Хьуьжаре леларца цхьана оцу школехь а дешна Iабдурахьмана. Школехь оьрсийн моттий, литературий хьоьхуш Хакишев Солтин йоI Исаева Марьям хилла, тIаьхьа нохчийн къоман культура а, дешар а кхиорехь доккха гIуллакх дина йолу гоьяьлла юкъараллин деятель а, яздархо а. Оьзда гIиллакхаш долуш, тамехь, цIенчу куьцехь стаг яра шайн хьехархо, шаьш массо а иза дага а йоьхна дара, бохуш яздина Авторханов Iабдурахьмана Исаева Марьямах лаьцна. Оьрсийн литература дукхаезаш, къаьсттина М.Ю. Лермонтовн поэзино йийсаре эцна волу Iабдурахьман, Лермонтовчарах таръеш стихаш язъян я цуьнан стихаш нохчийн матте яха дагахь хиллера. И шен ойла хьехархочуьнга Исаева Марьяме хаийтича, цо аьттехьа а ца дитина кIента дагахь дерг: «Лермонтовн стихаш нохчийн матте яха и санна поэт хила веза, ахь хьо лорий иштта поэт?» – аьллера хьехархочо. Цул тIаьхьа нохчийн поэт хила лаар а, Лермонтовн стихаш гочъян лаар а дIадаьллера кIентан.\nIабдурахьман жима волуш нана кхелхина цуьнан. Да кIантаца башха кIеда-мерза а ца хилла. ЦIера ваьлла Соьлжа-ГIала а вахна, цигара муьлххачу а цхьана школехь деша лууш хилла Iабдурахьман. Аьтту а баьлла 1923 шеран 2 июлехь интернатан тайпанчу берийн цIийне дIаэцна иза. Цхьа-ши бутт балале «Детский учебный городок» аьлла, цIе а тиллина Асланбековски (хIинца Серноводск) дIаяьхьна кхера интернат. Iабдурахьман, кхиамца экзаменаш дIа а елла, интернатерчу Эльдарханов Таьштамара цIарах йолчу шолгIачу даржан школан лакхарчу классе ваьлла. Школехь хьоьхура лаккхара говзалла йолчу хьехархоша. Оьрсийн меттан, литературин хьехархо лингвист Яндаров Халид, нохчийн меттан грамматикин а, филологехь доккхачу маьIне болчу кхечу белхийн а автор хилла. Цуьнан Iилманан белхийн лаккхара мах хадийна акдемика Н.Я Марра а.\nНемцойн а, французийн меттанаш хууш волчу Яндаровс шайна хьоьхуш алссам пайдаоьцура европейски литературах а, боху Авторханов Iабдурахьмана. Математикин хьехархочух греках Колпахчиевх лаьцна боху цо, цуьнан дерриге дуьне аксиомаш, теоремаш, формулаш, цифраш яра, цунна математика дукха дагайоьхна хиларна, шена а марзъелира иза, доггах сацам а бира ша математикан професси караерзо, дерриге шен дахар математикина дIадала. Амма Iабдурахьманан оцу лаамна а кхочушхилар доьгIна ца хиллера. ХIара школа чекхъяьккхина волучу хенахь Соьлжа-ГIалахь схьайилира партийни школа. Цига деша ваха атта а дара, дешархошна дерриге маьхза а дара: юкъарIойла, духар, яар, цул совнаха йоккха стипенди а яра. Партийни школа чекхъяьккхина ваьлча, Москва КУТВ (Коммунистический университет трудящихся востока) деша а вохуьйтура. Оцу хьелаша Iехийна Соьлжа-ГIалахь хIетта схьайиллинчу партийни школе деша вахна Iабдурахьман.\nКхиамца чекхъяьккхина партийни школа а. Цул тIаьхьа деша хIоьттина Соьлжа-ГIаларчу рабфаке. Рабфакехь шолгIачу курсе ваьллачу хенахь иза деша хьажийна Москвахь йолчу ИКП (Институт красной профессуры). Институтан кечамбаран отделенин хьалхарчу курсе деша дIаэцна Iабдурахьман. Хьалхара курс чекхъяьккхинчул тIаьхьа Институт а йитина цIа а веъна, шен юккъера образовани чекхъяккхархьама рабфаке юха деша дIахIоьттина иза. Рабфакан тIаьххьарчу курсехь доьшуш волуш областан а, крайн а изданешкахь арайийлина цуьнан дуьххьарлера статьяш. Цул тIаьхьа цхьа шо даьлча, 1930 шарахь, араяьлла цуьнан дуьххьарлера книга «К основным вопросам истории Чечни». Оцу книги тIера цитаташ ялийна, авторан цIе а ца йоккхуш, Йоккхачу Советски Энциклопеди тIехь (Большая Советская Энциклопедия. Первое издание), цунах пайдаэцна, авторан цIе а ца йоккхуш, Сийлахь-боккха Даймехкан тIом чекхбаьллачул тIаьхьа зорбатоьхначу кхечу цхьана книги тIехь а – «Музыкальная культура автономных республик РСФСР».