Bangor yn fuddugol yn yr Eisteddfod Rhyng-Golegol | Newyddion a Digwyddiadau | Prifysgol Bangor\nRhai o gystadleuwyr Bangor ar lwyfan yn ystod yr Eisteddfod Rhyng GolegolBu myfyrwyr Cymraeg o brifysgolion Cymru’n mwynhau penwythnos o gystadlu a chymdeithasu yn yr Eisteddfod Rhyng-Golegol a gynhaliwyd ym Mangor dros y penwythnos ( 17-19 Chwefror).\nRoedd y penwythnos yn llwyddiant ysgubol gyda’r Cyngerdd nos Sadwrn yn gwerthu allan a myfyrwyr Bangor yn fuddugol yn yr Ŵyl.\nLlwyddodd myfyrwyr Bangor i ennill yr Eisteddfod gan ennill 843 o farciau rhwng y cystadlaethau Gwaith Cartref a Llwyfan, gyda Phrifysgol Aberystwyth yn dod yn ail efo 482 o farciau.\nMeddai Mair Rowlands, Llywydd UMCB: “Wedi'r holl waith caled yn paratoi at yr Eisteddfod mi roedd yn llwyddiant ysgubol, gyda Bangor yn dod i’r brig, a'r gig Cymraeg yn gwerthu allan. Roedd yr awyrgylch yn Neuadd PJ yn wefreiddiol ac mi wnaeth pawb fwynhau yn fawr. Diolch yn fawr iawn i bawb wnaeth helpu a chefnogi!”\n“Roedd nifer o uchafbwyntiau i'r Eisteddfod, ond y rhai sy'n sefyll allan yn bennaf ydi Lois Eifion yn cael cyntaf ac ail yng ngwobr Tlws y Cerddor, mae hi'n ferch dalentog iawn ac mae diolch mawr iddi am arwain y corau a cystadlu yn ddiflino yn y cystadlaethau llwyfan. Uchafbwynt arall oedd Huw Ynyr yn ennill y rhuban glas lleisiol, roedd ei berfformiad yn wych, ac fe gododd y beirniaid a'r gynulleidfa ar eu traed i'w gymeradwyo, mae ganddo lais arbennig! Wrth gwrs mi roedd ennill yr Eisteddfod yn uchafbwynt hefyd, a braf oedd gweld myfyrwyr Bangor yn eu crysau cochion yn dathlu!”\nMeddai Wyn Thomas, Dirprwy Is- Ganghellor y Brifysgol, “Roedd hi'n fraint aruthrol cael bod yn bresennol yn yr Eisteddfod Ryng-golegol yn Neuadd Prichard Jones ddydd Sadwrn diwethaf a chael tystiolaeth ddiamheuol o ddawn a gallu arbennig myfyrwyr Prifysgol Bangor. Lloriwyd y sefydliadau eraill yn llwyr a braint myfyrwyr Cymraeg y sefydliad hwn oedd cael cipio'r darian - a hynny'n gwbl haeddiannol. Ein gobaith ni fydd gweld dylanwad yr unigolion ifanc hyn fu mor frwd ac eiddgar i gystadlu (dan faner Y Coleg ar y Bryn) yn yr ymrysonau llenyddol a cherddorol, yn cyfrannu at gyfoethogi cymunedau ledled Cymru yn y dyfodol.”\nYn ogystal â’r cystadlu ar y llwyfan a’r Gwaith Cartref, cynhaliwyd Gala Chwaraeon rhyng-golegol, oedd yn cynnwys Rygbi, Pêl droed a chystadleuaeth Pêl rwyd 7 bob ochr. Roedd y Gig mawreddog ar nos Sadwrn, gyda nifer o fandiau Cymraeg - Helyntion Jo’s y Ficar, Sŵnami, Creision Hud, Al Lewis Band, Y Bandana a Chowbois Rhos Botwnnog yn llwyddiant, gyda’r tocynnau’n gwerthu allan.\n“Rhaid diolch i bawb sydd wedi bod ynglŷn â’r trefniadau ac i’r holl sefydliadau sydd wedi cytuno i noddi’r Eisteddfod mewn unrhyw ffordd; i Pontio am fod yn brif noddwr i’r Eisteddfod yn ogystal ag Undeb Myfyrwyr Bangor, Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol am noddi’r Gadair a'r Goron. Rhaid diolch yn ogystal i’r Glôb, Patrick’s Bar, C2, y Brifysgol a Teejak. Ac i’r unigolion a gynigiodd eu cefnogaeth, ac a enwyd yn rhestr destunau’r dydd,” Meddai Mair Rowlands.


Dyfrig Siencyn, Arweinydd Plaid Cymru Gwynedd ac Arweinydd Cyngor Gwynedd\nCynghorydd Ward Dolgellau\nGanwyd a magwyd Dyfrig Siencyn yn Nolgellau ac er iddo dreulio cyfnod yn byw ar dyddyn yn Llanfachreth, yn Nolgellau y mae ei gartref o hyd. Mae wedi treulio rhan fwyaf o’i yrfa gyda chwmni arwerthwyr cydweithredol Farmers Marts fel prisiwr gwledig siartredig ac arwerthwr anifeiliaid, dodrefn a chreiriau. Bu’n Brif Weithredwr y Cwmni sydd â’i wreiddiau yn sir Feirionnydd a’r hen sir Gaernarfon o 1988 nes ei benodi’n Ddirprwy Arweinydd Plaid Cymru a Chyngor Gwynedd yn 2014. Yn 2017, fe’i etholwyd gan grŵp y Blaid yn y sir yn Arweinydd Plaid Cymru Gwynedd a’r Cyngor Sir.\nDechreuodd ei yrfa wleidyddol fel cynghorydd sir y Blaid dros ward Dolgellau yn 1996 ac mae wedi cadeirio sawl pwyllgor craffu dros y blynyddoedd. Bu’n aelod o Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri o 1996 tan 2017. Yn ystod ei gyfnod fel dirprwy arweinydd roedd â chyfrifoldeb dros yr iaith Gymraeg, diogelwch cymunedol a chefnogaeth gorfforaethol y sir.\nYmysg rhai o’i swyddogaethau bellach, Dyfrig Siencyn yw Is-Gadeirydd Bwrdd Uchelgais Gogledd Cymru, Cyd-Gadeirydd Fforwm Gwledig, Cadeirydd Bwrdd Trosolwg Trawsfynydd ac Is-Gadeirydd Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Gwynedd a Môn.\nMae ganddo ddau fab, dwy ferch a chwech o wyrion ac mae’n parhau i ffermio ychydig o ddefaid ar dir ei hen gartref yn Llanfachreth. Mae hefyd yn mwynhau beicio.\nDafydd Meurig, Dirprwy Arweinydd Plaid Cymru a Chyngor Gwynedd\nCynghorydd Ward Arllechwedd\nWedi ei eni yn Aberystwyth a’i fagu yn Nyffryn Ogwen, cychwynnodd Dafydd Meurig ei yrfa yn y BBC cyn symud i redeg busnesau amrywiol yn y meysydd cyfryngau a chyhoeddi. Fe’i etholwyd yn gynghorydd sir Gwynedd yn 2011.\nMae wedi bod yn weithgar yn ardal Dyffryn Ogwen ers blynyddoedd, ac mae ganddo ddiddordeb arbennig yng ngallu a sgiliau cymunedau i ddarganfod atebion i'r heriau sy’n wynebu pobl o fewn eu pentrefi a’i hardaloedd eu hunain.\nMae'n un o sylfaenwyr a chadeirydd presennol Partneriaeth Ogwen sy'n datblygu prosiectau cymunedol lleol - sy'n cynnwys Ynni Ogwen, cwmni cymunedol sy'n cynhyrchu trydan gwyrdd ar gyfer defnydd lleol.\nUn o’r profiadau y mae’n fwyaf balch ohono yn ei waith fel cynghorydd oedd dwyn perswâd ar Lywodraeth Cymru i ariannu cynllun lliniaru llifogydd gwerth dros £2 filiwn i amddiffyn pentref Talybont yn ei ward, rhag llifogydd (fel llifogydd 2011 ac eto wedyn yn 2015).\nErs 2015 mae'n aelod o Gabinet y Cyngor gyda chyfrifoldeb dros faes yr amgylchedd ac yn 2018, fe’i penodwyd yn Ddirprwy Arweinydd Plaid Cymru ar y Cyngor.\nMae’n briod ac yn dad i bedwar o blant.\nElin Walker-Jones, Cadeirydd Plaid Cymru Gwynedd\nCynghorydd Ward Glyder, Bangor\nMae Dr Elin Walker Jones yn byw yng nghyffiniau Bangor ers bron i 20 mlynedd, ond yn sir Gaerfyrddin y’i magwyd. Mae’n gweithio fel Seicolegydd Clinigol Plant ag Anableddau Dysgu ag Awtistiaeth i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn siroedd Conwy a Dinbych, ac wedi treulio cyfnod hefyd yn darlithio ym maes seicoleg ym Mhrifysgol Bangor. Mae wedi gweithio yn y maes iechyd ers dros chwarter canrif ac mae ganddi brofiad hefyd o weithio ym maes addysg ac efo sefydliadau cyhoeddus eraill yn ogystal â’r trydydd sector.\nDechreuodd gyrfa Elin fel gwleidydd pan etholwyd hi’n Gynghorydd Sir dros Ward Glyder, Bangor yn 2011. Ond mae ei diddordeb ym Mhlaid Cymru, yr iaith Gymraeg a thegwch cymdeithasol yn deillio’n ôl llawer pellach. Yn ystod ei gyrfa wleidyddol, mae wedi bod yn Bencampwr Awtistiaeth Gwynedd, wedi bod yn un o sylfaenwyr Menter Iaith Bangor a’r Parkrun ym Mhenrhyn, Bangor.\nMae’n briod a chanddi bedwar o blant ac mae’n redwraig a chogydd brwd.\n“Mae Bangor, y ddinas a’i phobl yn bwysig i mi a’m teulu. Yma magwyd y plant, ac mae wedi sicrhau bod ein gwreiddiau ni yn nwfn yng Ngwynedd erbyn hyn. Mae hi’n fraint fawr i mi gael fy ethol yn Gadeirydd Plaid Cymru Gwynedd.”


Y Gymraeg yn cael ei 'hesgeuluso a'i hisraddio' i fudwyr - BBC Cymru Fyw\nMae Dysgu Cymraeg Casnewydd yn cynnig gwersi i fewnfudwyr i'r ardal\nMae'r iaith Gymraeg yn cael ei "hesgeuluso a'i hisraddio" pan ddaw hi at ddysgu mudwyr a ffoaduriaid sy'n setlo yng Nghymru, yn ôl academydd.\nMae Dr Gwennan Higham o Brifysgol Abertawe yn dweud bod gan ffoaduriaid a cheiswyr lloches awydd gwirioneddol i ddysgu Cymraeg a Saesneg, ond bod y ffocws ar hyn o bryd ar ddysgu Saesneg yn unig.\nMae gan ffoaduriaid hawl i gyrsiau Saesneg sy'n cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru, ond nid o reidrwydd rhai Cymraeg.\nDywedodd Llywodraeth Cymru bod darparwyr gwersi Saesneg yn cael eu hannog i helpu dysgwyr i integreiddio Cymraeg i'w gwersi, a bod dysgwyr yn cael eu hannog i fynychu gwersi Cymraeg.\n'Pwysig iawn dysgu Cymraeg'\nMae Xiao Xia Chen a'i theulu wedi symud o China i Gymru, ac mae hi bellach yn dysgu mewn cwrs sy'n cael ei redeg gan Dysgu Cymraeg Casnewydd.\nY Groes Goch Brydeinig sydd wedi trefnu'r gwersi, ond dim ond ar ôl cais penodol gan y menywod sydd wedi dod i'r ddinas yn ceisio lloches.\nRoedd Xiao Xia Chen eisiau siarad Cymraeg er mwyn ei siarad gyda'i mab\n"Yn yr ysgol, maen nhw'n dysgu Cymraeg i fy mab," meddai.\n"Pan mae'n dod adref, mae'n canu cân ac mae fy ngŵr yn gofyn i mi, 'beth mae'n ei ddweud?'\n"'Sai'n gwybod' oedd yr ateb, a doeddwn i ddim yn gwybod nes i mi fynd i wersi Cymraeg.\n"Mae'n bwysig iawn dysgu Cymraeg yng Nghymru, achos mae'r iaith yn hyfryd a dydyn ni ddim eisiau ei cholli.\n"Mae'n well gen i fod fy mhlant dysgu mwy o ieithoedd."\nEr y diddordeb yma yn y Gymraeg, yn ôl Dr Higham dyw ffoaduriaid yn aml ddim yn cael y cyfle i ddysgu'r iaith.\n"Does dim polisi swyddogol gan Lywodraeth Cymru i fewnfudwyr sydd eisiau dysgu Cymraeg," meddai.\n"Hyd yn hyn, Saesneg yw'r unig iaith sy'n cael ei farchnata neu ei dargedu i fewnfudwyr.\n"Bydden i'n dweud i raddau bod y Gymraeg yn cael ei hesgeuluso a'i hisraddio i fewnfudwyr."\nDywedodd Dr Gwennan Higham bod y Gymraeg yn gallu "cynnig rhywbeth ychwanegol i fewnfudwyr"\nYchwanegodd Dr Higham bod "cyfle yn cael ei golli" drwy beidio annog mewnfudwyr i ddysgu'r ddwy iaith.\n"Mae'r Gymraeg yn gallu cynnig lot i fewnfudwyr ond dydyn nhw ddim yn gwybod amdano fe, ac ddim yn cael y cyfle i ddysgu'r iaith," meddai.\n"Mae'r Gymraeg yn gallu cynnig rhywbeth ychwanegol i fewnfudwyr o ran integreiddio, teimlo'n rhan o'r gymuned, o gymdeithas, ond mae'n bwysig iawn o ran swyddi hefyd.\n"Mae'n gallu gwneud nhw deimlo'n gartrefol, yn rhan o Gymru, ac yn ddinesydd o Gymru hefyd.\n"Maen nhw'n gweld e fel rhywbeth positif - mae'n rhywbeth maen nhw'n gallu gwneud yn ogystal â'r Saesneg, a does dim rhaid dewis rhwng un iaith a'r llall."\nRoedd Xiao Ling Zhao yn teimlo'r angen i ddysgu Cymraeg "oherwydd bod yr iaith ym mhobman"\nYn ôl y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol, maen nhw'n gweithio'n galed i gynyddu nifer y mewnfudwyr sy'n dysgu'r iaith.\n"Ein nod yw sicrhau bod dysgwyr o bob cefndir yn cael croeso, cefnogaeth ac anogaeth ar eu taith i ddysgu'r iaith," meddai'r prif weithredwr, Efa Gruffudd Jones.\n"Mae'r ganolfan wedi bod yn gweithio gyda'i 11 darparwr i gynyddu'r ddarpariaeth ar gyfer pobl o gefndiroedd amlddiwylliannol ac mae cyrsiau wedi eu cynnal mewn sawl rhan o Gymru, gan gynnwys Wrecsam a Chasnewydd.\n"Yng Nghaerdydd, mae'r ganolfan wedi cefnogi cynllun ei darparwr, Dysgu Cymraeg Caerdydd, i gynyddu'n benodol y niferoedd o ffoaduriaid a cheiswyr lloches sy'n dysgu'r iaith.\n"Mae Dysgu Cymraeg Caerdydd wedi cydweithio gyda nifer o bartneriaid i gynnig cyrsiau blasu dwys a chyrsiau lefel mynediad (dechreuwyr), yn ogystal ag ysgoloriaethau i ddysgwyr sy'n dymuno dysgu ar gwrs hirdymor."\nDywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae gan ffoaduriaid fynediad i bob rhaglen am wersi Saesneg sy'n cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru, ac mae Llywodraeth y DU yn ariannu gwersi sy'n benodol i ffoaduriaid trwy awdurdodau lleol.\n"Mae darparwyr y gwersi Saesneg yn cael eu hannog i helpu i ddysgwyr integreiddio'r Gymraeg yn eu gwersi lle bo'n bosib, ac mae'r ffoaduriaid eu hun yn cael eu hannog i ymuno a'r rhaglen Cymraeg i Oedolion."\nDywedodd Theresa Mgadzh Jones ei bod yn bosib nad yw mudwyr yn gwybod am fodolaeth y Gymraeg\nYn ôl Theresa Mgadzh Jones, cydlynydd gwasanaethau ffoaduriaid a cheiswyr lloches i'r Groes Goch yng Nghymru, mae cael mynediad at wersi Cymraeg yn gallu bod yn anodd iawn.\n"Er bod y ddarpariaeth yno iddyn nhw ddysgu Saesneg - oherwydd bod yna ddisgwyl iddyn nhw ddysgu'r iaith - mae yna rwystrau o fewn hynny hefyd.\n"Ond gyda'r Gymraeg, mae'n anoddach fyth achos os nad ydyn nhw'n gwybod bod yr iaith yn bodoli hyd yn oed, ni fyddan nhw'n gwybod lle i fynd i'w dysgu hi 'chwaith.\n"Rydyn ni wedi bod yn lwcus iawn yma achos mae Cymraeg i Oedolion Gwent wedi rhoi'r cyfle yma i ni, drwy gynnal dosbarth blasu 10 wythnos, a nawr mae'r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol yn cynllunio i ddechrau gwersi i ffoaduriaid drwy Gymru gyfan."\nDywedodd Xiao Ling Zhao, dysgwr arall yn y dosbarth sy'n cael ei ariannu gan y Groes Goch: "Roeddwn i eisiau dysgu Cymraeg oherwydd bod yr iaith ym mhobman.\n"Rwy'n falch iawn bod fy mhlant yn gallu siarad Cymraeg ac roeddwn i eisiau deall yr hyn maen nhw'n ei ddweud."\nFfoaduriaid Casnewydd yn dysgu Cymraeg\nAnnog dysgu Basgeg: Gwersi i Gymru?\nCynnig awr yr wythnos i helpu dysgwyr Cymraeg


