04 07 2017 Biliau ardrethi gostyngedig i fanwerthwyr y stryd fawr - Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr\nBiliau ardrethi gostyngedig i fanwerthwyr y stryd fawr\nGallai cannoedd o fanwerthwyr lleol y stryd fawr elwa ar filiau ardrethi gostyngedig ar ôl i Aelodau Cabinet Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr gytuno i fabwysiadu Cynllun Rhyddhad Ardrethi’r Stryd Fawr Llywodraeth Cymru.\nO dan y cynllun, bydd manwerthwyr cymwys yn cael gostyngiad o hyd at £1,500 ar eu bil ardrethi annomestig os bydd ganddynt werth ardrethol o £50,000 neu lai ar gyfer y flwyddyn ariannol 2017-18.\nMae’n rhaid i’r eiddo fod yn cael ei ddefnyddio naill ai’n gyfan gwbl neu’n bennaf fel siop, bwyty, caffi neu sefydliad yfed. Yn hollbwysig, mae’n rhaid iddyn nhw fod yn fusnesau’r stryd fawr nad ydynt wedi eu lleoli mewn datblygiadau y tu allan i’r dref nac ar ystadau diwydiannol.\nYm Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, amcangyfrifir y gallai oddeutu 450 o dalwyr ardrethi o bosibl elwa ar y cynllun, a fydd yn cael ei gynnig ar y cyd â chynlluniau Rhyddhad Ardrethi Busnesau Bach a Rhyddhad Pontio.\nMeddai’r Cynghorydd Hywel Williams, Dirprwy Lywydd y Cyngor: “Mae llawer o bobl yn pryderu am gynnydd yn eu hardrethi annomestig, o ganlyniad i ailbrisiadau Asiantaeth y Swyddfa Brisio, a chyhoeddwyd y cynllun hwn yn gynharach eleni gan Lywodraeth Cymru i gynorthwyo'r busnesau bach a chanolig hynny sydd wedi eu heffeithio’n andwyol.\n“Er na fydd gan y cyngor unrhyw ddisgresiwn ar unrhyw elfennau ar Gynllun Rhyddhad Ardrethi’r Stryd Fawr, rydym yn falch o’i fabwysiadu a gwneud yr hyn y gallwn i gefnogi ein manwerthwyr ar y stryd fawr.”\nI gael gwybod rhagor am y cynllun, ac i wneud cais, ffoniwch Gyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr ar 01656 643643.


Pwll Trochi yng Ngardd Bodnant | National Trust\nPwll Trochi yng Ngardd Bodnant\nLush tropical plants around The Bath pool at Bodnant Garden Bodnant Garden National Trust/ Joe Wainwright\nAr ddiwedd yr haf 2016 daeth staff, gwirfoddolwyr ac ymwelwyr ynghyd i fwynhau parti pwll trofannol i ddathlu agoriad swyddogol gardd ecsotig newydd, Pwll Trochi – ardal a gafodd ei hachub a’i gweddnewid ar ôl i storm ei difrodi.\nPwll hirgrwn ag ochrau teils teracota yw’r Pwll Trochi a saif islaw Lawnt Flaen Neuadd Bodnant, yn cysgodi y tu ôl i waliau a gwrychoedd uchel. Cafodd ei greu gan Henry Pochin, a sefydlodd Gardd Bodnant pan brynodd yr ystad ar ochr y bryn yn 1874.\nYchwanegodd Henry McLaren, ŵyr Pochin, y waliau sy’n amgylchynu’r Pwll Trochi ar ddechrau’r 1900au pan adeiladodd y terasau Eidalaidd gerllaw a chredir bod y teulu yn arfer ymdrochi yma. Dros y blynyddoedd cafodd yr ardal ei galw yn Bwll Ymdrochi a’r Pwll Pysgodyn Aur a bu’n gartref i bysgod Koi Carp ar un adeg.\nDros y blynyddoedd diweddar cafodd cynlluniau eu hystyried i adfywio’r llwyni a’r hen blanhigion o amgylch y pwll. Yn dilyn stormydd y Nadolig 2013 rhoddwyd hwb newydd i’r gwaith adnewyddu pan ddymchwelodd coeden dderw 200 oed, gan ddifrodi waliau a chwalu’r gwelyau.\nGolygfa newydd ddramatig\nDechreuodd y gwaith ar ddechrau 2014; trwsiwyd y waliau, tynnwyd yr hen blanhigion, cafodd y pridd ei wella a phlannwyd cynllun newydd. Yn fwyaf dramatig, tynnwyd gwrych uchel a fu’n cuddio’r Pwll Trochi o’r lawntiau uchaf, gan roi golygfa newydd i ymwelwyr i gyfeiriad yr ardd.\nCwblhawyd y gwaith adnewyddu uchelgeisiol, ecsotig yn yr haf 2016 a chynhaliwyd parti pwll trofannol i ddathlu ar gyfer staff, gwirfoddolwyr ac ymwelwyr, rhoddwyd pysgod aur yn ôl yn y pwll addurniadol i gwblhau’r gwaith. Yn goron ar y cyfan, enillodd y prosiect wobr fawreddog Gwobr Gwarchodwr ‘Horticulture Week’ am gynllun adnewyddu gardd yn 2017.\nHeddiw, mae’r Pwll Trochi yn wenfflam o liw o’r gwanwyn i’r hydref, ac yn ardal brydferth newydd i’w mwynhau. Diolch yn fawr i’n holl ymwelwyr ac aelodau, oherwydd mae pob ymweliad yn ein helpu ni i gynnal a gwella Gardd Bodnant.


Lampe de table a batterie - Actions fuites piscines\nLampe de table a batterie en Luminaires Articles totale de 1 à 18 de 3 379\nFunghi permet d'écouter de la musique et assure un éclairage décoratifL’accessoire polyvalent Funghi permet d’écouter de la musique via Bluetooth, par exemple à l’aide d’un smartphone ou d'une tablette tout en assurant un éclairage décoratif. La lampe est fournie avec une télécommande qui permet de régler la couleur de la lumière et l’intensité de la lumière et de commander la musique. Elle est fournie avec un câble de 2 m et est équipée d’une batterie. Grâce à la...\nHyd yn oed os nad yw'r dodrefn yn yn y cyflwr gorau, o leiaf na wnaethoch chi wario unrhyw arian. Ar gyfer dodrefn lledr parhaol hir, dylech osgoi rhoi ei yn llygad yr haul. Mae'r gwres o'r haul yn pylu y darn o ddodrefn, un gallus achosi i'r lledr i agenna wrth iddo oed. I gael y canlyniadau gorau, cadw dodrefn lledr ffwrdd o olau'r haul llachar. Oes rhaid i chi osod darn lledr yn llygad yr haul, mae'n rhaid i chi gyflwr y lledr misol.Nawr ar ôl cymryd yn yr erthygl uchod, dylech fod gwybodus ar sut i fynd gorau am brynu dodrefn. Gwnewch yn siŵr eich bod yn gweithredu'r awgrymiadau et ydych newydd ei ddarllen pan fyddwch yn mynd i siopa am ddodrefn. Dylech ddechrau lampe de table a batterie paratoi eich taith nesaf lampe de table a batterie i'r siop ddodrefn nawr eich bod yn gwybod mwy am siopa. Mae'r Awgrymiadau Gorau Ar Sut Je brynu Dodrefn Mae gan eich Nain tŷ yn llawn ohono, ac efallai y bydd yn pasio rhai i lawr i chi.Cyn prynu unrhyw cypyrddau, agor pob un o'r droriau ac edrych y tu mewn. Rydych yn nid yn unig yn gwneud yn siwr bod pob un o'r droriau yn cael eu hadeiladu i bara ac agored heb unrhyw rwystrau, byddwch hefyd eisiau gwneud yn siŵr bod y me mewn i'r droriau yn cael rhyw fath o orffen hefyd. Gwiriwch y ffynhonnau y dodrefn ydych am ei brynu bob amser. Mae'n bwysig dewis cadair neu soffa sy'n teimlo'n gyfforddus i chi.Ceisiwch gael dodrefn newydd pan mae'n Ddiwrnod Cyn-filwr neu Diwrnod Cofio'r. Gwyliau bob amser yn adeg pan adwerthwyr dodrefn ddwfn disgownt eu nwyddau. Gall prisiau yn cael ei 'n sylweddol marcio trwm i lawr yn ystod yr adegau hyn, ac efallai y byddwch hyd yn oed gael opsiynau ariannu da. Pan fyddwch yn siopa am matres, gofynnwch i'r cynrychiolydd gwerthiant je soude un allwch chi brofi am 30 diwrnod heb unrhyw berygl. Yr unig ffordd y gallwch chi wir yn dweud os bydd fatres drud yn iawn i chi yw trwy gysgu arno.


Jenna Powell yn trafod Treth Gwarediadau Tirlenwi | LLYW.CYMRU\nJenna Powell yn trafod Treth Gwarediadau Tirlenwi\nUn o’r tîm yn egluro sut yr ydym yn gweithredu Treth Gwarediadau Tirlenwi (TGT) yn Awdurdod Cyllid Cymru (ACC).\nRydym yn gyfrifol am gasglu a rheoli TGT ar ran Llywodraeth Cymru. Ac rydym yn gweithio gyda Chyfoeth Naturiol Cymru ar beth o’r gwaith yma. Yma mae un o aelodau’n tîm, Jenna Powell, yn egluro mwy am rôl y tîm o ran codi refeniw i Gymru.\nDywedwch wrthym am eich rôl\nFi yw prif weithiwr achos technegol TGT yn y tîm gweithrediadau. Rwy'n rheoli 2 reolwr cysylltiadau cwsmeriaid sy'n gweithio yng Ngogledd a De Cymru. Gyda'n gilydd, rydym yn cefnogi 17 o weithredwyr safleoedd tirlenwi cofrestredig Cymreig sydd, gyda'i gilydd, yn ymwneud â 23 safle tirlenwi cofrestredig yng Nghymru.\nDywedwch fwy wrthym am rôl eich tîm\nRydym yma i helpu gweithredwyr safleoedd tirlenwi yng Nghymru i dalu'r swm iawn o TGT ar yr amser iawn. Cyn i ni ddechrau gweinyddu'r dreth, aethom i ymweld â phob safle er mwyn cwrdd â'u timoedd. Gwnaethom egluro ein system dreth ddigidol newydd er mwyn eu helpu i ffeilio ffurflenni treth.\nNawr rydym yn cydweithio â nhw o ddydd i ddydd er mwyn eu helpu gydag unrhyw gwestiynau. Mae hyn yn cynnwys eu helpu gyda cheisiadau am ryddhadau treth; barnau treth, ymholiadau cyffredinol a ffeilio ffurflenni treth chwarterol.\nSut ydych chi'n gweithio gyda Chyfoeth Naturiol Cymru?\nGan ddefnyddio pwerau yn neddfwriaeth Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) 2016 (DCRhT), sy'n ein galluogi i gasglu a rheoli TGT yng Nghymru, rydym yn wedi dirprwyo rhai swyddogaethau i Gyfoeth Naturiol Cymru.\nMae gan Gyfoeth Naturiol Cymru dîm TGT sy’n cynnwys arweinydd tîm a dau aelod arall wedi eu lleoli yn Nhrefynwy a Bangor. Maent yn eistedd yn weithredol ar wahân i fusnes craidd Cyfoeth Naturiol Cymru.\nSut mae'r berthynas yn gweithio?\nMae aelodau ACC a Chyfoeth Naturiol Cymru yn aml yn gweithio gyda'i gilydd, gan gyfuno arbenigedd a dealltwriaeth y sector gwastraff sydd gan Gyfoeth Naturiol Cymru i’w gynnig gyda'n harbenigedd treth ni. Mae hyn yn hanfodol ar gyfer cefnogi dull ACC o reoli a chasglu treth. Er enghraifft, drwy weithio gyda'n gilydd, rydym wedi gallu gweithio gyda Llywodraeth Cymru i wneud newidiadau i ddeddfwriaeth, fel yr eglurwyd yn ein Cynllun Corfforaethol o dan 'Ein Dull o Weithredu'.\nSut mae eich gwaith yn cyd-fynd ag agenda ehangach Llywodraeth Cymru?\nGall TGT helpu i newid ymddygiad. Gall helpu i annog mwy o atal, ailddefnyddio, ailgylchu ac adfer gwastraff ac felly leihau faint o wastraff sy'n mynd i safleoedd tirlenwi. Mae hyn yn helpu i gefnogi strategaeth 'Tuag at Ddyfodol Diwastraff' Llywodraeth Cymru, sy'n hyrwyddo dull o ymdrin â gwastraff yng Nghymru sy'n fuddiol i'n hamgylchedd, ein heconomi a'n cymunedau.\nBeth ydych chi'n ei hoffi fwyaf am y rôl?\nYn ystod ein blwyddyn gyntaf, gwnaethom gasglu a rheoli TGT o £44 miliwn trwy weithio'n agos gyda gweithredwyr safleoedd tirlenwi. Rwy'n teimlo'n falch o weithio mewn sefydliad lle bydd yr arian yr ydyn ni'n helpu i'w godi, yn y pen draw, yn helpu i ariannu gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru.


Dr.Web – mae meddalwedd i ddarparu diogelwch ar gyfer y system o’r gwahanol fygythiadau. Mae’r meddalwedd yn gwarchod y ddyfais rhag malware, sbam, e-bost neu rwydwaith mwydod, safleoedd gyda chynnwys peryglus ac ati Dr.Web yn eich galluogi i gynnal sgan cyflym, llawn a dethol y system am bresenoldeb gwahanol fygythiadau. Mae’r meddalwedd yn galluogi i greu ac addasu proffiliau i atal y galwadau sy’n dod i mewn a negeseuon ar gyfer anghenion y defnyddiwr. Dr.Web yn dangos y wybodaeth am gysylltiad gweithredol i we a symiau o draffig sy’n cael eu defnyddio gan y ceisiadau y system. Dr.Web hefyd yn cynnwys system arbennig sy’n cael ei ddefnyddio mewn achos o ddwyn o ddyfais i ddod o hyd ac yn atal y nodweddion ffôn.\nDiogelu o wahanol fygythiadau\nBlociau y galwadau sy'n dod i mewn a negeseuon\nAmddiffyn rhag wefannau sydd â chynnwys peryglus\nGwahanol ddulliau o sganiau\nMae'r antivirus rhad ac am ddim i amddiffyn y system o ddyfais yn erbyn firysau a bygythiadau eraill. Hefyd, os oes angen ei fod yn cefnogi'r clo ddyfais bell a galwadau sy'n dod i mewn neu SMS.\nMae'r meddalwedd gwrth-firws pwerus i amddiffyn y ddyfais yn erbyn firysau o wahanol fathau. Mae'r meddalwedd yn cynnwys llawer o wahanol swyddogaethau a modiwlau i wella gweithrediad y ddyfais.\nMae'r meddalwedd i ddiogelu dyfais rhag y feirysau a modiwlau maleisus, glanhau'r system, rheoli'r ceisiadau ac arbed ynni batri.\nMae'r antivirus cyflawn i amddiffyn y ddyfais yn erbyn firysau o wahanol fathau. Mae'r feddalwedd yn defnyddio algorithmau modern i ganfod a chael gwared ar y bygythiadau.\nMae'r meddalwedd i greu a gweld y fideo byr yn y rhwydweithiau cymdeithasol. Mae'r meddalwedd yn galluogi i danysgrifio i'r gwahanol sianeli fideo, weld y porthiant newyddion a gadael y sylwadau i fideos.\nMae'r meddalwedd i weithio gyda ffeiliau math swyddfa. Mae gan y cais yr holl offer angenrheidiol i greu a golygu dogfennau.\nMae'r gêm yn y genre o hiliau i gystadlu am uchafiaeth ar wahanol geir a gwahanol yrwyr. Mae'r gêm wedi nifer o ddulliau o reoli gyda'r gallu i gysylltu â'r gêm rheolwyr.\nRhwydwaith cymdeithasol Photo\nMae'r meddalwedd i aros yn un o'r rhwydweithiau cymdeithasol mwyaf poblogaidd yn y byd. Mae'r cais yn cynnwys llawer o effeithiau graffig a hidlwyr ar gyfer y gwaith yn effeithiol gyda lluniau.\nOfferyn i drefnu ffeiliau cyfryngau yn y storio cwmwl. Mae'r meddalwedd yn caniatáu i chi i gydamseru gyfer y mynediad i ffeiliau o wahanol ddyfeisiau.\nMae'r meddalwedd i reoli'r ddyfais Chromecast. Mae'r meddalwedd yn galluogi i ddarlledu'r cynnwys cyfryngau o smartphone neu dabled cyfrifiadur i HD-teledu.\nMae'r rheolwr cyfleus i lawrlwytho data o wahanol fathau. Mae'r feddalwedd yn defnyddio algorithmau arbennig ar gyfer llwytho i lawr ffeiliau yn gyflymach.


