Rhaid i lunwyr polisi a lobïwyr roi sylw i neges Oxfam - Gohebydd yr UE\nBarn gan Natalia Alonso\nWrth i lunwyr polisi a lobïwyr gymryd eu lle ar gyfer rownd yr wythnos diwethaf o sgyrsiau masnach rydd rhwng yr UE a'r UD, roedd yr ystafelloedd cyfarfod awyredig a'r nibbles canmoliaethus a rannwyd ganddynt yn cyferbynnu'n llwyr ag amodau'r rhai yr effeithiwyd arnynt fwyaf.\nWedi'i dynnu ymhell o dablau trafodaethau Washington, mae miliynau o bobl ledled y byd yn aros mewn ysbytai a chanolfannau iechyd na allant ddarparu'r meddyginiaethau mwyaf sylfaenol. Gallai'r Bartneriaeth Masnach a Buddsoddi Trawsatlantig (TTIP) waethygu'r problemau mwyaf sylfaenol hyn, o fewn ffiniau Ewrop ac o amgylch y byd.\nMae ansawdd y gofal iechyd sydd ar gael i bobl yn Ewrop wedi'i gysylltu'n gynhenid â'r trafodaethau hyn. Un o elfennau mwyaf dadleuol TTIP yw cynnwys 'setliad anghydfod buddsoddwr-wladwriaeth ' mecanwaith. Mae'r ddeddfwriaeth greulon hon yn rhoi hawl i fusnesau masnachol, gan gynnwys cwmnïau fferyllol, erlyn llywodraethau am iawndal os bydd unrhyw gamau gan y llywodraeth yn ymyrryd â'r elw disgwyliedig - gan beryglu hawl gyfreithlon gwladwriaethau Ewropeaidd i weithredu eu polisïau gofal iechyd eu hunain. Efallai ei fod yn swnio'n ddamcaniaethol, ond mae'r bygythiad hwn yn real. Oherwydd annilysiad cyfreithlon dau o'i batentau, mae'r cawr fferyllol Americanaidd Eli Lilly ar hyn o bryd yn ceisio oddeutu € 350 miliwn mewn iawndal o Ganada o dan y Cytundeb Gogledd America Masnach Rydd rheolau, sydd hefyd yn debygol o fod yn berthnasol i TTIP.\nMae newidiadau arfaethedig i gyfreithiau a rheoliadau eiddo deallusol (IP) hefyd yn peryglu diogelwch ac iechyd dinasyddion Ewropeaidd trwy flaenoriaethu elw fferyllol dros allu gwladwriaethau i ddarparu meddyginiaethau fforddiadwy. Byddai'r mesurau llym hyn yn cadw cost meddyginiaethau yn uwch am gyfnod hirach trwy fygu cystadleuaeth a dyfarnu monopolïau ar driniaethau achub bywyd. Y rhesymeg dros hyn yw bod mwy o ddiogelwch monopoli i hybu gwerth patentau yn arwain at fwy o arloesi.\nMae hyn yn wallgofrwydd. Ni fydd mwy o ddiogelwch monopoli yn llenwi'r bwlch arloesi ar gyfer meddyginiaethau achub bywyd newydd. Ond bydd yn cyfyngu ar gystadleuaeth generig, sef yr unig ddull profedig o ostwng pris fferyllol yn gynaliadwy. Mae cwmnïau'n ceisio rheolau IP llymach i amddiffyn ac ehangu eu marchnadoedd, yn hytrach na blaenoriaethu nodau iechyd cyhoeddus sydd o fudd i gleifion.\nMae'r dull hwn o ymchwil feddygol sy'n seiliedig ar elw yn amlwg yn y modd mai dim ond 10 y cant o'r cyllid ymchwil sy'n cael ei wario ar afiechydon sy'n effeithio ar 90% o'r boblogaeth fyd-eang. Nid yw'n syndod nad oes gwellhad i glefydau amhroffidiol fel Ebola.\nYn y cyfamser, mae amddiffyniad monopoli yn creu prisiau uchel ar gyfer meddyginiaethau achub bywyd newydd. Er enghraifft, mae'r driniaeth gwrth-hepatitis C newydd Sovaldi wedi'i phrisio ar ffigur seryddol o € 786 y bilsen - neu dros € 66,000 y driniaeth - sy'n ei gwneud hi'n anodd i systemau iechyd yn Ewrop a'r UD ei fforddio. Mae prisiau afresymol o'r fath y tu hwnt i'w cyrraedd i'r mwyafrif o'r 150 miliwn o bobl sydd wedi'u heintio sy'n byw mewn gwledydd incwm is a chanolig, fel yr Aifft a Phacistan.\nMae yna ddewisiadau amgen i ostwng prisiau. Gostyngodd cystadleuaeth generig bris y feddyginiaeth gwrth-retrofirol a ddefnyddir i drin HIV 99 y cant i ddim ond € 79 y flwyddyn y pen mewn gwledydd sy'n datblygu. Ond nid yw cyflawniad mor bwysig bellach yn bosibl gan fod India, prif gynhyrchydd meddyginiaethau generig y byd, wedi gorfod gweithredu cyfundrefn IP sy'n gwbl gyson â Chytundeb Hawliau Eiddo Deallusol (TRIPS) Sefydliad Masnach y Byd. Mae cytundebau masnach rydd, fel TTIP a'r cytundeb UE-India a drafodwyd ar hyn o bryd, yn gwneud y sefyllfa hyd yn oed yn waeth wrth iddynt fynd y tu hwnt i TRIPS hyd yn oed. Mae TTIP bellach yn ceisio gosod safon fyd-eang newydd ar gyfer amddiffyn IP yn llymach ledled y byd.\nEfallai y bydd y cysylltiad rhwng trafodaethau TTIP yr wythnos diwethaf ac ysbytai a chlinigau heb stoc ddigonol yn ymddangos yn denau, ond gallai deddfau amddiffyn IP llym a buddsoddi amhriodol rwystro mynediad pobl at driniaeth feddygol yn Ewrop a gwledydd sy'n datblygu. Pa bynnag resymau a awgrymir dros gynnwys deddfwriaeth ormesol o'r fath, rhaid i drafodwyr yr UE beidio â gwerthu hawl y cyhoedd i ofal iechyd trwy ailysgrifennu'r gyfraith i amddiffyn elw monopoli fferyllol.\nDaeth rownd yr wythnos diwethaf o sgyrsiau TTIP i ben gyda disgwrs cau confensiynol, gan gadw dinasyddion yn y tywyllwch, fel arfer. Bydd safonau a rheoliadau IP cynhyrchion fferyllol yn parhau i fod yn destun pryder i ymgyrchwyr iechyd yn y dyfodol agos. Bydd y Comisiynydd Masnach Ewropeaidd newydd Cecilia Malmström yn arwain trafodaethau sydd ar ddod o ochr yr UE. Yn ei gwrandawiad diweddar o flaen Senedd Ewrop, ymrwymodd i fwy o dryloywder a chymryd pryderon cymdeithas sifil o ddifrif. Mae'n dal i gael ei gweld a fydd hi'n well cadw ei haddewidion na'i rhagflaenydd Karel De Gucht.\nI ddiweddu ar nodyn cadarnhaol, hoffwn bwysleisio ein bod yn croesawu penderfyniad ddoe gan lywodraethau’r UE i wneud mandad negodi TTIP yn gyhoeddus, yn dilyn pwysau cynyddol gan y cyhoedd yn ystod y misoedd diwethaf. Mae angen i'r trywydd hwn gael ei ddilyn gan fwy o dryloywder ynghylch y trafodaethau wrth symud ymlaen.\nMae Natalia Alonso yn eiddo Oxfam Eiriolaeth ac Ymgyrchoedd dirprwy gyfarwyddwr.\nPynciau cysylltiedig:meddyginiaethau fforddiadwynibbles canmoliaethuscynnwysllawn-ddelweddNatalia OlonsoOxfamystafelloedd cyfarfod wedi'u hawyru


Rydych chi yma: Gofalu / Prosiect Coed Cefn Gwlad\nDros y misoedd nesaf bydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri a Choed Cadw yn dod ynghyd i weithredu prosiect newydd arbennig sydd â’r nod o blannu coed a gwrychoedd o fewn ardal ddynodedig yn y Parc Cenedlaethol.\nPam fod coed a gwrychoedd mor bwysig?\nYn ogystal â helpu’r amgylchedd yn wyneb newid hinsawdd a’u rôl wrth liniaru llifogydd, mae coed a gwrychoedd hefyd yn ffurfio rhan hanfodol o ecosystem cefn gwlad. Mae gwrychoedd yn chwarae rhan bwysig wrth gysylltu cynefinoedd mewn tirwedd dameidiog.\nOnd gyda lledaeniad cyflym clefyd coed ynn mae nifer fawr o’n coed aeddfed dan fygythiad, ac felly un o nodau’r prosiect yma yw ceisio gwneud i fyny am y coed fydd yn cael eu colli i’r clefyd yma.\nMae coed a gwrychoedd hefyd yn darparu llawer o fuddion ymarferol gan gynnwys cysgod rhag tywydd eithafol i anifeiliaid fferm, cynorthwyo bioddiogelwch, lliniaru llifogydd, a gwella adnoddau pridd, carbon a dŵr.\nBeth fydd y prosiect yn ei ariannu?\nDiolch i nawdd gan y People’s Postcode Lottery – bydd Coed Cadw yn ariannu gwerth dros £25,000 o waith ffensio i gyd er mwyn gwarchod y coedlannau a’r gwrychoedd newydd tra maent yn sefydlu. Meithrinfa goed Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri ym Mhlas Tan y Bwlch fydd yn darparu’r coed, gyda’r nod o blannu 8,000 o goed brodorol a 1,800 metr o wrych.\nPwy sy’n gymwys i gymryd rhan yn y prosiect?\nGall unrhyw un sy’n berchen ar darn o dir o fewn ardal y prosiect wneud cais i fod yn rhan ohono, a bydd ceisiadau yn cael eu hasesu yn erbyn meini prawf penodol.\nMae ardal y prosiect yn cwmpasu 27 o Gynghorau Cymuned, o Feddgelert yn y gogledd yr holl ffordd i lawr i Aberdyfi a Phennal yn y de, ac yn ymestyn i’r dwyrain hyd at Rydymain a Mawddwy.\nDiddordeb? Beth i’w wneud nesaf?\nI fynegi diddordeb neu am ragor o wybodaeth am y prosiect cysylltwch â’n Swyddog Coed a Choedlannau, Rhydian Roberts ar 01766 770 274 neu ebostio rhydian.roberts@eryri.llyw.cymru cyn dydd Llun y 13eg o Fedi 2021


Ceirw'r Ynysoedd - Newyddion - Prifysgol Caerdydd\nMae astudiaeth gan ymchwilwyr Prifysgol Caerdydd wedi taflu goleuni newydd ar darddiad ceirw coch yr Alban.\nAm flynyddoedd lawer, mae archaeolegwyr wedi darganfod olion hynafol ceirw coch ar ynysoedd pell yr Alban. Mae tystiolaeth o feddi a thai o tua 5,000 o flynyddoedd yn ôl yn dangos bod dynion wedi ecsbloetio'r anifeiliaid eiconig hyn ar gyfer bwyd ac adnoddau.\nRoedd archaeolegwyr wedi meddwl bod y ceirw coch naill ai'n nofio, neu'n cael eu cludo mewn cychod, o dir mawr yr Alban i'r ynysoedd, ond mae astudiaeth gan dîm o Brifysgol Caerdydd, a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn Proceedings of the Royal Society B, yn awgrymu bod y dybiaeth hon yn anghywir.\nBu archaeolegwyr a genetegwyr o Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd, ac Ysgol y Biowyddorau ym Mhrifysgol Caerdydd, yn cymharu dilyniannau DNA esgyrn ceirw a ganfuwyd mewn safleoedd archaeolegol ledled Ewrop.\nRoedd y canlyniadau'n dangos nad yw poblogaethau hynafol Ynysoedd Heledd Allanol ac Ynysoedd y Gogledd yr un fath â'r rheini sy'n bresennol ar dir mawr hynafol neu fodern yr Alban, Scandinafia, neu Iwerddon. Yn hytrach, roedd ceirw'r ynysoedd yn perthyn i ran wahanol o'r llinach a ganfuwyd yn ne-orllewin Ewrop yn ystod yr oes iâ ddiwethaf.\nMae darganfod bod ceirw ar ynysoedd allanol yr Alban yn wahanol i'r poblogaethau ar y tir mawr wedi datgelu dirgelwch sy'n treiddio at wraidd cymunedau'r ynysoedd mewn cyd-destun Ewropeaidd ehangach.\nGweithiodd Dr Jacqui Mulville, arbenigwr mewn ceirw coch hynafol, gyda'r genetegwyr Dr David Stanton a'r Athro Mike Bruford i ddadansoddi esgyrn hynafol. "Mae'r canlyniadau'n annisgwyl," meddai Dr Mulville. "Rydym yn gwybod bod dynion wedi cyflwyno anifeiliaid domestig o'r cyfandir i'r ynysoedd, ond a wnaethant hefyd ddod â rhywogaethau gwyllt megis ceirw o wledydd pellach i ffwrdd? Mae ein gwaith ymchwil yn ychwanegu at gorff cynyddol o dystiolaeth sy'n dangos bodolaeth cysylltiadau cryf ag Ewrop ers miloedd o flynyddoedd."\nBydd y gwaith ymchwil yn cael ei ehangu nawr i ystyried nodweddion mwy o boblogaethau o anifeiliaid gwyllt hynafol a modern cyfandir Ewrop, i ddod o hyd i gliwiau archaeolegol neu enetig i ddangos o ble y daw ceirw ynysoedd yr Alban.\n"Credwn fod y cliw i'w ganfod yn nilyniannau DNA poblogaethau o geirw coch yn Ewrop nad ydym wedi'u cynnwys yn y sampl eto," meddai Dr David Stanton, o Ysgol y Biowyddorau. "Amser a ddengys a allwn ddod o hyd i hynafiaid y ceirw hyn."\nMae'r papur, Colonization of the Scottish islands via long-distance Neolithic transport of red deer (Cervus elephus) ar gael yma - http://dx.doi.org/10.1098/rspb.2016.0095


Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw - OpenLearn - Open University - dd803_2\nMae'r cwrs hwn, sef Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth i’w wneud amdanyn nhw, yn canolbwyntio ar byliau o banig. Rydyn ni gyd yn teimlo’n bryderus neu’n ofnus weithiau, ond pan nad oes modd rheoli’r ofn a'r pryder hwnnw, neu pan fydd unigolyn yn dechrau teimlo panig go iawn, y bydd pethau’n dechrau symud y tu hwnt i ‘normal’ neu brofiad bob dydd o boeni. Pan fydd y profiad hwn o banig yn dod yn aml, a phan fyddwch yn teimlo nad ydych yn gallu rheoli’r pryder, efallai y dylech ddechrau chwilio am gymorth.\nWrth edrych ar y problemau hyn yn ystod y cwrs, byddwch yn canolbwyntio ar dri chwestiwn:\nBeth yw pyliau o banig ac anhwylder panig?\nSut gellir deall pyliau o banig?\nBeth ellir ei wneud am anhwylder panig?\nMae pyliau o banig yn gyffredin iawn ac mae’n bosibl eich bod wedi’u profi eich hun. Yn yr achos hwn, dylai cynyddu eich gwybodaeth am byliau o banig a sut i ddelio â nhw eich helpu.\nGallai canolbwyntio ar y pwnc panig – yn arbennig wrth i chi ddechrau darllen – wneud i chi deimlo’n anghyfforddus. Fel arfer, bydd y teimlad hwn yn diflannu wrth i chi ganolbwyntio ar y darlleniadau a gwneud y gweithgareddau, felly mae’n werth dal ati. Fodd bynnag, dylech ofalu amdanoch chi’ch hun hefyd. Gallwch ddod o hyd i leoedd i gael cymorth mewn adran ar ddiwedd y cwrs [Tip: daliwch Ctrl a chliciwch dolen i'w agor mewn tab newydd. (Cuddio tip)] .\nMae’r cwrs OpenLearn hwn yn rhan sydd wedi’i haddasu o gwrs y Brifysgol Agored, sef DD803 Gwerthuso Seicoleg: ymchwil ac ymarfer.\nNesaf Learning outcomes


