Океани — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Океани (маьӀнаш).\nАвстрали а, Океани а эхиган картин тӀехь\nАвстрали а, Океани а дуьненан картин тӀехь\nОкеа́ни — Тийна океанан йуккъерачу а, малхбузен а декъашкара шортта гулделлачу гӀайренийн а, атоллийн а гулдаран цӀе. Океанин дозанаш билламе ду. Малхбуза доза лору Керла Гвиней гӀайре, малхбален — Пасхин гӀайре. Дукха хьолахь, Океанин юкъа ца туху Австрали, ткъа кхин а къилба-малхбален Азин, Генара Малхбален, Къилбаседа Америкин гӀайренаш а, архипелагаш а. Географин мехкашӀаморан декъехь, Океани Ӏамайо ша йолу дисциплина санна — океанистика.\nГеографин хӀоттам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАвстралин а, Океанин а физикин карта (ингалс.)\nАвстралин а, Океанин а регионаш\nАвстралин а, Океанин а политикин карта\nОкеани дуьненахь уггаре дукха гӀайренаш долу меттиг ю, лаьтта Тийна океанан къилба-малхбузан а, йуккъерачу а декъехь, субтропикийн Къилбаседа а, барамера Къилба эхиган а шораллашна юкъахь. Дуьненан латта дакъошка доькъучу хенахь Океани дукха хьолехь цхьаьнатуху Австралица дуьнан цхьаьна декъе Австрали а, Океани а, наггахь ша лаьтта дуьненан дакъа санна билгала йоккху.\nГеографин агӀора Океани екъало масех регионашка: Микронезега (къилбаседа-малхбузехь), Меланезега (малхбузехь), Полинезега (малхбалехь); наггахь билгала йоккху Керла Зеланди.\nОкеанин гӀайренийн ерриг майда (царех уггаре йоккханиг Керла Гвиней ю) 1,26 млн км² (Австралица цхьаьна 8,52 млн км²) ю, бахархой — 10,7 млн ст. гергга (Австралица цхьаьна 32,6 млн ст.). Австрали чот ца йича, Океанин майда а, бахархойн барам а африкин Чад пачхьалкхаца цхьаьна могӀар хӀотто мегар ду.\nОкеанин гӀайренийн бердаш дашадо Тийна океанан дукха хӀордаша, масала, Маржанан хӀорд, Тасманан хӀорд, Фиджин хӀорд, Коро хӀорд, Сулейманан хӀорд, Керлагвинейн хӀорд, Филиппинийн хӀорд), кхин а ХӀиндин океанан Арафурийн хӀордо а.\n↑ 1 2 БСЭ, статья «Океания».\nОкеани Викидошам чохь\nОкеани Викижайна чохь\nОкеани Викиларма чохь\nОкеани Викикерланаш чохь\nОкеани Викигид чохь\nОкеания каталог чохь йу хьажоргаш Open Directory Project (dmoz).\nБольшая каталонская · Большая российская · Новый · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн)\nGND: 4044257-3 · LCCN: sh85093910 · NDL: 00568945 · NKC: ge130287 · VIAF: 312565208\nКъилбседа · Малхбузен · Юккъера · Малхбален · Къилба\nКъилбаседа · Малхбузен · Юккъера · Малхбален · Къилба · Къилба-малхбален\nГергара Малхбале · Юккъера Малхбале · Генара Малхбале\nЛокальни: Юккъера Ази · Сибаре\nКъилбаседа (регион) · Карибаш · Латинан · Юккъера · Къилба\nАвстрали · Меланези · Микронези · Полинези\nАтлантикин · ХӀинди · Къилбаседа Шен · Тийна · Къилба (Официалан цалору)\nМикронезин Федеративан Штаташ\nАссоци йина пачхьалкхаш\nКукан гӀайренаш • Ниуэ\nАЦШ арахьара кегийра гӀайренаш\nКъилбаседа Марианан ГӀайренаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Океани&oldid=7993230»\nВикижайна тӀе хьажоргаш йолу йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 5 май, 10:42.


"Кхаа кемана ховшшал бу Оьрсийчу дIабаха луурш". Оьрсийчоьно шаьш чу дитаре хьоьжуш бу таджикаш\nОхан-беттан 1-чу дийнахь дуьйна Узбекистане а, Таджикистане а кеманаш лела дуьйлалур ду аьлла, дIахьедира Оьрсийчоьно. Кху деношкахь тIеийицра оцу кепара сацам, премьер-министрца Мишустин Михаилца дагабевллачул тIаьхьа. Цкъачунна кIиранчохь цхьа рейс хир ю Москвара Душанбе гIала.\nХIора шарахь белхаш бан Оьрсийчу бIеннашкахь эазарнаш таджикаш дIаоьхуш хиларе хьаьжча, кIиранах цхьа кема дахийтар - кIезиг ду. Ткъа хIун аьлла хета шайна къинхьегаман мухIажаршна цунах лаьцна, Оьрсийчоьнан сацамах лаьцна муха ойла ю авиакомпанийн?\nТаджикистанан Iедалша Емал Дина Онищенкос А, Жириновскис А Дина Дхьахьедарш\nКоронавирус яржале хьалха кест-кеста Оьрсийчу болх бан оьхура Душанбен вахархо Диловар. Амма, хIинца цхьа шо гергга хан ю, цо дийцарехь, бан болх боцуш иза висина, хене вала аьтто а боцуш.\nТоха са а доцуш, хьоьжуш ву Диловар Оьрсийчу кеманаш леларе, хIоразза а рейсаш йоло тарло аьлла, хезча, кассе хьоду иза, билет эца дагахь. Тахана а веанера иза, билггал лелар долуш дуй-те кеманаш хьажа а, мехаш хаа а.