Erthyglau/ Articles | Sara Louise Wheeler\nArchive for the ‘Erthyglau/ Articles’ Category\nNiwlio’r ffiniau: y creadigol a’r ysgolhaig\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Chwefror 13, 2020| 4 Comments »\nWel braf iawn yw cael dweud fy mod gwir yr yn byw fy mywyd orau ar hyn o bryd. Rwyf bellach wedi dychwelyd o’r cawell o bryder a thristwch oedd wedi rhewi fy nghreadigrwydd, ac rwyf y nawr, i’r gwrthwyneb, wrthi mewn bwrlwm o greadigrwydd, yn gwneud pob math o bethau direidus a hwyl – gan gynnwys niwlio’r ffiniau rhwng fy ngwaith creadigol a fy ngyrfa ysgolhaig.\nDros gyfnod y Nadolig, cyhoeddais gerdd ac ysgrif ar wefan Meddwl.org, am effaith ‘burnout’ ar y broses greadigol. Yn yr ysgrif, trafodais hefyd y ffaith nad oes gennym air Cymraeg am ‘burnout’, a gan ei bod yn gysyniad pwysig ym myd iechyd meddwl, ella dyle ni creu term; yn dilyn trafodaeth trydar ar y mater, cynigais ‘hunlosg’ – ond ys gwn i os oes darllenwyr Y Clawdd yma hefo barn ar y mater?\nRwyf hefyd wedi cyhoeddi cyfieithiad o’r ysgrif a’r gerdd am ‘burnout’, ynghyd a gwaith creadigol arall, ar fy nghyfrif newydd ar wefan ‘Medium’. Dwi wrthi ar hyn o bryd yn ehangu ar ysgrif cyhoeddais yn Y Stamp am drawsieithu a’r broses greadigol, gan obeithio ei gyhoeddi mewn cyfnodolyn ysgolhaig – fwy am hyn rhyw bryd arall!\nYn y cyfamser, rwyf wedi bod yn sgwennu crynodebau erthyglau ymchwil, a’i hanfon at gynadleddau ysgolhaig ym maes Dyniaethau iechyd. Hyd yn hyn, mae dau ohonynt wedi ei derbyn. Un am fyddardod a Byddaroliaeth (Deafhood) mewn ffilmiau a nofelau, a hynny yn Nottingham, a’r llall am y ‘tywysogesau arian’ – megis Khaleesi (Game of Thrones), Elsa (Frozen), ac Addison (Zombies) – a hynny yng Nglasgow.\nAc, yn ddigon ysmala, mae’r gynhadledd yng Nglasgow newydd gyhoeddi galwad am gerddi perthnasol i iechyd, gan ei bod nhw am gynnal noson a darllen a pherfformio cerddi fel rhan o’r ŵyl – ew, da ydy byd y Dyniaethau iechyd ynte? Ac felly, wedi i mi ddarfod sgwennu’r golofn yma, byddaf yn mynd ati i orffen cyfieithiad o gerdd am fy mhrofiad i fel ‘Tywysoges arian’ – un rwyf wedi ei gynnig fel rhan o ‘Blodeugerdd 2020’ Y Stamp.\nDwi wedyn hefyd yn mynd i dynnu llun hefo fy mhensiliau lliw newydd, a fy medrau newydd, i’w hanfon hefo’r gerdd. Dwi hefyd am anfon fy ngherdd ‘Wellbecoming’, sef cyfieithiad o fy ngherdd ‘Dychwelyd’ sgwennais ar encil Y Stamp yn nhŷ newydd.\nYr wyf hefyd yn mynd i fod yn perfformio’r ddwy fersiwn o’r gerdd yma – ydy’n nhw’n ddwy gerdd, yntau fersiynau o’r un gerdd? Ydy cerdd yn gysyniad, niwlog reddfol, neu’n casgliad o eiriau ar dudalen? Dwn i’m, ond gai’i hwyl yn datrys hyn yn fy erthygl cyfnodolyn ar y gweill. Beth bynnag, byddaf yn perfformio ‘Dychwelyd’ a ‘Wellbecoming’ mewn gŵyl i ddathlu ‘Dydd Miwsig Cymru’, ar y 7fed o Chwefror, draw ym mhrifysgol Glyndŵr.\nDamwain oedd i mi fod yn gwneud hyn gyda llaw. Roeddwn yn sôn yn y cyfarfod fod un o ffrindiau fi yn fardd ac yn ganwr, ac wedi bod yn gwirio fy Sgymraeg ar ambell i gerdd, a wnaeth rhywun camddeall a meddwl fy mod yn cynnig darllen fy ngherddi! Ond ta waeth, roedd pawb i’w weld yn meddwl ei fod yn syniad da, felly dwi’n edrych ymlaen at y sylw!\nA tra bod hyn i gyd wedi bod wrthi’n blaguro fel eirlys wedi’r tywydd garw, ddes i glywed am ‘Gŵyl y Ferch’. Cyhoeddwyd galwad am waith creadigol o bob cyfrwng. Reit medde fi, wnâi anfon cerdd. Ond pan ddaeth y ffurflen ymgeisio, roedd tabl ynddi – rhes i nodi teitl y gwaith, rhes i nodi disgrifiad, a rhes i ddweud sut y byddech yn ei glymu i’r wâl. Ew, meddyliais, mae angen creu’r gwaith fel ei fod yn weledol. Sbïais ar eu cyfrif Instagram a gweld cerddi hefo delweddi arnynt, megis deigryn arian ar gerdd ‘Wylo’ gan Grug Muse.\nRoedd yn gwneud synnwyr, gan fod hi’n ‘ŵyl’ – dechreuais ddychmygu awyrgylch megis yr eisteddfod, hefo galeri a phawb yn symud o gwmpas yn sbïo ar y waliau. Ac, mae beirdd Gwynedd i’w weld yn addurno ei gwaith hefo delweddau ayyb. Felly, es ati i lunio delwedd addas fel cefndir i fy ngherdd ‘Dwy ganrif o Fyddartopia a fu’. Yna defnyddiais Power Point i osod y gerdd ar y ddelwedd, ac mi brintiais hi yn y llyfrgell yn Glyndŵr fel poster A1. Prynais ffrâm bren rhad oddi ar Amazon, ac mae hi nawr yn barod i fod yn rhan o’r arddangosfa.\nMae hi wedi dod i’r amlwg y nawr, trwy drafod hefo’r trefnwyr, fy mod i wedi camddeall y ffurflen. Colofn ar gyfer arlunwaith oedd yr un oedd yn holi am dog-clips a waliau – mae’r farddoniaeth yn cael ei osod mewn antholeg, heb ddisgwyliad o greu delweddi. Fodd bynnag, roedd y trefnwyr yn hael iawn am fy ‘buffoonery’ ac, er ei fod yn waith braidd yn gae chwith, dywedasant ei bod nhw yn edrych ymlaen at ei weld e!\nAc i gloi felly, wrth synfyfyrio, mae’r darn o waith celf yma am Fyddartopia yn symbol diddorol o le rwyf wedi cyrraedd, ar ôl fy siwrne igam-ogam. Pan roes llun ohonof hefo fy delwedd-cerdd, wedi ei fframio, wnaeth un o fy nghydweithwyr cynt o Fangor ofyn os taw allbwn creadigol oedd e, yntau poster ysgolhaig. Ac wrth feddwl, fedrai weld naws y dryswch, gan mai cyfuniad o fy medrau a syniadau yw hyn…a dwi’n ei hoffi hi’n fawr iawn!\nCyhoeddwyd y golofn yma’n gyntaf yn Y Clawdd, Papur bro Wrecsam a’r cylch, Rhifyn 196.\nHydGelfio a Haikuio!\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Rhagfyr 29, 2019| 4 Comments »\nYn y golofn ddiwethaf, fues yn sôn fy mod wedi bod wrthi’n cyfuno fy sgiliau celf newydd hefo limrigio er mwyn creu ‘Insta-gerddi’, sef cyfuniad o gerdd a delwedd, mewn fformat sgwâr, sydd wedyn yn cael ei gyhoeddi ar blatfform cyfryngau cymdeithasol ‘Instagram’. Wel, a finnau erioed wedi defnyddio’r platfform o’r blaen, yr wyf erbyn hyn yn hen law, gydag amrywiaeth sylweddol o ddelweddau ag Insta-gerddi ar fy nghyfrif. Ar ôl i mi anfon y golofn ddiwethaf i Y Clawdd, cafodd un o fy Insta-gerddi ei gyhoeddi ar wefan Y Stamp fel rhan o’r ŵyl Insta-gerddi, i ddathlu ‘Diwrnod Barddoniaeth Genedlaethol’ (3ydd o Hydref). Roeddwn wedi ysgrifennu limrig am y ffilm gwyddonias ‘Ad Astra’, gan odli hyn hefo ‘Galanastra’, sef gair sy’n golygu: ‘dinistr’ (devastation) (ymysg ystyron eraill). Ddes ar draws y gair rhyw pymtheg mlynedd yn ôl wrth drio sgwennu fersiwn fy hun, yn y Gymraeg, o ‘The Sun is burning’ gan Simon a Garfunkle. Wel, ni fuodd y fenter yna’n llwyddiannus iawn, ond dyma fi o’r diwedd wedi llwyddo ei ddefnyddio mewn cerdd, mewn ffordd effeithiol, felly rwy’n hapus iawn am hynny. Mi wnes i hefyd creu cefndir iddi gan ddefnyddio pensiliau lliw, felly roeddwn yn hapus iawn fy mod yn datblygu fy sgiliau celf mewn ffordd aml-gyfrwng. Yna roeddwn yn rhydd i arbrofi mewn gwahanol gyfeiriad.