"Оьздангаллин Паспорт" - харцо\nЖимма хьалхо официалан хааме даьккхинера махкахь синмехаллин-оьздаллин ала царах я ийманан ала царах паспорташ даха мур бу дIаболош аьлла.\nАмма цу кепара анкета кхоллар хьокъехь Оьрсийчоьнан юкъараллехь и кIоршаме низам талхор ду аьлла гIовгIа яьлча,урхаллехь болчара даре а ца деш,паспорташ дохуш хилар бакъ ца дира.\nБакъду карарчу хенахь ярташкахь Iедалхошща жигара дIахьуш ду бен-бен хеттарш тIехь долу анкеташ царна жоьпаш а долуьйтуш юзуш. Мила ,мичара ву,телпо ноьмар ,болх-некъ, кхидерг, дIаяздарал сов,билгалдохуш тайпанаш а,вирдаш а.\nЦу юккъе дIалатош ду жоьпаш деллачуьнан сурт а. Ишта кхин цхьа меттиг –дакъа а ду цу тIехь,кIел куьг дилла дIаяздина: «Ас тоьшалла до сайн динан а,къоман а.пачхьалкхан а мехаллаш ас ларйо,сунна лераме а хиларх. Ас пурба ло сайх лаьцна дийцинарг хьашт-дезаре дерзо». Ишта яздина ду анкетехь. Цу бухахь ши билгало ю,кIел сиз хьакха безаш «Реза ву», «Реза вац» аьлла.\nАнкеташ тIехь долчу хеттаршна жоьпаш дала кхаж бевлларш бу 14-на тIера 35 –нне кхаччалц шераш долу бахархой. «КIел диллина цхьа хIума-м дац те» аьлла, шеконаш лелхаш а, дукхахболу могIарера нах кхеташ бац и болх-кампани стенна йолийна.\nКъаьсттина тамаше хета царна цу анкети тIехь тайпанех а, вирдех а хеттарш хилар. Герггарчу барамехь,жима-воккха хиларе хьаьжжа ишта жоьпаш хазадо наха молла а, юртда а, полисхо а коьртехь волуш араяьлла лелачу тобано юьртахой хьесапе оьцуш,анкеташ юзуш, бечу балхах.\n«Синмехаллин,оьздаллин» паспорташ яздан Iалашонца болийначу балхо,бIоста-бIостанехьа хеттаршка буьйлуьйтуш,сакIамдина цхьаболчу бахархой. « Эххар тIаьхьа даьхнешна санна,гучче бохуш тIе мухIар детта а, лерга ноьмарш охка а мА буьйлалахьара нахана. Кхарна и дагадахьахь а тамаш бан меттиг ца йисна кхуза-м». Ишта ойла кхобурш а бу. Царех ву Старопромысал кIоштера 53 шо долу Бухади.\nБухади: «Паспортизаци йийр яц аьлла даьккхинера цара цкъа, юха а буьйла-м белла юьртахула. Иза эрна ахча а,хан а яйар ду-кх, соьга хаьттича. Тайпанаш,тукхамаш,вирдаш а стенна дуьйцу? Иза а ца хаьа.Низамо магош а, хIинццалц хилла а хIумнаш-м дац уьш. Цара и анкеташ язйича а бакъ сурт гучудер ду аьлла а ца хета суна. Шайна аьттонна, хила тарлучу бохамах а ларлуш цхьаболчара пуьташ а ма буьтту.\nСуна хууш тхан юьртарчу цхьамма ша Доккин вирдехь воллушехь Кунта-Хьажин вирдехь ву аьлла дIаяздайтина. Яздайтина Iедалехь берш а алссам цу вирдехь болу дела. И саннарш кIезиг мА бац. Суна хетарехь тамаш бан хIума дац кхана бежнашна санна нахана бирканаш олу ноьмарш етта йолийча а».\nВуно маьIне а лоруш, кхузахь цу тайппа тийна-таьIна дIаболийна болх юха а коьртах баьлла Оьрсийчоьнан юкъараллехь. Политикехь охIла болчу дукхахболчу тергамхоша а,бакъонашларьярхоша а кIоршаме низам талхош а, адам лахдеш эхье а лору,кхиазхошна а, кегийрхошна а шатайпа.кхечу цхьана меттехь доцу паспорташ даха аьлла, юьхьарлаьцнарг.\nКъилбаседа Кавказехь болх беш йолчу проектан Дуьненаюкъарчу кризисан тобанан директор Сокирянская Екатеринина хетарехь и паспорташ даха аьлла болийна болх гергариш кегийрхой хьокъехь дукхаре эго а ,кхоно цхаъ нислахь цаьрга жоп деха а болийна болх бу. Сокирянскис Iаламат бехке а,лартIа доцуш а лору и дIадолор.\nШа цхьа хьекъале,кIорге йолуш хIума олу а моьттуш,дIахьедар хааме даьккхина оьрсийчоьнан президент волчохь адамийн бакъонаш ларьечу кхеташонан декъашхочо Шевченко Максима.\nЦу кепара анкеташ язьяро нохчашна диканца гIо дахь бен вон болх бийр бац аьлла хьажам бу цуьнан. Цуо яздо: « Цу анкето,нагахь лаьцна меттиг хилча, я сацийча, харц тоьшаллаш деш ницкъ бан болийча…. Цхьанхьа Ставрополехь я Кубанехь… нохчийн кIант маршаваккха а,ур-аттал вуьйчура кIелхьарваккха а тарло...»\nИшта яздина Шевченкос. Стенна лоьцуш а,леца безаш а бу те юха а нохчийн кIентий? Лецча а ницкъ стенна бойтуш бу царна президента тIома кIел хиъна Iачу бакъонашларьярхочо? Цу кепара тIебазбелла лаьттачу кхерамах хьалхабовла цу анкеташ-паспорташа гIо деш хилча ерриг Оьрсийчохь а стенна ца дохуьйту уьш? Цу могIарера хеттарш дукха ду вайнехан.


ФСБ-н хиллачу эпсаран Литвиненко Александран рол гайтина актер Дуайер Эдриан\n2006-чу шарахь Лондонехь дIовш делла, вийначу къайлахчу сервисийн эпсаран Литвиненко Александран кхолламах лаьцна "Литвиненко Александран дахар а, валар а" цIе йолуш хIоттийна дуьненан опера гайтина исбаьхьаллин Grange Park Opera фестивалан гурашкахь Британехь. Аншлаг хуьлуш дIадаьхьна гайтар. Гольдфарб Александра язйинчу "Диссидентан Iожалла" (оьрсийн матте гочдарехь - "Саша, Володя, Борис. Верах истори) книгин буха тIехь кхоьллина ю операн сюжет. Цо дIалоцу Литвиненкос къайлахчу сервисашкахь болх бина мур а, Нохчийчохь хилар а, Британи эмиграци яр а, дерзадо цуьнан валарца.\nЛитвиненкон парти олуш вара тенор Дуайер Эдриан. Операн кхинболчу турпалхошлахь Александран хIусамнана Марина а, олигарх Березовский Борис а, Литвиненкон ФСБ-хь хилла белхан накъост Луговой Александр а вара. Иза вийначун роль кхаьчна цунна.\nОперана мукъамаш дIаязбина композиторо, мецената Болтон Энтонис, либретто- гоьваьлла сценарехь язъеш волчу, гочдархочо, Лондонерчу паччахьаллин операца а, Англин къоман операца а белхаш бечу Хескет-Харви Кита.\nБолтона дуьйцу, 2008-чу шарахь дешнера ша Литвиненкон кхолламах лаьцна, иза "дагах кхеттера" шена, бохуш. Композиторна хетарехь, "операна лерина кхузахь дерриг а долуш ду: Iедал, политика, ямартло, безам, кхерам".\nОпера кечъечу заманчохь гIо латтийна Литвиненкох йисинчо.\n"Дешнашца ала луш доцург эмоцешкахула мукъамаша хазадо, суна хетарехь, опера - уникале таро ю - сан хIусамден дахарх а, Iожаллех а дерг карладаккха", - аьлла Литвиненко Маринас премьера йолаялале хьалха.\nИнгалсан маттахь дIаолуш ю опера, оьрсийн матте гочйо цхьаьна олуш йолу партеш. Документалан кинохроникера суьрташ а гойту оперехь.\nФСБ-н эпсар хилла Литвиненко Александр Британи дIавахара, цигахь Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна а, Оьрсийчоьнан Iедалхошна а шога критика еш вистхилира иза.\nЛитвиненко вийра Лондонехь 2006-чу шарахь, полоний олу дIовш а малийна. Британин талламхой тешна бу, оцу зуламна Оьрсийчоьнан Iедалхой бехке бу аьлла. Ткъа Москвано тIе ца дуьту, политикан бух болуш, цхьана Iалашонца бехкедо шаьш, бохуш.


Виль-сюр-Анкр — Википеди\nВиль-сюр-Анкр (фр. Ville-sur-Ancre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Сомма. Дозанашца йу Бюир-сюр-л'Анкр, Дернанкур, Меольт, Морланкур, Саи-Лоретт, Саи-ле-Сек, Тре (Сомма). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Виль-сюр-Анкр&oldid=6736077»


Сен-Ромен-ла-Мотт — Википеди\nСен-Ромен-ла-Мотт (фр. Saint-Romain-la-Motte) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Луара. Дозанашца йу Ноаи, Мабли (Луара), Пуи-ле-Нонен, Ренезон, Риорж, Сен-Жермэн-Лепинас, Сен-Аон-ле-Вье, Сен-Леже-сюр-Роанн. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Ромен-ла-Мотт&oldid=5186594»


Патриарх Кирилл: Айя-София килсах маьждиг дар – «Делан таIзар»\nОьрсийчоьнан Патриарха Кириллна хетарехь, Констатнтинополан патриарханна Варфоломейна «Делера хилла таIзар» ду стохка Туркойчоьнан Iедало еза София килс-музей юха а маьждиге ерзор.\n"Россия 24" телеканална ша еллачу интервьюхь Кирилла аьлла, Варфоломейс Украинерчу килсашна Оьрсийчоьнан Ортодоксан Керста Килсанех дIакъаста бакъо яларна бина цунна и бекхам. 2018-чу шарахь бина Патриарха буьйцу и хийцам. Цул тIаьхьа шен юкъарло хадийна Константинополан Килсаца Оьрсийчоьнан Ортодоксан Килсо, ткъа Варфоломей вац хIинца Кириллан куьйга кIел йолчу килсашкахь хьахош.\n"Патриарха Варфоломейс зулма дина, барт бохийна Киеверчу София-килсера гIаттамхой къобалбарца, ткъа Константинополан Софиях маьждиг хилла – Делан таIзар ду иза шеко а йоцуш" – дIахьедина Кирилла.\nКонстантинопольский патриархато –"бакъонаш йолучаралахь цхьабосса бакъо ерг " олу цунах – къобалдина Украинан Килс Москвах дIакъастар. ХIинца шина декъах лаьтта Киевера Килс – Оьрсийчоьнца йисинарг а, дахьаддарг а.


Сен-Флоре — Википеди\n45°33′04″ къ. ш. 3°06′25″ м. д.HGЯOL\nСен-Флоре (фр. Saint-Floret) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Пюи-де-Дом. Дозанашца йу Клеманса, Шассань, Кургуль, Крест, Монтегю-ле-Блан (Пюи-де-Дом), Сен-Венсан (Пюи-де-Дом), Сорье, Турзель-Ронзьер. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Флоре&oldid=5187057»


Исламан Нур - Свет Ислама - Iумдатул-ахькам:майрачо шен зуда, нахаца лелла аьлла, бехке йича - шен зуда бехке хиларна тоьшаллина\nIумдатул-ахькам:майрачо шен зуда, нахаца лелла аьлла, бехке йича - шен зуда бехке хиларна тоьшаллина\n325. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) заманчохь цхьана стага шен зуда бехке йина зина дарна. Цо дина цуьнан бер шен бер хилар тIе а ца дитина цо. ХIетахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) неIалт кхайкхаде аьлла, омра дина цаьршинга. Ткъа цаьршимма, Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара, неIалт кхайкхира. Цул тIаьхьа доьзалхо зудчунна кхачош сацам а бира, неIалт кхайкхийна долу и шиъ (зудий, марий хила йиш йоцуш) вовшах а къастийра» (ал-Бухари: 5315, Муслим: 1494).\n326. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Бани-Фазарат тайпанах цхьана стага, Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, элира: «(ХIай, АллахIан элча!) Сан зудчо Iаьржа бер дина?!». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина: «Эмкалш юй хьан?». Оцу (стага) жоп делла: «Ю». Цо хаьттина: «Муьлхачу беснашкахь ю хьан уьш?». Оцу (стага) жоп делла: «Хьаьрса ю». Цо хаьттина: «Овкъаран басахь эмкалш юй хьан царна юккъехь?». Оцу (стага) жоп делла: «Ю». Цо хаьттина: «Мичара евлла уьш оцу кепара?». Оцу (стага) жоп делла: «Схьахетарехь, дайх йисина хьу хир ю-кха Iаткъаме яьлларг». ТIаккха цо аьлла: «Иштта хила тарлуш хьан кIентан хьал а ду хьуна. Схьагарехь, цунна Iаткъам бинарг а хир долуш ду – дайх дисинарг» (ал-Бухари: 5305, Муслим: 1500).\n327. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «СаIд ибн Абу Ваккъасний, Iабд ибн ЗамIанний юккъехь цхьа кIант бахьанехь къийсам бара. СаIда элира: «ХIай, АллахIан элча! Иза – сан вешин Iутба ибн Абу Ваккъасан кIант ву, и (шен бер хилар дIакхайкхор) суна тIедиллина хилла волучу. Хьажахь цуьнга, мел тера ву иза (сан вешех)». (Цул тIаьхьа) Iабд ибн ЗамIас элира: «ХIай, АллахIан элча! Иза – сан ваша ву, сан ден меттахь вина а ву иза цуьнан гIарбашо». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (оцу бере) бIаьрг туьйхира. Массарна а гуш иза Iутбах тера хилар а гира цунна. ХIетте а цо элира: «Иза - хьан ву, хIай Iабд ибн ЗамIа, хIунда аьлча бер маттана* кхачон дезаш ду, ткъа нахацалеллачунна – тIулгаш (тоха догIу)! Ткъа хьо - цуьнах дIакъовлалой лела, хIай Савда»».\n(Iайшата) аьлла: «Оцу жимачу стагана цул тIаьхьа цкъа а Савдин (юьхь-сибат) ца гира» (ал-Бухари: 6817, Муслим: 1457).\n* Вуьшта аьлча, шен меттахь диначунна кхачош ду бер.\n328. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана дийнахь АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), сел юьхь лепаш, самукъане, со йолучу чувелира. Цул тIаьхьа цо элира соьга: «Ца хезна хьуна: Мужаззиза, Зайд ибн ал-Хьарисе а, Усама ибн Зайде а хьаьжна, церан когаш цхьана цIийнан уьйраш йолуш ду-кха аьлла, аьлларг» (ал-Бухари, Муслим).\nКхечу хьадисехь аьлла: «Ларрашца цIийнан гергарлонийн уьйраш къастон хууш стаг вара» (ал-Бухари: 3731, Муслим: 1459).\n329. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), зударшна арахьа васваларах лаьцна хаьттиначу хенахь, цо жоп делира: «Ткъа хIунда лела до аша и хIума?!». Цо ца элира: «Цхьаммо а ма дойла аша и тайпана хIума, хIунда аьлча: «АллахIа кхолладала (доьгIна) долу са – (хьаммо хIуъа леладахь а) кхоллалур долуш ду» (ал-Бухари: 7409, Муслим: 132/1438).\n330. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) заманчохь, дуссуш лаьтташ Къуръан а долуш, дассалучу хенашкахь зударшна чу ца дассадала), тхешан бехке меженаш зударшна чуьра схьа а йохий, арахьа Iанайора оха (оралла). Ткъа и хIума ша ца магийна хIума хиллехьара - (оцу хенахь дуссуш лаьттачу Къуръано) дихкина хир дара тхуна» (ал-Бухари: 5208, Муслим: 1440).\n331. Абу Заррас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Муьлхха а, шен воцучу ден кIант ву ша аьлларг – шена ша иза воцийла хуъушехь – ца ваха йиш а йоцуш, керстаналле гIур ву. Шен доцучуьнга кхача гIерташ верг – вайх вац, жоьжагIатахь шен меттиг дIа а лоцийла цо. Нагахь цхьамма муьлхха а кхечу стаге керста (ву хьо) алахь, я «ХIай, АллахIан мостагI!» алахь, нагахь иза (цо ма-аллара а) дацахь, - (цо аьлла и дешнаш), шеко а йоцуш, цуьнга юхадоьрзур ду» (ал-Бухари: 6045, Муслим: 61).


