Википеди:Оьрсийн Нохчийн Дошам/ЭЛП/Б\n< Википеди:Оьрсийн Нохчийн Дошам | ЭЛП\n(Élpnaşca djasatohar) Nohçiyn élpaş\nОьрсий Нохчийн Дошам, кху дошам юкъахь ду гочданза дисина дешнаш, оцарна гоч дан деза, нийсачу маьlанца, оцун тlаьхь болх беш бу. Дехар до, шена билгалла Нохчийн маттахь хууш доцург ца яздар.\nГоч деш шуьга гlо далур ду оцарна гочдеш.\nбаба ж 1) прост. (женщина, жена) зуда 2) ирон. (о мужчине) боьрша йоцу х1ума ; снежная ~ - лайн баба; каменная ~ - т1улган ц1у\nбабахнуть сов. разг. далийта; ~ из пушки - йоккха топ ялийта\nбаба-яга ж фольк. жоьра-баба\nбабий, -ье, -ья прост. зударийн; бабьи сплетни - зударийн эладитанаш ; бабье лето - бойн гуьйре\nбабка ж I) разг. см. бабушка; 2) уст. (акушерка) - бер схьаоьцург\nбабочка ж зоол. полла\nбабушка ж баба; (мать отца) - денана; (мать матери) - ненанана\nбагаж м багаж, кира; отправить вещи ~ом – х1уманаш киранца д1аяхьийта; камера хранения ручного ~а - карахь лело багаж 1алашъен камера; сдать в ~ - багаже д1адала\nбагажник м багажник (кира дуьллийла)\nбагажный, -ая, -ое багажан; ~ вагон - багажан вагон\nбагет м багет (гонаха тоха, цхарана кечдина у)\nбагроветь несов. таь1на-ц1ен хила, ц1арул- ц1ийдала; (о человеке) -кхохкавала\nбагровый,-ая, -ое таь1на-ц1ен, ц1арул-ц1ен; ~ дым пожара - яьллачу ц1еран таь1на-ц1ен к1ур\nбагрянец м таь1на-ц1ен бос\nбагряный, -ая, -ое ц1арул-ц1ен\nбадминтон м спорт. бадминтон; играть в ~ - бадминтонах ловза\nбадья ж чийлик\nбаза ж — базы данных (Database) ~ хаамийн бухера, 1) архит. лахе, бух 2) (основа) лард; экономическая ~ -экономически лард 3) (учреждение) база; экскурсионная ~ - экскурсин база 4) (склад) - база (кечам лаьтта меттиг)\nбазальт м базальт (маь1да) '\nбазальтовый, -ая, -ое базальтан\nбазар м в разн. знач. базар; пойти на ~ - базара ваха; что за ~? - xlapa х1ун базар ю? птичий ~ - олхазарийн базар\nбазарный, -ая, -ое базаран; ~ая площадь - базаран майда; ~ый день - базаран де\nбазировать несов., что на чём [ларда] т1е дог1а; ~ промышленность на местном сырье - меттигерчу аьргалли т1ехь промышленность йог1а\nбазироваться несов., на чём ларда т1e дог1адала\nбазис м 1) см. база 1, 2; 2) эк., филос. лард, бух, базис; экономический ~ экономикан лард\nбай-бай межд. олилой-болилой\nбайдарка ж спорт. байдарка\nбайка ж байка\nбайковый, -ая, -ое байкин; ~ое одеяло - байкин юрг1а\nбак м (сосуд) бак (кочалла чуютту яй)\nбакалея ж собир. баккхал\nбакен м мор. бакен\nбакенбарды мн. (ед. ~а ж) бакенбард (ч1ениг яьшна маж)\nбакенщик м бакенхо\nбаки мн. бакаш (йоцца лергина бакенбард)\nбаклажан м баклажан\nбаклажанный, -ая, -ое баклажанан; ~ая икра - баклажанан 1ов\nбаклан м зоол. баклан (олхазар)\nбаклуши мн.: бить ~ - шамали лоькхуш лела\nбактериальный, -ая, -ое бактерийн; ~ые удобрения - бактерийн удобренеш\nбактериолог м бактериолог (бактериологин говзанча)\nбактериологический, -ая, -ое бактериологин; ~ая война - бактериологин т1ом\nбактериология ж бактериологи (бактереш толлу 1илма)\nбактерицид м бактерицид, бактерешйойург\nбактерицидный, -ая, -ое бактерициде, бактереш йойу\nбактерия ж бактери\nбал м бал (боккха синкъерам); на ~у - болехь ; кончен ~ - бал чекхбели\nбалаган м бун\nбалагур м разг. забарча\nбалагурить несов. разг. забарш ян\nбалалаечник м балалакхар, балалакхар ву ше дечиг-пондарчаца ша лайна балалокхург\nбалалайка ж балалайкха, шен балех лаьцна илли аларх олу дечиг-пондарчаца оцуьнан ц1е йу балалайкха\nбаламутить несов. 1) что (напр. воду) - даржо 2) кого, перен. - карзахдаккха\nбаланс м в разн. знач. баланс; годовой ~ - шеран баланс\nбалансировать несов. 1) (удерживать равновесие) - баланс ян, нисдала 2) что, бухг. - баланс х1отто\nбалансовый, -ая, -ое балансан; ~ отчёт - балансан отчёт\nбалахон м оба\nбалбес м прост. туьллиг\nбалда 1) ж (большой молот) варзап 2) м и ж прост., бран. тентак\nбалерина ж балерина\nбалет м балет\nбалетмейстер м балетмейстер (балет xloттийнарг)\nбалетный, -ая, -ое балетан; ~ая школа - балетан школа\nбалка ж стр. т1ай, дукъо; 1) поперечная ~ - ч1ер 2) (овраг) ч1аж, боьра\nбалкарский, -ая, -ое балкхаройн; ~ язык - балкхаройн мотт\nбалкарцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж балкхаро) балкхарой\nбалкон м 1) стр. балкон - уче 2) (в театре) - балкон\nбалконный, -ая, -ое балконан; ~ая дверь - балконан не1\nбалл м балл (механ я мохк бегоран ч1ог1аллин барам; дика хааран ларам); ветер [в] шесть ~ ов - мох ялх балл бу; получить оценку [в] пять ~ов - пхи балл яккха\nбаллада ж лит. баллада\nбалласт м балласт (1. мор.— хикема нисде мохь; 2. ж.-д. — тle шпалаш йохку жаг1а я г1ум а тесна тalийнa машиннекъ; 3. ав.— аэростата т1ехь и хьала -охьаяхийта г1амарх дуьзна галеш; 4. перен.- сов мохь)\nбаллон м 1) (сосуд) - баллон (кочалла я газ лело пхьег1а); ~ с кислородом- кислородан баллон 2) авто - баллон, чкъург\nбаллотировать несов., кого-что харжа\nбаллотироваться несов. хоржуш хила\nбаллотировка ж харжар\nбалованный, -ая, -о разг. коча 1амийна; ~ ребёнок - коча 1амийна бер\nбаловать несов., кого качдан, харцхьара (или коча) 1амо; ~ детей - бераш коча 1амо\nбаловаться несов. разг. вон лела, харцхьа лела\nбаловень м разг. кочаниг\nбаловник м, ~ца ж разг. вон леларг, харцхьарниг\nбаловство с 1. (по гл. баловать) - харцхьаралла, коча 1амор, качдар 2. разг. (по гл. баловаться) харцчьаралла, харцхьа лелар, вон лелар\nбалык м балык (бакъийначу ц1ечу ч1еран букъ)\nбальзам м бальзам (эфир тоьхна мутта)\nбальзамировать несов., кого-что бальзамировать дан, молханаш тоха (ца талхийта); ~ труп - докъана молханаш тоха\nбальный, -ая, -ое кечлуш юху[рг]; ~ое платье - кечлуш юху коч\nбалюстрада ж балюстрада (бегначу б1ог1амийн уче)\nбамбук м бамбук, буту эрз\nбамбуковый, -ая, -ое бамбукан; ~ая палка - бамбукан г1аж\nбанальность ж бага дахнарг\nбанальный, -ая, -ое бага дахна\nбанан м бот. банан (стом)\nбанда ж гlepa; ~ грабителей - талорхойн гlepa\nбандаж м 1) (пояс) бандаж, доьхка 2) тех. ботт, бандаж, х1оз\nбандероль ж 1) (обёртка) бандероль, ботт 2) (посылка) бандероль; отправить книгу ~ю - бандерольца книга д1аяхьийта\nбандит м талорхо\nбандитизм м талоралла\nбандитский, -ая, -ое талорхойн; ~ая шайка - талорхойн гlepa\nбандура ж бандура (пондар)\nбандурист м бандурча\nбанк м банк; государственный ~ - пачхьалкхан банк\nбанка ж банка ; поставить ~и мед.- банканаш йог1а\nбанкет м банкет, той\nбанкир м банкир (банкан да)\nбанкирский, -ая, -ое банкиран; ~ая контора - банкиран контора\nбанкнот м фин. банкнот\nбанковский, -ая, -ое банкан, банкера; ~ служащий - банкера г1уллакххо; ~ билет - банкан билет\nбанкрот м банкрот (декхарш такха йиш йоцуш къийвелларг я политикехь воьхна стаг)\nбанкротство с банкрот хилар\nбанный, -ая, -ое банин; ~ день - банин де\nбант, бантик м бант; девочка с бантами в косах – к1ажаршкахь банташ долу йо1; завязать бантиком - бант деш д1адехка\nбанщик м, ~ца ж банихо\nбаня ж бани\nбар м (кафе) бар (х1ума юийла)\nбарабан м 1) вота; бить в ~ - вота етта 2) тех. бера; ~ молотилки – к1а оручу машинан бера\nбарабанить несов. вота етта; дождь ~т в окно – дог1ано корах вота етта\nбарабанный, -ая, -ое вотанан; ~ый бой - вотанан дур ; ~ая перепонка (анат.) лергабад\nбарабанщик м вотанча\nбарак м барак (дечиган г1ишло)\nбаран м 1) уьстаг1; (горной короткоухой породы) 1уьзг, ламанан уьстаг1; ~-производитель - ка; кастрированный (или холощёный) ~ - баь1на ка; горный ~ (дикий) - акха ка 2) (мех) кхакха\nбаранка ж 1) чкъург; связка ~ок - чкъургийн кочар 2) прост. (рулевое колесо) - т1ам\nбарахлить несов. прост. талха, г1ар-г1ир дан (моторах, машинах лаьцна)\nбарахло с собир. прост. (пожитки, хлам) т1елхигаш\nбарахтаться несов. разг. деттадала\nбарашек м 1) laxap (до 5—6 месяцев); ц1инто (от 6—9 месяцев) 2) (мех) элтар; шапка из ~ка – элтаран куй 3) мн. ~ки (пена) - чопа, lexa\nбарашковый, -ая, -ое элтаран; ~ая шапка - элтаран куй\nбарбарис м бот. муьстарг\nбарельеф м барельеф\nбаржа ж баржа (т1аьхьатосу киранан хикема)\nбарин м (мн. баре и бары) барин, эла ; жить ~ом - эла санна ваха\nбаритон м I) (голос) баритон (тенорний, басаний юккъера божарийн аз); петь ~ом - баритонаца лакха 2) (певец) баритон [-илланча]\nбарка ж барка (дечигап баржа)\nбаркас м баркас (пийсикашца лело хикема я г1ехьа доккха пароход)\nбарометр м барометр (атмосферан та1ам бусту прибор); ~ падает - барометр охьайог1у\nбарон м барон (графал лахарчу даржера ц1е и ц1е иолу эла)\nбаронесса ж баронесса (баронан зуда)\nбаррикада ж баррикада (т1амна урамехь ен дуьхьало); сражаться на ~х -баррикадашкахь т1ом бан\nбаррикадировать несов., что, баррикадироваться несов. баррикада ян, баррикадировать дан\nбаррикадный, -ая, -ое баррикадан; ~ые бои - баррикадийн т1емаш\nбарский, -ая, -ое баринан; ~ая усадьба -баринан ков-керт; ~ие замашки-элийн амалш\nбарсовый, -ая, -ое ц1окъберган, ц1оькъан; ~ая шкура – ц1оькъан ц1ока\nбарство с 1) (изнеженность) кочалла 2) (высокомерие) цавашар\nбарсук м зоол. да1ам\nбарсучий, -ья, -ье да1аман; ~ьи норы – да1амийн 1уьргаш\nбархан м бархан; песчаные ~ы - г1амаран барханаш\nбарханный, -ая, -ое барханийн; ~ые пески -барханийн г1амарш\nбархат м бархат\nбархатистый, -ая, -ое бархат санна долу, бархатах тера, бархатан тайпа\nбархатный, -ая, -ое бархатан; ~ое платье - бархатан коч ; ~ый сезон - дашо хан\nбарщина ж ист. барщина (крепостни бакъо йолуш ахархой мехкадайша мехаза бацор)\nбарыня женск. к барин; жить ~ей сту санна яха\nбарыш м разг. са, пайда\nбарышник м уст. йохка-эцархо\nбарышня ж 1) уст. (девушка) йо1 2) разг. (неженка) экама х1ума\nбарьер м 1) барьер, дуьхьало 2) перен. дуьхьало, новкъарло\nбас м 1) (голос) бас (божарийн уггар стомма аз); петь ~ом - басаца лакха 2) (певец) бас[-илланча] 3) (инструмент) бас-пондар 4) (струна) бас-мерз\nбасистый, -ая, -ое стомма; ~ голос - стомма аз\nбасить несов. разг. бас-озца лен\nбаскетбол м баскетбол\nбаскетболист м, ~ка ж баскетболист, баскетболхо\nбаскетббльный, -ая, -ое баскетболан; ~ая площадка - баскетболан майда\nбасмач м басмач\nбасмачество с басмачалла\nбаснописец м баснеш язъярхо, лачдийцархо\nбаснословный, -ая, -ое 1аламат [доккха]; ~ые прибыли - 1аламат яккхий санаш\nбасня ж 1) басни, лачдийцар 2) перен. (вымысел) туьйра, хабар\nбасовый, -ая, -ое басан\nбассейн м 1) бассейн (xloттийнa 1ам)2) геогр. бассейн; ~ Терека -Теркан бассейн 3) геол. бассейн, майда\nбастион м бастион, б1ов, гlaп\nбастовать несов. забастовка ян\nбастующий м, ~ая ж болх охьатеснарг, бастовать дийриг\nбасурман м, ~ка ж уст. бусулба (о мусульманине)\nбасурманский, -ая, -ое уст. бусулба; ~ая вера - бусулба дин\nбатальный, -ая, -ое т1еман, т1амаха,т1ом гойту; ~ая живопись – т1еман суьрташ\nбатальон м воен. батальон; стрелковый~ - иччархойн батальон\nбатальонный, -ая, -ое батальонан; ~ командир - батальонан командир\nбатарейка ж батарейка; ~ для фонаря - фонаран батарейка\nбатарейный, -ая, -ое батарейн; ~ое орудие - батарейн герз; ~ый огонь- батарей т1етохар\nбатарея ж батарей (1 воен.— масех йоккха топ я миномёт йолу эскаран дакъа; 2 физ.— вовшахтесна масех гальванически элемент я аккумулятор); ~ парового отопления -1аьнарца йохъен батарей\nбатист м батист (к1ади)\nбатистовый, -ая, -ое батистан; ~ носовой платок -батистан мерах хьокху йовлакх\nбатисфера ж батисфера (х1ордан к1орге толлу аппарат)\nбатон м батон\nбатрак м ялхо\nбатрацкий, -ая, -ое ялхойн; ~ труд - ялхойн къинхьегам\nбатрачество с 1) (занятие батрака) ялхолла 2) собир. ялхой\nбатрачить несов. ялхо лела (или хила)\nбатрачка ж ялхо\nбаттерфляй м спорт. баттерфляй-нека\nбатюшка м уст. 1) (отец) да 2) (обращ. к священнику) мозг1ар 3) (обращ. к пожилому человеку) воккха стаг\nбаул м т1орказ\nбах 1. межд. звукоподр. т1охх ! 2. в знач. сказ. т1охх-аьлла; ~, и убил –т1охх-аьлла, тоьхна дийн\nбахать несов. разг. т1охх баха + многокр. гл.; ср. бахнуть\nбахвал м разг. дозалча\nбахвалиться несов., чем, разг. дозалла дан\nбахвальство с разг. дозалла\nбахнуть сов. разг. (издать звук; ударить, бросить) т1охх-аьлла +однокр. гл.; ~л выстрел - т1охх-аьлла, топ елира; он ~л стакан об пол - цо т1охх-аьлла стака ц1енкъа туьйхира\nбахрома ж чечакх\nбахромчатый, -ая, -ое (с бахромой) чечакх йолу; (наподобие бахромы) чечекх[тайпа\nбахтарма ж обл. (мездра) морд-aгlo (ц1оканан, не1аран)\nбахча ж бахча, куп; сторож на ~е - куьпхо, хуьисахо\nбахчевод м бахчалелорхо\nбахчеводство с бахчалелор\nбахчевой, -ая, -ое бахчанан; ~ые культуры - бахчанан культураш\nбац 1.межд. звукоподр. таххь ! 