\nYn y cyfamser, roedd un o’r bobl rwy’n dilyn ar drydar, Lucy Jenkins (@DrawnToIceHockey), wedi rhoi neges gyhoeddus am ei bwriad i gynnal ‘HydGelf’ arall eleni, ond roedd eisiau gwybod os oedd unrhyw un arall am ymuno a hi, er mwyn gwybod os oedd pwynt iddi wneud rhestr ‘procio’. Trwy drafod, ddes i ddeall mai fersiwn Cymraeg oedd hon, wedi ei chreu gan Lucy, i gyfateb i ‘Inktober’, sef her i greu darlun pob dydd am fis, gan ddefnyddio unrhyw declyn neu adnodd sydd hefo inc ynddo fo. Wel yn amlwg rwy’n sidro fy hun yn fardd ac awdur yn bennaf, gydag ychydig bach o gelf i fynd hefo fo erbyn hyn. Fodd bynnag, rwy’n hoff iawn o arbrofi, roeddwn newydd ddarfod gweithio, ac roeddwn wrthi’n cael ‘existential crisis’ ar y pryd, felly derbyniais yr her; gwnaeth Lucy rhestr ‘procio’ a ffwrdd a ni. Dylwn bwyntio allan fod Lucy yn astudio’r celfyddydau cain ac mae hi felly yn fedrus iawn yn y maes, a finnau ddim ond newydd brynu pens! Ta waeth, sbïais ar y rhestr a wnes i fy ngorau i gynhyrchu allbynnau dderbyniol.\nMae’n ddiddorol sbïo nôl dros y gwaith a gweld y gwelliant a hefyd y shifft o ran cymhelliant a chyfrwng. Pan wnes i gychwyn, roeddwn yn sgwennu cerdd fach ac wedyn yn tynnu llun bach syml hefo pen du fel rhyw ychwanegiad; erbyn y diwedd, roeddwn yn gwario llawer iawn o amser ar dynnu’r llun, gan ddefnyddio inciau gwahanol, ac weithiau ddim yn cynnwys geiriau o gwbl. Wrth adlewyrchu, fodd bynnag, rwy’n fwy hoff o’r enghreifftiau lle mae yna gyfuniad o’r ddwy beth. Wrth sbïo ar waith rhai o’r Insta-beirdd eraill, sylwais fod yr haiku, fel ffurf o farddoniaeth, yn hyd yn oed mwy perffaith i Insta-gerddi na’r limrig. Mae’r haiku yn gerdd 3 llinell o hyd, sy’n dilyn y patrwm: 5 sill, 7 sill, 5 sill. Roedd y tair haiku cyntaf yn weddol dda, er gwaetha’r darluniau amrwd roedd yn mynd hefo nhw. Sgwennais i’r cyntaf, ar y thema ‘esgidiau’, fel ymateb i’r her i’r amgylchfyd o ffasiwn ‘throw-away’:\nEsgidiau bach haf\nwnes ei wisgo am dymor\nnawr rhof i’w cadw\nYsbrydolwyd y nesa gan y ffaith fod y mwyar duon ac afalau yn y cae o flaen y tŷ yn fy ngalluogi i wneud crymbl cartref braf; wrth baratoi’r haiku, wnes i ddarganfod fod yna un gair ar gael oedd yn golygu hel mwyar duon, ac roeddwn wrth fy modd hefo hyn:\ncoginiaf – y melys a’r\nsawrus, yn flasus\nYna es am rywbeth bach dyfnach a fwy personol, gan drafod fy nghyflwr genetig, sef syndrom Waardenburg, ag effaith y symptom o ddadbigmentiad ar fy mywyd, gan gynnwys dewis dillad:\nGennyn sy’n gollwng\nlliw fy nghroen, gwallt a llygaid\ngwisgaf mewn glesni\nEs ymlaen i sgwennu’r nesaf, fel rhan o’r Insta-gerdd hefo’r helix dwbl, ac sy’n trafod y trawsnewid o fy llygaid a hefyd ei siâp – eithaf lot am haiku!:\nsiâp hir syndromaidd – lliw\nRwyf nawr wrthi’n ystyried y ddau haiku yma, wrth geisio sgwennu tair telyneg fwy sylweddol am syndrom Waardenburg er mwyn cael ei hanfon i’w hystyried i ‘Blodeugerdd’ Y Stamp – ond fwy am hynna rhywbryd arall. Wnes i hefyd paratoi Insta-gerdd haiku oedd yn tynnu ar atgofion o deithio trwy India rhai blynyddoedd yn ôl, pan wnaethom ddysgu am y tanwydd ‘kande’:\ntanwydd o gweryd gwartheg\nwedi’u trefnu’n dwt\nNid oeddwn yn ymwybodol o’r gair ‘cruglwythau’, nes i mi sbio yn y geiriadur am gyfieithiad o ‘pile’. Fodd bynnag, rhai dyddiau wedyn, wrth i mi ddarllen yr ysgrif ‘Lincyn-Loncyn’ gan T.H.Parry-Williams, dyna le oedd e, gan gadarnhau ei fod yn air llenyddol da! Yr wyf wedi bod yn darllen am yr ‘ysgrif’ fel cyfrwng neu genre, gan hefyd darllen ysgrifau amrywiol, ers dod ymwybodol ohonynt mewn gweithdy cafodd ei chynnal gan Grug Muse fel rhan o encil Y Stamp – ond fwy am hynny rhywbryd arall!\nCyhoeddwyd yn Y Clawdd, rhifyn 196 – Rhagfyr 2019\nLimrigio, paentio ac Instagrammio!\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Erthyglau/ Articles, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Tachwedd 19, 2019| 2 Comments »\nRwyf wedi mynychu’r Eisteddfod Genedlaethol sawl gwaith dros y 23 mlynedd diwethaf – ers i mi ddechrau ymddiddori mewn barddoni; ond haf yma oedd y tro cyntaf i mi deimlo fy mod yn wir yn rhan o’r ŵyl. Er fy mod wedi bod yn ymwybodol o’r cystadlaethau, y babell len a’r pafiliwn, doeddwn i heb sylweddoli faint o bethau diddorol oedd yn mynd ymlaen ar y maes – yn wir, dim ond gwario llawer o bres ar grysau-t a nic-nacs dwi fel arfer a gwneud ar y maes! Ond mi roedd blwyddyn yma’n wahanol.\nDechreuodd fy epiffani gan i mi ddechrau gweld sgyrsiau ar drydar am achlysuron, megis lansiad llyfr Llion Wigley ‘Yr Anymwybod Cymreig: Freud, Dirfodaeth a’r seice cenedlaethol’. Wel, gan fy mod wrthi ar hyn o bryd yn gwneud prosiect seicdreiddiad personol am fy ymateb camaddasol i’r ffilmiau ‘Alien’, roedd hyn yn llenwi bwlch pwysig, o ran fy hunaniaeth Gymreig. Cefais sgyrsiau hwyl ar-lein am y llyfr a phenderfynais fynychu.\nYna, dechreuais sylwi ar achlysuron eraill yn cael eu hysbysebu. Roedd gan Y Stamp, cylchgrawn llenyddol direidus, sawl achlysur diddorol, ac roedd Llenyddiaeth Cymru wedi trefnu a noddi gweithdai llenyddol. Roedd cymaint roeddwn i eisiau mynychu dechreuais wneud amserlen i fy hun – ac yna roedd gen i clash eisteddfodol – dychmygwch!\nRoeddwn wedi mawr obeithio mynychu’r sesiwn ‘Meistroli’r Englyn’ gydag Eurig Salisbury, ond yn anffodus roedd hyn yn cael ei chynnal yr un amser a lansiad y llyfr am seicdreiddiad. Fodd bynnag, efallai mai bendith a thynged oedd hyn, gan fod englynio yn reit letchwith i’w ddysgu ac mae’n debyg byswn i dal wrthi rŵan yn strugglo ac yn syrffedu; blwyddyn nesaf, efallai, byddaf mewn lle gwell i dderbyn yr hyfforddiant yma. Yn y cyfamser, mae’r wythnosau diwethaf wedi bod am limrigio.\nMynychais y sesiwn limrigio hefo agwedd reit nawddoglyd – wedi’r cwbl, bach o jôc oedd limrig ynte? Ond, ges i fy nghwbl argyhoeddi gan agwedd brwdfrydig Eurig, ac erbyn diwedd y sesiwn roeddwn i’n hooked! Wnaeth Eurig dynnu’n sylw at y ffaith fod cryn dipyn o fedrusrwydd ei hangen ar gyfer sgwennu limrig – wedi’r cyfan mae angen cael y curiadau yn iawn ym mhob llinell (3, 3, 2, 2, 3) a hefyd cael llinellau 1, 2, a 5 i odli. Mae yna gryn dipyn o ddadlau am ba mor ‘gyson’ sydd raid i’r odl fod, ond i’r limrig weithio ar ryw lefel, mae’n rhaid i’r odl fod yno. Wnaeth Eurig gyflwyno limrigau llwyddiannus i ni, gan gynnwys un ddigri iawn gan Geraint Løvgreen:\nRoedd dyn bach yn byw yn Hong Kong\noedd yn hoff iawn o chwarae ping pong\ndoedd ganddo ddim bat\nna phêl cum tw ddat\ndweud y gwir, oedd o’n chwarae fo’n rong.