Hyfforddi hyfforddwyr | Hyfforddiant | Sport Wales - Chwaraeon Cymru\nTystysgrif Hyfforddi'r DG\nCyllid ar gyfer hyfforddiany\nCrynodeb o'r gweithdai\nCyflwyno’r Strategaeth Hyfforddi a Gwirfoddoli\nMae gen i ddiddordeb mewn bod yn hyfforddwr ond fe hoffwn ddilyn cwrs sylfaenol byr i ddechrau\nOs ydych yn ansicr ynghylch y cam i'w gymryd er mwyn bod yn hyfforddwr cymwys, beth am roi cynnig ar gwrs cyflwyniadol i ddechrau.\nDyma ffordd wych o weld sut beth yw hyfforddi, ac a yw'n addas i chi.\nCeir sawl math o gwrs cyflwyniadol, boed yn gyffredinol neu'n benodol i gamp. Mae'r cyrsiau cyffredinol yn cael eu trefnu'n bennaf gan Arweinwyr Chwaraeon a Champau'r Ddraig ac mae'r cyrsiau chwaraeon benodol yn cael eu cynnal gan y Corff Rheoli Cenedlaethol.\nMae Tystysgrif Hyfforddi'r Deyrnas Gyfunol (THDG) yn cymeradwyo rhaglenni addysgu hyfforddi mewn 31 o gampau ledled y DG ac yn gosod maincnod ar gyfer pob hyfforddwr, yn erbyn meini prawf cytunedig, yn cynnwys:\nRhaglenni ac arferion addysgu hyfforddwyr uwch gyda'r bwriad o helpu hyfforddwyr i gefnogi'r cyfranogwyr a'r perfformwyr a'r timau maent yn eu hyfforddi\nCefnogi datblygiad hyfforddi fel proffesiwn\nCefnogi'r cysyniad o welliant parhaus a datblygu arferion da mewn rhaglenni sy'n bodoli eisoes ymhellach\nSafoni a gwella hyfforddi modern yn y DG\nI glybiau chwaraeon, bydd THDG yn golygu bod yr hyfforddwyr a ddaw i'ch clwb, neu'r aelodau yr ydych yn eu hyfforddi fel hyfforddwyr, wedi derbyn hyfforddiant i safon gydnabyddedig o fedrusrwydd. I rieni, mae hyn hefyd yn golygu bod pwy bynnag sy'n hyfforddi eu plant wedi'u paratoi'n broffesiynol i ddarparu hyfforddiant priodol.\nSut fydd THDG o fudd i hyfforddwyr?\nMae cyflwyno THDG wedi newid y diwylliant o hyfforddi yn y DG. Mae cydbwysedd wedi'i greu rhwng y sgiliau 'beth i'w hyfforddi' traddodiadol gyda mwy o bwyslais ar sgiliau 'sut i hyfforddi' sylfaenol. Mae#r cymwysterau'n cael eu hachredu hefyd gan yr Awdurdod Cymwysterau a Chwricwlwm ac Awdurdod Cymwysterau'r Alban. Ymhlith y manteision i hyfforddwyr yng Nghymru mae:-\nGwella'r sgiliau hyfforddi craidd a chwaraeon benodol.\nLlwybr clir i hyfforddwyr sicrhau cynnydd.\nGwarantu safonau wedi'u hachredu'n genedlaethol wrth gyflwyno, asesu a monitro.\nSafonau hyfforddi'n seiliedig ar fodelau'r DG a modelau rhyngwladol o arfer da.\nGwell dealltwriaeth o hyfforddi o safon uchel.\nMae THDG ar gyfer yr holl raglenni addysgu hyfforddwyr. Mae cyfres o safonau wedi'u sefydlu'n genedlaethol ar bob un o'r pedair lefel. Fel rhan o bob lefel, ceir gofynion lleiafswm yn rhoi sylw i bynciau fel arferion hyfforddi, gwyddoniaeth hyfforddi, medrusrwydd dysgu, diogelwch ac amddiffyn; mae'r rhain yn sylfaen gadarn i'r holl ac yn gynyddol drwy bob lefel. Ym mhob camp, mae'r corff rheoli hefyd yn darparu deunydd cyd-destunol fel bod pob cwrs addysgu hyfforddwyr yn uniongyrchol gysylltiedig â natur a gweithgareddau'r gamp honno.\nCeir pedair lefel hyfforddi gydnabyddedig fel rhan o'r rhaglen, a'r ddwy gyntaf fydd o ddiddordeb pennaf i glybiau. Y rhain yw:\nLefel 1: Cynorthwyo hyfforddwr mwy cymwys i gynllunio a chyflwyno agweddau ar sesiwn, dan oruchwyliaeth\nLefel 2: Paratoi, cyflwyno ac adolygu sesiwn hyfforddi ar eich pen eich hun\nLefel 3: Cynllunio, cyflwyno a gwerthuso rhaglen flynyddol o hyfforddi\nLefels 4: Mae hwn yn cael ei adolygu ar hyn o bryd ac yn ymwneud â hyfforddi proffesiynol a dulliau hyfforddi blaengar\nPwy sy'n gweithredu THDG?\nsports coach UK yw'r asiantaeth genedlaethol sy'n gufrifol am ddatblygiad cyffredinol y cynllun a'r cynghorau chwaraeon ym mhob un o'r pedair gwlad yn y DG sy'n gyfrifol am y gwaith cydlynu yn eu gwlad. Fodd bynnag, ym mhob camp, y Corff Rheoli sy'n gyfrifol am ddatblygu a chyflwyno'r rhaglenni addysgu hyfforddwyr oddi mewn i'r gamp honno.\nMae'r Cyrff Rheoli sy'n cymryd rhan yn y cynllun yn adolygu ac yn ymestyn eu rhaglenni addysgu hyfforddwyr presennol ac yn datblygu deunyddiau newydd, er mwyn sicrhau bod modd cymeradwyo'r rhaglenni hyn yn erbyn safonau THDG.\nDod yn hyfforddwr mwy gwybodus gyda gwell adnoddau\nMae chwaraeon, a hyfforddi'n arbennig, yn newid drwy'r amser ac mae hynny'n her i bawb cysylltiedig. Cydnabyddir hyfforddwyr fel rhan gwbl allweddol o chwaraeon ac mae'n bwysig bod ganddynt yr wybodaeth ddiweddaraf am y datblygiadau a'r hyfforddiant diweddaraf, er mwyn sicrhau eu bod yn darparu'r amgylchedd priodol ar gyfer y rhai maent yn eu hyfforddi.\nBoed newydd ddechrau fel hyfforddwr neu wedi bod yn hyfforddi ers blynyddoedd lawer, mae'n bwysig iawn dal ati i ddysgu, datblygu a chael hyd i ffyrdd newydd a chreadigol o ddysgu, gwella a thyfu.\nCeir sawl peth y gallwch ei wneud er mwyn gwella eich hyfforddi; nid yw Datblygiad Proffesiynol Parhaus (DPP) yn golygu bod raid i chi ddal ati i symud ymlaen i lefel nesaf y cymhwyster, gall mynychu seminar neu weithdy neu gysgodi hyfforddwyr eraill a darllen erthyglau a chyfnodolion fod yn DPP hefyd, a'ch helpu i sicrhau gwell adnoddau a dod yn hyfforddwr mwy medrus.\nFelly rydych eisiau mynychu cyrsiau a gweithdai hyfforddi. Mae gennych amser ac ymroddiad, ond nid arian efallai ... peidiwch â phoeni, ceir sawl ffordd o sicrhau cyllid ar gyfer addysg a hyfforddiant i hyfforddwyr.\nEwch i'n tudalen am gyllid a chefnogaeth am ragor o wybodaeth\nGweithdai sports coach UK\nI gael mwy o wybodaeth am y Gweithdai DPP Sports Coach UK y gallwn eu cynnig, ewch i wefan Atebion Clwb drwy glicio yma. Mae'n cynnwys gwybodaeth amrywiol am y mathau o weithdai sydd ar gael, y digwyddiadau diweddaraf a sut i drefnu eich gweithdy eich hun ar gyfer eich sefydliad.\nCyflwyno'r Strategaeth Hyfforddi a Gwirfoddoli - Ydy'r adnoddau priodol gennych chi?\nDydd Iau 31ain Mawrth 2011\nOs yw Chwaraeon Cymru am gyflawni'r weledigaeth o gael "Pob Plentyn Wedi Gwirioni ar Chwaraeon am Oes" a chreu "Cenedl o Bencampwyr", mae'n rhaid wrth gynnydd sylweddol yn nifer yr hyfforddwyr a'r gwirfoddolwyr o safon sy'n gweithio mewn cymunedau lleol.\nO gadw hyn mewn cof, cynhaliodd swyddfa ranbarthol Chwaraeon Cymru yn y De Orllewin weithdy peilot ar y 31ain Mawrth 2011, gan dargedu swyddogion datblygu chwaraeon o awdurdodau lleol a chyrff rheoli chwaraeon cenedlaethol. Canolbwyntiodd y gweithdy ar yr hyn y mae'n rhaid ei wneud er mwyn dyblu nifer yr hyfforddwyr a'r gwirfoddolwyr gweithredol, a pha adnoddau all helpu gyda'r gwaith, fel nad ydym ni i gyd yn ailddyfeisio'r olwyn.\nAdolygu'r Strategaeth Hyfforddi a Gwirfoddoli Genedlaethol 2010-2016\nCydnabod y ffactorau allweddol y tynnwyd sylw atynt gan y gwaith ymchwil\nDatgan pob mater a her yn y pedwar maes gweithredu yn y strategaeth: recriwtio, hyfforddi, defnyddio a chadw\nTrafod a datblygu syniadau ac atebion er mwyn gyrru'r strategaeth yn ei blaen\nDatgan y sgiliau sydd eu hangen er mwyn gweithio'n effeithiol wrth ddatblygu gwirfoddolwyr\nDatblygu cynllun gweithredu er mwyn mynd ati i ddatblygu a chefnogi gwirfoddolwyr\nDefnyddiwyd y dogfennau a ganlyn yn ystod y dydd\nRichard Harry, Uwch Swyddog gyda Chwaraeon Cymru - Beth mae'r ymchwil yn ei ddweud wrthym?\nKaren Arnold, tiwtor - Sleidiau Tiwtoriaid\nStrategaeth Hyfforddi a Gwirfoddoli\nPeidiwch ag ailddyfeisio'r olwyn - gwefannau defnyddiol\nHoli'r rhieni - Clwb Pêl Droed Brickfield Rangers


Brains KC - Bridwyr Hadau - Ymgynghorydd Hadau\nBrains KC poeth\n14553 0 1 0 0 0\nBridiwr Cyfeiriad e-bost\nBridiwr Rhif Ffôn\n+ 31 6 54 73 06 08\nBlwch Post 637\nMae KC Brains wedi bod yn bridio ers blynyddoedd, gan gymryd 3rd yn y Cwpan Cannabis 2002 Indica am ei gofnod 'Mango'; a 2nd yn y Cwpan Cannabis Sativa yn 2001 ar gyfer un o brif fathau eraill KC Brains - Leda Uno. Mae sawl math nodedig arall sydd wedi dod yn boblogaidd iawn sydd wedi ennill cwpanau eraill, megis KC33 a KC36. Mae ystod hadau cannabis KC Brains hefyd yn cynnwys rhai llinellau mewnbred o ansawdd da, sy'n arbennig o gystadleuol, megis Afghani Special, Northern Light Special, Haze Special a California Special. Mae KC Brains yn parhau i ychwanegu at ei gatalog helaeth eisoes o hadau canabis. Yn wreiddiol, roedd ei amrediad yn cynnwys hadau rheolaidd yn unig, ond yn ddiweddar mae KC Brains wedi rhyddhau fersiynau merched o'r holl hen fathau yr ydym wedi eu hadnabod ers blynyddoedd.\nDim ond casglwr ydw i, ond mae'r straen a brynwyd gennyf yn edrych yn iach (rhai o'r hadau sy'n edrych orau rydw i erioed wedi eu prynu)\nmaent yn brisiau rhad iawn iawn, ond mae'r iddi ansawdd yn dweud y byddai'r gyfradd germ o gwmpas 97% (ni fyddwn yn gwybod fy mod yn gasglwr ond mae'n ddyfalu cywir iawn trwy edrych ar yr hadau) ive gweld ychydig o fideos o'u haenau a cafodd fi ei chwythu gyda phris yr hadau i ansawdd y canlyniad cyffredinol ar eu fideos\nMae'n werth gwerthu'r buddsoddiad os ydych yn isel o arian parod ac eisiau'r canlyniad mwyaf posibl!\nail i ddim\nbridwyr profiadol iawn (rwy'n credu eu bod yn dyddio'n ôl i'r 70s neu 80s)\nyr un peth drwg y gallaf ei ddweud yw na fyddant yn ymweld â'u gwefan bridwyr wirioneddol gan ei bod yn edrych yn wael iawn felly fe fyddwn yn argymell prynu trwy baned hadau (y gorau o bethau yw dinas-had) eu bod yn gwerthu eu haenau am £ 1.10 fesul had\ngallai ofyn am well am y pris\nDiwrnod 5, oriau 13 yn ôl


