Cyhoeddi adolygiad annibynnol o'r ymateb i'r brigiad o achosion o TB yn Llwynhendy - Iechyd Cyhoeddus Cymru\n› Cyhoeddi adolygiad annibynnol o'r ymateb i'r brigiad o achosion o TB yn Llwynhendy\nMae'r adolygiad yn cael ei gomisiynu oherwydd hyd y brigiad o achosion a'r nifer sylweddol o bobl yr effeithiwyd arnynt, i ddysgu gwersi o'r brigiad o achosion yn Llwynhendy, ac fel rhan o ymrwymiad y ddau sefydliad i fod yn agored ac yn onest gyda'r cyhoedd a sefydliadau eraill.\nMae'r adolygiad yn annibynnol, a chaiff ei gadeirio gan yr Athro Mike Morgan, a arferai fod yn Gyfarwyddwr Clinigol Cenedlaethol GIG Lloegr ar gyfer Clefyd Anadlol. Bydd y panel yn cynnwys arbenigwyr ym maes rheoli brigiad o achosion iechyd cyhoeddus, meddyginiaeth anadlol, clefyd twbercwlosis, a microbioleg, yn ogystal â lleygwr.\nBydd yr adolygiad yn trafod a oedd yr ymateb i'r brigiad o achosion ers 2010 yn gyffredinol, ac ar bob cam, wedi'i gynnal yn unol â'r canllawiau arfer gorau a oedd ar waith ar adeg pob cam o'r brigiad o achosion.\nBydd hefyd yn adolygu unrhyw achosion o bobl a nodwyd yn ystod y brigiad o achosion sydd wedi marw yn anffodus, lle nododd y dystysgrif marwolaeth fod TB wedi cyfrannu at y farwolaeth neu wedi'i hachosi. Yn ogystal, bydd unigolion sydd wedi datblygu TB gweithredol hefyd yn cael eu hadolygu.\nMeddai Dr Fu-Meng Khaw, Cyfarwyddwr Cenedlaethol, Gwasanaethau Diogelu Iechyd a Sgrinio/Cyfarwyddwr Meddygol Gweithredol yn Iechyd Cyhoeddus Cymru: “Rydym yn deall bod y brigiad o achosion o TB wedi peri cryn bryder i gymuned Llwynhendy ac i bawb sy'n gysylltiedig, yn enwedig i deulu'r claf a fu farw yn anffodus. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru a BIP Hywel Dda wedi comisiynu'r adolygiad hwn ar y cyd er mwyn sicrhau bod yr ymateb i'r brigiad o achosion mor gadarn â phosibl, ac i sicrhau bod gwersi'n cael eu dysgu ar gyfer unrhyw achosion o TB yn y dyfodol.”\nMeddai Dr Philip Kloer, Cyfarwyddwr Meddygol a Chyfarwyddwr Strategaeth Glinigol, BIP Hywel Dda: “Bydd yr adolygiad hwn yn edrych yn ôl yn fanwl ar y penderfyniadau a wnaed gan y ddau sefydliad yn ystod y brigiad o achosion o TB yn Llwynhendy, a bydd yn cymryd golwg annibynnol ar sut y cafodd yr ymateb ei reoli. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru a BIP Hywel Dda yn ddiolchgar i'r Athro Morgan a'i banel am dderbyn y gwahoddiad i adolygu'r brigiad o achosion.”\nDylai'r adolygiad nodi'r gwersi a ddysgwyd a gwneud argymhellion i Iechyd Cyhoeddus Cymru a BIP Iechyd Hywel Dda ar gyfer gwella. Efallai y bydd argymhellion ar gyfer rhanddeiliaid allweddol eraill hefyd.\nDisgwylir adroddiad ar ganfyddiadau'r adolygiad tua mis Mai 2022, gydag adroddiad interim yn cael ei ryddhau ym mis Chwefror 2022.\nFel rhan o Gamau 1 a 2 o'r ymarfer sgrinio a gynhaliwyd yn 2019, cafodd dros 2000 o bobl eu sgrinio. Nododd hyn 31 o achosion gweithredol, a dros 250 o achosion o TB cudd, a rhoddwyd triniaeth fel y bo'n briodol.\nYn anffodus iawn, roedd un farwolaeth yn gysylltiedig â'r brigiad hwn o achosion. Mae meddyliau'r rhai yn Iechyd Cyhoeddus Cymru a BIP Hywel Dda gyda theulu'r ymadawedig.\nMae'r adolygiad yn cael ei gynnal yn annibynnol ar reolaeth weithredol barhaus y brigiad o achosion, ac ni fydd unrhyw effaith ar unrhyw driniaeth na rheolaeth glinigol y mae cleifion yn eu derbyn.\nBydd Iechyd Cyhoeddus Cymru a BIP Hywel Dda yn cysylltu'n uniongyrchol â phobl sy'n ymwneud yn uniongyrchol â'r brigiad o achosion a bydd cyfathrebu uniongyrchol pellach yn digwydd yn ystod yr wythnosau nesaf mewn perthynas â'r adolygiad.


maes-e.com • Dangos pwnc - Eidal v Cymru\nEidal v Cymru\n35 neges • Tudalen 4 o 4 • 1,2,3,4\nRe: Eidal v Cymru\ngan Gwahanglwyf Dros Grist » Mer 18 Maw 2009 4:43 pm\nDoedd Charteris ddim yn rhy ddrwg. Y rheng flaen oedd ar fai, heb os.\ngan ceribethlem » Mer 18 Maw 2009 5:35 pm\nGwahanglwyf Dros Grist a ddywedodd: Doedd Charteris ddim yn rhy ddrwg. Y rheng flaen oedd ar fai, heb os.\nCharteris wedi neud yn dda yn yr agweddau rhydd. Anodd dweud o'r teleflwch pa ddylanswad gafodd e' ar y sgrymio. Mae'r clo yn safle hanfodol i sgrymio'n gadarn.\ngan Duw » Mer 18 Maw 2009 6:02 pm\nRoedd y rheng flaen yn siambls. Roedd y props yn cael eu troi bob siap, er wedi dweud 'ny, nid oedd digon o wmff tu ol iddynt ac roedd yn edrych nid oedd y blaen asgellwyr yn eu hamddiffyn llawer chwaith. 9.1Kg y dyn yn fwy na'r Eidalwyr oedd un stat a welais. Mae hwnna'n agor i hanner i dri chwarter dyn ychwanegol - dangos bos pwysau'n meddwl dim a taw cryfder a thechneg sy'n hollbwysig.\ngan Gwahanglwyf Dros Grist » Mer 18 Maw 2009 6:24 pm\nceribethlem a ddywedodd:\nFe oedd tu ol i Yapp os gofia i'n iawn. Dyw AWJ ddim y gorau yn sgrymio chwaith.\ngan ceribethlem » Mer 18 Maw 2009 6:33 pm\nGwahanglwyf Dros Grist a ddywedodd:\nGwir, ond stryglo nath y ddau brop. Gyda dau glo fel Charteris ac AWJ, yna mae llai o obaith fyth gyda'r propiau.


Perlau Penarth: Ysgolion Creadigol Arweiniol | Lowri Haf Cooke\n← Adolygiad Ffilm: Star Wars – The Last Jedi (12)\nBwytai Cymru: A bu tawelwch… am y tro! →\nCofnodwyd ar Rhagfyr 20, 2017\tgan lowrihafcooke\nYn dilyn profiad bythgofiadwy yn arwain prosiect o fri yn 2017 yn Ysgol Coed y Garn, Blaenau Gwent, rhaid cyfaddef i mi ofni na chawn i eto gyfle tebyg- ac na fydde modd rhagori ar brosiect o’r fath.\nWel, coeliwch neu beidio, ond daeth ebost arall i’m byd tra ar ganol y prosiect hwnnw, yn hysbysebu rol ddelfrydol arall…\nRoedd Ysgol Stanwell, Penarth yn dymuno gweld sut allai prosiect ddigidol helpu criw o ddisgyblion ail-iaith ym Mlwyddyn 8 i gynyddu eu hyder a balchder yn yr yr iaith Cymraeg. Eu bwriad oedd datblygu ap teithio rhyngweithiol yn yr iaith Gymraeg, i helpu eraill i ddysgu’r iaith mewn ffordd hygyrch a hwyliog dros ben. Roeddent felly am apwyntio un ymarferydd ag arbenigedd wrth gynllunio’r ap, ac ymarferydd arall gyda sgiliau penodol; awdur a sgwennwr Cymraeg â phrofiad helaeth o flogio am deithio, yn lleol ac yn rhyngwladol.\nHelooo?!! Weithiau, mewn bywyd, mae ambell gyfle yn syrthio i’ch côl, a lluniais gais, yn seiliedig ar gynllun am ap teithio i am Benarth. Fast forward i’r cyfweliad gyda phum disgybl 12 oed, oedd yn llawn cwestiynau, a diddordebau amrywiol. Gan i mi droi’r cwestiynau arnyn nhw erbyn diwedd y cyfweliad, darganfuais fod gan y 5 oedolyn ifanc angerddau amrywiol o fewn eu milltir sgwâr; cerddoriaeth oedd maes un, chwaraeon (a rygbi yn benodol) oedd diddordeb yr ail; hwylio a gwirfyddoli a bâd achub Penarth oedd dileit y trydydd. Roedd y pedwerydd yn dotio at gelf, a’r pumed yn caru bwyd a choginio. Wel myn yffach i, roedd cynnwys yr ap gyda ni yno yn y fan a’r lle!\nCiniawa ym mwyty Y Dosbarth oeddwn i drannoeth yng nghwmni Beti George ar gyfer adolygiad ar gyfer Y Dinesydd, pan ges i alwad gan y disgyblion, yn cyhoeddi eu bod nhw am fy apwyntio i i’r prosiect! Sôn am alwad i’w sawru, mewn cwmni da – ac enw addas iawn i’r achlysur ar fwyty! A dyma ddechrau ar brosiect arloesol arall ar droad 2017…\nFe soniais i ychydig yn y blogbost blaenorol am athroniaeth cynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol. Y bwriad yw cynyddu cyrhaeddiad disgyblion ysgolion o Fôn i Fynwy, wrth gyflwyno creadigrwydd i fyd addysg ledled Cymru. Mae pob ymarferydd yn derbyn hyfforddiant dwys mewn athrawiaethau y gellid eu hymarfer ar hyd y daith. Un o’r pethau ffeindiodd fy sinig mewnol i’n ofnadwy o ryfedd oedd y pwyslais ar chwarae gemau, ond wrth roi’r ymarferion hyn ar waith, dwi wedi gweld canlyniadau.\nRhwng sgwennu dau deithlyfr, Canllaw Bach Caerdydd a Caffis Cymru, a chyhoeddi blogbostiau niferus am fy nheithiau rhynwgladol, roedd gen i syniad go lew ynglyn â sut i annog y disgyblion fynd ati i gasglu gwybodaeth am eu milltir sgwâr, a chreu ‘cynnwys’ fyddai o ddiddordeb i eraill. Ond fel daearyddwraig Gymraeg , gwyddwn fod angen cloddio trwy haenau dwys o ymwybyddiaeth yn is-ymwybod y cywion awduron hyn. Rhaid oedd deffro unrhyw deimlad neu angerdd am dref eu magwraeth, yn ogystal â’r iaith Gymraeg, i gael unrhyw obaith o ennyn cynnwrf ynddynt i wneud hyn oll trwy gyfrwng eu ‘hail iaith’.\nPenderfynais gychwyn y sesiwn gyntaf gyda chyfres o weithgareddau llawn hwyl, ond a fyddai’n datgelu llawer o wybodaeth am agweddau’r disgyblion hyn at yr iaith Gymraeg, i mi gael asesu sut i gynllunio’r prosiect. Efallai mai’r gêm fwyaf gwerthfawr i mi, er yn hollol ffwrdd ô hi, yw’r ornesorffwyll wallgo’ ‘peli eira’.\nHolais gwestiynau niferus- un ar bob darn o bapur – i gyd yn ymwneud â’u gwybodaeth am dre Penarth, a’u hymwybyddiaeth o’r iaith Gymraeg,- cyn eu sgrwnsio nhw i fyny drachefn. Erbyn i mi gyrraedd yr ysgol ar y bore cyntaf roedd gen i bentwr sylweddol o beli cwestiynau (cymysgedd o rai digon ‘arwynebol’ , eraill yn annisgwyl o ‘ddwys’ – ond i gyd, yn eu ffyrdd eu hunain, yn rhannu gwybodaeth gwerthfawr), y’i teflais i’r awyr i’r disgyblion gael eu hateb ar fyrder, er mwyn gallu taflu rhagor o gwestiynau – ac atebion cynyddol – at ei gilydd.\nYmysg y cwestiynau hyn; ‘enwch berson adnabyddus o Benarth’, ‘ble mae eich hoff barc lleol i gerdded eich ci?’; ‘beth yw enw eich stryd?’; ‘i ba le ewch chi â’ch Mamgu am baned a chacen?’; ‘ble mae’r olygfa orau ym Mhenarth/’; ‘enwch arwr Cymreig’; ‘ beth yw eich hoff gyfrwng cymdeithasol?’; ‘beth yw eich hoff air Cymraeg?’; ‘lle yw’r lle gorau i ddathlu Sul y Tadau yn lleol?’; ‘beth yw enw eich hoff dîm chwaraeon lleol?’; ‘sut fyddwch chi’n teimlo pan glywch chi’r Gymraeg yn cael ei siarad ym Mhenarth?’ Ac yn y blaen… ac yn y blaen… storom eira o gwestiynau felly i’w hateb ar fyrder, heb oedi gormod i ystyried yn rhy ddwys…\nCoeliwch chi fi, roedd yr atebion i gyd o help mawr, ac yn sylfaenol, yn ddadlennol tu hwnt.\nRoedd gan bawb eu hoff gaffi a bwyty…ac os oes diddordeb, siop Greggs oedd y ffefryn gyda’r bechgyn, sydd i’w ddisgwyl gan bobol ifanc! Ond i un fel fi sydd ar dân i gefnogi cwmniau anibynnol, ro’n i’n falch i weld fod ganmol mawr i siop sgod a sglods Plassey Steet! Ac roedd na ddigon o ymwybyddiaeth o leoliadau nodedig i fynd â’r ci am dro. Roedd Craig Bellamy yn un arwr lleol, a Prezzo neu Bar 44 yn taro tant â theuluoedd nifer… felly beth am yr iaith Gymraeg?\nWel dyma sut y profias deimladau go iawn y disgyblion disglair hyn mewn ymateb i’r cwestiwn allweddol ‘Sut ydych chi’n teimlo pan glywch chi’r iaith Gymraeg ar y stryd ym Mhenarth?’ Dyma ddetholiad…\n‘Proud – it’s the language of Wales’\n‘Intrigued – I wish I understood more words’\n‘Ashamed that I don’t understand’\n‘Annoyed – why don’t they just speak English like everybody else?’\n‘Irritated – it just sounds like gibberish’\nEto, fel ag ym Mlaenau Gwent, doedd dim diddordeb gen i mewn barnu’r disgyblion hyn; dyma onestrwydd, a didwylledd pobol ifanc, mewn du a gwyn. Roedd nifer helaeth o’r plant hyfryd, deallus a chwilfrydig hyn – ond nid pawb, yn amlwg – yn teimlo dieithrwch (a gwaeth na hynny) o’r iaith Gymraeg, er iddo fod yn rhan (fechan) o’u haddysg ers yn ddisgyblion ysgol gynradd. Doedd nifer ddim yn gweld mai eu hiaith ‘nhw’ oedd yr iaith Gymraeg, a soniodd nifer nad oedden nhw byth yn clywed yr iaith ym Mhenarth.\nFelly dyma, i mi oedd sylfaen fy her – ceisio’u darbwyllo, fod yr iaith yn perthyn iddyn nhw, gymaint ag y mae o’n perthyn i mi. Felly, rhaid oedd mynd ati i gynllunio siwrne wahanol i’r ap teithio arferol.