\nWel, gan fy mod yn nabod Geraint ar drydar, mi wnes i dynnu ei goes am ddefnyddio’r gair ‘rong’. Holodd: “Be’, tydi o ddim yn odli llu?”, a ddwedais “tydi o ddim yn air”, “ah, dyna le ti’n rong” meddai! Beth bynnag, roedd rhywbeth yn apelio am y rhythm ac roedd llinell gyntaf wedi ei rhoi (gweler isod) ar gyfer cystadleuaeth limrig yr ymryson yn y babell len y diwrnod wedyn; felly es i ati i geisio cyfansoddi limrig. Roedd y syniad o ‘mankini’ wedi bod yn rhan o’r gweithdy (roedden ni’n chwilio am rywbeth fysa yn achosi cywilydd) a gan fod Eurig wedi bod yn gwbl disgusted hefo’r syniad, es ati i drio sgwennu limrig yn ei chynnwys! Gan mai’r mankini fwyaf enwog yw’r un y mae Sean Connery’n gwisgo yn y ffilm Zardos, mi sgwennais:\nfod Connery’n siwtio mankini\nbŵts fyny i’w gliniau\na mwsásh saithdegau\nyn Zardos fu’n ‘eye-candy’ inni.\nWel, i fod yn cwbl onest, mi ges i help gan Siôn Aled Owen hefo’r gair ‘inni’, oherwydd ‘teledu’ oedd gen i yn wreiddiol, ac mi roedd hynna’n ‘way off’ o ran yr odl oedd angen. Anfonais y limrig i Geraint trwy drydar a wnaeth y sylw fod yr odl ddim yn gyson. Ar ôl iddo esbonio, roeddwn yn medru gweld fod angen odl ‘edu’ i’r tair llinell, felly es i adre i feddwl.\nY bore trannoeth, cerddais mewn i’r maes a gweld Nic Dafis – rhywun dwi wedi nabod ers troad y ganrif, gan mai fe oedd arfer rhedeg maes-e.com. Roddodd pamffled ‘gwrthryfel difodiant’ (extinction rebellion) i mi a chawsom sgwrs ddifyr am y creisis hefo’r amgylchfyd. Roedd hi’n picio glawio a finnau yn oer ac wedi blino, felly es i draw i’r lle bwyd am snac, gan eistedd, yn y glaw, i geisio cyfansoddi limrig at y gystadleuaeth; a daeth yr awen. Sgwennes i limrig roeddwn i’n browd ohono. Anfonodd hi at Geraint, a chadarnhaodd yntau fod yr odl yn gyson. Rhoddes hi yn y blwch ar stondin Barddas, hefo’r un am Zardos, gan fod hynna’n fwy doniol, a mynychais yr ymryson. Ges fy siomi yma oherwydd ni ddarllenwyd fy limrigau, er i Karen Owen gwneud dadansoddiad gwerth chweil a manwl o’r englynion…ond stori arall yw hynny. Ymlaen a fi, yn aftermath y ‘steddfod, i feddwl fwy am limrigio, barddoni a bod yn greadigol.\nWnaeth fy nghontract fel darlithiwr ym mhrifysgol Glyndŵr darfod diwedd mis Awst, ac, ar ôl halibalŵ yn ystod yr wythnos gyntaf o gael wardrob newydd, a’i chael mewn i’r stafell wely, a’r stwff i gyd ynddi, mynychais encil llenyddol Y Stamp yn Nhŷ Newydd dros y penwythnos – ac rwyf mor falch i mi wneud. Ymysg y mynychwyr mi roedd yna artistiaid gweledol – roedd ganddynt pob math o dalentau anhygoel am greu celf, gan gynnwys cefndir i farddoniaeth. Gwariais ran fwyaf o fy amser yn eu gwylio nhw ac yn dysgu.\nPan ddes i adre, dechreuais arbrofi – prynais pens lliwiau-dwr. Yna, hysbysebwyd Y Stamp eu bod nhw, fel rhan o ‘Diwrnod Barddoniaeth Genedlaethol’ (03.10.19) am gynnwys ‘Insta-gerddi’ ar eu gwefan. Celf ar ffurf sgwâr yw hon, hefo cerdd fer ar gefndir o ryw fath, sydd wedyn yn cael ei rhoi ar blatfform Instagram; mae limrigau yn berffaith i hyn! Roddais fy ngherdd Zardos ar gefndir o lun syml o Connery yn ei mankini. Yna, roddais fy ngherdd am yr amgylchfyd ar gefndir o ffotograff tynnais tra roedden ni lawr ar y traeth yn ystod yr encil. Rwy’n hapus iawn hefo’r gerdd yma, ar y cefndir yma, ac es i ymlaen i baentio cefndir addas i limrig sgwennais am helynt ‘Operation Yellow Hammer’. Rwyf wedi cael ymateb da i rain yn barod ar drydar, ac mi wnaeth Y Stamp defnyddio fy ngherdd am yr amgylchfyd i hysbysebu’r ŵyl Insta-gerddi! Oedd, mi roedd hi’n ‘Dear diary’ moment!\nBeth bynnag, es ymlaen i sgwennu tair arall ac, wrth i mi sgwennu’r golofn yma, mae fwy o bosibiliadau yn dechrau ffurfio – dwi mewn cariad a’r limrig fel ffurf o farddoniaeth – a hefo Insta-gerddi yn benodol, oherwydd yr elfen o gyfuno barddoniaeth hefo celf a bod yn greadigol, sydd yn beth newydd i mi. Rhannaf fy ddau gorau hefo chi yma, gan obeithio y byddech yn eu mwynhau!\nRhyfel y rhosod…a storïau’r gwragedd yn y cysgodion\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Erthyglau/ Articles, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Awst 6, 2019| Leave a Comment »\nMae bywyd Brenin Henry VIII yn un cyfarwydd i ni heddiw, ar rai lefelau beth bynnag. Mae’r ffeithiau, megis iddo briodi chwe gwaith, yn ennyn ein diddordeb a’n dychymyg. Mae rhannau o’i fywyd, a bywydau rhai o’r gwragedd, wedi ei bortreadu mewn sawl ddrama rannol ffuglennol. Y frenhines rydym yn fwyaf gyfarwydd â hi, hyd yn hyn, mae’n debyg, yw Anne Boleyn – ei ail wraig. Yn ôl yr hyn sy’n cael ei chofnodi’n hanesyddol fel ‘Mater Mawr y Brenin’, mi wnaeth Henry ymbilio i’r Pab i ddiddymu ei briodas i’w wraig gyntaf, Catherine o Aragon, er mwyn iddo gael priodi Anne. Ar ôl broses o gyflafareddu cymhleth, fu dorrwyd Henry hefo Rhufain, gan gyhoeddi ei hun fel Pennaeth Goruchaf ar Ddaear o’r Eglwys Yn Lloegr. Cafodd ei briodas i Catherine ei ddatgan yn ddi-rym, a chollodd Catherine ei lle yn y Cwrt Brenhinol; chafodd hi a’i merch, Mary, ei ddisodli yn gyfan gwbl gan Anne a’i merch Elizabeth.\nYn y cyfresi teledu a ffilmiau amryw am y digwyddiadau hyn, megis ‘The Tudors’, a ‘The other Boleyn girl’, mae’r ffocws fwyaf ar Anne, gan geisio esbonio sut wnaeth hi swyno’r Brenin Henry i gyflawni’r ffasiwn beth. Mae hi’n cael ei phortreadu’n glamoraidd ac yn ddeniadol – er, ddim yn brydferth yn y modd confensiynol. Yn ‘The Tudors’ rydym yn cael cip o berthynas eithaf tyner rhwng Henry VIII a Catherine o Aragon, ond nid sut ddaethant nhw at ei gilydd yn y lle cyntaf. Dyma le mae’r ddrama newydd ‘The Spanish Princess’ yn llenwi’r bwlch. Cyfres yw hon sydd y nawr ar gael ar y sianel ‘Starz’ (Amazon Prime) ac rwyf i a’r gŵr wrthi’n ei fwynhau trwy ein teledu-clyfar. Mae’r gyfres yn seiliedig ar nofelau Philippa Gregory ac mae’n adeiladu ar y cyfresau cynharach sef ‘The White Queen’ a ‘The White Princess’.\nYn y gyfres ‘The Spanish Princess’, rydym yn dysgu fwy am dad Henry’r VIII – sef Henry’s VII a’i wraig Elizabeth o Efrog, a hefyd am frawd hynach Henry, sef Arthur. Y prif gymeriad, fod bynnag, yw Catherine o Aragon – wraig ifanc, brydferth a ddyfeisgar. Rydym yn gweld sut ddaeth hi i Loegr i briodi Arthur, eu perthynas lletchwith, a’i sefyllfa ansicr wedi iddo farw cyn iddynt gynhyrchu etifedd. Rydym wedyn yn dysgu nad ar chwarae bach y daeth Catherine i fod yn Frenhines Loegr trwy briodi Henry VIII. Roedd angen gollyngiad y Pab, gan iddi fod yn wraig i’w frawd (sef un o’r rhesymau y mae Henry VIII yn rhoi yn ddiweddarach am ddirymu’r briodas). Rydym yn gweld perthynas cariadus rhwng y ddau gymeriad – a oedd, ar y pryd, yn andros o ifanc (yn eu harddegau!) Rydym hefyd yn cael cip o ddynes arall bwysig yn hanes y berthynas rhwng Prydain a Sbaen, sef mam Catherine – y Frenhines Isabella 1 o Castile. Yn y gyfres mae hi’n arwain byddinoedd gan wisgo arfwisg debyg i’r hyn y gwelwn Gary Oldman yn gwisgo yn y ffilm ‘Dracula’. Braf iawn byddai gwylio cyfres yn seiliedig ar ei hanes hi, ac mae yna lyfr gan Kirsin Downey amdani o’r enw: ‘Isabella: The Warrior Queen’, wedi ei gyhoeddi yn 2014 – felly mae yna bosibiliadau!