Тептар:Оьрсийн Нохчийн Дошам/ЭЛП/У — Тептар\nТептар:Оьрсийн Нохчийн Дошам/ЭЛП/У\nу предлог с род. п. 1) (около, возле, рядом) юххехь, уллехь; у окна - кора уллехь; у двери - не1ара юххехь; у подножия горы - ламанан к1ажехь; у самой реки - хи юххехь 2) (при обозначении орудия чьей-л. деятельности) хьалхахь, уллохь, юххехь; тж. передаѐтся деепричастием; стоять у руля - руль лаьцна латта; стоять у станка - станока хьалхахь латта 3) (при обозначении обладателя, владельца чего-л.) передаѐтся местн. или род. падежом;\nу меня много книг - соьгахь книгаш дукха ю; ноги у него были мокрые - цуьнан когаш т1еда бара; у меня нет времени - сан хан яц 4) (при обозначении принадлежности) передаѐтся род. падежом; у стула сломана ножка - стоьлан ког кагбелла бу 5) (при обозначении лица или объекта, у которых что-л. происходит или имеется) передаѐтся местн. падежом; остановиться у родных - гергарчаьргахь саца; у кого он живѐт? - хьаьнгахь 1аш ву\nи?; рояль стоит у него в комнате - рояль и волчу чохь лаьтта; у кого нам встретиться? - хьаьнгахь вовшахкхета вай?; у нас на заводе - тхан заводехь; у нас в стране - тхан махкахь 6) (при указании на источник приобретения чего-либо) передаѐтся местн.-иск. падежом; взять книгу у товарища - накъостера книга схьаэца\nуа межд. (звукоподражание крику грудного ребѐнка) инга-а убавить сов. 1) что, кого-чего жимдан (в объѐме); к1езиг дан (уменьшить); дацдан (укоротить); лаг1дан (скорость и т. п.); ~ длину - дохалла дацдан; ~ скорость- чехкалла лаг1ъян; ~ цену - мах лахбан (или байбан) 2) в чѐм: ~ в весе - дозалла эша\nубавиться сов. тlepa д1адала (стать меньше); жимдала (в объѐме); к1езиг хила (уменьшиться); дацдала (в длину); лаг1дала, лахдала (о скорости и об уровне); эша дайдала (в весе); вода в реке ~лась - хи лахделла; дни ~лись - денош дацделла\nубавка ж 1. (по гл. убавить) жимдар; к1езигдар; дацдар; лаг1дар 2. (по гл. убавиться) жимдалар, дацдалар; лаг1далар; эшар, дайдалар\nубавлять(ся) несов. см. убавить(ся)\nубаюкать сов., убаюкивать несов., кого 1) (укачать) тахко 2) перен. (нагнать дремоту) наб озаяйта\nубегать несов. см. убежать\nубедительно нареч. 1) (доказательно) тешош; он говорит ~ - цо тешош къамел до 2) (настоятельно) ч1ог1а; ~ прошу - ч1ог1а доьху\nубедительность ж тешош хилар; ~ разговора - къамел тешош хилар\nубедительный, -ая, -ое 1) (доказательный) тешо[ш долу], тешаме; ~ый пример - тешаме масал 2) (настоятельный) ч1ог1а ; ~ая просьба - ч1ог1а дехар\nубедить сов., кого 1) в чѐм (заставить поверить) тешо, тешадан, тешийта; ~ кого-л. в своей правоте - цхьаъ ша бакъ хиларх тешо 2) с неопр. (заставить сделать что-л.) передаѐтся понуд. формой типа: дайта; ~ кого-л. остаться где-л. - цхьанхьа дисийта\nубедиться сов., в чѐм теша, тешна хила; ~ться на опыте - зеделлачуьнца теша; я ~лся в его искренности- иза дог ц1ена хиларх тийшира со\nубежать сов. 1) д1адада; дети ~ли в сад - бераш беша д1адевдира 2) (спастись бегством, уйти тайком) дада; я не\nубегу - со водур вац 3) разг. (о кипящей жидкости) т1ехдан; молоко ~ло - шура т1ехъяхна\nубеждать(ся) несов. см. убедить(ся)\nубеждение I. (по гл. убедить) тешор 2. (по гл. убедиться) тешар 3. (мнение) тешам, тешна хилар, тешорг; отстаивать свои ~я - ша тешачу т1ехь хила (или латта); менять свои ~я - ша тешначу т1ера вухавала\nубеждѐнность ж тешна (или тешаш) хилар\nубеждѐнный, -ая, -ое тешна [долу], тешаш долу; я в этом совершенно убеждѐн - со кхунах дуьйцийла йоццуш тешаш ву; ~ый сторонник - тешна аг1онча; ~о (нареч.) говорить - тешаш дийца\nубежище с 1) к1елхьардолийла; право ~а полит. - к1елхьардала бакъо 2) воен. (укрытие) лочкъийла\nубелить сов., убелять несов., кого-что к1айдан; убелѐнный сединой (или сединами) къоьжалло к1айдина\nуберечь сов., кого-что от чего, разг. лардан; ~ ребѐнка от простуды - бер шелонах лардан\nуберечься сов., от чего, разг. лардала\nубивать несов. см. убить\nубиваться несов., о ком-чѐм, по кому-чему, разг. (горевать) дала г1ерта\nубийственный, -ая, -ое 1) (смертоносный) лен, дуьйн 2) перен. (вредный, тяжѐлый) ирча; ~ое известие - ирча хаам; ~ая жара - ирча йовхо\nубийство с дер; совершить ~ - стаг вен\nубийца м и ж дийнарг\nубирать несов. см. убрать\nубираться несов. см. убраться; ~йся [вон]! - д1аяхийта кхузара!\nубитый, -ая, -ое 1. прич. дийна; он убит - иза вийна 2. в знач. сущ. ~ый м дийнарг; снять оружие с ~ого - вийначунна т1ера герз (или ц1етта) даккха 3. прил. (подавленный) халахетта, холчудоьжна; у него ~ый вид - велча санна ву и ; спит как ~ый - велча санна наб йо\nубить сов. кого-что, прям. и перен. ден; ~ врага - мостаг1 вен; ~ волка - борз ен; это известие его убило - цу хаамо вийна иза; ~ надежду- сатуьйсийла яйа ; ~ время - хан яйа; хоть убей, не знаю - вехь а, ца хаьа суна\nублаготворить сов., ублаготворять несов., кого, уст. реза дан, реза хилийта\nублажать несов., ублажить сов., кого, разг. там бан\nублюдок м – Саркъам\nубогий, -ая, -ое 1) (жалкий, нищенский) къен; миска; ~ое жилище - миска х1усам 2) (малосодержательный) ладам (или чидам) боцу[ш долу], беркъа\nубожество с 1) (бедность, нищета) къелла, мискалла 2) (ничтожность) беркъалла; ~ мысли - ойланан беркъалла\nубой м дайар, дер; ~ скота - хьайбанаш дайар; посылать на ~ - вала вахийта, вейта хьажо; откармливать на ~ - ден кхаба; кормить как на ~ - ден санна кхаба\nубойный, -ая, -ое 1) (относящийся к убою скота) дуьйн, дойу 2) воен. (смертоносный) дуьйн; ~ая сила винтовки- тоьпан дуьйн нуьцкъалла ; ~ый вес - жижиган барам\nубор м духар ; головной ~ - коьрта туьллург\nубористый, -ая, -ое луьста; ~ый почерк - йозанан луьста хат1; ~о (нареч.) писать - луьста яздан\nуборка ж 1) с.-х. чудерзор; ~ урожая - ялташ чудерзор 2) (помещения) шарам, ц1андар\nуборная ж 1) (актѐрская) вухаваларан чоь 2) (туалет) хьаштаг1а\nуборочный, -ая, -ое с.-х. чудерзаден; ~ая машина - чудерзаден машина\nуборщик м, ~ца ж ц1анонча\nубранство с 1) (обстановка, отделка) кечдар; ~ комнаты - чоьнан кечъяр; декоративное ~ постройки - г1ишлонан декоративни кечъяр\nубрать сов. 1) кого-что (унести) д1адаккха; (с дороги) тж. нацкъардаккха; убери книги со стола - стоьла т1ера книшкаш д1аяха 2) что (поместить, спрятать куда-л.) д1адаха; ~ в ящик - яьшки чу д1адаха 3) что (привести в порядок) д1адаха, шарам бан 4) что (урожай) чудерзо 5) кого-что (украсить) кечдан; ~ зал цветами -зезагашца совц1а кечдан\nубраться сов. 1) разг. (привести в порядок что-л.) д1адахадала, шарам хила 2) уст. (нарядиться, украситься) кечдала 3) прост. (удалиться) д1адаха\nубывать несов. см. убыть\nубыль ж 1. (уменьшение) жимдалар 2. (убывшее количество) зен ; идти на ~ - лаг1луш хила\nубыток м – Х1айд\nубыточность ж зене хилар\nубыточный, -ая, -ое зене; ~ая торговля - зене мах бар\nубыть сов. 1) (уменьшиться) жимдала (количественно); лахдала (в уровне); вода ~ла - хи лахделла 2) (выбыть из состава) [д1а]даха; он убыл в отпуск - и отпуске вахна\nуважаемый – Лараме\nуважать несов., кого-что лара, пусар дан; ~ старших - баккхийнаш лара\nуважение с ларар, ларам, пусар; достойный ~я - лара хьакъ долу; оказывать кому-л. ~е - цхьаъ лоруш хила; пользоваться ~ем - лоруш хила (наха)\nуважительный, -ая, -ое 1) (достаточный для оправдания) бехказа [долу], бехк[е] боцу; ~ая причина - бехказа бахьана 2) (проникнутый уважением) лараме, лору[ш долу]; ~ое отношение к старшим - баккхийчаьрца лараме\nуважить сов. разг. 1) что (оказать уважение) юьхь ян; ~ просьбу - дехар т1ехь юьхь ян 2) кого (проявить внимание, уступить в чѐм-л.) юьхь ян; ~ старика - воккхачу стеган юьхь ян\nувалень м разг. (неповоротливый человек) чхьоч, парталхо\nуваривать(ся) несов. см. уварить(ся)\nуварить сов., что 1) разг. (доварить) кхехкадалийта 2) (варкой уменьшить) кхехкийна эшийта\nувариться сов. I) разг. (вполне свариться) кхехкадала 2) (уменьшиться от варки) кхихкина эша\nуведомить сов., кого д1ахаийта; ~ о дне заседания - кхеташонах лаьцна д1ахаийта\nуведомление с I. (действие) д1ахаийтар 2. (извещение) уведомлени\nуведомлять несов. см. уведомить\nувезти сов., кого д1адига; что д1адахьа; куда ты увѐз детей? - бераш мича дигна ахь?\nувековечивать несов., увековечить сов. кого-что дагахь латто; ~ память павших героев - эгна турпалхой дагахь латто\nувеличение с 1. (по гл. увеличить) доккха дар; шордар; лакхадаккхар; дуккха дар, алсамдаккхар 2. (по гл.\nувеличиться) доккха хилар; шордалар; лакхадалар; алсамдалар\nувеличивать(ся) несов. см. увеличить(ся)\nувеличитель м фото доккхадийриг, фотоувеличитель, суьрташдийриг\nувеличительный, -ая, -ое доккха ден; ~ое стекло - доккха ден ангали; ~ый аппарат - доккха ден аппарат\nувеличить сов., что доккха дан (размеры); шордан (ширину) лакхадаккха (высоту); дукха дан, алсамдаккха (количество)\nувеличиться сов. доккха хила (в размерах); шордала (в ширину); лакхадала (в высоту); дукха хила, алсамдала (в количестве)\nувенчать сов., что чем 1) (украсить) охка; (возложить венок) дахка; ~ цветами - зезагаш охка 2) архит. бохь баккха 3) перен. (завершить) чекхдаккха\nувенчаться сов., чем (завершаться) чекхдала; ~ успехом - кхиамца чекхдала\nуверение с тешор\nуверенность ж 1) (твѐрдость) тешна хилар, б1оболар 2) (вера в кого-что-л.) тешар, тешна хилар, б1оболар; ~ в своих силах - шен ницкъах тешна хилар\nуверенный, -ая, -ое 1) (твѐрдый) тешна [долу], б1обулу; ~ый ответ - тешна жоп; ~о (нареч.) смотреть в будущее- шекдоцуш хиндолчуьнга хьежа 2) (о человеке) б1обулу, тешна [долу]; я уверен, что сделаю это - xlapa айса дийр хиларх со тешна ву; он уверен в себе - и шех тешна ву ; будьте уверены! - тешна хилалаш!\nуверить сов., кого в чѐм тешийта, тешо; ~ в правдоподобности чего-л. - цхьа х1ума бакъ хиларх тешо\nувериться сов., в чѐм теша[дала]; я ~лся в его дружбе - цуьнан доттаг1аллих со тешавелла ву\nувернуться сов., от чего 1) (отклониться) д1ата1а; ~ от удара - тохар к1елхьара д1ата1а 2) перен. (избегнуть) к1елхьардала; ~ от прямого ответа - дуьххьал жоп ца луш к1елхьардала\nуверовать сов., в кого-что теша\nувѐртка ж разг. (хитрость, уловка) иъ-миъ; говори прямо, без ~ок! - иъ-миъ а доцуш дуьххьал схьаала!\nувѐртливый, -ая, -ое разг. I) (ловкий) каде 2) перен. (хитрый) х1иллане\nувѐртываться несов. см. увернуться\nувертюра ж муз. увертюра\nуверять несов. см. уверить; ~ю вас, что... - аса тешалла до...\nувеселение с I. (действие) сакъерар 2. (зрелище, развлечение) синкъерам; массовые ~я - массеран а синкъерам\nувеселительный, -ая, -ое синкъераме; ~ая прогулка - синкъерамна лела вахар\nувеселять несов., кого сакъерадалийта\nувесистый, -ая, -ое разг. 1) (тяжѐлый) деза 2) перен. (сильный) ч1ог1а; ~ удар - ч1ог1а тохар\nувести сов., кого-что 1) [д1а]дига; он увѐл детей домой - бераш ц1а д1адигна цо 2) разг. (украсть) дига; у него ~ли лошадь - цуьнан говр йигна\nувечить несов., кого заь1ап[е] дан\nувечиться несов. заь1ап[е] хила, заь1апдола\nувечье с заь1апалла; получить ~ - заь1ап хила\nувешать сов., увешивать несов., что чем охка; ~ стену картинами - пена т1е суьрташ охка\nувещание с см. увещевание\nувещать несов. см. увещевать\nувещевание с (назидание) т1етадар\nувещевать несов., кого т1етаван\nувивать несов. см. увить\nувиваться несов., за кем и без доп. хьарча\nувидать(ся) несов. см. увидеть(ся)\nувидеть сов. 1) кого-что (воспринять зрением) ган; он ~ел вас издалека - генара шу гира цунна; ~еть вновь - духа а ган 2) что (понять, осознать) кхета; (заметить) ган; он ~ел, что опоздал - ша т1аьхьависарх кхийтира иза; поживѐм— ~им погов. - хан-зама яларца гур вайна\nувидеться сов., с кем и без доп. ган; мы ~имся завтра - кхана гур ду вай; мы с тобой не скоро ~имся - вайша вовшашна кеста гур вац\nувиливать несов., увильнуть сов. разг. 1) от кого-чего (избегнуть столкновения) д1ата1а 2) от чего, перен. к1елхьардала\nувить сов., что, разг. хьарчо; изгородь увита плющам - керт хуталш хьирчина ю\nувлажнение с I. (по гл. увлажнить) т1ундар 2. (по гл. увлажниться) т1ундалар\nувлажнить сов., что т1ундан\nувлажниться сов. т1ундала; почва ~лась - латта т1унделла\nувлажнять(ся) несов. см. увлажнить(ся)\nувлекательный, -ая, -ое самукъане; ~ый рассказ - самукъане дийцар; ~ое зрелище - самукъане сурт\nувлекать(ся) несов. см. увлѐчь(ся)\nувлекающийся, -аяся, -ееся марзлу[ш долу]; ~ человек - х1ума марзлун стаг\nувлечение с 1) (пыл, воодушевление) т1едерзар, марздалар; говорить с ~м - т1едирззина къамел дан (или дийца) 2) кем-чем т1едерзар, марздалар; ~ работой - болх марзбалар 3) (предмет любви) безам, марзо; это его старое ~- цуьнан шира марзо ю xlapa\nувлечѐнность ж марзделла хилар\nувлечѐнный, -ая, -ое т1едирзина, марзделла; ~ый работой - болх марзбелла; ~о (нареч.) рассказывать - т1евирззина дийца\nувлечь сов. 1) кого-что д1адахьа, д1адига; (примером, влиянием) т1аьхьах1отто; он увлѐк меня за собой - шеца д1авигира цо со 2) кого (заинтересовать) т1едерзо; его ~кла работа - балхо т1еозийна иза; игра актѐра ~кла зрителей - актѐран ловзаро т1еозийра хьовсархой 3) кого (заставить влюбиться) марздан, т1едерзо\nувлечься сов. 1) кем-чем дерриг дицдала, т1едерза, марздала; я увлѐкся работой - со балхана т1евирзина, суна болх марзбелла 2) кем (влюбиться) дезадала, марздала; ~ девушкой - йо1 езаяла (или марзъяла)\nувод м д1адигар\nуводить несов. см. увести\nувоз м кого д1адигар, чего д1адахьар\nувозить несов. см. увезти\nуволить сов., кого 1) (освободить) д1адаккха; ~ с работы - балхара д1аваккха 2) (избавить от чего-л. неприятного) даккха; прошу ~ меня от этого - со цунах ваккхар доьху аса\nуволиться сов. д1адала; ~ с работы - балхара д1авала; ~ в отставку - т1аьхьалоне вала\nувольнение с I. (по гл. уволить) д1адаккхар 2. (по гл. уволиться) д1адалар; ~ со службы - г1уллакхера д1адалар\nувольнительный, -ая, -ое 1. мукъа дитаран, мукъа хиларан; ~ое свидетельство - мукъа дитаран (или мукъа хиларан) тоьшалла 2. в знач. сущ. ~ая ж мукъа дитаран кехат\nувольнять(ся) несов. см. уволить(ся)\nувы межд. маржа-я1; ~, они уехали! - маржа-я1, д1абаха-кх уьш!\nувядание с марг1алдолар\nувядать несов. см. увянуть\nувядший, -ая, -ее марг1алдоьлла; ~ие листья - марг1алдоьлла г1аш\nувязать 1 сов., что 1) (связать) д1адехка, вовшахдехка; я сейчас всѐ увяжу - аса х1инца дерриг а вовшахдоьхкур ду 2) перен. (согласовать) дозуш хилийта, дозуш дан; ~ теорию с практикой - теори практикица йозуш хилийта\nувязать2 несов. см. увязнуть\nувязаться 1 сов., за кем-чем, разг. т1аьхьадала; за ним ~лась собака - цунна т1аьхьа ж1аьла делира\nувязаться 2 сов. разг. (связать свои вещи) д1ахьарчо\nувязнуть сов., в чѐм I) (в грязи, болоте и т. п.) чудаха 2) перен. (погрязнуть, запутаться) тила\nувязывать(ся) 1, 2 несов. см. увязать(ся) 1, 2\nувянуть сов. марг1алдола; цветы ~ли - зезагаш марг1алдоьлла; она рано ~ла перен. - хьалхе марг1алъелла иза\nугадать сов., угадывать несов., что хаа; я ~л его намерения - цуьнан дагахь дерг хиира суна; вы ~ли - шуна хиира\nугар м прям. и перен. хьахар; в комнате пахнет ~ом - хьахаран хьожа йог1у чохь; пьяный ~ - малар хьахар\nугарный, -ая, -ое хьаьха; ~ газ - хьаьха газ\nугасание с д1адар; ~ сил - ницкъ д1абар; ~ света - серло д1аяр\nугасать несов., угаснуть сов. 1) (погаснуть) д1адан; костѐр угас - ц1е д1аяйна 2) перен. (прекратиться, умереть) д1адала; он угас - иза д1авели; веселье угасло - синкъерам д1абели\nуглевод м углевод\nуглеводород м углеводород\nуглеводородный, -ая, -ое углеводородан; ~ые соединения - углеводородан цхьаьнакхетарш\nугледобывающий, -ая, -ее к1ора боккху; ~ая машина - к1ора боккху машина\nугледобыча ж к1ора баккхар\nуглежжение с к1ора бар (дечигах)\nуглекислота ж углекислота, к1орамусталла\nуглекислый, -ая, -ое хим. углекислотин, к1орамусталлин; ~ газ - углекислотин (или к1орамусталлин) газ\nуглекоп м уст. к1орабаккхархо\nугленосный, -ая, -ое к1ора болу; ~ые пласты - к1ора болу г1атт\nуглепромышленность ж к1ора-промышленность\nуглепромышленный, -ая, -ое к1ора-промышленностан\nуглерод м углерод\nуглеродистый, -ая, -ое углерод кхетта (или тоьхна или долу); ~ая сталь - углерод тоьхна болат\nуглеродный, -ая, -ое углеродан\nугловатый, -ая, -ое 1) (с углами) сенаш долу 2) перен. (неуклюжий) партал, буьйда\nугловой, -ая, -ое 1) (являющийся углом) са болу 2) (находящийся на углу, в углу) сонера 3) мат., физ. сонан; ~ой градус - сонан градус; ~ое измерение - са бустар ; ~ой удар спорт. - аг1онгара тохар\nугломер м сабустург\nугломерный, -ая, -ое сенаш дусту; ~ые инструменты - сенаш дусту г1ирс\nуглубить сов., что, прям. и перен. к1аргдан; ~ яму - ор к1аргдан; ~ сваю - б1ог1ам к1аргбан; ~ свои знания - шен хаарш к1аргдан\nуглубиться сов. 1) прям. и перен. (стать глубже) к1аргдала 2) во что (зайти далеко) генадала, к1орге дала, кlopгe даха; ~ в лес - хьуьнан кlopгe даха 3) во что, перен. к1орге даха; ~ в размышления - ойланийн к1орге даха ; ~ в себя- ойлане дожа\nуглубление с 1. (по гл. углубить) к1аргдар 2. (по гл. углубиться) к1аргдалар 3. (впадина) к1орге\nуглублѐнными, -ая, -ое 1) (находящийся на глубине) к1оргера, к1оргехь долу 2) перен. (основательный) к1орга; ~о (нареч.) изучать что-л. - цхьа х1ума к1оргера 1амо 3) (поглощѐнный работой и т. п.) кlopгe дахна\nуглублять(ся) несов. см. углубить(ся)\nуглядеть сов. разг. 1) кого-что (увидеть) ган 2) за кем-чем, разг. (уберечь) лардала, хьажадала; она не ~ела за ребѐнком - цуьнга бер лар ца делира; за всем не ~ишь - массаьрга а хьаьжна вер вац\nугнать сов., кого-что 1) (увести) [лаьхкина] д1адига; угони коров в лес — хьелий хьуьнах д1адига 2) (похитить) [д1а]дига: ~ лошадь - говр йига\nугнаться сов., за кем-чем, чаще с отриц. т1аьхьакхиа, ларо; за ним не ~ (или не угонишься) цунна т1аьхьакхуьур вац\nугнездиться сов. разг. (устроиться) д1атардала\nугнетатель м, ~ница ж 1азапхо\nугнетать – Зиеду\nугнетающий, -ая, -ее 1азапе; действовать ~е (нареч.) - 1азапе хила\nугнетение – Уочч\nугнетѐнность ж 1азапехь хилар\nугнетѐнный, -ая, -ое 1азапера, 1азапехь долу (или дохку); быть в ~ом состоянии -1азапехь хила\nуговаривать несов. см. уговорить; не ~ите меня - со бертавало ма г1ерта\nуговариваться несов. см. уговориться\nуговор м 1) чаще мн. ~ы барт бар, бертадалор; поддаться на ~ы- дийцича бертадан 2) (взаимное соглашение) барт; действовать по ~у - барт ма-барра дан\nуговорить сов., кого бертадало; ~ поехать в город - г1ала ваха бертавало\nуговориться сов., с кем о чѐм и с неопр. бертадан, барт хила; ~ с кем-л. о цене - цхьаьнца меха т1ехь бертадан\nуговорный, -ая, -ое билламан, барт хилла (или бина); ~ая цена - барт хилла мах\nугода ж: в ~у кому-л. - цхьанна болчу тамана\nугодить сов. 1) кому-чему там бан; всем (или на всех) не ~шь - массарна а там бина вер вац 2) во что, разг. (попасть куда-л.) чуэккха; (в яму и т. п.) лаца, т1едала; лиса ~ла в капкан - цхьогал гуролаьцна 3) во что (удариться) кхета; он ~л лбом в дверь - цуьнан корта не1арах кхетта 4) в кого-что кхета, тоха; ~ть камнем в окно - т1улг корах тоха; ~ть кому-л. прямо в глаз - нийсса цхьаьннан б1аьрга тоха (или кхета)\nугодливость ж там бар\nугодливый, -ая, -ое там бен, таме; ~ человек - таме стаг\nугодно I. в знач. сказ., кому деза, эша, лаа; что вам ~? шуна х1ун оьшу (или лаьа или еза)?; как вам ~ - шайна ма-луъу; не ~ ли?