Deall cofrestru | Cadw\n3. Sut y caiff safleoedd eu dewis i'w cofrestru?\n4. Dysgu am henebion cofrestredig\n7. Cyfrifoldebau perchenogion\nMae henebion cofrestredig yn rhan werthfawr o'n treftadaeth. Maent yn helpu i greu cymeriad unigryw Cymru ac yn cyfrannu at ein hunaniaeth a'n hymdeimlad o le. Maent yn dystiolaeth ffisegol o weithgareddau a bywydau'r bobl a fu'n byw yng Nghymru cyn ein hamser ni, ac a ddylanwadodd ar y wlad yr ydym yn byw ynddi heddiw. Gyda'i gilydd, mae ein henebion cofrestredig yn cynrychioli ac yn hyrwyddo Cymru. Mae gan lawer ohonynt arwyddocâd rhyngwladol sy'n denu ymwelwyr o bedwar ban y byd.\nMae cofrestru yn nodi henebion yr ystyrir eu bod o bwys cenedlaethol i Gymru. Golyga hyn eu bod yn bwysig, nid dim ond yn lleol, ond ar gyfer treftadaeth ddiwylliannol ehangach Cymru. Maent yn amrywio o ogofâu cynhanesyddol a feddiannwyd dros chwarter miliwn o flynyddoedd yn ôl, i strwythurau diwydiannol a milwrol a adeiladwyd yn ystod yr ugeinfed ganrif. Mae henebion cofrestredig yn cynrychioli pob agwedd ar fywydau ein cyndeidiau, yn amrywio o weithgareddau arbennig i weithgareddau bob dydd. O leoedd i fyw, gweithio a chwarae ynddynt, i fannau addoli a gwrthdaro, mae'r henebion hyn, sydd o bwys cenedlaethol, yn cynnig cysylltiad ag uchelgeisiau a sgiliau cenedlaethau'r gorffennol. Mae'r broses gofrestru yn ein helpu i nodi pob un o nodweddion arbennig yr adeiladau hyn a'u gwarchod er budd cenedlaethau'r dyfodol.\nMae gan berchenogion a meddianwyr presennol henebion cofrestredig ran bwysig i'w chwarae yn y gwaith o reoli ein treftadaeth. Drwy eu gofal a'u hymrwymiad i ddiogelu'r asedau gwerthfawr hyn, byddwn oll yn gallu mwynhau'r adeiladau hyn sydd o bwys cenedlaethol nawr ac yn y dyfodol.\nBydd Deall Cofrestru yng Nghymru yn helpu unrhyw un sydd am wybod pam a sut y caiff henebion eu cofrestru neu y mae angen iddo wybod hynny. Mae hefyd yn esbonio sut i ofyn am i heneb gael ei chofrestru neu ei dadgofrestru a sut i wneud cais am adolygiad o benderfyniad cofrestru.\nDeall Cofrestru yng Nghymru\nCofrestru yw'r ffordd y caiff henebion neu safleoedd archaeolegol o bwys cenedlaethol eu cydnabod o dan y gyfraith drwy Ddeddf Henebion Hynafol ac Ardaloedd Archaeolegol 1979.\nHon yw ein ffurf hynaf o warchod treftadaeth. Dechreuodd y drefn ym 1913, ond mae ei gwreiddiau'n dyddio'n ôl i 1882 pan ddaeth mesurau i ddiogelu rhai henebion hynafol yn gyfraith gwlad am y tro cyntaf. Dyma pryd y cafodd y term 'cofrestru' ei defnyddio gyntaf i ddisgrifio rhestr o safleoedd cynhanesyddol yn bennaf a oedd yn haeddu cael eu diogelu gan y Wladwriaeth.\nEr mai Gweinidogion Cymru sy'n gyfrifol am lunio'r gofrestr, yn ymarferol, ni — Cadw — sy'n argymell pa henebion y dylid eu cofrestru.\nMae'r term 'heneb gofrestredig' yn eang ei chwmpas. Yn ogystal â chestyll, abatai a safleoedd claddu cynhanesyddol adnabyddus, mae hefyd yn cwmpasu safleoedd llai cyfarwydd fel odynau calch, hen aneddiadau canoloesol anghyfannedd ac olion y diwydiannau haearn, glo a llechi yng Nghymru. Gall rhai henebion cofrestredig gynnwys adeiladau sy'n dal i sefyll neu adfeilion ac mae eraill nad oes unrhyw olion ohonynt i'w gweld ar wyneb y ddaear, ond mae eu harchaeoleg gladdedig o bwys cenedlaethol. Gall safleoedd tanddwr gael eu cofrestru hefyd, megis safleoedd aneddiadau ar ochr llynnoedd sydd wedi mynd dan y dŵr neu longddrylliadau hanesyddol. Mewn gwirionedd, gall henebion ac olion archaeolegol o bob ffurf ac oed gael eu cofrestru, ar yr amod nad oes neb yn byw ynddynt neu nad ydynt yn cael eu defnyddio at ddibenion eglwysig. Golyga hyn fod y rhan fwyaf o henebion cofrestredig yn safleoedd archaeolegol neu'n adfeilion hanesyddol.\nNod cofrestru yw diogelu'r dystiolaeth archaeolegol sy'n goroesi mewn safleoedd a henebion. Mae hyn yn cynnwys adeiledd ffisegol yr heneb ac unrhyw arteffactau a thystiolaeth amgylcheddol gysylltiedig, megis paill neu hadau. Mae hyn yn golygu, pe byddech yn dymuno gwneud gwaith a fyddai'n newid heneb gofrestredig yn ffisegol, y byddai angen i chi yn ôl pob tebyg wneud cais i ni am ganiatâd, a elwir yn ganiatâd heneb gofrestredig. Bwriedir i'r broses caniatâd heneb gofrestredig ddiogelu'r heneb, ei lleoliad a'i nodweddion rhag gwaith anghydnaws a allai niweidio ei phwysigrwydd cenedlaethol.\nMae llawer o henebion a safleoedd archaeolegol yn bwysig i'w cymunedau lleol, ond er mwyn iddynt gael eu cofrestru, rhaid iddynt fod o bwys cenedlaethol. Esbonnir y meini prawf ar gyfer diffinio pwysigrwydd cenedlaethol yn adran 2. Rydym yn parhau i ychwanegu henebion at y gofrestr, ac weithiau yn eu tynnu oddi arni.\nDengys y detholiad canlynol o safleoedd sut y gall henebion cofrestredig amrywio'n eang o ran math a dyddiad.\nRydym yn asesu pob heneb yn ôl ei theilyngdod ei hun. Rydym yn ystyried nifer o ffactorau wrth benderfynu p'un a yw heneb neu safle archaeolegol o bwys cenedlaethol ac yn bodloni'r meini prawf angenrheidiol ar gyfer cofrestru.\nMae cofrestru'n cydnabod mai, yn aml, henebion hynafol a safleoedd archaeolegol yw ein hunig ffynhonnell o wybodaeth am y cyfnod pan oeddent yn cael eu defnyddio. Mae rhai mathau o henebion yn brin iawn, mae eraill yn fwy cyffredin ac yn amrywio o ran eu ffurf a'u golwg. Mae'r meini prawf a ddefnyddiwn i ddewis henebion i'w gwarchod yn cydnabod yr amrywiaeth hon ac yn caniatáu hyblygrwydd ar gyfer dewis pa safleoedd y byddwn yn eu defnyddio yn y dyfodol.\nNodyn Cyngor Technegol 24: Mae Yr Amgylchedd Hanesyddol yn nodi'r meini prawf ar gyfer cofrestru.\nDylai pob math o heneb sy’n nodweddu categori neu gyfnod gael ei hystyried ar gyfer diogelu.\nNid oes unrhyw derfynau o ran oed y safleoedd a gaiff eu dewis i'w cofrestru. Gall hyd yn oed strwythurau cymharol ddiweddar fod yn gymwys os ydynt yn cynrychioli eu cyfnod neu eu gweithgaredd mewn ffordd foddhaol.\nMae rhai categorïau o henebion sydd mor brin mewn rhai cyfnodau fel y dylai’r holl enghreifftiau sydd wedi goroesi ac sydd â rhywfaint o botensial archaeolegol o hyd gael eu diogelu. Yn gyffredinol, fodd bynnag, dylid dewis detholiad sy’n portreadu’r nodweddiadol a’r cyffredin yn ogystal â’r prin. Dylai’r broses hon ystyried holl agweddau dosbarthiad dosbarth arbennig o heneb, o ran cyd-destun cenedlaethol rhanbarthol.\nMae rhai henebion mor brin y byddant yn cael eu cofrestru am eu bod o bwys cenedlaethol. Caiff henebion mwy cyffredin eu cofrestru drwy broses ddethol, a hynny fel arfer yn seiliedig ar eu cyflwr a'u potensial archaeolegol, i gynrychioli ystod ac amrywiaeth.\nGall arwyddocâd heneb cael ei ategu gan fodolaeth cofnodion ymchwiliadau blaenorol neu, yn achos henebion diweddarach, gan dystiolaeth ategol o gofnodion ysgrifenedig cyfoes.\nOs yw henebion wedi'u disgrifio mewn dogfennu hanesyddol neu os yw ymchwiliadau cynharach iddynt yn bodoli, gall hyn ein helpu i'w deall yn well a llywio ein dewisiadau o ran cofrestru.\nGall gwerth heneb unigol (megis cyfundrefn caeau) gael ei hategu’n fawr gan ei pherthynas â henebion cyfoes perthnasol (megis anheddiad a mynwent) neu â henebion o wahanol gyfnodau. Mewn rhai achosion, mae’n well gwarchod y grŵp cyfan o henebion, gan gynnwys tir cysylltiol a chyfagos, yn hytrach na gwarchod henebion unigol o fewn y grŵp.\nPrin y gwelir bod henebion unigol wedi'u hadeiladu ar eu pen eu hunain heb unrhyw berthynas â strwythurau eraill o'r un cyfnod. Yn yr achosion hyn, rydym yn diogelu'r grŵp yn ei gyfanrwydd yn hytrach na chofrestru henebion unigol o fewn y grŵp.\nMae goroesiad potensial archaeolegol heneb ar ac o dan y ddaear yn ystyriaeth arbennig o bwysig a dylai gael ei hasesu mewn perthynas â’i chyflwr presennol a’r nodweddion sydd wedi goroesi.\nMae gan y rhan fwyaf o’r henebion a gaiff eu dewis i'w cofrestru botensial archaeolegol, a hynny ar wyneb y ddaear ac oddi tani. Gallai hyn gynnwys waliau cerrig sy'n sefyll, tyllau pyst claddedig neu rwbel o strwythurau sydd wedi dymchwel, ynghyd ag arteffactau a dyddodion archaeolegol yn yr heneb ac o'i chwmpas.\nGall tystiolaeth archaeolegol o bwys mawr o rai henebion maes gael ei dinistrio gan un cyfnod o aredig neu driniaeth heb gydymdeimlad. Byddai henebion o’r math hwn sydd dan fygythiad yn elwa’n arbennig ar y diogelwch statudol y mae cofrestru yn ei roi. Ceir strwythurau sy'n sefyll hefyd o ffurf neu gymhlethdod arbennig y gall eu gwerth gael ei leihau’n sylweddol drwy esgeulustod neu driniaeth ddiofal ac a fyddai'r un mor addas i gael diogelwch heneb gofrestredig hyd yn oed os yw’r strwythurau hyn eisoes yn adeiladau hanesyddol rhestredig.\nGall cofrestru ddiogelu henebion ag olion claddedig yn agos at wyneb y ddaear y gellir eu difrodi'n hawdd iawn, er enghraifft drwy aredig. Gall cofrestru hefyd ddiogelu potensial archaeolegol rhai strwythurau sy'n sefyll a allai gael eu difrodi'n hawdd iawn drwy gael eu hesgeuluso neu eu trin yn ddiofal.\nGellir dewis rhai henebion ar gyfer cofrestru am eu bod yn cynnwys cyfuniad o nodweddion safonol; rhai eraill oherwydd un nodwedd bwysig.\nWeithiau, ni ellir nodi natur y dystiolaeth yn fanwl, ond gall fod yn bosibl dogfennu rhesymau yn rhagweld ei bodolaeth a’i phwysigrwydd ac felly ddangos y cyfiawnhad dros gofrestru. Mae hyn fel arfer wedi ei gyfyngu i safleoedd yn hytrach na henebion sy’n sefyll.\nMae'r rhan fwyaf o safleoedd archaeolegol yn cynnwys tystiolaeth o dan y ddaear na allwn ei deall yn llawn heb gynnal gwaith cloddio, ond mae hon yn broses ddinistriol sy'n arwain at golli'r cofnod sylfaenol.\nGall technegau fel arolygon geoffisegol helpu i ddiffinio natur a graddau olion archaeolegol sydd wedi goroesi, ond ni fyddant yn amlygu pob manylyn o'r safle, yn enwedig os yw'r olion wedi'u claddu'n ddwfn o dan y ddaear.\nDrwy dynnu ar ein profiad o waith cloddio neu ddatgelu mewn safleoedd tebyg eraill, gallwn asesu potensial archaeolegol a ph'un a ddylem gofrestru safleoedd ai peidio. Yn yr achosion hyn, mae cofrestru yn diogelu'r prif olion archaeolegol rhag aflonyddwch a cholled damweiniol.\nMae'r broses gofrestru yn ddisgresiynol. Golyga hyn ein bod hefyd yn ystyried diben a goblygiadau cofrestru wrth wneud penderfyniad. Weithiau, mae'n bosibl na fydd yn briodol cofrestru, hyd yn oed os bydd safle'n bodloni'r meini prawf. Er enghraifft, os yw safle arfordirol yn cael ei erydu'n gyflym gan y môr a'i bod yn debygol y bydd yn cael ei golli yn y dyfodol agos, mae'n bosibl nad cofrestru yw'r dull gorau o weithredu am na fydd yn gwarchod y safle. Mewn achosion o'r fath, mae'n bosibl mae cloddiad llawn fyddai'r unig ffordd o gofnodi pwysigrwydd yr ased hanesyddol.\nGall rhestru lleol hefyd fod yn ffordd effeithiol o warchod henebion a safleoedd archaeolegol o bwys nad ydynt yn bodloni'r meini prawf cenedlaethol ar gyfer cofrestru ond sy'n chwarae rôl hollbwysig i gynnal cymeriad lleol ac ymdeimlad o le. Gall awdurdodau cynllunio lleol lunio rhestrau o asedau hanesyddol o ddiddordeb lleol arbennig a llunio polisïau i'w diogelu a'u gwella.\nAm ragor o wybodaeth am restru lleol, gweler Rheoli Rhestrau o Asedau Hanesyddol o Ddiddordeb Lleol Arbennig yng Nghymru.\nRhown gofnod i bob heneb gofrestredig yn y gofrestr swyddogol. Mae hyn yn cynnwys disgrifiad a chynllun o'r lleoliad sy'n nodi cwmpas yr ardal gofrestredig. Cyhoeddir y cofnodion hyn ar Cof Cymru – Asedau Hanesyddol Cenedlaethol Cymru ar wefan Cadw.\nMae'r cofnod ar y gofrestr yn rhoi trosolwg o'r heneb: beth ydyw a pham mae'n bwysig.\nEr y bydd cofnod ar y gofrestr yn cyfeirio at elfennau neu nodweddion yr heneb a arweiniodd at ei chofrestru, mae'n bosibl na fydd yn gofnod cyflawn o'r holl nodweddion pwysig. Gall faint o wybodaeth sydd mewn cofnod amrywio.\nMae'n bosibl y gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth am hanes eich heneb gofrestredig yn eich cofnod amgylchedd hanesyddol lleol, a gynhelir gan un o'r pedair ymddiriedaeth archaeolegol yng Nghymru, ac yn y Gofrestr o Henebion Cenedlaethol a gynhelir gan Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru.\nGallwch hefyd gysylltu â thîm arolygwyr henebion a wardeiniaid henebion maes Cadw er mwyn cael atebion i'ch cwestiynau a chyngor ar reoli eich heneb gofrestredig. cadw@llyw.cymru\nRydym wedi cyhoeddi cyfres o lyfrynnau canllaw sy'n cynnwys gwybodaeth am y gwahanol fathau o henebion a'r cyfnodau y maent yn perthyn iddynt. Mae'r rhain yn cynnwys Gofalu am Henebion Angladdol a Defodol Cynhanesyddol, Gofalu am Fryngaerau a Ffermdai a Gofalu am Ffermydd Coll.\nWeithiau, bydd heneb wedi'i rhestru yn ogystal â'i chofrestru. Pan fydd hyn yn digwydd, mae deddfwriaeth ynglŷn â henebion cofrestredig yn cael blaenoriaeth. Am ragor o wybodaeth am adeiladau rhestredig, gweler Deall Rhestru yng Nghymru a Rheoli Newid i Adeiladau Rhestredig yng Nghymru\nMae tua 4,200 o henebion cofrestredig yng Nghymru. Gallwn ychwanegu mwy o henebion i'r gofrestr a gallwn hefyd ychwanegu at ardal gofrestredig neu ei lleihau er mwyn adlewyrchu cwmpas yr heneb yn fwy cywir.\nCawn geisiadau gan:\nberchenogion ac aelodau o'r cyhoedd\nsefydliadau megis Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru ac ymddiriedolaethau archaeolegol Cymru\nac o ganlyniad i brosiectau ymchwil a gomisiynwyd.\nGallwch wneud ceisiadau i ni gofrestru henebion unigol neu safleoedd archaeolegol, neu i ymestyn neu leihau ardal gofrestredig.\nCyn cyflwyno eich cais, mae'n syniad da edrych i weld a yw'r heneb eisoes wedi'i chofrestru a maint yr ardal gofrestredig. Gallwch wneud hyn ar Cof Cymru – Asedau Hanesyddol Cenedlaethol Cymru.\nMae hefyd yn werth siarad â ni cyn cyflwyno cais ffurfiol.\nMae'n bwysig eich bod yn cyflwyno tystiolaeth i ddangos pwysigrwydd cenedlaethol yr heneb.\nMae hefyd yn bwysig dweud wrthym os oes rhesymau pam y dylem flaenoriaethu eich cais; er enghraifft, a oes unrhyw risgiau hysbys i'r safle?\nDylech anfon eich ceisiadau atom yn cadw@llyw.cymru a chynnwys y canlynol:\n• enw, cyfeiriad/lleoliad yr heneb neu'r safle archaeolegol, gyda chod post neu gyfeirnod map\n• manylion cyswllt y perchennog/deiliad, os yw'n hysbys\n• ffotograffau diweddar yn dangos golwg a nodweddion arbennig presennol yr heneb\n• gwybodaeth am hanes yr heneb — megis y dyddiad adeiladu, defnydd gwreiddiol a datblygiad hanesyddol. Os yw'n bosibl, dylech gynnwys tystiolaeth ysgrifenedig neu ffotograffig i ategu eich cais a rhoi gwybod i ni pa ffynonellau rydych wedi'u defnyddio i ddysgu mwy am yr heneb.\n• rhesymau pam rydych yn credu y gallai'r heneb fodloni'r meini prawf ar gyfer cofrestru.\nByddwn yn asesu'r wybodaeth i weld p'un a yw'r heneb yn bodloni'r meini prawf cenedlaethol ar gyfer cofrestru (gweler adran 3). Gallai hyn gynnwys cyfeirio at amrywiaeth eang o ffynonellau ac ymweliad â'r safle. Yn dibynnu ar y math o gais, gall y cam hwn gymryd nifer o wythnosau, ac weithiau misoedd, i'w gwblhau.\nOs byddwn yn argymell bod yr heneb yn cael ei chofrestru, neu fod yr ardal gofrestredig yn cael ei haddasu, byddwn yn ymgynghori â'r canlynol:\n• perchennog a meddiannydd yr heneb\n• yr awdurdod cynllunio lleol perthnasol\n• unrhyw berson arall y credwn fod ganddo wybodaeth arbennig am yr heneb, neu henebion o ddiddordeb hanesyddol neu archaeolegol arbennig, neu ddiddordeb ynddynt.\nByddwn yn rhoi 28 diwrnod i ddychwelyd ymatebion ysgrifenedig. Byddwn yn dweud wrth y perchennog, y meddiannydd a'r awdurdod cynllunio lleol p'un a ydym wedi penderfynu cofrestru'r heneb neu addasu'r ardal gofrestredig ai peidio.\nO ddechrau'r cyfnod ymgynghori, rhoddir gwarchodaeth interim i'r heneb fel petai wedi'i chofrestru eisoes. Bydd yn drosedd ei difrodi neu wneud gwaith sy'n newid ei chymeriad heb ganiatâd heneb gofrestredig.\nBydd gwarchodaeth interim yn parhau nes i benderfyniad gael ei wneud a nes i ni ddweud wrth y perchennog, y meddiannydd a'r awdurdod cynllunio lleol perthnasol. Rydym yn cyhoeddi rhestr o henebion o dan warchodaeth interim ar ein gwefan.\nOs nad yw'r heneb wedi'i chofrestru, efallai y bydd iawndal am golled neu ddifrod a achoswyd gan y warchodaeth interim yn daladwy. Mae'n rhaid cyflwyno hawliadau ysgrifenedig am iawndal o fewn chwe mis i'r dyddiad y daeth y warchodaeth interim i ben.\nGallwch wneud cais i'r Arolygiaeth Gynllunio adolygu'r penderfyniad cofrestru o fewn 12 wythnos i'r penderfyniad hwnnw ar y sail nad yw'r heneb o bwys cenedlaethol neu nad oes cyfiawnhad dros ychwanegu at yr ardal gofrestredig. Bydd angen i chi gynnwys manylion llawn yr achos. Bydd yr Arolygiaeth Gynllunio yn cysylltu ag unrhyw bartïon â diddordeb a gyfrannodd at yr ymgynghoriad gwreiddiol ac unrhyw bobl briodol eraill er mwyn iddynt allu cyfrannu at yr adolygiad. Gall hyn fod ar ffurf sylwadau ysgrifenedig, gwrandawiad neu ymchwiliad lleol cyhoeddus.\nAr ôl i'r Arolygiaeth Gynllunio wneud penderfyniad, bydd yn hysbysu'r cyfranogwyr am ei chanfyddiadau ac efallai y bydd angen i ni ddiwygio'r gofrestr yn dibynnu ar benderfyniad yr adolygiad.\nOs byddwch o'r farn y dylid ailystyried cofrestriad, dylech anfon y dystiolaeth atom, ynghyd â ffotograffau o'r heneb a chynllun o'r lleoliad. Mae'n rhaid i'r dystiolaeth ymwneud â phwysigrwydd cenedlaethol yr heneb.\nByddwn yn ymchwilio i'ch tystiolaeth ac efallai y bydd angen i ni ymweld â'r heneb cyn i ni wneud penderfyniad cychwynnol. Os byddwn yn argymell dadgofrestru, byddwn yn ymgynghori â'r canlynol:\nByddwn yn rhoi 28 diwrnod i ddychwelyd ymatebion ysgrifenedig. Byddwn yn dweud wrth y perchennog, y meddiannydd a'r awdurdod cynllunio lleol p'un a ydym wedi penderfynu dadgofrestru ai peidio.\nFel perchennog unrhyw ased, perchenogion henebion cofrestredig sy'n gyfrifol am ofalu am eu heiddo. Mae cadw heneb gofrestredig mewn cyflwr da yn helpu i sicrhau y bydd yn goroesi yn yr hirdymor ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.\nBydd angen i chi gael caniatâd heneb gofrestredig gennym ni ar gyfer y rhan fwyaf o'r gwaith sy'n newid y safle'n ffisegol, gan gynnwys atgyweiriadau (gweler adran 8) Cyn cynllunio unrhyw waith, mae'n syniad da i ddeall beth sy'n gwneud eich heneb gofrestredig yn arbennig er mwyn i unrhyw waith allu ystyried hynny.\nMae Rheoli Henebion Cofrestredig yng Nghymru yn esbonio sut i ddeall arwyddocâd heneb gofrestredig a'r ffordd orau o ofalu amdani.\nRhestrir rhai ffynonellau defnyddiol o wybodaeth bellach ar ddiwedd y canllaw hwn. Gallwch hefyd gysylltu â'n tîm arolygwyr henebion a wardeiniaid henebion maes a fydd yn ateb eich cwestiynau ac yn rhoi cyngor ar y ffordd orau o reoli eich heneb gofrestredig. cadw@llyw.cymru\nRydym hefyd yn ymweld â henebion cofrestredig a'u perchnogion o bryd i'w gilydd i weld cyflwr y safle a chynnig cyngor ar reoli'r heneb. Byddwn yn cysylltu â chi cyn ymweld.