\n"Кеманаш дуьйлалуш дуй хьажа веана со. Билеташ духкучу кассехь цкъачунна цунах билггал ала хIума дац шайн боху", - дуьйцу таджика.\nОхан-беттан 1-чохь кеманаш дуьйлалур ду аьлла, хаам хезна дуккха а бу, Диловар воцург а, Душанбен аэропорте баьхкина.\nРейсаш юьйлаялале ладоьгIуш бу къинхьегаман мигранташ. Къомах 70 процент бахархой къинхьегаман мухIажарша кхоьхьуьйтучу ахчанах хене буьйлуш бу.\nИттаннашкахь хилла ца Iаш, бIеннашкахь эзарнаш бу Оьрсийчу балха баха хьаьгна, оцу юкъанна, царех дукхахберш Москва баха дагахь бац, кхечу регионашка а цхьана дог дохуш бу.\n"Iаламат дукха бу дIабаха луурш. Цхьа кема тоаме хир дац", - боху, Диловар а санна, билет эца веанчу кхечу стага.\n"КIезиг ю цхьа рейс, кIезиг ю. Оцу кемана ховша лууш дукха бу", - тIетов цунна кхин а цхьа Душанбен вахархо.\n"Дукха нах бу кхузахь бисина, дIабаха аьтто боцуш. ХIокху кемана билеташ дохка доладахь, кассашна хьалха нах вовшех летар бу. Чакхармашкахь еха хир ю раьгIнаш", - бохуш, дуьйцу кхин а цхьана таджика.\n"Оьрсийчу балха баха лууш суна бевзачаралахь кхаа кемана ховшшал хир бу", - дуьйцу аэропортерчу цхьана таджика.\nСтохка аьхка нах дIасалелочу Таджикистанерчу авиацин Агенталло дIахьедира, шаьш кийча ду Оьрсийчоьнца кеманан дозанаш даста аьлла. Амма, Оьрсийчоьно жоп делира, Таджикистанехь пандемин хьал зен деза шаьш аьлла. Иштта дIадахделлера церан цхьа сацам бар.\nТкъа хIинца, ун ца даржийта Iалашонца вовшахтоьхначу Оьрсийчуьрчу оперативан штаба Таджикистане кеманаш лела дуьйлалуш хиларх дIахьединашшехь, официалан Душанбена цунах лаьцна хууш хIума дац.\n"Оперативан штабан омра селхана бен Iора ца даьккхина, уггар а хьалха Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсийн кара кхаьчна иза. Таджикашна билггал дозанаш доьллуш хиларх официалехь кехат даре хьоьжуш ду тхо, - кхетадо хьолах Оьрсийчуьрчу Таджикистанан векало Саттори Имомуддина.\nКхозлагIчу махкахула Оьрсийчу баха йиш хир юй-те церан, билггал кIиранах Москва-Душанбе цхьа кема бен хир дац-те, ишта кхин дIа долчу а хеттаршна жоьпаш хилийтархьама кехат даре хьоьжу тхо. Хеттарш дукха ду тхан оцу сацамца доьзна".\nОцу юкъанна, Таджикистанна а, Оьрсийчоьнна юкъахь саццанза дIасалелаш чартеран рейсаш ю.Душанбен аэропортехь оцу кепара чартеран кеманаш дIасалелар долуш ду Охан-бутт баллалц.\nОцу рейсашца Оьрсийчу баха бакъо ю, цу пачхьалкхехь баха бакъо йолчийн а, церан гергарчийн а, иштта дарбанна баха а.


Товбеца-бутт 11, 2016\nТобанехь цхьа гIараваьлла ловзархо а волуш, цу ловзархочо йоллучу матчан динамика билгалйоккхуш а йолуш, боллу сатийсамаш а цуьнан говзаллех а, масаллех а боьзна а болуш болчу ловзаршкахь ма-хиллара, Португалин тобан букъатIум лара мегар долчу Роналдоца йоьзна дара цу тобан толаме сатессинчеран массо а догйовхонаш а.\nТкъа ловзар доладелла дукха хан ялале цуьнан голах францхочо Пайес мийр тоьхна, иза лазийна, велха ца велха гIерташ садетташ, лаьттахь Iен висича, и дегайовхо шелйала йолаелира.\nШа мел чIогIа лазийнехь а, оцу шена а, ша капитан волчу шен тобанна сел мехалчу матчах юкъара ца валархьама, кхин дIа а ловза гIоьртира иза. Амма масех минот яьлча кхин гIуллакх ца хуьлуш, шен пхьаьрсахара капитан бехчалг кхечу ловзархочунна дIа а елла, лоьрашка ша уппагIнаш тIехь дIавахьийтира, бIаьрхиш ца сецалучу Роналдос.\nИ сурт, футболан майданара дIахьош волчу вайн заманан тоьллачу ловзахочуьн сурт, футболъезархошна 2006-гIа шо карладоккхуш дара. Германехь футболан дуьненан чемпионатан финал ловзочу хенахь Италин, Францин ши тоба вовшахтассаеллера, дуьненчохь цу муьрехь уггаре а воккханиг футболхочуьн Зидан Зинединан тIаьххьара ловзар а дара иза.\nМатч йолаелча дуьйна схьа Зидан ловзарах вохо гIерташ, цунна муьшкаш еш, цунна ког туьйсуш хиллачу италхочо Матераци шега эххар а цхьаъ аьлча, саца а сецна, юхавирзина, цунна некхан унна тIе корта туьйхира Зидана.\nОцу сохьта кхелахочо цунна цIе карта гайтина, ловзар юккъера ара а ваьккхира иза. ХIинца Роналдон голах мийр тоьхна, иза йистах ваккхар а дара спортан гIиллакхашца кIеззиг догIуш хIума, социалан машанашкахь эзарнаша нехан яккхий шеконаш кхоллаеллера, Пайес и мийра лерина тоьхна болчух тера ду, аьлла. Ловзаран низам лардечу кхелахочо и хIума тергал ца деш дитина хиларна.