Ш | Русско-Чеченский словарь\nша́баш м фольк. шайтIанийн базар\nша́баш в знач. сказ. прост. чекхдели, шабаш\nша́бер м (инструмент) шабер, урс\nшабло́н м 1) (образец) кеп, шаблон 2) перен. (штамп) шаблон; рабо́тать по ~у шаблонца болх бан\nшабло́нн||ый, -ая, -ое 1) (являющийся шаблоном) шаблон йолу, шаблонехь долу 2) перен. (избитый, банальный) шаблонан; ~ая фра́за шаблонан фраза\nша́вка ж разг. кIеза\nшаг м. 1) ког, гIулч; сде́лать два ~а вперёд ши гIулч хьалхавãла; ни ~у наза́д! цхьа ког а юха ма баккха!; ни на ~ не отходи́ть от кого-л. цхьанна тIера цхьа ког а дIа ца баккха 2) мн. ~и́ (звук) коган тата; слышны́ ~и́ когийн тата хеза 3) (походка) болар; ро́вный ~ нийса болар 4) перен. ког; ло́жный ~ ког тасабалар; пе́рвые ~и́ дуьххьарлера гIулчаш; сде́лать пе́рвый ~ хьалхара гIулч яккха ◊ на ка́ждом ~у́ ког баькх-баьккхинчохь; в не́скольких ~а́х от чего-л. цхьана хIуманна цхьа-ши ког баккхал гена; ~ за ~ом ког боккхуш; ~у ступи́ть не мо́жет без кого-л. цхьаъ воцуш ког дIа ца боккху; ~у не сде́лает для кого-л. цхьаьннан дуьхьа цхьа ког дIа ца боккху; ~у ступи́ть не даю́т ког дIа ца боккхуьйту; ~у ступи́ть нельзя́ ког баккха а ца мега; приба́вить ~у ког баккха; заме́длить ~ ког меллаша баккха; бы́стрыми ~а́ми сиха ког боккхуш\nшага́ть несов. ког баккха, болар дан; ~ по доро́ге новкъа болар дан\nшага́ющий, -ая, -ее ког боккху, кога лела, болар ден ◊ ~ экскава́тор кога лела экскаватор\nшаги́стика ж воен. болар Iамор\nшагну́ть однокр. ког баккха; ~ че́рез поро́г неIсагIих чу ког баккха; ~ в ко́мнату цIа чу ког баккха\nша́гом нареч. боларехь, ког боккхуш; идти́ ~ боларехь даха; ~ марш! боларехь марш!\nшагоме́р м гIулчашъюстург\nшажко́м нареч. кегийрчу боларехь\nша́йба ж в разн. знач. шайба\nша́йка 1 ж (банда) гIepa; ~ воро́в къуйн гIepa\nша́йка 2 ж (таз) тас\nшайта́н м шайтIа; вот ~! хьаййн шайтIа яI!\nшака́л м чагIалкх\nшала́нда ж шаланда; рыба́чья ~ чIерий лоьцу шаланда\nшала́ш м бун\nшале́ть несов. разг. талха, хьерадãла\nшал||и́ть несов. харцхьара лела, вон (или духахьара) лела; не ~и́! вон ма лела!, харцхьара ма лелалаш!\nшаловли́вость ж харцхьаралла, вон лелар\nшаловли́вый, -ая, -ое вон лела, харцхьара; ~ ребёнок харцхьара бер\nшалопа́й м прост. дар-дитар доцург, боькъа\nшалопа́йничать несов. разг. дан-дита ца хила\nша́лость ж харцхьаралла, вон лелар, духахьаралла\nшалу́н м, ~ья ж харцхьарниг, вон леларг, духахьарниг\nшалфе́й м бот. шолча\nша́лый, -ая, -ое см. шально́й\nшаль ж (шерстяная) кортали; (пуховая) бой\nшальн||о́й, -а́я, -о́е (безрассудный) хьерадаьлла, телхина ◊ ~ы́е де́ньги Iовдал ахча; ~а́я пу́ля тилкхаза даьндарг\nшама́н м палтуьйсург\nшама́нить несов. (колдовать) пал тийса\nша́мкать несов. шам дан\nшамо́т м тех. кхийра\nшампа́нск||ий, -ая, -ое 1. шампанан; ~ие ви́на шампанан чагIар 2. в знач. сущ. ~ое с шампански\nшампу́нь м шампунь (коча саба)\nшампу́р м ов; ~ с шашлыко́м шашлыкан ов\nшанс м хьал; име́ть все ~ы на успе́х кхиамна дерриг а хьелаш хила; у него́ нет никаки́х ~ов на вы́игрыш янне а тоьлийла яц цуьнан\nшанта́ж м шантаж\nшантажи́ровать несов., кого шантаж ян (или лело)\nшантажи́ст м, ~ка ж шантажхо\nша́пка ж 1) в разн. знач. куй; мехова́я ~а цIоканан куй; ~а воло́с месийн куй; снеговы́е ~и гор лаьмнийн лайн баххьаш 2) полигр. корта ◊ ~а-невиди́мка шайтIанан куй; на воре́ ~а гори́т посл. газа йиинчун коьртах цIе яьлла; дать кому-л. по ~е а) (ударить) цхьаъ уккалх хIума тоха; б) (уволить) цхьана эккхо, дIаэккхийта; получи́ть по ~е а) (получить удар) уккалх хIума кхета; б) (быть уволенным) эккхийна хила, балхара дIаэккхийтина хила\nша́почка ж уменьш. от ша́пка жима куй; Кра́сная ~ (в сказках) ЦIен куй\nша́почн||ый, -ая, -ое куйнан ◊ прийти́ к ~ому разбо́ру кулла тIе моьлкъа баьллачу хена кхача; ~ое знако́мство тIехула гергарло\nшар м шар, горгал; ра́диус ~а горгалан радиус; в фо́рме ~а шаран кепахь; возду́шный ~ хIаваан шар ◊ хоть ~о́м покати́ xIyп аьлча, бIаьрга эккха xIyма а дац; земно́й ~ дуьне\nшараба́н м шарбан\nшара́хаться несов., шара́хнуться сов. разг. (отпрянуть) юхаэккха; ~ в сто́рону агIоръэккха\nша́рж м шарж, забаре сурт\nшариа́т м рел. шарI\nша́рик м 1) уменьш. от шар авгол, горгалг; ~ для подши́пника подшипникан горгалг 2) (составной элемент крови) кра́сные кровяны́е ~и цIечу цIийн горгалгаш; бе́лые кровяны́е ~и кIайчу цIийн горгалгаш ◊ у него́ ~ов не хвата́ет шутл., разг. цхьа са аьрта болуш ву и\nша́риковый, -ая, -ое горгалган; ~ый подши́пник горгалгаш тIехь подшипник; ~ая ру́чка шарикан ручка\nшарикоподши́пник м горгалг-подшипник\nшарикоподши́пниковый, -ая, -ое горгалг-подшипникийн; ~ заво́д горгалг-подшипникийн завод\nша́рить несов. (искать ощупью) леха, хьежа; ~ в темноте́ боданашкахь леха ◊ ~ в карма́нах кисанашка хьежа; ~ глаза́ми бIаьргаш кхерсто; луч проже́ктора ша́рил по не́бу прожекторан зIенар стигал кхерстара\nша́рканье с чхашт-чхишт дар\nша́ркать несов. чхашт-чхишт деш даха; ~ нога́ми когашка чхашт дайта\nша́ркнуть однокр. чхашт ала; ~ ного́й уст. когаца чхашт ала\nшарлата́н м, ~ка ж шарлатан, аьшпашбуьттург\nшарлата́нство с шарлатаналла\nшарма́нка ж шарманка ◊ завести́ ~у гарампол дIайоло\nшарма́нщик м уст. шарманщик\nшарни́р м шарнир; на ~ах шарнира тIехь ◊ ходи́ть (или дви́гаться) как на ~ах шарнир тIехь санна лела\nшарни́рный, -ая, -ое шарниран; шарнира тIера\nшарова́ры мн. шарбал\nшарови́дный, -ая, -ое горга, горгалах тера\nшаров||о́й, -а́я, -о́е горгалан, горга; ~а́я мо́лния горга стелахаьштиг\nшарообра́зный, -ая, -ое горгалах тера\nшарф м кочахъхьарчорг, шарф\nшасси с нескл., тех. шасси\nшата́ни||е с 1. (по гл. шатать) 1) меттахъхьедар, лестор 2) (при ходьбе) телхор 2. (по гл. шататься) 1) лестар, телхар, меттахъхьер 2) (без дела) кхерстар, ваьлла лелар\nшата́ть несов. 1) что (раскачивать) меттахъхъедан, лесто 2) безл., кого лесто, телхо; его́ ~ет из стороны́ в сто́рону дIай, схьай телхаво иза\nшата́||ться несов. 1) (качаться) леста, телха; (непрочно держаться) меттахъхьен, малдала, леста; зуб ~ется церг меттахъхьуьй 2) прост. (бродить, слоняться) кхерста, ваьлла лела; ~ться без де́ла гIуллакх доцуш кхерста\nшате́н м, ~ка ж хьаьрсаниг\nшатёр м четар; цыга́нские шатры́ цигонийн четарш\nша́тк||ий, -ая, -ое 1) меттахъхьен; (неустойчивый) леста[ш долу]; ~ий стол лесташ долу стол 2) перен. (ненадёжный) тешамаза, телхина; ~ое положе́ние телхина хьал\nша́ткость ж 1) (неустойчивость) меттахъхьер, лесташ хилар 2) перен. (ненадёжность, непрочность) тешамаза хилар, телхина хилар\nшату́н м тех. шатун\nша́фер м (на свадьбе) невцан накъост\nшах 1 м (титул) шах, паччахь\nшах 2 м шахм. шах; объяви́ть ~ королю́ паччахьна шах ала\nшахинша́х м шахиншах (Иранера паччахь)\nшахи́ня ж шахан зуда\nшахмати́ст м, ~ка ж шахматхо\nша́хматн||ый, -ая, -ое шахматийн; ~ый турни́р шахматийн турнир; ~ая доска́ шахматийн у ◊ в ~ом поря́дке шахматийн кепара\nша́хматы мн. шахматаш; игра́ть в ~ шахматех ловза\nша́хский, -ая, -ое шахан\nша́хт||а ж шахта; спусти́ться в ~у шахти чу восса; рабо́тать в ~е шахтехь болх бан\nшахтёр м шахтёр, кIорабоккхург, кIорабаккхархо\nшахтёрский, -ая, -ое шахтёран\nшахтоуправле́ние с шахтъурхалла\nша́шечница ж (коробка) ботт; (доска) у\nша́шечный, -ая, -ое жIаккийн; ~ турни́р жIаккийн турнир\nшаши́ст м жIакканхо\nша́шка 1 ж (сабля) тур\nша́шка 2 ж 1) жIакка 2) мн. ~и (игра) жIаккеш; игра́ть в ~и жIаккех ловза 3) (брусок взрывчатки) шашка\nшашлы́к м шашлик\nшашлы́чная ж шашлик йойла\nша́шни мн. разг. 1) (происки, интриги) питана 2) (любовная связь) хьан-сан хилар\nшва, шву и т. д. род., дат. и т. д. от шов\nшва́бра ж швабра\nшваль ж собир. прост. 1) (негодные вещи) тIелхигаш 2) (негодные люди) боьха xlyманаш\nшварто́в м мор. швартов (трос, зIе)\nшвартова́ть несов., что, мор. дIатаса, дIадехка\nшвартова́ться несов. мор. дIатасадала, дIадехкадала\nшве́дский, -ая, -ое шведийн; ~ язы́к шведийн мотт\nшве́д||ы мн. (ед. швед м, ~ка ж швед) шведаш\nшве́йни||к м, ~ца ж тегархо\nшве́йн||ый, -ая, -ое тоьгу, тоьганийн; ~ое произво́дство тоьганийн производство; ~ая маши́на тоьгу чарх\nшвейца́р м швейцар, хехо\nшвейца́рск||ий 1, -ая, -ое (прил. к швейца́р) 1. швейцаран 2. в знач. сущ. ~ая ж швейцаран чоь\nшвейца́рский 2, -ая, -ое (прил. к Швейца́рия) швейцарин, швейцарера; (прил. к швейца́рцы) швейцарийн, швейцархойн\nшвейца́р||цы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж швейцархо, швейцаро) швейцархой, швейцарий\nшвея́ ж тегархо; ~-мотори́стка тегархо-моторхо\nшвырну́ть однокр., кого-что [дIа]кхосса; ~ ка́мнем тIулг кхосса\nшвыря́||ть несов., кого-что, чем [дIа]кхийса; ~ть ка́мни тIулгаш кхийса; (бросать из стороны в сторону) дIасакхийса; ло́дку ~ло на волна́х тулгIеша дIасакхуьйсура кема ◊ ~ деньга́ми ахча дIакхийса\nшвыря́ться несов., чем, разг. [вовшашна] кхийса ◊ ~ деньга́ми ахча дIакхийса\nшевели́||ть несов., что, чем хьедан, меттахдаккха; ве́тер ~т во́лосы махо месаш хьейо; ~ть губа́ми балдаш хьедан ◊ ~ть мозга́ми ойла ян\nшевел||и́ться несов. меттахдãла, хьен; меттахъхьен; сиде́ть не ~я́сь хьен а ца хьуьйш хиъна Iан; не ~и́сь! хьен ма хье!\nшевельну́ть однокр,, что, чем хьедан, меттахъхьедан\nшевельну́ться однокр. хьедала, меттахъхьен, меттахдãла\nшевелю́ра ж месаш\nшевро́ с нескл. тIаьрсиг\nшевро́вый, -ая, -ое тIаьрсиган\nшеде́вр м шедевр (исбаьхьаллин хазна)\nшезло́нг м шезлонг (гIант)\nшей, ше́йте повел. от шить\nше́йка ж 1) уменыи. от ше́я логан цуьрг 2) (узкая часть) лаг 3) (у раков) лаг\nше́йн||ый, -ая, -ое вортанан; ~ые позвонки́ анат. йоIзарш\nшейх м рел. шайх\nше́лест м шур-шур\nшелесте́ть несов. шур-шур дан\nшёлк м (волокно) чилла; (пряжа) гоьжа; (ткань) дãри; ~-сыре́ц дари-аьргалла; ходи́ть в шелка́х дарилахь лела\nшелкови́нка ж (нить) дарин тай (или хелиг)\nшелкови́стый, -ая, -ое дãрих тера\nшелкови́ца ж бот. саллар-дитт\nшелкови́чный, -ая, -ое саллар-диттан; ~ червь саллар\nшелково́д м чиллалелорхо\nшелково́дство с чиллалелор\nшелково́дческий, -ая, -ое чилла лелабен; ~ое хозя́йство чилла лелабен бахам\nшёлков||ый, -ая, -ое чилланан, дарин; ~ая ткань чилланан (или дарин) кIади ◊ стать ~ым (или как ~ый) хьакхар хьаькхна локхар санна хила\nшёлкокруче́ние с чилла х ьовзар\nшёлкомота́ние с чилла листар\nшёлкообраба́тывающий, -ая, -ее чилла кечбен\nшелкопря́д м саллар\nшёлкопряде́ние с чилла хьовзар\nшёлкопряди́льный, -ая, -ое чилла хьовзу\nшёлкотка́цкий, -ая, -ое чилла бен, дари ден\nшёлкотка́чество с дãри дар\nшелохну́ть сов., что меттахъхьедан\nшелохну́ться сов. меттахъхьен\nшелуди́веть сов. прост. гирзаш дãла\nшелуди́вый, -ая, -ое прост. гирзе; ~ пёс гирзе жIаьла\nшелуха́ ж чкъоьргаш; карто́фельная ~ картолийн чкъоьргаш; ~ подсо́лнуха хIун чкъоьргаш\nшелуше́ние с 1. (по гл. шелуши́ть) тилор 2. (по гл. шелуши́ться) чич ялар, тилар\nшелуши́ть несов., что тило\nшелуши́||ться несов. чич яла, тила; ко́жа на лице́ ~тся юьхьа тIера чич йолуш ю\nше́льма м и ж, шельме́ц м прост. хIилланча\nшельмова́ть несов., кого сий дайа\nше́нкел||ь м шенкель, гола; дать ло́шади ~я́ говрана шенкель таIо\nшепеля́вить несов. цергех лен, шиче хила\nшепеля́вость ж цергех лер, шиче хилар\nшепеля́вый, -ая, -ое шиче\nшепну́ть однокр. шабар-шибар дан\nшёпот м шабар-шибар\nшёпотом нареч. шабар-шибар деш\nшептала́ ж собир. [якъийна] шаптал\nшепта́ть несов., что и без доп. шабар-шибар дан; ~ на́ ухо лерга шабар-шибар дан\nшепта́ться несов. [вовшашка] шабар-шибар дан; не шепчи́тесь! шабар-шибар ма де!\nшепту́||н м, ~нья ж разг. шабар-шибарча\nшербе́т м бIарийн хьовла\nшере́нга ж шеренга, могIа; идти́ ~ми шеренгехь даха\nшери́ф м шериф (гIуллакххо Англехь, США-хь)\nшерохова́тость ж шоголла, чахIаралла,. гIоргIалла\nшерохова́т||ый, -ая, -ое 1) шога, чахIара, гIopгIa; ~ая бума́га шога кехат 2) перен. шога; ~ая речь шога къамел\nшерсти́нка ж [тIергIан] чо\nшерсти́стый, -ая, -ое чо болу, даьлла\nшёрстность ж с.-х. тIаргIа балар\nшерстн||ый, -ая, -ое 1) тIергIан; ~ый покро́в (животного) (дийнаташ) даьлла хилар 2) с.-х. тIapгIa болу; ~ая поро́да ове́ц тIapгIa болучу уьстагIийн тайпа\nшерстоби́т м [тIapгIa] къажбархо\nшерстобо́йка ж ехк\nшерстомо́ечный, -ая, -ое тIapгIa буьтту\nшерстомо́йка ж тIаргIабуьлург\nшерстопряде́ние с тIapгIa хьовзар\nшерстопряди́льный, -ая, -ое тIаргIа хьовзу\nшерстотка́цкий, -ая, -ое шал ден\nшерстотка́чество с шал дар\nшерсть ж 1) (волосяной покров) тIapгIa, чоьш; густа́я ~ луьста тIapгIa 2) (пряжа) эханг; чёсаная ~ къажбина тIapгIa 3) (ткань) шал; отре́з ше́рсти на пла́тье коч ян шал ◊ гла́дить про́тив ше́рсти бурсадаккха\nшерстян||о́й, -а́я, -о́е тIергIан; ~а́я мате́рия шал; ~ы́е изде́лия тIергIан хIуманаш\nшерша́веть несов. шагдала, хартмарте хила\nшерша́вость ж шогалла, хартмарталла\nшерша́в||ый, -ая, -ое шога, кхартматтане; ~ые ру́ки шога куьйгаш\nше́ршень м зоол. бомоза\nшест м хьокха, гIуркх; прыжки́ с ~о́м спорт. хьокханца кхоссавалар\nше́ствие с дуьйладалар; (процессия) тоба; погреба́льное ~ дIавуллуш буьйлабалар\nше́ствовать несов. дуьйладала\nшестерёнка ж см. шестерня́\nшестерёночный, -ая, -ое зIенан чкъурган, шестернин, шестерни йолу .\nшестёрка ж 1) (цифра, оценка) ялх 2) (карта) ялх бIаьрг 3) (упряжка) ялх говр\nшестерня́ ж тех. зIенан чкъург, шестерня\nше́стеро числ. собир. ялх; ~ челове́к ялх стаг; их бы́ло ~ уьш ялх вара; ~ сане́й ялх салаз\nшести́= «ялх» маьIна долу чолхечу дешнийн хIоттаман хьалхара дãкъа, мас.: шестигра́нный ялх са болу\nшестиба́лльн||ый ялх бал йолу; ~ая систе́ма оце́нок ялх балаца мах хадоран система\nшестигра́нник м ялхсаберг\nшестигра́нный, -ая, -ое ялх са болу\nшестидесятиле́тие с кхузткъа шо кхачар (или дãлар, дузар)\nшестидесятиле́тний, -яя, -ее 1) (о сроке) кхузткъа шеран 2) (о возрасте) кхузткъа шо даьлла (или кхаьчна, дуьзна)\nшестидеся́т||ый, -ая, -ое числ. кхузткъалгIа; ~ые го́ды кхузткъалгIа шераш\nшестидне́вка ж ялх де\nшестидне́вный, -ая, -ое ялх дийнан\nшестизна́чн||ый, -ая, -ое ялх хьаьркан; ~ое число́ ялх хьаьркан терахь\nшестикла́ссни||к м, ~ца ж йолхалгIачу классерниг, йолхалгIа классхо\nшестикра́тн||ый, -ая, -ое: в ~ом разме́ре йолхазза дукха\nшестиле́тний, -яя, -ее ялх шо долу (или кхаьчна, кхиъна, даьлла, дуьзна); ялх шеран; ~ ребёнок ялх шо кхаьчна бер\nшестиме́сячный, -ая, -ое ялх бутт болу (или кхаьчна, баьлла, кхиъна, буьзна), ялх беттан\nшестинеде́льный, -ая, -ое ялх кIира долу (или кхаьчна, даьлла, кхиъна, дуьзна), ялх кIиранан\nшестипа́лый, -ая, -ое ялх пIелг болу\nшестисотле́тие с (годовщина) ялх бIе шо далар (или дузар, кхачар)\nшестисотле́тний, -яя, -ее ялх бIе шо даьлла (или кхаьчна, дуьзна)\nшестисо́тый, -ая, -ое ялх бIолгIа\nшеститы́сячный, -ая, -ое ялх эзарлагIа\nшестиуго́льник м ялхсаберг\nшестиуго́льный, -ая, -ое ялх са болу\nшестичасово́й, -а́я, -о́е ялх сахьтан\nшестиэта́жный, -ая, -ое йолхазза тIекIелдина\nшестнадцатиле́тие с ялхитта шо далар (или дузар, кхачар)\nшестнадцатиле́тний, -яя, -ее (о сроке) ялхитта шеран; (о возрасте) ялхитта шо кхаьчна (или даьлла, дуьзна)\nшестна́дцат||ый, -ая, -ое числ. йолхуьтталгIа; ~ое ма́рта йолхуьтталгIа март\nшестна́дцать числ. ялхитта; ему́ испо́лнилось ~ лет цуьнан ялхитта шо кхаьчна; ~ ты́сяч ялхитта эзар\nшест||о́й, -а́я, -о́е 1. числ. йолхалгIа 2. в знач. сущ. ~а́я ж йолхалгIаниг; одна́ ~а́я ялх дакъойх цхьаъ, цхьаъ йолхалгIа\nшест||о́к м 1) (в печи) кхерчан хьалхе 2) (насест) бекъ\nшесть числ. ялх; ~ ты́сяч ялх эзар; в ~ раз бо́льше йолхазза сов\nшестьдеся́т числ. кхузткъа; ~ ты́сяч кхузткъа эзар\nшестьсо́т числ. ялх бIe; ~ ты́сяч ялх бIе эзар\nше́стью нареч. йолхазза; ~ шесть – тридцать шесть йолхазза ялх – ткъе ялхитта\nшеф м 1) разг. (руководитель) шеф, куьйгалхо 2) (лицо или организация, взявшая шефство) шеф\nше́фск||ий, -ая, -ое шефан, шефаллин; ~ая по́мощь шефаллин гIо\nше́фство с шефалла; взять ~ над кем-л. цхьанна тIехь шефалла лело тIелаца\nше́фствовать несов., над кем-чем шеф хила, шефалла лело; ~ над шко́лой школана тIехь шефалла лело\nше́я ж ворта; (передняя часть) лаг; (задняя часть) яьIна ◊ на свою́ ше́ю ена гидаийта; вы́толкать (или вы́гнать) в ше́ю вортана тIера а лаьцна аракхосса; получи́ть по ше́е уккалах хIума кхета; сиде́ть у кого-л. на ше́е цхьаьннан коьшкалахь Iан; сесть кому-л. на ше́ю цхьаьннан коьшкала хаа\nши́бко нареч. прост. 1) (быстро) чIогIа, сиха 2) (сильно) чIогIа, дукха чIогIа\nши́ворот м разг. кач-белш; схвати́ть за ~ кач-белш лаца ◊ ~-навы́ворот нийсса бIостанехьа\nшизофре́ник м, ~ичка ж мед. шизофреник\nшизофрени́я ж мед. шизофрени\nшии́зм м рел. шиизм\nшии́т м, ~ка ж шиит, шиизмхо\nшии́тский, -ая, -ое шиизман, шиитан, шиизмхочун\nшик м цIок; с ~ом цIок-аьлла\nши́канье с разг. тш-ш алар (или бахар)\nшика́рный, -ая, -ое даладелла; ~о (нареч.) одева́ться даладелла вухавала\nши́кать несов., на кого, разг. цхьанна тш-ш бãха\nши́кнуть однокр., на кого, разг. тш-ш ала\nши́ллинг м шиллинг (Англера ахча)\nши́ло с ю ◊ ~а в мешке́ не утаи́шь посл. гали чу боьллига а, ца хьулбелла цамза\nшимпанзе́ м нескл. зоол. шимпанзе (маймал)\nши́на ж 1) (колеса) шина, чкъург; 2) тех. (обруч) хIоз 3) мед. зоьпар; наложи́ть ши́ну [на перело́м] кагьеллачу зоьпар дан\nшине́ль ж чоа\nшине́льн||ый, -ая, -ое чоин; ~ое сукно́ чоа ден мãша\nшинкова́ть несов., что цеста; ~ капу́сту копаста цеста\nшип м 1) (колючка) кIохцал 2) тех. зIок; на ~а́х зIакаршца къевлина\nшипе́ние с хиш-ш дар, чехчар\nшипе́ть несов. 1) (издавать звуки) хиш-ш; дан (напр. о змее, кошке); (о масле и т.п.) чехча 2) разг. (говорить сдавленным голосом) шабар-шибар дан\nшипо́вки мн. разг. (спорт. обувь) кIомсар-мача\nшипо́вник м бот. хьармак; плоды́ ~а хьармакхан xly\nшипов||о́й, -а́я, -о́е тех. зIакаран, зIакарийн; ~о́е соедине́ние зIакарца вовшахтасар\nшипу́чий, -ая, -ее хиш-ш ден, чехча; ~ напи́ток чехча малар\nшипу́чка ж разг. чехча малар\nшипя́щ||ий, -ая, -ее чехча, хиш-ш боху; изда́ть ~ий звук хише аз ала ◊ ~ие согла́сные лингв. хише мукъазнаш\nши́ре сравн. ст. от широ́кий и широ́ко́ шуьйраха\nширин||а́ ж шоралла; ~о́й в метр шоралла метр; в ~у́ шоралла\nши́рить несов., что шордан; ~ соцсоревнова́ние соцъяхьалла шоръян\nши́ри||ться несов. шордала; ~тся движе́ние за мир машаран болам шорлуш бу\nши́рм||а ж кирхьа; служи́ть ~ой для кого-л. цхьанна кирхьанан метта хила\nширо́к||ий, -ая, -ое в разн. знач. шуьйра; ~ая у́лица шуьйра урам; широко́ (нареч.) распа́хнутые две́ри шуьйра дIайиллина неI; па́льто мне ~о́ пальто суна шуьйра ю; вести́ рабо́ты ~им фро́нтом шуьйрачу фронтехь болх дIабахьа; идти́ ~им ша́гом шуьйра гIулч йоккхуш даха; това́ры ~ого потребле́ния шуьйрачу хьаштийн товараш; ~ий кругозо́р шуьйра кругозор; ~о (нареч.) испо́льзовать шуьйра пайда эца ◊ жить на ~ую но́гу ког хецна вãха; в ~ом смы́сле сло́ва дешан шуьйрачу маьIнехь; ~о́ (нареч.) раскры́ть глаза́ бIаьргаш дика дIаделла\nшироковеща́тельн||ый, -ая, -ое шуьйрачу хаамийн; ~ая радиоста́нция шуьйрачу хаамийн радиостанци\nширокодосту́пный, -ая, -ое шуьйра кхачамаллин\nширокозахва́тный, -ая, -ое с.