- оьший?, дезий (езий)?, лаьий? 2. частица а; кто ~ - милла а (или хьаъа а); что ~ - х1уъа а; какой ~ - муьлхха а; как ~ - мухха а; когда ~ - мацца а, ма-диззи, деззачу хенахь; где ~ - мичхьа а; сколько ~ - мелла а, мел оьшу (или деза) а ; сколько душе ~ - дог 1аббалц; если ~ - лаахь, эшахь, дезахь; [не] ~ ли (форма приглашения)... - х1ун дара техьа... (или... муха хир дара техьа...)\nугодный, -ая, -ое кому тамениг, таме[хь] долу\nугодье с чаще мн.: земельные ~я - латтанаш; лесные ~я - хьаннаш\nугождать несов. см. угодить 1\nугождение с там бар\nугол м 1) са, маь1иг; ~ дома - ц1ийнан маь1иг; с угла на угол - сонера соне; зайти (или свернуть) за угол - маь1игахула д1аверза; ходить из угла в ~ - сонера соне вуьйлуш лела; на углу улицы - ураман маь1игехь; сидеть в\nуглу- сонехь хиъна 1ан 2) мат. са, маь1иг; прямой ~ - нийса са 3) перен. х1усам, тхов, кхерч, биъ пен; снимать ~ - х1усам лаца; у него своего угла нет - шен кхерч бац цуьнан ; из-за угла - т1аьхьашха; припереть кого-л. в ~ - цхьаъ соне та1о (или долла); ставить кого-л. в ~ - цхьаъ соне xloттo\nуголѐк м к1оранан цуьрг\nуголовник м, ~ца ж зуламхо\nуголовный, -ая, -ое зуламе, зулам даран; ~ый кодекс - зуламийн кодекс; ~ое преступление - зулам дар; ~ый преступник - зуламхо\nуголовщина ж разг. зулам\nуголок м маь1иг; во всех ~ках нашей страны - вайн мехкан массо маь11ехь ; красный ~ок - ц1ен ц1а; живой ~ок, ~ок живой природы - дийнатийн чоь\nуголь м 1) (мн. угли) к1ора; каменный ~ - к1ора 2) (мн. угли и уголья) к1ега, к1ора; древесный ~ - дечка к1ора ; белый ~ - к1айн к1ора (хин ницкъ); голубой ~ - сийна к1ора (механ ницкъ); сидеть как на *угольях (или на углях) - к1егаш т1е хиъча санна 1ан\nугольник м саберг\nугольный, -ая, -ое к1оранан, к1ора боккху; ~ комбайн - к1ора боккху комбайн; ~ бассейн - к1оранан айма\nугольщик м, ~ца ж к1орабаккхархо\nугомонить сов., кого, разг. д1атедан; ~ детей - бераш д1атедан\nугомониться сов. разг. д1атен; все ~лись - массо а д1атийра\nугон м [д1а]дигар; ~ машины - машина д1айигар\nугонять несов. см. угнать\nугораздить сов. разг.: ~ло же вас пойти туда - цига ваха пха озий-кх хьан; ~ло же тебя вернуться - х1ун дисна хьан вухаверза; чѐрт его ~л - пха а озий цуьна-м\nугорать несов. см. угореть\nугорелый, -ая, -ое разг. (пострадавший от угара) хьаьхна ; как ~ - вагийча санна\nугореть сов. 1) (пострадать от угара) хьаха 2) перен., прост. (одуреть) хьерадала; ~л ты, что ли? - хьера-м ца ваьлла хьо?\nугорь 1 м (рыба) ж1аьлин ч1ара\nугорь 2 м (прыщ) босбуург, сурх\nугостить сов., кого чем дала; ~ папиросой - цигаьрка яла\nугоститься сов., чем, разг. яа, д1аэца; ~ мороженым - морожени д1аэца\nуготовить сов., что кому, уст. кечдан\nугощать несов. см. угостить\nугощаться несов. см. угоститься; ~йтесь! - д1аэца!, яа!\nугощение с I. (действие) далар 2. (кушанье) юург, кхача\nугреватый, -ая, -ое босбуургаш йолу (или евлла); ~ое лицо - босбуургаш евлла юьхь\nугробить сов., что, прост. (испсртить) талхо; ~ машину - машина талхо\nугрожаемый, -ая, -ое кхерам туьйсу; ~ое положение - кхерам туьйсу хьал\nугрожать несов., кому-чему 1) (с угрозой предупреждать) кхерам тийса 2) (заключать в себе угрозу) кхерам[е] хила; ему ~ет опасность - иза кхерамехь ву, цунна кхерам бу\nугрожающей, -ая, -ее кхераме, кхерам туьйсу; ~ее положение - кхерам туьйсу хьал\nугроза ж 1) (запугивание) кГербр; прибегнуть к ~ам - кГерб 2) (опасность) кхерам; ~а войны - т1еман кхерам; под ~ой чего - цхьа кхерам болуш\nугрозыск м (уголовный розыск) угрозыск, зулам таллар, зуламхой лахар\nугро-финский, -ая, -ое угро-финийн; ~ие языки - угро-финийн меттанаш\nугрохать сов., что, прост.(потратить) дайа\nугрызение с: ~я совести - дагахьбаллам\nугрызть сов., что, прост.: не угрызѐшь - онда йолуш яалур яц\nугрюмость ж кхолар, кхоьлина хилар\nугрюмый, -ая, -ое кхоьлина; ~ый человек - кхоьлина стаг; ~о (нареч.) молчать- кхоьлина вист ца хила\nудав м зоол. саьрмик, лаьхьа\nудаваться несов. см. удаться\nудавить сов., кого, разг. легаш 1аьвдина ден, садукъа, садуькъна ден, хорам бан\nудавиться сов. разг. хорам хила, садукъдала\nудавленник м, ~ца ж прост. хорамхо\nудаление с 1. (по гл. удалить) генадаккхар; д1адаккхар 2. (по гл. удалиться) генадалар; д1адахар\nудалѐнность ж геналла, гена хилар\nудалѐнный, -ая, -ое генара\nудалец м разг. ка майраниг\nудалить сов. 1) кого-что (отдалить, заставить уйти) генадаккха; ~ предмет от глаз - х1ума б1аьргашна генаяккха; ~ из города - г1алара генадаккха; ~ детей из комнаты - бераш чуьра арадаха 2) что (убрать, вытащить, вывести) д1адаккха; ~ ненужные вещи - ца оьшу х1уманаш д1аяха; ~ зуб - церг д1аяккха; ~ пятно - таммаг1а д1адаккха\nудалиться сов. прям. и перен. генадала; (уйти) тж. д1адаха; ~ от дома - ц1енна генадала; он удалился от темы - иза теманна т1ера генаваьлла; ~ из села - юьртара д1адаха\nудалой, -ая, -ое камайра\nудаль ж камайралла\nудальство с ка майра хилар\nудар м 1) тохар; ~ кулаком - буй тохар; ~ ногой - мийра тохар; нанести ~ - тоха; нанести ~ в спину - букъах тоха; ~ тока - ток тохар 2) (звук, стук) тата; слышатся ~ы топора - дагаран татанаш хеза; ~ колокола - горгалин тата 3) перен. халахетар; ~ судьбы- кхолламо 1овжор 4) перен. (стремительнее нападение) т1елатар; ~ с фланга - флангехула т1алатав; ~ в тыл - тыле т1елатар 5) мед. (кровоизлияние) ц1ий хьадар; 6) спорт. тохар; точный ~ мячом - буьрка нийса тохар ; ~ пульса - пха тохабалар; солнечный ~ - малх хьахар, 1аткъар; тепловой ~ - йовхо хьахар; он сегодня в ~е - тахана дог иракарах1оьттина ву иза; быть под ~ом - кхерамехь хила\nударение с 1) лингв. тохар; ~ падает на последний слог - тохар т1аьххьарчу дешдекъа т1е дог1у; логическое ~ - маь1нин тохар 2) перен. къасторг; делать ~ на чѐм-либо - цхьана х1уманна т1е къасторг xloттo\nударить сов. 1) кого, во что, по чему, в разн. знач. тоха; ~ть кого-л. палкой по голове - цхьанна коьртах г1аж тоха; ~ть кого-л. в спину - цхьанна букъах тоха; меня ~ло током - суна ток туьйхира; ~ть кулаком по столу- стоьла т1е буй тоха; молния ~ла в дерево - диттах стелахаьштиг кхетта; ~ть в барабан - вота тоха; ~ли в колокол - горгали туьйхира; ~ли орудия - яккий тоьпаш туьйхира; ~ть по недостаткам - кхачамбацаршна т1елата; ~ть по врагу - мостаг1чунна т1елата; ~ть с фланга - флангера т1елата 2) (наступить) дан; (подвергнуть) кхета; ~ли морозы - шело еана ; вино ~ло в голову - чаг1ар коьрте даьлла; ~ть кого-л. по карману - кисана топ тоха; ~ть по рукам — куьйгаш т1е х1ума тоха; он палец о палец не ~л - п1елг д1а ца тоьхна цо; не ~ть в грязь лицом - юьхь1аьржа ца х1отта (или юьхь1аьржо ца ян)\nудариться сов., обо что, чем [д1а]кхета; т1етт1акхета (друг о друга); он ~лся головой о притолоку - корта не1саг1их д1акхетта цуьнан; пуля ~лась об стену - д1аьндарг пенах кхийтира ; ~ться в крайность - ларт1ара вала\nударник 1 м 1) (рабочий, -ая) ударник 2) (участник ударной воинской части) ударник, т1елатархо\nударник 2 м 1) (часть затвора) ю 2) (ударяющая деталь в механизме) пиллиг\nударник 3 м (музыкант, играющий на ударных инструментах) вотанча\nударничество с ударникалла\nударно нареч.: ~ работать - ударникаллица болх бан\nударный, -ая, -ое 1) (передовой) ударни; ~ая бригада - ударни бригада 2) (срочный, важный) ударни; ~ое задание - ударни т1едиллар; в ~ом порядке - ударни кепехь 3) (о войсках) ударни; ~ая войсковая группа - т1емалойн ударни группа 4) муз.: ~ые музыкальные инструменты - вота-зурманан г1ирс 5) лингв. тохар долу; ~ый слог - тохар долу дешдакъа\nударяемый, -ая, -ое лингв. тохар долу\nударять(ся) несов. см. ударить(ся)\nудаться сов. 1) (успешно завершиться) кадала, аьтто хила; опыт ~лся - зер т1ехь аьтто хили; операция ~лась- операцин аьтто хилира 2) кому-чему с неопр. аьтто хила, кадала; ему ~лось проехать - иза чекхвалавели, цуьнан чекхвала аьтто хили\nудача ж аьтто; желаю ~и! - аьтто хуьлда!; понадеяться на ~у - аьтто хиларх дог даха; творческая ~а - кхоллараллин аьтто\nудачливость ж аьтто хилар\nудачливый, -ая, -ое разг. аьтто болу; ~ человек - аьтто болу стаг\nудачный, -ая, -ое 1) (удачно завершившийся) аьтто баьлла (или хилла); ~ая охота - аьтто хилла таллар; ~о (нареч.) сделать что-л. - цхьа х1ума аьттонца кхочушдан 2) (хороший) аьтто болу; б1ег1ийла; ~ый перевод- б1ег1ийла гоч\nудваивать(ся) несов. см. удвоить(ся)\nудвоение с 1. (по гл. удвоить) шалха дар (или тохар) 2. (по гл. удвоиться) шалхакхетар\nудвоенный, -ая, -ое 1) (двойной) шалхакхетта, шалхатоьхна 2) перен. (усиленный) т1ета11ийна; с ~ой энергией - ницкъ т1ета11ийна 3) лингв. шала; ~ые буквы - шала элпаш\nудвоить сов., что 1) (увеличить вдвое) шозза алсамдаккха (или совдаккха) 2) перен. (усилить) т1ета1а; ~ старание- т1етаь11ина дан г1орта\nудвоиться сов. 1) (увеличиться вдвое) шозза алсамдала (или совдала) 2) перен. (усилиться) алсамдала; силы ~лись- ницкъ алсамбели\nудел 1 м ист. дола\nудел 2 м (участь, судьба) кхел, дакъа; таков был его ~ - иштта дара цуьнга кхаьчна дакъа\nуделить сов., что кому-чему дала; ~ть долю - дакъа дала; ~ть время - хан яла; ~те мне пять минут - пхеа минотехь ладог1ахьа соьга\nудельный 1, -ая, -ое физ. декъан; ~ вес - декъан дозалла\nудельный 2, -ая, -ое ист. долара, долаллин; ~ые земли - долара латта; ~ый князь - долахь эла\nуделять несов. см. уделить\nудерж м сацам; без ~у - сацам боцуш; не зная ~у - саца ца хууш; ~у нет - сацам бац\nудержание с I. (действие) сацор 2. (удержанная сумма) [чу]сацийнарг; ~ из зарплаты - алапих чусацийнарг\nудержать сов., кого-что, в разн. знач. [чу]сацо; ~ в руках - карахь сацо; ~ в памяти - дагахь сацо; ~ молодѐжь в селе- кегирхой юьртахь совцо; ~ язык - мотт сацо; ~ из зарплаты - алапих чусацо; ~ три рубля - кхо сом чусацо; ~ первое место - хьалхара меттиг карахь сацо; ~ кого-л. от чего-л. - цхьа х1ума ца дойтуш цхьаъ сацо; ~ лошадей - говраш совцо; ~ слѐзы - б1аьрхиш совцо; не ~ кого-л. - цхьаъ саца ца ванн\nудержаться сов. в разн. знач. сацадала; ~ на ногах - когаш т1ехь сацадала; ~ за перила - перила лаьцна сацавала; ~ на краю обрыва - берда йистехь сацавала; ~ на прежних позициях - хиллачу позицешкахь сацадала; он еле удержался от смеха - иза вела ца луш халла сацавелира;~ от курения - цигаьрка ца узуш сацавала\nудерживать(ся) несов. см. удержать(ся)\nудесятерить сов., что 1) (увеличить) уьттазза доккха дан (или алсамдаккха, дукха дан) 2) перен. (усилить)\nуьттаза алсамдаккха, т1ета1а; с ~ѐнными силами - ницкъ уьттазза алсамбаьккхина\nудесятериться сов. 1) (увеличиться) уьттазза доккха хила (или алсамдала) 2) перен. (усилиться) уьттаза алсамдала\nудесятерять(ся) несов см. удесятерить(ся)\nудешевить сов., что дайдан, мах лахбан (или лахабаккха) удешевиться сов. дайдала, мах лахабала удешевление с 1. (по гл. удешевить) дайдар 2. (по гл. удешевиться) дайдалар удешевлять(ся) несов. см. удешевить(ся) удивительно 1. нареч. (чрезвычайно) ч1ог1а, 1аламат; он ~ изменился - иза 1аламат хийцавелла 2. в знач. сказ. безл. тамашена хила; это очень ~ - иза тамашена ду; ~, как это тебе удалось - тамаша бу иза хьоьга дадалар; не ~, что... - тамаша а бац, ... удивительный, -ая, -ое 1) (необычный) тамашена; ничего ~ого нет в том, что... - ...х1умма а тамашена дац; что ~ого?- х1ун тамаша бу? 2) (хороший, превосходный) башха; он ~ый человек - башха стаг ву иза; у него ~ое здоровье - башха могушалла ю цуьнан удивить сов., кого цецдаккха, тамаша байта; меня ~л его неожиданный приезд - ц1еххьана иза варо цецваьккхира со; его ничем не ~шь - цо тамаша беш х1ума дац Удивленный – Соокха, 1айт удивиться сов. цецдала, тамаша хета, тамаша бан; он очень ~лся моему приходу- со варна цо ч1ог1а тамаша бира; он ничуть не ~лся - цо х1умма а тамаша ца бира удивление с тамаша [бар], цецдалар; к моему великому ~ю - аса ч1ог1а тамаша барна т1е; разинуть рот от ~я- цецваьлла бага гlaттo ; на ~е кому-л. - цхьаьнга тамаша байта (или цхьаъ цецваккха) удивлѐнный, -ая, -ое тамаша хетта, цецдаьлла; ~ взгляд - цецваьлла хьажар удивлять(ся) несов. см. удивить(ся) удила мн. гаьллаш; закусить ~ - гаьллаш 1овша удилище с м1ара удильщик м ч1ерийлецархо удирать несов. см. удрать; ~ во все лопатки - ког лаьтта ца кхочуш дала удить несов., кого ч1ерий леца, м1ара бог1а; я ужу рыбу - ч1ерий лоьцуш ву со удиться несов. лецадала; здесь рыба не удится - кхузахь м1ераца ч1ерий ца лецало удлинение с I. (по гл. удлинить) дахдар 2. (по гл. удлиниться) дахдалар удлинить сов., что дахдан; ~ рукава - пхьуьйшаш дахдан удлиниться сов. дахдала; день ~лся - де дахделла; тени ~лись - 1индаг1аш дахделла удлинять(ся) несов. см. удлинить(ся) удмуртский, -ая, -ое удмуртийн; ~ язык - удмуртийн мотт удмурты мн. (ед. ~т м, ~тка ж) удмурташ удобно I. нареч. (ловко) б1ег1ийла (или аьтто) болуш; (свободно) парг1ат; ~ усесться - парг1ат охьахаа 2. в знач. сказ. безл. б1ег1ийла хила; мне здесь ~ - суна кхузахь б1ег1ийла ду; мне это ~ - xlapa суна б1ег1ийла ю; ~ ли его беспокоить? - иза меттахъхьевар б1ег1ийла дуй те? удобный, -ая, -ое 1) б1ег1ийла; аьтто болу; ~ое место - б1ег1ийла меттиг 2) (подходящий) б1ег1ийла [йолу]; ~ое время - б1ег1ийла йолу хан; ~ый случай - аьтто балар удобоваримость ж аьхна хилар удобоваримый, -ая, -ое аьхна; ~ая пища - аьхна кхача удобочитаемый, -ая, -ое еша б1ег1ийла; ~ая книга - еша б1ег1ийла книга удобрение – Дуьшан удобрительный, -ая, -ое хьанден; ~ые смеси - хьанден х1умалла удобрить сов., удобрять несов., что, с.-х. (навозом) кхелли йилла, хьандан; молха (или туьха таса); ~ почву навозом - лаьтта кхелли йилла удобство с б1ег1ийла, аьтто; дом со всеми ~ами - доллучу т1ехь аьтто болу ц1а удовлетворение с 1. (действие по гл. удовлетворить) кханам [бар], далар, мадар; ~е просьбы - дехар далар 2. (чувство) реза хилар; с большим ~ем - ч1ог1а реза долуш (или ч1ог1а реза хилла) 3. уст. (возмещение за обиду) дог 1абор; кхачам бар; потребовать ~я - дог 1абор т1едожо удовлетворѐнность ж кхачам (или мадар) хилар; ~ своей судьбой - шен кхелана реза хилар удовлетворенный, -ая, -ое кхачаме [долу], реза долу, мадаре, кхачам хилла; ~о (нареч.) улыбаться - кхачам хилла велакъежа удовлетворительно I. нареч. кхачам болуш, кхачаме, мадаре, реза доллуш; работа выполнена ~ - болх кхачаме бина 2. в знач. сущ. с. нескл. (оценка) кхоъ; по физике у него было ~ - физикана кхоъ дара цуьнан удовлетворительный, -ая, -ое кхачаме, кхачам болу; ~ая работа - кхачаме болх удовлетворить сов. 1) кого-что реза дан, кхачам бан, дала; ~ просьбу - дехар дала, дехарна кхачам бан; ~ потребности населения - бахархойн хьашташна кхачам бан 2) см. удовлетворять 2 удовлетвориться сов., чем реза (или кхачам) хила; ~ ответом - жоьпах кхачам хила удовлетворять несов. 