2. в знач. сказ. (ударить) - таххь-аьлла тоха\nбацилла ж бацилла (бактерийн тайпа);туберкулёзная ~ - туберкулёзан бацилла\nбациллоноситель м бацилла ерг\nбашенный, -ая, -ое б1аьвнан; ~ые постройки – б1аьвнийн г1ишлош ;~ые часы – б1аьвнан сахьт; ~ый кран – б1аьвнан кран\nбашка ж прост. корта\nбашкирский, -ая, -ое башкирийн; ~язык - башкирийн мотт\nбашкиры мн. (ед. ~р м, ~рка ж башкир) башкираш\nбашковитый, -ая, -ое прост. корта болу, хьекъале\nбашлык м башлакх\nбашмак м 1) (обувь) пошмакх, мача 2)тех. башмак (чкъург сацо гlиpc); быть у кого-л. под ~ом - цхьаьннан кога к1ел хила\nбашня ж 1) (боевая) б1ов; (жилая) гlaла2) воен. б1ов; танковая ~ танкан б1ов\nбаюкать несов., кого [илли олуш] тахко, техко\nбаюшки-баю межд. олилой-болилой\nбаян м баян (боккха кехатпондар); играть на ~е а) (уметь) баян хаа; б) (исполнять) баян лакха\nбаянист м баян-пондарча\nбдительность — само\nбдительный, -ая, -ое саме; будьте ~ - сема хилалаш\nбдящий — самби\nбег м дадар; ~ на тысячу метров – эзар метр вадар; ~ на месте - цхьана меттехь идар; на ~у - ведда воьддушехь; быть в ~ах - уьдуш лела\nбега мн. хахкар (говраш)\nбегать несов. ида; ~ наперегонки - хьалхаваларх вада ; ~ на коньках –конькеш хехка; ~ за кем-л. - цхьанна т1аьхьаида; глаза бегают – б1аьргаш уьду\nбегемот м зоол. бегемот\nбеглец м веддарг; поймать ~ов - бевддарш ехьалеца\nбеглый, -ая, -ое 1) (сбежавший) ведда 2) (свободный) шерра; ~ое чтение –шерра д1адешар 3) (сделанный наспех) сиха; ~о (нареч.) просмотреть -сихвелла хьожуш чекхвала ; ~ые гласные лингв.- д1адовн мукъа аьзнаш беглянка ж еддарг\nбеговой, -ая, -ое хохку; (предназначенный для бега) доду; ~ая лошадь - xoxку говр; ~ая дорожка - бовду некъ\nбегом нареч. дедда; бежать ~ - ведда ваха;\nбеготня ж разг. д1асаидар\nбегство с дадар; спастись ~м - ведда [к1елхьара]вала\nбегун м идархо, вадархо\nбегунья ж идархо, ядархо\nбеда ж I. бала; выручить из ~ы - балих ваккха; помочь в ~е - вонехь дакъа лаца; что за ~а! - хьо далатохар!; на ~у сделал - шен докъазаллина дина 2. в знач.сказ. вон; это не ~а - и-м зен дацара; ~а в том, что он не учится - цо доьшуш цахилар вон ду\nбеднеть несов. къийдала\nбедность ж къоьлла; жить в ~ти - къен ваха; къоьлла хьега; ~ть не порок посл. - къоьлла айп дац\nбеднота ж собир. къехой\nбедный, -ая, -ое 1) къен; ~ый человек - къен стаг; жить ~о (нареч.) - къен ваха; местность, ~ая лесами - хьуьнна къен меттиг 2) (несчастный) миска; ~ый, он так болен! - миска, ма могуш вац и!\nбедняга, бедняжка м и ж миска, пекъар\nбедняк м (бедный человек; неимущий крестьянин) къехо\nбедняцкий, -ая, -ое къехойн; ~ое хозяйство - къехойн бахам\nбедовый, -ая, -ое разг. т1ахъаьлла; ~ мальчишка – т1ахъаьлла к1ант\nбедокурить несов. разг. вон лела, харцхьара лела\nбедренный, -ая, -ое хенан; ~ая кость - хенан даь1ахк\nбедро с 1) (часть ноги) варе; (у животного) гloгl 2) чаще мн. бёдра - ха; положить руки на бёдра - куьйгаш хаьн т1e дахка\nбедственный, -ая, -ое бохаме, бохам болу[ш]; ~ое положение - бохам болуш хьал\nбедствие с бохам; стихийное ~ -1аламан бохам; судно терпит ~ -хикеманна бохам баьлла\nбедствовать несов. (нуждаться) къоьлла хьега; (жить бедно) къен хила (или даха)\nбежать несов. 1) дада, ида; д1адада, д1аида (от говорящего); схьадада, схьаида (к говорящему); охьадада, охьаида (вниз); хьаладада, хьалаида (вверх) 2) тж. сов. (совершить побег, обратиться в бегство) дада, ида 3) (течь) охьадан, охьаэха 4) (о времени) д1аяха, д1атила\nбеженец м веддарг; ~ка ж еддарг\nбез (безо) предлог с род. п. 1) (при указании на отсутствие, недостаток) доцуш; оставить ~ денег - ахча доцуш вита; ~ сомнения - шеко йоцуш 2) (не считая, в отсутствие)- доцуш; ~ нас не начинать - тхо доцуш ма доладе 3) (при указании на количество, меру) оьшуш; ~ пяти копеек рубль - сом хила пхи кепек оьшуш 4) (при указании на время) даьлча; ~ пяти [минут] час - пхи [минот] яьлча сахьт долу ; не ~ причины он сделал так - бахьана доцуш ца дина цо иштта\nбез= (безъ=, бес=) приставка 1) прилагательных доцу, реже передаётся суффиксом =за, напр.: беззвёздный - седарчий доцу, безработный -белхаза 2) существительных цахилар, напр.: безлесье - хьун цахилар, безветрие - мох цахилар\nбезаварийный, -ая, -ое авари йоцу[ш]; ~ая работа - авари йоцу болх\nбезалаберность ж разг. телхина хилар\nбезалаберный, -ая, -ое разг. (бестолковый) телхина; (беспорядочный) къепе йоцу; ~ый человек - телхина стаг; ~ая работа - къепе йоцу болх\nбезалкогольный, -ая, -ое алкоголь йоцу; ~ые напитки - алкоголь йоцу маларш\nбезапелляционныи, -ая, -ое аппелляци йоцу; ~ое решение - апелляци йоцу сацам\nбезатомный, -ая, -ое атоман герз доцу; ~ая зона атоман герз доцу зона\nбезбедный, -ая, -ое къоьлла йоцу; ~ое существование - къоьлла йоцу 1ар-дахар; жить ~о (нареч.) - къоьлла йоцуш даха\nбезбилетный, -ая, -ое билет доцу; ~ пассажир - билет доцу пассажир\nбезбожие с мунепакъалла\nбезбожный, -ая, -ое разг. эхь доцу; ~о (нареч.) врать - эхь доцуш аьшпаш битта\nбезболезненный, -ая, -ое 1) лазош доцу; ~ая операция - лазош йоцу операци 2) перен. (без неприятностей) - лазам боцу, халахетар доцу[ш долу]; (без затруднений) - хало йоцу\nбезбородый, -ая, -ое куьйса\nбезбоязненный, -ая, -ое ца кхоьру\nбезбрачие с (незамужняя жизнь) марехь цахилар; (холостая жизнь) - зуда ялоза хилар\nбезбрежный, -ая, -ое йист йоцу; ~ое море - йист йоцу х1орд\nбезверие с дин цахилар\nбезвестный, -ая, -ое девзаш доцу; ~ герой - вевзаш воцу турпалхо\nбезветренный, -ая, -ое мохтиле, мох боцу; ~ день - мох боцу де\nбезветрие с мох цахилар\nбезвинный, -ая, -ое бехк боцу; ~о (нареч.) пострадать - бехк боцуш хьийзо\nбезвкусие с, безвкусица ж (отсутствие хорошего вкуса) чам цахилар\nбезвкусный, -ая, -ое 1) (невкусный) чаьмза, чам боцу; ~ая еда - чаьмза даар 2) перен. хат1 доцу, чам боцуш\nбезвластие с 1едал цахилар\nбезводный, -ая, -ое хи доцу; ~ые пустыни - хи доцу г1амарш\nбезводье с хин къоьлла\nбезвозвратный, -ая, -ое 1) (невозвратимый) юхадог1ур доцу; исчез ~о (нареч.) - юха ца вог1уш вайна 2) (не подлежащий возврату) - юхалур доцу; ~ая ссуда - юхалур доцу ссуда\nбезвоздушный, -ая, -ое х1аваъ доцу; ~ое пространство – х1аваъ доцу меттиг\nбезвозмездный, -ая, -ое мах боцу, маьхза; ~ое пользование - [луш] мах боцуш пайда эцар\nбезволие с доьналла дацар (или цахилар), мела хилар\nбезволосый, -ая, -ое куьйса, чо боцу\nбезвольный, -ая, -ое доьналла доцу, мела\nбезвредность ж зене (или зуламе) цахилар\nбезвредный, -ая, -ое зен[е] доцу, зулам[е] доцу; ~ое средство (лекарство)- зуламе доцу молха; ~ый человек - зене воцу стаг\nбезвременный, -ая, -ое хеназа; ~ая кончина - хеназа д1авалар\nбезвыходный, -ая, -ое 1) (без отлучки) т1ера ца долу; ~о (нареч.) сидеть дома -ара ца волуш чохь 1ан 2) (критический) амал (или дан х1ума) доцу; быть в ~ом положении - амал доцчу хьолехь хила\nбезглазый, -ая, -ое б1аьргаш доцу\nбезголовый, -ая, -ое прям. и перен. корта боцу\nбезголосый, -ая, -ое аз доцу; ~ певец - аз доцу илланча\nбезграмотность ж 1) (неграмотность) йоза цахаар, дешна цахилар 2) (невежество) девзаш цахилар, кхеташ цахилар; политическая ~ - политиких кхеташ цахилар\nбезграмотный, -ая, -ое 1) (неграмотный) йоза (или дешар) ца хуу, дешна воцу 2) (малограмотный) йоза (или дешар) вон хуу 3) (невежественный, мало знающий) ца кхета 4) (содержащий ошибки) ца хууш + прич., г1алате; ~ проект – ца хууш х1оттийна проект\nбезграничный, -ая, -ое 1) йист йоцу 2) перен. (очень сильный) ч1ог1а, 1аламат; ~ая печаль – ч1ог1а гlaйгla; ~o (нареч.) преданный – ч1ог1а тешаме\nбезгрешный, -ая, -ое 1) рел. къа доцу, къинойх ц1ена 2) перен. ц1ена, бехк боцу\nбездарность ж пох1мазалла\nбездарный, -ая, -ое пох1маза; ~ писатель – пох1маза яздархо\nбездействие с х1умма а цадар, деш х1ума цахилар\nбездействовать несов. х1умма а ца дан; (о механизмах) латта\nбезделица ж разг. к1адбоцург, х1умма а доцург, пайда боцург\nбезделушка ж пайда боцу х1ума\nбезделье с деш х1ума цахилар\nбездельник м, ~ца ж г1уллакхазхо\nбездельничать несов. х1умма а ца деш .лела\nбезденежный, -ая, -ое 1) разг. (имеющий мало денег) ахча доцу 2) бухг. ахчанца доцу; ~ые расчёты - ахчанца йоцу чот\nбезденежье с ахча цахилар, ахчанан къоьлла\nбездетность ж бераш цахилар\nбездетный, -ая, -ое бер доцу; ~ая жёнщина – бер доцу зуда\nбездеятельность ж хьуьнарзалла, х1умма а цадар\nбездеятельный, -ая, -ое хьуьнарза, х1 ума ца ден\nбездна ж 1) (пропасть) бух боцу 1ин; ~ моря - бух боцу х1орд 2) перен., чего (множество) чот йоцуш; там ~ народу - чот йоцуш адам ду цигахь\nбездождье с йокъа, дог1анан къоьлла\nбездоказательный, -ая, -ое бакъхилар ца гайталу, бакъхилар ца ч1аг1лун; ~ое обвинение - бакъхилар ца гайталун бехкевар\nбездомный, -ая, -ое ц1а доцу; ~ая кошка – ц1а доцу цициг\nбездонный, -ая, -ое бух боцу; (глубокий) к1орга ; ~ая бочка - бух боцу шелиг\nбездорожье с (отсутствие дорог) некъаш цахилар; (плохое состояние дорог, распутица) - некъаш талхар\nбездушие с дог цадар\nбездушный, -ая, -ое 1) (бессердечный) дог доцу; ~ый человек - дог доцу стаг 2) (лишённый чувства) - дог ца дог1у; ~ая игра - дог ца дог1у ловзар\nбездымный, -ая, -ое к1ур боцу; ~ порох – к1ур боцу молха\nбездыханный, -ая, -ое са доцу; ~ое тело - са доцу дег1\nбезжалостный, -ая, -ое къиза, къинхетамза\nбезжизненный, -ая, -ое 1) (мёртвый) са доцу, делла 2) перен. делча санна; ~ взгляд - делча санна хьежар\nбеззаботность ж гlaйгla (или бала) цахилар\nбеззаботный, -ая, -ое гlaйгla йоцу, бала боцу; ~ый человек - гlaйгla йоцу стаг; жить ~о (нареч.) - дезар доцуш даха\nбеззаветный, -ая, -ое 1аламат ч1ог1а; сил дукха (или ч1ог1а), са ца кхоош; ~ая храбрость - 1аламат ч1ог1а майралла; ~о (нареч.) любить Родину - сил дукха Даймохк беза\nбеззаконие — Iалат; отсутствие закона - Iалат цахилар\nбеззаконный — Iалатаз\nбеззастенчивый, -ая, -ое эхь ца хета; ~о (нареч.) врать - цуьрриг а эхь ца хеташ аьшпаш битта\nбеззащитность ж доьналла цахилар (или дацар); ~ ребёнка - беран доьналла цахилар\nбеззащитный, -ая, -ое доьналла доцу, де доцу, [даккха] г1о доцу\nбеззвёздный, -ая, -ое седарчий доцу; ~ое небо - седарчий доцу стигал\nбеззвучный, -ая, -ое аз доцу; ~ смех - аз доцу белар\nбезземелье с латта цахилар (или дацар), лаьттан къоьлла\nбезземельный, -ая, -ое латта доцу; ~ крестьянин - латта доцу ахархо\nбеззлобный, -ая, -ое оьг1 азло йоцу; ~о (нареч.) подсмеиваться над кем-л. – оьг1азло йоцуш цхьаннах белар\nбеззубый, -ая, -ое 1) (без зубов) цергац йоцу; ~ый старик - цергаш йоцу воккха стаг 2) перен. (слабый) эсала, мела; ~aя критика - эсала критика\nбезлесный, -ая, -ое хьун йоцу; ~ склон - хьун йоцу басе\nбезликий, -ая, -ое уст. см. безличный 1\nбезличный, -ая, -ое 1) билгала доцу; ~ый человек - билгала воцу стаг 2) грам. юьхьаза; ~ое предложение - юьхьаза предложени; ~ый глагол -юьхьаза хандош\nбезлошадный, -ая, -ое говр йоцу; ~ кре стьянин - говр йоцу ахархо\nбезлунный, -ая, -ое беттаса доцу; ~а ночь - беттаса доцу буьйса\nбезлюдный, -ая, -ое адам доцу, нах боцу; ~ая местность - нах боцу меттиг; ~ый фонд бухг. - штатехь боцчеран фонд\nбезлюдье с адаман къоьлла, адамаш цахилар\nбезмен м куьйга-терза\nбезмерный, -ая, -ое барам боцуш, барамза-доккха; ~ая радость - барамза-доккха хазахетар\nбезмозглый, -ая, -ое хье боцу, 1овдал\nбезмолвие с дистцахилар; хранить ~ -дист ца хила\nбезмолвный, -ая, -ое дист ца хуьлу; ~ ответ - вист ца хуьлуш жоп далар; ~ свидетель - вист ца хуьлу теш\nбезмолвствовать несов. вист ца хила\nбезмятежность ж сатийна хилар, синтем\nбезмятежный, -ая, -ое сатийна, синтеме; ~ сон - сатийна наб\nбезнадёжный, -ая, -ое догдохийла йоцу; он ~о (нареч.) болен - и даха дог доцуш цомгуш ву; ~ое положение - догдохийла йоцу хьал\nбезнадзорный, -ая, -ое 1уналла доцу; ~ ребёнок - 1уналла доцу бер\nбезнаказанный, -ая, -ое та1зар даза\nбезналичный, -ая, -ое: купить по ~ому расчёту - ахчанца йоцчу чоьтах эца\nбезначалие с 1едал (или куьйгалла) дацар\nбезногий, -ая, -ое когаш боцу; (без одной ноги или ножки) ког боцу; ~ стул - ког боцу г1ант\nбезнравственность ж телхина хилар, г1иллакх дацар\nбезнравственный, -ая, -ое г1иллакхе доцу, телхина; ~ый поступок -телхина г1уллакх; ~о (нареч.) вести себя - телхина лела\nбезо предлог «без» метта «весь», «всякий» дешнаш хьалха лела, мас.: ~ всяких разговоров - цхьа а къамел доцуш; ~ всего - цхьа а х1ума доцуш\nбезобидный, -ая, -ое (не обидный) халахетар доцу (или ца ден); (безвредный) зене доцу; ~ человек - зене воцу стаг\nбезоблачный, -ая, -ое екхна, мархаш йоцу; ~ое небо - екхна стигал\nбезобразие с 1) (уродливость) эрчалла 2) (безобразный поступок) ирча х1ума\nбезобразить несов., кого-что эрчадаккха; платье ~т фигуру - кучо эрчадоккху дег1\nбезобразник м, ~ца ж