Коронавирус: хьанна бу кхерам?\nЦамгарш яржарна терго ечу Американ центро жоьпаш делла COVID-19 пандемех лаьцна кест-кеста лучу хаттаршна.\nМуха яьржа коронавирус?\nКоронавирусаш адамера адамана тIейолуш лоруш ду хIаваан-тIадамашца. Цамгар кхетта иза жигара йолуш волчуьнгара йолу иза кхечарна тIе.\nТаллам бан анализаш дIаелча COVID-19 вирус кара а ца йина, юха иза кхетта хила там буй?\nХьакхаелла дукха хан яцахь вирус ца каро а мега. Нагахь коронавирусан ун кхетаран билгалонаш йолчу адаман анализийн жамI дацаре хиллехь, иза ду цунна карарчу хенахь кхетта цамгар коронавирусца йоьзна яц бохург.\nКарантинехь хиллачуьнгара тIеяла там буй коронавирус кхечу нахана?\nCOVID-19 вирусан карантинан хан 14 де ду. ХIунда аьлча 14 де бу цу тайпачу коронавирусан цамгар тӀеяллалц болу уггар беха мур. Цу кепара, карантинера аравалийтина стаг кхераме вац, цуьнан цамгар оцу хенахь кхин дIа кхиина ца хиларна.\nБакъ дуй, пхьорачу зударшна коронавирус атта хаькхаяла мега бохург?\nЦкъачунна хууш дац бераха болчу зударшна иза атта кхета мега бохург.\nКхераме дуй коронавирусах веллачу стеган тезета вахар?\nCOVID-19 вирусах веллачу стеган дакъа цахьедар гIоле ду.\nДакъа дIадолла кечдинчул тIаьхьа цунах хьакхавелча вирус лоцур ю бохург шеконе хIума ду. Масала, куьг схьалаца я маракхета мегар ду дакъа дIадолла кечдинчул тIаьхьа. Кхин дерг лело ца оьшу, дакъа дIадолла кечдеш а, цул тIаьхьа а. Цу юкъахь ду обанаш бахар а, лийчор а, марчо хьарчор а.\nНагахь велларг лийчо а, марчо хьарчо а гергарнаш лууш белахь, уьш дагабовла беза шайн юкъараллин диндайшца, ун ца далийта хIун дийр дара-те аьлла.\nКхачанца а, шелдинчу я гIорийначу кхачанан сурсаташца а яржа кхерам буй коронавирус?\nТаханлерчу денна цхьа а тоьшалла дац кхачанехула COVID-19 яьржаш хиларан. Вуьшта, цу тайпа вирусаш баш садолуш яц арахь яха. Цундела вирус хьакхалур ю олийла дац, нагахь кхачанан сурсаташ маситта дийнахь я кIиранах дIасадаьхьна хиллехь.\nКхечу пачхьалкхера чудеанчу сурсатах коронавирусан ун даларан кхерам буй ткъа?\nЦкъачунна цхьа а тоьшалла дац, COVID-19 импорт йинчу сурсатех яьлла хиларан.\nАрахь йохъяларо сацор дуй COVID-19 коронавирус яржар?\nЦкъачунна хууш дац хенан хIоттамо а, температуро а COVID-19 яржарна Iаткъам муха бо. Цхьайолу вирусаш, могIарера шелвалар я грипп, алсам яьржа шийлачу хенахь, амма иза дац хьо йовхачу хенахь цомгуш хир вац бохург. Карарчу хенахь хууш дац йохъелча лахлур ду я дац коронавирус яржар. COVID-19 вирусан дукхахаха йолу башхаллаш теллина яц, цу агIор дIахьош бу болх.