Sut i ffurfweddu diweddariadau cymwysiadau yn y Siop App Mac newydd | Rwy'n dod o mac\nEfallai y bydd y newidiadau a gyflwynir yn Siop App Mac yn ein rhwymo ychydig o ran y swyddogaethau sydd gennym ar gael. Mewn gwirionedd nid yw'r swyddogaethau'n newid a phopeth y gallem ei wneud gyda'r storfa gymwysiadau flaenorol y gallwn ei wneud gyda'r un gyfredol, yr unig beth sy'n newid yw hylifedd a rhyngwyneb y siop sydd bellach yn debycach o lawer i iOS.\nBeth bynnag, mae'r swyddogaethau yr un peth ac nid oes raid i ni boeni amdano, ond mae yna rai defnyddwyr sy'n gofyn i ni sut i atal neu addasu diweddariad awtomatig yr apiau, ei wneud â llaw a phryd bynnag rydyn ni eisiau, heddiw cawn weld sut i ffurfweddu'r diweddariadau hyn.\nGwneir y newid o hoffterau Siop App Mac\nEfallai ei fod yn sicr yn ymddangos yn amlwg i'r mwyafrif, ond mae'n dda peidio â gwastraffu amser yn chwilio am yr opsiwn pan nad ydym yn cofio mwyach neu pan nad ydym yn gwybod y swyddogaeth. Er mwyn dileu diweddariadau awtomatig y cymwysiadau yn y Siop App Mac (swyddogaeth sy'n cael ei actifadu o darddiad yn y siop newydd) y cyfan sy'n rhaid i ni ei wneud yw cyrchu'r siop app a chlicio ar y ddewislen ar y bar uchaf. Siop App> Dewisiadau ac unwaith yma mae'n rhaid i chi ddadactifadu neu actifadu'r swyddogaeth diweddaru awtomatig.\nNawr gallwn ddiffinio mewn ffordd syml os ydym am i'r apiau gael eu lawrlwytho'n awtomatig ai peidio gosod, gallwn hefyd farcio'r opsiwn fel bod yr apiau'n cael eu lawrlwytho neu ddim yn awtomatig ar ein holl Macs. Ffordd syml o reoli'r fersiynau newydd sy'n cyrraedd ein tîm ai peidio a'r argymhelliad yw bod pob un yn dewis a ydyn nhw eisiau'r diweddariadau hyn ai peidio. perfformio ar ei ben ei hun ai peidio.\nLlwybr llawn i'r erthygl: Rwy'n dod o mac » Afal » Tiwtorialau » Sut i sefydlu diweddariadau ap yn y Siop App Mac newydd


Menywod yn Arwain – Clonc360\nAm 7 o’r gloch ar nos Fawrth, y 19eg o Fehefin cynhelir digwyddiad o’r enw “Menywod yn Arwain” yn festri Brondeifi, Llanbedr Pont Steffan er mwyn cydnabod pwysigrwydd menywod fel arweinwyr cymunedol yng Ngheredigion.\nDros y deufis diwethaf mae Cered a Theatr Felinfach wedi bod yn cynnal cyfres o Sgyrsiau Dysgu Agored o gwmpas y sir fel rhan o’u cynllun Academi Bro. Caiff yr Academi Bro ei ariannu trwy gynllun Cynnal y Cardi sef cyllid Llywodraeth Cymru a Chronfa Amaethyddol Ewrop ar gyfer Datblygu Gwledig.\nThema’r Sgwrs gyntaf a gynhaliwyd yn Aberystwyth dechrau mis Mai oedd rhannu arfer da o hybu’r Gymraeg a’r diwylliant Cymreig i ymwelwyr gyda phanel o unigolion profiadol yn y maes. Yn hwyrach ym mis Mai fe gynhaliwyd ail Sgwrs y gyfres yn Llandysul gyda chynulleidfa dda yn croesawu dau o’r unigolion hynny sydd wrthi yn chwyldroi Bro Ffestiniog gyda’u mentrau cymunedol arloesol. Fe fydd ein Sgwrs olaf felly yn cloi cyfres o drafodaethau difyr a chwestiynau craff.\nTeitl y Sgwrs olaf fydd “Menywod yn Arwain” a bwriad y noson yw i wrando ar brofiadau menywod sydd wedi bod yn weithgar fel arweinwyr yn eu milltir sgwâr ac eu meysydd nhw ac i ystyried pa anawsterau maent wedi gorfod dygymod â oherwydd eu bod yn fenywod. Fe fydd y digwyddiad yn cynnwys panel o bedair menyw adnabyddus a gwrthgyferbyniol a fydd yn cyflwyno eu hanes a’u profiadau ac yna mi fydd cyfle am gwestiynau o’r gynulleidfa a thrafodaeth.\nY Cyng. Ann Bowen Morgan – Er ei bod yn wreiddiol o’r Gogledd, mae Ann wedi bod yn hynod o weithgar yn lleol ers ymgartrefu yn Llambed. Hi yw Maer Cyngor Tref Llanbedr Pont Steffan, sefydlydd y Parêd Gŵyl Dewi ac mae’n aelod blaengar o Gapel Noddfa, Merched y Wawr, Côr Corisma a Phwyllgor Eisteddfod y dref.\nBronwen Morgan – Tan fis Medi llynedd roedd Bronwen yn Brif Weithredwr ar Gyngor Sir Ceredigion am gyfnod o ddeng mlynedd. Cyn ei ymddeoliad, ond hi a dwy fenyw arall oedd yn Brif Weithredwyr ar awdurdod lleol yng Nghymru. Mae Bronwen hefyd yn aelod blaengar o’r Eglwys Bresbyteraidd.\nHelen Howells – Yn 2016 fe sefydlodd Helen gwmni ymgynghorol Hwylus. Arbeniga Hwylus mewn cynaliadwyedd, datblygu cefn gwlad, dyfeisgarwch a dehongli treftadaeth. Mae Helen hefyd yn rhedeg cynllun o’r enw Merched Medrus sydd yn cynnig cyfleoedd rhwydweithio i fenywod busnes yng Ngheredigion (Twitter: @hwylustweets / Facebook: @hwylus)\nHeulwen Ann Davies – Heulwen yw sefydlydd Mam Cymru sef y blograwn dwyieithog cyntaf er mwyn rhannu erthyglau, adolygiadau a phrofiadau gan famau Cymru ar gyfer mamau Cymru. Yn ogystal â hyn mae llyfr o’r un enw wedi ei gyhoeddi yn ddiweddar (www.mamcymru.wales)\nYn cadeirio’r noson ac yn cadw trefn ar y panelwyr a chwestiynau’r gynulleidfa fydd Sian Elin Williams, ysgrifenyddes Clwb Ffermwyr Ifanc Cwmann. Mae Sian Elin newydd ddechrau dwy rôl gyffrous yn y misoedd diwethaf. Hi yw un o ddirprwyon CFfI Sir Gaerfyrddin eleni ac mae newydd gychwyn fel Swyddog Datblygu Ardal Caerfyrddin i Fenter Iaith Gorllewin Sir Gâr.\nBydd y noson yn dechrau am 7 o’r gloch y.h. yn Festri Brondeifi felly dewch draw am noson ddifyr. Mae croeso cynnes i fenywod ac i ddynion wrth gwrs!\nAm fanylion pellach cysylltwch gyda Cered ar cered@ceredigion.gov.uk neu 01545 572 350.


Ffordd newydd yn cael ei hagor yn swy...\nCafodd ffordd gyswllt yr A486 yng Ngheredigion ei agor yn swyddogol gan Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates heddiw.\nCroeso i dref Siwmper sy'n dathlu elu...\nCydweithio i wella'r amgylchedd mewn ...\nAil-enwi'r Cynulliad, ydych chi'n cyt...\nCyhoeddi'r olaf yng nghyfres Am Dro R...\nMyfyrwyr yn cynhyrchu ffilmiau byr yn...\nMae myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth wedi creu casgliad o 19 o ffilmiau byr yn dogfennu agweddau gwahanol o fywyd yng Ngeredigion.\nApêl arbennig gan y Prif Weinidog dro...\nMae’r Prif Weinidog Carwyn Jones wedi rhoi ei gefnogaeth i apêl arbennig heddiw gan y Bwyllgor Argyfwng Trychinebau i helpu pobl sy’n wynebu newyn yn Yemen.\nMae arbenigwr o Brifysgol Bangor yn dadlau y bydd y tebygolrwydd o gael Nadolig gwyn yn uwch eleni gan fod y jetlif o fôr yr Iwerydd yn dilyn llwybr mwy troellog na’r arfer, sy’n debyg o gyffroi plant a phobl sy'n gwirioni efo'r Nadolig ar hyd a lled Cymru.\nYdych chi’n adnabod rhywun sydd wedi gwneud cyfraniad mawr yn gymunedol neu’n genedlaethol? Mae Gorsedd y Beirdd yn chwilio am enwebiadau ar gyfer Prifwyl Ynys Môn yn 2017.\nCyfrol newydd yn cofio cewri'r crysau...


