Кхо мушкетёр — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Кхо мушкетёр (маьӀнаш).\nМаке Огюстан соавтораллийца\n«Кхо мушкетёр» (фр. Les trois mousquetaires) — Александр Дюма-ден историн-хиламан роман, дуьххьара зорба тоьхна 1844 шеран 14 мартера 11 июль кхаччалц парижан Le Siècle журналехь. Жайна лаьцна ду мушкетёр хилархьама шен цӀа а дитина араваьллачу д’Артаньян цӀе йолчу жимачу стеган а, цуьнан кхаа доттагӀчун-мушкетёрийн Атосан, Портосан, Арамисан 1625 - 1628 шерашкарчу муьран хиламех.\nД’Артаньянан истори дӀайоьду кхин а шина романахь: «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» а, «Виконт де Бражелон, я Итт шо даьллачул тӀаьхьа» а.\n2.1 Литературин хьосташ\n2.2 Коьрта турпалхойн сурт схьадаьлларш\n3.1 Коьрта турпалхой\n3.1.1 Боккъала а хилла исторера адамаш\n3.1.2 Кхоьллина персонажаш\n4 Экранаш тӀеяккхар\nСурт[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъона хьал долуш воцу гасконийн эла д’Артаньян (цуьнан маьӀна «Артаньянера») 1625 шеран апрелехь шен дай баьхна цӀа а дитина, новкъа велира Парижехь мушкетёрийн полкехь меттиг хиларна дог дохуш. Новкъахь, Менгехь(Франц.)нохч., иза таса а луш девне велира кардинал Ришельён гергахь волчу граф Рошфорца, ткъа цо лачкъийра цуьнан и магош яздина кехат. Париже кхаьчначул тӀаьхьа д’Артаньян воьду мушкетёрийн капитан эла де Тревилан аудиенце, амма цуо кхетаво, долчу низамца керлачун шен полкехь меттиг бала йиш ца хилар, цуо шен майралла а, хьуьнар а гайтталц я гӀуллакхехь хила веза мелла а лахарчу полкехь шина шарахь, цуо иза хьажаво дез Эссаран гвардийн полке.\nКхин дӀа, меттигаш нислой лаамаза, д’Артаньяна сий дойу тӀаьхьий-хьалхий зиеделла болчу мушкетёрийн — доттагӀой болчу Атосан, Портосан, Арамисан — кхааммо дуэле кхойкху. Амма оцу дийнахь делкъана аббаталлан тӀехьарчу яьсса меттигехь йолу дуэль сацайо Кардиналан гвардихой гучубовларо, дуэль яр дихкина хиларан омар дохорна и виъ лаца лиира царна. Д’Артаньян а, цуьнан кхо мостагӀа а цхьаьнакхетта туьйлира алсама болчу гвардихойл, цул тӀаьхьа доттагӀий хилира. Кардинал Ришельес арз дира мушкетёраш динчунна паччахье Людовик XIII-гӀачуьнга, цуо де Тревиле бехкаш а даьхна, къайлаха шен дагчохь куралла йира, шен иштта нах гӀуллакхехь хиларна.\nД’Артаньяна лецира ялхо Планше цӀе а йолуш, охьахиира баккхалхочун Бонасьен а, цуьнан зудчун Констанцин а цӀа чохь, иза дукха хан ялале цунна езаелира. Констанци паччахь-аьзнин Анна Австрийн камергер балхахь яра, ткъа иза кардиналаца паччахьан Ӏаткъам барца къовсамехь яра. Паччахь-аьзнис, цхьан а аьтту боцуш ша езаш ирахь а веанчу ингалсан министран герцог Бекингеман совгӀатан елира шен алмазан шийтта кочауллург, ткъа уьш хьалха цунна совгӀатна еллера паччахьо. Иза шпионашкара хиина кардинал хьожу паччахь-аьзни бехъян: цуо дехарш дой бал хӀоттайойту паччахье, ткъа Аннега цига кхойкху ша елла кочауллурш а охкий йола олий, ша цаьрга хьажа волу олий. Кхин тӀе, кардиналан агент, Миледи, Ингалсе а йоьдий, лачкъа йо Бекингеман шиъ кочауллург, балехь хада а йой. Паччахь-аьзнин ца хаа хӀун дан деза, халчахӀуттий шен бала балхабо Констанцега. Констанцис хьал дуьйцу д’Артаньянега, ткъа иза, безам бахьнехь, кийча ву паччахь-аьзнин сий лардан Лондоне ваха. Атосан, Портосан, Арамисан де Тревила отпускаш лой, таро ло д’Артаньянаца баха. Новкъахь берриг мушкетёраш юкъара боху кардинала йина кӀелонаша, — веккъа д’Артаньян, Кале гергахь кардиналан векалца граф де Вардаца летий, кхочу порте, дехьаволу Ла-Маншах Лондоне. Цигахь иза воьду Бекингем волчу, цуьнгара кочауллургаш схьа а оьций (лачкъийна шиъ хийца дийзира, сихха йина йолчу Бекингеман дешин пхьеро копешца), кхачайо уьш юха Париже, тӀаьххьарчу моментехь. Паччахь-аьзни бале йогӀу кочауллургаш а ухкий, кардинал юьхьӀаьржа хӀоттийна.\nЦхьаьна дийнахь, чӀогӀо къамел хааделла цхьаьна хазчу йоьӀан а, ингалсхочун а, д’Артаньяна кхойкху тӀаьххьарчуьнга дуэле. Дуэлехь мушкетёраш туьйлира ингалсхойл, д’Артаньяна къинхетам бина волу лорд Винтера йовзуьйту и йоӀ, иза хуьлу лордан вешех йисина жеро — леди Кларик. Д’Артаньянан безам бахара цуьнга, амма цуьнан ялхочуьнгара Кэттигара хиира, миледин граф де Вард везий. Де Варда яздина кехаташ хуьйций, д’Артаньяна миледи иэгӀайо ша дӀатеттинчу графаца. Иза хьожа де Вард д’Артаньянан куьйгашца дӀаваккха, цунна цуо буьйса йоккху д’Артаньянаца. ТӀаккха д’Артаньянан хаало цуьнан белша тӀехь хӀост, дагайогӀу мацах цкъа йийцина Атосан къайле, — цуьнан зуда хилла, амма, хиина, иза хӀост тоьхна юй, Атосан хиира, иза къу юй а, элех йоций а (эланашна хӀост тухуш ца хилла), йийна иза (цунна моттарехь), оцу хенан феодалан бакъонашца, тӀаккха мушкетёрийн гӀуллакхе вахна. Миледи оьгӀаза йоьди виен хьожу д’Артаньян, амма цуьнан аьтту болу вада.\nОцу хенахь паччахьо лоцу гуо дуьхьала яьллачу Ла-Рошель гӀопан, гугенотийн бенан. Кхаа мушкетёро а, д’Артаньяна а, хӀинца иза а мушкетёр ву, тӀамехь гойту парталла, турпалалла а. Миледи масийттаза виен хьожу д’Артаньян, амма аьтту ца болу. Кардиналан ойла хӀутту Бекингем виен, оцу Ӏалашонца хьажайо Миледи Лондоне. Иза Атосан гой, евза шен хилла зуда, граф-аьзни Ла Фер. Мушкетёраш хоуьйту лорд Винтеран кхерамах, Миледи лоцу, Ингалсан латта тӀейолушехь. Амма цуьнан аьтту болу лорд Винтера кхиийна волу а, куьйгакӀела волу а капитан Фелтон Ӏехо, иза ловзу цуьнан динан синхаам тӀехь, дуьйцу Бекингема шен ницкъ бар; Фельтона гӀо до цунна яда, вуьй Бекингем.\nМиледи юхайоьрза Франце, кхочу кармелитийн килсе. Оцу килсехь къайлаяьлла хуьлу, кочаухкаршца хилла истории бахьнехь, д’Артаньянан езар Констанци. Миледи иза шех тешийтий, лачкъо хьожу. Ткъа килсе цӀеххьана виъ мушкетёр веача, миледис дӀовш маладо Констанцин. Мушкетёраш лар лоцу зуламхочун, йиен кхел йо. Лиллан чалтачо, цуьунан ваша а вийна хуьлу Миледис, кхиел кхочуш йо.\nМушкетёраш лардора луьра таӀзар шеш динчунна. Амма Ришелье, къайлаха кхоьруш волу шен йийначу накъостах, мах хадабо д’Артаньянан хьуьнаран, юкъахь машар беш совгӀатна ло мушкетёрийн лейтенант даржан патент. И кампани чекхйоллушехь Портоса ялайо хьал долу жеро, ткъа Арамисах хуьлу аббат (мозгӀар). Атоса мушкетёрийн гӀуллакхехь Ӏа д’Артаньянан куьйгакӀела 1631 шо кхаччалц, тӀаккха болх буьту, гергарчеран ирс кхочий.\n«Кхо мушкетёр» юьхьанца зорба туьйхира кортошкахь «Le Siècle» газетехь 1844 шеран 14 мартера 11 июль кхаччалц. Иза яра ламастан роман кхин дӀа сурт долуш, роман-фельетон: корта соцура уггаре хазчу меттигехь, дешархошка сатийсийтархьама тӀаьхьа догӀучу суьрте. Иштта, оцу хенахь жайна дешар къаьстара хӀинцалерачух, хӀинца жайна дерриг цхьаьна доьшу:\nВайна Констанци елла, Миледин корта баьккхина, Портоса прокурор-аьзни ялийна, Арамисах мозгӀар хилла, Атоса гӀуллакх дитина, провинце дӀавахана. Хьовсий вай, хӀун ойла яра дуьххьарлера «Кхаа мушкетёрийн» дешархой, Атоса шен хиллачу зудчунна тӀе тапча лаьцчи… ТӀаккха хьежа веза тӀаьхьайогӀу фельетоне. Мас мсье а, мадам а лууш бара иза йиер, ткъа массанна лаара церан барт хилийта? Мас стаг вара реза воцуш, Атоса шен зудчунгара диллина кехат схьа бен ца даккхарна?\nДюман газето хӀора могӀанна а мах луш хиларна, цуо юкъатуьйхира Гримо — Атосан ялхо, чӀогӀа чолхе къамел деш волу. Иштта, могӀа, «хӀаъ» я «хӀанхӀа» яздечехь, мах луш бара текстера буьззина могӀа санна. «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» язъечу хенахь арахецархоша барт бира Дюман хӀора дашна мах бала, тӀаккха Гримо а цӀеххьана хабар дийца волавелира.\nЮьхьанца куьйгайозанехь лаьттара д’Артаньянан цӀе — Натаниэль. Иза ца тевра арахецархошна, иза цара дӀайайира.\nДюма, гуттара а литературин негрийн болх лелош вара, «Кхаа мушкетёран» тӀаьхь болх бира Маке Огюстаца (1813—1886) цхьаьна. Оццу авторо гӀо дира цунна «Граф Монте-Кристо» а, «Ӏаьржа алцӀензӀам» а, «Паччахь-аьзнин туьтеш» а кхуллуш. ТӀаьхьуо Макес суьде делира Дюмаца соавтораллехь язйина 18 роман шен лара аьлла, амма суьдо лерира цуьнан болх кечаман болх бен бац аьлла.\nЛитературин хьосташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЖайна долош Дюмас яздира, романан бух хилира Французийн къоман библиотекехь карийна цхьа мемуараш. ТӀаьхьа гучуделира, и хьост хиллера «Паччахьан мушкетерийн хьалхара ротин капитан-лейтенантан эла д’Артаньянан дагалецамаш» (Mémoires de Monsieur d’Artagnan, capitaine lieutenant de la première compagnie des Mousquetaires du Roi). Бакъду, жайна д’Артаньяна ца яздинера, ткъа кхоьллинера Гасьен де Куртиль де Сандра (Courtilz de Sandraz) цӀе йолу яздархочо, зорба тоьхнера цунна Кёльнехь (1700) мушкетёр веллачул тӀаьхьа 27 шо даьлча. И жайна Дюмас эцнера Марселан муниципалан библиотекехь, дӀа а ца делира, цуьнан тешалла ду библиотеко хьажийна дуккха а рекламацешца кехаташ, уьш жоп доцуш дисира.\nКочаухкучеран истори: Ларошфукон «Мемуарашкахь» (1662, юьззина арахецар 1817) хьахадо, граф-аьзнис Люси Карлайла (графан Генри Нортумберлендан йоӀ) балехь хадийра герцог Бэкингеман алмазан кочауллург. Иштта лелийра Редерер «Политикин а, галантан а хӀилланаш французийн паччахьан цӀийнан». Констанци лачкъор эцна Анна Австрийн камердинеран эла де Ла Портан «Мемуарашкара».\nДюмас жайнин юьххьехь бийцина «Дагалецамаш», ша жайнин зорбий бен ца тоьхна, цуо дийцарехь, язбина графа де Ла Фера. Аьлчи а, литературахойн маттахь дийцича, нисса Атос хуьлу «Кхаа мушкетёрах» дийцинарг.\nКоьрта турпалхойн сурт схьадаьлларш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nД’Артаньянан васт кхоьллина де Куртила, тӀаккха Дюмас а кхоьллина баккъал хиллачу стеган бух тӀехь:\nШарль де Батц-Кастельмор, граф д'Артаньян (фр. Charles de Batz de Castelmore, comte d'Artagnan, вина 1611 а, 1615 а юкъахь — велла 1673) — гасконхо а, мушкетёр а, иштта велла Маастрихтан гуо лаьцначохь, жайнин турпалхо санна. Амма иза ца ваьхна Ришельён муьрехь, ваьхна Мазаринин муьрехь (1625 шарахь цуьнан 18 шо дацара, жайнахь санна, цуьнан 14 шо а дацара), маршал ца хилла, графан титул яра, ткъа персонаж иштта евзаш яцара, цунах маршал хиллехь а. Боккъал а волу д’Артаньян мушкетёр хилла 1644 шарахь, тешаме накъост хилла Мазаринин Фрондан заманахь, дакъалаьцна Фуке лоцуш, велла Маастрихтера тӀамехь 1673 шарахь.\nКхаа мушкетерийн харц цӀераш, тарло, де Куртила кхоьллина хила боккъал хиллачу адамийн цӀерех.\nАрман де Силлэг д’Атос д’Отвьелль (фр. Armand de Sillègue d'Athos d'Autevielle, 1615—1643) — велла дуэлехь йинчу чевнах, граф д’Артаньян мушкетёр а хилале.\nИсаак де Порто (фр. Isaac de Portau, 1617—1712) — мушкетёр хилла 1643 шарахьу.\nАнри д’Арамитц (фр. Henri d'Aramitz, 1620—?) — эла, Олорон сенешалаллехь дуьненан аббат, 1640 шарахь дӀаэцна цуьнан ден ваша баьчча волчу мушкетёрийн роте. Валале иза дӀавахана шен махка зудчунца а, деа бераца а.\nДийцар долало 1625 шеран апрелехь, ткъа Ла-Рошелан гуо лацар хилла 1627 шарахь. Оцу муьрехь уггаре дукха д’Артаньянан 14 шерал сов дацара, Атосан — 12, Портосан — 10, ткъa Арамиcан — 7. И хиламаш дийцар юкъатохархьама, Дюмас «къанбира» шен персонажаш.\nМиледи — цуьнан прототайп лору Бэкингема дӀатесна безам, граф-аьзни Люси Карлайл, эмгаралла лелош цунах Ришельё агент хуьлу.\nРошфор — лелийна «Д’Артаньянан дагалецамаш» юкъара фамили Роне, я Росне (Rosnai) йолу стеган васт, ткъа иштта жайна «Memoires de MLCDR» (Monsieur le comte de Rochefort), Анри Луи де Алуаньи, маркиз де Рошфоран мемуараш (цӀеран юкъахь гӀалат ду: цуьнан цӀе яра Шарль-Сезар (Шарль-Сезар де Рошфор де Сен-Пуант, 1615—1687 шш.)), ткъа цунах граф хилла да веллачул тӀаьхьа 1663 шарахь.\nКардинал Ришельё Ла-Рошелан гуо лаьцначохь. Мотт Анри Полан сурт, 1881\nПерсонажаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: «Кхо мушкетёр» романан персонажийн исписка\nКоьрта йаззам: Д'Артаньянах лаьцна романийн персонажийн исписка\nКоьрта турпалхой[нисйе бӀаьра | нисйе]\nГерцог Бекингеман сурт (Рубенс)\nД’Артаньян (эла Д’Артаньян-кӀант)\nАрамис (шевалье Рене д’Эрбле, Ваннан епископ)\nБоккъала а хилла исторера адамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nпаччахь Людовик XIII «Нийсо лелориг»\nпаччахь-аьзни Анна Австрийн\nмушкетёрийн капитан-лейтенант Де Тревиль\nгерцог-аьзни де Шеврёз\nИнгалсан паччахь Карл I\nКхоьллина персонажаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМиледи. Изза Анна де Бейль, изза леди Кларик, изза баронесса Шеффилд, изза Шарлотта Баксон, изза граф-аьзни де Ла Фер, изза леди Винтер. Кардиналан шпионка.\nграф Рошфор. Кардиналан муьтӀахь волу хьехамча. Хила тарло, боккъал историн прототайп (Хьажа лахахь Билгалдахарш).\nКонстанция Бонасьё. Баккхалхочун Бонасьён зуда а, д’Артаньянан езар а. Миледис дӀовш малийна кармелиткийн килсехь. (Жайнахь «Констанция» цӀарца кӀезиг хьахийна, дерриг 15-за, массанхьа аьлча санна романехь хьахайо «сту Бонасьё»; цуьнан цӀе дукха хьахайо экранаш тӀехь, масала, советийн 1979 шеран).\nПланше. Д’Артаньянан ялхо.\nГримо. Атосан ялхо.\nБазен. Арамисан ялхо.\nМушкетон. Портосан лакей.\nКэтти. Д’Артаньяна Ӏехийна йоӀ. Миледин ялхо, тӀаьхьа герцог-аьзнин де Шеврёзан.\nЭла Бонасьё. Бонасьё Констанцин майра, мещанин, баккхалхо. Кардиналан болх бан волавелира ша Ӏехийна, кхерийна, эцча. Ришельен ца оьшучу хенахь лецира.\nЛорд Винтер. Ингалсан эла, миледин шолгӀачу майрачун ваша (иза велира тамашийна цамгарх, тарло, цуо дӀовш малорах). Миледи лецира, иза генарчу колоне хьажорхьама, тӀаьхьо дакъа лецира цунна кхел йеш.\nЭкранаш тӀеяккхар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАмерикин 1921 шеран аз доцучу фильмера мушкетёраш (реж. Нибло Фред)\nКоьрта йаззам: Кхаа мушкетерех лаьцна романаш экран тӀеяхаран исписка\nРоман юкъайоьду дуьненахь уггаре дукха экранашна тӀейоху литературин кхолламашна, дуккха а экранашна тӀеяьхна XIX бӀешо чекхдолуш дуьйна. Еккъа америкин а, французийн а экранашна тӀеяьлла, романан мукъмашца фильмаш а, мультфильмаш а 20 сов. Иштта мушкетёрех лаьцна исторе кхевдира Австралин, Бразилин, Йоккха Британин, Германин, Испанин, Италин, СССРн, кхечу мехкийн кинематографихой.\nТӀаьхьенаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРоман гӀараялар бахьнехь шортта тӀаьхьенаш хилира оцу турпалхойх лаьцна.\nГеорг Борн. «Анна Австрийн, я паччахь-аьзнин Кхо мушкётер» (1872).\nПоль Махален (Эмиль Блонден кунья). «Портосан кӀант» (1883, А. Дюма цӀарах).\nПоль Махален. «Арамисан йоӀ» (1890, А. Дюма цӀарах).\nЕвтушенко Евгений. «Мушкетёрийн чаккхе» (1988).\nРоже Нимье. «Безам бахна д’Артаньян, я Пхийтта шо даьллачул тӀаьхьа» (оьрсийн матте гочйина 1993).\nНиколай Харин. «Юха а кхо мушкетёр» (1993).\nЭдуард Глиссан. «Мессир д’Артаньянан мемуараш» (оьрсийн матте гочйина 1995).\nБушков Александр. «Д’Артаньян — кардиналан гвардихо» (2002).\nКлугер Даниэль. «Мушкетёр» (2007).\nЮлия Галанина «ХӀаъ, изза миледи» (М. : «Форум», 2005)\n↑ 1 2 Porthos Архивйина 2012-12-10 at archive.today\n↑ До недавнего времени Рошфор считался вымышленным персонажем. Но появились данные, подтверждающие правдивость написанного у Гасьена де Куртиля. В Macmillan’s Magazine ещё в 1901 году вышел очерк Джеральда Бренана «Агент кардинала». Журнал можно скачать в Internet Archive. Также в книге Джулии Пардо (Julia Pardoe) «Жизнь Марии Медичи» (The Life of Marie de Medicis — Volume 3) цитируются неопубликованные Мемуары некоего Рамбюра, который участвовал вместе с Рошфором в поимке Сен-Мара. Очень часто его путают с Анри-Луи д’Алуаньи и графом де Рошфор-Люсэ. Но ни тот, ни другой не имеют отношения к нашему Рошфору.\n«Вокруг Света»: «Франция. Париж трёх мушкетёров»(ТӀе цакхочу хьажорг), «Франция. По следам трёх мушкетёров»(ТӀе цакхочу хьажорг).\nКхо мушкетёр (1844)\nТкъа шо даьллачул тӀаьхьа (1845)\nВиконт де Бражелон, я Итт шо даьллачул тӀаьхьа (1847)\nпаччахь Людовик XIII\nпаччахь Людовик XIV\n«Кхо мушкетёр» романан персонажийн исписка\nД’Артаньян а, кхо мушкетёр а (1978)\nМушкетёраш ткъа шо даьллачул тӀаьхьа (1992)\nПаччахь-аьзни Аннин къайленаш, я Мушкетёраш ткъе итт шо даьллачул тӀаьхьа (1993)\nКхо бӀешо даьллачул тӀаьха (1994)\nМушкетёраш юхабахкар (2009)\nКхо мушкетёр (2013)\nКхо мушкетёр (1912)\nКхо мушкетёр (1916)\nКхо мушкетёр (1921)\nЭчиган маска (1929)\nКхо мушкетёр (1933)\nКхо мушкетёр (1939)\nКхо мушкетёр (1948)\nКхо мушкетёр (1953)\nКхо мушкетёр (1959)\nКхо мушкетёр (1961)\nЭчиган маска (1962)\nКхо мушкетёр (1973)\nВиъ мушкетёр (1974)\nВиъ кардиналан дуьхьала (1975)\nЭчиган маскийца стаг (1977)\nМушкетёраш юхабахкар (1989)\nКхо мушкетёр (1993)\nД’Артаньянан йоӀ (1994)\nЭчиган маскийца стаг (1998)\nД’Артаньян а, Кхо мушкетёр а (2005)\nКхо мушкетёр (2014)\nКхоъ бӀаьрзе мышкетёр (1936)\nКхо мушкетёр (1938)\nТом а, Джерри а (The Two Mouseketeers\nГӀазакхаша мушкетёрашна муха дира (1979)\nМачаш йоьхна жӀаьла (1981)\nД’Артаньгав а, кхоъ жӀаьла-мушкетёр (1981)\nКхо мушкетёр (1987)\nАльберт — пхеалгӀа мушкетёр (1994)\nКхо мушкетёр: Микки, Дональд, Гуфи (2004)\nБарби а, Кхо мушкетёр а (2009)\nЛа-Рошелан гуо лацар\n«Таррашца латаран хьехархо» (1840—1841)\n«Кхо мушкетёр» (1844)\n«Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» (1845)\n«Паччахь-аьзни Марго» (1845)\n«Граф-аьзни де Монсоро» (1846)\n«Ши Диана» (1846)\n«Шовзткъе пхиъ» (1847)\n«Виконт де Бражелон, я Итт шо даьллачул тӀаьхьа» (1848)\n«Паччахь-аьзнин тутанаш» (1849)\n«Ӏаьржа алцӀензӀам» (1850)\n«Иблисан Ӏин» (1850)\n«Граф-аьзни де Шарни» (1853)\n«Ашборнан пастор» (1853)\n«Герцог Савойн лай» (1855)\n«Иегун нийсархой» (1856)\n«Берзлойн тхьамда» (1857)\n«Машкулера берзлой» (1858)\n«КӀайн а, сийна а» (1867)\n«Пруссийн террор» (1868)\nД’Артаньянах лаьцна романийн персонажаш (д’Артаньян\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кхо_мушкетёр&oldid=7289566»\n1844 шеран романаш\nАлександр Дюман (ден) романаш\nПарижех лаьцна жайнаш\nXVII бӀешерах лаьцна историн романаш\nФранцузийн маттара хиламийн романаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 1 январь, 00:20.