Айдамиров Абузар. КIант веллачу дийнахь | ВАЙНАХ\n19.07.2017\tДень чеченского языка, Культура и языкознание, Литература, Популярно, Проза, Юбилей Оставить комментарий\nХIун дийр дара-те адамаша, кхана шайх хиндерг хиъча?\nИ ца хаарна, шаьш абаде кхаччалц дехар долуш санна, гуттар тIаьхьало лоьхуш, детталуш, хьаьлхина лела-кх. Иттех де дац-кх тIехь мархин Iаьцик йоцуш санна, дог аьлча а, хIара къена жIормак, паргIат еттаелла. Иттех де хьалха ду-кх ножан хьокхий тухуш, пхонан серашца кхолха берд хьош, кож тухуш, ас хIара керт йина. ХIара йина а ваьлла, гуттар резахилла кхунна туйнаш а тийсина со чу воьдучу суьйрана, хьанна моьттура, кхана Iуьйрана, наха уггар дикачуьра хIара йоха а еш, бугIанийн ворда яллал ков доккхур ду? Хьанна моттара, оцу дийнахь сан йоккхастага юьхьар йоьлла тIехь асар даьккхина и саьрмсекхийн хас, хьешна, датийна, цIенкъа санна, шардийр ду?\nХIаъа, оцу дийнахь а декхна дара сан дог, тIехь цуьрриг марха йоцуш. Къеналла ца хьехийча. Бакъду, сих-сиха цо-м хоуьйту ша соьца юйла, кханенан мукъ шен буйнахь буйла. Куьзгана хьажа-м, дера, ца ваьхьа. Корта ма бу, детица варкъ даьккхича санна, къегина. Мацах цкъа, сой, сан йоккхастаг хIинцачул цхьа шовзткъе итт шо къона долчу хенахь, хийла йоьIан хьежар шайна тIехь сецийна сан жугIура бIаьргаш кхоьлина. Гуттар таьIна деана тогIи чу доьжна гуьйренан дохк санна. Царна тIехула лаба еш куьг лоций бен ца хьажало дуьхьал хIоьттинчуьнга. Юьхьан бос а бац цуьрриг а да воккхавевеш. Хан мел ели хебаш, яхлуш, ирлуш ю иза а. Цуьнан дерташ-м юькъа, сирачу можо дIахьулдора. Амма сан дахаран хIора де ду-кх, цхьа хьаьрк гал доцуш, кху сан лекхачу хьаьжа тIехь дIаяздина. Иза ду-кх гуттар лерина кечдеш яздинчу гIайракхан чуртах тера.\nГена яц Iожалла. Дерриге а хIор денна теш хIуьтту цунна. Амма ас иза цкъа а аьттехьа ца дуьту. Кханенга, ламенга хьовх, иттех шаре дIатоьттура. Сайн къеналла а хеназа еана лорура. Къежвала, къанвала а, вала а бахьанаш сайн дукха хилла дела. Ва-Дела аьлла, со хаъал хилчахьана дуьйна цхьаъ вукхунна тIе боьлхуш, баланаш бара суна тIе Iенаш.\nХIара вайн Советан Iедал доккхучу шерашкахь, Цоцин-юьртахь Деникинан эскарх леташ цхьана дийнахь вийра сан дай, ваший.\nКIеззиг хIума дац цхьана дийнахь да а, цхьаъ бен воцу ваша а велла, гIаж санна, цхьалха висар? Вуьшта, метта охьа а вижина, Делан уьнах кхалхар ма ду ша. Ткъа и шиъ а-х вийнерий. Поп санна, зоьрталчу шина стеган декъий бугIанийн вордана а дехкина цигара суо цIагIиртина де цкъа а дицлур дац моьттура. Амма хенал воккха лор вац, ду олуш. Ша йина чевнаш хено ша ерзош ца хилча, адам хьердер ма дара. Цхьаццаерг ерзайо цо иза, йицъеш дикане а кхачавой, цхьаццаерг – кхин а кIорга кхин чов а йой, хьалхарчух гIан деш.\nСуна хилларг а иза дара. ТIаьхь-тIаьхьа хуьлучу бохамийн бозаллаша кийрара дIашарбора хьалхарнаш. Кхузткъе пхийтта шаро хIун гойтур дац? Царех пхиъ дара пхийтта эзарнал деха. Балане. Гитлар боху и чагIалкх вайн махкана тIелетча тIаме вахана ший а кIант вийра сан. Цхьаъ Идалан йистехь, Талинграда уллохь, шолгIаниг – Япох леташ, дIога, гена малхбалехь, мацах, паччахьан заманахь сан ден-ваша вийначу ГIарбал ю, Харбар ю хаац суна, и цхьа цIе йолчу шахьарна уллохь.\nХIаъ, тIехIотта барз бац цаьршиннан. Шиннан а сурташ ду, белшаш тIехь эпсарийн погонаш а, хьалха ордалш, мидалш йолуш. Воккханиг вийча церан командирера деана кехат хIинца а ду. Яьллачу хено маждина шалхадиттинчухула эттIа. Шун кIант, Iалханов Iелаха, Даймохк ларбеш леташ турпала вуьйжи, аьлла.\nШолгIачух лаьцна дац ишта кехат. Хьанна хаьа, цуьнан накъосташа я командиро хIетахь ишта кехат хьажийна хила а мега. Амма тхоьга ца кхечира иза.\nОцу пхеа шарачохь кхелхира сан ши йоI а. Цхьаъ цIера араяьллий, важа – ялазий. Церан даьIахкаш а йохку генарчу лаьттахь. ГIиргIазойн лекхачу лаьмнех.\nГIаж санна, цхьа волчу цхьана кIантаца дисира сой, йоккхастаг.\nКIезиг вара. «Шиъ волчун цхьаъ висина, цхьаъ хиллачун цхьа а вац», – олуш ду вайнехан. Амма охашиммо, иза тхаьшшинна витинчу Далла хастам бора. Важа виъ ваьхьначу цуьнан ницкъ ма бара цунах тхойша даккха.\nХIаъа, хан а ма ца Iай шениг дитина. КIез-кIезиг ерзош цо ерзийна тхойшиннан дегнашна хилла чевнаш. Бакъду, жимма хьакхавелча а, цхьа лазаме ов тухуш, тидаме моьнаш а дуьтуш. Масех шарахь дикка бала баьхьира йоккхастага, къайллах мелчу бIаьрхишца йоьлхуш. ТIаккха, тIаьхь-тIаьхьа нилхаделира иза а. Дийна висинчунна, хан мел ели, кIезиг дагавогIу велларг. ХIор Делан догIучу дено, уьш вовшашна гена тоттуш, цхьацца зайл туху царна юккъе. Амма. Вукху агIор дIаоьхучу оццу деноша, дийна бисинарш буьг-буьгуш хьалхарчарна тIаьхьа буьгу.\nДийна висинчо дийрриг дира ас а. ЦIа вирзича уггар хьалха ден а, вешин а кешнийн баьрзнаш тодира, раздевлла чарташ нисдира, богIучу керла хIолла хIоттийра. Юьртан кешнашка кхачале, некъан йистте, деа беран безамна чарташ а дуьйгIира. Ас сайн куьйга, цемантах доьттира, ткъа Iумхас йоза яздира царна тIехь.\nИштачу чартийн беха могIа бу цигахь. Новкъа тIехбуьйлучу наха, хуучара, уллохь совций, доIа до, ца хуучара дала гечдойла, олу. Бакъду, шо-шаре мел дели лагIлуш кIезиг хуьлу царна доIанаш дийриш а. Важа кхо дош эриш а. Валаран а, веллачун а ойла кIезга йо тIаьхь-тIаьхьа. Кху дуьненан цIога лаца гIерташ хьаьддий-веддий лела массо а. ХIинца хIара дуьйцуш воллу со уггар хьалха а волуш. Суо хаъал хилчахьана гуттар ца мацвала, ца шелвала, дуьххьал дIа аьлча, ца вала гIерташ схьаоьху со. Вала ца лаьа цкъа а, цхьа де а ваха бахьана лоьху. Цкъа сатийсира ас кIант воккха а хилла, цунна зуда а ялийна, йовш лаьтта сайн тIаьхье стамъелла де гаре. ТIаккха – винчу а вирзина, бераллехь левзинчу меттигашка, дайн кешнашка цкъа бIаьрг тоьхначул тIаьхьа велча а дацара-кх хIумма а, бохуш. Дела дика ма ву, сан Iосалле ца хьоьжу иза. Ас са мел тийсинарг хилийтира цо, амма суна хIетте а вала ца лаара. Воккхахволчу воIана зуда а ялийна, цуьнан ловзаре хьажжалц, цуьнан бер хьастталц виса лаара.\nИштта ю-кх адаман амал. Ша мел вон хьегахь а, вала ца лаьа, цхьа де а ваха деза. Дера лаьа, ша вала охьавижина велахь а, ца вала кадетта, мотт сецца велахь а, бIаьргашца орца кхойкху. Амма цхьаммо а, уггар хьалха ас тIехь, ойла ца йо, ванах, ас сайна тIе йоьхучу оцу хено суна хIун дохьур -те, хIун гойтур-те, воккхавевер-те со я велхор-те, олий. ТIаккха, оцу деноша ша гатте хьовзийча, дохковуьйлу, хIара де гале велла кху дуьненара дIавеливелира-кх ша, бохуш. Цхьа масех дийнахь. Жимма Iийча и чов йоьрзу, юха а дуьнене марзо гIотту, юха а дуьненна тIаьхьа хьоду.\nМел вонаш гинехь а, резавара со сайн дахарна. Сан дагна чевнаш-м дера йина цо. Цкъацкъа суна Iаламат тера хетара суо генаш тедда, ирахь дакъалучу попан зоьрталчу гIодах. Генаш хедийнчохь мортдоьлла шеддаш долуш. Цхьа долчу цхьана гено чу ницкъ уьйзуш лаьтташ. Суна ницкъ лун и га – Iумха вара. Ткъа Iумхин пхи кIант, цхьа йоI оцу попан орамаша хьалатийсинчу керлачу маргIалех тера хетара. Сайл тIаьхьа вуьсуш ялх боьрша стаг хиларо гIехьчул дог курадоккхура. «КIант а, пхи воI а! Оцу пхеа воIан тIаьхье кхуьур ю! Iалха-м хьаха вовр вац, кIур боцуш!» – дог доккхадеш хьоьжура со цаьрга. Амма цкъачунна ерриге а дегайовхо Iумха яра. Кху къеначу дуьнене тIаьххьара хьаьжна сан бIаьрса дIадовш, цо тIехьабдийр ду сан бIаьргийн негIарш. Сан къена дакъа лийчош цо дуттур ду сирла хи, цо хьарчор ду кисин кIайн марчо. ТIаьххьарчу новкъа воккхуш цо лоцур бу барма, вуьллур ву со готтачу лахьти чу. Цо дугIур ду сан гIевланга гIайракхан чурт, иза лаьттар ву тийна, хIора пIераскандийнахь иза вогIур ву сан коша тIе хIотта, суна тIе богIу некъ баI бала буьтур бац цо.\nТIаккха, мацца а цкъа, цхьана дийнахь, шен кIенташа иза а вохьур ву сан лула.\nХIаъ, массо а ву оцу боцачу, амма юха ца бохьучу новкъа айба везаш.\nЦхьа а вуьсур вац. Цхьа а.\nДерриг дика дара, со цец а вуьйлуш.\nДала рицкъа а деллера шортта. ХIокху адамийн сутараллин цхьа доза хилча, тоийта, кхин ца оьшу а эр долуш. Амма, кху къеначу лаьтта тIехь хIинццалц схьа ког баьккхинчу адамех муьлхачо аьлла и дош? Я хьан эр ду? Дикано вузийча, хIинца суна тоьар ду аьлла велларг вац. Хьалха сан галдийллачу гIуллакхашца дуьстича элан бахам бара сан, Iумхас ши цIено дина. Суний, йоккхастаганий, гIутакхаш санна, хаза кегийнаш, шена – даккхийнаш. Кертахь масех бежана, иттех уьстагI. Ялт духкургачуьра масийтта гали ялта ца хеда цкъа а. Дийнахь кхузза хуьйцуш, цкъа дуьйхинарг кIирнах юха ца духуш, лело бес-бесара духарш.\nДуьненан ялсамане ю-кх, оццул тоделла-кх адамийн дахар!\nАмма деккъа цхьа хьал, дуьненан даьхний ма ца тоьу адам ирсе дан. Цхьана ханна Iеха-м во цо. Вуза а во, кху дуьненахь ша бен хIумма а дуй-те олий хоьттуьйтуш, кура а воккху. Тахана – кхиъна доьзалш а, йиш-ваша а меттахь ду хьан. Хьал а ду. Токх ву хьо. Ирс ду хьан кертахь кога-буьхьар хьийзаш. Оцу дерригенах Iехавеллачу хьуна гац хьайн лулара да-нана делла байлахь бисина доьзал я доьзал лаьттах боьллина, каш санна, шийлачу, маьждиг санна, есачу хIусамехь йисина жоьра зуда а, ахь санна, дуьнено Iехийна цхьа мур баьхьна, амма Iожалло кадетташ да-нана, йижарий-вежарий дIа а баьхьна, IаддаргIа санна, букъ хьаьвзина висина воккхастаг а. Ва амма латтац-кх и де даима цхьаьнгахь. Иштта, рогI-рогIана нехан керта хIуьттуш лела-кх. Тахана вийлинарг, кхана велхош. Оцу дийнан ойла ян лаац-кх, уггар хьалха суна а.\nХIара таханлера де сайна гур ду ца моьттура суна.\nДоллучул со воккхавевийриг Iумхин гIиллакхаш дара. Дена-нанна, доьзална цуьнан муьтIахьалла. Ас хьаькхначу сизал тIех ца ваьллера иза цкъа а. Кура вацара, коча вацара. Дена-нанна дика кIант а, доьзална дика да а вара. Ша пхийттара ваьлчахьана ламаз-марха ца дитинера. Хьарам рицкъех дезар ца иэцнера. Iуьйрана хьалххе гIоттий, шен ламаз дой, гатана юкъа хох-сискал а хьарчадой, тарахьтар тIе балха воьдуш, маьркIажан бода булучу хенахь цIа а вогIуш даьккхира цо хIара тIаьххьара ткъех шо. Юьхьанца гIаш лийлира. ТIаккха – вилспедахь. Пхи шо хьалха матцикл ийцира, уггар тоьлларг. ХьаргIа санна, Iаьржа. Гуттар беза дин санна, хьоме лелайора цо иза. Ша мел тIаьхьа, мел кIадвелла цIа варах, иза юьлий, массо маьIIе екъа горгам хьаькхна бен чу ца вогIура. Iуьйрана ламаз динчул тIаьхьа, юха а цунна гонах хьоьвзара, винташ къуьйлуш, даьтта детташ.\nИтт де хьалха тIаьххьара а хиира иза цунна тIе.\nДийно сарралц хIара керт еш хьийзина, кIадвелла со, йоккхастаге и асар дитий, пхьор кечде а аьлла, тилла доьду малхбузан ламаз дан чу вахара. Даима санна, перзан а, сунт а ламазаш дина, сайн бIе суьлхьа кара а лаьцна, маьнги тIе охьахиира со. Йоккхастаг, сихха шен ламаз дина, арахь, пеша хьалха юург кечъян юьйлира.\nДагара ца йолу и суьйре.\nДийнахь тийна лаьттина юрт кIезг-кIезиг самаяла юьйлира. Хезара сарахь цIа оьхучу бежнийн Iехар. Лохха Iаьхна, кетIа хIоьттира тхан тайша етт. РагIун тхов тIехь гай яьтIча санна, мохь хьоькхура цициго. Схьахетарехь, цунна оьгIазъоьхуш, циггахь летара, бераша дукха хан йоццуш цхьанхьара-м далийна кIайн-къорза жима кIеза. Цхьадика, хIетта эсий далош цIа кхаьчначу воIа, цициг иэккхийна кех а даьккхина, дIатедира и дов.\nШовзткъе итт суьлхьа а даккхале наб гIоьртира суна. Иза мелла а тIетеIайора диллинчу корехула хьоькхучу бIаьстенан суьйренан тамехьчу хIоно а, шур-шур деш корехь дегочу бIаран гIаша а. ГIенах долуш санна, хезара, арахь йоккхастага далланашна кечбеш уьн тIехь уьрсаца хохаш отуш а, цаца техкош а.\nНаб озийначу оцу масех минотехь гIенах суна дуьхьал ца хIуттуш сурт ца дисира. Амма уьш цхьа а вовшашца зIе йолуш дацара. Цкъа гира суна, Делан цхьана таIзарна санна, сайн багахь йисина цхьа кхэла дIаяьлла. Кхин хилларг хIума а доцуш, туйнаца кхоссаелла охьаюьйжира иза. ХIун дара а хаац, и кхэла мел гинчун мохь болура. Йоьлхура йоккхастаг а, нус а, маьхьарий хьоькхура кIентан бераша а. Уьш теба гIертара со. Цкъа вулий хьостуш, цунах гIуллакх ца хилча, чехош. Новкъаелахь бен хIуманна а кхин пайденна йоцу и кхэла багара охьайожарх шуна хIун хуьлу, бохуш барт беттара ас. КIез-кIезиг гуллуш, адамаш гулделира. Тезет ала тезет доцуш, ловзар олийла а доцуш, цхьа иэелла IалагIожа яра тхоьгахь.\nХIун дара а хаац, оцу IалагIожанна юккъехь Iумха ца гора суна. ДIалехчи а, схьалехчи а вацара. Эххар а, марчо тIекъовлале наха вита а ца витина, чу ваханчу суна, цу юккъехь Iуьллуш Iумха гира. Стенна делахь а, кагбина корта, юьхьа тIехь детта цIий, къаьрззина соьга хьоьжуш, ангали санна, хIиттина сийна бIаьргаш…\n– Iумха! – мохь аьлла, цунна тIе хьаьддачохь самаваьлла со, ши куьг тIехьа а тухуш, вагийча санна, хьалаиккхира. Чохь бодаш бара сан гIийлачу бIаьрсине хIумма а ца къасталуш. Сайна гинарш гIан-набарш хиларна паргIатваьлла со, доккха садаIа гIоьртира. Амма ас чуоьзна са юккъе кхаьчча, цIеххьана деган Iайга кIел иккхинчу лазаро, Iад санна, вуьйлира со. КIеззиг мукъана а садаIа гIерташ некха тIе куьг диллина, хе юьстах тесначу чIеро санна, бага а гIаттийна, хьалхахьа кхевдина «хьиъ-хьиъ» деш висира со цхьана ханна. ТIаккха, кIез-кIезиг маллуш, лазар дIа а даьлла, садаIа меттиг белира, сецча санна хетаделла къена дог, хаа а луш, тохаделира. Амма, стенна делахь а, бала бара-кх сан кийра хьийзаш, иштта, ведда цхьана агIор гIур вара-кх аьлла хоьтуьйтуш.\nАраваьлча мукъана а жимма маслаIат хир дацар-те аьлла, ши кIарх туьйдина, пен лоцуш, неIаре а вахана, нуьйда таIийна, чиркх а латийна, уча велира со.\nКIентан жимахдолу бер охьа а хаийна, далланаш йохош йоллура йоккхастаг. Царна тIехула тховх кхозучу сирла богучу чиркхана гонах хьийзара боккха полла а, кегийн мозий а. Шена хIума тасаре догдохуш, неIсагIи тIе муцIар йиллина, бага гIаттийна, беха цIен мотт ара а баьккхина, цIога а лестош Iуьллура Вахин жима кIеза а.\n– Хьо схьавогIу я юург чу йохьу хьуна? – хаьттира йоккхастага со гучуваьлча.\nСо жоп дала ца кхиира. Тата доцуш еана тхан кетIахь сецначу сийначу «Волги» чуьра охьавоьссина гIопан неIарх чоьхьавелира тхан юьртахь соьга гIоьртташ воккхастаг Билал а, цуьнца кхин цхьаъ а.\n– Ассалам Iалайкум, Делан къинхетам ма хедийла шун хIусамера, – салам луш, суна хьалха сецира Билал. – Шун гIоза юург хуьлда, Хелипат.\n– Ва Iалайкум салам, марша догIуьйла шу а, Билал, – учара чувосса тохавелира со. – Дела реза хуьлда шуна. Ма дика болх бу шуьшиъ веана. Цхьа нисъелла далланаш йина йоккхастага!\n– Охьа ма воссалахь, Iалха! – сацийра со Билала. – Юуш Iен йиш яц. ЧугIур ду вай. ТIаккха, Хелипат, хьо муха йоллу? Цамгарш ца лехьош Iай? Кертара бераш дуй могуш?\n– Далла бу хастам, дика йоллу со-м. Бераш а ду могуш. Шу а деца дика? Зерент хIун деш ю?\n– Дала дика кхобу. ХIан, Хелипат, тхо чудовлий цкъа?\n– ЧугIойша, ас юург дIайохьу шуна.\n«Диканиг дохьуш-м ца баьхкина хьуна хIорш», – бохура айса-сайга, хIинцца сайна гина гIан а, тIаьххье схьакхаьчча хIара шиъ а деза ца делла. Сан шеко кхин а чIагIъелира даима хабаре волу Билал, и мотт логехь бисча санна, тховса, ва Дела аьлла, къамел ца долалуш, хьийза воьлча.\n– Iалха, тхойшиннан Iен йиш яц, – къорра вистхилира Билал, тIаккха, жимма ойла а йина, тIетуьйхира: – Кхечунна хьекъал лун стаг цул тIех хьекъале хила веза. Кхиверг собаре воьхург, лам санна, ша собаре хила веза. Тхуначул дукха дуьне гинчу, мерза а, къаьхьа а Iийшинчу, дикано ца вохийнчу, даим тхо ира-кара хIиттош кху хене ваьллачу хьуна маслаIаташ дан тхо дукха кIезиг нах ду…\n«Делхьа хIара долор а ма тера дац-кх аш диканиг деанчух. ХIун ду-те хилларг, дан мукъане а…» – ойлайора ас.\n– Iумха жимма лазийна. Дуьхьал йогIу машина кхетта цунна тIе. Районерчу больницехь ву иза. Хаза Iаш ву. ИншааллахI, Дала мукълахь цхьана кIирнах хаза гIолий а хилла, аравер ву. Наха хIара тайпа хIума дукха дестадой дохьу дела, ма-дарра дийца хьалххе хьо волчу веана тхойша. ХIинца, Хелипате, хилларг дукха хIума доций а хаийте, тхойшинца дIаван кечлохьа. ХIокху Хьамидан машинца гIой, цунна тIехIоттий вола вайша.\nКIант лазийна боху дош хезчахьана можа бIагор хьаьвзира сан бIаьргашна. Билала кхи дIа дечу къамелах цхьа дош ца хезара суна. ДуьхьалхIуьттура цхьа ткъех минот хьалха сайна гина гIан. Охьайоьжна тIаьххьара кхэла. Кертахь IалагIожа. Йоьлху йоккхастаг, нус. Маьхьарий хьоькху бераш. Корта кагбина, цIеша вуьзна марчо юккъехь Iуьллу Iумха…\n«ХIан-хIа, аша хIуъу дийцахь а, Iумха дийна вац, – къурдаш деш, логан шад мосаззе а хьала-охьа теттира ас, – дийна вац иза»…\n– Лазор ву, лийр ву, – аладелира соьга, айса муха олу а ца хууш. – Массарна а тIехIотта езаш киртиг ю-кх иза. Рожехь. Цхьа а вер вац цунах кIелхьара. Амма со дIаваххалц виси велира иза. ХIара ца хилча а, кхул хьалха ас лайнарш тоьар ма дара. Далла дика хаьа хир ду-кх…\n– Иштта дац и, иштта дац, Iалха, – бохура Билала, ши бIаьрг цIенкъа а боьгIна. – Ас ма боху хьоьга, хIинцца цкъа Iумха хаза Iаш ву. Цхьа а тайпа кхераме хIума дац. ХIара Хьамид хIинцца ма веана цигара. Сингаттам болуш хьал хилча, ас лечкъор ма дацара. ХIун дийр ду ткъа, вонаш ган а, баланаш Iийша а кхоьллина-кх вай. ХIорангехь бу шеначулла бала. Цхьаьнгахь кIезиг, вукхуьнгахь дукха…\nБилал луьйчохь витина, сайна тIе бедарш юха вуьйлира со.\nУггар хьалха, Iаьржачу тIаьрсиган кIеда маьхьсеш кога а оьзна, барчерчу пенах тоьхначу къорзачу истанга тIехула, тIе кIайн шаршу хьарчийна кхозу Iаьржачу исхарин чоий, кIайчу лаьстиган гIовталлий тIе а юьйхина, детица кхелина доьхкий, шаьлтий юкъах а дихкина, чухула бIаьрг туьйхира ас. Сийна сир хьаькхначу аьчкан маьнги тIехь ирахIоттийнчу гIайби тIехь харцхьа баьккхина Iуьллура, цхьа бутт хьалха Iумхас суна байтина IаьнтIакан холхазан куй.\nСхьаэцна иза бакъахьа а баьккхина, чу ши куьг доьллина дIаса а тоьхна, дашо бос бетталучу кIедачу холхазана тIехула дайн куьг хьоькхуш, коьрта ца туьллуш, вехха хьийжира со цуьнга. Со цхьана ойланийн кIорге ваханийла хуу важа шиъ вист ца хуьлура.\n«Соьга-м баьккхира хIара шийла кхаъ, – ойла йора ас, – амма йоккхастаге муха хаийта деза. Цуьна-х дац, чуоьзча, дIахеца са а. Миска, иза-х, бохамаша хуьйдина кхачийна…»\nЙоккхастаг чу а ялийна, хIара шиъ волччохь цуьнга вистхила дагахь, ара мохь тоьхна, цуьнга кхайкхира со. Юха а ойла хийцаелира сан: «Шена и кхаъ хезча кхераялаза, мохь хьакхаза Iийр ма яц иза. ТIаккха, хIара нехан ши стаг а волуш, цунна маслаIаташ деш, и хьостийла а хир дац. ТIехула тIе, оцу дашца тоьхна цуьнан дагна чов а йина, иза кху чохь цхьа а йитина ваьлла гIойла а ма дац. Цул, ара а ваьлла, цуьнга шегга дайн къадор ас»…\n– Зуда, матцикло Iумха жимма лазийна аьлла ма веана и шиъ, – элира ас, ма-хуьллу паргIат, бен доцуш ала а гIерташ. – Ност ехкийта, больнице хьалавигна боху иза…\nАмма хала ду ненан дог Iехо. Иза-х гушдоцчу пхенашца дозаделла ду шен берийн дегнех. Берана хилла лазам ненан дагах ма кхета, иза мел генахь делахь а. Цхьаммо ца хаийтинехь а, хаало-кх и цуьнан дагна.\nЙоккхастеган кийрара мохь ца белира я бIаьргех хи а ца хьаьдира. ЦIеххьана кийра цIе хьаьвзича, цо дакъа ма до бIаьрхиш.\n– Ма шера… хаьара-кх суна… цхьаъ хиллий, – элира цо дегочу озаца, – хьоьга ала… ца яьхьаш… Iийра-кх…\nХьалха схьакхевдина цуьнан ира чIениг, хорш хьаьдча санна, «каррехь» егайора. ТIепаза яйра балдаш тIера цIелла а. ХIума юучуьра сецна ши бер а, кхераделла къаьрззина соьга а хьаьжна, дисира.\n– Цунна хилларг-м кхераме хIума дацара, – маслаIат дан гIертара со. – Хьо йоха ма йохал хьо. Хеде а хаийтий, шина а кертахь цIано елаш. И цIа веъча, хьовса нах гIертаза Iийр бац. Ледара ма хила. Цунна хилларг-м хIумма а дац, хIуъу тIедеъча а, доха йиш ю вайшиннан?\nХIаъа, дерриге дика дара оцу дийнналц.\nОцу суьйрана кхузара цIа чу воьдуш суна дагахь а дацара, дуьненахь айса яккха йисинчу хенахь (дукха елахь а, иттех шо хир яра-кх иза) сайн дагна кхин а цхьа чов хир ю бохург. И буьйса шина декъе екъаеллачу хенахь дIакхелхира Iумха. Маларо хьераваьккхинчу цхьана шопаро тIе машен а тоьхна, аьрташха лазийна…\nГора Iожалла яI! Цо дитац-кх шениг. Ша тоьхначу минотехь йогIий тIекхетий, куьйрано кIорни санна, оьций стаг дIахьо-кх цо. Хьоле хиларх а, къен хиларх а, миска хиларх а ца вуьту. Тайпа-тукхум доккха хиларх а, цхьалха хиларх а ца вуьту. ДегIехь турпал ницкъ берг а, я гIорасизниг а ца вуьту. СагIадоьхург а, я дуьненан паччахьаш а ца буьту. Ца хьоьжу иза ша тIеэца стеган аьтто хиларе а, ца хиларе а. Ехарх тIе а ца йогIу, цаиэшарх йогIий а кхочу.\nТхан цIийнан тхевнан гIортор хилла лаьтташ бIогIам бара Iумха.\nХIинца тIекхийти-кх иза. ТIаьххьара а, лен чов хили-кх суна. ХIинца а дIалеIаза ю бIаьрг мосазза кхийти дерриге а карладохуш, сан дог огу тезетана тойина хIара меттиг. Амма и чов бIозза кIаргйинарг, бIозза язйинарг, суна маслаIатана ойла йолуш кхуза гулделла адам дара. Керла божал дан дагахь Iумхас даьхна тIеш цуьнан тезетахь нахана тIе охьаховша дехкина. КIел гоьргаш йохкуш, тIехула алан чкъор дуьллуш, ахгуо беш, кадам бан богIучу нахана цхьа агIо хецна а юьтуш. Дуьхьал долчу дукъош тIе хевшина баккхий нах, вукху шина агIонца охьадехкинчарна тIехь – баккхий хила гIертарш.\nТезетана тIе кхаччале, цхьа бIе гIулч генахь совцура машенаш, мотоциклаш, говраш.\nЦигахь охьа а буьссий, атталгIа, тIаьхьависинарг тIе кхиаре а ца хьуьйсуш, беха могIа бой, схьахьолхура адамаш: боьрша нах – кхуза, зударий – Iумхин керта.\nИтт де хьалха, суна тIаьххьара а екхна еанчу оцу суьйрана, кIажар еш санна, хаза юцуш ас йинчу кертах доккха даьккхинчу оцу кевнах чоьхьа а буьйлуш, йоккхачу стеган саьрамсекхийн хас а хьоьшуш, схьа тIе оьхура нах.\nЦхьана хенахь-м, кадам бан баьхкинчу нахана хьалхаваьлла стаг цхьаъ велахь а, шиъ велахь а – уьш, кадам беш дIаоьцучунна хьалха хIуьттий доIа а дой, кадам беш дара гIиллакх. Цунна уллохьа могIара дIахIуьттий лаьтташ хуьлура веллачун вежарий, кIентий, ден вежарий, шичой, доцца аьлча, гергара йиша-ваша. Тхьамдига хьалха а беш, цаьрга массаьрга а кадам беш, чекхбовлура нах. ТIаккха виса везарг вуьсура, вуьйш, шайн декхар чекхдаьллачул тIаьхьа, нагахь велларг дIавоьллина гIуллакх чекхдаьллехь, цигара дIабовлура. Иштта дара цхьана хенахь гIиллакх. ХIинца кхин ду. Даима лаьтташ цхьа хIума ма дац, деккъа ша цхьа вониг бен. ХIара гIуллакхаш а йолучу хенаца къанло, зарзло, мортло, тIаккха, даьржий, дов.\nДIогахь лаьттара, ловзаргахь пондарчина санна, суна хIоттийна жIай-гIант. Охьахаа хан а, аьтто а хьенан бара. Хилча а, дог хьенан догIура. Сайн доцчу гIорица ирахь текхира ас юьззина и цхьа кIира хан. Оцу кевнехула чоьхьайолура нехан тоба. Царна хьекъале ву аьлла хьалха ваьккхина воккхастаг, шена тIаьхьара и тоба а оьций, вогIий гонна юккъехь, къеначу нахана хьалха соцу.\n– Ассалам Iалайкум! ДоIа делаш.\nМассара куьйгаш хьалалоцу. Моллас я воккхачо доIа до. Юкъ-юкъара хеза:\n– АллахIу амин!\n– Гечделахь, Дела!\nДоIийна лецна куьйгаш юьхьах а хьокхий, дIасахьожу тхьамда. Кадам дIаоьцург лоьху цо бIаьргашца. Цхьамма-шимма Iасанаш хьажайо:\n– ДIогарниг ву шуна!