YR EISTEDDFODWYR - CASGLU'R CADEIRIAU\nAr y dudalen hon, gallwch ddod o hyd i fywgraffiadau byr i lawer o'r cymeriadau sy'n rhan o hanesion y cadeiriau eisteddfodol sydd wedi eu cynnwys ar y wefan; yn feirdd, yn feirniaid, yn noddwyr ac eisteddfodwyr. Gallwch ddefnyddio'r rhestr isod i gyrraedd y cofnodion unigol, neu defnyddiwch CTRL + F i chwilio'r dudalen am enwau penodol.\nMae llawer o'r bywgraffiadau yn cynnwys dolenni i gofnodion mwy manwl yn y Bywgraffiadur Cymreig neu ar Wicipedia.\nNoder: Mae tanlinellu dwbl yn dynodi unigolion sydd wedi ennill y Goron neu'r Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol.\nADAMS, David (Hawen), 1845-1922\nBEYNON, Robert, 1881-1953\nBOWEN, David (Myfyr Hefin), 1874-1955\nBOWEN, Geraint (Geraint), 1915-2011\nDAFYDD, Elis, 1992-\nDAFYDD, Myrddin ap, 1956-\nDAVIES, Ben, 1864-1937\nDAVIES, Dai Rees, 1942-2019\nDAVIES, Griffith (Gwyndaf), 1868-1962\nDAVIES, Hugh Emyr (Emyr), 1878-1950\nDAVIES, Hugh Tudwal (Tudwal), 1847-1915\nDAVIES, John (Taliesin Hiraethog), 1841-1894\nDAVIES, John (Cadvan), 1846-1923\nDAVIES, Richard (Tafolog), 1830-1904\nDAVIES, Robert John (Barlwydon), 1853-1930\nDAVIES, Thomas (Cennech), 1875-1944\nDAVIES, Thomas (Mafonwy), 1862-1931\nECKLEY, Carwyn, 1996-\nEDWARDS, Edward (Morwyllt), 1839-1921\nEDWARDS, Hilma Lloyd, 1959-\nEDWARDS, John (Meiriadog), 1813-1906\nEDWARDS, William (Gwilym Deudraeth), 1863-1940\nEVANS, Ellis Humphrey (Hedd Wyn), 1887-1917\nEVANS, Evan Hermas, 1867-1938\nEVANS, Gruffydd T. (Beren), 1853-1914\nEVANS, Robert (Cybi), 1871-1956\nGRIFFITH, Robert Arthur (Elphin), 1860-1936\nGRIFFITH, Selwyn (Selwyn Iolen), 1928-2011\nGRIFFITHS, David Rees (Amanwy), 1882-1953\nGRIFFITHS, Griffith (Pennar), 1860-1918\nGRIFFITHS, Hywel Meilyr, 1983-\nHOPWOOD, Mererid, 1964-\nHUGHES, Mathonwy, 1901-1999\nHUGHES, Robert Owen (Elfyn), 1858-1919\nHUWS, Rhys Jones, 1862-1917\nHUWS, William Pari, 1853-1936\nJAMES, Beti Wyn\nJAMES, David Emrys (Dewi Emrys), 1881-1952\nJEFFREYS, Thomas (Twynog), 1844-1911\nJENKINS, John (Gwili), 1872-1936\nJOB, John Thomas, 1867-1938\nJONES, Ceri Wyn, 1967-\nJONES, David James (Gwenallt), 1899-1968\nJONES, Humphrey (Bryfdir), 1867-1947\nJONES, Huw Ceiriog\nJONES, John (Eos Bradwen), 1831-1899\nJONES, Lewis Davies (Llew Tegid), 1851-1928\nJONES, Osian Rhys\nJONES, Thomas, 1860-1932\nJONES, Thomas (Esyllwg), 1873?-1903\nJONES, Thomas (Tudno), 1844-1895\nJONES, Thomas Griffith (Llanorfab), 1868-?\nJONES, Thomas James (Jim Parc Nest), 1934-\nJONES, Tom Parri, 1905-1980\nJONES, William (Gwilym Myrddin), 1863-1946\nJONES, William Evans (Penllyn), 1854-1938\nKARADOG, Aneirin, 1982-\nLEWIS, Henry (Isgaer), 1852-1922\nLEWIS, Howell Elvet (Elfed), 1860-1953\nLLOYD, Owen Morgan (O.M.), 1910-1980\nLLWYD, Alan, 1948-\nMORRIS, Richard Roberts, 1852-1935\nMUSE, Elan Grug, 1993-\nNICHOLAS, Thomas E. (Niclas y Glais), 1879-1971\nOWEN, Gruffudd Eifion, 1986-\nOWEN, John (Dyfnallt), 1873-1956\nOWEN, Karen, 1974-\nOWEN, Morgan, 1994-\nOWEN, Osian Wyn, 1997-\nOWEN, Owen Griffith (Alafon), 1847-1916\nPARRY, Hugh (Cefni), 1826-1895\nPARRY, Robert Williams, 1884-1956\nPINNOCK, Hugh Bertrand (Glan Tafwys), 1876-1938\nPRITCHARD, John (Gaerwenydd), 1837-1898\nREES, Evan (Dyfed), 1850-1923\nREES, Rees (Teifi)\nRICHARDS, John Dyer (1876-1927)\nRICHARDS, William (Alfa), 1875-1931\nROBERTS, Emrys (Emrys Deudraeth), 1929-2012\nROBERTS, David John (Dewi Mai o Feirion), 1883-1956\nROBERTS, Richard (Gwylfa), 1871-1935\nROBERTS, Robert (Silyn), 1871-1930\nROBERTS, William (Gwilym Ceiriog)\nSALISBURY, Eurig, 1983-\nTHOMAS, R. R., c.1886-?\nTHOMAS, Thomas D., (Glan Padarn), 1848-1888\nTHOMAS, Thomas Jacob (Sarnicol), 1873-1945\nTHOMAS, William (Islwyn), 1832-1878\nTURNER, Judith Musker\nTYNE, Iestyn, 1997-\nTHOMAS, William (Gwilym Glanffrwd), 1843-1890\nTUDOR, Owen, 1832-1909\nWILLIAMS, Eliseus (Eifion Wyn), 1867-1926\nWILLIAMS, Evan (Glyn Myfyr), 1866-1937\nWILLIAMS, Griffith John, 1892-1963\nWILLIAMS, John Ellis, 1872-1930\nWILLIAMS, John Owen (Pedrog), 1853-1932\nWILLIAMS, John Richard (Tryfanwy), 1867-1924\nWILLIAMS, Robert Arthur (Berw), 1854-1926\nWILLIAMS, Rowland (Hwfa Môn), 1823-1905\nWILLIAMS, Thomas Graham (Cefnfab), 1936-2020\nWILLIAMS, William Morgan (Fferyllfardd), 1832-1877\nWILLIAMS, William (Nantlais), 1874-1959\nWILLIAMS, William (Crwys), 1875-1968\nGaned David Adams yn Nhal-y-bont, Ceredigion ym 1845. Roedd yn weinidog ac yn ddiwinydd amlwg a chwyldroadol. Treuliodd gyfnodau o'i oes ym Methesda a Lerpwl. Bu farw ym 1922.\nCofnod Hawen yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1889;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1890;\nGaned y Prifardd Robert Beynon ym Mhontyberem ym 1881, ac roedd yn un o ddisgyblion barddol Watcyn Wyn. Roedd yn weinidog gyda'r MC yn eglwys Carmel, Aber-craf, trwy gydol ei yrfa, ac yn bregethwr poblogaidd ledled Cymru. Enillodd nifer o wobrau eisteddfodol, a phinacl ei yrfa fel bardd oedd enill Coron Eisteddfod Genedlaethol Rhydaman 1922 am ei bryddest, 'Y Tannau Coll'. Roedd hefyd yn ysgrifwr medrus. Bu farw ym 1953.\nCofnod Robert Beynon yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Clydach-ar-Dawe 1912;\nGaned Ben Bowen (1878-1903) yn Nhreorci i deulu o lowyr. Roedd yn frawd i'r beirdd David Bowen (Myfyr Hefin) a Thomas Orchwy Bowen (sef tad y Prifeirdd Geraint ac Euros Bowen). Ystyrid ef yn un o feirdd ifanc mwyaf addawol Cymru ar droad yr Ugeinfed Ganrif, a daeth yn ail (i J. T. Job) yng nghystadleuaeth y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl 1900. Bu ei iechyd yn wael am nifer o flynyddoedd tua diwedd ei oes, gan achosi iddo fethu â chwblhau ei astudiaethau i ymuno â'r weinidogaeth. Er treulio cyfnod yn adfer yn Ne Affrica ym 1901-1902, bu farw yn Awst 1903. Myfyr Hefin a fu'n bennaf cyfrifol am olygu cofiant a chasgliadau o'i waith maes o law.\nCofnod Ben Bowen ar Wicipedia:\nGaned David Bowen yn Nhreorci ym 1874. Roedd yn frawd hŷn i'r beirdd Ben Bowen a Thomas Orchwy Bowen (sef tad y Prifeirdd Geraint ac Euros Bowen). Bu farw Ben Bowen ym 1903, a Myfyr Hefin a fu'n bennaf cyfrifol am olygu cofiant a chasgliad o'i waith, ac o hynny datblygodd ddiddordeb mewn barddoni ei hun. Roedd yn weinidog â'r Bedyddwyr. Bu farw ym 1955.\nCofnod Myfyr Hefin yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Myfyrwyr y De 1909; Eisteddfod Cwm-mawr 1919;\nCofnod Geraint Bowen ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberpennar 1946\nEisteddfod Myfyrwyr Cymru 1938\nDaw Elis Dafydd (1992) o Drefor yn Arfon. Cafodd ei addysg uwchradd ym Mhwllheli cyn dilyn gradd a chyrsiau ôl-radd ym Mhrifysgol Bangor. Mae'n frawd i'r bardd Guto Dafydd. Enillodd Gadair Eisteddfod yr Urdd Caerffili a'r Cylch 2015. Cyhoeddodd gyfrol o gerddi, Chwilio am Dân, yn 2016.\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Caerffili a'r Cylch 2015\nMae Myrddin ap Dafydd (1956) yn awdur, yn gyhoeddwr ac yn Archdderwydd Cymru ers 2019. Sefydlodd Wasg Carreg Gwalch ym 1980. Ef oedd y cyntaf i ymgymryd â rôl Bardd Plant Cymru yn 2000, ac enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith (1990, 2002). Daw o Lanrwst yn wreiddiol ond mae bellach yn byw yn Llwyndyrus, Llŷn.\nCofnod Myrddin ap Dafydd ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Cwm Rhymni 1990; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Tyddewi 2002\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Y Rhyl 1974\nGaned Ben Davies yng Nghwmllynfell ym 1864. Dechreuodd farddoni yn ifanc iawn, a dechreuodd weithio fel glowr yn 13 oed, cyn mynd i astudio yn ysgol baratoi Llansawel ym 1885 ac yna Coleg y Bala. Bu'n weinidog gyda'r Annibynnwyr ym Mwlchgwyn, Llandegla a Phanteg. Enillodd goron yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith (1892, 1893, 1894), a'i chadair unwaith (1896). Bu farw ym 1937.\nCofnod Ben Davies ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llandudno 1896\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1890; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1891; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1892\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1893, 1894, 1904;\nDAVIES, DAI REES\nGaned Dai Rees Davies ym 1942. Wrth ei waith, roedd yn yrrwr tanceri olew, ac roedd yn fardd a thalyrnwr poblogaidd a llwyddiannus, yn adnabyddus yn enwedig am ei gerddi ysgafn a ffraeth. Roedd yn byw yn Rhydlewis ac yn aelod o dîm Talwrn Ffostrasol. Bu farw yn 2019.\nEisteddfod Pantyfedwen, Pontrhydfendigaid 2007, 2013;\nGaned Griffith Davies ar dyddyn Llwynpiod, Llanuwchllyn, ym 1868; ac yn ffermio yn y cyffiniau y treuliodd fwyafrif ei oes hir. Roedd yn eisteddfodwr brwd a dderbyniwyd i'r Orsedd ym 1911. Cyhoeddwyd cyfrol o'i waith, Awen Gwyndaf Llanuwchllyn, ym 1966; bedair blynedd wedi ei farwolaeth ym 1962.\nCofnod Gwyndaf Llanuwchllyn yn Y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod y Llungwyn, Trawsfynydd 1898;\nDAVIES, HUGH EMYR\nGaned y Prifardd Hugh Emyr Davies, bardd a gweinidog â'r Methodistiaid Calfinaidd ym Mrynllaeth, Abererch ym 1878. Roedd yn fab i'r bardd Hugh Tudwal Davies (Tudwal). Daeth i amlygrwydd fel bardd eisteddfodol yn gynnar iawn, gan ennill dros ugain o gadeiriau. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith; yng Nghaernarfon ym 1906 ('Branwen ferch Llŷr') a Llangollen ym 1908 ('Owain Glyndŵr). Bu farw ym 1950 yn Llandegfan, Môn.\nEisteddfod Gadeiriol Tywyn 1897; Eisteddfod Gadeiriol Pentreuchaf 1901; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1904; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1909;\nDAVIES, HUGH TUDWAL\nGaned Hugh Tudwal Davies yng Nghlynnog yn Arfon; bu'n byw ar fferm yr Orsedd Fawr, Llangybi, tra'n ŵr ifanc; cyn ymgartrefu ar fferm Bryn-Llaeth, Abererch. Yno y bu cyn rhedeg fferm deuluol ei wraig, Gellidara ym Mhenrhos, tua diwedd ei oes. Roedd yn dad i'r Prifardd Hugh Emyr Davies (Emyr), ac yn fardd galluog ei hun.\nLlun: Papur Pawb, 18.05.1895\nCofnod Hugh Tudwal Davies yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Llangefni 1892;\nEisteddfod Gadeiriol Pentreuchaf 1901;\nGaned Taliesin Hiraethog ym 1841, yn fab fferm Creigiau'r Bleddau, Hafod Elwy. Bu'n amaethu ar sawl fferm yn Sir Ddinbych a Sir y Fflint yn ystod ei oes, a threuliodd gyfnod yn gweithio fel beili yng Ngherrig-y-drudion. Priododd ddwywaith. Bu farw ei wraig gyntaf a'i fab o'r briodas honno, a bu farw ei ferch o'r ail briodas yn ifanc hefyd. Bu hyn yn ergyd drom i ŵr oedd eisoes yn fregus ei iechyd. Bu farw ym 1894.\nLlun: Casgliad John Davies, LlGC\nCofnod Taliesin Hiraethog yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1881, 1892;\nEisteddfod y Gordofigion, Lerpwl 1873; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1884;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1900, 1902, 1903, 1909; Eisteddfod Gadeiriol Tywyn 1896;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1890, 1893, 1894; Eisteddfod Gadeiriol Tywyn 1893, 1894;\nEisteddfod y Gordofigion, Lerpwl 1867\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1888, 1889; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1883, 1884, 1886, 1891, 1895, 1897, 1899, 1901;\nDAVIES, ROBERT JOHN\nGaned Barlwydon yn Llidiardau ym 1853 ond fe'i magwyd am fwyafrif ei blentyndod yn Nhanygrisiau, Ffestiniog. Roedd mewn gwaith yn blentyn ifanc, ac ni chafodd addysg nes ei fod yn nesáu at ugain oed, pryd y cafodd rai misoedd o gyrsiau yn Nhywyn a Holt, cyn symud i weithio ym Manceinion. Dychwelodd i Ffestiniog lle bu'n gweithio fel chwarelwr a chyfrifydd, cyn cael ei ethol yn oruchwylydd cynorthwyol plwyf Ffestiniog ym 1884. Roedd yn eisteddfodwr pybyr a llwyddiannus. Bu farw ym 1930.\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1893;\nBardd-bregethwr poblogaidd oedd Thomas Cennech Davies (1875-1944), a hannai o Langennech yn Sir Gaerfyrddin. Roedd yn frawd hŷn i'r Aelod Seneddol Rhys John Davies (1877-1954). Cyhoeddwyd cyfrol am ei fywyd a'i waith gan David Thomas, Llangennech, ym 1939.\nEisteddfod Gadeiriol Gosen, Blaenclydach 1902, 1904;\nGaned Mafonwy yng Nghwmllynfell ym 1862. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol ar ddau achlysur (1897, 1905). Bu farw ym 1931.\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1893;\nDaw Carwyn Eckley o Ddyffryn Nantlle yn wreiddiol, ac mae'n newyddiadurwr yng Nghaerdydd. Mae'n aelod o dîm Talwrn y Beirdd Dros yr Aber, a thîm ymryson y Penceirddiaid.\nEisteddfod Ryng-golegol Bangor 2017; Eisteddfod Gadeiriol Y Ffôr 2019\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Caerdydd a'r Fro 2019;\nBardd gwlad a aned yn Llangefni ym 1839 oedd Morwyllt. Roedd yn fwyaf adnabyddus am y gân boblogaidd o'i eiddo, 'Yr Ornest', a anfarwolwyd wedi i rai fel Eos Morlais ei harddel a'i pherfformio. Bu farw ym 1921.\nEisteddfod Gadeiriol Môn, Llanfechell 1877;\nEDWARDS, HILMA LLOYD\nGaned y Prifardd Hilma Lloyd Edwards ym 1959, ac fe ddaw o Fontnewydd. Cyhoeddodd amryw byd o lyfrau Cymraeg i blant a chyfrol o'i barddoniaeth, Tir Newydd a Cherddi Eraill trwy Wasg y Bwthyn yn 2008. Yn 2008 hefyd, enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a'r Cylch am ei hawdl, 'Tir Newydd'. Hi yw'r ail ferch yn unig i gyflawni'r gamp hon.\nCofnod Hilma Lloyd Edwards ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Caerdydd a'r Cylch 2008\nEisteddfod Gadeiriol Y Ffôr 1999;\nGaned Meiriadog yn Llanrwst ym 1813. Cafodd ei addysg yno cyn dysgu ei grefft fel argraffydd. Yn Llanfaircaereinion y bu'n byw am fwyafrif helaeth ei oes, er iddo dreulio cyfnodau yng Nghefn Mawr, Caerdydd a Merthyr Tudful. Roedd yn awdurdod ar y Gymraeg a'i barddoniaeth yn ystod ei oes, ac yn fardd lluosog ei lawryfon. Bu farw ym 1906, yn 93 oed.\nCofnod Meiriadog yn Y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Talaith a Chadair Powys, Meifod 1892\nGaned Gwilym Deudraeth yng Nghaernarfon ym 1863, a chafodd ei fagu ym Mhenrhyndeudraeth. Deuai o deulu o longwyr ond nid oedd y môr at ei ddant; aeth i weithio fel chwarelwr yn Ffestiniog cyn dod yn weithiwr rheilffordd ac yn y pendraw yn orsaf-feistr Tanybwlch a'r Dduallt. Treuliodd lawer o'i oes yn Lerpwl, a chyhoeddwyd dwy gyfrol o'i waith, Chydig ar Gof a Chadw (1926) a Yr Awen Barod (gol. J. W. Jones, 1943). Bu farw yn Lerpwl ym 1940.\nLlun: Chydig ar gof a Chadw (1926)\nCofnod Gwilym Deudraeth yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1906, 1910;\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1896;\nEVANS, ELLIS HUMPHREY\nGaned y Prifardd Ellis Humphrey Evans ym 1887 yn fab hynaf i deulu fferm Yr Ysgwrn, Trawsfynydd. Cafodd ei enw barddol, Hedd Wyn gan Bryfdir mewn digwyddiad barddol ar lan Llyn y Morynion. Enillodd bump o gadeiriau lleol cyn ennill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Penbedw 1917, wythnosau yn unig wedi ei farwolaeth ar faes y gad yng Nghefn Pilkem, Gwlad Belg. Cyhoeddwyd cyfrol o'i waith, Cerddi'r Bugail, ym 1918.\nCofnod Hedd Wyn yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Penbedw 1917\nEisteddfod Gadeiriol Y Bala 1907; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1913\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Bangor 1914-15;\nEVANS, EVAN HERMAS\nGaned Evan Hermas Evans yng Nghwmbach ger Aberdâr ym 1867. Roedd yn weinidog gyda'r Bedyddwyr yn ardal Abertawe trwy gydol ei yrfa. Bu farw ym 1938.\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1905; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1906;\nGRUFFYDD T. EVANS\nGaned Beren yn Neuadd Bodgadle, Rhydyclafdy ym 1853. Bu'n byw mewn sawl cartref yn ardal Rhydyclafdy yn ystod ei fagwraeth, a threulio gweddill ei oes yn y cyffiniau hefyd. Roedd yn gyfaill i gymeriadau megis Myrddin Fardd, yn aelod gweithgar ar bwyllgorau lleol, ac yn flaenor gyda'r Methodistiaid. Dywed Myrddin fardd am ei waith barddonol yn Hanes Enwogion Sir Gaernarfon, ei fod 'yn fwy o brydydd nag o fardd – yn rhagori mwy mewn mydrau rhydd nag yn llyffethair y gynghanedd'. Bu farw ym 1914 a'i gladdu ym mynwent Llanfihangel Bachellaeth.\nAm ragor o hanes Beren, gweler wefan Cyngor Tref Pwllheli.\nGaned Robert Evans yn Llangybi ym 1871, ac yno y bu'n byw gydol ei oes. Roedd yn fardd, yn sgrifennwr ac yn llyfrwerthwr. Roedd yn dra cynhyrchiol. Meddai Colin Gresham amdano yn y Bywgraffiadur Cymreig - 'nid oes mynwent yn Eifionydd nad oes yno englyn neu doddaid o'i waith'. Cyhoeddodd bron i ddeg ar hugain o gyfrolau o bob math. Bu farw ym 1956, yn 84 oed.\nEisteddfod y Rhos, Rhoshirwaun 1909; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1909; Eisteddfod Gwŷr Ieuainc Nefyn 1909;\nMae Philippa Gibson yn byw ym Mhontgarreg. Mae'n aelod o dîm Talwrn y Beirdd Tan-y-groes ac yn enillydd cadair Eisteddfod Llanbedr Pont-Steffan yn 2018.\nEisteddfod Gŵyl Dewi Cymdeithas Ceredigion 2013, 2017, 2019;\nGRIFFITH, ROBERT ARTHUR\nEisteddfod Gadeiriol Gwynedd, Llandudno 1900;\nGaned y Prifardd Selwyn Iolen ym 1928 ym Methel, Arfon; a bu'n byw yn agos at fan ei eni ar hyd ei oes. Roedd yn eisteddfodwr brwd - fel beirniad a chystadleuwr - ac enillodd doreth o wobrau llenyddol mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol cyn ennill Coron Eisteddfod Genedlaethol Dyffryn Conwy ym 1989 am ddilyniant o gerddi ar y testun 'Arwyr'. Daeth yn archdderwydd yn 2005 a dal y swydd honno tan 2008, er iddo arwain seremoniau 2009 hefyd, oherwydd gwaeledd ei olynydd - Dic Jones. Cyhoeddodd nifer o gyfrolau o ddarnau adrodd i blant yn ogystal â cherddi i oedolion. Bu farw yn 2011.\nGallwch ddarllen cofnod Selwyn Griffith ar Wicipedia yma.\nEisteddfod Gadeiriol Glannau Merswy 1986\nEisteddfod Gadeiriol Gwaun Gynfi, Deiniolen 1996, Eisteddfod Gadeiriol Llanrug 1985, 1990, 1992;\nBardd o Sir Aberteifi yw Endaf Griffiths. Bu'n fyfyriwr ym Mhrifysgol Aberystwyth, a chwblhaodd radd MPhil am astudiaeth o waith T. Llew Jones. Mae'n gweithio bellach fel newyddiadurwr. Enillodd gadeiriau Eisteddfodau Llambed ac Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru yn 2015.\nEisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru 2015; Eisteddfod Gadeiriol Maenclochog 2016;\nMae'r Prifardd Hywel Griffiths (1983) yn lenor, yn ddarlithydd ac yn ymgyrchydd gwleidyddol. Mae'n frodor o Sir Gâr a graddiodd o Brifysgol Aberystwyth, lle mae bellach yn gweithio yn y Sefydliad Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear. Bu'n gadeirydd Cymdeithas yr Iaith am gyfnod. Mae wedi ennill Coron (2008) a Chadair (2015) yr Eisteddfod Genedlaethol. Cyhoeddodd ddwy gyfrol o farddoniaeth, Banerog (2009) a Llif Coch Awst (2017). Enillodd ei ail gyfrol gategori barddoniaeth gwobrau Llyfr y Flwyddyn.\nGwefan Hywel Griffiths\nLlun: Wikimedia Commons\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Maldwyn a'r Gororau 2015;\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2004; Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2007\nGRIFFITHS, DAVID REES\nGaned Amanwy ym 1882 yn Rhydaman, ac yno y bu'n byw drwy gydol ei oes. Cychwynodd weithio fel glowr yn 12 oed, ac wedi damwain yn y lofa a laddodd frawd iddo, dechreuodd gymryd diddordeb mewn llenydda. Enillodd amryw byd o gadeiriau, ac fe ddaeth yn ail am y Goron Genedlaethol ym 1932. Bu farw yn Llundain ym 1953. Cyhoeddwyd cyfrol o'i gerddi, Caneuon Amanwy, ym 1956.\nCofnod Amanwy yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Hendy 1922;\nGaned Pennar yn Aberdâr ym 1860. Ar ôl dechrau ei yrfa fel glowr yn gynnar, dechreuodd bregethu ym 1881. Cafodd addysg yn Nhrecynon cyn cael ei ordeinio ym 1884. Roedd yn eisteddfodwr brwd, ac ef oedd yn gyfrifol am lunio cofiant Watcyn Wyn. Bu farw ym 1918.\nCofnod Pennar yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1890;\nGaned y Prifardd Mererid Hopwood ym 1964. Cafodd ei geni a'i magu yng Nghaerdydd a mynychodd ysgolion Glantaf a Llanhari. Graddiodd mewn Almaeneg a Sbaeneg a bu'n ddarlithydd yn ogystal a chyfnodau'n gweithio'n llawrydd ac i Gyngor y Celfyddydau. Mae'n un o grŵp bychan o lenorion sydd wedi llwyddo i ennill Cadair, Coron [Meifod, 2003] a Medal Ryddiaith [Caerdydd, 2008] yr Eisteddfod Genedlaethol. Cyhoeddodd ei hunig gyfrol o farddoniaeth, Nes Draw, yn 2015. Enillodd y gyfrol gategori barddoniaeth Gwobrau Llyfr y Flwyddyn 2016.\nCofnod Mererid Hopwood ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2001\nGaned y Prifardd Mathonwy Hughes ym 1901 yn Llanllyfni, yn fab i deulu chwarelyddol. Roedd yn nai i'r Prifardd R. Silyn Roberts. Wrth ei waith, roedd yn olygydd cynorthwyol ar gyfnodolyn Baner ac Amserau Cymru. Roedd yn fardd aml ei gadeiriau mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol, ond pinacl ei yrfa gystadleuol oedd enill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956. Cyhoeddodd nifer o gyfrolau o farddoniaeth. Bu farw ym 1999.\nCofnod Mathonwy Hughes ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberdâr 1956;\nHUGHES, ROBERT OWEN\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Blaenau Ffestiniog 1898;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1886; Eisteddfod Gadeiriol Llangefni 1888; Eisteddfod Gadeiriol Abermaw 1896; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1896; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1897; Eisteddfod Gadeiriol Abermaw 1897;\nHUWS, RHYS JONES\nGaned Rhys J. Huws ym 1862 ym Mhenegoes ger Machynlleth. Bu'n weinidog yn Abermaw, Bethel (Arfon), Bethesda (Arfon) ac yng Nglanaman. Roedd yn weithgar fel bardd yn y 1890au, a daeth i amlygrwydd trwy ffrwgwd a fu yn y wasg yn sgil ennill Cadair Eisteddfod Meirion, Dolgellau 1894; gelwid ef yn un o arweinwyr y 'Beirdd Newydd' ar ddiwedd yr 19G. Trodd at ysgrifennu rhyddiaith yn hwyrach yn ei oes; ac roedd yn boblogaidd fel arweinydd eisteddfodau. Bu farw yng Nglanaman ym 1917.\nCofnod Rhys J. Huws yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1894; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1895; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1895; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1896;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1907; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1897, 1907;\nHUWS, WILLIAM PARI\nGaned William Pari Huws ym Mhenrhyndeudraeth ym 1853, a chafodd ei fagu ym mhentref Dolwyddelan. Bu'n chwarelwr am gyfnod cyn mynd yn ôl at ei addysg yn Llanrwst, yna yng Ngholeg y Bala ac ym Mhrifysgol Yale, Gogledd America. Roedd yn un o arweinwyr amlwg y mudiad dirwestol pan ddaeth yn ôl i Gymru fel gweinidog ym Mlaenau Ffestiniog ac yna Dolgellau. Roedd yn eisteddfodwr llwyddiannus oedd yn fwyaf adnabyddus am ei emynau. Bu farw yn Hen Golwyn ym 1936.\nCofnod William Pari Huws yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol y Llungwyn, Llanuwchllyn 1893\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1897, 1898, 1899, 1902, 1903, 1904, 1910, 1914;\nGaned Beti Wyn James yng Nghlydach, Abertawe, a chafodd ei haddysg yn Ysgol Gyfun Ystylafera a Choleg Diwinyddol Aberystwyth. Mae'n weinidog yng Nghapel y Priordy, Caerfyrddin; Eglwys Annibynnol Cana, ac Eglwys Bresbyteraidd Bancyfelin.\nCofnod Beti Wyn James ar Wicipedia:\nEisteddfod Gadeiriol Y Tymbl 2006, 2008, 2014; Eisteddfod Gadeiriol Llanwrtyd 2012;\nJAMES, DAVID EMRYS\nGaned y Prifardd David Emrys James yng Ngheredigion ym 1881. Enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol bedair gwaith, a'i choron unwaith, gan olygu mai ef yw un o'r beirdd cystadleuol mwyaf llwyddiannus yn hanes y Brifwyl. Roedd yn adnabyddus am ei bregethu tanbaid, ei fywyd personol tymhestlog, ac am fod yn un o'r collwyr salaf yn hanes yr Eisteddfod. Cyhoeddodd lawer o gyfrolau a bu'n gyfrifol am golofn farddol Y Cymro am flynyddoedd lawer. Treuliodd ddiwedd ei oes yn byw yn Y Bwthyn yn Nhalgarreg gyda'i ferch, Dwynwen. Bu farw ym 1952.\nCofnod Dewi Emrys yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Lerpwl 1929; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Llanelli 1930\nEisteddfod Gadeiriol Môn, Llangefni 1914, 1922;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Penbedw 1917; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Bangor 1931; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberpennar 1946;\nGaned Twynog yn Sir Gaerfyrddin ym 1844, ac o 1864 bu'n gweithio yn Aberdâr. Ym 1875, symudodd gyda'i deulu i Rymni, lle y bu'n berchenog siop esgidiau. Aeth yn wael ei iechyd ar ddechrau'r 1890au ac ni adferodd yn iawn wedyn; bu'n gaeth i'w dŷ am dros bymtheng mlynedd cyn ei farwolaeth ym 1911. Cyhoeddwyd cyfrol o'i farddoniaeth, Tannau Twynog.\nCofnod Twynog yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1900;\nGaned y Prifardd John Gwili Jenkins ym Mhontarddulais ym 1872. Roedd yn un o ddisgyblion barddol Watcyn Wyn yn yr ardal honno. Roedd yn fardd cynhyrchiol a llwyddiannus mewn eisteddfodau, gan ennill y gadair mewn sawl eisteddfod dalaethol, a Choron Eisteddfod Genedlaethol Cymru Merthyr Tudful 1901. Graddiodd o Rydychen, a bu'n ddirprwy Athro'r Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd; cyn cael ei benodi'n athro'r Testament Newydd yng Ngholegau'r Bedyddwyr a Phrifysgol Cymru Bangor ym 1923. Daeth yn Archdderwydd Cymru ym 1931. Bu farw ym 1936.\nCofnod Gwili yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1899; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1901; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1907;\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1901; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1913;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1908;\nJOB, JOHN THOMAS\nEisteddfod Gadeiriol Tywyn 1893;\nJONES, CERI WYN\nGaned Ceri Wyn Jones (1967) yn Swydd Herford, ac fe'i magwyd yno ac yn Sir Aberteifi. Graddiodd yn y Saesneg gan weithio fel athro uwchradd, ac yna dilyn gyrfa fel golygydd llyfrau i Wasg Gomer. Mae'n un o ddisgyblion barddol T. Llew Jones. Mae wedi ennill Cadair (1997, 2014) a Choron (2009) yr Eisteddfod Genedlaethol. Ef yw Meuryn cyfredol rhaglen farddoniaeth Y Talwrn ar BBC Radio Cymru.\nCofnod Ceri Wyn Jones ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Meirion a'r Cyffiniau 1997; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Gâr 2014\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerdydd 2018; Eisteddfod Gŵyl Dewi Cymdeithas Ceredigion 2017;\nJONES, DAVID JAMES\nGaned y Prifardd David James Jones ym Mhontardawe ym 1899. Yn dilyn ei addysg ysgol bu'n ddisgybl-athro cyn treulio cyfnod yn y carchar fel gwrthwynebydd cydwybodol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Graddiodd o Goleg Prifysgol Aberystwyth yn fuan wedi'r rhyfel, ac yn y pen draw daeth yn ddarlithydd yn yr adran Gymraeg yno ei hun. Ef oedd golygydd cyntaf cylchgrawn Taliesin, ac enillodd ddwy Gadair Genedlaethol. Bu farw yn Aberystwyth ar noswyl Nadolig 1968.\nCofnod Gwenallt yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Bangor 1931\nEisteddfod Gadeiriol Tywyn 1894; Eisteddfod Caer-gerrig, Llangwm 1896; Eisteddfod Eglwyswyr Trawsfynydd 1896; Eisteddfod Gadeiriol Abermaw 1899; Eisteddfod Gadeiriol Y Bala 1901; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1902; Eisteddfod Gadeiriol Gwynedd, Llandudno 1908;\nEisteddfod Gwŷr Ieuanc Nefyn 1909; Eisteddfod Ferndale 1925;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1901, 1905; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1903\nHuw Ceiriog Jones yw Derwydd Gweinyddol Gorsedd Eisteddfod Talaith a Chadair Powys. Mae'n byw yn Rhydypennau a threuliodd ei yrfa gyfan yn gweithio yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Ymchwiliodd a chyhoeddodd gyfrol ar fardd yn dwyn yr un enw ag o (Gwaith Huw Ceiriog ac Edward Maelor, GPC 1990). Cafodd ei urddo i wisg las Gorsedd Cymru yn 2017.\nEisteddfod Môn, Amlwch a'r Cylch 1974;\nBardd o Benygroes a enillodd ei gadair gyntaf yn Eisteddfod Temlwyr Da Penygroes ar y testun 'David Lloyd George'.\nEisteddfod Gwŷr Ieuanc Nefyn 1910\nGaned John Jones ym 1831 yn Nhal-y-llyn, Meirionnydd. Bu ei deulu yn byw hefyd yn Nhregorwyr, Aberystwyth, a Dolgellau, lle cyhoeddodd y bardd a'r cerddor ifanc gasgliad o emyn-donau. Ym 1863, aeth yn arweinydd corawl eglwys gadeiriol Llanelwy. Roedd nifer o'i weithiau yn boblogaidd yn ystod ei oes, ac enillodd lawer o wobrau mewn eisteddfodau. Treuliodd ddiwedd ei oes yng Nghaernarfon, lle bu farw ym 1899.\nLlun: Llyfr Ffoto T Llechid Jones, LlGC\nCofnod Eos Bradwen yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1886;\nJONES, LEWIS DAVIES\nGaned Llew Tegid yn Ffriddgymen yn ardal y Bala ym 1851. Astudiodd i fod yn athro yn y Coleg Normal ym Mangor, ac fe'i penodwyd yn athro Ysgol y Garth, Bangor ym 1875. Wedi dros chwarter canrif yn y gwaith hwn, bu'n ymwneud â gwaith i godi arian tuag at godi adeiladau newydd i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Bu'n cydweithio â John Lloyd Williams ym maes alawon gwerin, ac roedd yn llenor cynhyrchiol ei hun. Fodd bynnag, caiff ei gofio yn bennaf fel arweinydd eisteddfodau - gan arwain o lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol bob blwyddyn rhwng 1902 a 1925. Bu farw ym 1928.\nCofnod Llew Tegid yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol y Llungwyn, Llanuwchllyn 1892;\nJONES, OSIAN RHYS\nMagwyd Osian Rhys Jones yn Y Ffôr ger Pwllheli, ac mae bellach yn byw yng Nghaerdydd, lle mae'n gweithio fel golygydd a chynhyrchydd cynnwys digidol. Enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2017. Mae'n un o sylfaenwyr nosweithiau barddoniaeth poblogaidd Bragdy'r Beirdd yng Nghaerdydd.\nCofnod Osian Rhys Jones ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Ynys Môn 2017\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Caerdydd a'r Fro 2019;\nJONES, THOMAS GRIFFITH\nGaned Thomas Jones yn 1868 ym mhlwyf Llannor, ger Pwllheli. Symudodd i Ystradfellte ym 1891, a phriodi yno. Enillodd ei gadair gyntaf yn Eisteddfod Pontsenni ym 1903, ac enillodd Gadair Eisteddfod Lerpwl ym 1909. Fel bardd, y mesurau caeth oedd yn mynd â'i fryd fwyaf. Bu'n gweithio ar ffermydd ac i gwmni dŵr, yn ogystal a gweithio ar ei dyddyn ei hun - Castell Mellte.\nEisteddfod Y.M.A Pwllheli 1907\nJONES, THOMAS JAMES\n(JIM PARC NEST)\nMae'r Prifardd T. James Jones (1934) yn un o deulu barddol Parc Nest, fferm ger Castell Newydd Emlyn. Mae wedi ennill Coron (1986, 1988) a Chadair (2007, 2019) yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, a bu'n Archdderwydd Cymru rhwng 2009 a 2013. Mae'n adnabyddus am ei gyfieithiad Cymraeg o Under Milk Wood (Dylan Thomas), 'Dan y Wenallt', ac am ei gerddi tafodieithol cyfoethog a'i berfformiadau byw.\nCofnod Jim Parc Nest ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru Sir y Fflint a'r Cyffiniau 2007; Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019\nGaned Thomas Jones yn Nhynygors, Nantglyn ym 1860. Cafodd ei fagu gan ei nain a'i daid, ac ni chafodd fawr o addysg yn ei flynyddoedd cynnar. Roedd yn fardd lluosog ei wobrwyon, ac yn feirniad eisteddfodol hefyd. Cyhoeddodd sawl cyfrol o faledi a cherddi. Bu farw yn ysbyty Dinbych ym 1932.\nCofnod Thomas Jones yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Cerrigydrudion 1900;\nGlowr a bardd o Aberpennar oedd Esyllwg. Enillodd ei unig gadair farddol yn eisteddfod Capel Gosen, Blaenclydach, ym 1903, lai na mis cyn ei farwolaeth mewn damwain yng Nglofa Dyffryn. Yn ogystal a bod yn lowr roedd yn adnabyddus fel athro dosbarthiadau trwy gyfrwng y Gymraeg yn Ysgol Barhad Aberpennar. Ceir carreg goffa iddo ar wal hen Gapel Soar ar stryd fawr Aberpennar.\nEisteddfod Gadeiriol Gosen, Blaenclydach 1903;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Bangor 1890\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1893; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1888; Eisteddfod Môn, Porthaethwy 1873;\nGaned y Prifardd Tom Parri Jones ym Môn ym 1905. Bu'n wael trwy gydol ei oes, ac yn orweiddiog am gyfnodau hir o ganlyniad i'r polio. Mae'n un o'r ychydig bobl sydd wedi llwyddo i ennill Cadair (1945), Medal Ryddiaith (1957) a Choron (1963) yr Eisteddfod Genedlaethol. Er ei ddawn fel bardd, fe'i cofir yn bennaf fel awdur straeon byrion. Bu farw ym 1980.\nLlun: Y Coroni yn Eisteddfod Genedlaethol Llandudno 1963, Casgliad Geoff Charles (LlGC)\nCofnod Tom Parri Jones ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Rhosllannerchrugog 1945\nEisteddfod Gadeiriol Môn, Y Fali 1936\nGaned Gwilym Myrddin yn Sir Gaerfyrddin ym 1863, yn fab fferm. Prin fu ei addysg ffurfiol, a bu'n gweithio fel beili ar fferm, ac yna fel gofalwr lampau mewn glofa. Roedd yn eisteddfodwr brwd a llwyddiannus, gan gyrraedd pinacl ei yrfa pan enillodd Goron Eisteddfod Gadeiriol Llanelli 1930 am bryddest i Ben Bowen. Bu farw ym 1946, a chyhoeddwyd casgliad o'i gerddi, Cerddi Gwilym Myrddin, ym 1948.\nCofnod Gwilym Myrddin yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1913;\nJONES, WILLIAM EVANS\nGaned Penllyn yn Ffridd Gymen ger Y Bala ym 1854. Roedd yn fardd eisteddfodol amlwg ac yn weinidog gyda'r Annibynnwyr. Treuliodd fwyafrif ei yrfa yn gweinidogaethu yn eglwys Ebeneser yn Hen Golwyn, a bu'n olygydd ar Y Caniedydd Cynlleidfaol Newydd a gyhoeddwyd ym 1921. Bu farw ym 1938.\nEisteddfod Gadeiriol y Llungwyn, Llanuwchllyn 1910; Eisteddfod Môn, Cemaes 1923;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2005; Eisteddfod Ryng-Golegol Aberystwyth 2001\nEisteddfod Gadeiriol Gwynedd, Caernarfon 1907;\nLEWIS, HOWELL ELVET\nGaned Elfed yn Sir Gaerfyrddin ym 1860. Roedd yn weinidog ac yn fardd a enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith a'i Chadair unwaith. Gwasanaethodd fel Archdderwydd Cymru rhwng 1924 a 1928. Awdurodd gyfrolau ar waith Ann Griffiths, Morgan Rhys a Cheiriog. Treuliodd fwyafrif ei yrfa fel gweinidog yn Lloegr, nes ei ymddeoliad ym 1940. Bu farw ym 1953.\nCofnod Elfed yn Y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Caernarfon 1894;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1888;\nLLOYD, OWEN MORGAN\nGaned O M Lloyd ym 1910 ym Mlaenau Ffestiniog. Graddiodd ym 1934 o Goleg Bala-Bangor ac fe'i ordeiniwyr yn weinidog Annibynnol yn Nefyn ym 1937. Roedd yn gyfrannwr cyson i'r Ymryson, ac fe fu'n golofnydd ar dudalen flaen Y Dydd am dros 20 mlynedd, gan fwrw'i farn ar grefydd, llenyddiaeth a gwleidyddiaeth. Cyhoeddwyd dwy gyfrol o'i farddoniaeth a chyfrol o'i ysgrifau. Bu farw ym 1980.\nEisteddfod Myfyrwyr Cymru, Caerdydd 1932; Eisteddfod Gadeiriol Môn, Gwalchmai 1953; Eisteddfod Talaith a Chadair Powys, Dolgellau 1958\nGaned Alan Llwyd yn Nolgellau ym 1948. Ef yw un o awduron a beirdd mwyaf cynhyrchiol Cymru dros yr hanner canrif diwethaf. Mae'n un o sylfaenwyr cylchgrawn a chyhoeddiadau Barddas, ac enillodd goron a chadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn yr un eisteddfod ddwywaith (y dwbl-dwbl) ym 1973 a 1976. Roedd yn gyfrifol am sgriptio'r ffil Hedd Wyn, a enwebwyd i dderbyn Oscar.\nCofnod Alan Llwyd ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Rhuthun 1973; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberteifi 1976\nEisteddfodau Teulu James Pantyfedwen, Pontrhydfendigaid 1968, 1971;\nGaned Siân Meinir yn Swydd Caer a chafodd ei magu yn Nolgellau. Mae'n gantores opera llwyddiannus a fu'n aelod o gorws y Royal Opera House ac Opera Cenedlaethol Cymru. Mae'n diwtor llais ac yn feirniad eisteddfodau, ac yn fardd sydd wedi profi llwyddiant mewn nifer o eisteddfodau.\nCofnod Siân Meinir ar wefan Opera Cenedlaethol Cymru:\nEisteddfod Gadeiriol y Llungwyn, Llanuwchllyn 2019;\nMORRIS, RICHARD ROBERTS\nGaned Richard Roberts Morris ym Meddgelert ym 1852, a chafodd ei fagu ar aelwyd ei daid nes ei fod yn 13 oed. Daeth yn flaenor yn Rhyd-ddu yn ŵr ifanc, a chafodd ei baratoi at fynd i'r weinidogaeth yng Nghlynnog, Holt, a Choleg y Bala. Bu'n weinidog ym Mlaenau Ffestiniog a Chaernarfon. Roedd yn fardd eisteddfodol llwyddiannus, a daeth yn ail am Goron Eisteddfod Genedlaethol Llanelli 1895. Mae'n fwyaf adnabyddus efallai am yr emynau a gyfansoddodd. Bu farw ym 1935.\nCofnod Richard Roberts Morris yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1889; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1893;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1891, 1892, 1902;\nMUSE, ELAN GRUG\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Benfro 2013; Eisteddfod Ryng-golegol Abertawe 2019\nNICHOLAS, THOMAS EVAN\n(NICLAS Y GLAIS)\nGaned y bardd, y deintydd a'r Comiwnydd T. E. Nicholas yn Llanfyrnach ym 1879. Roedd yn fardd poblogaidd, yn ddarlithydd tanbaid ac yn ddiwyro yn ei ddaliadau gwleidyddol. Cyhoeddodd doreth o gyfrolau barddoniaeth, a bu'r rhain yn llwyddiannus dros ben - rhai ohonynt ymysg y cyfrolau o farddoniaeth a werthodd fwyaf yn yr Ugeinfed Ganrif. Un o'i gyfrolau mwyaf adnabyddus yw Sonedau'r Carchar, casgliad o sonedau a ysgrifennodd tra yng Ngharchar Brixton yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Bu farw yn Aberystwyth ym 1971.\nCofnod Niclas y Glais yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Gosen, Blaenclydach 1909; Eisteddfod Gadeiriol y Llungwyn, Llanuwchllyn 1911;\nOWEN, GRUFFUDD EIFION\nMagwyd Gruffudd Owen (1986) ym Mhwllheli, ac mae bellach yn byw yng Nghaerdydd. Ef yw'r Bardd Plant Cymru cyfredol (2019-2021). Mae'n adnabyddus fel enillydd stompiau a gornestau talwrn am gerddi ffraeth ac ysgafn, ond hefyd fel bardd mwy difrifol; cyhoeddodd gyfrol, Hel llus yn y glaw, ac enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol (2018).\nCofnod Gruffudd Owen ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerdydd 2018\nGaned John Dyfnallt Owen ym Morgannwg ym 1873, a chafodd ei fagu gan rieni ei dad. Bu'n lowr am gyfnod byr ar ol gadael yr ysgol cyn derbyn addysg yng Nghaerfyrddin ac yna yng Ngholeg Bala-Bangor. Bu'n weinidog yn Nhrawsfynydd, Deiniolen, Pontypridd ac yna Caerfyrddin. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol ym 1907, a daeth yn Archdderwydd Cymru ym 1954, swydd a ddaliodd hyd ei farwolaeth ym 1956.\nCofnod Dyfnallt Owen yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1900; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1904;\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1899;\nBardd, darlledwr, newyddiadurwr a beirniad llenyddol yw Karen Owen (ganed 1974), sydd yn byw ac a fagwyd ym Mhenygroes, Dyffryn Nantlle. Cyhoeddodd ei gwaith ar ffurf cyfrolau traddodiadol ond hefyd ar ffurf CDs; y diweddaraf o'r rhain oedd 7 Llais (2018), a oedd yn gerdd hir glywedol yn cyfuno lleisiau rhai o enwogion Cymru a cherddoriaeth rhai o'i chyfansoddwyr mwyaf blaenllaw. Enillodd nifer fawr o gadeiriau lleol a rhanbarthol, a daeth yn agos at gipio prif wobrau'r Eisteddfod Genedlaethol.\nEisteddfod Gadeiriol Y Ffôr 1995;\nDaw Morgan Owen (g. 1994) o Ferthyr Tudful yn wreiddiol. Mae'n fardd, yn awdur ac yn ddramodydd. Cyhoeddodd ddwy gasgliad o farddoniaeth hyd yma, sef moroedd/dŵr (2019) a Bedwen ar y lloer (2019). Mae ei waith yn aml yn archwilio lleoliadau daearyddol fel cyfrwng i fynegi profiadau dynol, yn enwedig yng nghyd-destun ei fro enedigol yng Nghymoedd y De.\nCofnod Morgan Owen ar Wicipedia:\nEisteddfod Gadeiriol Cwmystwyth 2019; Eisteddfod Gadeiriol Bancffosfelen a Chrwbin 2019; Eisteddfod Gŵyl Dewi Cymdeithas Ceredigion 2020\nOWEN, OSIAN WYN\nDaw Osian Owen (1997) o'r Felinheli. Graddiodd o Adran Gymraeg Prifysgol Bangor yn 2018 ac mae bellach yn byw yng Nghaernarfon. Ef yw'r cyntaf erioed i ennill y Gadair a'r Goron yn yr un Eisteddfod Ryng-Golegol (2018), ac mae hefyd yn Brifardd Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd (2018, 2020). Bu'n rhan o Her 100 Cerdd Llenyddiaeth Cymru yn 2018. Mae'n aelod o dîm Y Chwe Mil ar Dalwrn y Beirdd.\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Brycheiniog a Maesyfed 2018, Eisteddfod T 2020; Eisteddfod Ryng-Golegol Llanbedr Pont Steffan 2018; Eisteddfod Gadeiriol Aelhaearn 2017\nOWEN, OWEN GRIFFITH\nGaned Alafon yn Eifionydd ym 1847, yn fab i dafarnwr. Roedd yn frawd i Llifon, yr arweinydd eisteddfodau poblogaidd. Bu'n byw gyda'i fodryb yn Arfon o pan oedd yn ddeuddeg oed a bu'n gweithio wedyn fel chwarelwr yn Nhalsarn. Rhoddodd ei fryd ar fynd yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a threulio amser yn Ysgol Clynnog, Coleg y Bala a Phrifysgol Caeredin, er iddo fethu a graddio. Cafodd ei ordeinio yn weinidog Ysgoldy, Llanddeiniolen, Arfon ym 1885, ac yno y bu hyd ei farwolaeth ym 1916. Roedd yn olygydd Y Drysorfa ac yn fardd llwyddiannus a phoblogaidd. Cyhoeddodd gyfrol o'i gerddi, Cathlau Bore a Nawn (1912).\nCofnod Alafon yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1905\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1910; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1894, 1909, 1910;\nGaned Cefni ym 1826 ym mhlwyf Cerrig Ceinwen, Môn. Roedd yn fardd, yn llenor ac yn ddiwinydd, a bu'n weinidog gyda'r Bedyddwyr mewn amryw i ardal ar hyd a lled Cymru. Ymfudodd i Ogledd America ym 1870 a threuliodd fwyafrif gweddill ei oes yno. Dychwelodd i Gymru am y tro olaf ym 1895, pryd y bu farw yn Llangefni.\nCofnod Cefni yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nGaned y Prifardd R. Williams Parry ym 1884 yn Nhalysarn, Sir Gaernarfon. Roedd ei dad yn hanner brawd i Henry Parry-Williams, sef tad T. H. Parry Williams. Wedi treulio cyfnod fel athro yn ei ddauddegau cynnar, cwblhaodd ei radd ym Mangor yn 1907, ac MA yn yr un brifysgol ym 1912. Bu'n rhan o'r fyddin yn y Rhyfel Byd 1af rhwng 1916 a 1918. Ym 1922, daeth yn ddarlithydd yn Adran y Gymraeg ym Mangor lle y bu hyd nes iddo ymddeol ym 1944. Cyhoeddwyd dwy gyfrol o'i gerddi, Yr Haf a cherddi eraill (1924) a Cerddi'r Gaeaf (1952). Bu farw ym 1956.\nCofnod R. Williams Parry yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Bae Colwyn 1910\nEisteddfod Myfyrwyr Bangor 1908;\nPINNOCK, HUGH BERTRAND\nGaned Hugh Bertrand Pinnock yn Fawley, Hampshire ym 1876, ac enillodd gadair Eisteddfod Myfyrwyr Bangor 1899, tra'r oedd yn fyfyriwr yno ac yn dysgu Cymraeg. Bu'n gweithio fel ysgolfeistr a bu farw yn Surrey ym 1938.\nEisteddfod Myfyrwyr Bangor 1899\nEisteddfod Cymreigyddion Bethesda 1866; Eisteddfod Gadeiriol Môn, Gaerwen 1883;\nUn o Sir Benfro oedd Dyfed (1850-1923) yn wreiddiol, ond fe'i magwyd yn Aberdâr. Roedd yn un o feirdd eisteddfodol mwyaf llwyddiannus diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Enillodd y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol bedair gwaith (1881, 1884, 1889, 1901), record y mae'n ei rhannu â Dewi Emrys a Tudno. Ef hefyd oedd Prifardd y Gadair yn Eisteddfod Ffair y Byd, Chicago 1893. Wrth ei waith, roedd yn lowr am flynyddoedd lawer cyn mynd i'r weinidogaeth. O 1905 hyd ei farwolaeth ym 1923, ef oedd Archdderwydd Cymru.\nCofnod Dyfed yn Y Bywgraffiadur Cymreig:\nLlun: Gwaith Barddonol Dyfed, 1907\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Merthyr Tudful 1881; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Lerpwl 1884; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberhonddu 1889; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Merthyr Tudful 1901\nEisteddfod Ryngwladol Ffair y Byd, Chicago 1893\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llundain 1887; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Llandudno 1896; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Blaenau Ffestiniog 1898; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Y Fenni 1913; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Penbedw 1917;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1908; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1884, 1885, 1887; Eisteddfod Gadeiriol Môn 1922;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Bae Colwyn 1910; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerfyrddin 1911; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 1916; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Rhydaman 1922\nRoedd yn byw yn Stryd y Cymmer, Grangetown, ac yn gweithio i gwmni trwsio llongau ym Mhenarth.\nGw. hefyd: Foster Evans, Dylan 2015. Rees Rees 'Teifi': Un o Feirdd y Rhyfel Mawr. Y Garthen Mai 20 , pp. 14-15.\nEisteddfod Cwm-mawr 1914\nRICHARDS, JOHN DYER\nEisteddfod Gadeiriol Tywyn 1910; Eisteddfod Gadeiriol Llundain 1913; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1913\nEisteddfod Talaith a Chadair Powys, Machynlleth 1905; Eisteddfod Gadeiriol Tywyn 1907; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1908;\nGaned y Prifardd Emrys Roberts yn Lerpwl ym 1929, a chafodd ei fagu ym Mhenrhyndeudraeth. Treuliodd ei yrfa fel athro ysgol yn Sir Drefaldwyn, ac enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, ym 1967 a 1971. Bu'n Archdderwydd Cymru rhwng 1987 a 1990. Yn ogystal â barddoni i oedolion, roedd hefyd yn awdur poblogaidd ar lyfrau i blant. Bu farw yn 2012.\nCofnod Emrys Deudraeth ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Y Bala 1967; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Bangor a'r Cylch 1971;\nEisteddfod Gadeiriol Môn, Rhosneigr 1958\n(DEWI MAI O FEIRION)\nGaned David John Roberts ym 1883 yn Nhalweunydd, Blaenau Ffestiniog. Roedd yn delynor, yn newyddiadurwr, yn gerdd-dantiwr a chasglwr caneuon gwerin. Roedd yn rhan allweddol o sefydlu Cymdeithas Cerdd Dant Cymru. Bu farw ym 1956.\nCofnod Dewi Mai yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1903\nPregethwr, emynydd a bardd, yn wreiddiol o Lanfachreth ym Môn, oedd John Roberts (1910-1984). Bu'n weinidog ym Mhorthmadog, y Bala, a Chaernarfon, gan dreulio blynyddoedd olaf ei oes yn y dref honno. Roedd yn bregethwr adnabyddus a phoblogaidd, a daeth yn adnabyddus hefyd fel bardd, gan gyhoeddi cyfrol o'i gerddi, Cloch y Bwi (1958).\nCofnod John Roberts yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Teulu James Pantyfedwen 1969;\nGaned R. Gwylfa Roberts ym Mhenmaenmawr ym 1871, a chafodd ei addysg ym Motwnnog ac yng Ngholeg y Bala. Daeth yn weinidog Y Felinheli / Porth Dinorwig ym 1895; daeth yn ddiweddarach yn weinidog y Tabernacl yn Llanelli, lle y bu hyd ei farwolaeth ym 1935. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol am ddwy flynedd yn olynol (1898, 1899), a daeth yn ail amdani ym 1907. Roedd yn Gofiadur Gorsedd y Beirdd ar ddiwedd ei oes, a chyhoeddodd gyfrol o gerddi, Drain Gwynion.\nCofnod Gwylfa Roberts yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1901;\nGaned Silyn yn Llanllyfni ym 1871, ac ar ôl bod yn chwarelwr treuliodd gyfnodau o addysg yng Nghlynnog, Bangor a'r Bala. Bu'n weinidog yn Lewisham a Thanygrisiau, Ffestiniog. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol ym 1902 am ei bryddest, 'Trystan ac Esyllt'. Roedd yn sosialydd a fu'n aelod Llafur ar y Gyngor Meirionydd, a chyhoeddodd waith yn ymwneud â'r Blaid Lafur a'i hanes. Bu'n ddarlithydd allanol i Goleg Bangor o 1922 ymlaen. Cyhoeddodd ddwy gyfrol o farddoniaeth yn ystod ei oes, Telynegion ar y cyd â W. J. Gruffydd (1902) a Trystan ac Esyllt a Chaniadau eraill (1904). Fe'i cysylltir â'r cyfnod newydd o farddoniaeth delynegol, ramantaidd yn y Gymraeg ar droad y ganrif. Bu farw ym 1930.\nCofnod Silyn yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Myfyrwyr Bangor 1897, 1898;\nBrodor o Ddyffryn Ceiriog oedd Gwilym Ceiriog, ond treuliodd ei oes yn byw yn nhref Llangollen. Bu'n fardd llwyddiannus mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ar hyd ei oes. Pinacl ei yrfa fel bardd oedd ennill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin 1911 am awdl i 'Iorwerth y Seithfed'.\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerfyrddin 1911\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1902, 1904; Eisteddfod Gadeiriol Môn, Caergybi 1907\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1896, 1899;\nGaned Eurig Salisbury ym 1983. Mae'n Brif Lenor yr Eisteddfod Genedlaethol (2016) a daeth yn agos at gipio ei Chadair sawl tro. Mae'n ddarlithydd Ysgrifennu Creadigol yn Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Aberystwyth. Bu'n Fardd Plant Cymru rhwng 2011 a 2013.\nCofnod Eurig Salisbury ar Wicipedia:\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2006\nEisteddfod Gŵyl Dewi Cymdeithas Ceredigion 2019; Eisteddfod Gadeiriol Bancffosfelen a Chrwbin 2019;\nGaned R. R. Thomas yn Amlwch oddeutu'r flwyddyn 1886. Erbyn ennill cadair Pwllheli ym 1908 roedd yn 22 oed ac yn cludo llythyrau fel gwaith. Roedd eisoes wedi enill cadair Cefnywaen, Arfon, yn Nhachwedd 1907, a llu o wobrau llai am delynegion ac ati.\n'Yr elfen delynegol sydd gryfaf a mwyaf nodweddiadol o'i Awen; a phrofodd droion ei fedr yn yr arddull swynol hon.' - Caerwyn\nEisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1908\nGaned Glan Padarn ym 1848. Roedd yn fardd gwlad ac yn fedrus wrth gyfansoddi caneuon a'u gosod ar gerddoriaeth. Ysgrifenodd lawer o farwnadau, a chyhoeddwyd cyfrol o'i waith, Odlau Padarn, ym 1878. Bu farw ym 1888.\nEisteddfod Gadeiriol Trawsfynydd 1882;\nTHOMAS, THOMAS JACOB\nRoedd Sarnicol (1873-1945) yn fardd poblogaidd o fro Banc Siôn Cwilt. Fe'i magwyd yng Nghapel Cynon ac astudiodd radd yn Aberystwyth cyn mynd yn athro ysgol. Ymddeolodd yn gynnar ym 1931 o ganlyniad i afiechyd, a bu'n byw yn Aberystwyth hyd nes ei farwolaeth ym 1945. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni 1913.\nCofnod Sarnicol yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Y Fenni 1913\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llanelli 1930\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Penbedw 1917\nMae Islwyn yn fwyaf enwog am ei ddwy gerdd faith, y ddwy dan deitl 'Y Storm', a gyfansoddodd yn ei alar wedi marwolaeth ei ddyweddi, Ann Bowen o Abertawe. Cafodd ei eni ym 1832, a chafodd addysg i'w baratoi at y weinidogaeth yn Nhredegar, Casnewydd, y Bont-faen ac Abertawe. Roedd yn gystadleuydd mynych gyda'i farddoniaeth, ond heb lawer o lwyddiant ar y llwyfan mwyaf, er iddo ymgeisio droeon am Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol. Bu diddordeb ysgolheigaidd sylweddol yn ei waith yn ystod yr ugeinfed ganrif, gyda rhai fel W. J. Gruffydd, T. H. Parry-Williams a Gwenallt yn astudio'i farddoniaeth. Bu farw ym 1878, yn 46 oed.\nCofnod Islwyn yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Môn, Caergybi 1872\nGaned Iestyn Tyne ym 1997. Mae'n gyd-sefydlydd a chyd-olygydd cylchgrawn a chyhoeddiadau'r Stamp; mae hefyd yn llenor ac yn gerddor. Enillodd goron Eisteddfod yr Urdd yn 2016, a'i chadair yn 2019 - sy'n golygu mai ef yw'r cyntaf i fod wedi ennill dwy brif wobr lenyddol yr Urdd. Ef yw curadur y wefan hon, sy'n ymchwilio i hanesion cadeiriau eisteddfodol coll. Yn 2019, fe'i penodwyd yn fardd preswyl cyntaf yr Eisteddfod Genedlaethol.\nEisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2019; Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru 2016; Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Eryri 2014, 2015, 2016; Eisteddfod Gadeiriol Y Ffôr 2015, 2016; Eisteddfod Gadeiriol Llanwrtyd 2015; Eisteddfod Gadeiriol Chwilog 2016; Eisteddfod Bro Hydref, Trevelin 2016;\nEisteddfod y Gordofigion, Lerpwl 1874;\nTURNER, JUDITH MUSKER\nMae Judith Musker Turner yn fardd ac arlunydd tecstiliau o Ffair Rhos, Ceredigion, sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd. Graddiodd o Brifysgol Caerdydd gyda MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2019. Mae hi’n perfformio gyda’r grŵp barddol Cywion Cranogwen ac yn nosweithiau Bragdy’r Beirdd. Mae hi wedi cyhoeddi cerddi yn Y Stamp ac yn aelod o dîm Talwrn Y Gwenoliaid. Yn ddiweddar, arddangosodd ei gwaith celf yn rhyngwladol am y tro cyntaf yn Suns Europe, gŵyl ieithoedd lleiafrifol Ewropeaidd yn Udine yn yr Eidal.\nEisteddfod Gadeiriol Penrhyn-coch 2018;\nGaned Owen Tudor ym Mhwllheli ym 1832, ac ymgartrefodd fel saer yn ardal Dolgellau. Roedd yn adnabyddus yn genedlaethol a rhyngwladol am ei grefft, a bu'n gyfrifol am adeiladu dros 80 o gadeiriau eisteddfodol; llawer ohonynt ar gyfer eisteddfodau yn sir Feirionydd. Bu farw ym 1909.\nEisteddfod Meirion, Dolgellau 1883, 1884, 1885;\nEisteddfod Powys, Machynlleth 1905;\nGaned Eifion Wyn ym Mhorthmadog ym 1867, ac yn ardal y dref honno y bu'n byw a gweithio ar hyd ei oes. Bu'n fardd cystadleuol llwyddiannus (ef sy'n dal y record am ennill cystadleuaeth yr englyn yn yr Eisteddfod Genedlaethol y mwyaf o weithiau, a bu ond y dim iddo gipio'r Gadair ym 1901, pryd y credai llawer iddo gael cam). Daeth yn enwog am ei delynegion, a'i gyfrol hynod boblogaidd, Telynegion Maes a Môr. Derbyniodd radd M.A. er anrhydedd gan Brifysgol Cymru ym 1919. Bu farw ym 1926, a'i gladdu ym mynwent Chwilog.\nCofnod Eifion Wyn yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Llangefni 1890; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1905;\nEisteddfod Cricieth 1910;\nEisteddfod Egwyswyr Trawsfynydd 1898\nWILLIAMS, GRIFFITH JOHN\nGaned Griffith John Williams yng Nghellan ger Llanbedr Pont Steffan ym 1892. Roedd yn un o brif ysgolheigion hanner cyntaf yr Ugeinfed Ganrif, ac ef oedd cofiannydd Iolo Morgannwg. Roedd yn un o sylfaenwyr y cyfnodolyn Llên Cymru. Pan enillodd gadair Pwllheli, yr oedd newydd raddio o Goleg y Brifysgol, Aberystwyth. Byddai'n parhau i farddoni yn ystod y ddegawd - yn wir, roedd yn prysur wneud enw iddo'i hun erbyn 1920 - ond yn rhoi i fyny arni i bob pwrpas yn dilyn ei benodiad fel darlithydd yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd ym 1921. Bu farw ym 1963.\nCofnod G. J. Williams yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1914;\nWILLIAMS, JOHN ELLIS\nBardd o Forfa Nefyn yn wreiddiol oedd John Ellis Williams (1872-1930), a bu'n weinidog gyda'r Annibynnwyr ym Mangor. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1916 am ei awdl, 'Ystrad Fflur'. Cyhoeddwyd cyfrol o'i farddoniaeth, Caniadau John Ellis Williams, Bangor, yn dilyn ei farwolaeth.\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 1916\nEisteddfod y Myfyrwyr, Bangor 1909\nWILLIAMS, JOHN OWEN\nGaned Pedrog yn Llŷn ym 1853. Cafodd ei fagu gan ei fodryb yn Llanbedrog yn dilyn colli ei rieni yn ifanc iawn. Bu'n gweithio fel masnachwr yn Lerpwl am wyth mlynedd cyn dechrau pregethu yn 25 oed. Cafodd ei ordeinio yn weinidog yr Annibynnwyr yn eglwys Kensington, Lerpwl, ac yno y bu ar hyd ei oes nes gorfod ymddeol ar gownt ei iechyd ym 1930. Enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith (1891, 1895, 1900) a bu'n archdderwydd o 1928 hyd 1932. Bu farw yng Ngorffennaf 1932 ac fe'i claddwyd yn Lerpwl.\nCofnod Pedrog yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Abertawe 1891; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Llanelli 1895; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Lerpwl 1900\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1893, 1898, 1914; Eisteddfod Gadeiriol Môn, Caergybi 1907; Eisteddfod Gadeiriol Tywyn 1893, 1894, 1895, 1898;\nWILLIAMS, ROBERT ARTHUR\nGaned y Prifardd Robert Arthur Williams ym 1854, ac fe'i magwyd gan ei fodryb ym Mhentre Berw, Môn. Roedd yn offeiriad ac yn fardd. Mae'n bosib mai fel beirniad y gwnaeth ei gyfraniad llenyddol mwyaf sylweddol, gan iddo feirniadu awdlau'r gadair droeon ochr yn ochr â John Morris-Jones ac eraill. Bu farw ym 1926.\nLlun: Papur Pawb, 8 Medi 1894\nCofnod Berw yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llundain 1887\nEisteddfod Gadeiriol Corwen 1878; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1883;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llandudno 1896; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Blaenau Ffestiniog 1898; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerfyrddin 1911; Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 1916;\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1893; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1900; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1889; Eisteddfod Gadeiriol Môn, Caergybi 1907; Eisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1909; Eisteddfod Gadeiriol Tywyn 1908;\nGaned y Prifardd Rowland Williams (Hwfa Môn) yn Nhrefdraeth ym Môn ym 1823. Bu'n brentis saer coed cyn astudio yng Ngholeg Diwinyddol y Bala a derbyn galwad i weinidogaethu. Yn ystod ei oes bu'n weinidog ledled Gogledd Cymru yn ogystal â chyfnod hir yn Llundain. Bu farw yn y Rhyl ym 1905. Enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith [1862, 1873, 1878] a'i choron unwaith . Roedd yn feirniad cyson yn yr Eisteddfod Genedlaethol ond mae'n bosib mai am ei wasanaeth fel Archdderwydd rhwng 1895 a 1905 y'i cofir ef yn bennaf.\nGallwch ddarllen cofnod Hwfa Môn yn y Bywgraffiadur Cymreig yma\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Yr Wyddgrug 1873\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1892; Eisteddfod Cymreigyddion Bethesda 1865; Eisteddfod Gadeiriol Corwen 1896, 1900; Eisteddfod Gadeiriol Gwynedd 1900; Eisteddfod Gadeiriol Llangefni 1891, 1896; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1886;\nEisteddfod Genedlaethol Cymru, Llandudno 1896;\nGaned John Richard Williams yn Rhostryfan ym 1867. Bu farw ei rieni ag yntau'n ifanc, ac fe'i magwyd gan ei fodryb ym Mhorthmadog. Roedd yn ddall ac yn fyddar ers yn blentyn, ond llwyddodd i gael gafael ar hanfodion y grefft o farddoni yr un fath, a bu'n bur lwyddiannus mewn eisteddfodau. Bu'n ddibynnol am gyfnodau maith ar ofal ei gyfaill, y bardd Eifion Wyn. Bu farw ym 1924. Cyhoeddwyd dwy gyfrol o'i farddoniaeth - Lloffion yr Amddifad (1892) ac Ar Fin y Traeth (1910).\nCofnod Tryfanwy yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Y.M.A. Pwllheli 1910;\nWILLIAMS, THOMAS GRAHAM\nEisteddfod Gadeiriol Llandderfel 1994, 2010;\nGaned William Morgan Williams ym Mhwllheli ym 1832. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Botwnnog ac aeth yn brentis fferyllydd yng Nghaernarfon. Hyfforddodd fel meddyg yng Nglasgow, a bu'n feddyg yn Llansantffraid Glan Conwy am weddill ei oes. Roedd yn aelod o orsedd 'amgen' Arwest Glan Geirionnydd (a sefydlwyd gan Gwilym Cowlyd). Nid oedd yn gystadleuydd mynych ac hwyrach mai dyna un o'r rhesymau y bwriwyd amheuaeth ar ddilysrwydd ei gyfansoddiad yn Eisteddfod Môn 1873. Bu farw ym 1877, yn 44 oed. \nCofnod Fferyllfardd ar Wicipedia:\nEisteddfod Môn, Porthaethwy 1873;\nGaned William Nantlais Williams ym 1874. Roedd yn fardd ac yn weinidog a chwaraeodd ran flaenllaw yn Niwygiad 1904-1905. Cafodd gryn lwyddiant fel bardd cystadleuol ar droad yr ugeinfed ganrif, ond rhoddodd y gorau i farddoniaeth eisteddfodol ar ôl y Diwygiad. Roedd yn un o ddosbarth o feirdd o ardal Rhydaman a ddaeth i amlygrwydd dan fentoraeth Watcyn Wyn ac eraill. Cyhoeddodd gyfrolau o farddoniaeth ond fe'i cofir yn bennaf am ei waith fel emynydd. Bu farw ym 1959.\nCofnod Nantlais yn y Bywgraffiadur Cymreig:\nEisteddfod Gadeiriol Meirion 1903;\nGaned y Prifardd William 'Crwys' Williams ym 1875 yng Nghraig-cefn-parc. Roedd yn bregethwr ac yn fardd eisteddfodol amlwg. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith; ym 1910 ('Ednyfed Fychan'), ym 1911 ('Gwerin Cymru') ac ym 1919 ('Morgan Llwyd o Wynedd'). Fodd bynnag, fe'i cofir am ei delynegion adnabyddus yn fwy na'i bryddestau eisteddfodol - cerddi fel 'Dysgub y Dail' a'r 'Border Bach'. Bu farw ym 1968.\nEisteddfod Gadeiriol Abermaw 1898; Eisteddfod Cymreigyddion Y Fenni 1909; Eisteddfod Gadeiriol Meirion 1910; Eisteddfod Cymreigyddion Y Fenni 1910;


