Нохчийн меттан лард – ненан аганан илли\nСумбулатов Дени вина 1957 шарахь Казахстанехь. Кошкелдера юккъера ишкол чекхъяьккхинчул тIаьхьа, 1974-1976 шш., деша воьду Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университете. 1976-1980 шерашкахь дешар дIахьо Тбилисера пачхьалкхан университетехь. Болх бо хьехаран хьармехь, “Даймохк” газетехь – корреспондент волуш а, редакторан заместитель а, редакторан даржехь а. Карарчу хенахь къахьоьгуш ву “Гумс” газетехь а (юкъара-дахаран декъан куьйгалхо), “Орга” журналехь а (прозин декъан редактор).\nНохчийн къам дийна хиларан\nмокхазан чIагIо ю нохчийн мотт.\nМуьлхачу а пачхьалкхан хьал-бахам маьIданаш дукха хилар хилла ца Iаш, цунна чохь деха халкъаш, церан меттанаш, ламасташ, гIиллакхаш, оьздангаллаш а ю. Къаьсттина и хьал-бахам цхьанхьа гулбелла меттиг Дала комаьршша Iаламан хазаллин дакъа шена делла Кавказ ю. Ширачу заманахь дуьйна Кавказехь дехачу къаьмнашлахь цкъа а тIом, дов а цахиларо гойту оцу къаьмнийн меттанаш маслаIате хиларал совнаха, царна юкъахь цхьана орамо чIагIдина вошалла а, доттагIалла а хилар. Диканиг, хазаниг, цIенаниг вовшашкара схьаоьцуш, шайх цхьанна тIелеттачу мостагIчух юкъара мостагI а веш, дика-вон цхьаьна дIадерзош, гергара мукъамаш долчу иллеша, эшарша лерса хьоьстуш, шовкъечу хелхарша дог-ойла иракарахIиттош, бертахь даьхна Кавказехь иттанашша халкъаш. И дерриге а бакъдерш-тоьшаллаш вайга схьакхачийнарш оцу халкъийн меттанаш ду: ширачу йозанашкахь (гуьржийн, эрмалойн), барта кхоллараллехь а. Мотт мел бу деха халкъан иэс, кхетам, амал, синмехаллаш а. Шен мотт дIатесча, бицбича, доьза дов халкъ. Доьза дайна а, доьза даран тIегIане а девлла а халкъаш ду дуьненахь. Царех цхьадерш Кавказехь а ду…\nIилманчаша чIагIдарехь, xlopa шина кIиранчохь хIокху дуьненахь къоман цхьа мотт леш бу. Беллачу маттаца леш ду дийнна къам а шен амалца, мехаллашца, Iep-дахаран башхаллашца. Мотт кхоччуш дийна лоруш бу, нагахь оцу маттахь лаххара а цхьа бIе эзар адам къамел дан хууш, и мотт буьйцуш делахь. Луларчу ДегIастанара Iилманчаш, бан ма-беззара талламаш бинчул тIаьхьа, Iожаллин киртиг тIехIоьтинчу цхьадолчу къаьмнийн меттанашна орцахбевлла. ДIадаханчу бIешеран 50-чу шерашкахь дуьненахь а вевзачу нохчийн Iилманчо-профессоро Ю.Д. Дешериевс, меттанаш талла а теллина, монографеш язйира: «Бацбийский язык», «Грамматика хиналугского языка». Бацойн мотт (Гуьржийчоь, Земо-Алвани) гуьржийн мотт, гуьржийн къоман Iep-дахаран тIеIаткъам бахьнехь наггахь болчарна бен бийца ца хаьа. Цара буьйцург а, гуьржийн меттан боккха тIеIаткъам хиларна, керла кхин мотт бу, ала мегар ду. Хиналугийн мотт буьйцурш Азербайджанерчу Хиналург юьртахь бехаш хилла, ДегIастанарчу меттанашца гергарло а долуш. И мотт буьйцуш тахана адамаш дац. Бийца ца бийцича, къомана эша ца эшча, дIаболуш бу мотт. Цхьацца бахьанашца царел хьалха а доьза дайна Кавказера иттаннаш меттанаш.\nМуха ду Нохчийчохь мотт ларбеш, кхиош а динарг? Нохчийн мотт, литература а школашкахь хьехар муха ду хьаьвсича а кхачаме ду долуш дерг ма-дарра довзар. Iаматаш, хрестоматеш ца хиларна кхачаме дац хьехар, цундела программехь билгалйина исбаьхьаллин произведенеш еша аьтто бац хьехархойн, дешархойн а. Царах цхьаерш «Орга» журналан агIонаш тIехь зорбане йохуш ю, амма и журнал дIакхочуш дац xьexapxoшка. Наггахь бен вац «Орга» доьшург. Ерриге а тираж «Орга» журналан 2,5 эзар бен цахиларо а гойту, вайн мел бала бу нохчийн маттаца. «СтелаIад» журнал, «Даймохк» газет дешар а ду иштта ледара.\nНохчаша олуш хеза: «Вай цхьа-ши миллион хилла Iийр дац...» Нохчий дукха хиларх деш долу дозаллаш а дитина, «вай, тхо», – бохуш, бетта мохь а гIелбина, «тхо дерриге а ду нохчийн маттахь язъян, еша, ойлаян а хууш», – xlopa а нохчо ала йиш йолуш велахьара, иза дара дозалладан хьакъдерг. Масех шо хьалха олура: «Тхоьга коммунистийн Iедал долуш нохчийн мотт ца Iамабойтура, цундела ца хаьа тхуна язъян, еша а». Иза оццул ладаме бахьна дац. Коммунисташа де боххург а деш Iийна ду вай? Дера дац-кха... Вайх дукхахболчарна цкъа а, цхьа а Iедал шайн хетта а дац. Цхьаболчарна-м законаца бертахь дахар эхь ду моьттура. Мухха делахь а, вешаниг а дицдина-кх вай. Нохчийн мотт Iамийнарш, гIиллакх-оьздангалла дийна латтийнарш, бусалба динца доьзнарг лардинарш пачхьалкхан законна дуьхьалабевлларш а хуьлуш дIанисло ойла. Да-м иштта дац иза. Хьалха а, хIинца а къоман мехаллаш ларйинчарна, ларъечарна хала ду. Цара шайна хIумма а ца доьху, хIумма а ца лоьху. Уьш кханенна дита гIерта шаьш гулдинарг: Iилма, дахаран зиэделларг, къоман синмехаллаш.\nНохчийн халкъан интеллигенцин векалша шайн статьяшкахь, интервьюшкахь чIагIдора: «Школашкахь нохчийн берашна хьехар нохчийн маттахь хила деза», – Iилманан бух болу бакъдерг. «Къоман тептар» романан автор волчу яздархочо Юсупов Iусмана сан шеца хиллачу къамелехь элира: «ДIадаханчу бIешеран 80-чу шерашкахь Башкирерчу школашкахь 1-10 классе кхаччалц дешархошна хьехар церан ненан маттахь дара. Церан хаарш ледара цахилар гойтург уггаре а хьалха цхьаъ дара: лакхарчу дешаран заведенеш чекхъяьхнарш церан дукха хилар. ЦхьамогIа шерашкахь оцу республикехь со болх а беш Iийна дела хаьа суна, кхетош-кхиор муха дIахIоттийна дара церан школашкахь. Матто къомана зиэн дина аьлла, дало масал да-м дац къаьмнийн Iер-дахарехь. Бакъду, шен маттана херадаьллачу адамна, халкъанна а зиэн хуьлий-м хаьа вайна. Хьехар, кхетош-кхиор Дала синош кхуллуш оцу берашна беллачу маттахь хила деза. Нагахь кхечу маттахь хьехар дIахьахь, оцу берийн кхетамна бийриг эшам, тешнабехк а бу».\nВай лакхахь билгал ма-даккхара, боккха тидам тIебохуьйту луларчу ДегIастанахь къаьмнийн меттанаш Iаморна. Кхин цхьа хIума а ду шена тIе тидам бахийта безаш: ДегIастанан халкъан Гуламехь тIеэцначу законца бакъо ю пхеа дешархочунна лерина класс схьаелла. СССР-пачхьалкх йолуш нохчийн мотт хьоьхучарна лерина арахоьцуш таблицаш яра. Эца йиш яра нохчийн яздархойн даккхий сурташ. Къилбаседа Кавказерчу цхьайолчу республикашкарчу школашкахь оьрсийн мотт Нохч-ГIалгIайн республикехь санна хьоьхуш бацара. Церан школашна лерина оьрсийн меттан Iаматаш къаьмнийн меттанийн башхаллаш тидаме а оьцуш хIиттийна а яра. Цундела оцу республикашкара дешархой оьрсийн мотт дикахо хууш бара. Нохчийн маттана тIе а тийжаш хьоьхуш бацара Нохч-ГIалгIайчохь оьрсийн мотт. Цундела берийн хаарш а дара ледара. Цхьана классера (25-30 дешархочух) цхьаъ лакхарчу дешаран заведене деша вахавелча а хаза кхаъ кхочура дай-наношка, хьехархошка а. Дешаран министерствоно Москва дIало отчеташ мухха хиллехь а, интеллигенцин дукхаллин барам уггаре а лахара бара Нохч-ГIалгIайн республикехь.\nТахана тайп-тайпана цIераш йолу институташ, университеташ дукха хиларна, студенташ, дипломаш а дукха ду вайн республикехь, делахь а хаарш лахара долу говзанчаш алсамо бу. Уьш а, кхидолу а хаттарш гулдаларна, вайн меттан хьал вон хиларна, НР-н Президента Р.А.Кадыровс шен Указца «Нохчийн меттан Де» – дIакхайкхийна апрель беттан 25-гIа де. Нохчийн Республикин Парламентехь тIеэцна, Президента куьг яздина тIечIагIдина «Нохчийн Республикерчу халкъийн меттанийн хьокъехь закон». Вайн республикерчу цхьайолчу школашкахь юьхьанцарчу классашкахь хьехар нохчийн маттахь дIадолийра (2009 шо), амма 2010-чу шарахь и болх тидамза битарал а совнаха, лакхарчу классашкахь нохчийн мотт, литература а хьехаран сахьташ эшийна. Нохчийн меттан йолуш йолчу алфавитехь (графикехь) хийцамаш беш, леррина вовшахтоьхна комисси ю. Нохчийн меттан алфавитехь шаьш бан лерина хийцамаш (леррина кхоьллинчу комиссино) бовзийтина хаамийн гIирсашкахула. Хийцинчу алфавитан проекташ ю зорбанехь араевлла. НР-н Iедалан векалшкара орца кхаьчна нохчийн маттанна. И орца кхачаме дуй-те, нагахь къам шен маттаца уьйр-марзо хила ма-езза йолуш дацахь?\nПачхьалкхан тIегIанехь леррина хIоттийначу планаца нохчийн меттан сий-ларам хьалабаккхарехула болх дIа ца хьахь, кхане кхин а сингаттаме хир ю. Тахана Нохчийчохь нохчийн мотт боллучу хьолехь бара ткъех шо хьалха ГIалмакхойн республикехь гIалмакхойн мотт а. Пачхьалкхан тIегIанехь бинчу балхо гIалмакхойн мотт бийцаран, эшаран а хьал дикачу агIор хийцадалийтина. Муха, стенна тIера дIадолийча, муьлха хьалха, хIун тIаьхьа дича дика хир дара Нохчийчийчохь?\nЦхьанна а хаа йиш яц, вайна санна дика, вай вешан нохчийн мотт муха буьйцу, вай цуьнан сий-ларам мел бо а. Хууш ма-хиллара, юкъараллехь, пачхьалкхан тIегIанехь а хаамийн гIирсашкахь нохчийн мотт бийцар, цунах пайдаэцар а ледаро ду.\nМаса стаг ву тахана «СтелаIад», «Орга» журналаш, «Даймохк» газет доьшуш? Нохчийн маттахь зорбанера араевлла исбаьхьаллин произведенеш ешар муха ду вайн? Нохчийн маттахь араевлла книгаш шайна эца paгI ларъеш нохчий маца гина вайна?\nНохчийн маттахь ораматийн, сагалматийн а цIераш а йохуш, меттан мукъам а ларбеш, къамел маца хезна вайна? Нагахь дегIан цхьа меже таза йоцург заьIап лоруш велахь, шен мотт цахуурш заьIап синош долуш ца хуьлу?\nВайн къоман кханалера де тахана вайна хьалха кхуьучу берех а, кхиазхойх а, кегийрхойх а доьзна ду. Цара буьйцучу маттах, царна Iамочу, Iемачу гIиллакхех, церан оьздангаллех дIахIуттур ду вайн халкъ. Цаьрга хьаьжна, церан хьекъалан, кхетаман мах а хадийна эр ду къомах олуш дерг кхечу къаьмнийн векалша. Цундела вайна чIогIа оьшу, кханенаш а ца йохкуш, тахханехь оцу мехалчу гIуллакхна бух кечбар, говзалла йолчу нахе болх а бойтуш.\nХетарехь, и гIуллакх уггаре а хьалха дIадоло деза доьзалехь аганан иллица, ненан маттаца. Аганан иллица, ненан маттаца ду нохчийн гIиллакхаш, оьздангалла, ламасташ. Ага нохчийн цхьайолчу хIусамашкара дIадаккхарца, дIадаларца дIадевлла дуккха а хаза гIиллакхаш, бIеннаш, эзарнаш иллеш, эшарш, мукъамаш. Xlopa ненан а шен илли, эшар, мукъам ма бу цо бен ца локхуш, цуьнан сино бен ца кхуллуш. Тахана наггахь а хезаш бац нохчийн доьзалехь мукъам, ага а, гаьнгали а нанас техкош хезаш хилла болу.