\n– Схьанехьа дуьйла!\nВевзачарна-м билгал варий со. Амма кадаме богIура сан гергарнаш а, гергарчийн гергарнаш а, керташкарчу зударийн гергарнаш а, Iумхина бевза-безарш, церан гергарнаш а. Царна хьалхаваьллачунна ма ца девза тхо. Наха Iасанаш, пIелгаш тIе хьийсош гойтучу суна хьалха хIуьттура уьш:\n– Дала гечдойла цунна…\n– Дала декъал волда иза…\n– Вайга хоьттуш дац-кх Iожалца дерг…\n– Ша схьавелларг дIа а вуьгу-кх Цо…\n– Иштта цхьацца бахьанашца Iожалла нислуш ваьш кхачадаллалц дIаоьхур ду-кх вай…\n– Массо цхьана дийнахь дала ца кхоьллина-кх вай.\n– Декъазниг тIаьхьавуьсу-кх, хIара къахьонан кад мала…\nЦул тIаьхьа хIутту кхузахь хьавр-зIавр. ДоIа а, кадам а чекхбаьлча, хьалагIуьтту хевшина Iийраш. ТIебаьхкинчаьрга маршалла хатта. Ткъа хIара тIебаьхкинарш, шайн тхьамда хьалха а волуш, цхьана маьIIера дуьйна дIа, цаьрга маршалла хетта буьйлало. Куьйгаш лецна а Iай ткъа. Вовшийн маралелха, накха некхах тухуш, беснеш тIеттIа теIош, аьтту а, аьрру а агIор буьйлуш.\n– Марша, могуш хуьлда!\n– Дела маршалла а, могуш а хуьлда!\n– ОхI! Хьамзат, хьо вац хIара?\n– Делора ву!\n– Ассалам Iалайкум!\n– Ва Iалайкум салам!\n– ДоIа весет ду хьоьга.\n– Юкъара ду вайшинне!\n– Ва, дела ва хьо марша!..\n– Шу а деца могуш?\n– Дала дика кхобу!\n– ХаьнкIашгIар муха бохку?\n– Къосам ма вац шуьца?\n– Хьо-м хIинцца пхийттараваьлча санна ма ву!\n– ВаллахI, Делора ву хьо-м тIаьхь-тIаьхьа къонлуш!\n– ХIан, схьадуьйла, охьаховшал!\n– ХIан-хIа, хевшина Iийр дац тхо,\n– Дукха дуьтур дац, жимма ял ел!\n– Жунид, хьо кхуза хаа!\n– Дера, хуур вац! Iазим хаийта!\n– ХIан-хIа, хьо хаа!\nБазарахь санна, лаьтта и гIовгIанаш, эххар а дIатоь. Куьйгаш лецна, маршалла а хиттина, бевлча шайна вевз-вевзачунна улло дIасатарло баккхийнаш, ткъа кегийрхой юьстахбовлий дIахIуьттий, бист ца хуьлуш совцу. Кадам бинчул тIаьхьа со-м гуш а ма вац. Я соьца гIуллакх дац цхьаьннан а. Iадда дIа вовшашна тIе а тийжаш, кара суьлхьанаш лецна, Iасанийн юьхьигаш лаьттах а Iуьттуш, юкъ-юкъа биэларш а лелхаш, цхьацца къамелаш дан буьйлало. Ца дуьйцуш а, ца хьахош а хIун дуьсу! Мацах цкъа, къона долуш шаьш лелийна синкъерамаш а, дина къоланаш а. Кхузахь дийцаре до юьртан юкъараллин гIуллакхаш а: бежан рагI, сагIанаш дахар, зударий балор, там баккхар, тIеш-некъаш тодар, цхьацца нехан гIиллакхаш а. ТIаккха цхьацца вирдашна лен хIуьтту. Эххар а, оцу тIехула вовшашца довдолу. КIант велла Iечу суна ца оьшу гIуллакхаш ду хьехораш дерриш а. Амма массарначул дукха кегийрхошна лоь. Кегийчу нехан никIапаш, гаттий когаш болу хечеш, мехкарийн йоций кучамаш. Коьртара месаш. Цара юьхьах хьоькху басарш а. Доцца аьлча, цаьрца гIиллакхан чо бац, боху.\n– ГIиллакхах доьхна тIе кхуьу чкъор, – кортош хьийзадо баккхийчара. – Коьртта Iуьйра, хIоккхул яккхий кхесаш йитина, пхьуьйшаш доцу кучамаш юьйхина, деш ламаз а, кхобуш марха а доцуш лела кегийнаш. Цигаьрка, малар дац воккхачух лачкъош.\n– Ткъа зудабераш? – юкъаволу кхин. – Дерзана пхьаьрсаш, настарш оьхьуш, коьрта тIехь, хола санна, к1уж бой, цунна гонах цхьа бехчалг хьарчайой! ГIодаюкъ хьулъеш тIеюьйхина коч а ю, цаца санна. Чекх хьаьжча дерзана дегI гуш.\n– Эхара зама тIекхочуш лаьтта-кх.\nИ сов хабарш ца дийцийта гIерташ, цхьа хьекъалехь волчо олу:\n– Нах, хIара гIовгIанаш совцаяй, цул, цхьацца бIе къулха а, салот деший, вайн веллачунна мел кхайкхабе вай?\nАмма цхьа масех минот яьлча юха а хьалхалерра хьал хIутту. Нах схьаоьху, дIаоьху. СхьабогIуш а маршаллаш хоьтту, дIабоьлхуш а маршаллаш хоьтту. Куьйгаш лоьцуш, мар-мара а лелхаш. Ловзаргахь а гIиллакхе доцурш леладо-кх. Кегийрхошна бехк билла бакъо ю ткъа хIокху нехан? ХIинца кху юьртара, уггар бу бохурш, ша-ша эвлаяъ вац аьлча летар а болуш, кхузткъа-дезткъа шераш долуш нах бу тезета гуллурш. Амма тIе хьаьжча царех шовзткъе итт шо дерг а вовшех къасталац. Къена стаг ша къена вуйла а хууш, шен хенаца йогIу бедар а, арахьара куц а лелош хила ца веза? Массо а мажош, логан кIелош а яьшна, мекхаш лергина. ТIеюьйхина, макентошаш, когахь туфлеш. Коьрта техкина шляпанаш, тюбетейкаш, къорзий песаш.\nСо жима волуш кхин бара баккхий нах. ХIай даьдисарг яI, ма кIентий бара уьш! Пепнаш санна, зоьртала, гIаргIанаш санна, нийса догIмаш долуш, ло санна, кIайн накха дIалаьцна шуьйра, еха мажош йолуш, хаза хьийзина, бIоржамаш санна, мекхаш а, Iежаш санна, беснаш а долуш. Шийтта ветанца къовлуш тIе юьйхина гIовталш даточу бустамашца машин чоэш, тIехула дихкина кхелина шаьлтий, доьхкий, бIаьштига тIе таIIош техкина чолан куйнаш. Церан оьзда къамел хезча, ванах, хIорш санна, со воккха маца хир ву-те олий, сатосура жимастага.\nСоьга санна, вон деанчохь стеган дог лаха хаара царна. Лаьмнаш санна, сира, собаре уьш тезетахь гича дагна маслаIат хуьлура. Зуда ялийначохь, ловзаргахь, юкъ-юкъа шаьш хелха а бовлуш, хьенех ваккха, цуьнца минех яккха бохуш, вовшашка маьхьарий детташ, юьстах я божалийн тхевнаш тIехь Iаш малар мала а, гIиллакх доцург далийта а дага ца догIура кегийрхошна.\nХIокху хIинца лелочух кхеташ вац-кх со. Ловзарна аьттехьа воьдуш вац цхьа а воккхастаг. Цига вахча къа хуьлу бохуш. Маж-мекх дитар а къилахь ду боху. Хьалха, хIара бусалба дин вайна юккъехь гуттар чIагIделла мIаькдаьллачу хенахь. Маккахь а, Меданахь а, Уьстмалахь а цIе йоккхуш вайнехан молланаш болчу хенахь ца хилла къа, хIинца мичара даьлла? Оцу сурто сайгара бала а бицбина, кийра цIе яьлла, настарш егош, цхьана маьIIехь хIоьттина лаьттара со.\nДе делкъанга долуш тIевеанчу Билала, марчо тIекъовлале, Iумхе хьажа чувола элира соьга.\nНицкъ ма-кхоччу дIаса ца хьажа гIерташ, цунна тIаьххье кевнехьа дIавоьдура со. Ас сайна бохуш латтийна кетIара комарийн къена дитт дIадаьллера хIинца. Цунах даьхна уппагIнаш дара буха дечиг йиллина, нийса хьажош охьадехкина. Церан можачу дилхана юккъера цIен дог, доьлхуш санна, Iийдалучу хиш лепара малхехь. Царна уллохьа Iаьрба йозанца тIе цIераш, терахь диллина Iуьллура цхьанхьара-м лехна беана, чуртана кечбина шога тIулг. ЦIеххьана, дагахь доцуш хIара де тIехIоттахь а аьлла, чарташ дечу пхьерашка сайний, йоккхастаганий хьалххе ши чурт дайтинера ас. Миска, хIетахь охашиммо и гIуллакх хьахийча, цаьрца шена а тIулг кечбайта лиъна хьаьвзира Iумха. КIант ишта хьалхе ца валийта ойла йолчу охашиммо, хьеха а ца дайтира. ХIинца, цунна кхаьчнарг и цхьа а кеп йоцу шога тIулг бара-кх.\nIумхин бешахь, доккхачу бIара кIел церан етт бийна, моггIара жижигийн кегийра дакъош охьа а дехкина бохкура цхьаберш. Дакъа кертара арадаккхале и сагIин дакъош юьртарчу хIора доьзалан керта дIакхачо дезара. Велларг кешнашка дIакхачале сагIа бухахь карадайта. Важа дисина шинара а дуьйр ду тIедогIучу пIераскан дийнахь. Баккхий нах чу а кхайкхина, цаьрга суьлханаш а хьовзадойтуш, сагIа даккха.\nХIун дара а хаац, Iумха велла, иза кхин гур вац бохучух дог ца тешара сан Билалина тIаьхьа, Iумхин керта вулуш а. ХIара тезет а, хIара зударийн белхарш а дерриш хIорш цхьа гIенах долуш санна хетара. Ой, муха мага деза ткъа, къеначу тхойшиннан тIаьххьара гIортор кагъелла, къанделла дакъаделла, мортдоьллачу сан дегIа тIехь дисина и цхьалха га хаьдда, охьадоьжна бохург? Теша ца туьгура дог. Хетара, со неIарх чоьхьаваьлча, даима санна, «Схьавоьллахь, дада!» – аьлла, иза хьала а гIаьттина, дуьхе вер волуш. Юха а бакъдерг схьахIуттура. Сийсара, Iожалло къиза кадетташ и хьийзош, дакъаделла лилхинчу цуьнан балдех, шийлачу хица тIадош, бамба хьекхнарг со ма ву. Ас сайн пIелгашца тIе ма къевлина цуьнан бIаьрнегIарш, сайн йовлакхца ма йихкина ас цуьнан чIениг.\nВелла иза машенахь цIа валош, тIе цIийн хьоькхнаш йийлла, кIайчу хин кисица дIахьерчийна цуьнан корта сайн кара а биллина веанарг со ма ву. Сийсара, хадийна поп санна, баьрчерчу аннийн маьнги тIе вахвина охьавиллинчу цунна цхьацца агIор хиъна, хезаш аз ца долуш, кийрахь мохь хьоькхуш, доьлхуш и еха буьйса текхнарг сой, йоккхастаг ма ду.\nБакъ ду хIара. Бакъ ду.\nКертан аре юьзна охьахевшина зударий бара. Къена а, къона а. Корталийн тIаьмгаш охьахецна а, йовлакхаш чIенгаш кIел дихкина а. Хевшана а, ирахь а лаьтташ а. Вовшашка лохха къамелаш деш. Цара хIун дуьйцу-м суна дика хаьара. ЦIераш кхин хилар бен, массанхьа дуьйцург хIара цхьаъ ду-кх:\n– Мисканийн, тIера да велла, кхораш санна, кегий дисинчу берийн къа ду-кх…\n– Цул, Хеда алийша. Уггар цIийнда веззачу хенахь йисина…\n– И бераш цо муха кхобур-те…\n– Денда а, нана а къена ду. Ден вежарий а бац…\n– Дера, хили цаьршинна а боккха бохам. Къанделлачу меттехь, кIелдиссинчу меттехь, кхетта тIаьххьара кIант велла…\n– Ма мегаш стаг вара-кх Iумха. Эвлаяъ санна… – тIаккха, цо шайна а, нахана а дина гIуллакхаш а, цуьнан гIиллакхаш а, тIаьххьара шайна гина гIенаш а дуьйцу. Уьш дийцина бевлча, эладитанаш тIе бовлу. Маре яханарг а, жеро яьлла цIа еанарг а буххенца йийцаре йо. Кхузахь хаьа массо доьзалан а, лулахойн а юкъаметтигаш, хьенан маса котам ю а, цара маса хIоа до а, хIораннан атто мел шура ло а, цунах мел даьтта долу а, тIаьххьарчу базарахь хIуманийн хIун мехаш бара а. Йийцаре йо зударийн бедарш а, цIа чуьра йийбар а.\nСо кертал арахь гучуваьлча, дIатийра зударша лохха ден къамелаш. Массеран а бIаьргаш, суна тIе а къаьрзина, севцира. Юкъ-юкъа белхарш лилхира. Ткъа, Iумхин йоI, «Дада!» – аьлла, шийла мохь а хьаькхна еана маракхетча, гуобаьккхина белхар делира.\nМиска Маьлхаш яI! Оцу цхьана буса хьаьвзина, худаелла, хелаг хиллера цунах. ТIепаза дайнера цуьнан самукъане, зевнен аз. Йишхаьлла мохь хьоькхура цо. Амма бIаьргех хи ца долура. Iийдаделла кхачийнера бIаьрхиш. Цуьнан Iадийна юьхь, гIо лоьху Iаьржа бIаьргаш гича дог хебира сан. Важа божабераш-м цул даккхий а, кегий а дара. ХIетте а, хIокхунах къахетара-кх. Божаберашка-м шайна некъ баккхалора. Зудабер ю декъаза хIума. Йиша-вешина са ма до цо.\nКорашка кирхьанаш ийзина, ахбодаш бинчу чохь сийсара охьавиллинчу маьнги тIехь, цIенчу кисица корта а бихкина, чIенги кIел хIотталц тIе юргIа а оьзна, набарна тар тесча санна, Iуьллура Iумха. Беснеш тIехь цIен бос богура. Корталин тIемаг чIенги кIел таIийна, ши гола мере а оьзна, кIентан юьхьа тIе ши бIаьрг а боьгIна сийсаралеррачохь хиъна Iара йоккхастаг а. Худаделла хьела даханчу бIаьргех шен бертаза Iийдалу хиш корталин тIемагца дIа а хьоькхуш. Цкъа кIанте, тIаккха цуьнга хьоьжура со.\nГора, Хелипат яI, тахана а ца дилхина вайша маца делха деза-те! Нохчийн боьрша стаг вилхича иэхь ду. Иза-м велха а ца воьлху, мел боккха бохам, бала тIебарах. Мацах цкъа кху буьрсачу лаьмнаша, бIешерийн баланаша бахчийнчу къонахошка, вайн дайшка тохаделла сатоха-м къонаха вацара со! ХIетте а, ас-м са ма детта. Ткъа хьо? Хьо-х ярий ткъа зуда. ХIусамда, доьзалхо веллачу дийнахь хьо йилхича, ледара стаг хили иза, хьуна мукъана а хIунда олу? Суна гуш м ю хьо, йолчу тIе а букар а хьаьвзина. Худаелла, горгам хилла горгъелла…\nХьайн цIийх кхоллавелла, айхьа исс баттахь дага кIел кийрахь лелийна, цунна там лоьхуш хийла буьйсанаш наб йоцуш сема яйина, доьзал болуш воккха хилча а, аганахь лоьруш чу са а диллина лелийна тIаьххьара доьзалхо кхелхинчу дийнахь ца йилхина хьо маца елха еза…\nКъеналло кIелвитина, сайн тIаьхьара денош дагардеш Iаш, тIаьххьара кIант велла, орца ала стаг воцуш, цхьалха висинчу дийнахь ца вилхина, со маца велха веза?\nХIун дийр ду ткъа. ХIара адам шайн-шайн цIа доьрзур ду. Шайн берашна тIе. НеI чIаьгIча арахь дуьсург лало. Вайша цхьаьна дуьсур ду ваьшшиннан шийлачу хIусамехь. ТIаккха доьлхур вайша, дегнашна маршо елла.\nТIаккха, вайшинна боьлхура. Дегаза. Доггаха велха вайшиннан висина а вац.\nКешнашка дахьа кIентан дакъа арадаккха нах Iумхин керта боьлхуш, цаьрца дIаволавелла сан болар, цхьаммо сецош вухаийзош санна, дIа мел боккхучу когаца гIеллора. Эххара а, кетIа кхачале саца а сецна, лаьттан бIаьра а вогIавелла, цхьана юкъана хIоьттина а лаьттина, вухавирзира со.\nЦкъадолчунна, цуьнан лазийна корта айса а лаьцна, айбина араваккха лаара суна иза. Амма, къеначу, беран лортIе даханчу дагна, зарзбеллачу кийран ницкъ кхочур буй-техьа тIаьххьарчу зиэрийх чекхвала, олий хетара.\nБаьсса барма а карахь сихвелла суна уллехула тIехвелира ши жимстаг. Дукха ца Iаш, тIе къорза истанг а тесна, кIайн назбар биллина кечбинчу оцу барман бархI га а лаьцна, иза учига нисса дIа а лаьцна, дIахIуттур ву бархI жимстаг. Дерриг адам цига дIагулделла. Зударий а, божарий а. Когаш хьалха арадаьккхина дакъа барма ма диллинехь, зударийн белхар дер ду. Хаза олуш а, чехош а уьш дIа а тебина, Билала хаттарш дийр ду:\n– ХIара Iумха муха стаг вара, нах?\n– Дера вара дика стаг, – жоп лур ду массара а.\n– ХIара дика стаг хиларна тоьшалла дой аша массара а?\n– Дера до, Дала мукъалахь!\n– Нагахь хIокхуьнгара халахетар хилларг велахь, къинтIеравалалаш.\n– Дера ца дина цо-м цхьанна а халахетар!\n– Дерриш къинтIерадевли-кх тхо, Дала мукъалахь.\nБарма дIаайбича хIутту хьал ду, нехан кертахь хилча а суна Iаткъам бийриг. Маьхьарий хьоькхуш, новкъа тIаьхьа гIерта зударий, уьш бухачехош нах. Ша-шена етташ, я дог малделла зударша айбина веллачун йиша, йоI гуш бIаьрхиш совцо, тIулг санна, чIогIа дог я доккха доьналла оьшу боьршачу стагана. Тийжаш белха йижарий, ден йижарий бацара Iумхин. Амма, оцунна тIаьхьа доьлху бераш, къаьсттина жима Маьлхаш гича собар кхачийна суо велхарна кхоьрура со.\nИ тIаьххьара миноташ сайн ца гайта, ца хазийта цигара вуха а вирзина, кешнашка боьдучу новкъа хьалаволавелла со, сайн ницкъ ма-кхоччу чехка дIагIертарх къеначу когашка гена ца ваккхавелира. Хезара Билала ден хеттарш а, сан дог доруш даьлла зударийн белхар а, Iумхин берийн Iадийна маьхьарий а. Ткъа царна юккъера хезчу Маьлхашан йишхаьллачу маьхьаро тIаьххьара тIадам тIебожийна тIехбеана сан кийрара бала, ира шад хилла легашка хьала а гIоьртина, садукъдеш сецира. Ца велха гIерташ къийсира ас. Къурдаш деш, и шад юханехьа кийра тоьттура, бIаьрнегIарш тIе къуьйлуш, бIаьрхиш сецо гIертара. Стаг шозза воьлху боху: беран хенахь а, къанвелча а. Оцу шина а хенахь цуьнан ницкъ бац бIаьрхишца къийса. Ванах, велха-м воллура со, амма хIокху хьолехь цхьанна а гур вуй-те со, аьлла дIасахьаьжира со. Амма горий ткъа хIумма а. Вуьшта а бIаьрса дайна кхоьлинчу бIаьргашна дуьхьал Iаьржа мархаш хIиттийнера бIаьрхиша.\nХIай Везан Дела, мичахула доладелла-те и зударий кадаме оьхуш белхар хIиттор! Чоь а, аре а юзий охьа а ховший, и маьхьарий хьоькхуш цара йо IалагIожа. Цара лелочух маслаIат-м муххале а ца хуьлура, мелхо а уьш тийжаш маьхьарий хьекха боьлча, долчу тIе а дог духу-кх. Веллачун а, висанчун а бала кхаьчча лелаш а белара ткъа. Ша-ша ца яхча гIиллакхехь дац бохуш, богIу-кх уьш кхуза. Юх-юха а оьхуш. Уьш цига богIуш цаьрга хьаьжначунна, церан къамеле ладоьгIначунна дага а догIур дац-кх стаг веллачу кадаме уьш боьлху аьлла. Шайн эладиташ а дуьйцуш, яхар-яр хьехош биэла а боьлуш богIу, ткъа кетIа кхочуш, корталеш, йовлакхаш бIаьргаш тIе а узий, тIаьмгаш мера кIел таIайой, боьлху сурт хIоттош, дегаза-доггах а «хIиъ-хIиъ-хIиъ» деш, чубоьлху.\nКадамехь-м, цабевллачу денна совцало уьш хабар тIе ца доккхуш. Амма цигахь шаьш дийцинарг нисса юханехьа дуьйцу цIа боьлхуш новкъахь я цIа кхаьчча, цхьанхьа вовшахкхетча:\n– Берий-м цуьрриг къа дацара. Уьш-м, хIинцца даккхий хилла, дуьненах самукъа а даьлла, дIа лелар дара…\n– Дера ю хьенех а, цхьа шо а далале, маре яха тохалур…\n– Веллачун ду-кх къа…\n– Хьенех хаза ехаш ю, олура массара а…\n– Церан чохь-м дацара, хIара ду ала, хIума…\n– Пенах тоьхна цхьа жима куз…\n– Чуьра пеш яра, гIабарчакхаш йийлла…\n– Пенаш ткъа? КIуьро Iарждина!\n– Цул, тховх кхозу гезган машош алахьа!\n– ДIахьош тIетесна юргIа ма дара! Лаьстиган!\n– ГIайба ткъа? Чкъуьйриг модаша а юьзна!\nТIаккха шайна дуьхьалбоцчийх гIийбаташ даха хIуьтту.\nЦхьа хьекъал долчара-м, шаьш белча, зударий керта а оьхуш, белхар ма хIоттадайта, олий, весет бакъ до-кхи. Дала мукъалахь, сайн весетан кехата тIе ас дуьллур ду-кх иза. Барма айбина богIу нах цIенна генабевлча, дIатийра зударийн маьхьарий. ЦIеххьана хIоьттинчу оцу тийналлехь тIаьхь-тIаьхьа герга гIертара вист ца хуьлуш вогIучу ши бIе сов стеган когийн къора татанаш.\nАмма и гIайгIане тийналла йохийра пондарца чехкаяьккхина хелхаран эшар а лоькхуш, вота, тIара а детташ, самукъане маьхьарий хьоькхуш, тIехь йоьттина адамаш долуш, лакхахула охьа юьрта йоьллачу машено.\nЯьллачу тоьпан декъа тата делира лаха чохь а.\nТамашийна кхоьллина-кх хIара дуьне.\nКхузахула хьала дакъа а айбина цхьаберш богIу, ткъа дехьа новкъа охьа хьерабевлла ловзар дадийна вуьш богIу. Таханлера де суна доьхна деана, ткъа кхечарана – уггар ирсе, самукъане доьлу. Сан дог, балано Iуьйдуш, эккха доллу, ткъа церан дегнаш, ирсо дохийна, хелхадуьйлу. ХIокху бIаьстенан хазчу Iаламо а уьш хьоьсту, и дашо малх а царна боьлу. Ткъа сан даг чохь шийла Iа ду. Хьеран тIулга кIел висча санна, безчу балано таIийна, ведвина со а вицвина, охьа чохь топ кхуьссуш воллу цхьаъ. Хаац-те царна, оцу ловзаро сан дог дорийла, цхьанхьа хьажийна кхоьссинчу оцу тоьпан дIаьндарг сан дог морцуш, сох чекхъяьллийла?\nВайнехан уггар дикачу гIиллакхех цхьаъ ду веллачун сийдар. Оцу гIиллакхо нахана доьхкура, стаг веллачу юкъана юьртахь ловзар дар, синкъерам вовшахтохар, герзаш кхиссар, веллачун доьзал бехачу кетIахула говрахь дIасавалар. Бохам хиллачу доьзалан ницкъ ма-кхоччу дог иэцар, цуьнгара бала байбан гIертар нахана тIедуьллура цо.\nГIиллакхо цхьаъ доьхкура, важа тIедуьллура аьлча-м нийса а дера дац. ГIиллакх массарна а лело тIедожош, цхьана а паччахьо, цхьана а Iедало кхайкхийна закон ма дац. ГIиллакхаш Iедало, паччахьо арахоьцуш дац. Дика гIиллакхаш халкъо ша кхуллу. ТIаьхь-тIаьхьарчу тIаьхьенаша дIаоьцуш эзарнаш шерашкахь деха уьш. Царел диканаш халкъо кхоллалц я цхьана йоьхначу тIаьхьено дицдина дIатиссалц. Ткъа хIинца йоккха йоцчу юьртахь цхьана маьIIехь тезет, вукху маьIIехь – ловзар! Делхьа, ма товш хIума дац иза шайга аьлча, кIоршаме жоп ло:\n– Цхьаъ веллера бохуш, массо доркъана воьжна дIахIотта-м ца веза? – олий.\nАс дера ца боху, цхьаъ велча, цуьнан чIир кхобу бохуш, кортош, мажош, мIараш йитий, акха адамаш санна, лела. Амма шена санна, доьзал а, йиша-ваша а, Iалам а, къинхьегам а, доцца аьлча, хIара дуьне а дезаш дIакхелхинчун цхьа кIеззиг ханна мукъана а хьурмат дича, дийна бисинчу доьзалан чевнаш Iовжорах, уьш кIаргъярх лардала мегар дацар-те, олий хета-кх. И ловзар, и синкъерам цхьа иттех денна тIаьхьатеттича галдала хIума дац. Веллачун хьурмат дар, цуьнан доьзалан деган чевнашна дарба лахар, цунна хиллачу бохаман дакъа кхачар адамийн адамалла, оьздангалла ма ю.\nХIинца гой хьуна, тIаьххьара кIант велла висина со а, тIера да велла дисина бераш а хIокху бохамо кийра цIе йиллина хьийза, ткъа и нах ловзар деш, ченан кIур гIаттийна, юьрта баьхки. Кхузахь хIоьттина хьал шайна хиъча, уьш-м иштта ца бахка а мегара. Оцу гIалатах ларбалархьама бовларий вайн дай-м хьалха говрашкара охьа а буьссий, церан урх лоций, гIаш буьйлалой нехан юьртахула чекх.\nМегар дацара ткъа, и хIинца бахана кхечу юьртара нах, шайн ловзар а, хьоькху маьхьарий а совцийна, нехан юьрта юккъехула тийна чекхбевлла баха? Ткъа хIара суна тIаьхьа кхаьчна богIу нах а, цунна даьккхинчу коша улло сан кIентан дакъа охьа а диллина, кешнашкахула кхерста буьйлалур бу. Шайн беллачийн кешнаш тIе хIуьттуш. Царна доIанаш деш. Оццул шайна уьш дагахь лаьтташ хилча, тахханналц хIун деш Iара хIорш кхуза ца богIуш? Я цхьацца берш, кешнашкара бухабирзича, я тезетара дIабевлча къаьркъа мала боьлху. ХIинцца соьга кадам бина, соьгарчу бохаман шега а дакъа кхаьчна бохуш, къамел дина сан кертара дIавахана стаг цхьа сахьт даьлча ши бIаьрг мустбина, халла ирахь лаьтташ хир ву.\nСийсара тIаьххьара а дIадирзина кхуза тезета листалу адам. Сийсара, суьлхьанаш хьовзош, сагIа а доккхуш, диъна IумхагIеран божалахь тIаьххьара дисина шинара а.\nХаа Далла дика хуур ду иза, амма со резавоцуш хIума ду, тIера да велла бисинчу доьзалан кертара даьхний, сагIадоккху бохуш, дойуш даар.\nОцу тIаьххьарчу шинарин жижиг шаьш дууш, наха ойла а ца йора, кертахь кхин йиъ берг яьттIа бежана а доцуш, кхораш санна, кегийчу ялх бераца юьсучу Хедин. Мел хала хир ду цунна шиъ хьовха, уьш цхьаъ юхаметтахIотто. ХIинца цхьа етт иэца гIерташ, масех шарахь доьзалан рицкъа хедо деза-кх цо.\nЦхьаьннан кIантана зуда ялийча ловзар до. Цига боьлху вайнах безчу механ даккхий совгIаташ оьций. Арахьара йиша-ваша а, бевза-безарш а богIу. Массара шайн декхар лору керла даха хуучу шина адамана гIоьнна пхи сом, туьма далар. Ца делча, иэхь ду, олу. Хаза гIиллакх ду иза. Ткъа цхьаммо гIо ца лаьцча а дахарехь шайна некъ баккха ницкъ болчу оцу къоначу шина адаманачул иштта гIо мел чIогIа оьшу, тахана сан кIентаниг санна, кхетта тIера да а велла бисинчу доьзална, я со а, йоккхастаг а санна, кIант велла гIорасиз дисинчу дена-нанна. Амма ишта бисинчу доьзална кIезиг кховдайо сом-ком.\nЗударий – боьлхий, божарий – доIанаш а дой, шайн-шайн хIусамашка дIабоьрзу. Сан кIант-м вицвелла царна, иза дIа а воьллина, кешнашкара ара ма-бевлли. ХIаъ, неI чIаьгIча арахь дуьсург вон дац.\nМа нийса аьлла-кх вайн дайша и дешнаш!\nМескита. 1970 шо\nДень Чеченского языка Культура и языкознание проза юбилей\t2017-07-19\nМетки: День Чеченского языка Культура и языкознание проза юбилей\nНазад: Чеченский след в русской поэзии\nВперед: Эдильбек Хасмагомадов. Навсегда с нами\nВыберите рубрику Библиография (1) Голоса друзей (41) Гочдар (22) Дебют (35) День города (4) День чеченского языка (15) Документы (2) Драматургия (15) И в шутку, и всерьез (3) Интервью (1) Интервью (1) История (28) История и общество (26) К 10-летию выборов Президента ЧР (1) К нашим иллюстрациям (31) Книжные новинки (29) Краеведение (3) Критика и библиография (23) Критика и литературоведение (20) Культура (5) Культура и языкознание (35) Культурология (9) Легенды спорта (1) Литература (183) Литературное наследие (42) Назманаш (2) Наше интервью (15) Память (26) Популярно (286) Портрет (3) Поэзия (169) Проза (129) Публицистика (43) Публицистика (56) Путевые заметки (1) Рецензия (10) Свидетельства очевидцев (1) Совещание молодых писателей Кавказа (12) Статьи (69) Философия (1) Фольклористика (2) Форум переводчиков с языков народов России (5) Хроника культурной жизни (3) Чеченская культура (2) Чеченский язык (6) Юбилей (22)\nВыберите месяц Июль 2017 Июнь 2017 Май 2017 Апрель 2017 Март 2017 Январь 2017 Декабрь 2016 Ноябрь 2016 Октябрь 2016 Август 2016 Июль 2016 Июнь 2016 Май 2016 Апрель 2016 Март 2016 Февраль 2016 Январь 2016 Ноябрь 2015 Август 2015 Июль 2015 Июнь 2015 Май 2015 Апрель 2015 Ноябрь 2014 Октябрь 2014 Сентябрь 2014 Август 2014 Июль 2014 Июнь 2014 Май 2014 Апрель 2014 Март 2014 Февраль 2014 Январь 2014 Ноябрь 2013 Октябрь 2013 Сентябрь 2013 Август 2013