-х. шуьйра лоцу\nширокоизве́стный, -ая, -ое дика вевза\nширококоле́йн||ый, -ая, -ое: ~ая желе́зная доро́га шуьйра цIерпоштан некъ\nширококо́стный, -ая, -ое даьIахк шуьйра [йолу], шуьйра даьIахк[аш] йолу\nширококры́лый, -ая, -ое тIемаш шуьйра [долу], шуьйра тIемаш долу\nшироколи́ственн||ый, -ая, -ое шуьйра гIа долу, гIа шуьйра [долу]; ~ые леса́ шуьйра гIа долу хьун\nшироколи́цый, -ая, -ее юьх шуьйра [йолу], шуьйра юьхь йолу\nшироконо́сый, -ая, -ое мара шуьйра [болу], шуьйра мара болу\nширокопле́чий, -ая, -ее белшаш шуьйра [йолу], шуьйра белшаш йолу\nширокопо́лый, -ая, -ое го шуьйра [болу], шуьйра го болу\nширокоря́дный, -ая, -ое с.-х. магIарш нилхадина, нилха магIарш долу, магIарш нилха [долу]\nширокоформа́тный, -ая, -ое формат шуьйра; ~ фильм формат шуьйра фильм\nширокоэкра́нный, -ая, -ое: ~ кинотеа́тр экран шуьйра кинотеатр\nширот||а́ ж 1) шоралла; ~а́ взгля́дов хаарийн шоралла 2) геогр. шоралла; на тре́тьем гра́дусе се́верной ~ы́ къилбседан шораллин кхоалгIачу градусехь\nширпотре́б м разг. (промышленные товары широкого потребления) ширпотреб (шорта эшар, дайар)\nширь ж шорте; во всю ~ аре мел ю; ~ степе́й аренийн шорте\nши́тый, -ая, -ое 1) тегна; (сшитый из кусков) тж. хиттина 2) (вышитый) дегна; ~ зо́лотом дешица дегна\nшить несов. 1) что и без доп. (изготовлять) тега; ~ на маши́нке чархаца тега; ~ на рука́х куьйга тега; ~ [себе́] пальто́ в ателье́ [шена] ательехь пальто тега 2) чем, по чему дага; ~ шёлком по ба́рхату бархат дарица дага ◊ ши́то-кры́то хIун ду хуур доцуш; мы то́же не лы́ком ши́ты тхо а дац цхьаьннан а когашкара хедийна\nшитьё с 1. (действие) 1) тегар 2) (вышивание) дагар, кечдар 2. (то, что сшито или шьётся) тоьгург; тегнарг, тегна хIума\nши́фер м шифер\nши́ферн||ый, -ая, -ое шиферан, шифер йиллина; ~ая пли́тка шиферан экъа; ~ая кры́ша шифер йиллина тхов\nшифо́н м шифон\nшифр м 1) (условная азбука) шифр (кехат хийрачуьнга цадешадалийта хIоттийна алфавит); ключ к ~у шифран догIа 2) (библиотечный знак) шифр (книгин номер)\nшифрова́льщик м шифрхIотторхо\nшифро́ванный, -ая, -ое шифраца яздина\nшифрова́ть несов., что шифраца яздан\nшифро́вка ж 1. (действие) шифр xIoттop, шифраца яздар 2. (текст) шифр-йоза\nшифрогра́мма ж шифрограмма\nши́хта ж тех. шихта\nшиш м: ни ~а́ нет прост. xIyп аьлча, бIаьрга эккха хIума а дац\nши́шк||а ж 1) бот. xIy, бIapa; сосно́вые ~и баганан бIараш 2) (неровность, выпуклость) чуьппалг, бог, буьччалг; наби́ть себе́ ~у на лбу́ шена хьаж тIе бог яккха 3) прост. шутл. (важная персона) чуьппалг ◊ на бе́дного Мака́ра все и ва́лятся посл. декъазчунна ден цIера а йогIу\nшишкова́тый, -ая, -ое шеддаш долу\nшишкови́дный, -ая, -ое шедах тера\nшкала́ ж шкала; ~ термо́метра термометран шкала\nшкату́лка ж гIутакх\nшкаф м шкаф; кни́жный ~ книгийн шкаф; несгора́емый ~ ца йогу шкаф; держа́ть что-л. в ~у́ цхьаъ шкафахь латто; вытяжно́й ~ тех. схьаузу шкаф; суши́льный ~ тех. дакъаден шкаф\nшквал м шквал, дарц ◊ ~ огня́ (артиллерийского) яккхийчу тоьпийн дарц\nшква́льный, -ая, -ое дорце, дарц санна; ~ ого́нь воен. дорце тIетохар\nшква́рки мн. даххаш\nшкво́рень м дукъарц\nшкив м шкив (чкъург)\nшки́пер м шкипер (командир, хикеманан бахаман жоьпахо)\nшко́л||а ж в разн. знач. школа; нача́льная ~а юьхьанцара школа; сре́дняя ~а юккъера школа; вы́сшая ~а лакхара школа; ходи́ть в ~у школе лела (или эха); отда́ть в ~у школе [дIа]дала; поступа́ть в ~у школе даха; око́нчить ~у школа чекхъяккха; ~а-интернат интернат-школа; духо́вная (мусульма́нская) ~а хуьжар; жи́зненная ~а дãхаран школа; пройти́ суро́вую ~у буьрсачу школех чекхвала; ру́сская ~а жи́вописи оьрсийн суьрташ дахкаран школа\nшко́льни||к м, ~ца ж школахо\nшко́льн||ый, -ая, -ое школан; ~ое зда́ние школан гIишло; ~ые го́ды школехь хилла шераш; де́ти ~ого во́зраста школан хенара бераш\nшку́ра ж 1) (кожа) цIока 2) прост. см. шку́рник цIоканча ◊ дели́ть ~у неуби́того медве́дя хьер йиллале кIар-кIар йилла; драть ~у (или три ~ы) с кого-л. цхьанна тIера цIока яккха; не хоте́л бы я быть в твое́й ~е хьан цIоки юкъахь хуьлуьйтур вацара аса со; дрожа́ть за свою́ ~у шен цIока ларъян; спаса́ть свою́ ~у шен цIока кIелхьаръяккха; испыта́ть всё на своей ~е дерриг а шен яьIни тIехь лан\nшку́рка ж 1) (мех) цIока 2) (кожурка) чкъуьйриг 3) (наждачная бумага) гIopгIa кехат\nшку́рни||к м, ~ца ж разг. цIоканча\nшку́рничество с цIоканчалла\nшку́рн||ый, -ая, -ое: ~ые интере́сы цIоканчаллин хьашташ\nшла прош. от идти́\nшлагба́ум м шлагбаум\nшлак м шлак, юкъ\nшлакобето́н м шлак-бетон\nшлакобето́нный, -ая, -ое шлак-бетонан\nшлакобло́к м шлак-блок\nшлакобло́чный, -ая, -ое шлак-блокан\nшланг м марш; пожа́рный ~ цIе йойу марш\nшлейф м (подол) юх\nшлем м гIем; ~ мотоцикли́ста мотоциклистан гIем\nшлемофо́н м гIемфон\nшлёнка ж (шерсть тонкорунной кавказской овцы) исхар\nшлёп межд. разг. чкъашт; ~ его́ по спине́ чкъашт-аьлла букъах туьйхира; ~ на зе́млю гIaп-аьлла охьакхийтира\nшлёпан||цы мн. (ед. ~ец м) разг. тудургаш\nшлёпа||ть несов. 1) кого, чем, по чему (бить) детта; ~ть ладо́нью тIapa детта; ~ть ребёнка берана етта; туфли́ ~ют туфлеша чкъашт-чкъишт до 2) прост. (идти) чкъашт-чкъишт деш даха; ~ть по гря́зи хотталахула чкъашт-чкъишт дан\nшлёпаться несов. разг. (падать) чкъашт баха\nшлёпнуть сов. 1) см. шлёпать 1; 2) кого, прост. (убить) тоьхна ден, далийта\nшлёпнуться однокр. разг. (упасть) охьадаржа\nшлепо́к м 1) (удар ладонью) тIapa тохар 2) (звук) чкъашт, тохь\nшлея́ ж (часть сбруи) халарш; (в парной упряжке) марш\nшли 1 мн. прош. от идти́\nшли, шли́те повел. от слать даийта\nшлифова́льный, -ая, -ое шарден; ~ стано́к шарден чарх; ~ круг шарден го\nшлифова́ние с шардар\nшлифова́ть несов., что, прям. и nepeн. шардан\nшлифо́вка ж шардар\nшлифо́вщи||к м, ~ца ж шардархо\nшлюз м шлюз, халсту; парохо́д вошёл в ~ хикема шлюзаш чу даха; откры́ть ~ы шлюзаш дIаелла\nшлюзова́ть сов. и несов., что 1) тех. (сооружать шлюзы) шлюзаш ян (или яхка, хIотто) 2) (пропускать через шлюз) шлюзех чекхдаккха (или чекхдаха); ~ суда́ хикеманаш шлюзех чекхдаха\nшлюзов||о́й, -а́я, -о́е шлюзийн; ~а́я ка́мера шлюзийн камера; ~ы́е воро́та шлюзийн ков\nшлю́пка ж шлюпка (хикема); спаса́тельная ~ кIелхьарвоккху шлюпка\nшлю́ха ж груб. яьлла леларг, кхахьпа\nшля́па 1) ж шляпа; снять ~у шляпа дIаяккха 2) м и ж, перен. разг. (растяпа) малонча; де́ло в ~е гIуллакх баьIаш биъначун санна ду\nшля́пка ж 1) (уменьш. от шляпа 1) шляпин цуьрг 2) (головка) кIуж, корта; ~ гвоздя́ хьостаман кIуж; ~ гриба́ жIаьлин нускалан корта\nшля́пни||к м, ~ца ж шляпаш йийриг\nшля́ться несов. прост. даьлла лела\nшмель м бумбари\nшмуцти́тул м полигр. шмуцтитул\nшмыг в знач. сказ. разг. чIарх-аьлла; а он ~ в дверь чIарх-аьлла нeIapax чутили иза\nшмы́гать несов. разг. чIархханехь тIехдийла (мимо) ◊ ~ но́сом мара ийзо\nшмыгну́||ть однокр. разг. чIарх-аьлла тIехъэккха; он ~л в дверь чIарх-аьлла нeIapax чуиккхира иза\nшни́цель м кул. шницель (чIапа котлета)\nшнур м 1) тIийриг 2) эл. тел, шнур\nшнурова́ть несов., что 1) (ботинки) чимчаргIа [дIа]дехка 2) (бумаги) тIекъовла\nшнуро́вка ж 1. (действие) дIадехкар, дIакъовлар 2. (шнурки) чимчаргIа\nшнур||о́к м чимчаргIа; ~ки́ для боти́нок батенкийн чимчаргIаш\nшныря́ть несов. разг. дIасалела ◊ ~ глаза́ми бIаьргаш къерзо\nшов м эвна; стача́ть швы на маши́нке чорхаца эвна дан; чулки́ без шва эвна доцу пазаташ; свари́ть швы тех. эвна лато ◊ треща́ть по [всем] швам массо a aгIop а гIуллакх телхаш латта; ру́ки по швам куйгаш охьахеца\nшовини́зм м полит. шовинизм (къаьмнийн юккъе мостагIалла тийсарний, шен къомах воцург сий доцуш хетарний, цаларарний тIе йоьгIна буржуазин идеалоги, политика)\nшовини́ст м, ~ка ж шовинизмхо, шовинист\nшовинисти́ческий, -ая, -ое шовинизман\nшок м мед. шовкъ\nшоки́ровать несов., кого юьхьIаьржаxIoттo\nшо́ков||ый, -ая, -ое шовкъе; находи́ться (или быть) в ~ом состоя́нии шовкъ еана хила\nшокола́д м шоколад\nшокола́дка ж разг. шоколадан цуьрг\nшокола́дн||ый, -ая, -ое 1) шоколадан (выпускающий) шоколадаш ен; ~ые конфе́ты шоколадан конфеташ; ~ая фа́брика шоколадаш ен фабрика 2) (о цвете) шоколадан басара\nшомпо́л м воен. чIу; реже чIурам\nшо́рник м нуьйр-гIирсан пхьар\nшо́рн||ый, -ая, -ое бахтарийн; (изготовляющий упряжь и т. п.) нуьйр-гIирсан; ~ая мастерска́я нуьйр-гIирсан пхьалIа\nшо́рох м шах-ших; ~ осыпа́ющейся га́льки охьаоьхучу жагIанан шах-ших\nшо́рский, -ая, -ое шорийн\nшо́рт||ы мн. шорташ; ходи́ть в ~ах шорташца лела\nшо́р||цы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж шор) шораш\nшо́р||ы мн.: ло́шадь в ~ах бIаьргхъухкургаш\nшоссе́ с нескл. шоссе, силам-некъ\nшоссе́йн||ый, -ая, -ое шоссейн; ~ая доро́га шоссейн некъ\nшотла́ндка 1 ж см. шотла́ндцы\nшотла́ндка 2 ж (ткань) чолдаш\nшотла́ндский, -ая, -ое шотландийн\nшотла́ндцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж шотланди) шотландий\nшофёр м шофер\nшофёрск||ий, -ая, -ое шоферан; ~ое свиде́тельство, ~ие права́ шоферан бакъонаш (или тешалла)\nшпа́га ж шпага ◊ скрести́ть ~и шаьлтанийн хьоле хьажа\nшпага́т м 1) тIийриг, шпагат 2) (в гимнастике) шпагат; сде́лать ~ шпагат хаа\nшпаклева́ть несов., что дIадукъа, дIахьаха; ~ ще́ли херонаш дIаюкъа\nшпаклёвка ж 1.(действие) дIадукъар, дIахьахар 2. (замазка) замазка, шпаклевка\nшпа́ла ж шпала (рельса кIел юьллург)\nшпана́ ж собир. прост. да-нана доцург\nшпарга́лк||а ж шпаргалка; отвеча́ть по ~е шпаргалкица жоп дала\nшпа́рить несов. 1) кого-что (кипятком) тIедетта, тIедитта 2) прост. (без остановки говорить, делать) йорт яхьийта; он так и шпа́рит по-немецки немцойн матте йорт йохьуьйту цо\nшпат м мин. шпат; полево́й ~ аренийн шпат\nшпенёк м зIок\nшпик 1 м хьакхин дума (сало)\nшпик 2 м разг. презр. шпик, шпион\nшпиль м цIогол\nшпи́лька ж 1) (для волос) маха, мIара 2) перен. (колкость) Ioттap\nшпингале́т м 1) (задвижка) мIара, чIуг 2) прост. (подросток) махьма\nшпи́ндель м тех. шпиндель\nшпио́н м шпион\nшпиона́ж м шпионаж\nшпио́нить несов., за кем зен, талла\nшпио́нка женск. к шпио́н\nшпио́нск||ий, -ая, -ое шпионийн; ~ая организа́ция шпионийн организаци\nшпио́нство с шпионалла\nшпиц м (собака) кIезалг\nшпо́нка ж тех. шпонка (вовшахтосу деталь, меже)\nшпо́р||а ж 1) (для лошади) цамзалгаш 2) (у птиц) тIехьапIелгаш 3) тех. шпора, церг\nшприц м шприц, мãха\nшпро́ты мн. шпроташ; ба́нка шпрот шпротийн банка\nшпу́лька ж чIу\nшпур м горн. (отверстие) шпур (Iуьрг)\nшрам м мо; лицо́ со ~ом мо болу юьхь; в ~ах монаш долуш\nшрапне́ль ж шрапнель (оьккху хIоъ)\nшрифт м шрифт, йоза, зорба; типогра́фские ~ы́ типографин зорбанаш; жи́рный ~ Iаьржа йоза (или шрифт); ме́лкий ~ кегийра шрифт\nшрифтов||о́й, -а́я, -о́е шрифтан; ~о́е хозя́йство шрифтан бãхам\nшрифтолите́йный, -ая, -ое шрифт ютту\nштаб м штаб; состоя́ть при ~е штабехь хила; ~ дружи́ны дружинин штаб\nштабели́ровать сов. и несов., что штабель ян, тIекIелдотта\nшта́бе||ль м тIекIелдоттар, штабель; скла́дывать в ~ль (или в ~ля́), укла́дывать ~ля́ми штабель ян, тIекIелдотта\nштаби́ст м штабхо\nштаб-кварти́ра ж штаб-хIусам, штаб-мотт\nштабно́й, -а́я, -о́е штабан, штабера; ~ офице́р штабера эпсар\nштаке́тник м 1) собир. штакетник 2) (ограда) керт\nштамп м 1) (форма) штамп; кеп 2) (штемпель) штамп, мухIар; поста́вить ~ штамп хIотто (или тоха) 3) перен. (шаблон) кеп, штамп; ~ в рабо́те белхан кеп\nштампова́льн||ый, -ая, -ое штамп туху, кепа туху; ~ый пресс кепа туху пресс; ~ая маши́на кепа туху машина\nштампо́ванный, -ая, -ое прям. и перен. штамп тоьхна, кепа тоьхна\nштампова́ть несов., что 1) (ставить штамп) штамп тоха (или хIотто) 2) (изготовлять) штамп ян 3) перен. (делать по образцу) штамп тоха\nштампо́вка ж штамп (или кепа) тохар; ~ дета́лей деталаш кепа тохар\nштампо́вщи||к м, ~ца ж штамптухург, штамповщик\nшта́нг||а ж штанга; подня́ть ~у (атлетика) штанга хьалаайа; мяч уда́рился в ~у буьрка штангех дIакхийтира\nштанги́ст м штангист\nштани́на ж разг. хечин ког\nштани́шки мн. хечин цуьрг; в коро́тких ~ах йоца хечин цуьрг а юьйхина\nштаны́ мн. хеча\nшта́пель м (ткань) штапель\nшта́пельный, -ая, -ое штапелан\nштат 1 м (территориальная единица) штат; Соединённые Шта́ты Аме́рики Америкин Цхьаьнакхетта Штаташ\nштат 2 м (состав) штат; зачи́слить в ~ы штате дIаяздан; быть в ~е штатехь хила; поло́жено (или полага́ется) по ~у штатехь йогIу\nштати́в м штатив (бух)\nшта́тн||ый, -ая, -ое штатера, штатан; ~ый рабо́чий штатан белхало ◊ ~ое расписа́ние штатан расписани\nшта́тский, -ая, -ое тж. в знач. сущ. м штатски\nштемпелева́ть несов., что штемпель тоха (или хIотто)\nште́мпель м штемпель\nште́мпельн||ый, -ая, -ое штемпелан; ~ая поду́шка штемпелан гIайба\nште́псель м эл. штепсель\nште́псельн||ый, -ая, -ое штепселан; ~ое гнездо́ штепселан бен; ~ая ви́лка штепселан мIар; ~ая розе́тка штепселан розетка\nштибле́т||ы мн. (ед. ~а ж) кIархаш\nштилев||о́й, -а́я, -о́е штиле; ~а́я пого́да штиле хенан хIоттам\nштиль м мор. штиль (мох цахилар)\nштифт м тех. штифт (чIу); на ~у штифтехь\nшто́льня ж горн. штольни (шахти чуьра арадолу некъ)\nшто́пальн||ый, -ая, -ое латаден, латадеш долу; ~ая игла́ латадеш болу маха\nшто́пан||ый, -ая, -ое латийна; ~ые чулки́ летийна пазаташ\nшто́пать несов., что лато, лето; ~ носки́ пазаташ лето\nшто́пка ж 1. (действие) латор, летор 2. (нитки) тай 3. (заштопанное место) латийна меттиг\nшто́пор м 1) штопор, буру 2) ав. штопор (го бохуш хьийза я охьадãн); войти́ в ~ штопоре даха; вы́йти из ~а штопорера дала\nшто́р||а ж штора (кореуллург); спусти́ть ~ы штораш охьаяхийта\nшторм м мор. шторм (хIорд ловзабалар)\nштормо́вка ж (куртка) штормовка\nштормово́й, -ая, -ое дорцан; ~ой ве́тер дорцан мох; ~ая пого́да дорцан хенан хIоттам; ~ой сигна́л дорцан хаам\nштраф м гIуда; наложи́ть на кого-л. ~ гIуда тоха\nштрафни́к м гIуда тоьхнарг\nштрафн||о́й, -а́я, -ое 1) гIуданан; ~ы́е де́ньги гIуданан ахча 2) спорт. штрафан; ~о́й уда́р штрафан тохар ◊ ~а́я ро́та воен. штрафан рота\nштрафова́ть несов., кого-что штраф тоха, гIуда тоха\nштрейкбре́хер м штрейкбрехер (забастовка йолуш болх бийриг)\nштрейкбре́херство с штрейкбрехералла\nштрек м горн. штрек, гIатт\nштри́пка ж кхокъали\nштрих м 1) (черта, линия) сиз 2) (характерная черта) амал\nштрихова́ть несов., что сизаш хьекха\nштрихо́вка ж (действие) сизаш хьекхар\nштуди́ровать несов., что Iамо\nшту́ка ж 1) (отдельный предмет) хIума, цхьаъ; по рублю́ за ~у цхьаннах сом; не́сколько штук я́блок кхо-биъ Iаж 2) (вещь) разг. хIума; хоро́шая ~а дика хIума ю 3) (выходка) хIума; э́то всё его́ ~и уьш-м цуьнан хIуьмалгаш дара ◊ вот так ~а! и хIун ду!; сде́лать э́то не ~а и да-м хала дацара, и-м хIума дацара\nштукату́р м хьахархо, кадархо\nштукату́рить несов., что хьаха, ка дан\nштукату́рка ж 1. (действие) хьахар, ка дар 2. штукатурка, хьахар; ~ осы́палась хьахар охьадаьлла\nштукату́рн||ый, -ая, -ое хьахаран, ка даран; ~ые рабо́ты хьахаран белхаш\nштукова́ть несов., что чухдохуш тега\nштуко́вка ж чухдохуш тегар\nштурва́л м штурвал; стоя́ть у ~а штурвалехь латта\nштурва́льн||ый, -ая, -ое 1. штурвалан; ~ое колесо́ штурвалан чкъург 2. в знач. сущ. ~ый м штурвалхо\nштурм м штурм (чухьовлхар); брать что-л. ~ом цхьа хIума штурм йина схьаяккха; идти́ на ~ штурме даха\nшту́рман м мор., ав. штурман (кемалелорхо)\nшту́рманский, -ая, -ое штурманан\nштурмова́ть несов., что штурм ян; ~ кре́пость бIаьвнна штурм ян\nштурмови́к м 1) (фашист) штурмхо; отря́ды ~о́в штурмхойн магIарш 2) (военный самолёт) штурманча\nштурмов||о́й, -а́я, -о́е штурмин; ~а́я гру́ппа штурмин группа; ~а́я авиа́ция штурмин авиаци\nштурмовщи́на ж чухьовлхар\nшту́чн||ый, -ая, -ое цхьацца долу; ~ый това́р цхьацца долу товар ◊ ~ая прода́жа цхьацца йохкар\nштык м цхьамза; идти́ в ~и́ (в рукопашном бою) цхьамзанашка даха ◊ встре́тить кого-л. в ~и́ цхьанна цхьабосса дуьхалбовла\nштыков||о́й, -а́я, -о́е цхьамзин; ~а́я ра́на цхьамзин чов; ~а́я ата́ка цхьамзанаш Iуьтту атака\nшу́ба ж кетар ◊ не ~у шить из чего-л. цунах кетар ян-м ца воллу хьо; ~у не сошьёшь из чего-л., разг. шутл. цунах гуллакх хир дац\nшу́га ж комал\nшу́лер м хьарамча\nшу́лерский, -ая, -ое хьарамчин\nшу́лерство с хьарамалла\nшум м гIовгIа; ~ ве́тра механ гIoвгIa; без ~а гIовгIа ца еш (или йоккхуш); произво́дственные ~ы́ производствон гIoвгIaнаш; борьба́ с ~ом гIовгIанца къийсам латтор ◊ мно́го ~а из ничего́ хIумма а доцчух йоккха гIoвгIa айа; ~ в уша́х лергашкара гIyp\nшум||е́ть несов. гIовгIа ян; де́ти ~я́т бераша гIoвгIa йо; лес ~и́т хьуьно гIoвгIa йо; ~е́ть из-за пустяко́в кIадбоцчу тIехь гIoвгIa ян\nшуми́х||а ж разг. гIовгIа; подня́ть ~у гIовгIа яккха\nшумли́вый, -ая, -ое гIовгIане, гIовгIа ен; ~ ребёнок гIовгIане бер\nшу́мно 1. нареч. гIовгIане хила 2. в знач. сказ.: в за́ле бы́ло ~ залехь гIовгIане дара\nшу́мный, -ая, -ое 1) гIовгIа йолу 2) перен. гIарадаьлла; ~ успе́х гIарабаьлла кхиам\nшумо́вка ж чоьлпа\nшумово́й, -а́я, -о́е гIoвгIa ен\nшумо́к м разг. гIийла гIoвгIa; под ~ меллаша, къайлаха\nшу́рин м стунваша\nшурова́ть несов., что, тех. кего\nшуру́п м шуруп (хир долу хьостам)\nшурф м горн. шурф\nшурша́ние с шар-шар дар\nшурша́ть несов. шар-шар дан\nшу́стрый, -ая, -ое разг. каде\nшут м забарча ◊ ~ его́ зна́ет! хьанна хаьа и!; како́го ~а́! мича ден докъана!\nшут||и́ть несов. забарш ян, бегаш бан; ~и́ть над кем-л. цхьаьнца забарш ян; я не шучу́ аса забар ца йо; э́тим не ~ят иштта ца йо забарш; цу тIехь ца йо забарш\nшу́тк||а ж забар, бегаш; зла́я ~а вон забар; ему́ не до шу́ток забарш ечохь вац иза; обрати́ть в ~у забаре дерзо; отде́латься ~ами забарш йина кIелхьардала; сыгра́ть ~у с кем-л. а) цхьаьнца забарш ян (шутить); б) вон дан (сделать неприятности); ~и в сто́рону забарш дIаяха; кро́ме шу́ток бегаш а боцуш; ~а сказа́ть забар ю и; ~а ли, потеря́ть сто́лько вре́мени! оццул хан яйар забар ю!; с ним ~и пло́хи цуьнца забарш мегар яц; э́то не ~а! и забар яц!; он не на ~у рассерди́лся забарна оьгIазвахна вац иза; сказа́ть в ~у беламна ала\nшутли́вый, -ая, -ое забаре\nшутни́||к м, ~ца ж забарча\nшутовско́й, -а́я, -о́е забархойн\nшутовство́ с забаралла\nшу́точн||ый, -ая, -ое забарийн, забарена долу, бегашена… ◊ э́то де́ло не ~ое и-м забарийн гIуллакх дац хьуна\nшутя́ нареч. забарина, забарш еш, бегашена, забаршна; сказа́ть ~ бегашена ала; он ~ прошёл э́то расстоя́ние забарш а еш чекхвели иза, забаршна санна чекхвели иза; не ~ забар а ца еш\nшучу́ наст. от шути́ть\nшушу́канье с разг. шабар-шибар [дар]\nшушу́каться несов. разг. шабар-шибар дан\nшху́на ж мор. шхуна\nшш межд. тсс!, чшш!; ~, слу́шайте! чшш, ладогIал!\nшью, шьёшь и т. д. наст. от шить