1) см. удовлетворить 1; 2) чему (соответствовать) кхачаме хила; ~ всем требованиям - массо хьашташна кхачаме хила удовлетворяться несов. см. удовлетвориться удовольствие с 1) (чувство радости) там; доставлять ~е кому-л. - цхьанна там бан; испытывать ~е - там хила; находить ~е в чѐм-л. (или от чего-л.) - цхьаннах там эца 2) (развлечение) зовкх; получать ~я - там бала (или хила) ; жить в своѐ ~е - шен тамана даха; с ~ем - хаза а хеташ удовольствоваться сов. см. удовлетвориться удод – Атйокх? х1уттут удой м шура; разовый ~й - цкъа яьккхина шура; годовой ~й - шарахь яьккхина шура; молоко утреннего ~я- 1уьйранна яьккхина шура удойность ж шура ялар; ~ коров - хьелаша шура ялар удойный, -ая, -ое (дающий много молока) машане, шура лун; ~ые коровы - машане хьелий удорожание с даздалар удорожать несов., удорожить сов., что даздан удостаивать(ся) несов. см. удостоить(ся) удостоверение с 1. (действие) тешалла дар; в ~ чего-л. - цхьа х1ума бакъ хиларна тешалла дар 2. (документ) тешалла; ~ личности - вовзийтаран тешалла; командировочное ~ - командировкин тешалла удостоверить сов., что ч1агдан, тешалла дан; ~ подпись - куьг бакъонца хиларна тешалла дан, куьг ч1аг1дан удостовериться сов., в чѐм теша; ~ в правильности чего-л. - цхьаъ бакъ хиларх теша удостоверять(ся) несов. см. удостоверить(ся) удостоить сов. 1) кого-что чего (наградить чѐм-л.) дала; ~ награды - совг1ат дала 2) кого, чем чаще ирон.: не ~ кого-л. и взглядом - цхьаьнга д1а а ца хьажа; ~ внимания - тидаме эца; ~ чести - сий дан удостоиться сов., чего 1) (звания, степени и т. д.) дан; ~ правительственной награды - правительствон совг1ат дан 2) чего, чаще ирон.: ~ похвалы - хасто; ~ чести - сий дан удосуживаться несов., удосужиться сов. с неопр., разг. хан хила; он не удосужился зайти - чуван хан ца хили цуьнан удочерить сов., удочерять несов., кого йоь1ан да х1отта (или хила) удочка ж м1ара ; закинуть ~у - къийдамаш бан; поймать на ~у - lexo; попасться на ~у - 1ехавала; смотать ~и прост. - салпал схьалахьо; алаша яхийта удрать сов., разг. дала, дедда д1адаха; я удеру отсюда - со водур ву кхузара удружить сов., кому, разг. 1) (оказать услуги) доттаг1алла дан 2) перен. ирон. (причинить вред) дика г1уллакх дан; ну и ~л ты мне - х1ан, дика г1уллакх дин ахьа суна удручать несов. см. удручить удручающий, -ая, -ее бохаме долу, бохам болу; действовать ~е (нареч.) бохаме дан удрученный, -ая, -ое бохаме, бохам баьлла; ~ вид - бохаме гар; ~ое настроение - бохаме ойла удручить сов., кого (сильно огорчить) бохам баккха; он удручѐн этим известием - цу хаамо бохам баьккхина ву и удушить сов., кого хорам бан, садукъа, садукъдан удушливость ж садукъош хилар, садукъар, садукъдар удушливый, -ая, -ое 1) (душный) садукъден, садукъдеш долу; ~ый запах - садукъден хьожа 2) хим. садукъден; ~ые газы - садукъден газаш удушье с садукъар, садукъдалар; приступ ~я - садукъдалар удэге м и ж и мн. нескл. см. удэгейцы удэгейский, -ая, -ое удэгейн; ~ язык - удэгейн мотт удэгейцы мн. (ед. ~ец м, ~йка ж удэге) удэгейш\nуединение – Халбат, ша къастар, цхьа хилар, ша далар; он любит ~е - цхьа хилар деза цунна; жить в ~и - цхьа даха\nуединѐнность ж ша къаьстина хилар; цхьалла\nуединѐнный, -ая, -ое 1) (одинокий) ша къаьстина, цхьа; тут ~ая жизнь- ша къаьстина дахар 2) (отдалѐнный) нацкъара; (безлюдный) адам доцу; (тихий) тийна; ~ая хижина - ша къаьстина (или цхьа) лаппаг1а\nуединиться сов., уединяться несов. ша къаста, ша дала\nуезд м уст. уезд\nуездный, -ая, -ое уст. уездан; ~ город - уездан г1ала\nуезжать несов. см. уехать\nуесть сов., кого, прост. (уязвить) loттap ян; уел я его - аса loттap йира цунна\nуехать сов. д1адаха; завтра я уеду - кхана со д1аг1ур ву; ~ть в Москву - Москва д1аваха; он ~л поездом - поездца д1авахна иза ; далеко не уедешь - гена вер вац\nуж 2 1. частица усил. -ма, -м; ~ я не знаю - суна-м ца хаьа; не так ~ плохо- иштта-м вон а дац; очень ~ много дел - г1уллакхаш дукха-м ду 2. нареч. (уже) -м; его давно уж нет — и-м дукха хенахь дуьйна воцуш ву\nужалить сов., кого-что (о змее) лаца; (о пчеле, мухе и т. п.) ю тоха; ~ила пчела - накхар-мозано ю тоьхна ; как ~енный - къовзийча санна\nужаривать(ся) несов. см. ужарить(ся)\nужарить сов., что, разг. (сжарить) кхарзадалийта\nужариться сов. разг. (жарясь, уменьшиться) кхерзина эша\nужас – Эрш, м 1) (страх) 1адор; привести в ~ - 1адо; приходить в ~ - 1ада; его охватил ~ - иза 1адийна; к моему ~у - сан 1адор т1е 2) чаще мн. ~ы къемат; ~ы войны - т1еман къематаш 3) (трагичность, безвыходность) къемат; ~ положения - хьолан къемат 4) в знач. сказ., разг. къаьхьа къемат; ~ как холодно - къаьхьа къемат xlapa шело\nужасать(ся) несов. см. ужаснуть(ся)\nужасающий, -ая, -ее I) ирча, кхераме; ~ий крик - ирча мохь 2) разг. (отвратительный) боьха, вон; ~е (нареч.) выглядеть (очень плохо) - гар ирча (или боьха) хила\nужасно I. нареч. 1) (плохо) инзаре, ирча; он ~ выглядит- цуьнан гар а ирча ду 2) разг. (крайне) 1аламат; я ~ рад - со 1аламат воккхаве 2. в знач. сказ. 1аламат хила; это ~!- иза 1аламат ду!\nужаснуть сов., кого (испугать) кГерб, 1адо\nужаснуться сов. кхерадала, 1ада\nужасный, -ая, -ое 1) (страшный) къемате 2) (очень плохой) ирча; ~ый сон - ирча г1ан; ~ая погода - ирча де 3) разг. (очень сильный) ч1ог1а; ~ая боль - ч1ог1а .лазар; ~ый крик - ирча мохь\nуже сравн. ст. от узкий и узко готтаха; эта дорога ~ - xlapa некъ готтаха бу\nуже нареч. х1инцале; ~ пять часов - х1инцале пхи сахьт даьлла; ~ одно это говорит о многом - оццо а дуккха а гойту; его ~ нет там - х1инцале иза а цигахь ван-м вац; он ~ не маленький - жима ма вац иза\nужение с м1ара бог1ар\nуживаться несов. см. ужиться\nуживчивость ж тардалар, магар\nуживчивый, -ая, -ое тарлун, мега; ~ человек - тарлун стаг\nужимка ж ч1ачкъар; говорить с ~ми - ч1ечкъаршца дийца\nужин — Пхьуор, м пхьор; сидеть за ~ом - пхьор дууш 1ан; после ~а - пхьорал т1аьхьа; на ~ было... - пхьорана... дара\nужинать несов. пхьор дан (или даа)\nужиться сов., с кем-чем тардала, мага; они не ~лись друг с другом - уьш вовшашца тар ца бели\nужонок м (мн. ужата) вотангаран к1орни\nузаконение с законе далор (или дерзор)\nузаконенный, -ая, -ое законе далийна (или дерзийна)\nузаконивать несов., узаконить сов., что законе дало, законе дерзо; ~ право на что-л. - цхьана х1уманан бакъо законе яло\nузбеки мн. (ед. ~к м, ~чка ж узбек) узбекаш\nузбекский, -ая, -ое узбекийн; ~ая литература - узбекийн литература\nузда ж дирста; надеть на лошадь ~у - говрана бага дирста йолла ;держать кого-л. в ~е - цхьанна багара дирста д1а ца яккха\nуздечка ж см. узда\nуздцы мн.: вести лошадь под ~ - юьхь лацна говр йига\nузел 1 м 1) шад; завязать ~ - шад бан; завязать узлом - шад беш д1аехка; мѐртвый ~ - шерша шад; морской ~ - шайт1анан шад 2) (свѐрток) ларча, шад; связать вещи в ~ - х1уманех шад бан 3) (место скрещения чего-л.) галморзахе; железнодорожный ~ - церпоштнекъан станци 4) узел, станци; почтово-телеграфный ~ - пошта-телеграфан станци 5) мед. гулам; нервный ~ - нервийн гулам; лимфатический ~ - екхоъ 6) тех. шад, меже;\nузел; санитарный ~ - санитарин узел; узлы машины- машинан шаддаш 7) (причѐска) шад; уложить волосы\nузлом (или в узел) - месех шад бан 8) бот. шад 8) перен. хьарчам; ~ противоречий - б1останаллийн хьарчам . .\nузел 2 м мор. узел, чаккхарма (хикеманан чехкаллин барам)\nузелок – Дургул, м уменьш. от узел1 ; завязать ~ [на память] - диц ца далийта шад бан\nузить несов., что, разг. гатдан\nузкий, -ая, -ое готта; ~ая улица - готта урам; ~ие рукава - готта пхьуьйшаш; пальто ~ о в плечах - белшашкахь пальто готта ю; в ~ом кругу друзей - доттаг1ийн готтачу гонехь; ~ая специальность - готта говзалла ; ~ий гласный лингв. - готта мукъа аз; ~ое место - юткъа меттиг; в ~ом смысле слова - дешан готтачу маь1нехь\nузкоглазый, -ая, -ое готта (или этт1а) б1аьргаш долу\nузкогорлый, -ая, -ое бертиг готта, готта бертиг йолу; ~ кувшин - бертиг готта кхаба\nузкогрудый, -ая, -ое накха готта\nузкоколейка ж разг. готта аьчка некъ\nузкоколейный, -ая, -ое: ~ая дорога - готта ц1ерпоштнекъ\nузколистный, -ая, -ое, узколистый, -ая, -ое готта г1а долу, г1а готта\nузколобый, -ая, -ое разг. (недалѐкий) хьекъал к1езиг [долу]; ~ человек - хьекал к1езиг стаг\nузконосый, -ая, -ое 1) з1ок готта, готта з1ок йолу 2) (об обуви) буьхьиг готта, готта буьхьиг болу; ~ая обувь - готта буьхьиг болу мача ; ~ые обезьяны - мер1уьргаш готта маймалш\nузкоплѐночный, -ая, -ое готтачу плѐнкин; ~ фотоаппарат- готтачу плѐнкин фотоаппарат\nузкоплечий, -ая, -ее белшаш готта, готта белшаш йолу\nузкорядный, -ая, -ое с.-х.: ~ый посев - луьстачу маг1аршца xly дер; ~ая сеялка - луьстачу маг1аршца х1утосург\nузкоспециализированный, -ая, -ое готтачу говзаллин, готта говзалла йолу; ~ое сельское хозяйство - готтачу говзаллин юьртабахам\nузкоспециальный, -ая, -ое готтачу говзаллин\nузловатость ж шеддаш хилар\nузловатый, -ая, -ое (имеющий узлы) шеддаш долу; (имеющий утолщения; неровный) шеддаш долу\nузловой, -ая, -ое прям. и перен. коьрта; ~ая станция - коьрта станци; ~ой вопрос - коьрта хаттар\nузнавание с 1) (опознавание) довзар 2) (получение сведений и т. п.) хаар, довзар\nузнавать несов. см. узнать; я не узнаю его - суна ца вевза и; своих не ~ - шенаш ца бовза\nузнать сов. 1) кого-что (опознать) хаа, довза; я ~ю об этом завтра - цунах дерг кхана хуур ду суна; я ~л его по голосу - суна иза озах вевзира 2) что, о ком-чѐм хаа; хьажа; ~ть новости по радио - радиочухула керланаш хаа; ~йте, дома ли он - ц1ахь вуй хьовсийша иза; ~ть чей-л. характер - цхьаьннан амал йовза\nузник м, ~ца ж высок. тутмакх\nузор м т1амар, дагар; (из золотых или серебряных ниток) тикма; (на стекле от мороза) ж1амар\nузорный, -ая, -ое (с узором) т1амарш (или дагарш) долу; ~ая ткань - т1амарш йолу к1ади\nузорчатый, -ая, -ое см. узорный\nузость ж 1) готталла 2) перен. къоьлла; ~ кругозора - хаарийн къоьлла\nузреть сов., кого-что, уст. (увидеть) ган\nузурпатор м узурпатор\nузурпаторство с узурпаторалла\nузурпация ж узурпаци\nузурпировать сов. и несов., что узурпаци ян, д1алаца, бакъонза доладерзо\nузы мн. 1) уст. (оковы) буржол, баргол2) перен. высок. уьйр; ~ дружбы - доттаг1аллин уьйр\nуйгурский, -ая, -ое уйгурийн; ~ язык - уйгурийн мотт\nуйгуры мн. (ед. ~р м, ~рка ж уйгур) уйгураш\nуйма ж разг. (большое количество) чот йоцуш [дукха]; он рассказал ~у новостей - чот йоцуш дукха керланаш дийцира цо; ~а народу - чот йоцуш дукха адам; ~а денег - чот йоцуш ахча\nуйти сов. 1) (отправиться) (д1а]даха; он ушѐл домой - иза ц1а вахна; я уйду в отпуск - со отпуске гlyp ву; ~ в море- х1орда т1е даха; ~ вперѐд прям.и перен. - хьалха д1аваха; поезд уже ушѐл - поезд д1а ма яхна 2) (убежать, скрыться) д1адаха; ~ от опасности - кхерам болчура д1аваха 3) (покинуть, оставить что-л.) д1адала, д1адаха; ~ со службы - г1уллакхера д1адала; ~ от дел - г1уллакхашна к1елхьарвала; ~ на пенсию - пенсе ваха; ~ в отставку - отставке ваха 4) (погрузиться) [чу]даха; свая ушла в землю - б1ог1ам лаьттах чубахна; ~ в воду (погрузиться) - хи буха даха 5) во что (отдаться) чудаха, чудол а; ~ в размышления - ойланашка даха; ~ в работу - балхана чудола 6) (о времени) д1адала; время ещѐ не ушло - хан х1инца а д1а ца яьлла 7) (быть израсходованным) дала, даха; на это ушло много денег - оцунна дукха ахча дахна (или даьлла) 8) разг. (перелиться) т1ехдаха; молоко ушло - шура т1ехъеана ; ~ в область истории - истори юкъа даха; далеко не уйдѐшь - гена дер дац; далеко ~ - гена дала; ~ в лучший (или в иной) мир - бакъ дуьнена даха; ~ к праотцам- ворх1е а да ваханчу ваха\nуказ — Пурм\nуказание с 1. (действие) д1агайтар, т1ехьажор; ~е на недостатки - кхачамбацаршна т1ехьажор 2. (совет, замечание) хьехам; сделать соответствующие ~я - оьшуш болу хьехамаш бан 3. (приказ) буьйр; дать ~ - буьйр дан\nуказанный, -ая, -ое 1) (показанный) билгалйина, йиллина, гайтина; в ~ом месте - йиллинчу меттахь 2) (назначенный — о времени) йиллина, аьлла; прийти в ~ое время - йиллинчу хенахь дан\nуказатель м в разн. знач. гойтург; ~ дорог - некъ гойтург; библиографический ~ -библиографи гойтург; ~ имѐн - ц1ерш гойтург; ~ скорости - чехкалла гойтург\nуказательный, -ая, -ое: ~ое местоимение - гайтаран ц1ерметдош; ~ый палец - хьажо п1елг\nуказать сов., кого-что, на кого-что 1) (показать) хьажо; ~ пальцем - п1елг хьажо 2) (разъяснить, обратить внимание) гайта; ~ на недостатки в работе - балха т1ера кхачамбацарш гайта ; ~ место кому-л. - цхьанна шен меттиг гайта (или цхьаъ шен меттехь сацо); ~ кому-л. на дверь - цхьанна не1 гайта\nуказка ж 1) (палочка) гайтарг1а 2) (указание) гайтар, т1ехьажор; действовать по чьей-л. ~е - цхьаммо гайттинчу aгlop лела\nуказчик м, ~ца ж разг. хьехамча, гайтархо; ты мне не ~к - хьан хьехам ца оьшу суна\nуказывать несов. 1) см. указать; 2) на что (свидетельствовать) гайта\nукалывать(ся) несов. см. уколоть(ся)\nукатать сов., что дато; укатанная машинами дорога - машинаша батийна некъ\nукатить сов. 1) что д1акарчо, карчийна д1адига; ~ть бочку - черма д1акарчо 2) куда, разг. (уехать) д1ахахка; он вчера ~л - селхана д1ахаьхки цо\nукатиться сов. д1ахахкадала, д1акарча\nукатывать несов. см. укатить и укатить\nукатываться несов. см. укатиться\nукачать сов., кого 1) тахко, тахкийна дижо; ~ ребѐнка - бер тахкийна дижо 2) безл. (измучить качкой) хьаха; его\nукачало на пароходе - хикема хьаьхнера цунна\nукачаться сов. хьаха; ~ в самолѐте - кема хьаха\nукачивать(ся) несов. см. укачать(ся)\nукипать несов., укипеть сов. разг. 1) (дойти до готовности) кхехка, кхихкина дала 2) (уменьшиться от кипения) кхихкина жимдала\nуклад м 1) (строй, порядок) кеп; ~ жизни - дахаран кеп 2) эк. д1ах1оттам; общественно-экономический ~- юкъаралла-экономикин д1ах1оттам\nукладка ж 1. (упаковка) [чу]тардар, чудиллар, чудерзор 2. (складывание) д1адоттар, д1адахкар; ~ досок - аннаш д1адоттар 3. (мощение) диллар; ~ рельсов - рельсаш яхкар\nукладчик м, ~ца ж доттархо (строитель); диллархо (рабочий по мощению чего-л.); ~к кирпича - кибарчиг йоттархо; ~к рельсов - рельсаш яхкархо\nукладывание с д1адижор, охьадижор\nукладывать(ся) несов. см. уложить(ся)\nуклон м 1) (покатая поверхность) охьане; поезд идѐт под ~ - охьанехьа йоьду ц1ерпошт 2) (отклонение от какого-л. направления) д1ата1ар 3) полит. [д1а]та1ар; правый ~ - аьтту aгlop тalap; левый ~ - аьрру aгlop та1ар 4) (направленность) хьажам, дерзор; школа с техническим ~ом - технике ерзийна школа\nуклонение с 1) д1ата1ар 2) перен. генадалар, [д1а]далар 3) перен. к1елхьардалар\nуклониться сов., от чего 1) (отодвинуться) д1ата1а; ~ от удара - тохарна к1елхьара д1ат1а 2) (отойти в сторону, напр. о дороге) д1ата1а, [д1а]дерза 3) перен. (отвлечься) генадала, [д1а]дала; докладчик уклонился от темы- докладчик теми т1ера д1авелира 4) перен. (избежать) к1елхьардала; ~ от прямого ответа - юьхьадуьххьал жоп ца луш к1елхьардала; ~ от встречи с кем-л. - цхьанна дуьхьал ца кхеташ к1елхьардала; ~ от ответственности - жоьпаллина к1елхьардала\nуклоноуказатель м охьанегойтург\nуклончивость ж хьийзор\nуклончивый, -ая, -ое хьийзош; дать ~ ответ - хьийзош жоп дала\nуклоняться несов. см. уклониться\nуключина ж гажара\nукокошить сов., кого, прост. ж1ов д1аяккха\nукол м 1. (по гл. уколоть) loттap 2. (по гл. уколоться) 1оттадалар 3. мед. (впрыскивание) маха тохар; назначить больному ~ы - цомгушчунна мехий яздан 4. перен. (обида) 1оттар\nуколоть сов. 1) кого-что (поранить) 1отта; ~ иголкой - маха loттa 2) перен. (обидеть) 1оттар ян\nуколоться сов. 1оттадала\nукомплектование с комплект яр\nукомплектованный, -ая, -ое комплект йина\nукомплектовать сов., укомплектовывать несов., что комплект ян, комплектовани ян\nукор м 1оттабаккхам, т1ехтохам, дуьхьалтохар; смотреть с ~ом - 1оттабаккхамца хьежа; не в ~ [будь] сказано кому-л. - оттабаккхамна аьлла ма лорийла; ставить что-л. кому-л. в ~ - цхьа х1ума цхьанна т1ехдетта; ~ы совести - дагахьбаллам\nукорачивать(ся) несов. см. укоротить(ся)\nукоренение с 1. (по гл. укоренить) орам хецийтар 2. (по гл. укорениться) орам хецар\nукоренить сов., что, прям. и перен. орам хецийта\nукорениться сов. прям. и перен. орам хеца; дерево ~лось - дитто орам хецна\nукоренять(ся) несов. см. укоренить(ся)\nукоризна ж 1оттам; говорить с ~ой - 1остам беш дийца\nукоризненный, -ая, -ое 1оттаме; ~ые слова - 1оттаме дешнаш; ~о (нареч.) посмотреть на кого-л. -1оттаме цхьаьнга хьажа\nукорить сов., кого (упрекнуть) дуьхьалтоха, т1ехтоха, 1оттабаккхам бан\nукоротить сов., что дацдан; ~ рукава - пхьуьйшаш дацдан; ~ срок - хан яцъян ; ~ язык - мотт сацо; ~ хвост - ц1ога та1адайта\nукоротиться сов. дацдала; дни укоротились - денош дацделла\nукороченный, -ая, -ое дацдина; ~ рабочий день - дацдина белхан де\nукорять несов. см. укорить\nукос м с.