Pryd all yr heddlu ddatgelu gwybodaeth amdanaf i? | Heddlu Gogledd Cymru\nStamp amser presennol: 27/06/22 08:54:04\nOs ydych wedi cael cysylltiad â’r heddlu, mae’n bosibl ein bod yn dal rhyw wybodaeth bersonol amdanoch ar ein cofnodion. Mae gennych hawl i ofyn am y wybodaeth hon, boed hynny ar gyfer proses fetio cyflogaeth, cais am fisa, achos mewn llys teulu neu er mwyn gwirio ei chywirdeb.\nIsod fe welwch y gwahanol amgylchiadau pan all yr heddlu ddatgelu gwybodaeth amdanoch\nCais gwrthrych am wybodaeth\nMae Deddf Diogelu Data 2018 yn rhoi’r hawl i chi ofyn a yw’r heddlu’n dal, neu a yw’n prosesu, unrhyw ddata personol amdanoch chi. Gelwir hyn yn gais gwrthrych am wybodaeth.\nI wneud cais gwrthrych am wybodaeth, ewch i’n tudalen Gwneud cais am wybodaeth amdanaf i neu eraill.\nMae’r broses mynediad gwrthrych at wybodaeth yn gyfrinachol rhwng y sawl sy’n gwneud cais a’r heddlu. Ni allwn ddarparu manylion unrhyw berson arall drwy hyn.\nMae’n groes i’r gyfraith i gyflogwr, neu ddarpar gyflogwr, ofyn i chi wneud cais gwrthrych am wybodaeth fel amod o’ch cyflogaeth. Yn hytrach, gall ofyn i chi gynnal gwiriad euogfarn droseddol neu lenwi gwiriad y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) neu uwch wiriad diogelwch. Mae’r manylion i’w gweld isod.\nDysgwch fwy am ddiogelu data yng nghanllaw Swyddfa'r Comisiynydd Gwybodaeth i’r GDPR.\nGwiriadau cofnod troseddol\nOs ydych chi’n chwilio am dystysgrif yr heddlu ar gyfer cais am fisa, neu eich hanes llawn o euogfarnau ar gyfer eich cofnodion eich hun, gwnewch gais i Swyddfa Cofnodion Troseddol Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu (NPCC) a adnabyddir hefyd yn ACRO.\nOs yw cyflogwr, neu ddarpar gyflogwr, wedi gofyn i chi am y wybodaeth hon dylech wneud cais am wiriad sylfaenol Y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS). Y rheswm dros hyn yw, yn ôl y gyfraith nid oes angen i beth gwybodaeth a fyddai’n cael ei ddatgelu mewn datgeliad ACRO (uchod) gael ei ddatgelu wrth gyflogwr.\nGwiriadau diogelwch uwch\nOs bydd eich gwaith, naill ai fel cyflogai taledig neu wirfoddolwr, yn dod â chi i gysylltiad â phlant neu oedolion agored i niwed efallai y gofynnir i chi hefyd gwblhau gwiriad Y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd.\nMewn sefyllfaoedd lle byddwch yn gofalu, hyfforddi neu’n goruchwylio grwpiau agored i niwed, yn cynnwys plant, yn rheolaidd neu os byddwch chi’n unig â gofal dros grwpiau o’r fath, efallai y bydd angen i chi gwblhau gwiriad lefel uwch.\nCynhelir gwiriadau DBS a gwiriadau lefel uwch gan y DBS. Gwneir ceisiadau ar gyfer y ddau drwy eich cyflogwr fel arfer.\nEr mwyn cael rhagor o wybodaeth neu i gael diweddariad am wiriad diogelwch sydd wedi cymryd mwy na 60 diwrnod, ewch i’n tudalen Beth yw statws fy nghais DBS?\nAchosion mewn llys teulu\nOs ydych i fod i gymryd rhan mewn achos llys teulu mae’n bosibl rhoi rhybudd rhagblaen i ni ac eraill sy’n gysylltiedig, megis yr adran gofal cymdeithasol plant. Fel hynny gallwn rannu unrhyw wybodaeth sydd ei hangen cyn y dyddiad llys sydd wedi’i drefnu, fel y gall achosion teuluol gael eu hystyried gyda’r holl ffeithiau sydd ar gael.\nMae hyn yn arbennig o bwysig pan fo diogelwch neu lesiant aelodau teulu yn y fantol.\nI ddechrau’r broses hon, ewch i’n tudalen Gwneud cais am wybodaeth amdanaf i neu eraill.\nGwneud cais am wybodaeth amdanoch chi eich hun ac eraill


Marwolaethau lori godi Caerfaddon: Carcharu dau - BBC Cymru Fyw\nMarwolaethau lori godi Caerfaddon: Carcharu dau\nImage caption Cafodd Matthew Gordon (chwith) a Peter Wood (dde) eu dyfarnu'n euog am ddynladdiad pedwar person y flwyddyn diwethaf\nMae perchennog cwmni lorïau a mecanig wedi eu dedfrydu yn Llys y Goron Bryste i garchar am ddynladdiad pedwar o bobl.\nCafodd perchennog cwmni Grittenham Haulage Limited Matthew Gordon, 30 oed, ei ddedfrydu i saith mlynedd a chwe mis o garchar am bob un o'r pedwar cyhuddiad o ddynladdiad. Bydd y pedair dedfryd yn ei erbyn yn cydredeg, ac felly fe fydd yn treulio saith mlynedd a chwe mis dan glo.\nCafodd y mecanig Peter Wood, 55 oed, ei ddedfrydu i gyfnod o bum mlynedd a thri mis o garchar am bob un o'r pedwar cyhuddiad o ddynladdiad. Bydd y pedair dedfryd yn ei erbyn yn cydredeg hefyd, ac felly fe fydd yn treulio pum mlynedd a thri mis yn y carchar.\nNôl ym mis Rhagfyr cafodd y ddau eu dyfarnu'n euog o ddynladdiad pedwar o bobl drwy esgeulustod difrifol mewn gwrthdrawiad ger Caerfaddon ym mis Chwefror 2015.\nImage caption O'r chwith uchaf, gyda'r cloc: Mitzi Steady, Phil Allen, Stephen Vaughan a Robert Parker\nBu farw Mitzi Steady, oedd yn bedair oed, Robert Parker, 59, Philip Allen, 52, a Stephen Vaughan, 34, ar ôl cael eu taro gan lori a gollodd reolaeth ar allt.\nRoedd Mr Allen a Mr Vaughan yn dod o Abertawe, ac roedd Mr Parker yn dod o Gwmbrân.\nCafwyd gyrrwr y lori, Phillip Potter yn ddieuog o'r holl gyhuddiadau yn ei erbyn, gan gynnwys achosi marwolaeth drwy yrru'n beryglus.\nCafodd datganiadau eu darllen allan yn y llys ar ran teuluoedd y pedwar a fu farw, yn disgrifio eu colled a'r effaith mae'r digwyddiad wedi ei gael arnyn nhw.\nDywedodd Emmajade Steady, mam Mitizi, y gallai'r gwrthdrawiad fod wedi cael ei "rwystro rhag digwydd".\n"Mae fy ngŵr a minnau yn ceisio canolbwyntio ar wneud yn siwr bod gweddill ein plant yn derbyn y gefnogaeth emosiynol a chorfforol sydd ei angen," meddai.\nDywedodd Sian Vaughan, gwraig weddw un o'r dioddefwyr ei bod wedi colli ei gŵr oedd wastad yn "broffesiynol", ar ôl chwe mis o fywyd priodasol.\n"Mae ei farwolaeth wedi cael effaith ar ein teulu ac ein ffrindiau i gyd, doeddwn ddim eisiau byw mwyach," meddai Ms Vaughan.


Gofalu amdanoch chi eich hun - OpenLearn - Open University - CYM-CFA-1\n1 Pam y mae eich lles mor bwysig\n1.1 Beth yw lles?\n1.2 Gwella lles meddwl\n1.3 Gwella lles corfforol\n2 Ymdopi â straen\n2.1 Beth yw straen?\n2.2 Sut rydych chi'n ymateb i straen?\n2.3 Sut i reoli straen\n3 Cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith a ffiniau proffesiynol\n3.1 Beth yw cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith?\n3.2 Gofalwyr di-dâl\n4 Gofal sy'n canolbwyntio ar y person a hunanreolaeth\n4.1 Rhoi'r math cywir o gymorth\n4.2 Dull gwahanol o gymorth\n5 Ble i ddod o hyd i gymorth\nPwyntiau allweddol o Adran 5\nCwis adran 5\nAdran 5 cwis\nYn yr adran hon, byddwn yn edrych ar bwysigrwydd eich lles a lles y bobl rydych yn gofalu amdanynt. Yn aml, bydd pobl sydd â rôl gofalu, naill ai gofalwyr teuluol neu bobl sy'n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, mor brysur yn gofalu am eraill fel eu bod yn anghofio gofalu amdanynt eu hunain. Mae'r adran hon yn cynnig rhai awgrymiadau ar sut i ofalu amdanoch chi eich hun.\nByddwch yn meddwl am fathau gwahanol o straen a'r effaith a gânt ar eich bywyd ac yn ceisio dod o hyd i ffyrdd o fynd i'r afael â straen negyddol.\nMae sicrhau eich bod yn gofalu am eich lles emosiynol yn ogystal â'ch iechyd corfforol yn allweddol i fywyd cytbwys, felly byddwch hefyd yn ystyried ffyrdd y gallwch helpu'r bobl rydych yn gofalu amdanynt i wneud hyn hefyd.\nMae Pam mae eich lles yn bwysig yn egluro pam ei bod yn bwysig i chi a'r bobl rydych yn gofalu amdanynt ofalu am eich lles.\nMae Ymdopi â straen yn edrych ar fathau gwahanol o straen a'r ffyrdd y gallwch ymdopi ag ef.\nMae Cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith a ffiniau proffesiynol yn ymchwilio i ystyr cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith a ph'un a yw'n bosibl cyflawni hyn ai peidio. Mae hefyd yn archwilio sut y gall y ffiniau rhwng bywyd a gwaith fod yn aneglur a'r rhesymau dros osgoi hyn.\nMae Gofal sy'n canolbwyntio ar y person a hunanreolaeth yn trafod beth yw ystyr gofal sy'n canolbwyntio ar y person a sut y gallwch helpu'r bobl rydych yn gofalu amdanynt i fod yn fwy annibynnol, yn ogystal â buddiannau hunanreolaeth iddyn nhw ac i chi.\nMae Ble i gael cymorth yn awgrymu ble y gallwch fynd i gael cymorth, naill ai wyneb yn wyneb neu ar-lein, a'r mathau gwahanol o gymorth sydd ar gael.


Prifysgol Fuzhou yn ymweld â’r Drindod Dewi Sant yn ystod ei 10fed flwyddyn\nYr wythnos hon croesawodd Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant Gyfarwyddwr Swyddfa Cydweithredu a Chyfnewid Rhyngwladol Prifysgol Fuzhou ar ei ymweliad o Tsieina.\nMae Prifysgol Fuzhou yn un o 100 prifysgol gorau Tsieina ac yn brifysgol uchel ei pharch ag enw rhagorol yn rhyngwladol. Mae wedi bod cysylltiadau agos gan Brifysgol Fuzhou â phrifysgolion yng Nghymru er 2010 ac yn y 10fed flwyddyn hon mae’n datblygu partneriaeth gyda’r Drindod Dewi Sant.\nArweiniodd yr Athro Simon Haslett, Pro Is-Ganghellor (Rhyngwladol a Chyfoethogi) yn y Drindod Dewi Sant, y fintai groesawu i gyfarch y Cyfarwyddwr Alan Qizhou Lu o Brifysgol Fuzhou, ynghyd ag uwch gydweithwyr eraill o’r Drindod Dewi Sant yn Abertawe. Roedd yr ymweliad yn cynnwys nifer o gyfarfodydd a theithiau o gwmpas Ysgol Fusnes Abertawe a datblygiad SA1 Glannau Abertawe yn y marina.\n“Mae’n bleser mawr gen i groesawu’r Cyfarwyddwr Alan Lu i’r Drindod Dewi Sant, i Gymru ac i Abertawe wrth i’n dau sefydliad weithio gyda’i gilydd i archwilio potensial datblygu partneriaeth ryngwladol newydd a fyddai’n helpu i gryfhau’r cysylltiad pwysig hwn rhwng y DG a Tsieina” meddai’r Athro Haslett, sy’n arwain ar strategaeth ryngwladol y Drindod Dewi Sant.\n“Un agwedd ar y bartneriaeth bosibl yw annog a hwyluso’r ffordd i fyfyrwyr y Drindod Dewi Sant deithio i Fuzhou i dreulio amser yn astudio yn y Brifysgol yn Tsieina, ac fel arall. Mae Fuzhou wedi’i lleoli mewn basn arfordirol hardd gyda chadwyn o fynyddoedd y tu ôl iddi sy’n rhoi cefnlen syfrdanol i’r ddinas, felly mae peth tebygrwydd rhyngddi a lleoliad arfordirol prydferth Abertawe, ac mae’n amgylchedd dysgu gwych i fyfyrwyr.”\nLlun: Cynrychiolwyr y Drindod Dewi Sant a Phrifysgol Fuzhou yn cwrdd yn Abertawe (o’r chwith i’r dde): Roger Maidment (Deon, yr Athrofa Iechyd a Rheolaeth), yr Athro Simon Haslett (Pro Is-Ganghellor ), Alan Lu (Cyfarwyddwr, Prifysgol Fuzhou), Dr Stuart Robb (Pennaeth Partneriaethau Cydweithredol), Vic Saunders (Deon Cynorthwyol, yr Athrofa Iechyd a Rheolaeth ), a Lee Bartlett (Cyfarwyddwr Cydymffurfiaeth Reoleiddiol (UKVI)).


Casglu Treth y Cyngor ac Ardrethi Busnes\nMae ffigurau a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn dangos mai Cyngor Sir y Fflint, gyda chefnogaeth trigolion a busnesau lleol, yw'r Cyngor sy'n perfformio orau yng Nghymru o ran casglu Treth y Cyngor ac Ardrethi Busnes.\nYm mlwyddyn ariannol 2018/19, casglodd y Cyngor 98.2% o Dreth y Cyngor yn y flwyddyn yr oedd yn ddyledus ynddi, sy’n llawer uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol o 97.3%. Mae hyn yn golygu mai Sir y Fflint yw’r Cyngor sy’n perfformio orau yng Nghymru. Y ffigwr casglu hwn hefyd yw’r ganran gasglu uchaf mae Sir y Fflint wedi’i chael.\nBu i’r Cyngor hefyd gasglu 99.2% o Ardrethi Busnes yn y flwyddyn yr oeddent yn ddyledus ynddi, sydd hefyd yn rhoi Sir y Fflint fel y Cyngor sy'n perfformio orau yng Nghymru o ran casglu ardrethi masnachol.\nDywedodd y Cynghorydd Glyn Banks, Aelod Cabinet Cyllid Cyngor Sir y Fflint:\n“Rydym yn falch o’r llwyddiannau hyn ac o gael cydnabyddiaeth gan Lywodraeth Cymru fel Cyngor gyda record ragorol o gasglu trethi lleol. Rydym ni hefyd yn cydnabod y gall rhai teuluoedd a busnesau ei chael hi’n anodd talu, ac rydym ni'n annog unrhyw un sy'n cael trafferth talu i gysylltu’n fuan â’r Gwasanaeth Refeniw ar 01352 704848 bob tro fel y gallwn ni ddarparu cymorth ac arweiniad ymarferol ar y ffordd orau o dalu."


Peirianneg Cyfathrebu Diwifr a Microdon gyda Blwyddyn mewn Diwydiant (MSc) (amser llawn gyda blwyddyn ryngosod) (2 flynedd) - Astudio - Prifysgol Caerdydd\nAmser llawn (2 flynedd)Amser llawn (Blwyddyn)Rhan amser (2 flynedd)\nYmchwil yn yr Ysgol PeiriannegChevron right\nCyflwynir y cwrs fel rhaglen lefel Meistr amser llawn dros ddwy flynedd. Ym Mlwyddyn 1 (Cam 1) mae myfyrwyr yn dilyn dau semester o fodiwlau a addysgir sy’n werth 120 o gredydau.\nYn ystod semester y Gwanwyn cewch eich cefnogi i wneud cais am leoliadau, yn ogystal â chynhyrchu a thrafod cynnig prosiect ymchwil er mwyn paratoi ar gyfer eich blwyddyn ar leoliad.\nCaniateir i fyfyrwyr sy'n cwblhau 120 o gredydau ar ddiwedd Cam 1 i fynd ymlaen i Gam 2.\nBydd Blwyddyn 2 yn cynnwys y lleoliad diwydiannol a'r traethawd hir. Mae'r Ysgol Peirianneg yn disgwyl i'r lleoliad bara am tua 8 mis fel arfer. Yn ystod eich lleoliad gwaith bydd eich Goruchwyliwr Prosiect Academaidd yn ymweld â chi o leiaf unwaith, ond ddwywaith yn ddelfrydol, os ydych chi wedi eich lleoli yn y DU. Byddwch yn cyflwyno portffolio a thraethawd ymchwil ar ddiwedd y lleoliad gwaith.\nIndustry Placement in Microwave and Communications Engineering ENT616 60 credydau\nDissertation in Microwave and Communications Engineering ENT619 60 credydau\nBlwyddyn dau £4,690 Dim\nBydd y Brifysgol yn darparu'r holl offer angenrheidiol i ymgymryd â'r rhaglen radd, ond argymhellir yn gryf y dylai fod gan y myfyriwr liniadur cymharol fodern, er mwyn gallu gwneud cynnydd ar weithgareddau pan maent i ffwrdd o gyfleusterau'r Brifysgol.\nMae'r rhagolygon gyrfa yn y maes hwn yn ardderchog ar y cyfan. Mae myfyrwyr sy'n graddio yn dilyn llwybrau i ymchwil neu i'r diwydiant.\nOs oes gennych ddiddordeb mewn gweithio yn y diwydiant, mae llawer o'n graddedigion MSc yn cael cyfleoedd gwaith ardderchog mewn sefydliadau fel Infineon, Huawei, Cambridge Silicon Radio, Keysight ac Ericsson.\nO ran ymchwil, mae gan Brifysgol Caerdydd nifer o feysydd ymchwil sy'n ymwneud â thrydan, electroneg a microdon sy'n gofyn am fyfyrwyr PhD, a bydd yr MSc hwn yn rhoi llwyfan ardderchog i chi os hwn yw’r llwybr gyrfa yr ydych yn dewis ei ddilyn.