Фонтен-ла-ГаягӀд — Википеди\nФонтен-ла-ГаягӀд (фр. Fontaine-la-Gaillarde) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.\nДозанашца йу Вуазин (Йонна), Пон-суьгӀ-Ванн, Вилье-Луи, Ле-КлегӀимуа, Салиньи (Йонна).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фонтен-ла-ГаягӀд&oldid=7844632»


ЖӀайхойн мотт — Википеди\n766 500 стаг (2010)\n715 000 стаг (2010)\nЖӀайхойн мотт (жӀай. авар мац̄I, магIарул мац̄I) (оьрс. аварский язык) — къилбаседа-малхбален кавказан мотт ДегӀастанахь, Россехь буьйцу. 600 000 стага буьйца жӀайхойн мотт, дукхах дерг ДегIастанахь. ЖӀайхойн абат кириллицан абатан бух тӀехь ю. Дош «МагӀарул мацӀ» жӀайхойн маттахь «Ломара мотт» маьIна ду.\n2 ЖӀайхойн абат\n3 Кхин хьажа\nКъамелIаморг[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВорчIами Маршалла (божарийн)\nЙорчIами Маршалла (зударийн)\nРорчIами Маршалла ду шуьга\nСалам-гIалайкум Ассаламу Iалайкум\nВагIалайкум-салам Ва Iалайкум ассаламу\nЩиб хIaл бугеб? Муха ду гIллакхаш?\nБаркала, лъикI буго! Дика ду, баркалла\nДуда цIар щиб? Хьан цIе хIун ю?\nЧан сон дур бугеб? Мас шо ду хьан?\nКиве мун унев вугев? Стенга воьду хьо?\nТIаса лъугьа Бехк ма биллалахь\nМун вихьиялдаса дун вохарав вуго Девзина хаза хета\nНахъа лъикI рихьаги Iодика йойла\nГьайгьай Дера еза\nЖӀайхойн абат[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЖӀайхойн абат кириллицан абатан бух тӀехь ю. 51 элп ду абатахь. Нохчийн абатах чIогIа тера ю суьйлийн жӀайхойн абат. 1928-1937 шерашкахь жӀайхойн мотт латинийн абатан бух тӀехь яра.\nКь кь КI кI КIкI кIкI Кк кк Л л М м Н н О о\nП п Р р С с Т т ТI тI У у Ф ф Х х\nХх хх Хъ хъ Хь хь ХI хI Ц ц Цц цц ЦI цI ЦIцI цIцI\nЧ ч ЧI чI ЧIчI чIчI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь\nКӀ КӀ Къе\nКхий долу элпийн нохчийн маттахь аьзнаш дац\nЛатинан бух тӀехь йолу жӀайхойн абат (1928—1937)\nUnilang.org ЖӀайхойн меттан къамелIаморг Архивйина 2007-09-27 — Wayback Machine\n(Оьрсийн маттахь) ЖӀайхойн маттах лаьцна оьрсийн маттахь\n(Французийн) ЖӀайхойн меттан шаIамалург(ТӀе цакхочу хьажорг)\n(Оьрсийн маттахь) Корпус аварского языка\nРоссийн Федерацин пачхьалкхан а, официалан а меттанаш\nРФ пачхьалкхан мотт\nФедерацин регионийн меттанаш\nабазинийн • жӀайхойн • агулийн • адыгийн • азербайджанийн • алтайн • башкирийн • бурятийн • даьргӀойн • гӀалгӀайн • гӀебартойн-чергазийн • гӀалмакхойн • харачойн-балкхаройн • коми • гӀумкийн • гӀазгӀумкийн • лаьзгийн • ногӀийн • марийн • мокшанийн • хӀирийн • рутулийн • табасаранийн • гӀезалойн • татийн • тувинийн • удмуртийн • хакасийн • цахурийн • нохчийн • чувашийн • эрзянийн • якутийн\nОфициалан статус йолу меттанаш\nвепссийн • долганийн • кхазакхийн • карелийн • коми-пермякийн • мансийн • ненцойн • селькупийн • финнийн • хантийн • чукчийн • эвенкийн • эвенийн • юкагирийн\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ЖӀайхойн_мотт&oldid=5852148»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 23 апрель, 09:38.