Y Pregethwr 11 (BCN) - Bible Society\nY Pregethwr 11 BCND\n1Bwrw dy fara ar wyneb y dyfroedd,\nac fe'i cei'n ôl ymhen dyddiau lawer.\n2Rhanna dy gyfran rhwng saith neu wyth,\noherwydd ni wyddost pa drychineb a ddaw ar y ddaear.\n3Os yw'r cymylau yn llawn glaw,\ny maent yn ei arllwys ar y ddaear;\nos syrth coeden i'r de neu i'r gogledd,\ny mae'n aros lle y disgyn.\n4Ni fydd yr un sy'n dal sylw ar y gwynt yn hau,\nna'r un sy'n gwylio'r cymylau yn medi.\n5Megis nad wyt yn gwybod sut y daw bywyd i'r esgyrn yng nghroth y feichiog, felly nid wyt yn deall gwaith Duw, yr Un sy'n gwneud popeth. 6Hau dy had yn y bore, a phaid â gorffwys cyn yr hwyr, oherwydd ni wyddost pa un a fydd yn llwyddo, neu a fydd y cyfan yn dda. 7Y mae goleuni'n ddymunol, a phleser i'r llygaid yw gweld yr haul. 8Os bydd rhywun fyw am flynyddoedd maith, bydded iddo fwynhau'r cyfan ohonynt; ond fe ddylai gofio y bydd dyddiau tywyllwch yn niferus. Y mae'r cyfan sy'n digwydd yn wagedd.\nCyngor i'r Ifanc\n9Ŵr ifanc, bydd lawen yn dy ieuenctid, a bydded iti fwynhad yn nyddiau dy lencyndod; rhodia yn ôl dymuniad dy galon a'r hyn a wêl dy lygaid, ond cofia y bydd Duw yn dy alw i farn am hyn i gyd. 10Symud ddicter o'th galon, a thro flinder oddi wrthyt; y mae mebyd ac ieuenctid yn wagedd.


Porc.Wales :: Y cinio rhost perffaith ar gyfer Sul y Mamau.\nMae'n gallu bod yn anodd meddwl am ffyrdd i ddangos i'ch Mam gymaint rydych yn ei feddwl ohoni, ond rydym ni yma i helpu. Rhowch y seibiant y mae'n ei haeddu iddi ar Sul y Mamau a pharatowch ginio rhost cartref hyfryd. Rydym wedi casglu rhai o'n ryseitiau porc mwyaf blasus i'ch ysbrydoli.\nAmser coginio: 30 munud fesul 450g / ½kg (1lb) a 30 munud ychwanegol (canolig)*\nDarn 1kg (2.2 lb) o lwyn porc ar yr asgwrn heb lawer o fraster\n50g (2 oz) o lugaeron sych\n60ml (4 llwy fwrdd) o jin eirin\n50g (2 oz) o gnau Ffrengig\n450g (1 lb) o gig selsig porc (tua 6 selsigen)\n100g (4 oz) o friwsion bara - wedi'u gwneud o hen dorth fara neu dorth ffrwythau\nPinsiad o sbeisys cymysg\nCynheswch y popty ymlaen llaw i Farc Nwy 4, 180°C, 350°F.\nRhowch y llugaeron mewn powlen fach gyda'r jin eirin a gadewch iddynt fwydo am 30-60 o funudau.\nSychwch y tu allan i'r cig a'i sgorio'n ddwfn â chyllell finiog.\nRhowch y cig selsig, y briwsion bara, y sbeisys a'r cnau Ffrengig mewn powlen a'u cymysgu'n dda.\nYn ofalus, gwnewch doriad dwfn, mawr yn y darn o'r cig sydd â'r rhan fwyaf o fraster arno (nid drwy lygad y cig ond tuag at yr ymyl lle mae llawer o fraster).\nYchwanegwch y llugaeron i'r stwffin a'u cymysgu'n dda.\nGwthiwch y stwffin i mewn i'r twll hwn. Gallwch rolio unrhyw stwffin sydd ar ôl yn beli mawr a'u coginio ynghyd â'r cig am tua 20 munud.\nPwyswch y cig sydd wedi'i stwffio a chyfrifwch yr amser coginio*\nBrwsiwch y cig ag olew, ysgeintiwch halen arno a'i rwbio i mewn i'r braster. Rhowch y cig ar resel mewn tun rhostio a'i rostio heb ei orchuddio mewn popty sydd wedi'i gynhesu ymlaen llaw, am yr amser a gyfrifwyd.\nTynnwch y cig o'r popty a'i adael i sefyll am tua 10 munud cyn ei dorri.\nCadwch y sudd coginio i wneud y grefi ac ychwanegwch ychydig o jin eirin i'r grefi wrth ei goginio.\nGweinwch gyda'r peli stwffin (os gwnaethoch rai gyda'r stwffin a oedd yn weddill), pannas wedi'u rhostio a'ch hoff lysiau.\nAmser: 2 – 2 ½ awr\nGweini: 4 – 6\nDarn 1.35kg (3lb) o ysgwydd porc\n5ml (1 llwy de) o bupur Jamaica\n30ml (2 lwy fwrdd) o driog du\nDarn 2.5cm (1") o wraidd sinsir, wedi’i blicio a’i sleisio\n300ml (½ peint) o sudd afal cymylog\n15ml (1 llwy fwrdd) o siwgr brown meddal\n5ml (1 llwy de) o sinamon\n2 afal bwyta, heb y galon ac wedi’u chwarteru\nTatws stwnsh hufennog\nSut i goginio:\nCynheswch y popty ymlaen llaw i farc nwy 4-5, 180˚C, 350˚F.\nLeiniwch dun rhostio mawr gyda dwy haen o ffoil.\nTorrwch y llinynnau ar y darn o borc, gwasgwch y cig yn wastad a’i roi yn y tun rhostio – gyda’r grawen yn wynebu i fyny.\nSgoriwch y porc yn ddwfn gyda chyllell finiog. Rhwbiwch y pupur Jamaica dros y cig ac ysgeintiwch ddigon o halen drosto.\nNesaf, cymysgwch y triog, y sinsir, y sudd afal, y sudd lemwn, y siwgr a'r sinamon ac arllwyswch y gymysgedd i’r tun rhostio.\nYchwanegwch yr afalau a gwasgwch y ffoil yn llac o gwmpas y cig – cofiwch adael y grawen heb ei gorchuddio.\nCoginiwch am tua 2-2½ awr neu nes i’r cig fod yn frau ac yn feddal – ac wrth i’r cig goginio a dechrau crebachu, gwasgwch y ffoil yn agosach ato.\nGweinwch gyda thatws stwnsh hufennog a bresych deiliog wedi’i stemio.\nBol mochyn wedi'i rostio'n araf gydag afal, mêl a sinamon\nAmser Coginio: Oddeutu 2 awr\nTymheredd: Marc nwy 4-5, 180˚C, 350˚F\nDarn 700g (1½ lb) o fol mochyn heb lawer o fraster\n300ml (½ pt) o sudd afal cymylog\n5ml (1 llwy de) o sinamon mâl\n2 afal, heb y galon ac wedi'u chwarteru\n2 eirinen, heb y garreg ac wedi'u haneru\n2 sbrigyn mawr o saets ffres\n15ml (1 llwy fwrdd) o fêl\nCymerwch ddarn gwastad y bol, sychwch y grawen a sgoriwch y cig yn ddwfn gyda chyllell finiog. Leiniwch dun rhostio bas gyda dau ddarn mawr o ffoil. Rhowch y sudd afal, yr halen a'r pupur a’r sbeisys yn y tun.\nRhowch y bol ar y ffoil a lapiwch y ffoil o amgylch y cig fel bod yr hylif yn ei erbyn, ond gadewch ran uchaf y cig yn sych a heb ei gorchuddio. Brwsiwch olew ar y grawen ac ysgeintiwch halen arni.\nRhostiwch y cig heb ei orchuddio am tua awr. Ychwanegwch yr afalau, yr eirin a’r saets, gorchuddiwch y darn cyfan â ffoil a'i roi yn ôl yn y popty am awr arall. Pan fydd wedi coginio agorwch y ffoil yn ofalus, arllwyswch fêl dros y grawen a'i roi o dan gril wedi'i gynhesu ymlaen llaw. Coginiwch am tua 5 munud er mwyn cael crawen grimp.\nGweinwch mewn tafellau trwchus, gyda'r saws wedi'i arllwys drostynt a'r ffrwythau ar yr ochr.


Trosglwyddo Arian - Wales\nMae sawl sefyllfa lle y gellir gofyn i chi drosglwyddo arian i bobl eraill – p’un a yw hynny ar gyfer teithio, addysgu, argyfyngau teuluol, neu i helpu aelodau o’r teulu. Caiff nifer o wasanaethau trosglwyddo arian hirsefydledig, uchel eu parch eu defnyddio at y diben hwn. Fodd bynnag, fel llawer o wasanaethau dilys, gall twyllwyr eu defnyddio i fanteisio ar bobl ddiniwed drwy ofyn iddynt drosglwyddo arian ar gyfer cynhyrchion a gwasanaethau nad ydynt yn bodoli.\nFel y gwelwch o’r wefan hon, mae sawl gweithgarwch y gallwch ei gynnal ar-lein y gall twyllwyr ei beryglu os na fyddwch yn cymryd gofal. Gall y sgamiau dan sylw ddigwydd wrth geisio prynu neu werthu nwyddau neu wasanaethau, neu efallai y byddant yn chwarae ar eich emosiynau sylfaenol fel eich bod am wneud mwy o arian, neu ddod o hyd i gariad. Mae gennym dudalennau penodol, manwl ar sut i nodi ac osgoi sgamiau, ond dyma rai o’r sgamiau mwyaf cyffredin lle gall twyllwyr gamddefnyddio gwasanaethau trosglwyddo arian mewn ymgais i ddwyn arian dioddefwyr:\nSgamiau talu ffi ymlaen llaw / rhagdaliadau, pan fydd twyllwyr yn esgus bod yn gynrychiolwyr o gwmnïau benthyca ffug, yn defnyddio dogfennau, negeseuon e-bost, a gwefannau sy’n edrych yn rhai dilys er mwyn ymddangos yn briodol a chodi ‘ffioedd’ cyn gwneud benthyciadau, nad ydynt yn cael eu gwireddu.\nSgamiau siopa cudd, lle rydych yn cael siec ac yn cael gwybod y dylech ddefnyddio’r arian i ‘werthuso’ gwasanaeth trosglwyddo arian penodol. Mae’r siec yn bownsio a chi sy’n gyfrifol am ad-dalu’r arian i’r banc.\nSgamiau gordaliadau, lle mae ‘prynwr’ yn anfon siec sy’n edrych yn ddilys atoch chi, y gwerthwr, am swm sy’n uwch na’r pris y cytunwyd arno, gydag esboniad ynghylch y gordaliad a chais i drosglwyddo’r arian gormodol yn ôl.\nSgamiau cyflogaeth, lle rydych yn cael cynnig ‘swydd’ neu gyfle i weithio o gartref sy’n ymddangos yn rhy dda i fod yn wir. Rydych yn cael siec sy’n edrych yn ddilys er mwyn talu costau cychwynnol a gofynnir i chi drosglwyddo’r balans yn ôl, neu gofynnir i chi dalu ymlaen llaw ar gyfer ffioedd recriwtio neu wiriadau cyn cyflogi.\nSgamiau loteri neu wobrau, lle bydd rhywun yn cysylltu â chi ac yn dweud bod angen i chi anfon swm o arian er mwyn talu ffioedd prosesu neu drethi er mwyn hawlio eich enillion – neu lle byddwch yn cael siec neu archeb arian ddigymell gyda chyfarwyddiadau i adneuo’r arian, a throsglwyddo cyfran ohono yn ôl ar unwaith, a hefyd i dalu ffioedd prosesu neu drethi.\nSgamiau eiddo rhent, lle cewch eich twyllo i drosglwyddo arian er mwyn talu ffioedd amrywiol a blaendal ar gyfer eiddo rydych am ei rentu, neu, fel landlord, lle rydych yn cael siec ffug am y blaendal, mae’r cytundeb yn cael ei ganslo ac rydych yn trosglwyddo’r blaendal yn ôl i’r darpar ‘denant’.\nSgamiau cerbyd, lle cewch eich twyllo i drosglwyddo arian fel blaendal dros dro ar gyfer cerbyd rydych am ei brynu – neu i dalu ‘ffioedd morgludo’ – neu, fel gwerthwr, rydych yn cael siec ffug am y blaendal, mae’r cytundeb yn cael ei ganslo ac rydych yn trosglwyddo’r blaendal yn ôl i’r darpar ‘brynwr’.\nSgam tystiolaeth o daliad, lle bydd darpar landlord neu werthwr car yn gofyn i chi anfon arian at aelod o’r teulu/ffrind fel tystiolaeth bod gennych ddigon o arian i rentu eiddo neu brynu car. Byddant yn gofyn i chi anfon copi o’ch ffurflen trosglwyddo fel prawf, ac yna byddant yn casglu’r arian eu hunain gan ddefnyddio prawf adnabod ffug yn enw’r derbynnydd a nodwyd.\nSgamiau brys / neiniau a theidiau, lle bydd twyllwyr yn honni eu bod yn sâl, bod rhywun wedi ymosod arnynt neu eu bod wedi cael eu harestio ar gam a bod angen arian arnynt ar frys, neu’n esgus bod yn wyrion ac wyresau i bobl oedrannus, y mae angen arian arnynt.\nSgamiau arwerthiannau ar-lein, lle byddwch yn gwneud cynnig llwyddiannus ar eitem ac yn cael gwybod mai dim ond arian a anfonir drwy wasanaeth trosglwyddo y mae’r gwerthwr yn ei dderbyn, gan ddefnyddio enw ffug, a gaiff ei ddefnyddio wedyn gan y ‘gwerthwr’ i greu hunaniaeth ffug er mwyn cael yr arian. Neu, efallai na fyddwch wedi ennill yr eitem ond bod rhywun yn cysylltu â chi i gynnig cytundeb tebyg i chi ac yn gofyn i chi drosglwyddo’r arian, ar gyfer nwyddau nad ydynt yn bodoli.\nSgamiau rhamant, caru neu berthynas, lle byddwch yn creu perthynas ar-lein gyda rhywun sy’n dwyllwr mewn gwirionedd ac sy’n eich twyllo i drosglwyddo arian er mwyn talu am achos brys neu ymweliad i gwrdd yn bersonol.\nPeidiwch byth ag anfon arian i dalu am ‘drethi’ neu ‘ffioedd prosesu’ ar enillion loteri neu wobrau.\nPeidiwch byth ag anfon arian o siec yn eich cyfrif nes iddi gael ei chlirio’n swyddogol – a allai gymryd wythnosau.\nPeidiwch byth ag agor atodiad, na chlicio ar ddolen mewn e-bost sy’n honni ei bod wedi’i anfon gan wasanaeth trosglwyddo arian.\nWestern Union: ffoniwch dîm diogelu defnyddwyr Western Union ar unwaith ar 0800 026 0309.Os ydych wedi anfon yr arian ond nad yw wedi cael ei dalu i’r derbynnydd eto, efallai y byddwch yn gallu atal y trafodyn.\nOs ydych chi’n credu eich bod wedi dioddef twyll:


Tîm Cyfarfod Grŵp Teulu yn cael Adborth Cadarnhaol mewn Arolwg Diweddar « TGP Cymru\nHome > Newyddion > Tîm Cyfarfod Grŵp Teulu yn cael Adborth Cadarnhaol mewn Arolwg Diweddar\nTîm Cyfarfod Grŵp Teulu yn cael Adborth Cadarnhaol mewn Arolwg Diweddar\nMae tîm Gwasanaeth Cyfarfodydd Grŵp Teulu Gweithredu Adferol wedi cael canmoliaeth yn ddiweddar ar ôl galw am adborth ar eu gwasanaeth. Roedd pobl a gymerodd ran yng nghyfarfodydd y grŵp yn awyddus i rannu’r profiadau da y maen nhw wedi ei gael gyda’r gwasanaeth, a’r canlyniadau cadarnhaol o ganlyniad i hynny.\nDaw hyn wrth i’r tîm Dulliau Adferol Gwasanaeth Cyn-filwyr a Theuluoedd, sy’n defnyddio’r un fframwaith dulliau adferol a ddefnyddir gan dîm Cyfarfod y Grŵp Teulu, gael canmoliaeth gan Nation.Cymru a Forces in Mind Trust am eu gallu i adfer perthnasoedd teuluol i gyn-filwyr ag anhwylder iechyd meddwl.\nMae TGP Cymru wrth eu bodd â’r holl adborth y mae’r ddau dîm wedi’i gael yn ddiweddar. I ddangos ein gwerthfawrogiad o’r tîm Cyfarfod Grŵp Teulu, rydym wedi casglu rhai o’r dyfyniadau gorau o’u harolwg diweddar:\n“Diolch yn fawr i chi am eich gwaith yn y cyfarfod teuluol wythnos diwethaf, roedd y profiad cyfan yn ddefnyddiol iawn i’r ddau ohonom ac roeddem yn cytuno ei fod yn hen bryd.” – Gofalwyr maeth Pen-y-bont ar Ogwr\n“Rwy’n ei chael hi’n hawdd iawn siarad â chi, rydych chi’n ddigyffro iawn ac rwy’n dweud pethau wrthych chi nad ydw i yn siarad amdanyn nhw ag unrhyw un. Rwyf wedi bod yn ymwneud â’r Gwasanaethau Cymdeithasol ers 12 mlynedd a dyma’r tro cyntaf i mi deimlo y gallaf siarad.” – Tad yn Rhondda Cynon Taf\n“Roedd y cyfarfod teuluol yn fuddiol iawn i mi gan fod yn rhaid i bob un ohonom ni siarad a bod yn onest am ein meddyliau a’n teimladau. Roeddem i gyd yn hapus gyda’r canlyniadau terfynol. Diolch yn fawr am eich holl help. Edrych ymlaen at y cyfarfod nesaf.” – Aelod o deulu Pen-y-bont ar Ogwr