Telerau ac Amodau - MOMA Machynlleth\nDysgu mwy am ein telerau ac amodau.\nY telerau ac amodau hyn fydd yn rheoleiddio’ch defnydd o’n gwefan. Wrth ddefnyddio ein gwefan, rydych yn derbyn y telerau ac amodau hyn yn eu cyfanrwydd; felly, os ydych yn anghytuno â’r telerau ac amodau hyn neu unrhyw ran o’r telerau ac amodau hyn, rhaid peidio â defnyddio ein gwefan.\nAt ddibenion cyffredinol yn unig y darperir y deunydd a geir ar wefan MOMA a’r Tabernacl, Machynlleth. Er ein bod yn gwneud ymdrech i sicrhau bod y cynnwys yn gywir ac yn gyfredol, nid yw MOMA a’r Tabernacl, Machynlleth yn derbyn unrhyw gyfrifoldeb am golled sy’n codi o ddibynnu ar wybodaeth a gynhwysir ar y wefan hon na gwefannau eraill y gall ein gwefan gysylltu â nhw o bryd i’w gilydd.\nRhaid i chi beidio â defnyddio ein gwefan mewn unrhyw ffordd na chymryd unrhyw gamau sy’n achosi, neu a allai achosi, ddifrod i’r wefan neu amharu ar berfformiad, argaeledd, hygyrchedd, uniondeb neu ddiogelwch ein gwefan.


YR EISTEDDFOD LWYD ~ Huw Walters yn dwyn i gof\nDIDDOROL oedd darllen ysgrif Mr Huw Williams ar 'Gerrig Milltir Rhyfedd yr Ŵyl' yn y rhifyn Awst 1980 o'r Casglwr. Cyfeiriodd Mr Williams at Eisteddfod Llanbedr-Pont-Steffan 1859, pan gipiodd un yn dwyn yr enw Llwyd Llangathen y wobr am draethawd ar 'Hanes Llanbedr'. Ychwanegodd i bwyllgor yr eisteddfod gael trafferth i adfeddiannu�r traethawd arobryn a ddychwelwyd i'w awdur, ac iddynt orfod bygwth cyfraith arno er mwyn argraffu'r gwaith.\nNid yw hyn yn syndod oblegid creadur digon styfnig fu Llwyd Llangathen erioed, a gŵr a fu yng nghrafangau'r gyfraith fwy nag unwaith. Yn wir buasai testun anarferol y traethawd yn Eisteddfod Dowlais 1841, (a nodir gan Mr Williams) sef 'P'run sydd waethaf, celwyddwr ynteu lleidr?' yn llawer mwy addas i'r brawd Llwyd, oblegid yn �l tystiolaeth y wasg gyfnodol Gymraeg amdano, yr oedd yn bencampwr ar ladrata a rhaffu celwyddau fel ei gilydd!\nPwy ynte oedd y Llwyd Llangathen hwn? Hwyrach ei fod yn fwy adnabyddus fel y Parchedig D. Lloyd Isaac, y clerigwr a'r llenor a anwyd ym mhlwyf Llanwenog ym 1818. Derbyniwyd ef i Goleg y Bedyddwyr yn y Fenni ym 1835 ac fe'i hordeiniwyd yn weinidog yng Nghastell-nedd dair blynedd yn ddiweddarach. Bu'n weithgar iawn gyda'r Bedyddwyr yng Nghwm Nedd gan sefydlu achosion newydd yn Aberdulais Glyn Nedd a Phontardawe. Ond bu ymrafael yn ei eglwys a symudodd i'r Trosnant ger Pont-y-pŵl ym 1841.\nErbyn 1853 yr oedd y Llwyd wedi gadael y Bedyddwyr ac wedi troi at Eglwys Loegr. Urddwyd ef yn offeiriad ym Medi 1856 a thrwyddedwyd ef i guradiaeth Llangatwg Nedd, lle bu Edward James, cyfieithydd Llyfr yr Homiliau (1606) yn rheithor. Cafodd guradiaeth Llangathen ym 1858 ac yno y bu hyd 1871 pan symudodd i Langamarch, hen blwyf Theophilus Evans yn sir Frycheiniog, lle bu farw ym 1876.\nYR OEDD D. Lloyd Isaac yn ysgrifennwr hynod o doreithiog, a brithir cyfnodolion fel Y Bedyddiwr, Seren Gomer, Brython (Tremadog) a'r Haul ag ysgrifau o'i eiddo. Ymddiddorai mewn hanes a hynafiaethau yn fwyaf arbennig; ceir erthyglau meithion ganddo ar destunau fel 'Pompeii a Herculaneum', 'Geiriadur Dr William Owen-Pughe' a 'Campau y Cymry'. Ond dadleuodd lawer yn erbyn Ymneilltuaeth yn ogystal, er nad yw'r ysgrifau hyn yn yr un cywair ag eiddo'r dychanwr Brutus, golygydd Yr Haul.\nAr wah�n i'w draethawd ar Hanes Llanbedr a'r Gymdogaeth a gyhoeddwyd ym 1860, ei brif waith arall yw Siluriana: or contributions towards the history of Gwent and Glamorgan a gyhoeddwyd ym 1859. Mae'n deg nodi hefyd mai o lawysgrifau William Davies o'r Cringell y codwyd y rhannau helaethaf o'r gwaith hwn sy'n gybolfa ryfedd o weithiau'r athrylith Iolo Morganwg a'r unben John Williams (Ab Ithel).\nPan symudodd D. Lloyd Isaac i Langathen yn nyffryn Tywi ym 1858 daeth i gysylltiad agos � nifer o l�n-garwyr fel Benjamin Williams (Gwynionydd) a William Davies (Gwilym Teilo). Yr oedd Gwynionydd yn gefnder i D. Silvan Evans a fu'n olygydd i'r Brython, ac mae'n debyg taw trwy ei gyfeillgarwch � Gwynionydd y daeth y Llwyd i gyfrannu mor gyson i'r cylchgrawn hwnnw. Canodd Gwynionydd gywydd moliant iddo ef a Gwilym Teilo, gan bwysleisio'i ddysg a'i ddiddordeb mewn hynafiaethau:\nMewn buddiol hynafol nod\nDy enw sy led hynod;\nAdwaen y cynfeirdd ydwyt\nA'r byd hen llwyr wybod wyt\nO bob cyfnod, hynod hawdd\nA medru hen ymadrawdd.\nYr oedd Gwilym Teilo yntau yn hynafiaethydd a gwyddys fod ganddo gasgliad sylweddol o lawysgrifau. Yn fferyllydd yn nhref Llandeilo, casglodd nifer o ddefnyddiau i'w lyfrgell, defnyddiau sydd bellach wedi mynd i ddifancoll.\nYn �l ei dystiolaeth ei hun daeth rhai o lawysgrifau Iaco ab Dewi (1648-1722) i'w feddiant, ond yr unig eitem o'i lyfrgell sydd wedi goroesi hyd ein dyddiau ni yw ei draethawd ef ei hun 'Llenyddiaeth y Cymry' a enillodd wobr o �60 i'w awdur yn Eisteddfod Caernarfon ym 1862.\nYM 1860 penderfynodd y tri chyfaill yma gynnal eisteddfod fawr mewn pabell eang a godwyd ger y Foley Arms ym mhlwyf Llanegwad yn nyffryn Tywi. Cynhaliwyd yr eisteddfod ar Awst 1 1860 a sicrhaodd y pwyllgor dalentau disgleiriaf y dydd fel arweinwyr a beirniaid, gwŷr fel Llew Llwyfo, Dewi Wyn o Esyllt, a Llywelyn Alaw y telynor o Aberd�r.\nBu cystadlu brwd yn Eisteddfod Cadair Ystrad Tywi fel y gelwid hi, a chynhaliwyd cyngerdd fawreddog yn yr hwyr. Ond go brin y gellir dweud i'r ŵyl fod yn llwyddiant. I'r gwrthwyneb, bu'n achos cynnen a choethan milain yn y wasg Gymraeg a Saesneg am fisoedd lawer. Dyma farn y Carmarthen Journal amdani:\n". .This was the most miserable type of literary meeting ever seen.\nThe utmost mismanagement prevailed. It was thought the time had\narrived when tap-room eisteddfodau had ceased, but they are still\ncountenanced by public men who profess to have the morality and\nwelfare of the public at heart. . ."\nMae lle i ofni fel y tystia'r adroddiad uchod, fod gormod o gysylltiad wedi bod rhwng yr eisteddfod a'r Foley Arms, ond nid y diota oedd prif asgwrn y gynnen. Yr hyn a gythruddodd y wlad yn fwy na dim arall oedd mai'r tri threfnydd - Llwyd Llangathen, Gwynionydd a Gwilym Teilo a enillodd y prif wobrau!\nCipiodd y Llwyd y wobr am draethawd ar 'Hanes Plwyf Llangathen', cafodd Gwilym Teilo'r wobr am awdl ar 'Gwenllian, Tywysoges Gruffydd ab Rhys', ac eiddo Gwynionydd 'Lewis Glyn Cothi a'i Waith' a orfu yng nghystadleuaeth y traethawd. Yn ogystal � hynny gwobrwywyd priod Gwynionydd am gyfres o benillion i'r 'Blodau'!\nOnd yn waeth fyth ni dderbyniodd yr un enillydd arall ddimai o wobr am eu cyfansoddiadau, cyfansoddiadau a hawliwyd gan y pwyllgor fel eu heiddo hwy. A phan ymddangosodd rhai o'r cyfansoddiadau hyn ar dudalennau'r Brython, a hynny heb yn wybod i'w hawduron, bu helynt na welwyd ei debyg mewn eisteddfod na chynt nac wedyn.\n"Sgandaleiddiwch propar gan rhyw ddrwgster o Landeilo a rhyw Ben Gwirionedd" meddai'r Punch Cymraeg gan feio Gwilym Teilo a Gwynionydd am y cyfan, ond y gŵr a ddaeth dan lach Seren Cymru, Y Gwron a'r Gweithiwr a'r Gwladgarwr oedd D. Lloyd Isaac.\nLlwyd y geiniog, Llwyd y gynnen\nA dyn y baw godwyd yn ben.\noedd barn un o englynwyr Y Gwladgarwr amdano, ac awgrymodd un o ohebwyr Seren Cymru y dylid "gosod y tri ar ddiwrnod glawog yng nghanol afon Tywi i gymryd eu siawns i nofio neu foddi".\nPARHAODD y dadlau a'r enllibio am fisoedd, ac mae'n ffaith arwyddocaol iawn na chynhaliwyd yr un eisteddfod ar raddfa mor uchelgeisiol yn nyffryn Tywi am flynyddoedd lawer. Ond ym mis Ionawr 1861 ymddangosodd llyfryn bychan o wasg W. W. a G. Jones, Llandeilo yn dwyn y teitl Rhiangerdd: Angharad o'r Dryslwyn gan Eryr Glyn Cothi. Hon oedd rhieingerdd arobryn Eisteddfod Cadair Ystrad Tywi dan feirniadaeth Dewi Wyn o Esyllt, ond ni dderbyniodd yr Eryr (Henry Egwad Davies) ddimai goch amdani.\nWedi misoedd o ohebu � phwyllgor yr eisteddfod yn mynnu'r �2 o wobr a oedd yn ddyledus iddo, penderfynodd yr Eryr fygwth cyfraith ar y pwyllgor, ac ar Ragfyr 10 1860 ymddangosodd Llwyd Llangathen, Gwynionydd a Gwilym Teilo o flaen eu gwell yn llys sirol Llandeilo.\nAgorwyd yr achos ar ran yr erlynydd gan J.L. Popkin, cyfreithiwr o Landeilo. Yr oedd m�n-rigymwyr bellach wedi dwyn gwarth ar yr eisteddfodau, meddai. "Y mae cynnal eisteddfod fel cynnal coelcerth, ond fod mwy o fwg nag o d�n ynddynt yn amlach na pheidio"\nHolwyd a chroesholwyd tua dwsin o dystion, ond trodd y ddedfryd yn erbyn Eryr Glyn Cothi a gorfodwyd ef i dalu costau'r achos yn ogystal. Hyn oll am ei fod yntau hefyd yn aelod o'r pwyllgor!\nOnd nid dyna'r cyfan ychwaith, oherwydd ymhen rhai misoedd daeth yn amlwg nad eiddo Eryr Glyn Cothi oedd y rhieingerdd fuddugol o gwbl - ond ll�n-ladrad ydoedd fel yr amheuodd un adolygydd yn Taliesin, y cylchgrawn a olygid gan Ab Ithel.\nNID dyma'r tro cyntaf wrth gwrs i bwyllgor eisteddfod gael ei ddwyn o flaen llys, oblegid yr oedd yn ddigwyddiad pur gyffredin yn y ganrif ddiwethaf pan oedd gwobr eisteddfodol gymaint � chyflog mis i fardd neu draethodwr. Mae'n debyg y gallai Mr Hywel Teifi Edwards roi llu o enghreifftiau tebyg inni, ond yr unig ffrwgwd eisteddfodol wirioneddol fawr arall y bu ymgyfreithio ynglŷn � hi, y gwn i amdani, yw Eisteddfod Iforaidd Llanelli ym 1856.\nCyhoeddwyd awdl Elis Wyn o Wyrfai i'r `Sabboth' yn fuddugol yn yr ŵyl honno, ond gan nad oedd y bardd ei hun yn bresennol, hawliwyd y wobr (sef �10 a thlws arian) gan ŵr yn y gynulleidfa a honnodd mai ef oedd brawd y bardd buddugol! Fe'i dygwyd yntau o flaen ei well hefyd, ond stori arall yw honno.