\nХIокху дуьненахь мел болу мотт Дала кхоьллина бу, хIокху дуьненахь мел долу адам санна. Царна массарна а цхьабосса бакъонаш елла, царах цхьа а цхьаъ хьала а ца айбина, лах а ца бина. Иттаннаш шерашкахь дехира вай: «Ас оьрсийн мотт Iамор бу, оцу маттахь Ленина къамел дина дела...» – бохуш. Юха «нохчийн пачхьалкх» ян арабевллачара дIакхайкхийра: «Нохчий, нохчийн гIиллакхаш дан а дац; бусалба, керста – ши дин ду» – аьлла; кхоалгIанаш бара: «Къоман истори ян а яц», – бохуш. «Нохчо», «нохчийниг» ала луурш кIезиг нисбеллера куьйгаллехь хIинццалц. Хетарш дукха дуьйцурш, хила дезарг, бух а болуш, кIезиг дуьйцурш бара куьйгаллехь. Тахана нохчалла, бусалбалла – и шиъ цхьаьна хилийта Iалашо йолуш болх беш ву Нохчийн Республикин Президент Р.А.Кадыров. Цу тIехь, вайна хууш ма-хиллара, кхиамаш а бу.\n«Бераллехь Iамийнарг тIулга тIе яздина йоза санна ду», – олуш ду. Цундела хIинцца, кханенаш ца йохкуш, нохчийн матте шовкъ-безам болуш кегийрхой кхиор дIадахьа деза. Мила ву уьш кечбан безарг, оцу гIуллакхан жоьпалла шена тIехь дерг а? Уггаре а хьалха – дай-наной, тIаккха – школа; уьш дерриге а юкъалоцуш, терго, Iуналла а дан декхарийлахь ерг юкъаралла, республикин куьйгалхой бу.\nМотт, гIиллакх дIадаьлла халкъ, синош бен ца дуьсуш, мацах цкъа дара, бохуш, къамелаш бен ца дуьсуш, дIадолу, доь доцуш. Оцу aгlop хьаьжча, школа тахана халкъан меттан, гIиллакх-оьздангаллин пхьалгIа, хьоста, орам, лард хила дIахIотта еза. Хьехархой юкъ йихкина кийча хила беза халкъан и сийлахь гIуллакх дIакхехьа а, даржо а, чIагIдан а. Даймахке болчу безаман йовхо кхио, дIало а кхерч хила беза школа, кхерчан йовхо латториг, ларйийриг хьехархо а волуш. Цо олучу дашах, буьйцучу маттах, цуьнан гIиллакхех, Iилманах доьзна ду къоначу чкъуран хиндерг. Шен маттаца, гIиллакхашца зIе, уьйр, шовкъ-безам боцург кхераме ву, цуьнан зIе яц шен махкаца, халкъаца. Халкъ, мохк боцуш хила йиш юй-те адам? Халкъан поэто Л. Абдулаевс шен цхьана интервьюхь боху: «Суна мотт оьшу, олуш хьуна тамашийна хетар делахь а, махкал а чIогIа. Ненан маттана аьхнабоцу мохк – иза мохк хилар а ца хета. Кхерчан йовхо гIийла хаало ишттачу махкахь. Букъ бохбал ерг йовхо яц, дог дохдал яцахь. Вешан маттаца долччул бен дац вай вешан цIахь, вешан къомах. Мотт шен дIахецча, къам – къам долчуьра дIадолу, махках духу. Къоман бен хуьлуш бац мохк».\nДоцца аьлча, вайн къоман маттах йоьзна оьздангалла ю яржо езарг. Уггаре а хьалха чIагIъян еза нохчийн доьзалан лард. Доьзалан гIиллакхаш дIадевлча, доьзал боьхча, духуш ду къам. Доьзалехь ца ларбелла мотт, бехкамаш, гIиллакхаш юкъараллехь муххале а ца ларло. Юкъараллехь лардан уьш хила а ца хуьлу, доьзалехь дуьйна уьш ца лардинехь. Къоман синмехаллин кхерч бу доьзал.\nХIаъ, доьзал бу коьрта. Доьзалехь дийца деза йиша-вешех, ден-ненан сий-пусар дан дезарх, лулахочуьнца, юьртахочуьнца, махкахочуьнца, кхечу къоман векалшца хила езачу юкъаметтигех. Уьш дерриге а адамашлахь ваха везачу стагана ша велла дIаваллалц оьшуш ду. Ткъа къонах, муьлхха къомах иза велахь а, къонах хуьлий вуьсу. Къонахчун сий-пусар дан къонахчун амал кхио еза жимчохь дуьйна, ткъа къонахчун мах къонахчо шен хадабайттинарг бу, цул тIаьхьа наха хадийнарг.ТIаккха хир бац нохчашлахь шича, маьхча, верас дешнийн маьIна цадевзарш, гергарлонаш цалорурш а. И гергарлонаш дIадевлча буху доьзалехь, къомалахь болу барт.\nВайн цIена са, хаза гIиллакхаш, оьздангалла, эзарнаш шерашкара схьайогIу истори дуьненна а йовзийтаран гIирс (оьрсийн мотт) вайгахь ца хилахь, дукха жимачу гIайри тIехь дисарна кхерам бу вай. Ша-шеца висина стаг бIарзло, ша-шеца дисина халкъ сингаттоне, сингаттаме хьаьвза. Дуьненан шорто вайгахь хир ю, нагахь вайниг лардеш, кхечеран дика а, вон а агIонаш йовзийтарца къона чкъор кхиадахь. Тахана вайн берашна хаза еза шайн эшарш, иллеш берийн бошмашкахь дуьйна. Цигахь дуьйна нохчийн бераш дIадуьйшуш, самадовлуш хила деза аганан эшаран мукъамца. Царна дуьйцурш хила деза шайн къоман туьйранаш, болийта беза къоман берийн ловзарех. Бен а цахетар дIадолало шен халкъан, мехкан иллешна букъ тохарна тIера. Вайна дукха гина французийн, ингалсан, немцойн эшаршна хьалха гора а оьгуш, шовкъ йогIуш, амма шен къоман йиш лакха йолийча, лергаш чу потт хIуьтту нах. А. Сулеймановн дешнаш оцу тайпанчу нахана аьлла ду:\nИ зIе меттахIоттор, чIагIъяр уггар хьалха берийн бошмашна, школашна тIехь хила деза. ТIаккха бевзар бу, безар бу царна вайн Даймехкан иллиалархой, мукъамчаш, халкъан мукъамаш.\nМуьлхачу кхетош-кхиоран хьаьрмахь бу и болх леррина хIоттийначу программица дIахьош? Муьлхачу произведенешкара масалш а далош дIахьош бу классал арахьара болх? Классал арахьара болх муха тухур бу цхьана низамехь вовшах, классехь бан безарг вовшахтоха а Iаматаш ца хилча? Хууш ма-хиллара, литературо, историно кхиабо кхетам. Хрестоматеш а йоцуш хьоьхуш ю школашкахь нохчийн литература. Доккха вон хIума ган, цуьнан мах хадо, иза вайн юкъараллера дIадаккха сихдалар дац вайн амалехь. ДIадаханчу бIешерахь дуьйна кхетош-кхиоран болх къоман гIиллакх-оьздангаллех боьзна дIацахIоттор бахьнехь, дийнна цхьа чкъор дешар-йоза ледара хууш, къоман амалца зIе йоцуш а кхиъна вайн.\nIилманчаша далхорах, телевиденехь, радиохь кхайкхадарх гIуллакх хир дац, нагахь халкъана шен мотт дахар-Iерехь хьашт ца хилахь, иза хьашт хинболу хьелаш ца хилахь. Халкъана шен мотт алсамо оьшур бу, нагахь цуьнан мотт НР-н Конституци тIехь дIаяздина ма-дарра пачхьалкхан тIегIанехь дIахIоттабахь. Массо законаш санна, «Нохчийн Республикехь меттанийн хьокъехь» долу закон а ду, тIехь терго а латтош, кхочушдайта дезаш. Тахана наггахь а школехь дайн-нанойн гуламехь нохчийн мотт хезаш бац. Цхьайолчу телевиденин, радион передачашкахь иза хаза, нийса а буьйцуш бац. ТIаккха иза башха къоман меттан сийдар хуьлий?\nМотт хаар, вовшашка урам-новкъахь хьал-де хаттар хилла ца Iа. Мотт xaap – халкъана хьалха дIахIоьттина, сахьтехь, шина сахьтехь, оьшшучохь кица далош, дустар далош, нохчийн меттан бакъонаш ларъеш, къамел дан хаар ду. Нохчийн меттан бен боцчу мукъамехь. Оцу тайпанчу къамеле, хазачу мукъамехь долчу иллига санна, ладугIу наха. Иштта динчу къамело шайн стаг вийнарг а вуьтуьйту, мел доккха дов а дерзадо. Бакъболу халкъан мотт, нохчийн мотт бу, бийца а, хьеха а безарг берийн бошмашкахь, школашкахь, хьуьжаршкахь, светски, исламан а университеташкахь. Дешнаш а, предложенеш а Iамийна ца Iаш, дешархойн сих бозабалийта беза халкъан мотт.\nЭзарнаш халкъаш ду хIокху малх кхетачу дуьненахь, эзарнаш меттанаш. Царах цхьана маттаца, нохчийн маттаца, схьакхачийна вайга вайн дай-наноша халкъан иэс, амал, гIиллакхаш. Цундела шен халкъан мотт цахуург гена ву шен халкъан диканна, вонна а. Цунна велха а, вела а ца хаьа шен халкъ доьлуш, доьлхуш. Ша лазаро хьовзийча беш болу узам, узар, даггара долу доIа, весет, орца дахар гIенаш а хила деза нохчийн кIентийн а, мехкарийн а нохчийн маттахь. Царах цхьадерш хилла а кхочушхир ду, нагахь вай НР-чу школашкахь йоьалгIачу классе кхаччалц мукъа а нохчийн маттахь хьехар дIахIоттадахь. Вайна ган ма гина Украинехь, Латвехь оьрсийн къоман векалша шайн маттахь йолу школаш ларъеш йина митингаш. ТIаккха вай хIунда дац (вешан Россин пачхьалкхехь хилча) нохчийн маттахь хьехаран сахьташ алсамдохуш?\nНохчийчоьнан Iеламнехан кхеташонан куьйгалхочо Х-А Кадыровс ша «Даймохк» газетана еллачу интервьюхь (20I0 шо, I8-гIа март, №28) боху: «…Бусалба дино ца боху вайга Къуръан Iаьрбийн маттахь хилла алий а, Дела Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iарби хилла алий, шайн къоман хаза гIиллакхаш тасий дуьтуш, Iарбийн гIиллакхашна тIедерза. Ма дерза! Нохчий долуш, бусалбанаш долуш, вешан къоман хазачу гIиллакхашца дахар а, декъалхилар а лойла вайна вай кхоьллинчу Дала! Ненан мотт къоман йоцуш йиш йоцу хазна ю. Мотт, ненан мотт, байна долу, и бицбина долу адам мотт буьйцучу къомах херадолу. Дала белла вайна вешан мотт. Шен ненан мотт бицбинарг, ийманах вухур вац, ала ваьхьар вацара со. ДоIа дар шена дезаш дерг Деле дехар ду. Ша хIун доьху а хууш, хазачу шен маттахь Далла хьаставелла, дехар тоьлаш хир ду. Вайн хьуьжаршкахь а, исламан институтехь а, университетехь а ненан мотт Iамабар, Iарбийн мотт Iамабар санна, лакхарчу тIегIан тIехь хила деза. Ша барта дуьйцург нийса, йозанца дIаяздан хууш Iеламстаг хилар доккха ниIмат ду». Кегийчу къаьмнийн меттанашца къийсам дIахьош болу ехха хан ю. И къийсам дIахьочарна шера хаьа, мотт дIабаьлча, къам дIадолий. Иза хуучу «идеологаша» пачхьалкхехь цхьа мотт хила беза боху политика дIахьо. И политика дIахьо хIилланца, нуьцкъаша а. И политика дIахьочарна ган а, хаза а ца лаьа Малхбузерчу пачхьалкхашкара бакъдерг: кегийчу пачхьалкхашкахь шиъ я масех мотт пачхьалкхан мотт хилар. Муьлххачу а пачхьалкхан уггаре а боккха, мехала хьал-бахам цунна чохь деха халкъаш, церан гIиллакх-оьздангалла, ламасташ, меттанаш а хилар къобалдан ца лаьа оццу «идеологашна».\nКхузахь дагаоьху Сулейманов Ахьмада дIадаханчу бIешеран 60-чу шерашкахь Москвахь кегийчу къаьмнийн меттаншна лерина дIахьочу конференцехь: «Кегийчу къаьмнийн меттанаш ишколашкара дIадаха деза, уьш хьеха оьшуш дац, шен доьзалехь а, накъосташца а бийцар бен. Кхин мах а, маьIна а доцуш ду кегийчу къаьмнийн меттанаш…», – кхайкхочийн, чIагIдечийн а къамел, дош а кагдан стогалла, доьналла а тоьъна, нийса бIостанехьа дина къамел.\n«Кхо хIума ду дуьненчохь даима а, цхьаьна а хила дезаш, вовшех даьхча, кхуьй а леш: Даймохккий, Ненан Моттий, Халккъий. Тхо-м – нохчий, гIалгIай – Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг, хазаниг тIедуха ца даьхкиний тхешан махка, цIа, карахь-куьйгахь а, тIехь а доццушехь. Тхо цIа оьху: Даймохккий, Ненан Моттий, тхешан Къаммий цхьаьний бен мегаш дацарна», – аьллера Ахьмада.\nТахана а ду сийлахь-деза и кхоъ – Даймохккий, Ненан Моттий, Къаммий – вовшех къасто йиш йоцуш.