\nGan i ni ddarganfod ‘The Spanish Princess’ wrth iddi ddechrau darlledu, ym mhen dim yr oedden ni wedi gwylio’r penodau oedd ar gael – ac felly yn y mwdwl cyfarwydd cyn-bocsetaidd hwnnw, o aros am y pennawd nesaf. Ond yn ddigon ysmala, ddaeth ein teledu-clyfar i’n hachub! “Dyma’r cyfresi ddaeth cyn hwnnw”, meddai. Wel, oce medde ni, gan wylio ‘The White Princess’ a’i fwynhau yn arw! Yma ceir hanes rhieni Henry VIII – ac ew am hanes! Mi roedd y cwpwl ifanc reit yng nghanol y fargen a ddaeth a’r elyniaeth rhwng y ddau ‘rhosod’ i derfyn. Cynlluniwyd mamau’r ddau iddynt briodi ac felly uno’r ddwy gangen gystadleuol o ‘Tŷ Plantagenet’, sef ‘Tŷ Lancaster’ (y rhosod coch) a ‘Tŷ York’ (y rhosod gwyn).\nMae’r cymeriadau’n cael eu portreadu mewn ffordd argyhoeddedig. Mae cymeriad Elizabeth, neu ‘Lizzie’, yn datblygu o’m blaenau wrth iddi galedu o’r profiadau cas mae hi’n ei wynebu. Ond y cymeriad fwyaf diddorol yma, i mi, oedd Lady Margaret Beaufort, neu ‘My Lady the King’s Mother’, fel mae pawb yn ei adnabod yn ystod y gyfres. Y mae’r cymeriad yma yn llawer iawn fwy tywyll a chymhleth. Yna, trwy’r gyfres ‘The White Queen’, ddown i wybod fwy am sut ddaeth hi i fod fel hyn, a hefyd fwy am deulu’r York – Brenin Edward V a’r frenhines swynol – Elizabeth Woodville. Mae yna awgrymiad yma o ddewiniaeth ac mae’r cymeriad yn un annisgwyl o ddyfeisgar a chryf.\nWrth adlewyrchu, rhyfeddaf ar gyn lleied yr oeddwn yn gwybod am y menywod pwysig yma yn hanes y Frenhiniaeth a faint rwyf wedi mwynhau darganfod fwy amdanynt. Ac nid hyn yw ddiwedd y peth ychwaith – beth am Catherine o Valois, gweddw Henry’r V o Loegr, wnaeth priodi Syr Owen Tudor (neu Owain ap Maredudd ap Tudur – ei enw Gymraeg!) Wel, gobeithio bydd y ffuglen yn estyn yn ôl i’r cyfnod yma ac yn cael ei phortreadu i ni trwy gyfresi cysylltiedig cyn bo hir!\nBercow, Bundy, a’r Duwiau Americanaidd\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Erthyglau/ Articles, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Ebrill 15, 2019| Leave a Comment »\nWel, wrth i mi sgwennu’r geiriau hyn, mae hwythau draw yn Nhŷ’r cyffredin wrthi’n ceisio datrys dryswch a phenbleth Prydael (Brexit). Yn ôl pob sôn, ddoe (Mawrth 29ain) oedd y diwrnod roedd ganddynt mewn golwg ar gyfer cwblhau’r ysgariad hanesyddol, gwleidyddol yma. Erbyn i’r Clawdd cael ei dosbarthu, mae’n debyg y bydd hi’n tair blynedd yn union ers i bobl Prydain pleidleisio o blaid gadael yr Undeb Ewropeaidd (Mehefin 23ain 2016).\nMae hi’n anodd coelio llond o bethau erbyn hyn: y pandemoniwm a fuodd y bleidlais yn y lle cyntaf – cyn lleied o wybodaeth y rhoddwyd i ni fel pleidleiswyr, y bws, y sbin ayyb; yna’r diffyg cynllunio amlwg oedd wedi ei wneud ar gyfer paratoi am adael – beth oedd Prydael hyd yn oed? Yna daeth y gwahanol fathau o Prydael i’r amlwg – fel wŷ berwedig, roedd sawl ar gael – un feddal, un caled, rhai yn y canol, un glas, coch a gwyn (dim sôn am wyrdd?). A dyma ni nawr, tair blynedd o ridl-mi-ri yn ddiweddarach, a tyda’n ni fawr callach ar ôl dioddef y fath ffwdan, fel ein bod ni wedi syrffedu ar y lol botes yma.\nDros y pythefnos diwethaf, mae’r gŵr cw wedi bod yn gwylio trafodaethau’r Tŷ’r Cyffredin, gan fynnu ei adael ymlaen wrth i ni fwyta te ag ati, rhag ofn i ni golli rhyw eiliad hynod hanesyddol. Mae hi wedi dod i’r amlwg mai hyn yw’r drefn yn sawl cartref, gyda mwy o bobl yn cymryd diddordeb mewn gwleidyddiaeth y DU nag erioed yn ystod fy einioes – wel, i mi gofio beth bynnag. Mae hi hefyd wedi dod i’r amlwg fod rôl Llefarydd (speaker) Ty’r Cyffredin yn un hollbwysig yn ystod y trafodaethau dirdynnol yma. Rydym wedi gwylio’n astud wrth i John Bercow dylanwadu ar drefniant a chyfeiriad y trafodaethau a phenderfyniadau.\nOnd mae yna agwedd arall o berfformiad Bercow sydd wedi ennyn sylw a diddordeb y cyhoedd yn gyffredinol – ei ddefnydd o iaith ac ynganiad. Hyd a lled trydar, mae pobl yn teipio ‘orrrrdeeeeeeer’, neu yn adrodd storïau digri am ateb cwestiynau bywyd pob dydd, megis grawfwyd (cereal) neu dost i frecwast, gan ddweud ‘division, clear the lobby’, neu ‘the toast has it, the toast has it’! Yn ôl pob sôn, mae plant hyd yn oed yn mwynhau’r hwyl, gan alw ei gilydd yn ‘the right honourable sibling’, gan chwerthin wrth gael dweud y drefn wrthynt am ‘chuntering from a sedentary position’. Fel nyrd ieithyddol, mae’n ddiddorol ystyried y ffenomenon hyn, gan sidro beth fedra i gyfrannu i’r hwyl.\nMae dadansoddiad sgwrs (conversation analysis) yn cynnig symbolau trawsgrifio, er mwyn i ni ail-osod y geiriau hefo’r llafarganu (intonation) yn ôl i mewn i’r geiriau ar y dudalen. Dyma ddefnyddiais ar gyfer trawsgrifio’r trafodaethau rhwng meddygon a chleifion yn fy nhraethawd hir doethuriaeth. Mi all hyn fod o fudd i ni yma, gan ganiatáu i ni nodi ynganiad Bercow; er enghraifft mae: <ord:::er> yn dangos y ffordd y mae rhai synau yn cael eu hymestyn, a hefyd fod y gair wedi ei arafu a’i ‘dynnu’n hir’. Fyddai’r math arall o ynganiad, yr un byr, wedi ei wasgu, yn edrych fwy fel hyn: >order<, tra byddai ynganiad swnllyd, uchel yn edrych fel hyn: ORDER, ac ynganiad distaw yn edrych fel hyn: °order°. Wrth trawsgrifo fel hyn, medrwch adeiladu corpws o deunyddiau ac yna ceisio gweld sut mae ynganiad, defnydd iaith, a pherfformiad, yn cael effaith ar beth sydd yn cael ei ddweud, yn ogystal a’r geiriau ei hunain. Rwy’n sidro gwneud hyn dros yr haf, pan mae fy nghontract presennol yn darfod.\nTu hwnt i Prydael a gwleidyddiaeth, mae cyfle arall i sidro mecanwaith iaith, a hynny mewn ffurf ffilm newydd sydd ar y gweill, hefo’r teitl (braidd hir a dadleuol): Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile. Biopic yw hwn am y llofrudd cyfresol Ted Bundy. Mae’r diddordeb yn y llofrudd yma hefyd yn ffenomenwn diddorol, gyda mwy nag un ffilm/ cyfres yn barod, ag elfen sbin cyfryngol, megis yr hyn yn achos Amanda Knox (Foxy Knoxy); roedd Ted yn golygus, swynol, ag yn glyfer – ag eto yn ‘drygionus’ (evil), beth bynnag mae hynna’n ei olygu (ond mae hynna’n colofn arall)…ac am rhyw reswm, mae hyn yn ennyn ein diddordeb fel bodau dynol – am un peth, mae hi tu hwnt i’r steroteip (fel arfer mae dihirod yn hyll ag/neu’n anabl/ sâl…ond mae hynny hefyd yn colofn arall).\nOnd eto, i mi, a rhai o fy myfyrwyr, y peth mwyaf diddorol yw’r ffaith iddo droi i siarad yn y trydedd person er mwyn allu trafod y llofruddiaeth, thrais, a pethau gwaeth yr oedd wedi bod wrthi’n ei chwblhau. Yn ôl fy myfyrwyr, mae’n bosib hefyd gweld ei eirfa yn newid, ar ôl switso o siarad amdan ei hun, i siarad am y Ted-drygionus. Mae’r mater o pham, sut, a’r goblygiadau, yn ystyriaeth i seicolegwyr disgwrs (discursive psychologists), gan ddefnyddio agweddau o dadansoddiad sgwrs, i’w archwilio.