-х. хьаькхнарг; годовой ~ - шарахь хьаькхнарг\nукрадкой нареч. къайлаха; посмотреть на кого-л. ~ - къайлаха цхьаьнга хьажа\nукраинский, -ая, -ое украинийн; ~ язык - украинийн мотт\nукраинцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж украин) украинаш\nукрасить сов., кого-что чем хаздан; ~ цветами - зезагашца хаздан; ~ речь пословицами - къамел кицанашца хаздан\nукраситься сов., чем хаздала; дома ~лись флагами - ц1енош байракхашца хазделла\nукрасть сов., кого-что лачкъо; с отриц. лачкъадала; (увести насильно) дадо; ~ девушку уст.- йо1 ядо\nукрашать(ся) несов. см. украсить(ся)\nукрашение – Тудирг, с 1. (действие) хаздар; ~е ѐлки - ѐлка хазъяр 2. (предмет) хаздерг; ѐлочные ~я - ѐлка хазъен х1уманаш 3. чего, перен. (гордость, слава) хазалла\nУкрашения – Хьалкханц\nукрепить сов., что, прям. и перен. ч1аг1дан; ~ фронт сторонников мира - машаран аг1онхойн фронт ч1аг1ъян; ~ трудовую дисциплину - белхан низам ч1аг1дан; ~ здоровье - могушалла ч1аг1ъян\nукрепиться сов. 1) прям. и перен. (стать крепче) ч1аг1дала; здоровье ~лось - могушалла ч1аг1ъелла; дружба ~лась- доттаг1алла ч1аг1делла 2) (приготовиться к обороне) д1ач1аг1дала; батальон ~лся около моста - батальон т1е юххехь д1ач1аг1ъелира\nукрепление Укрепление – биер, кхорг1, чарр, ч1а, ч1ааг1уо, с 1. (по гл. укрепить) ч1аг1дар; ~е трудовой дисциплины - белхан низам ч1аг1дар 2. (по гл.укрепиться) д1ач1аг1далар 3. (оборонительное сооружение) ч1аг1о; береговые ~я - хин йистера ч1аг1онаш\nукреплѐнный, -ая, -ое ч1аг1дина; ~ район - ч1аг1йина к1ошта\nукреплять(ся) несов. см. укрепить(ся)\nукрепляющий, -ая, -ее ч1аг1ден; ~ие средства - ч1аг1ден г1ирс\nукромный, -ая, -ое хьуламе; ~ое место- хьуламе меттиг\nукроп м оччам, циц\nукропный, -ая, -ое оччаман, цицийн; ~ая вода - оччаман хи\nукротитель м, ~ница ж кара1аморхо; ~ зверей - акхарой кара1аморхо\nукротить сов. I) кого, прям. и перен. кара1амо; ~ зверя - экха кара1амо 2) что (умерить) духаоза; ~ свой гнев - шен оьг1азалла юхаоза\nукротиться сов. 1) (стать покорным) кара1ама 2) (успокоиться) д1атен\nукрощать(ся) несов. см. укротить(ся)\nукрощение с прям. и перен. кара1амор\nукрупнение с доккха дар; ~ мелких колхозов - кегийра колхозаш яккхий яр\nукрупнѐнный, -ая, -ое доккха дина; ~ колхоз - йоккха йина колхоз\nукрупнить сов., что доккха дан\nукрупнять несов. см. укрупнить\nукрыватель м, ~ница ж хьулдинарг\nукрывательство с [д1а]хьулдар\nукрывать(ся) несов. см. укрыть(ся)\nукрытие с I. (по гл. укрыть) т1етасар, [д1а]хьулдар; ~ преступника - зуламхо хьулвар 2. (по гл. укрыться) т1етасар, [д1а]хьулдалар 3. воен. (убежище) д1ахьуллойла; здесь нет ~я - кхузахь д1ахьуллойла яц\nукрытый, -ая, -ое [д1а]хьулдина\nукрыть сов., кого-что 1) (покрыть) [д1а]хьулдан, т1етаса; укрой ребѐнка одеялом - берана т1е юрг1а таса 2) (скрыть, спрятать) [д1а]хьулдан; ~ вора - къу хьулван\nукрыться сов. 1) чем (покрыться) т1етаса, [д1а]хьулдала; укройся одеялом - юрг1а т1етаса 2) (спрятаться, скрыться) д1ахьулдала 3) (остаться незамеченным) [д1а]хьулдала; от него ничто не укроется - цунах х1умма а\nуксус м къонза\nуксусник м, ~ца ж къонзадуттург\nуксуснокислый, -ая, -ое къонза-мусталлин\nуксусный, -ая, -ое къонзанан; ~ая кислота- къонзанан мусталла; ~ая эссенция - къонзанан эссенци\nукус м лацар, катохар (собаки, змеи); ю тохар, къовзор (овода, пчелы, комара и. т. п.); це тохар (животного); цергаш йохкар, кхаллар (человека)\nукусить сов., кого-что лаца, катоха (о змее, собаке и т. п.); ю тоха, къовзо (о пчеле, оводе, блохе и т. п.); е тоха (о животном); цергаш йохка, кхалла (о человеке); не бойся, не укушу! - кхера ма кхера, ас кхоллур вац хьо! ; какая муха тебя ~ла? - хьо муьлхачу мозано къовзийна?\nукутать сов., кого-что во что или чем д1ахьарчо, юкъахьарчо; ~ребѐнка одеялом - бер юрг1анна юкъахьарчо\nукутаться сов. юкъахьарча, д1ахьарча; ~ платком - йовлакх юкъа хьарча\nукутывать(ся) несов. см. укутать(ся)\nулавливать несов. см. уловить\nуладить сов., что д1адерзо; ~ дело - т1уллакх д1адерзо; ~ спор - къовсам д1аберзо\nуладиться сов. д1адерза; дело ~лось - г1уллакх д1адирзина\nулаживать(ся) несов. см. уладить(ся)\nуламывать несов. см. уломать\nулан м улан, дошло\nуланский, -ая, -ое уланийн, дошлойн; ~ полк - уланийн полк\nулежать сов. разг. 1илладала; он не мог ~ в постели - меттахь 1илла ца лора иза\nулей м никх; вывезти ульи на пасеку - накхарш ара дахьа\nулепетнуть сов., улепѐтывать несов. прост. .д1аэккха; улепѐтывать со всех ног - ког ма-боллу д1аэккха\nулестить сов. см. улещать\nулетать несов., улететь сов. 1) (уехать, уйти) д1адаха; самолѐт улетел - кема д1алахна 2) (пройти, минуть) т1ехтила, чекхъэккха\nулетучиваться несов., улетучиться сов. 1) (испариться) [1аь хилла] д1адаха; спирт улетучился - спирт 1аь хилла д1адахна 2) перен. разг. (исчезнуть) къайладала 3) (уйти, уехать) д1атила; он куда-то улетучился- цхьанхьа д1атили иза\nулечься сов. 1) (лечь) охьадижа, д1адижа; (примоститься) д1атардала; он улѐгся спать - иза охьавижна 2) (осесть) охьата1а, охьадижа; пыль улеглась - чан охьайижна 3) (утихнуть) д1атен; ветер улѐгся - мох д1атийна; волнение улеглось - карзахдалар д1атийна\nулещать несов., кого, прост. 1ехийна т1етадан\nулизнуть сов. прост. (уйти) меллаша д1адаха; ~ из комнаты - меллаша чуьра д1адаха\nулика – Айкх\nулитка ж 1) этмаь1иг 2) анат. (часть уха) лерга1аьна\nулица ж 1) (проезжая часть) урам; главная ~а - коьрта урам 2) (пространство) аре; на ~е жара - арахь йовхо ю ; зелѐная ~а - маьрша некъ; очутиться на ~е - арахь диса; будет и на нашей ~е праздник - вай тоьлла де а дог1ур ду\nуличать – Айкхие, уличить сов., кого-что айкхедан; ~ кого-л. в воровстве - цхьаъ къола дарна айкхедан\nуличный, -ая, -ое урамера, ураман; правила ~ого движения - урамашкахула леларан бакъонаш; ~ый мальчишка- урамера к1ант\nулов м лаьцнарг, лецна (ч1ерий); большой ~ рыбы - дукха лецна ч1ерий\nуловимый, -ая, -ое: едва ~ое сходство - халла бен хаалуш йоцу цхьатералла\nуловитель м (приспособление) схьалоцург\nуловить сов., что 1) (воспринять) схьалаца; (услышать) хаза; (чутьѐм) хаадала; (обонянием) хьожа кхета; еле ~ ухом - халла лергана хаза 2) (поймать) [схьа]лаца; ~ звуковую волну- озан тулг1е схьалаца 3) (заметить) хаадала; (понять) кхетадала; ~ смысл - маь1на кхетадала 4) перен. (воспользоваться) далийта; ~ момент - меттиг ялийта\nуловка ж х1илла, кийтарло\nуложение с уст. уложени, гулам\nуложить сов. I) кого д1адижо, охьадижо; ~ детей [спать] - бераш д1адийшо; ~ больного в постель - цомгушниг метта охьавижо 2) что во что (упаковать) - [чу]тардан, чудерзо, [чу]дилла; что (наполнить) дуза; ~ вещи в чемодан - х1уманаш чамди чу ерзо; ~ чемодан - чамда юза 3) что (сложить) д1адотта, [д1а]дахка; ~ доски штабелями - аннаш штабелш еш д1адотта 4) чем (покрыть) дилла; ~ дорожку плитами - новкъа экъанаш яхка; ~ рельсы - рельсаш яхка 5) кого, разг. (убить) дожо; ~ кого-л. на месте - цхьаъ воллучохь вожо 6) (успеть сделать в срок) кхиа, дала; ~ расходы в смету - харжаш сметица таръян\nуложиться сов. 1) (поместиться) чутардала; вещи свободно уложились в чемодан - х1уманаш парг1ат чамди чу таръели 2) (сложить, собрать) схьагулдан 3) перен. разг. (в установленных пределах) тоам хилийта; ~ в смету- сметих тоам хилийта ; ~ в голове - коьрто схьалаца\nуломать сов., кого, разг. (убедить, уговорить) т1етадан\nулучать несов., улучить сов., что, разг. далийта; ~ удобный момент - б1ег1ийла йолу меттиг ялийта\nулучшать(ся) несов. см. улучшить(ся)\nулучшение с 1. (по гл. улучшить) тадар; ~ качества продукции - сурсатийн дикалла таяр; 2. (по гл. улучшиться) тадалар; ~ погоды - хенан х1оттам табалар\nулучшенный, -ая, -ое тадина, дикаха дина\nулучшить сов., что тадан; ~ качество - дикалла таян\nулучшиться сов. гадала; погода ~лась - де таделла; его здоровье ~лось- цуьнан могушалла таелла\nулыбаться несов. дела [къежа]; весело ~ться - сакъералуш дела ; это мне не ~ется - соьга кхочур долуш дац иза\nулыбка ж делакъажар\nулыбнуться сов. см. улыбаться ; счастье мне ~лось- ирс хилира сан\nультимативный, -ая, -ое ультиматуме\nультиматум м ультиматум ; предъявить ~ - ультиматум ян\nультра м нескл. полит. ультра ультра= ультра=, мас.: ультракороткий - ультрадоца\nультразвук м ультрааз\nультразвуковой, -ая, -ое ультраозан, ультрааьзнийн; ~ые волны - ультрааьзнийн тулг1енаш\nультракороткий, -ая, -ое ультрадоца ; ~ая волна - ультрайоца тулг1е\nультракоротковолновый, -ая, -ое ультрайоцатулг1енийн; ~ радиоприѐмник - ультрайоцатулг1енийн радиоприѐмник\nультрамарин м (яркая синяя краска) ультрамарин\nультрасовременный, -ая, -ое ультрах1инцалера\nультрафиолетовый, -ая, -ое ультрафиолетови; ~ые лучи - ультрафиолетови з1енарш\nулюлюкать несов. х1уьссак баха\nум м 1) хьекъал; человек большого ума - доккхачу хьекъалан стаг 2) перен. (мыслитель) хьекъалхо, хьекъалча; лучшие умы человечества - халкъан дикаха болу хьекъалхой ; браться (или взяться) за ум - хьекъал чу ван; быть без ума от кого-чего-л. - цхьаъ я цхьа х1ума шен сил дукха деза; в уме - дагахь; считать в уме - дагахь лара; и в\nуме не было - дагахь а дацара; в уме ли ты? - хьекъал чохь мукъане а вуй те хьо?; быть не в своѐм уме - хьекъал чохь ца хила; быть у кого-л. на уме - цхьаьннан дагахь х1ума хила; он себе на уме (скрытен) - дагара дуьйцуш вац иза; (хитѐр) дагахь х1ума долуш ву иза; у него что на уме, то и на языке - дагахь дерриг матта буьххьехь а ду цуьнан; выжить из ума - хьекъалах дохо; из ума вон - дагара а д1адаккха; не твоего ума дело - хьан г1уллакх дац иза; мне пришло на ум - суна дагадеара; раскинуть умом - ойла ян; свести кого-л. с ума - цхьаъ хьекъал чуьра ваккха (или хьекъалах талхо); сойти с ума - хьеравала; вы с ума сошли! - хьера х1ума девлла шу!; он задним умом крепок - х1ума т1аьхьа дагадог1уш ву иза; от большого ума - хьекъал ца кхочуш дан; ума не приложу- х1ун дийр ду а ца хаьа; уму непостижимо - ойла йина ца валлал; у него ум за разум заходит - хьекъалх вуху иза; учить\nуму-разуму - даха-лела 1амо; у него ума палата - хьекъалан лам бу иза; ум хорошо, а два лучше погов. - цхьаннанчул хьекъал шиннан тоьлла; на ум не идѐт - дага ца дог1у\nумаление с жимдар; ~ заслуг - дика аг1онаш жимъяр\nумалить сов., что жимдан, лахадаккха; ~ чей-л. авторитет - цхьаьннан авторитет лахаяккха\nумалишѐнный, -ая, -ое I. (сумасшедший) [хьекъалах] телхина 2. в знач. сущ. ~ый м, ~ая ж телхинарг\nумалчивать несов. см. умолчать\nумалчиваться несов. безл. о ком-чѐм ца хьехо, ца дийца; об этом ~ется - иза хьахош дац\nумасливать несов., умаслить сов., кого, прост.(склонить) т1едерзо\nумаять сов., кого, прост. г1елдан, дожо, к1аддан, xloттo\nумаяться сов., прост. к1аддала, xloттa\nумелец м хуург, говзанча\nумелый, -ая, -ое хуу, хууш долу, говза; ~ое руководство - говза куьйгалла (или дан хууш ден куьйгалла); ~ые руки - говза куьйгаш; ~о (нареч.) работать - бан хууш болх бан\nумение с хаар, говзалла; при ~и с этой работой легко справиться - хууш хилча и болх атта балур бу\nуменьшаемое с мат. жимлург\nуменьшать(ся) несов. см. уменьшить(ся)\nуменьшение с 1. (по гл. уменьшить) жимдар, к1езиг дар 2. (по гл. уменьшиться) жимделларг, эшнарг 3. (величина, на которую уменьшено) эшийнарг\nуменьшительный, -ая, -ое 1) (служащий для уменьшения) жимден 2) грам. жималлин; ~ суффикс- жималлин суффикс\nуменьшить сов., что жимдан, к1езиг дан; ~ в количестве - к1езиг дан\nуменьшиться сов. жимдала, к1езиг хила\nумеренность ж г1ехьалла, барамалла\nумеренный, -ая, -ое прям. и перен. г1ехьа, бараме[хь]; ~ый климат - барамехь климат; ~о (нареч.) жаркий- г1ехьа йовха\nумереть сов. дала, са дала; он умер - и велла ; хоть умри - лахь а\nумерить сов., что бараме дерзо (ограничить); духаоза (уменьшить); ~ гнев - оьг1азло юхаоза; ~ свой аппетит- шен аппетит юхаоза\nумертвить сов. 1) кого-что (убить) ден, са даккха; ~ нерв - нерв ен 2) что, перен. (подавить) д1адаккха; ~ в себе все стремления - ша цхьанхьа кхача гlepтap д1адаккха\nумерший м, ~ая ж делла\nумерщвление с дер, са даккхар\nумерщвлять несов. см. умертвить\nумерять несов. см. умерить\nуместить сов., что [д1а]тардан, [чу]тардан; ~ в ящике - яьшки чу тардан; ~ на доске - уьн т1е тардан\nуместиться сов. [т1е]тардала, [чу]тардала; все вещи ~лись в шкафу - йоллу х1уманаш шкафа чу таръели; все гости ~лись за столом - боллу хьеший стоьла гонаха тарбелира\nуместность ж дог1уш хила, метта хилар\nуместный, -ая, -ое дог1уш долу, метта [долу]; дог1уш + глагол прош. вр.; вполне ~ый вопрос - дог1уш долу хаттар; ~ый ответ - дог1уш делла жоп; здесь ~о (нареч.) сказать...- кхузахь ала дог1у ...\nуметь несов., с неопр. хаа, хууш хила; я сделал, как ~л - сайна ма-хуъу дина аса; он ~ет плавать- цунна нека дан хаьа; он ничего не ~ет - цунна х1умма а ца хаьа; он не ~ет вести себя - цунна лела ца хаьа; она ~ет одеваться - т1е х1ума юха хаьа цунна\nумещать(ся) несов. см. уместить(ся)\nумеючи нареч. разг. хууш\nумиление с дог дашар; вызвать слѐзы ~я - дог дашийна б1аьргех хиш даха\nумилѐнный, -ая, -ое дог дешна\nумилительный, -ая, -ое дог дашо\nумилить сов., кого дог дашо\nумилиться сов. дог даша\nумилостивить сов., кого, уст. къинхетаме дан; (оказать кому-л. милость) къинхетам бан\nумильность ж томана хестар\nумильный, -ая, -ое разг. (льстивый, угодливый) томана хесталун\nумилять(ся) несов. см. умилить(ся)\nуминать(ся) несов. см. умять(ся)\nумирание с леш хилар, далар\nумирать несов. 1) см. умереть; 2): ~ от смеха - дийлина дала; ~ от скуки- сахьийзина (или сингаттамна) дала; ~ от жажды - дагадоьхна дала; (при недостатке воды) хьогалла дала; ~ от любопытства - хаа г1ерташ дала\nумирающий, -ая, -ее I. леш долу 2. в знач. сущ. ~ий м, ~ая ж леш дерг\nумиротворение с 1. (по гл. умиротворить) [д1а]тедар, машар бар 2. (по гл. умиротвориться) [д1а]тер, машар (или тайна) хилар\nумиротворѐнность ж машар (или тийна) хилар\nумиротворѐнный, -ая, -ое машар хилла (или бина)\nумиротворить сов., кого-что машар бан, тадан; (успокоить) д1атедан; ~ить враждующих- мостаг1алла лелочарна юкъахь машар бан; ~ѐнное состояние - машаре хьал\nумиротвориться сов. тан, машар хила; (успокоиться) д1атен\nумиротворять(ся) несов. см. умиротворить(ся)\nумнеть несов. хьекъале хила\nумник м разг. 1) (умный человек) хьекъалхо, хьекъале стаг 2) (о мальчике) хьекъалениг 3) ирон. хьекъалча\nумница м и ж разг. хьекъалча; будь ~ей - сан хьекъалениг...\nумничать несов. разг. хьекъалалла гайта, хьекъал гайта г1ерта, хьекъале вуй хаийта г1ерта; шениг лело; не ~й, делай как все - хьайниг а ца лелош, массара а дийриг де\nумно нареч. хьекъале; он умно поступил - хьекъале дира цо; это не умно - иза хьекъале дац\nумножать(ся) несов. см. умножить(ся)\nумножение с 1. (по гл. умножить) дебор, дебадар 2. (по гл. умножиться) дебар 3. мат. эцар; таблица ~я- эцаран таблица\nумножить сов., что 1) (увеличить) дебо, дебадан, алсамдаккха, совдаккха; ~ доходы - са алсамъяккха; ~ силы- ницкъаш алсамбаха 2) мат. эца; ~ на три - кхаанца эца\nумножиться сов. (увеличиться) деба, алсамдала\nумный, -ая, -ое в разн. знач. хьекъале; ~ый человек - хьекъале стаг; он умѐн - иза хьекъале ву; ~ое лицо - хьекъале юьхь; ~ый разговор - хьекъале къамел; ~ые книги - хьекъале книгаш; ~ый совет - хьекъале хьехам; ~ая голова- хьекъале корта\nумозаключать несов. см. умозаключить\nумозаключение с сацийнарг, сацам, ойла сацар, ойланехь сацийнарг; сделать ~ - ойла ян\nумозаключить сов., что ойла саца\nумозрение с ойланехь хетарг\nумозрительный, -ая, -ое ойланехь хета\nумоисступление с [хьекъалах] талхар, хьекъалера далар\nумолить сов., кого и с неопр. (упросить) т1едерзо, дехар далийта\nумолк м: говорить без ~у разг.- ца соцуш къамел дан, саца ца соцуш лен\nумолкать несов., умолкнуть сов. д1атен, д1асаца; он умолк - иза д1атийн; говорить, не умолкая - ца туьйш лен\nумолот м с.-х. эра\nумолчание с цаалар, цахьахор\nумолчанию - дитарехь, хьецадеш дитарца\nумолчать сов., о чѐм ца ала, диет ца хила; (скрыть) ца хьахо; он ~л об этом- иза ца хьахийра цо\nумолять несов., кого и с неопр. (очень-просить) деха, корта бетта; ~ к тебя приехать - вар доьху ас хьоьга\nумоляющий, -ая, -ее дехаран; ~ взгляд - дехарца хьажар\nумопомешательство с [хьекъалах] талхар\nумопомрачение с [хьекъалах] тилар; до ~я - хьекъалах тиллалц\nумопомрачительный, -ая, -ое разг. хьекъалах тило\nумора ж в знач. сказ. разг. белам; эта просто ~! - ц1енна белам бу-кх иза!\nуморительный, -ая, -ое (смешной) беламе; ~ случай - беламе х1ума\nуморить сов., кого, разг. 1) (погубить) гlopa кхачо 2) (измучить) [г1елдина] дожо, xIoтто, г1елдан; к1аддан 3) (насмешить) елийна дожо; он ~л меня своим рассказом - шен дийцар а дийцина, велийна вожий цо со\nумориться сов. прост. (утомиться) дожа, г1елдала, xloттa\nумственный, -ая, -ое хьекъале, хьекъал оьшу[ш долу], хьекъалца ден; ~ая работа - хьекъалца бен болх; ~ые способности - хьекъалан таронаш; работники ~ого труда - хьекъал оьшучохь болх бен белхахой (или хьекъалан белхахой)\nумудрѐнный, -ая, -ое хьекъале деана; ~ опытом - зерехь хьекъале деана\nумудриться сов., умудряться несов. разг. перев. возвратным глаголом типа: дадала; как ты умудрился это сделать?