Dysgu siarad Portugaleg mewn dim ond 2 fis\nDysgu siarad Portugaleg mewn dim ond 2 fis!\nDysgwch Bortugaleg nawr. Byddwch yn dechrau gydag ymadroddion Portugaleg syml a geirfa o ddydd i ddydd ac yn symud ymlaen ar eich cyflymder eich hun ... gweld, gwrando ac ymateb yn Bortugaleg. Hwyl i'w ddefnyddio a hwyl hefyd wrth ddysgu!\nMeddalwedd i ddysgu Portugaleg i'w llwytho i lawr\nDysgwch gramadeg a geirfa Portugaleg\nCydnabyddiaeth llais i wella eich acen Portugaleg\nGeiriadur siarad Portugaleg\nGall y gwersi Portugaleg gael eu hargraffu\nMae berfau yn Bortugaleg yn cael eu rhedeg ar gyfer pob person. Mae'r cysylltiad yn cynnwys terfyniad a roddir ar goesyn y ferf. Yn yr ail berson, mae berfau Portugaleg fel arfer yn defnyddio'r terfyniad '-s'. Pwysig i'w nodi yw nad yw rhagenw yn cael eu defnyddio gyda'r ferf yn Bortugaleg ac eithrio i greu pwyslais. Mae hyn yn golygu, bod y ferf yn cael ei ddefnyddio'n gyffredinol heb ragenw.\nDysgu siarad Portugaleg mewn dim ond 2 fis, cychwynnwch gyda geiriau ac ymadroddion sylfaenol yn y Bortugaleg.\nOs cavalos são velhos.\nMae'r ceffylau yn hen.\nCydymaith gwych i ddysgwyr iaith Bortugaleg, o ddechreuwr i lefel ganolradd. Yn cynnwys y geiriau a ddefnyddir amlaf yn Nhbortugaleg heddiw. Gellir copïo'r ffeiliau PDF i'w gweld ar eich ffôn clyfar neu ar eich iPad (gan ddefnyddio'r app iBooks).