Galluogi darparu gofal iechyd darbodus drwy dechnoleg gwybodaeth | Rhoi gofal iechyd darbodus ar waith\nHamish Laing, Cyfarwyddwr Meddygol a Chyfarwyddwr Gwybodeg ac Arloesedd Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg\nGall Technoleg Gwybodaeth (TG) alluogi gofal iechyd darbodus mewn llawer o ffyrdd a bydd yn gwneud hynny mewn sawl ffordd. Mae’r bennod hon yn edrych ar sut y bydd TG yn cefnogi’r addewid a’r broses o ddarparu gofal iechyd darbodus.\nTechnoleg gwybodaeth yw’r broses o ddefnyddio cyfrifiaduron ac offer telathrebu i storio, adalw, trosglwyddo a thrin data. Pan ddisgrifiwyd TG fodern am y tro cyntaf yn 1958 (1), dim ond 10 mlwydd oed oedd y GIG.\nRydym oll yn gallu gweld sut mae technoleg yn datblygu ac yn newid yn ein bywydau bob dydd – gallwn wneud pethau bellach gan ddefnyddio cyfrifiaduron a ffonau clyfar, na fyddem wedi dychmygu y byddent yn bosibl ychydig flynyddoedd yn ôl. Roeddem yn arfer meddwl am lechen fel rhywbeth yr oedd plant ysgol yn ysgrifennu arni yn Oes Fictoria, ac nid fel teclyn a ddefnyddir i wneud eich siopa. Dim ond yn 2010 y lansiwyd yr iPad ond erbyn eleni amcangyfrifir y bydd 280 miliwn o gyfrifiaduron llechen yn cael eu defnyddio ledled y byd. Mae mwy na 24 miliwn o bobl yn y DU eisoes yn berchen ar un neu’n ei ddefnyddio’n rheolaidd (2) a disgwylir i’r nifer hon gynyddu ymhellach (gweler Ffigur 1).\nMae’r proffesiwn meddygol wedi ymuno â’r chwyldro technolegol hefyd – dywed 72 y cant o feddygon yn yr UD eu bod yn berchen ar ddyfais llechen a’u bod yn argymell rhaglenni – “apps” – i’w cleifion (3). Mae canran sylweddol o ddinasyddion y DU yn berchen ar neu’n defnyddio ffôn symudol, sef 93 y cant, ac mae bron i ddwy ran o dair o ddinasyddion y DU yn berchen ar ffôn clyfar (4).\nDefnyddwyr Llechen yn y DU, 2012-7: beth fydd y sefyllfa ymhen tair blynedd?\nFfigur 1: Unigolion o bob oedran sy’n defnyddio llechen o leiaf unwaith y mis Ffynhonnell: eMarketer. Hydref 2013\nA all y dechnoleg hon, sy’n hollbresennol yn ein bywydau bob dydd, ategu’r broses o ddaroary gofal iechyd darbodus yn y GIG? Ystyrir tair egwyddor gofal iechyd darbodus yn y bennod hon:\nPeidio â gwneud niwed\nDefnyddio’r ymyrraeth glinigol leiaf posibl\nAilfodelu’r berthynas rhwng y defnyddiwr a’r darparwr drwy gyd-gynhyrchu.\nAdnabod eich claf – un o’r rhagofynion hanfodol ar gyfer darparu gofal yn ddiogel ac effeithiol a rhannu a chysylltu gwybodaeth am y claf yn ddiogel yw bod yn sicr mai’r claf yr ydych yn delio ag ef yw’r claf iawn. Gall hyn fod yn anodd pan fydd llawer o bobl yn rhannu’r un enw neu pan fydd gwybodaeth yn anghywir neu’n anghyflawn. O ganlyniad i newid systemau yn y GIG dros amser, sy’n arwain at uno ysbytai a chofnodion meddygol, bydd gan y rhan fwyaf o bobl sawl rhif cofnod lleol ac mae hyn yn gallu achosi dryswch a niwed.\nMae creu dynodydd unigryw, a gyhoeddir yn fuan ar ôl genedigaeth, megis y rhif GIG unigol yng Nghymru a Lloegr (5), wedi bod yn gam cyntaf pwysig ond mae bellach yn ofynnol bod TG yn ei ddefnyddio i sicrhau bod systemau’r GIG – pelydr-X, profion gwaed, apwyntiadau â’r meddyg teulu a’r ysbyty, er enghraifft – yn cael eu cysylltu â’i gilydd yn gywir. Mae mynegai cleifion meistr (EMPI), fel yr un yn GIG Cymru, sydd â phrosesau i gyfateb dinasyddion i’w cofnodion yn broses gyfrifiadurol holl bwysig, sy’n gweithio yn y cefndir ac sydd eisoes yn helpu i osgoi niwed yn y GIG bob dydd.\nTrosglwyddo gwybodaeth yn fwy diogel – mae llawer o gyfleoedd i ddefnyddio TG i helpu i leihau niwed mewn gofal iechyd. Gall systemau a phrosesau ategu’r broses o drosglwyddo gwybodaeth yn effeithiol ac yn brydlon rhwng gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol, gan helpu i osgoi’r posibilrwydd o gam-fynegi a hepgor gwybodaeth bwysig, fel canlyniadau profion. Mae atgyfeiriadau electronig rhwng meddygon gofal sylfaenol ac arbenigwyr mewn ysbytai yn cyflymu’r broses gyfathrebu, yn lleihau oedi niweidiol posibl mewn sefyllfaoedd brys ac yn lleihau gwallau trawsgrifio. Maent hefyd yn golygu y gellir rhannu gwybodaeth fwy perthnasol: mae defnyddio fformatau safonol yn helpu i sicrhau bod gwybodaeth yn gyflawn. Bydd e-atgyfeirio gan ddefnyddio Porth Cyfathrebu Clinigol Cymru (WCCG) yn gyffredin yn y GIG yng Nghymru yn 2015. Mae systemau gwybodaeth gyffredin rhwng gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol yn cael eu datblygu a byddant yn ffordd arall o leihau niwed. Bydd rhannu crynodeb o’r cofnod meddyg teulu (yr “IHR”) gyda gwasanaethau meddyg teulu y tu allan i oriau yn golygu y bydd cleifion sydd eisiau gofal pan na fydd eu meddyg teulu arferol ar gael yn gallu bod yn sicr bod y wybodaeth berthnasol ar gael i’r meddyg neu’r nyrs y byddant yn ei weld. Rhannu’r IHR gyda chlinigwyr yn yr ysbyty pan gaiff claf ei dderbyn yw’r cam nesaf, ac fe’i ategir gan offer llywodraethu gwybodaeth ac archwilio cadarn sy’n cael eu profi ar wardiau yn Ysbyty Athrofaol Cymru i’w defnyddio’n ehangach yn 2015.\nGwell gwybodaeth pan ddarperir gofal. Gall TG ategu’r broses o wneud penderfyniadau clinigol drwy ddod â thystiolaeth o arfer gorau i’r ystafell glinig neu i ochr y gwely. Mae’r arfer ymhlith clinigwyr o ddefnyddio ffonau clyfar a llechi yn golygu bod ‘dod â’ch dyfais eich hun’ i’r gwaith yn caniatáu iddynt gael mynediad ar unwaith i raglenni gwybodaeth ar-lein megis fformiwlâu electronig a chanllawiau arfer gorau, er enghraifft NICE.org a BNF.com. Erbyn hyn mae’r rhan fwyaf o ysbytai yn darparu band eang diwifr cyflym i gleifion, ymwelwyr a staff, sy’n hanfodol ar gyfer ‘dod â’ch dyfais eich hun’ i’r gwaith ac er mwyn i gleifion allu cael mynediad i wybodaeth megis y defnydd o fideos byr ar YouTube i egluro llawdriniaethau i gleifion ymlaen llaw neu i’w dysgu i wneud gweithdrefn eu hunain.\nGwella diogelwch – Gall TG hefyd ategu arferion mwy diogel a lleihau costau drwy wneud hynny. Er enghraifft, caiff presgripsiynau mewn ysbytai eu hysgrifennu â llaw o hyd, sy’n golygu bod risg sylweddol o beri dryswch rhwng dwy feddyginiaeth sydd ag enw tebyg neu gamddehongli dos. Mae trosi presgripsiynau i fferyllwyr neu eu robotiaid eu gweinyddu yn gam arall a allai beri risg, a gall TG wneud hyn yn broses symlach a mwy diogel. Mae cymhlethdod meddyginiaethau a nifer y meddyginiaethau gwahanol y mae cleifion unigol yn eu cymryd bellach yn golygu bod llawer o ryngweithiadau neu wrtharwyddion posibl i’w hosgoi.\nDefnyddir systemau rhagnodi a gweinyddu meddyginiaethau yn electronig (EMPA) mewn gofal sylfaenol i osgoi’r angen i drawsgrifio a gall nodi rhyngweithiadau posibl ynghyd â helpu clinigwyr i ddefnyddio arfer gorau ac i ddilyn fformiwlâu cytûn. Mae’r manteision hyn hyd yn oed yn fwy mewn ysbytai lle y gall EMPA alluogi dull diogel o drosglwyddo meddyginiaeth ryddhau yn uniongyrchol i’r meddyg teulu a gall hefyd gael ei rhannu gyda’r claf a fydd yn gallu cael ei ryddhau o’r ysbyty yn gynt ar y dydd, drwy ddefnyddio’r dechnoleg hon. Ar ôl gweld manteision EMPA ar waith yn Ymddiriedolaeth Sefydledig GIG Ysbytai Athrofaol Birmingham, lle y mae wrth wraidd eu prosesau electronig ar gyfer gwella a diogelu cleifion, cafodd Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg eu hysbrydoli i gyflwyno EMPA: fe’i cyflwynwyd i ddechrau yn eu hardaloedd i gleifion allanol lle y mae prosiect i’w gyflwyno eleni (2015) yn mynd rhagddo, ac mae cynlluniau ar waith i’w gyflwyno ar gyfer cleifion mewnol. Yn Birmingham maent yn defnyddio gwybodaeth bwerus a chywir o’u EMPA i wella prydlondeb y broses o weinyddu meddyginiaethau, i ddeall pa feddyginiaethau nad yw cleifion wedi’u cymryd a’r rheswm dros hynny, ac i gysylltu cyngor rhagnodi â chyflwr clinigol, megis newid mewn meddyginiaeth mewn ymateb i ganlyniad prawf labordy.\nSystemau rhybudd cynnar a dirywiad cleifion – gall TG hefyd helpu i nodi cleifion sy’n mynd yn sâl a rhybuddio staff clinigol. Drwy ddefnyddio’r wybodaeth ffisiolegol a gesglir yn rheolaidd wrth ochr y gwely, gall TG nodi cleifion sy’n dirywio a rhybuddio staff yn awtomatig. Mae hyn yn defnyddio’r system sgorio rhybudd cynnar (NEWS) ar sail papur ac yn defnyddio TG i wella ei rhwyddineb a’i heffeithiolrwydd. Gellir creu rhybuddion ffôn neu neges destun awtomataidd gwahanol yn ôl difrifoldeb y dirywiad. Mae prosiect ‘SEND’ (6) Ymddiriedolaeth GIG Ysbytai Prifysgol Rhydychen yn defnyddio iPads i gasglu’r data hyn ac mae wedi bod ar waith ers 2013. Mae ymddiriedolaethau GIG eraill wedi defnyddio meddalwedd o’r ‘Nerve Centre’ (7) i wneud yr un peth. Mae canlyniadau da wedi’u nodi, yn enwedig y tu allan i oriau, pan mae llai o staff ac mae sicrhau bod clinigwyr yn ymateb i’r blaenoriaethau uchaf yn hynod bwysig. Er enghraifft, gwelodd Ymddiriedolaeth GIG Ysbytai Prifysgol Nottingham ostyngiad o 70% mewn digwyddiadau y tu allan i oriau a oedd yn gysylltiedig â gwybodaeth drosglwyddo wael, llai o drawiadau ar y galon, gwell boddhad tîm a rhyddhau 70 awr o amser staff yr wythnos pan ddefnyddiwyd y Nerve Centre (8) – mae hyn yn enghraifft o TG yn helpu i wella diogelwch ac yn gwneud y defnydd gorau o adnoddau.\nBlaenoriaethu gofal – gall TG hefyd helpu nyrsys a meddygon i ganolbwyntio ar y pethau pwysicaf pan fydd llawer o alwadau arnynt. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn defnyddio cyllid o’r Fenter Ymchwil Busnesau Bach (SBRI) i ddatblygu meddalwedd a systemau i leihau’r baich gwybyddol ar staff rheng flaen ac i’w hatgoffa o derfynau amser pwysig, gan eu galluogi i dreulio mwy o amser gyda chleifion ac i drefnu eu gwaith yn briodol. Pan fydd y prosiect wedi’i gwblhau yn 2016 bydd y cynhyrchion a’r systemau ar gael ar draws GIG Cymru er budd staff a chleifion.\nAtegu dulliau dibynadwy iawn – “Guidelines are typically forgotten half of the time, so we made these automated pathways the default way of doing things.” Dyma eiriau Dr Brent James, Prif Swyddog Ansawdd yn Intermountain Healthcare yn yr UD (9) ac mae’n dangos sut y gall defnyddio TG mewn prosesau rheolaidd helpu clinigwyr prysur i wneud y penderfyniadau cywir, gan ganiatáu ond hefyd monitro, amrywiad cyfiawn y gellir ei adolygu yn ddiweddarach.\nNi ellir gorbwysleisio pa mor bwysig yw cynllunio ar gyfer rhagoriaeth ac mae hyn yn gofyn am ddogfennu da ynghyd â mesur canlyniadau, y gellir gwneud y ddwy broses yn llawer haws drwy ddefnyddio TG. Fel y dywed yr Athro Ronan Lyons o Brifysgol Abertawe: “Mae angen i ni fesur canlyniadau” i wybod p’un a ydym yn darparu triniaethau effeithiol i gleifion ac yn diwallu eu hangen (10).\nDefnyddio’r ymyrraeth briodol leiaf posibl.\nCaiff penderfyniadau clinigol da eu llywio gan dystiolaeth o safon dda. Mae hyn yn cynnwys tystiolaeth o angen ar sail unigolyn neu boblogaeth, a sicrhau bod y dystiolaeth arfer gorau ynghylch cyflwr ar gael i glinigwyr a chleifion er mwyn eu helpu i sicrhau bod yr opsiynau priodol ar gyfer triniaeth a gofal yn cael eu hystyried gan ddefnyddio’r ymyrraeth briodol leiaf posibl. Gall hyn fod yn anodd pan fydd cymaint o dystiolaeth gyhoeddedig i’w hadolygu. Mae TG yn golygu bod y wybodaeth fwyaf pwerus a pherthnasol yn gallu cael ei nodi a’i chyflwyno i glinigwyr drwy chwilio drwy gronfeydd data mawr o gyhoeddiadau yn gyflym ac yn effeithiol gan ddefnyddio algorithmau chwilio datblygedig, y byddai llyfrgellydd neu glinigwr wedi cymryd oriau maith i’w wneud. Gall y dystiolaeth hon sy’n benodol o ran cyd-destun, gael ei hadfer a’i hadolygu’n electronig gan glinigwyr heb orfod aros i gael gafael ar gyfnodolion neu ailargraffiadau.\nPROMs – drwy godio gweithdrefnau a gweithgarwch clinigol arall gellir eu harchwilio a’u cyfateb i ganlyniadau; yn enwedig y canlyniadau sy’n bwysig i’r claf (PROMs). Mae PROMs wedi’u dilysu ar gyfer nifer o’r prif weithdrefnau dewisol wedi cael eu datblygu bellach (11): gall y rhain helpu i lywio’r cyngor a roddir i gleifion eraill ag anghenion tebyg. Mae’r broses o ddadansoddi’r data hyn wedi’i hwyluso’n sylweddol gan TG sy’n gallu cipio, dehongli a chyflwyno’r wybodaeth yn ogystal â’i rhannu â chanolfannau eraill i’w defnyddio at ddibenion meincnodi.\nDileu achosion o ddyblygu – un ffordd o osgoi gordriniaeth yw osgoi dyblygu profion. Mae hyn yn parhau i achosi problemau o fewn gofal iechyd oherwydd gallai prawf fod wedi cael ei wneud mewn un practis meddyg teulu neu ysbyty ac yna gallai gael ei ailadrodd mewn un arall. Weithiau ni ddisgwylir i ganlyniad prawf newid yn gyflym ac nid oes diben ei ailadrodd yn fuan ar ôl prawf blaenorol; hyd yn oed yn fwriadol. Drwy gofnodi’r holl ganlyniadau ar systemau cyfrifiadurol a’u cyfateb i’w gilydd gan ddefnyddio’r EMPI (gweler uchod) gellir sylwi ar achosion o ddyblygu ynghyd ag anfon negeseuon at glinigwyr sy’n gofyn am wybodaeth, i’w hysbysu bod prawf tebyg diweddar yn y system. Mae hyn nid yn unig yn golygu nad yw’r claf yn gorfod gwneud y prawf eto ond gall alluogi clinigwyr i ddod i benderfyniad yn gynt am gost is. Mae GIG Cymru yn mabwysiadu’r dull hwn, gan gyfuno EMPI â’r defnydd o System Rheoli Gwybodaeth Labordai (LIMS) gyffredin sy’n golygu bod meddyg teulu claf neu glinigwr ysbyty yn gallu gweld canlyniadau ar draws y GIG yn gyffredinol, lle bynnag y gwnaed y prawf neu y gwnaed cais amdano.\nOffer ategu penderfyniadau – Gall systemau TG hefyd helpu i gyfeirio clinigwyr at y prawf mwyaf priodol drwy ddefnyddio offer ategu penderfyniadau sy’n rhan o systemau clinigol electronig. Mae’r offer hwn bellach yn ddatblygedig iawn a gall fod o gymorth mawr, yn enwedig i glinigwyr sydd ar gamau cynnar eu gyrfa. Mae system debyg o ategu penderfyniadau yn rhan hanfodol o ‘e-ITU’ (Uned Therapi Dwys), lle y gall cleifion y mae angen gofal critigol arnynt gael gofal mewn ysbyty i ffwrdd oddi wrth y prif ganolfan gofal critigol (12). Drwy ddadansoddi miliynau o eitemau o ddata ffisiolegol cleifion yn ofalus a’u cyfateb i ganlyniadau, mae’n bosibl rhagweld anghenion tebygol claf a rhybuddio arbenigwyr yn y brif ganolfan, a all helpu staff lleol i ofalu am y claf drwy ddefnyddio dull monitro a thelefeddygaeth o bell. Caiff y system e-ITU ei defnyddio’n eang yn yr UD, lle y gall fod pellteroedd teithio hir i ganolfannau arbenigol, ac mae’n cael ei gwerthuso yn y DU yn Ysbytai Guy’s a St.Thomas’ yn Llundain. (12).\nAilfodelu’r berthynas rhwng y defnyddiwr a’r darparwr drwy gydgynhyrchu\nGan ein bod wedi symud i ffwrdd oddi wrth systemau papur i systemau digidol yn y GIG, mae mwy o gyfleoedd bellach i rannu gwybodaeth o bob math, o ganlyniadau i amseroedd aros, gyda chleifion a’r cyhoedd. Mae gwaith yr Athro Syr Brian Jarman a Dr Foster Intelligence® i hyrwyddo’r broses o gyhoeddi canlyniadau marwoldeb a chanlyniadau eraill wedi ehangu bellach i adroddiadau canlyniadau arbenigedd penodol a ddatblygwyd gan glinigwyr ar gyfer y cyhoedd, yn enwedig o ran llawdriniaeth (13). Mae adolygiad diweddar Palmer yng Nghymru yn annog dulliau o’r fath yn ogystal â dull gofalus o graffu ar gofnodion pob claf sy’n marw yn yr ysbyty er mwyn dysgu a ellid fod wedi gwneud unrhyw beth yn well. Mae systemau gwybodaeth i helpu i ddogfennu’r “Adolygiadau Marwoldeb” hyn yn cael eu profi bellach ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg.\nWrth i gofnodion gofal ddod yn gynyddol ddigidol gellir defnyddio systemau dadansoddol testun i “ddarllen” y cofnodion gan edrych am arwyddion o niwed posibl. Mae systemau o’r fath wedi cael eu datblygu yn Denmarc ac maent wrthi’n cael eu gwerthuso (14). Bydd cael mynediad i’r wybodaeth gyfunedig hon am wasanaethau iechyd yn galluogi pobl i reoli eu hiechyd yn well, yn hyrwyddo tegwch o ran grwpiau defnyddwyr, ac yn annog ymgysylltu rhwng y gymuned â gweithwyr proffesiynol iechyd a gofal cymdeithasol a bydd hefyd yn darparu adborth defnyddiol i’r systemau iechyd a gofal cymdeithasol er mwyn ategu prosesau gwella a’u caniatáu i wneud eu gwaith yn well. Mae dyfodiad systemau storio digidol rhad megis “cwmwl” a band eang yn ddulliau gwych o rannu’r wybodaeth hon.\nMae hefyd yn bosibl caniatáu i gleifion gynnal trafodion â’r GIG megis gofyn am bresgripsiynau neu wneud apwyntiadau, drwy “Fy Iechyd Ar-lein”. Mae’n bosibl i’r llwyfan hwn gael ei ddefnyddio’n llawer ehangach fel dull o rymuso cleifion yn y dyfodol: er enghraifft fel lle i storio a rhannu gwybodaeth gofal iechyd sy’n ymwneud â hwy.\nRhannu gwybodaeth un ffordd: o’r gwasanaeth i’r claf – cymerwyd camau cychwynnol i rannu gwybodaeth o’r gweithiwr iechyd proffesiynol i’r claf. Mae’r broses drosglwyddo un cyfeiriad hon wedi golygu bod cleifion yn gallu gweld rhai o’u canlyniadau profion eu hunain – er enghraifft y prawf PSA ar gyfer dynion sydd â chanser y prostad sy’n cael ei oruchwylio neu’r HbA1C ar gyfer monitro diabetes mellitus yn yr hirdymor – a gwybod sut mae eu cyflwr yn datblygu a phryd i gysylltu â’u meddyg teulu neu arbenigwr. Mae proses rannu debyg yn digwydd wrth fonitro gwrthgeulo’r gwaed neu brofion colesterol neu weithrediad yr arennau. Mae hyn yn gam cychwyn pwysig i sicrhau bod y cyhoedd yn gallu rheoli eu hiechyd a’u gofal eu hunain.\nRhannu gwybodaeth un ffordd: o’r claf i’r gwasanaeth – Mae atebion TG wedi galluogi cleifion i gael eu monitro o bell a defnyddio technoleg i roi gwybod i’r gwasanaeth am eu statws yn hytrach na gorfod mynd i’r ysbyty neu at y meddyg teulu i gael archwiliadau rheolaidd. Mae’r defnydd eang o Deleiechyd a thechnolegau cynorthwyol yn y cartref wedi caniatáu i lawer o filoedd o bobl – rhai sy’n aml yn fregus neu’n hen – barhau i fyw’n annibynnol yn eu cartrefi eu hunain, gan wybod y gallant gael cymorth yn gyflym os bydd ei angen ac y bydd y gwasanaeth yn cael gwybod ar unwaith os byddant yn cwympo neu’n drysu ac yn anfon rhywun i helpu. Mae dros 1400 o bobl yn defnyddio technoleg gynorthwyol ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Caiff pob defnyddiwr gwasanaeth sy’n cael ei atgyfeirio at y gwasanaeth gofal canolraddol ei asesu a rhoddir pecyn technoleg addas ar waith yn dibynnu ar yr angen. Un agwedd arloesol ar wasanaeth Pen-y-bont ar Ogwr yw’r model cymorth, sy’n cynnwys gwasanaeth ymateb symudol a ddarperir gan weithwyr gofal cartref hyfforddedig a chofrestredig, sy’n ymateb i alwadau o fewn 30 munud. Mae hyn yn golygu y gall y tîm ymateb i alwadau (er enghraifft, rhywun sydd wedi cwympo) gan ddarparu unrhyw ofal personol angenrheidiol yn gyflym yn ogystal ag aros gyda’r unigolyn hyd nes bod cymorth arall yn cyrraedd. Mae hyn yn lleihau’r angen i’r unigolyn fynd i’r ysbyty ac mae hefyd yn rhoi tawelwch meddwl i aelodau o’r teulu y gallent fod yn byw ymhell i ffwrdd.\nGall dyfeisiau fonitro sawl agwedd ar iechyd claf o’i bwysedd gwaed, cydbwysedd hylif ar gyfer methiant y galon neu’r arennau i rythm ei galon, lefelau glwcos yn y gwaed a phrofion anadlu. Gall y dyfeisiau hyn gael eu cysylltu â gwasanaeth monitro o bell gan ddefnyddio’r rhyngrwyd fel bod nifer fawr o gleifion yn gallu derbyn gofal gan dîm clinigol bach. Mae dyfeisiau o’r fath yn cael eu datblygu’n sylweddol a gellir eu cysylltu drwy dechnolegau sy’n bodoli eisoes. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg yn cynnal prawf monitro’r galon yn y gymuned ar raddfa fawr er mwyn canfod ffibriliad atrïaidd, sy’n gallu arwain at strôc os na chaiff ei drin, drwy ddefnyddio dulliau monitro sydd wedi’u cysylltu i iPod touch. Mae’r dulliau monitro o bell hyn yn helpu pobl sydd â chyflyrau hirdymor i ddeall a rheoli eu hiechyd yn well gan roi gwybodaeth werthfawr iddynt y gallant ei rhannu gyda’u clinigwyr. (15).\nYn fwy diweddar mae datblygiad rhaglenni a dyfeisiau iechyd/ffordd o fyw sy’n cysylltu i ffonau clyfar yn caniatáu i bobl fonitro data amrywiol sy’n ymwneud ag iechyd eu hunain, megis eu mynegai màs y corff, patrymau cysgu, cyflymder y galon a gweithgarwch dyddiol. Bwriedir darparu rhyw ddilysiad clinigol ar gyfer y rhaglenni a’r dyfeisiau hyn yn y dyfodol (nod barcut er enghraifft) er mwyn galluogi staff gofal iechyd i wneud argymhellion ac annog mwy o hunanreolaeth a dewisiadau gwell, mwy iachus, o ran ffordd o fyw.\nRhannu gwybodaeth ddwy ffordd – mae nifer o sefydliadau iechyd wedi creu portholion cleifion ar gyfer rhannu gwybodaeth ddwy ffordd. Gallai’r broses rannu ddwy ffordd hon ddefnyddio telegyfathrebu ar gyfer ymgynghori er mwyn ei gwneud yn haws siarad ag arbenigwr neu feddyg teulu, er enghraifft. Gall y portholion ddefnyddio technolegau nad ydynt yn arbenigol megis Skype neu FaceTime. Gall y dulliau hyn rymuso cleifion a chaniatáu iddynt gysylltu ar adeg sy’n gyfleus iddynt hwy. Dywedodd y Vitality GP Partnership (16) yn Lloegr eu bod yn defnyddio Skype yn llwyddiannus ar gyfer niferoedd mawr o ymgynghoriadau brys. Mae Byrddau Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg a Betsi Cadwaladr yng Nghymru hefyd wedi neilltuo arian i werthuso model gwasanaeth llwyddiannus a ddefnyddiwyd yn Ymddiriedolaeth GIG Airedale sy’n defnyddio ymgynghoriadau fideo rhwng gwasanaeth allan o oriau meddygon teulu a Chartrefi Gofal er mwyn lleihau’r angen i fynd i’r ysbyty.\nMae rhai sefydliadau wedi creu portholion rhannu data diogel lle y gall cleifion weld canlyniadau gan y darparwr gofal iechyd. Yn gyfnewid am hyn, gall y claf lwytho ei wybodaeth ei hun, megis canlyniadau prawf gwaed a wnaed yn rhywle arall neu luniau o glwyf, er enghraifft. Mae hyn yn helpu cleifion i fod yn gyfrifol am eu gofal eu hunain, gwella effeithlonrwydd a darparu partneriaeth decach ar gyfer eu gofal. Mae Ysbyty Queen Elizabeth yn Birmingham wedi datblygu “MyHealth@QEHB” sy’n boblogaidd ymhlith cleifion a chlinigwyr. Fodd bynnag, mae’r dulliau hyn oll yn gofyn am broses gadarn o ran llywodraethu gwybodaeth a diogelwch, y gall rhai ei chanfod fel rhwystr i gofrestru, ond os caiff ei chynllunio’n dda, gellir ei rheoli’n ddiogel (17).\nRhannu cydweithredol – mae “My Health Locker” (18) a “Patients Know Best®” (19) ymhlith y dulliau mwyaf cynhwysfawr o rannu gwybodaeth rhwng dinasyddion a gweithwyr iechyd, gofal cymdeithasol a rhanddeiliaid eraill. Yn yr enghreifftiau hyn caiff yr unigolyn, drwy gytundeb ar y cyd, gopi o’i wybodaeth iechyd a gofal cymdeithasol ac unrhyw gynlluniau gan sefydliadau trydydd sector ac mae’n ei ychwanegu at unrhyw wybodaeth y mae ef neu hi hefyd am ei rhannu. Mae’r unigolyn yn gyfrifol am y wybodaeth honno ac yn dewis gyda phwy y mae am ei rhannu. Er enghraifft, gallai hyn ganiatáu i glaf hysbysu meddyg teulu, arbenigwr ysbyty a nyrs gymunedol o’i gynlluniau gofal cymdeithasol a diwedd oes (gweler ffigur 2, isod).\nBydd unigolyn yn gallu cymryd rheolaeth o’i wybodaeth drwy ei rhannu yn y ffordd hon, gan ddileu rhai o’r rhwystrau llywodraethu gwybodaeth. Mae rhai systemau o’r fath yn caniatáu i’r unigolyn gysylltu â gweithiwr iechyd neu ofal cymdeithasol proffesiynol, defnyddio Skype neu ffonio i drafod unrhyw beth annisgwyl neu i drefnu adolygu wyneb yn wyneb. Mae’r fenter gymdeithasol Brydeinig, “Patients Know Best®” wedi datblygu cofnod iechyd personol electronig (PHR) ac wedi gweithio gyda gastroenterolegyddwyr yn Ysbyty Luton a Dunstable i’w ddefnyddio i alluogi cleifion sydd â chlefyd llid y coluddyn i hunanreoli, gyda chyngor arbenigol wrth law pan fydd ei angen. Arweiniodd hyn at ostyngiad dramatig yn nifer y derbyniadau cleifion allanol, arbedion ariannol a mwy o foddhad (20). Mae’r cyfryw ddulliau yn gefnogol iawn i’r egwyddor hon o ran gofal iechyd darbodus.\nFfigur 2: Cyfleoedd i rannu gwybodaeth gan a chyda chleifion drwy Patients Know Best® (defnyddiwyd â chaniatâd) www.patientsknowbest.com\nMae gofal iechyd darbodus yn addo trawsnewid ein gwasanaeth iechyd, drwy roi rheolaeth i gleifion a sicrhau eu bod wrth wraidd eu hiechyd a’u gofal iechyd eu hunain, tra bod gwasanaethau yn darparu’r hyn sydd ei angen heb ymyrryd yn ormodol, er mwyn cynnal iechyd da unigolion a’r boblogaeth yn gyffredinol. Nid yw TG yn ddewisol, ac mae’n rhaid iddi fod yn rhan annatod o’r broses drawsnewid hon. Mae’n cynnig mynediad i wybodaeth, systemau i ddiogelu cleifion rhag niwed, cyfleoedd i lywodraethu’n well, dull gwell o integreiddio gwasanaethau a chysylltiad o bell â chleifion er mwyn hwyluso prosesau cyd-gynhyrchu a phartneriaethau cleifion.\nMae rhai cleifion a defnyddwyr gwasanaethau yn aml yn synnu nad yw rhai pethau y gallant eu gwneud yn hawdd yn y cartref ar gael iddynt pan fyddant yn defnyddio gofal iechyd. Mae rhyddhau gwybodaeth a gedwir am ddinasyddion er mwyn iddynt ei gweld a’i rhannu yn rhan hanfodol o dryloywder ac ymrymuso ac mae’n broses y bu hir aros amdani. Mae’r cyhoedd yn awyddus iawn i’r GIG ddatblygu a thrwy ystyried ei effaith ar ddarparu gofal iechyd yn fwy darbodus, ni ellir gwadu’r achos dros fuddsoddi a defnyddio technoleg gwybodaeth mwyach.\nAndrew Phillips, Ian Phillips, Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg.\nDylan Williams a Matt Makin, Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr.\nGwyliwch Hamish Laing yn siarad mwy am yr erthygl hon, cliciwch ar y fideo.