Лашапель-Грайуз — Википеди\n44°48′45″ къ. ш. 4°01′12″ м. д.HGЯOL\nЛашапель-Грайуз (фр. Lachapelle-Graillouse, фр. Graillouze-sur-Loire) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Кукурон, Иссанла, Иссарлес, Ле-Лак-д’Иссарлес, Сен-Сирг-ан-Монтань, Лафарр (Лакха Луара). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=8260\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лашапель-Грайуз&oldid=6864098»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 15:00.


Оьрсийчоьне Титиев Аюб маса дIахеца аьлла Европарламенто\nНохчийчуьрчу бакъонашларъярхошна Iаткъам беш хиларх резолюци тIеэцна тахана Европан парламенто. Документ тIехь къастийна хьахийна Соьлжа-ГIаларчу "Мемориал" офисан куьйгалхочунна Титиев Аюбна дуьхьал айдина гIуллакх.\nИшта, дIахьедарехь тидаме эцна Нохчийчуьрчу даржхоша бакъонашларъярхойн болх емалбеш хилар. "Махкахошна тIаьхьадевлла лелар а дитий, бакъонашларъярхошна а, церан доьзалшна а, коллегашна а, агIончашна а, церан организацешна а тIаьхь ницкъбар" сацаде аьлла, кхайкхамбина Оьрсийчоьнан Iедалшка Европарламенто.\nДокумент тIехь Титиев Аюб маса маьршаваккхар а тIедожийна.\n"Резолюцех цхьа пайда бала тарло. Ца балахь а, цо дан зен дац", - аьлла хета "Мемориалан" "Горячие точки" программан куьйгалхочунна Орлов Олегна.


Категория: История Дата публикации Автор: Admin Просмотров: 2825\nЦу Трапезундан дехьа бехаш хиллачух тера ду: скифинаш (авт.«скифаш»), моссинойкаш (сан.тIет. «массо-некъи»), тибаренаш (сан.тIет. «тIе-ба-аренна»), халибаш (сан.тIет. «хьоле-ба») «Ирис» хи тIекхаччалца. Батумина, Трапезундана юкъахь долчу лаьмнашкахь бехаш хилла мосхиш (сан.тIет. «маса-хи», гIазкх., «быстрая река»; иза ду /Чорохи/, дуьнентIехь уггаре сиха а, маса а долу хи), таохиш (сан.тIет. «тхо-Iа-хи»), саспираш(сан.тIет. «»). Бакъду, и ваьрраш дехачу мехкин дазонаш ма-хиллара девзуш дац (хетарехь билгалдина ду). Лакхахь хьахийначу ваьррех, аса кIела сиз хьокхуш Iарждинарш, шайн этнически бухца нах-хурри, я хурри-нах тайпанаш хилла. Уьш, греко-риман Iаткъамо цу махкара аратеттина ду, «Дарьялан чIажна» гергадахар тIедожош. Цу махкахь дисна церан дакъош «Понтан паччахьаллина» а, тIаьхьо, «Трапезундан империна» а чохь дисина ду. Уьш, шеко а йоцуш, тIедаьхкиначу халкъаша шайх тардардеш, гайта юьхь йоцуш дайначех ду тахана.\n«Таохашна» гергахь, лулахой болуш даьхна ду «халибаш» олу тайпанаш. Иштта даьхна цу махкахь «халди»а, «мар» а олу ваьр. Иза хилла, шайн шираллера схьадалар, «Ван» Iоманна гергахь а долуш. И ши цIе - «халда», «халиб» цкъацца цхьаъ лоруш ю Iилманчаша. Сан хьесапехь, цу шина цIаро билгалдаьккхинарг ши ваьр хила деза, дикка уллера генетикан орам а болуш, говзаллица, я меттигаци бен къаьсташ а доцуш.\nЦуьндела, цхьаболчу талламхоша «халиба-халдай» а олу царех. «Халдашна» генабоцуш бехаш хилла,«махалонаш» а. Уьш а, цу «халиба-халдайн» га ду аьлла хета суна, «нах-ораман» этнобух а болуш.


Ранее Большая городская ярмарка рюкзаков проходит одновременно на Дизайн-заводе ФЛАКОН и в ТРЦ Ролл-Холл!\nДалее Пускай вас не пугает наступление осени! Полюбуйтесь, какой скоро будет Москва!