\nЦул хьалха, ах финалехь францхой немцошца ловзучу хенахь, кхечу кхелахочо францхойн цхьа могIа гIалаташ а, цара спортан низамаш хьешар а я можа а, я цIен а карта ца гойтуш дитина хилар тидаме эцча-м муххале а.\nАмма нийсо спортехь даима а ца толахь а, тулуш хилар гайтира Европин чемпионатан финалан чакхено. Ловзаран хан чекх а яьлла, кхин а ах сахь тIетоьхначу муьрехь португалхочуьн Эдеран каделира, францхошна гол тоха. Цу цхьаъ бен йоцучу голо ловзаран жамIа а билгалдаьккхира, дуьххьара шен пачхьалкхан исторехь Португалех Европин чемпион а еш.\nМаршо радион дехарха чемпионатан тIаьхьара матч тергалъеш хиллачу экс-футболхочо Сатуев Адама дийцарехь, вуно исбаьхьа ловзар а, хьовсархойн тидам хьалхарчу минотера тIаьхьарчу мIаьргоне кхаччалца шена тIера дIа ца болуьйтуш интенсиве футбол а яра финалехь францхоша а, португалхоша а гайтинарг.\nСатуев: „Сийсарлера довзар вуно йоккха драматургия шеца йолуш дара, чIогIа лакхарчу тIегIанна тIехь а дара. Суна -м финалехь Германий, Португалий ловзхур ю моьттура а, амма немцой жимма хьалхехь арабовла дийзира.\nТкъа сийсара португалхоша шайн ницкъаш нийса дIасабекъар бахьана долуш а, церан тактика дика хиларна а цаьрга толам баккхабелира. Цул совнаха, оцу францхоша Роналдон йина чов цхьа лерина йича санна хийтира суна, иза юккъера ваккха, цундела а уьш толар суна чIогIа тайра“.\nОршот дийнахь шайн Даймахка Европин бокал йохьуш цIабирзина болу Португалин буьркахловзархой Лиссабонан урамашкахь къоман турпалхой санна базбеш бу.\nЦу юкъана телевизионехула и ловзар тергалдеш хиллачу миллионаш футболъезархойн дог дашош сцена хилира ловзар дирзинчул тIаьхьа. Шаьш эшарна холчу хIоьттина, юхь тIе куьйгаш а дехкина, „ахIинехь“ воьлхуш лаьттачу францхойн тобан фанатана тIе а вахана, цхьана португалхойн жимчу кIанто куьг схьа а лаьцна, шега хьасталучу агIор цуьнан догхьаста а, иза теван а гIоьртира.\nЦецваьллачу францхочо цу кIантана кортах барт баьккхира, воьлхучура саца а сецна, велакIежира иза. Олуш ма-хиллара, чакхенгахь доттагIалла тулуш хилар гайтира цу догцIенчу беро хIоттийначу гIиллакхо.


МогӀи-МонкгӀуь — Википеди\nМогӀи-МонкгӀуь (фр. Mory-Montcrux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.\nДозанашца йу Ансовилле, Шепуа, Ганн, Ла-ЕгӀель.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МогӀи-МонкгӀуь&oldid=7821316»


Сен-Патуьс — Википеди\n▲6110 стаг (2019 шеран 1 январь)\nСен-Патуьс (фр. Saint-Pathus) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.\nДозанашца йу Сии-ле-Лон, Ланьи-ле-Сек, Ле-Плесси-Бельвиль, МагӀшемогӀе, УассегӀи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Патуьс&oldid=7839930»


Росехь тоьллачу иттаннах цхьаъ\n18 ноября, 03:43\n17 февраля в 11:56 (2010 г.)\nНохчийн Республикан Правительствон Председатела Байсултанов Одеса куьйгалла а деш кху деношкахь Правительствехь рогIера кхеташо дIаяьхьира. Цигахь дийцаре дира республикан кхочушдаран Iедалан органаша а, Нохчийчоьнан махкахь йолчу федеральни органаша а 2009-чу шарахь бинчу белхан жамIаш. Республикан Правительствон Председателан заместитела, финансийн министра Исаев Iелас дийцира шех тешийначу ведомствос бинчу балхах лаьцна. Цо дийцарехь дIадаханчу шарахь министерстве 9330 кехат, дехар, документ кхаьчна министерствошкара, ведомствошкара, организацешкара, учрежденешкара, бахархошкара. Цу юккъехь ду Нохчийн Республикан Президентан 739 Указ а, Распоряжени а, республикан Правительствон сацам а, распоряжени а. Нохчийчоьнан Парламентера 75 закон а. 2009-чу шарахь, министерствос дIаяздинарг а, цуьнга даийтинарг а дерриг а лерича 15466 кехат, документ ду. Цуьнца цхьаьна министерствос кхачо йира 2008-чу шеран отчеташ шен хеннахь Россин Федерацин Федеральни Казначействе дIаяларна а, цигахь чекхъяхарна а. Царна бинчу талламашца Нохчийн Республикан финансийн органаш Россин Федерацин субъектийн финансийн тоьллачу итт органна юккъехь лерина, – билгалдаьккхира I.Исаевс.\nЦо дийцарехь, 2009-чу шарахь Нохчийчоьнан бюджетан системе хьажийнарг 67, 3 миллиард сом ду. Цунах 6, 3 миллиард сом налогийн а, налогийн боцу а пайданаш бу, 59, 3 миллиард сом федеральни бюджетера Нохчийн Республикан бюджете хьажийна ахча ду, юхадала а дезар доцуш. Ткъа 1, 9 миллиард сом федеральни бюджетера даийтина кредитан ахча дара.