Гарсильян — Википеди\n40°58′41″ къ. ш. 4°15′58″ м. д.HGЯOL\n▲474 стаг (2020)\nГарсильян картан тӀехь\nГарсильян (испан. Garcillán) — Испанин Сеговия провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 22,41 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 917 метр. Дозанашца ю Вальверде-дель-Махано, Мартин-Мигель, Аная, Анье (Испани), Армунья, Лос-Уэртос муниципалитеташ.\n352 стаг ↗371 стаг ↗372 стаг ↗393 стаг ↗410 стаг ↗426 стаг ↘412 стаг\n↗424 стаг ↗462 стаг ↗472 стаг ↗488 стаг ↘477 стаг ↗480 стаг ↘453 стаг\n↘447 стаг ↗450 стаг →450 стаг ↗463 стаг ↗474 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гарсильян&oldid=5622761»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 18 февраль, 18:34.


Сомали -- 2010 Дуьненаюкъара Кад болалуш телевизионна хьалха хевшина Iаш бу нах, Могадишу, 11Ман2010\nДуьненаюкъарчу Футболан Кеде цхьана бIаьргаца хьажа. Иштта боху Сомалерчу цхьана футбол езархочо. Цхьана бIаьргаца телевизионе хьажа, важа бIаьрг неIарна тIехь латтабе, тIемалой чубогIий, ларбеш - аьлла дийцина цо БиБиСига.\nСомалин доккхах долчу декъанна тIехь урхалла латточу тIемалойн тобанаша варе дина, нахана юккъехь еттар ю я кхин а телхинарг дийр ду, къайлаха футболе хьожуш гучуваьллачунна, аьлла. Цкъачунна карахь болчу хаамашца хIинцале ши стаг вийна, ткъе иттех стаг чувоьллина – царна юкъахь пхийтта шо кхаьчна кхиазхо а ву. Къилб Африкано футболан турнир тIеэцарх йоккхаеечу ерриг а Африкан самукъадаьллачу хенахь, оцу хIумано чIогIа халчу даьккхина Сомалерчу футбол езархойн дахар.\n15-шо долу Махьад Мохьамед Хаьжи, вуьрхIийтта шарал а кегий болчеран къоман футболан тобан капитан ву. Цо бахарехь, Африкера Машарбархойн тобанаш тIехьожучу коьртачу гIалахь иза вехаш хиларна, цуьнан йиш ю футболе хьажа. Оццу хенахь, кхинберш тIеIаткъамна кIел бу.\nМахьад: Тхо Африкера ма ду. Дуьненаюкъарчу Футболан Кад баккхарна гIортор йо оха. Со чIогIа, чIогIа ирс долуш ву кхушара. Амма, тIемалоша нах ца буьту футболе хьовса. Тхо деха меттиг-м паргIат яра. Къилб Африкехь мел хуьлчу футболах ловзаре хьовсу тхо.\nТIемалоша "йилбазан ловзар" лерина футбол\nМаршо радио: Июн беттан цхьайттолгIачу дийнахь хIокху дуьнентIехь уггар а боккхачех лоруш болу спортан хилам болабала масех сахьт дисинчу хенахь Исламистийн лидеро Шейх Абу Яхья Ал Иракъис дихкира футболе хьажар. Цо цунах муха кхетийра аьлчи, «ширчу керста културера схьаяьлла ю футбол. Исламан администрацино цкъа а магор дац ФИФА Дуьненаюкъарчу Футболан Кеде хьажар» аьлла.\nСомалерчу Спортан Зорбан Ассоциацин куьйгалхочуьн когаметто Шафии Мохьаддин Абокара дийцира, Сомалехь къайлаха футболе хьожучунна хуьлург.\nАбокар: Къайлаха футболе хьовсучу хенахь, Могадишехь бехачу нехан хIусамашна чу а лилхина, цара ши кIант вийна, пена тIехула а кхоссавелла, вада гIертачу хенахь. Кхин а итт стаг лаьцна.\nМаршо радио: Ханна хаьржинчу Сомалин Федералан Iедало емалдина футбол хьовсучарна тIехь лелош дерг. "Сомалин бахархойн йиш ю, цхьаннех кхера а ца кхоьруш, футболе хьовса" аьлла ду Iедалан дIахьедарехь.\nАбокаран бахарехь, церан хьесапехь, хIинцале ткъе итт стаг чувоьллина, футболе хьожуш гучу а ваьлла.\nАбокар: Чубоьхкинчарна тIехь хIун до-м ца ахаьа тхуна. Тхуна хууш, футболе хьовсучу хенахь уьш лаьцна хилар а, исламистийн набахтешкахь уьш латтош хилар а ду. Иштта, церан гергарнаш царна тIе кхача йиш йолуш а бац, церан хьал муха ду хаа.\nМаршо радио: Сомалехь шаьш тIехьовсучу кIошташкахь исламистийн коьрта милицино «Хьизбул исламо» а, «Ал Шабабо а» шарIа баккхийчу бехкамашца туьду. Футбол «йилбазан ловзар» а лерина, 2006-чу шарахь дуьйна дихкина ду цу пачхьалкхан цхьайолчу кIошташкахь. Эфиоперчу ницкъаша 2007-чу шарахь чуеана ю Сомалина исламистийн раж. Амма, хIокху тIаьхьарчу шерашкахь бен чIагIделла дац церан Iедал. Иттаннаш эзарнаш Сомалера бахархой белла оцу хенахь цу махкахь латточу къизаллашкахь.