Пионераш юха а, ...амма кхечу цIарца\nЦхьана агIор Советан пачхьалкхехь лелла кхетам емал а беш, вукху агIор коммунисташа кхоьллина хилла идеологин институташ меттахIиттош ю Оьрсийчоь. Деношкахь президента Путин Владимира пачхьалкхехь дешархойн юкъара болам кхуллуш омра арахецна. ХIетахьлерчу пионерийн юкъаралла юхаденъяр ду иза аьлла хета цхьамогIа оьрсийн политикашна.\nПутин Владимира куьйг яздинчу омрица а догIуш, кхIу деношкахь ишколашкахь «Оьрсийчоьнан дешархойн болам» цIе йолу берийн-кхиазхойн юкъараллаш йолалур ю болхбан.\nЦуьнан хатI довзуьйтуш, хаамбина Iедалан хьукматаша, и керла дешархойн юкъаралла Советан пачхьалкхехь леллачу пионерийн боламийн кепехь хирг хиларх лаьцна.\nТIекхуьу чкъор кхетош-кхиорехь бечу балхана доккха гIо-накъосталла хир ду и тайпа юкъараллаш хIора а регионехь хилча, боху пачхьалкхан дайша.\nНохчийчохь 2009-чу шарахь кхоьллира Кадыров Ахьмадан цIарх «Къона кадыровцаш» аьлла цIе а тоьхна, берийн-кхиазхойн тобанаш, дуккхаъчу школашкахь юьхьанца жигара а хьийзира уьш.\nТIекхуьу кегийрхой юьхьанца дуьйнна оьздангаллица, мало йоцуш, къинхьегаме кхиор, къоман гIилакхашца, леларца, кхечу къаьмнашца бертахь хила Iамор лорура цара шайн коьрта Iалашонаш.\nЦул совнаха школера урокаш дIаевллачул тIаьхьа, бераш эрна дуьйладелла ца лелийта, харцхьарачух уьш лардаран кепаш а лоьхура цара шайн кхетамехь.\nЮкъаралан куьйгалхо Кадыров Рамзанан гIоьнча, Жумашев Аян ву.\n«Къона кадыровцаш» юкъаралла кхоллаеллачу муьрехь шен жигаралла гойтуш хиллехь а, тIаьххьарчу заманахь мел а кIезиг хаалора царех дуьйцуш, республикерчу барамашках цара дакъалоцуш а.\nАмма Нохчийн Республикин къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан хаамийн министраллин куьйгалле керла министр Умаров Жамболат веанчул тIаьхьа, цуьнан омрица юха а шаьш дуй хоуьйту «Къоначу кадыровцаша».\nЮкъараллан декъашхошца хиллачу цхьаьнакхетарехь керлачу министро, шен коьрта Iалашо мехкан куьйгалхочунна ша муьтIахь хилар гайтаре терра, берашка кхайкхам а бинера: “Кадыров Ахьмада вайна болх бан, деша, Исламан баххаш, нохчийн гIиллакхаш, Iадаташ лардан маршо яккхарехьа шен дахар ца кхоийна.\nТкъа тахана, цуьнан гIуллакхаш дIакхоьхьаш ву цуьнан воI Кадыров Рамзан. Къона кадыровцаш, шун Iалашо ю вайн турпалхой биц ца бар, тIекхуьучу чкъурана вайн истори йовзитар.\nШу, къона делахь а, республикехь хиллачу хиламийн тешаш ду, цхьа хан яьлча, берашна, берийн берашна аш бовзуьйтур бу вайн турпалхой, цара дина гIуллакхаш дицдан вайн бакъо яц!”\nКуьйгалхочо ша вазвеш, шен сий лакхадаккхархьама, цуьнан омрица кхоьллина ю «Къона кадыровцваш» болам бохуш, хIетахь цхьамогIа резабоцучийн аьзнаш хезара.\nМоскхохарчу «Комсомолан бакъдерг» («Комсомольская правда») газето комментарий йийхира Кадыров Рамзане. «Цкъа делахь, сан цIарх яц и юкъаралла, сан ден сий дарца кхоьллина ю. Бераш вон ца лелийта, дешарца церан кхиамаш хилийта, ишта ша тайпа стимул ю-кх и.\nХьалха пионерашна санна, логех галстукаш а йоьхку боху царна, суна ца хаьа, муьлхачу басахьуьш ю а, хIинцца дешаран, Iилманан министре тилпон тухур ю ас, хоттуш.\nЦалалучара, мостагIаша дуьйцу, Рамзанан кхоьллина ю, бохуш. Сан лаамца кхоьллина а яц, сан кхин гIуллакхаш ду, баккхийчийн", аьлла, дерзийра Кадыров Рамзана юкъараллех шен къамел.\nТкъа тахана, Путин Владимира пачхьалкхехь дешархойн юкъара болам кхуллуш омра арахецар а кеп-кепара туьду дуккхаъчу политикаша а, тергамчаша а.\nФедералан кегийрхойн агентствон куьйгалхо Поспелов Сергей, масала, чIогIа реза ву Оьрсийчохь кегийрхойн керла боламаш кхолларна, «Пачхьалкхо кхетош-кхион деза бераш, шайн хеттачу гурашкахь», аьлла дIахьедина цо.\nГоьвалла берийн яздархо ву Оьрсийчохь Успенский Эдуард. Иштта ю цо прессехь керлачу берийн боламах лаьцна йовзийтина ойла.\n“Оьший вайна керла комсомол? Ца оьшу аьтехь а! Иза маьттаза болам бара, ша компарти а санна. Делахь а, цхьа берийн болам эша-м эшара! Кегийрхой вовшахтухуш, кхетамца кхиош, амма и тобанаш йоьлху-кх декъазчу политикана буха, царех "гитлерюргенд" хуьлу тIаккха.\n“Дала сий дойла Путинан!” берашка а бахийта гIерта. Иза ду, кхин хIумма а дац”.\nИштта, я и санна бу зорбанехь хеза хьажам.\nУспенский: "Цхьа берийн болам эша-м эшара..."