\nРабфак чекхъяьккхинчул тIаьхьа Iабдурахьман деша вахна Грозненски нефтянойн институтан химически факультете. Амма цигахь доьшийла ца хилира. Дешар долийна дукха хан ялале партин Обкоме кхайкхина дIа а вигна, орготделан куьйгалхо хIоттийна, кхуьнан дуьхьало тидаме а ца оьцуш. Иза жоьпаллин болх бара, цу хенахь Обкоман секретаран дарж цхьаъ бен ца хилла, орготделан куьйгалхо Обкоман секретаран заместитель ларалуш хилла. Авторханов Iабдурахьман, болх жоьпаллин белахь а, шен балхаца дика ларалуш вара. ХIетахь Нохчийн Обком ялх декъах лаьтташ хилла: пхиъ отдел а, спецсектор а. Амма церан белхахошна юккъехь цхьа а нохчийн вацара, веккъа цхьа Авторханов воцург. Оцу гIуллакхна нохчий реза ца хиллера, цара Iабдурахьмане бохуш а хиллера цу хьокъехь гIайгIа бахьара. Обкоман бюро цхьана заседанехь Iабдурахьмана Нохчийн областан партин Комитетан юккъехь нохчийн хила безарх лаьцна бух боллуш къамел дина. ХIара вистхилла валарца, кхуьнан къамелана дуьхьал бевлла кхуьнга селхана и къамел ден баьхнарш.\nДуьхьал бовларал совнаха цхьа болчара-м хIара «нациолизмехь» бехке а вина. Церан къамелаша дукха чIогIа цецваьккхина хилла Iабдурахьман. Ша цецваьккхинарг-м уьш шена дуьхьалбовлар дацара, боху цо шен дагалецамашкахь, шена инзаре хеттарг адамашкахь сел йоккха ямартло хилар дара. Амма партийни куьйгалхочунна там бан гIерташ, ямарт къамелаш динарш гIеххьа боьхна хир бара, Обкоман секретаро шен дерзоран къамелехь Авторханов Iабдурахьман Iаламат бакълуьш ву аьлла, чIагIдича. Цул тIаьхьа Обкоме балха хIитто болийнера нохчий. Обкоман отделийн куьйгалхой хIиттинера Казалиев СаьIид, Арсанов СаьIид-Бей, инструктор вахийтанера Вахаев Хаси, иштта кхиберш а дIаэцнера.\nАвторханов Iабдурахьман партин политика а евзаш, шен болх дика дIакхехьа а хууш, доьналла а долуш белхахо хилла. Цундела республикин куьйгалхойн лерам хилла цуьнга, жоьпаллин даржаш тIедохкуш а хилла цунна. Нохчийчохь уггаре йоккхачу Хьалха-Мартанан округан партин комитетан секретарь вахийта магийна иза. Амма Авторханов Iабдурахьмана, Нохч-ГIалгIайчохь лаьттинчу граждански тIеман историх лаьцна йолу книга язъян материал гулъеш вара ша, оццул доккхачу дарже ша дIахIоьттича, книги тIехь болх бан таро цахиларна кхоьру ша аьлла, дехар дича, кхунна мелла а бIегIийла хеташ болчу балха вахийтина: Халкъан дешаран областнойн отделан куьйгалхо а, Облисполкоман президиуман декъашхо а хIоттийна. Халкъан дешаран областнойн отделехь шина шарахь болх бина цо. Школашна гIишлош яйтар сихдеш, керла школаш схьаелларан гIайгIабеш, кхуьуш йолчу къоман школана оьшуш йолу ненан меттан, литературин учебникаш кечйойтуш, оьрсийн маттахь йолу учебникаш нохчийн матте йохуьйтуш (школашкахь дешар нохчийн маттахь хилла), кхиболу дешаран гIирсаш сабохуш дIахIоттийна цо болх.\nОцу муьрехь Авторханов Iабдурахьмана юкъардешаран школийн болх тобарца цхьаьна схьаеллийтина Нохчийн педагогически техникум, тIаьхьа шен бух тIехь Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан педагогически институт кхоьллина йолу (хIинца Нохчийн пачхьалкхан университет), цо гIайгIабарца вовшахтоьхна Нохчийн къоман драматически театр-студи (хIинца Советски Союзан Турпалхочун Нурадилов Ханпашин цIарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драматически театр). Обкоман бюро сацамца Авторханов Iабдурахьман нохчийн меттан грамматика язъечу авторийн тобанан куьйгалхо хIоттийнера. Грамматика язйина а яьлла зорбатухучу хенахь, Iабдурахьмана авторшна юккъехь шен фамили тIаьххьара язъяйтинера, кхечу авторша динарг дукха, ша динарг кIезга лоруш (Х.Яндаров, А.Мациев, А.Авторханов. Грамматика чеченского языка.1933 г.).\nАвторханов Iабдурахьман пачхьалкхан чиновникан дарж башха дезаш, цунах самукъадолуш вацара, иза даим кхоллараллин балхана тIегIерташ, литературни болх бан лууш хилла. Ша дехар а дина ОблОНО куьйгалхочун балхара дIа а ваьлла, Нохчийн къоман театран директор вахна иза. Авторханов Iабдурахьман куьйгалле веъча, къоначу нохчийн театрехь хаъал хийцамаш хилла диканехьа. Театре белхан лаккхара говзалла йолу режиссераш, художникаш, музыканташ, драматургаш балийна цо.\nНохчийчохь боцурш кхечу гIаланашкара а балабора. 30-40 студент театр-студи а схьаийцира, царах дукхахберш тIаьхьа лаккхара похIма долу артисташ хилира. Авторханов Iабдурахьмана нохчийн драматургийн пьесашна рецензеш язйо, къоман театр, нохчийн литература кхиаран хьокъехь статьяш араюьлу цуьнан «Серло», «Грозненский рабочий» газеташ тIехь а, кхечу изданешкахь а. 1931 шарахь Ростовехь арадолучу «На подъеме» журнал тIехь зорбатуйьхира «На путях становления национальной литературы Чечни» цIе йолу йоккха статья. Цу тIехь автора нохчийн къоман исбаьхьаллин литература кхиаран хьелаш довзуьйту, дуьххьара нохчийн барта кхолларалла талларан проблема а хIоттайо. Нохчийн исбаьхьаллин литература кхиаран хьелаш таллар автора кхочушдо шуьйрачу материала тIехь. Цо Бадуев СаьIидан произведенеш толлу, Дудаев Iабдин, З. Межидован стихаш йовзуьйту, М.