Крокодил: — Ну ты и дуууура!!!...\nБибизяна: — Дура – не дура, а тридцатник в день имею!\nEdited at 2019-04-22 09:14 am (UTC)


К дереву Закхея ведут следы крови. Протоиерей Игорь Рябко | МАНГУСТ\nК дереву Закхея ведут следы крови. Протоиерей Игорь Рябко\nНайдя дерево, нужно еще набраться решимости оторвать ноги от земли


NGC 6149 — Википеди\nNGC 6149, MCG+03-42-011, PGC 58183, UGC 10391, 2MASX J16272427+1935502, SDSS J162724.23+193549.9, Z 109-21, Z 1625.2+1942, UZC J162724.3+193550, LEDA 58183, SDSS J162724.23+193549.8, Gaia DR2 1201021083877487872\n1887 шеран 3 апрель\n0,00812 ± 1,0E−5\n2436 километр в секунду\n16ч 27м 24,2331617484с\n+19° 35′ 49,884653151″\nNGC 6149 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 6149: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 6149.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_6149&oldid=5060854»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 4 июль, 08:15.


Ши-кхо туьма тIе а тоьхна ирсе бина Iедалша Нохчийчура бахархой\n Бохийна Сибрех хьовсийначу нохчашна а, цхьаболчу бахархошна а гIоьнна луш долчу ахчанан барам 2-3 туьма лакхабаккхар беламе хIума лору могIарерчу наха.\nКъинхьегаман а, социалан хьелаш кхиоран а министаралло хааме даккхарца,\nкарарчу хенахь Нохчийчохь лаххаре а 1300 да-нана доцуш дуьззина байш ду.ТIебеъначу оханан баттахь дуьйна царна хIора а баттахь, гIоьнна луш долчу пособи олучу ахчанан барам хаъал лаккхабаккха сацам бина Iедало – 4 эзар тIера IIэзар 700 соьме кхаччалц.\nДе эшначу берашна Iаламат доккха гIо а хир долуш, иза хаза нехан санна бакъха а, къинхетаме а яьккхина гIулч лору бахархоша. Ишта къобалдеш тIеэцна юкъараллехь 18 шераш дуьзначу 140 бо берана Iедало маьхаза хIусмаш нисйийр ю бохург а.\nКхаъ хеташ тIеэцначу цу хаамца бIоста а нислуш, бахархой цец-акъ баьхна оццу хаамийн хьостано дIасабаржийначу кхечу хаамо. Масала бIера бевллачу къаношна тIетухуш ду хIора баттахь гIоьнна луш долу ахча. ХIинццалц 570 сом хиллехь, хIинца 600 сом хир ду.\nГуш ма хиллара дийнна кхо тIуьма тIекхетта. Цу кеппара аьттонаш бина дохийна къам Юккъерчу Ази хьажийначу луьрачу хенахь дуьнентIе бевллачех цхьаболчеран а, къинхьегаман ветеранийн а, тIамна гIо деш къахьегначеран а. Царна хIинццалц деллачу 370 соьма метта 390 туьма лур ду.\nТIаьххьара и хаам бу нах инзаре цецбаьхнарг а, жоп доцу хеттарш а долуьйтуш, Оьрсийчоьнан Iедал цIарх цаьрга неIалташ кхайкхадойтург. 13 шо Сибрехахь даьккхаинчу вохийначу стагна Кремло хIора баттахь дала къастийначу 370 соьме хьааьжжа эхье хIума лору нохчаша и тIетоьхна 2 туьма».\nСан чуьра гергарниш: кхо ваший, кхо йиший, денаний дIакхелхина Казахстанехь. Карагандан Нурински кIоштан Арикта эвлахь. Суна баттахь дала къастийнарг 370 сом дара хIинца 2 туьма тIетоьхна. И нахала даккха эхь ца хетта-кх царна. Ой, эхь ца хоьтийла дан а дуй цигахь? Муха ца хетта царна и гIардаккха эхь? Сан кхетамо тIе ца лоцу-кх иза! Хетар дара сох а, къомах а и хеташ делхьара.\nШухха-м хIун эхь дара боху-кх цара кхузахь а, цигахь Москохахь а. Да-ам дац!»-шена совдаьккхинчу ахчанан хьокъехь вистхилларг вара кхузткъара ваьлла соьлжагIалахо Ваид. Элира-бахара а доцуш, оцу барамехь ахча тIетоьхна аьлла, Iедало дIакхайкхор шайна юьхьадуьхьал тоьхна туйнаш санна туьду цхьаболчара. Цу хьокъехь цара дуьйцу холча а хIуьттуш, карзахе.\nСовдегар Хизар: « Кхин новкъа а дацара цара лучу 370 соьмах деман гали мукъана а эцалахьара. И ши туьма дийца а эхьа хIума ду-кх. Шина туьманах хIун йогIу?»\nХьехархо Зарган: «Оцу шина туьманна тIехь дала бахабойла уьш. Дерриге а рицкъ хада а дина, и ши туьма дуьсийла царна ,тIаккха Iебар яр-кх. Цхьа бепиг догIу-кх цхьана дийнахь даа».\nЦIийннана Зараъ: « Эхь а ца хетий царна и ши туьма нахала а даьккхина дийца. Цхьа кхаллар догIу-кх цунах. Цхьана дийнахь иза а эцна Iе веза тIаккха, Кхин дIа хIун дан деза?»\nТарахьтархо Руслан: «Моьттур ду цара тIетоьхнарг доккха ахча ду. И нахала стенна даьккхина а ца хаьа суна-м. Дийца а, даздан а хIума ду иза? Оццу Ставропол мехкан Гюлганехь бохийначу нахана луш дерг 1300 соьмал сов ахча ду, ткъа кхузахь 370 сом. Цунна тIетухуш ду 2 туьма. Оцу оьрсийн беччул леерам а ца бо нехан кхузахь».\nЙохка-эцархо Лорса: «Шаьш тIетохахь бист а ца хуьлуш тIетохахь. Ши туьма хIун ю? Изза пенси а тIетуху кеп хIоттайо, ткъа юучунна,молчунна кхузза-доьазза мехаш лакхадоху. Аьхка газ, ток а ахча тIетухур ду бах. Цул а Iад дуьтуш делира цара и пенси а тIе а ца детташ, кхечу хIуманийн мехаш а. Iедал хIума а ян а яц…»\nДерзош аьлчи вон а, дика а цхьана-а агIор бахархошка кхеталуш хIума дац шайна оццул «даккхий» ахчанаш тIетохар. Ма-дарра аьлчи царна хаъане а ца хаьа шаьш и хилам муха тида богIу – къинхетам а, доглазар а санна, я сийсазе аьшнар дар санна.\nНохчийн хьолахошний, къехошний юкъара башхалла


