ikusleak bi mutur ezberdinetan banatzeko gaitasuna duen istorio horietako bat eskaintzen digutelako, gorrotatu ala maitatu egingo duzue.Wachowski anaien ekoizpen berri honek, mundu osoko 8 ezezagun, bat-batean, mentalki – eta zerbait gehiago– konektaturik daudela ohartuko direla kontatzen digu. San frantzisko, Nairobi, Chicago, London, Berlin, Mumbai eta Seoul-en hain zuzen ere.\nKokaleku eta irudi ikusgarriekin soilik, izugarri gozatzen den telesaila. Baina horrez gain noski, askoz gehiago eskaini digu. Soinu banda ikaragarria, interpretazio bikainak eta gidoi harrapakorra. Baina batez ere emozioz eta sentimenduz josiriko sekuentzia ugari.\nAlderdi txarrena, ezin dudala ulertu horrelako aberastasun kultura eskaini nahi duen telesail batetan, zergatik dagoen guztia ingelesez errodatua. Ezin du ulertu. Sekulako sinesgarritasuna kentzen baitio. Harrigarria, mundu osoko 8 hirietan kokaturik dagoen istorio batean (kontuan izanik gainera protagonistak bertakoak direla) ingelesa soilik entzutea. Argi dago interes komertzialak ageri direla tartean, lastima.\nHori saihestuz, izugarri gozatu duzuen telesaila. Sekuentzia konkretu batzuk, asteetan geratu zaizkit garunean itsatsiak. Eta batez ere, pertsonaiek bizi dituzten hainbat une lazgarri-pozgarri. Hori bai, lehen 4 atalek harrapatu ez bazaituzte, utzi alde batera, agian ez da zuretzat eginikoa eta.\nSortzaileak: Sam Miller, Hettie Macdonald\nAktoreak: Richard Dormer, Stanley Tucci, Michael Gambon, Sofie Gråbøl, Johnny Harris, Luke Treadaway, Christopher Eccleston\nAtalak pasa hala izugarri harrapatzen duen istorio horietakoa. Orokorrean, telesailen gakoetako bat, gidoiaren barneko pertsonaia eta kokalekuak lantzerako garaian, ikuslearengan enpatia sortzea da, identifikatuak sentitzea alegia. Horretarako ezinbestekoa iruditzen zait trama poliziakoaren azpian, fantasiazko munduen barruan edo beldurrezko pasarteen muinean, gizarte-gaiak lantzea. Modu sotilean herrialde konkretu horren erradiografia erakustea, alegia. Fortitude (Artikoan kokaturiko herrixka baten izena) telesailak, zoragarri egiten du hori, agertokia edo kokalekua bera, ezinbesteko pertsonaia bihurtuz.\nGuztia gorpuzten duen istorioa aldiz, hilketa baten inguruko trama konplexu eta ilun bat da. Oso misteriotsua eta hainbat momentutan bitxia. Atmosfera hotz, ilun eta deseroso hori, sekretuz josiriko pertsonaia horien nortasunarekin zuzenean loturik dagoena.\nSortzaileak: Glenn Kessler, Todd A. Kessler\nAktoreak: Kyle Chandler, Ben Mendelsohn, Michelle Rose Domb, Brandon Larracuente, Nevy Rey, Sissy Spacek\nBegi bistara denak perfektua dirudienean, sarritan sumatzen duzu badela azpian beste zerbait. Istorio honek ere sinplea eta argia dirudi, baina pertsonaien begiradek, keinuek eta isiluneek ezkutuko sekretu eta orbainak deskubritzera eramango zaituzte, geraezina izango den lehergailua eztandarazi arte. Horixe baita ‘Bloodline’, sentimenduz betetako lehergailu ezegonkorra.\nAlde batetik, azpimarragarria da erritmoaren eta denboraren arteko jokoa, telesailetan ezinbestean ondo landu beharreko kontua, tentuz maneiatu beharrekoa. Kasu honetan, denborarekin lehen minututik maisutasunez jolasten du telesailak, eta ikuslea lehen ataletik erakartzea lortzen du. Nola? Lost aitzindariak egin bezala, trama nagusiaz gain, iraganeko eta etorkizuneko gertakariak dosi txikitan tartekatuta; telesaila nabarmen aberasten da. Antzematen da sortzaileen artean Glenn Kessler dagoela, kontutan hartzeko modukoa den Damages telesailean ere denboraren formula berdina erabili baitzuen. Bestetik, ondo idatzitako pertsonaiak eta horiek gorpuzten dituzten aktore apartak aipatu behar, puzzle baten moduan ahokatzen direnak. Eta, azkenik, guztia osotasunean lotzen laguntzen duten atmosfera, argazkia eta muntaia; alderdi estetikoa, alegia. Alde batetik, Floridako paradisuak eskatzen duen estetika idilikoa modu zoragarrian egikaritu du Jaime Reynoso argazki zuzendariak. Eta, bestetik, kontrapuntu gisa, familiako trama ilun horrekin zuzenean lotzen den mangladiaren estetika astun eta nahaskorra ere bikain gauzatu du. Suspentsez zipriztindutako familia drama liluragarri eta erakargarria da, azken finean. Su-motelean eginikoa, baina konturatu orduko guztiz harrapatuko zaituena.\nSortzaileak: Henrik Björn\nAktoreak: Moa Gammel, Göran Ragnerstam, Richard Forsgren, Peter Andersson, Lia Boysen\nMundu zabalean astero telesail berriren bat estreinatzen da, baina, gezurra badirudi ere, ez da hain erraza parekorik ez duen lan bereziren batekin topo egitea. Alde horretatik, sorpresa atsegina izan da ‘Jordskott’ telesail suediarra; harrituko zaitu.\nAriketa zaila izan daitekeen arren, telesailari buruz gehiegi kontatzeak berezko duen xarma zapuztu dezakeenez, saiatuko naiz soilik printza batzuk emanda ikus dezazuen konbentzitzen. Lehen atalaren hasierak Forbrydelsen (The Killing, 2007-2012) edo Broadchurch (2013-) bezalako telesailetan ikusi dugun ume desagertuaren inguruko drama poliziakoan pentsatzera garamatzan arren, atalaren amaierako genero aldaketak argi ikusaraziko digu ekoizpen desberdin eta harrigarri baten aurrean gaudela. Henrik Björn publizistak sortutako telesailaren gakoetako bat horixe da, telesail amerikarren inbidia pizteko modukoa den genero berri baten sorrera. Eko-telesaila bezala definitu dute hainbat webgunetan, atalak pasa hala osagai erreflesibo-ekologiko bat azaleratzen duelako; Hayao Miyazakiren filmetan sarritan ikusi dugun hausnarketaren atzerako zerbait, alegia. Eta ikuslea gogoetara daraman osagai horretaz gain, misterioa eta etengabeko beldur-giroa ere maisutasunez lantzen du; M. Night Shyamalanek hasierako filmetan oinarri izan zuen ideia: “Ikusten ez dugun hori imajinatzeak beldurtzen gaitu”. Gainera, efektu digitalik gabe lortzen du ikuslea urduri jartzea, soinuekin eta naturako elementuekin ezinhobeto jolastuta.\nSinbolismoz jositako telesaila da. Adibidez, etengabe ikusten ditugun Suediako kokaleku naturaletako zuhaitzak tramaren ezinbesteko elementu dira. Hasieratik bere jokoan sartzen bazara hezurretaraino harrapatzen zaituen telesaila da; misterio horiek guztiak argitzeko gogoak erabateko atxikimendua lortzen du. Ez pentsa, ordea, atalak pasa ahala guztia murtxikatuta emango digutenik. Ez dira batere larritzen erantzunak emateko garaian, galderak iradokitzaileak direlako, eta, batez ere, istorioak berez indar nahikoa duelako. Noir kriminalaren amarruak erabiliz engainatzen gaitu, baina Silverhöjd inguruetan bizi den komunitatea inguratzen duen mitologia oinarri hartuta gatazka klasiko bat du hari gidari.