\nDwi’n pwysleisio, fel yn achos y prosiect blaenorol, Sêr Michelin Blaenau Gwent, y datblygodd pob cam o’r cynllun hwn yn organig, wrth estyn allan i bobol eraill, ac anelu am y sêr wrth fod mor uchelgeisiol â phosib, i geisio cynnig profiad gwerthfawr, a hollol unigryw, yn seiliedig ar anghenion penodol y disgyblion dan sylw. Ac os ydw i’n hollol onest, ro’n i’n ysu i gynnig profiad oedd hyn yn oed yn fwy gwefreiddiol na phenllanw fy mhrosiect diwethaf!\nArweiniais daith gerdded o amgylch Penarth, i ddenu’r disgyblion o’r stafell ddosbarth, iddynt gael gweld, ac arogli, a gwrando ar y dre o’r newydd, gan orffen ag ymweliad â chaffi Foxy’s Deli, Siân Fox, sy’n ganolbwynt i gymuned Gymraeg Penarth. Ymysg y cwsmeriaid y mae trigolion lleol, gan gynnwys Bryn Terfel, ac roedd yn lle gwych i herio’r plant i archebu diod a chacen yn yr iaith Gymraeg, mewn awyrgylch hamddenol lle mae’r Gymraeg i’w chlywed, ac i’w weld yn glir ar gynnyrch y silffoedd. Cawsom hefyd sawl sgwrs ar hap gydag ambell gwsmer lleol Cymraeg, gan gynnwys un oedd yn gwisgo hoodie Cowbois hynod atyniadol!\nNid yn unig yr oedd yn gyfle iddynt ymarfer holi rheolwr lleol am wybodaeth hanfodol ar gyfer yr ap am eu busnes, ond hefyd roedd hwn yn gyfle i weld – a chlywed – caffi cyfarwydd o berspectif newydd. Roedd y rhan fwyaf o’r plant lleol wedi bod i Foxy’s droeon, ond erioed wedi ystyried, neu ‘diwnio fewn’ i’r elfennau Cymraeg.\nDros yr wythnosau nesaf, aethom ar sawl daith gyffelyb i rannau amrywiol o’r dref, i archwilio elfennau hanesyddol, crefyddol a morwrol, ac atyniadau amlwg fyddai angen cynnwys yn yr ap. Ar yr holl deithiau hyn, ces gyfle i siarad â phawb, ac i’w holi pa lefydd oedd yn eu cyffroi nhw am eu milltir sgwâr, ond hefyd i gael dod i ddeall beth oedd eu diddordebau nhw.\nRoedd un ferch wrth ei bodd fod ei mam wedi archebu tocyn iddi hi weld Hamilton yn y West End yn Llundain ymhen 18 mis… ond yn dotio cymaint at fynychu perfformiad theatrig yn y Pagent Rooms lleol. Roedd bachgen yn cefnogi’r tim rygbi lleol, Old Penarthians, ac yn ymarfer rygbi gyda nhw yn gyson ar ôl oriau ysgol. Roedd pawb bron a bod ar snapchat, ac yn gwylio fideos youtube– nid rhaglenni teledu – yn eu hamser sbâr. Roedd eu harwyr yn flogwyr you tube; yn bendant nid ‘b-list celebs’ o TOWIE, ond nid enwau o Gymru chwaith…\nDyma feddwl wedyn, pwy alla i gyflwyno i’r disgyblion sy’n wreiddiol o Benarth, sy’n siarad ac arddel a dathlu’r Gymraeg… ac sy’n arwr cenedlaethol yn ei f/maes ei hun? Wel dim ond un enw neidiodd yn syth i fy meddwl i… ond tybed fydde fe’n addas ar gyfer y plant?\nDdo i ‘nol at hynny, yn y man, oherwydd arweiniodd cwestiwn arall at brofiad ysbrydoledig. Tra’n stwna dros syniadau am y prosiect hwn, ges i baned gyda ffrind. Yn dilyn sesiwn bâtcamp awyr iach ym Mharc y Rhath, roedd fy mhen yn chwildroi am y prosiect; ro’n i wir am gynnig profiad arbennig i’r bobol ifanc hyn. Pan grybwyllais fod gen i brosiect diwyllianol ar y gweill yn nhre Penarth, soniodd fy ffrind iddi fwynhau taith gerdded Saunders Lewis yno rai misoedd ynghynt. Rhyfeddais i glywed fod y fath beth yn bod, ac i griw bach gerdded o gartref yr awdur, dramodydd, a sefydlydd Plaid Cymru ar Westbourne Road i’w fedd nid nepell i ffwrdd ym Mynwent Gatholig Penarth. Cysylltais i’n syth â’r trefnydd lleol, Ruth, oedd wedi dysgu’r Gymraeg, ac ro’n i’n gegrwth i ddeall mai dyna’r unig daith gerdded Saunders Lewis a fu erioed.\nAfraid dweud, ymgorfforwyd taith gerdded gyffelyb ar gyfer disgyblion Ysgol Stanwell, gan gynnwys elfennau personol tu hwnt! Cychwynnwyd ein taith o’r ysgol ei hun, lle fu Saunders yn athro am gyfnod, ymlaen i Stryd Bedwas, lleoliad cyfarfod cyntaf Plaid Cymru erioed, trwy gyd-ddigwyddiad oedd drws nesaf i gartref un o ddisgyblion mwyaf disglair y criw ifanc – bachgen a aned yn Lloegr ond a oedd yn prysur ddatblygu’n angerddol dros yr iaith Gymraeg.\nO’r fan honno, ymlwybrom draw i Westbourne Road – heibio’r holl strydoedd a enwyd ar ôl beirdd Lloegr, fel Wordsworth Avenue, Tennyson Road, Shakespreare Avenue a Milton Road – ond dim un i goffhau bardd lleol o Gymru.\nCawsom groeso yng nghartref Saunders Lewis ei hun – Bryn y Môr – gan y preswylydd Granville John, sydd yn rhentu ystafell ar Air BnB, ac sydd wedi cynnal cymeriad y cartef, a stydi Saunders ei hun. Mae ganddo yntau lwyth o wybodaeth, a chyfrolau gan yr awdur, dramodydd a bardd i ymwelwyr sy’n chwilfrydig amdano, ac mae’r olygfa o ‘Goeden Eirin’ yr ardd gefn – a anfarwolwyd gan Saunders mewn cerdd – yn werth y mynediad ynddo’i hun. Cawsom fynd am dro rownd yr ardd, ac ymlaen o’r fan honno i fynwent Gatholig Penarth. Yno y saif llechen syml i gofebu Saunders Lewis, un o arwyr mwya’r iaith Gymraeg. Roedd y plant wedi’u syfrdanu fod cymeriad mor arwrol wedi byw yn eu tref glan môr eu hunain.\nCafodd Ruth hefyd gyfle i rannu’i phrofiadau â nhw fel un a aeth ati fel oedolyn i ddysgu’r iaith. Cafodd ei geni a’i magu yn Aberdar, a chyfle i fwynhau eisteddfota’n lleol o oedran gynnar. Ond chafodd hi erioed y cyfle i ddysgu’r iaith, tan iddi gyrraedd canol ei 30au. Eglurodd, yn syml, yr effaith ar ei bywyd hi; ‘where my whole life was once in mono, I now hear everything in stereo, and where before I used to see the world in black and white, I can now see all sorts of colours.’\nYn ystod y prynhawn, wedi hynny, es i i fwy o fanylder am frwydr yr iaith; aeth y disgyblion ati o’u gwirfodd i ymchwilio i’r hanes eu hunain, a teg yw dweud y bu i fideo ar youtube o foddi Capel Celyn greu argraff enfawr ar nifer fawr.\nCymeriad arall a gyflwynais i’r disgyblion oedd yr artist lleol a thrysor cenedlaethol Ifor Davies; dwi ddim yn meddwl mod i’n adnabod dyn iachach yn ei 80au, sydd â gweledigaeth mwy ddireidus, ac afieithus am yr iaith Gymraeg. Roedd Ifor newydd orffen arddangos Ffrwydriad Tawel, retrospective o’i yrfa gelf gyfan fel artist rhwngwladol, yn orielau celf cyfoes Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; efe yw’r artist cyntaf erioed i gael y fraint o arddangosfa o’r fath. Mae ei weithiau heriol ac arbrofol ers 1960au yn ymdrin â hunaniaeth Gymraeg. A phan gerddais i fewn i’w stiwdio gudd yn un o lonydd cefn Penarth, fe’m syfrdanais gan ddarlun anferthol oedd cyfleu i’r dim y parch oedd ganddo at arwyr mwyaf Cymreig yr 20fed Ganrif.\nOnd roedd mwy na Lewis Valentine, Saunders Lewis a D.J. Williams-‘Triawd Penyberth’ – yn llechu’n gyfrin mewn stryd gefn ym Mhenarth; roedd darnau eang am Lyn Tryweryn, Mynydd Epynt a cherdd Cofio Waldo Williams, ynghyd â chomiswn newydd sbon ar ei hanner am William Williams Pantycelyn, i gydfynd â’i dri chanmlwyddiant eleni, ar gyfer y Llyfrgell Gen.\nYn fwy na dim, pan gyflwynais ef i’r plant, yr hyn yr oedd gan Ifor i rannu â’r disgyblion oedd hwyl di-ben-draw; fel un a fagwyd ym Mhenarth, ac a aeth yn ddisgybl i Ysgol Stanwell cyn teithio’r byd fel ffigwr o bwys rhyngwladol, fe groesawodd ef y plant i’w fyd creadigol ei hun, a Penarth ei deulu, a fu’n hafan Gymraeg ers cenedlaethau.\nNeshau wrth gwrs wnaeth yr amser i ni gyhoeddi yr ap, ond roedd cyfle am un profiad olaf arallfydol. Fel yn achos y prosiect diwethaf, Sêr Michelin Blaenau Gwent, fe wyddwn yn iawn y gallai profiad cyffelyb roi gwefr, a chynnig her feirniadol i’r cywion awduron hyn.\nNawr er nad yw James Sommerin yn medru’r Gymraeg, mae ei fwyty Michelin lleol yn bendant wedi rhoi cynnyrch lleol Penarth – a Chymru – ar y map gastronomaidd, ac am y rheswm hynny, yn fy marn i, mae e’n arwr cenedlaethol. A byddai’n gyfle go iawn i gomisynu adolygiadau diddorol yn y Gymraeg gan arddegwyr anodd iawn i’w plesio! Bu Chef Sommerin mor garedig â chroesawu 15 i’r wledd, ac fe agorwyd y bwyty yn benodol ar eu cyfer nhw un nos Lun, a nhw yn unig.\nRwy’n falch iawn i ddweud y ffilmiwyd y noson hon gan Fran Jones (a’i olygu i becyn bach 13 munud o hyd!), i chi gael blas o brofiad difyr dros ben y criw ifanc. Yn fy naifrwydd, ro’n i’n grediniol y byddai plant bach gryn dipyn anos i’w plesio nag oedolion ifanc… ddim o’r fath beth! Ond serch yr her gastronomaidd, cafwyd noson, yn wir, i gofio!\nYn y cyfamser, bu’r disgyblion i gyd yn derbyn sesiynau a’r datblygwr yr ap, Nadeeke Illeperuma o Cardiff App Developers. Chwaraewyd â syniadau, a gramadeg ap atyniadol, a gwnaethwyd yn fawr o’r syniad o rannu ‘Perlau Penarth’ ag ymwelwyr, a motif ‘pen’ yr ‘arth’ ei hun fel allwedd i’r cyfan.\nMae’r ap gyda llaw ar gael i’w lawrlwytho o iTunes, ac ynddo fe gewch chi lu o syniadau am ystod o brofiadau ym Mhenarth… o ymweld â’r pier Fictorianaidd, i siop sglodion Plassey Street, hanes Saunders Lewis… ac, ie, hyd yn oed adolygiad o siop Greggs! Roedden ni’n hapus i gynnwys unrhywbeth yr oedd y disgyblion ar dân i sgwennu amdanynt trwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Ac fe hoffwn i ddiolch yn arbennig i’r athrawes Gymraeg ysbrydoledig Judith Lock a’r dirprwy gwych Rebecca Connor; dwy weithwraig di-flino oedd ar dân am y prosiect hwn, oedd yn bleser i gydweithio â nhw.\nYr ap, yn amlwg oedd penllanw’r prosiect hwn, ond llwyddais i greu un storom olaf o beli eira; roedd ‘how do you feel when you hear the Welsh language being spoken in Penarth?’ unwaith eto ymysg y cwestiynau adlewyrchol olaf, a atebwyd, unwaith eto, yn ddidwyll ac ar fyrder, heb roi cyfle i’r disgyblion feddwl rhyw lawer am baratoi rhyw ateb ‘parchus’, a gwleidyddol gywir i blesio’r ‘bigwigs’. Afraid dweud, ro’n i dan deimlad yn darllen yr ymatebion hollol wahanol y tro ma.\nAllai ddim pwysleisio cymaint o newid a fu yn agwedd y disgyblion at yr iaith mewn cwta dri mis. O’m rhan i, wrth adlewyrchu, profais ddefroad, a gwelais newid yn agweddau nifer o’r disgyblion tuag at yr iaith Gymraeg. Gwelais nifer yn dangos dulliau anibynnol o feddwl wrth fynd at i archwilio syniadau a hanesion yn eu hamser eu hunain. Wrth roi cyfle iddyn nhw ddilyn eu diddordebau eu hunain, gwelais hefyd fwynhad, a mwy o ddiddordeb yn eu milltir sgwâr.\nDyma bobol ifanc sydd byth a hefyd ar y cyfryngau cymdeithasol, sy’n ‘gaeth’ i youtube a snapchat – i enwi ond dau – erbyn hyn. Ond gwelais hefyd bobol ifanc deallus, aeddfed, chwilfrydig, sydd yn ysu i gael eu herio a’u sbarduno i feddwl yn wahanol, ac roedd yn bleser i weld eu hagweddau yn newid o weld y Gymraeg yn iaith y dosbarth yn unig, i iaith fyw, sy’n ffynnu, ac yn bodoli yn eu byd go-iawn.\nGwelais hefyd, ymysg y disgyblion, yr awydd i berchnogi eu hunainiaeth Gymreig – hyd yn oed gan sawl un a aned yn Lloegr a Gwlad Pwyl. Rwy’n eithriadol o’r falch o’r prosiect ffantastig hwn, ac yn diolch yn fawr iawn am y cyfle i fod yn rhan ohono.\nCliciwch yma i ddeall rhagor am gynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol Llywodraeth Cymru ar y cyd â Chyngor Celfyddydau Cymru.\nO.N. Gyda llaw, dyma flas i chi o’r prosiect diweddaraf yr wyf yn gweithio arno gydag Ysgol Gynradd Ton yr Ywen, y Mynydd Bychan yn ardal Y Waun, Caerdydd. Prosiect ydy hwn i atgyfodi nifer o arwyr a dihirod hanesyddol Caerdydd, ac ardal Y Waun yn fwyaf penodol, a aeth i ddifancoll dros y blynyddoedd, a’u dathlu nhw i gyd wrth gael ein hysbrydoli gan straeon gwerin ledled Cymru. Yn eu plith y mae Cati Goch a Ladi Lwyd, ynghyd ag enwau mwy cyfarwydd fel Gelert, Gwylliaid Cochion Mawddwy a Blodeuwedd!\nArweiniodd y prosiect hwn yn ogystal at gomisiwn i ymuno â phrosiect arall yn 2018 yn Ysgol Gymunedol Trimsaran – edrych ymlaen!\nOs hoffech chi gysylltu â mi ynglyn â chomisiwn arbennig i’ch ysgol chi, cysylltwch â mi yn uniongyrchol ar yr ebost; lowri.cooke@live.co.uk\nCafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Ysgolion Creadigol Arweiniol. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.