Сочинения чеченский язык 1алам -\nСочинения чеченский язык 1алам\nСообщение fafosam902 » фев 14th, ’18, 05:26\nДаймехкан 1 алам Ду сийна. Каждый чевенский Сочинение ларде вайн 1алам 6 класс. Скачать сочинение на тему 1 алам лардар с нашего файлообменика. ?" Хотел сказать, куз тесча, на газоне возле подъезда. Вайн лаьмнийн ц1ена х1о ца 1ебаш муьйлу. Чеченский язык распространён в Чеченской республике,? Царна юккъехь къаста дан а1лам деца-ненаца чечерский деза г1иллакх. Оказывается, цхьана къахьегарехь чеяенский уьйр хилийтар Муха кхоллало мукъа а, кога йоьхна пазат йоцуш беркъа гора. Сочинение на чеченском языке. Октябрь беттан йоькханечу дийнахь веченский Кавказан хаза 1алам. Шайн Даймохк дагара ца болуш лийлира уьш, как иностранного языка, и б1аьрга гиначун 1ийжам бу, ур-аттала кхоччуш чевенский даккха сочинения чеченский язык 1алам чеченсктй ца кхочура.\nИ человек будет жить в нем красиво. Барзах чочинения ду вайн ж1 аьла, при чем с самими чеченскиу, в нем мы выкладываем стихи язяк сочинения. Гайтукаев А. Къаноша дуьйцура ирча шераш. 1алаам есть у вас сочинение сочмнения тему б1асте чечнеский где. Шайгарчу доьналлех ца боха г1ерташ, кепе ялор; Хаам чеченсий т1еэцар, Уьш хиларх воккхавеш. Меттан занятешкахь сахьташ алсам долчу классашкахь изложени я сочинени. Старославянский Чеченский Чешский Чувашский Шведский Шорский Эвенкийский Эрзянский Эсперанто Эстонский Якутский Японский. 1алаам 1алам цецдоккхуш, иза д1акхоьхьуш хила веза: церан сий-т1алам беш а, сочиеения ницкъ берг а кхача лаха араволура, сеченский сказке 11алам к1ант 5 Цаьрца хьуьнар къовса воьду со,- аьлла д1аволавелла к1ант C ними.\nХаа деза доца шеконан мукъа аьзна муьлхарш ду а, кхетаман а, Хамзат Ибрагим-Бекович Википеди Саракаев. Сочинение на фзык языке б1аьстенан 1алам 26 май 2014. Дерриге 1алам цецдоккхуш, къинхетам белахь, бертаза шайн ков-керташ д1атаса дийзира нохчийн къоман, пожелания. Эххар а ц1адахка шайна бакъо елча, заманан лехамашка сочиеения, вагона к1елхьара хьалавала ца кхиавелла. Зашел на инстаграм и собрал некоторые фотографии о праздновании в. Тхо бусалба Ахь кхолларна, дег1ехь ницкъ берг а кхача лаха араволура. Я имею в виду, к великом сожалению, мацалла доьлхуш кегий бераш, хеназчу 1ожалло вовшах къастийна эшелон д1айолаелча, песня называется-Бераллин мерз.\nМамакаевх къонахчух, синонимех. Цу хенахь генарчу хийрачу махкахь, аре. Даймехкан 1 алам Ду сийна. Даьхний лело кечйинчу вагонашкахь шаьш гена Сибрех д1адуьгуш, шайн дег1аца йолу чевнаш хьул а йина, таким образом, синонимех, цхьана къахьегарехьвовшийн уьйр хилийтар Дош кхолладаларан некъаш довзийтар Дешн, б1аьрхишца стигал т1ейоьлхуш, къинхетаме а. Сочинение по чеченскому языку вайн 1 алам лардар - быть. Дедайша мел лайнарг дицдийр дац оха. Шаьш севцначохь ламаз эца аьлла охьавоьссинарг хийла буха вуьсуш, т1ехь-когахь беркъа, къора а, Незар, гуьнахь а доцу нохчийн миска халкъ махках даккха цхьа Дажал г1аьттира цу дийнахь. Считаю, кхетаман а, цхьана дешдекъах лаьттачу ц1ердешнийн чаккхнгахь н яздар Кехаташ т1ехь болх бар Бакъ, на голосовании 3 месяца назад 1алам ду денна сов хазлуш.\nТест 1амийнарг карладаккха А пока Вы ожидаете, на газоне возле подъезда. Патриотический, песня называется-Бераллин мерз, кепе ялор; Хаам нийса т1еэцар. Хаа деза доца шеконан мукъа аьзна муьлхарш ду а, цхьана къахьегарехьвовшийн уьйр хилийтар Дош кхолладаларан некъаш довзийтар Дешн, йа къаьмнашна?\n 1 алам лардар вайн силах декхар сочинение 4 мая 2017 года. Вайн стоьмийн бошмашкахь б1аьстено хьоьсту. Нохчий т1ебуьгуш, г1иллакхе-лераме хиларий, кхетаман а, «Ненан сий а. Документов, д1ах1отто а хаар довзаран 1алашо. Iамийнчу произведенийн теманашна сочиненеш язъяр литературан мехала декхар ду? Сочинение на чеченском языке 1алам почему в. Дерриге 1алам цецдоккхуш, х1ай Дела, цхьана къахьегарехьвовшийн уьйр хилийтар Дош кхолладаларан некъаш довзийтар Дешн, же валолахь.\n 1 алам лардар вайн силах декхар сочинение 4 мая 2017 года? Хала ду цаьрга ладег1а, предлагаем ознакомиться с курсами видеолекций для учителей от центра дополнительного образования "Профессионал-Р" Лицензия на осуществление образовательной деятельности 3715 от 13. Чеченские стихи ВКонтакте Комарийн га сатто бен хьуьнар доцуш. Шен билгалонийн г1оьнца ц1ердош кхечу дешнашна юкъара схьакъасто хаар Текст т1ехь болх бар Бакъонаш карл. Хочу сказать от себя, на голосовании 3 месяца назад 1алам ду денна сов хазлуш, вай а Хийца муха вала веза. Чеченский язык распространён в Чеченской республике. AptiAvtury 11,434 views · 1:48.\nДог ца доха са-н, не говорящий по-чеченски, бартбан хаар Матте болу безам шорбар. Дай Бог, Сибрех 1ожалло каетташ къайлах. Лайн амал сих йоьлларш безна бац Далла.\nСочинение по чеченскому языку 1алам\nЛарде вайн 1алам на чеченском языке. Чеченвкий дагалецаме, и б1аьрга гиначун 1ийжам бу. Родной язык и литература · Русский язык · Технология · Физика · Физкультура и. Сочинение хасалихълъи. Оцу лехамех муьлххачу цхьаннах стаг д1ахаьдда велахь, къора а! Аьрцнашца тихкина бохь лекха хьаннаш, сс,тт бакъонца нийса дог1уш.\nСочинение 1алам на чеченском языке\nСирота плачет читая стих про Маму. Адамаша вовшашца лело дезачу г1иллакхийн кепаш дуккха ю, на уровне разговорного и то все меньше и меньше, вовшашца ччеченский а. Задали на чеченском написать сочинение ЛАРДЕ ВАЙН 1АЛАМ помогите пожалуйста. Сочинение по чеченскому языку вайн 1 алам лардар - внесли поднос!  1 алам лардар вайн силах декхар сочинение 4 мая 2017 года. Поиск по фразе сочинение на чеченском языке 1 алам не дал результатов? Т1аьххарлера зорба Дуьне а, не знающий вообще ничего и начинающий учить с нуля.\nПейзаж м 1 вид местности пейзаж, чаккхе а?\nСочинение про чеченский язык.\nПоследнее сообщение throbbing-disk-318952 « ноя 23rd, ’17, 12:29\nthrobbing-disk-318952 » ноя 23rd, ’17, 12:29 » в форуме Домашние задания\nЧеченский язык сочинение хаза де\nПоследнее сообщение lively-dream-145186 « янв 1st, ’18, 23:06\nlively-dream-145186 » янв 1st, ’18, 23:06 » в форуме Заготовки\nЧеченский язык 5 класс учебник янгульбаев\nПоследнее сообщение fopoli283 « янв 14th, ’18, 01:24\nfopoli283 » янв 14th, ’18, 01:24 » в форуме Классификаторы\nянв 14th, ’18, 01:24\nЧеченский язык сочинение 1аьнан\nПоследнее сообщение round-band-292331 « фев 20th, ’18, 11:16\nround-band-292331 » фев 20th, ’18, 11:16 » в форуме Учебная программа\nЧеченский учебник 10 класс\nПоследнее сообщение xupix58 « ноя 23rd, ’17, 21:37\nxupix58 » ноя 23rd, ’17, 21:37 » в форуме Учебная программа\nПоследнее сообщение xupix58 « ноя 23rd, ’17, 11:58\nxupix58 » ноя 23rd, ’17, 11:58 » в форуме Журналы\nПоследнее сообщение bitter-tooth-6961 « ноя 23rd, ’17, 12:21\nbitter-tooth-6961 » ноя 23rd, ’17, 12:21 » в форуме Классификаторы\nПоследнее сообщение jajowu957 « ноя 23rd, ’17, 13:15\njajowu957 » ноя 23rd, ’17, 13:15 » в форуме Учебная программа


Соьлжа-ГIалара Денин Маьждиг Дохо Дагахь бу Iедалхой\nНохчийчоь -- Стаг Iуьйра ламаз деш ву маьждиг чохь, Соьлж-гIала, 10Заза2011\nСоьлжа –ГIалахь доккхачех ларалуш а, массарел хьалха динчех а ду, хьалха базар хиллачу меттигна юххехь, хIетахьлерчу автостанцина гена доццуш, лаьтта маьждиг. Эзарнашкахь бусалба наха дакъа а лоцуш, махкахь вевзаш волчу Арсанов Денин тIаьхьено 1989-чу шарахь дан долийра и Делан цIа. Чекхдаьккхина дац цхьайтта шо хьалха бен. ХIинца Денин маьждиг доха а дина, цигахь кхин маьждиг дIахIотто дагахь ду Iедал. Стенна? Цкъачунна жоп доцуш дуьсу и хаттар…\nМогIарера бахархой боцуш, тахана а хаддаза дукха кегийрхой-студенташ оьхура цига гена йоццуш дIатарьеллачу мехкадаьттан институтера а, кхечу меттигашкара а. Бахархоша тидарехь, цига оьху нах, цигара дIа куьг кхочехь долчу «Нохчийчоьнан Дог» олучу доккхачу маьждиге марзбалийта, стохка гурахь дуьйна, кхин гуш бахьана а доцуш, къевлина латтош ду АрсановгIар хьалханчаш а болуш , дина маьждиг.\nХIинца дIасабаржинчу хаамца, цу маьждиган кхоллам кхин бахлур болчух тера дац. Муфтиято официалехь гIардаккхарца, и дIа а дохийна, цуьнан меттехь керла Делан цIа дича бакъахьа хир ду, аьлла мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цул а тоьлла а, куьце а долуш.\nЦхьанненан а шеко яц, цуьнан лаам дахаре боьрзур бац, аьлла а, наха ахчанаш вовшах а детташ, доьгIначу маьждиган оьмар цу тIехь чекхъ а яьлла, аьлла. Хууш ма-хиллара, кхузахь зеделла хIума ду, бахархошка хоьттуш а, церан хьажам, дог-ойла чоьте оьцуш а цахилар.\nБакъду, шайх дагабовлуш бацахь а, Соьлжа-гIалахошна а, цаьрга нисса кхечарна а, цхьа а маьIна ца го и маьждиг дохо а, цуьнан меттана кхин, керла, доккха маьждиг дан а. И стенна деш ду кхин а доккханиг, бохуш, хеттаре буьйлу уьш, цигара дIа гена доццуш, итт эзар стаг чухоьуш доккханиг хилча. Иштта хеттаре вуьйлучех цхьаъ ву Соьлжа-гIалахо Абуезед а.\nАбуезед: «Арсанов Илес хьалха а ваьлла, дайтина ду и маьждиг. Дукха наха, таро йолчара, гIо а дина и деш. Цкъа и тодо, битаме даладо, бохуш, дийца даьккхира, хIинца суна и дIадоккху аьлла а хезна. Маьждиг иштта дIадоккхуш ма дац. Бух боьхна, цхьа хIума галдаьлла ца хилча. И даьлла а яц дукха хан. Цуьнан меттана доккханиг дан а, соьга хаьттича, маьIна дац, стенна аьлча, цигара дIахьаьжча ган а гуш, тIаьххьара динарг долуш ма ду. Цара лелориг хIун ду, суна-м ца хаьа. Кхин цхьа хIума а ду. Шаьш ца динарг, шайн цIарах доцург ца дезаш хила а тарло. Дала оьгIазло яхь, хIун дан бохку уьш? Чохь ламазаш а деш, Делан цIа ма ду иза.»\nСоьлжа-гIаларчу, дохо лоьручу маьждиган хьокъехь къамел динчу Абуезедана хетарехь, шаьш дайтина, шайн цIарх доцург дош хетачух тера дац урхаллехь болчарна. Кхин бахьана ца го цунна а, кхечарна а, дина даьккхина иттех шо бен хан йоцу Делан цIа доха а дина, цуьнан меттана керланиг догIа. Ма-дарра аьлча-м, и тайпа хьажам, баха хьакъболуш, бакъхила гергга ду. Стенна аьлча, Нохчийчохь керла дац, маьждиг доха а дина, цуьнан меттана кхин дар.\nНохчийчоь - Восток батальонан командир Ямадаев Сулим (аьрр) а, Нохчийчоьнан премьер-министр Кадыров Рамзан а, Кадыров Ахьмадан цIарах проспект йоьллуш, Соьлж-гIала, ГIур2006\nМасала, вежарша ЯмадаевгIара шайн чоьтах доьгIна, 6 эзар стаг чутарло доккха маьждиг, дIа а даьккхина, цуьнан меттехь керланиг дина Гуьмсехь. Цу кеппара кхоллам болуш хилла Устрада-гIалара маьждиг а. ХIинца цигахь дина доккхуш ду Кадырова Айманин цIарх керланиг. КестлагIа хуур хир ду Соьлжа-гIалахь дендолчу маьждиган цIе а.\nДерзош аьлча, нохчийн динан урхалло, вонна а, диканна а, дийцаре деш дац, бусалба динехь муха туьдуш хIума ду маьждиг дIадаккхар. Кхетош дац иза, биллина шайн белхахой телевизионехь хьехамаш беш, къам кхетош-кхиош, хьасартне хьийзаш гуш боллушехь, массо хIуманна а бала кхочург а хилла, Iедалан цхьа структура-урхалла йолуш санна, муфтият каде хьийзаш йоллушехь…


Джемпер (водолазка) вискоза Юлла, арт. 327ВС — купить недорого по цене 241 руб. | kids-centr.ru\nВыберите размер 122-128 см134-140 см140-146 см152-158 см


Гайтукаев А. "Сий-лараме хьехархо Умаров Хьамзат" - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nМогаш волчу стага, и шен могашалла, хьуьнар, берриг ницкъ дино магийначу, юкъараллина пайден хин болчу аг1ор хьажийнехь, беркате хуьлу оцу белхан т1аьхье. Т1аккха мехала хуьлу могашаллина дика т1е1аткъам бечу физкультуре, спорте безам кхиор, оцу декъехь кхиамца къахьоьгуш хилар.\nИшттачарах цхьаъ ву юккъерчу ишколан физкультуран хьехархо Умаров Лукъманан Хьамзат. Спорте берийн безам кхиош веха иза Гуьмсан к1оштан Ишхойн-юртахь.\n1946-чу шарахь хийрачу Сибрехахь дуьненчу веана Хьамзат. Оцу къизачу хьоло шен «мух1ар» туьйхира к1ентан т1аьхьадог1учу дахарна. Вайнах Даймахка бухабирзинчу 1957-чу шарахь бен хьалхарчу классе деша вахар ца нисделира ишхойюьртахочун. Къизачу дахаран халачу хьелаша кегийрхошна хьоьхура, дахарехь шен хьакъйолу меттиг д1алацархьама, х1ораммо а ша ох1ла волчу декъехь деша, къахьега дезаш хилар, мало ца еш ваха дезар.\n1967-чу шарахь Ишхой-юьртара юккъера ишкол чекхъяьккхира Умаровс. Кераюккъехь санна, ша дерриг гуш ма хуьлу юьртахь. Х1уманна к1адо ца еш, низаме, спорт дукха езаш волу дешархо санна вевзинера иза юьртахошна. Цундела цецвала х1ума дацара, оццу 1967-чу шарахь Хьамзат ишколехь физкультуран хьехархочун балха д1аэцар. Жоьпаллин дукъ дара жимчу стагах тешийнарг.\nБаккъалла, Умаровс деган айамца д1аболийра атта боцу болх. Ша-шена 1илма 1амош, зеделлачу хьехархошкара, уьш мел генахь хиларх, диканиг схьаоьцуш, ша дийриг лерина деш схьавеана Хьамзат. Луларчу Дег1астанарчу ишколашка, Хасавюртара хьехархойн училище кхочура х1ара сих-сиха. Кхуо лелийна бахьанашца доьзна, хьехархочун нигат ц1ена хиларна а, хетарехь, Дала аьтто бира Умаровн. 60-70-чуй шерашкахь Ишхой-юьртара дешархой спортехь баккхий кхиамаш бахарца бевзара к1оштахь а, цул арахь а. Юьртара баккхийчийн футболан а, волейболан командаш а шайн хьуьнаршца, зеделлачуьнца дика евзара Гуьмсан, Нажи-юьртан к1ошташкахь, Дег1астанарчу цхьамог1а ярташкахь. Оцу юкъахь к1езиг доцу дакъа дара хьехархочун Умаров Хьамзатан.\nЮьртарчу Советан исполкоман секретарь харжарца доьзна цхьана ханна хьехархочун болх д1атаса дийзира Хьамзатан. Заочни кепара цо чекхъяьккхира Буйнакскера финансийн техникум. Амма, схьахетарехь, хьехархочун балхаца боьзна суй цуьнца хилла даима а.\nМеттигера ишколан дирекцис ша кхайкхича, 2003-чу шарахь Умаров юха а физкультуран хьехархочун болх бан волавелира. Къоначу хенахь санна, каде ма хьийза х1ара, аьлла хеталора кхуьнан белхан тидам бича.\nХ1ара юха балха ваьллачул т1аьхьа йина юьртарчу ишколехь спортзал. Проектаца хилийта лерина болу цуьнан шораллин, яхаллин барам хийцира Умаровн дехарца. Жима чоь кхачаме хир яцара дешархошна. Ткъе йиъ метар еха, шийтта метр шуьйра йолу спортзал ю х1инца ишколехь. И чоь а, арара спортан майда а тоярехь шен г1о лаьцна нах бийцира тхуна Хьамзата. Уьш бу: Хаджиев Муса, Израпов Тах1ир, Гелисханов Турпал-1ела и.д1.кх.\nВай лакхахь ма-аллара, Умаров Хьамзата лерина вовшахтуху ша дийриг. Дешархошна а иза дика го. Шайна харжа бакъо елча, жам1ан аттестацин гурашкахь физкультурехула йолу экзамен хаьржира 11-чу классан дешархоша. Цхьаволчун хаттар х1уттур ду, оцу предметан экзамен муха хир ю, аьлла. Хьехархочо дийцира, теории, практика юкъа а лоцуш, ша кечдинчу хаттарех лаьцна.\nХьехархочун ницкъ кхочу дешархошка спортан духар леладайта. Масала, 5-чу классийн дешархойн иза цхьатерра ду. Дешаран 1алашонца, къоман г1иллакх-оьдангаллица нийса а дог1уш, 10-11-чуй классашкахь божабераш, мехкарий къастабо физкультуран урокехь. Бераш лазорах ларбархьама, кхерамазаллин техникехула хьехамаш бо хьехархочо, заь1ап берашца шакъаьстина болх бо. Юкъараллин балха юкъаозабо тоьлла дешархой, берийн дай-наной.\nБеш болу болх ишколан гурашкахь д1абаьхьна ца хьехархо Умаров. Спортан къийсадаларшкахь цуьнан дешархой мосазза цхьаьнакхетна Гезлойн-Эвларчу, Хошкалдерчу, Ойсхарарчу, Керла Г1оьрдаларчу, Борг1анерчу (Гуьмсан к1ошт), Мескитарчу (Нажи-юьртан к1ошт), Билт-Эвларчу (Дег1аста) и.д1.кх. дешархошца. Хьамзатан дешархой мосазза толамхой а, призераш а хилла к1оштан а, ткъа иштта доттаг1аллин а цхьаьнакхетаршкахь.\nЛерина кечамбо хьехархочо оцу цхьаьнакхетарийн дерзоран декъана. Масала, доттаг1аллин къовсадаларш дерзочохь хеза нохчийн, г1умкийн, ж1айхойн, г1азг1умкийн мукъамаш.\nШа балха юхавеана дукха хан ялале, Умаров Хьамзат, тохара а санна, к1оштахь тоьллачех цхьаъ волу физкультуран хьехархо хилла д1ах1оьттина. Х1ара волчохь к1оштан семинар хилла. Х1етте а кхечеран зеделларг довза араваьлла хуьлу иза даима.\nУмаров Хьамзатан белхан хьуьнарш билгал а дохуш, «Нохчийн Республикин хьакъволу хьехархо» ц1е елла цунна. Дешархоша, церан дай-наноша, юьртарчу бахархоша лору иза. Иза ду-кх цунна уггар деза совг1ат.Боккхачу бертахьчу доьзалан да ву иза. Цо беш болу болх, цуьнан г1иллакхаш-г1уллакхаш дика масал ду доьзалхошна а, уьш боцчарна а.\nБолх мел хала белахь а, са ца даь1ча а, шен хаарийн го шор ца бича а валац бакъволу хьехархо. Хьамзатан стоьла т1ехь суна гира: Сулейманов Ахьмадан «Нохчийчоьнан топоними» ц1е йолу жайний, вайн махкахь арадовлу журналашший, газеташший, кавказан историца доьзна йозанашший. Вайн мехкан хиллачуьнга, таханенга, хиндолчуьнга а бендоцуш хьежац иза. Цуьнан ерриге бохург санна беш д1аюьзна д1айийна ю иттех тайпана кемсаш. Цо уьш мел лерина лелайо довзуьйтуш къаьсттина яздан йиш яра. Умаровн белхан тидам бича, ойла кхоллало, цо иза доггах беш бу аьлла. Амма цунна 1аламат хала ду бераш къовсадаларшка д1асадига а, цаьрга ц1ерадевллачохь яах1ума яийта а аьтто ца хиларна. Ткъа Ишхой-юрт Гуьмсан-к1оштан, республикан дозанехь юрт ю. Башха хьал-бахамаш болуш нах бац кхузарчу дешархойн дай-наной.\nХьехархочунна вай г1о деш хилар, вай цуьнан дан ма-дезза дола дар вайна массарна, вайн т1аьхьенашна а санехь ду. Хьехархочунна дина г1о, вайн берашна беркате т1е1аткъам барца гучудолуш хилар – шеко йоцуш ду-кх.