\n2009-чу шеран пайданашкахула йолчу консолидорованни бюджетан планан барам 65, 5 миллиард сом барам. Иза кхочушйина 65, 3 эзар миллиард соьмана, я 99, 6 процентана. Цу юккъехь вайн пайданийн чоьтах иза кхочушйина 95, 7 процентана. Юхадала ца дезачу ахчанах 100 процентана пайдаэцна. Консолидированни бюджете налогийн а, налогийн боцчу а пайданийн чоьтах юккъерчу хьесапехь хIора баттахь кхочура 508, 9 миллион сом ахча.\nКонсолидированни бюджетан 2009-чу шарна чIагIйинчу планаца билгалйинарг 75, 8 миллиард сом а болуш, иза кассови кхочушъяр 74, 1 миллиард соьме кхечира, я 98 проценте. Нохчийн Республикан Правительствон сацамца чIагIйина 2009-чу шарахь контрольно-ревизионни болх дIабахьаран план кхочушъяран гурашкахь финансийн министерствос дIаяьхьна 350 документальни ревизи, Нохчийн Республикан учрежденешкахь а, организацешкахь а финансово-бахамаллин балхана талламаш бина. Талламаш дIабахьар бахьанехь гучудаьхна 639 миллион соьмана талхораш. Ревизеш яран хьокъехь йолу материалаш хьокъала йоллучу органашка дIаяхьийтина, дан догIу гIуллакхаш дайта. Цу юккъехь бакъонашларъяран органашка яхьийтина 157 миллион соьмана йолу 47 учрежденин а, организацин а материалаш.\n– 2010-чу шарна бюджетан план хIотторан гIуллакхаш доьзна дара дуьненан финансийн кризисах хьалхадовларца. Россин Федерацин финансийн Министерствоца бинчу боккхачу белхан жамI ду республикан бюджетан барам 2009-чу шарахь хиллачу тIегIанехь бисар, – бохура Исаев Iелас.\nКхеташонехь цул тIаьхьа къамел дира Россин Федерацин налогийн Федеральни службин (хьукматан) Нохчийн Республикехь йолчу урхаллин куьйгалхочо Вазарханов Ислама.\nЦо дийцарехь, Нохчийчохь финансово-экономически болх беш болчу налогашъялархоша Россин бюджетан системе 2009-чу шарахь 3144, 4 миллион сом налогаш а, кхидолу такхарш а хьовсийна. Иза деккъа мехкадаьтта даккхарх йолу налог ю.\n– Цул хьалха дIадаханчу шарца дуьстича кхиаран боларан тIегIа 108, 5 процент дара. Мехкадаьтта даккхарх дерг а, кхидолу финансово-экономически гIуллакхдарх дерг а цхьаьний лерича 2009-чу шарахь Россин бюджете хьажийнарг 14490, 8 миллион сом ду. КхитIе а динчу такхарийн барам 886, 1 миллион сом бу, – бохура И.Вазархановс.\nИштта, кхеташонехь дийцира кху шеран хьалхарчу январна Россин бюджетера пайданаш мел хир бу а, Нохчийчоьнан консолидированни бюджете мел ахча хьажийна а. Нохчийчоьнан бюджете Россин Федерацин бюджетера даийта дезаш долу ахча шен хеннахь схьадаийтарна тIехь а, министерствошка а, ведомствошка а шен хеннахь отчеташ хIиттаяйтарна кхачоярна тIехь а терго латтор I.Исаевна тIедиллира Правительствон Председатела. Билгал декхарш хIиттийра И.Вазархановна хьалха а.


Сен-Мелен-дю-Боск — Википеди\n49°12′53″ къ. ш. 0°52′45″ м. д.HGЯOL\n1,57 квадратан километр\nСен-Мелен-дю-Боск (фр. Saint-Meslin-du-Bosc) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Эр. Дозанашца йу . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Мелен-дю-Боск&oldid=5185883»


Euro Asia New's 25th Dezember 2019 New's\nФуад Агаев в ходе разговора Чешской правительсва , предложил рассмотреть возможность проведения проверок в компании “Emirald Plus” который связано с родственников коррупционеров Эльшад Абдуллаева . Элтач Абдуллаев сын Эльшад Абдуллаева (л)\nКто такой Эльшад Абдуллаев? Эльшад Абдуллаев\nEurope. List of companies in Prague agent of the Russian special services Elshad Abdullayev\nVorheriger Работник Госдуме РФ с помощью аферист мирового уровне Эльшад Абдуллаева “ввезли ” из РФ почти милион долларов\nWeiter Arif Qaraşovun oğlunun və bacısı oglu polkovnik Faiq Qasımovun cinayətləri


Сен-Жульен-ан-Женевуа — Википеди\n46°08′39″ къ. ш. 6°05′03″ м. д.HGЯOL\n▲15 509 стаг (2018 шеран 1 январь)\nСен-Жульен-ан-Женевуа (фр. Saint-Julien-en-Genevois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Севваь. Дозанашца йу Вири (Лакха Савойя), Фежер (Лакха Савойя), Нейдан, Аршам, Бардонне[d], Перли-Серту[d] , Soral[d]. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Жульен-ан-Женевуа&oldid=7606984»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 18 январь, 21:24.