Mae'n debyg y byddwch yn cofio'r sefyllfa pan ddywedasoch i chi'ch hun: "Rwy'n gallu!" Ac fe wnaethoch chi wir ddatrys y rhwystr sydd wedi dod o'ch blaen. O ganlyniad i hyn yw eich credoau, dim ond y gallwch ddweud, ond, ei fod yn gweithio, peidiwch â'i amau hyd yn oed. Yn anffodus, mae pobl yn aml, hyd yn oed yn anymwybodol, â'u meddyliau a'u geiriau negyddol yn denu digwyddiadau diangen. Cyn pob un ohonom bob eiliad mae dewis: i greu neu ddinistrio.\nMae cadarnhadau yn ddatganiadau cadarnhaol. Maent yn gosod ein meddwl isymwybodol i gyflawni eu dymuniadau eu hunain a rhaid iddynt gadarnhau'r datganiadau neu'r digwyddiadau yr ydych chi'n ceisio eu denu i chi'ch hun fel y gwnaethpwyd eisoes. Gallwch ysgrifennu eich postio positif ar bwnc. Fodd bynnag, mae angen ichi ystyried na ddylai eich dymuniad niweidio pobl eraill.\nRheolau ar gyfer llunio cadarnhadau\nEr mwyn i'ch meddyliau ddod yn ddeunydd, mae'n bwysig eu llunio'n gywir. Mae yna nifer o reolau ar gyfer gwneud hyn:\nDylai cadarnhad fod yn gadarnhaol.\nNi allwch ddefnyddio'r gronyn "NID".\nMewn cadarnhad cywir, cyfansoddir yr ymadrodd fel pe bai'r freuddwyd eisoes wedi dod yn wir.\nYn aml mae pobl yn gwneud camgymeriadau gros wrth greu eu datganiadau ac felly nid ydynt yn cael yr effaith. Dyma rai ohonynt:\nY defnydd o'r gair "Rwy'n gallu." Er enghraifft, "Gallaf dderbyn arian."\nNid rheoleidd-dra gweithio gyda datganiadau.\nY defnydd o'r amser yn y dyfodol.\nDefnyddiwch ymadroddion sy'n achosi gwrthiant mewnol i chi.\nYmdrechu am gyfarwyddyd i weithio ar yr isymwybod. Po fwyaf y mae'r datganiad yn cael ei ailadrodd, gwell y gweithred. Mae ailgychwyn yn gwrthod y negyddol.\nYn aml, mae arfer cyson yn cael ei rwystro gan ddiog. Un diwrnod mae person yn cofio am y datganiadau, y nesaf - yn anghofio, ac wedyn yn ei wneud, nid yw'n dod o hyd i amser iddynt. Er mwyn atal hyn rhag digwydd, rhaglenwch eich meddwl isymwybod. Darllenwch enghreifftiau o gadarnhadau ac ysgrifennwch eich hun, ar gyfer prif elfennau bywyd dynol: iechyd, emosiynau, gwaith, cyllid a chyfathrebu.\nEnghreifftiau o gadarnhadau ar gyfer pob dydd\nOs na allwch chi lunio'ch meddyliau cadarnhaol eich hun, yna gallwch ddefnyddio'r templedi parod:\nCadarnhadau ar iechyd:\nRwy'n ymddiried yn y pwerau uwch a bod llwyddiant bob amser gyda mi;\nRwy'n gwbl iach;\nmae fy nghorff yn fy ysbrydoli i weithio ar fy mhen fy hun;\nRwy'n gofalu amdanaf fy hun.\nCadarnhad ar gyfer pob dydd:\nmae llwyddiant bob amser gyda mi;\nMae gen i bwerau a chyfleoedd diderfyn;\nRwy'n gwella fy sgiliau;\nMae'r bydysawd yn dangos i mi y ffynonellau gwybodaeth.\nRwy'n edrych yn wych;\nmae fy incwm yn cynyddu'n gyson;\nRwy'n falch ohono fy hun;\nfy dyn yw'r gorau.\nCadarnhau am lwc:\nRwy'n rhan o'r gorffennol heb ofid;\nYr wyf yn deilwng o gynyddu cyflogau;\nRwy'n cael y gorau;\nRwyf wrth fy modd a pharchu fy rhieni.\nCadarnhau am gariad:\nRwy'n gwerthfawrogi fy hun;\nRwy'n caniatáu i eraill garu eu hunain;\nmae fy nghalon yn agored i gariad;\nRwy'n rhoi fy nghariad, cynhesrwydd, llawenydd i eraill.\nGwnewch newidiadau cadarnhaol yn eich bywyd. Gan ddefnyddio'r dulliau syml hyn, bydd y cynllun ar gyfer ennill buddion bywyd yn cael ei berfformio'n awtomatig, a byddwch yn sylwi ar y newidiadau yn fuan.\nY dulliau mwyaf effeithiol o ddefnyddio cadarnhadau\nYsgrifennwch ddatganiadau ysgrifenedig ar y daflen, dylent fod yn weladwy o bellter o ddau fetr. Mae angen gwneud dau gopi.\nRhoddir un o'r taflenni yn yr ystafell wely lle mae'ch llygaid yn dod i ben yn syth ar ôl y deffro. Ar ôl cysgu, mae'r meddwl isymwybod wedi'i ffurfweddu i ganfod gwybodaeth, waeth a ydych chi'n ymwybodol o ddywediadau ysgrifenedig. Dim ond trwy edrych arnynt, rydych chi'n rhaglenio'r ymwybyddiaeth i lwyddiant eu gweithredoedd ar gyfer y diwrnod cyfan.\nRhoddir taflen arall gyda chadarnhad cadarnhaol yn y gegin gyferbyn â'r bwrdd fel bod yn ystod y pryd y byddwch chi'n ei weld yn ysgrifenedig cymeradwyaeth. Wrth eistedd ar y bwrdd dylid eu lleoli gyferbyn â'r llygaid. Mae gwybodaeth yn y broses o fwyta yn cael effaith gadarnhaol bwerus ar berson. Sylweddolwyd y ffenomen hon gan y Tseiniaidd hynafol. Roeddent yn atodi pwysigrwydd mawr i fwyd, yn cynnwys cerddoriaeth melodig ar y pryd, ac yn edrych ar symbolau a ddenodd lwc.\nOs yn ddiweddarach, rydych am wella'ch gosodiadau cadarnhaol, yna bydd angen i chi ailosod y taflenni. Bydd y dechneg hon yn gallu cyflawni'r canlyniadau a ddymunir yn hawdd mewn unrhyw ran o'ch bywyd.\nDylanwad cerddoriaeth glasurol ar ddyn\nMeddylfryd dyngarol a thechnegol\nCanser tyroid papilaidd\nBeth yw barn y awyr?\nCanser y asgwrn cefn - y symptomau cyntaf


Stori Fawr Dre-fach Felindre - Draw i Drefelin\nDraw i Drefelin\nTaith yn llawn atgofion gan Peter Hughes Griffiths trwy bentref Drefelin yn ail hanner yr 20ed ganrif.\nBydd cael y llyfr ‘Canrif o Luniau’ wrth law yn help i weld lluniau perthnasol wrth fynd ar y daith.\nFe wnawn gychwyn y daith ar waelod Rhiw Cyrff ger yr Hen Reithordy, neu’r ‘Vicarage’ neu ‘Tŷ Ffeirad’ fel yr oedd pawb yn cyfeirio at y lle yr amser hwnnw. (Rwyf eisoes wedi son am Y Rheithordy ar fy nhaith gyntaf drwy’r pentref). Yn yr hen amser roedd tafarn yno o’r enw Troedyrhiw.\nO fynd fyny Rhiw Cyrff am rhyw ugain llathen, ac wrth droi i’r chwith i lawr am Drefelin mae tŷ o’r enw Temple. Cofiaf am Mr a Mrs Jones, Temple a’r teulu yn byw yno. Roedden nhw yn gymdogion i ni gan fod Llwynbedw yn ymyl. Roedd yna ffordd, neu mwy fel lon, yn arwain o Temple i ben hewl Llwynbedw yr adeg honno. Roedd hi yn ‘short cut’ da i ni ar ein ffordd o Lwynbedw i Glosygraig. (Deallaf fod perchennog presennol y Temple yn mynnu rhwystro’r defnydd o’r lon hon erbyn hyn.)\nO fynd lawr rhiw Temple i gyfeiriad Drefelin, y tŷ cyntaf ar y chwith ar waelod y rhiw oedd Penlon Newydd. Yma, roedd Mr Mrs John Thomas yn byw gyda’u mab David.\nRoedd pawb yn adnabod Mr Thomas fel ‘Jack y Peinter’. Fel ei enw, gwaith Jack oedd mynd o gwmpas yr ardal i beintio adeiladau a phethau eraill yn ôl y galw. Ond, nid am hynny roedd ef yn fwyaf enwog, ond oherwydd ei fod yn gymeriad hynod o liwgar o fewn y gymdeithas a hynny oherwydd ei siarad a’i weithgareddau doniol. Wna i ond nodi un neu ddwy o’i storïau difyr.\nYn ôl Jack fe gafodd e ei eni yn Felindre ac roedd e wedi croesi’r Atlantic bump o weithiau. Os felly, yn yr America y dylsai fod wrth adrodd yr hanesyn. Roedd ganddo sawl stori am ei gyfnod yn America –\n“Roedd y ‘restaurants’ mor fawr yn America – gwaith un dyn oedd mynd rownd y byrddau gyda’r mwstard ar gefn beic! Roedd y rhychau tato mor hir, erbyn bydden nhw yn gorffen plannu pen draw’r rhych fe fydden nhw’n tynnu’r tato lle dechreuo nhw!”\nRoedd David y mab yr un oed a Beti fy chwaer ac yn grwtyn tal a chryf iawn. Roedd paffio (bocso) yn boblogaidd iawn yn y 1940’au a byddai fy nhad a Jack yn codi ganol nos i wrando ar sylwebaeth ar y radio o wahanol ffeits. Ar y noson pan oedd Tommy Far yn ymladd Joe Louis fe aeth fy nhad draw i Benlon Newydd i wrando ar y ffeit ar y radio tua pump o’r gloch y bore. Yno, yn ei ddillad gorau ac yn gwisgo ei ‘tei bo’ roedd Jack yn barod i wrando ac yn smocio sigâr.\nRoedd Jack wedi prynu "boxing gloves" i’w fab David ac yn ei ddysgu i focso. Ar ôl ychydig wythnosau gofynnodd Jack a allai e ddod a David draw i’n tŷ ni yn Llwynbedw i gael ffeit yn erbyn fy nhad. “Popeth yn iawn”, oedd ateb fy nhad yn groes i ddymuniad cryf fy mam.\nYn grwt bach yn y gegin, rwy’n cofio’r digwyddiad yn iawn. Cliriwyd llawr y gegin yn barod ar gyfer yr ymladdfa (!), gyda fy mam wedi mynd ‘ mas i’r bac ‘ mewn natur wyllt achos y fath ddwli.\nRoeddwn i a fy nhad ar ddeall mai rhyw ‘chwarae o gwmpas’ oedd y ffeit i fod gyda Jack yn un gornel o’r ystafell gyda David, a finne gyda fy nhad yn y gornel arall. Ar ôl rhyw ddwy rownd o daro ambell ergyd a Jack yn amseru tair munud i bob rownd dyma Jack yn datgan yn glir – “Knock him out now David in this rownd” er syndod mawr i fy nhad, gan ddod i’r casgliad yn sydyn fod Jack y Peinter o ddifri! Ar ddechrau’r rownd dyma David yn mynd am fy nhad gan chwifio ei freichiau a cheisio taro ei wrthwynebydd. Ond, yn sydyn dyma fy nhad yn rhoi cythrel o ergyd o dan en David a’i godi yn glir o’r llawr nes ei fod yn disgyn fel sach o dato ar ben y bwrdd bach a’r radio yn y gornel.\n“That’s enough, take the gloves off now David and we will call it a draw!”, gwaeddodd Jack.\nDaeth yr ymladdfa i ben yn sydyn gyda Jack a’i fab David yn bwrw am adref yn bur siomedig!\nYdw, rwy’n dal i gofio’r digwyddiad hwnnw er nad oeddwn ond yn grwt bach iawn yn y 40’au.\nOherwydd ei daldra corfforol a’i gryfder yn lanc ifanc fe gafodd David Penlon Newydd y llysenw ‘Dai Diened’ (Dai Dienaid). Doedd dim ofn dim ar Dai a byddai’n reidio ei feic yn rhyfeddol o gyflym ar hyd y pentref, ac ar y cae pel droed roedd e’n daclwr ac yn rhedwr di-stop. Datblygodd David i fod yn ganwr ardderchog a bu ef a’i wraig yn canu gyda’r enwog "Lyrian Singers" pan yn athro yng Nghaerdydd. Pan yn grwt bu’n canu deuawdau gyda fy chwaer Beti.\nRoedd Mrs Thomas yn Saesnes rhonc ac yn gymeriad gwahanol i bawb arall mewn pentref gyda thraddodiad crefyddol a Christnogol. Roedd hi yn gwbl ymroddedig i achos y "Jehova Witnesses". Byddai hi yn dod o gwmpas y tai i werthu eu cylchgrawn. Byddai hi yn sefyll ar ymyl y stryd yng Nghastell Newydd ar ddiwrnod mart neu adeg y ffeiriau yn cynnig y cylchgrawn i bobl. Gyda’r eglwysi a’r capeli’n llawn y cyfnod hwnnw does dim rhyfedd fod pawb yn ystyried Mrs Thomas yn berson od. Bellach ni fedraf lai na edmygu ei safiad dros ei ffydd.\nYn rhyfedd iawn, yn ei ieuenctid roedd David yn ceisio argyhoeddi ei fam i beidio a mynd ‘allan i’r priffyrdd a’r caeau’ gyda’i chenadwri, ond maes o law fe ymunodd David a’i wraig gyda chred y Tystion Jehofa.\nCoffa da am deulu amrywiol ac amryddawn Penlon Newydd.\nYmlaen ar hyd y ffordd wastad wedyn gyda wal gerrig hir ar yr ochr dde. Yna, roedd torriad yn y wal a ‘sticil’ yno, gan fod llwybr oddi yno ar draws y cae ac i fyny’r oledd i dop Rhiw Cyrff ac i gyfeiriad Penboyr.\nYmlaen wedyn a chroesi Pont Afon Bargod, ac o droi i’r chwith yn syth a lawr y lon fe ddown i Danwarin. Dyma gartref enwog Teulu Danwarin. Teulu o "Fwtsheriaid" (Cigyddion). Bu David a Ces Evans yn fwtsheriaid lleol. Dai yn Neuadd Wen yng nghanol y pentref a Ces yn Nythfa ar y ffordd i Waungilwen. Mynd a’r cig mewn fan fyddai’r ddau ar eu "rownd" wythnosol o gwmpas yr ardal.\nFy nghof cyntaf i o Danwarin oedd mynd yno i gael gwersi piano gyda Margaret Evans a oedd yn byw yno gyda’i mham. I grwt fel fi roedd mynd i gael ‘music lessons’ unwaith yr wythnos i Danwarin yn uffern, ond mynnai mam fy mod yn cael y cyfle i ddysgu canu’r piano. Methaint fu gwersi ‘Maggie Danwarin’ ac fe drefnodd mam i mi fynd at Bronwen Jones yn Bangor House yng nghanol y pentref. Ofer fu hynny hefyd. Carwn bwysleisio mai nid ar yr athrawesau oedd y bai!\nAr dudalen 46 o’r llyfr Canrif o Luniau fe welwch yn glir y rhan nesaf o bentref Drefelin a’r bwthyn Bancyfelin a dynnwyd yn 1939. Sylwch mai tŷ to gwellt yw e yn y llun ac felly roeddwn i yn ei gofio hefyd. Yn byw yno roedd Rachel Isaac. Gwraig dal oedd Rachel ac yn ffrind i fy mam. Byddai hi yn dod i Lwynbedw yn aml ac rwyf wedi ysgrifennu ar dudalen 11 yn fy hunangofiant "O Lwyfan i Lwyfan" am yr hen fardd Samuel Owens yn dymuno priodi Rachel Isaac ar ei wely angau, a mam yn eu ffug briodi nhw! Rachel, yn aml iawn, os oedd marwolaeth yn lleol, fyddai’n ‘troi y corff heibio’. Ond i mi roedd y ffaith bod Rachel yn fodryb i’r enwog Norah Isaac yn bwysig iawn. Ym Mancyfelin y ganwyd ac y magwyd David Isaac tad Norah, ac ar ôl i mi fynd i Goleg y Drindod yn fyfyriwr fe ddes i yn ffrind agos iawn i Norah Isaac, cyfeillgarwch a barodd am weddill ei hoes.