Нохчийчуьра Туркойчохь бехачу мухIажиршна гергарчара бахьийтина хьонка ницкъала дIовш тоьхна а нисбелла, велла цигахь цхьана доьзалан да - Садуев Лоьма.\nДоьзалера цхьаберш халчу хьолехь бу. Соьлж-ГIалара почтехула кхаьчна тIоьрмиг схьабоьллушехь кхетта дIовш, хьонка экспертизе баьхьинчу Туркочоьнан полицино тIечIагIдина иза.\nОцу хьокъехь почтехула кхоьхьуйтучу кхачанах даймахкал арахьа бехачу нохчашка ларбалар доьху хаам биначу кху зудчо.\nНохчийн зуда: "Ларлахьара шу иштачух. Махкана генадевлча а ца дуьту оцу стага-м..."


#26 ШКОЛА ИЦЮАНЬ. ЦЗОУБУ ФУАНЬ ШИЛИ — Боевой спорт - боевые искусства, КроссФит, ЗОЖ\nHD #26 ШКОЛА ИЦЮАНЬ. ЦЗОУБУ ФУАНЬ ШИЛИ\nЦзоубу Фуань Шили — Фуань Шили с шагамиРоссийская Академия Ицюань: +7 (921) 045-88-88#Yiquan #ZhanZhuang #Qigong #Ицюань #Цигун #Столбы #Krivodedov #ЦигунМурманск #ИцюаньМурманск #ШколаИцюань\n<iframe width="420" height="315" scrolling="no" src="//boi-sport.ru/video/embed/859" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>\n#25 ШКОЛА ИЦЮАНЬ. ФУАНЬ ШИЛИ В ДИНБАБУ


Прива — Википеди\n44°44′06″ къ. ш. 4°35′57″ м. д.HGЯOL\n▲8363 стаг (2018 шеран 1 январь)\nПрива (фр. Privas) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Алисса, Ку (Ардеш), Фресене, Лья, Сен-При (коммуна), Верас (Ардеш). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Прива&oldid=5180116»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 00:57.


ЯнгулабевгIеран доьзал террорхойн агIончаш бу аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, полисхо хиллачунна Туркойчохь тIелатар вовшахтохарна бехкаш а дохкуш. Уьш лоцучу заманчохь байъахь реза хир ву ша аьалла Кадыровс.\n"ЯнгулбаевгIара терроризме а, экстремизме а кхайкхамаш бо, иза къобалйо, -яздина Кадыровс шен телеграм-каналехь. - Машанехь цхьаммо даржийначу йозанаштIехь гуш ду, цара вовшахтоьхна Туркойчохь дина Нохчийчохь бакъоларъяран органашкахь болх бинчунна дина хилла тIелатар. Оцу йозанашца къаьстина, ЯнгулбаевгIеран боллу доьзало террорхойн тобанаш къобалъеш хилар, дийнна маша кхуллуш дакъалалаца Iалашо а хилла. Оцу тIера суна хета, уьш леца беза, низамо ма бохху, царна таIзар дан а деза. Нагахь санна, цара дуьхьало йой, террорхойн агIончаш санна, уьш террористаш бан а бу, байъа беза".\nКадыровс билгалдаьккхина, "ЯнгулбаевгIара доллу къомах лаьцна дийцинчунна тIехула Нохчийчоьнан бахархой эргIадбахна, царна тIекхачахь, цара уьш ловзор бац" аьлла.\n"Бакъоларъяран органаш царна хьалха тIекхачахь — цаьргахьа ду, церан сийсазбаро оьгIазбахийтина нохчий кхочучул а. Дийнна къомах лаьцна маьттаза къамелаш дина ЯнгулбаевгIара. Со IадIахь а, юкъаралло шена хетарг эра ду", - дерзийна къамел Кадыровс.\nГIуран-беттан 28-чохь Пятигорскехь лецира Янгулбаев Сайдин а, Мусаева Заремин а воккхаха волу кIант Янгулбаев Абубакар - "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" юрист. Терроризме кхайкхамаш барх йолчу артиклехь гIаттийначу гIуллакхца хеттарш динера цуьнга, оппозицин IАДАТ телеграм-каналан модераторшлахь иза ву аьлла хеташ. Нохчийн полисхоша таллам бира цуьнан хIусамехь, телефон а, ноутбук а схьаяьккхира. Цул хьалха дIахьедира Янгулбаевс, ницкъхоша Нохчийчохь беха шен герганаш нуьцкъаша дIабигарх.


▼1466 стаг (2020)\nМуиньос картан тӀехь\nМуниципалитетан майда — 109,56 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 680 метр. Дозанашца ю Ловьос, Лобера, Банде, Поркера, Кальвос-де-Рандин, Монталегри муниципалитеташ.\n1999 стаг ↗2014 стаг ↘1985 стаг ↗2003 стаг ↗2004 стаг ↘1922 стаг ↘1888 стаг\n↘1821 стаг ↗1824 стаг ↘1782 стаг ↘1779 стаг ↘1744 стаг ↘1622 стаг →1622 стаг\n↘1572 стаг ↘1514 стаг ↘1486 стаг ↗1502 стаг ↘1466 стаг\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 22 февраль 13:10


О Республике | Официальный сайт Молодежного Парламента Чеченской Республики\nКОНСТИТУЦИЯ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ Принята на референдуме Чеченской Республики 23 марта 2003 года (в ред. Конституционных законов ЧР от 02.12.2007 № 2-РКЗ, от 23.07.2010 № 3-РКЗ, от 02.09.2010 № 4-РКЗ, от 20.05.2012 № 2-РКЗ, от 18.06.2012 № 4-РКЗ, от 01.11.2012 № 5-РКЗ) Мы, многонациональный народ Чеченской Республики, осознавая свою историческую ответственность за утверждение гражданского мира и согласия в Чеченской Республике, стремясь защитить права и свободы человека как высшую ценность и укрепить демократические основы общества, руководствуясь общепризнанными принципами...\nГерб Чеченской Республики ЗАКОН О ГОСУДАРСТВЕННОМ ГЕРБЕ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ Принят Народным Собранием Парламента Чеченской Республики 15 мая 2008 года Одобрен Советом Республики Парламента Чеченской Республики 22 мая2008 года (в ред. Закона ЧР от 17.12.2010 № 64-РЗ) Настоящий Закон устанавливает Государственный герб Чеченской Республики, его описание и порядок официального использования. Статья 1. Статус Государственного герба...\nНохчийн Республикан гимн (Гимн Чеченской Республики) Дешнийн автор — Кадыров Хож-Ахьмад Мукъаман автор — Бексултанов Iумар Харцоно цІе тесна хийла хьо ягарх, Нохчийчоь ца йоьжна, giahtina & nbsp; yahoo,,uk,Хьан лаьттан сий дина яхь йолчу & nbsp;,,bg,hasta; Ho yotsurg Amuderya Yats & nbsp arkasında nohçiyn,,ky,Dallas daha & nbsp;,,tg,Savaşlar Bashlaman bakhkashkas savaşı & nbsp;,,mn,Органик компаний ненан мотор & nbsp; буьйцу,,mn. Кавказан ткъес хилла, маршонан ага, Хьан лаьттан сий дина яхь йолчу наха. Барт болу хьан къаьмнаш — мах боцу беркат! Хьо йоцург Нана яц нохчийн халкъ хьаста. Тхан дахар, тхан дерзар Даймехкан кхерчахь, Декъалдар доьхуш ду, Далла беш хастам. Башламан баххьашка дайн синош дуьссу. Органан тулгІено ненан мотт буьйцу. Исбаьхьа совгІат хьо, азаллехь делла! Шатлакхан илли ду тхуна ницкъ белларг! Къинхьегам, хьан хьуьнарш хазделла шайна, ...\nФлаг Чеченской Республики ЧЕЧЕНСКАЯ РЕСПУБЛИКА ЗАКОН О ГОСУДАРСТВЕННОМ ФЛАГЕ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ Принят Народным Собранием Парламента Чеченской Республики 15 мая 2008 года Одобрен Советом Республики Парламента Чеченской Республики 22 мая 2008 года (в ред. Закона ЧР от 17.12.2010 № 64-РЗ) Настоящий Закон устанавливает Государственный флаг Чеченской Республики, его описание и порядок официального использования. Статья 1. Статус Государственного флага Чеченской Республики Государственный флаг Чеченской Республики (далее — флаг Чеченской Республики) является официальным государственным символом Чеченской Республики. Статья 2. Описание и изображение флага Чеченской Республики 1. Государственный флаг Чеченской Республики...