\nEz galdu, beraz, seriezaleen artean kultuzko bilakatuko den harribitxi nordikoa.\nSortzaileak: Vince Gilligan\nAktoreak: Bob Odenkirk, Michael McKean, Jonathan Banks, Rhea Seehorn, Patrick Fabian\nDenboraldiak: Bi (Bigarrena 2016)\nAurkezpenik behar al du telesail honek? Breaking bad telesail izugarriaren spin off-a, Saul Goodman abokatu xelebrea oinarri duena.\nTelesail originalari erreferentzia bikainez josia, drama eta umore beltzaren nahasketa perfektuarekin, beti ere gidoi bikain baten babesarekin. Egia esan, hasieran, kosta egin zitzaidan guztiz sartzea, hainbat momentutan nire buruari behartzen bainion. Baina behin traman murgildurik, ezin ihesik egin. Jesse eta Walter faltan botatzen badituzue, partzialki ase dezakezue zuen tristura hori. Bikaina.\n7- Deutschland 83\nSortzaileak: Edward Berger, Samira Radsi\nAktoreak: Alexander Beyer, Sonja Gerhardt, Sylvester Groth, Jonas Nay, Ulrich Noethen\n2013 urteko Unsere Mütter, unsere Väter telesail bikainaren ostean, Alemaniatik berriro ere, “Deutschland 83“ zoragarria iritsi zaigu. 1983 urtean kokatua. Protagonista, Ekialdeko Alemanian bizi den 24 urteko Martin Rauch dugu. Stasi-koek, harresiaren beste aldera bidaliko dute, Ulrich Noethen jeneralari, espioitza lanak egitera.\n80. hamarkadako estetika eta usaina, izkin guztietatik jariatzen du telesaila. Oso dinamikoa, akzioa, abentura eta espioitza bezalako generoak, umore ukituekin tartekatuz eta keinu nostalgikoekin bustiz. Honi lotua, interesgarria eta bitxia oso, protagonistak harresia zeharkatzean, biziko dituen talka kultural guzti horiek; lehen aldiz supermerkatura sartzean ala soinu bandari bikainari loturiko, garai hartako erreferentzia musikal guztiak adibidez. Hamarkada zoragarri horren hainbat HIT entzun ditzakegularik, Duran Duran, Eurythmics, New Order ala Nena-ren 99 Luft Ballon adibidez.\nAurtengo beste ezinbesteko telesaila azken finean. Betiko espioitza trama horietatik haratago, modu desberdinean kontaturiko istorioa.\n6- Kampen om tungtvannet\nSortzailea: Per-Olav Sørensen\nAktoreak: Andreas Döhler, Robert Hunger-Bühler, Marc Benjamin Puch, Christoph Bach, Peri Baumeister, Espen Reboli Bjerke, Torstein Bjørklund\nBehin baina gehiagotan aipatu dudan , miniserie Norvegiarra. (The Heavy water war- Ur astunaren guda). Zuzendaria Per-Olav Sorensen eta gidoilarien artean izen ezagun bat: Adam Price, Borgen telesail zoragarriaren sortzaileetako bat besteak beste.\nTelesailak lau ikuspuntu desberdinetatik erakusten digu gatazka; Lehenik eta behin, alemaniarren ikuspegia, energia atomikoari buruzko ikerkuntza zientifikoaren bitartez, Werner Heisenberg (Bai, Breaking bad telesaila pertsonaia erreal honetan inspiratu zen) buru dela. Bestetik aliatuena, bai Londreseko kuartel nagusian eta baita eskoziarrean basean, sabotaje planak burutzen dituzten bitartean. Hirugarrena, erasoak burutzeko ardura duen norvegiar taldea. Eta azkenik, ur astuna fabrikatzen duten enpresa eta bertako zuzendariak. Zalantzarik gabe, herrialde norkikoetatik, aurten iritsi zaiguen ekoizpen sendoena.\nSortzaileak: Chris Brancato\nAktoreak: Wagner Moura, Pedro Pascal, Boyd Holbrook, Joanna Christie, Maurice Compte, Stephanie Sigman\nNetflix plataforma digitalak ekoiztua. Lehen atalaren zuzendaria eta sortzaileen artean ageri dena, Jose Padhila brasildarra, Tropa de Elite film bikainen erantzulea.Kasu honetan, Pablo Escobar narkotrafikatzaile ezagunean zentratzen den ekoizpen aparta ekarri digu.\nOhar bat, adikzioa sortzen duen telesail horietako baten aurrean zaudete. Binge watching kontrolaezin baten menpe utziko zaituena. Artxibo irudiak tartekatzen ditu noizbehinka– Escobar-en benetako irudiak, hilketak ala polizien operazioak adibidez–. Honek tonu ia dokumentala ematen dio telesailari, egiazkoa bihurtuz, errealismo arnasten dugularik minutu oro. Ekoizpen gehienetan, gidoiarekin batera, garrantzitsuenak, protagonistak izaten diren arren, kasu honetan, garrantzitsuenak ez dira jokalariak, partida bera baizik eta hori maisutasunez kontaturik dago, ezin hobeto, zoragarri. Aspaldi ikusten ez nuen erritmo frenetiko batekin. Partida milimetriko bat da, xehetasun, datu eta protagonista ugariz josia. Scorsese-ren “Goodfellas“ film famatuaren ukituak ageri direlarik, Off ahotsaren erabilpenean ala plano mota batzuen lanketarekin esaterako.\nEta hain biribila izanik, zergatik ez dut zerrendan gorago kokatu? Bi arrazoi nagusiengatik– naiz eta ekoizpenaren osotasuna ez duen gehiegi kaltetzen– . Alde batetik protagonista, baina ez interpretazio txarra egiten duelako, guztiz kontrakoa, bikain dago, zoragarri. Kasting aldetik dator errore nabarmena nire ustez, aukeraturiko aktorea Brasildarra delako eta ez Kolonbiarra. Hainbat momentutan azpitituluei begiratu behar izan diet, ahotik jaurtitzen zituen hainbat hitz ez nituelako oso ongi ulertzen, nabari da aktoreak esfortzua egin duela pertsonaian murgiltzen, baina hainbat momentutan oso behartua ageri da.\nEta bestetik gaia, konplikatua eta sakona den arren, AEB “arazo“ honen barruan izan zuen inplikazio edo errua oso gainazaletik azaldu dutela. Erru guztia (ala ia guztia) Kolonbiar eta bertako narkotrafikatzaileek dutenaren mezua zabaltzen du azken finean telesailak. Egia da “onak eta txarrak“ kontzeptua ongi tratatzen duela, hau da, istorio bortitz honen barruan, onak ala txarrak nortzuk izan ziren ikuslearen esku uzten duela. Hainbat momentutan aipatu dudan dokumental itsurako estetika horri esker. Baina argi dago, Ipar Amerikak izan zuen erantzukizun nabarmen hori ez duela gehiegi salatzen.\nDena den, telesail oso entretenigarria eta ikaragarri harrapatzen duena. Teknikoki zoragarria eta aipaturiko akats horiek salbu, 2015eko 5 telesail onenen barruan kokatuko nukeena.\nSortzaileak: Alessandro Fabbri\nAktoreak: Stefano Accorsi, Guido Caprino, Miriam Leone, Domenico Diele, Tea Falco\nDuela 20 urte, sistema osoa hankaz gora jarri zuten ustelkeria kasuak azaldu ziren Italian. 1992an hainbat epailek osaturiko Esku Garbiak izeneko talde batek alderdi politiko nagusiak eta enpresa garrantzitsuak inplikatu zituzten eroskerien kontrako makro-prozesu batean. Mugimendu horri Tangentopoli deitu zitzaion (eroskerien hiria). Hala, 4.000 enpresari eta ehunka politikari epaitu zituzten Antonio di Pietro fiskalak gidatutako prozesuan.