- иза муха даделира хьоьга?\nумчать сов., кого-что д1атило; ветер ~л облака - махо мархаш д1атилий\nумчаться сов. д1атила, т1ехтила; тучи ~лись - мархаш т1ехтили; молодость ~лась - къоналла т1ехтили; ~лось много лет - дукха шерш д1атили\nумывальник м юьхь-куьгдуьлург\nумывание с дилар; ~ рук - куьйгаш дилар\nумывать несов. см. умыть; я ~ю руки - со юьстаха волу\nумываться несов. см. умыться\nумыкание с уст. йо1 ядор\nумыкать несов., умыкнуть сов., кого уст. (похитить девушку) йо1 ядо\nумысел м дагахь х1ума хилар; без всякого [злого] ~ла - дагахь цхьа а вон х1ума доцуш; с ~лом - дагахь вон х1ума долуш\nумыть сов., кого-что [д1а]дила; умой лицо - юьхь д1айила; ~ ребѐнка - бер д1адила\nумыться сов. 1) (вымыться) д1адиладала 2) перен. (освежиться водой) лийча; деревья ~лись росой - дитташ тхилахь лийчира\nумышленный, -ая, -ое леррина, хуъушехь [долу]; ~ое убийство - хуъушехь (стаг) вер\nумять сов., что 1) (примять) та1о; ~ сено - йол та1о 2) прост. (съесть) д1акхалла\nумяться сов. та1а; снег ~лся - ло таь1на\nунавоживать несов., унавозить сов., что кхелли йилла\nунаследовать сов., что 1) (получить в наследство) [дакъа] кхача 2) перен. (воспринять от кого-л.) дала, схьадала\nунести сов., кого-что, в разн. знач. д1адахьа; он унѐс мою книгу - сан книшка д1аяьхьна цо; ~ти мешок - гали д1адахьа; лодку ~ло течением - кема хе д1адаьхьна; воры ~ли вещи- къуша х1уманаш д1аяьхьна; я еле ноги унѐс- халла ведда вели со\nунестись сов. т1ехтила, д1атила; унѐсся вдаль- гена д1атили; годы унеслись - шераш д1атили\nунивермаг м (универсальный магазин) универтуька, универмаг (тай-тайпана х1уманаш чохь юхку туька)\nуниверсал – Говзархо\nуниверсальность — Говзархаллала\nуниверсальный, -ая, -ое 1) (разносторонний) универсальни 2) (пригодный для многих целей) универсальни, стенна а мега; ~ое лекарство - муьлххачу а цамгарна молха\nуниверсам м (магазин самообслуживания) универсам\nуниверсиада ж универсиада\nуниверситет – Говзарт\nуниверситетский, -ая, -ое университетан, университетера; ~ устав - университетан устав\nунижать(ся) несов. см. унизить(ся)\nунижение с 1. (по гл. унизить) к1езиг хетар, аьшнаш дар, г1ело яр 2. (оскорбление) к1езиг хетар, аьшнаш дар, г1ело яр; терпеть ~ я - аьшнаш дар лан; подвергаться ~ям - г1елонаш лан\nуниженный, -ая, -ое аьшнаш дина, г1ело йина\nуниженный, -ая, -ое хьастаделла; ~о (нареч.) просить - хьастаделла деха; ~ый вид - хьаставелла гар; ~ая просьба- хьастаделла дехар\nунизать сов., что чем т1етийса, [т1е]дохка; пальцы унизаны кольцами - ч1агарш йоьхкина ду п1елгаш\nунизительность ж к1езиг хетар, аьшнаш дар, г1ело яр\nунизительный, -ая, -ое к1езиг хоьтуьйту, аьшне, г1елонан; ~ое предложение - аьшне х1ума алар\nунизить сов., кого-что к1езиг хета, аьшнаш дан, г1ело ян\nунизиться сов. к1езиг хила, аьшнаш хила; я не унижусь до этого - оццул со к1езиг хоьтуьйтур вац аса\nунизывать несов. см. унизать\nуникальность ж башхалла, башха хилар\nуникальный, -ая, -ое башха\nуникум м уникум\nунимать(ся) несов. см. унять(ся)\nунисон м муз.: петь в ~ - унисон лакха\nунитаз м унитаз\nунификация ж унификаци, цхьана кепе дар (или дерзор)\nунифицировать сов. и несов., что цхьана кепе дало (или дерзо)\nуниформа ж униформа (формин духар)\nуничижительный, -ая, -ое грам. аьшнаш даран\nуничтожать(ся) несов. см. уничтожить(ся)\nуничтожающей, -ая, -ее х1аллакден, дайина д1адоккху; ~ий огонь противника - мостаг1чун х1аллаквен т1етохар; ~ая критика - х1аллаквен критика ; ~ий взгляд - буьрса хьажар\nуничтожение с х1аллакдар; х1аллакьхилар\nуничтожить сов., кого-что х1аллакдан; враг ~ен - мостагI х1аллаквина\nуничтожиться сов. х1аллакьхила\nуносить(ся) несов. см. унести(сь)\nунтер-офицер м унтер-эпсар\nунты мн. (ед. унт м, унта ж) унташ\nунция ж унци\nунывать несов. дог эшадан; сагатдан; не ~й! - са ма гатде!\nунылый, -ая, -ое 1) (грустный) дог эшна [долу], сингаттаме, кхоьлина; ~ый человек - сингаттаме стаг 2) (наводящий уныние) сингаттаме, дог оьшу[ш долу]; ~ая песня - дог эшо[ш йолу] йиш; кругом было ~о (нареч.)- гонаха сингаттаме дара\nуныние с (мрачное состояние) дог эшар, сингаттаме хилар; впасть в ~ - сингаттаме вожа; приводить кого-л. в ~- цхьаьннан дог эшо\nунять сов., кого-что д1атедан; уйми ребѐнка - бер д1атеде; ~ кровотечение - ц1ий д1атедан; ~ гнев - оьг1азло д1атеян\nуняться сов. д1атен; уймись! - д1ате!\nупавший, -ая, -ее г1ийла; говорить ~им голосом - г1ийлачу озаца къамел дан\nупад м: смеяться до ~у - охьадожжалц дела\nупадок м лахдалар, лаг1далар; приходить в ~ - лаг1лучу т1е дала; быть в состоянии упадка - лахлуш хила; ~ сил- ницкъ лаг1балар\nупадочнический, -ая, -ое дог-ойла йожаран; ~ие настроения - дог-ойла йожар\nупадочничество с дог-ойла йожар\nупадочный, -ая, -ое (свойственный упадку) дог-ойла йоьжна\nупаковать сов., что чудилла, д1ахьарчо\nупаковаться сов. чудилладала, д1ахьарчадала\nупаковка ж 1. (действие) д1ахьарчор; ~ вещей - х1уманаш д1ахьарчор 2. (материал) д1ахьарчорг\nупаковочный, -ая, -ое д1ахьарчо[ш долу]; ~ материал - д1ахьарчош йолу материал\nупаковщик м, ~ца ж д1ахьарчорхо\nупаковывать(ся) несов. см. упаковать(ся)\nупаривать(ся) несов. см. упарить(ся)\nупарить сов., что (пищу) [1аьнарца] малдан, к1аддан\nупариться сов. 1) (дойти до готовности) [1аьнарца] малдала, к1аддала 2) прост. (утомиться) 1аь г1атта, т1ера 1аь яла\nупархивать несов. см. упорхнуть\nупасти сов.: упаси бог, боже упаси! - дала лардойла\nупасть сов. 1) охьакхета, охьадожа; ~ ничком - берталдожа; ~ на землю- лаьтта охьадожа; волосы упали на лоб- месаш хьаж т1е охьаяьхкина 2) перен. (уменьшиться) чудожа, охьадала; лаг1дала; уровень воды упал - хи чудоьжна; температура упала - дагар охьадаьлла (или лахделла) ; настроение упало - ойла йоьжна; ~ духом -дог дожа; ~ кому-л. в ноги - цхьаьннан когашка берталдожа; будто с неба упал - стигалара охьадоьжча санна; яблоку негде ~ - ирхкхоьссина куй охьабожа меттиг а яц; сердце упало - дог доьжна\nупекать(ся) несов. см. упечь(ся)\nупереть сов., что 1) во что (создать опору) [дуьхьал]г1орто; упри бревно в забор - б1ог1ам керта дуьхьал г1ортабе; ~ руки в бока - куьйгаш хаьн т1е дахкг 2) прост. (унести, украсть) лачкъо, д1адахьа ; ~ взор (или взгляд или глаза) в кого-что - цхьанна б1аьрг т1ех1отто\nупереться сов. 1) чем во что (опереться) [т1е]та1а, т1е1оттадала; упрись ногами в землю - когаш лаьттах г1ортабе 2) (наткнуться) д1акхета; шѐл и упѐрся в забор - воьдуш керта т1е 1оттавелла 3) (заупрямиться) дуьхьалг1орта, духахьадала;: упѐрся как баран - вир санна духаг1орта\nупечатать сов., что, разг. т1ехоо, т1ехоадан; ~ на одной странице - цхьана аг1он т1е хоадан\nупечататься сов. разг. тlexoa\nупечь сов. 1) что, разг. (до готовности)[даллалц] датта 2) кого, прост. (отправить против воли) хьажо, дахийта; (засадить) чудолла; ~ в тюрьму - набахте долла; я тебя упеку! - аса чувуллур ву хьо!\nупечься сов. разг. I) (выпечься) даттадала 2) (уменьшиться при выпечке) [даттаделла] эша\nупиваться несов. 1) см. упиться; 2) чем (наслаждаться) там хила\nупирать несов. 1) см. упереть; 2) на что (указывать, подчѐркивать) т1етовжа, т1ехьажо\nупираться несов. 1) см. упереться; 2) (встречать препятствие) г1орта; весь вопрос ~ется в недостаток времени - хан цатоарх г1оьртина ду доллу г1уллакх\nуписать сов., что, разг. 1) (уместить при письме) юкъаяздан, т1еяздан 2) (съесть) д1акхалла\nуписаться сов. разг. (уместиться при письме) юкъаяздала, т1еяздала; не упишется - т1еязлур дац\nуписывать(ся) несов. см. уписать(ся)\nУпитанность – Уонг, далар\nУпитанность – Уонге, даларе\nупиться сов. 1) прост. (напиться допьяна) даххалц мала, мелла даха; пьѐт, пока не упьѐтся- ваххалц молу 2) перен. (насладиться) там хила\nупихать сов., упихивать несов., что, прост. чу1итта; ~ вещи в чемодан - х1уманаш чамди чу 1итта\nуплата ж д1адалар; д1атакхар (чаще о долгах); отдать что-л. в ~у долга - декхарийна цхьа х1ума д1аяла\nуплатить сов., что, за что, кому [ахча] д1адала, д1атакха; я уплачу за обед - йиъначунна ахча ас лур ду; ~ по счѐту- счѐтаца д1адала\nуплачивать несов. см. уплатить\nуплести сов., уплетать несов., что, разг. (съесть) д1акхалла\nуплотнение с 1. (по гл. уплотнить) 1) та1ор 2) гатдар 3) дийриг гатдар 2. (по гл. уплотниться) 1) та1ар 2) гатдалар 3) гатдар; ~ рабочего дня - белхан де гатдар 3. (уплотнившееся место) таь1на (или та1ийна) меттиг\nуплотнѐнность ж (дня, графика и т. п.) готталла\nуплотнѐнный, -ая, -ое гатдина, гатделла; ~ график работ - гатъелла белхан график\nуплотнить сов. 1) что (сделать более плотным) та1о, та1адан; ~ почву - латта та1адан; 2) кого-что (подселить) гатдан; ~ площадь - меттиг гатьян; ~ жильцов - бахархой гатбан 3) что (заполнить) гатдан; ~ рабочий день - белхан де гатдан; ~ график - график гатъян\nуплотниться сов. 1) (стать более плотным) та1а 2) (начать жить теснее) гатдала 3) (стать заполненным) гатдала; рабочий день ~лся - белхан де гатделла\nуплотнять(ся) несов. см. уплотнить(ся)\nуплывать несов., уплыть сов. 1) [неканца или нека деш] д1адаха 2) перен. разг. (пройти, миновать— о времени) - д1атила; время уплыло - хан д1атилла 3) перен. разг. (исчезнуть) д1адала, д1адан; деньги уплыли в один день- цхьана дийнахь д1адайн ахча\nупование с уст. дегайовхо; рел. таваккал\nуповать несов., на кого-что, уст. дегайовхо хила; я ~ю на судьбу - доьг1начух дегайовхо ю сан\nуподобить сов., кого-что кому-чему [д1а]тардан; ~ одно другому - цхьаъ кхечух тардан\nуподобиться сов., кому-чему [д1а]тардала; ~ться ему - цунах д1атардала; я ~лся ему - со цунах д1атарвелира\nуподобление с I. (по гл. уподобить) [д1а]тардар 2. (по гл. уподобиться) [д1а]тардалар 3. лит. (сравнение) тардар\nуподоблять(ся) несов. см. уподобить(ся)\nупоение с там хилар\nупоительный, -ая, -ое доккхаден\nупокой м: за ~ - далар т1ера; за ~ души - сина т1ера\nуползать несов., уползти сов. [текхна] д1адаха\nуполномоченный м векал\nуполномочивать несов. см. уполномочить\nуполномочие с: по ~ю кого-л.- цхьаьннан векалалла долуш\nуполномочить сов., кого-что на что и с неопр. векал дан; ~ кого-л. на ведение переговоров- масла1ат дар дийца цхьаъ векал ван\nупоминание с хьахор, дагадаийтар; при одном лишь ~и о... - хьаха ма-ддин...; цкъа ма-хьаххий...\nупоминать несов. см. упомянуть\nупоминаться несов. хьахадала, дагадан\nупомнить сов., кого-что, разг. диц ца дан, дагахь латто; всего не ~шь - дерриг а дагахь ца латтало\nупомянуть сов., кого-что, о ком-чѐм и с союзом «что» хьахо; ~ть чьѐ-л. имя - цхьаьннан ц1е хьахо; он ~л об этом - цо хьахийра иза\nупор м I. (действие) [дуьхьал] г1ортор 2. (подпорка) г1ортор; стрелять с ~а - т1ег1ортийна кхийса ; до ~а - д1акхетталц;делать ~ на чѐм-л. или на что-л. - цхьа х1ума къаьсттина тидаме эца; выстрелить в ~ - т1е а дахна тоха, т1е а та1ийна тоха; спросить в ~ - дуьххьал д1а хатта; смотреть-на кого-л. в ~ - юьхьа дуьххьал хьажа\nупорный 1, -ая, -ое къар ца луш, къарлур доцу (настойчивый); юхадер доцу (неотступный); ~ым трудом добиться чего-л. - къар ца луш къахьегарца цхьаъ дан; он ~о (нареч.) преодолевал препятствия - къар ца луш дуьхьалонаш йохура цо; ~ая борьба - къар ца луш летар; ~ое сопротивление - къар ца луш дуьхьало яр ; ~ый взгляд - б1аьрг т1ех1оттийна хьажар\nупорный 2, -ая, -ое г1орто[ш долу], гlopторан; ~ столб - г1орторан б1ог1ам\nупорство с 1) (настойчивость) къарцадалар, юхацадалар 2) (упрямство) духахьара хилар\nупорствовать несов., в чѐм 1) (не отступать) духа ца дала, къар ца дала 2) (упрямиться) духахьара хила\nупорхнуть сов. (улететь) [пур-р-аьлла] д1адаха\nупорядочение с къепе далор, къепе яр\nупорядоченный, -ая, -ое къепе далийна\nупорядочивать(ся) несов. см. упорядочить(ся)\nупорядочить сов., что къепе дало, къепе хилийта (или дан)\nупорядочиться сов. къепе дан (или дерза), къепе хила\nупотребительность ж пайда оьцуш (или пайдехь) хилар\nупотребительный, -ая, -ое пайда оьцу; ~ое слово - пайда оьцу дош\nупотребить сов., что пайда эца; ~ в дело - г1уллакхехь пайда эца; ~ власть -1едалах пайда эца; ~ иностранное слово- кхечу къоман дош ала\nупотребление с 1. (по гл. употреблять) пайда эцар 2. (по гл. употребляться) пайда хилар (или эцабалар); выйти из ~я- пайда оьцучуьра дала; бывший в ~и - пайда оьцуш хилла; способ ~я - пайда эцаран aгlo (или некъ)\nупотреблять несов. см. употребить; ~ спиртные напитки - спиртан маларш мала; ~ что-л. в пищу - цхьа х1ума юуш хила\nупотребляться несов. пайда хила (или эцабала)\nуправа ж 1) разг. урх; найти на кого-л. ~у - цхьаъ сацо урх каро (или цхьаъ сацо aгlo каро) 2) ист. (учреждение) урхалла\nуправиться сов. разг. 1) с чем (покончить) ларадала; ~ с делами - г1уллакхаш т1ехь ларадала 2) с кем (одолеть)- ларадала; с ним никак не ~ - х1уъа дича а, цуьнца ларалур вац\nуправление с 1. (действие) 1) (вождение) лелор; ~ автомобилем - автомобиль лелор 2) (руководство) урхалла [дар]; ~ государством - пачхьалкхана урхалла дар 2. (учреждение) урхалла 3. тех. (приспособление) урхалла [дар]; автоматическое ~ - автоматийн урхалла 4. грам. урхалла\nуправленческий, -ая, -ое урхаллин; ~ аппарат - урхаллин аппарат\nуправляемость ж урхалла дадалар\nуправляемый, -ая, -ое урхаллин; урхалла ден (или деш долу); ~ снаряд - урхалла ден снаряд\nуправлять несов. 1) чем (регулировать движение) лело; ~ машиной - машина лело 2) кем-чем (руководить) урхалла дан; ~ заводом - завода т1ехь урхалла дан 3) чем, грам. урхалла дан; ~ дательным падежом - лург дожарехь урхалла дан\nуправляться несов. см. управиться\nуправляющий, -ая, -ее 1. урхалла ден (или леладен) 2. в знач. сущ. м (должностное лицо) урхалхо; ~ делами- г1уллакхийн урхалхо\nупражнение с I. (по гл. упражнять) шардар 2. (по гл. упражняться) шардалар 3. (задание) шардар, упражнени; сборник ~й по правописанию - нийса яздар шардаран гулам; гимнастические ~я - гимнастикин\nупражненеш; ~я для ног - когашна упражненеш\nупражнять несов., что шардан\nупражняться несов., в чѐм шардала; ~ в стрельбе - топ кхийсарехь шардала; ~ на гитаре - гитара шарбан\nупразднение с д1адаккхар\nупразднить сов., упразднять несов., что д1адаккха; ~ частную собственность - долара хьолалла д1адаккха\nупрашивать несов. корта бетта\nупревать несов. см. упреть\nупредить сов., упреждать несов., кого, прост. (предупредить) д1ахьедан, халххе д1ахаийта\nупрѐк м дуьхьалтохам, т1ехтохам; с ~ом - дуьхьалтохамца, дуьхьалтохам беш; осыпать кого-л. ~ами - цхьанна дуьхьалтохамаш т1екхохка ; ставить что-л. кому-л. в ~ - цхьа х1ума цхьанна т1ехтоха\nупрекать несов., кого в чѐм дуьхьалдетта, т1ехдетта; (стыдя винить) бехкаш даха; ~ кого-л. в небрежности - цхьаьнга хат1 дацарна бехкаш даха\nупрекнуть однокр., кого в чѐм дуьхьалтоха, т1ехтоха; (стыдя обвинить) бехк баккха\nупреть сов. разг. (стать готовым, напр. о мясе) кхехка, кхихкина дала, кхехкадала\nупросить сов., кого-что и с неопр. деха; (умолить) корта тоха\nупростить сов., что аттачу даккха, чолхаза дан; ~ задачу - задача чолхаза ян\nупроститься сов. аттачу даккха (или дала), чолхаза (или цхьалха) хила; процесс работы ~лся - белхан процесс аттачу яьлла\nупрочение с 1. (по гл. упрочить) ч1аг1дар 2. (по гл. упрочиться) ч1аг1далар\nупрочивать(ся) несов. см. упрочить(ся)\nупрочить сов., что ч1аг1дан; ~ своѐ место - шен меттиг ч1аг1ъян\nупрочиться сов. ч1аг1дала; международное положение страны ~лось - мехкан дуьненакжъара хьал ч1аг1делла\nупрощать(ся) несов. см. упростить(ся)\nупрощение с аттачу даккхар (или далар), чолхаза (или цхьалха) дар\nупрощѐнность ж аттачу даккхар (или далар), чолхаза (или цхьалха) хилар\nупрощѐнный, -ая, -ое аттачу даьккхина, чолхаза (или цхьалха) дина\nупрощенство с чолхензалла, цхьалха дархьама талхор\nупрощенческий, -ая, -ое чолхензаллин, цхьалха дархьама талхийна\nупругий, -ая, -ое онда; ~ая пружина - онда 1ад\nупругость ж ондалла; теория ~и - ондаллин теори\nупряжка ж 1) (лошади и т. п.) д1айоьжнарг, д1айоьжна х1ума 2) (упряжь) говран г1ирс, г1омат-г1ирс\nупряжной, -ая, -ое д1адужу[ш долу], доьжна лело; ~ая лошадь - южу говр\nупряжь ж собир. говран г1ирс, г1омат-г1ирс\nупрямец м юхахьарниг, юхахьара стаг\nупрямиться несов. разг. юхахьара (или аьрха) хила, юхахьадинла; не ~ься! - юхахьара ма хила!