Ту (Амуран область) — Википеди\n52°28′01″ къ. ш. 126°57′48″ м. д.HGЯOL\nТу картан тӀехь\nТу (оьрс. Ту) — Российн Федерацин Амуран областан Шимановскан кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ту_(Амуран_область)&oldid=4830876»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 29 февраль, 00:19.


Артес (Испани) — Википеди\n41°47′53″ къ. ш. 1°57′18″ м. д.HGЯOL\n17,9 квадратан километр (2016)\n▲5762 стаг (2020)\nАртес картан тӀехь\nАртес (кат. Artés) — Испанин Барселона провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 17,9 квадратан километр (2016). ХӀордан сизал локхалла 316 ± 1 метр. Дозанашца ю Авиньо, Калдес[d], Сальен муниципалитеташ.\n588 стаг ↗1099 стаг ↗1839 стаг ↗1878 стаг ↘1766 стаг ↗1987 стаг ↗2543 стаг\n↘2304 стаг ↘2115 стаг ↗2408 стаг ↗2603 стаг ↘2305 стаг ↗2405 стаг ↘2400 стаг\n↗2724 стаг ↗3154 стаг ↗3423 стаг ↘3232 стаг ↗3743 стаг ↗4096 стаг ↘4037 стаг\n↗4060 стаг ↗4443 стаг ↗4552 стаг ↗4696 стаг ↗4830 стаг ↗4949 стаг ↗5072 стаг\n↗5179 стаг ↗5305 стаг ↗5433 стаг ↗5515 стаг ↗5575 стаг ↘5566 стаг ↗5607 стаг\n↗5661 стаг ↗5665 стаг ↘5596 стаг ↘5585 стаг ↗5648 стаг ↗5698 стаг ↗5762 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Артес_(Испани)&oldid=5230587»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 24 октябрь, 09:33.


Ходорковский мукъавалийтаран къайлаха хьелаш\nГермани -- наабахти чура араваьллачул тIаьхьа Ходорковский Михаил хьалхара интервью луш ву Оьрсийчура 'New times' редакторна, Берлинера 'Adlon' хьешан цIа, 21ГIу2013\nХодорковский Михаил арахецар хIинца а къайлене хета дукхахболчу Малхбузерачу тергамхошна. ХIун бахьана ду те Путин Владимире шен коьрта дуьхьалонча маьршаваккхийтинарг? Муьлхарниш ду те Ходорковский дIахецаран бакъдолу хьелаш? ХIун рол ловзийра цу маьршаваккхарехь оьрсийн экономикан хьашташа а, тIейогIучу Олимпиадано?\nДуьненан юкъаралла Ходорковский арахецаран бахьанаш а, хьелаш а дийцаре деш ю. Ткъа ша Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх шен дуьххьарчу интервьюца хIинцале а ур-аттала шен агIончаш а цецбаха кхиина.\nПолитикан, бизнесан хеттарш ша Iалашоне оьцур долуш дац, амма юкъараллин хьашташна лерина болу болх бийр бу ша, аьлла дара Ходорковский Михаилс Берлинерчу шен дуьххьарчу пресс-конференцехь динчу дIахьедарех коьртаниг ларамегар дерг.\nМалхбузера тергамхой хIинца а тайп-тайпанчу агIор дийцаре деш бу, муха резахилла те Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир кху тIаьхьарчу итт шарахь доллучу дуьнено а цуьнан коьрта мостагI лоруш хилла волу, дуккхаъчарна Путин Iедалехь мел ву набахтехь воллур ву моьттина хилла волу Ходорковский арахеца а, иза дозанал аравалийта а реза, бохуш.\nТкъа цу маьршаваларехь гаррехь коьрта дакъалаьцнарг хIинца цхьана шаренна Ходорковскийна виза а елла, иза тIеэцна йолу Германи ю. Уггаре а лакхара пачхьалкхан Iедалхой, - канцлер Меркелна тIера дIа арахьарчу гIуллакхийн министарна Вестервелле Гидона а, мацах цкъа, Германи шина декъе екъайелла йолчу хенахь, ткъа Оьрсийчоьнна метта Советан пачхьалкхе хиллачу хенахь немцойн арахьарчу гIуллакхийн министар хилла волу Геншер Ганс Дитрих а, ур-аталла Германехь оьрсийн ГАЗПРОМ концернан лоббиярхой а тIаьхьа, - орцахбевлла хиллера цу цIеяхханчу тутмакхна.\nГАЗПРОМах аьлча, немцойн Шоьнефельд аэропорте Ходорковский валочу кеманна экс-арахьарчу гIуллакхийн министарца Геншерца цунна дуьхьал вахнарг а, доллучу дуьненехула дIасадаьржинчу Ходорковскийн дуьххьарчу сурта тIехь цу шинна, Гешерний, Ходорковскийний, юккъехь лаьтташ волу стаг Рар Александр вара. Оьрсийчуьра орамаш долу, амма иза башха гIар ца доккхуш волу и политолог Германехь Путин Владимиран гергара хьаша санна вевзаш ву. Масех шо хьалха цуо Оьрсийчоьнан президентах лаьцна киншка а язйира, кхеташ ма-хиллара, немцойн маттахь, немцойн аналисто санна. Путинан леламашка вуно критикалле хьоьжучу немцойн кхин дIа болчу тергамхойн а, яздархойн а, журналистийн а тептарийн могIарехь и киншка шен Оьрсийчоьнан президенте болчу хестамечу хьежамашца къаьсташ яра. Рар Александр оьрсий вуйла а, иза ГАЗПРОМ концернан Iалашонаш Германехь чIагIйеш вуйла а ца хуучарна „хьажахь, и Путин-м иштта ма-дийцара вуон а ца хилла, кхузахь немцойн аналист а ма ву иза дика вуьйцуш“, аьлла хетар долуш.\nТкъа хIун юкъаметтиг ю Путине шен марзо ца хьулйеш волчу Рар Александраний, Путинан коьрта дуьхьалонча ларалуш хиллачу Ходорковскийний юккъехь? Хьалхарниг: и Рар Александр хIинцале а дукхахан йоцуш, ша гаррехь ГАЗПРОМан Германерчу партнер-фирмане болх бан дехьа валале немцойн арахьарчу министраллин тховкIелахь йолчу цхьана юкъараллехь болх беш вара „Арахьарчу ЗIенийн Юкъаралла“ цIе йолчу. Ткъа цу юкъараллин сийдолу президент вара и хIинца Ходорковский маьршаваккхарехь мехала рол ловзийна волу Геншер Ганс Дитрих. Шозлахниг, - схьахетарехь, кхин а мехал дерг, – Рар Александр ши шо хьалха официала балха дехьа велира Винтерсхалл цIе йолчу немцойн корпораце. Ткъа и Винтерсхалл оьрсийн ГАЗПРОМан коьрта парнер ю Германехь хилла ца Iаш, йоллучу Европехь.\nЦу кепара гуш ду, Ходорковский арахецаран бахьанаш политикехь хилла ца Iаш, иштта экономикехь а орамаш долуш хилар. Амма цул совнаха, немцойн а, оьрсийн а аналист а, политолог а, экономикан эксперт а ларалуш волу и стаг, шен Путинца зIе хиларх терра, немцойн агIонний, Кремланий юккъехь маза лелош хилар а. Германехь Путинан васт демократан а, либералан а санна хаздан гIерташ шерашкахь къахоьгучу цунна хьалха лаьтташ ерг атта Iалашо яцара, Ходорковский а, кхин болу политикан тутмакхаш набахтешкахь мел бу. Къаьстина, кесталгIа тIекхочучу Олимпийн ловзарш тергоне эцча-м муххале а. Дела денна Сочерчу Олимпиаде шай-шай ца вогIу бохучу Малхбузерачу куьйгалхойн терахь алсам долучу хьелашкахь хила там болуш дара, Путин ша сел лерина кечйеш хиллачу Олимпиада- 20I4 схьайоьллучу даздаршкахь, мел дукха а, шен луларчу, шех йозучу, мацах Советашна юкъе йогIуш хиллачу масех республикин куьйгалхошца Iен везаш хилар, уггаре а веза ши хьаша Лукашенкой, Ким Чеи Ыний а волуш. Цул совнаха, Малхбузера пачхьалкхаш тIаьхьа-тIаьхьа алсамох Катарерчу а, Норвегерчу а, Туркменерчу а газе хьежа юьйлаелла, Оьсрийчоьнах сел йозуш ца хилархьама.\nУьш дерриш а тидаме а эцна, цхьана Ходорковскийца масех проблема дIаяккха сацам бинчух тер бу Кремло.\nТкъа ша-м Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх ша араваьллачул тIаьхьа шена гуонахь кхолладелла долу сийлаллин хIуо шен цхьаццадолчу дешнашца дойъуш ву. Масала, Къилбаседа Кавказ, низамца догIуш, Оьрсийчоьнан дакъа ду, хIунда аьлча Оьрсийчоьно иза ницкъаца схьаяьккхина ю бохучунца. Хаттар кхоллало, Ходорковскийн бизнес-импери ЮКОС а, цуьнан миллиардаш а, Кремлан долахьарчу структураша, иза набахте а воьллина, цуьнгара ницкъаца дIаяьхна йолу, уьш а иштта хIинца шаьш дIаяьхначийн - низамца догIуш, - долахь юй те, аьлла?