Яндаровн, И.Эльдархановн пьесех лаьцна дуьйцу, дика мах хадабо Нажаев Ахьмадан, Айсханов Шамсуддин, Сальмурзаев Мохьмадан кхоллараллин, тIекхуьуш болу къона яздархой Мамакаев Мохьмад, Исаева Марьям нохчийн литературехь шайн меттиг дIалоцур йолуш хилар гойту. Бадуев СаьIидан «ЦIеран арц», «ПетIамат», «Iадат», кхийолу а произведенеш толлу статья тIехь, цуьнан кхоллараллин лаккхара мах хадабо, нохчийн литературе доккха похIма долу яздархо веана хилар билгалдоккху.\nБадуев СаьIидан кхоллараллехь йоккха меттиг дIалоцуш ю драматурги. Шуьйра евзаш, къоман театран сцени тIехь хаддаза хIиттош яра цуьнан пьесаш «Дайн Iедал», «ЦаIебина зуда ялор», «Ламанаш хийцало», «Дашо Iам», «Большевикаллица ялта дерехьа», «Самаяьлла ячейка», «ЦIен гIап», дуккха а кхиерш а. Авторханов Iабдурахьмана цуьнан драматурги толлуш шен статья тIехь къаьсттина тидам тIебахийтина пьесашна «Дайн Iедал», «ЦIен гIап», «Лаьмнаш хийцало». Критико билгалдаьккхина Граждански тIеман хьокъехь йолу «ЦIен гIап» турпалаллин драма исторически бакъдолчунна тIехь язйина хилар. Коьрта долчу декъана драмин чулацамехь берг Iалхан-Юьртахь Деникинан эскаршна дуьхьал бина цIеяххана болу тIом бара.\nИсторически бакъдолчуьнца цхьаьнадогIуш дара Бадуевс шен пьеси тIехь белхалоша, ахархоша граждански тIамехь паргIатонехьа къийсам латтор гойтуш долу суьрташ. «ЦIен гIап» цIе йолу пьеса ерриг нохчийн исбаьхьаллин литературехь тоьлла произведени лору критико. «ЦIен гIап» пьеса а, цу тIехь хIоттийна спектакль а исбаьхьаллин лаккхарчу тIегIанехь хилар чIагIдора Авторханов Iабдурахьмана. 1933 шеран 25 июнехь арадаьллачу «Грозненский рабочий» газета тIехь яздора: «Пьеса кхаа-деа сохьтехь лаьтта, цуьнан ейтта эпизод а, пхиъ дакъа а ду. Амма хьовсархойн зал оцу ерриге а хенахь тIехъюьззина хуьлу, адамаша дIалоцу массо маьIиг а, кораш а, неIсагIеш а, чуьра араболу некъ а. Хьовсархой Бадуев СаьIидан «ЦIен гIап» цIе йолчу граждански тIеман хьокъехь нохчийн къинхьегаман ахархоша а, грозненски пролетариато а Шатиловн, Бичераховн, Чуликовн, Алиевн, кхечеран а кIайгвардейцийн бандашна дуьхьал герзашца латтийначу къийсаман хьокъехь йолчу пьесе хьовсуш бу.\nПартин XVI съезд дIаяхьарна кечамбеш, ЦК-с «Правда» газета тIехь съездехь ен йолчу докладийн тезисашна зорба а тоьхна, церан хьокъехь дискусси схьайиллира. Оцу дискуссехь дакъалецира Авторханов Iабдурахьмана а. 1930 шеран 22 июнехь «Правда» газето зорбатуьйхира цуьнан статья «За выполнение директив партии по национальному вопросу». Статья ЦК-н тезисашна критика еш яра. Ши гIуллакх дара автора оцу статья тIехь ойбуш: къаьмнийн кадраш кхиор а, къаьмнийн областашкаххьий, республикашкаххьий коллективизацин хьокъехь а. Къаьмнийн кадраш кхиор ледара кхочушдо, кхачам боллуш тидаме ца оьцу и гIуллакх, къаьсттина къаьмнех болу белхалой промышленность юкъаозор, бахара автора. Алссам масалш а даладора. Царах цхьаъ: «Вот характерный документ.\nПравление треста Грознефти в своей докладной записке бюро Чечобкома ВКП(б) от марта 1929 г. пишет: «Истекший год работы по вовлечению чеченцев на производство показал полную неспособность и нежелание чеченцев идти на подлинную производственную работу». КхидIа Авторханов Iабдурахьмана яздо: «Комментарии излишни. Разве только напомнить читателю, что это не единичные случаи высокого, барского, насквозь держимордовского отношения наших некоторых чиновников из хозяйственных аппаратов к выполнению важнейших директив партии – к созданию пролетарских национальных кадров».\nКоллективизаци хьокъехь долчунна статьян автор къаьмнийн областашкаххьий, республикашкаххьий колхозаш яхкарна дуьхьал вара, юьртабахамехь цул хьалха кхочушда дезаш кхин гIуллакхаш ларара цо. Оцу статьяца дIайолаелира «Правда» газета тIехь йоккха дискусси. Дискуссехь дакъалоцуш партин лаккхара хьаькамаш хилла. Цара массара а бохург санна, статья тIехь дуьйцург нийса ца лоруш, цуьнан автор емал вина, цхьаберш иза «правооппортунизмехь» бехке ван а гIиртина. Церан Iалашо бакъдерг лахар ца хиллера, партин куьйгаллина хьалаха базбалар хиллера. И.