Корсон (гуо, Къилба Дакота) — Википеди\n45°43′ къ. ш. 101°11′ м. д.HGЯOL\nКорсон (гуо, Къилба Дакота)\nинг. Corson County\nМакинтош (Къилба Дакота)\n▼4197 стаг (2015)\nСу[d], Адамс[d], Кэмпбелл (гуо, Къилба Дакота), Уолуорт (гуо, Къилба Дакота), Дьюи (гуо, Къилба Дакота), Зибах (гуо, Къилба Дакота), Перкинс (гуо, Къилба Дакота), Эммонс[d]\n6551 квадратан километр\nNational Register of Historic Places listings in Corson County, South Dakota[d]\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Корсон.\nКорсон (инг. Corson County) — АЦШ Къилба Дакота штатера гуо. Центр – гӀала Макинтош.\n4050 стаг ↗4068 стаг ↘4043 стаг ↗4080 стаг ↗4215 стаг ↘4197 стаг\nГуон майда 6551,8 км².\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Корсон_(гуо,_Къилба_Дакота)&oldid=5076821»


Наха накъавоалаш хинна саг -\nНаха накъавоалаш хинна саг\nСиха йода зама. ДIа-юха хьажалехь, къалу саг, къаст шийна дукха безача нахацара а къаманцара а. Аушев Ахьмада Муса хIанз вайна юкъе вац аьлча тешалуц, хIана аьлча дукха ха яц из, наха накъавоалаш, ший хьаькъалца а вахаре Iоаяьча поалхамца а пайда бахьаш, вайна юкъе Iийна. Муса дика къонах санна ваьхар, ше дунен тIа яьккхача хана. Сона из дагавоагIа, геттара зIамига се волча хана денз. Наьсаре Ингушская яхача урамах дахар тхо. Сарахьа араваьле, даь-наьнаца наIарга техача гIанда тIа вагIаш нийслора со каст-каста. Тхона гаьна йоацаш (пхе минута никъ билла юкъ хила мегар тха цIеннеи цуннеи юкъе), яр Наьсарера №1 йола юкъера школа. Цу оагIорахьара цхьадолча деношка хьалвоагIаш хулар кадай, дегIаца низ бола зIамига саг. ХьалтIакхаьчача, наькъа хьайисте а вайя, сайре дика ювцар цо йоккхача сага. Са даь-нана а Сурхо тIара яр, Мусай тайпан а йолаш. ВIаший юххе баьхабар цар шинне а дай. ХьалгIетте, наькъа йисте дIатIайодар къоано. Дикка дахар-денар дийце мара къастацар уж. Цу хана лакхе хьоахаяьча школе болх беш вар Ахьмада Муса, хIаьта цу школе дешаш а цо хьехаш а вар тха воккхагIвола воша. Из а вар Муса яхаш. Цудухьа даим а йоккхача сага цунга хоатташ хиннар дар:\nМиштав кIаьнк, дешалой укхунна?\nГеттара раьза волча е чIоаггIа раьза воацача сага оаз хилацар цун, веший дешарах дувцача хана. Цхьа бахьан деш, яхар мо жоп лора хьехархочо. Дуккханахьа из гIалгIай мотт хьехаш хиннав аьнна яздаьдале а, цо цу школе хьийхар эрсий мотти литературеи дар цу заман чухь. Урок ца Iомайича, даь-наьна вошас ше човхавеш хиларах, саьн чу оттавеш хиларах дувцар тхона вошас, школера чукхаьчача. Бакъда цу хана цун юхь тIа веларах хIама хилацар. Хьехархочох кхераш дар бераш, къаьстта цIагIа бенна болх а баь, урокашка кийчденна шоаш ца хилча. Бакъда, цхьа хIама дувцача хана, даим велалора тха воша. Ахьмада Мусас хьехаш йолча классе дешаш хиннавар Исраилов Саварбик яхаш кIаьнк. Сона а дика дагавоагIа из, цун нана Мужухоев Махьмада йоI яр, да нохчо хиннавар. КIаьнк, наьнаца кхувш хиннадаь, нийсвеннавар Наьсаре. Цхьан дийнахьа Ахьмада Мусас гIоттаваьв Саварбик, эрсий цIердешай классаш хьаювца аьнна:\nНазови несколько слов мужского и женского рода, — аьнна, декхар тIадилла хиннад дешархочоа.\nМужские штаны, женское платье, — аьнна хиннадар Саварбика. ДIахо урока тIа мел дувцаш долча хIаманга, бат пенгахьа йолаш, саьн чу латташ, ладувгIа дезаш хиннад Саварбика гIулакх.\nИз хIама, дуккха ха яьнначул тIехьагIа а, Саварбик кхийна зIамсаг волча хана, дувцаш дар. Исраилов ше велалора, из хьоахадеш хезача.\nЙоккхача сагага (даь-наьнага) цкъа хаьттар аз:\nМала вар хьоца лаьттар а къамаьл даьр а?\nИз, даьра, вар Сурхо тIарча Аушев Ахьмада воI Муса, — аьлар цо. Цу хана денз, кхы виц ца луш, са дагахьа висар из саг.\nВай къам Сибре дигача хана, Муса 12-13 шу даьнна кIаьнк мара хиннавац. Цун да-нана цу хана долаш хиннад е хиннадац белггала оалалургдац сога. Бакъда тхоай цIагIа йоккхача сага дувцаш сай лергашта хеза ва со, Мусай йиша вай мохк бохабаь дукха ха ялале еннаяр, яхаш. ХIаьта из дIайолла кийчъяьр а ший цIагIара дIаеллар а са даь-нана Аушев Эсбе Аминат хиннай.