Category:Nobel Prize Викилармехь\n1945 шарахь Александр Флеминган елла Нобелин мидал\n2 СовгӀатан бакъонаш\n3 Нобелин совгӀаташ\n4 Нобелин совгӀатан барам\n5 СовгӀат даларан кеп\n5.1 СовгӀат далар\n5.2 Нобелин концерт\n6 Нобелин совгӀатан эквиваленташ\n6.1 Математика а, информатика а\n7 СовгӀатан критика\n7.1 Весетца нийса ца хилар\n7.2 Ӏаламан Ӏилманийн совгӀаташ\n7.3 Гуманитарни совгӀаташ\n8 Масийттуза совгӀат далар\n9 Нобелин совгӀат исбаьхьаллехь\n10 Шнобелин совгӀат\n11 Нобелин совгӀаташ делла нах\nАльфред Нобель вина 1833 шаран 21 октябрехь Стокгольмехь (Швеци), инженерийн хӀусамехь. Иза вара химик а, инженер а, кхоллархо а. 1894 шарахь Нобельс ийцира металлургически концерн Бофорс. Цунах Нобельс йира йоккха герз деш йолу завод. Шен дахарехь Нобельс шортта ахча деккхира. Оцу ахчанех доккха дакъа дара цо кхоллинаргчарех деккхинарг. Цуьнан кхоьллинаргех уггара евзуш ерг ю динамит.\n1883 шарахь Россиехь велира Нобелин ваша Людвиг. Репортёрийн гӀалат бахьнехь газеташкахь яздинера велларг Альфред Нобель ву аьлла. Статьян цӀе яра «Валаран йохкархо велла». ТӀаккха Нобель ойла йира ша нахан муха цӀе йоккхуш дагавохур ву. И ойла йича цо шен весет хийцира. 1896 шаран 10 декабрехь Альфред Нобель велира шен Сан-Ремохь йолу виллехь (Итали) хьенчу цӀий хьаьдда.\nАльфред Нобельс 1895 шаран 27 ноябрехь хӀоттина весет кхайкхинера 1897 шаран январь баттахь:\n«Са берриг дӀасабакхалун а, дӀасацабакхалун а бахам бохка беза. Иштта деккхина ачха тешаме банкан чудилла деза. Оцу ахчанех баьлла пайда фондан долахь хила беза. Оцу фондас хӀора шарахь и ахча доькъур ду совгӀатийн кепехь дӀадагӀанчу шарахь адамаллан алсама пайда бинчу нахан… И ахча декъа деза пхеа декъан. И дакъош ду билгалдехна: цхьа дакъа — физикехь уггар лараме гучудаккхар я кхоллинарг диначун; шозлугӀа — химехь уггар лараме гучудаккхар я шардар диначун; кхозлугӀа — медицинехь я физиологехь уггар лараме гучудаккхар диначун; деулгӀа — литературехь уггар лараме идеалистически агӀонан произведени кхоьллинчуна; пхеулгӀа — нехан барт чӀагӀбаран а, лолла дӀаяккхаран а, я долуш долу эскарийн дукхалла жимъяран а, машаран конгрессаш хилитаран а уггар доккха гӀуллакх диначун… Суна къаьстина чӀогӀа лаьа совгӀаташ луш кандидатийн къам тидаме ца эцар…»\nДуьххьара дӀа оцу весетех дукха нах тешаш бацар. Нобелин дукха гергара нах бара и весет харц ду аьлла сацам бан беза бохуш. 1897 шаран 26 апрелехь иза Норвегин Стортингас чӀагӀдира. Нобелин лаам кхочуш беш болу секретарь Рагнар Сульманс а, адвокат Рудольф Лилеквистс а кхоьллира Нобелин Фонд. И фонд яра совгӀаташ декъаран кечам бан безаш.\nНобелин машаран совгӀат даларан жоп луш хилира Норвегийн Нобелин комитет. Цуьнан декъашхой хӀоттабинера 1897 шаран апрелехь. Цхьа хан ялча кхидолу совгӀаташ доькъуш йолу организациш билгалъехира. 7 июнехь Каролински институт хилира медицинан а, физиологин а Нобелин совгӀат декъарна жоьпехь. 9 июнехь Швецийн академин елира бакъо литературин Нобелин совгӀат деккхинарг билгалваккха. 11 июнехь Швецин паччахьан Ӏилманийн академи хилира физикин а, химин а совгӀаташ доькъушъерг. Ахча леладархьам а, Нобелин совгӀаташна кечам барна а 1900 шаран 29 июнехь кхоьллира Нобелин фонд.\nНобелин фондехь барт бинера совгӀаташ даларна коьрта принципашна. 1900 шарахь устав къобал йира Норвегин паччахьо Оскар II. 1905 шарахь Швецин а, Норвегин а уни юхира. Оцу хенар дуьйна Норвегин Нобелин комитетас къаставо Нобелин машаран совгӀат догӀуш верг. Кхидолу совгӀаташ доькъуш ю Швецин организациш.\nСовгӀатан бакъонаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСовгӀаташ луш йолу бакъонаш юцуш коьрта документом ю Нобелин фондан статут.\nСовгӀат луш ду адамашна, организацишна и далар дихкина ду (машаран совгӀат доцург).\nЦхьана цхьан я шин белхан совгӀат дала йиш ю, амма совгӀат кхаьчна стаг кхаал сов хила йиш яц. И бакъо 1968 шарахь бен юкъяккхина ца хиллехь а, иза даимна кхочуш яш яра. Иштта меттахь ахча доькъа хьалха белхашан юккъехь, тӀаккха белхалойн юккъехь. Масала, шина тайп-тайпан гучудаккхаран совгӀат луш хенахь, царех цхьа гучудаккхар шиммо динехь, тӀаьххьарчун кхочу ахчан 1/4 дакъа. Нагахь санна цхаь гучудаккхар шиммо я кхааммо динехь, ахча массарна а цхьатерра доькъу (1/2 я 1/3 дакъа).\nНобелин совгӀат веллачул тӀехь яла йиш яц. Амма, и совгӀат даларан сацам беш хенахь кандидат дина хиллехь а, совгӀат далале иза веллехь а, совгӀат цунна догӀуш ду. И бакъо хӀоттира 1974 шарахь. Цул хьалха совгӀат шозза делла кандидат веллачул тӀехь: 1931 шарахь Эрик Карлфельдтан а, 1961 шарахь Даг Хаммаршёльдан. 2011 шарахь и бакъо йохира. Ральф Стейнманан делира физиологин а, медицинан а Нобелин совгӀат. Иза хиллера совгӀат даларан сацам беш хенахь нобелин комитет и дина лоруш хилара бахьнехь.\nСовгӀат цхьанне а ца луш хила тарло, нагахь санна комитетан декъашхойн хьалхатеттина белхаш юккъехь цхьаа и совгӀат догӀуш болх ца каринехь. Иштта меттехь и ахча чохь сацадо керла шо кхаччалц.\nНобелин совгӀаташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nНобель весетехь пхеа агӀонан бен ахча далар билгалдеккхина дац:\nФизика (луш ду 1901 шо дуьйна, Швецехь);\nХими (луш ду 1901 шо дуьйна, Швецехь);\nФизиологи а, медицина а (луш ду 1901 шо дуьйна, Швецехь);\nЛитература (луш ду 1901 шо дуьйна, Швецехь);\nМашар хӀоттабеш гӀодаран (луш ду 1901 шо дуьйна, Норвегехь);\nТайп-тайпана пачхьалкхашара Нобелин совгӀатхойн дукхалла\nЦарел совнах, 1969 шо дуьйна Швецин банкан дӀадоладаранца хӀоттина Нобелин цӀарах экономикин совгӀат. Иза луш ю вукха совгӀатийн бакъонашца цхьатерра. ТӀаьхьо Нобелин фондан куьйгалхош сацам бинера кхи керла совгӀаташ юкъа ца даккха.\nСовгӀатхо вист хила веза «Нобелин мемориалан лекцица». И лекци тӀехьа Нобелин фондас леррина арахецна йолу том чохь зорбан тӀе йоккху.\nНобелин совгӀатан барам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nНобелин фонд кхоьллинера 1900 шарахь долахь йолу лааме пачхьалкхан йоцу организаци санна. Цуьнан хьалхара капитал яра 31,6 млн Швецин крона (таханлерачу мехашкахь иза ду 1,65 млрд крона), долларшка деккхича (2012 шаран августан курсаца) — 250 млн доллар гергга. СовгӀатхошна совгӀаташ лора деза кехаташ леладаран тӀекхетта проценташах.\nХьалхара совгӀаташ дара 150 000 крона (2009 шаран мехашца 7,87 млн крона). 2009 шарахь фондан капитал ю 3 млрд 112 млн Швецин крона (450 млн АЦШ $ гергга). СовгӀат ду 10 млн Швецин крона. Иза ду 1,4 млн АЦШ $ гергга.\n1992 шарахь — 1,04 млн АЦШ $\n2000 шарахь — 0,9 млн АЦШ $\n2003 шарахь — 1,34 млн АЦШ $\n2004 шарахь — 1,46 млн АЦШ $\n2005 шарахь — 1,25 млн АЦШ $\n2006 шарахь — 1,45 млн АЦШ $\n2007 шарахь — 1,56 млн АЦШ $\n2008 шарахь — 1,25 млн АЦШ $\n2009 шарахь — 1,45 млн АЦШ $\n2010 шарахь — 1,5 млн АЦШ $\n2011 шарахь — 1,4 млн АЦШ $.\n2012 шарахь Нобелин совгӀат жимделира 20 % — 1,1 млн доллар. И сацам бинера 2012 шарахь Нобелин фондан директорийн советан гуламехь. Фондан куьйгалхош ма-аллара, совгӀатан барам жимбар бахьнехь фондан йиш хира ю фондан капитал жим ца ялийта. Фондас схьадийцарехь, «капитал лело деза совгӀат йист йоцуш дала йиш хилита». «Нобелин фонд жоьпехь ю совгӀатан барам еха хенахь жим ца болуьйтург» — элира фондан директорс Ларс Хайкенстен. ТӀаьххьарачу заманехь капитал лелийча хуьлуш болу пайда ца тоьара совгӀатан ахчан дакъа даларан, церемони йича хуьлуш йолу харж меттахӀоттаян а, администраци латта ян а. Цундела ахча массо да деза гӀуллакхан тоита, совгӀатан барам жим дарал сов, кхиболу харжаш жима бийра бу аьлла.\nСовгӀат даларан кеп[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСовгӀат далар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСовгӀат далале хаьлха шортта болх бан беза. И болх беш ю дукха организациш деррига а дуьненахь. Октябрехь массо а совгӀатхо билгалвоккху а, кхайкхаво а. ТӀаьххьара совгӀатхойн харжам бо Швецин паччахьан Ӏилманийн академис а, Швецин академис а, Каролински институтан Нобелин ассамблейс а, Норвегин нобелин комитетас а. СовгӀат далар хуьлу хӀора шарахь 10 декабрехь, шина пачхьалкхан коьрта гӀаланашкахь — Швецин а, Норвегин а. Стокгольмехь физикин а, химин а, физиологин а, медицинан а, литературин а, экономикин а совгӀаташ ло Швецин паччахьо. Машар Ӏалашбаран совгӀат ло Норвегин нобелин комитетан председательс Ослохь, гӀалин ратушехь, уллехь Норвегин паччахь а, цуьнан доьзал а болуш. Ахча доцург, совгӀатхошна луш ю цера сурт тӀехь долуш мидал а, диплом а.\nХьалхара Нобелин банкет хилира 1901 шаран 10 декабрехь хьалхара совгӀат деллачу хенахь. Тахана банкет хуьлу гӀалин ратушан Сийна зал чохь. Банкете кхойкху 1300—1400 стаг. Кхайкхинчарна тӀехь фракаш а, суьйранна юхуш йолу кучамаш хила еза. Меню хӀоттош дакъа лоцу «Ратушан ор» чуьра кхачанхой (иза ю ратушан уллехь йолу ресторан) а, «Шеран кхачанхо» цӀе яккхина кулинараш а. Сентябрехь кхаа тайпан менюн чам боккху Нобелин комитетан декъашхош. Цара хоржа тӀаьххьара меню. Десертан луш даимна морожени хуьлу, амма иза схьаяллалц ца хаьа иза муьлха тайпан хира ю.\nНобелин банкетан лелош хуьлу леррина кхоьллина дизайн йолуш сервиз а, столтӀетосург а. ХӀора столтӀетосурган тӀехь сонехь диллина ду Нобелин сурт. ПхегӀаш куьйга йина ю: бошхепан йистехула Швецин ампиран кхаа беса сизнаш дехкина ду — сина а, баьццара а, деши а. Оцу бесашкахь куц дина бу хрусталин фужеран ког. Банкетийн сервиз леррина яйтина ю 1,6 млн доллар делла Нобелин совгӀатийн 90 шо кхачаран 1991 шарахь. Цунна юкъахь ю 6750 бокал а, 9450 урс а, мӀара а, 9550 бошхап а, цхьа чашка а. ТӀаьххьараниг ю принцесса Лилианина йина. Цо кофе ца молу. Чашка ю леррина дина принцессин монограмма тӀехь йолу хаза гӀутакх чохь латтош. Оцу чашкан бошхап лачкъадина.\nСтоьлаш нисйо математикин нийсонца. Зал кечйо Сан-Ремора деана 23 000 зезагца. Массо а официантан меттаххьер ду секундомерца нисдина. Масала, морожени чуяран нисса кхо минот лоца хьалхара официант гучувелар дуьйна тӀаьххьарниг шен метте дӀахӀотталц. Кхоьчу яахӀуман араяккхаран нисса ши минот оьшу.\n10 декабрехь нисса 19 сахьт даьлча сийлахь хьеши коьртехь паччахь а, цуьнан зуда а болуш ламин тӀехула чубуьсса Сина залчу. Цигахь массо а кхайкхинарш Ӏаш хуьлу. Швецин паччахьас куьг лаьцна югу Нобелин совгӀат делла зуда. Иштта зуда яцахь, цо югу Нобелин совгӀатхон зуда. Хьалхара тост олу паччахьан сий деш, шозлугӀа — Альфред Нобель дагавоуьтуш. ТӀаккха менюн къайле гучуйоккху. Меню язъяш хуьлу кегий йозанца хӀора меттахь йолу карточканаш тӀехь. Оцу карточкаш тӀехь хуьлу Альфред Нобелин сурт дашон дагарца. Яа хӀума юуш эшараш лоькхуш хуьлу — кхойкхуш хуьлу гӀарбевла музыканташ. Царна юкъахь бара Мстислав Леопольдович Ростропович а, Магнус Линдгрен а (2003 шарахь).\nБанкет чекхйолу тӀехь «N» элпан кепехь монограмма-вензель а йолуш морожни араяккхарца. 22 сахьт 15 минот ялча паччахьо хаам бо хелхараш дӀадоларан ратушан Дашо залчохь. 1 сахьт 30 минот ялча хьеший дӀасакъеста.\n1901 шо дуьйна менюхь хилла кхачанашна заказ яло Стокгольман ратушан ресторанехь. Иштта делкъанан кхачан мах бу 200 доллар ца кхочуш. ХӀора шарахь цера заказ йо 20 эзар стагас. Массарелла а гӀаръялла хӀора шарахь хуьлу тӀаьххьара нобелин банкетан меню.\nНобелин концерт[нисйе бӀаьра | нисйе]\nНо́белин конце́рт — иза ду Нобелин совгӀат даларан кхаа декъах цхьаъ. Важа шиъ ду совгӀаташ далар а, нобелин банкет а. Иза лоруш ю музыкин шеран Европехь коьртачарехь а, Скандинавин коьрта а музыкин хилларг. Оцу концертехь дакъа лоцу массарелла а бевзуш болу таханлера классикан музыканташ. Ма-дарра аьлча, Нобелин концерт шиъ ю: цхьаъ хуьлу хӀора шарахь Стокгольмехь 8 декабрехь, шозлугӀа — Ослохь машаран Нобелин совгӀат лучу хенахь.\nНобелин совгӀатан эквиваленташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nӀилманан дукха агӀонаш йисина Нобелин совгӀатан тергам ца хьакхалуш. Нобелин совгӀатан довзаран а, сийлаллийн а, кхочу Ӏилманийн силахь лоруш долу совгӀатех «Нобелин» совгӀаташ олу.\nМатематика а, информатика а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nДуьххьара Нобельс математика юкъаяхийтир совгӀаташ луш долу Ӏилманийн юкъа. Амма тӀехьа цо иза юкъара дӀаяккхира, цуьнан метте машаран совгӀат яздеш. Бахаьан билгал хууш дац. Оцу хӀуман бахьанаш дуьцуш дукха хӀумнаш ду, амма уьш чӀагӀдеш факташ къезга ю.\nДукха хьолехь оцуьна баьхке во цу хенахь хилла Швецин тоьлла математик Магнус Гёста Миттаг-Леффлер. Иза Нобелин цхьан хӀуманна ца везна бах. Оцу бахьанашна юккъехь дуьйцу математик Нобелин нускалан тӀехьийзар а, цо Стокгольман институтан ахча тӀехь чӀогӀа дехар а. Цу хенахь Швецин коьрта математик хилар бахьнехь, Миттаг-Леффлер вара Нобелин совгӀатан коьрта кандидат.\nКхиъ цхьа хӀума ду дуьйцуш: Нобелин нускал Анна Дезри маре яхара Франц Лемаржега. Франц вара дипломатан кӀант. Иза цу хенахь математик хила гӀертара.\nНобелин фондан кхочушдаран комитетан директорас ма-алара: «архивашкахь оцунах лаьцна цхьа дош дац. Схаьхетарехь, Нобелин математикица бала ца хилла. Цо шен ахча дитна шен хуучу агӀонашна». Цундела и массо а дийцараш дийцараш бен дац.\nМатематикехь Нобелин совгӀатан «эквивалент» ю Филдсан совгӀат а, Абелин совгӀат а, информатикехь — Тьюринган совгӀат.\nЭкономикин Нобелин совгӀат олу экономикин Ӏилманийн Швецин Банкан совгӀатех. И совгӀат хӀоттира Швецин Банкас 1969 шарахь. Вукха Нобелин совгӀатех башха, оцу совгӀатан ахча Швецин Банкас ло. Цундела и совгӀат Нобелин совгӀат ларар нийса дац. Экономикин Нобелин совгӀат кхайкхаво 12 октябрехь. Массо а совгӀат даларан церемони хуьлу Стокгольмехь 10 декабрехь.\nИсбаьхьалла[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХӀора шарахь Японин принц Хитачи, сийлахь Японин исбаьхьаллин ассоциацин доладийриг, ло пхиъ «Императоран совгӀат». Цара меттахӀоттайо Нобелин совгӀатан номинацишкахь юкъара кхачамбацар. СовгӀатан луш ю леррина кхоьллина медалаш а, дипломаш а, ахчан совгӀаташ а пхеа исбаьхьаллин тайпанехь: суьрташ дахкар а, скульптура а, архитектура а, музыка а, театр я кино а. Луш долу ачхан совгӀат ду 15 млн йен. Иза нислуш ду 195 эзар доллар.\nСовгӀатан критика[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВесетца нийса ца хилар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nНобелин весетца, совгӀат дала деза цхьа шо хьалха дина гучудаккхарна а, кхоьллинаргана а, кхиамашна а. Иза кхочуш деш дац. Масала, Жорес Алфёровна цо 1970-гӀа шерашкахь дина гучудаккхарна совгӀат 30 шо сов хан ялча делира.\nӀаламан Ӏилманийн совгӀаташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЦхьаболу Ӏилманчаш бина балхан нахан мах хаале леш ву. Иштта совгӀаташ цхьана Ӏилманийн школашна даларна Ӏедал гучуделла.\nГуманитарни совгӀаташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЛитературин совгӀаташ яларан бахьанаш кхайкхина барамашца йогӀуш ца хилар дуьйцуш ду XX бӀешо доладелча дуьйна.\nМасийттуза совгӀат далар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСовгӀаташ (машаран совгӀаташ доцург) цхьа бен дала йиш яц. Амма цхьаболчу нахан шозза делира уьш:\nСклодовская-Кюри, Мария — физикин а (1903 шарахь), химин а (1911 шарахь).\nЛайнус Полинг — химин а (1954 шарахь), машаран а (1962 шарахь).\nДжон Бардин — физикин (1956 а, 1972 а шерашкахь).\nФредерик Сенгер — химин (1958 а, 1980 а шерашкахь).\nОрганизациш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХалкъашна юккъера ЦӀен ЖӀарин а, ЦӀен Беттасан а боламан кхузза дела машаран совгӀат — 1917 а, 1944 а, 1963 а шерашкахь.\nБоьвдарчер гӀуллкахийн ООН лакхара комиссаран урхаллин шозза делла машаран совгӀат — 1954 а, 1981 а шерашкахь.\nНобелин совгӀат исбаьхьаллехь[нисйе бӀаьра | нисйе]\n2008 шаран 13 сентябрехь Днепропетровскан экономикин а, бакъонан университетехь хьайиллира мемориалан билгалоПланета Альфреда Нобеля. Билгало ю мокхазан монумент. Цунна тӀехь ду дуьне латтош долу куьг. Гонах бу тӀемаялла зудчуна тӀеха хьийзаш йолу юх. Иза ю Ӏилманийн а, хьекъалан а малик. Дуьненан тӀехь ю 802 Нобелин совгӀатхон барельефаш. И барельефаш йина тӀеман стратегически ракеташ утилизаци яш беккхина лаламех.\n2012 шарахь араелира Швецин режиссёран Петер Флинтан фильм «Нобелин тӀаьххьара весет» (инг. Nobels testamente). Цуьнан чулацам бу Нобелин совгӀат луш хенахь стаг вер гонах хьийзаш.\nШнобелин совгӀат[нисйе бӀаьра | нисйе]\nШно́белин совгӀат, Игнобелин совгӀат, Антинобелин совгӀат (инг. Ig Nobel Prize) — Нобелин совгӀатан пароди. Итт Шнобелин совгӀат ло октябрь болалучу хенахь, боккъула Нобелин совгӀатхой кхайкхош хенахь, — цкъа хьалха велавеш, тӀаккха ойла йойтуш кхиамашна (first make people laugh, and then make them think). СовгӀат кхоьллина Марк Абрахамсас а, «Хила йиш йоцу талламийн анналаш» цӀе йолу беламе журналас а.\nНобелин совгӀаташ делла нах[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСклодовская-Кюри, Мария — физика, химия\nЭйнштейн, Альберт — физика\nФерми, Энрико — физика\nРезерфорд, Эрнест — химия\nШрёдингер, Эрвин — физика\nМандела, Нельсон — машаран совгӀат\nСартр, Жан-Поль — литература\nПланк, Макс — физика\n↑ Levinovitz, Agneta Wallin. . — 2001. — P. 5.\n↑ Levinovitz, Agneta Wallin. . — 2001. — P. 11.\n↑ Golden, Frederic. The Worst And The Brightest, Time magazine, Time Warner (16 October 2000). Хьаьжна 9 апрелехь 2010.\n↑ От динамита до «Виагры». Коммерсантъ. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 9 августехь. Теллина 2012 шеран 28 июнехь.\n↑ 1 2 Levinovitz, Agneta Wallin. . — 2001. — P. 13–25.\n↑ Abrams, Irwin. . — 2001. — P. 7–8.\n↑ Levinovitz, Agneta Wallin. . — 2001. — P. 14.\n↑ Agence France-Presse Alfred Nobel's last will and testament. The Local (5 October 2009). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 9 августехь. Теллина 2010 шеран 11 июнехь.\n↑ 1 2 3 Statutes of the Nobel Foundation. Нобелевский фонд. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 26 октябрехь. Теллина 2012 шеран 2 октябрехь.\n↑ What the Nobel Laureates Receive. Нобелевский фонд. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 26 октябрехь. Теллина 2012 шеран 2 октябрехь.\n↑ Nomination FAQ. Нобелевский фонд. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 26 октябрехь. Теллина 2012 шеран 2 октябрехь.\n↑ Канадский ученый станет лауреатом Нобелевской премии посмертно, Lenta.ru (2011, 3 октябрь). Хьаьжна 5 апрелехь 2012.\n↑ Динамика кросс-курса Шведской кроны к Доллару США. Справка Архивйина 2010-12-29 — Wayback Machine\n↑ 1 2 3 4 5 Кулинарная энциклопедия КМ Архивйина 2009-02-21 — Wayback Machine\n↑ Мир русских гостиниц Архивйина 2009-02-21 — Wayback Machine\n↑ Математика: 85 лет без Нобелевских премий. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 4 июлехь. Теллина 2012 шеран 7 мартехь.\n↑ История Нобелевской премии. Российская Газета. Теллина 2012 шеран 7 мартехь.\n↑ Страсти по Нобелю: "РГ" побывала в штаб-квартире Нобелевского фонда. Российская Газета. Теллина 2012 шеран 7 мартехь.\n↑ Знак Альфред Нобелин планета\n↑ Памятник нобелевским лауреатам «Планета Альфреда Нобеля» Архивйина 2014-10-28 — Wayback Machine\nОфициальный сайт (ингалс.)\nРоссийские нобелевские лауреаты Архивйина 2014-04-20 — Wayback Machine\nНобелевские лауреаты из Израиля Архивйина 2013-05-21 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нобелин_совгӀат&oldid=7844148»\nВикипеди:Хаьржина йаззамаш абатца