\nEskandalu guzti hori, pantaila txikira moldatu dute telesail bikain honetan. Beti ere, objektibotasun maila altua eskainiz. Ibilbide narratibo guzti hau, pertsonaien bitartez irudikatzea erabaki dute, eta hauxe nire ustez telesailaren euskarri sendoena. Benetako pertsonaiak eta fikziorako sorturikoak tartekatuz, Giuseppe Gagliardi zuzendariak oreka bikain bat lortu du, fikzioa eta esparru historikoaren nahasketa biribil bat sortuz.\nDokumentazio ariketa bikain bat bezala ere, ezin hobeto funtzionatzen du 1992 telesailak. Horren eredu, garai hartako erreferentzia politikoak eta telebistako eguneroko programazioaren isla. Ikusten dugun guzti hori sentitu egiten dugulako. Argi dago bestalde, telesail bat ezin dela anbientazio on batengatik soilik sustengatu, eta telesail hau ez litzateke hain ezinbestekoa izango, duen gidoi goren eta eraginkor horri esker izango ez balitza.\nHain biribila bada, zergatik ez dut sartu TOP 3–aren barruan? Osotasuna inondik inora zikintzen ez duten arren, alde batetik, denboraldi erdi/bukaeran erritmo aldetik beherantz egiten duelako apur bat eta bestetik emakumezko pertsonaia sendo bat falta zaiolako nire ustez.\nHori saihestuz, derrigorrez ikusi beharreko telesaila. Zalantzarik gabe, aurten mundu mailan, ikusi ahal izan dudan onenetarikoa.\n3- The Leftovers II\nSortzaileak: Damon Lindelof , Tom Perrotta\nAktoreak: Justin Theroux, Amy Brenneman, Carrie Coon, Christopher Eccleston, Ann Dowd, Amanda Warren, Liv Tyler\nDenboraldiak: 3 ( Lehen denboraldia Tom perrota-ren liburu batean oinarriturik dago. Lehen denboraldian, liburu horren eduki oso moldatu zutenez, bigarren denboraldiari beste ikuspuntu interesgarri eta bikain bat eskaini diote) Hirugarren denboraldia konfirmatua.\nBat-batean munduko biztanleriaren %2a desagertu egiten da. Inork ez daki non dauden eta zer gertatu den. Telesail honen hasierako premisa hori sinplea dirudi bai, baina pixkanaka, pantaila txikiak azken urteetan eman duen ustekaberik handienaren aurrean gaudela frogatzen ari da. Hori bai, gauza bat argi izan, berdin dio desagerturiko pertsonak horiek non dauden, garrantzitsuena bertan gelditu direnak dira, gainerako %98 horiek alegia. Nola birmoldatuko dute bizitza, maite dituzten pertsonak ondoan izan gabe. Lehen denboraldiaren hasieran, gutxik uste zuten, hain urrun iritsiko zenik. Gutxinaka, harrokeriarik gabe eta zarata gutxi ateraz, guztiz harrapatu nauen telesaila bihurtuz.\nIkusleak bi mutur ezberdinetan banatzeko gaitasuna duen istorio horietako bat eskaintzen digute. Zein muturretan kokatuko ote zarete? Telesaila, gorroto ala maitatu? Hori bai, garrantzitsua, telesailean sinestea eta barruraino murgiltzea. Intentzioa, hasieratik gillotina eskuartean dugula ikustea bada, hobe ez gerturatzea. Bestalde, HBO-ren zigilu hori ikuste hutsarekin, gerturatzeko argudio nahiko indartsua dirudi, baina egin dituen ekoizpen mordoen artean, gutxi batzuk dute honen anbizio, ausardia eta originaltasuna. Istorio bitxi eta erakargarri batean bilakatuz, misterio eta suspensez gainezka. Interesgarria atal bakoitzetik atera daitezkeen eztabaidagai eta irakurketa guztiak. Hainbat uneetan Lost datorkit burura, misterio ulertezin batez inguratua dagoelako guztia. Ez da kasualitatea beraz, sortzaileen artean, Damon Lindelof aurkitzea, Lost telesailaren gidoilarietako bat. Nabarmentzekoa telesailaren sendotasuna, oso tinko mantenduz, ahultasun sintomarik erakutsi gabe. Bigarren denboraldi zoragarri bat eskainiz eta nire ustez, lehenengoa gaindituz. Aipaturiko elementu guzti horiekin gainera, mina, bakardadea eta desorientazioa bezalako gaiak, maisutasunez islatzen jakin izan dute.\nTelesail honek eskaintzen dizkigun, pertsonaia horien aurkezpena eta garapena bikaina da, zoragarria. Aipaturiko min, bakardade eta desorientazio guzti hori ezin hobeto itsatsirik ageri direlarik pertsonaia bakoitzean. Horietako batzuk, transformazio brutal bat jasaten dutelarik. Aipagarria jakina, aktoreen lana.Guztien gainetik nabarmentzekoa, Nora Durst (Carrie Coon) aktore erraldoia dela frogatuz. Pertsonaia suntsitu baten bitartez une ahaztezinak utziz. Kevin Garvey (Justin Theroux). Atalak pasa hala indarra hartuz doan pertsonaia eta hainbat misterioren giltza bihurtzen ari dena. Beste ezinbesteko pertsonaia ,Christopher Eccleston aktore handiak antzeztua, Matt Jamison apaizarena. Biziko dituen hainbat uneetan, Lost telesailaren Desmond datorkit burura. Ikaragarria eta latza emaztearekin bizi duen istorio hori.\nAktoreen lan horretaz gain, bi euskarri nagusiei esker mantentzen da tinko istorioa. Alde batetik, Todd McMullen-en argazkia, bikaina, ikusgarria. Eta batez ere Max Richter konposatzaileak, soinu banda zoragarri bati esker, eskaintzen duen erakustaldi paregabea. Abesti zerrenda ezagunak ere ageri dira, ikusgai ditugun irudiekin tartekatuz sekuentzia brutalak sortuz. Beraz, badakizue, istorio desberdinak eta batez ere ausartak gustuko badituzue, zalantzarik ez izan eta murgildu.\n2- Fargo II\nSortzailea: Noah Hawley\nAktoreak: Patrick Wilson, Kirsten Dunst, Ted Danson, Jean Smart, Jesse Plemons, Bokeem Woodbine, Jeffrey Donovan, Cristin Milioti, Brad Garrett\nBigarren denboraldia izan arren, istorio berria eta True detective telesailaren kasuan bezala, lehengoarekiko erabat independentea. Lehenengoa, pertsonaia gutxiz osaturiko istorio intimistago bat ikusi ahal izan genuen, umore beltzez gainezka hori bai. Bigarrenean honetan aldiz, istorio epiko zoragarri bat. 70. hamarkada, 1979 konkretuki, trama horren beste protagonista zoragarri bat bihurtzen delarik. Guztien batuketak, maila goreneko telesail baten emaitza ematen duelarik. Zoragarria, sarkastikoa, freskoa, frenetikoa, burutsua, ikusgarria, maila gorenekoa. Derrigorrez ikusi beharrekoa.\nAurrekoan bezala, Coen anaien Fargo filmaren ideia nagusia moldatu nahi izan duten arren, istorioan baino , pertsonaietan eta batez ere esentzian oinarritu direla esango nuke. Liluragarria aurkitu daitezkeen erreferentzia eta keinu zinematografiko guztiak: The Big Lebowski, Fargo, Miller‘s Crossing eta Boardwalk empire telesaila. Baina baita, Tarantino-k lantzen dituen elkarrizketak, aukeratzen dituen abesti zoragarri horiekin antzekotasunak eta umore beltzez zipriztinduriko biolentziaren erabilpena. Eta jakina, Western generoaren ukitu nabarmenak.