kimkat1342k Califfornia - Y Traethodydd - Gorffennaf 1851\n1342k Gwefan Cymru-Catalonia / la Web de Gal·les i Catalunya - Wales-Catalonia Website. Califfornia, 1851. “Gan fod cymaint o ymfudo i bob parth y dyddiau hyn, a llawer yn myned i wlad yr aur, tybiasom na buasai yn annyddorol cael erthygl helaeth am unwaith ar y daith ddyeithr trwy gyfandir America...”\n0860k y llyfr ymwelwyr\nCalifornia (sic - un ‘f’)\nY Traethodydd (Gorffennaf 1851)\nErthygl ar gyfer ymfudwyr o Gymry i Galiffornia, wedi ei chyfieithu o’r Saesneg.\n(delw 6521) (tudalen 343)\nCALIFORNIA (Y Traethodydd / Gorffennaf 1851 / tudalennau 354-361)\n[What I saw in California: being the journal of a Tour, by the Emigrant Route and South Pass of the Rocky Mountains, across the Continent of North America, the Great Desert Basin, and throngh California, in the years 1846, 1847. By EDWIN BRYANT, late Alcalde of San Francisco.]\n[Yr hyn a welais yn California, sef Dyddlyfr Taith, ar hyd Lwybr yr Ymfudwr a Bwlch Deheuol y Mynyddoedd Creigiog, ar draws Cyfandir Gogledd America, Canol yr Anialwch Mawr, a thrwy California, yn y blynyddau 1846, 1847. Gan EDWIN BRYANT, gynt Maer San Francisco]\nNote of a Military Reconnoisance, from Fort Lavenworth, in Missouri, to Sn Diego, in California, including part of the Arkansas, Del Norte, and Gila Rwers. By Lieut. W. H. EMORY, Topographical Engineer.\n[Nodau o Chwildaith Filwraidd, o Gaer Lavenworth, yn Missouri, i San Diego, yn California, yn cynnwys rhan o’r Arkansas, Del Norte, ac Afonydd Gila. Gan Is-Gad. W. H. EMORY, Peiriannwr Darlunleol].\nY llyfrau hyn ydynt ddau waith a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn America ei hun, er mai nid y diweddaraf chwaith, ond y cyflawnaf a’r egluraf a ddygwyddodd i ni weled eto. Gan fod cymaint o ymfudo i bob parth y dyddiau hyn, a llawer yn myned i wlad yr aur, tybiasom na buasai yn annyddorol cael erthygl helaeth am unwaith ar y daith ddyeithr trwy gyfandir America, wedi ei hufenu o’r ddau waith uchod. Dywedir fod Mr. Bryant yn boneddig o wybodaeth a synwyr da, yr hyn, yn wir, sydd yn amlwg trwy ei holl waith. Efe a aeth gyda’r ymfudwyr ar hyd y tir yn 1846, can belled a Chaer neu Fort Laramie, lle y darfu iddo ef, gyda chymdeithion etholedig, newid eu pedrolfeni am ychain a mulod - wedi penderfynu teithio yn gyflymach na phrif gorff yr ymfudwyr. Yn lle dilyn yr hen lwybr teithio ar hyd ffordd Caer Hall, efe a ddilynodd y ffordd newydd a ganfüwyd heibio i ben deheuol y Llyn Halen Mawr, yr hwn sydd yn gorwedd yn y cwr gogledd-orllewin i’r cyfanwlad o anialwch mawr. Y llyn hwn yw y gronfa hynotaf o ddwfr yn yr holl fyd.Y mae yn derbyn dyfroedd afon gryn fawr, ac amryw ffrydiau llai, ac nid ymddengys fod yr un o honynt yn hallt; ond y mae dwfr y llyn ei hun yn cynnwys trwythiad helaeth o halen cyffredin. Tynodd Col. Fremont allan o bum galwyn o ddwfr y llyn, trwy darthiad, bedwar peint ar ddeg o chloride of sodium, bron yn bur. Gwelsom sylw yn rhywle fod llynau, nad oes llifiad allan o honynt, yn drwythedig â halen mwnawl, yr hwn a ddygir i lawr trwy eu cynnwysiad. Gan mai trwy darthiad yn unig y mae y dwfr yn myned ymaith, y mae dwfr y llyn yn dyfod, mewn hir amser, yn hollol hallt. Y mae y dybiaeth hon, pa un bynag a ydyw yn gywir neu nad yw ar egwyddorion gwyddoniaeth, er hyny yn debygol iawn, mor debygol fel y byddai yn werth ymchwiliad prawfiadol. Gerllaw y llyn hynod hwn y mae cartref dewisedig y twyllwyr Mormonaidd, neu Saint y Dyddiau Diweddaf. Wedi eu gyru gan rym gorthrech o’u cartrefi yn Illinois, dewisasant\n(delw 6522) (tudalen 344)\ny lle hwn yn fangre preswylfod, lle y gallant fwynhau eu crefydd, er ei gorphwylled, heb eu haflonyddu. Y mae llanerch eu dewisiad oddeutu dau gant a deg ar hugain o filltiroeddo’r Bwlch Deheuol, ac mewn sefyllfa gyfleus – ar y brif-ffordd o Oregon i California - yr hyn, mewn amser dyfodol, a fydd yn bwysig, yn annibynol ar y gwerth a rydd ei gysylltiad â’r llyn halen arno. Ar y tu deheuol i’r llyn hwn y mae llyn Utah - corff o ddwfr croeyw yn llifeirio i’r llall. Yr oedd y llwybr a gymerodd Mr. Bryant yn eu harwain ar draws y diffaethwch mawr hallt, taith o bymtheng milltir a thrigain, heb ddwfr na glaswellt. Gwelir ar unwaith y rhaid y bydd yr anghenrheidrwydd o groesi y gwastadedd marwol hwn yn wrthddadl ddifrifol byth yn erbyn y llwybr yma, gan y bydd y rhai hyny a deithiant gyda phedrolfenau o dan yr anghenrheidrwydd o fod ddau neu dri diwrnod yn ei groesi. Canlynodd y cwmpeini lwybr Fremont trwy y diffeithwch y flwyddyn o’r blaen. Pan yr oeddynt ar y rhan hon o’r daith, gwelsant i berffeithrwydd y twyll-olygfa, neu y siomedigaeth hynod hono sydd gyffredin mewn anial tywodlyd. Rhydd y darnodiad canlynol ddarluniad teg o un o’r dysgleirdeb hwn:-\n“Fel y dywedais o’r blaen, yr oeddwn wedi disgyn oddiar fy mul, a chan ei droi i mewn gyda’r caballada, oeddwn y cerdded amryw rydau o flaen y cwmpeini, i’w harwain yn union at nôd ein cyrchfa. Ar oleddf (diagonally) o’n blaen, ar y llaw ddeheu, a ninnau y cyfeirio i’r gorllewin, gwelem gysgodau rhifedi o ddynion a cheffylau - tua phymtheg neu ugain. Yr oedd rhai o’r lluniau yn ymddangos fel yn marchogaeth, ac eraill fel pe buasent yn cydgerdded fel milwyr traed. Yr oedd eu gwynebau a phenau eu ceffylau wedi eu troi tuag atom, ac ar y cyntaf ymddangosent fel pe buasent am redeg i lawr ar ein traws. Yr oedd eu pellder ymddangosiadol, a barnu yn ol y terfyngylch, o dair i bum milltir. Ond nid oedd eu maint yn cyfateb i ni, canys ymddangosent mor fawr â’n cyrff ni ein hunain, ac o ganlyniad yn gawri o gorffolaeth. Ar yr olwg gyntaf, mi a dybiais mai cwmni bychan o Indiaid oeddynt (yr Utahiaid, fe allai) yn cydgerdded o’r ochr arall i’r gwastadedd. Ond o’r braidd yr ymddangosai hyn i mi yn bosibl, gan nad oedd yn debyg y cymerid y llwybr hwnw gan helwyr na rhyfelwyr. Mi a elwais ar rai o’n pobl ni ag oedd nesaf ataf i frysio ymlaen, gan fod pobl o’n blaen yn dyfod tuag atom. Yn fuan iawn cynyddodd y pymtheg neu ugain i lun neu gysgod tri neu bedwar cant, ac yn ymddangos eu bod yn cydgerdded tuag atom yn eithaf cyflym. Ar hyn mi a dybiais y gallai mai Col. Fremont a’i gwmni oeddynt, gydag eraill, o California, yn dychwelyd yn ol i’r Unol Daleithiau ar hyd y llwybr hwn, er yr ymddangosent i ni yn rhy luosog i fod y rhai hyny. Mi a siaredais â Brown, yr hwn oedd agosaf ataf, ac a ofynais a oedd efe wedi sylwi ar y lluniau dynion a cheffylau oedd o’n blaen? Efe a atebodd ei fod, a’i fod ef wedi sylwi ar yr un fath ymddangosiad lawer gwaith o’r blaen, ond iddynt ddiflanu, a’i fod ef yn credu mai twyll y llygaid oeddynt, tebyg i’r twyll-olwg (mirage). Dyna y pryd, am y tro cyntaf, gan mor berffaith oedd y twyll, y darfu i mi ddyfalu y gallai mai lluniau ein cysgod ein hunain yn adlewyrchu gan yr awyr oeddynt, yr hon a lenwid â mân ronynau grisialaidd. Arweiniodd hyn i wneyd sylwadau manylach ar y rhyfeddod hwn, fel y gallem sicrhau y twyll os hyny ydoedd. Mi a sylwais ar un llun yn ymddangos beth ymlaen ar y lleill, ac mi a synais wrth ei debygoliaeth i mi fy hun. Yr oedd ei symudiad hefyd, mi a dybiaswn, yr un a’r eiddo fy hun. I roi prawf o’r dybiaeth hon uwch law ammheuaeth, mi a droais yn sydyn o gwmpas, ac ar yr un amser estynais fy mreichiau ar led ar eu llawn hyd, a chan droi fy wyneb dros fy ysgwydd i weled symudiad y llun, gwelwn ei fod yn gwneyd yr un fath symudiad yn gymhwys. Yna mi a gerddais yn araf, a chyda camrau hirion: gwnaeth y llun yr un fath. I roddi prawf perffeithiach, mi a wneuthum yr un modd drachefn, gyda’r un canlyniad. Yr oedd y peth erbyn hyn yn eithaf clir.\n(delw 6523) (tudalen 345)\nOnd gwireddwyd ef yn fwy fyth, canys darfu i’r holl welediad o’r llu cysgodol ym mhen awr, ddarfod ac ymadael o gwbl, ac nid oedd mwy o hono i’w weled. Cawsom eglurhad boddhaol ar y rhyfeddod hwn. Y lluniau oedd ein cysgod ni ein hunain yn llewyrchu ac yn adlewyrchu gan gyfansoddiad tebyg i ddrych, a gymysgir â’r gwagle ffurfafenol, oddiar y gwastadedd tywodlyd. Nis gallaf well egluro y pwnc hwn yn well.”