Скульптура Рамзес II на колеснице 28,5х18,5х9,5см. арт.WS-498 Veronese - Интернет-магазин Dekor-Salon.ru\nСкульптура Рамзес II на колеснице 28,5х18,5х9,5см. арт.WS...\n28,5 х 18,5 х 9,5 см. (Ширина х Высота х Глубина).


Бал — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Бал (маьӀна).\nБал (схьадаьлла фр. bal, итал. ballo, нем. Ball) — зударийн а, божарийн а юкъараллин хелхарш дан бина гулам. Балаш къастало муьлхха а хелхарех я дискотекех лакхарчу кечамца, шен чӀогӀа Ӏадатца, классикан хелхарийн гуламца, дӀахьо хьалххе хӀоттийначу низамца.\n1913 шеран РомановгӀеран некъийн 300 шо кхачарна лерина Петарбухан Элийн гуламера бал\nБалаш долийна французийн а, бургундийн а паччахьан керташкахь Ӏиданаш даздеш. Исторехь хууш дуьххьарлера бал белла 1385 шарахь Амьенехь, Карла VI-гӀачо Изабелла Баварин йигинчу хенахь. Амма хууш дац, паччахьан тӀаьхьенаш а, кхайкхина лакхара олалла дакъалецарий теша цигахь.\nXV а, XVI а бӀешарашкахь хелхаршца самукъадаккхар паччахьан керташкахь а, элийн гӀаланашкахь а кӀезиг хуьлура, ткъа Мария Медичин заманахь, кхин тӀе Франце маскарад еинчу, кхин а алсама Генрихе IV-гӀа волуш, балаш шуьйра баьржира. Ма-ярра хӀинца йолу шен кеп балаш Ӏалашйина Людовик XIV-гӀачун заманера дуьйна, оцу хенахь уьш яьржира немцойн резиденцешкахь. Оцу заманахь дуьйна балаш хилла доккхаха долу Ӏиданаш даздаран дакъа.\nБалашна, юьхьанца Францехь а луш, кӀез-кӀезиг церемониал ян йолийра, цуо гатто латтаяхь а, кӀеззиг хийцамаш беш массанхьа а тӀеэца йолийра, ткъа XIX бӀешарахь мела а аттачу яьккхира. Хелхаран лоьмар а, и деш волу стегрийн цӀераш а дӀаязъеш зударша башха балан жайна леладора.\n1715 шарахь дуьйна Парижехь балаш хӀитто буьйлабелира операн театран гӀишлош чохь (Bal de l’Opèra), цуьнца цхьаьна таро елира кхоалгӀа чкъоьрера нахана цигахь дакъа лаца, хӀоттийначу мехах. Оцу хенара дуьйна балаш хуьлу юкъараллин самукъадаккхар массо а чкъоьранна.\nИмператор Франц Иосиф Венерчу балехь (1900)\nМассо а хазнехь а, модехь а санна, Париж хьалха яра балаш х\_итторехь а, балан духарш харжарехь а. Сийлахь французийн революцин заманахь балан оьздангаллин юкъ хилира Венех, цига лечкъина бара дукхаха болу французийн аристократаш а.\nБалаш Российн имперехьНисйе\nБал оьздангаллин хилам санна цхьан а къийсам боцуш европин ламастера бу, цундела оьрсийн латта беина Петр Хьалхарчо кхин европин хӀуманаш санна омарца. Цигара схьа, петрал хьалхарчу Российн балаш ца бовзара. Петран ассамблейш даиман а дӀайолайора полонезца, цул тӀаьхьа догӀура менуэт а, кхин модан оцу хенахь хелхарш. Голштинан камер-юнкеран Ф. В. Берхгольцан, Петр Сийлахьволчун паччахьаллин тӀаьхьарчу шерашкахь язйина йолу мемуарашкахь каро атта ду оцу заманера ассамлейх хаамаш.\nИмператор-аьзни Елизавета Петровна, ша товша зуда хиларна, халхайолуш хазахеташ яра, цундела халхайолура ерриг паччахьан керт. Юкъарадаха мегар ду цуьнан урхаллин тӀаьхьара шераш, къанлуш йолу паччахь-аьзни цамгар бахьнехь кертара самукъадоккху меттигашка ца йоьдура. Иза бахьнехь балаш кӀезиг бора, бане бан а ца бора.\nКӀезиг терго тӀе ца яхийтина хелхарийн балашна Екатерина II-гӀачун урхаллехь, иза къобалдеш яра дуьненах самукъадаккхар. Дуьйцу, император-аьзнис сих-сиха олура: «Йиш локхуш а, халхадолуш а долу хелкъан, гӀуо ойла ца хуьлу». Екатеринин балаш къасталора башха къегина а, хаза а хиларца, иза билгалдоккхура Версалан балаш гинчу наха. Провинцин олалла йоьдура губернин элийн гуламан балашка; чӀогӀа сийдолуш дара Москохан Дика гуламан балаш.\nИмператорийн театрийн дирекцийн театран гайтамийн монополех (1783—1883 шш.) хьакхалора иштта балаш а, 1783 шеран 12 июнехь Олсуфьев Адаман деллачу лакхарчу омаран 26-гӀа пунктехь, аьлла ду: «Театран залалашкахь магабо, тетран дирекцин са алсама яккхархьама: балаш масканашца а, масканаш йоцуш а», иза бахьнехь дирекцин кхачадоладелира коьрта шахьрара доларчу залашкара балашна тӀиера ахчан дакъа а.\nПаччахьан кертара балийн ладаме башхалла яра, оцу балаш официалан тӀеэцаран, вазваран, хьеший а, векалш а тӀеэцаран функци кхочушъяр. Паччахьан кертара я провинцийн сардалаш а, губернатораш меттигерчу элашна беш хилла болу официалан балийн иштта роль, лаьттира Октябран революци кхаччалц, цул тӀаьхьа иза хийцира тайп-тайпана даздаран гуламашца а, концерташца а. Цхьаьна нехан я хиламан лерина балаш дала тарлора цхьана стаган лаамца а. Иштта, 1812 шарахь Вильнохь меттигера олалло йоцучу заманан муьрехь ши бал белира: российн императоран Александр I-чун сийна, ткъа французаша гӀала яьккхича — император Наполеонан сийна.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бал&oldid=6084891»


NGC 4894 — Википеди\nNGC 4894, PGC 44732, 2MASX J13001655+2758032, AGC 221377, SDSS J130016.51+275803.0, Z 1257.9+2814, Z 160-247, Z 160-A38, CAIRNS J130016.40+275803.0, LEDA 44732, GMP 2815, [HVH2010] Comai J130016.521+275803.13, Gaia DR2 1460805517963013376\n1827 шеран 30 март\n0,01547 ± 1,0E−5\n13ч 00м 16,5195802705с\n+27° 58′ 3,085526269″\nNGC 4894 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 4894: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 4894.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_4894&oldid=5059571»


База собак Чихуахуа » SLIHOBOR LINE DJASTIN » Чихуахуа. Все о породе, питании, воспитании, здоровье самых маленьких собачек.\nЧихуахуа в базе: 5268 Чихуахуа на продажу: 8 Кобелей для вязки: 15 Питомников: 480\nБаза собак Чихуахуа » SLIHOBOR LINE DJASTIN\nКличка: SLIHOBOR LINE DJASTIN


Авез (Гар) - Википеди\n43°58′17″ къ. ш. 3°36′01″ м. д.HGЯOL\n(Redirected from Авез)\nАвез картан тӀехь\nАвез (фр. Avèze) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бретань регионехь. Коммунан департамент — Гар. Кхузахь климат барамехь ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nБахархойн статистика[edit | edit source]\nRetrieved from "https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Авез_(Гар)&oldid=4114639"\nThis page was last edited on 2 December 2019, at 06:58.


Сен-Поль-ан-ФогӀе — Википеди\n▲1757 стаг (2019 шеран 1 январь)\nСен-Поль-ан-ФогӀе (фр. Saint-Paul-en-Forêt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.\nДозанашца йу Баньоль-ан-ФогӀе, Каллас (коммуна), Файанс, Сейан (ВагӀ), ТугӀгӀет.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Поль-ан-ФогӀе&oldid=7840139»


Митингехь ницкъхойх тийсавеллачу Джумаевна ялх шо дехна прокуроро\nДжумаев Сайд-Мухьаммад кхелехь, архивера сурт\nДечкен-беттан 23-чохь оппозиционеран Навальный Алексейн агIончаша хIоттийначу митингехь полицин белхахойх латарна Москварчу пачхьалкхан университетан студентна Джумаев Сайд-Мухьаммадна колонехь даккха ялхо шо хан тохар дехна Москварчу Тверскойн кхеле прокуроро.\n"Кхелан кхеташонехь прокуроро тIаьххьара а юкъарчу хьелашкахь йолчу колонехь такха ялх шо хан тохий таIзар дар дехна", - аьлла РАПСИ агенталлица къамел динчо.\nДжумаевга бехк кховдийна Iедалан векална ницкъбаран артиклехь кхо зулам дарна. Хьалхо Джумаев Сайд-Мухьаммадна пхи шо хан тоха догIу набахтехь такха, аьллера Iедалан цIарах бехктIехьочу агIоно. Цул тIаьхьа юха а кхачам боллуш гIуллакх талла сацам бира кхело.\nНавальныйн агIолоцуш дIаяьхьначу митингера яьржира Джумаевх тера стаг полицин ницкъех Iалашлуш, дуьхьаллеташ. Полисхойх латарна бехкевира иза ша лацанза, лохуш а волуш. Псковна гергахь лецира Дечкен-беттан 28-чохь, Европан Цхьаьнакхетаралле вахна, къайлавала воллуш хилла аьлла.\nДукха хан ялале Пачхьалкхан Думан депутата Делимханов Адама дIахьедира, нагахь санна иза Оьрсийчоьнан оппозицехьа вацахь, ша Джумаевн гIуллакх "дикачу агIор луьстур ду", аьлла.


Можно ли в дубае без гида? - ОАЭ, Дубай\nМожно ли в дубае без гида?\nРеально ли в Дубаи обойтись без гида, самостоятельно все интересующее посмотреть? И еще одно уточнение - с английским мы совсем не дружим, поэтому в распоряжении только русский и русский матерный))


Аренда бульдозера болотохода в г. Москва 1 шт. Заявки на аренду спецтехники.\nАренда бульдозера болотохода - 1 шт. (г. Москва)\nПоставщики услуги: Аренда бульдозера болотохода


Вернон (Ардеш) — Википеди\n44°30′27″ къ. ш. 4°13′31″ м. д.HGЯOL\nВернон (фр. Vernon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Жуайёз (коммуна), Риб (коммуна), Розьер (Ардеш), Санийак. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Вернон_(Ардеш)&oldid=6731544»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 15 октябрь, 15:24.