Welcome to Coleg Sir Gar - Prosiect ymchwil i ddatblygu addysgu a dysgu\nProsiect ymchwil i ddatblygu addysgu a dysgu.\nGyda gweledigaeth o ddod yn ganolfan rhagoriaeth ar gyfer ymchwil addysgol ôl-orfodol yng Nghymru, mae Coleg Sir Gâr a Choleg Ceredigion yn datblygu diwylliant addysgu a dysgu ysbrydoledig ac arloesol, wedi’i danategu gan waith ymchwil staff.\nI ddathlu blwyddyn arall o’i waith, mae’r coleg yn paratoi ar gyfer ei gynhadledd addysgu a dysgu flynyddol - Gŵyl Ymarfer, sy’n cynnwys y prif siaradwyr Lou Mycroft, sy’n feddylwraig, ysgrifenwraig, addysgwraig ac ymchwilydd nomadig ac Eddie Playfair, sy’n uwchreolwr polisi gyda Chymdeithas y Colegau.\nMae mwyafrif y 60 o siaradwyr a hwyluswyr gweithdai yn staff y coleg sydd wedi ymgymryd â’u gwaith ymchwil eu hunain i ddatblygu a gwella perfformiad myfyrwyr a staff.\nMae’r meysydd ymchwil yn enfawr gan gynnwys canolbwyntio yn erbyn cynllunio gwersi, meddylgarwch, addysgeg radical ac ymarfer creadigol, niwroamrywiaeth a gwella cyflogadwyedd.\nMaes ymchwil arall yw cyfleoedd cydweithredol yn yr ystafell ddosbarth, edrych ar gryfder tyfu grwpiau tynnach ac annog rhyngweithio cadarnhaol yn erbyn yr heriau o gydbwyso dysgwyr dominyddol a dysgwyr distaw.\nMae rhai o’r prosiectau sydd ar y gweill ar hyn o bryd yn cynnwys gwella cymhelliant myfyrwyr trwy ymchwilio i theorïau anghyseinedd gwybyddol a hunanganfyddiad yn ogystal ag edrych i mewn i strategaethau addysg gynradd ac uwchradd er mwyn goresgyn problemau cyffredin a geir mewn addysg bellach.\nColeg Sir Gâr a Choleg Ceredigion, sy’n ddau frand o fewn un coleg, yw’r unig goleg yng Nghymru i ymuno â’r Rhwydwaith Ymchwil Addysgu a Sgiliau sy’n helpu pobl i ymgysylltu ag ymchwil a datblygiad. O ganlyniad, gwahoddwyd yr aelod staff Jodie Pinnell i siarad yng Nghynhadledd Ymchwil Cymdeithas y Coleg (AoC) yn Llundain am ei gwaith ar effaith rhwydweithiau cwmwl mewn addysg bellach a siaradodd Amelia Kilvington am gytbwysedd a meddylgarwch.\nYn arwain y fenter mae’r rheolwr addysgu a dysgu Bryony Evett-Hackfort, y mae ei dull modern o fynd i’r afael â dysgu gydag athroniaeth meddwl agored, yn ategu chwilfrydedd unigolion a’u hymchwil. Meddai: “Hoffwn i pe bai ein hymchwil, sy’n ymglymu addysg bellach ac uwch - yn cael ei rannu gyda sefydliadau eraill, nid proses fewnol yn unig mohoni.\n“Rydyn ni fel coleg yn credu mewn pwysigrwydd ymchwil sy’n agos i ymarfer a’r effaith anhygoel a chyffrous y gall diwylliant o chwilfrydedd gael ar ein staff a’n dysgwyr.”\n"Mae angen i ni sicrhau bod pob dysgwr unigol yn cael mynediad cyfartal, yr un lefel o adborth effeithiol, amser a lle i gymryd rhan mewn dysgu, ac yn bwysig, y rhyddid i gyfryngaeth athrawon, gwybod anghenion ein dysgwyr a chael y rhyddid i weithredu'r hyn sydd orau.”\nYmchwil: Gofodau Dysgu Blaengar


Bondiau cynilo cyfradd sefydlog yw cyfrifon cynilo sy’n talu llog a ddarparwyd gan fanciau a chymdeithasau adeiladu am gyfnod penodol. Gallwch gael cyfradd llog uwch fel arfer na chyfrifon cynilo dim rhybudd.\nBeth sydd yn canllaw hwn\nA yw bond cynilo cyfradd sefydlog yn iawn i chi?\nPa fathau o fondiau cynilo cyfradd sefydlog sydd ar gael?\nRisg ac elw o’r bondiau cynilo cyfradd sefydlog\nCael gafael ar eich arian o fondiau cynilo cyfradd sefydlog\nA yw cyfrifon cynilo cyfradd sefydlog yn ddiogel?\nBle i gael cyfrif cynilo cyfradd sefydlog\nTreth a bondiau cynilo cyfradd sefydlog\nOs bydd pethau’n mynd o chwith â’ch bondiau cynilo cyfradd sefydlog\nFe’u gelwir hefyd yn ‘cyfrif cynilo cyfradd sefydlog’, ‘bondiau cyfradd sefydlog’ neu ‘flaendaliadau cyfnod penodol’.\nGallai bond cynilo cyfradd sefydlog fod yn addas ar eich cyfer os:\noes gennych £100 neu fwy mewn arian parod nid oes angen mynediad ar unwaith arnoch am o leiaf chwe mis neu gyfnod y bond\nydych am gael adenillion uwch o bosibl na’r adenillion ar eich cyfrif cynilo rheolaidd\nnad ydych am fentro colli unrhyw gyfran o’ch arian (fel y gallwch â buddsoddiadau).\nMae Bondiau Cynilo Cyfradd Sefydlog yn gwarantu cyfradd llog benodedig dros dymor penodol – mae’r rhan fwyaf o fondiau cynilo yn talu llog sefydlog.\nMae bondiau yn talu llog yn flynyddol fel arfer, ond bydd rhai cyfrifon yn talu’r llog hwn yn chwarterol neu fisol. Yn aml, gallwch enwi cyfrif banc gwahanol er mwyn talu’r llog iddo.\nMae Bondiau Olrhain yn olrhain mynegai neu gyfradd benodol – er enghraifft chwyddiant neu gyfradd sylfaen Banc Lloegr – dros gyfnod penodedig. Gall hyn fod rhwng chwe mis a phum mlynedd.\nYmunwch â’n grŵp preifat Budgeting and Saving ar Facebook am awgrymiadau arbed arian a chefnogaeth gan gymuned o gynilwyr.\nEr mai £1 yw’r isafswm y gellir ei fuddsoddi ar gyfer rhai cyfrifon cynilo, fel arfer £100 yw’r isafswm adnau, ag uchafswm nodweddiadol o £1,000,000. Weithiau cynigir cyfraddau llog mewn haenau yn ôl y swm y byddwch yn ei roi fel adnau\nWeithiau caiff adneuon strwythuredig eu hysbysebu fel bond cynilo. Maent yn aml yn addo adenillion uwch, ond gall fod mwy o risg ynghlwm na bondiau cynilo traddodiadol.\nGwnewch yn siŵr eich bod yn deall beth rydych yn ei brynu.\nByddwch yn cael eich cyfalaf gwreiddiol yn ôl ar ddiwedd y tymor ynghyd â’r llog cronedig.\nMae’r cynhyrchion hyn yn tueddu i gynnig cyfraddau llog uwch na chyfrifon dim rhybudd. Po hwyaf y gallwch fforddio gadael eich arian mewn un o’r cyfrifon yma, po fwyaf bydd y gyfradd llog tebygol i fod.\nGyda bondiau cynilo cyfradd sefydlog, byddwch yn gwybod o’r cychwyn cyntaf faint y byddwch yn ei gael pan fydd cyfnod o’r cyfrif yn terfynu (pan fydd y bond ‘yn aeddfedu’).\nNi fydd eich buddsoddiad gwreiddiol yn cadw ei werth mewn termau real (ei ‘bŵer prynu’) os bydd y llog rydych yn ei gael yn is na’r gyfradd chwyddiant dros gyfnod y buddsoddiad.\nDarganfyddwch fwy am sut gall chwyddiant effeithio ar gynilo yn ein canllaw Chwyddiant – beth sydd angen i gynilwyr ei wybod\nOs yw’r bond rydych yn ei ystyried yn adnau strwythuredig, bydd y risgiau yn wahanol.\nFel arfer mae’r cynhyrchion hyn yn ei gwneud yn ofynnol i chi ymrwymo eich arian am gyfnod o rhwng chwe mis a phum mlynedd.\nGall fod cosbau mawr am godi arian yn gynnar. Felly gwnewch yn siŵr eich bod yn ymwybodol o’r cosbau hyn ac y gallwch ymdopi cyn i chi ymrwymo eich arian.\nMewn rhai achosion, mae’n bosibl na fyddwch yn gallu cael gafael ar unrhyw ran o’ch cyfalaf tan ddiwedd y tymor – darllenwch y ffeithiau cyn i chi ymrwymo.\nDarganfyddwch fwy yn ein canllaw Iawndal os bydd eich banc neu gymdeithas adeiladu yn mynd i’r wal\nGallwch brynu bondiau cynilo yn uniongyrchol gan fanc neu gymdeithas adeiladu neu NS&I. Bydd cyfrifon yn cael eu rhyddhau mewn ‘bondiau’ gyfyngedig fel arfer, felly cadwch lygad allan am gynigion da.\nPrynwch ar-lein, drwy gangen, drwy’r post neu dros y ffôn – gan ddibynnu ar y cynnyrch a’r darparwr.\nDarganfyddwch fwy am ddefnyddio gwefannau cymharu prisiau i ddod o hyd i gyfrif cynilo yn ein canllaw Dod o hyd i’r cynigion gorau â gwefannau cymharu prisiau\nMae’r gwefannau hyn yn lle da i gychwyn er mwyn i chi cymharu cyfrifon cynilo:\nOnd byddwch yn ymwybodol na fydd pob un wefan gymharu yn rhoi’r un canlyniadau i chi. Felly cofiwch ddefnyddio mwy nag un wefan cyn gwneud penderfyniad.\nTelir llog ar eich cynilion yn gros ac efallai y bydd rhaid i chi dalu treth arnynt os ydynt yn uwch na’ch Lwfans Cynilion Personol.\nMae rhai bondiau cynilo ar gael fel cyfrifon ISA di-dreth.\nA ydych yn anfodlon â’r gwasanaeth a gewch neu eisiau gwneud cwyn am fond cynilo rydych wedi’i brynu? Yna, darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cael trefn ar broblem ariannol neu wneud cwyn\nCynilion | Help gyda’ch cynilion | HelpwrArian


Gofalwyr Ifanc - Cylchfa Sir Benfro\n» Hafan. » Gwybodaeth 11-25 Oed. » Teulu a Pherthnasau. » Gofalyddion Ifanc.\nGofalwyr Ifanc Gofalwr ifanc yw rhywun dan 18 oed sy'n cyflawni tasgau gofalu ac sy'n gyfrifol yn rhannol o leiaf am rywun arall. Gallai'r unigolyn fod yn methu â gofalu amdano ei hun am nifer o wahanol resymau, gan gynnwys oedran, anabledd, problemau iechyd meddwl neu fod yn gaeth i alcohol neu gyffuriau.\nMae bod yn ofalwr yn gallu bod yn anodd iawn i rywun ifanc. Efallai y bydd yn colli ysgol, ac yn methu ag ymuno â chlybiau neu gymdeithasu gyda'i ffrindiau. Efallai y bydd yn methu â chael gwaith rhan-amser oherwydd ei gyfrifoldebau gofalu.\nMae ar bobl ifanc angen amser i dyfu a chael eu bywydau eu hunain, felly mae gofalu am rywun arall yn gallu bod yn anodd ac yn dipyn o straen. Fodd bynnag, mae help i'w gael os ydych yn ofalwr ifanc. Gallwch gael help a chefnogaeth gan Gyngor Sir Penfro (ffôn (01437) 764551) a fydd yn cynnal asesiad gofalwr ifanc. Bydd hyn yn eu helpu i edrych pa ofal rydych yn ei ddarparu er mwyn iddynt hwy allu eich helpu chi, sicrhau eich bod yn cael amser i chi'ch hun ac nad ydych ar eich colled mewn unrhyw ffordd. Efallai hefyd y gallant gael cefnogaeth ymarferol i'r sawl rydych yn gofalu amdano.\nTaflen i Ofalyddion Ifanc\nFfurflen Atgyfeirio Prosiect Gofalyddion Ifanc\nID: 170 Adolygwyd: 14/7/2014


Cyflenwyr a Chynhyrchwyr Pants Linen Pants - Ffatri Pants Linen Customized - Lancai\nMae hwn yn Pants Lliain Lliw i ferched, Mae'r pâr o drowsus yn syml iawn ac yn ddyddiol, peidiwch â phoeni am broblemau gwrthdaro. Mae'r streipiau wedi'u cynllunio i wneud y coesau yn edrych yn hir, ac mae'r lliw ffres yn addas ar gyfer yr haf....Mwy\nPant pant llinyn ysgafn yn cynnwys arddull coes eang a gwialen glym, Dyluniad traeth ar gyfer yr haf mewn pants lliain rhydd i fenywod. Cwestiynau Cyffredin: Beth yw Uchafswm Archeb? 100 PCS fesul arddull fesul lliw. Beth yw'r...Mwy\nNi yw'r gwneuthurwr dillad sy'n arbenigo mewn math o'r Fflamen Llinyn hwn, arddulliau ffasiwn dillad merched sy'n hoffi gwisgoedd, blouses, topiau, sgert, trowsus, crys neidio, dramatig, ac ati. Fe welwch rywfaint o luniau o'r pant hwn, a chi yn gweld beth yw'r lefel...Mwy\nMae hwn yn ddillad lliain hir, Yr ydym ni'n ddyluniad, rydym yn dylunio'r dyluniad hwn gennym ni, mae gennym hefyd ein hystafell sampl ein hunain, ystafell sampl a all wneud sampl o 600 o ddarnau y mis, a gallwn gynhyrchu 60000pcs y mis, Fe wnaethon ni ddefnyddio 100%...Mwy\nMae hwn yn Pants Llinyn Byr, pants gwehyddu gyda stribedi oren a glas â botwm, mae ganddi fand waist uchel, gwaelod helaeth o goesen pant. Mae gennym ddylunydd ei hun. Gallwn ni ei gynllunio gennym ni, ystafell sampl a all wneud sampl o 600 o ddarnau bob mis....Mwy\nFe'i gelwir yn un o'r gweithgynhyrchwyr a chyflenwyr pants lliain mwyaf proffesiynol yn Tsieina am ein cynnyrch o ansawdd a'n gwasanaeth da. Gwnewch yn siŵr eich bod yn sicr i brynu pants lliain wedi'i addasu o ansawdd a wnaed yn Tsieina o'n ffatri.