\nAg yn olaf, y ffenomenwn fwyaf diweddar i mi ei ddarganfod – a hynny trwy ddefnyddio ein tyledu-clyfar newydd, hefo ‘amazon firestick’, yw’r gyfres moethus ‘Duwiau Americanaidd’. Yn seiliedig ar nofel gan Neil Gaiman, mae’n cymysgu hanes y Duwiau Norwyaidd (Norse Gods), hefo diwylliant poblogaidd, ac hefo delweddaeth ac awyrgylch hydolus, megis Twin Peaks. Ond, er i mi fwynhau’r wledd synhwyrol yma, fy hoff rhan hyd yma yw rhan o’r deialog o pennod 1, lle mae’r cymeriad ‘Mr Wednesday’ (Ian McShane), yn eistedd yn rhan dosbarth cyntaf yr awyren, yn yfed wisgi, ac mae hyn yn digwydd:\nStiwardes awyr: Syr, dwi i fod i gymryd dy ddiod di rŵan\nMy Wednesday: Ah, ond ti ddim am gwneud nag wyt…achos os oeddet ti am wneud, fysa chi wedi dweud “dwi’n gorfod cymryd dy ddiod di rŵan”, neu “dwi’n mynd i gymryd dy ddiod di rŵan”, ond wnaethoch chi r’un o’r ddau beth naddo? Felly wnai dal y diod neis ag yn dynn, a fedre di fynd a nôl un arall i mi, ac un i fy ffrind (gan amlygu ‘Shadow Moon’, wedi ei chwarae gan Ricky Whittle).\nAc mae hyn, felly, yn portread o agwedd arall o fecaneg iaith – yr hyn yr ydym yn ei ddweud, a’r ffordd union yr ydym yn ei ddweud e, a’r ystyr y mae hyn yn ei chyfleu. Yn ôl y llenyddiaeth ysgolhaig, rydym hefyd yn dechrau ymatebion problemataidd, megis troi lawr gwahoddiad, gan ddweud ‘Oh’. Mae hefyd tystiolaeth bod pobl yn dweud celwydd noeth wrth drïo gwneud pwyntiau pennodol, ac yna yn ‘trwsio’r’ celwydd, gan fynd yn ôl a dweud, er enghraifft: “Wel, mi aeth ei merch i’r brifysgol, yn diwedd, ar ôl straffaglu cael lle, a wnaeth hi ddim mynychu cwrs werth chweil, mewn brifysgol gwerth chweil” – sydd, wrth gwrs, yn wahanol iawn i “wnaeth ei merch hi ddim hyd yn oed mynychu prifysgol”. Ew, diddorol yw dadansoddi iaith, ynte?!\nCyhoeddwyd yn wreiddiol yn papur bro Wrecsam a’r cylch Y Clawdd, Ebrill 2019, rhifyn 192.\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Mawrth 19, 2019| Leave a Comment »\nMae hi’n flwyddyn o gerrig filltir yn fy swigen fach bersonol. Mae hi’n ddegawd ers i mi gychwyn y golofn yma, nol yn 2009. Mae hi’n ddegawd ers i mi gael fy wobble mawr am y ffaith fy mod yn troi’n deg-ar-hugain – y creisis chwarter bywyd. Rwyf y nawr, felly, yn deugain, neu bedwardeg – sydd yn garreg filltir yn einioes unrhyw un, amwn i. Yn ôl pob sôn mae bywyd yn dechrau hefo’r garreg filltir yma, felly dwi’n reit obeithiol am sut fydd pethe’n troi allan flwyddyn yma; ac wedi’r cwbl, allen nhw ddim mynd llawer iawn gwaeth na’r flwyddyn ddiwethaf hunllefus!\nRwyf ar hyn o bryd wrthi’n mwynhau fy ngwaith ym Mhrifysgol Glyndŵr, ac wrth deipio’r golofn yma, dwi’n cadw llygad ar y cloc achos fy mod yn ddarlith am 9.15yb (mae hi’n 8.12yb ar hyn o bryd, a dwi ar ei hol hi yn anfon hwn i Aled fel mai!) Ond rwy’n hapus i ddweud nad wyf yn panicio, achos dwi’n teimlo fod gen i’r gallu i sgwennu hwn mewn digon o bryd a’i hanfon; mae fy ngallu i sgwennu wedi dychwelyd (wel, i’r hyn a oedd hi cyn mynd yn sâl beth bynnag!)\nMae troi’n pedwardeg yn gwneud i rywun adlewyrchu – beth rwyf wedi ei ddysgu yn y bloc cyntaf yma o fy mywyd? Llond fyswn i yn dweud, ac nid yn unig am y byd a’i betws, nag ychwaith am faterion ysgolhaig, ond amdanaf i fy hun. Sut rwy’n ymateb i bethau, a sut fedraf addasu hyn at y dyfodol, er mwyn fwynhau bywyd tawelach a fwy hwylus. Ac yn ddigon ysmala, mae sawl peth ar hyn o bryd yn tryfalu’n berffaith ac felly mae fy nyletswyddau a diddordebau personol ac ymchwil yn berthnasol i’w gilydd.\nYn ôl pob sôn, mae’r ffilm wreiddiol ‘Alien’ hefyd yn dathlu ei ben-blwydd yn bedwardeg, ac i gofnodi’r achlysur, mae’r Ganolfan Astudiaethau Ffilm, Teledu a Sgrin draw ym mhrifysgol Bangor yn cynnal cynhadledd. Er fy mod wedi gadael y brifysgol bellach, rwyf dal yn aelod o’r ganolfan ac rwy’n awyddus i gyfrannu ac i fod yn rhan o bob digwyddiad. Fodd bynnag, roedd yna un broblem hefo’r gynhadledd yma – dwi wastad wedi osgoi’r ffilmiau yn y gyfres yma gan nad wyf yn ei hoffi nhw. Damnia medde fi wrth fy hun, ond yna – efallai fod hwn yn gyfle am adlewyrchiad?\nWeithiau, mae’n anodd rhoi bys ar pam ein bod ni yn ymateb mewn un ffordd neu’r llall, ac fel yna roedd hi hefo’r ffilmiau yma i ddechrau. Ond wedi i mi eistedd hefo pen a phapur, yn sgwennu’r geiriau cysylltiedig â’r teimladau, mi ddaeth i’r amlwg fod rhywbeth penodol yn fy ngwaredu. Roedd geiriau megis: goo, dripping, gloop, fluids, uneccissary, gratuitous, a yuck ar y papur o’m mlaen. Cefais drafodaeth hefo fy mentor, Dr Roger Slack, a ddaeth a mewnwelediad i fy ngwaith.\nDwi ddim cwbl yn erbyn y genre o ‘arswyd’ (horror). Dwi’n mwynhau ffilmiau am fampirod a zombis. Er fy mod yn cael ymateb reit gorfforol iddynt – teimlo’n pryderes ag ati, dwi ddim yn cael ymateb llawer iawn gwaeth na phobl eraill i bethau megis torri pennau zombiau ffwrdd. Ac felly, mae’n ymddangos, mai rhywbeth i wneud hefo’r agwedd fwy perfeddol (visceral) sy’n fy mhoeni; dwi hefyd yn teimlo fod yna agwedd pwrpasol a dros ben llestri hefo’r ‘xenomorphe’ (yr hyn maent yn galw’r aliwn yn y ffilmiau).\nFelly dros y misoedd diwethaf, dwi wedi bod yn gwneud ymchwil ar y mater. Mae fi a’r gwr wedi gwylio pob ffilm yn y gyfres a’i thrafod. Rydym hefyd wedi gwylio ffilmiau cysylltiedig, megis: Dark Star a The Thing. Rydym wedi trafod y ffilmiau a’r agweddau perfeddol. Rwyf hefyd wedi bod yn darllen y llenyddiaeth ysgolhaig cysylltiedig ac rwyf wedi dod ar draws academydd o’r enw Julia Kristeva, a sgwennodd y llyfr: Powers of horror: an essay on abjection (ymysg sawl peth arall).\nMae’r syniad o ‘abjection’ yn diddorol ac rwyf ar hyn o bryd yn dysgu amdano a sut fedrith helpu i mi ddadansoddi fy nheimladau o ffieidd-dod tuag at y ffilmiau poblogaidd yma. Mae ganddo ei wreiddiau yn seicdreiddiad (psychoanalysis) ac mae o am deimladau goddrychol o arswyd. Yn y modd yma, felly, rwy’n dysgu fwy am fy nheimladau i a hefyd am y genre a’r modd y mae yn cael ei dadansoddi yn ysgolhaig.\nGan ei fod yn ymchwil cyfoes gen i, ac oherwydd natur y cysyniadau damcaniaethol, rwyf hefyd wedi bod yn mwynhau trafod y gwaith hefo fy myfyrwyr sydd yn astudio’r cwrs sylfaen mewn seicoleg; rwy’n edrych ymlaen at ddefnyddio’r prosiect fel sail enghreifftiau iddynt, megis: sut i lunio poster/ adlewyrchiad/ cynllun traethawd ayyb. Ac felly, mae pob dim yn dechrau gwneud synnwyr yn fy mywyd, yn hytrach na thynnu fi i sawl cyfeiriad gwahanol. Ond, dyma hi’r nawr wedi cyrraedd 9yb, felly dwi am droi’r sgwennu ‘ma trwy ‘Cysill’ ar-lein ac yna ei hanfon i’r Clawdd cyn rhedeg lawr y coridor i addysgu’r myfyrwyr..