\nPan oedd Noarh yn hen ac yn fusgrell, fe alwodd person yn fy nghartref gan roi i mi ddogfen hanes teuluol a oedd yn dangos yn glir bod mamgu Norah a fy hen famgu i yn ddwy chwaer a fagwyd yn Bwlchclawdd, Penboyr. Gyda chryn foddhad yr es i yn syth at Norah yn ei chartref yn Llwybrau, Heol Pentremeurig, Caerfyrddin i ddweud wrthi ein bod ni ein dau yn perthyn! Yr hyn am synnodd fwyaf oedd y ffaith bod Rachel Isaac a fy mam yn ffrindiau mor dda, ond tybed a wydden nhw eu bod yn ail gyfnitherod? Chlywais i ddim un ohonyn nhw yn cyfeirio at hynny.\nYn union gyferbyn a Bancyfelin mae’r Felin a oedd yn gweithio’n brysur pan oeddwn i yn blentyn. Tom Davies a’i fab Ronald oedd yn malu’r ceirch a’r ŷd ac yn creu’r blawd, ac roedd cael mynd i’r felin a cherdded o gwmpas a gweld sut oedd y blawd yn cael ei gynhyrchu yn sefyll yn glir yn y cof. Roedd Y Felin yn bwysig hefyd i ni’r plant am un rheswm arall – gan mai yno y byddai’r bws yn dod i’n casglu ni blant a’r aelodau o Gapel Closygraig i fynd ar ein ‘Trip Ysgol Sul’ yn flynyddol. Ac o edrych pa mor gyfyng yw’r ychydig le o flaen y felin, fedra i ddim llai na rhyfeddu at sut roedd y bysiau (ie, dau fws bob blwyddyn) yn medru troi nol cyn mynd ar ein taith.\nMae rhes o dai wedyn ar y chwith wedi eu codi yn uwch na’r ffordd – Eryl, Pencnwc a Glasfryn. Dim ond Glasfryn sy’n sefyll mas yn y fy nghof i gan mai yno yn nhy Willie Glasfryn fyddai cangen newydd a chyntaf erioed o Blaid Cymru yr ardal yn cwrdd. Pymtheg oed oeddwn i, ac rwy’n cofio mynd yno i drefnu ymgyrchoedd Jennie Eirian Davies yn sefyll dros Blaid Cymru yn 1955 a 1957. Gweinidog Closygraig ar y pryd, sef Y Parchedig Michael Thomas ynghyd ag un o’i ddiaconiaid Tom Morgan sefydlodd y gangen. Rwy’ cofio teithio yn y car gyda’r gweinidog a Tom Morgan wrth iddyn nhw siarad yng nghyfarfodydd yr ymgyrchoedd hynny. Byddai’r diweddar Michael Thomas (brodor o Lanberis) a Tom Morgan wrth eu boddau o wybod mai cynghorydd sir Plaid Cymru sydd yn cynrychioli Ward Llangeler ar Gyngor Sir Caerfyrddin ers blynyddoedd maith bellach. (Mae Mrs Mair Thomas gweddw’r gweinidog yn 102 oed bellach (2019) ac yn byw ym Mangor ac rwy’n cadw mewn cysylltiad gyda hi o hyd, ac mae hi wrth ei bodd yn dwyn atgofion am y dyddiau pan oedden nhw’n byw yn Y Mans, Drefelin.\nGyferbyn a’r tai hyn, ac ar y dde mae Glanpownd, gan fod y ‘pownd dwr’ yn mynd heibio cefn y tŷ a’r dwr ar ei ffordd i droi y ‘rhod ddŵr’ yn y felin. I ‘Glanpownd’ yr es i i ddysgu’r Rhodd Mam, sef llyfryn bychan yn llawn o gwestiynau ac atebion ysgrythurol a moesol. Menna Jones, ‘Lanpown’ oedd yn ein helpu i ateb y cwestiynau cyn sefyll arholiad wedyn yn festri Capel Closygraig – a chael tystysgrif am wneud hynny. Athrawes oedd Menna a Ieuan ei brawd yn athro ac yna yn brifathro ar Ysgol Brynsaron. Roedd Ieuan yn chwaraewr pel droed da gyda Bargod Rangers a chofiaf ef yn chware pan oeddwn i yn grwt yn cefnogi’r tim.\nNesaf at Glanpownd mae’r Felin Newydd cartref Tom y melinydd a Ronald ei fab. Nhw hefyd oedd yn ffermio’r ychydig gaeau tu ôl i’r tŷ ac ar lan yr afon Bargod. Roedd Ronald tua’r un oed a Beti fy chwaer (deng mlynedd yn hyn na fi), a byddai’n galw yn aml yn ein tŷ ni, ac wrth edrych yn ôl yn awr, tybed a oedd e’n galw gyda’r bwriad i fod yn ffrind i Beti fy chwaer? Pwy a wyr! Ond, bydd pawb yn cofio Ronald (ac mae llun gen i ohono) yn arwain yr orymdaith drwy’r pentref ar ddydd y carnifal blynyddol yn ei got goch ar gefn ei geffyl.\nY tŷ nesaf wedyn ar yr un ochr a’r Felin Newydd oedd Ivy Bush. Pam yr enw hwnnw tybed? Yno roedd Sydney Plaister (?) a’i wraig yn byw, ac yn aelod yng Nghlosygraig. Yn y llun o aelodau capel Closygraig ar dudalen 83 o’r llyfr Canrif o Luniau Sydney yw’r ail berson ar y dde i’r gweinidog gyda llyfr dan ei gesail. (Fi yw’r bachgen sy’n sefyll yn syth i’r dde tu ôl iddo yn y llun).\nGyferbyn a’r Ivy Bush ac eto yn uwch na’r ffordd mae Aelybryn 1 ac Aelybryn 2. Syndod yw sylwi ar sut yr adeiladwyd y tai sydd ar y chwith yn y pentref trwy dorri mewn i’r oledd serth ac hyd yn oed clirio lle i gael gardd tu ôl i’r tai hyn.\nSiop Eleanor rwy’n gofio yn Bancyderi, sef y bwthyn nesaf ar y chwith, a dim ond loshin wnes i ei brynu yno erioed! Mae llun o Bancyderi ar dudalen 36 o’r llyfr Canrif o Luniau. Heblaw am y to gwellt fel yna rwyf fi yn ei gofio hefyd. Tybed a’i Tom Jones yn y llun oedd tad Eleanor Bancyderi? Mae hyn yn debyg gan mai cario ymlaen gyda siop ei thad wnaeth hi siŵr o fod.\nYna, gyferbyn a Bancyderi roedd Y Mans – sef Mans Gweinidog Capel Closygraig.\nEr bod brith gof gen i am y Parch J H Davies a fu farw yn 1947 ( a minnau’n saith oed), fe ddaeth y Parch Michael Lewis Thomas yno yn 1948 a fe fu’r gweinidog ar Glosygraig adeg fy ieuenctid, a bu ei ddylanwad yn fawr iawn arnaf. Roeddwn yn dal yn aelod yng Nghlosygraig pan ddaeth Y Parchedig Gwilym Rees yno hefyd. Mae llun o Michael Thomas ar dudalen 83 o’r llyfr Canrif o Luniau yn ei goler gron arferol a’i wraig Mair y cyntaf i’r chwith yn y rhes flaen nesaf at y wraig sy’n dal ei basged. Mae llun o’r gweinidog gyda’i ddiaconiaid yn y llyfr Eglwys Clos-y-graig 1754 – 1954 Braslun o’i Hanes.\nDrws nesaf i’r Mans mae Y Glyn, lle’r oedd Donald Johnson a’i wraig yn byw, ac yntau’n ddiacon yng Nghlosygraig. Nodwedd arbennig iawn am Donald oedd ei lais canu baswr cyfoethog iawn. Mae ei lun yntau hefyd ar dudalen 83 o’r llyfr Canrif o Luniau – yn syth tu ôl i Alun Evans sydd ar y dde i’r gweinidog. Hefyd mae ei lun fel un o’r diaconiaid yn y llyfr ar hanes y capel a nodais uchod. Mae llun arall o Donald Johnson fel rhan o Wythawd Bargod Teifi ar dudalen 95 o’r llyfr ‘Canrif o Luniau’.\nDonald Johnson fel rhan o Wythawd Bargod Teifi\nAr yr ochr chwith wedyn roedd rhes o dai braf Maesyfelin, Brynafon ac Ardwyn.\nBrynafon oedd cartref yr enwog Alun Jones, ‘Alun Brynafon’ neu ‘Bocsi’ fel y bydden ni yn ei alw. Athro oedd Alun yn Ysgol Uwchradd Aberteifi ac yn dra gweithgar yn ei filltir sgwâr.\nMae llun ohono ar dudalen 68 o’r llyfr Canrif o Luniau yn sefyll yn grwt ifanc yn y cefn ar y chwith gyda thîm pel droed Bargod Rangers. Bu’n chware dros y tim am dros 30 mlynedd. Heb os, Alun oedd yr un a chwaraeodd fwyaf dros y tim erioed. Yna, dechreuodd ddilyn yr Ysgol Farddol yng Nghaerfyrddin i ddatblygu ei ddawn fel bardd ac fe feistrolodd y cynganeddion gan ennill sawl cadair a chyhoeddi ei waith mewn gwahanol gylchgronau.\nMae mwy o hanes bywyd Alun Jones ar y wefan ‘Stori Fawr Drefach Felindre’ o dan y pennawd ‘Enwogion’.\nYn Ardwyn bu Bryn a Minnie Evans a’u plant Olive a Gareth yn byw am gyfnod – sef ar ôl Bronllys drws nesaf i fy nghartref Llwynbedw, a chyn cadw’r Emlyn Stores yn y pentrtef.\nBryn a Minnie oedd y rhai cyntaf i gael teledu yn yr holl ardal gyda’r mast ar ben y bryn tu ôl i’r tŷ. Cofiaf yn iawn mynd draw i Ardwyn i weld y ‘Cup Final’ yn Wembley ar y teledu. Y broblem oedd fod hanner y pentref wedi dod yno hefyd, a chofiaf am tua deg ar hugain ohono ni yn yr ystafell yn edrych ar y gem ar waethaf yr eira gwyn ar y sgrin! Bryn Evans yw’r trydydd yn eistedd yn y llun ar dudalen 55 o’r llyfr Canrif o Luniau.\nYna daw Derwen Deg ac rwy’n cofio Eben John Jones a Eunice yn byw yno gyda’u merch Susanne os cofiaf yn iawn. Roedd hi’n ferch osgeiddig iawn.\nA drws nesaf roedd Braemar lle’r oedd Stuart Rees a Harold Small yn byw mewn bwthyn dwy stafell. I ni’r plant doedd y ffaith bod dau ddyn yn byw gyda’i gilydd yn golygu dim, nac i weddill y gymdogaeth am wn i. Bellach ry ni’n sylweddoli mai dau berson hoyw oedd y ddau.\nAlun Jones yn sefyll yn grwt ifanc yn y cefn ar y chwith gyda thîm pel droed Bargod Rangers.\nCefnogwyr brwd o'r plwyf ar eu taith i Gaeredin in weld y gêm rhwng Cymru a'r Alban yn 1934. Bryn Evans yw’r trydydd yn eistedd yn y llun.\nRoedd Stuart yn arlunydd arbennig ac yn cymryd rhan fel actor amlwg ym Mhantomeimiau enwog y pentref. Yn un o’r pantomeimiau hyn Stuart oedd y diafol a ni yn fechgyn oedd y gobliniaid bach. Mae llun gen i o Stuart a finne yn cymryd rhan. Yn y pantomeim hwn, gan mae chwarae rhan ‘y diafol’ oedd Stuart, roedd hynny’n golygu ei fod yn gwisgo ‘teits tynn’ am ei goesau a’i ganol. Yn anffodus nid oedd hynny’n gadael llawer iawn i’r dychymyg, a mawr fu’r siarad a’r rhyfeddu am Stuart yn ei deits, gyda nifer o’r sylwadau yn frith ar lafar ond yn amhosibl i’w hail adrodd mewn ysgrifen!!\nY tŷ gyferbyn oedd Danderi ac yno roedd fy ffrind Kenneth Cook yn byw. Roedden ni’n dau yn mynd i Ysgol Sul Closygraig pan yn blant. Collais gysylltiad llwyr gyda Ken ar ôl iddo fynd i ffwrdd, ond, maes o law fe ddaeth e nol i Bentrecwrt i fyw, a phleser bellach yw ail gwrdd ag e yn gyson ar Barc Waundew yng Nghaerfyrddin pan fydd tim Pel droed Caerfyrddin yn chwarae.\nMae tai eraill wedyn ar y chwith cyn cyrraedd gwaelod y rhiw sef Danrhyn, Bronallt a Pantyfedwen. Cofiaf yn dda am yr hen gyfaill oedd yn byw yn Bronallt gan, yn nol y siarad, ei fod yn dipyn o fardd ac yn Gymro diwylliedig. Wrth i fy mam a nhad symud i fyw o Lwynbedw i Dangribyn ac yna i’r tŷ a newidiwyd o’r hen Ffatri Dangribyn roedd angen enw ar y tŷ. Yr hyn wnaeth fy nhad oedd mynd draw at Lewis Bronallt yn Nrefelin i ofyn a allai awgrymu enw ar gyfer y tŷ newydd. Awgrymodd yr enw LLYFNANT, a dyna oedd yr enw a roddwyd ar y tŷ sydd gyferbyn a Glanesgair ar y ffordd i Gwmpengraig. Yn Llyfnant felly y bues i fyw am flynyddoedd. (Fe ddes i i wybod maes o law mae dyffryn hardd yw Llyfnant, ac fe allwch droi o’r ffordd fawr iddo ychydig cyn cyrraedd Machynlleth o gyfeiriad Aberystwyth.)\nDan a Jenny Rees rwy’n cofio oedd yn byw ym Mhantyfedwen y tŷ olaf yn y stryd. Fe symudon nhw wedyn i fyw i Pendref ym mhentref Felindre a Dan oedd y crydd lleol. Soniais amdano wrth fynd ar y daith drwy bentref Felindre.\nGyferbyn a’r tai uchod ac ar draws yr afon Bargod roedd Ffatri Dolgoch. Yr anfarwol Gustav Bridlik oedd yn rhedeg y ffatri wlân hon.\nCewch mwy o hanes Gustav Bridlik ar wefan ‘Stori Fawr Drefach Felindre’ o dan y pennawd ‘Enwogion Lleol.’\nPanteg yw’r tŷ cyntaf ar y chwith wedyn ar ben y rhiw. Bu Elizabeth Jones a’i chwaer, merched Panteg, yn gweithio i’r teulu brenhinol ac fe’i claddwyd yn ‘Cemetry Brompton’ yn Llundain.\nMae mwy o’u hanes ar wefan ‘Stori Fawr Drefach Felindre’ o dan y pennawd ‘Mwy o Enwogion Lleol’.\nMae llun o’r bwthyn Panteg ar dudalen 14 o’r llyfr ‘Canrif o Luniau’, a llun o’r rhan hon o’r pentref o Bancyfelin i Banteg ar dudalen 46.\nWrth fynd am gyfeiriad Capel Closygraig mae yna ffordd sy’n troi yn sydyn i’r chwith fyny am Saron ac uwchben y troad mae Bancyffynnon. Cofiaf am Defi John y postmon a’i fod yn gymeriad hynod o swil a thawel.\nYna, yn syth o dan y ffordd mae fferm Ffynnondudur. Roedd Daniel Davies yn ddiacon yng Nghlosygraig a chofiaf amdano fel cymeriad braidd yn wyllt ei ffordd. Ond, roedd Elgan ei fab a fi yn Ysgol Sul Closygraig gyda’n gilydd, ac Elgan wedyn a ddilynodd ei dad ar y fferm. Chwiorydd iddo oedd Annie, a Margaret sy’n byw yng Nghapel Iwan. Mae’r teulu yn dal i ffermio Ffynnondudur o hyd ac yn asgwrn cefn yr achos yng Nghlosygraig.\nA dyma ni wedi cyrraedd Capel hardd y Methodistiaid Closygraig. (Llun da o’r capel, y Tŷ Capel a’r Festri a beudy Ffynnondudur ar dudalen 88 o’r llyfr ‘Camrif o Luniau’.) Yng Nghlosygraig y treuliais fy holl blentyndod a’m magwraeth. Roedd fy mam a nhad yn aelodau ffyddlon yno ac mae gen i atgofion lu am y lle.\nRoeddwn yn mynd dair gwaith bron bob dydd Sul i Glosygraig. Gwasanaeth yn y bore a’r hwyr a’r Ysgol Sul am ddau y prynhawn. Fydden ni fel teulu fyth yn mynd i’r Cwrdd Gweddi yn ystod yr wythnos ond roedd Y Gymdeithas Ddiwylliadol yn cwrdd yn gyson. Yn fy Hunangofiant O Lwyfan i Lwyfan rwyf wedi rhoi pennod ar’ Y Llwyfan Crefyddol’ yn fy mywyd ar dudalen 145, ac yno rwyf wedi son am gyfnod Closygraig yn fy mywyd yn fanwl iawn, ac mae’r atgofion bob amser yn llifo nol am y cyfnod arbennig hwnnw yn fy mywyd.