HOWELL, DAVID ('Llawdden '; 1831 - 1903); | Y Bywgraffiadur Cymreig\nHOWELL, DAVID ('Llawdden '; 1831 - 1903);\nEnw: David Howell\nRhiant: John Howell\nGanwyd 16 Awst 1831, yn Nhreoes, plwyf Llan-gan, Bro Morgannwg, yn fab i JOHN HOWELL (bu farw 1880), ffermwr, a blaenor gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a symudodd o Dreoes i Fryncwtyn, fferm yn ymyl Pencoed, lle y bu ei fab yn ffermio gydag ef. Gwelodd John Griffiths, rheithor S. Mary Hill, ei fod yn fachgen peniog, a pherswadiodd ef i fyned i ' Eagle School ' y Bont-faen; oddi yno aeth i'r ysgol baratoi ym Merthyr, ac oddi yno i sefydliad esgobaethol Llandaf yn Abergafenni. Ordeiniwyd ef yn 1855 yn ddiacon gan esgob Llandaf ac yn offeiriad yn 1856. Rhwng 1855 ac 1859 bu'n gurad yng Nghastellnedd tan yr archddiacon Griffiths, a rhwng 1857 ac 1861 yn ysgrifennydd Cymdeithas Cynorthwy Offeiriaid yr Eglwys. Gwnaed ef yn ficer Pwllheli yn 1861, ac yn 1864 yn ficer eglwys S. Ioan, Caerdydd; gadawodd Gaerdydd yn 1875 a mynd yn ficer Wrecsam, sir Ddinbych, lle y bu tan 1891, a symud wedyn i ficeriaeth gyfagos Gresford. Yn 1877 cafodd radd B.D. gan archesgob Caergaint; yn 1885 gwnaed ef yn brebendari Garth Felyd, ac yn ganon anrhydeddus Llanelwy, ac yn 1889 gwnaed ef yn archddiacon Wrecsam. Yn 1897 penodwyd ef yn ddeon Tyddewi.\nLluniodd ' Llawdden ' englynion a cherddi ym more ei oes; yr oedd ei dad, John Howell, yn gydolygydd Y Cylchgrawn o 1851 i 1855, ac yn fardd, a chyhoeddwyd casgliad o'i gerddi: Colofn y Bardd: Sef Awdlau, Cywyddau, Ac Englynion, Ar Wahanol Destynau, Moesol A Chrefyddol, Gan John Howell, Pencoed, Morganwg, 1879. Bu ' Llawdden ' hefyd yn darlithio ar bynciau fel ' Emynyddiaeth Gymreig ' a ' Dewi Sant,' ac yr oedd yn enwog fel areithiwr huawdl ar lwyfan yr eisteddfod genedlaethol. Cyhoeddodd y llyfrynnau hyn: Foreign missions, their progress during the reign of Queen Victoria … 1879; Welsh Nationality: an address delivered … before the 'Welsh National Society of Liverpool' … Dec. 1st 1901, 1902; a chyhoeddodd erthyglau yn Y Cyfaill Eglwysig a chylchgronau eraill. Eglwyswr efengylaidd Cymreig ydoedd. Bu farw yn Nhyddewi, 15 Ionawr 1903, ac y mae yn yr eglwys gadeiriol dabled goffa iddo.\nAm John Howell, gweler Rhestr gyda nodiadau byrion, o Enwogion Cymreig o 1700 i 1900 (1908) a'r cyfeiriadau\nJones, D. G., (1953). HOWELL, DAVID ('Llawdden '; 1831 - 1903);. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 21 Hyd 2021, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-HOWE-DAV-1831


Grwpiau trafod a gemau geiriau o fudd i bobl â dementia – Ysgol Ddoethurol, Prifysgol Bangor\nCyhoeddwyd yr ymchwil gan Cochrane Systematic Reviews. Mae'r adolygiadau hyn yn casglu ynghyd ymchwil ar effeithiau gofal iechyd a chânt eu hystyried fel y safon aur o ran cloriannu effeithiolrwydd gwahanol ymyriadau.\nCredir yn gyffredinol bod gweithgareddau sy'n ysgogi'r meddwl yn fodd o arafu dirywiad ymysg pobl â dementia. Ysgogi gwybyddol yw’r term am y gweithgareddau hyn. Mae ysgogi gwybyddol yn cynnwys darparu gweithgareddau sy’n ysgogi meddwl, cof ac ymwneud cymdeithasol pobl â dementia, er mwyn arafu symptomau dementia. Yn 2011, cafwyd argymhelliad gan y World Alzheimer Report y dylid cynnig ysgogi gwybyddol fel mater o drefn i bobl â dementia cynnar. Ond mae diddordeb cynyddol yn ei ddefnydd ar gyfer dementia wedi ennyn pryder yn ddiweddar ynghylch ei effeithiolrwydd ac effaith negyddol posibl ar les.\nEdrychodd yr adolygiad, a gyhoeddwyd yn The Cochrane Library, ar ganlyniadau 15 o dreialon rheoledig ar hap o bob cwr o'r byd a oedd yn cynnwys 718 o bobl â dementia ysgafn i gymedrol, yn bennaf ar ffurf clefyd Alzheimer neu ddementia fasgwlaidd. Rhoddwyd cyfranogwyr mewn grwpiau bach i gymryd rhan mewn gwahanol weithgareddau, yn cynnwys trafodaethau, gemau geiriau, cerddoriaeth a phobi. Roedd pob gweithgaredd wedi ei llunio i ysgogi’r meddwl a’r cof. Mesurwyd y gwelliannau yn erbyn y rhai a welwyd nad oedd yn derbyn y driniaeth hon, ond yn derbyn "triniaethau safonol", a allai gynnwys meddyginiaeth, gofal dydd neu ymweliadau gan weithwyr iechyd meddwl cymunedol, neu mewn rhai achosion gweithgareddau amgen fel gwylio’r teledu a therapi corfforol.\n"Y canfyddiadau mwyaf trawiadol yn yr adolygiad yw'r rhai sy'n ymwneud ag effeithiau cadarnhaol ysgogi gwybyddol ar berfformiad mewn profion gwybyddol," meddai’r prif awdur, Bob Woods. "Efallai mai’r canfyddiadau hyn yw'r rhai mwyaf cyson eto ar gyfer ymyriadau seicolegol ymysg pobl â dementia."\nSgoriodd y rhai a gymerodd ran yn yr ymarferion ysgogi gwybyddol yn sylweddol uwch mewn profion gweithrediad gwybyddol, sy'n mesur gwelliannau o ran y cof a’r meddwl. Roedd y gwelliannau hyn yn parhau yn amlwg am gyfnod a barodd rhwng mis a thri mis wedi’r driniaeth. Yn ogystal â hyn, gwelwyd effeithiau cadarnhaol ar gymdeithasu, cyfathrebu a rhyngweithio ac ansawdd bywyd neu les mewn nifer llai o dreialon, yn ôl hunan-adroddiadau neu adroddiadau gan ofalwyr.\nMewn un treial, hyfforddwyd aelodau o'r teulu i ddarparu ysgogiad gwybyddol ar sail un-i-un, a hynny heb iddynt adrodd am unrhyw straen na baich ychwanegol.\n"Mae cynnwys perthnasau wrth ddarparu ysgogiad gwybyddol yn ddatblygiad diddorol ac un sy’n haeddu sylw pellach," meddai Woods. "Byddwn yn dechrau treialu’r dull hwn ar raddfa fawr ar y cyd â Choleg Prifysgol Llundain yn ystod y misoedd nesaf a byddwn yn recriwtio pobl â dementia a'u gofalwyr ledled Gogledd Cymru".


Editor August 13, 2021 4 min read\nMae astudiaeth newydd wedi datgelu bod ymatebwyr cyntaf a gweithwyr gofal iechyd wedi profi lefelau is o drallod seicolegol na’r boblogaeth gyffredinol yn ystod y cyfnod clo cyntaf.\nCymharodd yr ymchwil, dan arweiniad yr Athro Nicola Gray a Jennifer Pink, o Brifysgol Abertawe, a’r Athro Robert Snowden o Brifysgol Caerdydd, lefelau trallod rhwng gwahanol grwpiau galwedigaethol a’r boblogaeth gyffredinol yng Nghymru yn ystod mis Mehefin a mis Gorffennaf 2020.\nRoedd yr astudiaeth yn cynnwys 12,989 o gyfranogwyr a chafodd ei chefnogi gan lawer o sefydliadau’r sectorau cyhoeddus a phreifat, gan gynnwys pob un o’r saith bwrdd iechyd yng Nghymru, y pedwar heddlu yng Nghymru, Ymddiriedolaeth Ambiwlans Cymru a’r Gwasanaeth Tân ac Achub.\nYn ogystal â chanfod bod ymatebwyr cyntaf a gweithwyr gofal iechyd yn profi lefelau is o drallod, nododd hefyd fod lefelau uwch o wydnwch seicolegol gan gyflogwyr tân ac achub a staff yr heddlu o’u cymharu â’r rhan fwyaf o grwpiau gweithwyr eraill.\nAr ôl ystyried ffactorau megis rhyw, oedran a’r mynegiant amddifadedd (sydd i gyd yn gysylltiedig â thrallod seicolegol), roedd cyflogeion y gwasanaeth tân ac achub yn dal i fod hanner mor debygol o fod wedi profi trallod yn ystod y cyfnod hwn.\nMeddai’r Athro Gray, o Goleg y Gwyddorau Dynol ac Iechyd: “Cymharon ni fesurau rhwng swyddi gweithwyr allweddol gwahanol a’r boblogaeth gyffredinol a chawsom ganlyniadau a wnaeth beri syndod. Roedd lefelau trallod seicolegol staff yr Heddlu, gweithwyr gofal iechyd y GIG a gweithwyr tân ac achub yn is na rhai’r boblogaeth gyffredinol yn ôl y canfyddiadau.”\nEr bod y data’n paentio darlun cymharol gadarnhaol o gyflwr seicolegol ymatebwyr cyntaf a gweithwyr gofal iechyd ar ddechrau’r pandemig, dywedodd yr Athro Gray y gallai hyn fod yn sefyllfa dros dro.\nMae damcaniaeth allweddol o ran gweithrediad emosiynol yn ystod sefyllfaoedd trychineb yn rhagweld cynnydd cychwynnol mewn lles seicolegol yn syth ar ôl effaith trychineb. Cysylltir hyn yn benodol â phobl sy’n helpu eraill, ac sydd â rôl mewn helpu pobl eraill i ymdopi ag adfyd.\nFodd bynnag, yn aml iawn, yr hyn sy’n dilyn y ‘cyfnod arwrol’ hwn o les gwell yw dirywiad seicolegol mawr mewn lles, sy’n mapio i gyfnod o ddadrith a theimladau anobeithiol. Mae ymchwil ddilynol yn archwilio a yw’r cwymp hwn wedi digwydd yn achos ymatebwyr cyntaf a staff gofal iechyd.\nMeddai’r ymchwilydd Jen Pink: “Mewn sefyllfaoedd trychineb, gall rhoi cymorth cynhyrchiol ac agwedd anhunanol gynnig buddion seicolegol, gan gynyddu lefelau lles emosiynol. Fodd bynnag, yn ystod y cam cyntaf o’r cyfnod clo, roedd y cyfyngiadau a roddwyd ar y rhan fwyaf o boblogaeth Cymru, sef i aros gartref a lleihau rhyngweithio cymdeithasol i’r lefel isaf bosib, yn eu hatal rhag perfformio’r gweithredoedd cadarnhaol hyn, ac felly elwa’n emosiynol yn ystod y cyfnod anodd hwn.\n“I’r gwrthwyneb, roedd y bobl hynny mewn rolau ymatebwyr cyntaf a gofal iechyd sy’n ymwneud yn uniongyrchol â’r cyhoedd yn gallu helpu eraill, bod yn ddefnyddiol ac yn allgarol ac felly cawsant hwb i’w lles seicolegol.”\nMae’r papur ymchwil, Psychological distress and resilience in first responders and healthcare workers during the Covid-19 pandemic, newydd gael ei gyhoeddi yn Journal of Occupational and Organizational Psychology Cymdeithas Seicolegol Prydain.\nDywedodd yr Athro Snowden: “O gofio perthynas bwysig gwydnwch â chynnal lles seicolegol, mae’r canfyddiadau hyn yn tanlinellu pwysigrwydd meithrin gwydnwch ar draws grwpiau galwedigaethol, yn enwedig i’r rhai hynny a allai fod yn wynebu sefyllfaoedd hynod heriol yn ddyddiol ac rydym yn dibynnu arnynt i’n helpu ni i ymdopi â heriau pandemig Covid.”\nTags: cardiff university swansea university\nPrevious First responders and NHS staff proved more resilient during early days of pandemic\nNext ‘THANK U NHS’ Spitfire painting donated to Prince Phillip Hospital in Llanelli


Affrica De Affrica Port Elizabeth\nCyfeiriad: Eastern Cape, Port Elizabeth Central, De Affrica\nFfi fynedfa: am ddim;\nAmser yr ymweliad: 24 awr\nPrif nod milwrol Port Elizabeth yw Fort Frederick.\nHeb ergyd sengl\nAdeiladwyd y gaeriad ar y bryn gan y Prydeinig ym 1799 i amddiffyn tiroedd yr Ymerodraeth Brydeinig yn erbyn ymosodiadau posibl gan y fyddin Napoleonig. Mae enw'r atyniad yn gysylltiedig ag enw prifathro fyddin y Saeson - Dug Efrog Frederick, y dewrder y cyfansoddwyd y chwedlau. Daeth Fort Frederick yn setliad cyntaf y Prydeinig yn Ne Affrica, a chyfrannodd ei bresenoldeb at sefydlu'r ddinas.\nDros flynyddoedd ei fodolaeth, mae'r gaeriad wedi mynd dan bŵer yr Iseldiroedd, fodd bynnag, fe'i gwnaed heb ergyd sengl. Er gwaethaf rhyfeloedd byd ac ymdrechion i ganfod dominiaeth yn y mannau hyn gan y Ffrancwyr a'r Iseldiroedd, ni ddaeth Caer i ymosod arno, ddim yn cymryd un frwydr. Ar ddiwedd y ganrif XIX, cafodd Fort Frederick ei heithrio'n swyddogol o'r rhestr o gyfleusterau milwrol yn Ne Affrica . Er gwaethaf hyn, mae'n edrych yn eithaf bygythiol: gosodir gynnau milwrol ar hyd y perimedr yn cadw'r ardal ar y targed.\nMae'n ddiddorol gwybod\nHeddiw, ystyrir Fort Frederik yn un o wrthrychau treftadaeth genedlaethol De Affrica ac mae dan amddiffyniad yr awdurdodau gweriniaethol.\nNid yw'r ffaith hon yn rhwystr, gall unrhyw un ymweld â'r atyniad. Mae modd i dwristiaid fynd i'r adeilad, cymerwch luniau o'r gwrthrychau y maent yn eu hoffi, Fort ei hun. Dylid nodi mai dim ond rhai o ddarnau'r adeilad sy'n parhau i fod yn gyfan, yn eu plith barics'r swyddog.\nO'r bryn y mae Fort Frederick wedi'i leoli, mae golygfeydd godidog o'r Ocean Ocean a Port Elizabeth yn cael eu hagor.\nMae Fort Frederik ar agor ar gyfer ymweliadau bob dydd ac mae'n cwrdd â thwristiaid o gwmpas y cloc, ac mae'n ddiamau mawr yn sicr. Bonws arall yw ymweliad am ddim i'r gaffaeliad.\nGallwch gyrraedd y nodnod ar drên y ddinas - S-bahn, wrth ymyl orsaf Port Elizabeth . Ar ôl mynd i mewn, cewch gynnig taith gerdded, a fydd yn cymryd dim mwy na phum munud. Yn ogystal, yn eich gwasanaeth chi yw tacsis a cheir y gellir eu rhentu am ffi gymedrol.\nKefir gyda siwgr yn y nos am golli pwysau\nIrina Turchinskaya - ymarferion ar gyfer colli pwysau\nBeth yw barn y cwch?\nOlew cnau Cedar\nChicory - eiddo defnyddiol