\nWedi iddynt deithio ymlaen nes cyrhaeddasant afon Mair, yr hon a eilw Fremont yn afon Humboldt, hwy a ddilynasant droadau ei glyn, lle y cawsant wellt i’w hanifeiliaid, a digon o helyg a choed cotwm i wneyd tân. Daethant yn nesaf i le a elwir Sink afon Mair, yna yr oedd ganddynt o’u blaen daith arall i’w gwneyd, o bum milltir a deugain, heb ddwfr na glaswellt, nes eu dyfod i ddyfroedd y Fruakee, neu afon y Salmon-frithyll, sy’n ymarllwys i lyn Pyramid. Y mae y ffrwd hon yn cyfodi yn y Sierra (mynyddoedd) Nevada, gerllaw bwlch yr ymfudwyr, yr hwn a adwaenir wrth yr enw, Bwlch y Salmon-frithyll, yn yr hwn le mae y teithiwr yn dyfiod allan o basin y diffeithwch mawr. Nid oes yn un màn ar y cyfandir olygfa ddaeryddol mor hynod ag yw basin mawr canolbarth California. Y mae yn cael ei derfynu i’r dwyrain gan gadwen fawr y Mynyddoedd Creigiog: i’r gorllewin gan y Sierra Nevada; ac i’r gogledd ac i’r deheu gan drumau y rhedeg yn groes i’r ddwy gadwen fawr hyn. Y mae felly fel pe byddai wedi ei gauad oddiwrth y rhan arall o’r byd, fâ chanddo ei fynyddoedd, ei lynoedd, a’i afonydd ei hun - afonydd nad ydynt yn ymarllwys i’r Werydd na’r Tawel-fôr. Ei ffrwd fwyaf yw afon yr Arth, yr hon, wedi cymeryd cylchdro o ddau can’ milltir, sy’n ymarllwys ei dyfroedd i’r Llyn Halen Mawr, ar y cwr dwyreiniol i’r llyn hwnw. Heblaw hon, y mae llawer eraill, y rhai sydd, bob un o honynt, yn ymdywallt i’r un llyn, neu yn colli yn nhywod y diffeithwch. Y mae y tir gan mwyaf yn llwm, oddieithr ar hyd ymylau yr afonydd, ac ochrau y mynyddoedd. Y mae yr ysmotiau ffrwythlawn hyn yn gwneyd math o Eden hyfryd yn nghanol y “diffeithwch gwag erchyll,” lle y gall anifeiliaid yr ymfudwr blinderus gael gwellt a dwfr i’w cynnal ar eu taith ddychrynllyd. Y mae cylch y difeithwch hwn agos i bum can’ milltir: er fod yn rhaid dyweyd na wyddom ni ddim am ran fawr o hono. Y mae yn codi o bedair i bum mil o droedfeddi yn uwch na gwastad y môr. Gellid casglu oddiwrth hyn fod yr hinsawdd yn annyoddefol oer; ond nid felly y mae, er y gwelodd Mr. Bryant rew yn mis Gorphenaf, ond yr oedd yn beth anghyffredin; canys dywed Fremont nad oedd ardymheredd yr hinsawdd am bythefnos yn Hydref ond 40º ar godiad haul, 70º y prydnawn, a 50º ar fachludiad haul, ardymheredd cwbl mor dyner ag yw 40º yn ogleddol; neu ar lànau y Werydd. Y mae y wlad fawr hon yn cael ei thrigianu yn deneu iawn gan ychydig lwythau o Indiaid truenus, y rhai sydd yn ymddibynu am gynnaliaeth ar wreiddiau, llysiau, pysg, ac ysgyfarnogod, pa rai sy’n cael lloches yn yr artemisia pygddu - yr unig lwyn sy’n tyfu yn y diffeithwch. Ychydig o adar sydd i’w cael yma, heblaw math o soflieir bychain, nac o filod, heblaw yr antelope llwfr, yr hwn sydd yma yn cael digon o olygfa i weled dynesiad ei elynion. Gall fod y felldith o anffrwythlondeb â pha un yr ymwelodd natur, os goddefir y fath ymadrodd, â’r lle hwn, wedi cael ei had-dalu yn nghyfoethogrwydd ei thrysorau mwnawl; ond nid yw yr ymchwil a wnaed eto wedi taflu nemawr oleu ar y pwnc hwn\n(delw 6524) (tudalen 346)\nY mae i fwlch Sierra Neyada fwy o godiad na bwlch y Mynyddoedd Creigiog; yn wir y mae holl drum y blaenaf yn fwy cribog na’r olaf. Wedi disgyn llethr y Sierra, nid oes dim neillduol ar y ffordd, nac anhawsder o ddim pwys i ddyfod drwyddynt. Y pellder o Lyn y Mynydd sydd yn darddle y Salmon-frithyll, neu afon Truckee, ar y tu gorllewin i’r Sierra Nevada, neu Gaer Sutter, ar gainc Americanaidd y Sacramento, yw cant a chwech a deugain o filltiroedd, ac oddiyno i dref San Francisco y mae dau gan milltir. Yr holl bellder, yn ol Bryant, o Independence i San Francisco, yw dwy fil dau cant a deng milltir a phedwar ugain (2290); a chymerwyd i’w deithio, y dyddiau oeddynt o’r 5ed o Fai i’r 1af o Fedi. Fel y dywedwyd o’r blaen, teithiwyd yn agos i saith can’ milltir gydag ychain, a’r gweddill gyda mulod. Tybiaeth ofer yw y gellir gwneyd y daith gyda mulod mewn tri mis, tra y cymer bump i’w gwneyd gydag ychain. Cafodd ein teithwyr, pan ddaethant i Gaer Sutter, eu gwledda â chig eidion newydd ei ladd, melons, wynwyn, a tomatoes; seigiau dyeithr iddynt er’s llawer o amser, ac am yr hyn ni chymerasai eu croesawydd haelionus ddim ad-daliad. Bu y daith yn llwyddiannus, ac y mae ein hawdur yn lloni ei hun ar ei therfyniad ffodus fel hyn:-\n”Gyda diolchgarwch geirwir a defosionol y gorweddais ar fy ngwely caled, i gysgu unwaith eto o fewn terfynaau gwareiddiad. Ni chyfarfyddod neb o honom â dim damwain na thrallod anghysurus er pan adawsom ein cartrefleoedd. Gyda rhifedi bychan o naw dyn yn unig, ni a deithiasom o Gaer (Fort) Laramie i Gaer Sutter, pellder o agos i ddau cant ar bymtheg (1700) o fillitroedd, dros ddiffeithwch dilwybr a diffrwyth, a mynyddoedd oedd brin yn anhygyrch; trwy lwythau o Indiaid anwaraidd, gan fyned, o anghenrehidrwydd, trwy lawer o anhawsderau, a dyoddef caledi a phrinder mawr; a dyma lle yr ydym oll mewn iechyd da, heb golli dim o newmar werth a berthynai i ni, oodieithr un anifel, yr hwn a fethodd gan flinder, ac a adäwyd ar y ffordd. Ni fu dim ymrafael rhyngom ni a’r Indiaid, i’n gorfodi i gymeryd ymaith fywyd mewn hunan-amddiffyniad anghenrheidiol; ond yn y gwrthwyneb, pa bryd bynnag y cyfarfuem â hwynt ar ein taith, trwy ein hymddygiad tuag atynt, enillwyd eu caredigrwydd heddychol, neu tynerwyd a dïarfogwyd eu gelyniaeth, heb daraw unwaith. Yr oeddem yn gofalu yn wastad am barchu eu teimladau a’u hawhau, a hwythau a’n parchent ninnau. Anfynych y ceid achos i gofnodi canlyniadau mor fafriol dan y fath amgylchiadau ag yr oeddym ni yn teithio.”\nDarfu i lawer o ymfudwyr y flwyddyn hono fyned ffordd wahanol i’r llwybr arferol, a hwy a gollwyd yn y diffeithwch, neu a ymddyrysasant yn y mynyddoedd, gan ddyoddef caledi ag y mae adrodd am dano yn ddigon i wneyd dyn yn glaf. Ond nid yw ein bwriad i adrodd llawer o’r hanesion gofidus hyn - ni a awn heibio rhag bod yn rhy faith.\nTiroedd Calfornia, y rhai sydd ar dueddau y môr - y rhan hyny ag sydd rhwng Sierra Nevada a’r Môr Tawelog, yw yr unig barth ag sydd yn awr o fawr werth. Y mae y diriogaeth hon yn cyrhaedd yn llinell o 42º ogleddol i ben Llynclyn (gulf) California, neu Fôr Cortes, pellder o agos i saith gaut (700) o filltiroedd, a rhwng cant a dau gant o filltiroedd o led, yn gwneyd gwlad o fwy na chan’ mil (100,000) o filltiroedd ysgwar. Y mae dwy afon fawr fordwyol yn llifeirio trwy y diriogaeth hon - y Sacramento o’r gogledd, a San Joaquin o’r deheu. Y mae y ddwy afon hyn yn cyfarfod, ac yn ymarllwys i fôrgilfach San Francisco. Y mae y dyffryn, trwy yr hwn y maent yn llifeirio, yn ffrwythlawn, ac yn cael ei ddyfrhau yn dda, ac yn alluog i gynnal poblogaeth fawr. Y mae yn llawn o\n(delw 6525) (tudalen 347)\nhelwriaeth, megys eirth, hyddod, ceirw, a miliynau anifeiriol o adar dwfr. Y mae glaswellt a cheirch gwyllt yn tyfu yn helaeth, yr hyn sy’n rhoi eithaf digon o gynnaliaeth i yroedd mawrion o wartheg a cheffylau; y rhai cyntaf-gwartheg - yw yr hyn sydd eto yn cyfansoddi cyfoeth y wlad. Y mae yr hinsawdd yn nodedig o ddymunol - llawn cystal a’r Eidal yr ymfrostir cymaint am ei hiachusrwydd. Gellir cynnyrchu ffrwythau y gwledydd poethion, ffigys, oranges, lemons, ac olewydd, yn llwyddiannus; yr olewydd yn arbenigol, gan y mynegir am danynt eu bod yn agorach na’r rhai ar dueddau Môr y Canoldir. Y mae y parthau gogleddol yn hynod o gyfaddas i dyfiant ŷd, gan ei fod yn cynnyrchu mwy o’r erw na’r parthau ar y Werydd o’r cyfandir bwnw. Bu y wlad hon am agos i gan’ mlynedd yn meddiant yr Yspaeniaid Americaidd, gan mai y Jesuitiaid a gymerodd afael arni gyntaf, y rhai a sefydlasant genadiaethau o San Diego i i San Francisco. Darfu i’r offeiriaid cyfrwys ac anturiaethus hyny roddi eu dylanwad ar yr Indiaid brodorol, a’u defnyddio i drin y tir, neu i ofalu am y lluoedd gwartheg, crwyn a gwêr y rhai oedd eu prif fasnach, a’r llongau a ymwelai yn achlysurol â’r porthladdoedd hyny. Yr oedd holl gorff y wlad, o’r naill genadiaeth i’r llall, yn cael ei hawl-hòni gan y tadau, y rhai a yrent ymaith bob anturiaethwyr eraill. Pan wrthryfelodd Mecsico yn erbyn Ysbaen, syrthiodd y Jesuitiaid dan anfoddlonrwydd y llywodraeth wancus, yr hon oedd yn awyddus am gael rhyw esgus dros drawsfeddiannu y tiroedd breision, a’rr diadelloedd afrifed oedd yn perthyn i’r cenadiaethau. Y mae y sefydliadau hyn, a fuont unwaith or ardderchog, yn awr yn falurion, gan fod y brodorion Californiaidd yn rhy ddioglyd i weithio eu hunain, ac yn rhy analluog i gynnal y dylanwad a arferai y padres neu y tadau hyny ar y cyndrigolion. Llawer o anturiaethwyr gwrol – yn cael eu denu gan hinsawdd dymherus, a thir ffrwythlawn y wlad, a ymsefydlasant o bryd i bryd yn Nghalifornia, gan gymeryd gafael yn y fantais na welid neu a ddiystyrid gan y brodorion. Casglasant gyfoeth mawr trwy agor planigfeydd, a magu gwartheg a cheffylau. Trwy eu cyfrwysdra a’u gwroldeb amyneddgar, yn yr hyn yr oeddynt yn tra rhagori ar drigolion anwybodus ac oriog y wlad, darfu iddynt gadw gafael yn eu meddiannau trwy yr holl gythrwfl a’r chwyldroadau ag oedd yn cyson gynhyrfu y llywodraeth Fecsicoaidd. Nid oes dadl na buasai California yn mhen ychydig o flyneddau - heb ymyriad yr Unol Daleithiau – wedi peidio a bod yn rhad o weriniaeth Mecsico.\nOnd nid cyfleusderau amaethyddol California yw yr hyn sydd yn rhoddi gwerth mawr arni. Y peth a fu yn ymchwil mawr, er pan ddarganfüwyd y byd gorllewinol, yw cael llwybr byrach i Asia na’r fordaith hir dymhestlog heibio i Benrhyn Gobaith Da. Wrth chwilio am y fynedfa hon, olrheiniodd mordeithwyr y moroedd rhewog yn ofer, a rhoddwyd yr ymgais i fyny fel peth bron anobeithiol. Yn awr, ymddengys fod yr eisieu mawr hwn yn cael ei wneyd i fyny gan weriniaeth yr Unol Daleithiau. Y mae yn dra thebygol y bydd i ffordd haiarn, rywbryd, ac nid rywbryd pell chwaith, wneyd cyfandir America yn brif-ffordd masnach rhwng Asia ac Ewrop. Hyd yn hyn nid oedd yr un lle ar gyffiniau y Môr Tawelog yn briodol i fod yn derfyniad y ffordd. Yr oedd Oregon yn ormod i’r gogledd, ac heb longborth cyfleus a diogel. Yn awr y mae gan America feddiant mewn hydred briodol, ll y mae un o’r angorfdäau ardderchocaf yn y byd.\nWedi ein harwain fel hyn, ni byddai o bosibl yn anmhriodol gynnyg\n(delw 6526) (tudalen 348)\nrhai sylwadau ar gyfleusderau masnachol y parth hwn. Y mae gan longborth San Diego, yr hwn sydd yn y parth deheuol eithaf i California Uchaf, angorfa deg, yr hon a fydd mewn amser yn lle masnachol mawr. Yn uwch i fyny, ar yr un tueddau, y mae angorfa gysgodol a thra diogel o’r enw Monterey, yn cael ei hamgylchynu gan wlad gyfoethog. Ond diau mai San Francisco a fydd prif ystorle masnachol, nid yn unig California, ond hefyd yr holl Fôr Tawelog. Y mae y fynediad i’r angorfa hon ychydig yn fwy na milltir o led yn y lle culaf, ac felly yn hawdd ei hamddiffyn. Wedi dyfod unwaith i mewn i’r afon, y mae y morwr yn cael angorfa berffaith ddiberygl ac eithaf helaeth - yn bymtheng milltir ar hugain o led, a deg a thriugain o hyd. Mewn gair, y mae ynddi ddigon o le i holl longau y byd i nofio wrth angor. I’r angorfa hon y mae y Sacramento a’r San Joaquin yn ymarllwys, ac felly yn ei gwneyd yn ystorfa fasnachol y canolwlad (sic, heb dreiglad). Os gwneir ffordd haiarn i’r môr Tawelog, yr hyn mae yn dra thebygol a gymer le, rhaid mai San Francisco fydd ei therfyniad gorllewinol. Eto, y llwybr nesaf o borthladdoedd Môr Tawelog Deheudir America i China, yw gyda glanau California, ac heibio i Ynysoedd Alent. Er nad yw hyn i’w weled mor amlwg ar fap gwastad, gall y neb a fyno foddloni ei hun o’i wiredd trwy gymeryd llinyn a mesur y pellder ar globe. Felly bydd i’r ddinas fawr hon ddyfod, nid yn ystorfa masnach y canolwlad (sic, heb dreiglad), eithr hefyd yn brif-le masnachol y Môr Tawelog.