"Со ца теша нийсачу харжамех, цундела ца ваха лаам бу кхаж таса..."\nАхь тосур буй Путин Владимирна кхаж?\nНохчийчохь а, "Толаман гIоьнчий" аьлла Оьрсийчоьнан боламан декъашхоша а Путин Владимир президентан дарже хьалхататтаран кхаьжнаш гулдан долийна. Соьлж-гIаларчу "Гранд-парк»" олучу махбаран - самукъадаккхаран центрехь дIахьош бу и болх.\nПаспорт долчу муьлхачу стеган аьтто бу цигахь шен аз дIадала. Цкъачуьнна жамIаш гIарадохуш дац оцу боламо, амма кхоччуш 300 эзар кхаьжнаш гулдаллалц и болх сацабийр болуш бац.\nОьрсийчохь кху тIаьххьарчу 20-х шарахь массо а воьлла хIума ду, кхаж тасар а, хетарг а цхьаъ ца хилар. Ахь, хьайн хьакамо аьллачунна кхаж таса а мега, хьуна и кандидат везаш воццушехь.\nТахана шеко яц, кху шеран бIаьста Оьрсийчохь хинболчу харжамашкахь а иштта хирг хиларна.\nМаршо Радионо таллам бира бахархошна юкъахь, церан дог-ойла йовза гIерташ. ЖамIаш а да воккхавийр волуш дац, кхаж тасаран жамIаш мухха а хир делахь а.\nСовдегара Истумалов Мусас ша гIур вац боху харжамашка. Хийцадала хIума дац, элира цо: "Цхьанна а кхаж тосур бац ас, со цига гIура а вац. Тахана Оьрсийчохь хоржуш бац. Дарж схьа а лаьцна, нехан лаг а лаьцна Iаш бу. Цундела со цига вахча а, ца вахча а хийцадала хIума дац".\nТIехьа-Мартан кIоштера вахархо Абдулаев Увайс а вац харжамашкахь дакъалоцур долуш. Харжамашна ахча дайа а ца оьшура, иза цхьана кхечу гIуллакхна хьажийча дика хира дара, элира цо: "Нах Iеха а беш, эрна ахча а дойуш хIума ду иза. Рицкъа мискачу нахана дIаделла, дитт доьгIнехь а, некъ биллинехь а, тIай динехь а гIоле дара".\nЖурналистна Серганова ТIауса хIинцале хаьржина ша кхаж тосуо болу кандидат: "ВВП-на ас кхаж тосур бац. Цо кху тIаьххьарчу 20 шарахь вайн цIахь а, кхечу пачхьалкхашкахь а динарг гуш ду. Цунна ас тосур бац кхаж. Ас Явлинский хоржур ву. Иза чекхавер ву аьлла а тосур бац. Цуьнан программа ас къобал йо".\nНажин- юьртан кIоштера вахархо Дукузов Хьасайн тешна ву харжамаш бIаьста нийсонца чекхабевр бу аьлла: "Харжам боху хIума шен къайле йолуш хIума ду. Кхаж тесинчул тIаьхьа хуур ду-кх мила тоьлла".\nШа цхьана хенахь харжамашна юкъахь болх бинчу Магомадов Анзорна а ца хета цигахь кхаж тосуш хIума лело деза аьлла. Шайна луург чекхвоккхур ву, элира цо: "Кхаж таса маьIна а дац. Со а хилла харжамийн комиссехь. Баккий аьшпаш бу уьш. Цундела я лаам а, я доглазар а дац цига ваха".\nЭрна ахча дайар ду, цундела шен хан ца яйа ша а гIур вац цига, элира Соьлж-гIаларчу вахархочо Баканаев Iелас: "ВаллахIи со цига гIур а ма вац. ХIунда аьлча, со ца теша оцу харжамех".\nОьрсийчоьнан президентан харжамашкахь, тахана коьртехь волчу Путинна уггаре а алсам кхаьжнаш гулдечарех ю Нохчийчоь.\nСхьахетарехь, кху шарахь а иштта хила там бу, кхин цхьа доьхнарг юкъа ца долахь.


Белхороевн хилла машенлелорхо дарбадан ГIалгIайчуьра араваьккхина\nДечкен-бутт 16, 2019\nБелхороев ИбрехIим чохь хилла машен\nШейхан БатIал-Хьаьжин тIаьхьено ГIалгIайчуьра ара а ваьккхина, дарбадан дIавигийтина, Белхороев ИбрехIим вуьйш, лазийна висина цуьнан шофер Аушев Або. Церан вирдан векало дийцарехь, цуьнан къерамзалла ларъярхьама дехьаваьккхина иза.\nМаршо Радионо хаамбира, меттигерчу Телеграм-каналан информацина тIе а тевжина, ГIалгIайчохь шейхан Белхороев БатIал-Хьаьжин кIентан кIант Белхороев ИбрехIим верах. Чевнаш йира иза дIасалелочу шоферна Аушев Абона.\nНесарарчу Пионерская олучу урамехь шен машенчохь герз тоьхна вийра Белхороев. Болчу хаамашца, оцу сохьта кхелхинера ИбрехIим, ткъа цуьнан машенан урхалла дийриг чолхечу хьолехь дарбан цIийне кхачийра.\nБелхороев ИбрехIима критика йора мехкан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекна. ГIадужу-баттахь ГIалгIайчоьно Нохчийчоьнца латтанаш хийцича, дуьхьалбевллачу протестхойн агIо лаьцнера цо.\nЛоьрийн хаамашца, чолхечу хьолехь ву Аушев хIинца а, халла бен вист ца хуьлу, талламчашна хиллачух дуьйцучу хьолехь вац иза цкъачунна.\n18 тоьпан хIоъ кхетта цуьнан дегIах, дийна висар а тамаш болуш аьлла БелхороевгIара.\nКадыров Рамзанан ден цIарах хир ю Нохчийчуьра ОМОН а, СОБР а


Фесслер Игнац-Аврелий. Словарь. Врубель Михаил Александрович


1954 шо — Википеди\n(1954 тӀера хьажжина кхуза)\n1930‑гӀа · 1940‑гӀа — 1950‑гӀа — 1960‑гӀа · 1970‑гӀа\nСоьлжа-гӀалахь П. Мусоров цӀарах йолу майданехь хьайиллина Граждански тӀеман турпалхойн памятник (1954 шеран 6 ноябрь)\nАбаев, Султан Шамсутдинович (1954 шеран 1 ноябрь) — нохчийн художник, Нохчийн Республикин а, Российн а художникийн тобанийн декъашхо, Российн Сийлахь художник;\nАхмадов, Рамзан Аюбович (1954 шеран 30 май) — хелхархо, хореограф, «Даймохк» ансамблан кхоллархо а, куьйгалхо а, Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артист, Российн Халкъан артист, Нохчийн Республикин культурин министран хьалхара когаметтаниг;\nБицираев, Сайдхусейн (1954 шеран 30 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь художник, Российн Сийлахь художник;\nБексултанов, Муса Эльмурзаевич (1954 шеран 1 июль) — нохчийн яздархо, прозаик, Нохчичоьн а, Российн а яздархойн союзашан декъашхо, 2005 шарахь «Литература» номинацехь «Дашо бухӀа» совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикин Халкъан яздархо;\nГериханов, Ихван Баудинович (вина 1954 шеран 17 апрелехь, Кхазакхийн ССР Карагандан областера, Караганда гӀалахь) — Нохчийн Республикин политикин а, пачхьалкхан а, юкъараллин гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн кандидат, республикин дуьххьарчех Ӏилманча юрист.\nХалидов Айса Идрисович (1954 шеран 10 ноябрь) — филолог;\nКало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — мексикин художник, шен автопортреташ бахьнехь евзуш йолу;\nМатисс, Анри (1869 шеран 31 декабрь — 1954 шеран 3 ноябрь) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.\nФерми, Энрико (1901 шеран 29 сентябрь — 1954 шеран 28 ноябрь) — гӀарвелла Италийн а, Америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1938 шо).\nТьюринг, Алан (1912 шеран 23 июнь — 1954 шеран 7 июнь) — ингалсан математик, логик, криптограф, информатика кхиарна боккху Ӏаткъам бинарг.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1954_шо&oldid=6103421»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 июль, 00:30.


> ДЕЦА>Кожени Обувки>Обувки за Деца до 5 г. (до 30 размер)>КОРЕЛА в синьо 1\nКОРЕЛА в синьо 1\nПодметка: 5 мм. гумена подметка на Vibram®.