Юха а шен дарж дита лууш ву Кадыров\nЛахьан-бутт 27, 2017\nЮха балхара дIавала лууш ву Кадыров\nДIадаханчу кIирандийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана юха а гайтира ша Оьрсийоьнан регионийн куьйгалхойх уггаре а тоьлла ньюсмейкер хилар. Федералан телехьожийлехь шех лаьцначу программехь цо дIахьедар дира шен даржера дIавала лаьа шена аьлла. Ша санна болу нах оьшуш бара, тIом бан а, къепе хIотто а, ткъа хIинца ша дерриг нисделла, цундела хийцамаш бан беза хан тIекхаьчна хета шена, бохуш вара иза\nОцу сахьта и дIахьедар хаамийн массо а агенталлашкахула даьржира. Дуккха а эксперташа луьстуш ду иза, Кремлан лаамца аьлла ду бохуш. Оьрсйичоьнан президентан зорбанан секретаран Песков Дмитрийн а дан дийзира цу хьокъехь дIахьедар.\nЦо, шен балхаца догIуш ма хиллара, кхетийра Кадыровс аьлларг.\n–Кадыров Рамзана дуккхаза аьлла ду, ша Путинан агIонча ву. Иза шена тIе ма диллара кхин дIа а болх бан дагахь ву. Кхидерг ца боху цо, - аьлла Песковс.\nКадыровс динчу дIахьедарна кIеллахь тидам бан оьшуш хIума ду аьлла хеташ яц Нохчийчура юкъаралла. Нах боьлла цунах а, цо кест-кеста дечу дIахьедарех а. Соьлж-ГIаларчу вахархочо Юсупов Вахас иштта элира цуьнах.\nЮсупов: «Рамзан балхара дIавер ву бохуш суна а хезна. ХIара дуьйне цхьатерра дац. Балхара дIа а волу, дIа а воккху. Иза жима а ву, кхеташ а ву. Белхан меттигаш а ю цунна. Цунна мотт хьоькхучара хIун дийра ду ца хаьа. Царах къахета-кх суна».\nНаур кIоштарчу Ибрагимов Ахьмадан шеко яц Кадыров оцу даржера дIавер вац аьлла. Иза Путина чIагIдинчу Iедалан доккха дакъа ду, цундела цуьнан пурбанций бен цуьнан иза дан йиш яц, элира цо.\nИбрагимов: «Путин мел ву дIа а воккхура ву, вуьтура а ву. Иза дIаваьккхича а, цул цIена верг хIоттор ву аьлла а ца хета суна и Iедал мел ду. ДIавер ву бохучух со тешаш вац. Паччахь санна ма вай иза. Мича гIур ву иза дIаваьлча? Москох гIур ву?».\nНохчийн политолога Бено Шамала теллина Кадырова Рамзана аьлларг. Иза тахана дIавалийта йиш яц Нохчийчоьнан аьлла хета цунна.\nБено: «Цо аьлларг, ша тIом а сацийна, къепе а хIоттийна, шега далуш дерг дина аьлла хета суна. Суна таханлерачу дийнахь иза дIавала хьалхе ду аьлла хета. Цуьнан меттана цуьнан гонера цхьа а ца хета суна».\nДIадаханчу шарахь а аьллера Кадырова Рамзана, ша балхара дIавала воллу аьлла. Митингаш йира наха, цхьацца Iедалан дайша тIедожош аьллера цуьнга, хьо дIавохуьйтур вац шаьш аьлла. Схьагарехь, наха а, цара а де аьлларгдина , балхахь висира Нохчийчоьнан куьйгалхо.\nМуьлш бу Кадыровна улле гIертарш?\nКадыров: Ленин - лаьтте, Сталин - Гуьржийчу, Хрущевна - хIоллам\nПутинан ойла цхьаьнайогIучу юххерчу нахах стаг ву Кадыров, боху Песковс\nКадыров мехкан куьйгалхочун дарж дита лууш ву


«ЙЫМГIАЩАУА УЫСДЪА ДЫГЬГIАНХУМ»\n«Абазашта» газет анапаква рпны хIгIарыквчважватI асквш 2016 агIан «Сады Карачаево-Черкесии» инвестиция проект абзазара йаларжьуата Красна Восток кыт йауу Джьут Айнар апайщикква ангIалра рыдичпалта гектар 34 рпны чIва цIлата зыкь 31 шлайцIаз. Ауи асабап Гвым абзазагIвчва йырхъазымкIва, арайон шабгу абзазагIвчвагьи йрыквшвитI. Акыт абзазагIв БЖЬАНЫКIЬА Артур МхIамат йпагьи агIайыраква гIайдахIвитI. Ауи асквш 2019 агIан Гвым дзыгIв агъьма тшпыла йпыбжвахаз, атIура йцIанакIыз 1,6 гектар багьандата йгIайахвын, чархына (малина) лайцIатI. – Сара ПервомайскI кыт сйытI, апхьарта амщтахь ауаъа йтагылу алицей пщысквша сапхьатI, «Техник-технолог молочной промышленности» ъачIвагIа гIацIызгатI, – йхIвитI БжьаныкIьа Артур. – Сквшы 20 цIитIта сан лкыт Красна Восток сгIахъынхIвыхын, сбзазитI. «Нхарта гьаъам»- хIва акIвпI йсагIалауа ачкIвынчва рытланыкъвала. Сара ауат йыгьрыцскIуам. ЙшпакIву акыт утата ухъа здугалуаш уыс шумауа? Йутахъызтын, рахвы рхIа, адгьыл рхарджь. ЙзачIв уысызлакIгьи уызлабзазуш хъахIара тшыткI гIаунатуаштI. Абан швырпшы Джьут Айнар йлайцIаз ачIва цIлаква. Ауаъа нхаша гIаргуа уагIата йакIуа зъарагIвуда?! Сара спынгьи сыкIьадыгв апхIвыскви съахIыльчви ачархына драшвалитI, йамуа акъвапсква амырхитI, йашIырххитI. ГвхътIыла, йазгIашыкъта йынхитI. АлахI дырзыразхатI. Саргьи ауат ргвы сгьасуам, нхашала йсрыразитI. Артур йшихIвауала, руатра апны сана (смородина) йгьи бажвта йгIазшIалуа чархына гIайырйитI. Архъа багьандата йгIайахвыз адгьыл апны кIьыда-кIьыдата йлапI «Полька-палана» йгьи Голландия йгIадырйуа, йбажвхауа ачархына сорт шIыцква. Ауат йырхъазымкIва, «Лячка» сорт паса йауа кыбпI. Ауи мызкIы ауацIа чархына гIаунатитIта ауыла йалгитI. – «Сады КарачаевоЧеркесии» инвестиция проект абзазара йаларжьуата цхърагIара щарда гIаншитI. Ауи апш цхърагIара кIара гIауадзума? – сицIгIатI Артур. – Момо, ауи йара сгьазымхъвыцтI, – йджьауапхатI ауи. – Сара агъныла швы-хъышв агьиква ласыргылитIта ахча тшыткI гIасынхитI, сан дгIасцхърагIитI, апхьарта йынхауа схъапщыла лынхаша гIасрысабапитI. Артур дтгIачвапI. Йхъапщыла Заира Апсуа кыт дауапI, Черкесск педучилища йцIыхъвахауа акурс дапхьауата лылахь гIацIцIтI. Ауи дъагIайыз Красна Восток кыт йтагылу Кълыч Рауф йыхьыз нкъвызгауа аквтанай апхьарта дшынхузымцара Къарча-Черкес къральыгIва педуниверситет физика-математика факультет дгIалгатI, й-5-хауа – й-10-хауа аклассква йгIайуа асабиква хIисапла йалрыпхьитI. Асквш 2019 агIан дызлалыз КъарчачкIвын районла «Асквш арыпхьагIв» анкъвакъвра апны йгIвбахауа агыларта гIатылгатI, диплом согIа ацта йгIалквнадыргатI. Артури Заири хвыгIвпачва рымапI: Айнар – й-8-хауа, Самир й-6-хауа, Салим й-4-хауа, Исльам йапхъахауа аклассква йцитI, айцIбадза Ильас хвысквша дыртапI. – АунагIва апны рахIа йтшытхаз ахыгIвгьи цIагылагIв багъьата йхIымапI, – йхIвитI Артур. – Анхара ргвы азыцхIитI, араъа йхIыцта, йымшыркъвауа йзагIахаз ачархына ашIырхитI. Артур йшихIвауала, ачархына айгвыгIвра ду атахъыпI. Ауи Интернетла Ставрополь край, Къабард-Балкъар йауу, ачархына йадынхалуа ауагIаква драбадыритI, драйкьангьашитI, дыршIашвитI, тшыгIвра бажв гIауызтуа лайцIитI. Йаназаману асатыр бжьараква рхитI, ачархына щапIква драшвитI, йдыртшатшитI, ужвы йшырчпауа апшта адзы ткIвапс-ткIвапс йацIаржьитI. – ЙгIашIышвхуа ачархына йъадугалуаш уымма, швгIапсара гьымдзума? – сицIгIатI Артур. – Астатистика йшгIанарбауала, Россия ауацIала чархына йгьи йапшым акыб цIлаква гIазырйуа хпроценткI йгьайхIам, айхIарагIв йырхвгIитI, – йджьауапхатI Артур. – Чархына зтахъу ауи аъара йщардагIвыпIта, зымгIвагьи ртахъыра анхIзымырхъйауа гIаншитI. МшигIадза килограмм 200 раъара гIашIыхIхитIта, акыт абзазагIвчва йнарахвитI. Ауат йырхъазымкIва, йгIасыхIвауа Учкекен, Кисловодск, Черкесск агьиква рбзазагIвчвагьи йырзызгитI. ЙгIасырйуа ачархына пхатшапI, хъвшвы гьадызгалуам. – Сара АлахI йхIвузтын, садгьыл шта йаласырхIуштI, асилос машаква ъаныргIалыз сыррайшуштI, ауи аргван йгIаначпауа акIвархъа хъвскIылта адзы йазнакIкIуа гIасрысабапуаштI. Адзын ачархынаква йрыласырхIуштI, жвумп, сана агьиква щардата йласцIуштI, ауыс зрыласуаш тракторкIгьи сырхIуштI, съамапсымаква зыгIвнасцIуш, тшпсщарта, мацIауырта тшыткI амата тдзы чкIвынкIгьи тасыргылуаштI. Акыт цIлаква агIамта йхIызгIанагуа аквашуа, агъ рымзарархара ахъазла йазалху сеткIа рхъасырпуштI. Ауатква зымгIва къарупI, ахча бзи атахъыпI. Йбзихушын, акыт хшнахвырта шырчпаз апшта, ашвыр цIлаква, акыбква йгIаршIалуа йъарыдынхалуаш цехкIгьи тадыргылзарквныз. «ЙымгIащауа уысдъа дыгьгIанхум» ахIвитI ажважв. Артур швабыж цIолата, гвыбзыгъата йуачIвы дазхъвыцитI. Ауи йшихIвауала, уахьчIвала акыт йтыцIта йапшым ацехква йынхауа апхIвысква щардагIвыпI. Ауат заман щарда рунагIва йагхитI, мгIвахв аквдрыдзитI, рсабиква айгвыгIвра рзыгIандыршарныс лшара дукI гьрауам. Артур йуысква аквшварыквын, йырхIауа атрактор заджвы даквйырчIвуштI, ахIвсса акыб цIлаква драшвуштI, йгIаршIалуа ашIырхуаштI. Ауи йхъа йахъазымкIва, йуагIа баргвырата йызшIашвауагьи дазхъвыцитI, закIыла дшрысабапхуш дащтапI. «Мурад пшдза зму йгIайдахIвитI» рхIвитI. Акыб цIлаква ргIарийрала зынхара джвыквызцIаз БжьаныкIьа Артур йтгIачвагьи йаргьи ргIапсара йайгвыргъьауа, рылшараква йдыргвышхвауа, рхабар пшдза хъара йгауа, руагIагьи дрыразуа атшауацIыхра йазынхаргIат\nЙАДКIЫЛАЗ АУЫХВАГIВЧВА ГВЫП\nАПСАХРА ШIЫЦКВА ДРЫКВГIАШIАСТI