\nCymerodd Isgadben Emory lwybr arall i California, gahanol i’r un a gymerodd Mr. Bryant. O Gaer Lavenworth, yn nghymydogaeth Independence, efe a ddilynodd lwybr arferol masnachwyr Santa Fé, yr hwn sydd fwy i’r deheu na’r Bwlch Deheuol, er nad yw yn gwahaniaethu llawer oddiwrtho wrth edrych ar wyneb y wlad. Wedi gadael hen ddinas enwog Santa Fé, aeth y cwmpeini i lawr ar hyd y Rio Bravo del Nord am tua dau cant o filltiroedd, ac yna ar draws y grib sy’n gwahanu rhyngddi a’r Gila, yr hon sy’n ymarllwys i’r Colarado, yr hon wed’yn sy’n ymarllwys i lynclyn California. Ar ben uchaf afonydd Rio Bravo a’r Gila, y mae y mynyddoedd sy’n gwynebu taleithiau Meesico Newydd, Chihuahua, a Sonora. Y mynyddoedd hyn yw cartrefydd y Navajas a’r Apaches, y rhai sy’n crwydro i lawr i’r dyffrynoedd ar gwastadedd islaw fel rhuthriadau dinystriol, gan ddwyn ymaith yroedd, diadelloedd, menywod a phlant y Mecsicoiaid dychrynedig. Y mae y barbariaid creulawn hyn wedi bod er’s oesoedd yn cario eu difrod, heb gais i’w hattal. Ond yn awr y mae eu dydd hwythau a’r ddyfod, a chânt dalu yn ddrud am ddysgu, trwy brofiad gofidus, fod y Seison a’r Americaniaid yn bobl wahanol iawn i’r llwfriaid y buont hwy yn eu hyspeilio cyhyd. Y mae y llwythau hyn, yn enwedig y Navajas, yn gwahaniaethu mewn llawer o bethau oddiwrth yr Indiaid sy’n preswylio y gwastadoedd ymhellach i’r gogledd a’r dwyrain. Adnabyddir hwynt wrth yr enw Montezuma; ac y maent yn elynol iawn i’r Ysbaeniaid er buddygoliaeth y Cortes. Y mae yn anhawdd iawn penderfynu hiliogaeth pwy ydynt hwy; ond y maent yn fwy gwaraidd na’r llwythau cymydogaethol, er eu bod yn hynod o ryfelgar.\nY mae y tiriogaethau sy’n cael eu dyfrhau gan y Gila, hyd yn hyn i raddau mawr yn anadnabyddus. Nid oes genym ond y darluniadau anghywir a’r mynegiadau ansicr a roir gan fasnachwyr anturiaethus, y rhai a feddant yr hyfdra a’r gwroldeb o wthio eu ffordd trwy wlad beryglus y Navajas, er mwyn yr afanc sydd yn trigfanu eu dyfroedd, neu y trysorau mwnawl\n(delw 6527) (tudalen 349)\na ddywedir fod yn eu mynyddoedd a’u ffrydiau. Taenwyd llawer chwedl ddigrif, o bryd i bryd, am y wlad sy’n cael ei dyfrhau gan yr afonig hon. Dywedir ei bod yn cael ei phreswylio gan bobl mor wareiddiedig a’r rhai sy’n preswylio dyffryn rhagorol Tenochtitlan. Dywedid bod gro ei ffrydiau yn llawn o aur. Y mae Isgad. Emory yn rhoi darluniad o furddynod a welodd ar y llwybr hwn, y rhai, fe allai, oeddynt waith pobl ragorach mewn gwybodaeth na meddiannwyr bresennol y wlad. Y mae yn bresennol ddau lwyth o Indiaid yn preswylio y parthau sy’n cael eu dyfrhau gan y Gila, na wyddir ond ychydig am danynt gan bobl w`ynion, y rhai ydynt bobl tra chyfeillgar a gwybodus. Gelwir hwynt y Pimas a’r Coco Maricopas. Y maent yn byw ar amaethyddiaeth, gan nad oes ganddynt duedd at ryfela; nid oblegid diffyg dewrder a dyais anghenrheidiol, canys y maent yn hyny yn fwy na chyfartal i’r Apaches, y rhai weithiau a grwydrant i’w gwlad i ddwyn ymaith eu gwartheg, eu ceffylau, a’u mulod. Y maent mewn enw yn ddarostyngedig i awdurdodau Mecsico, ond mewn effaith y maent yn annibynol. Yn eu gwlad hwy y mae y murddynod a enwyd o’r blaen, am adeiladaeth y rhai nid oes genym ddim hanes boddhaol i’w roddi. Gall y teithydd ymddifyru â phob math o debygoliaethau a thraddodiadau tywyll; ond nis gall hysbysiad roi dim dadguddiad ar ddirgelwch sydd wedi amdöi hanes y genedl a fu gynt yn preswylio y dyffryn amgauedig a hynod hwn. Ychydig a rydd y murddynod hyn o foddlonrwydd i’r teithydd beth oedd gradd cyflwr gwareiddiedig y bobl a’u trigianent. Carneddi o falurion priddlestri - gweddillion cyflwr cyntaf gwareiddiad cenedl yw - yr unig olion a geir yn awr yn y murddynod hyn.\nDywedid gynt fod y ffrydiau sy’n ymarllwys i’r Gila yn gyfoethog o aur, a bod digonedd o bres ac arian yn y mynyddoedd cymydogaethol. Y mae Isgad. Emory yn rhoddi cryn goel ar y mynegiadau hyn. Gwelodd ef esiamplau o’r ddau fan hyny, a chafodd hysbysiad awdurdodedig fod aur yng ngrô y Prierte – ffrwd sy’n ymarllwys i’r Gila.\nY mae cyfaddasrwydd amaethyddol y parth hwn yn wael iawn. Y mae y tir yn llwm a noeth, yr hwn na rydd ddim tâl i’r llafurwr. Ychydig iawn yw y llysiau, dim ond acaciaa mezquite, y rhan fwyaf yn gymysgedig âg amrywiaeth diddiwedd o’r cactus, yr hwn sydd fel pe byddai yn ei elfen, ac yn cyrhaedd perffeithrwydd yma. Nid oes dim helyddiaeth yma, oddieithr ychydig o soflieier a geifr y mynydd: mewn gair, oddieithr y bydd i’r hybysiadau am gyfoeth mwnawl y wlad droi allan yn dda, trwy ymchwiliad manylach eto, y mae tebygoliaeth y bydd i’r Navajas, Apaches, Pimas, a’r Coco Maricopos, gael eu gadael byth mewn meddiant dirwystr o’r parthau hyn. Eglurir hyn yn well gan y dyfyniad canlynol o fynegiad Isgad. Emory, ac a rydd beth goleuni hefyd ar yr hyn sy’n hynod o ddyddorol i’r Americaniaid, os nad rhyw rai eraill yn gystadl a hwythau, er nad yn yr un ystyr:- “Y mae y wlad, o Arkansas i’r pwynt hwn - cydorfiliad (sic, = cydorlifiad) y Colorado a’r Gila – yn ei chyfaddasiad i amaethyddiaith, yn meddu neillduolion a ddirwasgant eu hunain byth ar y boblogaeth a’i preswylia. Y mae holl Ogledd Mecsico, Chihuahua, Sonora, a’r ddwy California, mor bell i’r gogledd a’r Sacramento, can belled ag y ceir yr hysbysiadau goraf, yr un fath yn natur gwyneb ei thir, ac yn gwahaniaethu ond ychydig yn ei hinsawdd a’i chynnyrch. [Nid yw hyn yn gywir o berthynas i California, yn ol Mr. Bryant a ‘Fremont’s Geographical Memoir.’] Ni ellir ymddibynu am wlaw, mewn nemawr gyflawnder, mewn unrhyw ran o’r\n(delw 6528) (tudalen 350)\ntir mawr hwn, er cynnyrch y ddaear. Y mae y wlad yn ddigoed, ac mewn rhan fawr, o bob math o lysiau hefyd.\nY mae ychydig o ffrydiau bychain yn llifeirio i wahanol gyfeiriad oddiwrth y mynyddoedd mawrion sy’n drumau ar draws y wlad hon mewn llawer o fanau. Y mae y ffrydiau hyn yn cael eu gwahanu, weithiau gan wastadedd, ac weithiau gan fynyddoedd, heb ddwfr ac heb dyfiant; a gellir eu galw yn ddiffeithleoedd o ran dim sydd sydd ynddynt i gynnal bywyd anifeilaidd. Gan hyny y mae triniad y ddaear yn gyfyngedig i’r lleiniau culion o dir ag sydd yn gydwastad â dyfroedd y ffrydiau; a pha le bynag y mae yn cael ei arfer i nemawr helaethder llwyddianus gan gymygogaeth, y mae ar draul ymddarostyngiad hollol ac ufudd-dod i benaeth, a hyny yn groes i arferion pobl eraill. Rhaid ufuddhau i’r penaeth a fyddo yn trefnu o berthynas i’r amser a maint y dyfrhâd gwerthfawr gan yr holl gymydogaeth. Gallai ymadawaid oddiwrth y rheolau hyn, trwy wastraffu y dwfr, neu fod yn rhy hael arno, nes esgeuluso cadw y dyfrglawdd, beryglu moddion cynnaliaeth llawer o bobl. Rhaid iddo, gan hyny, fod wedi ei arfogi â gallu i gosbi yn rhwydd ac ebrwydd.\nY mae elw llafur yn rhy annigonol caethwasanaeth Negroaidd. Nid yw caethwasanaeth, fel y mae yn cael ei arfer gan y Mecsicoiaid - dan y ffurf o peonage, yr hyn sydd yn galluogi eu meistr i gael gwasanaeth rhai mewn oed yn mhrif dymor eu bywyd, heb fod o dan yr anghenrheidrwydd o’u magu mewn babandod, eu cynnal mewn henaint, na chynnal eu teuluoedd - yn rhoi dim prawfiadau er cyfrif elw caethwasanaeth fel y mae yn bodoli yn yr Unol Daleithiau.\nNid oes neb a ymwelodd â’r wlad hon, ac sydd yn adnabyddus â chymeriad a gwerth llafur caethwasaidd yn yr Unol Daleithiau, a feddyliai fyth am ddwyn ei gaethion ei hun yma gyda golwg ar wneyd elw o honynt; llai o lawer y prynai ei gaethion i’r fath bwrpas. Ni wnai ei lafur yma, pe gellid eu cynnal fel caethion, ymhlith pyons agos o’r un lliw a hwynt eu hunain, fyth dalu y draul o’u halltudiad, a llai o lawer arian eu pryniad.”\nY mae yr adroddiad yna, o eiddo Isgad. Emory, yn dysgu i ni, mai pa faint bynag a ennill yr Unol Daleithiau o diriogaethau ati ei hun o’r parthau yna, na bydd yn nemawr neu ddim chwanegiad i gryfder taleithiau y gaethwasanaeth. Y mae hefyd yn rhoddi hysbysiad am barthau ag yr oedd y gwybodaeth am danynt yn dra anmherffaith; ond y mae wedi ei ysgrifenu yn lled anofalus, ac yn ddiffygiol o’r manylrwydd hyny ag a fuasai yn ddymunol mewn llawer o amgylchiadau. Ond rhaid cyfaddef, mai ar hynt filwraidd y gwnaed yr holl sylwadau, yr hyn oedd yn gwneyd y cyfleusdra yn brin i chwilio a threiddio i fanylwch.\nYr oedd bodolaeth aur yn y Sacramento a’i ffrydiau n anadnabyddus pan ymwelodd Mr. Bryant ar Isgad. Emory â’r lle, er y dywedir i ni gan Mr. Bryant iddo oddiweddyd hen gloddiwr mynyddig, yr hwn a dystiodd y gwyddai ef am leoedd mwnau yr aur ar arian byw, a mynydd o sulphur pur. Y mae darganfyddiad diweddar y mŵn aur wedi newid agwedd ar amgylchiadau California yn hollol. Y mae tuedd yr ymfudiad ag oedd o’r blaen yn edrych tuag Oregon o’r Unol Daleithiau, yn awr yn llifeirio o bob lle i California; a chan fod cymaint o son am, ac o fyned yno, y mae yn ddymunol rhoddi cymaint o hysbysiad ag a fyddo yn bosibl am dano. Y mae yn anhawdd gwneyd hyn hefyd heb, ar y naill law, gael ein twyllo gan fynegiadau rhy ffafriol, neu, ar y llaw arall, anghredu gormod, a thaflu heibio fynegiadau gwerthfawr, o dan y dybiaeth eu bod yn dywedyd gormod.\nDarganfyddwyd yr aur gyntaf yn y flwyddyn l848. Gwnaed y darganfyddiad yn ddamweiniol, wrth gloddio lle i ffrwd melin; a chadwyd ef am beth amser yn ddirgelwch, ond er hyny, allan yr aeth y son yn anwrthwynebol. Y mae yr hysbysiadau diweddaraf yn dyweyd fod y mŵn gwerthfawr\n(delw 6529) (tudalen 351)\nyn yr holl ffrydiau sy’n ymarllwys i’r Sacramento a San Joaquin. Y mae tiriogaeth yr aur yn cyrhaedd 37½ º i 40º gogleddol; ac o Sierra Nevada i’r môr. Y brif gloddfa sydd ar Afon y Bluen, a’r Rio de las Americanas, ffrydiau sy’n llifeirio i’r Sacramento o’r dwyrain. Yr oedd Col. Mason yn cyfrif y cloddwyr, yn Awst, 1848, yn bedair mil, rhwng Indiaid a Chalifforniaid, a chynnyrch eu llafur o ddeugain i hanner cant o ddolars bob dydd. Er y pryd hyny y mae miloedd wedi cyrchu yno o’r Unol Daleithiau, Mecsico, Deheudir America, o China hefyd. Y mae miloedd lawer o bunnau wedi dyfod i’r Unol Daleithiau eisoes, ac ymddengys nad oes brinder eto. Y mae darganfyddiad y trysorau hyn wedi chwyldroi yn hollol fasnach a threfn y wlad hòno. Yr oedd y milwyr yn gadael eu barracks, morwyr yn dianc oddiar eu llongau, ysgrifenwyr, marsiandwyr, crefftwyr, boneddigion, gweision, &c. - pawb yn cymeryd eu traed tua glanau y Pactolus hon: neb yn peidio myned a allent fyned. Yr oedd yr offerynau a arferid i gloddio am aur yn gyffredin ac anhylaw iawn; ac mae yn debyg nad oeddid yn casglu hanner y mŵn o’r tir, o eisieu offerynau cyfaddas. Y caffael, at ei gilydd, a gyfrifid o wns i ddwy y dydd i bob dyn.\nYr oedd cymaint cyfoeth mor ddisyfyd yn hollol bendroni y rhan fwyaf o’r anturiaethwyr, ac yn egluro yn gryf iawn wirionedd yr hen ddiareb gartrefol hòno, “Y ffwl a’i arian a ymadawant â’u gilydd yn fuan.” Yr Indiad, yr hwn oedd o’r blaen yn noeth, a welid yn chwyfio y moethwisgoedd iddo ef o gotwm lliwiedig dysglaer, neu arwisg o ysgarlad, tra y byddai y rhan fawr eraill yn gwastraffu eu hennill mewn yfed neu gampchwareuon. Yr oedd y cwbl yn myned ymlaen am beth amser yn esmwyth ddigon. Pan oedd digon o le i bawb, a neb wedi pentyru rhyw swm mawr o drysor, ychydig oedd y demtasiwm i anonestrwydd neu drais; ond nis gallasai y sefyllfa hon ar bethau barhau yn hir. Llawer, wedi bod yn aflwyddiannus eu hunain, a ddechreuasant genfigenu wrth ffawd dda eu cymydogion; ac yr oedd sefyllfa ansefydlog y wlad, ynghyd â braidd yr anmhosiblrwydd o gael cyfiawnder cyfreithiol, yn rhoi temtasiwn i rai o dueddiad drygionus i bob drygau anonest. Yr oedd fod y boblogaeth mor gymysg yn tueddu yn fawr i greu anghydfod; a’r canlyniad ydoedd, fod lladrad a llofruddiaeth wedi myned yn bethau mor gyffredin fel nad oeddynt yn creu dim syndod. Ymddengys mai dyna duedd naturiol pethau yn y cloddfäau aur. Ar ddyfodiad y gauaf, y mae y rhan fwyaf o’r mŵnwyr yn gadael y lle os gallant, y rhai a fuont ddiwyd a doeth i werthu eu hennill yn y modd goreu, ac eraill i’w daflu ymaith mewn afradlonedd a champchwareuaeth. Nid oes dim ammheuaeth na fu golygfeydd mor erchyll yn San Francisco y gauafau diweddaf, ag a welwyd erioed gan yr Yspaeniaid pan ddarganfuwyd America gyntaf.