Ymchwil Defnyddwyr ynglŷn ag Allgáu Digidol – rhannu’r hyn a ddysgwyd gan Gyngor Caerffili - Canolfan Gwasanaethau Cyhoeddus Digidol\nYmchwil Defnyddwyr ynglŷn ag Allgáu Digidol – rhannu’r hyn a ddysgwyd gan Gyngor Caerffili\nYm mis Mawrth 2021, cynorthwyodd y Ganolfan Gwasanaethau Cyhoeddus Digidol (CDPS) Gyngor Caerffili i weithio gyda dau ymchwilydd defnyddwyr ar ddarn o waith i ddeall mwy am allgáu digidol a’r rhesymau pam mae preswylwyr yn cael trafferth mynd ar-lein. Yn y postiad blog gwadd hwn, mae Caroline Millington o Gyngor Caerffili yn ymhelaethu ar y prosiect a beth maen nhw wedi bod yn ei wneud.\nDeall anghenion ein defnyddwyr – ein cyflwyniad i ymchwil defnyddwyr\nRydyn ni yn adran Dysgu Cymunedol i Oedolion (ACL) Caerffili wedi bod yn ymwybodol ers tro bod rhai o’n preswylwyr lleol yn ei chael hi’n anodd mynd ar-lein. Yn anecdotaidd, fe glywson ni nifer o resymau am hyn, gan gynnwys hyder, sgiliau digidol, a diffyg dyfeisiau/cysylltedd digidol. Ers yr ychydig flynyddoedd diwethaf, rydyn ni wedi bod yn cynnal dosbarthiadau llythrennedd digidol rhad ac am ddim, ac er bod pobl wedi mynychu’r dosbarthiadau hyn, roedden ni’n teimlo bod llawer o aelodau’r gymuned ar goll o hyd.\nI helpu gyda hyn, fe ddechreuon ni gynnal sesiynau galw heibio Llythrennedd Digidol un-i-un. Cafwyd cyllid ar gyfer dyfeisiau trwy’r gronfa Digidol 2030 ac fe ddarparon ni’r cyllid ar gyfer y tiwtoriaid. Pan darodd Covid, gohiriwyd y sesiynau, ond fe gwblhaon ni’r rownd gytunedig o gyrsiau yn y pen draw ym mis Mawrth 2021. Ar ddiwedd y rownd hon, roedd angen i ni ystyried sut gallem barhau i ariannu’r sesiynau hyn.\nOchr yn ochr â thri awdurdod lleol arall ac un ymddiriedolaeth hamdden (Aneurin Leisure, Blaenau Gwent, Sir Fynwy a Thorfaen), fe gyflwynon ni gais am gyllid gan y gronfa Trawsnewid Digidol Llywodraeth Leol i geisio gwella mynediad at ddigidol. Roedd yr ymateb yn gadarnhaol, ond roedd y gronfa’n gofyn cwestiwn allweddol: ble oedd ein tystiolaeth o anghenion defnyddwyr o ran yr allgáu digidol y sonion ni amdano yn y cais?\nAwgrymodd tîm y gronfa ein bod yn gweithio gyda dau awdurdod lleol arall a oedd wedi cyflwyno ceisiadau am fentrau tebyg (Rhondda Cynon Taf a Bro Morgannwg), i lunio cais darganfod wedi’i seilio ar ymchwil Allgáu Digidol ar draws y rhanbarthau.\nCymeradwywyd ein cais ar y cyd a rhoddwyd cyllid i ni a’n helpodd i gyflogi ymchwilydd defnyddwyr i gynnal y gwaith ymchwil allgáu digidol. Gyda chymorth y Ganolfan Gwasanaethau Cyhoeddus Digidol, fe reolon ni’r broses gaffael gan ddefnyddio’r Farchnad Ddigidol. Roedd hyn yn newydd i ni, ond roedd yn broses gyflymach o lawer na’n gweithdrefn gaffael arferol. Erbyn diwedd y broses, roedden ni wedi llwyddo i benodi Izzie o Basis Ltd i gynnal y gwaith ymchwil.\nEin profiad cyntaf o ymchwil defnyddwyr\nDyma oedd profiad cyntaf ACL Caerffili o wneud gwaith ymchwil defnyddwyr ac roedd yn broses fuddiol iawn. Roedd gan yr awdurdodau lleol eraill a’r ymddiriedolaeth gysylltiadau eisoes a allai gymryd rhan yn y gwaith ymchwil yn eu bwrdeistrefi, o bosibl, ac roedd hyn wedi helpu i gyflymu pethau. Bydd Izzie yn esbonio mwy am hyn yn ein postiad blog nesaf.\nYng Nghaerffili, fe ddefnyddion ni ein cysylltiadau yn y ddwy ddarpariaeth gyflogadwyedd allweddol yn ogystal â gwneud cysylltiadau newydd mewn adrannau gwahanol (tai, budd-daliadau, cyfathrebu, gofal cwsmeriaid, ac ati).\nGyda chymorth a chyngor gan y tîm ymchwil, fe lwyddon ni i dargedu preswylwyr/grwpiau a oedd yn fwyaf perthnasol i’r gwaith ymchwil. O’r dechrau, sicrhaodd Izzie fod cyswllt yn cael ei wneud a’i gynnal gyda phob awdurdod lleol, naill ai fel grŵp neu’n unigol. Rhoddwyd diweddariadau a gwnaed cynlluniau yn y sesiynau prynhawn dydd Gwener wythnosol. Yna, aeth staff ati i gyflawni’r tasgau a chawsant eu hadolygu. Fe wnaeth hyn gynnal momentwm y gwaith ymchwil ac ymgysylltiad â’r grwpiau targed drwy gydol y cyfnod.\nBydd ein hymchwilydd defnyddwyr, Izzie Hurrell, yn blogio am y dull o gynnal y gwaith ymchwil defnyddwyr a’r hyn a ddysgon ni, ond roedd y dull yn golygu y gallem ddechrau canolbwyntio ar y materion yr oedd defnyddwyr yn eu hwynebu yn hytrach na’r pethau yr oedden ni’n credu efallai eu bod yn achosi problem.\nBellach, rydym yn gobeithio defnyddio’r ymchwil fel sail i wella’n gwasanaethau. Rydyn ni eisiau gwneud yn siŵr bod y gwaith ymchwil yn cael ei ddefnyddio ar gyfer ei ddiben bwriadedig ac yn helpu i ffurfio ein camau nesaf.\nRydyn ni hefyd eisiau cadw’r bartneriaeth rhwng yr awdurdodau lleol a’r ymddiriedolaeth i fynd. Dydyn ni ddim yn gwybod sut byddwn yn gwneud hyn eto, ond rydyn ni’n awyddus i barhau i gydweithio.\nErs i’r gwaith ymchwil gael ei rannu, rydyn ni wedi cyflwyno’r adroddiad i Fwrdd Rhaglen Cynhwysiant Digidol Llywodraeth Cymru, lle y gwnaed cysylltiadau â chynrychiolwyr o nifer o sefydliadau ledled Cymru (e.e. Swyddfa’r Comisiynydd Pobl Hŷn, Cymunedau Digidol Cymru). Gobeithir y gallwn ddefnyddio’r cysylltiadau hyn i helpu i wthio’r gwaith ymchwil yn ei flaen fel y gallwn ei ddefnyddio ar gyfer ei ddiben bwriadedig: i wneud newidiadau cadarnhaol i breswylwyr yn y rhanbarthau, ond hefyd i breswylwyr yng Nghymru gyfan.


Diwygio Llywodraethu mewn Ysgolion yng Nghymru: Barn Llywodraethwr – Consortiwm Canolbarth y De\nDiwygio Llywodraethu mewn Ysgolion yng Nghymru: Barn Llywodraethwr\nMae’r ymgynghoriad diweddar gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â diwygio llywodraethu mewn ysgolion yng Nghymru wedi bod yn rhyfeddol o ddiddorol, o ystyried bod y testun hwn yn cael ei weld braidd yn sych yn aml.\nNid wyf am draethu am anymarferoldeb disgwyl ymatebion cydlynol i wyth deg chwech o gwestiynau am addasiad darniog tra chymhleth o ddeddfwriaeth bresennol. Dychmygaf fod llawer o ymatebion llawn angerdd wedi dod i law. Rydw i ond yn falch nad oes gen i’r gorchwyl anodd o geisio gwneud synnwyr ohonynt, ac yna cyflwyno argymhellion o ran sut i fynd ati.\nMae’r amryw o drafodaethau rydw i wedi bod yn rhan ohonynt wedi bod yn ddiddorol iawn: ar lefel ysgol, awdurdod lleol a chonsortiwm, ac mae rhannau o’r newidiadau arfaethedig wedi cynhyrfu. Mae gan rai pobl farn gref iawn am sut dylai ysgolion gael eu llywodraethu ac yn gallu traethu’n huawdl ar y mater.\nDylai aelodaeth Cyrff Llywodraethu fod yn seiliedig ar sgiliau – dyna’r syniad sylfaenol. Yn anffodus, mae’r ddogfen ymgynghorol yn amwys am y sgiliau penodol sydd ganddi mewn golwg. Wrth drafod y peth â swyddogion, ymddengys fod y gair “sgiliau” wedi cael ei ddewis i gwmpasu sawl priodoledd arall, sef profiad, cymwysterau a’r hyn sy’n cael ei alw’n “sgiliau meddal” erbyn hyn - a oedd yn arfer cael ei alw’n synnwyr cyffredin a’r gallu i gyd-dynnu. Maen nhw hefyd yn siarad am brofiad busnes neu arbenigedd adnoddau dynol neu gyfreithiol penodol. Wedi’r cwbl, gellir ystyried ysgolion yn fusnesau sy’n gweithredu o fewn cyllidebau cyfyngedig. Maen nhw’n wynebu’r un ystyriaethau o ran trin gweithwyr yn deg ac osgoi gwastraffu arian. Er hyn, rydw i ychydig yn wyliadwrus ynglŷn â hyn o beth gan bod pob Corff Llywodraethu eisoes yn gallu galw ar gyngor proffesiynol cyfreithwyr, arbenigwyr Adnoddau Dynol ac eiddo yn yr awdurdod lleol, yn ogystal ag ymgynghorwyr Iechyd a Diogelwch. Sgil hanfodol efallai yw deall eich cyfyngiadau a deall hefyd pryd mae angen galw ar yr arbenigwyr.\nMae ymdeimlad bod Cyrff Llywodraeth yn gallu bod yn rhy fawr ac yn anhydrin, gyda’r gwaith o lywodraethu yn cael ei ddirprwyo i gnewyllyn mewnol bychan sy’n cyfarwyddo’r lleill. Gallaf gydymdeimlo â hyn o beth. Tyfodd ysgol uwchradd lle bûm yn Llywodraethwr a chynyddodd nifer yr aelodau o 16 i fwy nag 20. Roedd gostyngiad nodedig o ran lefelau ymrwymiad a chyfranogiad. Gyda mwy o bobl, roedd llai o waith i unigolion ac roedd hi’n llai pwysig mynychu cyfarfodydd pwyllgor oherwydd ei bod yn haws sicrhau cworwm. Roeddwn yn tybio bod elfen seicolegol ar waith hefyd. Gyda chynifer o bobl, roedd barn pob Llywodraethwr o’i werth ei hun yn llai rywsut.\nMae cwtogi’r niferoedd yn arwain at gwtogi nifer y Llywodraethwyr etholedig o blith rhieni a staff yr ysgol. Mae’n debyg bod hynny oherwydd diffyg hyder y bydd y broses ddemocrataidd yn cynhyrchu Llywodraethwyr sydd â’r sgiliau angenrheidiol, a’r perygl na fydd rhieni Llywodraethwyr yn gweld tu hwnt i anghenion eu plant eu hun, a bydd y staff Llywodraethwyr yn cefnogi’r Pennaeth bob amser. O’m profiad i, ni fu’r naill na’r llall yn wir yn ystod tri deg mlynedd yn y maes, ond efallai fy mod i wedi bod yn lwcus.\nEdrychaf ymlaen at ddarllen y ddogfen derfynol o beiriant selsig Llywodraeth Cymru yn yr haf. Alla i ddim aros i weld y rysáit newydd.\nIs-gadeirydd Llywodraethwyr Ysgol Uwchradd Gatholig St Richard Gwyn yn Y Barri, Cadeirydd Cymdeithas Llywodraethwyr Ysgolion Y Fro, a Chadeirydd Grŵp Llywio Llywodraethwyr Consortiwm Canolbarth y De\nDiwygio Llywodraethu mewn Ysgolion yng Nghymru: Barn Llywodraethwr - 23/02/2017\nPosted in LlywodraethwyrTagged Diwygio