АЛДЫ | OK.RU\nNews FeedTopics 35Photos 122Videos 17Participants 1 096\nХаттар: Хьой ШайтIан вуонах ларо а, бозбунчарлех ларо а, хьайначу жин даларха ларо а лаьий хьуна? Жоп: Абу ХIурайрата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан Элчано (саллаллохIу IалайхIи ва саллам) элира аьлла: "Дийнахь бIозза (100) “Ла́ ила́хIа иллаллахIу вахьдахIу ла́ шари́ка лахI, лахIулмулку ва лахIулхьамду, ва хIува Iала́ кулли шай-ин къади́йр” аьллачуьнна: 1- Итт лай маьрша витанч санна ял хир ю 2- 100 дика яз дийр ду 3- 100 вуо дIа а доккхар ду 4- Цу дийнахь суьйренга валлалц ШайтIа\nАллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Уггаре дезаха дешнаш: «ЦIена ву АллахI! Хастам бу АллахIана! Массо хIуманал воккха ву АллахI» («СубхьаналлахIи, валхьамду лиллахIи, валлохIу акбар»). Бусалба стаг а, зуда а даима а, массо а хенашкахь а шайн Дела хьехош хила беза. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массо хьелашкахь а хилла Дела хьехош. Уггаре дезах лоруш долу Дела хьехор - хIокху дешнашкахь долу зуькарш ду: «СубхьаналлахI, валхьамду лил\nСа магаттаде ахь!\nСа магаттаде ахь\nОлхазар – Хьехам\nЧу ара меллаша валар ГӀиллакх\nЧу-ара меллаша валар\nОлхазар – Бусалба динан гIиллакхех цхьадерг\nХIора кхиазхочуьнан верас Далла хьалха декхарийлахь ву: ша цуьнан марахь дехаш йолучу хенан декхар цунна довзийта а, нагахь иза кхетор шен таронехь делахь, иза кхетон ша охIла велахь - динах иза кхетон а. Нагахь шен таронехь иза кхетор дацахь, (я Iилма цахиларна, я дешна цахиларна) - цунна Iамон долучунна а, хьоьху долучунна а иза тIехьажон декхайрилахь ву иза, хIунда аьлча АллахIана хьалха хIора а жоьпаллехь ву ша верасалла дечух. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунн\nАлды поселкер кешнаш. АллахӀ Дала декъал бойла уьш.\nБухIан-юрт - кешнаш\nГруппа для жителей поселка АЛДЫ