\nупрямица женск. к упрямец\nупрямство с духахьаралла, аьрхалла\nупрямый, -ая, -ое духахьара, аьрха; ~ый человек - вухахьара стаг; ~о (нареч.) стоять на своѐм- юхахьара шечунна т1ег1ерта\nупрятать сов. разг. 1) что д1адилла, (спрятать) д1алачкъо 2) кого, перен. (посадить) къайладаккха; ~ кого-л в тюрьму - цхьаъ набахтехь къайлаваккха\nупускать несов., упустить сов. 1) кого-что (выпустить, не удержать) д1ахеца; ~ конец верѐвки - муьшан юьхьиг д1ахеца 2) что, перен. (не использовать) т1ехдалийта; ~ удобный момент - б1ег1ийла хан т1ехъялийта ;~ из виду- гучуьра къайладалийта; ~ преступника - зуламхо д1авахийта; ~ детей - бераш кхиа ца дала; он своего не\nупустит- шениг д1ахоьцур долуш вац и\nупущение с юкъахбитам; ~ в работе - балхара юкъахбитам\nУпырь – уубар\nура межд. ура; кричать ~ - ура баха ; на ~ - ура аьлла ...\nуравнение с I. (по гл. уравнять) нисдар 2. (по гл. уравняться) [д1а]нисдалар 3. мат. уравнени; ~ первой степени- хьалхарчу даржан уравнени; квадратное ~ - квадратан уравнени; решить ~ - уравнени ян\nуравнивать1 несов. см. уравнять\nуравнивать2 несов. см. уровнять\nуравниваться несов. см. уравняться\nуравниловка ж разг. (уравнительный подход) д1анисдар; ~ в оплате труда - къинхьегаман алапа д1анисдар\nуравновесить сов., что, прям. и перен. [д1а]нисдан; ~ силы - ницкъаш д1анисбан\nуравновеситься сов. прям. и перен. [д1а]нисдала\nуравновешенность ж (характера) собаре хилар\nуравновешенный, -ая, -ое собаре; ~ человек - собаре стаг\nуравновешивать(ся) несов. см. уравновесить(ся)\nуравнять сов., кого-что д1анисдан; ~ в правах - бакъонашкахь д1анисбан\nуравняться сов. [д1а]нисдала; ~ в правах - бакъонашкахь нисдала\nураган м дарц, мох балар\nураганный, -ая, -ое 1) дорцан; ~ ветер - дорцан мох 2) (очень сильный) дарц санна; ~ огонь воен. - дарц т1едеттар\nуразуметь сов., что (понять) кхета\nуран м уран (хим. элемент, металл)\nурановый, -ая, -ое уранан; ~ая руда - уранан маь1да\nурвать сов., что и чего, разг. 1) (получить) [схьа]даккха, озийна схьадаккха; ~ свою долю - шен дакъа схьадаккха 2) перен. (с трудом найти время) [халла] даккха (или каро); ~ час времени для отдыха - халла цхьа сахьт хан сада1а яккха\nурду м нескл. урду-мотт\nурегулирование с тадар, д1адерзор; мирное ~ международных проблем - дуьненаюкъара проблемаш машаре д1аерзор (или таяр)\nурегулировать сов., что тадан, д1адерзо\nурезать сов., урезать несов., что 1) разг. (сделать короче) д1ахадо 2) перен. (уменьшить) [д1а]хадо; ~ чьи-л. права- цхьаьннан бакъонаш д1ахадо\nурезонивать несов., урезонить сов., кого, разг. ларт1адало\nурна ж в разн. знач. урна; ~а с прахом - чим чохь урна; ~а для голосования - харжамийн урна; бросать окурки в ~у- цигаьркан юьхьигаш урни чу кхийса\nуровень м 1) (высота подъѐма) локхалла; на ~не второго этажа - шолг1ачу этажжал лекха, шолг1ачу этажан локхаллехь; в ~ень с землѐй - лаьттаца нийсса; на одном ~не - локхалла цхьатерра 2) высота над ~нем моря - х1ордан сиз; сто метров над ~нем моря - х1ордан сизал б1е метр лекха; ниже ~ня моря - х1ордан сизал лоха 3) перен. дарж, барам; жизненный ~ень - дахаран барам 4) (прибор) т1адам; выровнять ~нем - т1адамца д1анисдан ; совещание на высшем ~не - лакхарчу барамера кхеташо\nуровнемер м локхаллаюстург\nуровнять сов., что д1анисдан; ~ дорогу - некъ д1анисбан\nурод м 1) (с физическим недостатком) заь1ап 2) (некрасивый) ц1армат 3) перен. 1овдал, ларт1ахь воцург; (нравственный) телхинарг; в семье не без ~а посл. - куьйга т1ера пхи п1елг а ца хуьлу цхьатерра\nуродец м уменьш. от урод ц1армат\nуродить сов. 1) что хилийта, дала; земля ~ла хороший урожай - лаьтто дика ялташ делла 2) кого разг. (родить) дан, даккха\nуродиться сов. 1) (вырасти, созреть) дала, хила; ~лось много хлеба -дукха ялта хилла 2) в кого, разг. (родиться похожим на кого-л.) тера хила, дан; в кого он ~лся? - иза хьанах тера хилла? (или иза хьанах вина?); мальчик ~лся весь в отца - [верриг а] дех тера хилла к1ант; ша ма-варра шен да хилла и к1ант\nуродка женск. к урод\nуродливый, -ая, -ое 1) (с физическим уродством) заь1апе 2) (безобразный) ц1армата 3) перен. (искажѐнный) ц1армата; ~ое воспитание - ц1армата кхиор\nуродовать несов., кого-что 1) (калечить) заь1апе дан 2) (делать некрасивым) ц1арматдаккха; оспа ~ует лицо- морзгалмоьнаша ц1арматйоккху юьхь 3) перен. (воспитанием) ц1арматдан уродство с 1) (физический недостаток) заь1апалла 2) (безобразная внешность) ц1арматалла 3) перен. хаьрцхьаралла (искажение, извращение) ц1арматалла\nурожай м ялта[ш]; убрать ~ - ялташ чудерзо\nурожайность ж хьекъар; повышение ~и сельскохозяйственных культур - юьртабахаман культурийн хьекъар айар\nурожайный, -ая, -ое хьекъа, хьекъаш долу; ~ые сорта - хьекъаш долу сорташ; ~ый год - хьийкъина шо\nурождѐнная (перед девичьей фамилией) йо1 йолуш... хилла; Стахова ~ Шубина - йо1 йолуш Шубина хилла Стахова\nуроженец м ...=ахь, ...=хь вина; ~ Москвы - Москвахь вина\nуроженка ж ...=ахь, ...=ехь йина; ~ Ленинграда - Ленинградехь йина\nурок м 1) (задание) хьехола, хьехола; делать ~и - хьехолаш ян; отвечать ~ - хьехолашна жоп дала 2) (учебный час) урок, сахьт; уст. хьехола; проводить ~ - урок яла (или д1аяхьа); ~ русского языка - оьрсийн меттан урок ; это послужит ему ~ом -цо кхетаме валор ву иза, цунна кхетамна ду xlapa; брать ~и музыки - музыкин хьехолаш эца; давать ~и -\nуролог м уролог (урологин лор)\nурологический, -ая, -ое урологин; ~ кабинет - урологин кабинет\nурология ж урологи\nурон м (ущерб) зен; большой ~ - доккха зен; понести ~ - зен хила; причинить ~ кому-л. - цхьанна зен дан\nуронить сов., кого-что охьадожо; ~ стакан - стака охьадожо\nурочный, -ая, -ое: ~ая работа - билламе болх; в ~ый час - диллинчу сохьтехь\nурывать несов. см. урвать\nурывками нареч. юкъа-кара; работать ~ - болх юкъа-кара бан; видеться ~ - юкъа-кара ган\nурюк — г1айси\nус м мекх; см. усы; китовый ус - китан мекх; мотать себе на ус - диц ца дан; он и в ус не дует - и-м шек а вац\nусадебный, -ая, -ое кертан; ~ый участок - кертан дакъа; ~ая земля - кертан латта\nусадить сов. 1) кого (посадить) охьахао; я усажу детей за стол - аса бераш стоьла гонаха охьаховшор ду 2) кого за что или с неопр. (заставить заняться чѐм-л.) охьахао; ~ кого-л. за работу- балха т1е цхьаъ охьахао 3) что чем ден, дог1а; ~ дорогу деревьями - некъа йисте дитташ дог1а\nусадка ж т1едахар\nусадочный, -ая, -ое чутаь1на хилла; ~ая пустота - чутаь1на хилла хара\nусадьба ж керт; помещичья ~ - помещикан керт; колхозная ~ - колхозан керт\nусиживать несов. см. усадить\nусаживаться несов. см. усесться\nусатый, -ая, -ое мекхаш долу; ~ человек - мекхаш долу стаг; ~ кит - мекхаш долу кит\nусач м I) разг. мекхаш-мирза, мекхашхо 2) (рыба) мекхаш-ч1ара\nусваивать несов. 1) см. усвоить; 2) [дегlax] дола; организм хорошо ~ет пищу - организмах дика юлу юург\nусвоение с 1) (заимствование) схьалацар, схьаэцар 2) (понимание) кхетар; ~ урока - уроках кхетар\nусвоить сов., что 1) (воспринять) схьалаца, схьаэца; ~ плохую привычку - вон амал схьалаца 2) (понять) кхета; ~ урок - уроках кхета 3) (пищу, лекарство и т. п.) дег1ах долийта\nусвояемость ж (пищи) дег1ах долар\nусеивать несов. см. усеять\nусекать несов. см. усечь\nусердие с даггара хилар; работать с ~м - даггара болх бан\nусердный, -ая, -ое даггара г1ерта, даггара ден; ~ый ученик - даггара доьшу дешархо; ~о (нареч.) учиться -даггара деша\nусердствовать несов. даггара хила\nусесться сов. охьахаа; я усядусь на диван - диван т1е охьахуур ву со; ~ за книгу - книшка еша охьахаа; он уселся писать - яздан охьахнира иза\nусечение с 1. (действие) д1ахадор 2. грам., лит. (сокращение) дацдар\nусеченный, -ая, -ое 1) мат. д1ахадийна 2) грам., лит. (сокращѐнный) дацдина; ~ое слово - дацдина дош\nусечь сов., что 1) д1ахадо 2) грам. дацдан 3) прост. (понять) кхета; усѐк, в чѐм дело?- цу г1уллакхах ца кхийтира хьо?\nусеять сов., что д1алаца, д1адаржа; звѐзды ~ли небо - седарчаша стигал д1алаьцна; луг ~н цветами - зезагаша д1алаьцна бай\nусидеть сов. хиъна 1ан; от нетерпения он не мог ~еть на месте - синтем байна цхьана меттехь хиъна ца 1алора иза; он не ~ит ни минуты - минотехь хиъна ца 1ало иза\nусидчивость ж т1еверзавалар, т1ера хилар; ~ в работе - балхана т1еверзавалар\nусидчивый, -ая, -ое т1еверзалун, т1ера [волу]; ~ый ученик - т1ера волу дешархо; ~о (нареч.) работать - т1евирззина болх бар\nусики мн. 1) (ед. усик м) уменьш. от усы; 2) бот. хьаса 3) зоол. мекхаш\nусиление с I. (по гл. усилить) ч1аг1дар 2. (по гл. усилиться) ч1аг1далар\nусиленный, -ая, -ое 1) ч1аг1дина 2) (настойчивый) ч1ог1а, ч1ог1а дина; ~ые просьбы - ч1ог1а дехарш\nусиливать(ся) несов. см. усилить(ся)\nусилие с 1) (физическая сила) гlopa, ницкъ; с ~ем - г1оьрттина; без [всякого] ~я - цхьа а г1ортам боцуш 2) (старание) г1ортар; она делала ~е, чтобы сдержать себя - нуьцкъах сатоха г1ертара иза; общими ~ями - массо а г1оьртина\nусилитель м тех. ч1аг1дийриг\nусилительный, -ая, -ое ч1аг1ден; ~ая станция - ч1аг1ден станци\nусилить сов., что ч1аг1дан, алсамдаккха; ~ наблюдение - тергам ч1аг1бан; ~ питание - юург алсамъяккха; ~ ток- ток алсамъяккха\nусилиться сов. ч1аг1дала, алсамдала; шум ~лся - г1овг1а ч1аг1ъелла; ветер ~лся - мох ч1аг1белла; ток ~лся - ток алсамъяьлла\nускакать сов. 1) (делая скачки, удалиться) кхийсалуш д1адаха, кхос-кхоссалуш д1адаха 2) (верхом) хаьхкина д1адаха ; далеко не ускачешь - гена вер вац хьо\nускользать несов., ускользнуть сов. 1) (выскользнуть) [шершина] карара дала; рыба ускользнула из рук- ч1ара карара белира 2) перен. (исчезнуть, скрыться) къайладала; ~ из дому - ц1ера къайлавала 3) (остаться незамеченным) диса; это ускользнуло от моего внимания - сан тидам ца хуьлуш дисира иза\nускорение с 1. (по гл. ускорить) сихдар 2. (по гл. ускориться) сихдалар 3. физ. (изменение скорости) сихдалар\nускоренный, -ая, -ое сихдина; ~ое движение - сихбина болам; ~ое обучение - сихдина дешар\nускоритель м 1) тех. (прибор) сихдийриг 2) хим. (вещество) сихдийриг; ~ вулканизации - вулканизаци сихйийриг\nускорительный, -ая, -ое тех. сихде, сихдеш долу; ~ прибор - сихден прибор\nускорить сов., что сихдан; ~ шаг - ког баккхар сихдан; ~ ход машины - машинан лелар сихдан; ~ отъезд - д1адахар сихдан\nускориться сов. сихдала; движение поезда ~лось - поездан лелар сихделла; его отъезд ~лся - цуьнан д1авахар сихдели\nускорять(ся) несов. см. ускорить(ся)\nуславливаться несов. см. условиться\nуслада ж уст. марзо\nусладить сов., услаждать несов., что чем марздан\nуслать сов., кого-что д1адахийта\nуследить сов., за кем-чем тергалдан, тергам бан; ~ть за ребѐнком - бер тергалдан; ~ть за происходящим - хуьлуш дерг тергалдан; за всем не ~шь - дерриг а тергалдина вер вац\nУсловие – Биллам, шарт1\nусловиться сов., с кем о чѐм и с неопр. биллам бан, дилла, барт бан; мы ~лись встретиться здесь - кхузахь вовшахкхета диллина оха; ~ться о дне встречи - вовшахкхетачу дийнах лаьцна биллам бан\nусловленный -ая, -ое диллина, барт бина; ~ое время - йиллина хан; ~ое место - йиллина меттиг\nусловность ж 1) билламалла, бехкамалла; ~ осуждения - хан тохаран билламалла 2) (общепринятый обычай, порядок) бехкаме хилар, бехкамалла\nусловный, -ая, -ое 1) (оговоренный условием) билламе; ~ое согласие - билламе барт 2) (ограниченный условием) бехкаме; ~ый приговор - бехкаме хан тохар; ~о (нареч.) осудить кого-л. на год - цхьанна бехкам беш шо хан тоха 3) (понятный условившимся) билламан; ~ый знак - билламан хьаьрк 4) (воображаемый) билламан; ~ая граница- билламан доза 5) грам. бехкаман; ~ое наклонение - бехкаман саттам\nусложнение с 1. (по гл. усложнить) чолхе дар; ~ теоремы- теорема чолхе яр 2. (по гл. усложниться) чолхе хилар\nусложнѐнный, -ая, -ое чолхе дина; ~ая работа - чолхе бина болх\nусложнить сов., что чолхе дан; ~ задачу - задача чолхе ян\nусложниться сов. чолхе хила; дело ~лось - г1уллакх чолхе хили\nусложнять(ся) несов. см. усложнить(ся)\nуслуга ж 1) (польза, помощь) г1уллакх; я не забуду твоей ~и - ахьа дина г1уллакх дицлур дац суна; оказать ~у- г1уллакх дан; платить ~ой за ~у- г1уллакха дуьхьал г1уллакх дан; я к вашим ~ам - со шун г1уллакхе хьажа кийча ву 2) мн. ~и (обслуживание) хьашто кхочушъяр; коммунальные ~и - коммунальни г1уллакхаш ; медвежья ~а - вирана дина дика\nуслужение с уст.: пойти в ~е к кому-л. - цхьаьннан ялхо ваха; быть в ~и у кого-л. - цхьаьннан ялхо хила\nуслужить сов., кому г1уллакх дан; ~ старику - воккхачу стагана г1уллакх дан\nуслужливость ж г1уллакхна т1ера хилар\nуслужливый, -ая, -ое г1уллакхна т1ера [долу]; ~ человек - г1уллакхна т1ера стаг\nуслыхать сов. разг. см. услышать\nуслышать сов., кого-что, о чѐм [схьа]хаза; я ~л об этом только вчера - цунах лаьцна суна селхана бен ца хезира\nусматривать несов. см. усмотреть\nусмехаться несов., усмехнуться сов. деладала\nусмешка ж деладалар; сказать с ~ой - воьлуш ала; злая ~а - хьог1е велавалар\nусмирение с д1атедар\nусмиритель м тедийриг\nусмирить сов., кого-что д1атедан; ~ зверя - экха д1атедан\nусмириться сов. д1атен\nусмирять(ся) несов. см. усмирить(ся)\nусмотрение с хетарг; действовать по своему ~ю - шена хеттачу aгlop дан; на ваше ~е - шуна хетачу кепара\nусмотреть сов. 1) что (установить, признать) хета; ~ ошибку в чѐм-л. - цхьана х1уманна т1ехь г1алат хета 2) за кем-чем (уследить) хьажа [дола], тергалдан, лардала; за всем не усмотришь - массаьрга а хьажалур вац (или массаьрга а хьаьжна вер вац)\nуснастить сов., уснащать несов., что чем тодан; уснащать [свою] речь пословицами - къамел кицанашца тодан\nуснуть сов. 1) (заснуть) наб кхета (или озо); пусть ребѐнок уснѐт - берана наб кхетийта 2) перен. (затихнуть, замереть) д1атен, дижа; город ~л - г1ала д1атийна; природа ~ла - 1алам д1атийна 3) (о рыбе) т1атен ; ~ть навеки (или вечным сном) - сама ца волу наб кхета\nусовершенствование с I. (действие) шардар, тадар; ~ специальности - говзалла шаръяр (или таяр) 2. (изменение в лучшую сторону) кхиор\nусовершенствованный, -ая, -ое шардина, тадина; кхиийна\nусовершенствовать сов., что шардан, тадан; кхио\nусовершенствоваться сов. шардала, тадала, кхиа\nусовестить сов., кого, разг. бехк баккха (или билла), эхь хетийта\nусомниться сов., в ком-чѐм шекдала; ~ в верности друга - доттаг1 тешаме хиларх шекдала\nусопший, -ая, -ее уст. 1. (умерший) делла 2. в знач. сущ. м делларг\nусохнуть сов. прям. и перен. дакъадала; листья ~ли - г1аш дакъаделла; дерево ~ло - дитт дакъаделла\nуспеваемость ж кхиам, кхиар, ларор; высокая ~ - лакхара кхиам\nуспевать несов. 1) см. успеть; 2) (успешно заниматься) кхуьуш хила, ларош хила; ~ по географии - географина ларош хила\nуспевающий, -ая, -ее I. кхиаме, кхуьуш долу, ларалун, ларалуш долу 2. в знач. сущ. м кхуьург, кхиамениг\nуспеется сов. безл. разг. кхуьур ду, ларор ду\nуспеть сов. 1) (прибыть, сделать к сроку) кхиа[дала]; ~ть к обеду домой - делкъхан хилале ц1а кхиа; он не ~л на поезд - ц1ерпошта т1е ца кхиаели иза 2) в чѐм, уст. кхиа, кхиам баккха 3) (суметь сделать) кхиа; ~ть к сроку- шен хеннахь кхиа; не ~ть написать к сроку - шен хеннахь яздан ца кхиа ; не ~ешь оглянуться, как ...- юхахьажа кхиале ...\nуспех м 1) (результат деятельности) кхиам; (победа) толам; (удача) аьтто; полный ~ - буьззина кхиам; желаю\n[Вам] ~а! - аьтто хуьлда шун!; как ваши~и? - шун кхиамаш муха бу?; ученик сделал большие ~и - дешархочо баккхий кхиамаш баьхна; не иметь ~а - аьтто ца хила, кхиам ца хила 2)(признание) дика ларар; книга имеет большой ~ - книшка ч1ог1а дика лоруш ю 3) мн. ~и кхиамаш; он делает ~и в английском языке - кхиамаш боху цо ингалсан маттахь ; с ~ом - аьттонца; с тем же ~ом - оццу аьттонца; не без ~а - кхиамза доцуш\nуспешно - кхиамца\nуспешность ж кхиаме хилар\nуспешный, -ая, -ое кхиаме, кхиам болу; (удачный) аьтто болу; ~ый ход работы - кхиаме болх д1абахар; дела идут\n~о (нареч.) - г1уллакхаш аьтто болуш д1адоьлху\nуспокаивать(ся) несов. см. успокоить(ся)\nуспокаивающий, -ая, -ее д1атеден; ~ее средство - д1атеден г1ирс\nуспокоение с 1. (по гл. успокоить) [д1а] тедар 2. (по гл. успокоиться) [д1а]тер 3. (состояние душевного удовлетворения) тем; для ~я совести - деган темна\nуспокоенность ж тем, [д1а]тийна хилар\nуспокоительный, -ая, -ое I. [д1а]теден; ~ое лекарство для желудка - чо теен молхг 2. в знач. сущ. ~ое с тедийриг, д1атедийриг\nуспокоить сов. 1) кого-что (сделать спокойным) [д1а]тедан; (рассеять беспокойство) дагна хьаам бан, дог тедан (или эца), тем бан; ~ть ребѐнка - бер д1атедан; ~ть больного - цомгушчун дог эца 2) что (умерить, смягчить) д1атедан; лекарство ~ло боль - молхано лазар т1атедин\nуспокоиться сов. 1) (стать спокойным) [д1а]тен, тем хила, дог тен; он не ~ится, пока не сделает этого - иза даллац тем хир бац цунна; ~йтесь! - д1ател! 2) (умериться, смягчиться) д1атен; море ~ илось- х1орд д1атийна\nуста мн. поэт. уст. (рот) бат, дист; (губы) балдаш; с улыбкой на ~х - дела а къежаш ; из уст в ~ - цхьаьнгара вукхуьнга; не сходить с уст- багара ца дала; твоими бы ~ми [да] мѐд пить погов.- моз даа хьан бето\nустав м устав (бакъонийн гулам); ~ партии - партин устав\nуставать несов. см. устать; я очень ~ю - со ч1ог1а к1адло\nуставить сов., что 1) (уместить, разместить) д1ах1итто; ~ все книги на полку полки - т1е йоллу книшкаш д1ах1итто; ~ полку книгами - полка книгех юза 2) (исправить) т1ехьажо; ~ глаза на кого-л.