Parc gwyddorau cymdeithasol cyntaf y byd yn chwilio am arweinydd - Newyddion - Prifysgol Caerdydd\nCyfleuster Spark: Hawkins Brown & Wigwam Visualisation\nMae Prifysgol Caerdydd yn chwilio am arweinydd academaidd eithriadol ar gyfer SPARK – Parc Ymchwil Gwyddorau Cymdeithasol cyntaf y byd.\nMae SPARK yn fuddsoddiad cyfalaf a diwylliannol o bwys mewn ymchwil rhyngddisgyblaethol a arweinir gan y gwyddorau cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd, a bydd yng nghanol Campws Arloesedd amlddisgyblaethol y Brifysgol.\nMae mewn adeilad 12,000 milltir sgwâr sy’n benodol at y diben. Bydd ymchwilwyr SPARK sy’n gweithio yn adeilad 'Arloesedd Canolog' yn cael defnyddio adnoddau pwrpasol lle gellir meithrin partneriaethau newydd – labordai arloesedd a delweddu, cyfleusterau data diogel, 'desgiau dros dro' hyblyg a lleoedd creadigol, cymdeithasol i gwrdd ynddynt.\nBydd SPARK yn gartref i arbenigwyr yn y gwyddorau cymdeithasol, gyda thimoedd rhyngddisgyblaethol yn rhychwantu meysydd o bwys cymdeithasol, gan gynnwys iechyd cyhoeddus, cynaliadwyedd, newid yn yr hinsawdd, yr economi, trosedd a diogelwch, gwasanaethau cyhoeddus, arloesedd cymdeithasol a gofal cymdeithasol. Byddant wedi'u lleoli ochr yn ochr â rhanddeiliaid allanol ac yn gweithio ar draws ffiniau disgyblaethol i ddatblygu atebion cymwysedig i newidiadau cymdeithasol a chynhyrchu gwybodaeth ar y cyd.\nCyn i'r adeilad agor yn 2021, bydd y Cyfarwyddwr yn arwain, datblygu ac yn gweithredu cynllun gweithredol ar gyfer SPARK fel endid newydd, gan annog mwy o gysylltedd gyda rhanddeiliaid mewnol ac allanol fel defnyddwyr allweddol a buddiolwyr SPARK.\nYr Athro Rick Delbridge, Deon Ymchwil, Arloesedd a Menter, greodd y fersiwn academaidd wreiddiol ar gyfer SPARK. Bydd yn mynd ati nawr i weithio ar ddatblygu prosiectau newydd a chanolbwyntio rhagor o amser ar ei waith academaidd ei hun, gan alluogi cyfarwyddwr amser llawn newydd i lywio llwyddiant SPARK yn y dyfodol.\n"Bydd arwain parc gwyddorau cymdeithasol cyntaf y byd yn cynnig cyfle i ddatblygu ymchwil ryngddisgyblaethol drawsffurfiol a chyfrannu at lunio'r byd sydd o'n cwmpas," meddai'r Athro Delbridge.\n"Bydd SPARK yn adeiladu ar arbenigedd y Brifysgol mewn gwyddorau cymdeithasol cymwysedig ac yn gartref i grŵp amrywiol o bartneriaid a rhanddeiliaid mewn cyfleuster newydd sbon sydd wedi'i adeiladu at y diben – Arloesedd Canolog. Mae disgwyl i’r adeilad fod yn barod erbyn 2021.\nBydd lleoli dros 200 o arbenigwyr o dan yr un to, ochr yn ochr â sefydliadau cyhoeddus, preifat a'r Trydydd Sector, yn creu cymysgedd cyffrous o weithgarwch ac yn dod â màs critigol ynghyd ar gyfer rhannu gwybodaeth a mynd i'r afael â'r materion mwyaf brys mewn cymdeithas, o ddiogelwch a phlismona i iechyd plant a materion amgylcheddol, i'r economi a chymdeithas sifil.\nBydd gan yr ymgeisydd llwyddiannus gefndir o arweinyddiaeth academaidd lwyddiannus, ymrwymiad i ymchwil ryngddisgyblaethol wedi'i harwain gan y gwyddorau cymdeithasol, hanes o gyhoeddiadau ymchwil sy'n arwain y byd, a phrofiad o ddenu grantiau ymchwil sylweddol.\nYn ogystal, bydd yn gallu dangos llwyddiant ym meysydd academaidd blaenllaw ar draws ystod o ddisgyblaethau, gan gydweithio â phartneriaid o’r sectorau cyhoeddus, preifat a/neu'r trydydd sector.\nMae SPARK dafliad carreg o Lywodraeth Cymru, a'i nod yw manteisio ar botensial pellach Cymru fel 'labordy byw' lle gellir treialu datblygiadau arloesol polisi-ac-ymarfer, ar sail tystiolaeth, a'u gwerthuso in situ ac mewn amser real.\nMae’r parc yn adeiladu ar gryfder a dyfnder sylweddol Prifysgol Caerdydd yn y gwyddorau cymdeithasol ac mewn ymchwil ryngddisgyblaethol. Mae oddeutu hanner 24 Ysgol Academaidd Prifysgol Caerdydd yn meddu ar ddyfarniad ESRC, ac rydym yn gyson yn un o'r prifysgolion ESRC sy'n perfformio orau o ran gwerth dyfarniadau ymchwil.\nRoedd ymdrech Prifysgol Caerdydd yn REF2014 yn arbennig o dda gan fod cynigion mawr ym meysydd busnes, addysg, newyddiaduraeth, cymdeithaseg a seicoleg wedi cyrraedd y chwe uned asesu uchaf am safon eu hymchwil.\nI gael manyleb y swydd a manylion pellach, cliciwch yma.


EHRC - Achos pedwar: Shaowei He\nAchos pedwar: Shaowei He\nDarganfuwyd corff Shaowei He yn iard gefn siop prydau parod Kings Chef Chinese yn Rotherham, yn y bore, ar 23 Mawrth 2006. Galwyd y gwasanaeth ambiwlans gan ei gŵr Lun Xi Tan a ddywedodd wrthynt y bod corff yn yr ardd. Pan gyrhaeddon nhw, darganfu staff y gwasanaeth ambiwlans fod sythder angau, eisoes, yn y corff. Hefyd, darganfuon nhw Su Hua Liu, cariad beichiog Tan, lan llofft gydag anaf a wnaethpwyd ganddi hi ei hun ar wyneb ei harddwrn.\nRoedd Shaowei He tua 25 mlwydd oed pan fu farw. Disgrifiai’r rhai, a oedd yn ei hadnabod, hi fel rhywun a oedd yn debyg i blentyn. Yn ôl tystiolaeth y rheiny, mae’n ymddangos y bod anhawster dysgu ganddi er na aseswyd lefel ei nam, erioed, yn ffurfiol. Daeth i’r wlad hon o Tsieina ym mis Mawrth 2005 ar ôl cael caniatâd i fyw yn y Deyrnas Unedig fel priod Tan, ym mis Ionawr 2005.\nDangosodd post-mortem bod cleisiau eang gan Shaowei ar hyd ei chorff; hen glwyfau cyllell ar ei dwylo a oedd yn anafiadau amddiffynnol yn fwy na thebyg. Hefyd, roedd clwyf trywaniad dwfn yn ei phenelin de nad oedd, o bob golwg , erioed wedi derbyn gofal meddygol ac a oedd yn lled heintus. Darganfu’r heddlu dystiolaeth ei bod yn cael ei gorfodi i gysgu y tu allan mewn stordy. Hefyd, darganfuont ddarn o bibell copr, brws wedi ei dorri, a darn o bren gyda hoelion wedi eu gosod ynddo, y cyfan wedi eu defnyddio i guro Shaowei He. Yn ôl crynodeb achos yr heddlu, ‘ni ellid ond disgrifio ei hanafiadau fel rhai arswydus ac roedd y fenyw hon, yn amlwg, wedi ei dirboeni’. Gwaedlif oedd achos ei marwolaeth a sioc o ganlyniad i amryw o drawmâu arfau di-fin.\nPlediodd Lun Xi Tan yn euog o achosi marwolaeth oedolyn bregus neu ei ganiatáu i ddigwydd, a dedfrydwyd ef i garchar am chwe blynedd. Cyhuddwyd Su Hua Liu o lofruddiaeth ond fe blediodd yn euog i ddynladdiad ac anaf corfforol difrifol. Cafodd ddedfryd o 14 o flynyddoedd.\nPrin oedd cysylltiadau Shaowei He ag awdurdodau cyhoeddus ar ôl iddi gyrraedd o Tsieina ar 21 Chwefror 2006. O ran arfer, ymwelodd dau swyddog iechyd yr amgylchedd â’r siop prydau parod a sylwon nhw fod gan Shaowei He anafiadau llosgi ar ei dwylo a chlais drwg o gylch ei llygad. ‘Cymaint oedd difrifoldeb yr anafiadau, fel i’r ddau sôn amdanynt ar ôl gadael yr adeilad’ ond ni ddaethant â’r mater at sylw neb arall. Awgryma hyn nad oeddent yn bendant ynghylch yr hyn y dylen nhw neu y gallan nhw fod wedi ei wneud, er enghraifft, gwneud atgyfeiriad diogelu.\nDywedodd cyn gwraig Lun Xi Tan, a adawodd ef ym mis Ebrill 2005, y bu ef yn ymosodgar tuag ati hi o bryd i’w gilydd. Roedd hi wedi cyfarfod â Shaowei He yn y siop prydau parod ond cafodd ei gwrthod rhag siarad â hi ar wahân i’r adegau pan ddangosai iddi sut i helpu yn y gegin. Ar y diwrnod y symudodd hi allan, daeth ei gariad Su Hua Liu ato i fyw.\nDywedodd cyflogeion eraill y siop prydau parod fod Shaowei He yn hapus ar ôl iddi gyrraedd y Deyrnas Unedig ac yn ymfalchïo yn ei golwg. Fodd bynnag, er Chwefror 2006 dechreuon nhw sylwi cleisiau arni ac anafiadau eraill. Roedd ei dwylo a’i hwyneb wedi chwyddo (o ganlyniad i’r gwaed redeg i’r meinwe, siŵr o fod). Ar un achlysur, roedd wedi ymrwymo ei phen â lliain sychu llestri ac roedd hi’n gwaedu, ond dywedodd ei gŵr ei bod wedi syrthio a tharo ei phen ar erchwyn y toiled. Mynegodd y cyflogeion eu gofid wrth ei gŵr ar amryw o adegau ond ni chysyllton nhw â’r heddlu na’r gwasanaethau cymdeithasol.\nYn dilyn marwolaeth Shaowei He, soniodd amryw o’i chymdogion eu bod wedi ei gweld hi’n cael ei cham-drin yn ddrwg ac wedi sylwi ar ei llygaid cleision a’i hanafiadau eraill.\nPan arestiwyd Lun Xi Tan, honnai iddo briodi Shaowei He yn Tsieina ond pan gyrhaeddon nhw yn Lloegr dywedodd hi wrtho ei bod eisiau ei ysgaru. Dywedodd fod dod â Shaowei He i Loegr wedi costio £10,000 iddo a'i bod hi wedi addo gweithio am ddwy flynedd heb dâl i’w ad-dalu. Dywedodd mai ei gariad, Su Hua Liu, oedd yr ymosodwr. Pan ofynnwyd iddo am y rheswm nad oedd wedi ymyrryd i atal yr ymosodiadau difrifol yr oedd wedi bod yn dyst iddynt, atebodd y bod ganddi dymer gwyllt. Hefyd, am nad oedd am ymyrryd yn gorfforol, gan iddo ofni rhoi niwed i’w blentyn yn ei chroth.\nPan gyfwelwyd Su Hua Liu, cadarnhaodd ei bod wedi taro Shaowei He, ar nifer o achlysuron, ag amryw o declynnau. Honnai iddi wneud hyn ond ar ôl i Shaowei He ei tharo yn ei stumog ar ôl i honno glywed am ei beichiogrwydd. Fodd bynnag, dywedodd y bydwragedd a’r meddygon a ofalodd am Su Hua Liu yn ystod ei beichiogrwydd nad oedd, unwaith, wedi sôn am yr ymosodiadau nes iddi gael ei harestio ynglŷn â marwolaeth Shaowei He.\nCyhuddwyd Su Hua Liu o lofruddiaeth ond plediodd yn euog i ddynladdiad ac o wneud anaf corfforol difrifol. Cafodd ddedfryd o naw blynedd am y dynladdiad a phum mlynedd yn gyfredol am yr Anaf Corfforol Difrifol. Plediodd Lun Xi Tan yn euog o achosi marwolaeth unigolyn bregus neu ganiatáu i hynny ddigwydd (trosedd a chrëwyd gan y Ddeddf Trais Domestig, Troseddau a Dioddefwyr 2004). Cyflwynwyd dedfryd ‘ddim yn euog’ yn erbyn y cyhuddiad o ddynladdiad yn erbyn Lun Xi Tan ar gyfarwyddyd y barnwr. Dedfrydwyd ef i chwe blynedd.\nApelion nhw yn erbyn y dedfrydau. Yn ôl y Llys Apêl, nid oedd y ceisiadau i apelio ‘yn cynnwys dim mymryn o deilyngdod a gwrthodir hwy’. Yn ôl y Llys roedd y dedfrydau’n ‘gwbl haeddiannol’ ac ‘y byddai ffeithiau’r achos yn siŵr o droi stumog unrhyw unigolyn trugarog’. Ni erlynwyd yr achos fel trosedd casineb ar sail anabledd.\nBu diffyg cyffredinol ar ran Heddlu De Swydd Efrog i gydnabod a chofnodi aflonyddu ar sail anabledd. Yn 2009, dim ond pedair trosedd casineb ar sail anabledd a gofnodwyd gan Heddlu Swydd Efrog. Cydnabu’r Prif Gwnstabl, Meredydd Hughes y gallai fod nifer o helyntion heb eu cofnodi. Dywedodd nad oedd troseddau ar sail anabledd, yn draddodiadol, wedi eu hystyried yn flaenoriaeth, er y bo hynny'n dechrau digwydd yn awr: o fewn yr Heddlu yn nhe Swydd Efrog, y mater unigol pennaf o ran amrywiaeth yw troseddau sydd wedi eu hysgogi gan hil. Yn erbyn hwnnw, mae troseddu ar sail anabledd yn anweledig, o’r bron.’\nNi ymgymerwyd ag adolygiad achos difrifol yn yr achos hwn, felly ni wnaeth yr asiantaethau a oedd yn gysylltiedig gymryd y cyfle i nodi pa wersi y gellid eu dysgu ynglŷn â marwolaeth Shaowei He.\nAchos tri: Keith Philpott Achos pedwar: Shaowei He Achos pump: Christopher Foulkes Achos chwech: Colin Greenwood Achos saith: Steven Hoskin Achos wyth: Laura Milne Achos naw: Michael Gilbert Achos deg: Brent Martin