Dyddiadur Owen Edwards, Fron Olau, Penmorfa - Wicipedia\nDyddiadur Owen Edwards, Fron Olau, Prenteg, ger Tremadog\nYn lle cocos bydd tatws, a merlod lle bu morloi\nSion Dafydd (1813)\nFfermwr yn ardal Penmorfa, Tremadog, oedd Owen Edwards. Roedd yn ddyn addysgiedig yn defnyddio safon uchel o Gymraeg ac yn ddylanwadol yn ei gymdeithas. Cychwynnodd y dyddiaduron sydd ar gael i ni yn 1820 gan barhau am 7 mlynedd. Ysgrifennwyd y dyddiadur rhwng Ionawr 1820 a Mawrth 1827. Roedd hwn yn gyfnod pwysig yn hanes amaethyddiaeth Cymreig, yn enwedig yn yr ardal arbennig hon sef ardal Tremadog, Penmorfa a Phrenteg; roedd Maddocks wedi codi ei gob mawr naw mlynedd cyn i OE ddechrau y dyddiadur fel y mae wedi goroesi i ni (Mae'n ddifyr meddwl fod Twm o'r Nant wedi gweithio ar y cob yn ei henaint, ac mai yn y set fawr ym Mheniel Tremadog y gwelwyd o'n gyhoeddus am y tro olaf! ). Mae’r gwaith pob dydd a gofnododd yn destament byw i’r broses o ddiwyllio pellach y Traeth Mawr, y gwastadedd hwnnw rhwng Aberglaslyn a Phorthmadog heddiw.\nDaeth y dyddiadur i’r fei am y tro cyntaf yn 2017 trwy law teulu o Bwllheli a Chaernarfon, ac mae ar gael i’w weld yn archifdy Gwasanaethau Archifau Gwynedd yng Nghaernarfon (Côd Catalog Xxxx 465433). Cafodd ei drawsgrifio gan wirfoddolwyr dan ochl Prosiect Llên Natur Cymdeithas Edward Llwyd (fel pob un o’r dyddiaduron yn y gyfres hon , mae’r trawsgrifiad o 2,677 o gofnodion i’w weld ar Dywyddiadur gwefan Llên Natur .\nMae’r dyddiadur yn ymdrin â nifer o themáu\n1.1 Crefydd a Gwyliau\n2.1 ELEANOR (ELIN) EDWARDS nee Owen\n2.2 YMWELWYR â Fron Olau\n3.1 Ei Filltir Sgwâr\n4 Gweision y fferm a morwynion y teulu\n4.1 Y gweision lled barhaol (6 mis)\n4.2 Gweision cyfnodau byrrach\n4.3 Y gweision cyfnodau byr iawn\n4.4 Y Morwynion\n5 Y gwaith beunyddiol\n5.1.1 Arferion gardd OE â’u hystyr yn ansicr\n5.4 Cnydau eraill\n7 Ei iaith\n8 Hanes ei fywyd\n9 Tywydd y cyfnod\n10 Digwyddiadau yng Nghymru a'r Byd\n10.1 Mewn amaethyddiaeth\n10.2 Mewn crefydd\n10.3 Mewn cymdeithas ehangach\nCymdogaeth[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd ganddo wraig o’r enw Elinor a adnebid fel Elin, a soniodd hefyd am ‘meibion’ ond nid yw’n glir a’i gweision ynteu meibion go iawn y cyfeiriai atynt. Roedd yn ustus heddwch ac yn weithgar gyda Chymdeithas Eifionydd er Cosbi Drwgweithredwyr. Roedd yn berchen ar fferm gyfagos ei hunan (Tŷ Mawr) ond yn rhentu fferm Fron Olau oddiwrth teulu Ormsby-Gore, Glyn Cywarch. Yn rhinwedd ei waith ehangach teithiai yn aml i Gaernarfon gan aros nos ar y ffordd, weithiau ym Metws Garmon ac weithiau yn Nhyddyn Whisgin ger Caeathro.\nCrefydd a Gwyliau[golygu | golygu cod y dudalen]\nYn cael Testamentau o Siop Wm.Williams sef hanner gwerth fy rhagdaliad at y Bibl Gymdeithas Tremadoc\nFi yn mynd i Dremadoc i’r Gwylmabsant ac yn dyfod adref erbyn dau o’r gloch. 23 Ebrill 1821\nGaned OWEN EDWARDS ym Mhenmorfa yn y flwyddyn 1788, yn fab ieuengaf i RICHARD ac ANN EDWARDS (nee Owen, Gorffennaf 18, 1751 – Tachwedd 28, 1825). Priodwyd y ddau ar Ionawr 1, 1781. EDWARD EDWARDS oedd eu mab hynaf, a aned yn y flwyddyn 1782 ym Mhenmorfa, ond bu farw yn 1802.WILLIAM EDWARDS oedd eu hail fab, Mehefin1783 – Ebrill 24,1817.\nRoedd RICHARD EDWARDS yn berchen Fron Oleu, Penmorfa, Sir Gaernarfon, ac ar nifer o ffermydd ym Mhlwyf Llanfair, Sir Feirionydd. Bu farw yn 1811 (cyn Gorffennaf 19), ac yn ôl ei ewyllys, Mawrth 20,1811, (i) etifeddodd ei weddw, ANN, Ty Coch, Llanfair am y gweddill o’i hoes. Etifeddodd ei fab, WILLIAM, Drws yr Ymlid a Llwyn Hir ym Mhlwyf Llanfair; ac OWEN, Ty Mawr, Penmorfa. Owen oedd i barhau gyda thenantiaeth ei dad o Fron Olau – Owen Ormsby oedd berchen ar Fron Olau, lle trigai Owen Edwards a’i deulu. Claddwyd Richard yn rhywle yn Llanfair, Sir Feirionydd.\nRoedd ANN EDWARDS (mam Owen) yn ferch i William ac Elizabeth Owen yn Llanfihangel y Traethau, a hanai o deulu Rhydderch Owen, Crafnant, Llanfair, Sir Feirionydd, a Richard Poole, Cae Nest, Llanbedr, Sir Feirionydd. Roedd ganddi ddwy chwaer, sef Catherine a Gwen. Roedd Ann yn weddw ers 1811. Yn ôl ewyllys ei gŵr, pe na bai Ann yn dymuno byw gydag Owen yn Fron Olau, neu gyda William yn Llanfair, Sir Feirionydd, roedd hawl iddi fyw yn ddi-rent yn ffermdy Ty Mawr, a safai nepell o Fron Olau. Mae’n ymddangos yn yr ewyllys nad oedd cyflwr y ty yn addas iddi fyw ynddo, oherwydd i Richard Edwards gyfeirio i Owen atgyweirio ac addasu’r ty pe bai Ann yn dymuno byw ynddo. Bu’n byw yn Fron Olau gydag Owen a’r teulu. Mae nifer o sylwadau iddi fynd i’r Seiat misol yn Tremadoc, i bregethau yn Erw Suran (fferm gyfagos), i aros nosweithiau yn y Gesail a Cefncoch ac i ymweld â thrigolion Carreg y Felin, Cae’r Eithin Tew, Bettws Fawr, Carleg y Ty a Tyn Llan, Criccieth. Symudodd i fyw i Bwllheli ar ddydd Calan Mai, 1822. Dychwelodd i Fron Olau am dair wythnos rhwng Awst a Medi 1825, efallai am ei bod yn wael; bu farw ddiwedd Tachwedd 1825 ym Mhwllheli\nCladdwyd Ann ym mynwent Eglwys Beuno Sant, Penmorfa; mae’r gist i’w gweld o flaen y llidiart i’r fynwent. Mae’r geiriau isod wedi eu torri ar y garreg:\nIslaw y feddlech hon y claddwyd\nANN gwraig y diweddar Richard Edwards o’r Fron Oleu Tachwedd yr 28 1825 yn 74 o ei hoedran Claddwyd ef yn Llanfair Sir Feirionydd yn Gorffenaf 1811. Y Feddlech hon a roddwyd gan OWEN EDWARDS, mab y dywydedig RICHARD ac ANN EDWARDS hwn a symudodd efo phedwar o blant o’r Fron Oleu i’r Cefn Cynferch Plwyf Llanarmon yn Mai 1827 wedi claddu ei ELEANOR yn Llangybi Tachwedd 11, 1826 Am hynny nid oes a ymyro neb o’r\nFron Oleu a’r Beddau hyn mwy\nPriodwyd OWEN EDWARDS ac ELEANOR (ELIN), nee Owen, ar 19 Ebrill, 1821 yn Llangybi, Sir Gaernarfon. OWEN EDWARDS. Disgrifir ei swydd fel “Yeoman” ar dystysgrif genedigaeth Ann yn 1821; fel “gentleman” ar dystysgrifau’r plant eraill.\nELEANOR (ELIN) EDWARDS nee Owen[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd Elin yn ferch i Robert ac Elizabeth Owen, Tyddyn Llan, Llangybi.\nGaned pedwar o blant i Owen ac Elin.\n1. ANN (bach) OWEN. Ganed Ionawr 26, 1821 yn Fron Oleu. Bedyddiwyd hi yn y cartref bum niwrnod yn ddiweddarach gan y Parch. Jeffrey Holland. Ychydig iawn a fyddai’n sôn am ei blant yn y dyddiadur – ar eu genedigaeth, bedydd ac yn ystod salwch. Fis Chwefror / Mawrth 1823, hithau’n ddyflwydd oed, bu’n wael am dros bythefnos – Mawrth 25, nodir “…neithiwr yn disgwyl iddi ymadael am bedair awr…”, ond fe oroesodd. Cafodd gyfnod o salwch wedyn yn ystod Medi 1823, ac yn Hydref nodir “…Y Meddyg Williams, Plas Hen yn rhoi’r Brech y Buwchod i Ann a Bessan [eu merch Elizabeth, neu Betsan]…” Bu Ann bach yn wael drachefn am ychydig ddyddiau yn ystod Mai, 1825, a Chwefror 1827 “…Ann bach [4 oed] yn dechreu Crynnu.” Ychydig fisoedd ynghynt, Hydref 8, 1826, “…Mr Owen Aberglaslyn yn sâl gan y crynu”. Bu farw yn Llangybi Awst 1832 yn 11 oed; claddwyd hi ym medd ei rhieni 31 Awst.\n2. ELIZABETH OWEN (Betsan neu Bessan). Ganed Ebrill 24, 1823. Bedyddiwyd hi ar Fai 10fed yn Fron Oleu gan y Parch. Jeffrey Holland. Erbyn iddi gyrraedd 3 mis oed, roedd wedi derbyn dwy frechiad ‘brech y Fuwch’. Bu farw yn 1832 yn Llangybi.\n3. WILLIAM ROBERT OWEN. Nid oes cofnod am ei enedigaeth, ond bedyddiwyd ef yn ôl yr un drefn â’i chwiorydd ar Hydref 28, 1824. Un cofnod arall sydd amdano, sef iddo fod yn sal pan oedd yn flwydd a hanner oed. Bu farw yn 1837 yn 13 ? oed.\n4.ELEANOR OWEN EDWARDS (Elin).Ganed Mawrth 23, 1826. Bu farw ei mam, Elin, pan oedd y baban yn saith mis oed. Bedyddiwyd hithau yn ôl yr un drefn yn y cartref ar Chwefror 11, 1827. Priododd â William Williams o Langybi, 29 Ebrill 1856. Yn 1860, ganed iddynt fab, William Owen Edwards Williams. Bu farw Eleanor yn Ysgubor Hen, Llanystumdwy ar Dachwedd 23,1884.\nBeddlech Owen ac Eleanor Edwards:\nBuddiol in’ yw boddloni\nYs Duw a wnaeth disdawn ni.\nIslaw y Feddlech hon y claddwyd ELEANOR Merch Robert Owen o’r Tyn’Llan, Llangybi, O Elizabeth ei Wraig, a gwraig OWEN EDWARDS o’r Fron Oleu, Plwy Penmorfa, Tachwedd yr 11, 1826, yn y 32 Flwyddyn o ei hoedran. Symudodd OWEN EDWARDS o’r Fron Oleu i’r Cefn Cynferch, Plwy Llanarmon, yn Mai 1827\nYma hefyd y claddwyd y dywededig OWEN EDWARDS, Yr hwn a fu farw Tach 5, 1831 Yn 43 o ei oedran.\nHefyd, Awst 21, 1832 y claddwyd ANN Merch hynaf OWEN ac ELEANOR EDWARDS\nYn 11 mlwydd o ei hoedran\nYMWELWYR â Fron Olau[golygu | golygu cod y dudalen]\nOWEN EDWARDS, Tyddyn y Gwynt, Llanfair – ewythr i’r awdur. Galwai yn Fron Olau yn ystod dyddiau cyntaf o fis Ionawr yn flynyddol i dalu ei “ardreth” ac “ardreth y Brenhin”. Hefyd, deuai i dalu’r “gweddill o’i ardreth” ac “ardreth y Brenhin” cyn diwedd fis Mai. Ymddengys bod gwahaniaeth rhwng “ardreth” ac “ardreth y Brenhin”.\nRICHARD ELLIS a MARY ELLIS, Penarth, Llanbedr, Harlech. Cefnder a chyfnither i Owen Edwards.\nANN EDWARD, Penarth, Llanbedr. Modryb i Owen Edwards.\nELIZABETH OWEN, Ty’n Llan, Llangybi? Mam yng nghyfraith Owen Edwards\nELIZABETH GRIFFITH, Llangybi? Chwaer yng nghyfraith Owen Edwards.\nMR JEFFREY HOLLAND. Y person o Ddolbenmaen? Bedyddiai ef y plant yn eu cartref – Fron Olau.\nMARI THOMAS, Dolbenmaen. Bydwraig a fyddai’n aros yn Fron Olau am tua pythefnos wedi genedigaeth y babanod.\nMORRIS JONES, siopwr Tremadoc, a’i wraig – ymwelwyr cyson.\nMr WILLIAMS, Aberglaslyn. Ffrind.\nBeth oedd wedi digwydd parthed ewyllys RE yn 1824 - 13 mlynedd wedi ei farwolaeth? Caniatawyd y Cymmunbrawf:Probate granted 1 Nov. 1811.\n1824, Ebrill 3 Sadwrn Diwrnod distaw teg Sion Morris yn Aredig yn Cae’r Hendra. Dic yn hwilio [sic] Cerrig at yr Ardd Gloron yn pen ucha Hendratyfi. Fi wedi bod yn Nghaernarfon efo Mr.Romsey Williams yn gofyn cyngor ynghylch llythur [sic] oeddwn wedi ei gael o Fangor o achos llythur [sic] Cymmun fy Nhad.\n1824 Ebrill 27 Mawrth. Diwrnod dwl distaw yn y boreu. Dryghin [sic Drycin] trwm at y Prydnhawn Yn Aredig y Talara [sic. talarau] yn Morfa’r Goedan ac yn darfod llyfnu’r HAIDD [sic]. Fi yn mynd i Benrhos yn achos llythur [sic] Cymmun fy Nhad. W.Willilams heb fod gartref yn mynd i Gaernarfon ac yn cysgu yn Arwydd yr Afr\n1824 Mai 1 Sadwrn Diwrnod gwlawog dryghinllyd yn y boreu teg at y Prydnhawn [sic. mewn ysgrifen trwm] Yn gorphen puro’r Haidd. yn mynd wedi [sic] i [‘buro’r H’ wedi ei groesi allan] i deilo yr Ardd Gloron.y lleill yn dechreu hel cerrig yn y Caemain. Fi wedi bod yn Caerynarfon [sic. Caernarfon] efo Mr Ramsey Williams, achos talu toll ystamp [sic stamp] ar Ewyllys fy Nhad.\nMae Beibl Teulu Owen Edwards yng ngofal aelod o’i deulu erbyn hyn. Yn anffodus, nid yw’n cynnwys tudalennau gyda manylion genedigaethau, priodasau a marwolaethau’r aelodau, ond y mae yn cynnwys ô lei law mewn ysgrifen a phaentiadau celf.\nMae'r ddelwedd hon, Twilight. Snowdon seen across Traeth Mawr, n. Wales gan Richard Reeves, ysgythriad David Cox a wnaethpwyd yn 1823 yn dangos cyflwr y Traeth Mawr gyda phwyslais mae'n siwr ar yr elfen naturiol, a hynafol Y Darluniadol (Picturesque) oedd mewn bri yng nghyfnod dyddiadur Owen Edwards. Gellir dirnad tua phymtheg o wartheg duon yn wasgaredig ar y morfa sy'n llêd wyllt ac heb gloddiau amlwg, a thua deg o wartheg corniog cymysg eu lliwiau yn cael eu tywys o gyfeiriad y morfa. Mae'r afon Glaslyn yn ymdroelli drwy'r gwastadedd yn rhydd ac yn llawn. Mae'n gwestiwn pa mor driw i ddelwedd wreiddiol Reeves oedd ysgythriad Cox, ac yn wir ym mha flwyddyn y gwnaeth Reeves ei baentiad gwreiddiol (cyn ynteu ar ôl codi cob olaf Maddocks). Ond mae'n dangos yr her a wynebodd amaethwyr fel Owen Edwards ddechrau'r 19eg ganrif ar y Traeth Mawr a mannau tebyg.\nAmaeth efallai yw’r thema mwyaf datblygedig a chyflawn yn y dyddiadur, gan i Owen Edwards son pob dydd am ei waith beunyddiol ar leoliadau penodol oedd wedi wrth eu henwau. Nid yw’n amlwg pob amser pa leiniau o dir oedd ar wastadeddau’r morfa a pha rai oedd ar y mynydd-dir o gwmpas Fron Olau, ei gartref rhent. Mae'r gwastadedd hwn a'i hanes o ddiddordeb mawr i ni heddiw o ran etifeddiaeth hanesyddol ac ecolegol; bu hefyd wrth gwrs o ddiddordeb mawr ar y pryd fel rhan o ymgyrchoedd y cyfnod i adennill tir ac i wella effeithlondeb amaeth yn nechrau'r chwyldro diwydiannol.\nNid hawdd bob amser yw dehongli beth oedd iddo ef yn forfa 'gwyllt' a beth yn forfa wedi ei drin. Ymddengys iddo alw'r parseli ar y gwastadedd oedd dan driniaeth gweddol ddwys wrth yr enw Morfa (ee. Morfa Glover, Morfa Garreg ayyb). Mae'n gwestiwn agored ac o ddiddordeb i ni wrth olrhain hanes ecolegol dyffryn y Glaslyn, pa gyfran o ddaliad Owen Edwards ac o'r gwastadedd yn ei gyfanrwydd oedd heb ddod dan oruchwiliaeth yr amaethwr ar y pryd. Mae'n ymddangos i OE gyfeirio at y morfa "gwyllt" beth bynnag oedd hwnnw ar y pryd, fel "Morfa mawr".