ЕгӀмонвиль — Википеди\n49°20′07″ къ. ш. 3°54′31″ м. д.HGЯOL\n▼1391 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЕгӀмонвиль (фр. Hermonville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.\nДозанашца йу КогӀуа-ле-ЕгӀмонвиль, БуванкугӀ, Шене (МагӀна), ЛуавгӀ, Певи, Пуйон (МагӀна), ТгӀиньи, ВиллегӀ-ФгӀанке.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ЕгӀмонвиль&oldid=7830191»


Президенто хIинца йолу шен хан чекхъяьлча ша дарж дуьтуш шен тIаьхьалонча витаран я кхечу кепара Iедал дIадаларан проблемина хьажийна яра Москох йовзийтина доклад, яздо Iамеркан аз портало. "Путинан "бераш": 2024 шо чекхдаьлча мила хир ву Оьрсийчоьнна урхалла деш" цIе йолу и доклад йовзийтира Карнеги центрехь.\nЦу талламан автор ву Москох Карнеги центран "Оьрсийчоьнан чоьхьара политика а, политикан институташ а» программин куьйгалхо Колесников Андрей а, Левада-центран куьйгалхочун когаметта Волков Денис а.\nОцу шиммо бинчу белхан коьртачу жамIех цхьаъ иштта ду: Оьрсийчуьра истеблишмент карарчу хенахь модернизаци ярца бала болуш яц, цуьнан коьрта Iалашо ю меллаша а, политикан а, урхалла дечу а, бизнесан а элиташна кхераме доцуш а Iедал кхечу куьйгашка дIакхачор.\nТалламан авторшна хетарехь, система хийцамаш бан лууш яц, амма, юкъараллехь уьш бан беза аьлла хеташ хиларна, хийцамаш бон бохуш моттаргIанаш лелайо цо тайп-тайпанчу кепара.\n"Коьрта ши вариант – "Путин вуьсу", "Путин дIавоьду, шен метта ша хаьржина стаг а вуьтуш" – дикачу агIор тIеоьцуш ю дукхахболчу бахархоша а, элиташа а", - яздо авторша шайн докладехь.\nПутин Владимирна Iедалера дIавала новкъарло-м йийр яц те дуккха а шерашкахь куьйгалхо хиллачул тIаьхьа ирх оьллина вийначу волчу "Саддам Хьусайнан IиндагIо" аьлла шега хаьттича, Колесников Андрейс элира, цхьа а шеко а йоцуш, цу гIуллакхо шен Iаткъам бийр бу аьлла, яздо Iамеркан аз зорбанан гIирсо.\nКолесниковс дийцарехь, Оьрсийчоьно Шемахь тIом болор доьзна дара, "автократана Iуьйранна куьзганчу хьаьжча шен юхь тIехь Саддам Хьусайнан юьхсибатан билгалонаш гуш хиларца.\n"Оцу чулацамехь, президентан даржера дIавалар, дера, хала гIуллакх ма ду… Дерриг а дозуш ду 2024-гIа шо тIекхочуш гучудевр долчу миллион бахьанех", - бохуш вара иза.\nПутина кхоьллина система а хийца ца елча ца йолу, хета Колесниковна. Автократаш дIабахча цхьана стагана тIейоьгIна кхьллина Iедалан система а хийцало, бохуш вара политолог.\nПачхьалкхан урхаллан университетан Оьрсийчоьнан элита талларан центран директорна Крыштановская Оьлгина хетарехь, Путинан я лаам а, я аьтто а бац Iедалера дIавала, мел чIогIа кхерамазалла лур ю бохуш цунна гарантеш яларх.\n«Оцу стагана Iедал хийцадалар дахаран а, Iожаллан а хаттар ду. Цундела цо дерриг а дийр ду, шен система, ткъа цуьнца шен дахар лардан", - элира цо Iамеркан аз порталана еллачу комментарехь.\nМуьлхха а керлачу куьйгалхочо система хуьйцур ю бохучун реза ю Крыштановская. Шен ойла нийса хилар гойтуш, цо масаллина далийра Медведев Дмитрий 2008-2012 шерашкахь президент волуш хилларг. Политикан говзанчо дийцарехь, Медведев хIумма а хийца дагахь вацара системехь, ша цу даржехь президентана лерина цхьа хан а бен йоккхур цахиларна. Амма и мехкан куьйгалхо волуш хилира мелла а либералан хийцамаш.\nКрыштановскаяна хетарехь, Путин Iедалера дIаваьллачул тIаьхьа Оьрсийчоьнан юкъаралла екъаяла мегаш ю. Цо дийцарехь, цхьана декъо дуьйцур ду, Путин турпалхо ву, иза дашо оьмар яра Оьрсийчоьнан исторехь бохуш, ткъа вукхара иза зуламхо лорур ву, цунна Нюрнбергехь санна кхел яре кхойкхуш.\nИ юкъаралла екъаялар хIинцале а хаалуш ду хIаваэхь, бохуш яра Оьрсийчоьнан элита талларан центран куьйгалхо.


Атьянвиль — Википеди\n48°42′57″ къ. ш. 6°29′26″ м. д.HGЯOL\nАтьянвиль (фр. Athienville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.\nДозанашца йу АгӀгӀакугӀ, Батлемон, Безанж-ла-ГгӀанд, Оевиль, СегӀгӀ, Вале.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Атьянвиль&oldid=7810771»


Мациев, Ахьмат Гехаевич — Википеди\nМациев, Ахьмат Гехаевич\n(Мациев, Ахмат Гехаевич тӀера хьажжина кхуза)\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Мациев.\nАхьмат Гехаевич Мациев\nМаци́ев Ахьма́т Геха́евич (1902 шо, Соьлжа-ГӀала, Терски область, Российн импери — 1968, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн Ӏилманча, хьехархо, нохчийн йозан бухбиллинчарах цхьаъ, 50 сов Ӏилманийн белхан автор, Филологин Ӏилманийн кандидат.\nИза винера Соьлжа-ГӀалахь 1902 шарахь совдегарийн доьзаллехь. Цуьнан да вара Геха Магомедович Мациев, хьалхара гильдин совдегар. Цуьнан ненан цӀе яра Келимат. Иза яра нохчийн инарлан Алиев Эрис-Ханан йиша.\n1917 шарахь Октябран революци хиллачул тӀехь цера рицкъ Ӏедалас дӀадеккхира. Мациевс 14 шо кхаьчча тӀехдика чекхъяккхира Соьлжа-ГӀалин реальни училище а, цул тӀаьхьа — Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн институт а.\nЖима волу хенара дуьйна иза вара меттанаш Ӏамо лууш, къестина нохчийн мотт дукха безара цунна. Цо даимна шеца лелайора блокнот. Цу чохь цо дӀаяздора шен хезна керла дешнаш.\nНохчийн лексикан материал лоьхуш Мациев еррига Нохчийчоьхула чекхвелира. Цо гулдора нохийн кицаш а, ира дешнаш а.\nЦу хенахь цхьаа боккха лексикографин болх бацара, гӀарваьлла кавказовед барона Усларас язйина монографи йоцург — Кавказан Этнографи. Меттан Ӏилма. II. Нохчийн мотт, Тифлис, 1888 шо.\n1927 шарахь «Серло» арахоьцийлехь араелира Мациевс кечйина хьлхара «Нохчийн-оьрсийн дошам». 1930 шарахь Мациев вара Нохч-ГӀалгӀайн историн а, меттан а, литературан а талламийн институтехь меттан секторан куьйгалхо.\n1931 шарахь иза вара «Нохчийн меттан грамматика» хӀоттош йолу авторийн тобан куьйгалхо. Иза арахийцира 1933 шарахь.\n1937 шарахь цунна Ӏедалас таӀазар дира вукха бевзуш болу интеллигенцин векалийн юкъахь. Иза масийттуза чувоьллира, Казахстане дӀахьажийра. Цо 15 шо набахтехь деккхира. 1957 шарахь иза юхаметтахӀоттинера. Иза шен доьзалца Алма-Атара цӀавирзира. Цул тӀаьхьа иза юха а болх бан волавелира.\nИза вара школан учебникаш а, абат а, нохчийн меттан орфографи а хӀоттош а, нохчийн фольклор гулъяш а, арахоьцуш а. Иза вевзуш ву шина а, кхаа а меттахь йолу дошамаш хӀоттаяран бахьнехь.\nЦуьнан коьрта Ӏилманийн болх бара 1961 шарахь арахецна «Нохчийн-оьрсийн дошам». Цу чохь дара 20 000 дош. И хӀоттош цо 20 шо деккхира. 1963 шарахь и болх баран Мациеван елира филологийн Ӏилманийн кандидатан цӀе.\nИштта иза вара «Оьрсийн-нохчийн дошам хӀоттош». «П» элп кхаччалц бен болх бан ца ларира иза валара бахьнехь. И болх чекх беккхира А. Т. Карасаевс.\nИштта иза вара нохчийн диалекташ толлуш. Цо язйира «Нохчийн меттан йоца грамматикан очерк» а, «Нохчийн меттан чӀеберлойн диалект» а, «Таханлера нохчийн меттан лексикологи» а, и. к. д. Иза вара школехь а, институтехь а хьехархо болх беш а, къона Ӏилманан белхалойна гӀо деш а. Цуьнан дукха дешархой кхоно хилира филологийн Ӏилманийн доктораш.\nИза велира болх беш хенахь 1968 шарахь.\nДоьзалла[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМациеван зуда Гуцина яра воккху гӀебартойн говрашлелорхон Лафишеван йоӀ. Цера дара пхиъ бера.\n↑ А. Т. Карасаев, А. Г. Мациев. Русско-чеченский словарь. Издательство «Русский язык», Москва, 1978 г. Около 40 000 слов\nЧеченский Даль — Ахмет Мациев\nМациев Ахмат Гехаевич (1902—1968). ЖЗЛ\nӀилма Нохчийчоь Адамаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мациев,_Ахьмат_Гехаевич&oldid=2992073»\nБинарш 1902 шарахь\nБелларш 1968 шарахь\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 2 август, 19:29.


2020 Январь « islamanserlo.net\n3. Хьо коронавирус кхетта велахь, нахана юкъа ма вала! | Шайх Мухьаммад ал-Iарифий\n29. Да-нана делча, цаьршинца дика хилар неI дIакъовлуш яц\n2. АллахIан пурбанца уьнах ларвеш долу азкараш | Шайх Мухьаммад ал-Iарифий\nКхузахь Iамал ца йинарг, цигахь дохковера ву\nИмам ал-Хьасан ал-Басрийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Стага шен бала боцург лелош хилар, АллахIа и лай дIатесна хиларан билгало ю». ФикъхIун-нафс, 221.\n30 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 54 Хьаьжна\nИмам Ахьмад Ибн Хьанбала (АллахIа къинхетам бойла цунах) аьлла: «Нахана Iилма бепигал а, хинал а алсам хьашт ду. ХIунда аьлча, Iилма массо а хенахь оьшу, ткъа бепиг а, хи а дийнахь цкъа я шозза бен ца оьшу». ФикъхIун-нафс, 302.\n28 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 59 Хьаьжна\nЖамаIат ламаз лардар\nСулайма́н ибн Хьамза ал-Макъдисийс (АллахIа къинхетам бойла цунах) аьлла: «Шозза бен парз ламаз айса цхьалха дина дац ас. И ши ламаз айса дина аьлла хеташ а вац со (жамаIатца и шиъ цадар бахьана долуш)». Цо и олучу хенахь, дезткъе итт шо хилла цуьнан. ФикъхIун-нафс, 109.\n27 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 53 Хьаьжна\nБакъдолуш, ойла ян догIуш хIума ду иза!\nЦхьаьна доттагIчо шен кхечу доттагIчуьнга хаьттина: «1000 сом алапа а оьцуш, шен цIахь болх бар гIоли ду, я шен цIенна 300 метр бен генахь йоцчу меттигехь 27 000 сом алапа а оьцуш болх бар гIоли ду?» — аьлла. ДоттагIчо вела а велла жоп делла: «Шеко йоцуш, шен цIенна 300 метр бен генахь йоцчу меттигехь […]\n26 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 58 Хьаьжна\n25 января, 2020 | Меттиг: Видео | Comments are closed | 62 Хьаьжна\nИмам Ибнул-Жавзийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «ХIай дегI! Цхьа кIеззиг кIадло хьо, Фирдавс ялсаманехь дуккха а садоIур ду ахь». يا نفس اتعبي قليلاً، تستريحي في الفردوسِ كثيراً ЛатIáифул-маIáриф, 304.\n22 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 66 Хьаьжна\n«Къемат дийнахь ахь латийнчу къинна тешалла дийр ду АллахIа а, маликаша а, матто а, куьйгаша а, когаша а, хазаро а, бIаьрсино а, чкъуро а, жижиго а, даьIахкаша а, ахь и къа латочу хенахь хьешна долчу лаьтто а».\n21 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 66 Хьаьжна\nХьайн мотт ларбе\nШайх Мухьаммад ибн Салихь ал-lусаймийнас (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Хьайн мотт ларбе. Бакъдолуш, ахь мел олург, тептар тIе дIаяздеш ду хьуна. Юха, къемат-дийнахь, хьуна хьалха дуьллур долуш а ду хьуна и». احفظ لسانك فإن الصحف سوف يُكتب فيها كل ما تقول وسوف تنشر لك يوم القيامة Тафсир жуз Iамма, 73. […]\n14 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 63 Хьаьжна\nКъонахчуьнан оьздангалла йохош долу хIуманаш | Анзор ал-АзхIарий\n9 января, 2020 | Меттиг: Видео | Comments are closed | 79 Хьаьжна\nИмам Ибнул-Къаййим ал-Жавзийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла:«Бусалба динах хьакхалуш боцу муьлха а бала атта бала бу. Ма-дарра аьлча, и (дуьненан бала) ниIмат ду. Бакъболу бала, бусалба динехь зуьйш тIебеана болу бала бу». كُلَّ مُصِيبَةٍ دُونَ مُصِيبَةِ الدِّينِ فَهَيِّنَةٌ، وَأَنَّهَا فِي الْحَقِيقَةِ نِعْمَةٌ، وَالْمُصِيبَةُ الْحَقِيقِيَّةُ مُصِيبَةُ الدِّينِ Мада́рижус-са́ликийн, 1/306 […]\n6 января, 2020 | Меттиг: Хьехаме дешнаш | Comments are closed | 60 Хьаьжна


Анне-сюр-Марн — Википеди\n▼3274 стаг (2018 шеран 1 январь)\nАнне-сюр-Марн (фр. Annet-sur-Marne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, Марна а. Дозанашца йу Ториньи-сюр-Марн, Вильводе, Карнетен, Клеи-Суйи, Даммар (Сена а, Марна а), Френ-сюр-Марн, Жаблин. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Анне-сюр-Марн&oldid=6665601»


Тридцатый — Википеди\n52°44′50″ къ. ш. 50°27′04″ м. д.HGЯO\n36 614 432 126\nТридцатый (оьрс. Тридцатый) — Российн Федерацин Самаран областан Волган кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Тридцатый&oldid=2533222»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 15 январь, 01:01.


Валей (Тарн а, Гаронна а) — Википеди\n44°21′48″ къ. ш. 0°55′21″ м. д.HGЯOL\nВалей (Тарн а, Гаронна а)\nВалей (фр. Valeilles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Тарн а, Гаронна а. Дозанашца йу Анте (Ло а, Гаронна а), Казидерок, Досс, Массулес, Пенн-д'Ажене, Роккор, Сен-Бозей (Тарн а, Гаронна а). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Валей_(Тарн_а,_Гаронна_а)&oldid=5155788»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 6 октябрь, 22:32.


ГгӀез-суьгӀ-Луен — Википеди\nГгӀез-суьгӀ-Луен (фр. Grez-sur-Loing, фр. Grez) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.\nДозанашца йу ГӀеклоз, Сен-ПьегӀгӀ-ле-НемугӀ, Вилье-су-ГгӀез, БугӀгӀон-МагӀлотт, Ла-ЖеневгӀе (Сена а, МагӀна а), ЛагӀшан, МонкугӀ-ФгӀомонвиль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГгӀез-суьгӀ-Луен&oldid=7823135»


Кетту — Википеди\n49°35′33″ къ. ш. 1°18′13″ м. д.HGЯOL\n▲1584 стаг (2018 шеран 1 январь)\nКетту (фр. Quettehou) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу Ла-ПегӀнель, КгӀасвиль (Манш), МогӀсалин, Октвиль-л'Авенель, Сен-Ва-ла-Уг, ТегӀтевиль-Бокаж, Видковиль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кетту&oldid=7835520»


Новая Чеченская Хир воцу везар Залпа Закраилова Хава Хадисова — Жима везар. Люська Люська шансон с пьяницей Mp3. Бомбезная новинка Дана Самбиева хир воцу везар New Бомбезная новинка Дана Самбиева хир воцу везар New Слушайте и скачивайте музыку на любой вкус на Mp3Vevo. Хто хто ягуся в пальто — Деги везар.\nИман Сагаипова хир воцу везар New Eminem — «Kick Off» Freestyle. Хеда Дугуева — хир воцу везар New Madishka A [Official Music Video].\nХеда Дугуева Ца лууш яхкхи хьоха са везар New Люська Люська шансон с пьяницей Mp3. Rationale — High Hopes Official Audio.\nХеда Дугуева и Идрис Алхалаев йог1ар ю сирла 1уьйре New Хто хто ягуся в пальто — Деги везар. Alpha Wave Movement — Beacon 3. Свежая музыка Eminem — Good Guy ft. Са б1анги нур ду хьо — Хьо везар зир яц, хьогахь бен безам бац, хо саннарг кхи хир вац.\nМакка Межиева — Деги везар M Ustoz Yaxshi Mp3 Mp3. Мадина Юсупова — Хир воцу везар New Madishka Дана Самбиева — Хир воцу везар new Иман Сагаипова хир воцу везар New Наша поисковая система найдет любую песню. Аза — Везар Са. Новинки музыки, популярные альбомы, поиск музыки онлайн бесплатно и без регистрации.\nEminem — Good Guy ft. По актуальности По просмотрам По рейтингу По дате По названию.\nAbba Megamix Very Rare Mp3. Alessia Cara — Nintendo Game Audio. Nicki Minaj — Good Form ft. Alessia Cara — Not Today. Хеда Дугуева — Хир воцу везар Новая Чеченская Хир воцу везар Вы даже можете найти фильмы и скачать.\nХеда Дугуева — хир воцу везар Raya shkaa Kygo — Happy Now ft. DMCA Связаться с нами.\nПоиск «хеда дугуева хир воцу везар скачать» |\nИман Бураева со ше дуьне ду бохуш New Gucci Gucci Meme Mp3. Зиёвиддини Нурзод Ёраки дил сузам Mp3.\nХеда Дугуева — Хьо сан хьоме дуьне ду.