10 Ffordd i Gynyddu Gwerthiannau yn 2012 | Martech Zone\nDydd Mercher, Chwefror 8, 2012 Dydd Iau, Mehefin 18, 2015 Douglas Karr\nMae bob amser yn wych gweld ffeithlun sy'n sbarduno rhai syniadau yn syml ... ac mae'r un hwn yn gwneud yn union hynny. Mae cymaint o strategaethau i gynyddu gwerthiant allan yna ond marchnatwyr yw'r rhai sy'n sownd â'r penderfyniad pa ffordd i droi. Anaml y mae gennym gyfleustra i wneud y cyfan. Rwyf bob amser yn annog cleientiaid i fabwysiadu technoleg sydd ar gynnydd - yn yr achos hwn symudol a awtomeiddio marchnata yn dactegau y byddwn i'n eu defnyddio oherwydd eu heffeithiolrwydd marchnata a'u cost-effeithiolrwydd.\nMae cwsmeriaid bob amser yn greiddiol i unrhyw fusnes. Fodd bynnag, yn 2012, bydd angen mwy o sylw personol ar gwsmeriaid nag erioed o'r blaen. Yn ffodus, gall busnesau gyflawni hyn yn hawdd trwy gofleidio analytics a thechnolegau newydd a fydd yn eu helpu i adeiladu perthnasoedd digynsail â'u cwsmeriaid. Dyma brif ffyrdd Truaxis i gynyddu gwerthiant yn y flwyddyn newydd wrth roi'r union beth sydd ei angen ar eich cwsmeriaid, pan fydd ei angen arnynt. O: 10 Ffordd i Gynyddu Gwerthiannau yn 2012\nTags: Dadansoddegperthynas cwsmeriaidgamificationlleoleiddiorhaglenni teyrngarwchmetrigauMarchnata Symudol a Thabledirheoli enw dasegmentucymdeithasuhysbysebu wedi'i dargedu\nChwef 8, 2012 am 7:58 PM\nDylai perchnogion busnes bostio'r 10 rheol hyn wrth ymyl eu rheoliadau gwladwriaethol a ffederal fel y gallai pawb eu gweld bob dydd ... Swydd neis Douglas !!\nChwefror 9, 2012 8 yn: 31 AC\nDouglas, Infograffig da. Rwyf wedi bod yn osgoi dadansoddeg a metrigau ond yn dysgu mwy bob dydd. Diolch am y wybodaeth fanwl y gallaf ei chymhwyso at ymdrechion fy un i a fy nghleient. Yn gynnes, Susan\nMar 12, 2012 yn 2: 00 AC\nMae hon yn rhestr wych y dylai pob perchennog busnes bach ei chadw wrth law. Er efallai na fydd popeth ar y rhestr i gyd yn berthnasol i bob math o fusnes, mae llawer yn berthnasol i bob busnes ac os cymerir camau cynyddrannol trwy gydol y flwyddyn. Rwy'n credu mai'r brig yw: cysylltiadau â chwsmeriaid, deall dadansoddeg gwe, targedu, chwilio lleol, dadansoddeg marchnata a chyfryngau cymdeithasol. Os yw busnesau bach yn canolbwyntio ar y rhain gallant weld twf refeniw sylweddol erbyn diwedd y flwyddyn a chael strategaeth gadarn i ddechrau 2013 i ffwrdd ar y droed dde.\nDewin Ap Symudol\nMedi 12, 2012 yn 12: 15 AC\nMae honno'n rhestr aruthrol i ddyn busnes. os ydyn nhw'n dilyn y rheolau a'r rheoliadau hyn, gallai pawb eu gweld bob dydd. Diolch am rannu. Mae'n addysgiadol iawn