\nTom Ellis Jones a’i wraig Gwen oedd yn cadw Ty Capel Closygraig.\nMae llun o’r aelodau pan yn dathlu dau canmlwyddiant y capel ar dudalen 83 o’r llyfr Canrif o Luniau. Gweler mwy o luniau ar wefan Casgliad y Werin.\nMae’r llyfryn ‘Eglwys Closygraig 1754 – 1954’ yn rhoi holl hanes y Capel.\nTŷ ôl i Gapel Closygraig mae’r fferm Tŷ Newydd. Cofiaf am bobl dda Tŷ newydd hefyd yn y capel.\nO fynd heibio’r capel fe ddown i Landwr, ac fe gofiaf am y teulu hwn yn glir. Teulu Ianto a Bessie Landwr gyda’r plant Marian, Arthur a Peter. Peter oedd yr un oed a fi ac mae Marian a’i gwr Bennie yn byw yn Nhrawsmawr ger Caerfyrddin a braf yw cael cwrdd a nhw yn y dref bob hyn a hyn. Cofiaf am Arthur fel chwaraewr snwcer arbennig iawn a bu Ianto a Bessie yn gofalu am neuadd y Ddraig Goch yn Felindre am flynyddoedd hir ar ôl David a Marged Evans Trefeca. Roedd Peter Landwr a finne yn Ysgol Penboyr gyda’n gilydd a braf yw cwrdd ambell waith i ddwyn atgofion am yr hen amser.\nA dyma ddod wedyn at efail y gof ar y dde, Efail Jac y Gof, ac yntau’n byw yn Cilgraig y tŷ nesaf at yr efail. Lle prysur iawn oedd yr efail a Jac wrthi’n galed drwy’r dydd yn pedoli. Treuliais llawer iawn o amser yng ngefail Jac y Gof yn ei wylio’n pedoli a gwneud pethau allan o haearn. Jac wnaeth y ‘nghylch a bachyn’ cyntaf i mi pan yn grwt. Cylch o haearn oedd hwn gyda darn o haearn ar ffurf bachyn i wthio’r cylch yn ei flaen. Fe fues i’n chware gyda’r cylch a’r bachyn am flynyddoedd maith ac yn medru ei yrru a gwneud llawer o gampau. Mae’r ‘cylch a bachyn’ hwn yn hongian yn y garej gen i o hyd.\nY peth arall arbennig am Jac y gof oedd mai fe oedd y Cynghorydd John Evans, a bu’n aelod ar Gyngor Gwledig Castell Newydd Emlyn, ac am gyfnod yn Gynghorydd Sir Gaerfyrddin ar ôl John y Gwas.\nBancyfelin i Banteg\nA dyma ni wedyn yn ‘y stryd’ sef rhes o fythynnod bychain wedi eu hadeiladu’n sownd i’w gilydd ar dipyn o oledd. Glynteg, Trefeca, Talgarth a Tŷ Harris. Fe fydd yr haneswyr Methodistaidd yn sylwi’n syth bod yna arwyddocâd arbennig i Trefeca, Talgarth a Tŷ Harris gan eu bod yn cyfeirio at ran arbennig o Gymru ac at Hywel Harris y pregethwr Methodistaidd enwog yn yr hen ddyddiau.\nDavid a Marged Evans oedd yn byw yn Nhrefeca. Nhw fu’n edrych ar ôl yr hen Neuadd y Ddraig Goch yn y pentref ac fe soniais amdanyn nhw yn ‘Hanes Y neuadd’ sydd ar wefan ‘Stori fawr Drefach Felindre’. Eu mab Gordon Evans fu’n brifathro Ysgol Gynradd Penwaun ger Capel Iwan. Mae llun o Gordon ar dudalen 113 o’r llyfr ‘Canrif o Luniau, gan ei fod yn chwaraewr snwcer penigamp. Mae llun Dai Trefeca ar dudalen 95 ‘Canrif o Luniau’ ac yn aelod o Wythawd Bargod Teifi. Hyn yn nodi ei fod yn ganwr da.\nYn Tŷ Harris roedd Hirrell Thomas yn byw. Roedd hi yr un oed a fi ac yn Ysgol Sul Closygraig gyda’n gilydd. Roedd chwaer ei mam yn byw gyda nhw yn Tŷ Harris ac roedd hi yn ddall. Ganwyd Y Parch David Davies gweinidog yn Saundersfoot yn Tŷ Harris.\nA dyma gyrraedd Danbanc wedyn, cartref David Henry ac Alwyn Davies ei fab a wnaeth cymaint dros yr ardal.\nBu Alwyn Danbanc yn brifathro ar Ysgol Gynradd Llanllwni a bu ei gyfraniad i fywyd Drefach Felindre yn fawr iawn, pe bai ond fel ysgrifennydd Neuadd y Ddraig Goch am dros 30 mlynedd.\nAr dudalen 8 o’r llyfr ‘Canrif o Luniau’ fe welwch luniau o Margaret Evans Trefeca, Hanna Davies Tŷ Harris a Mary Emily Davies Danbanc yn ferched ifanc.\nAc yna, Troedrhiw sydd yn enw mor addas i’r tŷ ar waelod y rhiw serth sy’n arwain i Saron.\nCofiaf am y ddau frawd yn byw yn y tŷ cyntaf o’r ddau dy.. Haydn oedd un ohonyn nhw a drws nesaf roedd Nelian Evans a’i mhâm Emma yn byw. Bu Nelian mor ffyddlon i gapel Closygraig a chofiaf amdani, er ychydig yn hyn na fi, fel cantores dda iawn ac yn ennill gwobrau am ddeuawdau a phedwarawdau mewn eisteddfodau. Mae hi’n dal yn ffyddlon i’r achos ac yn byw yn Cefen Saron.\nO gario ymlaen heibio i Danrhiw fe ddown i gartref Gustav Bridlick y gwr o Siecoslofacia a ymgartrefodd ym mhentref Drefelin. Rhyw fath o feudwy oedd Gustav ac yn byw yn adeilad ei ffatri yn y fan hon. Daeth ei ddiwedd pan aeth y ffatri fach hon a’i gartref yntau ar dan ac fe’i llosgwyd i farwolaeth.\nO gario ymlaen eto ar hyd y cwm fe ddowch i Cwmgilfach. Yr unig beth a gofiaf am y lle hwn yw mai mab Cwmgilfach oedd y Dr Ben Jones, Dangribyn, Cwmpengraig ac iddo yntau a’i ddau frawd (bois Cwmgilfach) fynd yn feddygon gyda Dr Ben yn Harley Street, Llundain cyn dod nol i Gwmpengraig.\nYmhellach i fyny’r cwm o Gwmgilfach ac i fyny ar y tir uchel wedyn mae tarddiad yr AFON BARGOD.\nO gymryd y tro anodd ar ôl Danrhiw ac i fynny’r rhiw serth iawn fe ddowch i’r fferm Penbanc sy’n edrych lawr dros y pentref, cartref Edith, a oedd ychydig yn hyn na fi a Betty ei chwaer, tua’r un oedran a finne. Roedd y ddwy yn ffyddlon yn yr Ysgol Sul ac i Gapel Closygraig. Mae Betty yn byw yn Ardwyn ym mhentref Drefelin erbyn hyn. Dic Penbanc oedd eu tad, ac mae ei lun ar dudalen 55 o’r Canrif o Luniau o Luniau gyda’r bechgyn ar eu ffordd i’r Alban yn 1934. Dic yw’r trydydd o’r chwith yn y cefn. Ac ar dudalen 49 o’r un llyfr fe welwch lun o’r bobl wrth y gwair ar fferm Penbanc, Drefelin yn 1916 – cyn deidiau llawer o’r bobl rwyf newydd son amdanyn nhw yn Nrefelin mae’n siŵr.\nA dyna ichi olwg fras ar bentref Drefelin a’i phobl pan oeddwn i yn grwt yn mynd yn ôl ac ymlaen yn gyson i Gapel Closygraig yn y pedwar a’r pumdegau o’r ganrif ddiwethaf.\nHyfryd yw cael dweud fy mod i wedi ymweld a Drefelin arall yn 2005 ym Mhatagonia. Tybed a enwyd y Drefelin hwnnw ar ôl y Drefelin hwn?\nCefnogwyr brwd o'r plwyf ar eu taith i Gaeredin in weld y gêm rhwng Cymru a'r Alban yn 1934. Dic Penbanc yw’r trydydd o’r chwith yn y cefn.\nYn y llun sydd ar dudalen 83 o’r llyfr ‘Canrif o Luniau’ mae nifer o’r rhai y soniais amdanyn nhw uchod yn y llun hwnnw:\nYn y drydedd res ar y chwith mae’r merched canlynol: Marian Landwr, Edith Penbanc, Hirrell Tŷ Harris, Nelian Troedrhiw ac Annie Ffynnondudur. Gordon Evans Trefeca sy’n dal Colin y mab fyny yng nghanol y llun, ac yn syth o’i flaen mae Dan Rees y crydd, Y bachgen sy’n sefyll yn y cefn tu ôl i bawb ac ar ben ei hun yw Ken Danderi. Haydn Troedrhiw yw’r gwr ifanc sy’n sefyll ar ei ben ei hun yn y cefn ar yr ochr dde ac yn syth o’i flaen mae Gareth Evans, Ardwyn – brawd Olice Campden. Yn y rhes flaen ac i’r dde o Michael Thomas y gweinidog, gyda’r goler gron. Alun Evans mab Albert Evans sy’n sefyll i’r dde y tu ôl iddo. Yna Sydney Plaister yn dal rhaglen yn ei law, ac i’r dde tu ol iddo yntau yn syth rwyf fi Peter Hughes Griffiths yn fachgen 14 oed. Tom Morgan sydd wedyn ac Eben John Jones y tu ôl iddo yntau. Y plant yn y tu blaen o’r chwith i’r dde yw Gwynfor Bancyfelin, Robin Exton, John Bancyfelin, Eirlys Central Stores (Wyres Albert Evans), O flaen Tom Morgan mae Norma Winston, yna Vivienne Freeman Glyncoed, Anne Winston a Doreen Lewis Rhianfa. Tu ôl iddyn nhw mae Gwen Winston a Linda Evans.


Casgliadau Erthyglau Beddau cyntedd Oes y Cerrig yng Nghymru\nO ran ei gyflwr, Bryn Celli Ddu (Ynys Môn) yw un o'r beddau cyntedd gorau yng Nghymru. Llun: Cadw (Hawlfraint y Goron).\nCynllun Bryn Celli Ddu yn dangos y dramwyfa sy'n arwain i ganol y twmpath crwn.\nPan adeiladwyd Barclodiad y Gawres crëwyd un brif siambr ac, o boptu iddi, dair siambr ystlys y câi'r meirw eu gosod ynddynt. Yng nghanol y brif siambr roedd aelwyd a byddai'r tân a gyneuid yma yn goleuo'r bedd yn ystod defodau.\nMaen cerfiedig y tu mewn i siambr Barclodiad y Gawres (Ynys Môn). Mae'r dull o gerfio a welir yn y bedd cyntedd hwn i'w ganfod mewn nifer o feddau yn Iwerddon.\nMaen addurnedig y cafwyd hyd iddo o dan Fryn Celli Ddu (Ynys Môn). 1.5m (4.9 troedfedd) o uchder. Mae'r patrymau chwyrlïol ar y garreg hon yn nodweddiadol o gelfwaith beddau cyntedd.\nNewgrange, Co. Meath (Iwerddon), a chylch pydew yn y blaendir. Mae bedd cyntedd adluniedig Newgrange yn un o blith nifer o feddau enfawr yn Nyffryn Boyne.[Llun © Steve Burrow].


Bioleg Môr a Swoleg | Bangor University\nBioleg Môr a Swoleg Israddedig - Mynediad yn 2022\nMae'r radd yn rhoi gorolwg manwl ar amrywiaeth yr anifeiliaid a'r ecosystemau sydd ar y blaned, o'r mynyddoedd i ddyfnderoedd y môr. Dangoswn sut mae rhyngweithio'r anifeiliaid a'u hamgylcheddau yr un mor berthnasol i gynefinoedd y môr, y tir a'r dŵr croyw. Cewch eich cyflwyno i chi elfennau hanfodol bioleg, ecoleg ac esblygiad organebau'r môr a'r holl grwpiau o anifeiliaid. Mae hon yn radd ymarferol iawn, a byddwch yn treulio amser ar deithiau maes ac yn y labordy yn rhoi eich gwybodaeth ar waith.\nCwrs 4 blynedd yw hwn a gynlluniwyd yn benodol ar gyfer myfyrwyr sydd am ennill dealltwriaeth fanwl iawn o'r pwnc. Yn y tair blynedd gyntaf, byddwch yn dilyn yr un strwythur â’r cwrs gradd BSc. Bioleg y Môr a Swoleg Ddiwedd Blwyddyn dau, os cewch farc boddhaol, byddwch yn parhau â Blwyddyn tri’r cwrs BSc ac yn symud ymlaen i gwrs arbenigol yn y 4edd flwyddyn. Ym mlwyddyn 4 byddwch yn gwneud gwaith ymchwil sylweddol a fydd yn sail i draethawd hir y flwyddyn olaf. Cewch weithio yng ngrŵp ymchwil aelod o’r staff a byddwch yn ennill profiad gwerthfawr o weithio mewn amgylchedd ymchwil.\nMae Bioleg y Môr yn cynnwys anifeiliaid, gwymon, planhigion a bywyd microbaidd yn y moroedd a'r cysylltiadau sydd rhyngddynt. Mae Sŵoleg yn ymdrin â’r holl anifeiliaid, ar y tir ac yn y dŵr. Felly mae'r radd yn bwrw golwg gyffredinol ac eang dros yr amrywiol anifeiliaid a’r ecosystemau sydd ar y blaned, o'r mynyddoedd i ddyfnderoedd y moroedd. Ar y cwrs byddwch yn dysgu bod y rhyngweithio rhwng anifeiliaid a'u hamgylcheddau yr un mor berthnasol i gynefinoedd y môr, y tir a’r dŵr croyw. Cyflwynir i chi nodweddion hanfodol bioleg, ecoleg ac esblygiad organebau’r môr a’r holl grwpiau o anifeiliaid. Byddwn hefyd yn ymdrin ag agweddau mwy cymhwysol fel dyframaeth a physgodfeydd, parasitoleg ac imiwnoleg.\nAr y radd 4 blynedd yma, byddwch yn gwneud darn sylweddol o ymchwil gwyddonol fel rhan o grŵp ymchwil.\nMae'r cwrs hwn yn unigryw i Fangor.\nMae lleoliad Bangor yn lle delfrydol i astudio cynefinoedd tir a dŵr, ac mae'r mynyddoedd a'r môr yn hwylus o agos ar gyfer teithiau maes.\nMae'r darlithwyr a fydd yn eich dysgu yn gwneud ymchwil ledled y byd.\nYmhlith y cyfleusterau mae llong ymchwil, cychod gwaith, acwaria môr a dŵr croyw tymherus, labordy tanddaearol ar gyfer astudio ffawna'r pridd, ac amgueddfa sŵolegol.\nSaif ein labordai addysgu nid nepell o'r môr, a gallwch gasglu anifeiliaid môr a'u hastudio yn y labordy yn yr un sesiwn labordy.\nMae 3 blynedd gyntaf y radd yn cynnwys darlithoedd, dosbarthiadau ymarferol a gwaith maes ar y glannau. Ym Mlwyddyn tri mae dau gwrs maes, pob un yn wythnos o hyd, ac yn ystod Blynyddoedd 1, 2 a 3 treulir amser ar fwrdd llong ymchwil Y Tywysog Madog. Caiff eich gwaith ymarferol ei asesu'n barhaus ac mae arholiadau ysgrifenedig i bob modiwl. Ym Mlwyddyn pedwar cewch eich asesu ar y traethawd hir sgiliau ymchwil, y seminar a'r modiwlau poster.\nMae’r rhestrau modiwlau ar gyfer eich arwain yn unig ac fe allant newid. Cymerwch olwg ar yr hyn y mae ein myfyrwyr yn ei astudio ar hyn o bryd ar tudalen Modwilau Bioleg Môr a Swoleg .\nLefel A (gan gynnwys Bioleg ac fel rheol 1 pwnc gwyddoniaeth arall - Ffiseg, Mathemateg, Cemeg, Daearyddiaeth, Daeareg, Gwyddorau/Astudiaethau'r Amgylchedd, Economeg, Seicoleg). Ni dderbynnir Astudiaethau Cyffredinol.\nMae'r cwrs hwn yn baratoad delfrydol at yrfa mewn ymchwil. Bydd prosiect y bedwaredd flwyddyn yn fodd ichi ennill profiad o weithio mewn amgylchedd ymchwil a'ch paratoi at PhD a gyrfa ymchwil.