разг. вон леларг, харцхьара леларг\nбезобразничать несов. разг. вон лела, харцхьара лела\nбезобразный, -ая, -ое ирча; ~ поступок - ирча х1ума\nбезоговброчный, -ая, -ое билламза; ~ая капитуляция - билламза капитуляци\nбезопасно 1. нареч. кхерамза 2. в знач. сказ. безл. кхерам бац, кхерамза ду; это вполне ~ - и данне а кхерам боцуш ду\nбезопасность ж кхерамзалла, кхерам цахилар (или бацар), маьршо; ~ть уличного движения - урамерчу боламан кхерамзалла; охрана государственной ~ти - пачхьалкхан кхерамзалла ларъяр\nбезопасный, -ая, -ое кхерамза, маьрша; в ~oм месте - маьршачу меттехь\nбезоружный, -ая, -ое герз доцу\nбезостановочный, -ая, -ое сацамза, сацар доцу, соцуш доцу, хаддаза; ~ое движение - сацамза болам\nбезответный, -ая, -ое жоп доцу; ~ая любовь - жоп доцу безам безответственность ж жоьпазалла\nбезответственный, -ая, -ое жоьпазаллин, жоьпаллин доцу; ~ое решение -жоьпазаллин сацам\nбезотказный, -ая, -ое дуьхьало йоцу; ~о (нареч.) работать (о машине, моторе) - дуьхьало йоцуш болх бан\nбезотлагательный, -ая, -ое хьеда (или т1аьхьататта) йиш йоцу; ~ое дело – т1аьхьататта йиш йоцу г1уллакх\nбезотлучно нареч. тlepa ца долуш; ~ находиться при больном – т1ера ца волуш цомгушчунна юххехь хила\nбезотносительно нареч. дозуш доцуш\nбезотрадный, -ая, -ое доккха ца ден, ~ая жизнь - воккха ца вен дахар\nбезотчётный, -ая, -ое 1) (бесконтрольный) жоп доцу 2) (бессознательный) хьесап доцу; ~ый страх - хьесап доцу кхерам; действовать ~о (нареч.) -хьесап доцуш дан\nбезошибочный, -ая, -ое г1алат[аш] доцу; ~ расчёт- г1алаташ доцу хьесап\nбезработица ж белхазалла, болх цахилар, белхан къоьлла\nбезработный, -ая, -ое 1. белхаза, болх боцу, балхахь воцу 2. в знач. сущ. ~ый м белхазхо, болх боцург, балхахь воцург\nбезрадостный, -ая, -ое хазахетар доцу; ~ая жизнь - хазахетар доцу дахар\nбезраздельный, -ая, -ое дуьззина; ~ое господство - дуьззина олалла\nбезразличие с бен цахетар, башха а цахетар; ~ ко всему – х1уъа а бен цахетар\nбезразлично I. нареч. (равнодушно) бен ца хеташ 2. в знач. сказ. безл. бен дац; ~, придёт он или нет - и ваг1ахь а, ца ваг1ахь а бен дац; мне это ~ -суна и бен д1а ца хета; ~ кто - бен вац\nбезразличный – кхарматие, бе доцу\nбезрассудность ж ойла йоцуш хилар, кхетам бацар\nбезрассудный, -ая, -ое ойла ца еш дина; ~ поступок - ойла ца еш дина х1ума\nбезрассудство с 1) (поступок) ойла ца еш динарг 2) см. безрассудность\nбезрезультатный, -ая, -ое йист йоцу, кхиам боцу; ~ спор - йист йоцу къийсам\nбезрельсовый, -ая, -ое рельсаш йоцу; ~ые дороги - рельсаш йоцу некъаш\nбезрогий, -ая, -ое дирша, ма1аш йоцу; ~ая коза - дирша газа\nбезродный, -ая, -ое [гергара] нах боцу; ~ бродяга - нах боцу кхерсташ леларг\nбезропотный, -ая, -ое эсала, муьт1ахь; ~о (нареч.) повиноваться – муьт1ахь аьлларг дан\nбезрукавка ж силга, пхьуьйшашдоцург\nбезрукий, -ая, -ое куьйгаш доцу; (без одной руки) куьг доцу\nбезрыбье с: на ~ и рак рыба посл. - ма-аьлла ца хилча, ма-торру; дин боцчо кхел хаьхкина\nбезубыточный, -ая, -ое зенехь доцу, зен доцу; ~ое предприятие - зене йоцу предприяти\nбезударный, -ая, -ое лингв. тохар доцу; ~ слог - тохар доцу дешдакъа\nбезудержный, -ая, -ое ца сацалу; ~ смех - ца сацалу белар\nбезукоризненность ж ала х1ума цахилар\nбезукоризненный, -ая, -ое ала х1ума доцу; работа сделана ~о (нареч.)- ала xlyма доцуш бина болх\nбезумец м 1овдал, кхетам боцург\nбезумие с 1) уст. (сумасшествие) хьеравалар 2) (безрассудство) хьекъалза хилар ; любить до ~я - хьераваллал ч1ог1а деза\nбезумный, -ая, -ое 1) уст. (сумасшедший) тж. перен. хьераваьлла 2) (безрассудный) хьекъал доцу, хьекъалза; ~ поступок - хьекъалза х1ума\nбезумолчный, -ая, -ое соцуш (или туьйш) доцу; ~ шум моря - туьйш йоцу х1ордан г1овг1а\nбезумство с см. безумие 2\nбезумствовать несов. хьераваьлла (или телхина) лела (или хила)\nбезупречность ж aлa х1ума цахилар; ~ поведения - леларна ала х1ума цахилар\nбезупречный, -ая, -ое ала х1ума доцу; ~ая честность - ала х1ума доцу тешамалла; вести себя ~о (нареч.) - ала х1ума доцуш лела\nбезусловно нареч., в знач. вводн. сл. шеко йоцуш; ~, он прав - шеко йоццуш, и бакъ ву\nбезусловный, -ая, -ое 1) (не ограниченный условиями) диллар доцу, биллам боцу; ~ые обязательства - диллар доцу т1елацамаш 2) (полный) шеко йоцу; ~ое доверие - шеко йоцу тешам\nбезуспешно 1. нареч. аьтто (или кхиам) боцуш; мы ~ искали их - кхиам боцуш лийхира оха уьш 2. в знач. сказ.: всё было ~ - дерриг а аьтто боцуш дара\nбезуспешный, -ая, -ое аьтто боцу, кхиам боцу; ~ые поиски - аьтто боцу лехамаш\nбезусый, -ая, -ое 1) мекхаш доцу; ~ый мужчина - мекхаш доцу къонаха 2) перен. разг. маж-мекх далаза; ~ый мальчишка - мера к1ел чо а балаза жима стаг 3) с.-х. дитт доцу; ~ая пшеница - дитт доцу к1а\nбезутешный, -ая, -ое синтем боцу; тем боцу; ~ое горе - синтем боцу гlaйгla\nбезухий, -ая, -ое хурам; (без одного уха) лерг доцу\nбезучастие с, безучастность ж дакъа цалацар, декъахь цахилар\nбезучастный, -ая, -ое бен (или башха) доцу, декъах воцу; ~ый зритель - декъах воцу хьажархо; ~о (нареч.) смотреть - бен доцуш хьежа\nбезъ= лела «без» дешхьалхенан метта «е», «ю», «я» хьалха, мас.: безъязычный - мотт боцу\nбезъядерный, -ая, -ое: ~ая зона - атоман герз доцу зона\nбезыдейность ж идей цахилар (или йоцуш хилар)\nбезыдейный, -ая, -ое идей йоцу; ~ое произведение - идей йоцу произведени\nбезымянный, -ая, -ое ц1е йоцу ; ~ палец - маза п1елг\nбезынициативный, -ая, -ое инициатива йоцу; ~ работник - инициатива йоцу белхахо\nбезыскусственный, -ая, -ое ма-дарра долу; ~ рассказ - ма-дарра долу дийцар\nбезысходный, -ая, -ое ларт1а дог1ур доцу\nбекас м бекас (уьшалахь хуьлу олхазар)\nбелена ж бот. буг1а-яр ; он, что ли, ~ы объелся? - хьера-м ца ваьлла и?\nбелёный, -ая, -ое 1) (покрашенный) кир тоьхна; ~ дом - кир тоьхна ц1а 2) (отбеленный) к1айдина; ~ холст – к1айдина гата\nбелёсый, -ая, -ое к1айхо\nбелеть несов. 1) (становиться белым) к1айдала 2) (виднеться—о белом) к1айн ган (или къега)\nбелиберда ж разг. г1урт\nбелизна ж к1айлла\nбелила мн. к1айн басар; свинцовые ~ - дошан басар\nбелить несов., что 1) (красить) кир тоха; ~ стены - пенех кир тоха 2) (мазать) к1айдан; ~ лицо - юьхь к1айян 3) (отбеливать) к1айдан; ~ холст -гата к1айдан\nбеличий, -ья, -ье тарсалан; ~ья шубка - тарсалан кетар\nбелка ж тарсал ; крутиться как ~ в колесе- ц1е яьлча санна хьийза\nбелковый, -ая, -ое биол. белокан\nбеллетрист м беллетрист (дийцарийн автор)\nбеллетристика ж беллетристика (исбаьхьаллин дийцарш, литература)\nбелобородый, -ая, -ое к1айн маж йолу; ~ старец – к1айн маж йолу воккха стаг\nбелобрысый, -ая, -ое разг. сирла месаш йолу\nбеловой, -ая, -ое ц1ена юхаяздина[рг]; ~ экземпляр – ц1ена язийна экземпляр\nбелоголовый, -ая, -ое к1айн корта болу; (о человеке) тж. к1айн месаш йолу\nбелок – кIайр, кIайн\nбелокаменный, -ая, -ое к1айчу т1улгийн; ~ая башня – к1айчу т1улгийн б1ов\nбелокровие с мед. ц1ий к1айдалар\nбелокурый, -ая, -ое: ~ые волосы - сирла месаш; ~ая девушка - сирла месаш йолу йо1\nбелолицый, -ая, -ое – к1айчу амате, к1айн юьхь йолу\nбелолобый, -ая, -ое ч1амара\nбелорусский, -ая, -ое белорусийн; ~ язык - белорусийн мотт\nбелорусы мн. (ед. ~с м, ~ска ж белорус) белорусаш\nбелоручка ж, м разг. кисанакуьйгаш\nбелорыбица ж к1айн ч1ара\nбелоснежный, -ая, -ое ло санна к1айн; -oe бельё - ло санна к1айн чухулаюху бедарш\nбелошвейка ж чухуладухарштегархо\nбелуга — чохчамчIар\nбелужий — чохчамчIерa\nбелый — кIай\nбельгийский — бельгийн\nбельгийцы — бельгихой\nбельё с чухулаюху х1уманаш; нижнее ~ - чухулаюху бедар; постельное ~ -меттан лоччарш\nбельевой, -ая, -ое чухулаюхучу х1уманийн; ~ шкаф- чухулаюхучу х1уманийн шкаф\nбельмо с к1ай (б1аьрган) ; как ~ на глазу – б1аьргахь дитт санна\nбельэтаж м бельэтаж; жить в ~е - бельэтажехь даха; сидеть в ~е (в театре)- бельэтажехь хиъна 1ан\nбеляк м зоол. к1айн пхьагал\nбеляши — чуднаш\nбемоль м муз. бемоль\nбенефис м бенефис (артистан сийнна х1оттийна спектакль)\nбензин м бензин\nбензиновый, -ая, -ое бензинан\nбензобак м бензинан бак, бензобак\nбензовоз м бензовоз (бензин кхоьхьу машина)\nбензозаправочный, -ая, -ое бензин дутгу; ~ая колонка - бензин дутту колонка\nбензозаправщик м бензиндоттархо\nбензопровод м бензинтоттург\nбензохранилище с бензин 1алашдойла\nберданка ж уст. берданка\nберег — хийист; 1) на ~у - хийистехь; река вышла из ~ов - хи дистина т1едаьлла; ~ моря – х1ордан йист; сойти на ~ (с парохода)- хикеман т1ера охьавосса 2) (суша,земля) латта; вдали показался ~ - генахь латта гучудели\nбереговой, -ая, -ое хийистера; ~ песок - хийистера г1ум\nбередить несов., что 1) хьедан, дардан; ~ рану - чов даръян 2) перен. хьедан, 1овжо\nбережливость ж кхоамалла, г1атакх\nбережливый, -ая, -ое кхоаме, г1атакхе; ~ хозяин - кхоаме да\nбережный, -ая, -ое 1) (осторожный) ларлу[ш долу]; ~ое обращение с огнём – ц1арца ларлуш хилар; ~о (нареч.) нести - лардеш дахьа 2) (заботливый, внимательный) тидаме; ~ое отношение к людям - нахаца тидаме хилар\nберёза — дакх\nберезняк — докхан хьун\nберёзовый, -ая, -ое докхан; ~ая роща - докхан хьун; ~ые дрова - докхан дечиг\nбеременеть несов. пхаръяла, берах хила\nбеременная прил. 1. пхора, бераха, бераха йолу 2. в знач. сущ. ж пхораниг, берахниг\nбеременность ж пхоралла, берах хилар\nбереста — ковст\nберестяной, -ая, -ое ковстан; ~ая лодка - ковстан кема\nберет м берет (куй)\nберечь несов. 1) кого-что лардан; ~чь сына – к1ант ларван; ~чь тайну- къайле ларъян 2) что (экономить) кхоо; он ~жёт каждую копейку - xlop кепек кхоайо цо\nберечься несов., кого-чего и без доп. лардала; ~гись! - ларло!\nберкут — гIиргIа\nберлога ж чен бен\nберцовый, -ая, -ое: большая ~ая кость - буност; малая ~ая кость – ч1уност\nбес — шайтIа\nбес= къора мукъазчу аьзна хьалха «без» метта лела дешхьалхе, мас.: бесполезный - пайденна доцу\nбеседа — къамел; провести ~у - къамел дан; провести время в ~е (или за ~ой) - къамел деш хан д1аяхьа\nбеседка — къамелан гIишло\nбеседовать несов., с кем къамел дан\nбесёнок м разг. шайт1анан к1орни; ах вы, бесенята!- хьай, шайт1анан к1орнеш!\nбесить несов., кого-что оьг1аздахийта\nбеситься несов. 1) (болеть бешенством — о животных) хьерадала 2) разг. (злиться) оьг1азъэха 3) разг. (шалить) хьерадала\nбесклассовый, -ая, -ое классаш йоцу; ~ое общество - классаш йоцу юкъаралла\nбескозырка ж лаба йоцу куй\nбесконечность — ааналие, йист йоцуш (йа чаккхе йоцуш) хилар\nбесконечный, -ая, -ое 1) йист (йа чаккхе) йоцу; ~ые разговоры - чеккхе йоцу хабарш 2) мат.: ~ая дробь- чаккхе йоцу (или чаккхенза) дробь; ~о (нареч.) малая величина - йист йоцуш жима х1ума\nбесконтрольный, -ая, -ое толлуш (или контроль) йоцу\nбесконфликтный, -ая, -ое конфликт йоцу, къовсам боцу\nбескормица ж докъаран къоьлла\nбескорыстие с хьаналалла, пайда цалехар\nбескорыстный, -ая, -ое хьанала, пайда ца лоьху\nбескостный, -ая, -ое даь1ахк йоцу\nбескрайний, -яя, -ее йист йоцу; ~ простор - йист йоцу аре\nбескризисный, -ая, -ое кризис[аш] йоцу, кризис[аш] ца хуьлу;\nбескровный, -ая, -ое 1) ц1ий доцу; ~ые губы ц1ий доцу балдаш 2) (без жертв) вер-ваккхар доцу, чов-чордо йоцу; ~ая победа - вер-ваккхар доцу толам\nбескрылый, -ая, -ое т1емаш доцу; ~ое насекомое – т1емаш доцу са долу х1ума\nбескультурье с культура цахилар, оьзда цахилар\nбесноватый, -ая, -ое уст. тилла, жинашца тайна\nбесноваться несов. хьерадала, хьераваьлла лела\nбесовский — шайтIан\nбеспалубный, -ая, -ое палуба йоцу; ~ое судно - палуба йоцу кема\nбеспалый, -ая, -ое п1елгаш доцу; (без одного пальца) п1елг боцу; ~ая рука- п1елгаш доцу куьг\nбеспамятный, -ая, -ое дицлу[ш долу]\nбеспамятство с дог к1аддалар, дог г1елдалар, кхетам чуьра валар; впасть в ~ - дог к1аддала\nбеспардонный, -ая, -ое разг. ларам боцу\nбеспартийность ж партехь цахилар\nбеспартийный, -ая, -ое партехь доцу\nбеспаспортный, -ая, -ое паспорт доцу\nбесперебойный, -ая, -ое саццаза, хаддаза, ца соьцуш ден; ~ая работа мотора - моторо ца соьцуш болх бар\nбесперспективный, -ая, -ое перспектива йоцу\nбеспечальный, -ая, -ое г1айг1а йоцу;~ое существование- г1айг1а йоцу 1ар-вахар\nбеспечность ж гlaйгla (или бала) цахилар\nбеспечный – уоьзние, гlaйгla йоцу, бала боцу; ~о (нареч.) вести себя –г1айг1а йоцуш лела\nбесписьменный, -ая, -ое йоза доцу; ~ язык - йоза доцу мотт бесплановость ж план цахилар\nбесплановый, -ая, -ое план йоцу; ~ая работа - план йоцу болх\nбесплатный, -ая, -ое маьхза; ~ая медицинская помощь - лоьраллин маьхза г1о\nбесплацкартный, -ая, -ое плацкарт йоцу\nбесплодие с 1) (человека) бер цахилар; 2) см. бесплодность 1\nбесплодность ж 1) (почвы) ялта цахьекъар, ялта цахилар 2)перен. (безуспешность) - эрна