Кемеровохь хиллачу бохамо синтемах бохийна Нохчийчуьра дай-наной\nКемеровохь хиллачу бохамо кхерийна Нохчийчуьра дай-наной\nКемеровохь хиллачу бохамо дуккха а хаттарш а, кхерамаш а хIиттийна кхечу меттигашкахь шортта самукъадаккхаран а, махбаран а центраш йолчу. Мел долу адам телехьожийлашка оцу гIалара тIаьххьара хаамашка ладугIучу хенахь, Соьлжа-ГIалахь а цIе елира 12-зза тIекIалдинчу цIенна. Иза дукха сиха дIаяйъира. Белларш, лазийнарш а бац цигахь.\nИ гIишло, Гранд-Паркана 20 метар хиллал уллехь хиларо боккха кхерам кхоьллинера цу чохь болчу нахана а. Цундела, сихонца арабехира уьш, цхьа а чохь ца вуьтуш. Доьхнарг дара и самукъадаккхаран кхерч гIалин юккъехь хиларна, машен хIоттон меттигца къелла йолуш, наха гобаьккхина хIиттайо машенаш хилар. ЦIеяйъархойн машенаш халла бен ца кхечира цига. Кхийолу машенаш дIайохуш наха шаьш гIо дира, куьйгашца ийъеш а, дIатуьттуш а паргIат яьккхинера меттиг.\nТахана Нохчийчуьрчу Iедало дIакхайкхийна дац оцу Гранд-Паркехь а, Грозный-Ситехь а, кхечу цу тайпа меттигашкахь кхерамазалла теллина аьлла. Иза ца дича, шаьш баха хIуттур бац боху цхьаболчу наха.\nШа хьалха а реза яцара, ткъа тахана-м аьттехьадохуьйтур дац ша бераш классаца ишттачу меттиге, элира Соьлж-ГIалин яхархочо Абубакарова Иманис: «Оцу дай-нанойн дегнаш лелххал бохам бу и хилларг. Иза хазале а яцара со сайн бераш школерчаьрца цхьанхьа дахийта реза. ХIинцачул тIаьхьа-м дохуьйтур дацара ас уьш цхьанна а метте. Бераш, цIе ялахь а, хIума хилахь а, цIе яйъа а, чуьра арадовла а меттигаш йоцуш чоьнаш ю-кх церан цигахь бераш ловзуьйтуш».\nМахбаран а, самукъадаккхаран а дукхачу центрашкахь берийн меттигаш уггаре а лакхарчу гIатташ тIехь хуьлу. Цундела оцу Кемеровехь иштта дуккха а нах белла. Ах сов шо хьалха дагадогIу Соьлжа-ГIалахь Гранда-паркехь 3 гIат тIера жима кIант чу а воьжна валар.\nКхерамазалла лакхаяккхархьама берийн меттигаш уггаре а лахарчу гIатташ тIеяха еза, аьлла хета шена боху 4 берийн дас Соьлжа-ГIалин вахархочо Саламов Абубакара: «И самукъадаккхаран центраш вайн цIахь схьайоьллуш ю: Грозный-Сити, Гранд-Парк а кхин а, кхин а. Соьга хаьттича, иштта меттигаш еш хилча, лахахь хила еза, массийта араволийла а йолуш».\nКемеровохь 53 стаг велла туьканахь цIе ялар бахьана долуш\nКемеровохь хилла Путин\nКемеровохь цIеяларехь кхелхина 41 бер\nКхин а 6 шарахь...\nВала луучунна хьехаршден сайт дIакъовлар доьху Нохчийчуьрчу прокурораша


Мений-ле-ГӀуьиц — Википеди\n50°27′09″ къ. ш. 2°35′06″ м. д.HGЯOL\n5,56 квадратан километр\n▲1707 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМений-ле-ГӀуьиц (фр. Maisnil-lès-Ruitz) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу ГӀуьиц, БагӀлен, ФгӀеникугӀ-ле-Дольман, Уден, ГӀебгӀев-ГӀаншикугӀ.\n↑ Leverd F. Marcel Pruvost devient maire de Maisnil-lès-Ruitz, Jacques Miniot fait ses adieux (фр.) // La Voix du Nord — 2020. — ISSN 0999-2189; 2491-3189\n↑ Leverd F. Maisnil-lès-Ruitz : Marcel Pruvost va succéder à Jacques Miniot samedi (фр.) // La Voix du Nord — 2020. — ISSN 0999-2189; 2491-3189\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мений-ле-ГӀуьиц&oldid=7820538»


Обь (гӀала) — Википеди\n54°59′30″ къ. ш. 82°42′45″ м. д.HGЯOL\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Обь.\nОбин гӀалин гуо\n▲29 883 стаг (2020)\nОбь (оьрс. Обь) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Обин гӀалин гуо юкъа йогӀу гӀала.\n14 915 ↗21 948 ↗24 399 ↗25 014 ↗26 300 ↘26 200 ↘26 000\n↘25 900 ↘24 473 ↗24 800 ↗24 900 ↗25 109 ↘25 100 ↗25 396\n↘25 382 ↗25 400 ↗26 070 ↗26 792 ↗27 430 ↗28 387 ↗28 913\n↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населенных пунктов Новосибирской области. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 5 апрелехь. Теллина 2016 шеран 5 апрелехь.\nОбин гӀалин гуонан индексаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Обь_(гӀала)&oldid=8549604»\nОбин гӀалин гуонан нах беха меттигаш


LARIS CORBETT CANIS V.D. » База собак Большой швейцарский зенненхунд;\nБаза собак Большой швейцарский зенненхунд » LARIS CORBETT CANIS V.D.\nКличка: LARIS CORBETT CANIS V.D.\nОтец: CLAUS VAN'T KEUTENHOEFKE\nМать: INOUK VAN DE ZUIDERWAARD\nТитулы: Dutch youth champion (Ch.J.NL), Dutch champion (Ch.NL), Dutch club champion for the year 2007, Amsterdam Winner 2007\nHASSIM VON DER POINT\nINOUK VAN DE ZUIDERWAARD\nPIAZA VAN VREMDERMOLEN\nЗаметки: character test (excellent - A)


Стенгара девлла Муцольговн компьютер чохь маьттаза сурташ?\nТIаьхьарчу хенахь талламхоша йоьхьарлаьцначу «Машар» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллийн куьйгалхочуьнна Муцольгов Мохьмадан керла бехк кховдо мегаш бу. Цуьнан цIера дIаяхьанчу компьютер чохь, маьттаза суьрташ а видеош а карийна аьлла, шега хаам бина шега боху гIалгIайн бакъонашларъярхочо\nБутт сов хьалха, Муцольгов Мохьмадан, цIа а баьхкина, чуьра мел йолу техника а, компьютерш а, документаш а, дIадаьхьнера талламхоша. Сахьтнашкахь яьхъеллачу оцу операцино, цхьанна а тайпа жамIаш ца деънера, амма, хIинца, оццула хан яьлча, къаьстина, цуьнан цхьана компьютер чохь маьттаза суьрташ а, видеош хилар.\nКхаарийндийнахь, бакъонашларъярхо шаьш долчу дIа а кхайкхина, цуьнах хаам бина цуьнга. Шех цхьанна а тайпана вогуш воцучу Муцольгов Мохьмада, ша гIарадаьккхина и хIума. Гарехь, шега къамелехь иза хьаха а дина, кхерам таса дагахь хилла мега аьлла хета цунна. Кхолладеллачу хьолех, Маршо радиога иштта дийцира бакъонашларъярхочо.\nМуцольгов Мохьмад: "И маьттаза хIуманаш сан компьютер чу цара шаьш яьхна"\nМуцольгов Мохьмад ГIалгIайн махкахь а, Оьрсийчохь а дикка вевзаш бакъонашларъярхо ву. Цо куьйгалла деш йолу «Машар» цIе йолу цхьанатохаралла гIо деш ю, бакъонаш йохийначу нахан. Дуккха а гIуллакхаш ду, цара луьстуш а, листина а. Дукхаза талламаш бина оцу цхьанатохарална, низамаш дохийна хилар билгалонаш лохуш.Амма, карийна дац цхьа а. Цундела, шех вага хIума доцун дела, Муцольгов Мохьмада, майра дуьйцу кхин дIа а.\nМуцольгов Мохьмад: "Кхана суна наркобарон аьлла цIе а кхолла мега цара"\nШа беш болу бакъонашлраъярхойн болх, новкъа бу Iедалшна а, цхьаболчу даржхошна а. Цундела бен и Iаткъамаш шена беш ца хиларна шеко яц Муцольгов Мохьмадан. Кху ворхI-бархI шарахь, ГIалгIайн махкахь, меттигерачу Iедалшна оппозицехь болу нах байина, цхьацца бахьанаш а дуьйцуш. Хьуна, хьайна муха хета, тIехь лаьтташ болу кхераман барам, аьлла хаьттича, иштта жоп делира Муцольгов Мохьмада.\nМуцольгов Мохьмад: "Со цхьанна метте д1а а гIура вац, болх а сацабийра бац"\nЛуьра лоручу зуламанна бехке вина а ца Iаш, Муцольгов Мохьмада куьйгал деш йолу «Машар» цхьанатохаралла, ГIалгIайн мехка юстицин министралло лаьрра, кхечу пачхьалкхийн агент. Иза, бохург ду, цо и цIе къобал яьллалца, кхин дIа болх бан церан аьтто хира бац.\nМуцольгов Мохьмадан гIуллакх


Монтрей (Па-де-Кале) — Википеди\n50°27′49″ къ. ш. 1°45′48″ м. д.HGЯOL\n▼1952 стаг (2018 шеран 1 январь)\nМонтрей (фр. Montreuil, фр. Montagne-sur-Mer) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале. Дозанашца йу Невиль-су-Монтрей, Бомери-Сен-Мартен, Екюир, Ла-Маделен-су-Монтрей, Марль-сюр-Канш. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23805\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Монтрей_(Па-де-Кале)&oldid=5174518»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 19:30.