\nEsther, Susanna, a Malan Wilkinson…\nPosted in 1.Cymraeg/ Welsh, Erthyglau/ Articles, Synfyfyrion Llenyddol (Literary musings), Y Clawdd on Mawrth 19, 2019| Leave a Comment »\nDros y misoedd diwethaf rwyf wedi cael amser caled wrth geisio ysgrifennu, mewn unrhyw gyfrwng – sydd wrth gwrs, i mi, yn achosi pryder, gan mai dyna rwyf yn ei wneud yn fy ngwaith ac yn fy amser hamdden. Dechreuais 2018 yn cyhoeddi’n gynhyrchiol ac yn y llefydd cywir: The Conversation; Y Stamp; Yr Esboniadur; Gerddon Fach; Discover Society; DWY erthygl cyfnodolyn perthnasol, ‘Methodological Innovations’ a ‘AlterNative’ – a phob un yn adeiladu ar fy niddordeb ym maes iaith, tafodiaith ac enwau. Wnes i hyd yn oed sefydlu blog dwyieithog, ‘Yr Onomastegydd’, gan greu platfform i rannu fy synfyfyrion am enwau ym mhob agwedd o’n bywydau.\nOnd yna daeth y pryder a gyda hi cyfnod gwag, dideimlad, pan roedd yn anodd i mi ganolbwyntio ar unrhyw beth, a throdd ysgrifennu o fod yn weithred cyffroes i fod yn dasg boenus. Wrth i ni dynnu tuag at ddiwedd y flwyddyn anghysurus yma, rwy’n falch cael dweud fy mod wedi dechrau ysgrifennu eto – a hynny heb ormod o straen na phoen. Nawr felly, meddwl oeddwn fyswn yn siarad am y llenyddiaeth ddaeth yn bwysig iawn i mi dros yr haf a’r hydref, wrth geisio ffeindio’r llwybr yn ôl o’r swigen roeddwn ynddi: llenyddiaeth iechyd meddwl merched.\nY llyfr cyntaf ddaeth i fy sylw oedd ‘The Bell Jar’, gan Sylvia Plath. Ddaeth y llyfr yma yn enwog, yn fwy na dim, gan i Plath sgwennu’r stori yma am hunanladdiad, ei chyflwyno i’r cyhoeddwr…ac yna cyflawnodd hunanladdiad. Dyma felly oedd mewnwelediad gan llygad-dyst i’r teimladau ac argyfwng all arwain at y ffenomenon trist yma – persbectif ychwanegol i’r hyn a geir gan y cymdeithasegwyr Durkheim a Douglas a wnaeth astudiaethau meintiol ar ffigyrau hunanladdiad, ac yna astudiaeth fwy ansoddol, yn ôl eu trefn.\nDarllenais i hi yn frwdfrydig, gan ei bod hi, felly, o ddiddordeb proffesiynol i mi. Yn wir, pan es ati i sbïo, diddorol oedd gweld faint o ysgolheigion, gan gynnwys hwy o faes meddygol, sydd yn dyfynnu llyfr Plath hyd heddiw, yn y cyfnodolion academaidd, fel enghraifft o brofiad iselder a thriniaeth mewn clinig – gan gynnwys defnydd therapi sioc trydan. Ond, fyddwn yn argymell gofal wrth ei thrin fel hanes bywgraffyddol – er gwaetha’r ffaith ei fod yn seiliedig ar brofiad personol Plath, o gael ei thrin yn ysbyty adnabyddus ‘McLean’, yn Belmont, Massachusetts.\nSgwennodd Plath y llyfr yn wreiddiol o dan y ffugenw ‘Victoria Lucas’. Rhoddodd yr enw ‘Esther Greenwood’ ar y prif gymeriad, a ni wnaeth ei chyflwyno fel gwaith hunan-bywgraffyddol felly. Ond yn fwy na hyn, mae gennym lythyrau Plath i’w mam, yn esbonio: ei bod wedi sylwi fod pobl eisiau darllen am faterion iechyd meddwl, ar ôl gweld ymateb y cyhoedd i lyfr Mary Jane Ward ‘The Snake Pit’, a gwnaed ffilm ohono; ei bod hi felly wedi cymryd ei phrofiadau ei hun a’i gymysgu hefo ffeithiau eraill; a bod hyn oll yn ymdrech i greu ‘pot boiler’, sef, fel dwi’n ei ddeall, yn llyfr fydd yn cadw’r blaidd oddi wrth y drws.\nBeth bynnag oedd ei chymhelliad wrth ei hysgrifennu, a faint o ffeithiau personol neu o ymchwil systematig wnaeth hi ei chynnwys, creodd Plath yma campwaith – yn fy marn i beth bynnag. Mae yna faterion hynod o ddiddorol yn cael ei thrafod, gan gynnwys y teimlad o bellter oddi wrth bob dim o’i chwmpas. Un peth nodweddiadol iawn oedd ei bod yn dangos ei llawysgrifen i bobl, gan esbonio ei fod yn edrych yn gwbl wahanol i’w hysgrifen arferol. Gan fod fy llaw ysgrifen i wastad wedi bod yn uffernol o flêr, ac nid wyf yn tueddu o sgwennu rhyw lawer hefo pen dyddiau yma, ac nid wyf wedi sylwi fawr o wahaniaeth. Ond, mae fy steil ysgrifennu wedi altro dwi’n meddwl. Nid yw’n llifo yn yr un ffordd – mae dôn y llais wedi newid – a hyd yn oed yn ddiweddar, lle rwyf wedi llwyddo sgwennu pytiau, mae’r llais dal yn un nad wyf cweit yn gyfarwydd â hi (ac ydw, dwi’n cyfri’r golofn yma yn hynny!)\nWrth i’r pryder fy nghydio, ddaeth yn anodd braidd i hyd yn oed darllen erthyglau cyfnodolyn neu adnoddau ysgolhaig eraill. Troais felly at ffuglen. A beth y mae hogan sy’n dioddef o bryder yn mynd i gael blas arni i’w ddarllen? Wel, pobl yn yr un sefyllfa neu waeth, ynde! Cofiais fod yna ffilm adnabyddus gyda’r teitl diddorol: ‘Girl, interrupted’, oedd am iechyd meddwl. Doeddwn erioed wedi ei weld – dim amser, rhu prysur yn astudio at fy ngradd israddedig…hmm. Wel, dyma gyfle i mi ei fwynhau, meddyliais. Yn handi iawn, gyda help fy IPad ffyddlon, a’r ap. ‘Prime Video’, roedd mynediad at y ffilm yn hawdd a bron yn ‘instant’.\nMae’n seiliedig ar brofiad personol yr awdures, Susanna Kaysen, o pan fuodd hithau yn breswylydd dros dro yn ysbyty ‘McLean’, er, yn y ffilm ei enw yw ‘Claymoore’. Ceir darlun yma, o hogan ifanc sydd yn aros yn yr ysbyty a bron iawn yn gwneud astudiaeth hunanethnograffaidd ohoni. Gan ddechrau hefo’i chyflwr a phrofiadau ei hun, mae hi’n troi ei sylw at ei chyd-breswylwyr, gan nodi disgrifiad ohonynt yn ei llyfr nodiadau. Trwy’r ddyfais stori yma, rydym yn dod i nabod y cymeriadau amrywiol a’r perthnasau rhyngddynt.\nMae yna olygfeydd melys, megis pan mae un hogan wedi ypsetio’n lân yn ei hystafell, ac mae Susanna a Lisa yn eistedd tu allan yn canu “Downtown” (gan Petula Clark) i geisio codi ei hysbryd. Yna, cyn iddi fynd yn rhu delfrydol, mae’r perthnasau rhwng y gennod yn dirywio ac mae yna olygfeydd reit erchyll a syfrdanol, gan gynnwys hiliaeth, casineb a hunanladdiad. Ond ar y cyfan, rhywsut, mae yna deimlad reit ysgafn i’r ffilm, sydd hefo ‘soundtrack’ berthnasol ag addas i’r cyfnod a chyflwyni’r, sef diwedd y chwedegau.\nAr ôl mwynhau’r ffilm, es ati i ddarllen y llyfr y mae’r ffilm yn seiliedig arni. Mae hwn ar ffurf portreadau bychain o wahanol agweddau o fywyd yn yr ysbyty, yn hytrach na naratif cydlynol megis campwaith Plath. Ar adegau, felly, ges i lai o flas arni ac, ar balans, mae’r ffilm yn well – sydd ddim yn rhywbeth rwy’n aml yn ei deimlo. Serch hynny, mae’n llyfr diddorol ac mae’n llawn adlewyrchion difyr, megis y ffaith fod Susanna wedi cael diagnosis o ‘Anhwylder personoliaeth ffiniol’ (borderline personality disorder) – a beth a olygir hyn iddi hi yn bersonol.\nYn ddifyr iawn, mae’r diagnosis yma yn dod a ni’n dwt at y trydydd llyfr o ddiddordeb, sef ‘Rhyddhau’r Cranc’ – ac nagie, nid cyfieithu ydw i yma, llyfr cyfrwng Cymraeg yw hon, yipee! Wnaeth un o fy ffrindiau dynnu fy sylw ati rhai dyddiau yn ôl, yn bennaf oherwydd y teitl diddorol a’i botensial i fod o ddiddordeb onomastaidd. Fodd bynnag, ymdrech yw hon gan Malan Wilkinson i rannu, mor onest â phosib, ei phrofiadau o anhwylder personoliaeth ffiniol – gan gynnwys cael ei rhoi mewn unedau seiciatryddol. Ew. Gwych. Dwi wrthi rŵan yn ei ddarllen, ac yn ei fwynhau – ond, a’r golofn eto’n edrych yn hirach na ddylid hi fod, rhaid cadw’r adolygiad at rywbryd arall!