\nEi Filltir Sgwâr[golygu | golygu cod y dudalen]\nEfallai mai prif diddordeb ei ddyddiaduron i'r amgylcheddwr yw olrhain hanes y Morfa yn fuan ar ôl i Maddocks godi'r Cob lle mae'r 'Porthmadog' heddiw (ei enw i OE cyn i'r dre honno ddod i fodolaeth oedd 'Towyn').\nEnwau'r ffermydd cyfagos mae'n cyfeirio atynt\nErw Suran (ffermdy a chyrchfan achlysurol i wasanaethau'r Methodistiaid; Reiniog (Ereiniog - lle cawsai y rhan fwyaf o'i gyflenwad o fawn); Hendrahowel (cartref Robert Sion); Farm Yard; Caegoronw (nol gwair); Hafodydd Brithion (WL Coldicot alias Wil Hafodydd Brithion); Hendrasela (cartref Harry Edward); Plas Dolbenmaen (cartref Margaret Owen, cyfaill ei wraig Elin); Aberdeunant; Mur y Gwenyn; Garn (cartref Samuel Owen, tlodion ar y plwy); Bwlch y Moch (cartref Griffith Robert a'i ferch Jonet); Erw Deg; Tanrallt Ucha; Ty Mawr; Tyddyn y Gwynt; Drwsyrymlid; Sygun (cartref William Dafydd); Tyddyn Dicwm (cartref Sion Thomas); Tynyfron (Rhiwlas); Gorllwyn (fferm Robert Jones);\nEnwau'r caeau ayb dan ei ofal\nMorfa - weithiau gwahanieithid rhwng 'yr Hen Forfa', 'Morfa'r Goedau' a 'Morfa'r Garreg', a gwair oedd y cnwd mwyaf ond roedd yn codi cloddiau a ffosio a chadw gwartheg hefyd), Cae Glas, Odyn, Llain Hir, Cae Goronw, Hen Erw, Felin Isaf, Beudy Newydd, Gelliwastad, Craig Portreuddyn, Beudy Uchaf, Hendre Tyfi, Beudy Ty'n Bwlch, Cae Main, Wernclowna, Cae'r Hafodty, Cae'r Hendra, Buarth Gwyn. Soniodd yn fynych am 'Yr Hen Forfa' a thybir mai'r tir yng nghyffinau Fron Olau y tu ôl i un o gobiau cynharach y dyffryn oedd hwn.\nGweision y fferm a morwynion y teulu[golygu | golygu cod y dudalen]\nSeilir y wybodaeth ganlynol ar ddwy ddogfen ar wahan, sef y dyddiadur a rhestr o daliadau wedi ei chadw yn rhydd rhwng cloriau'r dyddiadur. Nid yw enwau’r gweision y naill yn cyfateb i holl enwau'r gweision a gofnodir yn y llall.. Mae Owen Edwards yn cofnodi taliadau a wnaethpwyd i’w weision yng nghanol Mis Mai a Mis Tachwedd o 1817-1826. Mae’n ymddangos ei fod yn cofnodi taliadau sydd yn dal yn ddyledus pan ddaw’r amser i ail gyflogi gweithwyr.\nCyfeirir at Ffair ym Mhenmorfa ym mis Mai a mis Tachwedd ym mron pob flwyddyn ac fel arfer mae Owen Edwards yn cyflogi rhwng un a phedwar o weision yno ac mae Elin, ei wraig, yn cyflogi un neu ddwy o forwynion. Weithiau cyfeirir at gyflogau; e.e. ar 12 Tachwedd 1824 mae’n nodi fod “y cyflogau wedi codi cryn llawer.” Ym mis Mai 1823 mae’n nodi fod yna “fwy o ofyn am ferched nag o feibion.” Mae’r gweision hyn yn gweithio am gyfnodau o chwe mis. Maent yn ymadael tua’r un adeg â’r ffeiriau fel arfer ac ychydig diwrnodau ar ôl y ffair mae’r gweision newydd “yn dŵad i’w lle”. Cyfeirir atynt weithiau wrth eu henwau ond yn amlach fel “y meibion.”\nMae’n ymddangos bod rhai gweision wedi cyflogi am gyfnodau byrrach ac mae’n ymddangos fod y rhain yn cyflawni tasg penodol; dyrnu, nithio neu garddio. Ar y 29 Mehefin 1825 noda “Fi wedi bod yn ffair Cricieth yn cyflogi pladurwr. Y cyflogau o swllt i bum grôt [swllt a phedair ceiniog] y dydd.” Mae enwau y gweision hyn yn ymddangos yn fwy cyson yn y dyddiaduron ond ni chyfeirir atynt ymhlith y rhestr taliadau. Efallai y bu Owen Edwards yn cadw cofnodion o’r diwrnodau y buont yn gweithio am eu bod yn derbyn cyflog fesul diwrnod.\nNid yw Owen Edwards yn cyfeirio yn aml at y morwynion. Mae’r gwaith coginio, golchi a glanhau yn digwydd heb unrhyw sylw a chyfeirir at ofal plant ddim ond wrth nodi fod Catrin ac wedyn Siani yn dŵad i’w lle. Mae yna ambell gyfeiriad at un neu fwy o’r morwynion yn cynorthwyo’r meibion; mae’n ymddangos ar yr adegau prysuraf ar y fferm ac ambell cyfeiriad at un ohonynt yn mynd a neges i rhywle.\nMae rhai sylwadau yn dangos perthynas Owen Edwards gyda’i weithwyr a’i agwedd tuag at eu perthynas â'i gilydd. Bu'n was priodas i un o’i weision, Wil Williams ac mae’n caniatáu i sawl un fynychu priodasau ac angladdau rhai o’i gydnabod.\nMae’n ymddangos nad oedd Owen ac Elin Edwards yn orfeirniadol o berthynas rhywiol tu allan i briodas ymhlith eu gweision. Gwelir hwn wrth iddo cofnodi fod Wil Sion a Wil Owen wedi mynd i briodas Pegi (Margaret Owen), un o’r morwynion ar y 19 Tachwedd 1822. Ar y ail o Dachwedd 1822 mae Pegi yn ymadael ac yn esgor ar ferch ar yr un diwrnod. Mae’n rhaid fod Owen ac Elin Edwards wedi parhau i gyflogi Pegi er gwaetha’r ffaith eu bod hi yn amlwg yn disgwyl plentyn. Cyfeirir at Wil Sion a Mari Griffith yn ymadael ar yr un diwrnod ym Mis Tachwedd 1822 “gan eu bod nhw’n caru ei gilydd.”Tridiau yn diweddarach mae Wil Sion yn ôl yn dyrnu. Mae’n debygol ei fod yn gweithio fesul diwrnod o hynny ymlaen.\nMae’n ymddangos fod nifer o weision wedi gadael Fron Olau ym mis Mai 1826, efallai gan nad ydynt yn sicr pryd buasai Owen Edwards yn symud i Gefncynferch, ac mae Owen yn cyflogi pedwar gwas ac Elin yn cyflogi dwy forwyn yn y ffair. Ar ôl Tachwedd 1826 ddim ond Dafydd a Mari sy’n aros yn y Fron Olau.\nGellir adnabod 4 grŵp o weision, sef a) y gweision sy’n gweithio am gyfnodau o chwech mis [13 enw], b) y gweision sy’n gweithio am gyfnodau byrion yn enwedig pan mae’r fferm yn brysur [7 enw], a c). y gweision y cyfeirir atynt ond unwaith naill yn y cyfrifon neu yn y dyddiadur [7 enw]. Pedwerydd grwp ch). yw y morwynion [12 enw] Mae’n pwysig gwahaniaethu, yn enwedig rhwng y ddau grŵp cyntaf, gan mae’n debyg fod y grŵp cyntaf wedi byw ar y fferm a’r ail grŵp yn byw yn lleol Tyddynwyr efallai?\nY gweision lled barhaol (6 mis)[golygu | golygu cod y dudalen]\nYmhlith y gweision sy’n dod am gyfnodau o chwech mis, mae’r canlynol:\nWIL OWEN [William Owen]\nMae ar y rhestr taliadau ym Mawrth a Tachwedd 1817 ac eto ar Tachwedd 1821 a Tachwedd 1822. Ar 1 Tachwedd 1823 cyfeirir ato yn priodi Neli o’r Gelli. Mae Wil Sion a Dic yn mynd i’r briodas. Mae’n ymddangos fod ganddo fedrau cigydd. Cyfeirir ato yn lladd buwch a’i thorri. Erbyn 1827 mae’n byw yn Cwm Mawr ac mae un o weision Fron Olau yn mynd yno i ofyn iddo ddod i ladd y fuwch.\nHUWCYN [Hugh Richard]\nMae’n dechrau cael ei dalu ym Mis Tachwedd 1817 Mae nifer o gyfeiriadau ato yn nechrau’r dyddiadur. Mae’n ymadael ar y 17 Mai 1820 ond yn derbyn tal ym mis Tachwedd. Cyfeirir at Huwcyn, yr hen was, yn ymweld â Fron Olau ar y 2 Gorffennaf 1820\nWIL WILLIAMS [William Williams]\nMae’n cael ei dalu o Fis Mai 1818 hyd at Fai 1821. Mae’n priodi ar y 2 Mawrth 1821. Bu Owen Edwards yn was priodas iddo. Mae’n ymweld a Fron Olau ar y 2 Rhagfyr 1821. Mae yna ddau gyfeiriad at Wil Williams yn 1826; yr un Wil Williams tybed?\nOWAIN [O Jones?]\nMae’n cael ei dalu ym Mai 1819. Mae sôn amdano yn nechrau’r dyddiadur. Mae’n ymadael ar 16 Ionawr 1820 heb ddweud wrth neb.\nSIONUN [John William; Sionun Penrhyn heli; Sionun William Sion]. Mae nifer o gyfeiriadau a Sionun o 1820 hyd at diwedd 1824. Mae’n derbyn tâl bychan ddwywaith ym 1823. Dim ond dau gyfeiriad sydd ato wedyn. Efallai mae’n ymweld a Fron Olau yn 1825.\nWIL SION [William Jones]\nMae’n dyfod i’w le ar y 16 Tachwedd 1820. Mae’n ymadael ar y 12 Tachwedd 1822 yr un pryd a Mari Griffith “am eu bod yn caru eu gilydd.” Tridiau wedyn mae o yn ei ôl yn dyrnu. Mae’n derbyn taliadau o Dachwedd hyd at Tachwedd 1826. Mae cyfeiriadau cyson ato rhwng 1823 ac 1826, ac mae’n ymadael 16 Mai 1826. Mae’n bosibl ei fod yn byw yn agos at Fron Olau ac yn cysgu yno ar yr adegau prysuraf. Mae’n cael ei dalu saith ceiniog a dimau y rhwyd i gau drensia ym Mis Rhagfyr 1825. Cyfeirir ato ar 18 Ionawr 25 yn mynd at ei frawd oedd yn sâl ac ar 26 Ionawr 1825 mae’n mynd efo Robin i gynhebrwng eu frawd.\nROBIN neu ROBERT [Griffith]\nUn o’r gweision a gyflogwyd ar 4 Mai 1823 ond nid yw ar y rhestr taliadau. Mae’r cyfeiriad cyntaf ato ar yr 18 Gorffennaf 1823. Mae’n ymadael ar y 6 Medi 1823 “wedi bod yma naw wythnos a thridiau.” Mae yna un cyfeiriad arall ato cyn iddo dŵad i’w le (am yr eildro) ar 17 Tachwedd 1824 ac yn ymadael ar y 16 Mai 1825. Mae sawl cyfeiriad ato yn Haf 1825. Ar y 13 Hydref 1825 mae’n mynd adref am ddau ddiwrnod neu dri. Y cyfeiriad olaf ato yw'r cofnod iddo ymadael ar y 19 Tachwedd 1825.\nDIC SION HUGH [Richard Jones ]\nUn o’r gweision a cyflogwyd ar y 4 Mai 1823. Mae sawl cyfeiriad ato yn 1824. Mae taliadau iddo o Fis Tachwedd 1822 a phob chwe mis tan fis Mai 1825.\nMae’n ymddangos ar y rhestr taliadau ddwywaith yn 1825; wedyn mae nifer o gyfeiriadau ato cyn iddo ymadael ar 16 Mai 1826\nMae’n dŵad i’w le ar y 19 Mai 1826 ac yn gadael 14 Tachwedd 1826. Nid yw ar y rhestr taliadau. Cyfeirir ato, a Wil Lloyd (gw. y nesaf) fel Wil y gwas mwyaf a Wil y gwas lleiaf.\nWIL LLOYD yn dŵad i’w le 19 Mai 1826 ond nid yw ar y rhestr taliadau\nDAFYDD [David Evan]\nUn o’r gweision a gyflogwyd ar 14 Mai 1825. Mae cyfeiriadau cyson ato trwy 1826. Ar y 17 Chwefror 1826 mae’n mynd i briodas Sion Elis ei frawd i’r Towyn ac ar 17 Mehefin 1826 Mae’n yn mynd i briodas Ned y Gorllwyn. Fe yw’r unig was sy’n aros ar ôl 14 Tachwedd 1826 ac mae yno tan y diwedd. Mae ar y rhestr taliadau ar gyfer 1825-6\nGUTO [Griffith Thomas]\nMae’n dŵad i’w le 17 Mai 1826 ac yn aros tan 14 Tachwedd 1826. Mae’n cael ei dalu ym mis Mai 1826.\nGweision cyfnodau byrrach[golygu | golygu cod y dudalen]\nMae yna nifer o weision eraill sy’n gweithio am gyfnodau byrrach yn enwedig ar gyfnodau prysur.\nELLIS EVANS Tŷ’n y Ffridd\nCafodd ei gyflogi ar y 29ain Mehefin 1820 am 13 ceiniog y dydd.\nHARRI [Henry Edward] Hendresela\nMae’n dechrau dyrnu ar 30ain Tachwedd 1820. Mae’n setlo ei gyfri am ddyrnu ar y 28ain Mai 1821\nMae ei enw yn ymddangos trwy’r dyddiadur ond nid yw ar y rhestr taliadau. Mae yma wyth cyfeiriad ato yn ymadael, dim un ohonynt ar yr un adeg a gweision eraill. Mae’n debygol ei fod yn dyddynwr lleol. Mae nifer fawr o gyfeiriadau ato yn dyrnu o 1820-24 a nodir ei fod yn colli hanner diwrnod ar y 25 Ebrill 1822. Ym mis Gorffennaf 1824 mae’n codi grisial. Ym Mawrth 1825 cyfeirir ato yn mynd i Lanfrothen i nol merlen oedd wedi ei phrynu ganddo. Mae’n dilyn fod ganddo dir i gadw’r ferlen ond mae Owen Edwards yn prynu’r ferlen (yr un ferlen?) ym mis Ebrill 1825. Ar ddiwedd 1825 a dechrau 1826 mae sawl cyfeiriad ato yn gwneud clawdd terfyn am bump swllt y rhwyd. Ar 24 Gorffennaf 1826 dwedir ei fod “yn dŵad yma wedi bod gartref” sydd yn cadarnhau ei fod yn weithiwr sydd yn mynd a dod.\nMae’n sôn am ddau Sion Hugh yn y dyddiadur; Sion Hugh, Cefnyrhwydwr a Sion Hugh, Drwsyrymlid. Nid oes sôn am y naill na’r llall ar y rhestr taliadau. Ymddengys eu bod yn dyddynwyr lleol. Mae sawl cyfeiriad atynt yn cyrraedd neu yn gadael ar adegau gwahanol i’r gweision a gyflogir am chwech mis. Mae’n ymddangos fod y ddau Sion Hugh yn gweithio ym Mron Olau ar yr adegau prysuraf ac mae un ohonynt yn dod yn benodol i ddyrnu a’r llall i weithio yn yr ardd. Ar y 10 Tachwedd 1825 mae Owen Edwards yn nodi ei fod “wedi bod yn Cerrigyrhwydwr yn cytuno efo Sion Hugh i ddŵad yma’r gaeaf”, Cyfeirir at un sydd “yn dŵad yma wedi bod gartref” ar 24 Gorffennaf 1826 ac at un sy’n “mynd adref gan ddolur yn ei lygadau” ar 21 Awst 1826. Mae un ohonynt yn para i ddyrnu ar ôl i’r holl weision heblaw Dafydd a Mari ymadael.