Adroddiad cydraddoldeb 2020 a chynllun cydraddoldeb strategol 2020 i 2024 Awdurdod Cyllid Cymru [HTML] | LLYW.CYMRU\nAdroddiad cydraddoldeb 2020 a chynllun cydraddoldeb strategol 2020 i 2024 Awdurdod Cyllid Cymru\nAdroddiad cydraddoldeb 2020 a chynllun cydraddoldeb strategol 2020 i 2024 Awdurdod Cyllid Cymru [HTML]\nAdroddiad blynyddol ar ein gweithgareddau a'n data ar gydraddoldeb yn Awdurdod Cyllid Cymru yn ystod 2018 i 2019. Mae hyn yn cynnwys ein cynnydd yn erbyn amcanion cydraddoldeb 2019 ac yn nodi ein cynlluniau a'n hamcanion o 2020 hyd 2024.\nLawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 167 KB.\nMaint Ffeil 167 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.\nCydraddoldeb yn ACC\nEin data cydraddoldeb\nEin dull o drin preifatrwydd\nAmcanion ar gyfer 2019\nAmcanion ar gyfer 2020 i 2024\nMae Awdurdod Cyllid Cymru (ACC) yn helpu i ddarparu system dreth deg i Gymru. Ers 2018 rydym wedi bod yn gyfrifol am gasglu Treth Gwarediadau Tirlenwi (TGT) a Threth Trafodiadau Tir (TTT) - y trethi cyntaf i gael eu codi i Gymru mewn 800 mlynedd. Rydym yn helpu i godi dros £1 biliwn yn ein pedair blynedd gyntaf er mwyn ariannu gwasanaethau cyhoeddus Cymru, fel iechyd, ysgolion a gofal cymdeithasol yn uniongyrchol.\nRydym yn sefydliad Gwasanaeth Sifil, yr adran anweinidogol gyntaf i’w chreu gan Lywodraeth Cymru. Rydym yn fach ac yn arbenigol gyda thua 80 aelod staff ac 16 proffesiwn, wedi ein lleoli ar gyrion Caerdydd yn Nhrefforest. Rydym yn ymddiried lefel uchel o ymreolaeth i’n pobl ac yn eu grymuso i wneud penderfyniadau ac i wella ein sefydliad.\nMae gan ein pobl lefel uchel o ymgysylltiad, gan sgorio’n uchel yn Arolwg Pobl blynyddol y Gwasanaeth Sifil, gyda sgôr arbennig o uchel yn cael ei roi gan ein staff am Gynhwysiant a Thriniaeth Deg. Gallwch ddysgu mwy am weithio yma trwy edrych ar ganlyniadau’n Harolwg Pobl diweddaraf.\nRydym yn falch o sgorio mor uchel ar draws y Gwasanaeth Sifil o ran Cynhwysiant a Thriniaeth Deg (cyntaf yn 2018, chweched yn 2019), gydag ymatebion ein staff yr uchaf ar draws dros 100 o sefydliadau’r Gwasanaeth Sifil i’r cwestiwn “Rwy’n cael fy nhrin yn deg yn y gwaith”.\nRydym yn ymddiried lefel uchel o ymreolaethi’n pobl ac yn eu grymuso i wneud penderfyniadau ac i wella ein sefydliad.\nMae ACC wedi ymrwymo i helpu i ddarparu system dreth deg i Gymru trwy gyflwyno ffordd Gymreig newydd o drethu. Trwy weithio ar y cyd â chynrychiolwyr, sefydliadau partner, trethdalwyr a’r cyhoedd, mae’r dull hwn, o’r enw Ein Dull, a arweinir gan bartneriaethau, yn sicrhau bod trethi’n cael eu casglu a’u rheoli’n effeithlon ac yn effeithiol.\nMae Ein Dull yn seiliedig ar 3 gair: Cydweithio, Cadarnhau, Cywiro, ac mae wedi’i ysbrydoli gan Ein Siarter, sy’n cynnwys 8 cred, gwerth a chyfrifoldeb a rennir.\nCydweithio – Ystyr hyn yw “gweithio gyda’n gilydd” ac mae’n golygu gweithio tuag at nod cyffredin.\nCadarnhau – Mae hyn yn awgrymu nodwedd gadarn, rymus y gellir dibynnu arni. Mae’n golygu darparu sicrwydd, bod yn gywir ac atgyfnerthu ymddiriedaeth.\nCywiro – Ystyr hyn yw “dychwelyd at y gwir” ac mae’n ymwneud â’r ffordd rydym yn gweithio gyda chi er mwyn datrys camgymeriadau neu bryderon.\nFel Gweision Sifil, rydym hefyd yn cadw at werthoedd craidd Cod y Gwasanaeth Sifil:\nOchr yn ochr ag Ein Dull ac Ein Siarter, mae’r tair safon yma’n arwain ein pobl yn eu gwaith o ddydd i ddydd, ac maent yr un mor berthnasol i’n hagwedd tuag at gydraddoldeb.\nGallwch ganfod mwy o wybodaeth am Ein Dull, Ein Siarter, a’n Cynllun Corfforaethol 2019 i 2022 ar ein gwefan.\nMae’r rhan fwyaf o sector cyhoeddus Cymru wedi cyhoeddi eu Cynlluniau Cydraddoldeb Strategol mewn cylch 4-blynedd ers 2012.\nFel sefydliad newydd roeddem yn gwybod bod gennym lawer i’w wneud o hyd, felly gwnaethom gyhoeddi Amcanion Cydraddoldeb Strategol cychwynnol yn unig ar gyfer 2019 i 2020.\nCytunwyd ar hyn gyda’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, yn enwedig gan y byddai cynllun blwyddyn yn caniatáu i ni ddilyn yr un patrwm amserlen adrodd 4-blynedd â gweddill sector cyhoeddus Cymru. Roeddem hefyd eisiau rhoi digon o amser i’n hunain i sefydlu ein prosesau cydraddoldeb, a chael gwell dealltwriaeth ohonom ni ein hunain, ein pobl, a’n hamgylchedd cydraddoldeb yn ACC, cyn ymrwymo i gynlluniau tymor hwy.\nMae’r adroddiad hwn:\nyn cyfuno ein Hadroddiad Cydraddoldeb Blynyddol 2020 (sy’n cwmpasu’r cyfnod 1 Ebrill 2018 i 31 Mawrth 2019) a’n Cynllun Cydraddoldeb Strategol ar gyfer 2020 i 2024\nyn cynnwys ein Hamcanion Cydraddoldeb Strategol ar gyfer 2020 i 2024\nyn cynnwys ein cynnydd gydag Amcanion Cydraddoldeb Strategol y llynedd ar adeg ysgrifennu hyn ym mis Chwefror 2020\nGoruchwyliwyd ein cynllun a’n hamcanion cyntaf gan ein Bwrdd; fodd bynnag, mae’r cynllun hwn wedi’i oruchwylio gan Bwyllgor Pobl y Bwrdd. Mae ein Pwyllgor Pobl yn cynnwys tri chyfarwyddwr anweithredol o’r Bwrdd, ac mae’n cael ei gynghori gan y Prif Swyddog Gweithredol a’r Prif Swyddog Pobl, a’i gefnogi gan ysgrifenyddiaeth.\nFel rhan o’n proses recriwtio, rydym yn casglu data ar bob un o’r 9 nodwedd warchodedig o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010:\nGofynnir i ddarpar ymgeiswyr lenwi holiadur cydraddoldeb hunan-ddatgan pan fyddant yn ceisio am un o’n swyddi; dim ond ein tîm Adnoddau Dynol (AD) sydd â mynediad i’r wybodaeth hon.\nYna mae ein tîm AD yn anonymeiddio’r data ac yn ei storio’n ddiogel yn ôl y swydd y gwnaed cais amdani. Yna rydym yn adolygu’r data hwn o leiaf ddwywaith y flwyddyn er mwyn chwilio am dueddiadau.\nRydym yn casglu data am 8 o’r 9 nodwedd warchodedig ar gyfer ein pobl. Rydym yn cofnodi pedair nodwedd warchodedig ar ffeil AD rhywun:\nDim ond ein tîm AD a’r rhai sy’n cefnogi ein system sy’n gallu cael mynediad at yr uchod; mae gennym fesurau ar waith er mwyn sicrhau mai dim ond pan fydd rheswm busnes sylweddol dros wneud hynny y rhoddir mynediad i’r data.\nRydym yn gofyn i’n pobl hunan-ddatgan 4 nodwedd warchodedig arall ar eu proffil ar ein System AD:\nLansiwyd yr opsiwn hunan-ddatgan hwn gennym ym mis Hydref 2018, ond nid yw ei gwblhau yn orfodol. Rydym yn annog ein pobl i’w lenwi, gan esbonio, os oes gennym set gref o ddata, ei fod yn ein helpu i greu gwell polisïau pobl a deall pa mor amrywiol ydym ni fel sefydliad. Mae gennym waith i’w wneud o hyd i annog mwy o’n pobl i hunan-ddatgan.\nAr hyn o bryd nid ydym yn cofnodi ailbennu rhywedd. Credwn y gallai cofnodi’r wybodaeth hon mewn sefydliad mor fach gael effaith negyddol ar breifatrwydd unigolion ac y byddai’r set ddata yn rhy fach i’w dadansoddi.\nEin gwasanaethau treth\nWrth ddarparu ein gwasanaethau treth, rydym yn casglu data am oedran trethdalwyr sy’n talu Treth Trafodiadau Tir\nRydym yn casglu’r wybodaeth hon am ei bod yn ein helpu i sicrhau bod y swm cywir o dreth yn cael ei dalu gan yr unigolyn iawn. Nid ydym yn cofnodi’r wybodaeth at ddibenion cydraddoldeb.\nNid ydym wedi gwneud unrhyw ddadansoddiad o’r setiau data trethdalwyr hyn at ddibenion cydraddoldeb eto. Yn ystod y flwyddyn sydd i ddod, rydym yn bwriadu casglu’r data hwn ac efallai ystyried gofyn am ragor o wybodaeth er mwyn deall ein sylfaen cwsmeriaid.\nPan fyddwn yn derbyn cwynion, nid ydym yn gofyn i unrhyw un roi unrhyw ddata amrywiaeth i ni. Ein nod yw annog cymaint o adborth â phosibl er mwyn gwella ein gwasanaethau. Rydym yn credu y gallai gofyn i bobl lenwi ffurflenni datganiadau amrywiaeth greu rhwystrau i bobl roi adborth i ni. Byddwn yn parhau i adolygu’r dull hwn.\nOs ydym yn derbyn cwyn am, neu sy’n cyfeirio at, wahaniaethu neu unrhyw effaith negyddol ar nodweddion gwarchodedig, caiff ei chofnodi a’i hanfon at ein Prif Swyddog Pobl i’w hadolygu. Nid ydym wedi cael unrhyw gwynion o’r fath hyd yn hyn.\nEin dull o drin preifatrwydd wrth gasglu a chyhoeddi data\nAr 31 Mawrth 2019 roeddem yn cyflogi 66 o bobl. Oherwydd ein maint bach, mae’r rhan fwyaf o’r data a gasglwn am ein pobl, neu am bobl sy’n ceisio am swyddi gyda ni, yn set ddata rhy fach i’w chyhoeddi.\nNi fyddwn yn cyhoeddi data a allai ddatgelu hunaniaeth unigolyn neu grŵp bach o unigolion. Mae hyn yn golygu na fyddwn yn cyhoeddi data grwpiau sydd â llai na 5 o bobl.\nRydym wedi rhoi pwys mawr ar ddiogelu preifatrwydd pobl a’u data, gan gydymffurfio’n llawn â’r Rheoliad Diogelu Data Cyffredinol (GDPR). Mae hyn yn berthnasol i’n pobl, ein cwsmeriaid, ein rhanddeiliaid, a’r rhai sy’n ceisio am swyddi gyda ni.\nOs yw’r data’n ddigon mawr i’w gyhoeddi yna byddwn yn gwneud hynny. Pan fo’r data’n rhy fach i’w gyhoeddi yna byddwn yn rhoi disgrifiad.\nGwnaethom adolygu’r wybodaeth am amrywiaeth a gedwir am ymgeiswyr ar gyfer ein swyddi a’n gweithlu presennol ar 31 Mawrth 2019. Mae’r hyn y gallwn ei gyhoeddi wedi’i gynnwys isod:\nGweithwyr yn ôl Gradd\nUwch Wasanaeth Sifil\nGradd 6 a 7\nSEO a HEO\nMae dynion a menywod ar bob lefel o’r sefydliad.\nDynion yw 42% o’n sefydliad, a menywod 58%. Yn ystod cyfnodau tebyg, roedd hyn:\nyn eithaf tebyg i’r Gwasanaeth Sifil, sef 46% yn ddynion a 54% yn fenywod\ncryn dipyn yn fwy cytbwys rhwng y rhywiau na’r sector cyhoeddus, sef 35% yn ddynion a 65% yn fenywod\nrhywfaint yn fwy benywaidd na phoblogaeth waith Cymru, sef 52% yn ddynion a 48% yn fenywod\nroedd 4 allan o 7 aelod y Tîm Arwain (ein Pwyllgor Gwaith) yn fenywod\nroedd 4 allan o 10 aelod o’n Bwrdd yn fenywod\nmae cyfran y dynion a’r menywod yn weddol gyfartal ar draws graddau\nMae gan rai graddau (er enghraifft Swyddog Gweithredol) gyfran uwch o fenywod, ond oherwydd ein maint bach, gallai hyn gael ei gydraddoli neu ei wrthdroi gyda dim ond nifer fach o bobl yn ymuno neu’n gadael ar y radd honno, ac felly mae’n bosibl nad yw hyn yn arwyddocaol. Mae’r rhaniad rhwng dynion a menywod o fewn ein graddau’n rhywbeth sy’n cael ei adolygu’n barhaus gennym. Os daw’n duedd tymor hwy, byddwn yn ymchwilio ymhellach i’r rhesymau posibl am hyn, a pha gamau y gallwn eu cymryd.\nY bwlch cyflog rhwng dynion a menywod\nErs 2017, mae’n rhaid i gyflogwyr sydd â 250 neu fwy o weithwyr gyhoeddi ac adrodd ar ffigurau penodol ynglŷn â’u bwlch cyflog rhwng y rhywiau. Gall y dull o gyfrifo a ddefnyddir er mwyn adrodd ar y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn hawdd gynhyrchu ffigurau sydd wedi’u hystumio pan gaiff ei ddefnyddio ar gyfer cyflogwr mor fach ag ACC, a gallai eu cyhoeddi fod yn gamarweiniol ac yn ddi-fudd. Yn hytrach, rydym yn adolygu ac yn dadansoddi ein bwlch cyflog ar ddiwedd pob blwyddyn ariannol ac yn cyflwyno ein dadansoddiad a’n hargymhellion i’n Tîm Arwain a’n Pwyllgor Pobl i’w trafod ac i weithredu yn eu cylch.\nDengys ein cyfrifiadau bod ein cyflog cymedrig a chanolrifol yn uwch i ddynion nag i fenywod. Y rheswm pennaf am hyn yw, yn arwyddocaol, bod yn sylweddol fwy o fenywod wedi ymuno â ni ar ddyrchafiad na dynion, a bod dynion yn eu tro yn llawer mwy tebygol o ymuno â ni ar yr un radd â’u rôl flaenorol. Mae ein system\ngyflog yn seiliedig ar naill ai dri neu bedwar pwynt ar y ‘golofn gyflog’ (yn dibynnu ar y radd), gyda’n pobl yn symud i fyny’r pwyntiau ar y golofn hon ar ôl pob blwyddyn o wasanaeth nes eu bod yn cyrraedd pwynt uchaf y raddfa.\nFelly roedd dynion yn fwy tebygol o fod wedi bod yn eu gradd gyfredol am gyfnod hirach, a bod yn agosach at frig y raddfa, tra bod menywod yn ACC yn fwy tebygol o fod wedi ymuno â’u gradd gyfredol yn ddiweddar, a bod ar bwyntiau is y golofn. Effaith lai ar ein bwlch cyflog rhwng y rhywiau yw’r nifer fwy o fenywod ar rai graddau is, a mwy o ddynion ar y graddau uchaf un.\nOherwydd ein niferoedd, gallai hyn newid neu gael ei wrthdroi gyda dim ond ychydig yn dechrau neu’n gadael swyddi penodol, ond mae’n dal yn werth ei fonitro rhag ofn iddi ddod yn duedd tymor hwy, gan y byddai hyn efallai’n awgrymu rhywfaint o ragfarn yn hytrach na hap a siawns.\nYn eironig braidd, mae hyn yn golygu bod ein bwlch cyflog rhwng y rhywiau wedi’i greu yn bennaf trwy roi dyrchafiad i fenywod. Fodd bynnag, oni bai bod ein rhagdybiaethau’n anghywir, bydd hyn yn golygu y bydd ein bwlch cyflog rhwng y rhywiau’n culhau dros y 2 i 3 blynedd nesaf (yr amser y mae’n ei gymryd i weithiwr gyrraedd brig ei raddfa gyflog). Felly byddwn yn monitro hyn yn barhaus, a phe na bai’r mater yn datrys ei hun yn ystod y cyfnod hwnnw, byddai’n dangos bod potensial ar gyfer rhagfarn yn ein system a byddem yn ymchwilio i hynny.\nRydym yn dechrau gweithio gyda Chwarae Teg i ddod yn Gyflogwr Chwarae Teg eleni (2020) ac rydym yn gobeithio gweithio gyda nhw er mwyn mynd i’r afael â’n bwlch cyflog a helpu i hyrwyddo cynnwys menywod ymhellach ym mhob rhan o’n busnes.\nCyhoeddir ein graddfeydd cyflog ar ein gwefan.\nGweithwyr yn ôl patrwm gweithio\nMae ein gweithwyr yn ôl patrwm gweithio a rhyw yn set ddata rhy fach i’w chyhoeddi. Ond roedd 9% o’n sefydliad yn gweithio’n rhan-amser ar 31 Mawrth 2019. O’r ganran honno, mae mwy o fenywod na dynion yn gweithio’n rhan-amser neu’n hyblyg.\nRydym yn annog diwylliant lle gall pobl weithio’n hyblyg ac yn gwerthfawrogi effaith modelu rôl, gydag aelodau gwrywaidd a benywaidd ein Tîm Arwain yn gweithio i batrymau gweithio hyblyg yn agored.\nYn ACC rydym:\nâ phroses agored ar gyfer gwneud cais i weithio’n hyblyg ac rydym yn annog rheolwyr llinell i siarad â staff am y cyfleoedd ar gyfer trefniadau gweithio amgen\nyn darparu’r dechnoleg fel bod ein pobl i gyd yn gallu gweithio allan o’r swyddfa, gartref, mewn swyddfa arall, ac wrth symud o gwmpas er mwyn eu helpu i sicrhau cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith\nwedi dileu “oriau craidd” i’n pobl\nyn falch o arddangos Hapus i Siarad am Weithio Hyblyg ar ein gwefan\nyn hysbysebu pob swydd, oni bai bod rheswm busnes penodol, fel rhai sy’n agored i weithwyr rhan-amser, rhai sydd am rannu swyddi neu weithwyr hyblyg\nGweithwyr yn ôl oed\nO’i gymharu â’r Gwasanaeth Sifil yn ehangach, mae gan ACC weithlu sylweddol iau. Mae’r cyfrannau hyn yn adlewyrchu’n fras fandiau oedran pobl sy’n ceisio am swyddi ACC.