\nNi byddai yn anmhriodol yma, i ni gynnyg rhoddi awgrymiadau ar hanes naturiol y mŵn hwn, a’r anhawsder o’i gael. Mewn dau fath o le y ceir yr aur bob amser, naill ai mewn ffurf o wythïenau, fel metteloedd eraill, neu mewn tomenydd gro a gwelyau afonydd. Y creigiau yn mha rai eu ceir a elwir y primary a’r volcanic formations; y mettel eu hun yn gyffredin yn ymlyng wrth quartz; y gwythïenau yn gyffredin yn hynod fychain ac afreolaidd. Hawdd deall fod y mŵn, o leoedd fel hyn, yn llai o werth, a bod y gwaith gydag ef i’w gael yn llai ennillfawr. Y mae y creigiau gwreiddiol a llosgfaol yn galed anghyffredin; ac i wahanu yr aur oddiwrth y gareg, y mae rhaid pylori y graig yn mha un y byddo yr aur. Pan ystyriom mai\n(delw 6530) (tudalen 352)\ny nesaf peth mewn caledwch i’r adamant yw callestr, y mae yn hawdd dyfalu fod y draul yn fynych yn fwy na r elw. Drachefn, “ Nid aur yw pob peth dysglaer.” Un o’r mwnau mwyaf cyffredin a geir lle y byddoi aur yw sulphurate of iron, neu iron pyrites. Y mae y mŵn hwn, yn ei ymddangosiad allanol, mor debyg i’r mettel gwerthfawr fel y gall y mwyaf cyfarwydd gamgymeryd. Y mae pob dyn celfyddydol yn agored i gael galw arno gan ddynion anwybodus yn ei gymydogaeth i ddosranu y siampl y byddont hwy yn hyderus a raid fod yn aur o’r fath buraf; ac ni foddlonir mohonynt eu bod yn camgymeryd nes gweled y mŵn gwerthfawr yn eu golwg yn diflanu yn y tawddlestr, neu dan y chwithbib, gan adael dim ond tewion llwyd o rŵd haiarn, ac yn arogli yn gryf fel brwmstan. Y mae amgylchiad fel yna mor gyffredin fel y cafodd y mŵn hwn yr enwad mwy priodol na chyfrifol o “aur ffyliaid”.\nO berthynas i wreiddiolaeth aur yn ngro afonydd, neu mewn tomenydd tywod, y mae hawer o ddadleu. Taera rhai mai pydriad creigiau ag oedd yn cynnwys aur ydyw, trwy gydweithrediad awyr a gwlybaniaeth; - yr aur yn dyfod i lawr gyda’r gro ar lifeiriant o’r mynyddoedd, ond yn ei adael yn ngwaelod yr afonydd. Y mae hyny yn dra thebygol, ond y mae dadl yn ei erbyn. Y mae y cyfryw yn gyfyngol i ryw leoedd neillduol, yr hyn y gellid tybio na allasai fod pe buasai y mettel yn dyfod i lawr gyda’r llifogydd. Ar y dyb yna, pa nesaf i lygad y ffynnon yr elid, mwyaf yn y byd a geid o’r aur. Ond y mae prawfiadau wedi eu cael mae nid dyma fel y mae yn gyffredin. Gellir cael aur ar hyd gwely afon, o fewn rhyw derfynau penodol, tra yn ddisymwth, ychydig yn uwch i fyny, neu yn is i lawr, na cheid dim. Y mae y Mecsicoiaid yn galw y leoedd hyn yn placers, gair yn tarddu yn wreiddiol, tybiem, o’r Lladin placeo; a dyma y lleoedd y gellir tirio am aur i fantais. Ond y mae anhawsderau i’w cyfarfod hyd yn nod yn y lleoedd hyn. Y mae llawer o siomedigaethau tebyg i’r hyn a ddarluniwyd uchod, ac y mae y gwaith o olchi aur yn flinwaith i’r eithaf; yn llafur anhyfryd, afiach, ac anghysurus. Pan chwanegom at hyn, gymeriad moesol isel iawn llawer o’r anturiaethwyr i’r gloddfa aur, y rhai y byddai yn well ganddynt gael aur trwy dori gyddfau dynion na’r ffordd araf o olchi grô, gwelir nad yw bywyd cloddiwr aur i genfigenu wrtho na’i ddymuno.\nY mae yn briodol sylwi, fod yr hanes am gyfoeth a gafwyd yn y cloddfeydd aur, y rhan fynychaf, pa un ai yn fwriadol neu beidio, yn gyffredin yn rhy helaeth. Dylid cofio nad yw y rhai a anfonant hanesion anghyffredin o dda adref, ond rhan fychan o boblogrwydd yr ardaloedd mwnawl hyny. Mae y dyn deallus a diwyd yn myned rhag ei flaen i’r placers, a chyda pheth deheurwydd yn ei waith, gall, fe allai, yn fuan wneyd ei hun i fyny. Y mae yn ebrwydd yn ysgrifenu adref ddarluniad llawn o’i lwyddiant, ac felly yn cynhyrfu awydd cannoedd eraill, wedi clywed am ei ffawd dda ef, ond heb ddysgu yr achos neu yr achlysur o’r ffawd hòno. Ar y llaw arall, y mae dyn o wybodaeth fach, yr hwn nad yw yn adnabod aur pan welo ef, yn aflwyddiannus yn ei gais, a theifl ei arfau gweithio lawr mewn digllonedd, ac yn barod i felldithio pawb a phob peth o’i gwmpas, tra mai ar ei anwybodaeth ei hun y dylasai ei anathemau ddisgyn, ar ei anfeddylgarwch yn ymgymeryd â gwaith nad oedd ganddo gydaddasrwydd iddo. Wrth reswm, nid yw efe yn ysgrifenu llythyrau adref; a’r dosbarth hwn yw y llïosocaf o lawer.\n(delw 6531) (tudalen 353)\nO berthynas i’r llawnder o aur a ddaeth yn ddisymwth o California, darfu i lawer anturio, ar y canlyniad, ar amgylchiadau masnachol ac arianol y byd. Taerodd rhai mai yr effaith a fyddai, tyng i lawr werth aur ac arian, fel ag i weithio hollol chwyldroad mewn masnach, nes cynhyrfu’r holl fyd. Addefwn nad oes genym ni y fath bryder ofnus. Y mae San Francisco yn debyg o fod yr ystorfa fasnachol fwyaf yn y byd. Nid yw masnach y Môr Tawelog ond yn ei mabandod eto; ac nid all yr oes hon ddyfalu beth a fydd ryw amser dyfodol. Bydd yr ymdrafod masnachol mawr hwn yn gofyn swm mawr o aur fel cynnrychiolydd symudol eiddo o fath arall; ac y mae rhagluniaeth Duw, yr hwn sydd yn cyfaddasu moddion amgylchiadau dynion, yn rhoddi trysorau, yn ol trefn pethau, yn gyffredin yn y lleoedd y byddo y rhan fwyaf o honynt yn anghenrheidiol. Treulir llawer o filiynau o honynt i adeiladu dinasoedd gwychion, y rhai a addurnant lanau y Môr Tawelog. Bydd eisieu adeiladu llawer Tyrus enwog yn y pen hwnw o’r byd. Rhaid cael aur i gyfnewid am nwyddau gwerthfawr India a China. Bydd eisieu agor cysylltiad mordwyawl rhwng y Werydd ar Môr Tawelog. Bydd eisieu llawer o reilffyrdd ar hyd a thraws America, o ben bwygilydd. Rhaid i ni gofio hefyd am gynnydd anturiaethau, yr hyn a rydd ddigon o le i lyncu holl gyfoeth cloddfëydd California, pe byddent yn gan’ miliwn o bunnau bob blwyddyn. Y fath gyfnewidiad sydd wedi cymeryd lle yn y byd yn ein cof ni, er nad ydym eto yn oedranus. Dyma America a Lloegr wedi dyfod yn gymydogion trwy gyflymder yr ager-longau; a thrwy gwefryddiaeth rhyfeddol, gall y naill ddinas, a’r naill deyrnas, tu yma a tu draw i fôr, gyfeillachu â’u gilydd bob awr o’r dydd. Nid yw yr amser ymhell pan y bydd pobl China yn gymydogion i’r Americaniaid ac i ninnau. Beth fydd canlyniaf y cyfnewidiadau mawrion hyn - gwahanol genedloedd, oeddynt mor ddyeithr i’w gilydd, yn dyfod i fyw megys i ddrysau eu gilydd? Cyfranogant naill ai o rinweddau neu ddrygau eu gilydd. Bydd y cadwynau hyn o amgylchiadau a’n dygant at ein gilydd, yn offerynol naill ai i ddiraddio neu i godi y natur ddynol. Y mae y canlyniad yn ymddibynu ar yr hyn a wna eglwys Crist - y dylanwad a all hi daflu ar amgylchiadau y byd. Os daw y byd yn ddoethach, heb ddyfod yn well - os cynnydda cenedloedd mewn cyfoeth, heb gynnyddu mewn rhinwedd yn gyfatebol - y mae pob rheswm a phrofiad yn dysgu i ni yn llawer gwaeth o’r cynnydd cyfoeth a gwybodaeth. Gellir galw Gwyddoniaeth yn ferch ieuangaf crefydd, a chyfoeth, yn ei ystyr helaethaf, yn blentyn gwyddoniaeth; a chysylltiad y tri a gyfansodda elfennau dedwyddwch y teulu dynol. Tlawd yw y trysor heb wybodaeth, a melldith yw gwybodaeth heb rinwedd. Y mae genym obaith cryf y gall, ac y bydd y cynnydd mawr y mae gwyddoniaeth a chyfoeth yn ei wneyd, o dan gyfarwyddyd yn eglwys Crist, yn foddion i ledanu sancteiddrwydd ysgrythyrol dros yr holl wledydd sy’n awr yn gorwedd mewn tywyllwch a chysgod angeu. Gwelir yr hwyl-long, yr agerlong, a chludai yr ymfudwyr, yn llwythog, nid yn unig o offer gweithio y mwnwr, ond hefyd o weinidogion Crist, a’r Ysgyrythau sanctaidd. Y “llong ardderchog” a nofia dros dònau y Môr Tawelog, a ddwg yn ei mynwes, nid yn unig gyfoeth dysglaer y mŵngloddiau, ond hefyd drysorau amhrisadwy gwirionedd ac iachawdwriaeth. O! na ddeffroai yr eglwys i ystyriaeth o’i chyfrifoldeb mawr a chynnyddol, ac i gyflawniad zelog o’r gwaith mawr sydd wedi cael ei benodi iddi.\nEr i ni ddywedyd o’r blaen nad oes genym bryder y bydd i gyfoeth\n(delw 6532) (tudalen 354)\nCalifornia ddyrysu amgylchiadau y byd, yr ydym yn ofni ei effeithiau mewn ffordd arall. Nid yw y gwaith o chwilio trysorau yn gweddu i anrhydedd y Brytaniaid. Nis gall yr Americaniaid lai na gweled y neillduedd cyfansoddol moesol sy’n gwahaniaethu y tair cenedl Ewropëaidd, y rhai a boblogant y cyfandir a ddarganfyddwyd gan y morwr Genoesaidd. Yr oedd yr Yspaeniad breuddwydiol a dychymygol yn gweled yn y byd y newydd wiredd ei ddychymygion am ei Dorado. Tybiai yn flaenorol am hinsawdd mwy tymherus nag anwyl Andalusia ei wlad ei hun, cyfoeth tu hwnt drysorau Grenada, gwasanaethwyr mor ufudd a chaethweision gorthrymwr dwyreiniol, a benywod hawddgarach o bryd, a mwy swynol na rhai paradwys Mahomet. Yn y fath ddarluniau yr oedd dychmygion yr Yspaeniad yn nofio yn ddiattal; ac, i wireddu ei freuddwydion, efe a anturiai, gyda gwroldeb di-droi yn ol, i beryglon y cefnfo^r, ac i afiechyd heintus y goedwig boeth, gan ymladd ei ffordd â’r barbariaid oedd yn heidio ar ei lwybr, a dringo, gydag ymdrech diflin, y mynyddoedd oedd â’u cribau yn iâ, wrth waelod y rhai y gorweddai y dyffrynoedd a gynnwysent y trysorau ag oeddynt i wobrwyo ei ymdrechiadau, a’r ffynnon risialaidd ag ydoedd i adnewyddu ei nerth diffygiol. Y Ffrencyn, ar y llaw arall, a chwiliai am olygfëydd, lle y gallai, heb gael ei luddias gan gyfreithiau, na’i lwytho gan gofalon teuluaidd, dreulio ei fywyd mewn gorwychder a digrifwch - ei glustiau yn cael eu cyfarch gan frefiadau praidd, dwndwr y rhaiadr, a sŵn soniarus ei anwyl grŵth. Ond hollol wahanol oedd ymgais a theimladau y Brython. Ail beth gydag ef oedd cyfoeth, ac yr oedd yn diystyru moethder dïoglyd, a gwag ddifyrwch. Ceisio noddfa rhag gorthrymder cyfreithiau yr oedd ef - cartref, lle y gallai fwynhau hawliau gwladol a chrefyddol, yr hyn a ommeddid iddo yn ei wlad ei hun. Nid ceisio rhyddid oddiwrth gyfraith yr oedd ef, ond oddiwrth orthrymder. Efe a ddygodd sefydliadau ei wlad trosodd gydag ef, gan fod yn awyddus i’w diwygio - nid i’w dinystrio. Yr oedd yn caru gwlad ei dadau yn wresog a diragrith; yr oedd cofio am ei bryniau a’i dyffrynoedd yn felus ganddo; ac ni ddymunasai fyth gael ei wahanu oddiwrth ei hen wlad, oni buasai i orthrymder ei yru ymaith. Yr oedd ef yn ymostwng yn siriol i’r farnedigaeth o weithio, ac nid oedd yn dymuno cael ei eithrio oddiwrth lafur a roddai iddo wobr cyfartal, gan ymfoddloni ar ennill araf a chodiad graddol. Y mae yn ymddangos i ni, mai i’r ardymher foesol a gynnwysa y neullduolion yna, y mae y Brytaniaid yn ddyledus i raddau mawr, am eu rhagoriaeth ar bob cenedl arall ar wyneb yr holl ddaear. Er eu bod yn trigiannu gwlad tra anfanteisiol yn naturiol, gyda hinsawdd ddïarebol o anhyfryd ac ansefydlog, darfu i’r bobl wych a deallus hyn estyn eu terfynau i bob cw’r, a phlanu eu sefydliadau ym mhob chwarter o’r byd. Goresgynodd yr Yspaeniaid daleithiau cyfoethog canolbarthig a deheuol America, a chan ddiystyru y cynnyrch tyfol â’r hwn yr oedd natur wedi gwastraffu ei haelioni yn helaeth tros yr holl diriogaethau teg hyny, hwy a ymroisaiat yn unig i chwilio am y trysorau mŵnawl oedd yn guddieddig yn mherfeddion y ddaear, ac yn ngrô yr afonydd. Y Brython, yntau, wedi hwylio gyda y glànau, a gymerodd feddiant o’r tiriogaethau a ddiystyrwyd gan yr aur-heliwr, ac efe a wastadaedd y goedwig, a hauodd ŷd, a wnaeth y rhaiadr rhuadol yn wasanaethgar i’w law-weithfëydd, ac a sefydlodd longwriaeth, gan w`ynu pob porthfa â’i hwyliau; ac heblaw amgylchynu ei hun â phob cysur a gysylltid â’r meddwl am gartref, anfonodd\n(delw 6533) (tudalen 355)\nhefyd ei gynnyrchion ar led, gan ddwyn yn ol, mewn cyfnewid, yr aur am yr hwn y treuliodd yr Yspaeniad ei fywyd yn afonydd a mynyddoedd y deheu.