КевиллонкугӀ — Википеди\n48°28′21″ къ. ш. 6°05′58″ м. д.HGЯOL\nКевиллонкугӀ (фр. Quevilloncourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.\nДозанашца йу ФогӀсель-Сен-ГогӀгон, Тантонвиль, Везелиз.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=КевиллонкугӀ&oldid=7835280»


Нохчийн халкъан сийлахь к1ант - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nНохчийн халкъан сийлахь к1ант\n17.05.2017 16:33 Среда\nД1адаханчу б1ешеран 60-г1а шераш чекхдевлла, 70-г1а шераш дуьйлалуш, нохчийн театран кхоллараллин дахарехь беркате мур болабелира. И мур театран дахаран г1ушлакхе лара мегар ду. Оцу хенахь театре баьхкира Ленинградехь, Москвахь дешна къона актераш: Идалов Юсуп, Дудаев Муса, Хаджиева Нелли, Азаев Хьамид, Джамаев 1имран, Айдамирова Света, Исраилов Хож-Бауди, актер, режиссер Гузуев Хьусайн… Цара дакъалоцуш х1итто спектаклаш къоман синлехамашна жоп луш а, къоман дахар гойтуш а яра. Театран боккха кхиам бара «Бож-1ела», «Яьхь йолу к1ентий» спектаклаш. Ленинградехь дешна ц1а веанчу Хакишев Руслана, М.Солцаевс а дуккха а керланиг деара театре. Цара х1иттийра меттигерчу драматургийн а, дуьненан классикийн а произведенеш. Церан лаккхара мах хадийра театран критикаша. Актераш, режиссераш а гуттар а лехамехь бара, оцу лехамо уьш хьовсархошна герга а балабора. Хьовсархоша дика т1еийцира 90-чу шерашкахь х1иттийна Нунуев Сайд-Хьамзатан «Дела воцург накъост воцуш», «Лулахой», Гацаев Са1идан «Пелхьонаш» спектаклаш. Трагеди, комеди яра сцени т1ехь, дахаро ма-хьоьхху.\nНохчийн къоман Х.Нурадиловн ц1арахчу театран ламасташ кхиош схьавог1учех ву вайн махкахь а, махкал арахьа а дика вевзаш волу театран а, кинон а актер, НГ1-н халкъан, РФ-н сийлахь артист Омаев Дагун. Жима волуш дуьйна актер хила ойла а, сатийсам а хиллачех вац Дагун. Х1ара ша ма-вогг1у сцени т1е хьала а ваьлла, театран говзанчаш цецбаьхначех, хьовсархойн шовкъ-безам шегахьа баьккхинчех а ву.\nСа ц1еначу, оьздачу наха йиллинчу, 1аламан хазаллин дакъа долчу Сиржа-Эвлахь 75 шо хьалха дуьненчу ваьлла Ибрах1иман, 1аламатан к1ант Дагун. Дуьххьара аьхначу х1аваах къурд Сиржа-Эвлахь бинехь а, шен дахарехь дуьххьарлера г1улч Казахстанан лаьтта т1ехь яьккхина хинволчу актеро. Массо а нохчийн берийн санна, Дагунан бералла а яхна, Даймахках долу ненан дийцарш, хаза хабарш г1енах а гуш, самаха уьш кхочушхила а лууш. Кхойтта шарна дахделла Даймахкана сагаттар, сахьийзар, г1айг1анца Малхбузехьа, дайн махкехьа – б1аьрг беттар а эрна ца хилира. Нохчашна ц1а бахка бакъо елча, Дагун а ц1а веара шен ненаца, йиша-вешица. Да, Сибреха х1орш д1абуьгуш, новкъахь д1акхелхинера. Хийла берийн аьзнаша юьзна лаьттина Сиржа-Эвлара цхьайолу ков-керташ яьсса яра… Генарчу Г1ум-Азин аренашкахь къеллой, мацаллой кешнийн баьрзнаш динера царех. Х1орш а, кхин эзарнаш а, 1ожалла цахиларна дийна а бисина, ц1а баьхкинера. Самукъадала х1ума к1езиг делахь а, Делан диканах дог ца дуьллуш, кханенах тешаш, вовшашна оьшучу хенахь орцах а бовлуш, шайн ков-керташ, ярташ, республика а меттах1отто буьйлабелира нохчий. Оцу хенахь боккхачу лаамца деша оьхура кегийрхой. Вовшахтухуш яра къоман театр, ансамблаш. Театр вовшахтохар шена т1елаьцна, ярташкахула пох1ма долу кегийрхой лоьхуш а, уьш гулбеш а вара яздархо Хамидов 1абдул-Хьамид. Цхьана дийнахь, 1-Хь.Хамидовца цхьаьна Сиржа-Эвла актераш баьхкира «Ламанан йо1» пьеса х1отто. Нохчийн мотт говза бийца хуучу, культурица бала болчу цо, спектакль чекхъяьлча, хьовсархошна хьалха къамел дира:\n«Вайн къам, кхин къаьмнаш санна, шен оьзда г1иллакхаш, ламасташ, хаза мотт болуш къам ду. Вай вешан синъоьздангалла, шовкъе хелхарш, меттан исбаьхьалла йовзийта еза, яржо еза халкъалахь, кхечу къаьмнашна юкъахь… Иза кхоччуш дика ца дало пох1ма, говзалла йолу адамаш ца хилча. Нагахь шуна юкъахь актеран говзалла езаш кегийрхой белахь, дуьйла тхо долчу деша…», — аьлла.\nЦо дина къамел кегийрхоша вовшашлахь, дижа ца дуьтуш, юха-юха а дора. Дагунан кхаа накъостан лаам кхоллабелира актеран говзалла караерзо. Экзаменаш Соьлжа-Г1алахь д1аяла езаш яра. Оцу накъосташа, шайца ваг1ахьара хьо, бохуш, дехарш а дина, шайн экзаменашка вигира Дагун а. Театр чохь экзаменаш схьаоьцуш вара 1абдул-Хьамид. Сцени т1е хьалабовлучу кегийрхоша стихотворени я басни йоьшура. Сцени т1е хьалавала раг1 кхуьнан доттаг1чуьнан яра. Басни еша башха ох1ла воцчу шен доттаг1чунна, г1о деш, Дагуна 1ен а ца велла, зала чуьра д1а мохь туьйхира:\n- Дико ешахьа, дешнаш къастош алахьа! Ледара ма хила!–аьлла.\nВуьшта а, сцени т1ехь волчунна резавоцчу 1-Хь.Хамидовс, Дагуне ешийтира стихотворени: «Хьо иштта дика хууш велахь, ахь ешахьа!», — аьлла, х1ара яьхье а воккхуш. Экзаменаш д1аяла дагахь а воцуш ваханчу Дагунна резахилира жюри. Цара дехар дира цуьнга, студехь деша сацахьара, аьлла. Хинволу актер оцу хенахь Несарерчу техникумехь зооветеренаран говзаллехула доьшуш волу шолаг1а шо дара. Театрерчу студехь деша а, балха ваха реза ца хилла Дагун, шен дешар чекхдаккха Несаре д1авахара. Пох1ма долу к1ант 1адвита дагахь вацара 1абдул-Хьамид. Дукха хан ялале Несаре вахара 1.Хь.Хамидов, Дагунца юха а къамел дан дагахь. Театрах, культурах дехха къамел дира 1абдул-Хьамида, Дагун шена студе деша, театре балха ван лаьий хоуьйтуш, дехарш а деш. Документаш техникумехь а дуьсуш схьавеана Дагун а, Багалова Зулай а, ши туьма степенди х1оттийна, студе а, театре а схьаийцира. Театрехь ролаш ловзош, студехь экзаменаш д1алуш, д1аоьхура къоначу актеран керлачу дахаран денош. Т1аьххьара экзамен д1аелла ваьлча, 1963 шарахь, Эскарехь г1уллакхдан д1авигира къона актер. Эскарехь йоккху хан эрна д1а ца яхара, исбаьхьаллин самодеятельностехь жигара дакъалоцуш хиларна. Эскарехь г1уллакхдо кхо шо дуза ши бутт бисча, обкомера кехат даийтина, 1.-Хь.Хамидовс ц1а валийра Дагун, ша Х.Нурадиловх язйинчу «Лийрбоцурш» пьесехь Ханпашин роль ловзаяйта. Эскарера ма-вогг1у театре веана, салтичун чоа а т1ехь шен накъосташца лаьтташ волу Дагун къастийра Ханпашин вашас Мутис: «Х1ара ву-кх шен вешех тера», — аьлла. Мути шен вешех тераниг къасто валийна хиллера 1абдул-Хьамида. «Лийрбоцурш» пьесехь дуьххьара коьрта а, жоьпаллин а роль ловзош вара къона актер. Хьовсархоша резаболуш, боккхачу безамца, ц1еначу ойланашца т1еийцира керла драма а, Ханпаша а.\nТеатрехь дуккха а шерашкахь боккхачу кхиамца х1иттийра «Лийрбоцурш». «Лийрбоцурш» Москвахь х1оттийначул т1аьхьа диплом делира Дагунна. Цул т1аьхьа С.Бадуевн «Пет1амат» (Мусост), «Бешто» (Бешто) пьесашкахь дакъалецира актеро. С.Бадуевн произведенеш шайна чохь доккха маь1на, чулацам, синшовкъ йолуш ю. Цундела атта дац Бештох тарвала, цуьнан сица, амалца, дуьнене болчу хьежамашца ваха, хьовсархойн дог-ойла к1адъян, уьш къинхетаме кхайкха. Дагунан и ницкъ къаьчна а ца 1аш, хьовсархойн б1аьргех хи даккха ницкъ кхочу. Ц1ена б1аьрхи. Бакъйолчу искусствон ницкъ – адам дикачу аг1ор хийца ницкъ кхачарехь бу. И ницкъ Дагунан пох1мехь бу.\nД.Омаевс театрехь кхиамца бинчу белхан лаккхара мах хадийра хьовсархоша а, театран критикаша а. Актеран ц1е вайн а, луларчу а республикашкахь сий-ларамца яккха йолийра. Киношкахь ролаш ловзо кхуьйкхура Дагун. Театраца йолу з1е а ца хадош, цо дакъалоцура тайп-тайпанчу киностудешкахь. Дагуна шен дуьххьарлера роль ловзийра «Б1аьвнаш т1ехь ц1ераш» («Костры на башнях») кинофильмехь. Саратов-г1алахь д1аяьхьначу телефильмийн фестивалехь дика ловзийначу ролашна юкъахь диплом даларца къастийра Дагуна ловзийна роль. Оцу фестивалера Ю.Чулюкина, Г.Шатровс а Къилбаседа-Х1ирийчохь йоккхучу рог1ерачу- «Жизнь, ставшая легендой»-кинохь Хаджи-Мурат Дзарахоховн роль ловзо вахара Дагун. Коьрта роль кхуьнгахь яра. Актеро гайта везарг х1ирийн къоман турпалхо хилла ца 1ара, цуьнан амал, хьекъал, ойла, кхетам д1акхачо безара хьовсархошка. Уьш тешийта говзалла, пох1ма тоа дезара. Оцу декхарца т1ехдика ларийра Дагун. Керлачу фильман лаккхара мах хадийра киноискусствон говзанчаша. Театран репертуар М.Салцаевс, Р.Хакишевс а меттигерчу драматургийн, классикийн а произведенешца шорйинера.\nАктерийн говзалла кхиаран, хьовсархойн ойла, кхетам лакхабаларан, ша-шена дозанаш театро цадеттаран а тоьшалла дара иза. Гарсия Лоркин «Ц1ий 1анийна ловзар» («Кровавая свадьба») Леонардо, 1-Хь.Хамидовн «Совдаттий, Дауддий» драмехь Дауд, У.Шекспиран «Кориолонехь» Авфидий, Абубешар «Бож-1ела» (1-Хь.Хамидов) спектаклехь, Жевакин Н.В.Гоголян «Зудаялор» комедехь, С.Гацаевн «Пелхьонаш» комедехь Мада и д1.кх. иттаннаш ролашкахь хилла Дагун. Турпалхой баьхначу заманашна юккъехь б1еннаш, иттаннаш шераш нислахь а, церан амалш, уьш баьхна хенаш тайп-тайпана елахь а, Д.Омаевна шен сих чекхдохуш, церан х1оранна а васт х1отто а, даста а хиира.\nАбхазехь яьккхинчу «В ночь на новолуние» кинохь Алхасан роль ловзош а ву Дагун. Оцу фильмехь Алхасан роль ловзийча, «Абхазски Республикан сийлахь артист» ц1е елла, «Сухуми-г1алин сийлаллин гражданин» вина цуьнах. «Жизнь, ставшая легендой» фильмехь Хаджи-Муратан роль ловзийна Дагун х1ираша шайн къоман турпалхо лору, «Къилбаседа-Х1ирийн Республикан сийлахь артист» а ц1е елла цунна. Кхин а дуккха кинофильмашкахь: «1аьржа г1амарш» («Черные пески»), «Карабаиран ларашкахула» («По следам карабаира»), «Ламанан новелла» («Горская новелла») гина вайна Дагун. Къилбаседа Кавказерчу масех республикан, РФ-н сийлахь а, НГ1-н республикан халкъан артист Д.Омаев шен кхоллараллин дахаран лакхене кхаьчначех ву.\nКъилбаседа-Х1ирийчохь – Хаджи-Мурат, Абхазехь – Алхас, Г1ебартойн-Балкхарехь – Жунид, Г1алг1айчохь – Шахбулат, Туркменехь — Чары Эсенов, Нохчийчохь – Ханпаша, Бешто, Анзор, Адин Сурхо, Таймин Бийболат, Жевакин, Абубешар, Леонардо, шовзткъа кинохь, иттаннаш спектаклашкахь дакъалаьцна Дагун вайн массеран а ц1арах 75 шо кхачарца декъалво ас. Могашалла йолуш, ирс-аьтто болуш дахар хуьлийла хьан, Дагун!


NGC 5568 — Википеди\nNGC 5568 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nNGC 5568, PGC 51168, 2MASX J14192133+3505318, IRAS F14172+3519, MCG+06-31-098, AGC 240264, SDSS J141921.31+350531.7, Z 1417.2+3519, Z 191-77, LEDA 51168, Gaia DR2 1480656955587686528\n1886 шеран 27 май\n0,02822 ± 1,0E−5\n8350 километр в секунду\n14ч 19м 21,3180872658с\n+35° 05′ 31,83311049″\nWikiSky-da NGC 5568: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 5568.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_5568&oldid=5060245»


Ла-Пуьизе — Википеди\nЛа-Пуьизе (фр. La Puisaye) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Пуьизе&oldid=7839871»


Кадыров: Немцов верна Геремеев бехке ву бохург цхьаммо долийна ду\nОьрсийчоь -- Кадыров Рамзан, Москох, ГIура-бутт, 1, 2016\nОьрсийчоьнан Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан чоьхьарчу эскарийн «Север» батальонан командир хилла Геремеев Руслан дакъалоцуш хилла Немцов Борис вуьйш бохуш шеконаш хилар цхьаммо долийна хIума ду аьлла, дIахьедар дина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цунах лаьцна хаам бина «Дождь» телеканало.\nКадыровна хетарехь, Геремеев декъах вац Немцов верна. «Нагахь суьдо дIалацахь, цунна бехк кховда бахь, тIаккха гур ду вайна. Геремеев ванне а бехке вац, соьга хаьттича. ХIунда аьлча, иза цхьаммо долийна гIуллакх ду», - боху Кадыровс.\nГIура-бутт болалуш «Дождь» телеканалана интервью луш Кадыровс элира, Немцов «Оьрсийчоьнан мостагIаша» вийна аьлла. Цо чIагIдарехь, цунна бевза нах цхьа а юкъаметтиг йолуш бац Немцов верца.\nНемцов вер толлуш дIахьочу гIуллакхаца а догIуш, Геремеевн цхьа а статус яц процессаца йоьзна йолу, амма цуьнан цIе йохуш ю кхелан материалашкахь. Эшам хилла агIо тIера ца йолу Немцов верна бехке болчу нахах цхьаъ ву Геремеев бохучунна.\nХьалхо «Росбалт» агенталло хаам бира, Геремеев Оьрсийчура дIавахана, иза Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташкахь вехаш ву аьлла.\nЧиллан-бутт болалуш Немцов вер луьстуш йолу Москох кIоштан тIеман кхел реза хилира Геремеев а, цуьнан вешин кIант Артур а леван кхеле кхайкха.