\nBotere borroka, ezer gutxi espero dugun bigarren mailako pertsonaia horiek azaltzen direnean, ustekabeko aliantzak, hil aurreko samurtasun hori. Gidoi puruz osaturiko atalak azken finean. Guztia, zuzendaritza lan miragarri baten batutapean. Minutuero piezak estrategikoki mugitu eta era berean ahokatzen diren horietakoak. Tramak, etengabe ezusteko norabide bat hartzen duelarik. Xake partida perfektu bat balitz bezala, bando desberdinak pixkanaka mugitzen doazelarik. Pertsonaien erabaki eta ekintza guztiek, etorkizunean eragingo duten zurrunbilo hori azaltzen denean, ondorio harrigarriak loratuz.\nKosta egiten zait akats bakar bat aurkitzea: Interpretazio ahaztezinei loturiko pertsonaia zoragarriak. Musika, bitxia, erakargarria, ezinbestekoa. Argazkia eta planoen erabilpena, hitzik gabe uzteko modukoa; pantailan ikusgai duguna kontuan hartuz gero behintzat, lanketa prozesuan erabili dituzten Storyboard-ak , museo batean erakusteko modukoak izango direla ziur nago. Gozamen hutsa. 2015eko telesail onena izateko zorian egon den ekoizpena.\nSortzailea: Sam Esmail\nAktoreak: Rami Malek, Christian Slater, Michael Gill, Gloria Reuben, Gabriel Hansen\nDenboraldiak: Ez dute zehaztu zenbat izango diren, momentuz 1 eta bigarrena 2016 urtean.\nZerrendari begirada botaz gero, mundu osoan, azken boladan, telesail bikain asko ikusten ari garela nabarmena da. Badira batzuk, ordea, bikainak izatetik haratago, sormen iraultza txikia eragin eta estreinatu bezain laster klasiko bihurtzen direnak. ‘Mr Robot’ talde esklusibo horretako kide berria izan daiteke, ezin dut besterik esan.\nGure gizartean norbanakoon egunerokoak duen zentzuari kritika zorrotz eta sakona egiten dio. Eta, batez ere, multinazionalek diseinaturiko bizitza-motaren morroi nola bilakatu garen erakusten du. Kontsumismoaren aurrez aurre jartzen den telesaila da. Fight Club filmean bezala, demokrazia delakoa gobernu, banketxe eta enpresen alde ‘hackeatua’ izan dela salatzen du.\nBesteetatik banandu nahi izan dut, ez delako fikziozko telesail bat, dokumental zatikatu bat baizik. Baina urteko onena aipatuz gero, delitua izango litzateke The Jinx ez aipatzea. Argia aldizkariko alean, merezitako analisia eskaini nion, baina derrigorrez, berriro aipatu beharreko ekoizpena. Besteetatik banandu nahi izan dut, ez delako fikziozko telesail bat, dokumental bat baizik.\n2015eko film onenak | Ikusi makusi... zer ikusi? - […] erakutsiz, urteko onena batzen duten zerrendekin jarraituko dut. Orain egun batzuk, nire ustez, 2015eko telesail onenak zeintzuk ziren aipatu…\n“Converso”: Familiako ardi beltza\n“Elkarrekin-together”: Gozatzeko moduko abentura\n“Muchos hijos, un mono y un castillo”: Ongi etorri Espainiara\nJohn Millroad(e)k Non/Ez: “Coen” lehengusu Euskaldunen saiakera ona bidalketan\n(esn)Ametsetan – etzi.pm(e)k Azken urteetako telesail handienak, agur esan digu. Oraindik ikusi gabe? bidalketan\nEkainak 22: Pedaló | goieniz zinekluba(e)k “Pedaló”: bidaia nautiko surrealista euskal kostaldea zeharkatzen bidalketan\nEkaineko telesailen gida azkarra! | Ikusi makusi... zer ikusi?(e)k Maiatzeko telesailen gida azkarra bidalketan\nbeñat(e)k 15 maisuak: Gaur egungo zuzendari onenak bidalketan


Lau urterekin, aita gerran galdu - Ahotsak.eus\nLau urterekin, aita gerran galdu Berak lau urte zituela, aita gerran galdu zuen. Oraintxe jakin du Bilbo ondoko Santo Domingon hil zutela. Ama diru-sarrerarik gabe geratu zen alargundu zenean, eta Agrariako hilerokoa ordaintzeko larri ibiltzen zen batzuetan.\nHizlaria(k): Aldekoa Gorospe, Miren\nBideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan MAN-005-002 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus\nBerak lau urte zituela, aita gerran galdu zuen. Oraintxe jakin du Bilbo ondoko Santo Domingon hil zutela. Ama diru-sarrerarik gabe geratu zen alargundu zenean, eta Agrariako hilerokoa ordaintzeko larri ibiltzen zen batzuetan.\nGaia(k): Politika » Gerra zibila (1936-1939) » Gerran hildakoak eta zauritutakoak , Familia eta harremanak » Bikote kontuak » Alarguntasuna\n- Aitte gerra denporan altxau ebean kinttadan eta ez giñun euki geidxau daturik, ointxe arte. Ointxe jakin duaz zelan aitte Santo Domingon hil aben. Hil abien.\n- Nungo Santo Domingon?\n- Hamentxe, hamentxe, Bilbon edo non da hori santo Domingo? ba hortxe, hortxe. Juliuen hamahiruen, hamaikan. Hamahiruen, hamahiruen, San Antoniño egunien. Nerbiosa nau. San Antoniño egunien zelan hil zan hortxe.\n- Oin jakin dozu hori?\n- Ontxe jakin dot, ontxe arte ez dot jakin.\n- Eta oin arte bapez?\n- Ontxe, urtebet ez oniño honantza. Jakin dot zelan hortxe hil zan nire aitta.\n- Eta horrek papelak eta sekula ariñau ez zenduzen…?\n- Ez, eta nire amak kobretan hasteko ez eukan nire amak sueldorik, berak pagetan aban zera hori, kuota bat, eta hirurogeita bost urteaz haixe ipiñi etsien. Hogeita hamabi urtaz nire ama alargun geratu zan eta ez eban euki sueldorik, iñundik txakur txikirik bez. Berak pagetan abana hirurogeita bost urtegaz hasi ziren, hasi jakozan emoten. Hirurogeita bost urtera arte. Ta haixe pagetako hillien, haixe pagetako ez daitz hogei, hogei pezeta edo holan izeten zan, pezetak, hogei pezeta izeten zan hillien emotie, ezta? kuotie pagetako. Haixe pagetako sarritten dirurik ez ta ba hille bikue hirukue-edo pagetan aban, azkenien pagetan aban, noz o noz pagetan eban. Eta hirurogeita bost urte kunplidu [jakozanien], handik, handixeik toketan zanetik emon, pagetan hasi jakozan. Eta harexegaz bizi izen zan nire ama.\nGerran hildako araoztarra\nMoroek bere senide batzuk hil zituzten Elgetan\nHiru soldadu Artaun auzoan lurperatuta\nGerra etortzean hildakoak\nIzeba Juli balak izterrean jo\nZaldibartar bati hanka kendu eta arreba hil


Okupazioa, tresna eta norabidea | Okupazioa, tresna eta norabidea – iparraldekohitza\nOkupazioa, tresna eta norabidea\nIpar Euskal Herrian, lurren eta bizitegien eskuperatzearen auziak berriz ere gordinki azaltzen ari direla, bi gertakarik markatu gaituzte joan den udan: Arbonako Berroetaren eta Hazparneko Davideniaren okupazioek.\nBi iniziatiba hauek, okupazioaren gaia plazara berriz ekartzeaz gain, ingurugiro anitz mugiarazi dute. Elkartasuna, elkargoa eta ilusioa berpiztu dituzte, bizi-biziki, molde zabalean eta askatasun giroan. Arbonan eta Hazparnen inplikatu direnek argiago dute gaur zein diren egindakoaren potentzialak eta mugak, bai eta aldarrikapenei begira zehazki non kokatzen diren indar harremanak ere. Bilanen tenorea da, eta, bakoitzean lortu edo galdu denarekin, esperientzien metaketak ekintza mota horien hobe ezagutzeko lehengaiak ekartzen dizkigute.