Os rydych yn gallu cynnig unrhyw gymorth arall, nad yw'n uniongyrchol gysylltiedig ag offer meddygol neu PPE, hoffai ein timau rhanbarthol glywed gennych. Byddwn yn nodi pob cynnig ar lefel ranbarthol a lleol. I gofrestru cynigion o'r math yma, a wnewch gwblhau y ffurlen arlein canlynol.\nGall unrhyw gyflenwyr yng Nghymru sy'n gallu darparu nwyddau a gwasanaethau i'r sector cyhoeddus a'r trydydd sector y tu allan i Gymru yn ystod yr achosion o Coronafeirws (COVID-19) gyflwyno eu cynigion o gymorth ar Gatalog Gwasanaethau Masnachol y Goron (CSS). Mae pob un o'r nwyddau a'r gwasanaethau a gynigir wedi'u categoreiddio yn ôl yr hyn a gynigir a'r rhanbarth y'i cynigir ynddo.\nNid yw'r catalog hwn yn cynnwys cynigion Cyfarpar Diogelu Personol.\nArchwiliwch y CCS COVID-19: catalog o gynigion cyflenwyr.\nI wneud cynnig o gefnogaeth cysylltwch â: info@crowncommercial.gov.uk


Ffyrdd o astudio gyda ni :\tAdran Astudiaethau Gwybodaeth ,\tPrifysgol Aberystwyth\nMae astudio gyda ni yn cynnig llawer o fanteision, gan gynnwys arbenigedd pynciol a phroffesiynol ac amgylchedd astudio cynhwysol a chefnogol, waeth sut y dewiswch astudio.\nAmser llawn neu ran-amser (ar y campws)\nO 2022/23 byddwn yn cynnig cyfres o gynlluniau gradd newydd wedi eu seilio ar ein portffolio cyfredol a blynyddoedd o brofiad o ddysgu cyrsiau israddedig amser llawn a dysgu o bell. Mae’r rhain wedi eu cynllunio ar gyfer myfyrwyr sy’n dymuno gweithio tuag at gymhwyster ym meysydd eang gwyddor archifau, llyfrgell a gwybodaeth, ac yn cynnwys y cynlluniau gradd isod:\nBA (Joint Hons) Information Studies\nMwy o wybodaeth am y cynlluniau gradd hyn\nChwilio am ein cyrsiau ar UCAS? Gwnewch yn siŵr eich bod yn chwilio o dan 2022/23 yn y dewis o gyrsiau.\nDysgu o Bell - BSc. Information and Library Studies\nGallwch ddilyn y cynllun gradd hyblyg hwn fel y mynnoch, a chwblhau’r radd rhwng 3 a 5 mlynedd. Mae’n ddelfrydol os nad ydych wedi bod i brifysgol/addysg uwch o’r blaen ond yn chwilio am gymhwyster wedi ei achredu’n broffesiynol i’ch helpu i wella eich gyrfa. Rhan annatod o’r cwrs yw datblygu sgiliau astudio, fydd yn helpu i feithrin hyder a gallu wrth wneud gwaith ymchwil academaidd, cynllunio ac ysgrifennu, yn cynnwys prosiect traethawd estynedig terfynol, byr.\nMae’r Adran Astudiaethau Gwybodaeth yn darparu Dysgu o Bell yn y modd hwn ers dros 30 mlynedd, a llwyddodd miloedd o fyfyrwyr i gwblhau cymhwyster sydd wedi ei achredu’n broffesiynol. Fe’i cynlluniwyd i gyd-fynd â bywyd gwaith/teuluol prysur ac mae’n caniatáu’r dewis a’r hyblygrwydd eithaf, gan gynnig hefyd lwybr strwythuredig clir, gyda chefnogaeth, at gymhwyso. Mae’n bosibl cwblhau’r cwrs mewn dwy flynedd. Fel rheol, dylech fod yn gweithio yn y sector gwybodaeth (llyfrgelloedd, archifau, swyddfa cofnodion, rheoli gwybodaeth) ond, da chi, cysylltwch â ni os oes gennych gwestiynau ynglŷn â hyn.\nMwy o Wybodaeth am Ddysgu o Bell\nCynigir cynlluniau gradd uwchraddedig amser llawn neu ran-amser (ar y campws) a rhaglenni dysgu o bell. Cynigir y cynlluniau isod:\nBydd llawer o fyfyrwyr yn dilyn y llwybr hwn ar ôl cwblhau eu gradd gyntaf, neu ar ôl gwneud lleoliad hyfforddi graddedigion, interniaeth neu waith gwirfoddol; neu gall rhai myfyrwyr fod yn ystyried newid eu gyrfa ar ôl sawl blwyddyn yn y gweithle. Mae Prifysgol Aberystwyth yn gymuned fach, fywiog a chyfeillgar a chanddi berthynas agos â’r dref, Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyfagos a sefydliadau gwybodaeth a chadwraeth pwysig eraill. Bydd angen peth profiad o weithio mewn llyfrgell, archifdy neu’r sector gwybodaeth arnoch (a gallwch wneud hynny drwy waith gwirfoddol).\nRydym yn sylweddoli bod cael profiad o weithio yn ystod y pandemig Covid-19 yn gallu bod yn heriol ond, da chi, cysylltwch â ni os oes gennych gwestiynau ynglŷn â hyn.\nDysgu o bell (cofrestru am 2-5 mlynedd)\nGallwch ddilyn y cynllun gradd hyblyg hwn fel y mynnoch, a chwblhau’r radd rhwng 2 a 5 mlynedd. Mae’r Adran Astudiaethau Gwybodaeth yn darparu Dysgu o Bell yn y modd hwn ers dros 30 mlynedd, a llwyddodd miloedd o fyfyrwyr i gwblhau cymhwyster sydd wedi ei achredu’n broffesiynol. Fe’i cynlluniwyd i gyd-fynd â bywyd gwaith/teuluol prysur ac mae’n caniatáu’r dewis a’r hyblygrwydd eithaf, gan gynnig hefyd lwybr strwythuredig clir, gyda chefnogaeth, at gymhwyso. Mae’n bosibl cwblhau’r cwrs mewn dwy flynedd.\nFel rheol, dylech fod yn gweithio yn y sector gwybodaeth (llyfrgelloedd, archifau, swyddfa cofnodion, rheoli gwybodaeth) ond, da chi, cysylltwch â ni os oes gennych gwestiynau ynglŷn â hyn.\nDysgu o bell (cwrs 2 flynedd – ar gyfer myfyrwyr sy’n cael eu hariannu trwy Fenthyciadau Myfyrwyr Meistr Uwchraddedig y DU yn unig)\nMae’r cyrsiau MA dwy flynedd mewn Information and Library Studies a Records Management yn gymwys ar gyfer Benthyciadau Myfyrwyr Meistr Uwchraddedig y DU. Mae cynnwys a strwythur modiwlau’r cyrsiau hyn yr un â’r cynllun 2-5 mlynedd uchod. Fodd bynnag, rhaid cwblhau’r cwrs o fewn cyfnod o ddwy flynedd yn unol â gofynion y Benthyciadau Meistr Uwchraddedig.