хилар\nбесплодный, -ая, -ое 1) (о людях) бер ца хуьлу;(о животных) дехкаш доцу; (о растениях) ца хьекъа 2) (о почве) ялта ца хуьлу, ялта ца хьекъа 3) перен. (безуспешный) эрна\nбесповоротный, -ая, -ое хийцалур доцу; ~ое решение - хийцалур боцу сацам бесподобный, -ая, -ое т1ехдика\nбеспозвоночный, -ая, -ое букъсурт (или букъадаь1ахк) йоцу; ~ое животное - букъсурт (или букъадаь1ахк) йоцу дийнат\nбеспокоить несов., кого-что 1) (тревожить) сагатдан; меня ~ит его отсутствие- и цахиларо сагатдо сан 2) (нарушать покой) меттахдаккха, меттахъхьедан; не ~йте его - ма хьевелаш иза 3) (мешать) новкъарло ян; меня ~ит шум – г1овг1ано ца вуьту со\nбеспокоиться несов. сагатдан; не ~йтесь, я сам сделаю это - са ма гатде, ас айса дийр ду иза\nбеспокойный, -ая, -ое 1) (неспокойный) синтем боцу; ~ый человек - синтем боцу стаг; ~о(нареч.) спать - тем боцуш наб ян 2) (тревожный) сингаттаме, саготту; ~ое время - саготту хан\nбеспокойство с 1) (тревога) сагатдар, синтем цахилар 2) (нарушение покоя) - меттахъхьедар, меттахдаккхар; причинить кому-л. ~ - цхьаъ меттахъхьеван\nбесполезно 1. нареч. эрна, пайденна доцуш 2. в знач. сказ. (напрасно) эрна; всё было ~ - дерриг а эрна дара\nбесполезный, -ая, -ое пайденна доцу; (напрасный) эрна; ~ая трата сил -эрна къахьегар\nбесполый, -ая, -ое калац1оле; ~ое существо – калац1ола ; ~ое размножение – калац1оле дебар\nбеспомощность ж г1оразалла\nбеспомощный, -ая, -ое гlopaзa; гlopa доцу\nбеспородный, -ая, -ое xly доцу\nбеспорочный, -ая, -ое уст. ала х1ума доцу, айп доцу; ~ая служба - ала х1ума доцуш г1уллакх лелор\nбеспорядок м 1) къепе яцар; бежать в ~ке- къепе йоцуш бовда 2) мн. ~ки г1иттарш\nбеспорядочный, -ая, -ое къепе йоцу; ~ые записи - къепе йоцу д1аяздарш; ~ая груда бумаг - къепе йоцу кехатийн оьла\nбеспосадочный, -ая, -ое охьа ца хуу[ш ден или долу]; ~ перелёт - охьа ца хууш дехьадалар\nбеспочвенный, -ая, -ое бух боцу; ~ое обвинение - бух боцуш бехкевар\nбеспошлинный, -ая, -ое ял йоцу, ял ца йоккху\nбеспощадный, -ая, -ое къинхетам боцу, къиза; ~о (нареч.) бороться с чём-л.- цхьана х1уманца къиза къийсам латто\nбесправие с бакъо цахилар (или яцар)\nбесправный, -ая, -ое бакъо йоцу\nбеспредельный, -ая, -ое барам боцу; в ~ой вышине - барам боцчу лакхенгахь\nбеспредметный, -ая, -ое корта боцу, 1алашо йоцу; ~ спор - 1алашо йоцу къовсам\nбеспрекословный, -ая, -ое дуьхьал дош ца далош, дуьхьало ца еш; ~ое выполнение чьей-л. воли - дуьхьал дош ца далош цхьаьннан лаам кхочушбар; ~о (нареч.) подчиняться - дуьхьало ца еш муьт1ахь хила\nбеспрепятственный, -ая, -ое новкъарло йоцу[ш долу], дуьхьало йоцу; ~о (нареч.) проникнуть куда-л. - дуьхьало йоцуш цхьанхьа чекхвала\nбеспрерывный, -ая, -ое хаддаза; саццаза; ~ дождь - саццаза дог1у дог1а\nбеспрестанный, -ая, -ое саццаза, хаддаза, соцуш доцу; шли ~ые дожди -хаддаза дог1анаш доьлхура; ~о (нареч.) звонил телефон - хаддаза еттара телефон\nбеспрецедентный, -ая, -ое (беспримерный, небывалый) цкъа а ца хилла [долу]; ~ случай - цкъа а цахилларг\nбесприбыльный, -ая, -ое пайденза, са йоцу\nбесприданница ж къалиг (къен нускал)\nбеспризорник м, ~ца ж 1уналла доцург\nбеспризорный, -ая, -ое 1) 1уналла доцу: ~ое хозяйство -1уналла доцу бахам 2)(бездомный) ц1а доцу; ~ый ребёнок – ц1а доцу бер 3) в знач. сущ. ~ый м, ~ая м 1уналла доцург\nбеспримерный, -ая, -ое барам боцу, шега нийса (или кхочуш) кхин доцу; ~ая xpабрость - барам боцу майралла\nбеспринципность ж принцип цахилар (или яцар)\nбеспринципный, -ая, -ое принцип йоцу; ~ человек - принцип йоцу стаг\nбеспристрастие с озабезаме цахилар\nбеспристрастный, -ая, -ое озабезам боцу, озабезаме доцу; ~ судья - озабезаме воцу суьдхо\nбеспричинный, -ая, -ое бахьана доцу[ш]; ~ смех - бахьана доцу белар\nбесприютный, -ая, -ое кхерч боцу, xlyсам йоцу\nбеспробудный, -ая, -ое хаддаза; спать ~ым сном - хаддаза наб ян ; ~ый пьяница - хаддаза муьйлу стаг\nбеспроволочный, -ая, -ое сара боцу; ~ телеграф - сара боцу телеграф\nбеспроигрышный, -ая, -ое кхаж болу\nбеспросветный, -ая, -ое 1) (очень тёмный) к1арул-1аьржа; ~ая тьма – к1арул-1аьржа бода 2) перен. (очень мрачный) б1а1аьржа; ~ое горе –б1а1аьржа бала\nбеспроцентный, -ая, -ое процент йоцу; ~ заём - процент йоцу заём\nбеспутный, -ая, -ое ларт1ахь доцу\nбеспутство с ларт1ахь цахилар\nбессвязный, -ая, -ое уьйр йоцу; доьзна доцу; ~ рассказ - уьйр йоцу дийцар\nбессемейный, -ая, -о е доьзал боцу\nбессердечие с, бессердечность ж дог доцуш хилар, дог цалазар\nбессердечный, -ая, -ое дог доцу, дог ца лозу\nбессилие ж 1) (слабость) г1орасизалла, ницкъ цахилар (или бацар); старческое ~ - воккхаллин г1орализалла 2) (отсутствие возможности) гlopa цахилар (или дацар), таро яцар; чувствовать своё ~ - шен гlopa дацар хаа\nбессильный, -ая, -ое гlopa доцу, rlopa сиза, ницкъ боцу; я бессилен сделать это - и дан сан ницкъ бац\nбессистемный, -ая, -ое система йоцу; ~ое чтение - система йоцу дешар\nбесславный, -ая, -ое сий доцу[ш]; ~ая смерть - сий доцуш валар\nбесследный – тIепаз, доь доцу, лар йоцу; ~о (нареч.) пропасть - доь доцуш ван\nбессловесный, -ая, -ое 1) мотт ца хуу; ~ое животное - мотт ца хуу хьайба 2) (молчаливый, безропотный) вист ца хуьлу\nбессменный, -ая, -ое ца хийцалун; ~ секретарь научного общества -1илманан юкъараллин хийцалуш воцу секретарь\nбессмертие с 1) (вечное существование) лийриг цахилар; (о природе) духур цахилар 2) перен. (посмертная слава) довр доцу сий\nбессмертный – уоьмалкх, -ая, -ое 1) (не умирающий) лийриг доцу, 1ажал йоцу; (о природе) духур доцу 2) перен. (вечный) довр доцу; ~ая слава - довр доцу сий\nбессмысленный, -ая, -ое маь1на доцу, кхетам боцу\nбесснежный, -ая, -ое ло доцу; ~ая зимА - ло доцу 1а\nбессовестный, -ая, -ое эхь доцу, эхь ца хета[ш долу]\nбессодержательный, -ая, -ое чулацам боцу; ~ая жизнь - чулацам боцу дахар\nбессознательный, -ая, -ое кхетам боцу; быть в ~ом состоянии - кхетам боцчу хьолехь хила\nбессонница ж наб яр, наб яйна хилар, наб цакхетар; страдать ~ей - наб яйна хьийза\nбессонный, -ая, -ое наб йоцу, наб яйна; ~ая ночь - наб яйна буьйса\nбессоюзный, -ая, -ое грам. хуттург йоцу; ~ая связь - хуттург йоцу уьйр\nбесспорно нареч. в знач. вводн. сл. къуьйсийла йоццуш, дуьйцийла йоццуш; ~, он прав - дуьйцийла йоццуш, бакъ ву иза\nбесспорный, -ая, -ое къуьйсийла йоцу; ~ая истина - къуьйсийла йоцу бакъдерг\nбессрочный, -ая, -ое хан йоцу; ~ паспорт - хан йоцу паспорт\nбесстрастный, -ая, -ое шовкъ йоцу\nбесстрашие с цакхерар; высок. догмайралла\nбесстрашный, -ая, -ое ца кхоьру, кхоьруш доцу; высок. дог майра; ~ воин - дог майра т1емало\nбесстыдник м, ~ца ж разг. эхь доцург\nбесстыдный, -ая, -ое эхь доцу, эхь ца хета\nбесстыдство с эхь дацар, эхь цахетар, эхь цахилар\nбесстыжий, -ая, -ее прост. эхь доцу; ~ие глаза - эхь доцу б1аьргаш\nбессчётный, -ая, -ое хьесап доцу, барамза дукха; повторять ~ое число раз- барамаза дукха юх-юха баха\nбестактность ж ларт1ахь доцург, оьзда дацар\nбестактный, -ая, -ое ларт1ахь (или оьзда) доцу\nбесталанный, -ая, -ое пох1ме доцу; ~ый поэт- пох1ме воцу поэт; ~ая головушка фольк. - декъаза корта\nбестолковщина ж разг. кхетам боцург, г1урт, х1ун ду а цахуург\nбестолковый, -ая, -ое кхетам боцу\nбестолочь ж разг. 1) кхетам боцу х1ума 2) (о человеке) кхетам боцу стаг\nбестрепетный, -ая, -ое озалур воцу\nбесформенный, -ая, -ое форма (или кеп) йоцу; ~ая глыба - кеп йоцу тарх\nбесхарактерность ж юьхьк1едалла\nбесхарактерный, -ая, -ое юьхь к1еда\nбесхвостый, -ая, -ое ц1ога доцу\nбесхитростный, -ая, -ое х1илла доцу; ~ рассказ – х1илла доцу дийцар\nбесхозный, -ая, -ое да воцу; ~ое имущество - да воцу бахам\nбесхозяйственность ж дола дан цахаар, дола цадар\nбесхозяйственный, -ая, -ое дола дан ца хуу, дола ца ден\nбесцветный, -ая, -ое 1) бос боцу; ~ая жидкость - бос боцу кочалла 2) перен. б1аьрла доцу; ~ый рассказ – б1аьрла доцу дийцар\nбесцельный, -ая, -ое 1алашо йоцу; ~ спор - 1алашо йоцу къовсам\nбесценный, -ая, -ое мах бина вер воцу, мах боцу; ~ дар - мах боцу пох1ма; ~ друг - везийра доттаг1\nбесценок м разг.: за ~ [купить, продать]- маьхза [эца, дохка] бесцеремонность ж эвхьазалла\nбесцеремонный, -ая, -ое эвхьаза\nбесчеловечность ж адамалла яцар\nбесчеловечный, -ая, -ое адамалла йоцу; ~ая эксплуатация - адамалла йоцуш вацор; обращаться с кем-л. ~о (нареч.)- цхьаьнца адамалла йоцуш хила\nбесчестить несов., кого-что сий дайа, сийсаздаккха\nбесчестный, -ая, -ое (без чести) сий доцу; (нечестный) хьанал доцу бесчестье с сий дар, сийсаздалар\nбесчинство с вон лелар\nбесчинствовать несов. вон лела\nбесчисленный, -ая, -ое чот (или барам) йоцу[ш дукха]; ~ые толпы народа - халкъан чот йоцуш дукха ж1уганаш\nбесчувственный, -ая, -ое 1) (лишённый чувствительности) хаалуш доцу 2) (не сострадательный) дог ца лозу; ~ый человек дог ца лозу стаг; в ~ом состоянии - кхетамчохь доцуш\nбесчувствие с кхетамчуьра далар; до ~я - кхетамчуьра валлалц\nбесшабашный, -ая, -ое г1айг1анза, г1айг1а йоцу\nбесшумный, -ая, -ое тата доцу, гloвгla йоцу, гlap йоцу; ~ мотор - тата доцу мотор\nбетон м бетон\nбетонировать несов., что бетон йотта; ~нное шоссе - бетон йоьттина шоссе\nбетонный, -ая, -ое бетонан\nбетономешалка ж бетонкегорг\nбетонщик м бетонхо\nбечева ж муш; (для тяги) бухка\nбечёвка ж т1ийриг\nбешенство с 1) мед. хьерадалар; заболеть ~м - хьерадала (или хьераволу) цамгар кхета 2) перен. хьерадалар; прийти в ~ - оьг1азвахна хьеравала\nбешеный, -ая, -ое 1) хьерадаьлла; ~ая собака - хьерадаьлла ж1аьла 2) перен. (сильный) 1аламат ч1ог1а; ~ое сопротивление- 1аламат ч1ог1а дуьхьало; ~ые деньги - эрна карадеана ахча; ~ые цены - беза мехаш\nбешмет м г1овтал\nбиблейский, -ая, -ое библин\nбиблиограф м библиограф (библиографин говзанча)\nбиблиографический, -ая, -ое библиографин; ~ий отдел журнала - журналан библиографин дакъа; ~ая редкость - библиографин къоьлла\nбиблиография ж библиографи (книжкех лаьцна 1илманан хьесап дар я цхьана чулацамца билгалйина литература)\nбиблиотека — жаргат\nбиблиотекарша — жаргатахо\nбиблиотечный — жаргатан\nБиблия ж Библи\nбивень м к1омсар; бивни слона - пийлан к1омсарш\nбидон м битон; ~ молока - шуьрин битон\nбиение с деттадалар; ~ сердца - дог детталар\nбизнес м бизнес (са йоккху г1уллакх)\nбизнесмен м бизнесмен, бизнесхо\nбилет м в разн. знач. билет; ~ в театр - театре ваха билет; вход по пригласительным ~ам - чувахар чукхайкхаран билеташца ду\nбилетный, -ая, -ое билетийн; ~ая касса - билетийн касса\nбильярд м биллиард; играть на ~е (или в ~) - биллиардах ловза\nбильярдный, -ая, -ое биллиардан; ~ шар - биллиардан шар\nбинокль м турмал; смотреть в ~ - турмала хьежа\nбинт м бинт; в ~ах - бинташ хьерчийна\nбинтовать несов., кого-что бинт хьарчо\nбинтоваться несов. бинт хьарча\nбиограф м биограф (биографа язъеш верг)\nбиографический, -ая, -ое биографин\nбиография — цIаргI (цхьана стеган дахар дIаяздар)\nбиолог м биолог (биологин говзанча)\nбиологический, -ая, -ое биологин; биологически; ~ие науки - биологин 1илманаш; ~ая станция - биологически станци\nбиология ж биологи (дийначу 1аламах лаьцна, организмийн дахаран законийн 1илма)\nбиофизика ж биофизика (дийначу организмийн физически законаш толлу биологин дакъа)\nбиохимия ж биохими (дийначу материн химически процессаш толлу 1илма)\nбиржа ж биржа ; хлебная ~ - ялтийн биржа; ~ труда - къинхьегаман биржа биржевик м биржахо\nбиржевой, -ая, -ое биржин\nбирка ж бирка (товаран терзанан бараммий и д1ахьажийна меттиггий\nбирюза ж бирюза (мехала т1улг)\nбирюзовый, -ая, -ое бирюзан; ~ое кольцо - бирюзан ч1уг; ~ый цвет -бирюзан бос\nбис межд. бис (юха а гайта бохуш, артисте кхайкхар); исполнить танец на ~ - хелхар бис кхайкхина дан; кричать ~ - бис баха\nбисер м туьтеш ; метать ~ перед свиньями - вир кхето г1ерта\nбисерный, -ая, -ое туьтеш доьхкина ; ~ почерк - кегийра йоза\nбисквит м бисквит (печенин тайпа)\nбитва ж т1ом, латар\nбитки мн. битокаш\nбитком: ~ набитый – т1анкк-аьлла юьзна; вагон набит ~ - вагон т1анкк-аьлла юьзна\nбитый, -ая, -ое кагдина, дохийна; ~ая посуда - йохийна пхьег1аш ;~ый час - дийнна сахьт\nбить несов. 1) кого (избивать, наносить поражение) етта; кого чем - детта; не бей ребёнка - берана ма етта; ~ кого-л. прутом - цхьанна сэра бетта 2) чем, во что етта; ~ молотком – ж1ов етта; ~ в барабан - вота етта; ~ в колокол - горгали бетта 3) по кому-чему (бичевать) детта; ~ по бюрократизму - бюрократизмана етта 4) что (разбивать) кагдан, дохо; ~ посуду- пхьег1аш йохо 5) кого (умерщвлять) дайа; ~ птицу- з1акардаьхний дайа 6) кого-что и без доп. (стрелять) кхета; ружьё бьёт хорошо - топ нийса кхета 7) (вытекать) детта; бьёт фонтан - фонтан етта 8) кого (трясти) дего; его бьёт лихорадка - хоршо вегаво иза ; ~ тревогу - орца даккха; ~ масло - даьтта даккха; ~ шерсть - т1арг1а къажбан; ~ в цель – нийсалг1а кхийса; ~ по карману - кисанах тоха; часы бьют - сахьто горгали бетта\nбиться несов. 