\nHorrez gain, okupazio horiek ez dira desertu baten erdian gertatu. Espekulazioaren (eta jabetza pribatuaren) arazoei buru egiteko, han-hemenka dinamika herritar zenbait egituratzen ari dira. Norekin, zer baliabiderekin eta noraino joan? Segitzeko, ekin-moldeen eta perspektiben partekatzeko osagaiak baditugu. Zehazkiago, okupazioen sostengatzea eta bultzatzea ardatzetarik bat lukeen sare baten sortzea, osagaiak artikulatzeko, hasitakoa sendotu eta epe luzean kokatzeko.\nZertarako proiektu gehigarri hau? Ez al dira jada lurra eta etxebizitza ardatz dituzten talde aski? Ariketak zorabioa ekar dezake: elkar topatzea eta oinarri komunen finkatzea, neurrian eta errespetuan aritzea, desadostasunetan eta akiduretan ez galtzea… Ekimen baten arrakasta, hein handi batean, bere prestaketak baldintzatzen baitu. Beraz, finki eta patxadaz jokatu beharko, ameskerietan erori gabe, ez eta baliogabetzeetan ere. Heldu diren urteetan, lurra eta etxebizitza gai zentralak izanen dira, eta fase berri horretan ekintza zuzena bultzatu nahi dugun guziek badugu zer egin, ahalmenak, aniztasuna eta kohesioa zainduz.\nZein izan daitezke proiektu honen ezaugarriak? Eztabaidari ekarpena egiteko, hona hiru proposamen: hasteko, kolektibo herritarren arteko loturaren bidez, Ipar Euskal Herrian sare horizontal baten osatzea, inongo egituraren edo antolakunderen estrategiaren menpeko izan gabe, ildoak autonomoki erabakitzeko gaitasunarekin; bestetik, erresistentzia multipleen, alternatiben eta elkarbizitza espazioen garatzeko palanka sortzea; azkenik, kapitalismoa eta sistema dominantea errotik kritikatzen dituen hausnarketa gunea.\nHerri eta egoera bakoitzak baditu bere berezitasunak eta asmoa ez da besteen ordeztea edo mamirik gabeko azala ibilaraztea. Aldiz, zertan garen eta nora buruz joan nahi dugun jakitea bai, gerora begira koordinatzen eta elkarlaguntzen ahal garen jakiteko. Ondoko aste eta hilabeteek, segurenez, energiak eta gogoak zertan diren erakutsiko digute. Anartean, egin dezagun ahalegina, okupazioa aitzina jotzeko tresna eta norabidea baita!\nBaigorri eta Tafalla, ofizialki baturik\nAntton Moustirats: “Besta ez-komertziala izanen da; egiazko hartu-eman bat”


Abadiñoko Udalak 5.000 euro bideratuko ditu enpresa berrien sorrera sustatzeko - Abadiño - Anboto.org\nAbadiñoko Udalak 5.000 euro bideratuko ditu enpresa berrien sorrera sustatzeko\nAnboto 2020-05-04 18:52\nMatienan, Zelaietan edo Muntsaratzen enpresa onena sortzen duen proiektua sarituko dute. Ideiak aurkezteko epea urriaren 31n amaituko da. EH Bilduren ustetan, ekimena "ez da nahikoa".\nIñaki Rekalde Abadiñoko Ogasun, Ekonomia Sustapen eta Enplegu zinegotziak azaldutakoaren arabera, ekimen honekin udalak enpresa eta enplegu berriak sortzea bultzatu gura du "are gehiago koronabirusaren krisiak eragindako kalteei aurre egiteko pizgarriak behar diren garai honetan".\nProiektuak aurkeztu aurretik, Amankomunazgoko Behargintza zentroan aholkularitza jaso ahalko dute parte hartzaileek. Lehiaketa ez dago abadinarrei soilik zuzenduta, baina bertakoa izatea hobetsiko dela ere gehitu du udalak oharrean. Mikel Garaizabal alkatea izango da Balorazio-batzordeko presidentea, eta bertan egongo dira, baita, udal taldeetako ordezkariak, eta udaleko eta Behargintzako teknikariak.\n"Aukera bat galdu dugu"\nAbadiñoko EH Bilduren ustetan, ostera, apirileko bilkuran aukera bat galdu zen Abadiñoren berpizkunde ekonomikoa suspertzeko. "Etorkizuna gure erabakien eta erritmoen menpe dago, herritarrek baliabideak behar dituzte, eta orain behar dituzte, batzuentzat beranduegi iritsiko direlako, bestela". Koalizio subiranistaren berbetan, koronabirusaren ondorioz hainbat inbertsio atzeratu egingo da, eta beste partida batzuk ezingo dira erabili, beraz, aurrekontuak berrikusi eta "suspertzearen zerbitzura" bideratu beharko litzateke diru hori. "Apalki pentsatzen dugu Abadiñoko suspertze ekonomikoak osoko bilkuran onartutako neurrietatik harago joan behar duela, 5.000 euroko lehiaketa bat edo alokairurako laguntza batzuk baino harago, zazpi gazterentzako soilik izango direnak ez dira nahikoak".\nHain zuzen ere, bilkura berdinean gazteen etxebizitza alokairuetarako bideratuko den laguntza onartu zen, baita ere. Hilero, gazteei 250 eurorainoko laguntza emango zaie. Laguntza hauek eskatzeko epea urte amaieran zabalduko da, bertan onartuko baita laguntza hauetarako deialdia.


650.000 euro lanbide heziketan Erasmus+ mobikortasun programak laguntzeko - bizkaie.biz\nBizkaie! 2020-07-15 08:19 Pil-pilean\nHelburua da, ikaskuntza arrazoiakaitik personak mobiduteko onartutako proiektuak kofinantzateko dirulaguntzak emotea.\nGobernu Kontseiluak, Hezkuntza sailburuaren proposamenez, bart egindako bileran onartu dau Lanbide Heziketearen eremuan ikaskuntzarako mobikortasun-ekintzak antolatu eta jorratzeko dirulaguntzak deitzen dituan agindua, Erasmus+ programearen barruan.\n650.000 euroko zenbatekoa dauen Agindu honen helburua da, Erasmus+ programearen 2020ko deialdian ikaskuntza arrazoiakaitik personak mobiduteko onartutako proiektuak kofinantzateko dirulaguntzak emotea, betibe mobikortasun-proiektu horreek 2020-2021 ikasturtean gauzatzen badira. Mobikortasun horreen azken hartzaileak Euskal Autonomia Erkidegoko Lanbide Heziketan matrikulautako edo titulautako ikasleak (Erdi Mailako zein Goi Mailako zikloetakoak) edo euskal Lanbide Heziketako irakasleak izan daitekez.\nEuropako Batasunak mobikortasun jarduera horreek finantzietako egiten dauen ekarpen ekonomikoa ez da nahikoa izaten jarduerak gauzatu ahal izateko, beraz ezinbestekoa da deialdiok egitea Europako finantziazinoak hartzen ez dauen portzentajea osotzeko. Deialdi honen bidez emoten diran dirulaguntzak egonaldi-gastuetarako bideratzen dira, batez be.\n2019-2020 ikasturtean, Euskadiko Lanbide Heziketak0 1.454 ikasle izan dira, bai ikastetxe publikoetakoak bai itunpekoak, Erasmus+ mobikortasun proiektuetan parte hartzeko laguntza horreen onuradun, igazko deialdien bidez. Irakasleak, barriz, 290 izan dira.\nDeialdi honek laguntzen dituan ikasleen zein irakasleen mobikortasun-ekintzek honako helburu honeek sustatzen ditue:\n- Parte-hartzaileei laguntzea ezagutza, trebetasunak eta gaitasunak bereganatzen, euren lanketa personala bultzatzeko.\n- Lanbide Heziketako ikasleei atzerrian prestakuntzea jasoteko aukerak ugaritzea.\n- Ikasleei beharrezko dituen trebetasunak emotea, hezkuntza eta prestakuntza-arlotik lan-merkatura igaro daitezan.\n- Hezkuntzearen eta Lanbide Heziketearen esparruetan ohitura barritzaileak jorratzen laguntzea eta horreen transferentzia lortzea bertan zein herrialde parte-hartzaileen artean.