В. Сталина съездехь ша йинчу ЦК-н отчетни докладехь билгалдаьккхина колхозийн болам дIабахьар партис сацам боллуш тIеэцна хилар. Иза Сталина, Авторханов Iабдурахьмана цIе а ца йоккхуш, цуьнан статьяна дуьхьал аьлла, бахара.\nЦул тIаьхьа партсобранехь Авторханов Iабдурахьман партин декъашхо волчуьра дIаваккха сацам хиллера, и сацам ЦК-с къобал ца бина, амма цунна тIе диллина шен статьяна опровержени язъяр. Оцу хьокъехь Авторханов Iабдурахьмана «Правда» газета редакце яздина кехат зорбатоьхна 1930 шеран 4 июлехь.\nЦК-хь йолчу марксизман-ленинизман Курсашкахь редакторийн отделени схьайиллича, цига деша вахна Авторханов Iабдурахьман. Курсашка дIаоьцуш хилла партин зорбанан куьйгаллехь зеделларг а долуш, партехь хиларан стаж а йолуш, куьйгалхочун доьналла долу партин белхахой. Авторханов Iабдурахьманан биографи оцу лехамашна жоп луш хиларна дIаэцна иза партин лаккхара белхахой кечбеш йолчу Курсашка (тIаьхьа церан цIе хийцина: «Академия общественных наук при ЦК КПСС»). Цигахь доьшуш волчу хенахь а цуьнан белхаш, статьяш арайилина Москвахь, Ростовехь, Соьлжа-ГIалахь зорбатухучу тайп-тайпанчу изданешкахь.\nАвторханов Iабдурахьман критик, литературовед хиларе терра СССР-н яздархойн Союзан декъашхо вара. 1934 шеран августехь дIаяьхьначу СССР-н яздархойн Союзан хьалхарчу съезде кхайкхина цуьнга. Съездехь советски поэзех доклад йинчу Н.И. Бухаринах лаьцна, цунна дуьхьал къамелаш динчу оьрсийн яздархойх а, кхиболчу съездан декъашхойх а лаьцна гIеххьа хаамаш бу Авторханов Iабдурахьманан «Мемуараш» тIехь.\nЦК-хь йолу марксизман-ленинизман Курсаш шина шеран яра. Амма цхьа шо чекхдаьлча, Курсан куьйгалхоша Авторханов Iабдурахьмане аьлла, ахь кхузахь доьшуш шолгIа шо дайа оьшуш а дац, шаьш ЦК-хь гIайгIабина хьо ИПК-н (Институт красной профессуры) коьртачу курсе дIаэцийта, экзаменаш а лой, цига деша гIо, аьлла. Кхо бутт отпуск а елла кхунна экзаменашна кечам бан.\nЦу тайпана, Авторханов Iабдурахьман юха а ИПК деша дIахIоьттина. Институтехь хьоьхуш пачхьалкхехь тоьлла болу профессорш хилла, лекцеш еша кхайкхина балош хилла кхечу махкара Iилманчаш а. Царах хIораннах бохург санна дика дош аьлла Авторханов Iабдурахьмана, церан лаккхара корматалла хилар билгал а доккхуш. Студенташна дешаран дика хьелаш кхоьллина хилла институтехь: лаккхара говзалла йолу хьехархой, библиотекехь студенташна оьшуш йолу ерриг литература, кIорггера чулацам болу семинараш дIаяхьар, экскурсеш вовшахтохар и. дI. кх. Авторханов Iабдурахьмана оцу таронех пайда а оьцуш, дика доьшуш чекхъяьккхина Институт. ТIаьххьара экзаменаш кхиамца дIа а елла, 1937 шеран май баттахь дешна ваьлла иза. Институт красной профессуры чекхъяьккхинарш пачхьалкхан я партин органашкахь лаккхарчу даржашка я вузашка хьеха дIахIиттош хилла. Авторханов Iабдурахьман Куйбышев гIаларчу райкомийн, горкомийн секретарийн курсашка хьехархо а, цигарчу университететхь истори хьеха а билгалваьккхина хилла, амма сацам тIеэццалц ЦК-н кадрийн резервехь сацийна. Ялх баттахь латтийна иза резервехь. Цул тIаьхьа Нохч-ГIалгIайн обкоман партин куьйга кIел хьажийна. Москвара Соьлжа-ГIала схьавеъна иза 1937 шеран 10 октябрехь.\nОцу дийнахь суьйранна тIаьхьа машен а яийтина обкоман пленуме вигна. Пленум йолалушшехь лаьцна чувоьллина Нохч-ГIалгIайн обкоман массо декъашхо а, Авторханов Iабдурахьман а. Кхаа шарахь чохь а валлийна, 1940-чу шеран 19 майхь бехке вац аьлла, аравалийтина. ХIара чувуллуш НКВД-с кхечу йозанашца цхьаьна дIаяьхьнера кхуьнан докторски диссертацин рукопись а. Язйина чекхъяьлла йолу диссертаци хIара лаьцначуьра араволуьйтуш схьа ца еллера. Дукха хан ялале, 1940 шеран ноябран баттахь, юха а лаьцна иза. Ши шо чохь даьккхинчул тIаьхьа, 1942 шеран апрель баттахь мукъавалийтина. Лаьцначуьра араваьлча НКВД гIоьртина иза шайн къайлах гIуллакхаш кхочушдечу сотрудникашна юкъаозо. Советски правительство цIарах цунна тIедиллина доккхачу маьIне лоруш долу къайлах гIуллакх, иза йоккхачу ямартлонца лело дезаш а, кхочушда дезаш а хилла.