1) с кем. лета; ~ с врагом – мостаг1чух лета 2) (разбиваться) доха, кегдала; посуда бьётся – пхьег1аш кегло 3) (пульсировать; ударяться) деттадала; сердце бьётся -дог деттало; волны бились о берег-тулг1енаш етталора бердах ; ~ над решением задачи - задача ян г1ерта; ~ как рыба об лёд - шах ч1ара санна веттавала; ~ головой о стену - корта пенах бетта; ~ об заклад – х1ума йиллина къовса\nбитюг м киранан говр\nбицепс м пхьаьрсан пхьид\nбич м 1) шед; хлопать ~ом - шед етта 2) перен. (бедствие) бала; брак — ~ производства - брак производствон бала бу\nбичевать несов., кого-что (изобличать) 1орадаха; ~ пороки - айпаш 1орадаха\nблаго с 1) (благополучие, добро) дика, беркат, ни1мат, хайр; трудиться на ~о Родины - Даймехкан диканан дуьхьа къахьега 2) мн. ~а (достаток) беркат, хайр ; всех благ! - дика мел дерг!; ни за какие ~а – х1уъа дича а\nблаговерный м шутл. майра, воцуш-цатерг; ~ая ж сесаг, йоцуш-цатерг\nблаговидный, -ая, -ое таме; ~ поступок - тамехь г1уллакх\nблаговоние с хаза хьожа\nблаговоспитанный, -ая, -ое дика 1амийна, г1иллакхе [кхиъна]\nблагоговейный, -ая, -ое сийлаллин; ~ое молчание - сийлаллин д1атер\nблагоговение с [ч1ог1а] сий дар\nблагоговеть несов. сий дан; ~ перед кем-л. - цхьаьннан ч1ог1а сий дан\nблагодарить несов., кого-что баркалла баха (или ала)\nблагодарность ж баркалла; объявить ~ баркалла кхайкхо\nблагодарный, -ая, -ое баркалле; ~ взгляд - баркалле б1аьрахьажар; я благодарен вам за помощь- аса баркалла боху шуна г1о дарна\nблагодарственный, -ая, -ое высок. уст. баркаллин\nблагодаря предлог с дат. п. бахьана долуш; ~ опытному врачу больной выздоровел - говза лор бахьана долуш цомгушниг товелира\nблагодатный, -ая, -ое беркате; ни1мате; ~ край - беркате мохк\nблагодать ж беркат; ни1мат; весной здесь ~ - б1аьста кхузахь беркат ду\nблагодетель м, ~ница ж уст. и иpoн. диканхо, дика динарг\nблагодетельный, -ая, -ое беркате\nблагодеяние с высок, беркате г1уллакх\nблагодушие с дог дикалла, дог дика хилар\nблагодушный, -ая, -ое дог дика; ~ая улыбка -дог дика велакъажар\nблагожелатель м уст. дика луург\nблагожелательный, -ая, -ое дика луу\nблагозвучие с, благозвучность ж тамехь хазар\nблагозвучный, -ая, -ое [аз] таме [долу]; ~ые песни-[аз] таме [долу] иллеш\nблагой, -ая, -ое уст. дика; ~ое намерение- дика ойла ; кричать ~им матом -сий мел доцург а дийца\nблагонамеренный, -ая, -ое уст. дика ойла йолу\nблагообразный, -ая, -ое куц долу, безаме; ~ старец - безаме воккха стаг\nблагополучие с 1) (обеспеченность) беркат, токхо, дика; материальное ~е -рицкъанан токхо 2) (счастье) аьтто, беркат, ирс; желаю тебе всякого ~я- лелочух беркат хуьлда хьуна\nблагополучный, -ая, -ое аьтто хилла (или болу); всё кончилось ~о (нареч.) -дерриг а аьтто болуш чекхдели\nблагоприятный, -ая, -ое аьтто болу; ~ый случай -аьтто хилар; ~ые условия -аьтто болу хьелаш ; ~ый ответ - бакъахьара жоп\nблагоприятствовать несов., кому-чему аьтто бан (или баккха); ветер ~л плаванию [корабля]- мохо аьтто бора кема дахарна\nблагоразумие с ойла йина хилар, кхетаме хилар; ~ поступка- х1уманан ойла йина хилар\nблагоразумный, -ая, -ое кхетаме, ойлане, ойла ен\nблагородный, -ая, -ое дика; ~ый человек - дика стаг; ~ый поступок - дика г1уллакх ; он ~ого происхождения - дикачу ц1ийнаха ву иза; ~ые металлы -мехала (или деза) металлаш\nблагородство с дикалла\nблагосклонность ж дика лаар, диканиг лууш хилар\nблагосклонный, -ая, -ое дикане, диканиг луу; ~ое внимание - дика лууш тидаме вар\nблагословение с декъалдар\nблагословенный, -ая, -ое декъала хилла\nблагословить сов., благословлять несов., кого на что-л. декъалдан; (новобрачных) декъалдан; ~ сыновей на подвиг- к1ентий хьуьнарна къобал бан\nблаготворительность ж уст. г1оьналла; заниматься ~ю – г1оьналлин г1улкакхаш лело\nблаготворительный, -ая, -ое уст. г1оьналлин\nблаготворный, -ая, -ое дика; ~ое влияние -дика 1аткъам\nблагоустроенный, -ая, -ое дика кечдина; ~ дом - дика кечдина ц1а\nблагоустроить сов., что дика кечдан, д1атардан, д1анисдан, тадан; ~ городские кварталы –г1алара кварталаш таян\nблагоустройство с тадар, нисдар, тардар; ~ в домах – ц1енош чохь тадан\nблагоухание с хаза хьожа; ~ цветов - зезагийн хаза хьожа\nблагоуханный, -ал, -ое хаза хьожа йог1у; ~ цветок -хаза хьожа йог1у зезаг\nблагоухать несов. хаза хьожа ян; цветы ~ют- зезагийн хаза хьожа йoгly\nблаженный, -ая, -ое зовкхе; ~ое состояние - зовкхе хьал\nблаженство с зовкх; испытывать ~ - зовкх хьега\nблаженствовать несов. зовкх хьега\nбланк м бланк;заполнить ~ - бланк язъян\nблат м прост.: достать что-л. по ~у - вовза-везарца цхьа х1ума каро\nблатной, -ая, -ое к1уйн; ~ язык – к1уйн мотт\nбледнеть несов. 1) (становиться бледным) бос бан (или бахьа); ~ть от страха - кхеравелла бос бан 2) перед чем, перен. бос бан; их успехи ~ют перед нашими - церан толамаш х1умма а йоцург ю вайчарна хьалха\nбледно- бедо-; мас.: бледно-розовый - бедо-можа\nбледнолицый, -ая, -ее бос бахьна[рг]\nбледность ж бедалла; ~ красок- басарийн бедалла\nбледный, -ая, -ое прям. и перен. кхоьлина, беда; ~ое лицо -беда юьхь; ~ая луна - кхоьлина бутт; ~ый рассказ - кхоьлина дийцар\nблёкнуть несов. 1) (увядать) марг1алдала; листья стали ~ - г1аш марг1алдала доьлла 2) (тускнеть) кхола; звёзды блёкли перед рассветом -сахуьлуш седарчий кхоьлура\nблеск м къегар; ~ солнца -маьлхан къегар; до ~а - къаггалц\nблесна ж блесна (ч1ерий лоьцу гlиpc); ловить на ~у - блесница леца\nблеснуть сов. однокр. къага; ~ла молния - къегира стелахаьштиг ;~ла надежда - догдохийла къедира\nблестеть несов. къега, лепа; роса ~ит на солнце - тхи къега маьлхехь; звёзды блещут -седарчий лепа\nблёстки мн. (ед. ~а ж) къегаргаш\nблеять несов. lexa (уьстаг1ех)\nближайший, -ая, -ее герггара, уггар гергара; в ~ие дни -герггарчу деношкахь\nближе сравн. ст. от близкий и близко -герго, гергаха; подойти ~ - герго т1еваха\nближний, -яя, -ее гергара; ехать ~и путём -гергарчу новкъа ваха; ~ие сёла - гергара ярташ\nблиз предлог с род. п. улло, юххе; ~ дома – ц1еношна юххе\nблизиться несов. гергадан, гepгaгlepта; ~ся зима - 1а гергаг1ерта\nблизкий, -ая, -ое 1) (недалёкий) гергара; день близок - гергахь ду де 2) (о родстве, об отношениях) гергара, юххера; ~ий родственник - юххера гергарниг; ~ие друзья - юххера доттаг1ий 3) в знач. сущ. ~ие м гергарнаш\nблизко 1. нареч. герга, юххе; ~ познакомиться - юххера гергарло таса 2. в знач. сказ. герга ю; деревня ~ -юрт герга ю; до утра ~ - 1уьйре герга ю\nблизлежащий, -ая, -ее юххера, юххехь долу; ~ие районы - юххера районаш\nблизнецы мн. (ед. близнец м) шала дина бераш; братья-~ы - шала бина вежарий; один из ~ов - шала динчарах цхьаъ\nблизорукий, -ая, -ое прям, и перен. б1орзагал; ~ие глаза –б1орзагал б1аьргаш\nблизорукость ж прям. и перен. б1орзагалла\nблизость ж 1) гергалла; герга[хь] хилар; ~ города –г1ала гергахь хилар; ~ весны – б1аьсте герга хилар 2) (в отношениях) гергара хилар\nблик м т1еда\nблин м г1аймакх\nблиндаж м блиндаж (герзан х1оьънех ларвала т1амехь ен ч1аг1о) блинчики мн. (ед. ~к м) ч1епалгаш\nблистательный, -ая, -ое башха\nблистать несов. къега; ~ли звёзды - седарчий къегара ; ~ть умом - хьекъалца г1аравала\nблок 1) м тех., стр. блок 2) полит. блок\nблокада ж блокада, го бар, го лацар; быть в кольце ~ы -блокадин ч1агар юккъехь хила ;экономическая ~а - экономикин блокада\nблокировать сов. и несов. 1) кого-что, воен. блокада ян, го бан 2) что, ж.-д. нeкъ къовла\nблокироваться сов. и несов. полит. блокана юкъадаха\nблокировка ж 1. (по гл. блокировать) воен. блокада яр,го бap 2) ж.-д. некъ къовлар 2. (по гл. блокироваться) полит. блок кхоллар 3. ж.-д. блокировка (некъан хаамийн гlиpc)\nблокнот м блокнот\nблондин м, ~ка ж блондин (сирлачу аматерниг)\nблоха ж сагал\nблочный, -ая, -ое блокийн; ~ое строительство- блокийн г1ишлош яр\nблошиный, -ая, -ое сегалийн; ~ укус- сегалийн къовзор\nблошки мн. (ед. ~а ж) бецан сегалий (или сегалш)\nблудливый, -ая, -ое разг. хьайна\nблуждание с тилла лелар\nблуждать несов. 1) тила, тилла лела; ~ в лесу - хьуьнхахь тилла лела 2) (скитаться) кхерста; ~ по свету - дуьненахула кхерста\nблуждающий, -ая, -ее кхерста; ~ взгляд - кхерсташ б1аьракъерзар; ~ огонёк - кхерста ц1еран къоьза\nблуза ж блуза (доьхка доцу шуьйра коч); рабочая ~ -белхалойн блуза\nблузка ж блузка\nблюдо с 1) (тарелка) хедар; фарфоровое ~ -ангалин хедар 2) (кушанье) даар; ужин из двух блюд - шина дааран пхьор\nблюдце с бошхап\nблюсти несов., что 1алашдан, лардан; ~ порядок - къепе ларъян\nблюститель м уст. 1алашдийриг, лардархо; ~ порядка - къепе ларъярхо\nбляха ж (пряжка) к1ега\nбоб м кхоь; мн. ~ы кхоьш\nбобёр м (мех бобра) бобран ц1ока\nбобина ж тех. бобина\nбобовый, -ая, -ое: ~ые культуры - кхоьн культураш\nбобр м эоол. бобр\nбобровый, -ая, -ое бобран; ~ воротник - бобран [ц1оканан] кач\nбог м дела ; не дай ~ - дала ма дахьийла; ради ~а -делан дуьхьа; слава ~у -далла бу хастам; ~ знает, ~ весть - дела воцчунна ца хаьа, далла хаьа; боже избави (или упаси или сохрани)- дала ларвойла\nбогатеть несов. хьал долуш хила\nбогатство с хьал; природные ~а - 1аламан хьелаш\nбогатый, -ая, -ое 1) хьоле, хьал долу; ~ый колхоз- хьал долу колхоз 2) (дорогой) хьоле; ~ая обстановка –чух1отто хьоле г1ирс 3) (обильный) беркате; хьийкъина; край, ~ый озёрами - дукха 1аьмнаш долу мохк; ~ый урожай - хьийкъина ялта\nбогатырский, -ая, -ое турпала; турпалхойн, турпалхочун; ~ эпос -турпалхойн эпос ; ~ сон - турпала наб\nбогатырь м прям. и перен. турпал\nбогач м, ~ка ж холада, хьолахо\nбогема ж богема (вахаран тара йоцу интеллигенци)\nбогиня ж дела; ~ плодородия (в чеченских сказаниях)- Тушоли\nбогобоязненный, -ая, -ое уст. делах кхоьру\nбогомолец м, ~ка ж уст. ламазхо, зиxlapтxo; (посетивший Мекку) хьаьжа\nбогомолье с уст. ламаз (или зих1арт) дар; (хождение в Мекку) Хьаьжац1а вахар\nбогомольный, -ая, -ое уст. ламаз ден\nбогородица ж рел. 1ийса-пайхамаран нана (керстен динехь)\nбогослов м динан 1илманхо\nбогословие с динан 1илма\nбогослужение с далла г1уллакх дар\nбоготворить несов., кого-что (преклоняться) вазван, дела ван; (сильно любить) дагадоха\nбогоугодный, -ая, -ое уст. далла дезна; ~ое дело -далла дезна г1уллакх\nбогохульник м, ~ца ж уст. далла луьйриг, делан мостаг1\nбогохульство с уст. далла лер\nбогохульствовать несов. уст. далла лен\nбодать несов., кого-что ма1аш 1итта\nбодаться несов. [вовшашна] ма1аш 1итта; этот бык ~ется - и сту ма1аш 1уттуш бу\nбодливый, -ая, -ое ма1а[ш] 1утту[ш долу]; ~ая корова –ма1аш 1уттуш болу етт\nбоднуть однокр., кого-что ма1аш 1отта\nбодрить несов., кого-что т1ахъаьлла дан, х1айтъаьлла дан; утренний холодок ~т - 1уьйренан шелоно т1ахъаьлла во\nбодриться несов. т1ахъаьлла (или х1айтъаьлла) хила [г1ерта]\nбодрость ж т1ахъаьлла хилар, х1айтъаьлла хилар\nбодрствовать несов. сема хила, дижаза хила; ~ всю ночь- буьйса д1аяллалц сема хила\nбодрый, -ая, -ое т1ахъаьлла, х1айтъаьлла; ~ старик- т1ахъаьлла воккха стаг\nбодрящий, -ая, -ее гlopa доуьйту; ~ая прохлада - гlopa доуьйту xlo\nбоевой, -ая, -ое т1еман: ~ая подготовка войск - эскаршка т1еман кечам байтар; ~ой патрон – т1еман патарма; ~ой устав – т1еман устав; ~ая готовность – т1еман кечам ; -ой товарищ – т1еман накъост\nбоеприпасы мн. т1еман г1ирс\nбоеспособность ж т1ом бабалар; ~ аpмии - армии т1ом бабалар\nбоеспособный, -ая, -ое т1ом балу; ~ые войска – т1ом балу эскарш\nбоец м т1емало\nбоже межд. дела!; ~ мой! - вай, сан дела!\nбожественный, -ая, -ое (прекрасный) делан нур санна\nбожество с аллах1, дела; языческие ~а –ц1унаш\nбожий, -ья, -ье делан ; каждый ~ий день - xlop делан денна; ~ья коровка зоол.- делан котам, дедо\nбожиться несов. дуй баа\nбожок м ц1у\nбой м 1. (действие) 1) (битва, сражение) т1ом; пасть в бою – т1амехь вала; вести ~ - т1ом бан; воздушные бои – х1аваэра т1емаш;взять что-л. с бою- цхьа х1ума т1амца схьаяккха 2) (борьба) тж. спорт. латар; кулачный ~- буйнаш детташ латар 3) (у оружия) т1ом; (прицел) кхетар; орудие дальнего боя -генарчу т1еман герз; у ружья хороший ~ -тоьпан кхетар дика ду 4) (разбивание) кагдар, дохор 5): ~ часов -сахьто горгали тохар; барабанный ~ - вотанан дур 2. (битое стекло, посуда) гаьргаш\nбой-баба ж прост. сиха зуда\nбойкий, -ая, -ое каде; ~ий парень- каде жима стаг; быть ~им на язык -маттана шера хила\nбойкот м бойкот ; объявить ~ бойкот кхайкхо\nбойкотировать несов., кого-что бойкот ян\nбойница ж б1арол\nбойня ж 1) (скотобойня) бойни (бежанаш дойийла, тиладойла) 2) перен. (резня) нах байар; кровавая ~ - нах бойуш ц1ий 1анор\nбок м aгlo; ~a мн. (бёдра) хенаш; спать на ~у – аг1он т1ехь вижна 1илла; лечь на ~ - аг1он т1е вижа; ворочаться с ~у на ~ - ха херца; в ~у колет –аг1онга ан 1уьтту ; ~ о ~ с кем-л. - цхьаьнца аг1онах aгlo а тоьхна; взять кого-л. за ~а - вортана т1ера а лаьцна цхьаьнга дайта; под боком (или под самым боком) у кого-л.