С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 10-ГIА КИЙСАК - 22 Мая 2018 - NAHI\nГлавная » 2018 » Май » 22 » С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 10-ГIА КИЙСАК\nЦу хийцамин дуьхан кхетам хила, хаар ду, географин формехь болу материн лелам, уггар хьалха боьзна хилар, вариацех - хIаваэхь йолу йовхонан а, тIуналлин а, вовшашца долу дазар. Вуьшта аьлча, климатан флуктуацешца, цуьнца нийсса, - иштта цуьнца йоьзна ю, уггар юкъарло йоцу процессаш, чухоаме хийцар долу объекташ гидротIехуленаш (гидросфера – хиш, хIордаш, Iаьмнаш, кх.ерш а.), криотIехуленаш (криосферы - шалаьмнаш, лайн чкъор, даима лаьтта гIура, ишт.кх.дIа а). Ца ган хала бац, цу тайпана болу хийцамаш, цара юхатуху (отражает) хIоттаман юхадIахIоттар, тIуьнало, го бахарца йоьзна глобальни къеп а. Амма, юкъахь йолу био-тIехуленан (биосфера), йа лито-тIехуленан (литосфера) зIенаш бахьана долуш, цу юхадIахIоттаро (шеца йолуш хаддаза амал, амма, хийцалучу кест-кесталлица, лестарца /амплитудица/) Iаткъам бо тIиэн (рельеф) кепана, иштта дийна хIуманин юкъарлонашна а.\nЦул совнаха, вайна иштта хаьа, Латтан экъанаш лелаш юьйла (теллина Iилмано ма-бохху), цхьанхьа - вовшашна генайолуш, вукхазхьа, гергайогIуш, №2 йолчу кепа тIехь ма-гайттара. Хетарехь, цу леларо тектоника йолчу кIошташкахь гулайо буламалла /дуладалар, тIахъаьлла йолу лелина маьIданаш ирх тотту диллар деш айъадаларца-лахдаларца (трансгресси-регрессешца) Дуьненан Iапказан сиз. Гуттар а, цуьнан дар нисло тектоникан процессашца, лелхарца, лаьттанан тIехуленна, тIейолу цкъацца цIийелла маьIда, вуьшта аьлча, маьIданан ницкъ. Латта тIехула гучайаьлла ца Iаш, Iапказан хин бухара арагIорта тарало лелина маьIда. Цо дохар до маьIданан нийсаллина, хи тIехь кхолла тарало «тIехйоккха хин тулгIеца» (цунами) боьзна хилам а, латта тIехь дуьне дегорца кхоллало бохам а, доллу дийна синош балане лоцуш. Хетарехь, иза нисделла «хидестар» хиллачу деношкахь, «Аравин хIорда» бухахь самайаьллачу тIепинго, я тIепингаша (гIазкх., «вулканизм»). ХIунда хета суна бехке, и вулканизм? «Арави хIордан» бух бу бIенаш, эзарнаш тIепингаш йолуш, Индин ахгIайренан малхбузера бердашкара, малхбузехьа йолчу Африкан бердашка кхаччалца, тIепингин конусаша кхоьллина харш долуш.\nНохь-пайхамаран заманчохь хидестар хилла меттиг, архиологин схьаделларша а, туьйранаша (мифаш) лорург Месопотами ю, билгалйаьккхина йоцуш ма-йарра, бакъйолу меттиг, бахьанаш. Сан версица, «Месопотамин хидестаран» эпицентр хилла, «Оманан чуIанонна» дуьххьала болу, «Аравин хIорданан» бух (аса, №2 йолчу карти тIехь гойту, можа бесан кхосаберг). Цу кIоштахь, аса лакхахь ма-хьаххора, хIордан бух, харш кхоьллина бу хин бухара лаьмнаша. Лаьттан стоммалла, цхьаццанхьа Iаламата кIезга хиларна, цу меттигашкахь нийссала латториг «хин богIам» (гIазкх., «водяной столб») бу.\nБакъхьа хаттар хIутту: «Мичхьа ду цу бохаман тешаллаш?» олий. «Персин чуIанон» неврехь карийна гIум тасар доцург бен, дуй кхин аларш, дийцарш, шаьш тера долуш «Немрут», «Сюпхан» олу тIепингашна гонахьа кхолладеллачарех («Делин къовсам» олу дийцаран зама, 12 эзар шо хьалха, Урарту махкахь нисъелла ю)? И ши тIепинг Iеттийча цара кхоьллин, Iаламата лекха а, стомма а кIуьран ши богIам, генара хьаьжича, стигал шена тIехь латточу, шина гIорторгах тера а болуш. Ткъа «Аравийн майданахь» (бассейн), хидестийна тIепингаш хила езаш ю, цу шиннал а онда, битаме. Амма, тешаллаш дац цкъачунна билгалдевлла. Уьш, леха дезаш дац Месопотамехь, сан хьесапехь, уьш дайна Индин Iапказан хIордаш, чуIанош чохь.\nБакъдерг гайта вай гIертахь, и бакъдерг исбаьхьа дIацIандина адаман кхетамера, эссера, йазйан царна (Иблисан накъосташна) товш йолу истории, кехатан шира агIо дIакарчош цIеначу агIонга. Йолалуш ю и агIо дуьнентIехь долу дийна синош дерриш а леш, шайн зударшца дийна виснарг виъ эпоним бен воцуш, царна коьртехь волуш эпоним волу да – Нох. Цуьнан кIентех уггаре кхетамениг а, тIаьхьие дIакхеха хьакъ вверг а, «Сим» цIе йолу кIант ву боху. Хьалхарачу агIонна тIера бакъдерг къайладаккха гIерташ, иза цара бехдина. Делахь а, серлоне и кехат лаьцча, юкъ-юкъа бакъдерг къаьсташ ду, церан аьш-паш гучабаххал. Цу хаттарна гонахьа беш а, бойтуш а бац, талламан болх.\nУггар хьалха, билгалйаккха аьтто болуш ду хидестар хилла хан, толлуш, хила таралучу эпицентарна гонахьара кIошташ. Кароррий-те вайна тахана Месопотамехь, вайна довзийтиначулла совдаьлла тешаллаш? Уьш лаха деза Аравин хIордан а, Индин Iапказан а акваторешкахь, хIунда аьлча, и тешаллаш дIасхьадаржар уггар хьалха доьзна хилар, цу хенара тIехьажорца а, лакхара мехин чехкаллица а. И тешаллаш кхача таралуш хилла Антарктиде а. Ткъа цу заманчохь хьоькху мехаш хила тарало лекхалаьмнашкара: Загроссера, Гималайера (Эмодус), Тибетера цу хIордан, Iапказан шортонашка. Иштта, радиоуглеродан, йа кхин тайпа некъаца билгалдаьккхича, хин бухара чкъоьрнин хан, билгалдала таралора маца Iеттийна калдера*, йа харш кхоьллина маьIда цу «Оманан чуIаненгахь». Иштта, цхьацца тешаллаш дисна хила таралора Гималай, йа Тибет лаьмнин лакхенашкахь а. Латта тIехь дерг-ам толлура дара адамо, муха хила беза и таллам хин кIоргенан IаIарш толлуш цу хибухарчу архипелаган кийрахь?\nХIинца, и дан аьтто бу. Хин кIоргенан IаIарш цу кIорге долу хIордаш, Iапказаш чохь толлуш ду, леррина йолчу турба-грунтоносашца, хин-кеманан майданаш (палуба) тIера Iапказан бухе кхочуш йолу. Чоь еса йолу и турбанаш, буру санна хьовзош ю и IаIарш хьалаэца хин-кеманан майданаш (палуба) тIе. Оцу турби чуьра, масситта метр еха (цкъацца, иттанаш метр) йолу IаIаран аса хьалайоккху. Цу асанца билгалдаккха йиш йолуш ду, тIаьхьа-хьалха йолу IаIаран рогIалла. Уггар лекхара асан чкъор кхолладелла кхузаманан муьрехь (лаха мел волу а, и IаIарш шира ду). Цу тайпа бинчу балхо, аьтто баьккхура бара, пхи эзар шо хьалха, Аравин хIорда чохь кхолладелла сурт меттахIотто.\nХидестар? И хилам хилла хетарехь 5100-5000 (±100) шо хьалха, вуьшта аьлча, ширачу оьмаран 3000 шарна гонахьа (Амма, Септуагинтан хронологица хьаьжича, и хидестар нисделла 3183-гIачу ш.оь.шарахь). Амма, цу терахьца со ийзаволийтург ду, паспортан санна йолу цуьнан нийсалла. Шен масштабаца а, ницкъаллица а и бохам нисбала тарало, «Эгейан хIорда» тIехь самайаьллачу, «Санторине» олучу иттех тIепинге. Цуьндела аса, шун тидаме диллина меттиган карта (ландшафт), вайна атта хилийта кхета, хидестарца къайле йолчу, хаам барх (кхеташшехь, йа ца хаарца).\nВайна го №8, №9 терахьца билгалйаьхна кепаша гойтург, тIапингаша кхоьллина лаьмнин зIе хилар, кIоргга, пурх лелхарш долуш лаьттан чкъораца, цу «Аравин хIордан» бухахь. Вайна иштта го, дустаралле диллича дуткъа, деха (цхьа эзар км. хиллал), тIепинган конусаша кхоьллина ши могIа болу, «Оманан чуIане», пхьарс кховдийча санна долу харш. И харш тIегIурташ ду, берд кхоьллиначу «Макранан лаьмнин дукъана». Билггал цигахь ю, аса, можа кхосабергаца, сирла-цIен хIазарца билгалйина, хила тарало цу глобальни бохаман эпицентр (Iаламан нцкъан юкъ). ХIунда аьлча, «Персийн чуIанехь» гуш дац, тIепинг кхоллайала, йа кхоллаелла ала томехьа хьелаш. Ткъа вайна бахьана ца ло ойла йан, сийначу хIазаро, и меттиг лара рогIерачу бохаман эпицентр (Дала, ларадойла вайн дуьне, цу Iазапах)? Месопотамина, луларчу кIоштахь, хин бухахь тIепингин (вулканизм) Iаткъам гучабалар, хетарехь, цIеххьана хилла бац, цу Месопотамин тогIенехь (чутаIе). Иза, хуьл-хуьлуш хилла бохам бу. ХIунда аьлча, КъурIанан 11-гIачу, «ХIуд» цIе йолчу суратехь (36, 37, 38, 40 аяташ)\n36. Нухье /Дала/ хьийхира: «... ,\n37. /хIорда/ Кема де Тхан бIаьр хьалха, Тхан хьехарца. «... ,\n38. Цо кема дора, /ткъа/ цуьнан къомах /болу/ элий цунна юххехула чекх мел бовлу цуьнах /цабешаш/ боьлура ...».\n40. Тхан омру деача, пеш кхихкича, Оха элира: «Ахьа хьуо цу /кеман/ чохь массо шина кепарчух /сте-боьрша/ шиъ а, хьан доьзал а, /царех/ шена тIехь /Дела/ дош хьалха даьлларг воцург, ша /Делах/ тешнарг а». Цуьнца /Делах/ ца тийшира кIеззиг /нах/ бен». И аяташ аса кху чурхе юкъадалор бахьана ду, тIех оьшуш уьш хилар, бакъдерг Iорадаккха, нийсачу новкъа адам даккха.\nМичхьа хилла цу бохаман эптцентр? Суна моьтту, тешна а ву, аса сирла-цIен хIазарца билгалйиначу меттехь иза нисделла аьлла. Уггар дукха, цу эпицентрера, Нухьан халкъ даьхначу дехийлашка кхочу юкъ, шен геналлица, 1200-1300 чакхарми бен ца хилар.\nХин бухара онда йолчу тIепингин Iуьргара аракхуьссург (тIепинган чан, кхин ерш а), хетарехь, дуьххьарчу муьрехь Месопотаме кхочуш ца хиллачух тера ду, хин стомалло шена бухахь, цуьнан жигаралла цIураерзорна. Цундела, Нухьан сакххилар совдаьллачух тера ду, къаьсттина Дала дIахьедар дича: «…/хIорда/ Кема де Тхан бIаьр хьалха… (Сура 11, аят 37)», «Тхан омру деача, пеш кхихкича,… (Сура 11, аят 40)» олу Нухь-пайхамаре Сийлахьа-Веза волчо.\nМаца а, стенна а нисделла иза?\nХетарехь, хин бухахь Iетточу тIепингин онда маьIдано, кест-кестта чIогIа лелхарш деш, «тIехйаккхийра Iапказан тулгIенаш» (цунами) оьйъуш, «Аравин хIордан» бердашца а, кхечахьа а, даккхийра зенаш деш хиллачух тера ду. Тахана гуш йолу муцIаркуйнах тера йолу хедийна йистош йолу кIаг, «теллина Iилманан» дуьненахь «кальдера» (португ. «котёл») * а, КъурIано «пеш» а олу бахьана хIоьттина, Iаламата доккха, ирча бохам беш. Цу бохамо, Нухьан халкъ хIаллакдина ца Iаш, Инд хица даьхна халкъаш, дехийлаш а, кхечу меттера (Африкан Малхбалера берда йист) адамаш а, тIепаза дойъина.\nХидестаро хIаллакдина Нохь-пайхамаран цхьа халкъ бен, цу АллахIа, Шен масалина ца хьахор, дуьйзина ду аьлла хета суна, дуьххьара, Ша цхьаъ къобалвеш хилла уммат, ШайтIан новкъа даьлла ямартло гайтарна. Гайта, кхин долчу джахIилан халкъех Ша къастош ца хилар, адамна цунах масала хилийта. Ткъа тахана, симитин лоббис и шира чурхе хьахочу муьрехь, цу бохамо хIаллакдина кхин тайпа халкъаш а дац иштта хьахош. ХIунда? Сан хьесапехь дера дац, ца хилийта Латта тIехь Адамах йисна тIаьхьиенаш, Нухьан кхаа кIентех дебна халкъаш бен.\nЦул совнаха, сан кхетамо ма-хьеххара, Iаткъам ца хуьлуш дисна дац, Африкан бердашца Iуьллу юкъ-малхбален дакъа а. Иштта, и бохам хуьлачу муьрехь баккхийра кхиамаш болу, афро-симитин хIордаца долу махлелоран гIуллакх, цхьана сохьтехь аьлча санна сецна, Дильмун олучу махкахь (Бахрейнан* гIайреш) а, кхечу мехкашкахь а. «Лахара хIорда» тIехь йолу и «Дильмун» олу гIайре хилла коьрта туп-туш, транзитан новкъахь (некъ: Пунт, Шхеба, Маган, Дильмун, Эриду) йолу Месопотамина хилла ца Iаш, иштта Индин зуьретахь кхуьучу мехкан «Меллухан» (Мелаха, Мела хIуо) а. Церан, пайдехьа хилла и гIуллакх, кхин денделла дац ма-хиллара Iаткъам болуш, тIаьхьо, «Харрапан зуьрет» кхуьучу хенахь а.\nХIун хила таралуш хилла «Аравин хIорда» чохь, ирча бохаман юьхь тIекхачале хьалха? ТIепинг «Санторина» масал тIехь, хетарехь хилла, цузаманан бохаман сурт меттахIотталура ду вайга. «Аравин хIорда» бухахь, «Оманан чуIане» йолалучу меттехь, хила тарало, самайаьлла хин бухара тIепинг (иза хила мега самайаьлла а). ТIепингашца хуьлуш долу маьIданан карсолаца, хьалагIоьртина лаьлла маьIда шелъелча, хетарехь, тIуьсо санна дIакъевлина хиллачух тера ду и готта харш. Масех иттанаш километр кIоргера хьалагIерта газаш, лелина тIус-маьIда, тIепинган бертехь гулало жигараллин тIаьххьара муьрехь, чеккхенехь. Дукха хьолахь, и тIепинг Iеттайале, онда болчу цуьнан боьхьехь, кхоллало дукха кратерш. Геологаша, царех олу «кратер-жуккарш» (гIазкх., «кратер-паразит»). Билгалдан деза кхин цхьаъ: аса хьахийна и маьIдан тIус боцург а, тIепинган Iеттор сецош хила томехьа берг, хIордан хин богIам а хила мега. Цкъа дуьххьара, тIус хуьлачу муьрех, маза болу риалитан (дукха хьолехь обсиданан) маьIда, тIепинган карсолан Iуьргара, тюбика чуьра аратотту цергин паста санна, боккхачу таIамца арайолу. Оцу хьоло, хетарехь, боккхачу бохаман хан дIасхьаозийначух тера ю. И санна дерг а хуьлу. Коьрта, йоккха тIепинг цкъацца чолхе хуьлу, вовшахлетта, тIепинган конусаш гонахьа а йолуш (вайна ма-гарра, можа кхосаберг болчу меттехь санна).\nБохам хилале, вайна ца хаьа ма-дарра дерг, муха хилла, цу меттехь хила тарало хин бухара архипелаг (хила мега, гIайре санна, хин бухара ханна хьалакъедна /и тайпа масалаш а девзу вулканологашна/ конус а, сийна хIазаро гойту, Сомалина, 150 км гена, хIорда чохь Iуьллу гIайре санна а). Амма, цу шираллехь хиллачу бохамо кхоьллина, тIех онда «кальдера» ю, сирла-цIен хIазаро вайна гойтуш (хьажа, №2 йолчу кепе). И «кальдера» кхоллаяла, хила тарало, цу тIепингана тIехула болу бохь (гIазкх., «надстройка») чубоьжна шен Iуьрга, онда эккхар деш. И тайпа эккхар хуьлуш, цуьнан, маьIданан эмульси онда аракхуссу цуьнан камера йасъеш. Цул тIаьхьа, лаьтта бухара го чуоьгуш шорло «кальдера» а. Iилмано таллам ца бича, ма-хиллара, сурт меттахIотто йиш йац, делахь а шеко йоцуш, магийта йиш ю вайн, цу иккханачу тIепинго кхехкийна ца Iаш, Iаьнаре а дерзийна хилар хIордан хи. Цул совнаха, ченаца цхьаьна стиглара чуоьгуш хилла тIепинган бомбанаш (вовшахлетта ченан дакъош - пемза), кхуллуш инзаре къоран мархаш, соцушдоцуш кхевсина догIа.\nЦу бохаман, нацкъара (периферия) кIошта хилла Месопотами. И бохам нисбеллехьара «Оманан чуIанон» малхбале а йоцуш, кхузаманан «Персийн чуIанохь», хиллачу зен барам, билгалбаккха йиш йоцуш, Iаламата боккха хира бара.\nДаима, «кальдерана» чудогIу хи, циггахь, юха сиха аракхуссуш хилла цIийдина хи хуьлий, цу камеран массо а агIонга (камера хилла, хетарехь 200-250 км диаметрахь). Нагахь санна, аракхуьссучу хин некъ, 1500 км кхаччалца дохалла долуш хиллехь, тулгIенан локхалла шен юхьигехь, Iаламата, тIех лекха хила тарало. Нагахь санна, Месопотамехь и тулгIе 2300-2500 км некъан дохалла а, айъаделлачу хин локхалла а, кхечу кIошташкахьчулла лекха хиллехь, схьагарехь, цигахь кхолладелла ша-тайпа хьелаш, аса, «эффект насоса» аьлла цIе тиллина ду. Иза бохург хIун ду? Цунах лаьцна, аса, жимма тIаьхьо хьахора ду.\nВуьшта, муьлха латтанаш, кIошташ хилла цу Хидестаро чулаьцнарш? №1 кепо гойту карти тIехь вай го биллича, цуьнан юкъ, хетарехь йолчу «Оманан чуIаненан» дозанца йолчу «кальдера» юккъе а хIоттош, «Аравин хIордана», бохамо довзийтина доза билгалдера ду. Цу гоно чулоцура ю: йоллу Къилб Месопотами, «ЦIен хIорда» тIекаччалца малхбузера латтанаш, вуьшта аьлча, йоллу «Аравин ахгIайре», юкъайалош «Аравин гIум-аре»; Африкан континентан берда йистера малхбалера дукхаха долу, кхузаманан Сомалин (Шира Куш) латта, чулоцуш «Эфиопин лаьмнашка» кхаччалца болу мохк а. Иштта, Малхбалехь – хетарехь, «Гималай лаьмнин» («Эмодус» олу дукъ) когашка кхаччалца хи бухайахна, йоллу «Индин ахгIайре». Цу бохамо чулаьцна, йоллу «Аравин хIордан» акватори «Индин Iапказан» дозане кхаччалца, шен мекхашца дIакхочуш «Сейшелан гIайренашка», «Мальдивашка». Хина бухадахаза дисна гон (карти тIехь вай билгалбина) юккъера латта, хетарехь хилла «Кавказ-Загросс лаьмнин» къепан латта а, «Иранан акъарин» лаьмнин йисте, «Инд» хин атагIахь цIеххьана хедаш йолу кIошта, чулоцуш «Кахтиар» а, «Сулейманан лаьмнаш» а.\nИ бохам бахьана долуш, коьрта хилла хIордан гIуллакхан, «Пунт» олу туш (база) а, «Аденан чуIанехь» хилла кушитин кIошта а, иштта «Индин», «Аравин ахгIайренан» латтанаш, кIезгачу барамехь, масех бIешараша лаьцна, дахар доцу зонаш хиллачух тера ду. ХIордаца лела аьтто боьхна африо-симиташ, латта тIехула кхалхарш дан болалура бу, уггаре а дукха, ш.оь. 27-гIачу бешерашкара дуьйна.\nИ билгалйаьхна кIошташ, стенна тIехь билгалйевлла ма-йарра?\nКхин цкъа а схьаоьцура вай талла, Хьалхарачу Азин географин карта, вайна ша цIенна гойтуш лаьмнаш, хIордаш, цу хIордин баххаш а. Цу тIехь, «Месопотамин атагIа» хилар го вайна чутаьIе йолуш а, лаьмнин даккъаша го лаьцна кIошта йолуш а. Цхьаъ бен йоцу меттиг ю, шен тIиэ (рельеф) хIордан сизе йиллича, легIина басе йолу шера тогIи. Иза ю «Персийн чуIано», шен малхбален агIонгахь долуш «Эл-Лам» олу лаьмнин дакъа (кхузам. «Бахтиаран лаьмнаш», кхин дIаболуш «Макранан» бердан дукъ). Малхбален, къилбан, малхбузен агIонгахь «Аравин ахгIайренгахь лаьтта, готта аса хилла лекха доцу лаьмнаш. Церан аса дIайолалуш ю, мелла а лекха долчу, «Шира Маган» олучу махкахь долу, «Оманан лаьмнашкара».\nМогийтур вай, «Персийн чуIанон» къилбан кевнехь, тIепинг Iеттош бохам хилар, дукха километраша чулаьцна хIордан бух иккхина, «Аравин хIордан» бухахь маьIда гучайолуш. ХIун хира ду?\nХIорд кхехкара бу цу кIоштахь хIоттош жоьжахате, къаьсттина къилбан юххехь (Оманан чуIане). Нагахь санна и Iаткъар цхьана, йа иттех дийне даьлла ца Iаш, батте, кхин дукха а дахлахь, «Персийн чуIанон» гергахь кхоллалура ю онда насос, кхехкачу йай чуьра цхьана агIонга аратоьттуш цIийдина хи, шена чуузуш хIордан, йа Iапказан (Индин Iапказ) хи.\nМа-дарра аьлча, цу кIоштан географин хьелаша бакъо ло вайна, гIазкхашха аьлча, «эффект насос» олу кхетам юкъабаккха а, цу насосо цхьана агIонгахьа хи озарца бечу болхах лаьцна дийца а. Изза хьал хIуттара ду «Инд» хин атагIахь а, цхьаъ бен башхалла йоцуш – «Индин ахгIайре къайлайаьккхина хи, чехкка юхадоьрзура ду «Аравин хIордан» бассейне, ткъа Месопотамехь тIедаьлла хи чуIенара ду 3-4 бассейнашна – «Дуьненанюккъера хIордана» чу, цигара «Атлантикан Iапказе», иштта «Iаьржачу» а, «Каспийн» а хIордаш чу а.\n«Оманан чуIанохь» кхоллаелла «Эл-Ламан (Загросс), «Оманан лаьмнин» (хIордан сизал 1450 метр лекха) лекха бердаш юкъахь «Iаламан насос», хетарехь хилла, «Месопотаман чутаьIена» даима «пеша» чуьра хи аратуьттуш. И хи, цхьа лакхе эцначул тIаьхьа чуIаьнна ду, шена чуIана, и тайпа меттиг йаьлча. И хи, «Индин ахгIайре» тIера санна, «пеша» чу юха хIунда ца дирзина? Ца дирзина, ша-тайпа башхалла йолуш, «Ормуздан чекхIано» хиларна.\n«Пешан йай» дIабайча, йа шен болх цо лахбича, меллаша, «Месопотамин чутаьIела» йолучура хи, «Аравин хIорда» чу юхадирзина, шена тIаьхьа дуьтуш дукха Iаьмнаш, гIамарш, хатташ. И бахьана долуш, хетарехь цхьа хан эшна, цигарчу латтана дакъадала а. Хетарехь, иштта хила а хилла иза, девлла лела адамаш сихделла ца хиларна къилбехьара латта дендан. Уьш гIерташ хилла, Къилб Месопотамин неврехьа.\nМичхьа чуIана меттиг карийна, дистиначу цу месопотамин хина? Дуьххьара, хин харшаш чухула (Евфрат а, Тигр а) айъалуш хьаладахна и хи, цхьана локхалле ша кхаьчча, хетарехь уггар хьалха, «Мукиш махкахь» охьадогIуш хиллачу, шира «Оронт» хин хорше кхочура ду. Цигара, «Кипр» олучу гIайренна дуьхьала йолчу меттехь, «Дерригдуьненан хIордан» бассейнана чудужара ду. Цунна чудожа, карон тарало кхин меттигаш а.\nХаъал айъаделла, даима къилбехьара тIетуьттуш долу хи кхуьура дац, хеццана чекхдала готта йолчу, «Гибрилтаран чекхIанехула» «Атлантикан Iапказа» чу. Цуьндела, «Дерригдуьненан хIорда» чохь совдаьлла хи кхочура ду «Гелеспонтан» а, «Iаьржа хIордаца» йолу «Босфора» чекхIаношкахула цу хIорда чу а, иштта, «Маныч-Керчан чекхIанахула» «Каспийн хIорда» чу а. Билггал цу хенахь айъаделла, хIордан сиз, цу хьахийначу Iаьмнаш чохь.\nМуьлха амат долуш а, муха дина а хилла, Нохь-пайхамарас и хIордан кема?\nАса, юха а далора ду КъурIанан аяташ, жоп дала, цул тIаьхьа кхолладала таралучу, кху чурхица цхьаьна долчу кхин хаттаршна. Официал йолчу Iилмано дуьйцург, догIуш ца хилар адаман ойланан некъаца (логика). Иштта, цу хин-кемана тIехь хиллачаьрца доьзнарг а хьахош, со Iорадаккха хьожура ву, Нухьан тIаьхьиенашца доьзна хила там берг а.\nЛакхахь ма-хьаххора, КъурIанан 11-гIачу суратан аяташа (37, 40 аяташ) вайга боху: (37 аят). /хIорда/ Кема де Тхан бIаьр хьалха, Тхан хьехарца. «... , (40 аят). «…Оха элира: «Ахьа хьуо цу /кеман/ чохь массо шина кепарчух /сте-боьрша – авт. дийнат/ шиъ а, хьан доьзал а, /царех/ шена тIехь /Дела/ дош хьалха даьлларг воцург, ша /Делах/ тешнарг а». Цуьнца /Делах/ ца тийшира кIеззиг /нах/ бен.\nКъурIано вайна ца ло Товрат а, Инжал а тIехь санна дIасхьадаржийна тешаллаш.\nЦуьндела вайна тIедужу, Инжилан хаамашна тIетовжар. КIелхьара даха массо а тайпа Латтан дийнат, Сийлахьа-Везачо омра до (тIедиллар до), шишша (боьрша-сте) дийнат Iалашдар, суна моттарехь, хидестар дIадаьлча уьш дебо. Ша-шаха хаттар кхоллало: «Муьлха, хIордан кема дина Нохь-пайхамарс?» аьлла. Цуьндела вай лорура ю, цу кеманан чоьнин майда (гIазкх. «жилая площадь»). Инжило дийцарехь, цуьнан хилла, кхо гIат долу чоьнаш. ХIора чоьнан дустарш, иштта хилла: дохалла кхобIе гола а, шуьйралла 50 гола а йолуш. «Гола», цу ширачу Малхбузе Азихь 45 см, йа 0,45 метр еха хилла. «Урартун гола», цу дустарелла, жимми бен лахара хилла йац. ХIета, вайн дустаршкахь, цу кеманан гIатташ иштта нисло: дохалла - 300 х 0.45 = 135 м2; шоралла: 50 х 0.45 = 22,5 м2; гIаттан майда: 135 м2 х 22.5 м2 = 3040 м2.\nНохь-пайхамаран хин кеманан, кхаа гIаттан майда: 3040 х 3 = 9120 м2 метар хилла.\nХIордан кеманна тIехь, кIелхьара доккхачу хIора шина, декха дийнатна (гIазкх., «млекопитающие») кхьчна меттиг (9120 м2 : 3500), юккъерачу барамехь 2,6 м2 кхочуш хилла, цу юкъахь йолуш пийлаш а, цу могIара долу ондачех дийнаташ а. Цул совнаха, и декха дийнат доцург а, цу хин-кемано кIелхьарадаккха дезаш хилла, кхин тайпа дийна синош: олхазарш – 13000 тайпа; текхаргаш – 3500 тайпа; хи-лаьттан дийнаташ – 1400 тайпа; гезгаш – 16000 тайпа; сагалматаш – 360000 тайпа. Цул совнаха, 40 дийнахь-буса, кIезгачу барамехь лерина, даа рицкъ хила дезаш хилла, цу кеманна тIедоьттина. Оцу ханна, цу тIехь хила дезаш хилла, молу, теза хи а. ХIунда аьлча, хIордан бассейнашка кхаьчна Iапказан дуьра хи, хетарехь, мала мегаш хиллачух тера дац.\nСо, зоотехник хиларе терра, аса лорура дара, цу ханна оьшучулла барамо нисдо хи а, дуу сурсаташ а. Амма иза, оьшу моьттуш вац со.\nШа-шаха хаттар кхоллало: «Оьшарий техьа, доллу дуьненан дийна синош шишша долуш цу кеманна тIехь гуладан, хилча и бохам локальни а, ханна а?. Цу бохаман, йа Iазапан Iалашо йоьзна хилча, Далла лоьш, делазхойн дахар тIеэцна долчу Нухьан халкъана таIзар дан, тIейогIура йолчу тIаьхенашна хьехаме масала хилийта?». Цу тIе и хIордан кема, суна хетарехь дина ца хилла дехха хитIехь лела а, йа цу тIехь дахар кхолла а. Бакъдерг хуург, цхьа Дела ву.\nХIун боху вайн ойланан некъо (логико)?\n«Сийлахьа-Везачунна» хууш ма-хиллица, мел дукха дахлура ду, хидестарца доьзна бохаман хьал. «…«Ахьа хьуо цу /кеман/ чохь массо шина кепарчух /сте-боьрша/ шиъ а /авт. «дийнат, дийна синош»/, хьан доьзал а, /авт. 8 адам/ …, ша /Делах/ тешнарг /авт. хетарехь, 80/86 адам/ а …» (40 аят).\nЦу тешаллах аса, сайн кхетаме хьаьжжина жамIан ойла кхоьллина, цу дийнатан хьокъехь а, цу кеманна тIехь нисделлачу адамашца (пранах орамах долу) йоьзна а. Лакхахь ма-хьаххора, декха дийнат схьаэцар бахьана хила таралуш ду, дуу сурсаташна (шура, жижиг, хIоьаш, ишт.кх. а) лерина а, караIамийначу даьхнин хIу Iалашдан а, уьш деборца. Вуьш дерш, сан хьесапехь туьйранаш ду, «Хамо сапиенсах», «Мисаран лайн лоллах», «Вавилонан йийсар», кхузаманан «хазаран коганатах» а, «халакостах» а лаьцначух тера долу. Цу адмаша кхоьллина, Нухьан кIентех (Сим, Хам, Йафет) лаьцна туьйра а, аьтто боккхуш маза таса шира зуьреташ кхоьллина долчу, «ширакавказхойн расица». Цул совнаха, церан Iалашо ю бехказйаккха, Месопотами а, йоллу Хьалхарачу Ази а хилла аккадан, амморейан, иштта арамеин экспансеш. Уьш хилла, «хидестар» хилла масех бIешо даьлча, «Баб эль Мандебан чекхIанехула» (амма ца хилла Синай, Ханаана/Леванта олучу мехкашкахула) кхаа, йоккха тулгIешца. Дуьххьара, и кхалхарш хуьлуш хилла машаре некъан васт долуш, тIаьхьа, шаьш ницкъалле баьхкича, къиза хьогIалла гойтуш хилла цара. Иза, кхин чурхе ю.\nКоьртачу чурхенна, нацкъара гIертара вац со. Билгалйинехь а аса, хидестаран хан герггарчу хьесапехь (ширачу оьмаран 3000-гIа шаран, терахьна гонахьа /± масех шо/), суна цунах кхоччуш тоам ца хуьлу, яллехь а билгал меттиг, юкъарчу хьесапехь хила тарало чехкалла, некъ беш йайъана хан. Дуьххьара, ловзабаьллачу хIордан аьрхалло, хин кемане йаккхийра йаккъаш йохуш некъ байтинехь а, шолгIачу, хIорд тоьчу муьрехь и кема, меллаша, хино техкош лелийначух тера ду, Кавказ-Загроссан лаьмнин бердашца долу, Тигр хин хорша тIехула нислош.\nДуьххьара, Нохь-пайхамаран тоба кхерстарца боьзна некъ, билгалбоккхура бу вай, ши тIадам хIоттош: тIехаар (гIазкх., «исход»), охьадоссар (гIазкх., «сошествие») – «Персийн чуIано» (меттиг А), кхузамано, «аль Джуди» олу акъари (меттиг Б). Билгалдаккха деза кхин цхьаъ а, иза, цу ширачу заманчохь Тигр («Аренца-хи»), Ефрат («Буранун») хиш хилла хилар, шайн-шай чудожар долуш «Персийн чуIанонна».\nБилгалйаккха, юккъера некадаран чехкалла, вай йоькъура ю 900 км дохалла долу юкъ («А» тIера, «Б» тIекхаччалца), хин кемано некадарца чулаьцна, Инжилан ханна – 40 де-буьйса (900 км : 40 де = 22,5 км/де-буьйса). Доцца аьлча, юккъера чехкалла хила мега 22,5 км.\nХIинца вай дуьйцура ду хидестар хиллачу а, хин кема некадан доладеллачу а хенан муьрах лаьцна. Кхин тешаллаш ца хиларна, дерш а, вайна оьшучу меттехь талхийна ца хиларе дегайовхо йолуш, вай кхевдара ду Инжилан агIонашка. Цара боху: «…хидестаро, латта тIедехира хиш. Нохьан ялх бIешо а долуш, шолгIачу беттан вуьрхIитталгIачу дийнахь» (Бытие 6, 11). Кхузаманан, Айран шо Iарца (хенаго, рузма, гIаарси – календарь) нисдича, иза хира ду иштта: 17.02.600-гIа, Нохь-пайхамар (Нох-Нохь, Нух-Нухь, Ной) виначу шарера. Бакъду, и терахь тIетесна дац, кхин йолчу билгалошна, девзачу терахьашна, иштта кхузаманан муьрна а. Цуьндела, «Маца, дуьненчу ваьлла Нохь?» аьлла кхолладелла хаттар дац вайна башхалле дерг, вайна хаа дезарг ду: «Маца доладелла и хидестар?» бохучу хатарна жоп далар. «Хьа хийцина Нохьан халкъ? ХIу сурт кхолладелла Хьалхарачу Азихь а, Индин ахгIайренан тIехь а, иштта Африкан коненента тIехь а, и хидестар хиллачул тIаьхьа? Мичхьа охьахиъна ша Нохь а, цуьнан доьзал а, еза-бакъонца болу цуьнан некъалой а?\nГан атта хилийта, аса кхоьллина карта (кеп №10), гойтуш мехкаш а, цигахь кхолладелла халкъаш а, хидестар хиллачул тIаьхьа, «ширакавказхойн» билламе аганахь даьхна тайпанаш а (тIедахказа а /автохтонаш/, тIедаьхкина а /мигранташ/).\nХьажа, 84-гIа агIонна тIера, №10-гIачу кепе.\nПросмотров: 108 | Добавил: erzu | Рейтинг: 5.0/1