GWRANDEWCH ar dystiolaeth Jennie Eirlys Williams, Deiniolen, Arfon [Tâp 9783] ynglyn â’r diffyg dewis gafodd hi, fel merch, o safbwynt cael mynd ymlaen â’i haddysg. Mae’n sgwrsio efo Sharon Owen :\n“Fuo fi ddim yn Ysgol Bryn’refail, a dweud y gwir fedran ni ddim fforddio achos o’dd gin i chwaer oedd newydd fynd yno a mi oedd yna ddau frawd yn mynd i ddod ar fy ôl i. Oeddan i’n un o saith o blant, wedyn fedra pawb ddim cal. Ac yr amser hynny, wel, y merchaid oedd yn bwysig - y dynion oedd yn bwysig, sori. Y dynion oedd yn bwysig, dim y merchaid achos oedd merchaid i fod i fynd i watsiad ar ôl y ty, toeddan? A’r dynion i fod i ennill wrth gwrs ‘te; er mwyn iddyn nhw gael rwbath heblaw chwaral, fel ma’n deud felly; oeddan nhw’n cael mynd i’r ysgol yn hawddach\nna fasan ni’n cal mynd i mewn wyddoch chi.\nSut oeddach chi’n teimlo am hynna, ‘ta?\nWel, fedra I ddim deud wrthach chi. ’Swn i ’di lecio cael y cyfla, ond o’n i’n gweld rheswm – fedran nhw ddim mo’i fforddio fo wrth gwrs ‘te.”\nRoedd presenoldeb plant hyn – yn enwedig ‘bechgyn mawr 14 oed’ yn gallu codi peth braw ar y plant llai. Cofia Nansi Hayes, cangen Genau’r Glyn, Ceredigion [Tâp 9456] fel y byddent yn gofalu cadw o ffordd y bois â’u clocs mawr wrth sleidro ar y rhew ar y banc wrth yr ysgol yn Aber-banc ddiwedd y tridegau.\nArhosodd Alice Morris, Rhuallt, Alun / Dyfrdwy [Tâp 9174] yn y ‘Church of England School’ Ysgeifiog tan ei bod yn bedair ar ddeg oed yn y dauddegau hwyr. Saesneg oedd unig iaith yr ysgol a chaent wersi Arithmetic, Algebra, a hanes brenhinoedd Lloegr, pwytho, gwau a chrosio. A chai’r merched a’r bechgyn eu dysgu i arddio.\nDarluniodd Sally Evans, Pontarddulais [Tâp 9144] yn fyw iawn y golled aruthrol a deimlai am na chawsai fynd ymlaen â’i haddysg er iddi basio’r scholarship yn ysgol gynradd Felindre tua 1930. Daeth adre yn llawn afiaith ac yn y gobaith y cai fynd ymlaen yn athrawes ond dwedodd ei thad wrthi fod gormod o waith iddi gartre a hithau’r hynaf ond un o unarddeg o blant. Daeth cyfither lawr i geisio dwyn perswâd ar ei thad ond doedd dim yn tycio. ‘A ma hwnna ‘da fi … wedi bod yn pwyso arno i trwy’r amser … cheso i ddim cyfle do fe?’