\nBoed i ni, am ychydig fynydau eto, ystyried beth a fu canlyniad naturiol yr ymchwilio hwn? - beth a fu yr effaith ar y cenedloedd a ymfeddwasant mewn dychymyg am ymgyfoethogi ar unwaith? Cymerwn Yspaen yn esiampl. Tua’r pryd y darganfyddwyd yr America, ac am beth amser wedi hyny, yr oedd y wlad hòno yn nghanol-ddydd ei gallu a’i henwogrwydd. Yr oedd teyrnasiad cyfrwys Ferdinand ac Isabella wedi ei gwneyd gartref yr ardderchocaf o deyrnasoedd Ewrop, tra yr oedd ei threfedigaethau tramor yn cynnwys y parthau cyfoethocaf o’r ddaear. Ond, yn annedwydd iddi hi, bu ei chyfoeth yn offeryn ei dinystr. Yr oedd pob llestr fasnachol a ddeuai adref, yn llwythog o drysorau Mecsico a Periw, yn felldith i’r fam-wlad. Dacw drigolion Cadiz yn diystyru gwaelder celfyddydau diwydrwydd, pan welsant y llwch aur yn dyfod iddynt o’r byd newydd; y crefftwr gonest yn anfoddloni ar ei lafur a’i ennill bychan, pan oedd dysgleirdeb y mettel gwerthfawr yn tywyng ar ei olygon; y masnachwr cyffredin yn diystyru ei faelfa fechan, wedi bod yn rhoi tro i lawr i’r porthladd, a gweled y llong Indiaidd ardderchog yn taflu ei hangor i lawr, ac yn chwydu cyfoeth o’i choluddion, nes oedd ei ddychymyg yn ymddyrysu; a’r llafurwr isel, yr hwn oedd o’r blaen yn foddlawn ar drin y tir fel ei deidiau o’i flaen, a aeth i ddechreu melldithio yr hen dir diffrwyth, ac i chwennych croesi y cefnfor oedd yn cyfyngu rhyngddo a gwlad, yr hon yr oedd ei mynyddoedd yn arian, a’i ffrydiau yn rhedeg dros raian o aur coeth, a cheryg ei hafonydd yn werthfawrocach na pherlau Golconda. Ni cheir yr eglwyswr yn breuddwydio am ddim ond Ophir, a dyddiau auraidd Solomon; ac y mae y gŵr boneddig o ddysg a moes yn goddef i’w ddychymyg redeg yn orwyllt ar ol y cnu aur, ac afalau Hesperides. Yr afradlawn ofer, yr hwn a dreuliodd ei etifeddiaeth mewn bywyd moethus; yr uchelwr o waed, yr hwn yr oedd ei falchder, er heb ganddo ddim ar ei helw, yn ei rwystro i ymwneyd âg unrhyw anturiaeth lafurus gartref; y milwr cyffredin, yr hwn a fu fyw fel pe buasai yn derbyn cyflog cadben, ac a drowyd ymaith i weithio, lladrata, neu newynu - maent oll yn ymwthio i’r ei Dorado newydd - yn penderfynu gwneyd un ymdrech i ail feddiannu yr hyn a gollasant, a dychwelyd yn ol gyda digon o gyfoeth i herio Ardalydd Cadiz, Deu Ddue Madeira. Gellir yn hawdd weled canlyniad y fath sefyllfa. Darfu i amaethyddiaeth, gweithfäyddiaeth, a’r crefftau - yr elfenau mawrion hyny o gyfoeth gwladol - ddiflanu, trwy gael eu hesgeuluso. Cafodd moesau eu gwaethygu, masnach ei lladd, a’r deyrnas ei handwyo, fel hyn, gan gyfoeth ag oedd yn ymdywallt arni; collodd y safon uchel ag oedd yn ei feddu ymhlith galluoedd Ewrop, a syrthiodd yn raddol i fod yn eithaf disylw a diddylanwad.\nDraw, ar lanau y Môr Tawelog, ar y tu deheu i linell y canol-ddydd, yr oedd pobl ddysyml a dedwydd yn byw, o dan deyrnasiad tadol “plant yr haul.” Y mae teithwyr, eto, yn edrych gyda syndod ar weddillion mawrion gwareiddiad yn Periw; ac y mae hanesion lawer yn darlunio gogoniant ac ardderchogrwydd yr hen Cuzco. Yr oedd deiliaid dirodres yr Incas yn byw mewn tangnefedd a dedwyddwch, gan drin eu meusydd, neu yn gwylio eu praidd llamas ar lethrau yr Andes. Ond Och! yr oedd aur yn ngrô eu hafonydd, ac arian i’w gael yn Potosi; a daeth allan o’r sefydliad\n(delw 6534) (tudalen 356)\nYspaenaidd, yn Panama, haid o anturiaethwyr i ddifrodi gwlad deg y deheu. O holl weithredoedd creulondeb a ddygodd ddianrhydedd ar ddynoliaeth erioed, ar y Periwiaid, druain, y cyflawnwyd y cyflafanau duaf. Lladdwyd y trigolion diniwed fel anifeiliaid i’r farchnad; rhoddwyd yr Inca cysegredig i farwolaeth greulawn a gwarthus; a thrwy bob dychymyg drygioni y daeth Pizarro a’i gymdeithion i feddiant o’r trysorau gwerthfawr oedd yn addurno teml yr haul. Ond dilynodd y felldith hwy. Wedi cael yr yspail, aethant, fel bwystfilod creulawn, i ymrafaelio, hyd at farwolaeth, wrth ei ddosbarthu. Llofruddiwyd Francisco Pizarro, ganol dydd, yn ei balas, yn nghanol ei gyfoeth annheilwng, gan ddilynwyr y gwych Almagro, un o’r rhai goreu o’r gorchfygwyr, yr hwn yr oedd ef wedi ei ysbeilio, ac wed’yn ei ladd. Bu Fernando Pizarro yn ymboeni am yr ugain mlynedd goraf o’i fywyd yn ngheudwll y Castile; a phan ddaeth allan, yr oedd wedi ei andwyo, ac yn ddiysbryd. Darfu Gonzalo Bizarro, a’i gydymaith gwaedlyd Carbajal, gymeryd arfau yn erbyn eu brenin, a chawsant ddiwedd gwarthus bradwyr. A hwythau, y bobl mwy cyffredin, a gollasant eu trysorau a’u gwaed mewn ymrafaelion creulawn â’u penaethiad, neu a arweiniasant fywyd afradus ac annedwydd, yr hwn, yn fynych, oedd yn terfynu mewn angeu gwarthus. Hyd yn nod y rhai hyny a fuont mor ddoeth, neu ffodus, ag i allu gadael y byd newydd, gyda bwriad o dreulio gweddill eu dyddiau yn eu gwlad enedigol, oeddynt yn annedwydd, wrth feddwl am ddychrynfëydd y fordaith, rhag i’w trysorau fyned yn anrhaith i’r môr-ladron gwaedlyd oedd yn heigio y Môr Caribbëaidd ar Llynclyn.\nYn awr, y mae gofyniad yn cyfodi in sylw yma - sef, pa un a effeithiasai yr ymdrafod hwn â’r aur yr un fath ar ryw genedl arall a fuasai yn amgylchiadau yr Yspaeniaid? Yr ydym yn tueddu i roddi ateb cadarnhaol i’r gofyniad. Y mae yn wir fod gan grefydd Eglwys Rhufain ei dylanwad, i ryw raddau, ar ddybenion a gweithredoedd yr Yspaeniaid; ond gellir rhoddi cyfrif boddhaol am ganlyniadau eu hymddygiadau ar wahan i’w crefydd. Nid yw trachwant, fel y mae y gwaethaf, yn gyfyngedig i ryw genedl neillduol. Pan gaffo oruchafiaeth ar feddwl dyn, y mae yn dadguddio ei hun yr un fath ar y Sais ag yn yr Yspaeniad. Os darfu i’r Cortes rostio ymherawdwr yr Azteciaid, darfu i Warren Hastings arteithio eunuchiaid y Munny Regum. Os lladdodd Pizarro y Periwiaid, am y rheswm, medd efe, o fod eu Inca yn dirmygu y Bibl, darfu i’r llonglywydd Brutanaidd ryfela â’r Chinëaid oblegid i’w hymherawdwr nacäu caniatäu i opium ddyfod i’r wlad. Yr oedd yr egwyddor yr un yn y ddau achos; a’r egwyddor hòno, beth bynag a addefid, oedd syched am elw. Gobeithiwn, gan hyny, na bydd i ni, Frytaniaid Lloegr nac America fyned fel yr Yspaen, i gymeryd ein llywodraethu gan chwant golud, rhga i ninnau gyfarfod â’r un gosb gyfiawn. Y mae yr un fath achosion yn cynnyrchu yr un fath effeithiau. Gwyliwn rhag i’r cyfoeth a all lifeirio i ni o California, a gwledydd eraill, lygru ein moesau, dyrysu ein masnach, attal ein gweithfaoedd, a dystrywio ein hamaethyddiaeth.\nWrth daflu golwg ar sefyllfa bresennol pethau, y mae yn ddymunol iawn gwybod y llwybr goraf i California. Y mae amryw ffyrdd wedi eu cymeryd, a dadleuir dros bob un o honynt. Y prif lwybrau a ddilynwyd eto, yw y rhai hyn: -\n1. Yr hen ffordd, trwy y Bwlch Deheuol a Chaer Hall, ar y tu deheuol i’r Llyn Halen.\n2. Yr hen lwybr Yspaenaidd, trwy Santa Fé ac Abiquin.\n3. Y llwybr a gymerwyd gan Is-gad. Emory.\n4. Y ffordd trwy\n(delw 6535) (tudalen 357)\n5. O Corpus Christi, trwy Saltillo.\n6. Trwy Mecsico i Mazatlan.\n7. Heibio i Cape Horn.\nTybir mai y gyntaf o’r ffyrdd hyn fydd y fwyaf dewisedig am ryw hyd o amser gan deuluoedd mewn pedrolfenau. Hi yw yr un a adnabyddir oreu, gan ei bod wedi ei darlunio yn dda gan y rhai a’i teithiodd. 0 Independence i Gaer Laramie - yr hyn sydd gryn lawer yn fwy nag un ran o bedair o’r daith - y mae y ffordd yn myned trwy y gwastadedd mawr, lle y mae digon o fwyd i anifeiliaid, a choed a dwfr ddigon i anghenrheidiau yr ymfudwyr. Y mae yn wir fod y ffordd yn arw iawn o’r Bwlch Deheuol, ond nid yn anhygyrch i bedrolfenau. Deallwn fod y llywodraeth ar sefydlu gorsaf filwraidd yn Nghaer Laramie, ac yn nghymydogaeth Caer Hall, heblaw y gaer sydd eisoes yn Ynys Grand, ar yr afon Platte. Gwna hyn y ffordd yn ddiogelach rhag anrheithiadau yr Indiaid, a cheir nodded i rai anghenus ac afiach, ac yn ngwyneb colli anifeiliaid, neu unrhyw anghenrhaid arall. Dymunir argymhell i sylw y rhai a ddewisant fyned trwy Santa Fé, y llwybr a gymerodd un Mr. Gregg, ac a ddarlunir mewn llyfr o’i eiddo, a elwir, “Commerce of the Prairies.” Dilynodd ef fforch ddeheuol yr afon Canadian, can belled i fyny a’r Angosteiras. Gall y rhai a fynant gymeryd y llwybr yna, gychwyn yn Nghaer Smith, ar yr Arkensas, tua’r dydd cyntaf o Ebrill; canys, tua’r amser hwnw, bydd y tyfiant yn yr hydred hwnw can belled ymlaen ag y bydd yn Independence fis yn ddiweddarach. Gall ymfudwyr felly gyrhaedd Santa Fé mewn pryd manteisiol. Gallant gael amser i ddadebru eu hanifeiliaid blinedig, neu eu cyfnewid am eraill i deithio llethrau geirwon a gwastadoedd diffrwyth y Gila. Rhaid cofio fod y llwybr hwn yn anhygyrch i bedrolfenau; ond i gwmni o wŷr ar geffyllau (sic), fyddo yn meddu iechyd da a chyfansoddiad cryf, y mae yn cyflwyno llawer o fanteision. Ar hyd y ffordd hon, bydd raid i’r teithydd, yn wir, fyned trwy wlad y Comanches a’r Navajas; ond, fe allai na bydd iddo fwy o berygl oddiwrthynt hwy nag oddiwrth y Pawnees a’r Sioux, ar y llwybr gogleddol. Y mae llawer yn siarad yn fwy ffafriol am y ffordd trwy y Bwlch Deheuol, neu Gila, na’r un o’r ffyrdd trwy Mecsico, o barth i gynnildeb a dïogelwch. Y mae teithio yn Mecsico yn ddrudfawr iawn, ar ffyrdd yn ddiarebol o beryglus. Os bydd y cwmpeini yn ddigon o rifedi i amddiffyn eu hunain rhag y ladrones, hyny yw, y lladron, y mae yn berygl cynhyrfu eiddigedd awdurdodau gwladol y lleoedd, a gall y teithwyr fod yn agored i lawer o fân flinderau. Heblaw hyny, bydd y rhai a ânt ar hyd ffordd Mazatlan, neu San Blas, gan ymddibynu ar fyned yno ar hyd y môr, yn peryglu cael eu cadw yn hir mewn lle costus ac afiach. Tybir mai ychydig iawn a ddewisant y fordaith heibio i Benrhyn Horn. Ymddengys fod hòno yn fwy anghysurus a pheryglus nag un o’r lleill, oddieithr y gellid ei gwneyd âg agerlong. Yn bresennol, y mae y llwybr ar draws culdir Panama yn eithaf anghysurus: ond, am fyrdra y ffordd a’r amser a dreulir yn y daith, y mae yn llawer mwy manteisiol nag un arall.