\nАмма иза кхочуш ца дина Iабдурахьмана. НКВД-с ша паргIат лелуьйтур воцийла хууш, кхечу пачхьалкхе дIаваха сацам а бина, дозанал дехьа ваьлла иза. 1943 шеран январь баттахь Берлине кхаьчна. ХIетахь дуьйна дIадоладелла Авторханов Iабдурахьмана даймахках ваьлла лелар. Амма цкъа а ца хаьдда цуьнан ойланехь шен даймахкаца йолу уьйр, шен къомах йолу дегайовхо. Цуьнан ойла даим а шен махкаца, шен халкъаца хилла. Шен йолчу таронашца нохчийн къоман гIайгIа а бина цо. Сталинан Iедало нохчийн, гIалгIайн халкъаш аьшнаш а дина махках даьхначу хенахь, Авторханов Iабдурахьмана доккха гIуллакх дина и харцо хилар дуьненна а дIахаийтарехь.\nОцу хьокъехь цо 1948 шарахь ООН-е леррина меморандум язйина, нохчийн, гIалгIайн къаьмнашна тIехь кхоьллинарг харцо юйла а хоуьйтуш, къаьмнийн бакъонаш меттахIитторехь, шайн даймахка уьш цIадерзорехь гIо дар доьхуш. Оцу меморандум бух тIехь язйина «Народоубийство в СССР. Убийство чечено-ингушского народа» книга ара а хецна цо1952 шарахь.\nАвторханов Iабдурахьман шен даймохк а битина дозанал дехьа валар, ца ваьлла дина хIума хилла. ХIетахь пачхьалкхехь лаьттинчу тоталитарни дIахIоттамехь НКВД-с, цхьа тайпа бехк боцу нах лоций чу а бухкий, царна тIехь адаме лалуш доцу Iазап хIотторца уьш холчу а хIиттабой, шайн дагахь а ца хилла долу, шаьш данний ца дина хIума дина олий, даре дойтий, адамаш хIалакдеш хилла. Пачхьалкхехь и тайпа хьал латточу тоталитарни дIахIоттамна дуьхьал къийсам латтор бу ша аьлла, чIагIо йина Авторханов Iабдурахьмана, мацах А.И. Герцена а, Н.П. Огаревс а санна.\nШа дуьненчохь даьккхинчу 89 шарах 54 шо эмиграцехь даьккхина цо. Оцу ахбIе шерел сов йолчу хенахь и Iалашо кхочушъярна тIехьажийна цо шен кхоллараллин похIма. Историкан, политологан корматалла а йолуш, политически Iилманийн доктор, профессор хилла иза. Авторханов Iабдурахьманан Iилманан белхаш, цуьнан коьрта книгаш Советски Союзан истори, пачхьалкхан политически дIахIоттам талларна лерина ю.\n1948 шарахь Авторханов Iабдурахьмане цхьана ханна кхайкхина Гармиш гIалахь йолчу американски армин школе Советски Союзах лаьцна лекцеш еша. Школан куьйгалхой реза хилла кхуьнан лекцешна. Цхьа шо даьлча, 1949 шарахь оцу школе хьехархо дIаэцна хIара, школа Регенсбурга гIала дIаяьхьна. ТIаьхьа «Русский институт Американской армии» цIе тиллина цунна.\nОцу институтехь 30 шарахь болх бина Авторханов Iабдурахьмана, масех предмет хьехна цо: 1) политическая история России-СССР в XIX-XX столетиях; 2) история и организация КПСС; 3) идеология и доктрина советского коммунизма. Цигахь диссертаци а язйина, политически Iилманийн докторан, профессоран даржашка а кхаьчна иза. Институтан Академически кхеташонан председатель а, политически Iилманийн кафедрин куьйгалхо а лаьттина. Оцу институтера пенсе а вахна 1979 шарахь.\nК основным вопросам истории Чечни. Ростов-на-Дону, 1930. За выполнение директив партии по национальному вопросу. Статья // Правда.1930. 22 июня. К вопросу изучения тайп, тухумов и классовой борьбы в чеченской деревне. Статья // Революция и горец. 1931. № 4. Краткий историко-культурный и экономический очерк о Чечне. Ростов-на-Дону, 1931. На путях к созданию национальной литературы Чечни. Статья // На подъеме, 1931. Творческий путь С. Бадуева. Статья // На подъеме. 1933. №№ 3-4. Революция и контрреволюция в Чечне. Из истории гражданской войны в бывшей Терской области. Грозный, 1933.Против кулацкой контрабанды на историческом фронте горских народностей // Революция и горец. 1934. № 4. Объединение, рожденное революцией. Грозный, 1934. Сталин у власти. Париж, 1951. История культа личности в СССР. Курс лекций по радио. Технология власти. Франкфурт-на-Майне, 1959. Аппарат коммунистической партии. Чикаго, 1966. Происхождение партократии. В 2-х томах. Франкфурт-на-Майне. 1973. Загадка смерти Сталина (заговор Берия). Франкфурт-на-Майне. 1976. Сила и бессилие Брежнева. Франкфурт-на-Майне. 1979. Мемуары. Франкфурт-на-Майне. 1983. От Андропова к Горбачеву. Франкфурт-на-Майне, 1986. Империя Кремля.. Гармиш-Пантенкирхен,1988. Ленин в судьбах России. Размышления историка. Гармиш – Партенкирхен, 1990. Брежнев: опыт политической характеристики // Огонек. 1990. № 27.