Neilltuo’r Hwb - Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru\nDod i adnabod yr Hwb\nGweld yr Hwb ar waith\nHysbysfwrdd yr Hwb\nMap y sector\nNeilltuo lleoliad ac ystafell\nDewch i gael eich ysbrydoli gan y syniadau a’r arloesiadau diweddaraf ym maes gwyddorau bywyd, mynychu digwyddiadau a chynadleddau’r Hwb neu gynnal eich cyfarfodydd eich hun yn yr Hwb\nDarganfyddwch fwy am yr Hwb…\nEisiau bod yn aelod o’r Hwb? Darganfod mwy\nMae Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru yn lleoliad ysbrydoledig ar gyfer croesawu ac ymgysylltu â’r sector, gan ddwyn ynghyd aelodau a phartneriaid trwy ddigwyddiadau a mentrau a arweinir gan y sector, ac ysgogi syniadau arloesol ac ymgysylltu masnachol.\nMae Hwb Chris McGuigan (sydd wedi’i enwi ar ôl y diweddar Athro Chris McGuigan) yn agored i aelodau, a’r rheini nad ydynt yn aelodau, i gynnal eu cyfarfodydd a’u digwyddiadau perthnasol i’r sector eu hunain. Mae aelodau’n gallu manteisio ar ostyngiadau a buddion parhaus.\nCeir ystafell gynhadledd gwbl fodern â chynllun hyblyg sy’n dal hyd at 90 o gynrychiolwyr, gyda chyfleuster clyweledol cwbl integredig, a chwe ystafell gyfarfod amrywiol eu maint sy’n dal rhwng 6 ac 18 o bobl. Mae pryd a gwedd y tu mewn i’r adeilad yn seiliedig ar wyddoniaeth a natur, gan adlewyrchu hyd a lled y sector Gwyddorau Bywyd, ac mae’n cynnwys wal fwsogl fyw, tiwbiau prawf mawr, pren bedw arian a chelloedd gwaed acwstig.\nMae gan yr Hwb system archebu ystafelloedd a gweithfannau ar-lein sydd ar gael i bawb. I ddefnyddio’r system archebu, cliciwch yma a mewngofnodi gyda’ch enw defnyddiwr a’ch cyfrinair. Os nad oes gennych chi gyfrif, cysylltwch â derbynfa@hwbgwyddoraubywydcymru.com.\nHwb Chris McGuigan\n3 Sgwâr y Cynulliad\nCofrestrwch i gael y wybodaeth ddiweddaraf am Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru\n© 2018 Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru | Dyluniwyd gan CREO