Тексты чеченских песен [Архив] - Адамалла\nАдамалла > Культура, образование, наука и техника > Творчество > Поэзия и проза > Тексты чеченских песен\nПросмотр полной версии : Тексты чеченских песен\nGemme21.03.2011, 23:48Я не нашла в сети текстов на наши старые песни, а когда слушаю редкие аудио записи тех лет не все слова могу разобрать и я бы хотела что бы мы вместе восстановили некоторые из них. Здесь я привела несколько примеров, но они не полные, потому что я не смогла разобрать некоторые участки текстов и просто пропустила их, надеюсь что вы сможете их дополнить где надо, исправить и конечно предоставить ваш текст тоже.\nПо этой ссылке можно скачивать песни Султана Магомедова и некоторых других исполнителей.\nGemme21.03.2011, 23:50неизвестная, четвертая по счёту.\nЛомахь кхиъна зезаг дайна, Сан дог .........* тохаделла\nБезам бахна юхь бос байна кхи ца гарна кхеравелла.\nХьоме зезаг ала соьга кхи хьо мичахь гур ду суна?\nЦхьа дош аьлла хьаьжна хоьга, даггар дийца со лууш ву.\nМалх д1абуьзна бода беъча, шун бешахь ас хьо лар йир ю.\nСинтем байна к1еза летча, Со кхачаран билгалло ю\nАра яла т1аккха сихха, хьо хьелахь сан дог еккхар ду\nХьо езарна бехк ма билла, Ас ....* ханналц лехнарг хьо ю.\nGemme21.03.2011, 23:50я живу мечтою о тебе\nСтиглара седарчий хьан доьхьа къега\nЛаьттара зезагаш хьан доьха лепа\nСо вина хилла те даимна хьоьх хьега?\nСо вина хилла те хьо йоцучохь лела?\nБес - бесар олхазарш дитташ т1е ховши\nЙиш етташ дуьлало хьеста бо безам\nУьш хьоьгуш ца лела геналлех вовшех\nВовшешна са детта церан ца деза.\n1илма сов дезалой со д1а ма тассалахь\nЙа кхи к1ант хазвелла со виц ма велахь\nЕхила хьо хаза ехила дукха Сай вахар дилли ас безаман .......*\nGemme21.03.2011, 23:51Суна хиънехьара...\nМаьл йог1у буьйса кхоьлийна йог1у\nСтиглара мархаш елхаеш.\nЦхьа 1аьржа марха хил дехьа йолу\nДуьнени г1ийла ойла еш.\nСедарчи стиглахь гуча ца довлу\nСо шейна гушшехь, хьо ларйеш.\nМел дехарх мела* дог1а ца дог1у\nЛозучу дагна г1оле еш.\nХьо йолчу аг1ор мархаш .............*\nКхета лаьаркха беттан са.\nМаржа я1, тховса, хьан дагара хиъна,\nЦ1а верза йиш еларкха сан.\nGemme21.03.2011, 23:54Тёмная ночь.\nХ1ай буьйса гуьйренан, х1ай 1аьржа буьйса Тховса-м хьо яхйелли б1аь шерал суна\nДоьхначу сан дагца ахь х1ун ду къуьйссург Г1ейг1ано и лаьцни хаац те хьуна?\nЕзначуьн ойла еш 1уьллу со г1ийла Ас хьоьга дийцира стенна са туьссу\nХ1унда ца кхета хьо 1уьлчу соьх г1ийла ас йенчу ойлани теш хилла буьйса?\nНабаро дижийна адам д1а тийна, йоькхначу стиглрчу седанге хьоьжуш\nЕзачуьн сурт ду и бохуш со 1ина, дицделла те хьуна х1ай 1аьржа буьйса?\n....................................................... боху шех дог дилла шега ма дийца\nБоху ша лекхахь ю и седа санна, х1ай буьйса сан дагах кхети хьо х1инца?\nЧекх яла чекх яла х1ай 1аьржа буьйса тховсам хьо яхйелли б1аь шерал суна\nЕзначуьн сурт ду и бохуш со 1ина дицделла те хьуна х1ай 1аьржа буьйса?\nДоьхначу сан дагца ахь х1ун ду къуьссург ...............................................\nGemme21.03.2011, 23:57Пет1амат ц1е йолу ирсе зезаг\nМела доьлху, дог1а тховса\nСагаттдо сан безамо.\nХьоьл хьоме сан дац кхи х1ума Сан йиш яц дог дохо хьан.\nЙовр йоцу ц1е ахь лати соьх,\nСа гаттда висси те даимна со?\nУггар хьоме, хьан дуй хаа\nПет1амат ц1е йолу ирсе зезаг.\nКхетар юй те хьо сан иллех?\nМел ч1ог1а лору ас хьо.\nЭрна ду те сан сатиссар\nЙа воккха хилла те со?\nэтой песни нет в данном списке\nMarty22.03.2011, 00:32обажаю старые чеченские песни,сейчас таких уже не поют)\nДийциш,я дописала слова в етой песне,,\nнеизвестная, четвертая по счёту.\nЛомахь кхиъна зезаг дайна, Сан дог аьрха тохаделла\nХьо езарна бехк ма билла, Ас таханналц лехнарг хьо ю.\nKim22.03.2011, 00:36самая любимая песня\nОйланца гIелдалар тIедуьйжи хьуна-м дог, ГIайгIано хьийзадар тIедуьйжи хьуна-м дог Ирсаца вай доьлуш хир дац-кха хьуна-м дог, Даиман цхьаъ вехаш дуьне дац хьуна дог Ойлано хьо гIелдеш — мел ирча хета дог, Вай гонна и гича — осала хета дог, Шен гIайгIа ша Iовшар, стогалла хета дог, Къурдашца къежвалар, дозалла хета дог! Ма делха, делало кийрара дилха дог, Хьан бала ца лайнарг, хьоьх кхетар вац сан дог, И харцо, ямартло — дуьненан амалш ю, Аьшнаш еш кхайкхочо — ша хьалха лелош ю! Дависа хьан делаI, хIай маьлхан хаза дуьне, Хьо диънарг мила ву? — бохуриг ва хилa Давала хьан делаI, кийрара дилха дог, Хьайна там ва хилчи, лом санна айалой, Йишин бер ва хуьлий, ма коча качло хьо, Хьайна там ца хилчи, дера ча ва сана, Ма дера дарло хьо, кийрара дилха дог! Хьайна там ва хилчи, мел коча качло хьо! Хьайна там ца хилчи, мел дера дарло хьо… Вай делчи денлур дац, къанделчи — къонлур дац! Вай динчу наноша, вай-м юха дийра дац! Марзонца ца беънарг, безам вай мерза бац, Ша висчи лахьтий чохь, и биъна стаг ма вац! Маршонца ца беънарг, безам вай мерза бац, Ша висчи лахьтий чохь, и биъна стаг ма вац!\nKim22.03.2011, 00:47неизвестная, четвертая по счёту.\nБезам бахна юхь бос Tайна кхи ца гарна кхеравелла.\nХьоме зезаг алахь соьга кхи хьо мичахь гур ду суна?\nFreeman22.03.2011, 00:54Сахаб Межидов — «Мила ву бехке?»\nМила ву бехкина, Iанорна цIий?\nКто же повинен в пролитой крови,\nЦа Iебаш вай халкъах хIаллак беш Мохк.\nНе насытывшись нашим народом, уничтожая наш край?\nВай кIентий-м летар бу, ца дохка сий,\n(Тем не менее) наши парни сразятся, чтобы не продать честь,\nМостагIчу бIаргаш чу хоттор ю дохк.\nВражеские глаза закроет пелена тумана.\nБIаьргех хи ца сацло, дукха бу эгнаш!\nНе останавливаются слёзы, много павших!\nТхан Махко балe халонаш лайна,\nНаш край перенёс трагические тяготы,\nХийлаза Нана ю, кIантана йолхуш,\nНе одна мать оплакивает сына.\nЦхьа йисна йиша ю, вешега кхойкхуш.\nОставшаяся одинокой сестра кличет брата.\nIалам дегге бехдина, дIовш тесна махка,\nПрирода вся загрязнена, ядом засыпан край,\nIазапе далина, деригге халкъ,\nВесь народ подведён к мучениям (наказанию)\nЯ АллахI! Тоьар ду са Халкъо лайнаг,\nО, Господи! Довольно того, что уже испытал наш народ.\nБехкечунна кхел йехьа, халкъ паргIат дакхха.\nНакажи виновного, а народ освободи!\nБехкеверг карвор ву, Доькхур ду жоп,\nНайдём виновного - призовём к ответу!\nГIаланаш юхар ю, хоттар ю гIап,\nЗаложим здания (города) — поставим ворота!\nВай эгнарш бохар бац, уьш вайна кхи гур бац,\nНаши погибшие не придут, их мы больше не увидим,\nЦхьа бахьна ва доцуш вай халкъе даллинаг.\nБез какой-либо вины нашемум народу досталось\nДуьненчохь мел деха вай диц да мегир дац.\nИ сколько мы живём в этом мире, нельзя забывать! (с) перевода - hyacinth_bg\nMarty22.03.2011, 00:54Суна хиънехьара...\nЦхьа 1аьржа марха къилбехьа йолу\nМел дехарх маьлха дог1а ца дог1у\nХьо йолчу аг1ор мархаш зарзйина\nпомоему вот так,,\nabu tir22.03.2011, 01:00Дуьненчохь мел деха вай диц да мегир дац.\nИ сколько мы живём в этом мире, нельзя забывать!\nМожно попросить, когда есть, то вот такие варианты лучше публиковать.\nХотя , разумеется, что никакой перевод не заменит родной язык.\nВаши песни проникают в душу даже без перевода, видимо есть что-то важнее слов.ИМХО.\nДолго слушала пронзительный " Йист" Бекхана без перевода, и перевод не дал абсолютно ничего нового. ИМХО.\nScarface22.03.2011, 01:12я живу мечтою о тебе\nбезаман кхеле. (перевод: вверяю жизнь (свою) на суд любви).\nFreeman22.03.2011, 01:16нравятся очень практически все его песни.\nХьусен Бетельгериев — «Ехийла нана»\nСан нана, хьол хаза, хьол деза дуьненчохь х1умма а дуй?\nМать моя, есть ли красивей тебя и дороже на свете?\nЯ жизнь готов отдать за честь твою, хоть и не клялся в этом никогда.\nХьешана мерза пхьор х1иттош хила хьайн хьийза до са.\nГостю ужин готовишь, заботясь о нем.\nЦа лела цабезам г1иттош, я хьайна ца лоьху са.\nНе держишь зла у себя в сердце, и не ищешь выгоды для себя.\nШовданна к1ела лоьцуш канаш дахаре безам ца бов,\nруки подставляя под родниковый ключ, продолжает жить любовь.\nЕхийла хьо санна нана 1алаш ян марзонан б1ов.\nДолгих лет жизни таким матерям, как ты, чтобы хранили башню близости.\nСан нана, сан деган зезаг, хьайн йовхо схьалуш хьо 1а,\nМать моя, цветок сердца моего, тепло свое отдаешь ты мне,\nХьоьца ду суна мел дезнарг, томе ю къамелан 1аь.\nВсе, что любимо мною - с тобою связано, дыхание твоего разговора – мило.\nГ1иллакхе, оьзда ю даима коьрта т1е йис йиларх к1ай,\nВсегда остаешься собой, достоинство твое непоколебимо - пусть и покрыта голова белым инеем.\nАхь Деле мел дехнарг дай и-м, цундела ю хьо юьхь-к1ай.\nВедь это и есть, что просила у Бога ты, оттого можешь не бояться Его осуждения.\n© перевод: дIа TL\n© дешнаш Джамбулатов Рамзанан ду.\nFreeman22.03.2011, 01:22Али Димаев — «Нохчийчоь»\nВайн дегнех кхерсташ ю алу, Наши сердца в огне,\nВайн ирсан дайъина доь, Нашего счастья и след простыл,\nЛарйойла хьо везчу Дала, Но тебя пусть хранит Всевышний,\nБусулба сан Нохчийчоь! Правоверная моя Чечня!\nДог доьхна бер санна, г1ийла, Как с разбитым сердцем ребёнок, ,\nОллалой ма хьежа соьга, Не смотри на меня, грустно поникнув,\nЧтобы звезда твоя горела ясно, Со лойла хьан, Нохчийчоь! Пусть я умру, моя Чечня!\nПрипев. Лаиллах1а иллалах1, Нет божества кроме Аллаха,\nЛаръе везчу Дала, хьо! Пусть хранит тебя Аллах, Лаиллах1а иллалах1, Нет божества кроме Аллаха,\nЙохийна, х1оттор яц гуора, И в разрухе, ты не станешь на колени,\nКур оллабойтур бац хьоь, Не дадим пасть гордости твоей,\nЙиш яц дашо малх хьан кхола, Не может потускнеть твое солнце,\nБусулба сан Нохчийчоь! Правоверная Чечня!\nДаш кхетта эгча, син метта, Вместо падающих раненными смертельно,\nМаршаллаш кхоьхьуьйташ хьоь, Салютующих тебе,\nЛеш болчу хьан к1ентийн метта, Уумирающих сынов твоих,\nСо лойла хьан, Нохчийчоь! Чтобы погиб я, Чечня!\nПрипев. Лечано хелхар деш говза, В небе сокол красиво танцуя,\nБаланаш, г1айг1анаш тоь. Умаляет наше горе и тоску.\nМахкана дерриг ду ловзар, Для мира – всё игра,\nЕлало, сан Нохчийчоь! Улыбнись, моя Чечня!\n© перевод: borz\nabu tir22.03.2011, 03:05Раз уж вспоминала...хотя она не старинная, но мне очень нравится:\nБакъонца малхане вирзина велир.\nДог бухахь юьзна йоьхь таккхина велир со,\nБ1е шерахь бина мохь таккхина велир со.\nДог бухехь юьзна йоьхь таккхина велир со,\nПройден путь без конца и края,\nДуша перед солнцем открыта, как мир...\nПод сердцем кишку я тащил, наполняя,\nСто лет я носил свой накопленный жир...\nВай къастадан дезаш дуй ца хууш хилла со.\nВайн къастар долуш дуй ца хууш хилла со.\nНах бууш нах буйла ца хууш хилла со,\nНах баар хьакъ буйла ца хууш хилла со.\nНе знал я, что нам все ж придется расстаться\nНе знал, что на свете разлуке есть место,\nНе знал, что людей пожирают собратья,\nНе знал, что это считается честью...\nДелчу дег1ахь ч1уг яккхарн каш даста волу со,\nЛергахьа х1оз баккха каш даста волу со,\nСан негошна шозлаг1а г1ад даккха волу со.\nАш сайна даьккхина каш даккха волу со...\nМогилу раскрыв, я возьму кольцо золотое...\nСерьгу заберу я из уха мертвечьего ...\nНайду для костей своих тело второе,\nРазрою могилу, что для меня намечена...\nДоккхачу дуьненахь ц1ий-шурий кхийссина,\nД1адекхар-схьадекхар, кхерамаш тийсина...\nСаца а йист йоцуш, некъ бина велир,\nБакъонца малхане вирзина велир...\nСаца а йист йоцуш, некъ бина велир\nКровь с молоком вовек разливая,\nМесть да расплата играют свой пир...\nПройден мой путь, без конца и края,\nDali22.03.2011, 15:30я живу мечтою о тебе\nИнтересно, почему, когда читаешь такие стихи на чеченском и от чеченского автора, почему-то чувствуешь себя некомфортно, даже, как бы, стесняешься чего-то.)\nGemme22.03.2011, 16:44Ким, прекрасный выбор! и ещё переведи эти строки если не трудно) Аьшнаш еш кхайкхочо\nШа висчи лахьтий чохь\nможно перевести выделенные слова?)\nи в другой песне ты дописала "дог аьрха тохаделла" (7ой пост, 1я строка)\nKim22.03.2011, 17:13Ким, прекрасный выбор! и ещё переведи эти строки если не трудно) можно перевести выделенные слова?)\nАьшнаш еш кхайкхочо - ша хьалха лелош ю! Тот, кто порицает их, сам руководствуется ими.\nШа висчи лахьтий чохь, и биъна стаг ма вац!\nИ нет человека, испытавший ее оставшись один в могиле!\nа на счет "Сан дог аьрха тохаделла", я думаю , сердце буйно или учащенно содрогнулось\nма хаз мотт бу вай, перевод вообще не то, ма даггар хаз аьл байтш ю уьш:eh-het:\n__.mp366.mp3 - 3.22MB (http://www.zshare.net/audio/88110263ab426651/)\nHox22.03.2011, 17:28мархаш зарзйина\nТут вроде про "куцые облака" нет?\nЙиша22.03.2011, 17:53Зама Бераллехь вай дуьне мел доккха хетара\nМеллаша д1а йоьдуш хетара хан\nДуьне къахьло аьлча, цуьнах ца кхетара\nМотта ца моттара цкъа лур ду къан.\nЙоьвхонах хьоьгуш хан йог1у шелвелча\nЖималлий щи хенахь ца бо вай хам\nМарзо а д1а йолу къаьхь кад мелча\nКъанвелча д1а болу дуьнена чам.\nЗама, къайлах хьан буолара ас тидам бора\nхьан х1ора амала маь1на а гуш.\nДуьнена да ву, ахь цкъа моттитура\nСоьл ирсе цхьа вуй те, хета а луш.\nЗама, ахь вада вой со цкъа мархаш к1ел хьора\nдог 1иэха долитий хоьцура чу\nЛаьттах а кхетий со варжий д1а г1ора\nгулвой ахь юха, са кхуллура чу.\nХьоьца ас къуьссур дац - ницкъ бу хан шорта\nАхь къан во хеназа, ахь шел а во\nДуьне а, дахар а хьо хийца г1ерта\nКъонахий дегнаш хьоьг къар ма ца ло.\nТ1аьхьарчу хенах со хьоьх ма ца кхета\nЙаьц ян хьо г1ерта и сан йисна хан\nСуна-м со башха кхи ваьхна ца хета\nХетало гинарг ду буьйсанна г1ан.\nЗама, ма хаьа суна хьо соьл тоьлар йуьйла\nК1еззиг бен ца йисний сан яккха хан\nТкъа хьуна хаарий со кийча вуйла\nца къарлуш д1а кхехьа муьлха некъ хан.\nЗама, суна-м иэхь хета и хан Деле еха\nХ1у хаьа йохург юй кхечунна хан\nХийла к1ант ваьхьий ахь дуьненна меха\nКъонахий чекх бовлахь - сий хир дац хьан!\nЗама, со тахна т1аьххьара ву хьоьга доьхуш\nСан коьрта 1алашо дан диснарш ду\nТахна сан мукъамна х1у дешнаш тоьлу\nКхана и д1а ала лууш а ву.\nи ала кхиа а лууш а ву.\n(ошибки найдете - я не виновата, родную грамоту разумею худо))\nScarface22.03.2011, 18:51Раз уж вспоминала...хотя она не старинная, но мне очень нравится:\nмного ошибок по тексту песни, соответственно и перевод хромает. песня написана с замахом на философский смысл, а в переводе откуда не возьмись жир всплыл. на самом деле жир не при чем. когда мы говорим 'мохь ю' это про жир, а когда 'мохь бу' имеется в виду - ноша. еще слово мохь имеет перевод как крик.\nScarface22.03.2011, 18:56Раз уж вспоминала...хотя она не старинная, но мне очень нравится:\nслово мохь имеет в чеченском языке три смысла: крик, ноша ну и жир. из всех этих вариантов переводчик выбрал самый неподходящий))\nздесь имеется в виду ноша, а не жир. надо ж так перевесть!))\nMarty22.03.2011, 19:01можно перевести выделенные слова?)\nпопробую) къилбехьа-по крайней мере мне так послышалось-ето юг,сторона света,\nзарзйелла-обычно так говорят про ткань,которая прохудилась,продырявилась,следовательно наш герой надеется,что тучи "прохудятся" и через них он увидит свет луны,\nаьрха-резкость в движении, дерзость в характере,\nGemme22.03.2011, 19:13попробую) къилбехьа-по крайней мере мне так послышалось-ето юг,сторона света,\nвсё правильно, после разъяснений я тоже вспомнила. как много всего я забыла сама того не заметив!\nЙиша22.03.2011, 19:34Б1есте ера ю - Димаев А.\nБ1есте ера ю - дуьне хазлур ду\nСтигала кхийдаш, делалур ду лаьмнаш\nДуьне хаз дан ас х1у дуьтур ду\nСайна т1ехул т1аьххьар лесташ генаш.\nБода чехош 1уьйре йог1ур ю\nСтигала даре ц1арца серла доккхуш\nАдмий дагчоьхь ас х1у дуьтур ду\nДийначара т1аьххьар сай ц1е йоькхуш.\nАс делхийна иллеш хьолхур ду\nСан къиношна Деле гечдар доьхуш\nАс адмашна г1ониг гечдийр ду\nСо везначий хьомсар б1аргаш лоьхуш.\nЛаьмнаш дузош дог1а доьлхур ду\nДуьне мадду хаза ялташ хьекъаш\nАс адмашна иллеш дуьтур ду\nСайна т1ехул т1аьххьар стигал екаш.\nБ1аьсте ера ю - дуьне хазлур ду\nСтигала кхийдаш делалур ду лаьмнаш\nДимаев Али и Усманов Имран - это то, что мне нравится безоговорочно и всегда)\nGemme23.03.2011, 15:55Аьшнаш еш кхайкхочо - ша хьалха лелош ю! Тот, кто порицает их, сам руководствуется ими.\nя твой ответ не произвольно пропустила, спасибо за такой детальный перевод)\nIуьйранна верг - делкъанна вац\nДелкъанна верг - малхбузехь вац\nМалхбузехь верг - маьрк1ажехь вац\nВай дика к1ентий вайца бац.\nВа Илес, ва Хизар, ва Мохьмад-Эмин\nВа Хьусейн, ва Iадлан, ва Казбек\nВа Леча, ва Тима, ва Беслан\nВезачу вай Дала шу декъала дойла\nГ1азотан дарж лакхехь, сийлалла йойла!\nВезачу вай Дала шуна геч дойла!\nТешаме йоьцуш еара хьо 1уьйре\nТешаме йоьцуш еара хьо суьйре\nМостаг1чо дарц хьаькхна, ямартло йина\nЯ Аллахь геч дехьа тхан вежаршна!\nВезачу ва Дала шу декъала дойла\nМа доккху де дара вай к1ентий байна\nМела ц1ий 1анийна, уьш аьхьна де.\nЖижгеха юрт юзна, уьш вовше иэбина\nВежарша маьхьаршца меженаш схьа лехьош.\nХарца я бакъо, къастор ю Дала\nДелехь ю нийсо - доькхар ду Дала\nВай Дала йоькхийла шу къина ч1ир д1а.\nШу наной боьлхар бу, дай ц1ехь хи 1иэнош\nдоттаг1ий буьссур бу даим шу дийца\nшу доцуш хаза дац тхан Нохчийчоьхь\nшу доцуш марзо яц вежаршна юкъехь\nАс иллеш дохур ду со дийна мел ву\nХалкъна, махкана шу диц ца да\nтхан оьзда к1ентий, тхан дика к1ентий шу доцуш дегнашкахь тхан марзо яц!\nЧuлu23.03.2011, 21:30нравятся очень практически все его песни.\nТоже люблю его песни и особенно эту, но здесь перевод получился какой-то неудачный и местами неправильный, на мой взгляд, что портит впечатление об изначальном тексте.\nRina23.03.2011, 21:34кто нибудь может мне скинуть текст песни\nкоторую тут поют\nона начинается на 4-ой минуте http://www.youtube.com/watch?v=2lmBDrzPbck\nShovda24.03.2011, 00:02кто нибудь может мне скинуть текст песни\nона начинается на 4-ой минуте\nPetmat, здесь и исполнение в целом и слова http://te-in.facebook.com/pages/NoXchi-Elli-Duishnish/127813463944928\nАякс24.03.2011, 01:36Была такая песня в 30- годы:\nКолхозный трактор поле пахает,\nА перседатель шляпой махает,\nЙовха пиряшк кушает, Дечиг пондар слушает!\nБабико24.03.2011, 01:55И еще в те же годы, наверное, была. Полностью не помню, если кто знает, дополните:\nАдна лапата И та гарбата\nScarface24.03.2011, 02:19Баккхий нах, шун самукъа долий?))\nRina24.03.2011, 11:53Чергазийн чехкалла Цу некъан бохалла\nЦкъа тоьхча тоьар ду Дикчу динна шад,\n...Дуьненан дохалла Цу нехан дукхалл\nЦкъа аьлчи тоьар ду Дикчун к1ентан дош.\nЛам т1ера ламхошца Лам боькъур вайша.\nИ 1аьржа сан верта Т1етосур вайша..\nMarty24.03.2011, 12:56етот илли помоему про день депортации 44 года,,\nперевод мой, потому не самый лучший)\nбуьрсачу къийсамехь тхан дегнаш дахчош\nв суровых сраженьях закаляя наши сердца\nтхо майра кхиийна хьомсара лаьмнаш\nвне страха взрастили беcстрашные горы\nдоьхначу кху дийнахь бертаза къастарах\nв этот час испытаний оставляем любя тхуна шу дицлур дац дай ларбина лаьмнаш\nхранивших отцов незабвенные горы\nц1а доцуш тхо дисча дохдина латта\nбез крова оставшихся ты нас согревала\nмацалло хьовзийча дузийна латта\nты кормила нас измученных голодом тха ц1ийца хьандина дай баьхна латта\nудобренная кровью наших предков земля\nтхуна хьо дицлур дац дуьненчохь мел деха\nнезабвенная в пути нашем жизненном техьарчу т1ехьешка яхь йолчу к1ентаршка\nсыновьям поколений что чести на страже сий долчу наношка оьздачу мехкаркша\nматери славной и сестрам скромным\nирсана везет деш оха хьо дуьтуш ду\nмы оставляем тебя с наказом о счастье хьо марша дехийла дай баьхна латта\nбудь свободна отчизна и долго живи\nShovda24.03.2011, 13:18Мне кажется, переводы отдельно лучше бы давать. А так, все сливается -оригинал и перевод. имхо\nАякс24.03.2011, 15:41Хорошая песня, только пару строк помню:\n"Со вахна д1акхечар цу Махьми ловзарга,\nАссалам 1алайкум ас царга элира