Салат Цезарь Cesare Grande | Кулинарный помощник\n13.12.2019, Опубликовано в: Салаты | Нет комментариев\nСалат Цезарь Cesare Grande. Шаг 2\nСалат Цезарь Cesare Grande. Шаг 3\nМетки записи: Cesare Grande, салат, Цезарь


§і§е§я §n §·\nЗарегистрирован: 26.09.2012 10:50\nРегистрационное имя: annasong\nВеб-сайт: www.anke.com www.anketech.ru\n§¬§а§Ю§б§С§Я§Ъ§с §Ў§Я§Ь§Ц §Т§н§Э§С §г§а§Щ§Х§С§Я§С §У 1986 §Ф§а§Х§е, §Щ§С§Я§Ъ§Ю§С§р§л§С§с§г§с,§Ф§Э§С§У§Я§н§Ю §а§Т§в§С§Щ§а§Ю,§Ю§Ц§Х§Ъ§и§Ъ§Я§г§Ь§Ъ§Ю§Ъ §е§г§д§в§а§Ы§г§д§У§С§Ю§Ъ §а§Т§в§С§Т§а§д§Ь§Ъ §Ъ§Щ§а§Т§в§С§Ш§Ц§Я§Ъ§Ы, §У §д§а§Ю §й§Ъ§г§Э§Ц §®§І§, §¬§, §Ю§С§Ю§Ю§а§Ф§в§С§ж§Ъ§й§Ц§г§Ь§Ъ§Ц §г§Ъ§г§д§Ц§Ю§н, §и§Ъ§ж§в§а§У§н§Ц §в§С§Х§Ъ§а§Ф§в§С§ж§Ъ§Ъ §Ъ §д.§Х.\n§§а §г§Ъ§з §б§а§в §Ю§н §Ъ§Ю§Ц§Ц§Ю 25-§Э§Ц§д§Я§Ъ§Ц §а§б§н§д§С §в§С§Т§а§д§н §б§а §в§С§Щ§в§С§Т§а§д§Ь§Ц, §б§в§а§Ъ§Щ§У§а§Х§г§д§У§е §Ъ §д§Ц§з§Я§Ъ§й§Ц§г§Ь§а§Ю§е §а§Т§г§Э§е§Ш§Ъ§У§С§Я§Ъ§р §Ю§Ц§Х§Ъ§и§Ъ§Я§г§Ь§Ъ§з §е§г§д§в§а§Ы§г§д§У §У §а§д§в§С§Э§г§Ц §а§Т§в§С§Т§а§д§Ь§Ъ §Ъ§Щ§а§Т§в§С§Ш§Ц§Я§Ъ§Ы. §Ї§С §Я§С§к§Ц§Ю §г§С§Ы§д§Ц www.anke.com §Ј§н §Ю§а§Ш§Ц§д§Ц §б§а§Э§е§й§Ъ§д§о §Т§а§Э§о§к§Ц §Ъ§Я§ж§а§в§Ю§С§и§Ъ§Ъ §а §Ў§Я§Ь§Ц.\n§¬§в§а§Ю§Ц §¬§Ъ§д§С§с, §Я§С§к§Ъ §®§І§ §е§г§д§С§Я§а§У§Э§Ц§Я§н §У §І§а§г§г§Ъ§Ъ, §§е§в§и§Ъ§Ъ, §Є§Я§Х§Ъ§Ъ §Ъ §µ§Щ§Т§Ц§Ь§Ъ§г§д§С§Я§Ц §Ъ §д.§Х. §Ј §Я§Ц§Ь§а§д§а§в§н§з §г§д§в§С§Я§С§з, §Я§С §б§в§Ъ§Ю§Ц§в §І§а§г§г§Ъ§Ъ, §г §и§Ц§Э§о§р §б§в§Ц§Х§а§г§д§С§У§Э§Ц§Я§Ъ§с §г§Ц§в§У§Ъ§г§С §У§а§У§в§Ц§Ю§с §Я§С§к§Ъ §в§Ц§Щ§Ъ§Х§Ц§Я§д-§Ъ§Я§Ш§Ц§Я§Ц§в§н §Щ§С§Я§Ъ§Ю§С§р§д§г§с §б§а§г§Э§Ц§б§в§а§Х§С§Ш§Я§н§Ю §а§Т§г§Э§е§Ш§Ъ§У§С§Я§Ъ§Ц§Ю.


Онлайн знакомства с девушками г. Rajapur. Познакомься с девушкой Rajapur, Махараштра. Сайт онлайн знакомств www.mamba.ru.\nBhadgaon, Pathri, Warud, Murud, Nagothane, Belapur, Parola, Kavathe, Otur, Purna, Katol, Bhawan, Jogeshwari, Chimur, Mohopada, Kinhola, Raver, Ralegaon, Chandgad, Lasalgaon. Show all cities Махараштра.