\nEr hyny, ni ddylid cadw o’r golwg y bydd i deithwyr i California gyfarfod â llawer o galedi, pa un bynag a gymerir o’r ffyrdd a enwyd. Caiff y rhai a ânt ar hyd y tir eu blino, fwy neu lai, gan ymosodiadau lladronllyd yr Indiaid, neu golli eu hanifeiliaid trwy grwydro neu flino. Ac yn sicr, anghysurus iawn gael eu gadael ar hanner y ffordd, rhwng Caer Laramie ac Independence, gyda phedrolfen ddrylliog, ac heb ganddynt\n(delw 6536) (tudalen 358)\nnac ychain na mulod. Dïau na ddylid gadael neb mewn anghen tra fyddo y cwmpeini ar y ffordd; eto, dylai pob dyn ofalu drosto ei hun, canys byddai llawer o oediad yn anghyflëus iawn i’r holl gymdeithion. Rhaid cofio hefyd, fod taith hir, flinderus, yn dadguddio teimladau gwaethaf y natur ddynol, yn gymysgedig â llawer o’i theimladau goreu, fel y gall pawb feddwl. Y mae hefyd lawer o drais a chreulonderau yn cael eu cyflawni yn flyneddol ymhlith yr ymfudwyr ar y gwastadoedd. Nid ydym wrth ddyweyd hyn yn golygu attal neb a glywo ar ei galon wneyd yr anturiaeth, ond rhoddi hysbysiad ffyddlawn o’r anhawsderau sydd i’w dysgwyl gan yr ymfudwr. Y mae ysgrifenwyr yn rhy dueddol i dangos yr ochr oreu i’r datlun, ac felly yn hudo llawer i gynnyg yr anturiaeth nad oes ganddynt alluoedd cyfartal i’r fath orchwyl.\nWedi i ni ddilyn ein hawduron mor belled a hyn, byddai yn anmhriodol i ni derfynu yr erthygl euraidd hon heb daflu golwg ar y cyfnewidiadau sydd wedi cymeryd lle yn California. Y mae yno “genedl” - ïe, genedloedd – “wedi eu geni” megys “mewn un dydd.” Y mae pob llythyr-long yn dwyn newyddion na chlywyd eu bath. Y mae chwedlau dychymygol yr Arabiaid yn ddichwaeth i’w cyferbynu â’r mynegiadau gwirioneddol sydd yn ein cyrhaedd o California; - tywod a grô y Sacramento yn cael eu hysgwyd mewn cwpan bren, a dinasoedd a phentrefi yn codi i fyny mewn “ un-dydd un-nos.” Ar y cyntaf, llwch ydoedd, yna grô; cynnyddodd y grô yn wnsau, a’r wnsau yn bwysau; ac ni ryfeddem na fydd y pwysau yn dunelli cyn hir! Nid oes dim llai na chan’ myrdd o ddolerau wedi eu casglu eisoes, a dïau fod tua dwy ran o dair o’r swm anferth uchod wedi ei wasgaru tros y moroedd oddiyno i wledydd, a chan genedloedd eraill, heblaw yr Americaniaid. Y mae y creigiau heb eu chwilio eto i wybod yn gywir beth sydd ynddynt.\nBydd sefyllfa y rhai a ânt yno o hyn allan yn llawer mwy cysurus nag y bu hyd yn hyn. Y mae cyfansoddiad llywodraethol gwladol wedi ei ffurfio a’i fabwysiadu, a’r dalaeth newydd wedi ei derbyn i’r Undeb, a chaethwasanaeth a masnach ddynol wedi ei gwahardd byth. Y mae poblogaeth San Francisco tua deng mil a deugain, a’i llongborth yn llawn o longau o bob parth o’r byd. Y mae deg o agerlongau yn mordwyo yn gyson rhwng Oregon a California, a thair ar y Sacramento a San Joaquin, a bwriedir sefydlu eraill i China, heibio i Ynysoedd Sandwich. Y peth anhawsaf eto i’w sicrhau yn California yw teitl i dir. Y mae amaethyddiaeth yn awr yn dyfod yn ennillfawr, a llawer a aethant yno i gloddio aur a droisant i drin tir.\nFel y gellid tybio, y mae safon moesau yn isel iawn yn California, a throseddiadau dychrynllyd yn cael eu cyflawni, ac yn dïanc yn ddigosb. Y mae yno le i eglwys Crist weithio, i ledanu ei goleuni ysgrythyrol. Ac y mae yn dda genym allu dangos na bu yn segur chwaith. Dyry y “New York Commercial Advertiser” y mynegiad hwn allan o’r “California Watchman,” yr hwn sydd yn cael ei gyhoeddi yn San Francisco, o olygiaeth y Parch. Mr. Williams, gweinidog yr Eglwys Henaduriaethol gyntaf. Y mae yn llen fechan dlws, ac yn dyfod allan unwaith yn y mis hyd yn hyn; ond fel pob peth arall, yn California, yn anferth o ddrud - 50 cents, neu hanner dolar y rhifyn. Y mae y tudalen cyntaf o’r rhifyn cyntaf yn rhoddi rhestr o’r amrywiol eglwysi neu gynnulleidfaoedd yn San Francisco, a’u gweinidogion, fel y canlyn: -\n(delw 6537) (tudalen 359)\nEglwys gyntaf y Bedyddwyr, Parch. O. C. Wheeler.\nEglwys y Drindod, Parch. F. S. Mines.\nEglwys Gynnulleidfaol gyntaf, Parch. T. B. Hunt.\nEglwys Fethodistaidd (Wesleyaidd) Esgobawl, Parch. W. Taylor.\nEglwys Gatholig Rufeinig (Pabyddion). --\nCapel Gras, Parch. P. L. Ver Mehr.\nEglwys Henadurol gyntaf, Parch. A. Williams.\nY mae gwasanaeth yn yr Eglwys Gatholic Rufeinig yn Yspaenaeg, Ffrancaeg, a Seisoneg. Y mae addoliad yn yr holl eglwysi eraill ar Suliau am un-ar-ddeg y boreu, a phedwar, a hanner awr wedi saith y prydnawn.”\nYr ydym yn cael hefyd hysbysiadau am y sefydliadau canlynol: Cymdeithas Fiblaidd San Francisco, Cymdeithas Traethodau y Môr Tawelog, LIyfrfa Fasnachol Fethodistaidd (Wesleyaidd), Cymdeithas Biblau California (Bedyddwyr), Ysgol Rydd, Cymdeithas Cyfaill Dyeithriaid.\nO dan y pen “Eglwysi Protestanaidd yn California,” y mae yr hysbysiad canlynol, yn ychwanegol at y rhai yn San Francisco:-\n“Yn Benicia, Eglwys Henadurol gyntaf, y Parch. S. Woodbridge.\nYn Montery, Eglwys Henadurol, yn cael ei gwasatiaethu gan y Parch. S. H. Willey, capelwr y wylfa filwraidd.\nYn San Jose, Eglwys Henadurol, Parch. J. W. Douglass; Eglwys Fedyddwyr, Parch. J. D. Briarly; Eglwys Fethodistaidd Esgobawl, yn cael ei gwasanaethu gan bregethwyr cynnorthwyol.\nYn Sacramento, Eglwys Esgobawl Fethodistaidd, Parch. Mr. Owen; Eglwys Gynulleidfaol, Parch. J. A. Benton; Eglwys Bedyddwyr, Parch. J. Cook.\nYn Stockton, Eglwys Henadurol, Parch. J. Wods; Methodistiaid Esgobawl, yn cael eu gwasanaethu gan bregethwyr cynnorthwyol.”\nMewn chwanegiad i’r mynegiadau uchod, y mae genym gyfle i roddi yr hysbysiad a ganlyn:- Mae Mr. Sarber, o Gynnadledd Fethodistaidd Esgobawl (Wesleyaidd) Pittsburgh, wedi ymuno â chenadiaeth California, a llawer o bregethwyr cynnorthwyol yn llafurio, mwy neu lai, yn ngwaith y weinidogaeth, a bendith yn dilyn eu llafur i fesur helaeth. Y mae yr holl achos o dan arolygiaeth y Parch. W. Roberts, arolygwr llafurus Cynnadledd Oregon, a Chenadiaeth California. Y mae yr achos wedi cynnyddu yn rhif ei lafurwyr o fewn cylch y gynnadledd, trwy anfon allan bump o genadau, tri o honynt yn meddu teuluoedd. O’r rhai hyn, amfonwyd y Parch. F. S. Hoyt i Oregon, fel prifathraw Egwyddorfa Ddysgeidiol Oregon, yn ninas Salem; Parch. Edward Bannister i California, i sefydlu Egwyddorfa yn y dalaeth hono; a’r Parchedigion S. Simonds, J. Flinn, a M. G. Briggs, i ymuno â’r Gynnadledd Genadol, ac i fyned i’r gwaith rheolaidd fel gweinidogion. Bydd i’r gweinidogion hyn chwanegu y llafurwyr, o fewn Cynnadledd Oregon a Chenadiaeth California, i ddeunaw o nifer, heblaw nifer o bregethwyr cynnorthwyol. Y mae Bwrdd y Trafnidwyr wedi annog arolygwr Cenadiaeth Dramor yr Eglwys i benodi tri chenadwr arall i lànau y Môr Tawelog mor gynted ag y gellir. Oddiwrth hyny y gwelwn, nad yw Methodistiaid Esgobawl, neu Wesleyaid America, yn “segur na diffrwyth.” Buasai yn ddymunol genym pe buasem yn meddu mynegiadau am weithrediadau cangenau eraill o’r Eglwys Gristionogol yn y wlad bell hono, y rhai, credwn, yn ol a welsom uchod, sydd hefyd yn weithgar ar y maes.\nCyn y rhoddem ein hysgrif heibio, goddefer i ni roddi yma lythyr a ddaeth yn ddiweddar iawn odduyno; a chan ei fod oddiwrth ddyn o ddysg, y mae yn werth sylw. Y mae oddiwrth y Proffeswr Forrest Shepherd, o\n(delw 6538) (tudalen 360)\nGoleg yr Adgadwraeth (Reserve) Orllewinol, yn awr yn California. “Ni a’i cymerasom,” meddai y “New York Observer,” “o’r ‘Ohio Observer.’ Ymddengys ei fod wedi cael ei anfon at gyfaill cyfrinachol. Yr ydym yn adnabod Proffeswr Shepherd yn bersonol, ac arferem ei ystyried yn un o’r dyngarwyr goreu a adwaenem. Pa faint bynag o gyfoeth a all ef gael yn ngwlad yr aur ar anturiaeth, y mae genym hyder y ceir ef yn onest, ac y defnyddir ef yn haelionus.”\n“DINAS SACRAMENTO, Mawrth 25ain, 1850.\n“Y mae blwyddyn wedi dïanc fel niwl, ac yr wyf finnau eto ar dir California, yr hwn y mae ei dlysni a’i degwch y tymmor hwn y fath na all celfyddyd ei ddesgrifio. Y mae gwyneb amrywiol y wlad yn annarluniadwy. Y mae rhai coed a llwyni yn eu blodau, tra y mae holl wyneb y tir wedi ei orchuddio â gwyrddlesni prydferth, yn gymysgedig âg erwau ar erwau o flodau cochi gwynion, a melynion. Ymhell draw y mae y mynyddoedd mawreddig o eira tragywyddol yn dyrchafu eu cribau.\nY mae golwg arall ar California nad yw mor hyfryd. Y dyoddefiadau a’r trallodion a welir yn feunyddiol - yr afiachus, ac heb neb i weini iddynt – y meirw, ac heb neb i’w claddu; drygau o bob math yn ymsymud, gan gludo gyda hwy drueni fel â grym corwynt. Os âf i’r mŵnglawdd i gloddio, bydd cannoedd, os nad miloedd, yn fy amgylchynu mewn ychydig dyddiau, fel y rhaid ymryson hyd yn nod am y tir y safwyf arno. Os enciliaf ymaith yn ddirgel, ac wrthyf fy hun, byddaf yn fuan wedi fy amgylchynu gan yr Indiaid; a chydag anhawsder y dïengais unwaith neu ddwy. Yn ystod y rhyfel Indiaidd, y flwyddyn ddiweddaf, pan nad oedd yn ddïogel i yr un dyn gwyn fod wrtho ei hun, a phan oedd ceffylau a mulod yn cael eu lladrata yn ddiwahaniaeth, mi a brynais wedd o bedwar ych ieuainc, am y swm gwylaidd o 1,130 o ddolerau, a theithiais drwy y tir aur gyda’m gwely a’m hymborth, a chenyf weithiau ymfudwr i’w amddifyn, a llwyth i fasnachu. Mi a ennillais ddigon i dalu am fy ngwedd, a phrynu amrai ddosranau yn y ddinas hon, y rhai, yn ol y prisiau presennol, a gyfrifir, o leiaf, yn werth pymtheg neu ugain mil o ddolerau. A beidia y ddinas fod fel cicaion Jonah, sydd i’w weled eto.\nArferai masnachwyr yn Boston bob amser ryfeddu fod Proffeswr Shepherd yn ymostwng i waith mor isel a gyru gwedd! Y cwbl sydd genyf fi i’w ddyweyd yw, fod y dengwriad (corporal) â’i fenyg am ei ddwylaw yn amser y chwyldroad Americanaidd, yn rhyfeddu yr un cymaint ddarfod i’r Cadfridog Washington ddyfod oddiar ei geffyl, a chynnorthwyo i droi coeden i fyny i wneyd caer. Wrth roddi yr esiampl hwn o hunanymdrech a diwydrwydd, taflodd cannoedd o ddynnion ieuainc eu balchder ymaith, gan ymosod ar waith defnyddiol, llawer o ba rai heb hyny a ddigalonasent.