Edrych ymlaen at ein gwyliau.\nFe fydd arnoch chi angen saith darn mawr o gerdyn neu bapur, ac un bob un o’r llythrennau arnyn nhw i sillafu’r gair GWYLIAU.\nSbectol haul, het haul, a chap gwlân a menig cynnes.\nLlwythwch i lawr y gân ‘Holiday’ gan Hi-5.\nCardiau fflach gyda lluniau arnyn nhw o garafán, gwesty, fflatiau gwyliau, a phabell.\nSach deithio (rucksack), a sach gysgu.\nBwcedi a rhawiau glan y môr.\nDarn hir o ddefnydd glas i gynrychioli’r môr.\nYn ein gwasanaeth heddiw, fe fyddwn ni’n sôn am wyliau.\nDaw saith plentyn i sefyll yn y tu blaen gan wynebu’r gynulleidfa, yn dal y llythrennau sy’n sillafu’r gair GWYLIAU. Yna, fe fyddan nhw’n eistedd i lawr.\nMae gwyliau yn adeg pan fydd pawb yn cael cyfle i ymlacio. Bydd rhai pobl yn rhannu eu gwyliau â ffrindiau neu aelodau eu teulu. Mae’n braf cael gwyliau. Gall gwyliau fod yn hir neu’n fyr. Weithiau, fe fydd pobl yn cael seibiant byr am benwythnos yn unig. Dro arall, fe fydd pobl yn mynd am wythnos neu bythefnos o wyliau. Ambell dro, fe fydd rhai pobl yn mynd i ffwrdd am gyfnodau hirach.\nBydd llawer o bobl yn mynd ar wyliau i lefydd cynnes a heulog.\nDaw plentyn ymlaen gan estyn het haul a sbectol haul, a’u gwisgo.\nBydd rhai pobl yn mynd ar wyliau i lefydd oerach, lle byddan nhw’n gallu sgïo ar yr eira.\nDaw plentyn ymlaen gan estyn het wlân a menig cynnes, a’u gwisgo.\nBeth bynnag fyddwn ni’n ei wneud, rydyn ni i gyd yn mwynhau ein hunain ar ein gwyliau!\nChwaraewch y trac cerddoriaeth ‘Holiday’ gan Hi-5. Fe fyddai’n bosib i’r plant ganu a gwneud symudiadau gyda’r gerddoriaeth, os hoffech chi.\nYn ein dosbarth ni, rydyn ni wedi bod yn siarad am ein gwyliau.\nDaliwch y cardiau fflach i fyny wrth i chi sôn am bob eitem.\nMae rhai plant wedi aros mewn carafán.\nMae rhai eraill wedi aros mewn gwesty.\nMae rhai wedi aros mewn fflatiau gwyliau. Efallai eu bod wedi teithio mewn awyren.\nMae rhai plant wedi bod yn gwersylla, ac wedi aros mewn pabell. Mae’n bosib eu bod nhw wedi teithio mewn car.\nMae gwersylla’n hwyl fawr. Mae angen i chi fynd â digon o ddillad cynnes gyda chi pan fyddwch chi’n mynd i wersylla. Fe fydd rhai pobl yn defnyddio sach deithio i gario’u pethau ar eu cefn.\nDyma sach gysgu.\nDaw plentyn ymlaen gan ddal y sach gysgu.\nMae’r sach gysgu’n eich cadw’n gynnes pan fyddwch chi’n cysgu yn y nos yn y babell.\nMae’r plentyn yn agor y sach gysgu ac yn mynd i mewn iddi, a smalio cysgu ynddi.\nBydd rhai pobl yn mynd â stof fechan gyda nhw, pan fyddan nhw’n gwersylla, i goginio bwyd. Bydd pobl eraill yn coginio bwyd ar y barbiciw.\nMae rhai pobl yn cynnau tân gwersyll i gadw’n gynnes - ond rhaid cofio bod yn ofalus.\nDaw’r plentyn allan o’r sach gysgu gan rwbio’i ddwylo a smalio cadw’n gynnes o flaen y tân. Yna, mae’n eistedd i lawr eto.\nPan fyddwch chi’n mynd ar eich gwyliau, efallai y byddwch chi’n mynd i rywle sydd wrth ymyl glan y môr.\nDaw pump o blant ymlaen gan sefyll i ddisgwyl eu tro.\nFe allwch chi adeiladu cestyll tywod.\nBydd dau o’r plant yn smalio adeiladu castell tywod.\nFe allwch chi fynd i ymdrochi neu nofio yn y môr.\nTrefnwch i ddau oedolyn afael ym mhob pen i’r darn defnydd glas, i gyfleu dwr y môr. Yna gall un o’r plant sefyll y tu ôl i’r defnydd gan smalio nofio. Wedyn, symudwch y defnydd i’r naill ochr.\nNeu, fe allwch chi drochi’ch traed yn unig, padlo yn nwr y môr, a chasglu cerrig crynion.\nGall plentyn arall ddod ymlaen gan smalio padlo yn nwr y môr a phlygu i godi cerrig crynion.\nMae rhai pobl yn hoffi casglu cregyn.\nBydd y plentyn arall yn smalio chwilio am gregyn, yn codi un, yn ei harchwilio ac yn ei rhoi yn ôl ar y traeth.\nMae’n braf cael bod ar lan y môr.\nYma, gall y plant yma ganu llinell neu ddwy o’r gân ‘Oh I do like to be beside the seaside’. (Neu, efallai y gallech chi drosi’r geiriau’n syml, a’u cael i ganu rhywbeth fel: ‘O mae’n grêt cael bod ar lan y môr ar wyliau. Ydi’n wir, mae’n grêt cael bod ar lan y môr.’)\nPeth arall y byddwn ni’n hoffi ei wneud weithiau ar lan y môr yw cael reid ar yr asyn bach ... a bwyta hufen ia ... iym, iym!\nBeth bynnag fyddwch chi’n ei wneud yn ystod gwyliau’r haf, mwynhewch eich hun. Ac os ydych chi’n aros gartref, mwynhewch eich hun yno’r un fath, a chael hwyl yn gwneud pethau difyr.\nGofynnwch i ddau blentyn ddarllen y weddi.\nDiolch am yr hwyl y byddwn ni’n ei gael pan fyddwn ni’n mynd am wyliau i rywle.\nDiolch am yr holl amser da y byddwn ni’n ei gael.\nGad i ni gofio nad yw’n bwysig i ble byddwn ni’n mynd ar ein gwyliau, na pha bryd.\nYr hyn sy’n bwysig yw ein bod yn rhannu ein hamser gyda’r bobl rydyn ni’n eu caru, ac yn mwynhau bod yn eu cwmni.\nWeithiau, fe fyddwn ni’n aros am amser hir cyn y cawn ni wyliau, ond fe gawn ni hwyl yn y diwedd.\nHelpa ni i sylweddoli gymaint y bydd ein rhieni yn ei wneud drosom ni.\nMaen nhw’n gweithio’n galed i bacio pethau a gofalu am bopeth. Mae’n debyg eu bod nhw hefyd wedi bod yn cynilo arian er mwyn i ni allu mynd ar ein gwyliau.\nGad i ni ddiolch iddyn nhw am eu gwaith caled.\nYn dy enw di,


Estyniad y Cronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau | Drupal\nEstyniad y Cronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau\nEstyniad y Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau 25 Ionawr – diwedd Mawrth 2021\nYn dilyn cyhoeddiad y Prif Weinidog, mae grantiau Ardrethi Annomestig Y Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau ar gyfer y sectorau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden wedi'u hymestyn i ddarparu un taliad ychwanegol ar gyfer busnesau y mae cyfyngiadau cenedlaethol yn effeithio arnynt. Bydd grant dewisiol ar gyfer y cyfnod hyd at ddiwedd Mawrth 2021 hefyd ar gael trwy wneud cais trwy awdurdodau lleol.\nOchr yn ochr â'r pecyn ar gyfer mis Rhagfyr a mis Ionawr, bydd hyn yn darparu isafswm o grant cyfun o rhwng £6,000 a £10,000 i fusnesau, a hynny cyn ystyried cymorth Cronfa Penodol i’r Sector y Gronfa Cadernid Economaidd (ERF), y Cynllun Cefnogi Swyddi a’r pecyn ehangach.\nTaliadau Ychwanegol y Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau:\nBydd busnesau sy’n gymwys i dderbyn taliad o’r Gronfa Estynedig i Fusnesau dan Gyfyngiadau yn derbyn y taliadau ychwanegol canlynol:\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sy'n derbyn Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach (SBRR) a chyda gwerth ardrethol o £12,000 neu lai yn gymwys i gael taliad ychwanegol o £3,000. Bydd busnesau yn y gadwyn gyflenwi sy'n gymwys i gael SBRR yn gymwys i gael y cymorth hwn hefyd os byddant yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerth ardrethol o rhwng £12,001 a £51,000 hefyd yn gymwys i gael taliad o £5,000 os bydd y cyfyngiadau'n effeithio arnynt. Bydd busnesau yn y gadwyn gyflenwi yn yr un braced gwerth ardrethol yn gymwys i gael y cymorth hwn hefyd os byddant yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerth ardrethol o rhwng £51,001 a £150,000 a gofrestrodd ac a dderbyniodd Grant Cronfa Gyfyngiadau ERF ym mis Rhagfyr/Ionawr drwy eu Hawdurdod Lleol yn dechrau derbyn taliadau i'w cyfrif banc yn ystod mis Chwefror. Ni fydd yn ofynnol i'r busnesau hyn ail-gofrestru eu manylion.