\nMae’n dod i weithio ar y 21 Mai 1824. Nid oes cyfeiriad arall ato heblaw ei fod yn “dod yma i weithio ar 1 Gorffennaf 1825 ac eto ar 30 Awst 1825 ac eto ar 23 Hydref 1826.\nMae’r cyfeiriad cyntaf ato ar 21 Mai 1824, Nid oes sôn amdano ym 1825 ond mae yn Fron Olau ar y 16 Awst 1826\nMae’n cael ei dalu saith ceiniog a dimau y rhwd i gau trensia dros gaeaf 1825-6.\nY gweision cyfnodau byr iawn[golygu | golygu cod y dudalen]\nNid yw’n bosibl gwybod am ba hyd y bu rhai gweision yn gweithio yn y Fron Olau gan nad oes fawr o sôn amdanynt:\nROBERT MORRIS - Mae’n cael ei dalu ym Mai 1817\nJOHN ROBERT – Mae’n cael ei dalu ym Mai 1817\nHUGH DAVID Mae’n cael ei dalu ym Mai 1818\nGRIFFITH JONES Mae’n cael ei dalu ym Mai 1820\nRICHARD GRIFFITH Mae’n derbyn taliadau o fis Mai 1820 hyd at mis Mai 1822\nHARRI OWEN Nid yw ar y rhestr taliadau ond mae’n gweithio yn Fron Olau ar y 11 Mehefin 1822\nDIC ROBERT SION Cyfeirir ato ar 24 Ionawr 1825 Y sôn olaf amdano yw ar y 15 Gorffennaf 1825\nY Morwynion[golygu | golygu cod y dudalen]\nMae yna ddwy forwyn, Lowri Robert ac Ann Griffith sy’n ymddangos yng nghyfrifon Owen Edwards cyn dechrau’r dyddiadur. Wedyn mae’r canlynol:\nSUSAN (Susanna Jones)\nMae hi’n mynd i Langybi 20 Ionawr 1820\nSIANI (Siani neu Jane Jones)\nDaeth hi i’w lle ar y 19 Mai 20. Cyfeirir ati yn gyntaf ar 24 Mai 1820 ac mae hi’n ymadael ar y 16 Tachwedd 1824. Mae’n derbyn tal am dwy flynedd o fis Tachwedd 1822 hyd at fis Mai 1824. Mae yna sawl cyfeiriad diweddarach at Siani (efallai nid yr un Siani). Mae Siani Cefnyrhwydwr, yn dŵad “i gyweirio gwair” ar y 4 Gorffennaf 1824. Mae hi’n mynd i Clenney ar y 15 Mawrth 1825. Ar y 4 Ebrill 1825 mae hi’n mynd i Dywyn a’r dref gyda merch Cefncynferch (sydd yn ymweld a Fron Olau). Cyfeirir at Siani, morwyn y plant yn dod i’w lle ar y 17 Mai 26\nMae hi’n cael ei thalu o fis Mai 1820 hyd at fis Mai 1821.\nJONET - (Jane Griffith)\nMae hi’n dŵad i’w lle 4 Gorffennaf 1820 ac yn cael ei thalu ym mis Mai 1821 yn unig. Efallai hi yw Sioned Griffith Bwlch-y-moch sy'n “dŵad yma i aros dros fis y cyneuaf” ar y 4 Gorffennaf 1821?\nEfallai bod yna sawl “Neli” gan gynnwys ELIN JONES ac ELIN WILLIAMS sydd ar y rhestr cyflogau; y naill yn cael ei thalu pedwar gwaith dros gyfnod y cyfrifon a’r llall ym 1824. Cyfeirir at un yn ymadael ar y 18 Mai 1821. Mae NELI PYRS yn gadael ar y 6 Medi 1823 “ar ôl 9 wythnos a thridiau". Cyfeirir at “Neli” tair gwaith yn Ngwanwyn 1824 cyn ymadael ar y 15 Mai 1824. Mae” Neli” yn mynd i Ffair Pwllheli efo Lowri ar y 11 Tachwedd 1824 cyn gadael ar y 13 Tachwedd 1824. Yn ngwanwyn 1825 mae rhagor o sôn am “Neli” cyn iddi adael ar y 16.Mai 1825.\nPEGI [Margaret Owen]\nMae Pegi yn ymddangos ar y rhestr taliadau ym Mis Tachwedd 1821 ac ym Mai 1822. Cyfeirir ati “yn sâl ac mewn llewygfa” ar y 14 Awst 1821. Mae hi’n priodi ar y 19 Hydref 1822 ac mae Wil Owen a Wil Sion yn mynd i'r briodas. Llai na mis wedyn ar y 2 Tachwedd 1822, mae hi’n ymadael ac yn esgor ar eneth yn diweddarach ar yr un diwrnod. Mae’n bosibl mai Lewis oedd ei chyfenw priodasol gan iddi dalu Margaret Lewis ym mis Tachwedd 1822.\nMARI [ Mary Griffith]\nMae hi’n cael ei chyflogi 13 Yachwedd 1821, yn dŵad i’w lle ar y 17 Tachwedd 1821 ac yn ymadael gyda Wil Sion ar y 12 Tachwedd 1822 “am eu bod yn caru eu gilydd.”\nMARI [Mary William]\nMae hi’n dŵad i’w lle 16 Tachwedd 1824 a hi yw’r unig forwyn sy’n aros ar ôl y 14 Tachwedd 1826\nDOLI [Dorothy William]\nMae cyfeiriadau at Doli (neu Dolly) yn ystod Gwanwyn a Haf 1823. Sonnir amdani “wedi bod a phwn o haidd yn y felin” ar y 13 Medi 1823. Mae hi’n ymadael ar y 13 Tachwedd 1823\nBETI [Elizabeth Owen]\nMae hi’n derbyn taliadau o’r dechrau y cofnodion hyd at Tachwedd 1820 ac eto ym Mis Mai 1823. Cyfeirir ati “yn ei gwely yn sâl” ar y 4 Awst 1823 ac mae ei brawd yn ymweld a hi ar y 20 Medi 1823\nLOWRI [Lowri William]\nMae hi’n yn dŵad i’w lle ar y 18 Mai 1824. Cyfeirir ati yn gweithio efo’r hogiau ar y 30 Awst 1824. Mae hi’n mynd i Ffair Pwllheli gyda Neli ar y 11 Tachwedd 1824 cyn gadael ar y 13 Tachwedc 1824\nCATRIN [Catherine William]\nCyflogir hi fel “morwyn y plant” sy’n dŵad i’w le ar y 15 Tachwedd 1824 ond yn mynd i fwrdd 27 Rhagfyr 1824.\nY gwaith beunyddiol[golygu | golygu cod y dudalen]\nWeithiau gellir dilyn proses o godi adeilad newydd o'i ddechrau i'w ddiwedd; ee. Beudy'r Morfa Bwletin 162, tud. 4 \nSoniai am fynd a 'Farmer', 'Denbi' (caseg), 'Jack' (ceffyl du, cafodd llawer o drafferth ddod o hyd i hwn ar ôl mynd ar goll a bu'n chwilio amdano yn y "Morfa mawr" a chael hyd iddo yn Garn Dobenmaen), 'Captan', 'Fflower' (caseg) a 'Juno'. Defnyddiai stalwyni o ffermydd eraill i wasanaethu'r cesyg (sy'n awgrymu mai stalwyni wedi eu cyweirio oedd Jack a Captan? Soniodd am tri ceffyl gweithio a soniodd yn gyson hefyd am Will yn dwad ar Ceffyl i mi i Benmorfa (i roi pas adref iddo). Ai ceffyl â rhyw fath o drap fyddai hynny? Roedd yn cadw merlod ar y mynydd ac yn eu bridio, eu prynu a'u gwerthu. Weithiau gosodai (neu roddai) borfa i eboles rhywun arall (Robt.Thomas Llangybi yn dwad a’r Ebolas yma i Borfau). Byddai'n paratoi ceffylau ifanc at waith y fferm (Marchogwr yma yn dechreu iwsio’r Eboles.)\nMae'n cyfeirio at llwdn, molltyn ( pob amser yn y lluosog myllt), mamog, ŵyn, maharen a hwrdd. Ym mis Medi 1825 sioniodd am Gwerthu 32 Llydnod 12 ddefaid i Glasirfryn. Troi dau Hwrdd a mamogiaid i caeau canol. Mynd a 16 o ddefaid i Tynyfron Rhiwlas. Roedd yn "carcharu'r ŵyn" (i'w llyffetheirio). Yn marcio ugain o Fyllt at eu gwerthu a Maharen, Dic yn mynd wedi i'r Mynudd yn dal y maharen moel at ei ladd, ac yn mynd i allt y Tymawr at yr wyn ac yn cael un yn sâl o'r breid [louping ill]. Soniai am lladd y Maharen moel yn yr hydref fwy nag unwaith. Cadwai feheryn ar y mynydd Yn aml mewn cwplws (Yn cwplysu’r Maheryn [sic. meheryn]) Myllt: Un cyfeiriad yn unig: Yn hel y mullt [sic. myllt] i’r mynudd [sic.] Thomas Humphrey’r Ynus.\nTri chyfeiriad gafwyd at eifr. Maent yn awgrymu nad rhai fferal oeddynt ond rhai oedd yn rhan o'r fferm ac yn ennill bywoliaeth iddo o'r llecynnau garwaf (Owen yn nol y Geifr o Greigiau Tanrallt) fel creigiau Tanrallt neu Portreuddyn ym mis Ionawr, ac unwaith, ym mis Medi, yn eu codi o'r Buarth Gwyn.\nRoedd yn magu ac yn gwerthu tyrcwn ar raddfa fach: Gwas Tyddynwisgin yn dwad i nol y Turkeys [sic. tyrcwn]. Ionawr 1823\nCasglodd fawn yn rheolaidd o fawnog ar fferm a elwid yn Reiniog a bu'n rhaid ei gertio trwy Benmorfa a thalu toll o swllt yn flynyddol am y fraint. Cafodd fawn hefyd o Caegoronw. Pwrpas y mawn oedd sychu ŷd (haidd) at fragu (Bwletin 162, tud. 2 ).\nAnfon ei weision, byddai OE, i nol glo o'r Towyn (sef y porthladd lle saif Porthmadog heddiw (Will wedi mynd i’r Towyn i nol hanner tunell o Glo [sic].). Cafodd ddau neu dri llwyth y flwyddyn rhwng Hydref a Mai.\nMae i’r Morfa i ddechreu codi’r brwyn(Chwefror 1820) yn fath cyffredin o gofnod ganddo. Byddai'n ei werthu (Humphra’r big yma’n prynu brwyn am hanner Coron) ond gan amlaf mae'n ei ddefnyddio fel deunydd 'to' i dasau. Weithiau byddai'n caniatau eraill ei gasglu (Harry Edward Hendrasela yma yn gofyn a gai hel To yn y Morfa ac yn cael cennad i wneud. .....\nFel heddiw, ym mis Mehefin bu'n cneifio amlaf a soniai yn gyson yr adeg honno am 'gneifio torrau' (hy. boliau) Ond ni soniodd unwaith pa ddefaid oedd rhain ('myllt' efallai). Cneifiai'r ŵyn a'r mamogau yn yr hydref. Soniai weithiau am gneifio llouau. Danfonai wlan 'i'r Factory' (Tanrallt, Tremadog?). Talai'r Degwm Gwlan i Edward Owen y Degymwr. Gwerthodd wlan i ferched o Abererch ym mis Gorffennaf 1821 ac eto ym mis Gorffennaf 1823 cofnododd Gwragedd o lawr y wlad [Llanystumdwy] yma'n prynu'r Gwlan ac yn ei bwyso ac iw ddanfon ddechreu yr wythnos nesaf.. Fe'i gwerthai hefyd ar y croen (John Jones Crwynwr o Dremadoc yma'n pwyso'r gwlan. Dic yn ei ddanfon yno mis Tachwedd). Gwerthai wlan hefyd i siop leol.\nAm ddail tafol (Dafydd yn codi Tafol yn Buarth yr hen Erw, ac yn chwynu peth yn yr Ardd) ac ysgall (Will yn chwynu esgill o’r Gwenith) y soniai fwyaf amdanynt.\nBragu (neu darllaw)\nBu'n 'darllaw' ddwywaith neu dair y flwyddyn, gefn gaeaf, a diwedd yr haf gan amlaf. Defnyddiodd fawn i sychu'r haidd mewn odyn. 'Diod fain', cwrw a porter oedd y cynnyrch, neu 'arweddlyn'. Prynai frag hefyd Robin wedi bod yn y dref yn nol pwn o Frag; ai haidd bragu oedd hwn? Mae un cofnod yn cyfeirio at hopys Yn darllaw. Neli wedi bod yn Nhy Richd.Thomas Penmorfa yn nol hops [i ddarllaw?]\nTri chyfeiriad yn unig sydd i wneud cewyll (cimwch? eog yn yr afon?), gan arbenigwr Wil Robert Y Gorllwyn. Mae un cyfeiriad arall at fi yn gwneud cawell pysgotta.\nGardd[golygu | golygu cod y dudalen]\nMae'n gwestiwn a olygai 'gardd' i OE yr un peth a'i ystyr fodern. Yn ôl GPC: "Ym Môn ac Arfon, yn ogystal â’r ystyr arferol, golyga gardd hefyd ‘cadlas, ydlan’." wrth gyfeirio at 'ardd' mae ganddo sawl llecyn mewn golwg; 'yr hen ardd', 'yr ardd fach', 'yr ardd isaf' (cyfeiriodd hefyd at yr ‘hen ardd isaf’) a nifer o gyfeiriadau mwy amwys fel 'yr ardd gloron'. Yn aml mae'n cyfeirio at 'yr ardd' heb unrhyw oleddfiad. Mae'r nifer o gofnodion (125) yn awgrymu bod 'gardd' yn rhan bwysig o economi a bywyd y fferm.\nYr hon a alwai 'yr ardd fach' oedd debycaf o bosib i ardd heddiw (Fi yn gwneud yr ardd bach [sic] o flaen y drws). Pam soniai am ‘yr ardd’, palu oedd y gwaith trwm. Mae'n gwahaniaethu'n gyson rhwng 'yr ardd' ('palu' gan amlaf) a'r 'hen ardd' 'aredig' gan amlaf).\nDyma'r cnydau y sonia amdanynt mewn cysylltiad â'r gerddi (heb wahaniaethu rhyngddynt):\nbresych ('bresych cynnar', '3 dwsin'; ‘bresych diweddar’\nmaip (‘’maip Swedaidd’’, erfin)\ntatws (pytatws moch; ‘’tatws moch’’, ‘’clorennod’’, clorennod moch, clorennod brithion ‘’eu gwneud yn ddâs yn yr Hen Ardd’’), ‘’cloron cynnar’’)\nmoron (‘’morron’’, ‘’llysiau cochion’’)\ngarlleg (un cofnod am blannu yn yr ardd)\nwyniwns (gan ddefnyddio'r ffurf wyniwns yn wahanol i'r arferiad yn yr ardal heddiw o ddefnyddio ‘nionod’)\nCoed afalau a gellyg ‘(Chwefror 1821: ‘’Fi yn planu [sic.] hanner dwsin o goed afalau, a dwy o goed Gerllig [sic. gellyg] yn yr Ardd.\nSoniodd unwaith am osod cwt cwnhingod yn yr ardd, Cadwai ei wenyn yn ‘yr ardd’ ger gardd y ty mae’n debyg\nPlannodd goed afalau a gellyg yn Chwefror 1821\nArferion gardd OE â’u hystyr yn ansicr[golygu | golygu cod y dudalen]\nDic yn hwilio [sic] Cerrig at yr Ardd Gloron yn pen ucha Hendratyfi.\nDic yn palu rhwng cloron yn yr ardd Cae’r coldy.\nWil Sion yn gorphen codi at Gloron Buarth yr hen Erw a’r hen Ardd Gloron.\nFi yn tori rhai Clorenod.\nyn planu [sic] Winiwns [sic] o dan y Celyn [Plannu o dan y celyn yn ffordd o atal llygod ac ati rhag mynd at hadau? Mae o’n son llawer am celyn mewn cysylltoad a’r ardd ‘’Wil a Dafydd yn Codi’r Celyn rhwng y ddwy Ardd ac yn eu planu efo’r Ffordd ty ucha i ddrws y Ty.’’]\nSion William yno yn tori tyllau i blanu Coed.