3D ikastaro zibilak - Geofumadak\nAulaGEO-k "Autocad Civil4D Surveying and Civil Works" izeneko 3 ikastaro multzo hau aurkezten du. Autodesk-eko software bikaina hau maneiatzen eta proiektu eta eraikuntza gune desberdinetan aplikatzen ikasiko duzu. Izan zaitez softwarean aditu eta lur mugimenduak sortu, materialen eta eraikuntzaren prezioak kalkulatu eta ...\nPuntuak, gainazalak eta lerrokadurak. Ikasi topografiari eta obra zibilari aplikatutako Autocad Civil3D softwarearekin diseinuak eta oinarrizko lan linealak sortzen. Hau "Autocad Civil4D topografia eta obra zibilerako" izeneko lau ikastaro multzoetako lehena da, Autodesk software bikaina hau maneiatzen ikasteko aukera emango duena. eta aplikatu ezberdinei ...\nMuntaketak, gainazalak, sekzio gurutzatuak, kuboak. Ikasi topografiari eta obra zibilari aplikatutako Autocad Civil3D softwarearekin diseinuak eta oinarrizko lan linealak sortzen. Hau "Autocad Civil4D topografia eta obra zibilerako" izeneko 3 ikastaro multzoetako bigarrena da, Autodesk software bikain hau maneiatzen ikasteko aukera emango duena. eta aplikatu ezberdinei ...\nLerrokatze aurreratuak, gainazalak, sekzio gurutzatuak. Ikasi topografiari eta Obra Zibilari aplikatutako Autocad Civil3D softwarearekin diseinuak eta oinarrizko lan linealak sortzen. Hau "Autocad Civil4D Surveying and Civil Works" izeneko 3 ikastaro multzoetako hirugarrena da, Autodesk software bikain hau maneiatzen ikasteko aukera emango duena. eta aplikatu proiektu desberdinetara eta ...\nKalifikazioak, hustubide sanitarioak, partzelak, elkarguneak. Ikasi topografiari eta obra zibilari aplikatutako Autocad Civil3D softwarearekin diseinuak eta oinarrizko lan linealak sortzen. Hau "Autocad Civil4D topografia eta obra zibilerako" izeneko 3 ikastaro multzoen laugarrena da, Autodesk software bikain hau maneiatzen ikasteko aukera emango duena. eta aplikatu proiektu desberdinetara ...


Bestelako Euskal Herri bat posible dela berretsi dugu, Eskubide Sozialen Karta oinarri | LAB SINDIKATUA\nEkintza Soziala Eskubide Sozialen Karta Bestelako Euskal Herri bat posible dela berretsi dugu, Eskubide Sozialen Karta oinarri\nBestelako Euskal Herri bat posible dela berretsi dugu, Eskubide Sozialen Karta oinarri\nGUE/NGLk antolatuta, Europako etorkizunari buruzko nazioarteko jardunaldiak egiten ari dira Donostiako Tabakaleran egunotan, “The Left discusses Europe´s future” izenburuarekin. Besteak beste, migrazioa eta errefuxiatuak, euskal bake prozesua, lankidetza, industrializazioa eta arrakala soziala bezalako gaiak ari dira lantzen. Testuinguru honetan, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartaren ordezkariek kartaren ale bat eman diote Gabi Zimmer GUE/NGLko lehendakariari. Era berean, gaurko lan saioan, LABeko Ekintza Sozialeko idazkari Bea Martxuetak hartu du hitza, eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Karta dela alternatiba nabarmendu du.\nEuskal Herriko Eskubide Sozialen Karta egungo egoera sozioekonomikoa eraldatzeko xedez sortutako tresna da eta natura zein pertsonak erdigunean izango dituen eredu sozial berri baten ardatzak biltzen ditu; oinarrizko eskubide sozialak, hain zuzen ere. Hauxe da Gabi Zimmerri azaldutakoa, kartaren ale bat ematerakoan. Euskal Herrian burujabetza prozesu bat martxan jartzen ari garela jakinarazi diogu, eraldaketa soziala gauzatzeko bidean.\nEzberdinen arteko aliantzen eta mobilizazio sozialaren beharraz hitz egin dugu, eta alternatibak lantzen ari garela nabarmendu dugu. Alternatiben Herria dinamika kokatu dugu hor.\nLABeko kide Edurne Larrañagak eman dio Zimmerri kartaren ale bat, ELAko Mikel Novalekin batera, biak Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartaren ordezkari gisa.\nEuskal Estatua, hizpide\nNazioarteko jardunaldien gaurko lan saioan LAB egon da gonbidatuen artean, eta sindikatuko Ekintza Sozialeko idazkari Bea Martxuetak hartu du hitza. Hain zuzen ere, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Karta alternatiba gisa aurkeztu du, eredu ekonomikoa eta soziala errotik aldatzeko. Prozesu horren baitan Euskal Estatuaren sorrera kokatzen dugula nabarmendu du.\nMartxuetak aipatu du Euskal Herrian hiru politika nagusi daudela eskubide urraketen atzean: euskal enpresetan lan erreformak aplikatzea, emakumeak diskriminatzea eta babes-sistema eraistea, horrek lan merkatutik kanporatutako langileengan dituen ondorio lazgarriekin. Honi guztiari aurre egiteko Euskal Herriko Eskubide Sozialen Karta dela alternatiba berretsi du: “Bestelako Euskal Herria posible dela esaten dugu bertan”.\nJarduera ekonomikoa pertsonen zerbitzura, natura eskubideen jabe, elkartasun kolektiboa bizitzaren iraunkotasunerako, emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko bizitza, kalitatezko enplegu duina, osasunerako eskubidea, hezkuntzarako eskubidea, etxebizitzarako eskubidea, kultura, hizkuntza eskubideak… hainbat eskubideren jabe izan behar dugula aldarrikatu du Martxuetak. “Hau dena aurrera ateratzeko, parte hartze sozial aktiboa behar dugu egin, mobilizazio soziala ardatz duen prozesu iraunkorra eta euskal instituzioen borondate politiko aldaketa, honen arabera jarduteko”, erantsi du.