БугӀт (Па-де-Кале) — Википеди\nБугӀт (фр. Bourthes) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу Санлек, Уькелье, Леденгем, ПгӀегӀ, Викенгем, Зоте, БекугӀ, Безенгем, Кампань-ле-Булонне, ЕгӀньи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БугӀт_(Па-де-Кале)&oldid=7816769»


Муэс — Википеди\n42°36′22″ къ. ш. 2°13′35″ м. д.HGЯOL\nМуэс картан тӀехь\nМуэс (испан. Mues) — Испанин Наварра провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 14,39 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 518 метр. Дозанашца ю Мендаса, Десохо, Лос-Аркос, Сорлада, Этайо муниципалитеташ.\n110 стаг ↗111 стаг ↘108 стаг ↘101 стаг ↘99 стаг ↗107 стаг ↘100 стаг\n↘98 стаг ↘95 стаг ↘92 стаг ↗96 стаг ↘90 стаг ↘81 стаг ↗88 стаг\n↘84 стаг ↘82 стаг ↘77 стаг ↘75 стаг ↘73 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Муэс&oldid=5701929»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 22 февраль, 14:19.


Дуьне Пайхамара доьхьа кхоьллина дуй?\nХастам бу АллахIана, Iаламийн а, адамийн а, малийкийн а, жинийн а эла волчу, уьш дерриге лелош волчу, хьекъале бахьанашна уьш кхоьллина волчу.\nАллахIера къинхетам а, хазчу хасторца хастор а, даржехь лакхаваккхар а, маршалла а хуьлда Цуьнан лай, Цуьнан элча а волчу Мухьаммадна, тIаккха цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а, бекхаман де кхаччалц царна тIаьхьаваьзначунна а!\nИмам Ар-Ро́гIиб Ал-АсфахIа́нийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла шен "Тафси́лун-Нашъатайн" жайни тIехь:\n"ИттолгIа дакъа: Iалам кхолларах лууш дерг адам хилар а,\nкхидIа долу хIума цуьнан доьхьа кхоьллина хилар а дуьйцу дакъа\nIаламах лууш дерг а, жима-жима кхуллуш иза кхолларх лууш дерг а адам кхолладалар (хилар) ду. Иштта, латта а, хи а хиларан Iалашо – церах орамат кхиар ю; орамат хиларан Iалашо – цунах дийнат хилар ю; дийнат хиларан Iалашо – цуьнца адамийн догIмаш лелар ю; адамийн догIмаш хиларан Iалашо – дистхуьлу синош цаьрца хилийтар ю. Ткъа (шайн догIмашца цхьаьна) дистхуьлу синош хиларан Iалашо – лекха АллахIан дин Цуьнан лаьтта тIехь лелор ю, иза лелоран хьакъ кхочуш дарца даим хир долчу ниIмате (ялсамане) кхачархьама. И маьIна гойтуш ду лекха хинволчу АллахIан дош: [Бакъдолуш, лаьтта тIехь Сайн дин латтор долу (адам) кхуллур ду Ас].\nЛекха хинволчу АллахIа хIокху Iаламан дух (оьрсийн маттара "суть") адам дина, сийлахьаллийца Цо къастийнарг а ду иза. Лекха хинволчо аьлла: [Оха сийлахь дина А́даман бераш (цуьнан тIаьхьло, дерриге адамаш); лаьтта тIехь а, хIурда тIехь а леладо Оха уьш; дикачух рицкъа а делла Оха царна, дуккха а Тхешан кхолларшна тIехь даз а дина Оха уьш].\nКхидIа долу массо хIума цунна (адамна) гIонна долуш санна хилийтина АллахIа, Шен комаьршалла юьйцуш хIокху Шен дашехь Цо ма-аллара: [Иза ву лаьтта тIехь дерг дерриге шуна кхоьллина верг].\nТкъа цуьнан дозалла дегIан ницкъаца дац, хIунда аьлча пийл а, эмкал а дегIан ницкъ цуьнчул алсам болуш ю. Оьмаран йохаллийца а дац цуьнан дозалла – аьрзу а, текхарг а цуьнчул еха оьмар йолуш ю. Тохар-лацар чIогIа хиларца а дац иза – лоьман а, цIоькъа-лоьман лацар цуьнчул чIогIа ду. Духар хаза хиларца а дац иза – тIа́вус а, акха котам а цул хаза духар долуш ю. Эвхьаза гIуллакх чIогIа хиларца а дац иза – вир а, хьоза а цул чIогIа ду цу балхехь. Деши а, дети а дукха хиларца а дац цуьнан дозалла – маьIданаш дохучу меттигашкахь а, лаьмнашкахь а алсам ду деши-дети. …\nИза шех схьакхоьллина долу хIума бахьана долуш а дац цуьнан дозалла. Иблисана моьттина хилла и хIума ша деза хиларан бахьана ду. Дала хоуьйту вайна цо аьлла хилларг: [Ахь со цIарах кхоьллина, ткъа иза Ахь лаьттах кхоьллина].\n(Уьш дерриге бахьанаш дац,) мелхо а, бакъдолу бахьана – иза АллахIа адам шеца къастийна долу хIума ду, иза Цо цунна чудиллина долу маьIна ду, Цо ша кхочушдайта адам хаьржина хилла долу хIума ду. Иза гайтина вайна АллахIа хIокху Шен дешнашца: [Ткъа Ас иза (А́дам) нисвина-туовича, Ас цунна чу Сайгара са а кхоьллича, шу оьгийла цунна суждане охьа]; [Ас сайн шина куьйга кхоьллина вара иза (А́дам)].