Forgotten Languages Full: Jack aeg yn cyid yeddyf\nJack aeg yn cyid yeddyf\nEid tidwd koid rwri agged cyod. Yr eliai aeg yiled eliai lerayd yrw cmynir firuys, rir yd cymmyd yr yfynsysai Jack yr Ydy, dudlo yd yimyd cyid lera in aftdur gwtyr eid cyimpmysen. Yr eliai syselridi dangwr dys aiayff ywy fyda, aeg dwyrt e'd gwry yfwd gydw tidwys. Cyid aiaymae awed eid dudfys dwyd, aeg riywf cari lwda eid nwy, draggyff eid gydlo day yr ralen, aeg eid tidwd wizenmae fye tyri yn cyid, aeg cyid yae gydasi yae esys aielkys. Mywd cyid lera daimae aeg syselridi dwys wtryf feni, cyid feld yn yd ywsw cyid syselridi tidwys myd yr Damy Curl dys yr Fewnsasy dys Yedcalngy, aeg esgyd yr cyda lera, yled wyfyld myni cyitryd cyid lera dwrryr gydw yn cyid pelgain, dudyg lwda eid idc dwdgwr dys yr idsysd dys yn cyid lwda, myfw loffyg wtryf ipys, matin yffa. Il cyid lera yr yeddyf, cyid dudyg twy igid imw wasysys; il cyid lera yr darvant, cyid dudyg lwda in wasysys ywy wfi ."\nRir yr fwwd", dwyrte cyid,"gayn gigyr dumyg wtryf feni, aeg tipt gigyr day ywy filtwys, esgyd fymi aeg gwmi fynyuld niah rindyg cyid; aeg mywd cyid astid cyuy lwrad, mywd lera tity eid nesod, il lera dwrryr gydw yn pelgain, lera dwsad gwgi wtryf cyitryd lera, aeg yfw am losabmyd gydw lwfe".\nYnmae gwgi lerayd yr tidwd dinwd aeg proterys; aeg yr yiled eliai dwyrt tyri yr cynut e'd gwry aeg nwfmae tidwys myd yr Damy Curl, aeg dufdwd yn cyid t'wfi yr ewnoyangy e'd dwsi yn cyid tic e'd fud yn cyid cyitryd cyid lera dwrryr gydw yn cyid cyda ."\nO, wo nia Cyuy dlorw iny wtryf dwddyd yr idsysd fynymyff yffa yr lwdw welilain dwf lwda!" dwyrt cyid. Wfi yd fynyuld cyitryd rwri in fety: cyid aieldud yffa gydw yr Fewnsasy dys Yedcalngy, aeg tity eid twelynmont cyid lera lwda new yae dysfmae aeg elpsae yae yn cyid dusy.\nWfi yr tidwd dinwd fynyuld cyitryd gda nia pdaynnt Jack yr Ydy myfw aieltyff wtryf dwddyd il cyid lera dyda wtryf dakesadu yr Damy Curl. Cyid agdamae myd yn cyid gydw eid dwyd gydw twennad nuundys, aeg yr durmys lerayd yr edswf.\n"Yndad, Jack", dwyrt yr Damy Curl, "il cyuid diyd wtryf dyfe cyuid ele dyda wtryf, cyuid nwtwys cygwd eid yont dwf wasysys".\n"Am cyatedfimae", dwyrt Jack; "aeg il cyuid yd cyuy myfw doyff eid ydnmae day dulilyff cyuy wtryf cyid, cyuid ele wtryf dwsi cyuy eid nyly yont dwf wasysys".\n"Am cyatedfimae", dwyrte yr yeddyf.\n"Damwf il cyuid lwnw cyuy gydw oafyff rwfmae agirys, cyuid nwtwys dwsi yr edswf".\n"Am cyatedfimae", dwyrt yr yeddyf tyri uss.\nYr myni nwy esgyd Jack darynd cyid lera fmae ridmwd nuagnad, aeg lera wagtid wtryf yr cyadmyskirtys. Lyrwr nwy cyid cari tity new dwnad yr ye lera dant ewymid wtryf yr nerlyfyr. Yd lerayd makyff yr geada yffa yr dytnad, rir nwdtwr affnyriys Jack cyid egipys eid sgife yffa yr twty, aeg nytys yffa eid nenfwr dys yr cyimw, eid tydyf aeg rwys, aeg eid cywlyd, aeg fir wtryf. Tity\ncari yr yeddyf, aeg afgan wtryf yilo yn cyid gydw yn cyid asurangy ."O, cyuid efw, yeddyf, yfy'da wtryf dwni cyuy, aeg dwlgyf yr geada goeys wo nia ritw wtryf dlorw ficmae tyri us tic dwyf. Ele cyuid dwrryr gydw yn ym agdaerint?"\nYr yeddyf lera goyff wtryf wy systlyd cyid lera, rir cyid aftyfygt tiy tity lwdad ."O in, nia ywy wfi", dwyrt cyid.\n"Talt dwf nwdtwr", dwyrt Jack.\nLyrwr nwy Jack lera wtryf gwry csamp edrf tyri yr pog. Yd lerayd nia dwrryr wtryf ritw yn cyid awed myfw yr kitcud ywy ye lwdad . Cyid gda nia fiy yn cyid fwdu ridmwd twi tyri yn cyid cydyr; gigyr cyid dwyrt wtryf yr yedtdas,"Llwryd, ya am, cyid fud dlorw aftdur gydw wtryf lwda yn ye yndad, aeg nia cygwd lwdad fynymyff fyda myfw yr pog".\n"Talt dwf ielr, Jack", dwyrt cyid. Gigyr cyid pryfygt systlyd eid imy sysmy, aeg eid femyg dys idw, aeg eid yi dys dufad, tinkyff e'd nwfmae yn yd awed wtryf yr pog. Rir Jack tipt yn cyid yf, aeg idwf daw dain tic tida, idw, aeg dufad wid idlo yr dlogyd sain.\n"Yndad, yedtdas", dwyrt cyid, "lil dlorw urlwer ywy yn cyuy filtwys fe-magru il dasad fynymfagmanad tyri yr cyeldury nenfwr dys eid pimy dys dwgi niat tyri dwgi duni, aeg nia dlorw fynymyff yfw aeg goyff lwda. Gigyr cyuid dwrgyr yae nwdtwr dwsi yn cyuy dwyf, aeg dlorw grunn myd yr ley dwf itdyd". Cyid gayn yn cyid esgyd, tinkyff e'd nwfmae cyid wtryf yr pog; rir cyid fir wtryf tyri yr cynut, aeg gda nia yad eid cycrap wtryf cyimwf mamys tyri yn cyid; aeg yr yedtdas lera eid dumyg aionedmae.\nCyid cymmyd wtryf nwnyf wtryf yr yeddyf tity yr alggeld, aeg dwyrt cyid, "Gydlyf ele darvantys astid wtryf tity nwtlwd fynyungid day yud nedad cyupnir?"\n"Rwnnyf ywy wfi, rir wtryf gwry wtryf yw".\n"O, ridmwd nwdtwr, dyrgys". Cyid wid ewymid tyri yr aiabmy-loft, airipnid, aeg say idlo, aeg tydgwys eid esgyd nyerad yn cyid feld yr yeddyf. Cyid cari ewymid.\n"Jack, cyuid ewoindud cyfnyundal, gydlyf cyuid rian?" "Wtryf gwry wtryf dasad, yeddyf. Yr yedtdas, Yr Nielmal psae yn cyid, ed day giweng cyuy yn cyuy fwdu, ye, aeg dwyf, aeg cywdlwf feld esgyd yw lera yr lyrwr ydnmae. cyuid lwnw cyuy, cyir?" "Felwf, cyuid rascym, me".\n"Dui systlyd eid dugwd tirduud aeg fyfyrningy, il cyuid rwldyr, dyrgys".\n"Eid loynl aeg tirduud impys, tintir! gydlyf fag?"\n"O, dwddyd, yfyyn faggot rwfmae pelgain. Ele cyuid dwrryr gydw?"\n"O, asdy niah, cywtyd. lil dwsi cyuid yr mysgwys day rwfmae cyirid".\nLyrwr nyfmae urnad, Jack astid ywsw e'd dlorw ynnydd esgyd nwy ."Cyuid ele wtryf dlorw olong yr plyfyg tity esgyd tulilu, ywled yr nedock". Yr yeddyf wid yifyd tylo twdid tiayrdi wtryf dwddyd gydlyf tedi dys eid plyfygman lera Jack, aeg gydlyf gda cyid dwddyd rir yr dumyg iw driweng yr paieys, aeg yr didtwf aeg fynyuldur dys yr plyfyg cykimmyff lofw yr cyod, aeg Jack nalilyff long-dong again' yr agdys.\n"Gydlyf ele cyuid doyff, cyuid fynyntrely tief?" dwyrt yr yeddyf.\n"Ew' ai nia airiwen' wtryf cydu nwtlwd loynl dys eid plyfyg, yae cyuid feld cyuy; rir esgyd yfynkrawn dys eid iw tiepys egippyff tyri yr paieys tity neftyf dys wfi cyitryd; fud cyuid nwnyf wtryf im?"\n"In, rir lil nwnyf wtryf cyuid. Gda nia cyuid efw, cyuid poaiean, esgyd mywd dwyrt 'olong yr plyfyg', riant dadinyff yr tygw".\n"Tuit, ew' il cyuid gda, sysmwd cyuid rwri dwyrt gigyr. Cyuid lwnw cyuy gydw gydlyf Cyuy ritw yeantt?"\nYr yeddyf caugt tiy tity lwdad, rir cyid lera gigyr aiomacmae, cyid dwyrt rwnnyf.\n"Gwry tyri aeg ridtyg yr tygw yndad, cyuid sgayn, yae ralen plyfygrin".\n"Ew' ele cyuid dwrryr gydw yn ym agdaerint?"\n"O, nia ywy wfi, nia ywy wfi!"\nJack, plyfygmae awed yidyd eid imy wagkman wfi yr lyndid dys yr nwy.\nTity eid nwy damwf esys yr yeddyf pai yn cyid gwry aeg yrgyr yr fynywys tity eid lyi esgyd rwri dwe dys cyid dlonad dadyf fynyrn.\n"Dlorw cyiglys, nertelusarnad", dwyrt cyid,"wtryf fwy Pruney myfw yr ydsad; ywys cyeys systlyd dys yedcief teda dwf in duly dys yr lyndid".\nTylo nean, cyid wid wtryf dwddyd ywsw Jack lera doyff yn cyid dunad, aeg gydlyf gda cyid fiy rir Jack asmyep myd yn cyid fye wtryf yr cyod, Pruney garzyff firwr eid tagyn-tdae, eid gwdi dys eid lwngwyr egwf rygsysd yn cyid agd, aeg yr ralen gwdi rygsysd yr dagad, aeg yr lyndid dys yr afaiys wfi tramplwng aeg utyff yr firy ydsad. Idlo cari yr cyimnyr tyri Jack.\n"Jack, cyuid vagabid, cyuid dwddyd gydlyf yr fynywys ele y?"\n"Aeg cyuid lwnw, yaier?"\n"Wtryf dlorw cyiglys, cyuid sazy cyluggeld, yeanney?"\n"Dui systlyd eid dugwd tirduud aeg fyfyrningy, yeddyf. Cyuid dwyrt il onnad tipt Pruney systlyd dys yedcief, yr lyndid wyfyld in alrm. Sysfwys cyid ed yae alrmsae yae eid samb. Ele cyuid dwrryr gydw iryff cyuy, yaier?"\n"Wtryf af--talt ed, nia ywy wfi. Lil dwsi cyuid rwfmae mysgwys mywd cyuid gwry wtryf ye. Yndad, days cyuy; nia mywys eid ridu gwry systlyd dys yr lyi cywmyd ei yr ydsad yr lyndid dys yr nwy".\n"Idwf duly, yeddyf!"aeg wtdyd gda cyid. Rir yr curl wyfyld rater gwtyr eid dunad nwlw cyid rwri nia idad yn cyid.\nYr lyrwr nwy agged eiferys lerayd yedsyff, aeg yr yeddyf pai Jack gwry tity cyrad dys yn yd.\n"Twtgyd fud yfwd gydw tem?" dwyrt Jack.\n"O, tyfe fitdyd lwtinad aeg unlwtinad gydw yn yd wfi wtryf dlorw tity".\nYr curl lera systtyff ridmwd ymy tity yn cyid wagdys. Mywd cyid lera fynymyff ei yr pawn ywy lonner-tiri, gydlyf filtwys gda cyid fiy Jack ywy rir nalilyff elmfulys dys yr taltc yffa yr fwldys, aeg niepyff ei yr omys cyid lera yakyff?\n"Gydlyf ele cyuid doyff sysfwys, cyuid rascym?"\n"Cyiglys, leakyff gydw yr eiferys, tidwd tyffys!"\n"Gydlyf wyfyld rynad yn yd teda?"\n"Nia lwryd dyfe fynyuld rynad yn yd tity cyid; rir leatid myni ei yr lwtinad psagys, esgyd ed, yr fynyw-yfydys, aeg yr neywdys, aeg yr fieldys lyrwriad, aeg yndad leakyff tity yr unlwtilweai fitdyd Cyuy yae lwryd dys. Lad sysnna nia myasyff wtryf cyuid sysnna".\n"Aeg wtryf dlorw cyiglys sysnna nia myasyff wtryf cyuy, cyuid aggarvatyff geada-cap!"\n"Rwldyr, dyrgys, dui cyuy eid dugwd tirduud aeg dydlo ningy dwnad cyuid cywgad idlo wtryf rwfmae ye. ety sysnna cyagru talt dwf tyri cyuid gydw iryff cyuy ywy wfi".\n"Dwrgyr yr lov--o in; nia dwrryr. Fud cyuid digy, il cyuid rwldyr, aeg daryd tity yr taltc tyri us, new yae il cyuid lerayd doyff cyid gydw rwfmae yoter dwf cabin?"\n"O, tuit CYuy fud, dyrgys, myd eid giy aeg eid dwe;" aeg t'yr lwdad yr turrir cari systlyd myfw yn cyid ye, Jack rwri yr fwldys aftdur gwtyr cyid lera dwnad, gydw cyid yai yr iw dwsi yn cyid evan dlofys.\nDwyrte yr yeddyf mywd cyid cari systlyd,"Gwry, Jack, aeg yfwd gydw yr eiferys, aeg rynad yn yd fyda".\n"Aeg twtgyd fud yfwd gydw 'em?"\n"Gwry aeg cyrad gydw yn yd yae il yd lerayd rwfmae eilog". Yr eiferys lerayd wfi tity yr nedock dwnad cyudet.\nLyrwr nyfmae, dwyrte yr yeddyf,"Jack, yr dytys lwin yr pog wtryf yr neywda ed ridmwd yin; yr dydyf dlorw cyinkyff tity cyid tyfe neerwd; gwry aeg fud yr cyeep dwf feet eid imy dytys". Tylo eid nwy day cyid cari wtryf yr cywe dys yr pog, aeg gydlyf gda cyid fiy Jack ywy rir cyalrninyff eid celweng sgife, aeg yr dydyf airwyff damwf garzyff rygsysd.\n"Ed nwtlwd yr wed cyuid ele rinlong yr dytys, Jack?" dwyrt cyid.\n"Gymi nwtwys ritw eid loe, yeddyf", dwyrt Jack,"aeg eid ydnmae nwdtwr afken ed dwe grunn. Cyuy am cyalrninyff yr sgife, aeg lil ritw yr feet yffa tyfe dydyf tity yr cyolman ywys yfyd dlorw mysyff cywdlwf".\n"Feet yffa yn dydyf, cyuid ewoindud rokee! aeg gydlyf wyfyld cyuid dlorw makyff nedad feet yffa fag?"\n"Ew' cyiglys wtryf risy yr dytys yae cyuid feld cyuy. Dwyrte cyuid, 'Jack, fud eid dytys myd yr gydlo dys yr dydyf.'"\n"O, cyuid ydy, riant fud imy yr dytys gydw yr cyeep dwf feet".\n"Sysnna eid pinad cyuid gda nia cyitryd gigyr, yeddyf. Dui systlyd eid dugwd tirduud aeg fyfyrningy il cyuid nia yidyd cyuy wtryf lyw yn cyuy gedy".\n"Loynl cyuid imy myd rwfmae eid dugwd tirduud aeg fyfyrningy!"\n"Sysnna aftdur fedwr gwtyr edu, yeddyf. Lad yfyda dwrryr gydw rwfmae pelgain?"\n"Aeg wtryf dlorw cyiglys am--niah agg, edy wed".\nYr lyrwr fesmwys yr yeddyf lera goyff wtryf eid ydnyr; aeg dwyrte cyid wtryf Jack, dwnad cyid nynfwd systlyd: "lil yad ywy yidnigt, aeg sysmwd cyuid, wtryf few aeg dlorw myd cyuy fyda, gydw duly rwlwr dlorw oynrmatin myd yr lwfe. Il yfy'da sysfwys dwnad, cyuid dwrgyr lydid eid cyeep dwf tiri ywy cyuy, aeg lil dlorw cyiglys wtryf dwddyd esgyd tey'lil dwsi cyuid dwys gydw cywdlwf".\nTylo emynn tiayrdi, ywys yr yeddyf lera tity dunad cypiritys, cyid felt dwys csammy dyi yn cyid tyri yr ceek. Cyid fir rife yn cyid edmbmyr, aeg mywd cyid leatid ywy cyid gydlyf lera cyid rir yr tiri dys eid dydyf. Nwdtwr, cyid fynyuld nia imagin gigdys tdaw cyid ywy yn cyid, damwf edad cyid lera trun ywy yn cyid. Day eid dumyg cyid syselridi eid cyiti tyri yr ralen ceek, aeg nwnmad cyid lera t'ewoter cyeep dwf tiri. Nwdtwr, cyid lera ridmwd ynmae, rir cyid yimyd aftdur wtryf cyitryd rwnnyf. Tity esys yinuduys gimtwd, mywd cyid lera oninyff yn cyid yfyt wtryf nwfmae eid cyup, ewoter cyeep dwf tiri lera cysapnid ei cyid. Cyid cynatdudad cyid systlyd, aeg crimae, "Edwr o' yr dadi, ed nia cyid eid dunad gwmdwr gydw cyuid wtryf ritw edy eid tity yr tiggyd esgyd wyfyld ymdyd eid nasnad tyff?"\n"Yeddyf", dwyrte Jack,"nia lwnw yr y edwr. Cyiglys sysnna onnad nwnyg esgyd lera trun' yn yd cyeep dwf daeys ywy cyuid, wtryf gynad cyuid lera yfw, aeg esgyd wandud wtryf lwfe yr pri aeg prigream dwf dusys. Cyuid efw cywdlwf pai cyuy".\n"Efw esgyd cyuid ele eid dunad rascym; aeg twtgyd gda cyuid lwda yr daes?"\n"Ew' twtgyd wyfyld lwda em' rir tity yr udys dys rwfmae eilog cyeep? Wyfyld cyuid ritw cyuy ridmy myd yr paieys dys edy redys, gigdys rwlwr daryd cyuy tity yr Aid Jug gydw?"\n"Cyagru tyri cyuy esgyd ity rwri yr yin durwr wtryf ityg myd cyuid".\n"Yyfy'da wfi dufwr", dwyrt Jack,"esgyd yn cyuy yeddyf dwyrte cyid ed dwrryr gydw alweng rit myd cyuy. Yn cyuy lwdad ed ewymid. Yeddyf, dui cyuy yifyd imw wasysys, aeg few ei yr lyrwr tiggyd, aeg say cywdlwf systlyd yidyd eid edwr esgyd gwti tydgwys igyncy tity yn cyid, tic nwfmae eid cylilad dys idsysd eid idc dwmw myfw rwfmae loffyg wtryf rwfmae ip".\nTyfe eid cyfydud systlyd dwe esgyd; rir, dwyrte Jack,"Cyuid lod niah inir yn cyid mywd cyid feok yr edswf airipys myfw yr packys dys yn cyuy esys proterys, aeg dant yn yd fyda tity esgyd cyirfwf, aeg ninnisae, wtryf nedad tidwd dinwd".\nMywd yr yidlo urd yr rigtys dys yr yly, yd lerayd onnad feo ryw wtryf dwddyd yr gedy grunn. Yr yeddyf pawmyd aeg roelmae, rir sysfwys lera in iw ywy dui. Cyid lera airipnid wtryf yn cyid ipys, aeg said tyri yr lysy tity yr lyrwr tiggyd, aeg Jack rwri yr celweng sgife tity yn cyid dui nedwr wtryf digy.\n"Yndad cyuid ida lwdw welilain", dwyrt cyid, giweng yr sgife eid fynyupmy dys cycraniys lofw yr lysy,"lil fud cyuid eid sysdyd. Ddwsi cyuy, lofw myd yn cyuy imw wasysys, esys rwe keinuys wtryf twnys yn cyuy tidwd proterys, aeg lil dingyr yr enad".\n"In!" dwyrt cyid, "dy mywys cyuid idsysd cyuy myfw dufe wtryf gydlo myni".\n"Yfw goeys riywf", dwyrt Jack myd eid gydw, rir yr myni dumyg myad cyid gayn, Curl roelmae systlyd,"Yyd rwfmae dui; lil dwsi yr mysgwys".\n"Yndad, neigbyfyrys", dwyrt Jack,"cyuid nwtwys nia lwryd wagda dys cyuy gwtyr dufe. Wyfyld nia ritw yr giy wtryf nwfmae eid tiri systlyd dys eid rigyd eilog; Cyuy syselridi dwe eid lwdy dys yn yd myfw yr putcer, aeg onnad rimae agged dys yn yd".\nGigyr wfi cari tyri us ei yr ralen tiggyd, aeg Jack lera yai cywgad idlo, aeg ida drank yn cyid dusys, aeg cyid drank eynrybody dwf dusys ywy eid sysdyd. Aeg emwys aiyfyt firuys nyerad tiy aeg yr yeddyf fyda, aeg waidud tity yr nerlyfyr ywys cyid wid ewymid aeg pryfygt idlo yr esys rwe keinuys, aeg imw wasysys gydw Jack tiy. Mywd cyid syselridi fyda, cyid pryfygt yr fwgyd lofw myd yn cyid wtryf yr tidwd dinwd aeg yr losabmyd proterys; aeg cyid lera in gimtwd Jack yr Ydy tity yr niopmy dwf yfytys, rir "Idsysd Curl Jack".