\n30 i 39\n50 i 59+\nMae ACC yn cadw data amrywiaeth ar gyfer ymgeiswyr am swyddi o 1 Mehefin 2018 ymlaen. Cyn y dyddiad hwnnw (megis ar gyfer Chwarter 1 2018 i 2019) nid oedd gan ACC ei system recriwtio ei hun ac yn lle hynny defnyddiai system Llywodraeth Cymru. Casglwyd data amrywiaeth ar gyfer ymgeiswyr am swyddi yn ystod Chwarter 1 gan Lywodraeth Cymru ond er mwyn amddiffyn preifatrwydd unigolion mae hwn wedi aros gyda Llywodraeth Cymru.\nDerbyniwyd cyfanswm o 243 o geisiadau am swyddi lle penodwyd rhywun rhwng 1 Mehefin, 2018 a 31 Mawrth 2019. O’r rhain:\ngwahoddwyd 61 am gyfweliad\ncafodd 13 naill ai eu penodi neu fe wnaethant basio’r cyfweliad ac fe’u rhoddwyd ar restr deilyngdod am 12 mis rhag ofn y byddai swydd debyg arall yn dod yn wag\nroedd y swyddi’n amrywio o Gymorth Tîm i Radd 7\nEr mwyn lleihau gogwydd wrth recriwtio, caiff yr holl gyfeiriadau at y nodweddion gwarchodedig isod eu tynnu o geisiadau am swydd yn ystod y cam hidlo, a dim ond mewn cyfweliad y gwelir ceisiadau llawn.\nCawsom ychydig yn llai o geisiadau (45%) gan fenywod, ond yn ystadegol roedd menywod ychydig yn fwy tebygol o basio’r cam hidlo a chael eu penodi. Mae menywod hefyd yn llawer mwy tebygol o gael eu penodi i swyddi gyda ni ar ddyrchafiad, ac mae dynion yn fwy tebygol o gael eu penodi i swyddi ar yr un lefel â’u rôl bresennol. Bydd hyn yn cael ei fonitro wrth symud ymlaen gan bod hyn yn ymddangos i fod yn duedd, ond nid ydym yn siŵr pam eto.\nRoedd hanner (49%) yr holl geisiadau a dderbyniwyd gan bobl 24-39 oed, ac roedd y grŵp hwn hefyd yn fwy tebygol o basio’r cam hidlo a chael eu penodi, fel y gellid disgwyl gan mai hwn oedd y grŵp oedran mwyaf o ymgeiswyr.\nDaeth 12% o geisiadau gan y grŵp dros 50 oed. Dyma’r grŵp oedran mwyaf ar gyfer staff yn y Gwasanaeth Sifil ar hyn o bryd, ond nid yw hynny o reidrwydd yn golygu mai hwn hefyd yw’r grŵp mwyaf o ran staff sy’n ymgeisio am swyddi, oherwydd gallai hyn fod yn fwy o adlewyrchiad o’r ffaith bod llawer o sefydliadau’r Gwasanaeth Sifil wedi’u sefydlu ers amser maith a bod ganddynt lawer o weithwyr sydd wedi bod yn gweithio iddynt ers tro byd. Ond rydym yn monitro hyn wrth symud ymlaen.\nPriodas / partneriaeth sifil\nDerbyniwyd ychydig yn llai o geisiadau (45%) gan bobl a oedd yn briod neu mewn partneriaeth sifil, ond roedd pobl nad oeddent yn briod neu mewn partneriaeth sifil yn llawer mwy tebygol o basio’r cam hidlo a chael eu penodi. Gallai hyn fod o ganlyniad i’r lefel gynyddol o geisiadau a dderbynnir gan bobl iau.\nYchydig iawn o geisiadau a dderbyniwyd gan bobl anabl (llai na 5%), sy’n cymharu’n anffafriol â phoblogaeth Cymru yn gyffredinol (tua 12% yn anabl yn ôl y Cyfrifiad diwethaf). Gallai hyn fod naill ai oherwydd bod pobl anabl yn dewis peidio â datgan eu hanabledd wrth wneud cais am swydd gyda ni, neu fod pobl anabl yn dewis yn anghymesur i beidio â gwneud cais am swydd gyda ni. Yn y naill achos neu’r llall, mae hwn yn faes i’w ymchwilio ymhellach.\nHil, crefydd neu gred, beichiogrwydd/mamolaeth, cyfeiriadedd rhywiol, ailbennu rhywedd\nMae’r niferoedd yn rhy fach i’w cyhoeddi, ond nid yw’n ymddangos bod unrhyw ragfarn na rheswm dros bryderu o ran ein proses recriwtio yn y meysydd hyn.\nPobl sydd wedi ticio “mae’n well gen i beidio â dweud” ar gyfer eu nodweddion gwarchodedig\nYchydig iawn o unigolion a ddewisodd yr opsiwn hwn wrth recriwtio, sy’n gadarnhaol gan ei fod yn awgrymu bod pobl yn ymddiried ynom i ddal eu data a gweithredu’n briodol gydag ef.\nMae ein Bwrdd yn cynnwys Cadeirydd, y Prif Weithredwr, pum Cyfarwyddwr Anweithredol, dau Gyfarwyddwr Gweithredol ac Aelod Staff Etholedig, sy’n gyflogai a benodir i’r Bwrdd trwy bleidlais staff. Mae’r Aelod Staff Etholedig yn aelod llawn o’r Bwrdd, gan rannu ei brofiad a’i farn unigol, a gall fod o unrhyw radd.\nMae gan ein Bwrdd 10 aelod, sy’n golygu na ellir cyhoeddi’r rhan fwyaf o’r data amrywiaeth. Un maes yr ydym yn credu ei fod yn briodol i’w rannu yw dadansoddiad o’n Bwrdd yn ôl rhyw (ar 31 Mawrth 2019).\n4 yn fenywod\nroedd 6 yn wrywod\nO ran oedran, mae gennym ddosbarthiad oedran cadarnhaol ar ein Bwrdd.\nRydym yn cofnodi ar ein System AD fewnol faint o bobl sydd wedi cwblhau hyfforddiant ac rydym yn gallu cymharu hynny â’u nodweddion amrywiaeth. Ar adeg ysgrifennu hwn, nid yw hwn yn faes i bryderu yn ei gylch. Ond mae hyn yn rhywbeth y byddwn yn parhau i’w fonitro.\nMae gennym fwy o waith i’w wneud o hyd o ran annog pobl i gofnodi eu hyfforddiant a hefyd eu hystadegau amrywiaeth er mwyn gwneud y data hwn yn fwy defnyddiol ar gyfer ein cynllunio ar gyfer Dysgu a Datblygu. Gallai hyn hefyd gynyddu’r niferoedd i lefelau y gellir eu cyhoeddi.\nData na ellir ei gyhoeddi\nMae rhai setiau data sy’n rhy fach i’w cyhoeddi ac i ddarparu disgrifiad ohonynt ar hyn o bryd.\nMae’r data hwn yn cael ei fonitro’n fewnol gan ein tîm AD ac yn cael ei adolygu’n rheolaidd. Hyd yn hyn ni fu unrhyw rheswm i bryderu; ond byddwn yn darparu disgrifiad pan allwn wneud hynny.\nY data perthnasol yw:\npobl sydd wedi gadael y sefydliad\npobl sydd wedi symud yn fewnol neu sydd wedi gwneud cais i wneud hynny\npobl sydd ynghlwm â chwynion\npobl sy’n ynghlwm ag achosion disgyblu\nErs ein hadroddiad diwethaf, rydym wedi creu templedi ar gyfer Asesiadau Effaith ar Gydraddoldeb (AEG) ac wedi ysgrifennu canllawiau i’n staff.\nRydym wedi darparu hyfforddiant allanol ar gyfer staff allweddol er mwyn ymgorffori’r broses Asesu Effaith ar Gydraddoldeb ar draws y sefydliad, wrth lunio polisïau, cyllidebu ac mewn rhaglenni newid.\nRydym bellach mewn sefyllfa i ddechrau cwblhau Asesiadau Effaith ar Gydraddoldeb a chwblhau’r broses Asesu Effaith ar Gydraddoldeb o fewn ACC. Felly mae ein cynllun ar gyfer ymgorffori’r broses hon yn llawn yn ein sefydliad ar y gweill, ond gyda chamau adnabyddadwy ar ôl i’w cwblhau.\nRoedd ein deddfwriaeth, Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) yn destun Asesiad Effaith ar Gydraddoldeb.\nYn 2019 fe wnaethom gynhyrchu ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol cyntaf, a hwnnw’n un am 1 flwyddyn. Yn 2020, dechreuon ni weithio gyda Phartneriaeth Cydraddoldeb Cyrff Cyhoeddus Cymru, ac roeddem yn falch o fod yn un o’r sefydliadau dechreuol. Sefydlwyd y Bartneriaeth hon ym mis Ebrill 2019 gan ACC, Chwaraeon Cymru, a Cyfoeth Naturiol Cymru ac ers hynny mae wedi tyfu i gynnwys deg corff cyhoeddus yn gyfan gwbl.\nMae’r Bartneriaeth yn cynnwys:\nMae’r bartneriaeth wedi cwrdd yn fisol ac wedi crynhoi adnoddau i greu 5 amcan cydraddoldeb strategol ar y cyd. Mae wedi cytuno ar gamau gweithredu a mesurau dros y 4 blynedd nesaf. Gweithir ar yr amcanion hyn ar y cyd dros y cyfnod hwnnw a bydd y rhain hefyd yn dylanwadu ar amcanion sefydliad-benodol fel sy’n briodol i bob sefydliad.\nComisiynodd y bartneriaeth Diverse Cymru i ymgysylltu ac ymgynghori ar ran y bartneriaeth. Gwnaethom gynnal digwyddiadau ymgynghori ledled Cymru a chawsom 43 o ymatebwyr i’n dogfen ymgynghori. Cafodd canlyniadau hyn eu bwydo i’n dogfen derfynol. Mae’r amcanion terfynol i’w gweld yn y bennod nesaf.\nRoedd gwaith ac amcanion y Bartneriaeth yn destun Asesiad Effaith ar Gydraddoldeb ac yn dilyn Pum Ffordd o Weithio Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol.\nEin hamcanion ar gyfer 2019\nar gyfer 2019\nCynyddu dealltwriaeth o gydraddoldeb ar draws ein sefydliad\nMae’r staff i gyd wedi cwblhau hyfforddiant cydraddoldeb.\nMae staff perthnasol wedi cwblhau hyfforddiant Asesiad Effaith ar Gydraddoldeb (AEG).\nTrafodir materion cydraddoldeb yn y Bwrdd a’r Tîm Arwain bob chwarter,\nac fe’u rhennir i’n pobl i gyd drwy’r\nDilynir a hyrwyddir y Model Cymdeithasol o Anabledd.\nMae’r staff i gyd wedi cwblhau hyfforddiant cydraddoldeb fel rhan o’u cyfnod sefydlu ac rydym yn ei gwneud yn ofynnol i staff ail-hyfforddi’n flynyddol os ydynt yn rhan o’r broses o recriwtio pobl newydd.\nRydym wedi darparu hyfforddiant ar AEG i staff allweddol gan Diverse Cymru, ac rydym wedi creu templedi a chanllawiau. Rydym bellach yn dechrau ein Asesiadau Effaith ar Gydraddoldeb cyntaf.\nRydym yn trafod cydraddoldeb ac amrywiaeth yn ein Pwyllgor Pobl, y Tîm Arwain a’r Bwrdd, ond nid mor aml ag yr oedd ein Bwrdd wedi’i gynllunio.\nEr ein bod yn dilyn y Model Cymdeithasol o Anabledd, rydym yn cydnabod bod gennym fwy o waith i’w wneud er mwyn ei hyrwyddo a’i ymgorffori’n llawn.\nDeall amrywiaeth ein cwsmeriaid a’n gweithwyr yn well\nCwblhau ymchwil i ddemograffeg ein cwsmeriaid, gan ganiatáu defnydd clyfrach o Asesiadau Effaith ar Gydraddoldeg.\nCyfradd o 80% wedi cwblhau datganiadau amrywiaeth staff ar ein System AD).\nMae gennym waith i’w wneud o hyd ar gynyddu’r gyfradd cwblhau ar gyfer amrywiaeth staff ar ein System AD. Hyd yn hyn, mae dros 50% o’n staff wedi gwneud datganiad ar ein system.\nCynyddu hygyrchedd ein gwybodaeth gyhoeddedig a’n gwasanaethau o’r dechrau i’r diwedd, gan gynnwys ein system dreth\nCwblhau adolygiad o’n systemau a’n sianelau cyfathrebu cyfredol o ran hygyrchedd, gan gynnwys dulliau annigidol.\nDatblygu cynllun i wella hygyrchedd ein gwefan.\nDeall pa help sydd ei angen ar bobl er mwyn defnyddio ein gwasanaethau ar-lein, hyfforddi ein staff ar gyfer cefnogi ceisiadau am gymorth gyda thechnoleg ddigidol os oes angen hynny.\nDatblygu dull o adnabod trethdalwyr a allai fod angen cymorth ychwanegol oherwydd anghenion mynediad, cyfathrebu neu anghenion eraill, a dechrau gweithio ar adolygu sut y gallwn eu cefnogi wrth iddynt ddefnyddio ein gwasanaethau.\nRydym wedi cwblhau adolygiad o’n gwasanaethau ar-lein - ein gwefan, ein system rheoli treth a’n ffurflenni ar-lein a phapur. Rydym wedi creu cynllun gweithredu yn seiliedig ar yr argymhellion yr ydym yn dechrau gweithio drwyddynt cyn cyhoeddi ein Datganiad Hygyrchedd.\nRydym wedi defnyddio canfyddiadau ein hadolygiad ar gyfer dechrau gwneud gwelliannau i hygyrchedd ein gwefan, er enghraifft, drwy PDFs hygyrch ac isdeitlo ein fideos. Rydym yn sicrhau bod ein cynnwys newydd yn hygyrch ac yn ddarllenadwy ac mae gennym gynllun ar waith i wella ein cynnwys presennol a hyfforddi ein staff.\nMae staff ein desg gymorth yn defnyddio gwybodaeth o’n harolygon cwsmeriaid sydd newydd eu hychwanegu ar gyfer ein gwasanaethau ar-lein er mwyn deall yn well lle mae angen help ar bobl a gwneud gwelliannau priodol o ganlyniad i’r adborth.\nRydym wedi datblygu dull cyson o ymateb i geisiadau am gymorth gyda gwasanaethau digidol ac wedi hyfforddi ein staff sy’n ymwneud â chwsmeriaid.\nRydym wedi codi ymwybyddiaeth ynghylch hygyrchedd, cymorth gyda thechnoleg ddigidol ac wedi datblygu gwell polisi cymorth yn fewnol fel bod ein staff yn teimlo’u bod wedi’u paratoi’n well ar gyfer adnabod trethdalwyr a allai fod angen cymorth ychwanegol.\nCynyddu hygyrchedd ein digwyddiadau allanol\nWedi creu canllawiau a safonau ar gyfer cynnal digwyddiadau hygyrch.\nMae’r safonau’n cael eu cymhwyso at bob digwyddiad allanol.\nRydym yn ymwybodol o gydraddoldeb wrth gynnal digwyddiadau allanol a dim ond yn eu trefnu mewn lleoliadau hygyrch.\nRydym wedi drafftio safonau a chanllawiau ar gyfer gwneud ein digwyddiadau’n fwy hygyrch.\nCael ein hystyried yn gyflogwr teg gan ein pobl a gan ymgeiswyr am ein swyddi\nParhau yn chwartel uchaf y cyflogwyr ar gyfer ‘Cynhwysiant a Thriniaeth Deg’ yn Arolwg Pobl y Gwasanaeth Sifil.\nDechrau ar y gwaith o gyrraedd lefel uwch o statws Hyderus o ran Anabledd.\nMabwysiadu cynllun Pasbort Addasiadau i’r Gweithle’r Gwasanaeth Sifil.\nCynnal adolygiad o’n hysbysebion am swyddi a’n proses recriwtio, gan ganolbwyntio ar brofiad pobl anabl.\nFe wnaethom aros ar frig y chwartel uchaf o ran ‘Cynhwysiant a Thriniaeth Deg’ yn Arolwg Pobl y Gwasanaeth Sifil, gan gyrraedd safle #6 allan o dros 100 o sefydliadau.\nMae gennym fwy i’w wneud ar gyfer bod yn barod i gyrraedd lefel uwch o statws Hyderus o ran Anabledd, a byddwn yn parhau i sicrhau cynnydd yr amcan hwn a’i bwyntiau gweithredu ymlaen i’r flwyddyn nesaf.\nAr hyn o bryd rydym yn dechrau’r gwaith o adolygu hysbysebion am swyddi a phrosesau recriwtio, ond ni fyddwn yn cwblhau’r gwaith hwn cyn cyhoeddi’r adroddiad hwn. Gan gynnwys ein rhwydweithiau staff perthnasol byddwn yn canolbwyntio ar brofiad pobl anabl yn ein proses recriwtio. Byddwn yn adeiladu ar ganfyddiadau ein gwaith ar hygyrchedd ein gwasanaethau rhyngrwyd a’n gwasanaethau i gwsmeriaid\nCael gwared ar rwystrau i ymuno â’r gweithlu a ffynnu ynddo trwy annog gweithio hyblyg\nGweithio hyblyg yn cael ei ystyried yn rhan o’n diwylliant/y norm.\nLefelau cadarnhaol o drefniadau gweithio hyblyg wedi’u cytuno a’u defnyddio gan ein pobl, gan ystyried yn benodol brofiad y rhai sydd â chyfrifoldebau gofalu.\nTechnoleg ar waith i gefnogi gweithio o leoliadau eraill/mewn ffyrdd gwahanol.\nProsesau a chanllawiau ar waith i gefnogi’r rhai sy’n dychwelyd i’r gweithlu.\nMae gweithio hyblyg yn cael ei ystyried yn rhan o’n diwylliant ac yn cael ei werthfawrogi gan ein staff, gyda mwyafrif y staff yn gweithio’n hyblyg. Rydym yn defnyddio’r logo Hapus i Siarad am Weithio Hyblyg ar ein ceisiadau am swyddi ac ar ein gwefan, ac rydym yn trafod gyda rheolwyr sy’n hurio gweithwyr y posibiliadau ar gyfer trefniadau gweithio rhan-amser, rhannu swydd neu weithio hyblyg o ran pob swydd rydym yn ei hysbysebu.\nRydym yn hysbysebu ein swyddi i gyd, oni bai bod rheswm busnes penodol dros beidio, fel rhai sydd ar gael ar gyfer gweithio rhan- amser, hyblyg, neu fel swyddi y gellir eu rhannu.