\nWedi cyrhaedd gwybodaeth am diroedd yr aur, haiarn, ar arian byw, mi ardrethais fy ngwedd allan ar gyfranau i’r naill ddyn ieuanc ar ol y llall; ac yn y ffordd hòno mi a gychwynais lawer masnachwr glew yn ninas Sacramento. Yn Gorphenaf, daeth lluoedd o ddynion ieuainc i mewn, llawer o ba rai a safent fel colofn halen, heb wybod pa beth i’w wneyd. Ymddangosai eu bod oll yn fy ystyried i fel eu cyfaill, a chan hyny deuent ataf fi am waith. Mi a roddais rai i drin gwair, eraill i borthi, rhai i adeiladu, eraill i bympio, puro, a gwerthu dwfr, rhai i adeiladu melin lifio, ac eraill i wneyd ffyrdd a phorthgludo. Ac fel hyn, mewn amryw ffyrdd, mi a roddais waith i agos ddwy fil o ddynion na wyddent pa beth i’w wneyd. Mi a adeiladais yr ysgoldy cyntaf yn nyffryn Sacremento, ac felly roi gwaith i raddoliaid Coleg Yale fel athrawon. Cynnaliwyd llawer cyfarfod gweddi gwerthfawr yn yr ysgoldy hwn, corfforwyd llawer eglwys a’r Ysgol Sabbothol gyntaf, a’r unig un (a gasglwyd genyf fi fy hun) yn y parth hwn o California. Y mae genyf yn awr bump o ieuenctyd Chinëaidd o dan fy ngofal, yn dysgu Seisneg yn gyflym, a’r rhai a fyddant cyn bo hir yn barod i fyned adref, a thaenu yr efengyl ymhlith eu cydwladwyr. Hwy a gloddiant ddigon o aur i gynnal eu hunain, a thalu ychydig i minnau hefyd. Nid wyf yn nyled neb\n(delw 6539) (tudalen 361)\nyn California, ac yr wyf mewn llawer o drafferth i gasglu yr arian a echwynais. Yn wir, pe gallwn eu casglu, gallwn ar unwaith anfon mil o ddolerau neu fwy i chwi. Mi a gyfrenais meddyginiaeth i’r claf am ddim, a gwneuthum fy ysgoldŷ gwledig yn elusendŷ hefyd, hyd nes wyf heb le fy hun i roddi fy mhen i lawr. Heblaw yr ysgoldŷ, mi a adeiladais bobtŷ, a dau ystordŷ, y rhai yr wyf yn eu gosod am fil o ddolerau bob un yn y flwyddyn; ond yn nhymmor y gauaf y mae y llifogydd yn dyfod dros y dre, dair neu bedair troedfedd at eu gilydd. Wrth reswm, y mae hyny yn rhoddi attalfa i fasnach ac ardreth. Pan oeddwn i yn adeiladu yr oedd hen goed yn saith gant a deg a deugain (750) o ddolerau am fil o droedfeddi; yn awr can’ dolar ydynt. Ni chymerwyd y fath anturiaeth ofnadwy mewn unrhyw wlad o’r blaen. Nid yw yn beth rhyfedd weled y coeliwr yn dilyn y dyledwr gyda nodyn yn un llaw, a chŵyn cyfraith ar y llaw arall.\nMi a ddarganfuais wely o gareg galch ger dinas Sacremento. Yr oedd yr holl galch cyn hyn yn cael ei gyrchu o Ynysoedd Sandwich, a Thalaeth Maine, am ddeunaw neu bump ar hugain dolar y barilad. Mi a gefais hefyd orweddfa gyfoethog o fŵn chrome, yr hwn a fydd yn werthfawr i’w anfon i Lundain, hefyd ffynnonau mŵnawl, &c. Fel yna mi a roddais i chwi hanes o’m hamser a’m gwaith ar hyd y flwyddyn. Aeth fy nghostau tua thri dolar y dydd at eu gilydd, heblaw golchi, yr hyn yw dim llai na chwe’ dolar y dwsin. Y mae y diriogaeth aur hon yn arlun o’r holl diriogaethau aur eraill, gyda hyn o wahaniaeth – fod llifogydd y mynyddoedd wedi gwneyd gwaith myrddiynau o ddynion, trwy dori nentydd, rhai ddwy fil o droedfeddi o ddyfnder, a chasglu yr aur i waelod y pyllau a’r rhigolydd dwr. Y mae y gwythïenau yn berffaith reolaidd, a gellir eu dilyn yn eithaf cywir ar draws y nentydd. Yn gymwysedig â’r aur mi a gefais platinum, ac alloy of osmium brodorol, ac irridium, yr hwn sydd mor werthfawr i flaenllymu ysgrifbinau aur. Y mae y nesaf mewn caledwch i’r dïamwnd, ac fe allai y ceir dïamwnd.\nWrth ddybenu, mi a ddymunwn ddyweyd ychydig eiriau o berthynas i ymdrechiadau Cristionogol, a sefydliadau dysgeidiol a chrefyddol yn California. Nid yn unig y mae y corff mawr o baganiaid yn ddwy fil ar bymtheg (17,000) o filltiroedd yn nes atom nag o’r blaen, ond y mae cannoedd o honynt yn dyfod yma o eithaf y ddaear, ac felly yn uniongyrchol tan ddylanwad Americanaidd. Bydd y ffaith fawr hon yn werth miloedd i fasnach America. Y mae yn wlad rhyddid, lle y câ y caethwas nodded, a lle y mae cystal a’i feistr. Ni welais i wlad erioed mor wirioneddol gydraddol. Rhaid i bob dyn, gw’yn a du, gymeryd ei dro yn y llythyr-swyddfa, er gwaethaf ei urddas a’i sefyllfa. Y mae yn wir y daw rhigolion y teulu dynol yma, guda syched anniwall am aur, ond bydd iddynt yn fuan gilio o’r ffordd, fel y darfu iddynt yn Botany Bay, a gadael y lle yn rhydd i ymdrechiadau a dylanwad y Gymdeithas Genadol Gartrefol. Y mae yma yn sicr ddrws agored, na ddylai y gymdeithas uchod, na Chymdeithas y Traethodau Americanaidd golli golwg arno. Dylent dywallt eu cyd-ddylanwad i California, ac Americeiddio a Christoneiddio, os yw yn bosibl, y lluoedd o baganiaid sydd yn dyfod yma. Y mae y Chinëaid yn casäu y Seison, ond yn caru yr Americaniaid, ac yn ewyllysgar i gael eu dysgu ganddynt. Mi a adawaf y pwnc i chwi i’w roddi ger bron bwrdd cenadol cartrefol, ac wyf,\nYr eiddoch yn barchusaf a diffuant,\nFel yna y darfu i ni daflu golwg frysiog ar y pethau pwysicaf cysylltiedig â Chalifornia. Buasai manylwch llawn yn ein gyru tros y terfynau bwriadol ymhell. Yr ydys, gan hyny, yn terfyngu, mewn gobaith y bydd i’r dernyn hwn dueddu, i fesur, i greu yn mynwesau ein darllenwyr ddyddordeb yn yr hyn sydd debyg o fod yn un o’r amgylchiadau hynotaf yn hanes y byd a’r eglwys, masnach a Christionogaeth, cyn pen nemawr o amser.\nDOLENNAU AR GYFER GWEDDILL Y GWEFAN HWN\nMynegai yn nhrefn y wyddor i’r hyn a geir yn y gwefan\ntestunau Cymraeg â throsiad Saesneg yn y gwefan hwn\nY Cymry yn América\nAdolygiadau diweddaraf: 02 07 2000\nSumbolau arbennig ŷ ŵ\nWeø(r) àm ai? Yùu àa(r) vízïting ø peij fròm dhø “CYMRU-CATALONIA” (= Weilz-Katølóuniø) Wéb-sait


Y Papur Gwyrdd: Rhybudd Obama: Gallwn fod yn rhy hwyr gyda Newid Hinsawdd\nCyhoeddwyd ar 4 Awst 2015 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\n“DYMA un o’r pynciau prin hynny sy’n golygu, oherwydd ei feintioli, oherwydd ei ehangder, os nad ydym yn ei gael yn iawn, efallai na fyddwn yn gallu ei droi ’nôl. A fyddwn ni ddim yn gallu addasu’n ddigonol. Mae’r fath … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Holl-bwysigrwydd Bonn – er absenoldeb y Gwadwr Newid Hinsawdd Trump\nCyhoeddwyd ar 7 Tachwedd 2017 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nDIOLCH i’r Cenhedloedd Unedig am y Gynhadledd Newid Hinsawdd sy’n cychwyn yn ninas Bonn yn yr Almaen heddiw – er yn gynhadledd gyda gwacter maint eliffant yn yr ystafell oherwydd absenoldeb yr Arlywydd Donald J Trump sy’n gwadu newid hinsawdd. … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\n: Holl-bwysigrwydd Bonn – er absenoldeb y Gwadwr Newid Hinsawdd Trump\nY Papur Gwyrdd: America’n paratoi i wrthsefyll ffolineb hinsawdd Trump\nCyhoeddwyd ar 3 Mehefin 2017 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nWrth i’r Arlywydd Donald Trump ddatgan ei fwriad gwallgof i dynnu allan o Gytundeb Newid Hinsawdd Paris, mae Charlotte a minnau’n digwydd bod yn ymweld a’i theulu yn America ac yn profi’n uniongyrchol beth yw’r ymateb yn y wlad. Yn … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Gwyddonwyr doeth yn herio ffolineb Donald Trump\nCyhoeddwyd ar 23 Ebrill 2017 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nYnghanol y gwallgofrwydd cyfoes ymysg gwleidyddion asgell-dde sy’n gwadu bodolaeth Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd, diolch o galon i’r miloedd di-ri’ o wyddonwyr gynhaliodd Orymdeithiau dros Wyddoniaeth mewn 600 o ddinasoedd ledled y byd ddoe, wrth nodi Dydd y Ddaear. … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Angen dycnwch Awel Aman Tawe a dewrder Sioux Standing Rock\nCyhoeddwyd ar 15 Rhagfyr 2016 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nFel buddsoddwyr a chefnogwyr i fudiad cymunedol cydweithredol Awel Aman Tawe, mae Charlotte a minnau’n falch iawn y bydd dau dyrbin gwynt Mynydd y Gwryd ger Pontardawe yn dod yn rhan o grid trydan Ynys Prydain o Ddydd Gwener, Rhagfyr … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Pwy sy’n dangos arweiniad call a chyfrifol i’r byd wrth i’r Ddaear boethi ar garlam?\nCyhoeddwyd ar 16 Tachwedd 2016 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nTriawd o ddinasoedd. Dwy ohonynt yn brolio enwau cyfarwydd ledled y byd. Llefydd pwysig. Cynefinoedd y mawrion. Y drydedd yn adlais o’r cynfyd, hen werddon rywle yn unigeddau Morrocco, yn perthyn i’r gorffennol. Ond pa un sy’n gwneud cyfraniad call … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Cefnogwn mudiad 350.org yn erbyn grym Exxon yng Nghyngres yr Unol Daleithiau\nCyhoeddwyd ar 27 Gorffennaf 2016 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nRydym yn byw mewn cyfnod eithriadol o gythryblus gyda bygythiadau Trump, Brexit, terfysgaeth, globaleiddio, rhyfela, tlodi a newyn enbyd, symudiadau poblogaeth dirdynnol o drist a phroblemau anferth eraill. Ond er y rheidrwydd arnom i ymateb i’r pynciau difrifol hyn, y … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Hwnt ag yma ynghanol helyntion dynoliaeth a Daear\nCyhoeddwyd ar 26 Mai 2015 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nY TRO hwn, post gyda nifer o bwyntiau cyfredol: • Syfrdanu a thristáu wrth glywed bod yr Arlywydd Obama wedi caniatáu i gwmni Shell gynnal tyllu arbrofol am olew yn yr Arctig oddiar Alaska. Shell yn disgwyl llawer mwy o … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Magu hyder i ffrwyno newid hinsawdd\nCyhoeddwyd ar 13 Tachwedd 2014 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nWEDI cytundeb hanesyddol Tachwedd 12 rhwng yr Arlywyddion Barack Obama a Xi Jinping i’r Unol Daleithiau a Tsieina leihau eu hallyriadau C02, mae’r Arlywydd Obama yn magu hyder i weithredu i ffrwyno newid hinsawdd yn ystod ei ddwy flynedd olaf … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →\nY Papur Gwyrdd: Gweriniaethwyr i dderbyn Newid Hinsawdd?\nCyhoeddwyd ar 10 Gorffennaf 2014 gan Y Papur Gwyrdd\t(rss)\nDA clywed bod rhai pobl flaenllaw yn y Blaid Weriniaethol yn yr Unol Daleithiau wedi dechrau ymgyrch i berswadio’u cyd-aelodau i dderbyn bod Cynhesu Byd-eang yn ffaith a bod Newid Hinsawdd yn fygythiad difrifol. Trueni bod rhaid dadlau ar y … Parhau i ddarllen → Parhau i ddarllen →


Mae Rheoliadau Mynediad a Parthau Allyriadau Isel yn Bolzano isod.\nDod o hyd i Gynllun yn Nhalaith Bolzano Erbyn Map\nI'r dde o'r testun hwn mae map o'r holl gynlluniau. O dan y testun hwn mae map o'r holl gynlluniau. Cliciwch am fap mwy. Rhestrir holl ddinasoedd Talaith Bolzano (a elwir hefyd yn Bozen neu Südtirol) yn ôl prif fath y cynllun. Sgroliwch i ddod o hyd i'r holl ddinasoedd. Cliciwch i ddod o hyd i wybodaeth lawn am gynlluniau ar gyfer y dudalen honno.\nDod o hyd i Gynllun yn Bozen (Südtirol) PROVINCE by List


Bas data radio carbon Cymru a'r Gororau | Amgueddfa Cymru\n> Bas data radio carbon Cymru a'r Gororau\nBas data radio carbon Cymru a'r Gororau\tStaff: Steve Burrow and Sian Williams\nErs ei ddatblygu yn y 1950au, daeth dyddio radio carbon yn dechneg safonol ar gyfer dyddio gweithgaredd dynol a newid amgylcheddol o 40,000 o flynyddoedd yn ôl hyd at ddyfodiad y Rhufeiniaid. Cyhoeddwyd dros 4,800 dyddiad radio carbon o Gymru a'r Gororau (Gwlad yr Haf i Swydd Gaerhirfryn), adnodd enfawr i ddatblygu hanes bywyd cynnar yn yr ardaloedd hyn, ond un a guddiwyd hyd yma y tu mewn i amrywiaeth o ffynonellau gwahanol.\nNod y project hwn yw casglu'r dyddiadau hyn, a rhai newydd wrth iddynt ymddangos, gan eu cyflwyno mewn taenlen hawdd ei thrin. Roedd y broses gychwynnol o dreillio gwybodaeth yn cynnwys adolygiad o dros 2,500 cyfrol o fwy na 63 cyfnodolyn, ar gyfer y cyfnod o 1955 hyd heddiw. Cofnodwyd bob rhestr o ddyddiadau radiocarbon yn eu trefn er mwyn monitro'r ffordd yr oedd y dyddiadau hyn yn cael eu dehongli, ac unrhyw anghysondeb yn y wybodaeth rifiadol a gyflwynwyd. Mae'r pwynt olaf hwn yn arbennig o bwysig gan i'r arolwg ganfod bron i 600 achos lle cafodd dyddiadau radiocarbon eu cyhoeddi fwy nag unwaith, gyda gwahaniaethau yn yr oed a nodwyd. Mae'r bas data bellach ar gael ar www.museumwales.ac.uk/en/radiocarbon Derbyniodd gyhoeddusrwydd gan gylchgrawn British Archaeology. Mae'r gwaith yn parhau i gynnal y bas data hwn ac i ddehongli ei ganfyddiadau drwy bapurau ymchwil.