- цхьанна б1аьргаш т1ехьажо\nуставиться сов. I) (разместиться) д1ах1итта, д1ахра, д1ах1иттадала; вся мебель ~лась в одной комнате - йоллу мебель цхьана ц1а чу д1ахоьи 2) на кого-что, разг. (пристально смотреть) леррина хьажа\nуставлять(ся) несов. см. уставить(ся)\nуставный, -ая, -ое уставан; ~ые изменения - уставан хийцамаш\nусталость ж г1елдалар, к1аддалар; почувствовать ~ - г1елдалар хаадала\nусталый, -ая, -ое к1адделла, г1елделла; говорить ~ым голосом - г1елделлачу озаца къамел дан; он ~о (нареч.) опустился на стул - г1елвелла г1анта т1е охьавахара иза\nусталь ж: без ~и - к1ад (или г1ел) ца луш; не знать ~и - г1елдалар х1ун ду ца хаа\nустанавливать(ся) несов. см. установить(ся)\nустановить сов. 1) кого-что [д1а]х1отто; ~ телефон - телефон xloттo; ~ машину- машина д1ах1отго; ~ в ряд - мог1аре д1ах1отто 2) что (осуществить, наладить) [д1а]таса; ~ дипломатические отношения - дипломатин юкъаметтиг д1атаса; ~ связь с кем-л. - цхьаьнца уьйр таса 3) что (определить, выяснить) къасто; ~ размер оплаты - алапин барам къасто; ~ срок - хан йилла; ~ чью-л. виновность - цхьаъ бехке хилар къасто; ~ нарушение закона - закон талхор къасто; ~ истину - бакъдерг къасто\nустановиться сов. I) д1ах1отта 2) (о связях и т. п.) тасадала; между нами ~лись хорошие отношения - тхуна юккъехь дика юкъаметтиг тасаелира\nустановка ж I. (действие) д1ах1оттор; ~а машины - машина д1ах1оттор 2. тех. (механизм, устройство) д1ах1оттам; заводские ~и - заводан д1ах1оттамаш З. (указание, директива) х1оттам; по ~ам министерства- министерствон х1оттамца 4. (цель, ориентация) т1ехьажам; иметь ~у на что-либо - цхьана х1уманна т1ехьажам хила\nустановление с 1. (действие) 1) д1ах1оттор 2) (выяснение) къастор; ~ факта - факт хилар къастор 2. уст. (устав, закон) 1адат,1едал, закон\nустановленный, -ая, -ое д1ах1оттийна, д1атесна, къастийна; ~ый факт- д1ах1оттийна факт; в ~ом порядке- д1ах1оттийначу къепехь; в ~ый час - х1оттийначу сохьтехь\nустановочный, -ая, -ое 1) (служащий для установки) д1ох1отто 2) (директивный) т1ехьажаман; ~ доклад- т1ехьажаман доклад\nустановщик м д1ох1отторг; ~ прицела - 1алашо д1ах1отторг\nустаревать несов. см. устареть\nустаревший, -ая, -ее тишделла\nустарелый, -ая, -ое (о вещи) тишдала\nустареть сов. 1) (стать старым) ширдала 2) (выйти из употребления) ширдала; это слово ~ло - и дош ширделла\nустать сов. г1елдала, к1аддала, х1отта; я ~л от ходьбы - со лелла г1елвелла; я не ~ну повторять - юх-юха баха к1адлур вац со\nустелить сов., что д1адаржо\nустеречь сов., кого-что от чего, разг. лардан; она его не ~егла - цо иза лар ца вина\nустеречься сов., от чего, разг. лардала\nустилать несов., устлать сов., что чем т1етаса; пол устлан коврами - ц1енкъа кузаш тийсина ю\nустный, -ая, -ое барта; ~ая речь - барта къамел; ~ое народное творчество - халкъан барта кхолларалла; ~ое соглашение - барта реза хилар (или барт бар); передать ~о (нареч.) - барта ала\nустой м 1) (опора моста) ког 2) чаще мн. ~и перен. (нормы жизни, традиции) 1едал; общественные ~и - юкъараллин дахаран 1едал; родовые ~и - тайпанийн 1едал\nустойчивость ж 1) ч1ог1а хилар, ч1ог1алла; техкаш цахилар 2) перен. (стойкость) ч1ог1алла\nустойчивый, -ая, -ое 1) (твѐрдо стоящий) ч1ог1а [лаьтта]; (не шатающийся, не колеблющийся) ч1ог1а лаьтта, ца леста[ш долу], техкаш доцу 2) перен. (стойкий, не подверженный изменениям, колебаниям) ч1ог1а; ~ые цены- ч1ог1а мехаш; ~ое равновесие - ч1ог1а нисдалар\nустоять сов. 1) (удержаться на ногах) латтадала, ирахь латтадала; ~ть на ногах- когаш т1ехь латтадала 2) (выдержать напор) дуьхьал латтадала; плотина ~ла - ч1инг дуьхьал латтаели 3) перен. (остаться стойким) ч1ог1а хила; ~ть перед соблазном - lexa ца вала\nустояться сов. I) (отстояться) хьа1а; вода ~лась - хи хьаь1на 2) перен. (опреде литься, стать постоянным) ч1аг1дала ; взгляды ~лись - хетарг ч1аг1делла\nустраивать несов. см. устроить; меня это не ~ет- суна цунах тоам ца хуьлу\nустраиваться несов. см. устроиться\nустранение с 1) чего д1адаккхар; ~ ошибок - г1алаташ д1адахар 2) кого от чего юкъарадаккхар; ~ от работы - балхана юкъарадаккхар\nустранить сов. 1) кого-что (ликвидировать, изжить) д1адаккха; ~ недостатки - кхачамбацарш д1адаха; ~ преграду на пути - новкъарло дуьхьалара д1аяккха; ~ препятствия - дуьхьалонаш д1аяха 2) кого-что от чего, офиц. (отстранить ) юкъардаккха; ~ от работы - балхана юкъардаккха\nустраниться сов., от чего юкъардала; ~ от дел - г1уллакхна юкъардала\nустранять(ся) несов. см. устранить(ся)\nустрашать(ся) несов. см. устрашить(ся)\nустрашающий, -ая, -ее кГерб[ш долу]; ~ий вид - кГербш долу схьагар; ~е (нареч.) выглядеть - гар кГербш хила\nустрашение с 1. (по гл. устрашить) кГербр 2. (по гл. устрашиться) кхерадалар\nустрашить сов., кого кГерб; ~ врага - мостаг1 кГерб\nустрашиться сов., кого-чего кхерадала; не ~ угрозы - кхерамах кхера ца дала\nустремить сов., что 1) (стремительно двинуть) т1ег1орто; ~ конницу на противника - дошлой мостаг1чунна т1ег1орто 2) перен. (направить) т1ехьажо; ~ всѐ внимание на что-л. - берриг а тидам цхьана xlyманна т1ехьажо; ~ взгляд (или взор) на кого-что - цхьанна баьрг т1ех1отто\nустремиться сов. 1) (стремительно двинуться) т1ег1орта; ~ в бой - т1ом бан т1ег1орта 2) перен. (направиться) т1екхохкадала\nустремление с (цель, намерение) т1ехьажам\nустремлѐнность ж (направленность) т1ехьажамалла\nустремлѐнный, -ая, -ое [т1е]хьажам болу; ~ в будущее - т1едог1учуьнга хьажам болу\nустремлять(ся) несов. см. устремить(ся)\nустроение с д1ах1оттор\nустроитель м, ~ница ж х1оттийнарг, д1ах1отторхо; ~ концерта - концерт х1отгийнарг\nустроить сов. 1) что (организовать) [д1а]х1отто, дан; ~ выставку - гайтам д1ах1отто; ~ приѐм - т1еэца; так\nустроен мир - иштта бу-кх 1аламан д1ах1оттам 2) что (привести в порядок) д1анисдан, цхьалхадаккха; ~ свои дела - шен г1уллакхаш цхьалхадаха 3) что (учинить) дан, даккха, х1отто; ~ сцену кому-л. - цхьанна кеп х1отто 4) кого (поместить, определить) д1ах1отто; ~ кого-л. на работу - цхьаъ балха д1ах1отто 5) безл., кого-что (подойти, оказаться удобным) реза хила, б1ег1ийла хета; эта работа меня устроит - кху балхана со реза ву (или xlapa болх суна б1ег1ийла или бакъхьа хета 6) что (соорудить, построить) д1ах1отто; ~ плотину - ч1инг х1отто\nустроиться сов. 1) (наладиться) д1адерза, меттах1отта, д1ах1отта; всѐ устроилось хорошо- дерриг а дика д1адирзи 2) (расположиться) д1атадала, д1атардала, д1анисдала; ~ поудобнее - б1ег1ийла долуш д1атардала (или д1анисдала) 3) (поступить куда-л.) д1ах1отта; ~ на работу- балха д1ах1отта\nустройство с 1. (действие) д1ах1оттор 2. (строй) д1ах1оттам; государственное ~ - пачхьалкхан д1ах1оттам 3. (конструкция) д1ах1оттийнарг 4. (механизм, приспособление) механизм уступ м (ступень) терхи\nуступать несов. см. уступить; не ~й! - юха ма вала!; эта машина не ~ет лучшим образцам - xlapa машина дикачарал оьшуш яц\nуступительный, -ая, -ое грам. некъ битаран; ~ союз - некъ битаран хуттург\nуступить сов. 1) кого-что кому дита, дала, духадала; ~ место - меттиг яла; ~ кому-л. дорогу- цхьанна некъ бита 2) кому в чѐм (согласиться) - духадала; я не уступлю - юхавер вац со; ~ в споре - къовсучохь юхавала 3) кому-чему в чѐм (обычно с «не») оьшуш хила, эша; он никому не уступит в этом - цу т1ехь цхьаннал а оьшур волуш вац иза 4) что кому, разг. (в цене) дита, духадала\nуступка ж 1.(действие) духадалар 2. перен. (компромисс) духадалар; он никогда не идѐт на ~и - цкъа а юха ца волу иза 3. (скидка в цене) [меха т1ера] духадалар\nуступчатый, -ая, -ое терхеш йолу, терхешха\nуступчивость ж к1едалла, к1еда хилар\nуступчивый, -ая, -ое к1еда; ~ человек - к1еда стаг\nустыдить сов., кого эхь хетийта, юьхь яго\nустыдиться сов., чего эхь хета, юьхь яга; ~ своего поступка - ша динчух эхь хета\nустье с 1) (реки) хикхоче 2) (отверстие, выход) бух; ~ скважины (буровой) - бурун бух\nустьевой, -ая, -ое, устьевый, -ая, -ое хикхочера, хикхочин; устьевая мель - хикхочера гомхе; устьевая часть реки- хикхоче\nустьице с 1) уменьш. от устье 2) бот. Герб\nусугубить сов., что к1аргдан, ч1аг1дан; ~ внимание - тидам ч1аг1бан; ~ свою вину - шен бехк к1аргбан\nусугубиться сов. к1аргдала, ч1аг1дала\nусугубление с к1аргдар, ч1аг1дар\nусугублять(ся) несов. см. усугубить(ся)\nусушка ж (потеря в весе от усыхания) дакъийча (или дакъаделча) эшнарг\nусы мн. (ед. ус м) мекхаш; носить ~ - мекхаш лело; без усов - мекхаш доцуш; кот шевелит усами- цициго мекхаш хьедо\nусылать несов. см. услать\nусыновить сов., кого да xloттa; ~ ребѐнка - беран да х1отта\nусыновление с да xloттap; ~ сироты - боберан да х1отта\nусыновлѐнный,-ая, -ое да х1оьттина; ~ ребѐнок - да х1оьттина бер\nусыновлять несов. см. усыновить\nусыпальница ж (гробница) каш\nусыпать несов., усыпать сов., что чем т1ехьарса; небо усыпано звѐздами - седарчий хьаьрсина стигал ю\nусыпить сов. 1) кого (заставить уснуть) тхьовсо 2) кого (умертвить ядом) д1овш дала, д1овш делла ден 3) что, перен. (ослабить) малдан\nусыпление с 1) тхьовсор 2) (отравление) д1овш далар 3) перен. (ослабление) малдар\nусыплять несов. см. усыпить\nусыпляющий, -ая, -ее 1. наб йоуьйту, тхьовсо;действовать на кого-л. ~е (нареч.) - цхьанна тидам мал а балийтина цхьаъ дан 2. в знач. сущ. ~ее с наб йоуьйтург\nусыхать несов. см. усохнуть\nутаивать несов., утаить сов., что I) (скрыть) къайладига, хьулдан; ~ правду - бакъдерг хьулдан 2) (тайно присвоить) къайладаккха, хьулдан; ~ сто рублей - итт туьма къайладаккха\nутайка ж разг.: рассказать всѐ без ~и - хьул а ца деш дерриг а схьадийца\nутаптывать(ся) несов. см. утоптать(ся)\nутащить сов. разг. 1) что (унести) такхийна д1адахьа, д1атакхо; кого (тж. увести) такхийна [д1а]дига 2) кого-что (украсть) д1адахьа\nутварь ж собир. х1уманаш; (посуда) пхьег1аш; (вещи) салпал; (постель) йийбар; домашняя ~ - ц1ера салпал\nутвердительный, -ая, -ое 1) (подтверждающий) [т1е]ч1аг1ден; ~о (нареч.) кивнуть головой - ч1аг1деш корта та1о; ~ый ответ - жоьпана корта та1о 2) грам. ч1аг1даран; ~ая частица - ч1аг1даран дакъалг\nутвердить сов., кого-что т1еч1аг1дан; (подтвердить истинность) тж. ч1аг1дан; ~ правильность- бакъхилар т1еч1аг1дан; ~ кого-л. в должности - цхьаъ г1уллакхехь ч1аг1ван; ~ план работ - белхийн план ч1аг1ъян\nутвердиться сов. 1) (укрепиться, установиться) т1еч1аг1дала 2) в чѐм, уст. тешам ч1аг1бала\nутверждать несов. 1) см. утвердить; 2) (говорить) [т1е]ч1аг1дан; он ~ет, что не был там - цигахь ша цахилар ч1аг1до цо\nутверждаться несов. см. утвердиться\nутверждение с 1. (действие по гл. утвердить) [т1е]ч1аг1дар 2. (по гл. утвердиться) [т1е]ч1аг1далар 3. (мнение) бохург; его ~я правильны - цо бохург бакъ ду\nутекать несов. см. утечь\nутенок м (мн. утята) бедан к1орни\nутепление с дохдар; ~ дома - ц1а дохдар\nутеплѐнный, -ая, -ое дохдина; ~ грунт - дохдина латта\nутеплитель м дохдийриг, дохден г1ирс\nутеплительный, -ая, -ое дохде[ш долу]; ~ материал - дохден материал\nутеплить сов., утеплять несов., что дохдан; ~ хлев - божал дохдан\nутереть сов., что [хьаькхна] д1адаккха; утри слѐзы - б1аьрахиш д1адаха\nутереться сов., чем разг. хьакха; утрись полотенцем - гата хьакха\nутерпеть сов., что, от чего 1едала; (удержаться) лан, сатохадала; он не ~ел, чтобы не сказать - ца аьлча са ца тохаделира цуьнга\nутеря ж дайар\nутерять сов., что дайа\nутеряться сов. дан\nутѐс м тарх; отвесный ~ - чуоллабелла тарх\nутеснение с уст. [д1а]гатдар\nутеха ж разг. (забава) ловзар, забарш; (наслаждение) сакъерар, доккхадер\nутечка ж 1) (потеря) д1аэхар, д1адахар; ~ газа - газ д1аэхар 2) эк. д1адахар; ~ капитала - капитал д1адахар; ~ информации - информаци 1ораялар\nутечь сов. 1) (вытечь- о жидкости) д1адаха; вода ~кла - хи д1адахна 2) перен. (пройти) д1аяха; время ~кло -хан д1аяхна\nутешать(ся) несов. см. утешить(ся)\nутешение с 1. (по гл. утешить) дог эцар 2. (то, что утешает) синтем, тем; найти в чѐм-л. ~е - цхьана х1уманах тем хила; искать ~я в чѐм-л. - цхьана х1уманах тем хиларга сатийса\nутешитель м, ~ница ж синтем бийриг, дог оьцург\nутешительность ж синтеме хилар\nутешительный, -ая, -ое синтеме [долу]; ~ое сообщение - синтеме хаам\nутешить сов., кого синтем бан, дог эца; ~ мать - нанна синтем бан, ненан дог эца\nутешиться сов. синтем хила\nутилизация ж утилизаци, духех пайда эцар; ~ отходов производства - производствон духех пайда эцар\nутилизировать сов. и несов., что утилизаци ян, духех пайда эца\nутилитарист м, ~ка ж утилитаризмхо\nутилитарный, -ая, -ое утилитаризме; ~ые взгляды - утилитаризме ойланаш\nутиль м дух, утиль, йоьхна х1уманаш; сдать что-л. в ~ - утилана цхьа х1ума д1аяла\nутильный, -ая, -ое утиль-аьргаллин\nутильсырьѐ с утиль-аьргалла\nутиный, -ая, -ое бедан; ~ое яйцо - бедан xloa; ~ый выводок - бедан тевна\nутирать(ся) несов. см. утереть(ся)\nутихать несов., утихнуть сов. в разн. знач. [д1а]тен; шум утих - г1овг1а д1атийна; ветер утих - мох д1атийна; ребѐнок утих - бер д1атийна\nутихомиривать(ся) несов. см. утихомирить(ся)\nутихомирить сов., кого, разг. д1атедан\nутихомириться сов. разг. д1атен\nутка ж 1) бад; дикие ~и - акха бедаш 2) разг. (ложный слух) эладита; пустить ~у - эладита хеца; газетная ~а - газетан эладита\nуткнуть coв., что во что, разг. юкъа1отта; ~ лицо в подушку- юьхь 1айби т1е 1отта ; ~ нос в книгу- мара книги т1е 1отта\nуткнуться сов., во что, разг. 1) чем (погрузиться во что-л.) юкъадаха, юкъадолла; ~ головой в подушку - корта г1айби юкъа болла; ~ в снег - лай юкъа даха 2) перен. (сосредоточиться) т1едерза\nутконос м зоол. бедаз1ок\nутлость ж тешамзалла, тешаме цахилар\nутлый, -ая, -ое (о судне) тешамза, тешаме доцу\nутоление с малдар; ~ голода - мацалла малъяр\nутолить сов., что 1) (удовлетворить) малдан; ~ жажду - хьогалла малъян 2) перен. (успокоить, ослабить) малдан; ~ боль - лазар малдан\nутолстить сов., что стамдан\nутолститься сов. стамдала\nутолщать(ся) несов. см. утолстить(ся)\nутолщение с 1. (действие) стамдар 2. (утолщѐнное место) стоммалла; снять ~ - стоммалла д1аяккха\nутолять несов. см. утолить\nутомительность ж к1аддеш хилар, х1оттош хилар\nутомительный, -ая, -ое к1аддеш долу, к1адден, х1оттаден; ~ая дорога - к1адвеш болу некъ\nутомить сов., кого-что к1аддан, х1отто, г1елдан; ~ глаза - б1аьргаш к1аддан\nутомиться сов. к1аддала, х1отта, г1елдала; ~ разговорами - къамелаш дина гIелдала\nутомление с к1аддалар, х1оттар, г1елдалар\nутомлѐнность ж к1адделла (или х1оьттина или г1елделла) хилар\nутомлѐнный, -ая, -ое к1адделла [долу], х1оьттина, г1елделла; ~ое лицо - г1елъелла юьхь\nутомляемость ж к1аддалар, х1оттар, г1елдалар\nутомлять(ся) несов. см. утомить(ся)\nутонуть сов. 1) (погрузиться под воду) буха даха; (погибнуть) хе дахьа, хи чу даха 2) в чѐм, перен. юкъадаха, чудаха; ~ в подушках - г1айбеш юкъа даха\nутончать(ся) несов. см. утончить(ся)\nутончѐнность ж эх1- аьлла хилар; ~ вкуса - чоман эх1- аьлла хилар\nутончѐнный, -ая, -ое эх1-аьлла; ~ая жестокость- эxl-аьлла къизалла\nутончить сов., что дуткъадан\nутончиться сов. дуткъадала\nутопать несов. см. утонуть; дом ~ет в зелени - дитташла дахна ц1а; ~ть в грязи - хотташла даха ;~ть в крови - ц1елла даха; ~ть в роскоши - хьолала даха\nутопающий, -ая, -ее 1. хе хьо[ш долу] 2. в знач. сущ. ~ий м хе хьорг; спасти ~его - хе хьорг к1елхьарваккха\nутопизм м утопизм\nутопист м 1) (сторонник утопического социализма) утопизмхо 2) (мечтатель, фантазѐр) утопист\nутопить сов., кого-что бухадахийта; ~ лодку - хикема бухадахийта\nутопиться сов. хи чу эккха; ~ в море - х1орда чу эккха\nутопический, -ая, -ое: ~ социализм филос. - утопин социализм\nутопичность ж хуьлийла йоцу\nутопичный, -ая, -ое хуьлийла йоцу\nутопия ж утопи\nутопленник м хе ваьхьнарг ; [ему] везѐт как ~у разг. шутл. - хе ваьхьначун санна ирс ду цуьнан\nутопленница ж хе яьхьнарг\nутоптать сов., что та1о, хьаша, та1адан; утоптанное место - та1ийна меттиг\nутоптаться сов. разг. хьажадала, та1адала\nуточка ж уменьш. от утка 1; ходить ~ой - бад санна лела\nуточнение с I. (действие) [д1а]нисдар, [д1а]тадар; ~е тезисов - тезисаш д1атаяр; ~е доклада - доклад д1анисъяр 2. (поправка) нисдинарг, тадинарг; внести ~я - нисдан\nуточнить сов., что [д1а]нисдан; (сделать яснее, понятнее) тадан; ~ время - хенаца сахьт нисдан; ~ доклад - доклад таян\nуточниться сов. [д1а]нисдала, [д1а]тадала; (стать яснее, понятнее) къаста; со временем всѐ это ~тся - хан яьлча, ша дерриг а иза къаьстар ду хьуна\nуточнять(ся) несов. см. уточнить(ся)\nутраивать(ся) несов. см. утроить(ся)\nутрамбованный, -ая, -ое датийна, та1ийна\nутрамбовать сов., что дато, та1адан; ~ землю - латта та1адан\nутрамбоваться сов. та1адала\nутрамбовывать(ся) несов. см. утрамбовать(ся)\nутрата ж 1. (действие) [д1а]дар, хадар; ~ трудоспособности - белхан гlopa д1адар 2. (потеря, ущерб) далар, зен, дар; это большая ~ для меня- и доккха зен ду суна\nутратить сов., что дала, хада; ~ здоровье - могушаллих дала; ~ деньги - ахчанах хада\nутратиться сов. (исчезнуть) дан, д1адала\nутрачивать(ся) несов. см. утратить(ся)\nутренний, -яя, -ее 1уьйренан; ~яя роса - 1уьйренан тхи; ~ий поезд - 1уьйренан ц1ерпошт\nутренник м 1) (утренний спектакль) утренник 2) (утренний мороз) 1уьйре ц1овзар\nутречком нареч. разг. 1уьйранна; встать рано ~ - 1уьйранна хьалххе хьалаг1атта\nутрирование с т1ехдаккхар, харцхьадаккхар\nутрированный, -ая, -ое (чересчур подчѐркнутый) т1ехдаьккхина [долу]; (искажѐнный) харцхьадаьккхина\nутрировать сов. и несов., что и без доп. (слишком подчѐркивать) т1ехдаккха; (искажать) харцхьадаккха\nутро с 1уьйре; ранним ~ом - 1уьйранна хьалххе; по ~ам - 1уьйранна; под ~о - сахилале; в течение ~а - 1уьйре д1аяллалц; до ~а - 1уьйре т1екхаччалц ; с добрым ~ом! - 1уьйре дика хуьлда!; доброе ~о! - 1уьйре дика хуьлда хьан! ответ: (мужчине) - диканца вехийла!; (женщине) - диканца ехийла!; (нескольким лицам) диканца ехийла!; в одно прекрасное ~о - цхьана хазчу 1уьйранна; ~о вечера мудренее посл. - 1уьйре суьйренал беркате ю\nутроба ж разг. кийра ; в ~е матери - ненан кийрахь; ненасытная ~а бран. - ца1еба г1оркхма\nутробный, -ая, -ое кийрара, кийрахь долу; ~ период развития - кийрахь кхиаран мур\nутроение с кхолха дар, кхолха тохар\nутроенный, -ая, -ое кхолха; ~ая охрана - кхолха ха\nутроить сов., что кхолха дан, кхолха тоха; ~ доходы - са кхолха ян\nутроиться сов. кхолха хила (или кхета)\nутром нареч. 