\nBydd busnesau yn y sectorau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerth ardrethol o rhwng £150,001 a £500,000 bellach yn gallu cofrestru ar gyfer taliad untro o £5,000 os wedi'u heffeithio gan y cyfyngiadau. Bydd busnesau yn y gadwyn gyflenwi yn yr un braced gwerth ardrethol hefyd yn gymwys i gael y cymorth hwn os byddant yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nOs ydych yn gymwys i dderbyn y taliadau ond nad ydych wedi derbyn y grant hyd yma, cofrestrwch drwy wefan eich awdurdod lleol.\nBydd yr estyniad hwn hefyd yn rhoi cymorth i eiddo busnes manwerthu, hamdden a thwristiaeth sydd â gwerthoedd ardrethol o rhwng £150,000 a £500,000 y flwyddyn. Bydd hyn yn galluogi darparu cymorth i garfan o gwmnïau canolig nad ydynt wedi cael cymorth hyd yma drwy gynlluniau’r Cronfa Busnesau dan Gyfyngiadau. Bydd yn ofynnol i'r busnesau hyn gofrestru eu manylion, yn ogystal â gwneud cais byr ar-lein i'w hawdurdod lleol perthnasol.\nBydd busnesau’n gallu cael mynediad i'r broses gofrestru a chyflwyno cais i gael gafael ar y cyllid drwy wefannau Busnes Cymru ac Awdurdodau Lleol, mae dolenni i'w gweld ar dudalen Y Gronfa Busnes Cyfyngiadau Symud - Awdurdodau Lleol.\nEr mwyn cefnogi busnesau nad ydynt wedi'u cofrestru ar y gofrestr Ardrethi Annomestig, mae cam £30 miliwn ychwanegol o’r Gronfa Ddewisol Leol wedi’i gymeradwyo hefyd a bydd yn darparu grant o £2,000 drwy gais a thaliad ail rownd. Bydd angen i fusnesau gyflwyno cais i'r gronfa.\nYn dilyn yr estyniad grant hwn, mae cyfanswm y cymorth ariannol i fusnesau cymwys drwy Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau Llywodraeth Cymru yn unig ar gyfer y cyfnod rhwng 4 Rhagfyr a diwedd Mawrth fel a ganlyn:\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sy'n derbyn Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach (SBRR) ac sydd â gwerth ardrethol o £12,000 neu lai yn gymwys i gael taliad o £6,000. Bydd busnesau'r gadwyn gyflenwi sy'n gymwys i gael SBRR yn gymwys i gael y cymorth hwn hefyd os byddant yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerth ardrethol o rhwng £12,001 a £51,000 yn gymwys i gael taliad o £10,000 hefyd os bydd y cyfyngiadau'n effeithio arnynt. Bydd busnesau'r gadwyn gyflenwi yn yr un braced gwerth ardrethol yn gymwys i gael y cymorth hwn hefyd os ydynt yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nBydd busnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerth ardrethol o rhwng £51,001 a £150,000 yn gymwys i gael taliad o £10,000 hefyd os bydd y cyfyngiadau'n effeithio arnynt. Bydd busnesau'r gadwyn gyflenwi yn yr un braced gwerth ardrethol yn gymwys i gael y cymorth hwn hefyd os ydynt yn profi gostyngiad o fwy na 40% mewn trosiant yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.\nBydd gan fusnesau manwerthu dianghenraid, lletygarwch, twristiaeth a hamdden sydd â gwerthoedd ardrethol o rhwng £150,001 a £500,000 nad oeddent yn gallu gwneud cais am arian ym mis Rhagfyr hawl i gael taliad o £5,000. Bydd angen i'r busnesau hyn gofrestru eu manylion drwy wefan eu hawdurdod lleol.\nSut i gael mynediad i’r Gronfa:\nBusnesau nad ydynt yn talu Ardrethi Annomestig\nRhaid i fusnesau fod ar restr ardrethi annomestig eu hawdurdod lleol ar 1 Medi 2020.\nBydd busnesau a dderbyniodd y Grant i Fusnesau dan Gyfyngiadau ym mis Rhagfyr drwy eu Hawdurdod Lleol yn dechrau derbyn taliadau drwy’r Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau i’w cyfrif banc yn ystod mis Chwefror. Ni fydd yn ofynnol i'r busnesau hyn ail-gofrestru eu manylion.\nBydd busnesau’n gallu cael mynediad i'r broses gofrestru a’r broses ymgeisio am y cyllid drwy'r dudalen Y Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau Symud - Awdurdodau Lleol.\nBydd busnesau nad ydynt yn gymwys ar gyfer y grant ardrethi annomestig yn gallu parhau i wneud cais i awdurdodau lleol am Grant Dewisol o hyd at £2,000.\nGrant Dewisol Lleol\nEr mwyn cefnogi busnesau nad ydynt wedi'u cofrestru ar gofrestr Ardrethi Annomestig, mae cam £30 miliwn ychwanegol o’r Gronfa Ddewisol Leol wedi’i gymeradwyo a bydd yn darparu grant o £2,000 drwy gais a thaliad ail rownd. Bydd angen i fusnesau gyflwyno cais i gael mynediad i’r gronfa.\nBydd hyn yn rhoi cymorth i unig fasnachwyr o dan y trothwy TAW heb eiddo sy'n cael eu heffeithio'n sylweddol (>40% yn llai o drosiant) o ganlyniad i'r cyfyngiadau, e.e. glanhawyr sy'n darparu gwasanaethau i'r diwydiant lletygarwch.\nMae modd cael ffurflen gais Grant Dewisol Lleol drwy ymweld â gwefan yr Awdurdod Lleol perthnasol.\nNid ydych yn gymwys ar gyfer y Grant Dewisol os:\nYdych yn gymwys i dderbyn, neu wedi derbyn, y Grant Ardrethi Annomestig y Gronfa i Fusnesau dan Gyfyngiadau gan eich Awdurdod Lleol.\nRydych yn gymwys i dderbyn taliad 'atodol' drwy'r Gronfa i Weithwyr Llawrydd estynedig.\nOs ydych wedi derbyn taliad drwy rhaglen Plant a Chymunedau Llywodraeth Cymru i gwrdd a colledion gweithredol rhwng Medi 2020 a Mawrth 2021.\nMae cyfanswm y grantiau cymorth Covid-19 rydych wedi'u derbyn (gan gynnwys unrhyw ddyfarniad arall drwy'r gronfa ddewisol hon) yn fwy nag 80% o'ch trosiant ar gyfer blwyddyn fasnachu nodweddiadol.\nMae angen i fusnesau gadarnhau sut y bydd y cyfyngiadau estynedig a gyhoeddwyd ar 29 Ionawr gan y Prif Weinidog yn effeithio'n negyddol ar eu busnes.\nBydd pob cais yn cael ei ystyried yn unigol, a’r Awdurdod Lleol fydd â’r disgresiwn llawn i dalu’r grant – yn unol â’r meini prawf a amlinellir yn y canllawiau.


Amdanom Ni - Hiraethog\nMae gwefan Hiraethog yn cael ei gweithredu a’i chynnal gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy.\nEin nod yw darparu gwybodaeth amserol o safon uchel i ymwelwyr a rhoi gwybod i bobl am y rhan hardd hon o Ogledd Cymru. Rydym yn gweithio’n agos gyda’r busnesau lleol sydd wedi’u cynnwys ar y wefan hon, er mwyn dangos popeth sy’n gwneud Hiraethog mor arbennig, a sicrhau bod ymwelwyr yn derbyn popeth sydd ei angen arnynt i fwynhau eu harhosiad yn Hiraethog.\nLansiwyd gwefan newydd Hiraethog yn haf 2013 ac rydym yn ychwanegu gwybodaeth newydd i’r wefan drwy’r amser. Rydym bob amser yn awyddus i glywed am leoedd newydd yn ardal Hiraethog. Os ydych wedi darganfod rhywbeth y credwch y dylem wybod amdano, y dylem ei gynnwys ar y wefan hon, cofiwch gysylltu â ni.\nHefyd, os ydych yn ddarparwr llety, yn drefnydd digwyddiadau neu’n rhedeg bwyty, tafarn, siop neu atyniad i ymwelwyr yn ardal Hiraethog, ac yr hoffech wybod mwy am y wefan hon a’n gwaith gyda busnesau lleol, cysylltwch â ni – rydym yn awyddus i glywed gennych.