\nНаьсарерча школе со деша ухача хана, Ахьмада Муса цига болх беш вацар. Бакъда тха урамца гаргалол а хетта мара, цигара дIа-м ваханзар из. Тхона пхи-ялх цIа магIахьа вахар Гадаборшев Iалаудин яхаш саг. Цун ши воI вар Мусаи Iийсаи яхаш. Бакъда мехкарий дукха а хоза а бар цун. Сона дагадоагIачох, уж пхиъ яр. Царех эггара йоккхагIъяр Ахьмада Мусас йигар. ШоллагIйола Аза историк, журналист, Наьсарен района «Ленина никъ» яхача газета керттерча редактора Дидигов Бориса фусам-нана яр. ТIехьагIо машенаца лела ваьлар Муса тхона юкъе. Гаьннара йовзар сона цун ший тайпара баьццара бос бола «Москвич-412». Ха-зама мел йоал Ахьмада Муса ше а вовза ваьлар со. 1980-ча шера, университет яьккха ваьлча, Сурхо тIарча №2 йолча школе балха дIахьожавайтар аз се, цига цхьан шера хьехархочун а организатора а болх беш, цун йоIá Лейлайна (из цу хана ворхIлагIча классе ягIар) наьна мотт, литература хьеха дийзар са. Хьаькъал, кхетам болаш, дика дешаш, берригача хьехархоша цхьатарра хестаеш яр дешархо. Цу хана аз кхетадаьчох, поэзи дукха езаш а яр из. ДагадоагIа, айса цунна сай цIагIара М. Ю. Лермонтова массехк том еша ена. Со цецвоаккхаш дар сел цIена, хоза цо уж книжкаш леладаь хилар. Сона сайна а могаргдацар уж иштта лораде.\nКъаьстта а Аушевца хьоашал тоссаделар са, 90-ча шерашка Сурхо тIарча ийс шера дешача школе (ООШ) балха вахача. Цу хана со музей еш вар, айса къахьегача метте. Юртара цхьацца моттигаш дика йовзацар сона. Цар сурташ даха а дешархошта гургйолаш, йовзаргйолаш музее хьалтоха а безам бар са. Бакъда уж хьахьокхаргйола саг везар цу гIулакха. Сона сайна белггала йовзараш ши-кхо моттиг мара яцар. Дийцача, хаьттача, техкача, сога аьлар, Ахьмада Мусайл дикагIа ер юрт йовзаш саг хургвац хьона; цул совгIа, из болх лелабеш а, уж моттигаш тохкаш а хиннав хьона из, аьнна. Директор хиннача Нальгиев Къурейша Хадижата воI Мухьмад а ваьккха (школе завхоз вар из), цун машенаца Мусайна наIарга дахар тхо. Оахош дена гIулакх дIадийцача, ак ца оалаш, тхоца хьавера фусам-да. Юрт цунна дика йовзара массехк бахьан дар: цкъа-дале, Сибре дигале а цIадаьхкачул тIехьагIа а цу юрта ваьхавар из даим. ШозлагIа-дале, школан директор волаш, юртда волаш, болх баьбар цо Сурхо тIа. Юххера, кхозлагIа-дале, юрт тохкаш, моттигий цIераш дIаязъеш, уж Iомаеш, къахьийгадар цо дуккхача шерашка.\nТхоашка фотоаппарат а йолаш, тхо даха хилар Iанга тIа, Шарш ягIа дукъ долча, Терс ваьхача моттиге, ЙиIий боарза тIа, Топпар баьха аьли долча. Цул тIехьагIа, юртара эггара лакхагIйола моттиг хьахьекхар тхога никъ хьехаш венача воккхагIча новкъоста. Цигара Iохьежача, юрта мел дола цIа, гонахьара моттигаш гора. Наькъаш тара хетар гизго бийзача\nмазах. Цу хана даьха сурташ музее хьалтехар оаха. Сона новкъостал деш, ши кIаьнк-ши дешархо а вар тхоца. Уж бар Муцольгов Мустафаи Iумари. Ахьмада Мусайца цар даьха сурташ а да тха школе. Ювцача хана из балха вар, ГIалгIай республикан халкъа кхоллама ЦIен директор волаш. Ше новкъа кхийтача, каст-каста оалар цо:\nХьачувел тхо долча, аз цхьацца хIама довзийтаргда хьона.\nХалкъа кхоллама цIа Баку–Ростов оалача боккхача наькъа юхе, Iабе-Гувна гаьна доацаш дар. Наьсархоша «Перекресток» оал цу моттигах. Цхьаккха дича а цига чуваха ха ца нийслуш, лийлар со массехк бетта. Школера араваьнна, цIаваха кийчвенна, машенага хьежаш латтар со. Закъ, аьнна, хьатIаэттар делкъар даь, балха юхаводаш вола Аушев.\nХьачухал, — аьлар цо. Со ше волча дIачуцавахарах, кIеззига раьза воацаш санна хийтар сона из.\nМуса, хьо волча дIачува безам а болаш, вIаштIехьа а ца доалаш, лел со укх массехк бетта, — аьнна, бехказвоалаш, велакъежар со.\nХIама дергдац, хIанз гIоргда вай со волча, — аьлар Мусас. Машена тIара со Iо ца воалийташ, ше болх беча моттиге вигар цо. Эггара хьалха цо сога хьахьекхар ше язъяь байт. Дикка йIаьха а чулоацам гIалгIай-хIирий къовсама хетабаь а, яр из.\nIоешал, хьайна фу хет сога хьааргда Iа, — аьлар цо.\nЧу а ваха, Iо а хайна, паргIата ца йийшача, кхета ца йича, цох хIама оалалургдац сога, — аьлар аз. –ДIаяхьа мегаргйолаш йий ер?\nАвтора пурам а денна, из байт аз чуера. ХIанз а цхьаннахьа са каьхаташта юкъе хила езаш я из. Эрсий меттала даьдар дувцаш дола йоазув.\n-«Турпала вахарцара ийс ди» яхача повеста тIа вувцаш вола юртда Хоасбот бокъонца хинна саг вий, яхаш, сога хетташ ма варий хьо. ДукхагIа цудухьа воалаваьв аз хьо се волча чу, — аьлар юххера Мусас. – Из бокъонца хинна саг а ва, тха тайпанна а хиннав, — аьнна, истола чура каьхаташ чудоахка папка хьалъийцар цо. ТIаккха, цу чура сурт хьал а даьккха, хьахьекхар. –Ер ва-кх из.