Iамерко, 35 дипломат ара а ваьккхина, керла санкцеш кхайкхийна Оьрсийчоьнна\nIамеркан президент Обама Барак\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа Вашингтонера а, Сан Францискора а, 35 дипломат ара а ваьккхина, керла санкцеш кхайкхийна Оьрсийчоьнна. Бинчу хаамца, санкцеш кхайкхийна Iамеркехь харжамийн кампани йолуш кибертIелетарш дарна.\nIамеркан президенто Обама Барака, санкцеш юкъаяхарна комментари еш элира, уьш оьшуш а яра, йогIуш а ю Оьрсийчоьно динарг бахьана долуш аьлла. Арабохуш болу дипломаташ "шпионаш" бу элира цо.\nIамеркин финансийн министралло бинчу хаамца, Вашингтоно дIакъевлина Оьрсийчоьнан дипломатин Мэрилендехь а, Нью-Йоркехь а йолу ши мисси. Iамерки Iедалшна хетарехь, царах оьрсаша пайда оьцуш хилла талламаш беш.\nIамеркера арабоху дипломаташ дIабаха безаш бу Цхьаьнатоьхначу Штатийн территори тIера 72 сахьт далале.\nIамеркан финансийн министралло кхайкхийна санкцеш хьакхалуш ю Оьрсийчура ялх стагах а, пхеа министраллах а, урхаллах а, сервисах а, шайна юкъахь Оьрсийчоьнан ФСБ а, ГРУ-н хьаьким Коробов Игорь а, цуьнан хьалхара кхо когаметта Алексеев Владимир а, Гизунов Сергей а, Костюков Игорь а волуш.\nСанкцеш кхайкхийначу нахана юкъахь ву хакер ву аьлла Iамеркан ФБР-о лоьхуш волу Белан Алексей а, Богачев Евгений а.\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думехь Iамерко санкцеш кхайкхор а, дипломаташ арабахар а "дIайоьдуш йолчу Обама Баракан тобан агонех тера ду" аьлла.