Equal pay: how do I carry out job evaluation? | Equality and Human Rights Commission\nEqual pay: how do I carry out job evaluation?\nCyflog cyfartal: sut ydw i’n ymgymryd â gwerthuso swydd?\nEr nad yw’n orfodol, gwerthuso swydd yw’r un o’r teclynnau mwyaf pwysig ar gyfer adolygu ac asesu’ch system gyflog gyfan a sicrhau eich bod yn cyflawni’ch rhwymedigaethau o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.\nMae bod â dull cyson sydd yn niwtral o ran rhywedd ar gyfer asesu a chymharu gwerth swyddi gwahanol yn hanfodol i wireddu cyflog cyfartal. Dyma un o’r teclynnau pwysicaf i’ch helpu i sicrhau eich bod yn gweithredu’n gyfreithlon. Heb un, gallech fod mewn risg o hawliad cyflog cyfartal.\nMae cynlluniau gwerthuso swydd:\nyn darparu sylfaen ar gyfer strwythur graddio a chyflog\nyn darparu modd i wirio ac arddangos eich bod yn darparu cyflog cyfartal am waith cyfartal\ngwerthuso’r swydd, nid daliwr y swydd\nyn darparu ffordd o asesu galwadau’r swydd sydd mor wrthrychol â phosib\nGall bod â’r wybodaeth hon fod yn allweddol os bydd rhaid i chi amddiffyn eich system gyflog yn erbyn hawliad cyflog cyfartal.\nLlunio cynllun gwerthuso swydd\nCafodd y meini prawf canlynol eu haddasu o ganllaw gan y llysoedd a thribiwnlysoedd. Maent yn nodi’r safonau mae rhaid i werthusiad swydd ei gyflawni os gellir dibynnu arno wrth amddiffyn hawliad gwerth cyfartal i ddangos nad yw dwy swydd wedi’u graddio yn gyfatebol ac nad ydynt felly o werth cyfartal.\nRhaid i werthusiad swydd fodloni pedwar maen prawf allweddol. Rhaid iddo fod:\nDylai’r gwerthusiad swydd asesu a sgorio pob swydd yn nhermau’r galwadau a wneir ar y cyflogai o dan ‘ffactorau swydd’.\nMae cyfuno’r sgoriau ar gyfer pob ffactor yn rhoi sgôr unigol ar gyfer y swydd. Mae cyfanswm y pwyntiau a sgoriwyd yn penderfynu lle’r swydd yn y rhestr rancio.\nAgweddau swyddi a ellir eu nodi’n glir yw ffactorau y gellir eu diffinio a’u mesur. Maent yn darparu sylfaen ar gyfer asesu a chymharu gwerth cyffredinol cymharol swyddi gwahanol. Enghreifftiau o ffactorau yw:\nGall ffactorau mewn gwerthusiad swydd yn aml gynnwys lefelau gwahanol i nodi galwadau gwahanol yn gysylltiedig â chymhlethdod, goruchwylio rheolwyr neu annibyniaeth.\nEr enghraifft, gallai’r ffactor ‘blaengarwch’ gynnwys nifer o lefelau, yn amrywio o’r un y diffinnir yr isaf fel ‘dilyn cyfarwyddiadau manwl o dan oruchwyliaeth glos’, i’r un y diffinnir yr uchaf fel ‘gweithio o fewn y polisi cyffredinol a bod â disgresiwn eang iawn dros ystod eang o weithgareddau gyda lleiafswm o gyfarwyddiad rheolwr’.\nRhaid i’r lefelau hyn fod yn wrthrychol, yn fesuradwy ac yn berthnasol i alwadau’r swydd.\nHeblaw yng nghyswllt cyffredinol iawn, megis ymdrech, sgil, gwneud penderfyniadau, nid oes set safonol o ffactorau sydd yn gymwys i bob swydd. Mae’r dewis o ba ffactorau i’w defnyddio yn allweddol gan y bydd yn pennu’r drefn derfynol y caiff y swyddi eu rancio ynddi.\n2. Trylwyr a diduedd\nRhaid iddo asesu’n wrthrychol y gwerth a roddir ar y gwaith a wneir, a hyd y gellir, bod yn ddigon eglur a chynhwysfawr i sicrhau na fydd canlyniadau’r gwerthusiad yn cael eu dylanwadu gan safbwyntiau goddrychol.\n3. Niwtral o ran y rhywiau\nNi ddylai wahaniaethu, dylai gydnabod sgiliau dynion a menywod yn gyfartal, a dylai gael ei weithredu yn gyson ac yn ddiduedd.\nDylai gwerthusiadau swydd nodi holl alwadau’r swydd, a pheidio â gorbrisio neu anwybyddu ffactorau sydd yn gysylltiedig â swyddi sydd fel arfer yn cael eu gwneud gan un rhywedd neu’r llall, megis yn meddu ar sgiliau cyfathrebu da, sydd fel arfer yn cael ei gysylltu â menywod. Yn aml caiff y ffactorau hyn eu hystyried fel sgiliau sydd gan fenywod ‘yn naturiol’ neu’n datblygu trwy brofiadau bywyd, ac felly’n cael eu hepgor o werthusiadau swydd.\nCewch ragor o wybodaeth ar werthusiad swydd sydd yn niwtral o ran rhywedd yn ein llyfryn: Gender-Neutral Job Evaluation Schemes. An Introductory Guide.\nRhaid i’w weithdrefnau a’i arferion fod yn gyfoes a dylid eu cofnodi, a chanlyniadau'r gwerthusiad hefyd, a dylai gael ei gwblhau'n llawn ar draws y sefydliad.\nI sicrhau gwerthusiad swydd teg a chredadwy, dylai’r bobl sydd yn ei wneud (sef y ‘gwerthuswyr’):\nfod mewn panel o dri neu fwy\nbod â gwybodaeth eang o swyddi ar draws y sefydliad\nbod yn gynrychiadol o’r cydbwysedd rhywiol ar draws y sefydliad, yn ogystal â nodweddion eraill y gweithlu, megis oed ac ethnigrwydd\nwedi’u hyfforddi ym maes materion cydraddoldeb ac osgoi rhagfarn\nMonitro cynllun gwerthuso swyddi\nMae parhau i fonitro a chynnal cynllun gwerthuso swyddi yn hollbwysig. Dylent:\nddiwygio gwybodaeth swydd pan fydd newidiadau sylweddol mewn swyddi yn digwydd\ndarparu proses deg a chadarn i werthuso swyddi sydd wedi newid a’i wirio yn rheolaidd.\ncynnal archwiliadau rheolaidd i sicrhau bod seiliau rhesymegol digonol yn cael eu cynnal.\nmonitro canlyniadau gwerthusiadau sy'n mynd rhagddynt ynghylch swyddi newydd a rhai sydd wedi newid yn cael eu monitro ar sail rhyw, ac ymchwilir i unrhyw wahaniaethau a gellir eu cyfiawnhau.\nOs ydych yn ystyried cynnal gwerthusiad swydd, siaradwch â chynghorydd Acas neu arbenigwr gwerthuso swyddi arall am ganllaw.


Gwrthwynebwyr niwclear yn creu strategaeth gwaith i Fôn - BBC Cymru Fyw\nGwrthwynebwyr niwclear yn creu strategaeth gwaith i Fôn\nMae 'na bryder gan fudiad PAWB am ddiffyg swyddi ar Ynys Môn\nMae grŵp ymgyrchu sydd yn erbyn adweithyddion niwclear newydd yn anelu at greu strategaeth gwaith ar gyfer Ynys Môn.\nPobol Atal Wylfa B (PAWB) sydd y tu cefn i Maniffesto Môn Y Ffordd Ymlaen a fydd yn cael ei lansio yn Llangefni ddydd Gwener.\nDr Carl Clowes yw awdur y maniffesto a fydd yn awgrymu dyfodol economaidd amgen ar gyfer Ynys Môn.\nMae Rhaglen Ynys Ynni Môn, a sefydlwyd dwy flynedd yn ôl yn anelu at ymchwilio i ynni a'i ddatblygu.\nDywedodd y mudiad bod canran uchel o bobl ifanc yn gadael y sir.\nYn ôl PAWB mae gwleidyddion o bob cefndir wedi arwain pobl yr ynys i gredu mai Wylfa B yw'r ateb i bob problem.\nYn gynharach yn y flwyddyn fe gyhoeddodd cwmnïau E.ON a RWE npower na fyddan nhw'n parhau i godi gorsafoedd niwclear newydd ym Mhrydain, gan gynnwys eu bwriad drwy gwmni Horizon i godi Wylfa B.\nDywedodd PAWB bod penderfyniad Horizon i gamu'n ôl o'r datblygiad a'r pryderon cynyddol am y diwydiant niwclear wedi trychineb yn Fukushima yn arwain at "wagle mewn perthynas â chyflogaeth ar yr ynys".\nYn hanesyddol, mae PAWB wedi ymgyrchu yn erbyn adweithyddion newydd.\n"Wyneb-yn-wyneb â'r ansicrwydd cynyddol i'n pobl ifanc, mae'r mudiad wedi datblygu amlinelliad o strategaeth amgen ar gyfer cyflogaeth ar yr ynys ac yn annog pawb o ba gefndir bynnag i'w gefnogi," meddai llefarydd ar ran PAWB.\nPan gyhoeddwyd na fyddai cwmnïau E.ON a RWE npower yn parhau i godi gorsafoedd niwclear newydd dywedodd Sasha Wynn Davies, Cyfarwyddwr Rhaglen Ynys Ynni Môn bod eu cyhoeddiad yn "gam mawr yn ôl".\n"Ond mae'r holl waith dros y ddwy flynedd ddiwethaf ers sefydlu'r Rhaglen Ynys Ynni yn siŵr o ddenu buddsoddwyr eraill, " meddai\n"Yn wir, mae'r gwaith wedi datblygu sail gadarn ar gyfer unrhyw fuddsoddwr newydd."\nDywedodd PAWB mai prif bwyntiau'r ddogfen yw:\nMae dibyniaeth ar ynni niwclear newydd ar ben. Mae gormod o amser wedi'i golli a gormod o adnoddau wedi eu gwastraffu wrth arwain pobl i lawr llwybr diobaith\nMae 'na ddewisiadau amgen yn seiliedig ar adnoddau cynhenid ar neu o gwmpas yr ynys. O'u datblygu yn effeithiol - ac fel rhan o bolisi integredig Cymru gyfan - ceir mwy na digon o'r ynni sydd ei angen arnom ni\nMae'r strategaeth yn gosod yr achos dros agenda sy'n gydnaws â'r gweithlu sydd ar gael neu sydd yn debygol o fod ar gael yn y dyfodol cymharol agos. Mae agenda o'r fath yn osgoi'r math o broblemau all godi gyda gweithlu mudol sy'n anorfod gyda datblygiad anferthol fel y bwriadwyd gyda Wylfa B, problemau megis prinder tai lleol, tyndra cymdeithasol a'r her i'r iaith\nMae'r strategaeth yn mynd ymlaen i gydnabod y diwydiannau pwysig eraill ar yr ynys, yn arbennig twristiaeth ac amaethyddiaeth ac, ar yr un pryd, yn tanlinellu'r pwysigrwydd o warchod yr amgylchedd glân di-lygredd sydd mor bwysig ar gyfer eu datblygu a'u hyrwyddo ymhellach\nO fewn y canllawiau uchod, mae'r strategaeth yn adnabod cyfleoedd ar gyfer 2,500-3,000 o swyddi mewn amrywiaeth o fentrau. Mae PAWB yn annog y Gweinidog dros Fusnes, Menter a Thechnoleg Wybodaeth yn Llywodraeth Cymru i hyrwyddo'r cynigion hyn fel rhan o waith Parth Menter Ynys Môn\nMae PAWB yn gweld penderfyniad Horizon i gefnu ar Ynys Môn yn gyfle i greu economi hunangynhaliol a deinamig fedr fanteisio ar rai o'r adnoddau gorau sydd i'w cael yn unlle. Mae hyn yn her positif sy'n gofyn am arweiniad. Mae PAWB yn falch o'r cyfle i ymateb ac yn gobeithio y bydd pobl Ynys Môn yn dangos ymrwymiad i'r ffordd hon ymlaen a sicrhau dyfodol cyffrous a blaengar i'r ynys


Plinius yr Hynaf - Wicipedia\nPlinius yr Hynaf\n(Ailgyfeiriad oddi wrth Pliny yr Hynaf)\n24 Awst 0079, 25 Hydref 0079 (55 oed)\nAchos: echdoriad folcanig\nYsgrifennwr, Hanesydd, Cyfreithiwr, naturiaethydd, person milwrol, Bardd, athronydd\nPlinius yr Ieuengaf\nRoedd Gaius Plinius Secundus (23 OC – 24 Awst 79 OC), mwy adnabyddus fel Plinius yr Hynaf, yn awdur a milwr Rhufeinig. Mae'n fwyaf adnabydus am ei waith Naturalis Historia.\nGaned Plinius yn Como yng ngogledd yr Eidal. Aeth ei dad ag ef i Rufain, lle'r addysgwyd ef gan gyfaill ei dad, y bardd a milwr Publius Pomponius Secundus. Astudiodd fotaneg yn topiarius (gardd) Antonius Castor. Ymhlith ei astudiaethau eraill roedd athroniaeth a rhethreg, a bu'n gyfreithiwr am gyfnod.\nYmunodd â'r fyddin a gwasanaethodd dan Corbulo yn nhalaith Germania Inferior yn 47, gan gymeryd rhan yn yr ymgyrch yn erbyn llwyth y Chauci. Bu yn Sbaen a Gâl, lle dysgodd ystyr nifer o eiriau yn yr ieithoedd Celtaidd. Dan yr ymerawdwr Nero roedd yn byw yn Rhufain, gan weithio ar ei lyfr Hanes y Rhyfeloedd Germanaidd. Defnyddiwyd hwn fel ffynhonnell gan Tacitus yn ei Annales ac yn ôl pob tebyg roedd yn un o brif ffynonellau Germania Tacitus. Ysgrifennodd hefyd ar ramadeg a rhethreg, gan gyhoeddi Studiosus ac yna Dubii sermonis yn 67.\nPan ddaeth ei gyfaill Vespasian yn ymeradwr, bu'n gwasanaethu fel procurator yn nhalaith Gallia Narbonensis yn 70 ac yn Hispania Tarraconensis yn 73, Ymwelodd a thalaith Gallia Belgica yn 74. Ysgrifennodd hanes ei gyfnod ei hun mewn 31 llyfr, gyda'r bwriad y byddai'n cael ei gyhoeddi ar ôl ei farwolaeth. Cafodd hwn ei ddefnyddio gan Tacitus, Suetonius a Plutarch. Ei waith mwyaf oedd y Naturalis Historia, gwyddoniadur oedd yn crynhoi llawer o wybodaeth yr oes.\nApwyntiodd Vespasian ef yn praefect y llynges Rufeinig yn Misenum. Ar 24 Awst. 79, roedd ym Misenum pan ffrwydrodd llosgfynydd Vesuvius; y ffwydrad enwog a ddinistriodd drefi Pompeii a Herculaneum. Croesodd Plinius y bae i Stabiae (ger tref Castellammare di Stabia heddiw), i astudio'r ffrwydrad yn nes at y mynydd. Bu farw yno; yn ôl ei nai Plinius yr Ieuengaf a ysgrifennodd hanes ei farwolaeth disgynnodd yn farw yn sydyn, efallai oherwydd nwyon gwnwynig o'r llosgfynydd. Er hynny, ni effeithiwyd ar y cyfeillion oedd gydag ef, ac efallai iddo farw o drawiad y galon neu achos naturiol arall.\nO'i lyfrau, dim ond y Naturalis historia sydd wedi goroesi.\nBNF: cb11887294r (data)\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Plinius_yr_Hynaf&oldid=6538179"\nLlenyddiaeth Ladin Glasurol\nYr Ymerodraeth Rufeinig\nNewidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 28 Hydref 2018, am 15:55.