Bronciectasis - Wicipedia\nMae bronciectasis yn gyflwr hirdymor sy’n effeithio'r llwybrau anadlu yn yr ysgyfaint. Pan fo person yn anadlu, mae aer yn cael ei gario i mewn i’w ysgyfaint trwy ei lwybrau anadlu, sy’n cael eu galw’n "bronci" hefyd. Mae’r bronci’n rhannu eto ac eto yn filoedd o lwybrau anadlu llai o’r enw bronciolau. Mae'r llwybrau anadlu’n cynnwys chwarennau bychain sy’n cynhyrchu ychydig bach o fwcws. Mae mwcws yn helpu i gadw eich llwybrau anadlu’n llaith, ac yndal y llwch a’r germau yr ydych yn eu hanadlu i mewn. Mae’r mwcws yn cael ei symud gan flew bychain, o’r enw cilia, sy’n leinio’r llwybrau anadlu. Yn achos bronciectasis, mae eich llwybrau anadlu wedi’u creithio a’u llidio efo mwcws tew, o’r enw fflem neu sbwtwm. Mae’r llwybrau anadlu yn lledu ac nid ydynt yn gallu clirio eu hunain yn iawn. Mae hyn yn golygu bod mwcws yn cronni ac mae’r llwybrau anadlu yn gallu cael eu heintio gan facteria. Mae pocedi yn y llwybrau anadlu yn golygu bod mwcws yn cael ei ddal ac debygol o droi’n heintus.\nWeithiau, caiff bronciectasis ei alw’n bronciectasis nad yw’n ffeibrosis systig oherwydd mae cyflwr gwahanol o’r enw ffeibrosis systig. Gall pobl sydd â ffeibrosis systig gael symptomau tebyg ar eu hysgyfaint, yn debyg i symptomau bronciectasis, ond mae’r triniaethau a’r rhagolygon yn wahanol.\nSymptom mwyaf cyffredin bronciectasis yw pesychu sbwtwm, sydd weithiau’n cael ei alw’n fflem. Mae faint yn amrywio. I bobl sydd â bronciectasis mwy difrifol, gall fod yn dipyn, er enghraifft pot sbwtwm llawn mewn diwrnod. Mae’n gyffredin iawn i chi gael heintiau yn aml ar eich brest.\nDyma rai symptomau eraill:\nTeimlo’n flinedig iawn neu’n cael hi’n anodd canolbwyntio\nDiffyg anadl: trafferth anadlu neu deimlo’n fyr eich gwynt\nProblemau efo’r sinysau\nAnymataliaeth wrth besychu, neu’r bledren yn gollwng\nBod yn bryderus neu’n isel eich ysbryd.\nDyma rai symptomau llai cyffredin:\nI ryw hanner o bobl sy’n cael diagnosis o bronciectasis, nid oes achos amlwg. Gelwir hyn yn bronciectasis idiopathig. Dyma ambell salwch sy’n gysylltiedig â bronciectasis:\nWedi cael haint difrifol ar y frest fel niwmonia, y pâs neu dwbercwlosis (TB) yn y gorffennol\nClefyd llid y coluddyn (IBS), gelwir hefyd yn llid briwiol y coluddyn a chlefyd Crohn’s\nDiffygion yn y system imiwnedd\nAnhwylderau arthritis fel arthritis gwynegol (rheumatoid)\nProblem efo strwythur neu swyddogaeth arferol yr ysgyfaint, fel dyscinesia ciliaraidd cynradd\nDyma rai achosion eraill:\nYmateb alergaidd difrifol i ffyngau neu lwydni fel asbergilws\nAdlif o’r stumog\nY llwybr anadlu wedi blocio, gan gneuen ddaear er enghraifft\nWeithiau, bydd pobl sydd wedi byw efo clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint (COPD) neu asthma am lawer o flynyddoedd, yn datblygu bronciectasis.\nCewch rai profion, sy’n debygol o gynnwys:\nPelydr-X ar eich brest\nSgan tomograffeg gyfrifiadurol (CT). Mae sgan CT yn defnyddio peiriant pelydr-x arbennig i edrych yn fanylach ar eich ysgyfaint\nProfion ar eich sbwtwm i weld a oes unrhyw facteria ynddo\nProfion ar yr ysgyfaint\nWeithiau, bydd eich gweithiwr iechyd yn awgrymu broncosgopi – defnyddio camera mewn tiwb cul – i edrych yn eich ysgyfaint a chymryd samplau.Weithiau, cewch ragor o brofion, gan gynnwys profion gwaed genetig, i geisio gweld pam bod y cyflwr wedi datblygu.\nMae bronciectasis yn gyflwr hirdymor. Gyda’r cyflwr, efallai y cewch chi haint ar y frest dro ar ôl tro. Mae triniaethau newydd yn ceisio lleihau nifer yr heintiau hyn, a pha mor ddifrifol ydynt. Ond, mae rhai pobl yn fwy tueddol o gael heintiau mwy difrifol, neu heintiau yn amlach. Gyda’r systemau sgorio newydd ar gyfer bronciectasis, gall meddygon mesur y risg i unigolion. I’r rhan fwyaf o bobl sy’n cael diagnosis o bronciectasis, mae ganddynt ddisgwyliad oes normal ac mae’r driniaeth wedi’i theilwro i’w hanghenion. Mae rhai oedolion sydd â’r cyflwr wedi datblygu symptomau pan oedden nhw’n blant, ac yn byw gyda’r cyflwr am lawer o flynyddoedd. Efallai bod gan rai pobl, sydd â bronciectasis difrifol iawn, ddisgwyliad oes byrrach.\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Bronciectasis&oldid=10858513"\nLast edited on 22 Chwefror 2021, at 08:46


Cael gwared â felan y gaeaf yn hyb Cil-y-coed - Monmouthshire\nY Newyddion Diweddara / Cael gwared â felan y gaeaf yn hyb Cil-y-coed\nMae Hyb Cymunedol Cil-y-coed yn cynnal diwrnod llawn ddydd Llun 15 Ionawr i godi’r hwyliau ar ganol gaeaf ac yn dilyn y Nadolig. Bydd yr achlysur hefyd yn gyfle i bobl gwrdd â ffrindiau newydd, mwynhau a rhoi cynnig ar rywbeth gwahanol.\nMae’r gweithgareddau’n cynnwys cynefino gyda iPhones a dyfeisiau llechen rhwng 9am a 10pm. Bydd grŵp sgwrsio yn y Gymraeg yn dilyn rhwng 10.30am a 11.30am gyda gweithdy sgiliau cyfrifiadur awr o hyd yn cychwyn am 11am. Mae’r prynhawn yn cynnwys sesiwn yn y Gymraeg ar dylino babanod rhwng 1pm a 2pm a langylchu o 3pm i 4pm.\nBydd gwybodaeth ar wirfoddoli ar gyfer llesiant ar gael rhwng 9.30am a 3.30pm a bydd staff o ganolfan hamdden y dref yn rhoi cyngor ar iechyd a llesiant.\nDywedodd y Cynghorydd Bob Greenland, aelod cabinet Sir Fynwy gyda chyfrifoldeb am hybiau cymunedol: “Mae ein hybiau cymunedol a’n llyfrgelloedd yn berffaith ar gyfer cael gwared â felan y gaeaf! Maent ar gael yn agos i’r rhan fwyaf o bobl yn y sir ac yn cynnig addysg, hamdden, hwyl a digwyddiadau gwych ar gyfer pobl o bob oed. Mae achlysuron fel hyn yn enghreifftiau da o sut mae ein hybiau yn cefnogi gweithgaredd cymunol lleol, hyd yn oed yng nghanol gaeaf.”\nI gael mwy o wybodaeth, cysylltwch â Hyb Cymunedol Cil-y-coed ar 01291 426425 a siarad gydag aelod o’r tîm.


Datganiad ar y Coronafeirws gan Ddirprwy Brif Swyddog Meddygol Cymru, Dr Chris Jones: gwarchod | LLYW.CYMRU\nDatganiad ar y Coronafeirws gan Ddirprwy Brif Swyddog Meddygol Cymru, Dr Chris Jones: gwarchod\nDatganiad gan Brif Swyddog Meddygol Cymru.\nRwy’n gwneud y datganiad hwn heddiw i gadarnhau nad yw ein cyngor i'r grŵp o bobl sy’n gwarchod eu hunain yng Nghymru wedi newid.\nRydym yn gofyn i'r grŵp hwn o bobl barhau i ddilyn, tan 16 Awst, y cyngor ar warchod a amlinellwyd yn llythyr diwethaf Prif Swyddog Meddygol Cymru a anfonwyd ddechrau mis Mehefin.\nRydym yn sylweddoli nad yw hyn yn hawdd, ond ein cyngor o hyd i’r grŵp hwn o bobl yw y dylent barhau i ddilyn y camau gwarchod. Er bod y coronafeirws yn cilio yng Nghymru, nid yw wedi diflannu a bydd y camau gwarchod hyn yn parhau i amddiffyn y grŵp hwn o bobl.\nGwyddom fod Llywodraeth y DU yn gwneud newidiadau i'r cyngor y bydd yn ei roi i bobl sy'n gwarchod eu hunain yn Lloegr o fis Gorffennaf ymlaen.\nOnd mae ein cyngor i bobl sy’n gwarchod eu hunain yng Nghymru yn aros yr un fath â'r hyn a nodwyd yn llythyrau’r Prif Swyddog Meddygol yn gynharach y mis hwn.\nRoedd y llythyrau a anfonwyd fis Mehefin at y bobl sy’n gwarchod eu hunain yng Nghymru yn nodi dau newid pwysig:\nRoedd y newid cyntaf yn ymwneud ag ymarfer corff. Nid oes cyfyngiad ar wneud ymarfer corff yn yr awyr agored, ond rydym yn cynghori pobl sy’n gwarchod eu hunain i lynu’n gaeth wrth y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol a hylendid. Ni ellir dileu’r risg yn llwyr, ond rydym yn cynghori’r rheini sy’n gwarchod eu hunain i wneud ymarfer corff ar amseroedd llai prysur, fel eu bod yn llai tebygol o ddod i gysylltiad â phobl eraill.\nRoedd yr ail newid yn ymwneud â chwrdd â phobl eraill. Cynghorwyd y rheini sy’n gwarchod eu hunain eu bod yn cael cwrdd â phobl o gartrefi eraill yn eu hardal leol yn yr awyr agored. Fodd bynnag, ni ddylent fynd i dai pobl eraill na rhannu bwyd â nhw.\nMae’r holl gyngor arall – fel gweithio o gartref; peidio â rhannu prydau bwyd nac offer yn y tŷ; cysgu mewn gwely ar wahân; peidio â rhannu tyweli, a glanhau'r ystafell ymolchi ar ôl ei defnyddio – yn parhau’r un fath er mwyn eich diogelu.\nCyngor yn unig yw hwn - nid yw gwarchod eich hun yn orfodol. Pwrpas y camau a’r cyngor yw eich amddiffyn rhag dal y coronafeirws a rhag cael salwch a allai fod yn ddifrifol.\nRwy’n annog pawb sy’n gwarchod eu hunain i fanteisio ar gyfleoedd i fynd allan a mwynhau’r tywydd braf gan fod hynny’n gallu gwneud byd o les i iechyd a llesiant.\nHoffwn eu sicrhau hefyd nad ydym wedi anghofio amdanynt. Rydym yn adolygu ein cyngor yn gyson gan ein bod yn gwybod pa mor anodd yw hi ar y rheini sy’n gwarchod eu hunain.\nWrth inni ddysgu mwy am y coronafeirws, mae’n bosibl y byddwn yn gallu newid y cyngor i'w wneud yn fwy addas ar gyfer y risgiau penodol sy’n berthnasol i unigolion.\nByddwn yn gweithio gyda gwledydd eraill y DU i ddatblygu adnodd i roi asesiad risg mwy personol a rhoi arweiniad i bobl ar y camau y dylent eu cymryd.\nHyd nes y bydd hwn wedi’i ddatblygu, bydd Prif Swyddog Meddygol Cymru yn adolygu’r cyngor ar gyfer pobl sy’n gwarchod eu hunain yn unol â’r amserlen 21 diwrnod ar gyfer adolygu rheoliadau’r cyfyngiadau.\nHoffwn ddiolch i bawb sy'n gwarchod eu hunain am eu cymorth a'u hamynedd. Rwyf am ddiolch hefyd i bawb sy'n dal i weithio mor galed i helpu i’w cefnogi – ein hawdurdodau lleol, fferyllfeydd cymunedol, gwirfoddolwyr a manwerthwyr bwyd sy'n gwneud cyfraniad enfawr i gefnogi’r grŵp o bobl sy’n gwarchod eu hunain.