Bizkaia.Net - Bizkaimedia - ALDUNDIA, BUSTURIALDEA ESKUALDEAREN LANDA GARAPENAREKIN\nALDUNDIA, BUSTURIALDEA ESKUALDEAREN LANDA GARAPENAREKIN\nOsteguna, 2012(e)ko Abuztuaren 2a 13:00\nUrremendi Landa Garapen Elkarteak zenbait proiektutan lan egiten du, besteak beste, on line informazioa, bertako produktuen sustapena eta GR-38 bidezidorraren seinaleztapena Urdaibaiko tartean\nBizkaiko Foru Aldundiaren Nekazaritza Sailak laguntza ematen dio Urremendi Landa Garapen Elkarteari, Busturialdea osatzen duten udalerriak sustatu eta hobetzeko lanean. Elkarte horren proiektuen artean hauxe nabarmentzen da: kanpoko eta barneko sustapena eta hedapena on line komunikazio-kabinete baten bitartez. Kabinete horrek udalerriei buruzko informazioa emango luke, arazo eta beharrizanei erantzuna emateko. Horretaz gain, Urremendik kalitateko bertako produktuak hurbildu eta merkaturatzea sustatu nahi du “Baserriko produktuak” zuzeneko salmentaren bidez. Bestalde, Urdaibain GR-38 bidezidorra egokitu eta seinaleak jartzeko proiektua du, hain zuzen ere, Muxika eta Bermeo lotzen dituen tartean.\nUrremendi elkartearen beste proiektu batzuk hauek dira: zaldiz joateko ibilbide egokituak ezartzea (Urdaibai Zaldi Taldea kirol eta kultur elkartea), zaldian ibiltzeko eta geroago, homologatzeko beharrezko baldintzak jarriz; Laubiden, Muxikako Maume auzoan, langa kanadarrak konpondu, egokitu eta berritzea.\nIrene Pardo Nekazaritzako foru Diputatuak esan duen bezala, helburua da bizirik iraun behar dugun merkatu globalizatu batean lehiakorrak izatea, eta erronka horri begira, Aldundiak eta sektoreak proiektu askotan batera lan egin behar dute Bizkaiaren onerako. Nekazaritza Sailak laguntzen du eta elkarlanean aritzen da landa-garapenaren aldeko horrelako elkarteek egiten duten lanean. Hain zuzen ere, Urremendik Busturialdea eskualdearen garapenaren alde lan egiten du. Hauek dira Busturialdea osatzen duten udalerriak: Ajangiz, Arratzu, Bermeo, Busturia, Ea, Elantxobe, Ereño, Errigoiti, Forua, Gautegiz-Arteaga, Gernika-Lumo, Ibarrangelu, Kortezubi, Mendata, Morga, Mundaka, Murueta, Muxika, Nabarniz eta Sukarrieta.\nHona hemen Urremendi elkartearen beste helburu batzuk: euskal nekazaritzaren eta, oro har, landa-ingurunearen funtzioaniztasuna eta iraunkortasuna bermatzea eta sustatzea ekonomi, gizarte, ingurumen eta kultur arloetan, bai eta jendez husteko prozesuak geldiaraztea ere; landa-eremuen oinarrizko identitate-ezaugarriak zaintzea; nekazaritzaren lehiakortasuna sustatzea landa-eremuan garapen endogenoari buruzko proiektuei ekiten dieten enpresen aurrean (nekazaritzako elikagaien enpresak, landa turismokoak, nekazaritza ekologikoaren arlokoak…); landa inguruneko enpresa eta egitura ekonomikoen lehiakortasuna areagotzea; administrazio eta erakunde publiko ezberdinen neurriak eta jarduketak bateratzea.\nHelburu horiei begira, Urremendi elkarteak hainbat jarduera garatzen ditu baliabideak optimizatzeko. Gainera, dauden plan, zuzkidura, baliabide eta proiektuei buruz oso informazio sakona ematen du elkarteak, eta, bide batez, informazioa trukatzea errazten du. Azkenik, interes berezia jartzen du administrazio guztietatik (hurbilenekoak nahiz EB) sustatzen diren landa-eremuen garapenerako plan eta programen kudeaketan laguntzeko.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Trafiko Zuzendaritzak harrapatzeak saihesteko neurrien inguruko hausnarketa egitera bultzatu nahi ditu adinekoak\nTrafiko Zuzendaritzak harrapatzeak saihesteko …\n<img src="https://www.irekia.euskadi.eus/uploads/cover_photos/3224/original/argazki.jpg" style="max-width:100%" alt="Trafiko Zuzendaritzak harrapatzeak saihesteko neurrien inguruko hausnarketa egitera bultzatu nahi ditu adinekoak" />\nTrafiko Zuzendaritzak harrapatzeak saihesteko neurrien inguruko hausnarketa egitera bultzatu nahi ditu adinekoak Iturria: Irekia\nEusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzak ekimen berri bat jarri du martxan gaur 65 urtetiko gorako pertsonak hausnarketa egitera bultzatzeko harrapatzeen arriskuaren, horren ondorioen eta horrelako istripuak saihesteko har ditzaketen babes-neurrien inguruan. Horretarako, Euskadiko Trafikoa Kudeatzeko Zentrora joateko gonbidapena egingo die jubilatu elkarteei, Bilboko instalazio horiek bisitatu ondoren, bideo bat erakutsi eta ezbehar horiek gutxitzeko neurrien inguruan galdetzeko. Programa hau urte bukaera arte egingo dute, astean behin. Bertara joan nahi duten elkarteek telefono hau izango dute erabilgarri euren datuak uzteko: 902 112 088.\nJubilatu elkarteekin izango dituzten bilera hauek helburu bi dituzte. Batetik, harrapatzeen aurrean norbera babesteko neurriak bultzatu nahi dituzte, jokabide seguru batek eta arauak errespetatzeak (semaforoa berde dagoenean edo ibilgailuak zebra-bideetan gelditu direla baieztatu ondoren gurutzatzea, esaterako) ekartzen dituzten onuren inguruan hausnarketa eginda; bestetik, administrazioek har ditzaketen neurrien inguruan galdetuko diete interesatuei eurei. Solasaldian, monitore batek parte-hartzaileek egindako hausnarketak eta emandako irtenbideak jasoko ditu.\n2009an EAEn 16 pertsona hil ziren harrapatuta, 160 larri zauritu ziren eta 628, arin. Aurten, orain arte 10 oinezko hil dira harrapatuta; iazko garai berean bezainbeste. Harrapatzeen ondorioz hildakoen kopuruak bilakaera positiboa izan du azken urteotan, izan ere, 2000. urtean 36 oinezko hil ziren harrapatuta, 2005ean 31 izan ziren horrela hildakoak, eta 2008an, berriz, 22.\nHalere, trafiko istripuen ondorioz hildakoen artean harrapatutakoen kopurua zein handia den kontuan hartuta -iaz, trafiko istripuetan hildako hamar lagunetik bi eta larri zauritutako hamarretik hiru oinezkoak izan ziren- eta harrapatutako oinezkoen ia erdiak galtzadan ustekabean sartzen direla edo bidea behar ez den lekuetatik gurutzatzen dutela ikusita, Trafiko Zuzendaritzak beharrezkotzat jo du informazio kanpaina berezi bat egitea harrapatze gehien jasaten dituzten herritarrei zuzenduta.\nHildako oinezkoen profila ezberdina da istripua herri barruan edo herriz kanpo gertatu. Kale edo etorbideetan izandako harrapatzeetan, harrapatutakoen artean hamarretik zazpi emakumezkoak dira; herriz kanpoko errepideetan harrapatutakoen artean, berriz, hamarretik zazpi gizonezkoak dira. Adinari dagokionez, hirigunean harrapatutako pertsonen % 80, gutxi gorabehera, hirurogei urtetik gorakoak dira. Istripu horien nondik norakoak aztertuta ondorioztatu daitekeenez, harrapatutako oinezkoen erdiak errepidea arauz kontra zeharkatzen ari zirenean harrapatzen dituzte. Bestalde, udazkenean eta neguan izaten dira horrelako istripu gehienak, argi eskasak eta, eguraldi txarraren ondorioz, galtzadaren egoera okerrak eraginda, seguruenik.\nargazki.jpg 50 KB (jpg)\nAhal duzunez, pentsatu\nEusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzak istripuei buruzko hiru ikerlan monografiko argitaratu ditu\nTrafiko Zuzendaritzak harrapatze bat jasateko arriskuaz kontzientziatu nahi ditu adineko oinezkoak\nKontzientziatzeko kanpaina berria abiarazi du Trafiko Zuzendaritzak\nEusko Jaurlaritzaren Trafiko Zuzendaritza Biarritzeko eta Bordeleko zentroetako arduradunekin bilduko da, mugako ilarei irtenbide bat bilatzeko\nTrafikoko Zuzendaritzak adineko pertsonei zuzendutako prebentzio-gida aurkeztu du