\nТIехкарашка кхаччалца даьккхача сурта тIа вар, виткъо, куц-сабат долаш вола 35-40 шу даьнна хургдола саг. Хоза йита мож а, качъуллаш юртда хилар хьахайташ дола мухьар а дар цун. Иштт иман дола саг-м хинна хургвий-хьогI, повеста тIа вувцача беса, сел кегавенна а вéха а, аьнна хийтар сона. ДIа-юха хьежар директора кабинете гIолла. Цу чу хьалтеха доахкар тайп-тайпара сурташ, дахчах, аьшках пайда эцаш яь бе-бе хIамаш. Сай музей дага а йийха, Мусайгара цу чу хьалтоха моллагIа цхьа сурт дийхар аз, пенаца мел улла хIам зе а зийна:\nИз дIахьо шоашта, — аьлар цо, Нальгиев Къурейша Гирихана аьшка тIа диллача «Лоаман кхалсаг» («Горянка») яхача суртах. Шортта Iо а ийца, цIадена, школерча музее хьалтехар аз цо даь совгIат. ХIаьта а цо мел даьча совгIател бочагIа да сона, хIанз а арадаланза дола, компьютерца кулгкара вIашагIделла «СурхотIе Iойиллар» яха диткъа книжка. Дукха нах хургбац цу тIа хьехадеш дола хIамаш довзаш. «Исторе бакъдар» яхаш ба цун хьалхара корта. Еш вай цун юхьиг: «Сурхо сага цIи яц, из укх моттига цIи я (топоним). 1790-ча шерашка Кхаь-Кхаларча (Эги-Кхала, ТIаргам, Хамха) нахага хьалхале а йолаш, мехко ваIад яьй, Нана-Наьсаре юха Iойилла аьнна. 1238-ча шерашка татаро-монголий бIево, Хан-Бате наIиб волча Менгухана эскаро бохабича хана денз, лоамашка баьхаб гIалгIай, юха шоай даьй лаьтта шаьрача Iоъарабала йиш йоацаш. ВIовнаш яха тIема гIалаш а яь, цу говзалца, шоаш кIезига бале а, моастагIашта ка ца луш баьхаб. Акхар даьй баьха лаьтташ тIехьагIа, 1555 шера, Иван Грозный яхача эрсий паччахьа черсий йоI Мария йигача, черсий доалахьа дийрза, черсий аьлаша доал деш 250 шера цар лоIамах хиннад вай лаьтташ…\nПаччахьа низамо лаьтта хьахоададаь, вай юрт Iойилла ха я 1859 шу. 141 шу даьннад цу хана денз (тахан 159 –А. С.). Дика дукха къонахий баьннаб вай юртара. ЦIихеза къонах хиннав эггара хьалха укхаза юртда хинна Саьмпе Iума. Цул тIехьагIа хинна Налгакъонгий Хиса Мовсар, БатIал-Хьажий Махьти, Хамхой Хьадажкъий Хьажмурд, Налганаькъан Пхьарчо, Боазаркъа Алсбик, Аушнаькъан Газий Элберд…»\nДIахо цу книжка тIа бувц хIара тайпан дика къонахий. Царех ба Аушанаькъан, Бохтарнаькъан, Албошнаькъан, Йовлой, Даканаькъан, Нагойнаькъан, Исмейлнаькъан, Муцолгнаькъан. Граждански тIем тIа латаш, къонахчал гойтача наьха цIераш йоах, Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIа хиннараш бувц, и. кх. дI.\nЮрта ваьхача цхьан сагах (Барахоев) газета йоазув деш воаллаш, из саг Мусайга хатта вахар со. Коа цхьацца балхаш деш, кулг тохаш воаллаш из нийсвенна, дихьа гIулакх чакхдаьккха ваьлча, аз хаьттар:\nМуса, укх юрта Iарчакхнаькъан бахий?\nБах, даьра-кх, — аьлар цо, цецвалара кеп а оттаеш.\nВIалла дика къонах хиннавеций царна юкъе, цар укхаза мел йоаккхача хана?\nХиннав, — аьлар Аушевс.\nМала хиннав? – сона сайна а чIоагIа сакъердам бар из ха.\nАьсамарза хиннав, — аьлар Мусас.\nТIаккха, юрта мел вола дика къонах дIаязвеш, цу юкъе хIана вихьавац Iа из? – ца аьлча Iеваланзар со.\nВицвенна дIависав-кх са из, — аьнна, цох цхьа хIама дувца эттар из. – ЧIоагIа хьаьнала, наьха хIама, хьарама хIама ца дезаш, саг хиннав из. Цхьа йоккха саг хиннай, юрта цхьаь яхаш. Къаелча лелабе ца могаш, етт бехка хиннаб цо. Йовлакха юкъеделла, шийца леладаь ахча, Iадежа, дайнад. Из корадаьр хиннав Аьсамарза. Бокъонца из йоккха саг кораялцца, хоатташ, ха яьккхай цо. Юххера а, юхаденнад цун дайна хинна хIама.\nИз хинна ца Iеш, кхы а дукха дика оамалаш йоахкаш саг хиннав цо вувцаш вола къоано. Дунен тIа вай даьша лелаяьча тайпара палчакх лелаеш саг из мара вайнавац сона. ЗIамига со волаш, сирача петара палчакх хьерчаш, гIийло, къоанало букарверзаваь воккха саг вар Аьсамарза. Цох хьа мел ваьнна дезалхо гIалгIай эздел, яхь, гIулакх фуд ховш хиннав, дас шоаш иштта кхетам луш кхебар бахьан долаш. Из хиннав Евлоев Сулумбик-Молла уст-да а Гуцериев Микаила уст-наьна да а.\nЦхьан дийнахьа, гIалгIай меттах йолча олимпиаде дакъа лаьца, цаI хьалхареи шиъ кхоалагIеи моттигаш яьха, цIадоагIар тхо. ТIой-Юртара Эккажкъонгий-Юрта кхаччалца дешархой боалабеш йоагIача автобусаца хьал а даьхка, Сурхо тIа бодача наькъ йисте латташ, Муса-Хьажас (хьажол даь вар из цу хана), со бIаргавайна, машен соцайир. Оаха фу леладу-мала леладу хайча, тIехьашкахьарча гIанда тIа даьдача ший книжкаех массехк книжка делар цо совгIата, котало яьккха цIабоагIача дешархошта. Бераша уж дерригаш дийшар мотташ а ва со, хIана аьлча ше яздер наьха теркам тIаозаргболча тайпара яздора цо.\nТIеххьара Ахьмада Муса сона вайра соахка, гуйран ха яр мотташ ва со из. Школера болх баь а даьнна, цIадаха дагахьа новкъа арадаьнна латтар сои БурокIалхара балха хьалъухаш йола Аушев Ахьмада Лидаи. Цу ханна тхона юххе сецар Мусас лехкаш йола «Жигули». Цо Наьсаре вода а аьнна, дIатIахайшар тхо машена тIа. Хьалха санна йоацаш, кIеззига каеттийташ цо из лехкаш санна хийтар сона. Наьсаре Iокхаьча, Iойоалча хана из зийра Ахьмада Лидас а. Вешта аьлча, унахцIено цу хана дика йоацаш санна хийтар сона Мусай. Новкъа долхаш, аз хаьттар:\nСурхо тIара Iарчакхнаькъан Бексолта Берса вовзарий хьона?