Igam Ogam 777 Dim Adneuo Casino Bonws Codau\nae ffigurau a ryddhawyd yr wythnos hon gan y Lotteriinspektionen hapchwarae corff rheoleiddio yn dangos yn gyffredinol farchnad hapchwarae trosiant o ychydig yn fwy na SEK 11b (b) yn y chwe mis a ddaeth i ben mehefin 30, 3% gwella dros yr un cyfnod y llynedd igam ogam 777 dim adneuo casino bonws codau.\nFodd bynnag, y newid yw hynny'n debygol o ddigwydd tan ar ôl etholiadau cenedlaethol nesaf yn mis medi. Y wladwriaeth loteri gweithredwyr adrodd canlyniadau cymysg, gyda y Loteri cod Post gwerthiant llithro 1% i SEK 1.2 b, Pobl Gemau i lawr 5% i SEK 273m, IOGT-NTO oddi 2% i SEK 149m tra bod y SUDD/SSU gweithrediadau mynd yn groes i'r duedd codi gan 2% i SEK 109m igam ogam casino cod promo. Cael y diweddaraf hapchwarae newyddion o Calvin Ayre. Mae'r swm a gynhyrchir gan y safleoedd rhyngwladol yn cynrychioli bron i un-chwarter o gyfanswm y farchnad yn sweden, i fyny un pwynt o Ch1 cyfran. Ar y llaw arall, "non-swedeg actorion" beaming eu signalau digidol i mewn i'r wlad reportedly yn gweld eu sweden trosiant farchnad neidio 17% i SEK 2.65 b zia parc casino enillwyr oriel.\nYn ddiweddar farchnad yn sweden arolwg gan y Mediavision ymgynghori gwelwyd bod 61% o'r holl newydd ar-lein gamblo sefydlu cyfrifon dros y flwyddyn ddiwethaf oedd gydag rhyngwladol o weithredwyr trwyddedig emu casino del sol tucson. DU gweithredwr Bet365 yn hawlio cyfran o 9% o newydd cyfrifon ar-lein, gyda y Genedl Grŵp Unibet brand yn yr ail safle gyda 8% a symudol casino gweithredwr Leovegas yn drydydd gyda 7%. ATG yn symud tuag at ddibyniaeth ar-lein parhau â'i gyflymder tanbaid, fel y ar-lein roedd trosiant o 14% i SEK 1.13 b tra bod tir-seiliedig gyngwystlo gostwng o 9% i SEK 859 uma poker arwydd i fyny bonws.\nUme bwyty yn casino del sol\nEmu ddewislen casino del sol\nigam ogam casino cod promo\nzia parc casino enillwyr oriel\nemu casino del sol tucson\numa poker arwydd i fyny bonws


office manager recruitment | wavehill\nRydyn ni'n recriwtio ...\nRheolwr Swyddfa a Thîm Ymchwil\nCRYNODEB O'R CWMNI\nMae Wavehill yn gwmni ymchwil cymdeithasol ac economaidd annibynnol sydd wedi bod yn weithredol ers dros 20 mlynedd, ar ôl cael ei sefydlu ym 1992. Mae gan y cwmni swyddfeydd yn Aberaeron, Bryste a Newcastle upon Tyne. Rydyn ni am i'n gwaith wneud gwahaniaeth, ein pwrpas yw helpu i wella'r rhaglenni, y cynlluniau, y prosiectau a'r sefydliadau rydyn ni'n gweithio gyda nhw. Mae ein gwasanaethau yn cynnwys: datblygu strategaeth, dylunio prosiectau, gwerthuso, arolygon ac asesu effaith.\nAr hyn o bryd mae Wavehill yn chwilio am unigolyn profiadol sy'n gallu gweithio mewn amgylchedd swyddfa cyflym sy'n gallu gweithio'n ymatebol, gan gyflawni tasgau penodol, yn ogystal â bod yn rhagweithiol gyda'r gallu i aml-dasgau. Bydd angen i'r ymgeisydd feddu ar brofiad o reoli tîm a gallu gweithio tuag at derfynau amser.\nMae'r swydd wedi'i lleoli yn ein swyddfa yn Aberaeron\nRhaid i ymgeiswyr fod yn drefnus iawn, yn hyfedr wrth ddefnyddio pecyn Microsoft Office a bod yn hunan-ysgogol. Mae sgiliau ysgrifennu a chyfathrebu rhagorol yn hanfodol ac yn barod i ymestyn eich sgiliau yn ôl yr angen. Bydd angen i'r ymgeisydd fod yn chwaraewr tîm da ac wedi ymrwymo i lwyddiant Wavehill. Mae'r gallu i siarad Cymraeg yn ddefnyddiol ond nid yw'n hanfodol.\nBydd y rôl yn gofyn ichi ddod i adnabod ein harbenigedd Ymchwil Gymdeithasol, fel eich bod yn ymgysylltu ac yn rhan annatod o'r busnes.\nI wneud cais, anfonwch eich CV ynghyd â llythyr eglurhaol neu fanylion eich profiad gwaith at recriwtio@wavehill.com\nNi ddylai CV fod yn fwy na dwy ochr A4; a\nNi ddylai llythyrau gorchudd fod yn fwy na dwy ochr A4.\nDYDDIAD CAU AR GYFER CEISIADAU: 9am, dydd Llun 7fed Ionawr 2019.


BBC Cymru - ABCh - Busnes a Menter - Parc sgrialu gwyrdd\nGolwg tafod ym moch ar rôl Cynghorau Lleol drwy adrodd sut aeth pobl ifanc ati i drafod â'u Cynghorwyr Lleol yn Aberystwyth.\nBydd y disgyblion yn cynllunio ymgyrch eu hunain yn ymwneud â mater lleol sy'n berthnasol iddyn nhw, ac yn gwerthuso'r strategaethau sy'n cael eu defnyddio er mwyn deall y cyfleoedd sydd ar gael i bobl ifanc gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau yn lleol ac yn genedlaethol.\nErbyn diwedd y wers, bydd POB disgybl wedi dysgu: Beth yw rôl Cynghorau Lleol a deall sut y gallent gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau ar faterion sy'n effeithio arnynt.\nErbyn diwedd y wers, bydd y RHAN FWYAF o'r disgyblion wedi dysgu: Beth yw rôl Cynghorau Lleol ac yn deall ac yn gallu cynllunio sut i gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau ar faterion sy'n effeithio arnynt.\nErbyn diwedd y wers, bydd RHAI disgyblion wedi dysgu: I ddadansoddi'n feirniadol beth yw rôl y Cyngor Lleol, a'r modd y gallent gymryd rhan a dylanwadu ar y broses o wneud penderfyniadau ar faterion sy'n effeithio arnynt.\nTaflen 1 - Pa lun sydd allan o'i le?\nTaflen 2 - Geiriau allweddol\nTaflen 3 - Trefnu ymgyrch yn fy ardal i\nTaflen 4 - Taflen sylwadau\n- Sut y gall pobl ifanc leisio'u barn a dylanwadu ar y broses o wneud penderfyniadau.\n- Cyfranogi yn yr ysgol a'i gymuned ehangach\n- Dangos agwedd gyfrifol at gadw'r meddwl a'r corff yn ddiogel ac yn iach.\nOffer sydd ei angen: TGC Rhyngrwyd / taflunydd, Bwrdd gwyn, Taflenni wedi eu hargraffu\nDechrau'r wers: Pa lun sydd allan o'i le?\nY disgyblion i edrych ar y tri llun ar Taflen 1 - Pa lun sydd allan o'i le? a meddwl am resymau pam nad yw un llun yn perthyn i'r lleill.\nNid oes ateb cywir, y bwriad yw datblygu sgiliau meddwl a rhesymu'r disgyblion.\nYr athro i roi crynodeb byr o rôl Cynghorau Lleol, gan enwi eu Cyngor Lleol a'r Cynghorwyr sy'n cynrychioli ardal yr ysgol.\nYr athro i gyflwyno Taflen 2 - Geiriau allweddol.\nGan weithio mewn parau, y disgyblion i wneud nodiadau ar bob gair allweddol wrth iddynt wylio fideo PS - Arweiniad i'r Cynghorau Lleol.\nY parau i edrych ar nodiadau ei gilydd a cheisio cwblhau'r daflen geiriau allweddol gan ddefnyddio cofio a galw i gof.\nYr athro i drafod nodiadau a wnaed ar y geiriau allweddol yn y fideo er mwyn sicrhau bod popeth yn cael ei ystyried, ac i gywiro unrhyw gamddealltwriaeth.\nGellid rhoi atebion ar y bwrdd gwyn.\nTrafodaeth yn y dosbarth\nYr athro i annog trafodaeth dosbarth ar:\n'A ddylai Cynghorwyr wrando ar farn pobl ifanc?'\nGellid defnyddio'r cwestiynnau canlynol:\nPam ddylen nhw wrando arnynt?\nPwy ddylen nhw siarad â?\nBle bydden nhw'n eu cyfarfod?\nPryd gallen nhw siarad â Chynghorwyr?\nBeth yw'r materion y gallen nhw eu trafod â'r Cynghorwyr?\nYr athro i gyflwyno clip fideo ar sut y mae grŵp o bobl ifanc yn Aberystwyth wedi trafod â Chynghorwyr Lleol er mwyn ymgyrchu am gyfleusterau yn eu hardal leol.\nY disgyblion i wylio'r fideo\nYr athro i annog trafodaeth ar eu hymateb i'r fideo:\nYdy'r disgyblion yn credu fod hyn yn fodd effeithiol o drafod â Chynghorwyr?\nBeth maent yn tybio digwyddodd nesaf?\nSut mae hyn yn cymharu ag ysgrifennu llythyrau, deisebau ac ati?\nGan ddefnyddio Taflen 3 - Trefnu ymgyrch yn fy ardal i, y disgyblion i weithio mewn grwpiau o bedwar i adnabod sefyllfa yn y gymuned leol sy'n berthnasol iddyn nhw, a llunio cynllun gweithredu i godi ymwybyddiaeth o'r broblem, ac i dynnu sylw'r Cynghorwyr Lleol mewn modd gwreiddiol a chyffrous.\nBydd pob grŵp yn paratoi cyflwyniad i'r dosbarth ar y sefyllfa maent wedi'i ddewis, a'r cynigion ar sut i ymgyrchu.\nGrwpiau i gyflwyno syniadau eu hymgyrch i weddill y dosbarth.\nYr athro i annog y disgyblion i asesu gwaith ei gilydd ar bwnc a chynllun yr ymgyrchoedd, a safon cyflwyniad pob grŵp hefyd.\nGall athrawon ddefnyddio Taflen 4 - Taflen sylwadau i gasglu sylwadau ysgrifenedig gan y myfyrwyr.


maes-e.com • Dangos pwnc - Protestwyr heddwch\ngan Macsen » Sad 22 Tach 2003 1:29 am\nNewt a ddywedodd: Yn sicr, mae mwy o ddylanwad ffuglen y cinema na ffeithiau byd papur newydd yn dy gyfraniadau.\nMeddai boi sydd wedi cymeryd ei enw gan y fox news political analyst. Film Jerry Bruckheimer ydi pox news.\ngan Macsen » Sad 22 Tach 2003 1:32 am\ngan Newt Gingrich » Sad 22 Tach 2003 1:34 am\nTi'n dangos dy anwybodaeth os na ti'n gwybod mwy am Newt na'r ffaith ei fod yn cyfrannu i Fox News. Ond unwaith eto, dwi ddim yn disgwyl gwell gan Ifan 'dim ffeithiau' Morgan.\ngan Macsen » Sad 22 Tach 2003 1:37 am\nMae'r ffaith ei fod o'n cyfranu at Fox News yn ddigon, ond dyna ni.\nA beth yn union wyt ti yn gwybod, Newt? O lle daeth dy ffeithiau di?\ngan Newt Gingrich » Sad 22 Tach 2003 1:41 am\nIfan Morgan Jones a ddywedodd: Mae'r ffaith ei fod o'n cyfranu at Fox News yn ddigon, ond dyna ni.\nTi go iawn ddim yn gwybod pwy ydi Newt nag wyt\nO ddifri, ti'n astudio mewn coleg (plis ddim prifysgol) ac yn cyfrannu i sgyrsiau gwleidyddol a ti ddim yn gwybod pwy yw Newt Gingrich?\nO lle ddaeth fy ffeithiau - anodd iawn, papurau newydd, BBC, llyfrau Newt Gingrich - hanes y deng mlynedd diwethaf? I gyd yn ormod o waith i ti Ifan.\nNol at y ffilm studies was bach\ngan Macsen » Sad 22 Tach 2003 1:50 am\nWedi darllen am Newt. Dim o ddiddordeb mawr (fel y newt sydd ar y maes!).\ngan Newt Gingrich » Sad 22 Tach 2003 1:56 am\nIfan Morgan Jones a ddywedodd: Wedi darllen am Newt. Dim o ddiddordeb mawr (fel y newt sydd ar y maes!).\nLlond trol o ffeithiau unwaith eto!\nTi'm yn dallt Ifan, ti'n swnio yn hollol thick. Be ti di ddarllen? Beth sydd ddim o ddiddordeb? Pam?\nEfo chwilfrydedd fel ti duw a helpo byd newyddiaduraeth\ngan Macsen » Sad 22 Tach 2003 2:08 am\nNewt a ddywedodd: Ti'm yn dallt Ifan, ti'n swnio yn hollol thick.\nA ddylswn i boeni os ydw i yn 'swnio'n thic' i ti, Newt? Dw i ddim yn dy nabod di, a dw i ddim eisiau chwaith. Mae pawb sydd yn fy nabod i yn gwybod nad ydw i yn thic, ac mai postio ar y Maes er mwyn pleser ydw i, dim er mwyn taflu insults plentynaidd nol a mlaen yn ddi reswm. Os mai dyna pam wyt ti'n postio ar y Maes, pam?\nBeth ydi dy 'beef' hefo fi beth bynnag? Wnesi redeg dros dy gath di un diwrnod? Cysgu hefo dy chwaer?\ngan nicdafis » Sad 22 Tach 2003 8:28 am\n[Wedi cloi achos yr holl ymosodiadau personol - gormod o waith i sorto mas pwy sy ar bai. Plîs peidiwch wneud hyn. Os dych chi'n meddwl bod rhywun wedi torri rheolau'r maes, defnyddiwch y seiat Defnyddio maes-e, neu gysylltwch ag un o'r gweinyddwyr.]


Friends Against Scams - Beth yw Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau?\nMae Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau yn fenter gan Dîm Sgamiau Safonau Masnach Cenedlaethol sy’n anelu at ddiogelu a rhwystro pobl rhag dioddef oherwydd sgamiau trwy rymuso cymunedau i ... 'Gymryd Cam Yn erbyn Sgamiau.'\nCynlluniwyd Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau i ysbrydoli gweithrediad, pwysleisio maint y broblem, newid canfyddiadau ynghylch pam fod pobl yn cael eu twyllo gan sgamiau a hybu trafodaeth am sgamiau ar y lefel gymunedol, ranbarthol a chenedlaethol.\nTrwy fynd i sesiwn ymwybyddiaeth Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau neu gwblhau cwrs dysgu ar-lein, gall unrhyw un ddysgu am wahanol fathau o sgamiau a sut i adnabod a chefnogi dioddefwr. Gyda mwy o wybodaeth ac ymwybyddiaeth, gall sgamiau ddod yn destun siarad bob dydd gyda theulu, ffrindiau a chymdogion, a fydd yn eich galluogi i ddiogelu’ch hunain ac eraill.\nGall unrhyw un fod yn Ffrind yn Erbyn Sgamiau a gwneud gwahaniaeth yn eu ffordd eu hunain.\nCynhelir sesiynau ymwybyddiaeth Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau gan SCAMchampions, sydd wedi’u hyfforddi a’u cefnogi gan Dîm Sgamiau Safonau Masnach Cenedlaethol. Mae pob sesiwn ymwybyddiaeth, sy’n para 45 munud, yn ddifyr a rhyngweithiol ac yn gyfle i gwrdd â phobl eraill sydd eisiau "Cymryd Cam Yn Erbyn Sgamiau”.\nCynhelir sesiynau ymwybyddiaeth ledled Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon. Dewch o hyd i’ch sesiwn lleol yma.\nFel arall, cwblhewch y sesiwn dysgu ar-lein, y mae modd ei wneud yng nghysur eich cartref eich hun, yn y gwaith neu bryd bynnag sydd fwyaf cyfleus i chi. Mae’r dysgu ar-lein yn rhyngweithiol hefyd, felly gallwch ddysgu am sgamiau mewn modd difyr. Cwblhau’r cwrs dysgu ar-lein yma.\nFel Ffrind yn Erbyn Sgamiau, gofynnir i chi weithredu’r wybodaeth a ddysgwyd am sgamiau er mwyn " Cymryd Cam Yn Erbyn Sgamiau".\nDyma rai syniadau i chi gychwyn arni:\nSôn am y fenter Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau wrth bum person.\nAddysgu a siarad am sgamiau â phobl.\nRhannu’ch statws Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau ar y cyfryngau cymdeithasol.\nGofalu am bobl yn eich cymuned sydd mewn perygl o gael eu twyllo gan sgamiau.\nYmgyrch dros newid - ysgrifennwch at eich AS lleol yn gofyn iddynt hyrwyddo ymwybyddiaeth sgamiau.\nCefnogi’n weithredol eich brwydr leol yn erbyn sgamiau trwy sefydlu neu gyfranogi mewn gweithgarwch neu ddigwyddiad ymwybyddiaeth sgamiau yn eich ardal leol.\nGwneud gwahaniaeth i fywyd rhywun trwy gysylltu â nhw a chadw mewn cysylltiad â rhywun sydd wedi cael eu twyllo gan sgamiau.\nArddangos poster yn ffenestr eich cartref fel bod eich cymdogion yn ymwybodol eich bod yn rhan o Ffrindiau yn Erbyn Sgamiau ac i hyrwyddo’r fenter.\nHerio agweddau am sgamiau a helpu difa stigma’r broblem hon a gamddeallwyd yn gyffredin trwy drafod sgamiau a dylanwadu ar bobl i ystyried sgamiau o safbwynt gwahanol.