- цхьана кхевдина кхоччехь; по боку что-л.- цхьаьннан аг1онгахьа; по ~ам чего-л. - цхьана х1уманан аг1ошкахь\nбокал м кад; поднять ~ в честь героев - турпалхойн сийнна кад айба\nбоковой, -ая, -ое аг1онгара\nбоком нареч. aгlop; пройти ~ - aгlop чекхвала\nбокс м спорт. бокс\nбокс м (изолятор) бокс (больницехь)\nбоксёрский, -ая, -ое боксёрийн; ~ие перчатки- боксёрийн каранаш\nбоксировать несов. бокс ян\nболван м 1) (чурбан) гуьйриг 2) разг. бран.- тентак\nболванка ж 1) (для головных уборов) кеп 2) тех.- юьхк\nболгарский, -ая, -ое болгарин, болгарийн; ~ язык- болгарийн мотт\nболгары мн. (ед. ~ин м, ~ка ж болгар) болгараш\nболевой, -ая, -ое лазаран; ~ые ощущения - лазарш хаадалар\nболее нареч. 1. дукхаха, алсамо, сов; не ~ напёрстка –т1ерал сов доцуш 2. в знач. сравн. ст. передаётся сравнительным падежом, реже суффиксом прилагательных -ха или сравнительной степенью прилагательных на -о, напр.: ~ ровный -нийсаха; ~ спокойный- тийно; ~ или менее – к1езиг-дукха\nболезненность ж эг1азалла\nболезненный, -ая, -ое 1) (нездоровый) цамгаре, эг1аза, могуш доцу; (возникший от болезни) цамгаран; ~ый ребёнок- эг1аза бер; ~ое состояние- цомгуш хилар 2) (причиняющий боль) лазо[ш долу]; ~ая рана -лазош йолу чов 3) перен. (чрезмерный) дегабааме, лазаме; ~ое самолюбие- дегабааме хилар\nболезнетворный, -ая, -ое цамгаран, цамгар яржо; ~ые микробы -цамгаран микробаш\nболезнь ж цамгар, лазар; заразная ~- йолу цамгар, долу лазар; тяжёлая ~ -хала цамгар\nболелыцик м, ~ца ж разг. хьажархо; ~ки футбола - футболе хьовсархой\nболеть 1 несов. 1) чем и без доп. (быть больным) цомгуш хила; он ~ет гриппом - иза грипп-цамгар йолуш ву; не ~й! - цомгуш ма хилалахь! 2) о ком-чём, за кого-что, перен. -дог лаза; ~ть за сына – к1антах дог лаза\nболеть 2 несов. (об ощущении боли) лаза; рука ~ит- куьг лозу ; ~ит под ложечкой – дега1айг лозу; душа (или сердце) ~ит - дог лозу\nболеутоляющий, -ая, -ее лазар теден; ~ие лекарства - лазар теден молханаш\nболотистый, -ая, -ое уынале; ~ая местность - уьшале меттиг\nболотный, -ая, -ое уьшалан; ~ая трава - уьшалан буц\nболото с уьшал\nболт м 1) тех. болт 2) (запор) г1уй; ~ы оконных ставен - корийн г1ораш\nболтать 1 несов., чем лесто; ~ ногами - когаш лесто\nболтать 2 несов., что и без доп., разг. (говорить) бага етта, [дукха] лен; ~ вздор - эрна бага етта\nболтаться несов. 1) леста; на верёвке болталось бельё –т1ийриг т1ехь бедарш лестара 2) разг. йорт етта; ~ без дела – г1уллакх доцуш йорт етта\nболтливый, -ая, -ое хабарна т1ера\nболтовня ж [даьсса] хабар; заниматься ~ёй - даьсса хабар дийца\nболтун м болтунья разг. (болтливый человек) хабарча\nболь ж лазар; зубная ~ - цергийн лазар; головная ~ - коьртан лазар\nбольница ж больница\nбольничный, -ая, -ое больницин; ~ халат - больницин халат ; ~ лист[ок] -цамгаран кехат; больнични\nбольно 1. нареч. лазош: ~ ударить лазош тоха; сделать кому-л. ~ -цхьаъ лазо 2. в знач. сказ. безл. 1) лазадо; мне ~ - со лазаво 2) перен. дог лозу[ш]; мне ~ за него - сан цунах дог лозу\nбольно 2 нареч. прост. (очень) дукха, вуно; ~ хитёр- дукха мекара ву\nбольной, -ая, -ое 1. цомгуш [долу]; ~ое сердце- цомгуш дог; ~ой ребёнок- цомгуш бер; он болен - и цомгуш ву; 2. в знач. сущ.~ой м, ~ая ж лазархо, цомгушниг; приём ~ых - лазархой т1еэцар ; ~ой вопрос- лазаме хаттар; ~ое место - 1аьткъа меттиг\nбольшак м. обл. (большая дорога) з1енан некъ\nбольше 1. (сравн. ст. от большой) доккхаха 2. (сравн. ст. от много) дукхаха; это мне ~ нравится -и суна дукхаха деза 3. нареч. (другой раз) кхин; ~ туда не ходи - кхин цига ма эха ; ~ того - цул совнаха; ни ~ ни меньше - дукха а, к1езиг а\nбольшеглазый, -ая, -ое б1аьргаш даккхий, даккхий б1аьргаш долу\nбольшегрузный, -ая, -ое дезчу киранийн; ~ вагон - дезчу киранийн вагон\nбольший, -ая, -ее (сравн. ст. от большой) доккхаха долу; ~ая часть- доккхаха долу дакъа ; ~ей частью, по ~ей части - дукха хьолахь; самое ~ее -мел дукха а\nбольшинство с дукхаха дерг; принять ~ом голосов - куьйгаш айдинарш совбаларца т1еэца; в ~е случаев - дукха хьолахь\nбольшой, -ая, -ое доккха; ~ой дом - доккха ц1а; ~ая буква (прописная) -доккха элп ; Большая Медведица астр. Ворх1 вешин ворх1 седа; ~ой палец- нана-п1елг\nболячка ж разг. х1ума\nбомба ж бомба; атомная ~ -атоман бомба\nбомбардировать несов., кого-что бомбанаш етта\nбомбардировка ж бомбанаш еттар\nбомбардировочный, -ая, -ое бомбанаш етта; ~ая авиация- бомбанаш етта авиаци\nбомбардировщик м бомбардировщик (бомбанаш етта кема я кеманхо)\nбомбить несов., кого-что бомбанаш етта\nбомбовоз м бомбийн кема\nбомбоубежище с бомбанех ларлойла, бомбоубежище\nбондарный, -ая, -ое черманаш ден; ~ое производство - черманаш ден производство\nбондарь м черманашдархо\nбор м (лес) баганан хьун; в ~у -баганан хьуьнах\nбордо прил. неизм., бордовый, -ая, -ое таь11ина-ц1ен\nбордюр м дийна дист\nборец м 1) за что-л. къийсамхо; ~ за свободу- парг1атонан къийсамхо 2) спорт. - латархо\nборзая ж эр\nборзый: ~ конь поэт.- гила дин\nбормашина ж бормашина, буру-машина (цергийн лоьрийн бурухьовзорг)\nбормотать несов., что и без доп. г1ам-г1им дан\nборный, -ая, -ое: ~ая кислота боран мусталла; ~ый вазелин -боран вазелин\nборов 1 м (кастрированный самец свиньи) яь1на нал\nборов 2 м (часть дымохода) товха\nборовик м боровик (ж1аьли нускал)\nборода ж маж; брить бороду - маж яша\nбородавка ж чинт\nбородавчатый, -ая, -ое чинташ евлла\nбородатый, -ая, -ое йоккха маж йолу\nбородач м можокха\nбородка ж 1) (борода) маж 2) (выступ. напр. на ключе) церг\nборозда ж харш; ровные борозды - нийса хершнаш\nбороздить несов., что 1) (делать борозды) харш даккха 2) (оставлять следы) хершнаш дан; лодка ~т гладкую поверхность воды -кемано хершнаш до шерачу хи т1ехула\nбороздка ж (углубление) харш\nбороздчатый, -ая, -ое хершнаш долу; ~ая поверхность - хершнаш долу т1е\nборона ж мекха\nборонить несов., что мекха баккха\nборонование с мекха баккхар\nбороться несов. 1) с кем-чем, за что, против кого-чего къийса, къийсам латто 2) с кем, спорт. лата\nборт м 1) (лодки, судна, самолёта) [кеманан] aгlo; ~ о ~ -аг1онах aгlo а тоьхна; на ~у самолёта - кеманна т1ехь; взять на ~ -[хикеманна] т1ехао; выбросить за ~- [хикеман] т1ера чукхосса 2) (грузовика) ога 3) (бильярда) aгlo 4) (одежды) кач ;остаться за ~ом - юьстахдиса бортинженер м бортинженер\nбортмеханик м бортмеханик\nборговой, -ая, -ое бортан; ~ые огни - борт-чиркаш\nбортпроводник м, ~ца ж бортг1уллакххо\nбортрадист м бортрадист\nборщевик м бот. шовхалди\nборьба ж 1) къийсам; классовая ~ -классийн къийсам; ~ за мир - машарехьа къийсам 2) спорт. латар\nбосиком нареч. когаш 1уьйра; ходить ~ - когаш 1уьйра лела\nбосой, -ая, -ое когаш берзина; на босу ногу - берзинчу кога т1е\nбосоножки мн.. (ед. ~а ж) босоножкаш\nбосяк м телхина стаг\nбот - шаболххо, инг. бот от робот, шаболх бийраг\nботов - шаболххойн\nботы - шаболххой\nботаник м ботаник (ботаникин говзанча)\nботаника ж ботаника\nботанический, -ая, -ое ораматийн; ~ сад - ораматийн беш\nботва ж бецаш, яраш\nботинки мн. (ед. ~ок м) батенкаш\nботы мн. (ед. бот м боти) ботеш\nбоцман ж боцман (хикеманан бахаман хьаькам)\nбочар м черманашдархо\nбочка ж боьшка, черма; набить обручи на ~у - боьшки т1е х1азарш тоха; ~а из-под пива - йий лело черма\nбочонок м шелиг\nбоязливый, -ая, -ое кхоьру[ш долу], стешха; ~ зверёк - стешха экха\nбоязно в знач. сказ. безл., прост. кхоьруш; мне ~ идти вечером - со сарахь ваха кхоьру\nбоязнь ж кхерар; ~ одиночества - цхьа висарх кхерар\nбоярышник м бот. элхьамч\nбояться несов., кого-чего и без доп. кхера; волков ~ — в лес не ходить посл. - берзалойх кхоьрург хьуьнах ца воьду; не бойся! - ма кхера!; боюсь опоздать – т1аьхьависарна кхоьру со; фотобумага боится света - фото-кехат серлонах кхоьру\nбравада ж моттарг1анаш\nбравировать несов., чем моттарг1анаш лело\nбраво межд. гор я1!, xlaй-xlaй! (реза хилар, цецвалар)\nбравый, -ая, -ое майра; ~ мужчина – х1айтъаьлла къоьнаха\nбрага ж ниха\nбразды мн.: ~ правления -урхаллин харш\nбрак 1 м брак (стагий, зудчой шайн цхьаьна1ар законехь ч1аг1дар);сочетаться браком, вступить в ~ - [бракаца] цхьаьнакхета\nбрак 2 м 1) (изъян) айп 2) (предмет с изъяном)- брак (айп долу х1ума)\nбракованный, -ая, -ое сакхте (или брак) лерина; ~ая продукция - сакхте лерина продукци\nбраковать несов., кого-что сакхте (или брак) лара; ~ работу - болх брак лара\nбраковщик м, ~ца ж бракьярхо\nбракодел м разг. брак йинарг\nбраконьер м браконьер (йихкинчу меттигашкахь я хенахь ца магочу кепара толлург)\nбракоразводный, -ая, -ое зуда йитаран; ~ процесс – зуда йитаран процесс\nбракосочетание с бракехь цхьаьнакхетар\nбрандспойт м брандспойт (ц1е йойучу маршан цIузам я ша марш)\nбранить несов., кого-что барт бетта, лен, бага леян\nбраниться несов. 1) с кем (ссориться) бага леян, [вовшашка] барт бетта 2) (ругаться) бага леян, лен\nбранный, -ая, -ое маьттаза; ~ые слова - маьттаза дешнаш\nбрань 2 ж: на поле брани – т1еман аренгахь\nбраслет м х1оз\nбратание с вежарий хилар, вошалла тасар; ~ солдат на фронте - фронтехь салташа вошалла тасар\nбрататься несов., с кем вошалла таса; вежарий хила\nбратец м ласк, ваша\nбратоубийственный, -ая, -ое вежаршлара; ~ая война - вежаршлара т1ом\nбратский, -ая, -ое вежараллин, вежарийн; ~ая любовь - вежарийн безам; ~ая республика - вежараллин республика ; ~ая могила - вежараллин каш\nбратство с вежаралла; ~ народов - къаьмнийн вежаралла\nбрать несов. 1) кого-что эца; (о говорящем) тж. схьаэца; (о другом лице) тж. д1аэца; (в руки, на руки) караэца; не бери отсюда ничего - кхузара х1умма а ма эцалахь; ~ деньги взаймы - юхалург ахча эца 2) кого-что (захватывать с собой, уводить) [д1а]дига; (уносить) схьадан (к говорящему), [д1а]дахьа (от говорящего) 3) что (овладевать) даккха; (о говорящем) тж. схьадаккха; (о другом лице) тж. д1адаккха; смелость города берёт посл. - майралло г1ала йоккху; ~ с бою – т1амца даккха 4) кого (арестовывать) лаца 5) что, разг. (покупать) эца; ~ хлеб в магазине -туьканара бепиг эца 6) что (преодолевать) даккха; ~ препятствия - дуьхьало яккха 7) что и без доп. (взимать) даккха; сколько берут с человека?- цхьана стагера мел доккху? 8) (о направлении) оза, та1о, реже эца; бери левее - аьрру aгlop оза 9) (действовать — об орудии и т. п.) лата; бритва не берёт - урс ца лета; его пуля не берёт - цунах даьндарг ца лета 10) (клевать — о рыбе) муьрг тоха; рыба хорошо берёт- ч1еро дика туху муьрг ; ~ уроки - урокаш эца; он этого в рот не берёт (не употребляет) - цо цуьнах мотт ца туху; он книги в руки не берёт- (не читает)- книжкех куьг ца туху цо; меня берёт сомнение - шеко ю сан; наша берёт- вай тоьлу; ~ за сердце (или за душу) - дагна там бан; он берёт хитростью – х1илланца до цо; см. тж. взять\nбраться несов. 1) за кого-что (держаться) лаца; не берись за ручку- т1ам ма лаца 2) за что (начать что-л. делать) т1едерза, т1ета1а; пора ~ за дело –г1уллакхна т1евоьрзу хан кхаьчна 3) за что (обязаться сделать)- т1елаца; ~ за трудное дело - хала г1уллакх т1елаца 4) (появляться) дала; откуда деньги берутся?- ахча мичара долу?; см. тж. взяться\nбраузер - хьагойтург, инг. browser — оьрс. обозреватель нох. хьагойтург, хьожу гlирс\nбраунинг м браунинг (тапча)\nбрачный, -ая, -ое 1) бракан, зуда ялоран 2): ~ый период, ~ая пора (у животных -(акхарайн) ораллин хан\nбревенчатый, -ая, -ое ханнийн; ~ дом ханнийн ц1а\nбревно с хен; очищенные брёвна- цандина ханнаш\nбред м 1) харцлер; (во сне) набарх лер; больной в ~у- цомгушниг харц луьйш ву 2) перен. (чепуха) г1урт\nбредень м бой; ловить ~нем рыбу - бойца чIерий леца\nбредить несов. 