1уьйранна; сегодня ~ - тахана 1уьйранна; завтра ~ - кхана 1уьйранна; однажды ~ - цкъа 1уьйранна; рано ~ - 1уьйранна хьалххехь\nутруднить сов. хала дан\nутрудниться сов. хала хила, хала хета\nутруднять(ся) несов. см. утруднить(ся)\nутруждать несов., кого-чем хало ян; не нужно его ~ - цунна хало ян ца оьшу; ~ кого-л. просьбами - цхьанна дехарш деш хало ян\nутруждаться несов. хало хила; не ~йтесь - хало ма е\nутруска ж спец. охьата1ар\nутрясать(ся) несов. см. утрясти(сь)\nутрясти сов., что 1) (уплотнить) охьата1о 2) перен., разг. (уладить) д1адерзо, д1адижо; ~ дело - г1уллакх д1адерзо\nутрястись сов. 1) (уменьшиться) охьата1а 2) перен. разг. (уладиться) д1адерза, д1адижа; дело ~лось - г1уллакх д1адирзина\nутучнить сов., что, уст. (удобрить) хьандан; ~ землю - латта хьандан\nутучниться сов. хьандала; земля ~лась - латта хьанделла\nутучнять(ся) несов. см. утучнить(ся)\nутыкать сов., утыкать несов., что чем [т1е]1итта, [чу]1итта, дохка; утыкать подушечку иголками - г1айбех мехий дохка\nутюг м иту\nутюжить несов., что иту хьакха; ~ платье - кучана иту хьакха\nутюжка ж иту хьакхар\nутяжеление с 1. (по гл. утяжелить) даздар 2. (по гл. утяжелиться) [охьа]даздалар\nутяжелить сов., что даздан; ~ машину - машина изъян\nутяжелять(ся) несов. см. утяжелить(ся)\nутянуть сов. разг. 1) кого (увести) [озийна] д1адига, [такхийна] д1адига 2) перен. (украсть) что д1адахьа; кого д1адига 3) что (затянуть) т1еоза, чуоза; ~ живот- гай чуоза\nутягивать несов. см. утянуть\nутятина ж (мясо утки) бедан жижиг\nуф межд. оx1 ; уф, устал! - oxl, къадвелла!\nух межд. оxl ; ух, какой он большой! - oxl, ма воккха ву иза!\nуха ж ч1аран чорпа\nухаб м галц, цолк\nухабистый, -ая, -ое галце, галцаш йолу; ~ая дорога - галцаш йолу некъ\nухажѐр м разг. т1ехьийзарг\nухаживание с (за женщиной) т1ехьийзар\nухаживать несов. 1) за кем-чем (заботиться, оказывать помощь) 1алашдан, лело; ~ за больным - цомгушниг 1алашван (или лело); ~ за садом - беш 1алашъян 2) за кем (за женщиной) т1ехьийза\nухарский, -ая, -ое разг. х1айтъаьлла; у него ~ вид - х1айтъаьлла ду цуьнан гар\nухарство с разг. х1айтъаьлла хилар\nухарь м разг. х1айтъаьлла верг\nухать несов. см. ухнуть\nухват м яйлоцург\nухватить сов., кого-что, прям. и перен. схьалаца; он старается ~ себе побольше - иза шена дукха схьалаца г1ерта; ~ самую суть - коьртаниг схьалаца\nухватиться сов., за кого-что 1) (взять, схватиться за что-л.) [катоьхна] схьалаца, тасадала; ~ обеими руками за палку - шина а куьгаца г1ожах тасадала 2) за что, перен. разг. тасадала; он ухватился за эти слова - цу дешнех тасавелира иза; ~ за чьѐ-л. предложение - цхьаммо аьллачух тасавала\nухватка ж разг. 1) (приѐм) тасадалар 2) (ловкость) тасадалар\nухватывать(ся) несов. см. ухватить(ся)\nухитриться сов., ухитряться несов., с неопр., разг. (суметь) дадала; как вы ухитрились сделать это? - шуьга муха даделира иза?\nухищрение с (хитрость) х1илла; прибегать к разным ~ям - тайп-тайпана х1илланаш лело\nухищрѐнность ж х1иллане хилар\nухищрѐнный, -ая, -ое эх1- аьлла\nухищряться несов. х1илланаш лело\nухлопать сов., ухлопывать несов. прост.1) кого (убить) [тоьхна] ден 2) что (затратить) дайа; ухлопать на что-л. целый день - цхьана х1уманна дийнна де дайа\nухмылка ж разг. делар эккхар\nухмыльнуться сов., ухмыляться несов. разг. делар эккха\nухналь м (подковный гвоздь) ленан хьостам\nухнуть сов. 1) (издать громкий звук) бов ала; где-то ~л выстрел - цхьанхьа тоьпан бов делира 2) разг. (упасть) дап- аьлла, охьакхета (или чукхета) 3) что, разг. (бросить) кхосса; охьакхосса (на землю, вниз) 4) что, разг. (израсходовать) дайа, хьалакхосса; ~ть уйму денег - дукха ахча дайа\nухо с (мн. уши) в разн. знач. лерг; взять кого-л. за ухо - цхьаьннан лерг лаца; сунуть сигарету за ухо - сигарета лерга т1ехьа йоллла; почесать за ухом - лерган т1ехье к1амъян; говорить кому-л. на ухо - цхьаьннан лере дахна дийца; он глух на одно ~ - цхьана лергана къора ву и; уши котла - яйн лергаш; навострить (или насторожить) уши (о лошади, собаке) - лергаш дуза; надрать (или натрепать) кому-л. уши - цхьаьннан лергаш хьийзо; слышать своими ушами - шен лергашна хаза; дать (или съездить или заехать) кому-л. в ~ (или по уху) - цхьанна лерга т1ехьа х1ума ялийта (или эккхийта); краснеть до ушей - лера дуьхье кхаччалц ц1ийдала; пропустить что-л. мимо ушей- лерган дуьхьиг а ца охьа; во все уши слушать - сема ла дог1а; в ушах (в ухе) звенит (или шумит) - лергахь зов лаьтта; не верить своим ушам - шен лергашна хезча а, ца теша; не видать как своих ушей - лергаш (или к1есарк1аг) гуш а ца ган; [и] у стен есть уши - пенийн а лергаш ду; слушать одним ухом -цхьана лергана хаза; тугой на ухо - лергана онда; улыбаться до ушей - яьтт1а бага лергаш т1е кхаччалц деладала ; уши вянут- ладог1а а (или хаза а) дастаме ду; ~ (или уши) режет (или дерѐт) - ладог1а а шога ду; держать ~ востро - лерг сема хила; пощадить чьи-л. уши - цхьаъ волчохь хьаха ца дан; цхьаьннан лере ца тоха; прожужжать (или протрубить) кому-либо [все] уши - цхьанна хьех а, мерах а чекхдала; дойти до чьих-л. ушей - лерах д1акхета, цхьаннах д1акхета; за уши тащить (или тянуть) кого-л. - цхьаъ теттина, 1оьттина дига, даийта; за ушами трещит- ватт1алц ца 1аба; он и ухом не ведѐт - лерган дуьхьиг д1а-м ца ухьу цо; не для чьих-л. ушей - цхьаьнан лергаш чу х1ума йолла, лергаш д1акъовла; по уши влюбиться - даъал дагадоха; по уши погрузиться во что-л. (или увязнуть в чѐм-л.) - цхьаннах хьулдаллалц юкъадаха; быть по уши в долгах - логе кхаччалц декхаршлахь хила (или декхарша д1ахьулван); хлопать ушами - лергаш а охкийна 1ан\nуход 1 м в разн. знач. д1адахар; ~ войск из города - эскар г1алара д1адахар; перед самым ~ом - д1адоьлххачу юьххьехь\nуход 2 м за кем-чем 1алашдар, лелор; ~ за больным - цомгушниг лелор; ~ за посевами - ялташ 1алашдар; технический ~ за машинами - машинаш технически 1алашъяр\nуходить 1 несов. 1) см. уйти; 2) (простираться) д1адаха; дорога уходит вправо - некъ аьтту aгlop д1абоьду\nуходить 2 сов., кого, прост. (измучить) лелийна гIелдан (или дожо); (погубить) идийна (или лиллина) ден\nуходиться сов. прост. 1) (устать) лелла (или идда) дожа (или г1елдала) 2) (успокоиться) доладелла меттадан\nухудшать(ся) несов. см. ухудшить(ся)\nухудшить сов., что талхо, вон дан; (испортить) талхо, талхадан\nухудшиться сов. (стать хуже) талха, вон хила; (испортиться) талха; отношение к нему ~лось - цуьнца йолу юкъаметтиг вон хилла; его здоровье ~лось - цуьнан могушалла вон хилла\nухудшение с 1. (по гл. ухудшить) талхор, вон дар; ~ качества - дикалла талхор 2. (по гл. ухудшиться) талхар, вон хилар; ~ отношений - юкъаметтиг талхар\nуцелеть сов. [дийна] диса; все вещи ~ли - х1уманаш ерраш а дийна йисна; он один ~л - дийна иза цхьаъ висна\nуценѐнный, -ая, -ое мах лахабаьккхина; ~ые товары - мах лахабаьккхина товараш\nуценивать несов., уценить сов., что мах лахабаккха; ~ машины - машинийн мах лахабаккха\nуценка ж 1. (действие) мах лахабаккхар 2. (разница цен) лахадаьлларг\nуцепить сов., кого-что, разг. [д1а]таса\nуцепиться сов., за кого-что, разг. д1атасадала; ~ за соломинку - чамхалгах д1атасадала; ~ за предложение перен.- предложених тасадала\nучаствовать несов., в чѐм дакъа лаца; ~ в голосовании - харжамашкахь дакъа лаца; ~ в спектакле - спектаклехь дакъа лаца\nучаствующий, -ая, -ее 1. дакъа лоцу[ш долу] 2. в знач. сущ. ~ий м, ~ая ж дакъалоцург, декъахь верг\nучастие с 1) (сотрудничество) дакъа лацар; при чьѐм-л. ~и - цхьаммо дакъа а лоцуш; без моего ~я - со декъахь воцуш; привлекать кого-л. к ~ю в чѐм-л. - цхьаъ цхьана х1уманан декъе озо; принимать ~е в работе - балха т1ехь дакъа лаца; активное ~е - жигара дакъа лацар 2) (сочувствие) дакъа кхачар, дакъа лацар; принимать в ком-л. ~е- цхьаьнца дакъа лаца\nучастить сов., что кест-кеста дан (или даккха)\nучаститься сов. кест-кеста дала, сихдала, алсамдала; пульс у больного ~лся - цомгушчун пхенийн деттадалар сихделла; ~лись случаи заболеваний - цомгуш хилар алсамдаьлла\nучастковый, -ая, -ое 1. декъера; куьпан; ~ая избирательная комиссия - участкера харжамийн комисси; ~ый врач- куьпан лор; ~ый уполномоченный - куьпан векал; ~ый инспектор- куьпан инспектор 2. в знач. сущ. ~ый м разг. куьпахо, милиционер\nучастливый, -ая, -ое (сочувствующий) дакъа кхочу[ш долу]; ~о (нареч.) отнестись к кому-л. - цхьаьннан дакъа кхочуш хила\nучастник м, ~ца ж декъашхо; дакъалацархо; ~ки спектакля - спектаклан декъашхо; ~к войны - т1еман декъашхо, участники ~ декъашхой\nучастники боты — декъашхой шаболххой\nучасток м 1) (часть земли) куп, кха; земельный ~ - кха 2) (область, сфера, отрасль) меттиг, дакъа; важный ~ работы - белхан тидаме дакъа 3) (административное деление) дакъа, участок; избирательный ~ - харжамийн куп 4) (часть поверхности) меттиг; заражѐнный ~ - д1овш кхетта меттиг 5) уст. (полицейское отделение) полицийн куп\nучасть ж (положение) хьал; (доля) дакъа; (судьба) кхел; избежать общей ~ти - массарна а кхаьчначу декъах\nк1елхьардала; их постигнет та же ~ть - изза кхел царна а хир ю\nучащать(ся) несов. см. участить(ся)\nучащение с кест-кеста хилар, сихдалар, алсамдалар\nучащѐнный, -ая, -ое сихделла; ~ое биение пульса - пхенийн сихделла деттадалар\nучащийся, -аяся, -ееся 1. прич. и прил. доьшу[ш долу]; ~аяся молодѐжь - доьшуш болу кегийрхой 2. в знач. сущ.\n~ийся м, -аяся ж дешархо\nучѐба ж дешар; взяться за ~у - дешарна т1едерза; бросить ~у - дешар д1атаса; политическая ~а - политически\nучебник м учебник; ~ русского языка - оьрсийн меттан учебник\nучебный, -ая, -ое 1) дешаран; ~ый год - дешаран шо; ~ая книга - дешаран книга; ~ый план - дешаран план 2)\n(предназначенный для обучения) 1емаш+ прич.; ~ая винтовка - 1емаш лелаен топ\nУченый – Iееламм\nученик м, ~ца ж в разн. знач. дешархо\nученический, -ая, -ое 1) дешархочун; (предназначенный для учащихся) дешархойн; ~ая тетрадь - дешархойн\nтетрадь 2) перен. (незрелый) дешархочун; это ~ие разговоры - уьш дешархойн къамелаш ду\nученичество с дешар; годы ~а - дешаран шераш\nучѐность ж дешна хилар\nучѐный, -ая, -ое 1. 1) (получивший знания) дешна; ~ый человек - дешна стаг 2) (научный) 1илманан; ~ый совет-\n1илманан совет; ~ая степень - 1илманан дарж 3) (дрессированный) кара1амийна; ~ый медведь - кара1амийна ча 2. в знач. сущ. ~ый м 1илманча\nучесть сов. 1) что (принять во внимание) лара, тидаме эца; я учту его замечания - цо аьлларг аса тидаме оьцур\nду 2) кого-что (установить путѐм учѐта) [д1а]лара; ~ расходы - харжаш д1алара\nучѐт м 1) [д1а]ларар; вести ~ - чот лело; магазин закрыт на ~ - туька ларамна д1акъевлина ю 2) (регистрация)\nучѐт, ларам, чот; брать (или взять) на ~ - чоте эца; снять с ~а - учѐтера д1адаккха; стать на ~ - учѐте х1отта;\nсняться с ~а- учѐтера д1адала\nучетверить сов. (усилить) доьазза алсамдаккха\nучетвериться сов. доьазза алсамдала\nучетверять(ся) несов. см. учетверить(ся)\nучѐтный, -ая, -ое лараман, хьесапан; ~ая книга - хьесапан книга; ~ая карточка - лараман карта\nучѐтчик м, ~ца ж ларамхо, хьесапхо; ~к бригады - бригадан ларамхо\nучилище с (учебное заведение) училище, доьшийла; ремесленное ~ - корматаллин доьшийла; музыкальное ~- музыкин доьшийла\nучинить сов., учинять несов., что, разг., уст. дан, даккха, xloттo; ~ скандал - дов даккха; ~ пакость - вон х1ума\n(или вониг) дан\nучитель м 1) (мн. учителя) (преподаватель) хьехархо 2) (мн. учители) хьехархо\nучительница женск. к учитель 1\nучительский, -ая, -ое I. хьехархочун; ~ое место - хьехархочун метгиг 2. в знач. сущ. ~ая ж хьехархойн чоь\nучительство с 1) (профессия) хьехаралла 2) собир. хьехархой\nучительствовать несов. хьехархо лела (или хила); ~ в средней школе - юккъерчу школехь хьехархо лела\nучитывать несов. см. учесть; ~я сложившуюся обстановку- д1ах1оьттина хьал тидаме эца\nучить несов. 1) кого чему или с неопр. 1амо, хьеха; ~ ребѐнка писать - берана яздан 1амо; ~ музыке- музыка 1амо; ~ хорошему - диканиг 1амо (или хьеха); ~ вести себя - лела 1амо 2) что (заучивать, изучать) 1амо; ~ стихотворение - байташ 1амо; ~ наизусть - дагахь 1амо; ~ роль - роль 1амо 3) с союзом «что» хьеха, 1амо\nучиться несов., чему и с неопр. 1ама, деша; хорошо ~ - дика деша; ~ какому-л. ремеслу - цхьана корматаллина 1ама; ~ стрелять - топ кхосса 1ама; ~ в школе - школехь деша; ~ на врача - лоьран дешар деша; ~ у старших- баккхийчаьргахула 1ама; ~ на собственных ошибках - шен г1алаташ т1ехь 1ама; век живи-век учись! посл. - валлалц 1ама, велла д1аваллалц деша!\nучредитель м, ~ница ж кхоллархо\nучредительный, -ая, -ое кхоллараллин; ~ое собрание - кхоллараллин гулам\nучредить сов., учреждать несов., что (основать) кхолла; ~ комиссию - комисси кхолла\nУчреждение — Паллаани, хьукмат\nучтивость ж г1иллакхалла\nучтивый, -ая, -ое г1иллакхе; ~ый человек - г1иллакхе стаг; ~о (нареч.) поклониться - г1иллакхна корта та1о\nучуять сов., кого-что, разг. (нюхом) хьожа кхета; (почувствовать) хаадала\nушан м (летучая мышь) бирдолаг\nушанка ж (шапка) разг. лергаш долу куй\nушастый, -ая, -ое лергаш даккхий\nушат м шелиг\nушестерить сов., что (увеличить) йолхазза алсамдаккха\nушестериться сов. (увеличиться) йолхазза алсамдала\nушестерять(ся) несов. см. ушестерить(ся)\nуши мн. лергаш; см. ухо\nушиб м I. (по гл. ушибить) д1атохар 2. (по гл. ушибиться) д1акхетар 3. (ушибленное место) д1атоьхна (или д1акхетта) меттиг\nушибать(ся) несов. см. ушибить(ся)\nушибить сов., кого-что [д1а]тоха, лазо; ~ кого-л. дверью - цхьанна не1 тоха; ~ палец - п1елг лазо; ушибленное место - д1атоьхна меттиг\nушибиться сов. [д1а]кхета; я сильно ушибся - со ч1ог1а д1акхетта\nушивка ж т1егатдар\nушить сов., что [тоьгуш] [т1е]гатдан; ~ брюки - хеча гатьян\nушица ж уменьш. от уха\nушки мн. (вид макарон) этмаь1игаш\nушко с уменьш. от ухо (мн. ушки) лерган цуьрг\nушко с (мн. ушки) 1) см. ушко; 2) (игольное) (механ) 1уьрг ; за ушко да на солнышко- лерг а лаьцна аракхосса\nушник м разг. лергийн лор\nушной, -ая, -ое лерган; ~ое отверстие - лерган 1уьрг; ~ые болезни - лергийн цамгарш; ~ая раковина - лергдог1а\nущелье с ч1ож\nущемить сов., кого-что I) (защемить, прибавить) юкъа1овда; ~ палец дверьми - п1елг не1ара юкъа 1овда 2) перен. (ограничить права и т. д.) эшо; ~ чьѐ-л. самолюбие - 1оттабаккхам бан\nущемление с эшор\nущемлять несов. см. ущемить\nущерб м (убыток) зен; в ~ кому-л. - цхьанна зен деш; нанести ~ - зен дан; без ~а для кого-л. - цхьанна а зен доцуш ; луна (или месяц) на ~е - бутт оынуш бу\nущербный, -ая, -ое 1) (о луне) оьшу 2) (недостаточный, ненормальный - о психике) телхина\nущипнуть сов., кого-что къовзадан, [ма1ар] къовзо\nуют м парг1ато; создать в доме ~ - чохь парг1ато ян\nуютный, -ая, -ое пapгlaтe; чувствовать себя ~о (нареч.) - парг1ате хета\nуязвимость ж 1аткъамалла\nуязвимый, -ая, -ое (слабо защищѐнный) 1аьткъа; (удобный для нанесения удара) аьтто болу; ~ое место - 1аьткъа меттиг\nуязвить сов., кого-что 1оттабаккхам бан, loттa; уязвлѐнное самолюбие - йохийна дегалла\nуязвление с 1оттар\nуязвлять несов. см. уязвить\nуяснение с кхетор; ~ своего положения - шегарчу хьолах кхетар\nуяснить сов., уяснять несов., что кхето; ~, что это не так - иштта иза цахиларх кхета\nИсточник — https://massarn.com/w/index.php?title=Тептар:Оьрсийн_Нохчийн_Дошам/ЭЛП/У&oldid=1842\nЭта страница в последний раз была отредактирована 16 января 2022 в 21:13.