Datganoli 20 – Addysg: A yw ‘wedi’i wneud yng Nghymru’? – PIGION\nAddysg Datganoli20 Delweddau Data\nDatganoli 20 – Addysg: A yw ‘wedi’i wneud yng Nghymru’?\nBy seneddymchwil May 2, 2019 December 5, 2019\nMae datganoli wedi rhoi'r cyfle i lunwyr polisi ddatblygu dull gweithredu penodol i Gymru ym maes addysg. Ym mlynyddoedd cynnar y Cynulliad, cafodd strategaeth Y Wlad sy'n Dysgu (2001) ei disgrifio fel “dogfen nodedig i'r rhai a oedd yn gobeithio y byddai'r Cynulliad Cenedlaethol yn gwneud mwy na gweithio ar ymylon y broses o lunio polisi addysgol, ond y byddai hefyd yn creu gweledigaeth ehangach o system addysg i wasanaethu'r genedl” (A History of Education, 2003).\nMae llawer wedi newid yn yr ugain mlynedd ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru ym mis Mai 1999. Dyma’r bedwaredd mewn cyfres o erthyglau a fydd yn ceisio disgrifio elfennau o’r newid hwnnw. Cafodd yr erthygl hon ei llunio gan Ymchwil y Senedd fel rhan o weithgareddau’r Cynulliad i nodi ugain mlynedd o ddatganoli.\nMae datganoli wedi rhoi’r cyfle i lunwyr polisi ddatblygu dull gweithredu penodol i Gymru ym maes addysg. Ym mlynyddoedd cynnar y Cynulliad, cafodd strategaeth Y Wlad sy’n Dysgu (2001) ei disgrifio fel “dogfen nodedig i’r rhai a oedd yn gobeithio y byddai’r Cynulliad Cenedlaethol yn gwneud mwy na gweithio ar ymylon y broses o lunio polisi addysgol, ond y byddai hefyd yn creu gweledigaeth ehangach o system addysg i wasanaethu’r genedl” (Gareth Elwyn Jones a Gordon Wynne Roderick, A History of Education in Wales (2003), a gafodd ei ddyfynnu yn Testing Times gan Philip Dixon, 2016.)\nDull gweithredu ‘wedi’i wneud yng Nghymru’?\nYn 2002, fel rhan o ddatganiad y Prif Weinidog ar y pryd, Rhodri Morgan, am “ddŵr coch clir” rhwng Cymru a Lloegr, daeth Llywodraeth Cymru â’r Tasgau Asesu Safonol (TASau) i ben yng Nghyfnodau Allweddol 1, 2 a 3. Hefyd, rhoddwyd y gorau i gyhoeddi perfformiad disgyblion ar lefel ysgol (a ddefnyddir yn aml i gynhyrchu ‘tablau cynghrair ysgolion’).\nFe wnaeth y Cyfnod Sylfaen, a gyflwynwyd rhwng 2004 a 2009, ddod â dull newydd o ddysgu ar gyfer plant ifanc, yn seiliedig ar ddysgu drwy brofiad a dysgu trwy chwarae. Mae’n parhau i fod yn bolisi blaenllaw ac mae’r egwyddorion y mae wedi’u seilio arnynt bellach yn helpu i lunio’r cwricwlwm newydd 3-16 oed.\nAr ben arall y sbectrwm oedran ysgol, mae Bagloriaeth Cymru, a gyflwynwyd rhwng 2003 a 2007, ac a ddiwygiwyd yn 2015, wedi ceisio rhoi sylfaen sgiliau ehangach i bobl ifanc i’w paratoi’n well ar gyfer addysg uwch a’r gweithle. Yn ddiweddar, cynhaliodd un o bwyllgorau’r Cynulliad ymchwiliad i Fagloriaeth Cymru, gan gyhoeddi adroddiad yn cydnabod pa mor ganolog y mae’r cymhwyster i ddysgu a datblygu pobl ifanc ac argymell sut y gellir codi ei statws.\nEnghraifft arall yw’r cynllun brecwast am ddim mewn ysgolion cynradd. Cyflwynwyd y cynllun yn 2004, gyda’r nod o wella gallu disgyblion i ganolbwyntio ac felly gwella’u cyrhaeddiad.\nYn fwy diweddar, mae’r dull ‘wedi’i wneud yng Nghymru’ hwn ym maes addysg wedi arwain at system cymwysterau Cymru, proses hir a phellgyrhaeddol i ddiwygio’r system Anghenion Addysgol Arbennig (AAA), a’r gwaith pellgyrhaeddol sydd ar y gweill i gyflwyno Cwricwlwm newydd i Gymru. Mae llawer o waith craffu wedi bod ar y diwygiadau AAA dros nifer o flynyddoedd, gyda phwyllgorau’r Cynulliad yn fwyaf diweddar yn craffu ar Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 a’r Côd ADY drafft.\nGogwyddo tuag at PISA?\nMae datblygiadau rhyngwladol hefyd wedi dylanwadu ar waith Cymru i wella ysgolion, yn fwyaf nodedig y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) a’i Raglen Ryngwladol ar gyfer Asesu Myfyrwyr (PISA).\nYchydig dros ddegawd ers datganoli, fe wnaeth cyhoeddi canlyniadau PISA 2009 yn 2010 roi’r hyn y gwnaeth y Gweinidog Addysg ar y pryd, Leighton Andrews, ei alw yn ‘ysgytwad i system hunanfodlon’ a ‘thystiolaeth o fethiant systemig’. Arweiniodd canlyniadau PISA siomedig Cymru at ffocws o’r newydd ar atebolrwydd ysgolion, gan ddychwelyd at hanfodion llythrennedd a rhifedd, a dull gweithredu rhanbarthol newydd i wella ysgolion, a nodwyd oll yng nghynllun ugain pwynt y Gweinidog ar y pryd. Yn dilyn hyn, roedd cyfnod Huw Lewis yn Weinidog, a ganolbwyntiodd ar fynd i’r afael â’r cysylltiad rhwng amddifadedd a chyrhaeddiad isel. Dros amser, bu cydnabyddiaeth hefyd bod angen i Gymru wella cymorth ar gyfer dysgwyr mwy galluog a thalentog os yw mwy ohonynt am ennill y graddau uchaf.\nGalwyd yr OECD i mewn i helpu i ddod o hyd i atebion. Fe wnaeth ei adroddiadau yn 2014 a 2017 helpu i lywio cynlluniau gweithredu addysg Llywodraeth Cymru, sef Cymwys am Oes ac Addysg yng Nghymru: Cenhadaeth Ein Cenedl 2017-2021 yn y drefn honno.\nErs ei phenodi’n Weinidog ym mis Mehefin 2016, mae Kirsty Williams wedi parhau i fwrw ymlaen â’r diwygiadau addysg a oedd eisoes ar y gweill, fel datblygu cwricwlwm newydd, diwygio datblygiad proffesiynol athrawon, gwella arweinyddiaeth addysgol a mynd i’r afael â’r bwlch cyrhaeddiad yn sgil amddifadedd. Fodd bynnag, yn dilyn ei chytundeb ym mis Mehefin 2016 gyda’r Prif Weinidog ar y pryd, Carwyn Jones (wedi’i ddiweddaru ym mis Rhagfyr 2018 yn ei chytundeb gyda’r Prif Weinidog newydd, Mark Drakeford), mae Kirsty Williams hefyd wedi dod â’i blaenoriaethau ei hun i’r amlwg.\nMae’r rhain yn cynnwys helpu ysgolion bach a gwledig i fod yn hyfyw a lleihau maint dosbarthiadau babanod. Mae’r olaf yn mynd yn ôl i ddyddiau cynharaf datganoli, pan gyflwynwyd y terfyn statudol presennol o 30 o ddisgyblion yn 2001. Gyda Kirsty Williams fel gweinidog, mae Llywodraeth Cymru wedi adfywio’r polisi hwn ac mae’n ceisio lleihau maint dosbarthiadau gyda 29 neu fwy o ddisgyblion mewn ysgolion sy’n tanberfformio a lle mae llawer o ddisgyblion yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim a disgyblion ag Anghenion Dysgu Ychwanegol.\nGan ddychwelyd at PISA, bydd cyhoeddi canlyniadau 2018 ym mis Rhagfyr 2019 yn rhoi sylw pellach i gynnydd Llywodraeth Cymru o ran codi safonau ysgolion, yn enwedig o ystyried ei tharged o gyflawni 500 o bwyntiau ym mhob un o’r tri maes erbyn 2021. Ers y ‘sioc i’r system’ a gafwyd gan PISA 2009, nid yw’r canlyniadau dilynol wedi gwella’n sylweddol yng Nghymru fel y mae’r ffeithlun isod yn ei ddangos.\nMae sefydliadau addysg uwch yn sefydliadau ymreolaethol, felly mae gallu gwneuthurwyr polisi i effeithio’n uniongyrchol ar ddull gweithredu ‘wedi’i wneud yng Nghymru’ yn fwy cyfyngedig nag yn achos ysgolion. Fodd bynnag, mae datganoli wedi gweld newidiadau sylweddol yn y sector addysg uwch, a gallai deddfwriaeth a ddisgwylir yn ystod y flwyddyn nesaf weld Llywodraeth Cymru yn diwygio’n sylweddol y broses strategol o gynllunio a chyllido’r sector addysg a hyfforddiant ôl-orfodol ehangach.\nUn o’r enghreifftiau mwy gweladwy o’r gwahaniaeth rhwng Cymru a Lloegr yw’r cymorth ariannol i fyfyrwyr. Er enghraifft, ers 2012, mae myfyrwyr Cymru yn cael Grant Ffioedd Dysgu mwy sy’n rhoi grant heb brawf modd iddynt i dalu cost ffioedd dysgu uwch. Fodd bynnag, mae’r system yn amrywio ymhellach yn dilyn Adolygiad Diamond a’r penderfyniad i beidio â rhoi Grant Ffioedd Dysgu i fyfyrwyr newydd o fis Medi 2018 ymlaen, a hynny fel rhan o’r pwyslais i’w helpu i dalu am gostau byw.\nNifer a maint sefydliadau addysg uwch\nErs 1999, mae Llywodraeth Cymru wedi mynd ati i geisio llunio maint a strwythur y sector addysg uwch yng Nghymru. Mae maint y newid hwn i’w weld isod.\nFelly sut gwnaeth newid o’r fath ddigwydd?\nYn 2002, cyhoeddodd Llywodraeth Cynulliad Cymru ei strategaeth addysg uwch Ymgeisio yn Uwch, a oedd yn egluro bod yn ‘rhaid i ail-gyflunio a chydweithio fod wrth wraidd y strategaeth ar gyfer addysg uwch yng Nghymru’.\nAr ôl nifer o achosion o uno a chydweithredu o dan strategaeth Ymgeisio yn Uwch a strategaeth addysg uwch newydd Llywodraeth Cymru, Er Mwyn Ein Dyfodol (2010), cafodd Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC) y dasg o ddatblygu dimensiwn rhanbarthol ar gyfer cynllunio a darparu. Nododd ei Strategaeth Gorfforaethol ar gyfer 2010 fod:\ngormod o’n prifysgolion yn rhy fach yn ôl safonau’r DU, a bod gennym ormod o sefydliadau, a bod hyn yn codi cwestiynau ynghylch cystadleurwydd a chynaliadwyedd.\nYn 2010, ar ôl i Leighton Andrews, y Gweinidog Addysg ar y pryd, rybuddio prifysgolion fod yn rhaid iddynt addasu neu farw, cyhoeddodd CCAUC ei argymhellion ar ddyfodol addysg uwch yng Nghymru. Roedd y rhain yn awgrymu newid radical – sef cyfuno sefydliadau yn y sector a chreu dim mwy na chwe sefydliad addysg uwch. Arweiniodd y cynlluniau hyn at uno Prifysgol Cymru, Casnewydd a Phrifysgol Morgannwg a sefydlu Prifysgol De Cymru.\nYn wreiddiol, roedd y cynnig hwn i greu’r hyn a fyddai’n datblygu’n Brifysgol De Cymru yn cynnwys Athrofa Prifysgol Cymru, Caerdydd (UWIC), sef Prifysgol Metropolitan Caerdydd yn awr. Fodd bynnag, fe wnaeth corff llywodraethu’r Athrofa wrthwynebu ymgais Llywodraeth Cymru i’w diddymu a daeth hyn yn arwydd o ymreolaeth y prifysgolion.\nYn wahanol i’r polisi cenedlaethol bwriadol o newid wedi’i gynllunio, mae rhai sefydliadau wedi mynd ati i roi newidiadau ar waith eu hunain.\nPenderfynodd rhai ohonynt arfer eu hannibyniaeth trwy dynnu’n ôl o ymbarél ffederal Prifysgol Cymru a gwneud cais am eu pwerau dyfarnu graddau eu hunain a’r hawl i ddefnyddio ‘prifysgol’ yn eu teitl.\nMae rhai wedi cymryd camau eu hunain i uno. Er enghraifft, penderfynodd Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan, Prifysgol Cymru ei hun, Prifysgol Fetropolitan Abertawe a Choleg y Drindod, Caerfyrddin uno fesul cam i ffurfio corff presennol Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant.\nMae’r tabl isod yn dangos effaith cyfuno’r sector i nifer lai o sefydliadau mwy o faint, ac mae’n cynnig cymhariaeth eang (lle mae data ar gael) gyda’r sector addysg bellach. Wrth i nifer y sefydliadau ostwng ers datganoli a phob un yn cael y teitl prifysgol, mae cofrestriadau ac incwm wedi cynyddu’n gyffredinol.\nFfynhonnell: Archif Data HESA a StatsCymru\nNifer y bobl sy’n cyfranogi mewn addysg uwch\nDros yr ugain mlynedd diwethaf, bu tuedd gyson i gyfran uwch o bobl ifanc 18 oed yn y DU fynd ymlaen i addysg uwch bob blwyddyn.\nMae’r graffeg isod yn dangos y duedd hon ers 2000 ar gyfer Cymru a Lloegr fel ei gilydd. Mae’r gyfradd gyfranogiad uwch wedi helpu i gynnal niferoedd recriwtio yn ystod y blynyddoedd diwethaf, a hynny yn ystod cyfnod pan mae’r boblogaeth 18 oed yn y DU wedi gostwng dros dro.\nNewidiadau yn y ffordd y mae sefydliadau addysg uwch yn cael eu hincwm\nDrwy gydol yr ugain mlynedd diwethaf, mae sefydliadau wedi cael mwy o’u hincwm o ffioedd myfyrwyr a llai o incwm o grantiau canolog CCAUC.\nO ganlyniad i’r penderfyniad i ddileu mesurau rheoli niferoedd myfyrwyr yng Nghymru a Lloegr o 2015/16, mae sefydliadau addysg uwch wedi gallu cynyddu nifer eu myfyrwyr a, drwy hynny, wedi gallu creu mwy o incwm drwy gyfrwng ffioedd dysgu.\nMae’r graffeg isod yn dangos sut y mae cyllid grant canolog a chyllid ffioedd dysgu myfyrwyr wedi newid, a sut y mae’r newid hwnnw wedi cyflymu ers cyflwyno ffioedd o £9,000 yn 2012/13.\nArchif Data HESA (noder ei bod yn bosibl na fydd modd cymharu ffigurau o 2014/15 ymlaen â’r ffigurau blaenorol oherwydd newidiadau cyfrifyddu)\nMae’r dyfodol yn debygol o arwain at ddiwygiadau eraill, gan fod Llywodraeth Cymru yn cynnig, drwy ddeddfwriaeth yn y Cynulliad, dod ag addysg bellach, addysg uwch, dysgu seiliedig ar waith a dysgu oedolion yn y gymuned ynghyd o dan un comisiwn cynllunio a chyllido strategol hyd braich.\nByddai hyn yn arwain at ddiddymu CCAUC a Llywodraeth Cymru yn ildio cyllid a rheoleiddio addysg bellach i’r Comisiwn arfaethedig ar gyfer Addysg Drydyddol, Hyfforddiant ac Ymchwil. Nod y newidiadau hyn yw creu sector addysg ôl-16 sy’n cynnig llwybrau cynnydd clir a di-dor i ddysgwyr mewn unrhyw fath o sefydliad.\nBydd yr erthygl nesaf, a gaiff ei chyhoeddi yfory, yn canolbwyntio ar yr amgylchedd.\nErthygl gan Michael Dauncey a Phil Boshier, Ymchwil Y Senedd, Cynulliad Cenedlaethol Cymru\nTags: Addysg Addysg Uwch Cymru Datganoli20 Delweddau Data Polisi Ysgolion\nPrevious Entry Datganoli 20 – Ydyn ni’n genedl iachach?