«Katalina Eleizegi»: berrikuspenen arteko aldeak - Wikipedia, entziklopedia askea.\n«Katalina Eleizegi»: berrikuspenen arteko aldeak\nKatalina Eleizegi (aldatu)\n06:31, 2 otsaila 2010ko berrikusketa\n18:30, 20 iraila 2009ko berrikusketa (aldatu)\nt (Katalina_eleizegi.jpg fitxategia kendu da, EugeneZelenko(e)k Commonsetik ezabatu baitzuen.)\n06:31, 2 otsaila 2010ko berrikusketa (aldatu) (desegin)\nUmetan gaizki sendatutako hotzeri baten ondorioz, arnas hartzeko arazo kronikoak izan zituen bizitza osoan. Eguraldi lehorragoen bila, barrualdeko herri askotan bizi izan zen: hasieran Donostian bere gurasoenean, baina gero, Euskal Herriko beste herri batzuetara joan zen bizitzera. [[Iruñea]]n, [[Auritz]]en eta [[Madril]]en bizi izan zen, eta gaztaroan bidaia asko egin zituen, Gipuzkoan eta Nafarroan barrena batez ere.\nBere bizitzaren aldi luzeena, azken hogeita hamar urteak, hain zuzen, [[Lizarra]]n pasatu zuen: [[Espainiako Gerra Zibila| Espainiako gerra zibilaren]] hasieratik hil arte han bizi izan zen, Txapitel kaleko lehen zenbakiko bi oineko etxean: goiko oinean, etxebizitza zegoen, eta han izan zituen Katalinak alokatuta bere logela eta egongela txiki bat; beheko oinean, berriz, etxe jabeen Etxegoien ehorztetxea zegoen.\nIrakasle ikasketak egin zituen Burgosen, eta lan egin zuen [[Oiartzun]]en, [[Bidania]]n, [[Amasa]]n eta [[Ituren]]en, baina osasun arazoek eraginda, Lizarrara erretiratu zen, klima lehorragoaren babesera.\nBere garaian oso harrera beroa izan zuten bere lanek kritikari eta ikusleen aldetik. Besteak beste, [[Toribio Altzaga]]k oso harrera beroa egin zion ''Garbiñe'' obraren estrainaldiari, ''El Liberal Guipuzcoano'' egunkarian, 1917ko abenduaren 24an: «Eleizegi'tar Katariñe andereñoa; goi-goitik dabillen antzerki lana osotu digu, ospe aundiko teatrugilleak ere doi-doi gainditzen dituzten uarri ta eragozpideak ederki azpiratuz».\nHiru ekitaldiko drama historikoa da. Katalina Eleizegi bera hil eta gero antzeztua izan zen, baina ez da inoiz argitaratua izan. Antzezlan honetan [[Katalina Erauso]] moja alferezaren biografia kontatzen da. Erauso familiaren etxean hasten da, Donostiako mojen komentuan jarraitu eta Mexikon, azteken herrian amaitu. [[Kristautasun|Kristau erlijioa]] eta [[azteka|azteken erijioa]] agertzen dira.\n== Eskuizkribu argitaragabeak ==\n'''[[Brujaseko harilkia]]''' ([])


Gosea apaltzetik, neguko jaiak apaintzera - Araba - Alea.eus\nGosea apaltzetik, neguko jaiak apaintzera\nEstitxu Ugarte Lz. de Arkaute 2019-12-20 07:00\nGaztain-erreak saltzen dituzte Gasteizko kaleetan. PHOT.OK\nNeguko jaietako protagonistetako bat dira gaztainak. Gasteizen bertan zein Arabako herri gehienetan ardo beroarekin eta erreak hartzen eta banatzen dira. Gabonetako osagarri soil bat da egun; duela berrogeita hamar urte ezinbesteko produktua izan zen eta baserrietan bizitza asko salbatu zituen fruituak.\nNeguari gaztaina erreak janaz egiten zaio ongietorria Euskal Herrian eta Europako beste lurralde askotan. Arabako hiriburuko kaleetan gaztaina-saltzaileak daude egun hauetan, eta Gabonetako festa eta ekitaldi ugarietan gaztain-erreak banatzen dituzte ardo beroarekin. Hator, hator gabon-kanta ezagunak ere gaztaina aipatzen du. Ohiturek sustrai sakonak dituzte; izan ere, "txiroen ogia" izan da gaztaina mende luzez eta fruitu lehorren artean erregina.\nGabonetako postreetan protagonistetako bat izan da, sagarrekin eta intxaurrekin batera; eta urtean bost edo sei hilabetez gaztainak afaltzen zituzten baserri eta herri askotan. "Jasota dago, egunero, gutxienez, hamazortzi gaztaina jan behar zituztela baserritarrek taxuz lan egin ahal izateko", azaldu du Iñaki Garcia Uribe Aranzadiko Etnografia saileko kideak.\n"Baserrietan hozkailua entxufatu zuten egunean hil zen gaztaina"\nBeraz, oinarrizko elikagaia zen gaztaina landa eremuan eta denetariko jakiak prestatu dira baserrietan fruitua baliatuta: esne beroarekin afaltzen zituzten ia gauero, egosiak gatz apur batekin, entsaladan, zopan, erreak, eta ogia egiteko irina ere egiten zuten fruituarekin. "Gaubeako Espejo herriko laurogeita hamar urtetik gorako gizon batek kontatu zigun amak kafea ere egiten zuela gaztainekin, aguatxirri esaten zioten edabeari".\nOinarrizkoa ez ezik, bizirauteko ezinbesteko jakia izan da gaztaina. "Mendatako (Bizkaia) Udalean gordetako XVII. mendeko agiri batean jasotzen da herriko haurren erdiak gosez hilko zirela gaztainengatik izan ez balitz". Gaztainaren handitasuna ukaezina dela nabarmendu du Garcia Uribek, eta fruituak omenaldi bat merezi duela. "Orain dela berrogeita hamar urte Euskal Herriko landa eremua arras pobrea zen, eta gaztainak salbatu zituen".\nOrozkoarra izanik, gaztainaren kulturarekin harreman berezia du Garcia Uribek. Izan ere, gaztainaren inguruko tradizioa oso zabalduta dago bere herrian, eta baita Laudion eta Aiaran ere. Euskal Herrian 110 bat kirikino-hesi –gaztainak morkotsen barruan biltzen zituzten harrizko eraikuntzak– daude katalogatuta, eta horien erdiak Orozkon daude.\nHarrizko eraikuntza biribil horietan sartzen zituzten gaztainak animaliengandik babesteko; aire zabalean egun batzuk pasatu eta gero, morkotsa galtzen zuten eta etxeko ganbarara eramaten zituzten. Gutxienez, hurrengo urteko Aste Santura arte kontserbatzen ziren ondo. "Baranbioko baserri batean jasota dago Domu Santuan jasotako gaztainak hurrengo urteko ekainera arte ondo kontserbatzen zituztela", esan du orozkoarrak. Gaztainen kultura handia duten Mendialdeko hainbat herritan ere esaten dute martxora edo apirilera arte ondo kontserbatzen zirela: "Gaztainak kontserbatzeko morkotsik gabe sartu behar dira buztinezko ontzi batean eta gainean urez betetako plater bat jarri; modu horretan ondo gordetzen dira martxora arte".\nOrozkon gaztainondo asko zeuden, beste hainbat tokitan zeuden bezala, baina bertan esportaziorako erabili zuten gaztaina, bazelako pertsona bat interesatua horretan. Pertsona hori Manuel Goikoetxea komisionista laudioarra zen. Bilboko zinegotzia zen, eta ontzidi bat zuen Anberesko (Belgika) enpresari batekin –Pedro Goossensekin–, eta haren bidez esportatzen zituzten gaztainak. "Hortik, Orozkon eta Laudion ere hainbeste kirikino-hesi egotearen arrazoia: negozio bat bazelako. Ekonomia bat zegoen", azaldu du Garcia Uribek.\nHala ere, XIX. mende bukaeran hasi zen gaztainaren gainbehera. Faktore nagusien artean daude herritik hirietara jazotako migrazioa, lursailen-kontzentrazioa, eta patataren eta zerealaren hedapena. Gainera, tintaren gaixotasunagatik Euskal Herriko gaztainadi gehienak galdu ziren. "1899. urtean, New Yorketik Donibane Lohitzunera etorri zen itsasontzi batek tintaren gaitza zuten gaztainondoak ekarri zituen, –azaldu du Garcia Uribek– eta birusa hedatu zen; Espainiako gaztanadien %95 desagertu zen horrela".\nAlta, gaztainaren behin betiko heriotza XX. mendeko 50. hamarkadan geratu zen, Garcia de Uriberen arabera. "Baserrietan hozkailua entxufatu zuten egunean hil zen gaztaina", hain zuzen oinarrizko jakia izateari utzi zionean.\nLaura Muñoz 2019 abe 20 Trebiñu