Муладхара-чакра - корень жизни. ...\nКлючевые слова этой страницы: чакры, муладхара, чакра.\nСкачать zip-архив: Чакры Муладхара-чакра. Муладхара-чакра - корень жизни. - zip. Скачать mp3: Чакры Муладхара-чакра. Муладхара-чакра - корень жизни. - mp3.


К1иран де, 11.04.2021, 13:22\nВ реке Аргун унесло течением двух маленьких детей\nСегодня в 15:20 на пульт ЦУКС Главного управления МЧС России по Чеченской Республике поступило сообщение о том, что на окраине населенного пункта Старые Атаги унесло течением реки Аргун двух детей 2005-го и 2007-го года рождения.\nИзвестно ... Деша кхин д1а а »\nКатегори: Юьртара (Местные) | Хьоьвсина 1366-за | Д1аяздина: isamuslim | Терахь: 03.06.2013 | Комментариш (0)\nСултан и Юнус Датиевы. Атагинцы в Европе.\nДай Аллах семье Датиевых и всем, кто по воле судьбы пришлось уехать из родной земли всех благ, мира, здоровья и самое главное, не забыть свои корни, свой язык, лучшие нравы своего народа. Чтобы оставались истинными мусульманами до последнего вздоха.\nВидео снят и смонтирован в ... Деша кхин д1а а »\nКатегори: Юьртара (Местные) | Хьоьвсина 1425-за | Д1аяздина: isamuslim | Терахь: 05.05.2013 | Комментариш (0)\nОчередная трагедия на дороге.\nНа автодороге «Грозный - Шатой» в селении Старые-Атаги Грозненского района республики произошла авария с участием автомашин ВАЗ-217030, за рулем которой находился 30-летний житель г.Грозного и ВАЗ-2107, под упр ... Деша кхин д1а а »\nКатегори: Юьртара (Местные) | Хьоьвсина 1383-за | Д1аяздина: isamuslim | Терахь: 22.04.2013 | Комментариш (0)\nСсылка на письма. Ссылка на видео-архив.\nКатегори: Юьртара (Местные) | Хьоьвсина 1277-за | Д1аяздина: isamuslim | Терахь: 17.04.2013 | Комментариш (0)\nВ селе Чири-Юрт Шалинского района Чеченской республики планируется заложить капсулу на месте строительства современного инновационного строительного технопарка "Казбек". По сообщению пресс-службы главы и правительства Чечни от 19 марта, в церемонии закладки будут прин ... Деша кхин д1а а »\nКатегори: Юьртара (Местные) | Хьоьвсина 1558-за | Д1аяздина: isamuslim | Терахь: 21.03.2013 | Комментариш (0)


Шель (Сена а, Марна а) — Википеди\nШель (Сена а, Марна а)\n▲55 148 стаг (2018 шеран 1 январь)\nШель (фр. Chelles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, Марна а. Дозанашца йу Шам-сюр-Марн, Куброн, Монфермей, Ганьи, Гурне-сюр-Марн, Нуазьель, Вер-сюр-Марн, Бру-сюр-Шантерен, Ле-Пен (Сена а, Марна а), Куртри. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шель_(Сена_а,_Марна_а)&oldid=5195428»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 18:05.


Абубакарова П. «Къоначу пох1манчийн Де»\nДукха хан йоцуш Соьлжа-г1алин коьртачу библиотекехь д1адаьхьира къоначу яздархошца цхьаьнакхетар.\nЦхьаьнакхетар вовшахтуьйхира Нохчийн Республикан Правительствон Кегийрхойн Комитетан г1оьнца.\nТкъа кхуьучу яздархойн, церан пох1маллин Дезчу денца, лерам бан дагалаьцнарг яра къона поэтесса Халикова Асет, Нохчийн пачхьалкхан университетан хьехархо а, лакхахь хьахийначу Комитетан жигара декъашхо а йолу.\nНохчийн къоман литература хиндерг долуш хиларх тешийра библиотекан зал къоначу пох1манчех юьзна хиларо. Иза шайн къамелашкахь билгалдаьккхира кхуза хьошалг1а кхайкхинчу нохчийн къоман поэта, «Хьехархо» газетан редакторо Цуруев Шарипа а, иштта НР-н 1илманийн Академин вице-президент волчу, физика-математическин 1илманийн доктора Дадашева Райкома а, хьехархо, поэт-илланча волчу Бетельгериев Хьуьсейна.\nЦхьаьнакхетар долош дош делира Дадашев Райкомана. К1орге а, чулацаме а къамел дира цо вайн Академис болх д1аболийначу «Къоман синмехаллаш» ц1е йолчу проектах лаьцна. Ткъа и болх д1аболош шаьш дуьххьара арахецна Гадаев Мохьмад-Селахьан чолхечу, амма беркатечу кхоллараллин некъах дуккха а керланиг дийцина ца 1аш, цо деза совг1ат дира оцу авторан шишша том книшкашца х1инца кхузахь вовшахкхеттачу дуккха а хьешашна а, библиотекан фондана а.\nЦул сов Райкома хаийтира къоначу яздархошна Академин не1арш, мацца а уьш схьа баг1ахь а, йиллина хилар а, шайга далучунна шаьш накъосталла дийриг хилар а.\nДуккха а пайдехь дерг а, керланиг а довзийтира 1илманчас гулбеллачарна, гуш дара цуьнан даггара къоман дахарх доглазар. Кхаъ хила т1еийцира гулбеллачара Академехь арадолуш нохчийн маттахь 1илманан журнал «Таллам» хилар. Шеко яц, нохчийн литература кхиорехь мехала г1уллакх ду иза.\nДаим а шен х1усаман йовхо ца кхоош яздархошна, дешархошна, 1илманчашна доттаг1 хилла схьайог1учу библиотекан директорна Исраилова Сацитина баркалла аларца долийра шен къамел поэта Цуруев Шарипа. Х1ара цхьаьнакхетар цхьа башха а, ша-тайпа а хилар билгалдаьккхира къоман яздархочо. Къоначу поэтийн мог1арех воккхавер хаалора цуьнан къамелехь.\nШайн кхоллараллица х1инцале а дешархошна бевзачу поэтийн ц1ераш ехира Шарипа. Царах хьахо лаьа Халикова Асет, Арсалиева Люба, Петирова Пет1мат, Тапалаева Амнат, Хабаев Исмаь1ал, Дажаев Гелани, Багаев Акраман кхин а. Вевзаш волчу поэто мах хадор доккха совг1ат ду, аьлла хета суна къоначу яздархошна.\nРог1ехь дош делира меттанийн говзанча-хьехархо, поэт-илланча волчу, вевзаш волчу Бетельгериев Хьуьсейна.\n«Поэзин башхалло кхуллу иллин ша-тайпаналла а! Х1ора аз шен-шен мукъам, шен бос а болуш хилча, т1аккха лакхара мах хадабо оцу иллин», – шена поэзин езар а, йовзар а к1езигчу къамелехь гучудоккху Хьуьсейна.\n«Д1а ма г1охьа хьо», «Нохчийчоь-сан безам», «Ас хьан ч1абанех» бохучу иллешца совг1ат дира Хьуьсейна къоначу пох1манчашна, иза царна х1оранна а дика вевзаш а вара.\nШен говзаллица, ц1еначу ненан маттахь д1аяьхьира Асета яздархойн суьйре, дош делира х1оранне а санна, массо къоначу поэтана.\nЦхьаьнакхетар дерзош Халикова Асета д1айийкъира Кегийрхойн Комитетан ц1арах Сий-лараман грамоташ.\nМассо а накъостийн ц1арах даггара баркалла ала лаьа и тайпа цхьаьнакхетар Яздархойн Дезчу дийнахь дан дагадеъначу Асетана а, цунна и проект-1алашо кхочушъян г1одеш дакъа мел лаьцначунна а.


Ле-Шатле-суьгӀ-Мез — Википеди\nЛе-Шатле-суьгӀ-Мез (фр. Le Châtelet-sur-Meuse) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.\nДозанашца йу БугӀбонн-ле-Бен, ДаммагӀтен-суьгӀ-Мез, ДамгӀемон, ПагӀнуа-ан-Бассиньи, Saulxures, Haute-Marne[d], СегӀке (Лакха МагӀна), Вик (Лакха МагӀна).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-Шатле-суьгӀ-Мез&oldid=7815081»


NGC 4026 — Википеди\nNGC 4026, MCG+09-20-052, PGC 37760, 2MASX J11592518+5057420, UGC 6985, SDSS J115925.08+505741.9, Z 269-29, Z 1156.8+5115, UZC J115925.1+505743, 2MFGC 9425, LEDA 37760\n14,66 ± 0,12 мегапарсек, 14,66 мегапарсек\n972 километр в секунду\n11ч 59м 25,0903700828с\n+50° 57′ 41,935297936″\nNGC 4026 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 4026: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 4026.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_4026&oldid=5058699»


ШигӀоль — Википеди\n44°41′09″ къ. ш. 4°17′14″ м. д.HGЯOL\nШигӀоль (фр. Chirols) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.\nДозанашца йу Жуьвина, МегӀа (АгӀдеш), Пон-де-Лабом, Сен-ПьегӀ-де-Коломбье, Вальс-ле-Бен.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ШигӀоль&oldid=7847666»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 8 февраль, 09:11.