\nRydym yn adolygu ein canllawiau ar y prosesau i’r rhai hynny sy’n dychwelyd i’r gweithlu er mwyn rhoi’r profiad gorau y gallwn iddynt, yn enwedig o ran absenoldeb rhiant. Bydd hyn yn rhywbeth y byddwn yn ei ystyried ymhellach yn 2020.\nNodi a dileu rhagfarn ac annhegwch o’n system gyflogau\nCynnal archwiliad cyflog cyfartal a bod â chynllun gweithredu Bwlch Cyflog rhwng y Rhywiau ar waith, yn ogystal â chynlluniau penodol eraill os nodir bylchau cyflog eraill (er enghraifft, bwlch cyflog ar sail anabledd neu ethnigrwydd).\nDod yn gyflogwr achrededig gyda’r Sefydliad Cyflog Byw.\nYng ngwanwyn 2020 daethom yn gyflogwr achrededig gyda’r Sefydliad Cyflog Byw.\nYn 2020 rydym yn gweithio gyda Chwarae Teg fel rhan o’u rhaglen Cyflogwr Chwarae Teg i’n helpu i ddeall ein bwlch cyflog rhwng y rhywiau a’n hamgylchedd cydraddoldeb rhywiol yn well yn ACC.\nRydym yn monitro ac yn adolygu ein bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn rheolaidd yn ogystal â chwilio am arwyddion o fylchau cyflog eraill.\nEin hamcanion ar gyfer 2020 i 2024\nAmcan tymor hir a rennir\nCanlyniad tymor hir\nCanlyniad a fwriedir erbyn 2024\nMesur y canlyniad\nCamau y byddwn yn eu cymryd er mwyn cyflawni’r canlyniad a fwriedir\nCynyddu amrywiaeth a chynhwysiant o fewn y gweithlu\nBydd ein sefydliadau’n adlewyrchu amgylchedd teg a chynhwysol, lle mae pawb yn teimlo’u bod yn cael eu gwerthfawrogi ac yn gallu cael cyfle cyfartal i gyflawni eu potensial o fewn eu sefydliad.\nErbyn 2022, byddwn wedi alinio ein dull ni o adrodd ar ddata cyflogaeth i gyd-fynd â Llywodraeth Cymru o ran fformat a dyddiadau adrodd.\nErbyn 2024 bydd gennym dystiolaeth o sut rydym yn estyn allan at grwpiau lleiafrifol a’r rhai sy’n byw mewn tlodi er mwyn eu helpu i gael gwaith gyda ni.\nSafoni casglu data i alluogi meincnodi er mwyn sicrhau cysondeb wrth ddadansoddi ac adrodd ar ddata.\nSicrhau bod gwerthoedd ac ymddygiadau’n hyrwyddo amgylchedd teg, cyfartal a chynhwysol ledled y sefydliad.\nDatblygu mentrau a rennir er mwyn targedu grwpiau sydd heb eu cynrychioli er mwyn cynyddu cyflogadwyedd, er enghraifft, profiad gwaith, cyfleoedd mentora, prentisiaeth, academi ac interniaethau.\nDatgelu gwybodaeth yn rhan o ddiwylliant sefydliadol, mae staff yn deall pam mae data’n cael ei gasglu, gan sicrhau mai’r data angenrheidiol yn unig sy’n cael ei goladu (GDPR).\nData cywir ar draws y sector cyhoeddus sy’n darparu dadansoddiad ar draws y nodweddion gwarchodedig.\nData proffil cyflogaeth.\nMethodoleg a dadansoddiad o’r bwlch cyflog.\nCyfleoedd ar gyfer datblygiad proffesiynol.\nFaint o wahanol batrymau gwaith sy’n cael eu mabwysiadu ar wahanol lefelau.\nRhannu a safoni systemau ar gyfer coladu a dadansoddi data ar draws cyrff, gan gynorthwyo staff i ddatgelu gwybodaeth.\nCytuno ar fethodoleg safonol ar gyfer diffinio a choladu bylchau cyflog, dehongli/cyfathrebu.\nRhannu strategaethau ar gyfer cynllunio’r gweithlu.\nYmuno er mwyn creu cyfleoedd i ddatblygu’r gweithlu.\nRhannu arfer ynghylch patrymau gwaith a ffyrdd o weithio.\nBydd cymunedau amrywiol ledled Cymru yn cymryd rhan weithredol yng ngwaith ein sefydliad. Bydd strategaethau, polisïau a phenderfyniadau yn cael eu cynhyrchu ar y cyd ag unigolion amrywiol. Bydd profiadau a barn pobl yn siapio ein sefydliadau.\nErbyn 2024 byddwn yn gallu dangos a rhoi tystiolaeth o gyd-gynhyrchu ein strategaethau, polisïau, newidiadau gwasanaeth a phenderfyniadau.\nTystiolaeth wedi’i dogfennu o ymgysylltiad a chyfranogiad.\nData am nodweddion gwarchodedig yn cael ei gynhyrchu/ cyhoeddi, gan gynnwys tystiolaeth atodol fel arolygon, ac astudiaethau achos fel y bo’n briodol.\nYmgysylltu’n uniongyrchol â chymunedau amrywiol er mwyn gallu sicrhau cynrychiolaeth mewn digwyddiadau ar y cyd.\nByddwn yn nodi cyfraniadau o’n hymgysylltiad a’n cyd-gynhyrchiadau’n benodol yn ein strategaethau, ein polisïau a’n penderfyniadau. (fe ddywedoch chi - fe wnaethom ni).\nSicrhau bod cydraddoldeb wedi’i ymgorffori yn y broses gaffael/ comisiynu a’i fod yn cael ei reoli trwy gydol y broses gyflenwi\nMae cydraddoldeb wedi’i ymgorffori yn yr egwyddorion caffael sy’n weithredol a gellir gweld tystiolaeth ohonynt.\nMae egwyddorion ar waith a pholisïau sefydliadol wedi’u diweddaru.\nBydd data caffael ar gael a bydd yn dangos tystiolaeth o amrywiaeth o ran caffael.\nCytuno ar set o egwyddorion caffael i sefydliadau ymrwymo iddynt.\nAdolygu polisïau sefydliadol i adlewyrchu’r egwyddorion.\nCydweithio i hyfforddi a chefnogi staff i gyflawni’r egwyddorion.\nSicrhau bod darparu gwasanaeth yn adlewyrchu angen unigol\nMae pobl ac arfer da a rennir yn dylanwadu’n weithredol ar ddarparu gwasanaethau i ddiwallu anghenion unigol.\nErbyn 2024, byddwn yn gallu dangos tystiolaeth o systemau gweithredol a ffyrdd o weithio sy’n sicrhau bod anghenion unigol yn cael eu deall a’u parchu wrth gyrchu a derbyn gwasanaethau.\nErbyn 2024 bydd gennym systemau cydweithredol yn eu lle ar gyfer cyd-gynhyrchu.\nFframwaith ar gyfer mabwysiadu a rhannu arfer da.\nByddwn yn monitro ac yn adrodd ar gwynion, pryderon ac adborth gan bobl sy’n defnyddio ein gwasanaethau er mwyn nodi meysydd i’w gwella.\nTystiolaeth o gynhyrchu ar y cyd.\nRhannu dysgu ac enghreifftiau o newidiadau cadarnhaol i wasanaethau, gan ddangos urddas, parch a dealltwriaeth o anghenion cyfathrebu a mynediad.\nBod â mecanwaith a rennir ar waith ar gyfer cyd-gynhyrchu.\nBod â fframwaith ar waith ar gyfer cofnodi enghreifftiau o arfer da a’u rhannu a’u mabwysiadu.\nCynnig hyfforddiant ymwybyddiaeth cydweithredol ar ddeall defnyddwyr gwasanaeth.


Yr wythnos hon mae Clust Sony Xperia yn taro'r farchnad | Newyddion bachu\nOes y clustffonau di-wifr annibynnol, o leiaf dyna sut mae'n swnio, wrth i Sony gyflwyno eu rhai nhw ar ôl Apple a Samsung. Fodd bynnag, mae'n ymddangos bod Sony wedi bod ychydig yn fwy o frys yn y cadwyni cynhyrchu, gan y bydd clustffonau'r cwmni o Japan yn cyrraedd eu perchnogion yr wythnos nesaf, tra bod Apple yn rhan o ymholiad tywyll ynghylch a fyddant yn cyrraedd ai peidio clustffonau AirPods newydd ar gyfer tymor gwerthiant y Nadolig. Yn y cyfamser, gallwn ddod i adnabod y Xperia Ear, dewis arall arall o glustffonau di-wifr a fydd yn cyrraedd y farchnad yr wythnos hon.\nBydd yn wyth mis ers i Sony ddadorchuddio'r clustffonau newydd hyn. Y broblem oedd nad oedd ganddyn nhw gefnogaeth i Siri na Google Now, felly fe wnaethant benderfynu cynnwys eu cynorthwyydd eu hunain yn uniongyrchol o'r clustffonau. Fodd bynnag, y gwahaniaeth neu'r broblem fawr yn achos Clust Sony Xperia, yw ei fod yn headset sengl, y gallwn reoli galwadau, cerddoriaeth a hyd yn oed bennu negeseuon, ond headset sengl, felly mae gwrando ar gerddoriaeth ar y stryd yn ymddangos nad hwn fydd ei brif swyddogaeth, gan aros yn debycach i offeryn gwaith, tra yn achos AirPods maent yn elfen eithaf amlwg o hamdden.\nFel y dywedasom eisoes, cyflwynwyd Clust Xperia yng Nghyngres Mobile World ddiwethafAr ben hynny, dyma'r cynnyrch cyntaf yn yr ystod Xperia nad yw'n ddyfais symudol. Yn y modd hwn, roedd Sony eisiau profi ychydig o'i ddeallusrwydd artiffisial, ychydig cyn lansio'r Taflunydd Xperia a'r Asiant Xperia (robot domestig) yn swyddogol. Wrth gwrs, ni fyddant yn rhad o gwbl, € 199 os ydych chi am gael y headset hwn nad yw wedi'i gynllunio ar gyfer pobl sy'n hoff o gerddoriaeth, ond i wneud eich bywyd yn haws.\nLlwybr llawn i'r erthygl: Newyddion bachu » Gadgets » ategolion » Yr wythnos hon mae Clust Sony Xperia yn taro'r farchnad\nBydd yr Huawei MediaPad M3 yn cyrraedd UDA ac mae eisoes yn Ewrop\nMae Rwsia yn cyflawni ei bygythiad ac yn blocio LinkedIn yn y wlad


Gwestai - Visit Conwy\nGwestai yn Sir Conwy\nRydych chi yma: Home > Llety > Gwestai\nFelly beth ydych chi'n aros amdano? Porwch ein rhestr o westai yn Sir Conwy a dewch o hyd i'r llety perffaith ar gyfer eich arhosiad. Os oes angen unrhyw help arnoch o gwbl, yna cysylltwch â'n Tîm Gwybodaeth i Dwristiaid cyfeillgar. Gallant eich cynghori ar ein holl ddarparwyr llety a hyd yn oed gynnig gwasanaeth archebu gwelyau. Gadewch iddyn nhw wneud yr holl waith caled i chi, ac ymlacio tra bod un o aelodau ein tîm yn darganfod, yn archebu ac yn sicrhau llety gwyliau ar gyfer eich arhosiad. Ffoniwch 01492 577577 neu 01492 577566 i siarad ag un o aelodau ein tîm heddiw.Rydym yn falch o ddweud fod gan Llandudno y dewis gorau o westai yng Nghymru. Mae llawer ohonynt ac maen nhw’n westai o ansawdd. Mae’r gwestai yn ein cyrchfannau gwyliau wedi symud gyda’r oes, ac yn cynnig y math o lety a ddisgwylir gan ymwelwyr heddiw. Byddwch yn onest, prin fod yna ardal glan-môr arall yn y Deyrnas Unedig all gystadlu â harddwch a pherffeithrwydd Llandudno?\nNifer yr eitemau: 26\nAmcanbriso £75.00i£130.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £40.00i£80.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £160.00i£170.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £65.00i£109.00 Fesul person y noson\nAmcanbriso £65.00i£100.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £65.00 Yr ystafell (ystafell yn unig)i£115.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £90.00i£220.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £60.00i£130.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £60.00i£125.00 Yr ystafell (ystafell yn unig)\nAmcanbriso £55.00i£77.50 Y person (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £200.00i£520.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nAmcanbriso £89.00i£174.00 Yr ystafell (ystafell yn unig)\nGyda golygfeydd heb eu hail ar draws lagŵn syrffio mewndirol Adventure Parc Snowdonia tuag at y mynyddoedd a’r coedwigoedd, mae’r Hilton Garden Inn yma yn un eithaf arbennig.\nAmcanbriso £50.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)i£89.00 Y person (yn cynnwys brecwast)\nMae Gwesty Shelbourne ar bromenâd Llandudno, gyda golygfeydd godidog o fae Llandudno a’r Gogarth. Mae Shelbourne yn westy a gynhelir gan deulu, yn darparu brecwast a phrydau nos.\nAmcanbriso £70.00i£165.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nWhitehouse Hotel, St Georges Crescent, Llandudno, Conwy, LL30 2LF\nAmcanbriso £35.00i£95.00 Yr ystafell (ystafell yn unig)\nYnglŷn â'r llety. Gwesty sy'n cael ei redeg gan deulu, ac sy’n croesawu anifeiliaid anwes. Wedi'i leoli ar lan y môr gyda golygfa wych o'r bae.\nCyfleusterau allweddol i ymwelwyr. En-Suite, teledu, cawod, bath neu gawod dros fath. Wi-fi yn yr…\nAmcanbriso £70.00i£140.00 Yr ystafell (yn cynnwys brecwast)\nYnglŷn â’ch llety.\nLlety gwely a brecwast gyda golygfeydd godidog o Fetws-y-coed. Mae yma fan parcio preifat ac eisteddle'r tu allan i chi gael mwynhau'r olygfa, a dydi’r pentref ddim yn bell ar droed. Mae’r ystafelloedd wedi’u hailwampio’n…


Beth os na allwn ni gytuno? - Snap Cymru\nWeithiau mae’n bosibl y byddwch yn anghytuno â phobl eraill sy’n cefnogi anghenion eich plentyn, neu y byddwch yn anfodlon â rhywbeth maen nhw’n ei wneud neu’n ei ddweud. Gallech ambell waith fod yn anghytuno â phenderfyniadau sydd wedi cael eu gwneud am anghenion eich plentyn a’r ffordd y cânt eu cefnogi.\n‘Rydw i’n credu bod gan fy mhlentyn ADY – mae’r ysgol yn anghytuno.’\n‘Mae’r cymorth y mae’r ysgol yn ei roi yn annigonol, neu ‘nid dyma’r gefnogaeth iawn i anghenion dysgu ychwanegol fy mhlentyn.’\n‘Nid yw’r ysgol yn deall anghenion fy mhlentyn.’\n‘Nid wyf yn fodlon â CDU fy mhlentyn.’\n‘Nid wyf yn cytuno â phenderfyniad yr awdurdod lleol ynglŷn â pha ysgol y dylai fy mhlentyn fynd iddi.’\n‘Nid wyf yn teimlo bod gan yr ysgol yr arian na’r arbenigedd i asesu a diwallu anghenion fy mhlentyn.’\n‘Rwyf wedi cwyno fwy nag unwaith am benderfyniadau a wnaethpwyd gan fy ysgol ac rwy’n dal yn anfodlon.\n‘Mae’r ysgol yn dal i ofyn i mi ddod i nôl fy mhlentyn ac erbyn hyn mae wedi cael ei wahardd nifer o weithiau.’\n‘Nid yw fy mhlentyn yn cael yr help a nodwyd yn ei gynllun neu ddatganiad’.\n‘Rwy’n teimlo bod fy mhlentyn yn cael ei wahaniaethu.’\nMae’r system ADY newydd a’r broses CDU yn cynnwys dyletswydd ar ysgolion ac awdurdodau lleol i ystyried barn, dymuniadau a theimladau’r plentyn, rhieni neu berson ifanc, ac fe’i bwriadwyd er mwyn helpu i oresgyn y rhan fwyaf o anghytundebau.\nOs oes gennych bryderon, neu os ydych yn anfodlon â phenderfyniad, mae’n bwysig bod problemau’n cael sylw’n gyflym. Dylech siarad â’ch ysgol neu goleg a cheisio datrys y rhain yn fuan.\negluro’r broblem wrth yr athro/athrawes\ngofyn beth all ef/hi ei wneud i helpu a phryd\ngofyn pryd y gwnân nhw roi diweddariad i chi\ngofyn am ailystyried y penderfyniadau a wneud\nOs byddwch yn anfon ebost neu lythyr at yr athro/athrawes, cadwch gopi ohono. Os byddwch yn ffonio neu’n siarad wyneb yn wyneb, gwnewch nodyn o’r dyddiad a gwnewch nodiadau o’r hyn y mae’r ddau/ddwy ohonoch yn ei ddweud – ar y pryd neu’n syth ar ôl hynny. Gallai eich nodiadau helpu os bydd yn rhaid i chi gysylltu â’r ysgol eto ynglŷn â’r broblem.\nMae gan bob ysgol a choleg weithdrefn ar gyfer ymdrin â chwynion gan rieni/gofalwyr a disgyblion. Y cam cyntaf yw dilyn trefn gwynion yr ysgol ei hun.\nGall ein gwasanaethau datrys anghydfodau gael eu defnyddio gan rieni a gofalwyr plant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol a phobl ifanc sydd ag Anghenion Dysgu Ychwanegol.\nGallwch apelio i’r Tribiwnlys Addysg os ydych yn anhapus ynglŷn â phenderfyniad Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) a wnaed gan Awdurdodau Lleol a Cholegau Addysg Bellach yng Nghymru.\nAilystyried penderfyniadau ADY\nMae’r gyfraith Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) newydd yn darparu sawl hawl ar gyfer plant, eu rhieni a phobl ifanc i gael ailystyried rhai penderfyniadau a wneud gan yr ysgol.\nNid wyf yn fodlon â’r help mae fy mhlentyn yn ei gael yn yr ysgol?