1) (в беспамятстве) харц лен; (во сне) набарх лен; больной ~т - цомгушниг харц лоь 2) чем, перен. – г1енах дуьхьалъэхьа; он ~т музыкой –г1енах а дуьхьалъоьхьу цунна зурма\nбредовый, -ая, -ое набарх гина, г1енах гина; г~ые идеи – г1енах гина идейш\nбрезгать несов., кем-чем дегаза хета; он ничем не ~ет- цунна х1умма а дегаза ца хета\nбрезгливость ж дегазалла\nбрезгливый, -ая, -ое дегаза; ~ человек - дегаза стаг\nбрезент м гата\nбрезентовый, -ая, -ое гатанан; ~ая палатка - гатанан четар\nбрезжить[ся] несов. къада; ~т[ся] рассвет - син билгало къеда; ~т огонёк – ц1е къеда\nбремя с мохь; взвалить на себя непосильное ~я - ницкъ кхочур боцу мохь шен ги болла; под ~енем забот- дезарийн халонна к1ел\nбренчать несов., чем, на чём, разг. деко; ~ ключами – дог1анаш деко; ~ на гитаре - гитара беко\nбрести несов. схьаг1ерта (к говорящему); д1аг1ерта (от говорящего); хьалаг1ерта (вверх); охьаг1ерта (вниз); он еле бредёт- иза халла схьаг1ерта\nбретелька ж лалам\nбрехать несов. прост. 1) (лаять) харц лета, эрна лета 2) (врать) аьшпаш (или пуьчаш) битта; не бреши! - пуьчаш ма битта!\nбрехня ж прост. аьшпаш, пуьчаш\nбрешь ж 1уьрг; ~ от снаряда – х1оьо даьккхина 1уьрг\nбреющий: ~ полёт лаьтта та11ийна кема лелор\nбригада ж в раэн. знач. бригада; танковая ~ - танкийн бригада; ~ отличного качества – т1ехдикаллин бригада\nбригадир м бригадир; колхозный ~ - колхозан бригадир\nбригадный, -ая, -ое бригадан\nбриджи мн. бриджи, хеча\nбрикет м брикет, экъа\nбрикетировать сов. и несов., что брикет ян; ~ торф- торфах брикет ян бриллиант м бриллиант, алмаз\nбриллиантовый, -ая, -ое бриллиантан; (с бриллиантом) тж. бриллиантан б1аьрг болу; ~перстень - бриллиантан мух1ар\nбритва ж урс\nбритвенный, -ая, -ое маж йошу; ~ прибор - маж йошу г1ирс\nбритый, -ая, -ое даьшна; (о человеке)- маж[-мекх] даьшна; с ~ой головой -корта баьшна; ты сегодня не брит - хьо тахана маж[-мекх] даьшна вац\nбрить несов., что даша; ~ бороду - маж яша; он бреет голову- цо корта бошу; ~ кого-л. (брить кому-л. голову) - цхьаьннан корта баша; (брить кому-л. усы и бороду) - маш-мекх даша\nбритьё с дашар; ~ бороды - маж яшар\nбриться несов. (самому) даша; (у парикмахера) дашийта; он не бреется - иза маж йошуш вац; ср. брить\nбричка ж г1удалкх, варда\nбровь ж ц1оцкъам\nброд м гечо; идти ~ом - гечошкахула даха; не зная ~у, не суйся в воду посл. - гечо ца довзахь, хи чу ма г1ерта\nбродильный, -ая, -ое совсо, совсаден; ~ чан - совсо яй\nбродить 1 несов. кхерста; ~ по лесу - хьуьнахула кхерста\nбродить 2 несов. сийса; вино бродит - чаrlap сийса\nбродяга м бродяга, кхерстанча\nбродяжничать несов. даьлла лела, кхерста\nбродяжничество с даьлла лелар, кхерстар\nбродячий, -ая, -ее кхерста, даьлла лела; ~ музыкант - ваьлла лела зурманча\nброжение с I) совсар; ~ вина – чаг1ар совcap 2) перен. (недовольство) карзахдалар\nбром м бром (хим. алемент)\nбронебойный, -ая, -ое гloгlax чекхдолу; ~ое ружьё - гloгlax чекхйолу топ\nброневик м броневик (г1аг1 диллина машина)\nброневой, -ая, -ое гloгlaн; ~ая башня - г1ог1ан б1ов\nброненосец м броненосец (г1аг1 диллина х1ордан кема)\nброненосный, -ая, -ое гlaгl диллина; ~ крейсер - гlaгl диллина крейсер\nбронепоезд м бронепоезд, г1аг1ц1ерпошт\nбронетанковый, -ая, -ое г1аг1танкийн; ~ые части - гlaгlтанкийн дакъош\nбронза ж, тж. собир. борза ; эпоха ~ы - борзанан зама\nбронзировать несов., что борза дилла\nбронзовый, -ая, -ое борзанан; ~ бюст - борзанан бюст ; ~ век археол. -борзанан оьмар\nбронировать несов., что (закреплять за кем-л.) бронь ян, бронировать дан; ~нное место - бронь йина меттиг\nбронировать несов., что (покрывать бронёй) гlaгl дилла; ~ованная машина - гlaгl диллина машина\nбронхи мн. анат. екъа къамкъаргаш\nбронхит м мед. бронхит\nброня ж бронь (х1ума ц1арах ч1аг1ъяр я иштта делла кехат)\nброня ж 1) ист. гlaгl 2) воен. гlaгl\nбросать несов., кого-что, чем кхийса; ~в кого-л. снежками- цхьанна лайн мижаргаш кхийса ; ~ деньги на ветер - ахча хьалатаса; см. тж. бросить\nбросаться несов. 1) см. броситься; 2) чем (друг в друга) [вовшашна] кхийса; ~ камнями – т1улгаш вовшашна кхийса ; ~ деньгами - ахча д1асакхийса\nбросить сов. 1) кого-что, чем (швырнуть] кхосса; ~ мяч буьрка кхосса 2) что и с неопр. (оставить совсем) дита; (прекратить на время) д1атаса; ~ курить - цигаьрка йита; ~ работу (совсем) болх бита; (на время) болх д1атаса 3) кого-что (покинуть совсем) дита; (на время) д1атаса; ~ жену -зуда йита ; брось!, бросьте!- д1авала!, д1адовла!; дита! (не трогай); д1авалахьа! (перестань); ~ жребий - кхаж таса; ~ оружие - герз охьакхосса; см. тж. кинуть\nброситься сов. 1) куда и с неопр. чухьада, чукхоссадала, д1ахьада, д1акхоссадала, д1атасадала; ~ на помощь – г1о дан чухьада; ~ бежать д1ахьада; ~ вперёд - хьалха д1ахьада 2) (спрыгнуть) чуэккха, чукхоссадала; ~ с моста –т1е тlepa чуэккха ; ~ в объятия - мараэккха; ~ на шею - коча хьарча; см. тж. кинуться\nброский, -ая, -ое б1аьрла; ~ цвет – б1аьрла бос\nбросовый, -ая, -ое прост. (ненужный) ца оьшу; (негодный) ца мега; ~ый товар - ца оьшу товар ; ~ые земли – д1атесна латтанаш; ~ая цена - зене мах\nбросок м 1.(по гл. бросить) кхоссар 2. (по гл. броситься) кхоссадалар; ~ вперёд - хьалха кхоссавалар\nброшка ж маха\nброшюра ж брошюра\nброшюровать несов., что, полигр. брошюра ян\nброшюровка ж полигр. брошюра яр\nбрудершафт м: выпить с кем-л. [на] ~- цхьаьнца доттаг1аллин кад мала\nбрус м 1) т1ай (г1ишлойн) 2) мн. брусья спорт.- брусаш\nбрусковый, -ая, -ое кепа тоьхна; ~ое мыло - кепа тоьхна саба\nбрусника ж брусника (кхазарийн тайпа орамат)\nбрусничный, -ая, -ое брусникан\nбрусок м 1) (мягкий) аьлха; (грубый) г1айракх; точить нож на бруске- аьлханца урс ирдан 2) (предмет) потта; ~ мыла - сабанан потта\nбрутто прил. неизм. и нареч. брутто (т1ехьарчийначу х1уманан йозалла)\nбрызгать несов. 1) (разбрасывать брызги) цинцаш детта; фонтан ~жет- фонтане цинцаш детта 2) что, чем, на кого-что детта; ~гать на цветы водой - зезагашна т1е хи детта\nбрызгаться несов., чем и без доп. цинцаш детта\nбрызги мн. цинцаш\nбрызнуть однокр. 1) (политься) цинцаш тоха; из глаз ~ли слёзы –б1аьргашкара хиш оьхура; из раны ~ла кровь- чевнна чуьра ц1ий туьйхира; ~л дождь – дог1а кхуьйсу 2) что, чем, на кого-что детта\nбрыкать несов., кого-что, ~ся несов., брыкнуть однокр., кого-что ц1ингаш кхийса, мийраш бетта; лошадь брыкает(ся]- говро мийраш бетта брынза ж нехча\nбрюзга м и ж, разг. яппарча\nбрюзгливый, -ая, -ое яппаре\nбрюзжание с яппарш яр\nбрюзжать несов. яппарш ян\nбрюква ж брюква (хасстом)\nбрюки мн. хеча\nбрюнет м, ~ка ж брюнет (1аьржачу аматерниг)\nбрюхо с 1) (животного) гай 2) прост. (живот) гай, т1ингар\nбрюшина ж анат. ген морд\nбрюшко с гай (у животных; тж. разг.— живот)\nбрюшной, -ая, -ое чоьнан; ~ая полость - кийра ;~ой тиф - чоьнан ун\nбряцать несов., чем т1ах дан; ~ ложками - 1айгашца т1ах дан\nбрякнуть однокр. 1) чем т1ах ала 2) (сказать ненужное) далийта; ~ лишнее- совнаха дош далийта\nбряцать несов., чем деко; ~ оружием - герзаш деко\nбубен м жирг1а; бить в ~ - жирг1а етта\nбубенцы мн. горгалеш\nбублик м чкъург\nбубнить несов. разг. г1ам-г1им дан; ~ себе под нос - ша-шен мера к1ел г1ам-г1им дан\nбубновый, -ая, -ое черойн; ~ валет - черойн салти\nбубны мн. разг. (ед. ~а ж) черо, ц1ен б1аьрг[аш]; король бубен - черойн паччахь\nбугай м обл. буг1а\nбугор м гу\nбугорок м (возвышенность) гу; (на чём-л.) гуьзалг\nбугристый, -ая, -ое гунаш долу\nбуддизм м рел. буддизм (Китайхь, Японехь, Индокитайхь долу дин) буддийский, -ая, -ое буддийн\nбуддист м буддист\nбудет I. 3 л. ед. ч. буд. вр. от быть; 2. в знач. нареч.: ~ тебе! -тоьур ду хьуна!; ~ с него! - тоьур ду цунна!\nбудильник м самавоккху сахьт; поставить ~ на шесть часов - самавоккху сахьт ялханна xloттo\nбудить несов. 1) кого самадаккха 2) что в ком, перен. перев. побуд. формой глагола; ~ совесть - эхь хетийта\nбудка ж бутка; сторожевая ~ - хехойн бутка\nбудни мн. 1) (не праздничный день) гуттаре 2) перен. (обыденная жизнь) гуттаре\nбудний: ~ день гуттарлера де\nбудничный, -ая, -ое, буднишний, -яя, ее гуттарлера; ~ая работа- гуттарлера болх; ~ая еда- гуттарлера даар\nбудоражить несов., кого-что, разг. карзахдаха\nбудоражиться несов. разг. карзахдала\nбудто 1. союз санна; смотрит, ~ живой - схьахьоьжу, дийна волуш санна; уверяет, ~ сам видел - тешалла до, шена гича санна 2. частица 1) (кажется) [схьа]хетарехь; ты мне ~ этого не говорил - ахь соьга, хетарехь, и ца элира 2) вопр. санна; уж ~ ты так спешишь домой?- хьо ц1а ваха сиха волуш санна? ; как ~ [бы]- санна\nбудущий, -ая, -ее 1. хин долу, т1едог1у; ~ий месяц – т1ебог1у бутт; на ~ий год –т1едог1учу шарахь 2. в знач. сущ. ~ее с т1аьхье, хиндерг; счастливое ~ее - ирсе т1аьхье ; ~ее время грам.- йoгly хан\nбудущность ж [т1е]хиндерг; ~ города – г1алин т1аьхье; у него блестящая ~ -сирла т1аьхье йолуш ву иза\nбудь повел. от быть ; ~, что будет!- хирг хир!; ~ здоров! а) (пожелание) могуш лелийла хьо!; б) (при чиханье) хайра!; ~ готов! - кийча хила!\nбуза ж (напиток) мохса\nбузина ж бот. ч1ижарг1а; чёрная ~ - г1ундалг1и\nбуй м мор. буй (гомхе я бойнаш йоьг1на меттиг гойту билгало)\nбуйвол м гомаш-буг1а\nбуйволица ж гомаш\nбуйный, -ая, -ое 1) дера, аьрха; ~ ветер- аьрха мох; ~ нрав - аьрха амал 2) (быстрый) чехка; ~ рост чехка кхиар ; ~ Терек - дера (или буьрса) Терк\nбуйство с архалла\nбуйствовать несов. аьрха лела (или хила)\nбука м и ж разг. (пугало) б1оба\nбукашка ж са долу х1ума\nбуква ж элп; прописная (или заглавная или большая) ~ -доккха элп; строчная (или маленькая) ~ - жима элп\nбуквально нареч. 1) (дословно) ма-дарра; перевести ~- ма-дарра гоч дан 2) (действительно, на самом деле) ма-дарра аьлча; он не имеет ~ ни одной свободной минуты - ма-дарра аьлча, цхьа минот а мукъа яц цуьнан\nбуквальный, -ая, -ое ма-дарра; ~ый перевод - ма-дарра гоч; в ~ом смысле слова - ма-дарра долчу маь1нехь\nбукварь м абат\nбуквенный, -ая, -ое элпийн; ~ое изображение - элпийн гайтамаш\nбукет м курс; ~ цветов - зезагийн курс\nбукинист м букинист (лелийначу я, ширчу книгашца махбархо)\nбукинистический, -ая, -ое букинистически; ~ магазин - букинистически туька\nбуковый, -ая, -ое попан; ~ лес - попан хьун\nбукса ж тех. букса\nбуксир м 1) (судно) буксир (бурам текхо кема) 2) (канат) буксир (тlаьхьатосу трос); тянуть ~ом - буксирца текхо ; взять кого-л. на ~ -цхьаъ буксирца такхо\nбуксирный, -ая, -ое буксиран; ~ пароход -буксиран хикема\nбуксировать несов., что т1аьхьатаса\nбуксировка ж т1аьхьатасар\nбуксовать несов. хьийзаш латта, буксовать дан\nбулава ж чхьонкар\nбулавка ж хьалха буллу маха; английская ~ - ингалсан маха\nбулавочный, -ая, -ое механ; с ~ую головку- механ коьрттал; ~ый укол -маха 1оттар\nбуланый, -ая, -ое 1ожа; ~ая лошадь - 1ожа говр\nбулат м уст. 1) (сталь) болат 2) (клинок) шаьлта\nбулка ж булка; сдобные ~и - мерза булканаш\nбулочная ж сурсатийн туька\nбултых разг.: ~ в воду – ч1охх-аьлла хи чуэккха\nбултыхаться несов. разг.: ~ в воде - хи чу керча\nбултыхнуться однокр. разг.: ~ в воду - хи чу эккха\nбулыжник м т1улг\nбулыжный, -ая, -ое т1улг биллина; ~ая мостовая – т1улг биллина урамнекъ\nбуль-буль звукоподр. булкъ-булкъ\nбульвар м бульвар\nбульварный, -ая, -ое 1) бульваран 2) перен. сийсаза; ~ роман - сийсаза роман\nбульдог м бульдог (ж1аьлин тайна)\nбульдозер м бульдозер (латта тoттy трактор)\nбульдозерист м бульдозерист, бульдозерхо\nбульканье с булкъ-булкъ бахар\nбулькать несов. булкъ-булкъ баха\nбулькнуть однокр. булкъ ала\nбульон м чорпа; куриный ~ - котаман чорпа\nбум м разг. неодобр. (шумиха) гlap-гloвгla\nбумага ж кехат; папиросная ~а - цигаьркан кехат; писчая ~а - йозанан кехат; ценные ~и - деза (или мехала) кехаташ\nбумажка ж 1) уменьш. кехатан цуьрг 2) разг. кехат; пятирублёвая ~- пхеа соьман кехат\nбумажник м бумаьштиг\nбумажный, -ая, -ое кехатан; ~ая фабрика - кехатан фабрика; ~ые деньги -кехатан ахча ; ~ая волокита - кехатийн татигота\nбумазейный, -ая, -ое бумзин; ~ое платье - бумзин коч\nбумазея ж бумзи\nбункер м кхимар, бункер; ~ для угля – к1ора бухку кхимар; ~ комбайна -комбайнан кхимар\nбункеровать несов., что кхимар чу дохка\nбункеровка ж кхимар чу дохкар\nбунтарский, -ая, -ое бунтхойн, бунтхочун; ~ дух - бунтхочун са бунтарство с бунт айар\nбунтарь м бунтхо\nбунтовать несов. бунт ян (или айа)\nбунтовщик м, ~ца ж бунтхо\nбурав м буру\nбуравить несов., что буру хьийзо\nбуран м дарц\nбурда ж разг. буркъаш\nбурдюк м кит\nбуревестник м зоол. буревестник (олхазаран ц1е) ; ~ революции -революцин буревестник\nбурелом м кегъелла дечигаш\nбурение с буру тохар\nбуреть несов. бора хила\nбуржуа м нескл. буржуа, буржуй\nбуржуазия ж буржуази; мелкая ~ - къен буржуази; крупная ~ - хьоле буржуази\nбуржуазно-демократический, -ая, -ое буржуазин-демократин\nбуржуазный, -ая, -ое буржуазин; ~ые партии - буржуазин партеш\nбурильный, -ая, -ое буру туху; ~ая машина - буру туху машина бурильщик м, ~ца ж бурутохархо\nбурить несов., что буру детта; ~ нефтяную скважину - мехкадаьттанна буру детта\nбурка ж верта\nбурки т.