Adnoddau Y Criw Mentrus | Busnes Cymru\nAdnoddau Y Criw Mentrus\nYn ôl i'r Criw Mentrus\nMae addysg menter yn rhan hanfodol o'r cwricwlwm cynradd diwygiedig yng Nghymru. Pwrpas allweddol cwricwlwm pob ysgol yw cefnogi plant i fod yn gyfranwyr mentrus, creadigol, yn barod i chwarae rhan lawn mewn bywyd a gwaith.\nMae’r gweithgareddau Criw Mentrus wedi eu profi a’u hymarfer yn yr ystafell ddosbarth i gyd fynd â gofynion Cwricwlwm Cymru fel y gall eich disgyblion ddatblygu meddylfryd entrepreneuraidd. Er mwyn cynorthwyo gyda chynllunio'r cwricwlwm, mae pob gweithgaredd dysgu yn ymgysylltu, lle bo hynny'n briodol, â’r:\nFframwaith Llythrennedd a Rhifedd Cenedlaethol diwygiedig\nMae llawer o’r gweithgareddau ystafell ddosbarth yn darparu cyfleoedd i blant ddefnyddio eu sgiliau entrepreneuraidd mewn ffyrdd cyffrous ac ymarferol. Bydd cymryd rhan yn y Gystadleuaeth Ysgolion Cynradd genedlaethol yn helpu'ch disgyblion i ddod yn Griw Mentrus ac i:\nystyried eu cryfderau, eu diddordebau a'u dyheadau penodol eu hunain;\nbod ag agwedd bositif a'r ysgogiad i roi syniadau ar waith;\nfod yn fedrus wrth ymwneud â phobl, dylanwadu, trafod a chyfrannu at waith y tîm;\nfod yn greadigol, arloesol, a chymryd camau dychmygus i ddatrys problemau.\nYn anad dim, bydd eich disgyblion yn gallu disgrifio sut maent wedi datblygu a defnyddio eu sgiliau entrepreneuriaeth, a pham mae'r nodweddion hyn yn bwysig.\nNod canolog y gystadleuaeth genedlaethol yw annog ysgolion i gydnabod ac adeiladu ar eu hymarfer da presennol. Mae gweithgareddau dysgu ac adnoddau cymorth Y Criw Mentrus wedi'u diweddaru a’u cynllunio i ategu'r gwaith rydych eisoes yn ei wneud i annog eich disgyblion i ymddwyn mewn ffordd entrepreneuraidd.\nMaent yn cynnwys\n11 gweithgaredd dysgu ar gyfer disgyblion cynradd is h.y. plant 3 i 7 oed\n12 gweithgaredd dysgu ar gyfer disgyblion cynradd uwch h.y. plant 7 i 11 oed gydag 8 o adnoddau ategol\nAdnoddau Cynradd Is\nAdnoddau Cynradd Uwch\nFideos Y Criw Mentrus


Bwyd | Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol\nMae argyfwng Covid-19 wedi tarfu ar sut rydyn ni'n bwyta a sut rydyn ni'n cyrchu bwyd. O archfarchnadoedd â silffoedd gwag i hunan-ynysu, gan ein hatal rhag bwyta mewn bwytai, mae'r galw a'r cyflenwad wedi newid. Rydym yn clywed bod llawer eisoes wedi gorfod dewis rhwng prynu bwyd a thalu rhent a phan mae mor bwysig cael bwyd ac arian yn uniongyrchol i'r rhai mewn angen, fe ddywedodd yr elusen  Turn2Us wrthym, gall wneud i waith arall deimlo fel moethusrwydd.\nSut mae deiliaid grant yn ymateb?\nO ganolfan cymunedol i gegin cawl\nAilfeddwl y gadwyn gyflenwi\nEin dysg am gael bwyd i’r bobl sydd ei angen\nAwgrymiadau i’r rhai sy’n cychwyn gwasanaethau bwyd\nMae stociau bwyd wedi dechrau gwella ar ôl y don gynnar o brynu panig, ond mae diwydiant a'r sector elusennol wedi gorfod symud yn gyflym i addasu i'r ffyrdd y mae aros gartref wedi effeithio ar y galw. Mae angen danfon bwyd ar lawer mwy o bobl, neu rywun arall i siopa amdanynt. Gall hyn fod yn arbennig o anodd i bobl heb rwydweithiau cymorth sefydledig.\nRoedd elusennau a grwpiau cymunedol ledled y wlad eisoes yn gweithio i atal tlodi bwyd, i wneud bwyd yn iachach, yn fwy cynaliadwy yn amgylcheddol ac i leihau gwastraff bwyd. Maen nhw nawr yn dod â'r sgiliau hyn i'r argyfwng presennol.\nYma gallwch ddysgu mwy am faint sydd wedi trawsnewid bron dros nos o grwpiau gweithgaredd yn ganolbwyntiau bwyd brys, wedi adeiladu cadwyni cyflenwi newydd ac wedi recriwtio gwirfoddolwyr newydd i sicrhau y gallant helpu pawb yn eu cymuned. Rydym hefyd yn rhannu rhai awgrymiadau syml i'r rheini sy'n cychwyn gwasanaethau bwyd newydd.\nGan fod lleoliadau cymunedol wedi cau a gwasanaethau wyneb yn wyneb wedi seibio, mae deiliaid grant wedi addasu i gynnig ffyrdd newydd o gefnogi pobl. Rydym wedi gweld grwpiau'n trawsnewid eu cyfleusterau yn geginau cawl a hybiau argyfwng. Dyma wnaeth Monkstown Boxing Club yn Newtownabbey, Gogledd Iwerddon. Mewn dim ond pum niwrnod, fe newidiodd o fod yn lleoliad chwaraeon ac addysg i gegin gawl gymunedol. Maen nhw nawr yn paratoi a dosbarthu pecynnau cawl a bwyd. Mae busnesau lleol, o siopau coffi i siopau sglodion wedi rhoi cynhwysion a chynwysyddion, gan alluogi'r clwb i gynyddu nifer y danfoniadau y gallant eu gwneud.\nMae’r  Queen's Crescent Community Association yn Gospel Oak, Llundain, wedi lansio Fight C19, cyfleuster naidlen sy'n cynnwys danfoniadau bwyd a chasgliadau ar gyfer hyd at 100 o aelod yr wythnos.\nNid yw'r mwyafrif o elusennau'n helpu'r rhai maen nhw eisoes yn eu hadnabod yn unig, ond maen nhw'n gweithio gyda grwpiau lleol eraill i ddarganfod pobl newydd a allai fod angen help ar yr adeg hon.\nMae Cambridge Sustainable Food wedi creu taenlen yn dogfennu gweithredoedd o amgylch y ddinas, fel galw mewn neu ginio sydd wedi’u gohirio, i sicrhau eu bod yn gwybod ble mae'r bylchau newyn.\nMae llawer o ddeiliaid grant wedi ychwanegu dosbarthiad bwyd at eu cynnig gwasanaeth presennol, o ollwng hanfodion i ddosbarthiad ar raddfa fawr. Mae Food Train Scotland, elusen sy'n cefnogi pobl sy'n gwerthu nwyddau, yn gwneud cannoedd o ddanfon nwyddau bob wythnos, gan sicrhau bod gan y rhai mwyaf anghenus fynediad at fwyd ffres. Ers i'r argyfwng ddechrau, maent wedi cynyddu danfoniadau bwyd wythnosol 59% gyda chymorth 340 o wirfoddolwyr newydd, gan gyrraedd 685 yn fwy o bobl hŷn nag o'r blaen.\nMae llawer yn dosbarthu i'r rhai mwyaf agored i niwed, neu'r rhai nad ydynt yn dod o dan wasanaethau cyflenwi masnachol:\nMae Gypsies and Travellers Wales yn dosbarthu bwyd i bobl ar safleoedd teithwyr, nad ydyn nhw'n cael eu gweini gan rai archfarchnadoedd.\nYn Ne Orllewin Lloegr, mae The Nelson Trust wedi cau ei ganolfannau menywod, ac mae bellach yn gweithio o fan i ddosbarthu pecynnau bwyd a gofal i weithwyr rhyw sy'n dal i fod ar y stryd. Sefydlodd staff fwrdd o flaen y fan, er mwyn sicrhau bod pawb yn cadw mewn pellter diogel.\nMae Age UK Lincoln and South Lincolnshire wedi lansio “Bwyd trwy Adfyd: 21 pryd am £20”, gan ddosbarthu tri phryd y dydd i bobl hŷn, gyda dyddiadur o sut a phryd y dylid dadrewi prydau bwyd.\nMae sefydliadau cymunedol hefyd yn cyrraedd y rheini mewn ardaloedd gwledig, lle mae risg o ynysu.\nMae'r Young Farmers' Clubs of Ulster wedi dod ynghyd i drefnu a danfon bwyd a phresgripsiynau. Mae un o'r clybiau, Clwb Pêl-droed Garvagh, wedi ymuno ag Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol Gogledd Lloegr i drefnu banc bwyd, gan gasglu rhoddion a dosbarthu parseli bwyd i deuluoedd. Fe wnaethant hefyd ddosbarthu taflenni gan gynnig help a chefnogaeth, gan gydnabod na fydd cyfryngau cymdeithasol yn cyrraedd pawb.\nMae elusennau wedi dechrau adeiladu cadwyni cyflenwi newydd i nodi ffynonellau bwyd newydd, er enghraifft trwy weithio gyda bwytai a chaffis a oedd yn gorfod cau. Yr wythnos ar ôl y cloi, fe bron ddyblodd rhoddion yn FareShare ; cawsant 360 tunnell yn fwy o fwyd na'u cyflenwad arferol.\nMae'r un peth wedi digwydd ar raddfa lai mewn cymunedau ledled y wlad. Gweithiodd grŵp cymunedol, London Senior Social, yn cefnogi pobl hŷn yn Southwark, gyda chaffis a bwytai lleol i ddod o hyd i fwyd a'i baratoi, y maent wedyn yn ei ollwng yng nghartrefi pobl. Yn Llanelli, rydym wedi ariannu'r fenter gymdeithasol Ymgysylltu â'r Gymuned, Technoleg, y Cyfryngau a'r Celfyddydau (CETMA) i gydlynu dosbarthiad bwyd dros ben o fwytai a siopau a hyfforddi gwirfoddolwyr.\nRydym hefyd wedi gweld deiliaid grant yn adeiladu perthnasau newydd i ymateb i'r galw lleol. Mae FareShare yn gweithio ledled y wlad, ond mae wedi datblygu ymateb brys wedi'i dargedu mewn gwahanol rannau o'r DU. Yn Llundain, mae wedi partneru â City Harvest a Phrosiect Felix i greu'r Gynghrair Bwyd Llundain newydd a fydd yn sefydlu hybiau ledled y ddinas i nodi'r bobl fwyaf agored i niwed yn yr ardal a dargyfeirio bwyd iddynt.\nDod o hyd i wirfoddolwyr newydd\nMae rhai grwpiau wedi cronni a chanolbwyntio adnoddau ar baratoi a dosbarthu bwyd. Mae’r tîm gwirfoddoli ar gyfer canolfan dosbarthu Cardiff Foodbank yn Llanderyn i gyd dros 70 oed ac yn gorfod hunan-ynysu, felly mae gwirfoddolwyr o eglwys ac ysgol leol wedi camu i'r adwy i gadw'r ganolfan ar agor.\nGan weithio gyda’r Groes Goch Prydeinig, fe lansiodd FareShare gyriant gwirfoddol newydd, a dderbyniodd fwy o geisiadau mewn wythnos nag y byddai mewn blwyddyn fel rheol. Roedd y rhain yn cynnwys gwirfoddolwyr arbenigol: derbyniodd galwad am weithredwyr tryciau fforch godi 24 ymgeisydd cymwys mewn dwy awr yn unig.\nMae diogelwch bwyd bob amser yn bwysig, ond mae Covid-19 yn golygu safonau hylendid llawer llymach i'r rhai sy'n trin, coginio neu ddosbarthu bwyd. Mae hyn yn arbennig o bwysig i unrhyw un sy'n symud i baratoi bwyd am y tro cyntaf.\nMae’r Food Standards Agency yn nodi gofynion hylendid cyfreithiol. Nid yw Food hygiene certificates yn ofynnol yn ôl y gyfraith, ond maent yn ffordd gyflym a diogel i hyfforddi.\nMae atebion eraill gan ein deiliaid grant yn cynnwys:\nBod yn glir ynghylch arferion cegin da. Mae Cegin gymunedol ac ysgol goginio Made in Hackney yn argymell bod staff yn gwisgo gwynion cogydd neu ddillad gwaith tebyg, gyda menig paratoi bwyd. Mae glanhau nawr yn cymryd mwy o amser: maen nhw'n glanhau lleoedd gwaith cegin yn ddwfn ar ôl pob shifft, ac maen nhw wedi cyflwyno rota glanhau newydd i sicrhau bod digon o amser staff ar gael i wneud hyn. Maent yn rhoi bwyd wedi'i baratoi ar unwaith mewn cynwysyddion aerglos y gellir eu selio.\nCadw pellter diogel. Mae angen mwy o le ar elusennau i weithio, fel y gall staff aros dau fetr ar wahân. Pan gaeodd Renfrewshire Carers Centre yn yr Alban, fe adawodd i’r elusen gyfagos Food Train i ddefnyddio ei ofod swyddfa, fel y gallai timau weithio a chasglu bwyd a pharchu'r rheolau ar bellhau cymdeithasol.\nDod o hyd i atebion arloesol i brinder cyflenwadau glanhau. Defnyddiodd Food Train Twitter i anfon galwad am ‘sanitizer’ dwylo ychwanegol, a'i anfon o ddistyllfa leol.\nDosbarthu a chasglu o bellter cymdeithas dderbyniol\nMae angen systemau ar grwpiau sy'n rhedeg siopau bwyd a mannau casglu, neu'n cynnig danfoniadau hefyd i gadw staff a chwsmeriaid yn ddiogel.\nLle bo hynny'n bosibl, mae'n dda cadw'r gwasanaeth dosbarthu bwyd yn lleol, yn enwedig ar gyfer bwyd poeth. Mae’r beicwyr sy’n dosbarthu bwyd Made in Hackney yn gorchuddio darn bach i gadw siwrneiau'n fyr. Mae negeswyr yn defnyddio masgiau a glanweithydd dwylo, a beiciau glân dwfn ac yn cario casys ar ôl pob shifft. Maent hefyd wedi rhannu fideo o brotocolau diogelwch i’r beicwyr.\nDylid annog taliadau digyswllt cardiau a ffôn. Lle mae arian parod yn cael ei ddefnyddio, mae deiliaid grant yn cymryd mesurau eraill i leihau'r risg o haint. Mae un wedi rhannu’r fflôt dyddiol yn ddau, “un ar gyfer newid cwsmeriaid a’r llall ar gyfer darnau arian a dderbynnir, a fydd yn mynd yn syth i mewn i faddon halen isopropyl dros nos ac wedi’i rinsio’n lân i’w ddefnyddio y diwrnod canlynol. Mae unrhyw hen nodiadau papur £20 yn cael eu cadw ac mae polymerau newydd hefyd yn cael eu glanweithio wrth eu derbyn.”\nMae angen symleiddio casgliadau bwyd. Mae prosiect Social Supermarket Feeding Britain yn Coventry bellach ar agor gyda system fynediad unffordd a staff yn gwisgo offer amddiffynnol personol (PPE). Mae'r broses gofrestru wedi'i symleiddio: mae buddiolwyr yn darparu eu henwau a'u cyfeiriadau, ac yn defnyddio glanweithydd dwylo cyn cwblhau gwaith papur. Gallant ddewis o wahanol opsiynau wedi'u pacio ymlaen llaw, a ddangosir ar gardiau lluniau.\nDefnyddir dosbarthu hefyd fel cyfle i gyfeirio at wasanaethau eraill, neu i godi gwên yn unig. Mae gan elusennau negeswyr hyfforddiant i gysylltu â chleientiaid, gofyn sut maen nhw'n gwneud a'u rhoi mewn cysylltiad â gwasanaethau eraill. Mae The Warren, canolfan ieuenctid a stiwdio recordio yn Hull, wedi gwneud marc yn y gymuned trwy ganu a dawnsio wrth ddosbarthu parseli bwyd.\nEr ei bod yn hanfodol cael bwyd ar y bwrdd, mae angen i ni i gyd sicrhau ei fod yn fwyd iawn. Mae'n bwysig ystyried gofynion dietegol: alergeddau, diabetes, arferion crefyddol a hoffterau fel dietau wedi'u seilio ar blanhigion.\nMae Made in Hackney yn cynnig bwyd fegan ac yn ceisio osgoi alergenau cyffredin fel cnau a sesame. Mae ganddo hefyd gronfa ddata o gleientiaid a'u alergeddau. Wrth eu danfon, mae negeswyr yn gwirio ddwywaith nad oes gan dderbynwyr alergeddau, i sicrhau nad oes unrhyw gamgymeriadau'n digwydd.\nFe wnaethon gefnogi Cyngor Cymuned Iddewig Gateshead i ddarparu prydau kosher wedi'u rhewi ar gyfer Gŵyl y Bara Croyw.\nMae deiliaid grant megis Shantona Women’s and Family Centre Leeds yn rhannu adnoddau'r GIG ar arsylwi Ramadan yn ddiogel yn ystod y pandemig, yn enwedig i'r rheini sydd â diabetes neu broblemau iechyd eraill.\nAdeiladu gwybodaeth a rhwydweithiau cefnogi\nWrth i'r diwydiant bwyd ailadeiladu ei gadwyni cyflenwi a dosbarthu, mae angen i ni edrych ar ffyrdd tymor hwy i gynyddu gwytnwch, adeiladu rhwydweithiau a rhannu dysgu ym maes bwyd.\nGall sefydliadau mwy helpu i gydlynu gwaith, gan osgoi dyblygu ac adeiladu rhwydweithiau newydd. Mae Food Power, sy'n gweithio ledled y DU i gefnogi cynghreiriau tlodi bwyd lleol, yn cynnal fforwm ar-lein wythnosol gyda Sustainable Food Places, rhwydwaith o bartneriaethau ledled y DU sy'n gweithio am fwyd mwy cynaliadwy. Mae'r fforwm yn lle i aelodau'r rhwydwaith gysylltu a rhannu, clywed diweddariadau cenedlaethol a bwydo eu profiadau yn ôl.\nMae angen i ni annog a chefnogi rhannu gwybodaeth ymhlith elusennau llai. Mae Made in Hackney yn rhannu dysg trwy flogiau, posteri a fideos, gyda chyngor manwl ar sut i sefydlu rhaglen fwyd Covid-19, o baratoi i ddosbarthu.\nNid ydym yn arbenigwyr, ond dyma gwestiynau cychwynnol i'w hystyried, yn seiliedig ar ddysgu cynnar gan ein deiliaid grant presennol:\nPa fath o wasanaeth bwyd fyddwch chi'n ei ddarparu? (h.y. talebau, arian parod, parseli bwyd neu brydau wedi'u coginio). Beth fydd yn gweithio orau i chi a'ch cwsmeriaid?\nPa gyfleusterau fydd yn cael eu defnyddio ar gyfer storio neu baratoi bwyd? Oes gennych chi'r gallu i ddosbarthu bwyd poeth, neu i'w oeri yn ddiogel?\nA fydd eich cwsmeriaid yn gallu coginio drostynt eu hunain? Oes ganddyn nhw'r cyfleusterau i storio ac ailgynhesu prydau wedi'u rhewi? A fydd angen bwyd arnynt sy'n cael ei ddanfon yn boeth ac yn barod i'w fwyta?\nA allwch chi fodloni gwahanol ofynion dietegol?\nByddwch yn ymwybodol o ofynion cyfreithiol a safonau diogelwch. A oes gan eich sefydliad, neu'r lleoliadau rydych chi'n eu defnyddio, yswiriant atebolrwydd cyhoeddus? A oes gan eich tîm prosiect dystysgrifau hylendid bwyd?\nPa amser ac adnoddau y byddwch chi'n eu hamserlennu ar gyfer glanhau dwfn, storio mwy diogel a phellter corfforol?\nOs ydych chi'n gwerthu bwyd, a oes gennych chi system dalu ddigyswllt, neu ffyrdd i ddiheintio arian parod?\nRydyn ni'n gwneud synnwyr o'r hyn rydyn ni'n ei weld a'i glywed gan ein deiliaid tai ar gyflymder, felly bydd yna bethau rydyn ni wedi'u colli, nad ydyn ni wedi sylwi arnyn nhw eto neu, efallai, eu camddehongli.\nAnfonwch adborth ac awgrymiadau ar y cynnwys hwn knowledge@tnlcommunityfund.org.uk\nCafodd y dudalen ei ddiweddaru diwethaf ar: 24 Ebrill 2020