Бадуев Са1ид Сулейманович — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nБадуев Са1ид Сулейманович\nВина 1903 шеран 23чу автустехь Соьлжа г1алахь чекхъяьхна хъехархойн курсаш, болх бина школехь.Нохчийн драмтеатрехь исбаьаллин куьгалхо лаьттина.Язъян волавелла 1925ш. Доций дийцарен, стихаш араевлла нохчийн духхьарлерчу «Серло» газетехь.\nСа1ида дуьххьара язйина « Мацалла» ц1е йолу повесть. 1928-1929 ш. Язйина повесташ: «Бешто», «Ц1еран арц». 1930ш. нохчийн литературехь дуьххьарлера роман « Пет1амат».\nБадуевн кхоллараллин некъ 10 – 12шаре бен бах ца Белла. Цуьнан дахаран некъ хаьдда 1937ш. Гулагехь. Оцу йоццачу хенахь Са1ид язъян ларийна иттаннаш дийцарш, повесташ, поэмаш. Иза ву пхийтта сов пьесин автор.\nБадуев Са1ид нохчийн литературан бухбиллархо ву.\nПросмотров 29 399\nмасараьл дик яздархо ву\nмне очень нравится его произвидении,стихи\nя прочитал все его произведения\nа произведение зайнди читал?\nСАМЫЙ ЛУЧШИЙ МОЛОДЕЦ, ПИШИ ТАК И ДРУГИХ АВТОРОВ, И ТЫ ТОЛЬКО ОДИН ПИШЕШЬ МАЛЕНЬКИЕ КОНСПЕКТЫ, КРАСАВЧИК!!!\nЯ бы поставил 5 звëздочек\nАхь ошибкш ма дина цуьттахь.Но короткий йолш нормально хелни.\nху яра и ма жим ю и


Сент-Уан-ан-Шампань — Википеди\n47°57′00″ къ. ш. 0°11′19″ м. д.HGЯOL\nСент-Уан-ан-Шампань (фр. Saint-Ouen-en-Champagne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.\nДозанашца йу МагӀей-ан-Шампань, БгӀуьлон, Шантне-Вильдье, Шевилле, Сен-КгӀистоф-дуь-Жамбе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сент-Уан-ан-Шампань&oldid=7842993»


Гуашь Peppa Pig Свинка Пеппа 6 цветов Сахарница с дозатором из нерж. стали h=14.5 (1237098)\nСахарница с дозатором из нерж. стали h=14.5 (1237098)\nБуинск, Лениногорск, Зеленодольск, Ковдор, Можга, Тихвин, Нижегородский, Урай, Хвалынск, Оренбург.


Асхьабаш — Википеди\n(Сахаба яха оагIув укхазахьа хьожаяьй)\nИслама пхи бIоагIа\nДаьла цаӀ вар\nАсхьабаш (Iар. أصحاب) е сахьабаш (ба) (Iар. صحابة — новкъост, тӀехьавазар) — Мухьаммад Пайхамар бӀарг вайна а бола, байна дӀабовлаллца из Даьла Элча волга бакъдеш а хинна бола цун тӀехьаба́зараш.\n1 Асхьабий оагӀаташ\nАсхьабий оагӀаташ[тоаде | тоаде чура]\nДийшача на́ха сахьабаш кхаь тоабанах бе́къ:\nМуха́жираш — Маккара (е кхыча меттигера) Маддане Хиджрат даь бола тӀехьабазараш. Шоай рузкъа-хьал а, гаргара нах а Даьхе а ислам бахьан долаш дитад цар.\nАнса́раш — Маддане е Мадданен гаьна доацаш баьха тӀехьабазараш.\nКхыбола асхьабаш — кхыча меттигашка има диллараш а, Макка хьаяьккхачул тӀехьагӀа цига има диллараш а. Царех е муха́жираш е ансараш а́лац, асхьабаш мара.\nБусулбаша беррига асхьабаш лархӀа беза царех цхьаккха къеста ца веш.\nРоль и место сахаба в исламе[тоаде | тоаде чура]\nСподвижники — передатчики хадисов[тоаде | тоаде чура]\nАбу Хурайрат — 5374 хьадис\nӀабдуллахӀ ибн Ӏумар — 2630 хьадис\nАнас ибн Малик — 2286 хьадис\nӀаишат бинт Абу Бакр — 2210 хьадис\nӀабдуллахӀ ибн Ӏаббас — 1660 хьадис.\n↑ Али-заде, А. А. Асхаб аль-Кирам // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 98.\n↑ 3,0 3,1 Гогиберидзе, 2009, с. 195.\n↑ Праведные халифы Ло:Wayback // Islam.ru Ло:Мёртвая ссылка\nАли-заде, А. А. Асхаб // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 107.\nГогиберидзе Г. М. Исламский толковый словарь. — Ло:Ростов н/Д: Феникс, 2009. — 266 с. — (Словари). — 3000 экз. — ISBN 978-5-222-15934-7.\nАсхабы / Рощин М. Ю. // Анкилоз — Банка. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2005. — С. 431. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 2). — ISBN 5-85270-330-3.\nСсылки[тоаде | тоаде чура]\nЛо:Мухьаммад Ло:Асхьабаш Ло:ВС\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Асхьабаш&oldid=44609»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 25 Этинга 2021, 16:05.


ОвхIанистанерчу маьждигехь динчу эккхийтарехь нах байина, бу лазийнарш а\nГIадужу-бутт 19, 2019\nПIераскандийнахь ОвхIанистанан малхбалерчу маьждигна динчу тIелатарехь мел лахара а 30 стаг велла. Нангарсхан провинцин губернаторан векало дийцина журналисташка, маьждиг чохь масех оьккхуьйтург хилла йоьллийна аьлла. Джавдара олучу кIоштахь хилла ду экстремистийн тIелатар.\nЭккхийтар дича тIебоьжна маьждиган тхов. Меттигерчу наха дийцарехь, чухаьрцина хилла йоллу маьждиган гIишло. Провинцин кхеташонан депутато бахарехь, белларш боцурш а, 100 сов стагна чевнаш йина. Бусулбанаш ламазна моллас дIакхойкхучу юкъанна дина эккхийтарш. Джавдара кIошт овхIанхойн кхерамзаллан ницкъаша доладеш ю.\nIедална дуьхьал лаьттачу цхьана тобано динчу эккхийтарх жоьпалла тIе ца лаьцна. Reuters агентало билгалдаккхарехь, тIалибаш а, "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобан декъашхой а жигара хьийза Пакистанца юкъахь доза долчу Нангархар провинцин дакъошкахь.\nООН-ан леринчу рапорт тIехь бинчу хаамца, тIаьххьарчу кхаа баттахь ОвхIанистанехь вийнарг а, лазийнарг а 4 эзар 313 маьрша вахархо ву.


Дагестанхойн а, нохчийн а спортхошна Нурмагомедов Хьабибна а, Чимаев Хьамзатна а юкъахь дов дац аьлла, дIахьедина UFC-н Оьрсийчоьнан латархочо, "Ахмат" клубан декъашхочо Гришин Максима. Латархочо бахарехь, журналисташа а, социалан машанашкахь лелачара а дина питана ду иза.\n"Яцара конфликт. Аьллачух нийса ца кхетийнера. Телефон а тоьхна, цхьанакхийтира и шиъ, къамелдан. "Оха иза ватIор ву" бохучух аьлча, аш и дешнаш кхеторе терра ду. Юьхьдуьхьал а ала йиш ю сан ишта, юй? Ткъа муха лерех кхета и ешархочунна а, ладугIучунна а? Забар еш аьлла хила а тарло, ткъа массара а дестийна", - аьлла Гришина.\nОцу юкъанна, цхьана хенахь UFC-н чемпион лаьттина Ковингтон Колби шек ву, Чимаевс цхьаъ "ватIорг" хиларх. Нохчийн спортхочун могушаллица проблемаш хиларх хаийтина Американ латархочо Submission Radio-на еллачу интервьюхь.\n"Гоьваьллачу латархочух тасавеллий иза? Я цхьаннах а леттий иза? Суна ца хаьа. Цунах лаьцна дийца хала ду, оцу кIанта даим а шен могушалла ялхош хилча, уггар а ницкъ болуш хуьлу хан йолуш ма ву иза. Оцу Чимаевх лаьцна суна хууш хIума дац-кх", - аьллачу Ковингтонан дешнаш далийна "Чемпионат" гIирсо.\nНурмагомедов Хьабиб "дика спортхо" ву, амма иза "UFC-н проект" ю, Оьрсийчоьнан я Дагестанан байракхна кIел хIоьттина цкъа а ца летта иза, элира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Стигалкъекъа-беттан юьххьехь. Инстаграмехь йоьдучу эфирехь цо кхайкхам бира цуьнга, Чимаевца лата реза хила аьлла. Оцу юкъанна, ша "муьлхха а гонорар" охьайилла кийча ву, элира Кадыровс. Скандал иккхинчул тIаьхьа дIахьедира нохчийн куьйгалхочо, ша дагестанхо аьшнашван гIерташ вацара аьлла.\nШи спортхо лата луучу Кадыровн дIахьедарна жоп лучу Чимаев Хьамзата кхерам тесира Дагестанерчу чемпионна Нурмагомедов Хьабибна, ша иза "ватIор ву" аьлла.\nММА-рчу шен йоццачу карьерехь исс латарх чекхваьлла Чимаев Хьамзат, иссазза а тоьлла, толамех кхоъ цо баьккхина UFC системехь. UFC-н рекорд хIоттийна цо хенал хьалха, 66 дийнахь кхузза толарца. Хьалхо Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу спортан комментаторша бехкбиллира Чимаевна, иза Соьлжа-ГIала а вахна, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца цхьаьнакхетарна а, цо шена совгIатйина "Мерседес" схьаэцарна а.\nЦул тIаьхьа UFC-н юккъерчу йозаллин латархочо Чимаев Хьамзата дIахьедира Инстаграмехула, ша шен спортера карьера дIатосу, аьлла. ТIаккха Кадыровс, шен Чимаевца къамел хилла, иза спортехь вуьсуш ву, элира.\nТIаьхьо Швецера Нохчийчу дIавигира UFC –н латархо Кадыров Рамзана. ХIинццалц схьа Нохчийчохь вара Чимаев Хьамзат.\n2021-чу шеран Зазадоккху-баттахь Нурмагомедов Хьабиб, цо карьера ерзорца доьзна, ваьккхира UFC-н массо а рейтингашкара. Ша спорт юьтуш хилар дIахьедира цо америкахо Гэтжи Джастин ша эшийначу дийнахь – стохка ГIадужу-беттан 24-чохь.\n32 шо долчу Нурмагомедовс ша эйинчу кепийн летаршкахь волуш дIадаьхьина 29 цхьаьнакхетар, ца эшна цкъа а. UFC-хь 20I2-чу шарахь дуьйна вара иза, цигахь 13-зза тоьлла иза.


Наьна меттаца дувзадаь вахар. Шадиев Султана 80 шу дизарга | magas.ru\n18.08.2017 23:33 Комментариев 2\nЗухра Галаева Сб, 26/05/2018 - 13:34\nАллах1 раьза хилва ер санна статьяш язъечарна. Студенташта ч1оаг1а накъайоал ераш))\nАбббас с перископом Сб, 19/08/2017 - 02:19\nСакхердам язу да ...


Фле-ан-Ескребье — Википеди\n50°23′52″ къ. ш. 3°03′45″ м. д.HGЯOL\n▼5816 стаг (2018 шеран 1 январь)\nФле-ан-Ескребье (фр. Flers-en-Escrebieux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Нор. Дозанашца йу Оби (Дуе гуо), Дуэ, Ескершен, Ловен-Планк, Курсель-ле-Лан, Роос-Варанден. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ Dubrulle B. Municipales dans le Douaisis : on est allé humer l’ambiance dans ces villes où il n’y a qu’une liste // La Voix du Nord — 2020. — ISSN 0999-2189; 2491-3189\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фле-ан-Ескребье&oldid=5192824»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 15:12.


Дизайн интерьера кухни. Плитка, мрамор, мозаика.\n149Кб, 800x531 (jpeg)


Сен-Виктор-де-Бютон — Википеди\nСен-Виктор-де-Бютон (фр. Saint-Victor-de-Buthon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Эр а, Луар а. Дозанашца йу Вопийон, Бретонсель, Кулонж-ле-Саблон, Saintigny[d]. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Виктор-де-Бютон&oldid=5184074»