Шен мотт боцуш хила йиш яц къам - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nШен мотт боцуш хила йиш яц къам\n08.04.2019 12:29 Понедельник\nНохчийн къам дийна хиларан мокхазан чIагIо ю нохчийн мотт. КАДЫРОВ Ахьмад-Хьаьжа Муьлххачу а пачхьалкхан хьал-бахам маьIданаш дукха хилар хилла ца Iаш, цунна чохь деха халкъаш, церан меттанаш, ламасташ, гIиллакхаш, оьздангаллаш а ю. Къаьсттина и хьалбахам цхьанхьа гулбина Дала, комаьршша Iаламан хазаллин дакъа а делла. И меттиг х1окху дуьненахь Кавказ ю. Ширачу за\nманахь дуьйна Кавказехь дехачу къаьмнашлахь цкъа а тIом, дов а цахиларо тешалладо: оцу къаьмнийн меттанаш маслаIате хиларал совнаха, царна юкъахь цхьана орамо чIагIдина вошалла а, доттагIалла а хилар. Диканиг, хазаниг, цIенаниг вовшашкара схьаоьцуш, шайх цхьанна тIелеттачу мостагIчух юкъара мостагI а веш, дикавон цхьаьна дIадерзош, гергара мукъамаш болчу иллеша, эшарша лерса хьоьстуш, шовкъечу хелхарша дог-ойла иракарахIиттош, бертахь даьхна, деха Кавказехь иттанаш халкъаш. И дерриге а бакъдерштешаллаш вайга схьакхачийнарш оцу халкъийн меттанаш ду: ширачу йозанашкахь (гуьржийн, эрмалойн), барта кхоллараллехь а. Мотт мел бу деха халкъан иэс, кхетам, амал, синмехаллаш а. Шен мотт дIатесча, бицбича, доьза дов халкъ. Доьза дайна а, доьзадаран хьоле кхаьчна а халкъаш ду дуьненахь. Царах цхьадерш Кавказехь а ду… Iилманчаша чIагIдарехь, xlopa шина кIиранчохь хIокху дуьненахь халкъан цхьа мотт леш бу. Беллачу маттаца цхьаьна леш ду дийнна къам а шен амалца, мехаллашца, Iepдахаран башхаллашца. Мотт кхоччуш дийна лоруш бу, нагахь оцу маттахь лаххара а цхьа бIе эзар адам къамелдан хууш, и мотт буьйцуш делахь. Луларчу ДегIастанара Iилманчаш, бан ма-беззара талламаш бинчул тIаьхьа, Iожаллин киртиг тIехIоьтинчу цхьадолчу къаьмнийн меттанашна орцахбевлла, барта кхолларалла д1аязъеш, дошамаш х1иттош, грамматикаш язъеш. ДIадаханчу бIешеран 50-чу шерашкахь дуьненахь а вевзачу нохчийн Iилманчо-профессоро Ю.Д.Дешериевс, меттанаш талла а теллина, монографеш язйира: «Бацбийский язык», «Грамматика хиналугского языка». И ши мотт кегийчу къаьмнийн бу. Гуьржийн мотт а, гуьржийн къоман Iep-дахаран тIеIаткъам а бахьанехь наггахь болчарна бен бийца ца хаьа бацойн мотт (Гуьржийчохь, Земо-Алвани юьртахь бехаш бу бацой). Цара буьйцург а, гуьржийн меттан боккха тIеIаткъам хиларна, керла кхин мотт бу, ала мегар ду. Дег1астанарчу меттанашца гергарло долу хиналугийн мотт буьйцурш Азербайджанерчу Хиналург-юьртахь бехаш хилла. И мотт буьйцуш тахана наггахь бен адам дац. Бийца а ца бийцича, къомана эша а ца эшча, дIаболу мотт. Цхьацца бахьанашца царал хьалха а доьза дайна Кавказера иттан\nнаш меттанаш. Муха ду Нохчийчохь нохчийн мотт ларбаран, кхиоран а хьал? Нохчийн мотт, литература а школашкахь, училищешкахь, университеташкахь хьехар теллича, дешархойн хаарийн мах хадийча, долуш долу хьал ма-дарра гучудолу вайна. Iаматаш, хрестоматеш а хила ма-езза ца хиларна кхачаме дацара литература, мотт хьехар. Программехь билгалйина исбаьхьаллин произведенеш еша аьтто бац хьехархойн, дешархойн а. Бакъду,\nцарах цхьаерш «Орга» журналан агIонаш тIехь зорбане йохуш ю, амма и журнал дIакхочуш дац xьexapxoшка. Бахьана х1ун ду? Уьш цуьнга цаязбалар. Цундела наггахь бен вац «Орга» журнал доьшург. «Орга» журналан лахара тираж хиларо а гойту, вайн мел бала бу нохчийн йозанан маттаца. «СтелаIад» журнал, «Даймохк» газет дешар а ду иштта ледара. Нохчаша олуш хеза: «Вай цхьа-ши миллион хилла Iийр дац...» Нохчий дукха хиларх деш долу дозаллаш а дитина, «вай, тхо», – бохуш, бетта мохь а гIелбина, «тхо дерриге а ду нохчийн маттахь язъян, еша, ойлаян а хууш», – xlopa а нохчо ала йиш йолуш велахьара, иза дара дозалладан хьакъдерг. Масех шо хьалха олура: «Тхоьга коммунистийн Iедал долуш нохчийн мотт ца Iамабойтура, цундела ца хаьа тхуна язъян, еша а». Иза оццул ладаме бахьана дац. Коммунисташа де боххург а деш Iийна ду вай? Дукхахболчарна цкъа а, цхьа а Iедал шайн хетта а дац. Цхьаболчарна-м законаца бертахь дахар эхь ду моьттура. Оцу муьрехь вешаниг дицдина-кх вай. Нохчийн мотт Iамийнарш, гIиллакх-оьздангалла дийна латтийнарш, бусалба динца доьзнарг лардинарш пачхьалкхан законна дуьхьалабевлларш а хуьлуш дIанисло ойла. Да-м иштта дац иза. Хьалха а, хIинца а къоман мехаллаш ларйинчарна, ларъечарна хала ду. Цара шайна хIумма а ца доьху, хIумма а ца лоьху. Уьш кханенна дита гIерта шаьш гулдинарг: Iилма, дахаран зиэделларг, къоман синмехаллаш. «Чеченский архив», (Грозный, 2008 г.) гуларехь зорбатоьхначу шен статьяхь («Зов Сеннаара») вевзашволчу нохчийн яздархочо С-Хь.Нунуевс яздо: «Кстати, ЮНЕСКО уже занесло чеченский и ингушский языки в число умирающих языков мира… Что из того, что мы размножаемся количественно, ведь количественно могут размножаться вместе с нами и наша беспечность, и наше беспамятство, и наше малодушие…» Нохчийн халкъан интеллигенцин векалша шайн статьяшкахь, интервьюшкахь а иттанаш шераш ду чIагIдо: «Школашкахь нохчийн берашна юьхьанцарчу классашкахь хьехар нохчийн маттахь хила деза». Иза Iилманан бух болу бакъдерг ду. «Къоман тептар» романан автор волчу яздархочо Юсупов Iусмана сан шеца хиллачу къамелехь элира: «ДIадаханчу бIешеран 80-чу шерашкахь\nБашкирерчу школашкахь I-I0 классе кхаччалц дешархошна хьехар церан ненан маттахь дара. Церан хаарш ледара цахилар гойтург уггаре а хьалха цхьаъ дара: лаккхарчу дешаран заведенеш чекхъяьхнарш церан дукха хилар. ЦхьамогIа шерашкахь оцу республикехь со болх а беш Iийна дела хаьа суна, кхетош-кхиор муха дIахIоттийна дара церан школашкахь. Матто къомана зиэн дина аьлла, дало масал дам дац къаьмнийн Iер-дахаре\nхь. Бакъду, шен маттана херадаьллачу адамна, халкъанна а зиэн хуьлий-м хаьа вайна. Хьехар, кхетош-кхиор Дала синош кхуллуш оцу берашна беллачу маттахь хила деза. Нагахь кхечу маттахь хьехар дIахьахь, оцу берийн кхетамна бийриг эшам, тешнабехк а бу». Вай лакхахь билгал ма-даккхара, боккха тидам тIебохуьйту луларчу ДегIастанахь къаьмнийн меттанаш Iаморна. Кхин цхьа хIума а ду шена тIе тидам бахийта безаш: ДегIастанан халкъан Гуламехь тIеэцначу законца бакъо ю пхеа дешархочунна лерина класс схьаелла. Луларчу Дегестанехь г1умкийн маттахь арадолучу «Ёлдаш» газетана «Времена» ц1е а йолуш юкъадуьллучу газетехь ю А.А.Тахо-Годин ц1арахчу 1илман-талламан институтан директоро Гамидулах Магомедовс язйина «Я считаю, что лишать детей знания родного языка – преступление» статья. Оцу статьяхь Г. Магомедовс боху: «2008-чу шарахь Дагестанерчу халкъийн цхьайтта маттахь 430 эзар экземпляр 1аматаш арахецна. Г1аланашкарчу дешархошна лерина 1-3 классашна, яртийн школашкарчу III классашна. Кхетош-кхиоран болх къоман башхаллаш тидаме а оьцуш д1ах1оттийна хилар коьрта хета суна». Халахеташ делахь а, вайн цхьайолу учебникаш г1алаташ а долуш язйина ю, мотт толлуш 1илманехь керла бина талламаш тидаме а оьцуш, уьш язйина цахиларна. СССР-пачхьалкх йолуш нохчийн мотт хьоьхучарна г1оьнна лерина арахоьцуш таблицаш яра. Эца йиш яра нохчийн яздархойн даккхий сурташ. Къилбаседа Кавказерчу цхьайолчу республикашкарчу школашкахь оьрсийн мотт, Нохч-ГIалгIайн республикехь санна, хьоьхуш бацара. Церан школашна лерина оьрсийн меттан Iаматаш, къаьмнийн меттанийн башхаллаш тидаме а оьцуш, хIиттийна а яра. Цундела оцу республикашкара дешархой оьрсийн мотт дикахо хууш бара. Нохчийн маттанна тIе а тийжаш, цуьнах пайдаоьцуш, хьоьхуш бацара Нохч-ГIалгIайчохь оьрсийн мотт. Цундела берийн хаарш а дара ледара. Цхьана классера (25-30 дешархочух) цхьаъ лакхарчу дешаран заведене деша вахавелча а хаза кхаъ кхочура дай-наношка, хьехархошка а. Дешаран министерство Москва дIало отчеташ мухха хиллехь а, интеллигенцин дукхаллин барам уггаре а лахара бара НохчГIалгIайн республикехь


Ландирас — Википеди\n44°34′03″ къ. ш. 0°24′55″ м. д.HGЯOL\n59,75 квадратан километр\n▼2197 стаг (2018 шеран 1 январь)\nЛандирас (фр. Landiras) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Сен-Мишель-де-Рьефре, Бализак, Бюдос, Кабанак-е-Виллагрен, Гиллос, Иятс, Оринь, Пюжоль-сюр-Сирон, Сен-Морийон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ландирас&oldid=6861921»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 13:16.


3 ВОЛШЕБНЫХ ДНЯ В ДЕКАБРЕ 2018, КОГДА ВОЗМОЖНО ВСЁ! ВОТ КАК ВОСПОЛЬЗОВАТЬСЯ ИХ СИЛОЙ - Pressite.ru\nHome гороскоп эзотерика 3 ВОЛШЕБНЫХ ДНЯ В ДЕКАБРЕ 2018, КОГДА ВОЗМОЖНО ВСЁ! ВОТ КАК ВОСПОЛЬЗОВАТЬСЯ ИХ СИЛОЙ\nдекабря 04, 2018 гороскоп, эзотерика,\nTags # гороскоп # эзотерика


Чми — Википеди\n42°51′06″ къ. ш. 44°38′14″ м. д.HGЯOL\n375 стаг (2010)\nгуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий\nЧми (хӀир. Цыми) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан. ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь лаьтта.\nЧми эвла XX бӀешо долалуш\nЧми юкъахь яра хӀирийн Тагауран юкъараллин, цигахь берриг бахархой ДударовгӀарах бара. Чми эвло дӀалоцура чӀогӀа ладаме стратегин меттиг Теркан чӀаж чуволучохь, иза хьахадо кхин а XVI—XVII бӀешерашкарчу хьосташкахь. Здесь был создан отдельный и самостоятельный опорный пункт, который упоминается в Военной энциклопедии Сытина как Джераховское укрепление.\nЭвлан гена доццуш археологин иэсийн цӀеста муьрера комплекс (герзашца дӀабоьхкинарш оьрнаш чохь) лаьттина тӀаьххьара юкъарабӀешераш кхаччалц. Циггахь хилла доккха аланийн VI—IX бӀешерашкара каш, карийна аланийн дукха герз, гӀирс, бахамера хӀуманаш.\nГӀараваьллачу XVIII бӀешеран гуьржийн историко а, географо а Вахушти Багратионис яздина шен «Гуьржийн паччахьалла йовзийтар» балхахь Чмих лаьцна:\nКистойн эркан хикхочехь, Арагван малхбуза агӀора, лекхачу ломан кӀажехь лаьтта Чими, меттиг йоккха ю, бӀов а йолуш. Цуьнан бахархой овсаш бу, СидамоновгӀар...\nгуьржий 209 55,7 %\nгӀалгӀай 107 28,5 %\nхӀирий 29 7,7 %\nоьрсий 19 5,2 %\nкхин берш 11 2,9 %\nберриш 375 100 %\nТагаурское общество Архивйина 2008-09-07 — Wayback Machine\n↑ Джераховское укрепление // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : typus т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.\n↑ Чми — йаззам бу Большой советской энциклопедии чуьра.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Чми&oldid=7173921»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 декабрь, 00:27.


Заточная Алмазная Чашка 12А2*45° с Микропорошком АСМ на Связке В1-02 для заточки и шлифовки инструмента, купить в интернет магазине Алмазный Круг\nГлавная / Алмазная Чашка 12А2*45° / Алмазная Чашка 12А2*45° на Органической Связке В1-02 для Заточки, Шлифования и Доводки Твёрдого Сплава. Совместная Обработка Твёрдого Сплава и Стали. Обработка Неметаллических Материалов / Алмазная Чашка 12А2*45° с Микропорошком АСМ на Связке В1-02\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 1/0 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 2/1 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 3/2 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 5/3 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 7/5 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 10/7 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 14/10 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 20/14 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 28/20 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 40/28 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 60/40 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 1/0 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 2/1 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 3/2 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 5/3 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 7/5 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 10/7 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 14/10 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 20/14 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 28/20 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 40/28 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 60/40 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 1/0 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 2/1 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 3/2 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 5/3 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 7/5 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 10/7 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 14/10 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 20/14 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 28/20 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 40/28 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 60/40 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 1/0 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 2/1 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 3/2 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 5/3 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 7/5 B1-02 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 10/7 B1-02 9,0 карат\nАбакан Альметьевск Анапа Ангарск Анжеро-Судженск Апатиты Арзамас Армавир Артём Архангельск Астрахань Ачинск Балаково


ГӀоштаилье — Википеди\n47°51′44″ къ. ш. 5°06′56″ м. д.HGЯOL\nфр. Rochetaillée (Haute-Marne)\n27,95 квадратан километр\n▲168 стаг (2019 шеран 1 январь)\nГӀоштаилье (фр. Rochetaillée (Haute-Marne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.\nДозанашца йу ОбегӀив (Лакха МагӀна), Бе-суьгӀ-Об, Сен-Лу-суьгӀ-Ожон, Вобон, ВитгӀи-ан-Монтань, Вуазин (Лакха МагӀна).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀоштаилье&oldid=7827514»


Слова содержащие буквы "ра" - Слова содержащие слог ра\nНа данной странице вы найдёте слова содержащие буквы "ра". У вас есть возможность не только узнать новые слова по заданным параметрам, но и ознакомиться с их употреблением в тексте. Это помогает лучше запомнить лексическое значение того или иного слова.\nСлова содержащие буквы "ра"\nара бра гра дра ера ира кра нра ора пра раа раб рав раг рад раж раз раи рай рак рам ран рао рар рас рат рау раф рах рац раш раэ раю рая ура фра эра юра яра ёра\nаара абра авра агра адра аира айра акра амра апра араб арад араз араи арай арак арал арам аран арао арап арар арас арат арау араф арац арач араш арая арра аура афра ахра бара бера бира бора брад браз брай брак брам бран брас брат брач браш бура вара вера вира вкра вора враг враз вран врап врач выра гара гера гира гора граб грав град граи грай грам гран грас грат грау граф грац грач гура гюра дара дира дора драа драк драм драп драс драч дура дыра дюра ебра евра екра ераз ерал еран жара жора жрау жура жыра жюра зара згра зира зора зрак зура ибра игра идра изра икра инра иора ирад ираи ирак ирам иран ирар ирас йера йора кара кера кира кора краб краг крае краз краи край крак крам кран крао крап крас крат крау крах крац краш края кура кыра кюра лара лера лира лора лура люра мара мера мира мора мраз мрай мрак мура мэра мюра міра нара нера нора нрав нура ныра нюра няра обра одра ойра окра омра опра орав ораз орай орак орал оран орар орас орат орах орач орра отра оура офра охра пара пера пира пора прав праг прад праз прай прам пран прас прат прах прач пращ прая пура пхра пыра пёра рааб раав раба рабб рабе раби рабо рабу рабы рава раве рави равк рага раго рагу рада радд раде радж ради радо раду раев раек раен раец ражу раза разв разг разд разж рази разл разо разъ разь раил раим раис раит раич райд райе райз райк райл райн райо райс райт райф райх райц райя рака раки ракс раку ракы рали рало ралф раль рама раме рамз рами рамм рамо рамп рамс раму рамш рамю рамя рана ранг ранд ране рани ранк рано ранс рант ранч ранш рань раоб раон рапа рапе рапп рапс рапх рара рарз раро раса раск расо расс раст расу расч расщ расы рася рата рати ратл ратм рату ратч рать рауа рауд раук раум раун раус раут рауф раух рауш рауэ рафа рафи рафн рафо рафт рафф рафц рахе раху рахш рача рачи раша раше раши рашо раёк рора рура сара сера сира скра сора срам сран срач стра сура сыра сэра сюра сёра тара тера тира тора траа трав трай трак трал трам тран трап трас трат трау трах трач тура тыра тэра уара убра угра удра умра ура! ураж ураз ураи урай урак урал уран урас урат ураш урра утра уфра ухра фара фера фира фора фраг фраз фрай фрак фрам фран фрап фрас фрау фура фыра хара хира хора храм храп храх хура хыра хэра цара цера црау цура цхра цыра чара чера чира чура шара шера шира шора шраг шрам шура щара щера щира щора эзра экра эраг эрак эрам эран эрар эрас эрат эрра этра эура эфра юбра югра юдра юрай юрак юран юрас юраш ягра ярак яран ярач яраш ярра ятра яхра\nаарау аарра абера абира абора абрам абран абрар абрау абраш абура авара аврад аврал аврам авран аврас аврат агара агора аграм аграс аграф агура адара адера адора адран адрар адрас ажара азара азера азрай азрак аиран айора айраг айран айрат айраш айтра акара акера акира аккра акора акраб акрам акура алара алора алрар алыра ам-ра амара амбра амира амора амрак амрам амран андра анрас антра анура апара апера апора аптра араба араби арабо арабу арабы арава аравн араго арада араде араду арады араза арази арайс арайя арака араки аракс арале арама араме арами арана арани аранк арано аранс арант арань арапи арапы арара арари араро арарэ араси арасу арати араты аратя арауа араун арафа арафо арахи араху араша араят аррак арран аррас аррау аррах арура асара аспра асрат астра асура атара атира атрай атрак атран атраш аудра аурат аурах аушра ауэра афера афрам афёра ахрам ахрап ахрар ахрат ачара ашара ашера ашира ашрам ашраф ашура бавра багра бадра байра барай барак барал барам баран барас барат барах барац бараш барра басра батра бафра беара бебра бедра бейра беран берар берат берра бетра бзура бибра бирак бирал биран бирао бирас блера блора блура бобра богра боран борас борат борау борац борач босра брааш брава браве брави браво брага браге браги брада брадж бради брази бразо брайд брайс брайт брака браке браки бракк бракс браль брама брамс брамт брана бранг бранд брани бранн бранс брант бранх бранч браны брань браса браск брасс браст брата братт брату братц брать брауи браун брафф браха брахи брахт брача брачо браше брера брора бугра будра буира бурав бурай бурак буран бурас бурат бураш бурая бусра бёвра бёдра вавра ваера вайра вараб варад вараж варай варак варан варао варас варач вараш варра ватра ваура вафра ваэра ведра верас верра ветра видра виера вийра випра вираж вирак виура вихра влера влёра вогра вопра вотра вохра впрах врага враги врайз враки враль врана вране врань враня врата врать враца втора вурад вчера выдра выера вырай выраю вьера вьяра гаара габра гагра гараж гараи гарай гарак гарам гаран гарах гараш гебра герал герар герас герат герах гераш герра гетра гзира гиара гидра гиера гиора гирра глера гмара гогра гораи горай горак горал горам горан горас горау горра