Y bobl sy’n byw gyda chi - CBS Pen-y-bont\nY dogfennau sylfaenol sydd angen eu darparu\nTystiolaeth o denantiaeth\n5. Y bobl sy’n byw gyda chi\nBydd didyniadau’n cael eu gwneud o’ch hawliad os oes gennych chi oedolion eraill, gan gynnwys aelodau’r teulu yn byw gyda chi oni bai eich bod chi:\nyn cael elfen gofal y lwfans byw i’r anabl\nyn cael lwfans gweini\nwedi’ch cofrestru fel rhywun dall\nOs yw eu hincwm yn uchel ac y byddech chi’n disgwyl iddynt wynebu’r didyniad mwyaf posibl, nid oes angen i chi ddarparu manylion eu hincwm. Dim ond nodi hynny ar y ffurflen.\nFodd bynnag, os ydych chi eisiau cyfradd didyniad is, bydd angen i chi nodi manylion incwm gros yr holl bobl yn eich cartref nad ydynt yn ddibynnol arnoch chi. Rhaid i ni gael y dogfennau gwreiddiol sy’n dangos eu hincwm. Mae hyn yn cynnwys y cyflogau maent yn eu hennill yn ogystal ag incwm arall fel y credyd treth gwaith, a’r llog ar unrhyw gynilion. Mae’r adrannau blaenorol yn esbonio pa dystiolaeth/gwybodaeth y mae’n rhaid ei darparu.\nNodwch mai dim ond y dogfennau gwreiddiol y gellir eu darparu fel prawf. Nid yw llungopïau’n dderbyniol. Cewch lungopïo eich dogfennau am ddim mewn unrhyw lyfrgell neu yn y Swyddfeydd Dinesig.\nPobl nad ydynt yn ddibynnol arnoch chi\nYstyr pobl nad ydynt yn ddibynnol arnoch chi yw unrhyw un 18 oed neu’n hŷn sy’n byw yn eich cartref neu’n defnyddio eich cartref fel ei brif breswylfa neu at ddibenion heb fod yn fasnachol. Nid oes yn rhaid iddo fod yn aelod o’r teulu.\nEffaith pobl nad ydynt yn ddibynnol arnoch chi ar eich budd-daliadau\nOs oes gennych chi rywun nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n byw gyda chi, efallai bydd eich budd-dal yn cael ei leihau.\nBeth y dylech chi ei wneud os bydd rhywun nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n symud i fyw atoch chi\nMae’n rhaid i chi roi gwybod i ni os bydd rhywun yn symud i fyw atoch chi neu’n gadael eich cartref, gan y gallai hyn effeithio ar eich budd-daliadau.\nOs oes rhywun nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n byw gyda chi ac y mae ei incwm yn cynyddu neu’n lleihau mae’n rhaid i chi roi gwybod i ni. Gallai hynny gynyddu neu leihau’r didyniad y mae’n rhaid i ni ei wneud. Hyd yn oed os yw’r sawl nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n cael unrhyw fath o fudd-daliadau’r wladwriaeth, bydd angen i chi roi gwybod i ni.\nSut caiff y didyniad ei gyfrifo\nMae’r llywodraeth yn nodi didyniad wythnosol ar gyfer pobl nad ydynt yn ddibynyddion, yn dibynnu ar eu hincwm gros. Po fwyaf i’w hincwm, y mwyaf yw’r didyniad o’ch budd-dal.\nAchosion lle na chaiff didyniad ei wneud\nNi chaiff didyniad ei wneud os:\nydych chi neu’ch partner yn cael lwfans gweini\nydych chi neu’ch partner yn cael elfen gofal y lwfans byw i’r anabl\nydych chi neu’ch partner wedi’ch cofrestru fel rhywun dall\nyw’r unigolyn nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n fyfyriwr llawn amser neu’n cael lwfans hyfforddiant seiliedig ar waith\nyw’r unigolyn nad yw’n ddibynnol arnoch chi yn yr ysbyty am 52 wythnos neu fwy\nnad yw’r unigolyn nad yw’n ddibynnol arnoch chi yn y carchar neu’n byw yn rhywle arall fel arfer\nyw’r unigolyn nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n cael unrhyw fath o gredyd pensiwn\nYr wybodaeth mae’n rhaid i chi ei darparu\nBydd angen i ni weld prawf o incwm y sawl nad yw’n ddibynnol arnoch chi, megis:\ntystysgrif enillion cyflogwr wedi’i chwblhau\nllythyr dyfarnu myfyriwr\ncyfrifon, os yw’r sawl nad yw’n ddibynnol arnoch chi’n hunangyflogedig\nBlaenorol 4. Tystiolaeth o enillion


Heddlu Gwent - Cwpan Ryder 2010\nAmdanom Ni-Heddlu Gwent-Ein Hanes- Cwpan Ryder 2010\nY Cwmpan Ryder 2010\nMae Cwpan Ryder yn gystadleuaeth golff a gynhelir bob dwy flynedd rhwng timau o Ewrop a'r Unol Daleithiau. Gweinyddir y gystadleuaeth ar y cyd gan The PGA of America a Ryder Cup Europe LLP, ac fe'i cynhelir bob dwy flynedd mewn lleoliad sy'n newid bob yn ail rhwng cyrsiau yn yr Unol Daleithiau ac Ewrop.\nCynhaliwyd y Cwpan Ryder yn 2010 yn ystod wythnos gyntaf mis Hydref gan Westy'r Celtic Manor ar gwrs y 'Twenty Ten', a ddyluniwyd ac a adeiladwyd yn arbennig i gynnal y Cwpan Ryder gan ddefnyddio llethrau naturiol Dyffryn Wysg. Enillodd Ewrop yn erbyn yr Unol Daleithiau o drwch blewyn – 14½ i 13½.\nI Heddlu Gwent a'r heddluoedd partner eraill y buom ni yn gweithio gyda nhw, roedd yn ymgyrch blismona ar raddfa ddigyffelyb ar y pryd, ar gyfer digwyddiad a oedd yn debyg i gynnal tair rownd derfynol o Gwpan yr FA yn syth ar ôl ei gilydd!\nBu'n rhaid i swyddogion gydgysylltu tyrfaoedd a oedd wedi'u gwasgaru'n eang dros ardaloedd plismona Gwent a De Cymru, Avon a Gwlad yr Haf a Dyfed-Powys, yn ogystal â sicrhau bod y cysylltiadau trafnidiaeth yn rhedeg yn ddidrafferth gyda chymaint o draffig. Yn ystod y digwyddiad, roedd yr awyrgylch ymysg y tyrfaoedd yn gadarnhaol heb unrhyw broblemau'n ymwneud ag anrhefn. Roedd y digwyddiad yng Ngwent yn llwyddiannus iawn ac yn rhywbeth a fydd yn parhau i fod yn rhan bwysig o hanes Heddlu Gwent.\nFfeithiau Cwpan Ryder\nMae Cwpan Ryder yn tlws golff, rhodd gan Samuel Ryder, a ddyfernir bob dwy flynedd mewn digwyddiad o'r enw "Gemau Cwpan Ryder" rhwng timau o Ewrop a'r Unol Daleithiau\nMae Cwpan Ryder yn cael ei ystyried fel y digwyddiad chwaraeon mwyaf yn gwylio trydydd yn y byd\nMae Cwpan Ryder 38ain Adran cynhelir yn 2010 yn y Celtic Manor, Casnewydd, o fis Medi 27 – 3ydd Hydref cynhwysol\nDuring 6 diwrnod y digwyddiad yna bydd 45,000 o wylwyr a hyd at 7,000 o staff y dydd ar y safle