к. мн. (обувь) б1оржамаш\nбуркнуть однокр. бур-бур ала\nбурлак м бурлак (мацах: хикеманашна воьжна лело стаг)\nбурливый, -ая, -ое карзахдаьлла; ~ые волны - карзахъевлла тулг1еш\nбурлить несов.: море ~т – х1орд карзахбаьлла\nбурный, -ая, -ое 1) (о море) буьрса, карзахдаьлла 2) (быстрый) тж. перен. чехка; ~ая река - чехка хи; ~ый рост промышленности - промышленностан чехка кхиар 3) перен. (сильный) ч1ог1а; ~ый спор – ч1ог1а къовсам; ~ые аплодисменты – ч1ог1а т1араш деттар\nбуровик м бурутохархо\nбуровой, -ая, -ое I. буру туху; ~ая вышка - буру туху вышка; ~ой инструмент - буру туху инструмент; ~ой участок - буру туху меттиг; ~ой мастер - буру туху говзанча 2. в знач. сущ. ~ая ж вышка\nбурун м 1) (волна) бурун (чопанан тулг1е) 2) (барханы) бурун, г1амарш\nбурунный, -ая, -ое: ~ая степь - г1амарийн аре\nбурчать несов. разг. 1) (говорить невнятно) бур-бур дан 2) в животе ~ит -чуьйраш къекъа\nбурый, -ая, -ое бора; ~ медведь - бора ча\nбурьян м къух, яраш\nбуря ж (буран) дарц; (ураган) шайт1анан мох; песчаная ~ -г1амаран дарц; пыльная ~ - ченан дарц ; ~ негодования - реза цахиларан к1урк1амани\nбурятский, -ая, -ое бурятийн; ~ язык -бурятийн мотт\nбуряты мн. (ед. ~т м, ~тка ж бурят) буряташ\nбусина, бусинка ж туьти\nбусы мн. туьтеш\nбутафория ж бутафори (пьеса xloттo сценин г1ирс; витринашкахь товаран метта xloттo х1ума)\nбутафорский, -ая, -ое бутафорин\nбутерброд м бутерброд, цастар; ~ с икрой - 1ов йиллина бутерброд бутон м силам\nбутсы мн. (ед. ~а ж) бутсаш (футболах ловзуш юху мачаш)\nбутуз м разг. бупп1аз\nбутылка ж шиша\nбутылочный, -ая, -ое шишанан; ~ое пиво- шишанан йий ; ~ый цвет –таь11ина-баьццара бос\nбутыль ж доккха шиша\nбуфер м буфер (д1акхетар малден г1ирс)\nбуферный, -ая, -ое буферан ; ~ое государство - буфферни пачхьалкх буфет м в разн. знач. буфет\nбуфетчик м, ~ца ж буфетхо\nбух 1. межд. звукоподр. (о звуке) б1ов, бов 2. в знач. сказ. прост. (о падении): ~ в яму – г1апп-аьлла ор чу воьжи\nбуханка ж буханка (кепа тоьхна бепиг)\nбухать несов. разг. б1ов (или бов) баха; ~ют пушки - яккхийчу тоьпаша бов боху\nбухаться несов. разг. б1ов дан\nбухгалтер м бухгалтер\nбухгалтерия ж бухгалтери\nбухгалтерский, -ая, -ое бухгалтерин; ~ учёт - бухгалтерин хьесап\nбухнуть несов. 1.(разбухать) деста; дерево ~ет от сырости - дечиг еста т1уналла 2. однокр. разг. б1ов (или бов) ала\nбухнуться однокр. разг. охьакхета, чу кхета; ~ в канаву - саьнгар чу кхета\nбухта ж бухта (хикеманаш лаьтта айма)\nбухты-барахты разг.: сделать что-л. с ~ - хьапар-чупар аьлла цхьа х1ума дан\nбуча ж прост. 1алаг1ожа; поднять ~у - 1алаг1ожа айа\nбушевать несов. прям. и перен. карзахдала; море ~ло – х1орд карзахбаьллера\nбушлат м бушлат (матросийн исхарин куртка)\nбуян м разг. чуьраваьлларг\nбуянить несов. разг. чуьрадала\nбы (б) частица — яханчу хенан хандешнашца цхьаьнакхете саттамаш бо: 1) хила тарлурш долу дар билгалдеш -хьара; я поехал бы, если бы было время - со г1yp вара, йиш хиллехьара 2) г1иллакхехь хила лууш =хьара; ты прилёг бы - аг1орвалахьара хьо 3) дацардош «не» юкъа а далош =хьара; если бы не намекнули, ему бы не догадаться - хьаха ца динехьара, дага а дог1ур дацара цунна\nбывало вводин. сл. деца хьуна; (иногда) наггахь (юкъадало дош); сядет, ~, и начнёт рассказывать - охьа а хуий, деца хьуна, волалора дийца; в молодости, ~, он охотился на волков - жимчохь, наггахь, берзалошна талла оьхура иза\nбывалый, -ая, -ое х1уманаш гина, лелла, х1уманаш лайна; ~ солдат – х1уманаш лайна салти\nбывать несов. хила; ~ет и так - иштта а хуьлу; он часто ~ет в театре - и кест-кеста театрехь хуьлу; вечером я всегда ~ю дома - сарахь гуттар ц1ахь хуьлу со ; как ни в чём не ~ло – х1умма а ца хилча санна\nбывший, -ая, -ее хилла; ~ директор - хилла директор\nбык м сту ; взять ~а за рога - катоьхна г1уллакх д1адоло; здоров как ~ -буг1а санна могуш; упёрся как ~ вир санна юхаг1ерта\nбык м (опора моста) ког\nбылина ж илли, былина\nбылинка ж хелиг\nбыло частица доьлла; пошёл ~, но остановился – д1аваха а воьлла сецира\nбылой, -ая, -ое 1. д1адаьлла; ~ое время – д1аяьлла зама; ~ая слава –д1адаьлла сий 2. в знач. сущ. ~ое с хилларг; вспомнить ~ое - хилларг дагалеца\nбыль ж хилларг; это не сказка, а ~ иза туьйра дац, хилларг ду\nбыльё с: ~м поросло – д1адахна д1адаьлла\nбыстрина ж чехкалла\nбыстроглазый, -ая, -ое - б1аьрг чехка; ~ая девушка – б1аьрг чехка йо1\nбыстрокрылый, -ая, -ое – т1ам сиха; ~ая птица – т1ам сиха олхазар быстроногий, -ая, -ое ког маса\nбыстрота ж чехкалла, сихалла, масалла\nбыстроходный, -ая, -ое чехка лела, сиха лела, маса лела; ~ое судно -чехка лела кема; ~ый комбайн - маса лела комбайн\nбыстрый, -ая, -ое 1) (скорый) сиха, чехка, маса; ~ое вращение - чехка хьийзар; ~о (нареч.) бегать - сиха вада 2) (происходящий в короткое время)- сиха, чехка; ~ый рост промышленности - промышленностан чехка кхиар\nбыт м дахар; новый ~ керла дахар; в ~у - дахарехь\nбытие с филос. хилам; ~ определяет сознание - хиламо билгалбоккху кхетам\nбытность ж уст.: в ~ мою в городе - со г1алахь волуш\nбытовать несов. [долуш] хила; эти слова ~уют в языке - и дешнаш маттахь долуш ду\nбытовой, -ая, -ое дахаран; ~ые условия - дахаран хьелаш; ~ой роман -дахаран роман\nбыть несов. 1) в разн. знач. хила; я буду дома - со ц1ахь хир ву; не было свободного времени - мукъа хан яцара; у него был сын - цуьнан к1ант хилла; заседание будет завтра - кхеташо кхана хир ю 2) (в составном сказуемом; в настоящем времени опускается) хила; вечер был тёплый -суьйре йовха яра; он будет студентом - и студент хир ву ; что будет то будет - хирг хир; должно ~ хила мега; см. тж. есть\nбычачий, -ья, -ье, бычий, -ья, -ье стеран; бычачья кожа - стеран не1\nбычок 1 м (молодой бык) cтapгla\nбюджет м бюджет (стеган я организацин билггалчу ханна д1едог1учун-д1адоьдучун х1оттийна ларам, смета); ~ семьи - доьзалан бюджет\nбюджетный, -ая, -ое бюджетан\nбюллетень м в разн. знач. бюллетень (1 юкъараллин маь1нехь долчу х1уманан боцца хаам; 2 рожаза арахоьцучу литературан ц1е; 3. харжамийн кехат; 4 цомгуш хиларна мукъавуьту кехат)\nбюро — бюра (бюро то чеченского бюра), 1 с нескл. в разн. знач. бюро; справочное ~ - хаттараллин бюро\nбюро 2 с нескл. (стол) бюро (йозанан белхаш бен я кехаташ ларден шун)\nбюрократ м, ~ка ж — даржахо\nбюрократы м, ~ка ж — даржахой\nбюрократизм м — даржоран\nбюрократический, -ая, -ое бюрократически; ~ий строй - бюрократически д1ах1оттам; ~ая машина - бюрократически машина\nбюст м — бюстан (бюстан означает на чеченском языке бюстан - соизмерил), 1) (скульптура) бюстан (доьхка я накха ма-барра дина стеган коьртан сурт); ~ героя - турпалхочун бюстан 2) (грудь) накха (зударийн) "бюстан хьал тlийра" - бюстгальтер м бюстгалтер\nбязевый, -ая, -ое боьзан\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Википеди:Оьрсийн_Нохчийн_Дошам/ЭЛП/Б&oldid=81948»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2013, 27 март, 19:59.


Лев — Википеди\n48°28′08″ къ. ш. 1°28′53″ м. д.HGЯOL\nЛев картан тӀехь\nЛев (фр. Lèves) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Эр а, Луар а. Кхузахь климат барамехь ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лев&oldid=3936057»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 13 ноябрь, 23:37.


нМХ ЯБНДЪР Я СЛЮ\n© тПЩМЙ тНПД, 4.07.2000; ТНРНЦПЮТХХ тПЩМЙЮ тНПДЮ, 2000\n© оЕПЕБНД дЕМХЯЮ лХКНУХМЮ, 4.07.2004\n— лНЪ ЦХРЮПЮ ФСФФХР, ЙНЦДЮ Ъ ХЦПЮЧ МЮ МЕИ!\n— бНГЛНФМН, Б МЕИ ГЮБЕКХЯЭ ОВ╦КШ…\nбЕЯЭ бЮЬ ХМЯРПСЛЕМР БХАПХПСЕР, ЙНЦДЮ бШ ХЦПЮЕРЕ МЮ М╦Л. мЕ РНКЭЙН БЕПУМЪЪ ДЕЙЮ, МН Х БЕЯЭ ЦПХТ БЛЕЯРЕ Я ЦНКНБЙНИ ЙНКЕАКЧРЯЪ, ПЮЯЙЮВХБЮЕЛШЕ ЩМЕПЦХЕИ ЯРПСМ. кЧАНИ ОКНУН ОПХЦМЮММШИ ХКХ МЕГЮРЪМСРШИ ЩКЕЛЕМР ЦХРЮПШ ЛНФЕР ФСФФЮРЭ ХКХ ДПЕАЕГФЮРЭ. хМНЦДЮ ЩРН ОПНХЯУНДХР РНКЭЙН ЙНЦДЮ бШ АЕП╦РЕ НОПЕДЕК╦ММСЧ МНРС, Ю ХМНЦДЮ ОНЯРНЪММН. мЕ БЯЕЦДЮ РЮЙХЕ ОПНАКЕЛМШЕ ВЮЯРХ ЦХРЮПШ ГЮЛЕРМШ МЮ ЦКЮГ, Х РНЦДЮ ОПХУНДХРЯЪ ДНКЦН ХЯЙЮРЭ ОПХВХМС ДПЕАЕГЦЮ.\nнВЕМЭ ВЮЯРН ДКЪ НОПЕДЕКЕМХЪ ОПНАКЕЛМНЦН ЛЕЯРЮ ЛНФМН ОПНЯРСВЮРЭ бЮЬ ХМЯРПСЛЕМР Б ПЮГКХВМШУ ЛЕЯРЮУ ЙНЯРЪЬЙЮЛХ ОЮКЭЖЕБ. еЯКХ бШ ЯРСВХРЕ ОН ЙНПОСЯС, Ю ЬСЛ ХД╦Р ЯН ЯРНПНМШ ЦПХТЮ, ГМЮВХР, БЕПНЪРМЕЕ БЯЕЦН, ВРН-РН ОКНУН ОПХЙПСВЕМН Б ЦПХТЕ ХКХ МЮ ЦНКНБЙЕ ЦПХТЮ. еЯКХ ФЕ ЬСЛ ОНЪБКЪЕРЯЪ РНКЭЙН ОПХ ОНЯРСЙХБЮМХХ ОН МХФМЕИ ДЕЙЕ, РН, БХДХЛН, БМСРПХ НРЙКЕХКЮЯЭ ОПСФХМЮ, Х РЮЙ ДЮКЕЕ. еЯКХ ОШРЮЕРЕЯЭ НРЯКЕДХРЭ РЮХМЯРБЕММНЕ ФСФФЮМХЕ, МЕ ГЮАСДЭРЕ НАПЮРХРЭЯЪ Й МЮЬЕИ дХЮЦМНЯРХЙЕ ФСФФЮМХЪ.\nдЮБЮИРЕ НАПЮРХЛЯЪ Й МЕЙНРНПШЛ ВЮЯРЪЛ ЮЙСЯРХВЕЯЙНИ ЦХРЮПШ, ЙНРНПШЕ ВЮЫЕ БЯЕЦН ЯРЮМНБЪРЯЪ ОПХВХМНИ ФСФФЮМХЪ. б ОПХМЖХОЕ, С АНКЭЬХМЯРБЮ КЮДНБШУ ХМЯРПСЛЕМРНБ ЕЯРЭ ЮМЮКНЦХВМШЕ ВЮЯРХ, РЮЙ ВРН ЛМНЦХЕ ХГ ОПХБЕД╦ММШУ МХФЕ ЯНБЕРНБ ОНДНИДСР БКЮДЕКЭЖЮЛ ЛЮМДНКХМ, АЮМДФН Х РЮЙ ДЮКЕЕ.\nкНЦХВМЕЕ БЯЕЦН МЮВХМЮРЭ ДХЮЦМНЯРХЙС Я ЦНКНБЙХ ЦПХТЮ, РЮЙ ЙЮЙ РЮЛ МЮХАНКЭЬЕЕ ЙНКХВЕЯРБН ОПХЙПСВЕММШУ ДЕРЮКЕИ. оПЮЙРХВЕЯЙХ БЯЕ ВЮЯРХ ЙНКЙНБ ОНРЕМЖХЮКЭМН ЛНЦСР ПЮЯЙПШВХБЮРЭЯЪ Х ДПЕАЕГФЮРЭ. оНД ЦЮИЙЮЛХ МЮ БЕПУМЕИ ВЮЯРХ ЦНКНБЙХ ЦПХТЮ МЮУНДЪРЯЪ РНМЙХЕ ЬЮИАШ, ВРНАШ ГЮЫХРХРЭ ОНКХПНБЮММСЧ ОНБЕПУМНЯРЭ. цЮИЙХ ОКНРМН ГЮЙПСВХБЮЧРЯЪ ОПХ ЯАНПЙЕ ЦХРЮПШ, НДМЮЙН НМХ ЛНЦСР НЯКЮАМСРЭ, ЕЯКХ ДЕПЕБН МЕЛМНЦН ЯНФЛ╦РЯЪ. вЕПЕГ МЕЯЙНКЭЙН ЛЕЯЪЖЕБ ОНЯКЕ ОНЙСОЙХ УНПНЬН АШ ЯКЕЦЙЮ ОНДЙПСРХРЭ ЩРХ ЦЮИЙХ. дПЕАЕГФЮЫХЕ ЬЮИАШ — НЯМНБМЮЪ ОПХВХМЮ ДПЕАЕГЦЮ Б ПЮИНМЕ ЦНКНБЙХ ЦПХТЮ.\nщРХ БОПЕЯЯНБЮММШЕ БРСКЙХ ДПЕАЕГФЮР:


Одамбер — Википеди\nОдамбер (фр. Audembert) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале. Дозанашца йу Ервеленган, Лебренган, Леленген-Берн, Сент-Енглевер, Тарденген, Виссан, Базенган. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Одамбер&oldid=5176722»


Тамила сагаипова са безам текст песни | Shirlenebrose\nТамила сагаипова са безам текст песни - ноты muse sing for absolution\nХьена ирс ду хьо бохуш даго синтем ца ло, Мелла хьа ойла ярах иза кхи га ца ло, Са безам дуьнена меха хилла хиллера хьо, Теша хьа сий деш яха яла. Тамила Сагаипова – Къона безам текст песни(слова) Къона безам. - Все тексты песен(слова) Тамилы Сагаиповой Ладог 1ахь ц1а мукъне са даге. 22 фев 2012 Макка Сагаипова – Хаза кант. Синкъераме гулдела фев 2012 в 22:43. Зара Таймасханова-Къонахий. Пожалуйста,можно текст песни. Са безам карбина суна, Сай дахар го Тамилы Сагаиповой. Нравится. 16 янв 2015 Перевод текста песни 'Мерза са' исполнителя Kameta Sadulayeva (Камета Садулаева) с Къона дагца ловзу безам, ойла стигла айина.\n24 дек 2012 Ильяс Аюбов - Теша хьо 24.Тамила Сагаипова — Мичахь лела безам са 25. Хеда Хамзатова – Хьол Хаза 26.Тамила Сагаипова — Дашо. Тамила Сагаипова – Экаме безам текст песни(слова) . Смотреть видеоклип/ слушать песню онлайн - Отзывы об этой . Арахь баьгна малх дайна Find the song lyrics for Тамила Сагаипова - Top Tracks. Discover top playlists and videos from your favorite artists on Shazam.


15 августа 2019 года в Национальной библиотеке имени Абузара Айдамирова Союз писателей Чеченской Республики подвел итоги конкурса среди молодых писателей на лучшее произведение «Нохчийчоь — къоначийн б1аьргашца», посвященный памяти Первого Президента Чеченской Республики Ахмат-Хаджи Кадырова. На мероприятии присутствовали Председатель Союза писателей Чеченской Республики Канта Хамзатович Ибрагимов, представители министерств и ведомств, писатели и известные деятели культуры,…\n16.08.2019 НОВОСТИОт: spchr\n(Нохчийн яздархочун Исмаилов Абун 70 шо кхачарна лерина) Дийцина ца валлал дукха ду, 1986-чу шарахь дуьйна Россин Яздархойн союзан декъашхочо, Россин Журналистийн союзан декъашхочо, Нохчийн Республикин хьакъволчу журналиста Исмаилов Абус вайн халкъана дина диканаш. 50 шо гергга хан ю шен хьаналчу къинхьегамца къоман культура, литература кхиорехь цо жигара дакъалоцу. Абус дерриге а дахар дIаделла нохчийн …


ГӀуьгӀе — Википеди\nГӀуьгӀе (фр. Rurey) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.\nДозанашца йу Кадмен, Амондан, Шатийон-суьгӀ-Лизон, Шенесе-Буьйон, КугӀсель (Ду), Епенье, Лизин (Ду), ГӀу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀуьгӀе&oldid=7827977»


Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? | Диалог | Интернет издание\nВыберите оценкуGive Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? 1/5Give Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? 2/5Give Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? 3/5Give Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? 4/5Give Асель Омирбек. СТО ДНЕЙ АКИМА ДОСАЕВА: ТИШЕ ЕДЕШЬ – ДАЛЬШЕ БУДЕШЬ? 5/5Сброс рейтинга


Ла-Рокий — Википеди\nЛа-Рокий (фр. La Roquille) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Ле-Левез-е-Тумераг, Лиге (Жиронда), Маргерон, Пиней, Сент-Андре-е-Аппель. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Рокий&oldid=6858502»