\nSoniodd am y dolur bur [byr], sef black quarter, black leg, quarter evil, a disease, esp. of cattle and sheep, which terminates fatally in a short time (lit. short disease). (Geiriadur Prifysgol Cymru)\nY Pen Carw:\nMae un cofnod ganddo yn sefyll allan yn ei fanylder a'r chwilfrydedd mae'n datgelu am y dyddiadurwr mewn cyfnod ac ardal oedd eto i fwynhau gwir manteision addysg:\n27 Mai 1820:.....Elin a minau yn mynd yn y Prydnhawn i Dy Mr. Owen Aberglaslyn yn gweled yno ddarn o asgwrn pen Carw a dau gorn y’nghlwm [sic] ynddo yn ddwy droedfedd o hyd a phedair Caingc [sic] ar bob un ac yn ddwyfodfeddarbymtheg a hanner o led o flaen i flaen wedi eu cael yn llyn Cerrigyrhwydwr wrth dynnu rhwyd ychydig o ddyddiau yn ôl gan Richd. William Tailiwr sydd yn byw yn Aberglaslyn. tebygyd ar yr olwg oedd arno ei fod yno er’s amryw flynyddau!!! Yn dyfod adref cyn naw o’r gloch.\nMae gwerth y cofnod hwn yn mynd ymhellach nag un bywyd unigol gan y bu gwastadeddau gleision mangre Cerrigyrhwydwr, ar y pryd (ychydig flynyddoedd yn unig ar ôl codi'r Cob, ger Porthmadog heddiw), yn gorfod bod yn forfa llanwol o heli a thywod, Mewn gair, onid pen pellaf y Traeth Mawr fel ag a fu oedd y fangre hon o hyd. A chofio gyda braint ein hôl-ddoethineb mai corff anifail ein gorffennol pell oedd y carw, wedi ei biclo mewn mawn fel cannoedd o rai eraill a ddaeth i'r fei wedyn, rhaid felly gofyn lle yn union oedd Llyn Cerrigyrhwydwr? Oedd morfa tywod Traeth Mawr yn gorwedd ar wely o fawn nid anhebyg i'r gro a'r tywod ychydig filltiroedd i ffwrdd yn Llanaber ger y Bermo.\nFi ac Elin yn mynd i Dremadoc i edrych Siou [sic] sef dau ddyn a Dynes Bychain a Dyn Mawr oedd yn cael eu cludo mewn dau gerbyd mawr. Pedwar o geffylau yn tynu un a dau yn tynu’r llall. Ceffylau gleision oeddynt ac o faintioli anhyffredin [sic] Y Dyn mwyaf yn Saith Droedfedd o hyd. Y Cymro a’r Sais lleiaf mi feddyliwn nad oeddyn fawr dros Lathen un yn 20 oed ar llall yn 23. Dynes 24 oed 31 modfedd o hyd\nHelwriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]\nMynychai helfa Beddgelert. Arferai hela'r llwynog, ysgyfarnogod (defnyddiai'r ddau derm 'ceinach' ac 'ysgyfarnog', yn ymddangosiadol yn ddiwahan), cyffylog, giach ('sneipen') a llygod mawr ('llygod ffreinig'). Mae'n werth nodi na soniodd unwaith am foch daear, grugiar, petris nag unrhyw 'bryf' arall fu'n boblogaidd i helwyr yn ddiweddarach os nad ar y pryd. Defnyddiai filgi i hela ( Y Meibion un dal ysgyfarnog yn ochr Portreuddyn efo’r milgi) ond go brin mai'r milgi rasio fyddai'n gyfarwydd heddiw oedd hwn. Nid cwn hynaws oedd ei filgwn:"Y Milgi yn lladd Llwdn Harry Owen wrth goethi o’r caea.". Lladdai dyrchod daear Wil y Gorllwyn yn rhoi cyfri o’r Tyrchod daiar [sic] oedd wedi ei ddal pum dwsin\nCadwai hefyd 'fastiffgast' heb ddweud pam. Ymysg ei ddrylliau oedd mae'n debyg ffurf gynnar o’r'gwn-siot’ ond defnyddiai wn llaw hefyd Fi yn mynd at y Beudy uchaf ar gwn bach efo mi, yn Saethu Bran yn y Caelleppa ucha. Cadwodd gwmni rheolaidd i gipar Glyn Cowarch. Aeth hefyd i saethu ac i bysgota ar lynnoedd bach cyfagos (Fi yn mynd efo Robt. Sion Hendrahowel at y llyn du i bysgotta) a mawr mwy pellennig (Fi wedi bod efo Mr.Owen Aberglaslyn yn Pysgotta yn llyn Dinas).\nCnydau eraill[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd yn wenynwr gan ddefnyddio mae’n debyg technoleg lled ddiweddar at y gwaith, sef offer a gadwai'r haid yn fyw dros y gaeaf yn wahanol i hen drefn y cychod gwellt.\nAr dir Fron Olau yr oedd chwarel ‘Maen Grisial’. Crisial amheuthun o’r enw ‘’Brookite’’ oedd y grisial, a gafodd ei ddisgrifio am y tro cyntaf ugain mlynedd ynghynt (Glas: Bwletin Llên Natur 160 \nRoedd OE yn berson â diddordeb yn y byd o’i gwmpas. Fe aeth unwaith i dŷ ei gyfaill yn Aberglaslyn i weld pen carw oedd wedi ei godi o bwll yn y morfa, gan ei fesur a’i ddisgrifio yn fanwl \nEi iaith[golygu | golygu cod y dudalen]\nAr ôl amaethyddiaeth, gellid dadlau mai iaith Owen Edwards yw’r trysor mwyaf yn y dyddiadur. Mae ei iaith yn goeth wedi ei ysgrifennu mewn Cymraeg gloyw gyda pheth odrwydd yn ei ddefnydd o eiriau (ee. 'wedi' yn lle 'wedyn', 'boreubryd', prynhawnbryd'). Nid iaith y werin sydd gennym ganddo ond iaith person sydd wedi cael addysg trwy’r Gymraeg, er, yn ôl tystiolaeth llythyrau a chyfrifon yn nghefn y dyddiadur, roedd ei Saesneg yn llawn mor loyw, ac os rhywbeth yn llai hunan ymwybodol.\nTywydd y cyfnod[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd degawd yr 1820au yn amrywiol ei dywydd ond yn gyffredinol fe'i nodweddwyd gan wanwyau a hydrefau cynnes\nAr 29 Mehefin disgynnodd cenllysg o faint wyau yn ardal y Bala a Cherrig y Drudion, gan falu ffenestri\nGwelodd Owen Edwards Eira ar bennau’r Mynyddau!!! ar y 9 Mehefin 1821.\nDigwyddiadau yng Nghymru a'r Byd[golygu | golygu cod y dudalen]\nMewn amaethyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]\nCyfnod o gynnydd, caledi a thrawsnewid a nodweddodd y 19ed ganrif. Ar gychwyn y ganrif honno roeddem ar drothwy oes gynyddol ddiwydiannol fyddai’n arwain at newidiadau economaidd a chymdeithasol fyddai yn eu tro yn effeithio ar fywydau pawb. Yn naturiol, ni welwyd yr un effeithiau ym mhobman – bu i gloddio am blwm, glo, llechi a chopr ddylanwadu’n drwm ar dir a phobl rhai ardaloedd fyddai’n wahanol i’r ardaloedd nas creithiwyd gan ddiwydiant. Yng nghefn gwlad dyma gyfnod o wasgu gan y stadau er mwyn cadw prisiau ŷd yn uchel a chynyddodd y broses o ad-drefnu eu daliadau amaethyddol, codi rhenti a meddiannu tiroedd comin. Rhoddai rhyfeloedd Ffrainc yr esgus perffaith ar gyfer hyn – wedi’r cyfan, oni ellid cyfiawnhau gwasgfa o’r fath yn yr ymgyrch yn erbyn Napoleon Bonaparte.\nYn 1815 roedd Senedd Lloegr yn ddigon hyderus i basio’r Deddfau Ŷd fyddai’n cadw prisiau yn fwriadol uchel i amddiffyn incwm y tirfeddianwyr a gwahardd ei fewnforio onibai i’r pris godi’n uwch na 80 swllt y bwysel. Digwyddodd hynny er gwaetha’r dirwasgiad, tywydd trychinebus a newyn am y dair mlynedd yn dilyn y rhyfel. roedd y sefyllfa cyn waethed yng nghefn gwlad yn enwedig ymysg y tlodion. “Rhoi angen un rhwng y naw” meddai Dewi Wyn o Eifion yn 1819. Un rheswm amlwg am hyn oedd bod y boblogaeth yn tyfu’n gynt na ellid ei chynnal; rhwng 1740 ag 1840 roedd poblogaeth Cymru wedi dyblu, a hanner y gweithlu bellach mewn diwydiant. Dywed un farn bod y ffigwr hwn yn arwyddocaol oherwydd os gellir diffinio a yw gwlad yn bennaf ddiwydiannol neu amaethyddol, Cymru, yn 1840, gyda 50% o’i gweithlu’n ddiwydiannol, oedd y wlad ddiwydiannol gyntaf yn y byd. Bu sawl cynnwrf a reiot yng nghefn gwlad Cymru oherwydd diffyg bwyd a cholli hawliau: Caerfyrddin 1818; Maenclochog 1820; Dryslwyn 1826 a Llanwnda yn 1827.\nOs oedd yn galedi ar y bobl gyffredin, roedd yn gyfnod o lewyrch i’r rhai oedd mewn sefyllfa i fanteisio. Gwelwyd buddsoddi enfawr yn y tir gan y stadau. Barnai rhai tirfeddianwyr mai’r ffordd ymlaen yng nghefn gwlad oedd ail-drefnu ffermydd a’u huno er mwyn creu unedau mwy o faint a mwy cynhyrchiol. Rhoddai hynny fywoliaeth deilwng i ffermwyr, fedrai wedyn dalu mwy o rent. Ond effaith hynny oedd taflu mwy o bobl ar y clwt ac yn ddibynnol felly ar y Plwyf.\nDaeth yr arfer o gyfuno nifer o fân-ddaliadau’r stadau i greu unedau mwy o faint a mwy effeithiol yn gyffredin yn nechrau’r 19eg ganrif. A phan yn bosib gellid ychwanegu darnau o dir ddaeth yn eiddo i’r stad drwy gau tir comin yn yr ardal, yn enwedig y tir mynydd fyddai’n ffinio â’r uned newydd. Yr unig ffermydd hollol newydd fyddai rhai a sefydlwyd ar rai o’r morfeydd a ennillwyd o’r môr, e.e. Tŷ Newydd Morfa ar Forfa Glaslyn wedi adeiladu’r Cob ym Mhorthmadog yn 1812.\nDaeth y lês flynyddol i denant i gymryd lle y lês am oes, a chytundeb tenantiaeth, a adnewyddid yn flynyddol, yn annogaeth i ymgymeryd â gwelliannau i’r unedau newydd yn unol a chyfarwyddid asiant y stad. Aethpwyd ati i agor ffosydd, arloesi a gwella tiroedd, codi a chlirio cerrig, codi cloddiau a phlannu gwrychoedd, a chalchio a theilo’r tir ar gyfer cnydau neu borfa well. Erbyn yr 1830au roedd y dyrnwr bach symudol ar daith mewn rhai ardaloedd, er mawr ofid i’r rhai gyflogid i ffustio’r ŷd dros fisoedd y gaeaf.\nYn raddol datblygodd Cymru yn wlad o stadau mawrion a ffermydd gweddol fychain yn cael eu gweithio’n bennaf gan lafur teuluol. Fel y cynyddai maint ffermydd, cyflogid mwy o weision a morynion ar gontract o ½ blwyddyn neu flwyddyn, rhwng ffeiriau cyflogi Calan Mai a Chalan Gaeaf. Roedd y gwahaniaeth rhwng cyfoeth a bywyd gwas a meistr yn fychan, ond yn eu statws roedd yn fawr.\nMewn crefydd[golygu | golygu cod y dudalen]\nNodwedd bwysig o’r cyfnod oedd y modd y troiodd cymaint o bobl yng nghefn gwlad yn ogystal a’r ardaloedd diwydiannol at yr amrywiol enwadau anghydffurfiol. Dyma broses oedd wedi cychwyn o ddifri yn y 18fed ganrif ond yn hanner cynta’r 19eg ganrif gwelwyd angerdd crefyddol yn brasgamu drwy’r tir. Byddai miloedd yn mynychu ambell Sasiwn, e.e. 7,500 a thros 1,000 o geffylau yn Aberystwyth yn 1809, a phan dorrodd y Methodistiaid Calfinaidd oddiar Eglwys Lloegr yn 1811 bu cynnydd pellach. I Sasiwn Y Bala yn 1819 daeth 8,000-10,000 o bobl a thros 3,000 o geffylau.\nRoedd yr awdurdodau a’r meistri tir yn amheus iawn o’r fath chwyldro crefyddol a oedd, i raddau helaeth, yn adwaith yn erbyn yr Eglwys a’r landlordiaid. Er bod sawl rheithor llawr gwlad yn Gymry da ac yn ofalus o’u preiddiau ystyrid yr Eglwys ei hun yn orthrymol o ran ei Degymau ac yn gefnogol i’r tirfeddianwyr. Mae’r ffaith na fu Egob Cymraeg ei iaith tan 1870 yn adrodd cyfrolau.\nBuan y gwelwyd capeli yn britho cefn gwlad, gan roi y rhyddid i gymunedau reoli a threfnu eu gweithgareddau eu hunnain. O ganlyniad magwyd cymunedau oedd wedi eu hymdrwytho yng ngeiriau a gwerthoedd y Beibl fyddai, ymhen amser, yn dylanwadu’n drwm ar wleidyddiaeth Cymru. Rhoddodd Ysgolion Sul Thomas Charles iddynt y gallu i ddarllen ac ysgrifennu a byddai’r gynnulleidfa yn rhwydwaith gynhaliol mewn caledi. Buont yn gyfrwng i hybu’r diwylliant parchus eiteddfodol, er yn llawdrwm ar ddawnsio a rhai agweddau eraill ar ddiwylliant gwerin ac ar hwyl a miri’r dafarn a’r ffair.\nTân a brwmstan, derbyn eich ffawd ac ufudd-dod i’r drefn oedd neges y Methodistiaid cynnar, ond coleddodd rhai enwadau eraill, yn enwedig yn yr ardaloedd diwydiannol, agweddau llawer mwy radicalaidd, gan darannu yn erbyn anghyfiawnderau’r oes yn enwedig ar dudalennau rhai o’u cylchgronnau enwadol a phapurau newyddion. Pan ddaeth y bleidlais i’r mwyafrif yn 1867, does dim rhyfedd i Gymru droi’n Rhyddfrydol dros nos.\nMewn cymdeithas ehangach[golygu | golygu cod y dudalen]\nBlwyddyn coronni Siôr IV - daeth yn frenin y Deyrnas Gyfunol ar 29 Ionawr 1820 . Cofnododd y coronni fel hyn ddeunaw mis yn ddiweddarach, y 19 Gorffennaf 1821: YN CORONI’R BRENHIN. George y Pedwaredd[sic.]\n↑ Eurig Salisbury cys. pers.\n↑ Cofnodion Owen Edwards wedi eu trawsgrifio gan Brenda Jones a Rwth Tomos ar gyfer Tywyddiadur Prosiect Llên Natur Cymdeithas Edward Llwyd\n↑ :Llyfgell Genedlaethol Cymru\n↑ Achau ac ewyllysiau Teuluoedd De Sir Gaernarfon. (T Ceiri Griffith)\n↑ Papurau Newydd arlein\n↑ 6.0 6.1 Elias, T. (2019) Fferm a Thyddyn (Rhif 63)\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyddiadur_Owen_Edwards,_Fron_Olau,_Penmorfa&oldid=11037641"\nNewidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 27 Mawrth 2022, am 10:24.