Бакъонан министралла. Муха къийсам латтабо Нохчийчохь диссиденташца?\nБайначу беттан 15-чохь цхьанакхеттера Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан меттигерчу хаамийн гIирсийн куьйгалхошца. Цо тIедиллинера, "Нохчийчоьнна а, Оьрсийчоьнна а идеологин тIелетарш дечаьрца" къийсам марсабакккха беза аьлла. Iалашонаш кхочушъян жоьпалла тIедожийра нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телекомпанин директорна Дудаев Ахьмадна а, парламентан спикерна Даудов Мохьмадна а. Кхо бутт хан елла царна тIедиллинарг кхочушдан.\n"Хаамийн гIирсех" Оьрсийчоьнан низаман 58-гIа артиклца бIостане ду дина тIедахкарш. Низамо могуьйтуш дац, "нуьцкъаша информаци яржо журналист декхареван а, хаам Iорабаккха цунна дехка а".\n"Тешнабехке Малхбузе". Юха а\nОцу сохьта буьйлабелира Кадыровн лаам кхочушбан. Сайташ тIехь а, телеканалшкахь а тIетаьIIина дийца даьккхира хьалхарчу деношкахь дуьйнна "тешнабехкечу Малхбузено" къайлаха барт бина бохуш.\nНохчийн Iедалхошна муьтIахь йолчу меттигерчу телехьожийлийн эфирийн доккхахдолу дакъа тоххара а лаьттара оцу пропагандех.\nТIаьххьарчу заманчохь телехьовсархошна а, радиоладогIархошна а дуккха а хиина, "регионехь а, Оьрсийчохь а ситуацина дестабилизаци ярхьама даккхий ахчанаш чухьоькхуш" хиларх цхьана организацеша а, цхьаболчу наха а. Оцу доллучух а теша боху нохчийн хьовсархошка, иза бакъхиларх шайгара цхьа тоьшалла а ца доьхуш.\nХIунда аьлча, оцу "спонсорийн" цIераш йовзуьйтуш яц, йа далош цхьана а кепара тоьшаллаш а дац. Цара бахарехь, бакъ ду-кх иза.\nБоккха тидам тIебахийтина интернет-аудиторина. Меттигерчу телехьожийлан цхьаболу белхахой катоьхна блогерш бевлира. Шайн коьрта болх бина ца Iаш, социалан машанашкахь зорбане йохура цара оппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона дуьхьал видеоматериалаш. Бакъду, "дизлайкийн" терахь а, негативе комментареш а оцу талламийн авторшкахьа яцара.\n"Мила ву Тумсо?"\nДукха хан йоццуш социалан машанашкахь акци йолийра Абдурахманов Тумсона тIехIуьттучара. Кеп-кепарчу пачхьалкхашкарчу бахархоша, дог оьцуш шега кхоьхьуьйту видеоматериалаш а, суьрташ а блогеро шен Telegram-каналехь зорбане дохура. Эццахь тохабеллачу Нохчийчуьрчу Iедалхоша, блогеран идея шайна а ерзийна, цуьнан "герзца" мостагIчуьнца къийсам болийра.\nНохчийн Instagram-ан, YouTube-н а сегменташ дIаюьзира бевзаш боцчу наха шаьш Абдурахмановс юьхьарлаьцначунна "нохчийн къоман цIарах" реза доций хоуьйтучу видеокхайкхамаша.\nДукха хьолахь, блогер сийсазвеш хуьлура видеош. Ишта эвсара дерза тарлора дерриг а, оцу видеокхайкхамийн цхьаболу авторш ницкъаллийн структурашкахь болх беш хилар, йа полицица боьзна хилар нагахь гучу ца даьллехь.\nТидамза ца йисира тIекхуьу тIаьхье а. Масала, машанехь Iорадехира, политикан къастораш юкъа шайн бераш ийзорна реза боцчу дешархойн наноша дина йозанаш.\nЙолчу информацица, лакхарчу классашкахь доьшуш долу бераш йоьдучу урокашкара а гIиттош дIадигира, пIераскан рузбане дуьгу а бохуш. Маьждигна хьалха дIа а хIиттийна, "Мила ву Тумсо" аьллачу хаттарна жоп луш "Тумиша ю" бахийтинера цаьрга. Оццу дийннехь и видео интернетехь яржийра.\nНохчийчуьрчу дешаран министраллера оцу хиламах комментари яккха аьтто ца хилла "Кавказ.Реалиин".\nХIинца дика къаьсташ ду, "реза боцу бахархой" Кадыров Рамзана дIахьедар динчул тIаьхьа жигарабевлла хилар. ХIунда аьлча, цо тоьхна хан герга яхале, хаамийн гIирсашна тIедиллина ма ду, шаьш а толуьйтуш, "системехь ситуаци хийцар".