Gwefan Swyddogol Dyffryn Nantlle > Hanes Pentref Clynnog Fawr > Eglwys Beuno Sant\nPentref bychan hanner y ffordd rhwng Pwllheli a Chaernarfon yw Clynnog Fawr. 130 oedd y boblogaeth yn 1991 a 867 yn y plwyf. Mae’r eglwys hardd sydd yno yn un o’r rhai pwysicaf yng Ngogledd Cymru.\nLlun: Evan Williams, Siop Newydd, yn edrych ar bentref Clynnog o’r Allt yn y 1950au.\nGwelir to Ebeneser yn y coed ar y dde.\nGweld yr eglwys hon a barodd i Syr Clough Williams-Ellis benderfynu mynd yn bensaer. Mae rhai o’r teulu wedi eu claddu yn y fynwent.\nMae Clynnog o fewn yr ardal a ddynodwyd yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol (yn ymestyn o Aberdesach i Wlad Llyn.)\nSefydlwyd yr Eglwys gan Beuno Sant yn y seithfed ganrif.\nClas a Chanolfan Dysg\nYmhen amser daeth yr eglwys yn Glas (mynachlog Geltaidd gynnar a olygai fod yno Abad a mynachod). Mae sôn am Glas Clynnog yng Nghyfreithiau Hywel Dda yn y ddegfed ganrif a bod gan Abad Clynnog sedd yn Uchel Lys Brenin Gwynedd.\nLlosgwyd yr Eglwys gan forladron Llychlyn yn y flwyddyn 978 ac yn ddiweddarach gan y Normaniaid.\nCafodd y Normaniaid wared â Chlas Clynnog a daeth yn "eglwys gyfranddaliadol", sef eglwys efo llawer iawn o diroedd yn perthyn iddi. [Rhoddid tir i’r mynachlogydd gan wahanol dywysogion. Roedd gan Llywelyn Y Llyw Olaf dir yn y plwyf a dyna oedd achos Brwydr Bryn Derwin (Bwlchderwin, Clynnog) yn 1255 rhyngddo ef a’i frodyr Owain a Dafydd. Trosglwyddodd ei dir ym Mhennarth i Briordy Beddgelert yn 1269.]\nErbyn diwedd y 15fed ganrif roedd Eglwys Clynnog yn Eglwys Golegol a theitl y pennaeth oedd "profost". Chwech Eglwys Golegol oedd yng Nghymru gyfan - Tyddewi, Abergwili, Llanddewibrefi, Caergybi, Clynnog Fawr a Rhuthun - ond roedd eglwysi Clynnog a Rhuthun yn llai pwysig na’r pedair arall a’r ddwy wedi dod i berthyn i’r Goron.\nGolygai hyn mai Saeson oedd penaethiaid yr Eglwys. Pennaeth Eglwys Clynnog yn 1512 oedd Yr Esgob Skevyngton o Hampshire ac enw’r Canon yma oedd John Draper (cymydog iddo). Nid oedd pobl Clynnog yn eu deall o gwbl ac roedden nhw’n byw yn rhy bell i ddod yma, beth bynnag.\nY Brenin yn disodli’r Pab fel pennaeth Eglwys Loegr\nYn 1558 penodwyd Morys Clynnog yn Esgob Bangor ond pan waharddwyd Pabyddiaeth ar ôl marw’r Frenhines Mari, dihangodd i Rufain. Bu’n bennaeth y Coleg Saesneg yno a phwrpas y Coleg hwnnw oedd paratoi pobl i ddychwelyd i Brydain i adennill y grefydd Babyddol. Yn 1575 awgrymodd i’r Pab anfon 6,000 o wŷr i oresgyn Cymru a diorseddu’r Frenhines Elisabeth 1.* [* t. 89 Enid Pierce Roberts (Ysbryd Dealltwrus ac Enaid Anfarwol. Gol. W.P Griffith, Gwasg John Penri, 1999)]. Trefnodd ef ac eraill ymgyrch i lanio ar arfordir Arfon yn y cyfnod hwn.\nYn 1559 carcharwyd Siôn Gwynedd (Profost Eglwys Clynnog) am wrthod troi ei gefn ar Babyddiaeth. (Nid oes dim o’i hanes ar ôl 1562. Roedd y Brenin Harri 8 wedi marw erbyn hynny a’r Frenhines Elisabeth 1 ar yr orsedd.)\nGwrthododd John Jones o Glynnog yn yr un modd a chafodd ei grogi yn Lloegr ar Orffennaf 12 1598. Fe’i canoneiddiwyd gan y Pab Pawl VI yn 1970.\nMaesog oedd y lle olaf yng Nghlynnog i droi at y Protestaniaid. Cynhelid gwasanaethau Pabyddol yn y dirgel yno am gyfnod pan fyddai’n anghyfreithlon i wneud hynny.\nEiddo i Goleg Magdalen, Rhydychen oedd y pedair ffarm ganlynol pan werthwyd hwy yn 1922: Maesog, Bryn Ifan, Bryn Hafod a Phantafon. (h.y. pan ddaeth Eglwys Beuno i berthyn i’r Eglwys yng Nghymru).\nYr Eglwys Bresennol\n"Y mae’n bosibl y gwerthwyd yr holl diroedd yn ail hanner y bymthegfed ganrif; defnyddiwyd yr elw a chyfraniadau pererinion i godi’r eglwys harddaf a mwyaf urddasol yng Ngwynedd."** [** t. 67 A.D. Carr (Ysbryd Dealltwrus ac Enaid Anfarwol. Gol. W.P Griffith, Gwasg John Penri, 1999)] c. 1480 i ddechrau’r 16g. y bu’r ehangu a chodi’r eglwys fawr bresennol.\nY mae tebygrwydd tyrau gorllewinol Bangor, Clynnog a Llanengan yn awgrymu bod pensaer arbennig yn gyfrifol am ryw gymaint o’r adeiladu yn yr esgobaeth.*** [*** t. 82 Enid Pierce Roberts (Ysbryd Dealltwrus ac Enaid Anfarwol. Gol. W.P Griffith, Gwasg John Penri, 1999)].\nCafwyd cyfnodau eraill o atgyweirio, e.e. 1848-1856.\nY pethau hynotaf yw Maen Beuno (mae ôl bys Beuno arno), gefail gwn, ystafell wahanglwyfion, cloc haul (yn y fynwent) y credir ei fod yn dyddio o tua’r ddegfed ganrif (yr unig un cyffelyb ym Mhrydain yw’r un yn Eglwys Tywyn, ond ceir rhai yn Iwerddon); o amgylch y Gangell y mae pedair ar ddeg o hen eisteddleoedd mynachaidd a llun wyneb defosiynol wedi ei gerfio rhwng pob eisteddle; rhwng Eglwys y Bedd a’r Eglwys Fawr ceir rheinws - lle y cedwid drwgweithredwyr dros nos; cwpan fasarn (c.1480-90 sef cyfnod Pabyddiaeth) a blychau elusen (a gedwir mewn banc).\nLlun: Eglwys Beuno Sant (gan Eric Jones).\nEnwogion a gladdwyd yn yr Eglwys ac yn y fynwent:\nBeuno Sant. (Yng Nghapel Y Bedd).\nHywel y Fwyall (1300? - 1381?) (Syr Hywel ap Gruffydd) Bron-y-foel, Moel-y-Gest. Dywedir iddo dorri pen ceffyl brenin Ffrainc efo’i fwyall ym mrwydr Poitiers yn 1356. Fe’i penodwyd yn gwnstabl Castell Cricieth.\nWilliam Glynn, Lleuar, m. 1609 [mab William Glynne ab Robert ab Meredydd ab Hwlcyn Llwyd o Glynllifon, Rhingyll dan Arfau ("Serjeant at Arms") i Harri VIII, a briododd ferch Syr Rowland Velville - mab anghyfreithlon i Harri VII - cwnstabl Castell Biwmares a.y.b. Bu farw yn 1556. Gw. Caernarfonshire Cyf. II HMSO 1960] Claddwyd nifer o’i ddisgynyddion yn yr eglwys.\nGeorge Twistleton. (1618-1667) Swyddog ym myddin y Senedd. O Sir Efrog. Priododd â Mari Glynn, merch William Glynn, Lleuar. Fo a gymerodd Syr John Owen o’r Clennenau yn garcharor pan ymosodwyd arno yn Llandygai. Roedd yn aelod o’r Uchel Lys a nodwyd i brofi’r Brenin Siarl a daeth yn Aelod Seneddol dros Sir Fôn.\nRichard Nanney (1691-1767) Graddiodd yn M.A. yn Rhydychen. Ficer Clynnog o 1714 hyd at ei farw. Un o brif gefnogwyr ysgolion Griffith Jones. Daeth yn bregethwr enwog a deuai tyrfaoedd i wrando arno’n pregethu yn Eglwys Clynnog.\nRobert Roberts "Y Seraff Bregethwr". Gweinidog cyntaf y Capel Uchaf.\nEben Fardd (1802-1863) Un o brif feirdd Cymru. Dyddiadurwr pwysig y cyhoeddwyd detholiad ohonynt gan Wasg Prifysgol Cymru. Daeth i gadw ysgol yng Nghapel Beuno yn 1827. Priododd yn 1830 â Mary Williams, Caepwsan. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop ac yntau’n rhwymo llyfrau ac yn ddiweddarach yn cadw post.\nLlun: Yr Eglwys a'r Fynwent\nLlwyn y Nef\nAeth un o’r mynachod am dro a chlywodd aderyn yn canu mewn llwyn. Eisteddodd i wrando arno a syrthiodd i gysgu. Pan ddeffrôdd roedd ganddo locsyn hir ac roedd coed wedi tyfu o’i gwmpas. Dychwelodd i’r eglwys. Gwelodd fynachod ar y ffordd ond nid adwaenai neb. Pan gyrhaeddodd yr eglwys, dieithriaid oedd yno. O’r diwedd, daethpwyd o hyd i’w enw ar y gofrestr. Yr oedd wedi cysgu am 300 mlynedd. Byth er hynny galwyd y lle yn Llwyn-y-Nef. Mae 28 o dai yno heddiw a’u henwau yw Llwyn-y-Ne'.\nLlun: Ffynnon Beuno (c. 200 llath o’r Eglwys ar y lôn bost yr ochr draw i’r Modurdy i gyfeiriad Pwllheli).\nMae’r ffynnon hon ar y ffordd bost i gyfeiriad Pwllheli ac ychydig ymhellach na’r modurdy, Plas Beuno ("Gwesty Clynnog" erbyn hyn) a’r Maes Glas. Fe’i gwarchodir gan CADW.\nByddai plant a fyddai’n llewygu ac yn dioddef o nychdod yn cael eu trochi yn Ffynnon Beuno. Yna gosodid brwyn ar fedd Beuno yn yr Eglwys a rhoddid y plant i orwedd yno drwy’r nos. Byddent wedi gwella erbyn y bore.\nY mae traddodiad y gellid cerdded o Glynnog Fawr yn Arfon i Glynnog Fechan ym Môn gynt, ar dir sych amser trai. Pan aeth Beuno i bregethu i Sir Fôn un tro ar hyd y ffordd hon fe ollyngodd ei lyfr pregethau i’r dŵr. Daeth gylfinir heibio a chodi’r llyfr o’r dŵr. (pig yw "gylfin", ac o’r gair gylfin + hir y tarddodd y gair gylfinir). Am iddo arbed y llyfr talodd Beuno yn ôl i’r aderyn trwy ei gwneud yn anodd i bobl ddod o hyd i’w nyth.\nEben Fardd, Cyff Beuno, t. 58\nAeth un o’r gweision yn Llys Aberffraw i Lys Ynyr Gwent. Roedd yn nodedig o hardd. Roedd gan Ynyr Gwent ferch o’r enw Digwg a chyn gynted ag y gwelodd y gwas fe syrthiodd mewn cariad ag ef ac ni allai fyw hebddo. Cytunodd Ynyr Gwent iddi ei briodi. Ymhen amser penderfynodd y gwr ifanc ddychwelyd i’w wlad ei hun efo’i wraig. Ar y ffordd daethant i le o’r enw Pennarth yn Arfon ac aros noson yno. Yr oedd y dywysoges mor flinedig fel y cysgodd yn drwm ar unwaith a thra oedd hi’n cysgu daeth cywilydd mawr ar y gwr ifanc iddo fynd â gwraig mor bendefigaidd i’w wlad ei hun heb le cymwys iddi ac yntau mor dlawd. Daeth rhywbeth drosto, torrodd ei phen a dianc efo’r meirch gwerthfawr a’r aur a’r arian, i Aberffraw, a chafodd swydd gan y brenin i fod yn oruchwyliwr iddo. Pwy a ddaeth heibio ond Bugeiliaid Beuno a phan welsant y corff rhedasant i chwilio am Beuno. Pan gyrhaeddodd gosododd ei phen yn ei ôl ar ei chorff a gweddïodd ar Dduw i’w gwella. Tarddodd ffynnon o’r ddaear lle y disgynnodd ei gwaed ac fe’i galwyd yn Ffynnon Ddigwg. Gwellhaodd Digwg yn llwyr ac arhosodd yng Nghlynnog am weddill ei hoes.\nMae’r ffynnon i’w gweld heddiw ar lechwedd Mynydd Bychan rhwng Pennarth a Capel Uchaf.\nCyff Beuno, t. 59\nPorth y Casul\nYr oedd porthladd bychan o’r enw Porth y Casul gerllaw Bachwen. Enw Lladin ar fantell yw casul ac ystyr Bachwen yw darn o dir cysegredig sydd â siâp bachyn iddo. I’r porth hwn bob blwyddyn deuai mantell newydd i Beuno oddi wrth ei nith Gwenfrewi am iddo ei chodi o farw’n fyw (wedi iddi gael torri ei phen). Byddai’r fantell yn cyrraedd dros y môr a byddai’n sych bob tro.\nE.Fardd, Y Gwladgarwr VI, 1838\n[Nid oes digon o le yma i adrodd chwedl Gwenfrewi ond mae arwyddocad arbennig i’r ffaith fod Beuno yn meddu ar y ddawn i atgyfodi pobl a gafodd dorri eu pennau trwy ailosod eu pennau yn eu cyrff (heblaw Digwg a Gwenfrewi dywedir i Beuno atgyfodi hefyd: Aelhaearn, Deiniolfab, Deiniol a Llorcan Wyddel). Yr oedd arwyddocad arbennig i bennau yn y cyfnod Cyn-Gristnogol (e.e. pen Bendigeidfran yn y Mabinogi). I’r hen Geltiaid yn y pen yr oedd enaid a nerth rhywun a phan fyddai’r arwyr yn torri pen byddent yn medru meddiannu ei enaid ac atgyfnerthu eu grym ysbrydol, a gorau oll os llwyddent i gael pen brenin neu dywysog. Mewn cyfnodau diweddarach parheid i gasglu pennau i brofi gwrhydri yn unig (ac i’w harddangos fel rhyw fath o gofrodd) - e.e. dyna a wnaeth y Saeson efo pen Llywelyn.]\nYnys yr Arch, Bwlchderwin\nPan fu farw Beuno hawliai tri lle ei gorff i’w gladdu: Beddgelert, Clynnog ac Enlli. Pan oedd y cynhebrwng ar ei ffordd rhoddwyd y corff i lawr er mwyn i’r cludwyr gael gorffwys. Syrthiasant i drwmgwsg. Erbyn iddynt ddeffro gwelsant fod yno dair arch a bod y sant, i fodloni’r tri lle, wedi ymluosogi yn dri chorff - un i bob un o’r tair arch; a galwyd y llecyn o achos hynny yn Ynys yr Eirch, ond a aeth ymhen amser yn Ynys Yr Arch.\nLlên Gwerin Sir Gaernarfon, t. 219\nCist dderw wedi ei naddu o un boncyff yw Cyff Beuno. Mae iddi dri chlo - un i’r Person a dau i’r Wardeiniaid. Byddai’n rhaid i’r tri fod yn bresennol i’w hagor.\nYn y gist hon y rhoddai’r pererinion eu harian at yr Eglwys ac y rhoddid yr arian a dderbynnid am werthu anifeiliad â Nod Beuno arnynt (ystyrid lloi ac wyn a ddigwyddai gael eu geni â thoriad arbennig yn eu clustiau yn eiddo i’r eglwys: fe’u gwerthid ar Yr Wylmabsant (Ebrill 21) bob blwyddyn ac âi’r elw at yr eglwys).\n'Cystal i chwi geisio torri Cyff Beuno' fyddai’r dywediad gynt yng Nghlynnog pan geisiai rhywun wneud rhywbeth hynod o anodd.\nCyff Beuno, t.63\nPant y Lladron\nYn un o gaeau uchaf Pennarth ar Y Mynydd Bychan (am y terfyn â Choed Tyno) ceir pant mawr yn y ddaear. Dim ond yr awyr a welir ohono. Mae’r un teulu wedi byw ym Mhennarth ers o leiaf y ddeunawfed ganrif a dyna yw’r enw a drosglwyddwyd i’r genhedlaeth bresennol am y lle. (Lowri Evans, Pennarth)\nDyna yw’r enw ar y carneddi o feini mawrion a welir ar drai yn agos i’r lan gerllaw Porth Cynnog. Yn y chweched ganrif yr oedd yma dir sych ar drai. Byddai Beuno yn pysgota yma. Dyma eglurhad Yr Athro Bedwyr Lewis Jones yn Yn Ei Elfen, Gwasg Carreg Gwalch, 1992, tud. 57:\n"Cored ydi’r gair yn Gymraeg am fath o drap mawr yr oedd hi’n arfer ei adeiladu i ddal pysgod. Gair benywaidd ydi cored, felly y gored a ddywedir - y gorad ar lafar...\nAr ddarn o draeth gweddol wastad, yr hen arfer oedd curo polion ar eu pennau i’r tywod neu’r mwd ac yna plethu gwiail rhyngddyn nhw i ffurfio argae ar hanner tro. Dyma oedd cored. Pan fyddai’r llanw i mewn yr oedd y gored o’r golwg a nofiai’r pysgod yn dalog braf i mewn drosti. Yna, wrth i’r llanw dreio, llifai’r môr allan drwy’r gwiail gan gaethiwo’r pysgod tu fewn i’r gored. Mater bach wedyn oedd eu casglu i fasgedi. Roedd amryw o’r coredau hyn ar lannau’r Fenai......"\nStori J.W. Cowrt Bach, 1967 (a recordiwyd i Amgueddfa Werin Cymru): "Roedd yna hen wraig yn byw yn Y Borth (tai sgotwrs) meddan nhw, ac mi fyddai ’ma beth ofnadwy o fecryll a penwaig yng Nghlynnog yn yr hen Gorad ’ma. Roedden nhw wedi dal llond y cae bron o benwaig ac fe’u gadawyd yno i ddrewi. Mi felltithiodd yr hen wraig nhw ac mi ddywedodd na fyddai penwaig yng Nghlynnog am 200 mlynedd. A fuo na ddim chwaith." Byddai ei dad yn arfer dweud bod hen dai bach yn Aberafon, Gyrn Goch, yn yr hen oes - cyn ei amser ef - ac y byddai pysgotwrs yn byw yno. Byddent yn dal penwaig ac yn eu casgennu nhw a’u halltu. Ceid dwsin o benwaig am ddimai. Byddai llong yn perthyn i Capten Ifan Owen a’i wraig Nel a chanodd Eben Fardd gerdd iddi:\nY Tiboeth neu’r Diboeth\nCedwid hen lyfr neu lawysgrifen yn yr Eglwys am ganrifoedd. Fe’i galwyd yn "Diboeth" am iddo gael ei ddiogelu rhag llosgi. Yr oedd cloriau haearn amdano. Ond aeth ar goll. Fe’i gwelwyd gan Dr Thomas Williams o Drefriw yn 1594 ac ni chlywyd dim amdano wedyn.\nCeubren y Pentref\nSafai’r ceubren hyd y 1970au yn ymyl Y Tyrpeg ym mhentref Clynnog. Yn ôl traddodiad byddai’r pentref yn marw pe torrid y goeden. Ysgrifennodd Hywel Tudur ac eraill gerddi i’r ceubren.\n(gw. Hywel Tudur Gol.t. 32, gan Catrin Parri Huws, 1993).\nYn Eglwys Clynnog y trefnwyd priodas Rhys a Meinir, Nantgwrtheyrn.\n(gw. Priodas yn Nant Gwrtheyrn, tt 210-226. gan Glasynys yn Cymru Fu, 1862.)