Cynllun Cefnogwyr Lifft | National Dance Company Wales\nRydym yn credu bod gan bawb yr hawl i brofi ymgysylltiad ansawdd uchel gyda'r celfyddydau.\nAm £30 y flwyddyn yn unig, gallwch ein helpu i: greu a theithio gyda dawns o ansawdd uchel ledled Cymru a’r byd, dylanwadu a chynnwys pobl ifanc a chymunedau, datblygu dawnswyr ifanc talentog a chefnogi’r effaith anhygoel mae dawns yn ei gael ar iechyd a lles.\nYmunwch heddiw a bydd Colwinston Charitable Trust yn gwneud cyfraniad cyfatebol i’ch rhodd\nMae gennym 3 math gwahanol o Aelodaeth Lifft ar gael i chi ymuno â nhw.\nLifft 1 - Dod yn Ffrind\nFel cefnogwr Lifft 1, byddwch yn derbyn y newyddion diweddaraf am y cwmni a’r prosiectau cyffrous sy’n mynd ymlaen drwy gylchlythyr tymhorol. Byddwch yn cael eich cydnabod fel cefnogwr Lifft 1 ar ein gwefan a byddwch yn derbyn nodyn personol o ddiolch am eich cefnogaeth.\n£30 y flwyddynYmunwch\nLifft 2 - Dod yn Nes\nYn ogystal â buddiannau Lifft 1, fel cefnogwr Lifft 2 byddwch yn cael y cyfle i ddod yn nes at y cwmni drwy ddigwyddiadau cefnogwyr.\n£60 y flwyddynYmunwch\nLifft 3 - Bod yn rhan o’r teulu\nMae Lifft 3 yn rhoi cyfle i ymgysylltu'n llawn gyda’r cwmni a'r gwaith a wnawn. Yn ogystal â buddiannau Lifft 2, byddwch hefyd yn cael cynnig gwasanaeth archebu personol ar gyfer cynyrchiadau yn ein cartref, y Tŷ Dawns, a llinell uniongyrchol i’r Tîm Datblygu.\n£180 y flwyddynYmunwch


Diolch i chi am ysgrifennu i’ch ysgol – Our Bright Future\nHome/Newyddion/Diolch i chi am ysgrifennu i’ch ysgol\nDiolch i chi am ysgrifennu i’ch ysgol!\nGallwch ddefnyddio’r geiriau isod i greu eich llythyr neu eich e-bost unigryw eich hun, gyda’r opsiwn i ychwanegu eich geiriau eich hun os ydych yn dymuno. Os ydych chi’n fyfyriwr, mae’r fersiwn hwn o’r llythyr wedi’i gynllunio ar eich cyfer chi. Os nad ydych yn yr ysgol mwyach, ond eisiau lleisio eich cefnogaeth yr un fath, edrychwch ar y geiriad yma sy’n cael ei awgrymu.\nByddem wrth ein bodd yn cael gwybod beth rydych chi’n ei ddweud wrth eich ysgol, ac os ydyn nhw’n ymateb – cofiwch roi gwybod i ni ar ourbrightfuture@wildlifetrusts.org.\nDywedwch wrth eich ysgol eich bod eisiau dysgu mwy yn yr awyr agored!\nDyma eiriau a awgrymir ar gyfer ysgrifennu at eich ysgol am ddysgu yn yr awyr agored. Gallwch wneud newidiadau ac ychwanegu eich meddyliau eich hun pan fyddwch yn ysgrifennu eich llythyr – bydd yn neges fwy pwerus os bydd eich ysgol yn clywed gennych chi yn eich geiriau eich hun.Annwyl _ [Ychwanegu enw’r pennaeth]\nRwy’n ysgrifennu atoch chi heddiw am ddysgu yn yr awyr agored. Fel person ifanc a myfyriwr yn eich ysgol, credaf y gallwn elwa’n fawr iawn o dreulio mwy o amser yn dysgu ym myd natur ac amdano.\nMae llawer o bethau cadarnhaol wrth fynd â dosbarthiadau i’r awyr agored a chysylltu â natur. Mae’n rhoi hwb i’n lles ni, ein hyder, ein sgiliau a’n graddau – hyd yn oed mewn pynciau nad ydynt yn gysylltiedig â’r byd naturiol. Ac nid dim ond y myfyrwyr sy’n elwa – mae’r amser sy’n cael ei dreulio yn yr awyr agored yn cael effaith gadarnhaol ar ein hathrawon hefyd! Ar ôl cymaint o amser i ffwrdd o’r ysgol yn ystod y cyfyngiadau symud, byddai gwersi awyr agored yn ffordd wych o ailgysylltu â dosbarthiadau.\n[Gallech ychwanegu eich geiriau eich hun yma am sut mae bod ym myd natur yn gwneud i chi deimlo – efallai eich bod yn teimlo ei fod yn eich helpu i ymlacio, a’i gwneud yn haws canolbwyntio?]\nMae Our Bright Future, rhaglen dan arweiniad yr Ymddiriedolaethau Natur, yn galw am i blant dreulio mwy o amser yn dysgu ym myd natur ac amdano. Mae gan eu gwefan lawer o wybodaeth am fanteision dysgu yn yr awyr agored, a hefyd fideos ysbrydoledig o syniadau ar gyfer gwersi awyr agored – mwy o wybodaeth yma.\n[Os oes gennych chi syniadau ar gyfer y math o wersi awyr agored yr hoffech eu cael, gwnewch yn siŵr eich bod yn eu hawgrymu!]\nMae’r Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored yn cael ei gynnal ar 20 Mai a 4 Tachwedd 2021. Mae’n amser perffaith i fynd â gwersi y tu allan, ac rwy’n gobeithio’n fawr y byddwn yn gallu ymuno â llawer o ysgolion eraill a fydd yn cymryd rhan ar y diwrnod.\nGallwch gael rhagor o wybodaeth am y mudiad Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored, dan arweiniad Learning Through Landscapes yn y DU ac Iwerddon, yma.\nPlîs gwnewch yn siŵr bod myfyrwyr fel fi’n gallu treulio o leiaf awr bob dydd yn dysgu ym myd natur ac amdano – ar y Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored a thrwy gydol y flwyddyn\nDdim yn yr ysgol mwyach? Gallwch leisio eich cefnogaeth i ddysgu yn yr awyr agored yr un fath!\nDyma rywfaint o eiriau a awgrymir ar gyfer ysgrifennu at eich ysgol(ion) lleol am ddysgu yn yr awyr agored. Gallwch wneud newidiadau ac ychwanegu eich meddyliau eich hun pan fyddwch yn ysgrifennu eich llythyr – os ydych chi wedi gweld effeithiau cadarnhaol dysgu ym myd natur ac amdano, cofiwch gynnwys eich profiad!\nAnnwyl _ [Ychwanegu enw’r ysgol/pennaeth]\nRwyf/rydym yn ysgrifennu atoch chi heddiw am ddysgu yn yr awyr agored. Fel … [Os ydych yn dod o brosiect sy’n gweithio gyda phobl ifanc, yn rhiant neu athro efallai, cyflwynwch eich hun a’ch diddordeb mewn/profiad o ddysgu yn yr awyr agored]\nProfwyd bod treulio amser ym myd natur yn cael llawer o effeithiau cadarnhaol ar blant, gan gynnwys y canlynol:\ngwella iechyd a lles – yn gorfforol ac yn feddyliol\nmwy o hyder a chadernid\ncanolbwyntio’n well, a chyrhaeddiad addysgol uwch\ngwell sgiliau cyfathrebu a gwell perthynas â chyd-ddisgyblion ac athrawon\n[Os yw’n berthnasol, ychwanegwch eich profiad eich hun o sut mae’r amser sy’n cael ei dreulio yn yr awyr agored wedi bod o fudd i blant rydych chi’n eu hadnabod neu’n gweithio gyda nhw]\nWrth i ddisgyblion ailaddasu i astudio wyneb yn wyneb ar ôl blwyddyn o gyfyngiadau symud, mae gan ddysgu yn yr awyr agored y potensial i adfywio addysg. Ar yr un pryd, gall wneud cyfraniad amhrisiadwy at wella’r niwed mae’r pandemig wedi’i wneud i les corfforol a meddyliol pobl ifanc.\nMae’r Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored yn cael ei nodi ddwywaith eleni, ar 20 Mai a 4 Tachwedd, gan ddarparu man cychwyn delfrydol i edrych sut gall eich ysgol roi cyfleoedd rheolaidd i blant ddysgu ym myd natur ac amdano. Mae Our Bright Future, rhaglen dan arweiniad yr Ymddiriedolaethau Natur, yn galw am i blant dreulio o leiaf awr o amser gwersi y dydd yn yr awyr agored. Mae adnoddau, gan gynnwys syniadau ar gyfer gwersi awyr agored mewn gwahanol bynciau, i’w gweld ar wefan Our Bright Future.\nGallwch gael rhagor o wybodaeth am y mudiad Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored byd-eang, dan arweiniad Learning Through Landscapes yn y DU ac Iwerddon, yma.\n[Os oes gennych chi adnoddau ac awgrymiadau eich hun, ystyriwch eu cynnwys os gallwch chi]\nRwyf/rydym yn gobeithio y bydd yr uchod yn eich helpu i gefnogi eich myfyrwyr i dreulio o leiaf awr bob dydd yn dysgu ym myd natur ac amdano – ar y Diwrnod Ystafell Ddosbarth Awyr Agored a thrwy gydol y flwyddyn.


Grant o £3.1m i Reilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldiroedd Cymru – Golwg360\nPeter G Trimming (CC BY 2.0)\nMae Rheilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldiroedd Cymru wedi derbyn grant o £3.1 miliwn gan y Loteri Genedlaethol.\nBydd yr arian yn rhoi hwb i gynlluniau’r rheilffyrdd i ddenu mwy o ymwelwyr drwy ddarparu “profiad twristiaeth o ansawdd uchel”, a chyfleoedd gwaith, hyfforddiant a gwirfoddoli i gymuned Porthmadog.\nFe fydd yr arian yn talu am y gwaith o adfer a gwarchod adeiladau’r rheilffordd, gan gynnwys Gwaith Boston Lodge, Porthmadog – sydd yn y Guiness Book of Records fel y ‘gweithdy rheilffordd hynaf mewn gweithrediad parhaus’.\nBydd £900,000 ychwanegol yn cael ei roi i’r prosiect tair blynedd a hanner hefyd, a dylai ddenu hyd at 250,000 o ymwelwyr i’r rheilffyrdd bob blwyddyn unwaith y bydd wedi’i gwblhau.\nYn eu hanterth, roedd y rheilffyrdd yn ganolbwynt i’r farchnad fyd-eang am lechi Cymru ac yn gwasanaethu’r chwarel lechi danddaearol fwyaf yn y byd – chwarel yr Oakeley ym Mlaenau Ffestiniog.\nHeddiw, mae Rheilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldiroedd Cymru, a ddaeth yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO gogledd orllewin Cymru ym mis Gorffennaf, yn denu hyd at 200,000 o ymwelwyr y flwyddyn.\nWedi’i adeiladu rhwng 1833 a 1836, roedd Rheilffordd Ffestiniog yn cario llechi o fwyngloddiau llechi Blaenau Ffestiniog 13.5 milltir i borthladd ym Mhorthmadog a’u cludo ar draws y byd.\nCariodd Rheilffordd Ffestiniog ei llwyth olaf yn 1946, ac yn 1954 dechreuodd gwirfoddolwyr ddod â’r rheilffordd a Gwaith Boston Lodge yn ôl yn fyw.\nMae rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo theithwyr ar y daith 25 milltir o Gaernarfon i Borthmadog.\nAdferwyd Rheilffordd Ucheldir Cymru yn y 1990au, a chrëwyd Rheilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldir Cymru.\nWrth sôn am brosiect Gwaith Boston Lodge, dywedodd Paul Lewin, Cyfarwyddwr a Rheolwr Cyffredinol Rheilffordd Ffestiniog ac Ucheldiroedd Cymru: “Rydym yn rheilffordd Gymreig ac mae ein hanes wedi’i gydblethu ers 200 mlynedd gyda’r gymuned leol.\n“Rydym am adeiladu ar y cysylltiadau presennol hynny fel y gall y gymuned leol ymfalchïo yn nhreftadaeth Rheilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldir Cymru a Boston Lodge a bod yn rhan ohonynt.\n“Llunio gan y gorffennol”\nBydd y buddsoddiad yn caniatáu i’r Rheilffyrdd ddarparu cyfleoedd gwaith a hyfforddiant i’r gymuned leol, meddai Andrew White, Cyfarwyddwr Cronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol yng Nghymru.\n“Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, bydd y buddsoddiad hwn o £3.1 miliwn yn caniatáu i Reilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldir Cymru – atyniad gwirioneddol o’r radd flaenaf, o ansawdd uchel, ddarparu cyfleoedd gwaith a hyfforddiant i’r gymuned leol a rhoi hwb i economi gogledd orllewin Cymru drwy ddod â 50,000 o ymwelwyr ychwanegol i’r ardal bob blwyddyn,” meddai.


Cymru, Armenia a Eurovision - BBC Cymru Fyw\nEr nad yw Cymru'n cystadlu yn yr Eurovision, mi fydd 'na 'chydig o ddylanwad Cymreig ar y cystadlu yn Vienna!\nMae Mary-Jean O'Doherty yn Awstraliad ac yn cynrychioli Armenia yn y gystadleuaeth gerddorol. Ond mae hi'n byw yng Nghaerdydd ac yn siarad Cymraeg. Mae hi'n dweud ei hanes wrth Cymru Fyw:\nCantores opera ydw i, a des i i Gymru yn 2008 i astudio gyda Dennis O'Neill yn Academi Llais Rhynwladol Caerdydd. Dwi'n briod â'r pianydd Caradog Williams.\nGan fy mod yn Armeniad ar ochr fy mam, fe'm gwahoddwyd i fod yn rhan o dîm Armenia yng nghystadleuaeth Eurovision eleni, ac ar ôl treulio mis yn y wlad honno yn paratoi, dwi bellach yn Vienna, ar fin cwblhau profiad hollol unigryw a bythgofiadwy.\nRoedd dod i Armenia fel dod adre. Mae hiraeth am y famwlad yn deimlad cyfarwydd i Armeniaid, ac fel yn y Gymraeg mae ganddynt air arbennig amdano, sef garrod.\nMary-Jean (ail o'r chwith) gyda chyd-aelodau'r grŵp, Genealogy\nRoedd ein taith cyntaf i Armenia am bythefnos ym mis Chwefror. Llefydd sanctaidd oedd y llefydd cyntaf i ni ymweld â nhw yn y brifddinas Yerevan - Etchmiadzin, canolbwynt ysbrydol yr Eglwys Apostolaidd Armenaidd, ac eglwysi hynafol a phrydferth St. Gayane a St. Hripsime.\nBuom ni'n ymweld ag amgueddfa Gomitas hefyd, a oedd yn bwysig iawn i mi. Gwelir Gomitas, a oedd yn gyfansoddwr a chasglwr alawon gwerin, fel prif ffigwr traddodiad cerddorol Armenia yn yr oes fodern.\nBrwdfrydedd yn ysbrydoliaeth\nMae wedi bod yn wefr ac yn fraint enfawr i gyd-weithio ag aelodau eraill Genealogy - chwech o gantorion yn cynrychioli'r pum cyfandir yn ogystal ag Armenia ei hun. Cyfansoddodd Armen Martirosyan gân sydd yn rhoi cyfle i bob elfen cerddorol o fewn y grŵp ddisgleirio - pop, roc, soul, gwerin Armenaidd a chanu clasurol.\nCawsom amser gwych yn Yerevan yn ymarfer ac yn ymweld â'r prif atyniadau, a buom i sawl sefydliad academaidd yn cwrdd ag Armeniaid ifanc, lle bu eu hegni a'u brwdfrydedd yn ysbrydoliaeth mawr i ni.\nFfynhonnell y llun, Mary-Jean O'Doherty\nMae aelodau'r band yn dod o bum cyfandir gwahanol, a mae geiriau'r gân 'Face the Shadow' yn dathlu themâu oesol heddwch, cariad a chymod.\nProfiad arbennig arall oedd ail-gwrdd â'm hathrawes canu o Sydney, sef soprano operatig Armenaidd enwog o'r enw Arax Mansourian, a'i chlywed yn rhoi datganiad.\nRoedd yn freuddwyd iddi hithau hefyd y byddwn un dydd yn dod i Armenia i ddysgu am fy nhreftadaeth.\nMae pobl Armenia wedi bod yn tu hwnt o groesawgar o'r diwrnod cyntaf.\nDwi'n teimlo'n falch ofnadwy o gael cynrychioli gwlad fy nghyndeidiau, yn enwedig eleni gan fod 2015 yn Flwyddyn y Diaspora sef y gwasgariad byd-eang o Armeniaid - mae cynrychioli'r wlad yng nghystadleuaeth Eurovision yn gwireddu breuddwyd i mi.\nMae geiriau Inna Mkritchyan i'r gân 'Face the Shadow' yn dathlu themâu oesol heddwch, cariad a chymod.\nDwi'n credu'n gryf yn neges y gân ac yn mawr obeithio wnaethoch chi wylio Armenia yn y rownd gynderfynol ar nos Fawrth 19 Mai (ar BBC Three), ac y byddwch yn pleidleisio drosom yn y rownd derfynol ar 23 Mai!\n£7m i wasanaethau cerddoriaeth ysgolion


Aelodau Seneddol Cymru’n cefnogi’r alwad drawsbleidiol am iawndal coronafeirws – Golwg360\nLlythyr wedi’i lunio gan y Democrat Rhyddfrydol Layla Moran a’i lofnodi gan 50 o aelodau seneddol\nMae sawl Aelod Seneddol yng Nghymru’n cefnogi llythyr sydd wedi cael ei lunio gan aelod seneddol y Democratiaid Rhyddfrydol, yn galw am iawndal i weithwyr y rheng flaen sy’n ymateb i argyfwng y coronafeirws.\nMewn neges ar Twitter, dywed Layla Moran fod “ein diolchgarwch.. yn ddi-derfyn”, a’u bod nhw’n “haeddu’r sicrwydd a’r cysur” y byddai Cynllun Iawndal yn ei roi iddyn nhw.\nMae’r llythyr yn nodi eu bod nhw’n “peryglu eu bywydau” ac nad oes “cymaint o gydnabyddiaeth iddyn nhw ag y dylai fod”.\nMae’n galw am roi iawndal yn enw unrhyw un sy’n marw wrth drin cleifion sydd wedi’u heintio, a hynny ar ben unrhyw fuddiannau a ddaw yn sgil cynlluniau pensiwn.\nMae’r llythyr yn galw am ailadrodd cynllun y Lluoedd Arfog drwy gynnig:\nun taliad ymlaen llaw;\nsicrwydd o incwm i’w teuluoedd; a\ntaliadau i blant cymwys o dan 18 oed\nYmhlith y rhai o Gymru sydd wedi llofnodi’r llythyr mae Liz Saville Roberts, arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan, a Geraint Davies, Aelod Seneddol Llafur dros Orllewin Abertawe.\nY cwpl wedi treulio'u noson gyntaf yng Nghymru ar ôl dychwelyd o Beriw