\nВовзар, дика саг а дика къонах а вар. ТIем тIа а хинна, парте райкоме а болх баь саг ма варий из-м. Тешал а дар цунна тIехьа.\nХьалха мо велавелар со:\nИз дIа хIана язваьвац Iа, дикача къонахашца?\nЮха а ше вицвенна висав, аьлар цо. Иштта кхыдола къамаьл деш, Наьсаре медколледжа юхе тхо Iодаьха, дIавахар къоано. Дезткъа шерал тIехваьннавар из цу хана. Цул тIехьагIа кхы вовнзар сона из. ХIаьта а цох бола дагалоацам даим бахаргба са дег чу. Из дика, шийна могаш дола гIо наха де гIерташ, чакхваьнна саг вар.\n← В 2021 году в Ингушетии стартует программа модернизации системы газоснабжения


Бесланехь теракт ярна велла дIаваллалц чувоьллина Курлаев Нурпаша латкъам бан дагахь ву\nБесланера номер 1 йолу школа дIалаьцначаьрца хилла ву аьлла, таIзар дина Кулаев Нурпаша латкъамбан Iалашо йолуш ву шен сацамна. Дуьхьал даьккхинчу бехкзуламан гIуллакхан цхьаццайолу материалаш дIаехна цо. Адвоката Плиев Альберта кхачам боллуш шен гIуллакх дIа ца даьхьна аьлла цо. Mash Gor телеграм-канало бина цунах лаьцна хаам.\nКъилбаседа ХIирийчуьрчу омбудсмено Цгоев Тамерлана тIечIагIдина, Кулаевгара ши арз шега кхаьчна хилар.\n"Бакъонаш Iалашъян векал винчун компетенцица царна жоьпаш лур ду дIахIоттийначу кепехь", - аьлла хьаькамо.\nЯмалерчу Харпехь велла дIаваллалц шена тоьхна хан тохкуш ву Кулаев Нурпаша.\nГезгмашин-беттан 3-чохь йолийра школин штурм. 334 стаг велира (бер – 186). Иштта хилира Бесланерчу бохамах "Оьрсийчоьнан исторехь уггаре дукха цIий Iанийна терроран талор".\nОфициалан информацица, массо а тIемало вийра школи чохь, цхьа Кулаев Нурпаша воцург – цунна оьмар чекхъяллалц набахтехь Iан кхачийра.\nТахана а хиллачух дац бакъдерг дIахьедина. Iедалан шен верси, бесланхойн шайн верси ю хиллачун. Спортзалехь бомбанаш лелхийта буьйлабелира террорхой, цара школах лахьо хIума а дуьтур дацара, цундела йолийра эскарша штурм, боху Кремлан версино. Ткъа кхечара дийцарехь, тIемалой а, бераш а чохь долчу спортзална тIе гранаташ кхуьйсу герз детта долийна эскарша. И шолгIа верси бакъйо, Пачхьалкхан Думин депутат Савельев Юрий коьртехь а воллуш, хилларг ма-дарра теллинчу комиссино шен документашкахь.\nПолитикан доккхачу маьIне дирзира Бесланехь хилларг – цунах бахьана а дина, 8 шарна юкъахбехира губернаторийн харжамаш, хийцира депутат Думе кхочу некъаш, шагдира Оьрсийчуьра дукха низамаш.\nЕвропан кхело 2017-чу шарахь Оьрсийчоь декхарейина Бесланехь деллачу берийн гергарчарна 3 миллион евро дала. Пачхьалкх лара ца елла нехан синош Iалашдан шен тIехь лаьттачу декхарца, ца гIоьртина ша школина йина штурм адамаш кIезиг хIаллакдийр долуш дIаяхьа, аьлла Страсбурго шен сацамехь.


Бехкатакхаман ши гIуллакх долийна нохчийн дов даьллачу Башкирехь\nПолицино бехктакхаман ши гIуллакх долийна Башкирехь, Баймакан кIоштарчу Темясово эвлахь меттигера бахархой а, нохчий а латаран хьелаш къастон таллам дIахьош. Дов иккхинера Гезгмашин-беттан 30-чу буса. Цу латарехь дакъалоцуш хилла иттех нохчий а, 40 гергга башкир. Царах цхьанна уьрсан чов йина.\nКонфликт хиллачул тIаьхьа Башкирера кегийрхой меттахбевллера шайн эвла балха баьхкинчу Нохчийчуьрчу бахархойн лелар ца тов шайна аьлла. Карарчу хенахь цу эвлахьболх беш бу кIоштара хьажийна полицин белхахой.\nТалламо коьртачу декъана юьхьарлаьцна верси ю дов далар дахаран хьелашца доьзна хилла бохург.\nЦхьана версица дов доладелла хилла шаурма юхкучу кхачанан хIусамехь. Оьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша, вовшашна тIе а тевжаш, яздарехь, цу чу хIума кхалла бахана нохчий "кIоршаме бист хилла цу чохь мах бечу йоьIе, цунна тIе йий а тухуш, уьрсаца кхерамаш а тосуш".\nЙоIа шен вешега латкъам бина, цул тIаьхьа долуш кIорге даьлла дов.\nХIинца социалан машанашкахь цу йоIанна кхерамаш тесна, бохуш чIагIдо цуьнан нанас. Цу зудчо дийцарехь, карарчу хенахь цуьнан йоI лечкъина ю.\nБолчу хаамца полицино лаьцна ву ши стаг. Урс тоьхна аьллашеко йолу нохчи а, нохчийy белхалой бехачу хIусамана а, церан машенна а цIе тесна башкир а.


КугӀбее — Википеди\nКугӀбее (фр. Courbehaye) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.\nДозанашца йу Вилье-Сент-ОгӀиан, Беньоле, КогӀменвиль, Ноттонвиль, Саншвиль, Фонтене-суьгӀ-Кони, ОгӀжегӀ-ан-Бос, Гийонвиль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=КугӀбее&oldid=7837328»