\nЛекха хинволчу АллахIа шайна А́даман дозалла довзийтича, цунах кхета а кхетта, муьтIахь а хилла, суждане эгга малийкаш, шайна Дала омру ма-дарра. Ткъа Иблис, А́даман доьххьала дIа гуш долчу сурьте а хьаьжна, иза кхолларан юьхье а хьаьжна, лекха хинволчу АллахIа аьлла долчунна бIаьрзе а хилла, А́дамана чу лекха хинволчу АллахIа диллина долчу маьIни тIехь а, цунна АллахIа хIоттийна йолчу тIаьхьлонна тIехь а ойла а ца еш, доьхьал даьлла иза (Делан омру кхочушдарна), дозалла дарца куралла йина цо. Цунах масал оьцуш, цунна тIаьхьа бахана керстанаш а, хIокху шайн дешнашца пайхамарш бухатохарца: [ХIара шу санна адам бен дац шуна, шуна тIехь даздала гIерташ долу]. Кхин а аьлла цара (пайхамарийн хьокъехь): [ХIара хIун элча ву, кхача а бууш, базаршкахула а лелаш?!].\nТкъа АллахIа само йеш билгалдина, церан дозалла гучахь долчу церан догIмашка хьаьжна доций, муххале а иза церан синошца долчу маьIнешца дуйла, и маьIнеш керстанашна гуш доцийла. Нуьцкъала волчо аьлла: [Уьш хьайга хьовсуш гур бу хьуна, цхьаъа хIума гуш а боцуш (шайн бIаьрса доцуш санна)]. Цуьнан маьIна – иза шеца вазвина долу бахьана девзаш дац царна бохург ду.\nТкъа шена делла долу дозалла а, ша шен доьхьа хаьржина, кечвина долу хIума а довза а аьтту хилла верг, тIаккха цуьнца некъ лацарехь лакхалле кхаьчна верг – шена дуккха а диканаш делла стаг ву иза, хьекъалан дай болчара бен хьехар дIа-м ца лоцу.\nЦхьайттолгIа дакъа: адам шен доьхьа кхоьллина долу бахьана а, адамийн башхаллин даржаш а дуьйцу дакъа.\nАдам кхолларан бахьана – цо АллахIана Iибадат дар ду, АллахIан дин лаьтта тIехь латтор а, цунна гIо дар а ду, АллахIан латта да́харца дендар а ду. Иштта билгалдина и бахьанаш лекха хинволчу АллахIа тайп-тайпана айаташкахь, хIора бахьана а шен-шен оьшучу меттехь хьахорца. Цу айатех ду лекха хинволчу АллахIа аьлла долу дешнаш: [Ас кхоьллина дац жинаш а, адамаш а цаьрга Сайна Iибадат дайта бен]. [Бакъдолуш, лаьтта тIехь Сайн дин латтор долу (адам) кхуллур ду Ас]. [Лаьтта тIехь (Шен дин латтош хир болу) верасаш бийр ма бу (АллахIа) церах]. [АллахIана девзар долуш, Шен динна а, Шен элчанашна а къайлах гIо динарг мила ву]. [ХIай (АллахIах) тешна дерш! АллахIан динна гIоьнчий хуьлийла шу]. [Дуьнена тIехь аш дахар латтор дезна Цунна]. …\nТкъа хIокху Iалам чохь долу массо хIума АллахIа адамана кхоьлинна ду (адама доьхьа кхоьллина ду). Лекха хинволчо иза хаийтина вайна хIокху Шен дешнашца: [Латта мотт санна дина Цо шуна, стигал гIишло санна йина, стиглара хи а доссийна Цо, цуьнца стоьмаш а хилийтина Цо шуна рицкъанна]. [Цо муьтIахь дина шуна стигланашкахь дерг а, лаьтта тIехь дерг а]. [МуьтIахь дина Цо шуна лаьтта тIехь дерг]. [Иза ву стиглара (марханашкара) шуна хи доссийна верг (иза доссуьйтуш верг); цунах шуна молуш долу хи а хуьлу, цуьнах (молчу хица) дитташ а (дерриге ораматаш а) кхуьу, цигахь аш шайн хьайбанаш дажа а до. Цуьнца хьаладолуьйту Цо шуна ялта а, зайтун а, хурма а, кемсаш а, массо кепара долу стоьмаш а; бакъдолуш, цу балхехь билгало ма ю ойла еш болчу нахана. Буьйса а, де а муьтIахь дина Цо шуна…]. …\nДейттолгIа дакъа – пайхамарийн дозалла\nдерриге кхолларийн дозаллел деза хилар дуьйцу дакъа.\nХьекъале долчу бахьанца хила дезна пайхамарш къаьсттина ша-тайпа адамаш хилар, церан, адамашна а, малийкашна а юккъара кхоллам хилар, шайн куьцаш цхьацца агIор цу шина кхолларан куцойх тера а долуш. Стигланий а, лаьттан а Iалам царна довзуьйтуш хилла хиларехь малийкех тера хилла уьш, кхача бааран хьолашкахь а, молург маларан хьолашкахь а адамех тера хилла уьш. …\nАллахIа пайхамаралла ИбрахIиман тIаьхьенгахь хилийтина хилла, цул хьалха Нухьан тIаьхьенгахь хилийтина а хилла. Иза билгалдина Цо хIокху Шен дашца: [Оха вахийтира (элчаналлийца) Нухь а, ИбрахIим а; цаьршинан тIаьхьенгахь пайхамаралла а дира Оха, Жайна а делира]. …\nТкъа и пайхамарш – АллахIера салам хуьлда царна – шайн догIмийн суьрташ адамийнаш долуш белахь а, синойн агIор малийкаш санна бу уьш, шайна гIонна синан ницкъ белла бу уьш, цуьнца кхечарна юкъахь къастийна а бу уьш, лекха хинволчу АллахIа Iийса-пайхамара хьокъехь – Делера салам хуьлда цунна – ма-аллара: [Оха гIо дира цунна сийлахь Сица (Джабраил малийкаца)]. Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьокъехь аьлла Цо: [И (Къуръан) доссош деана тешаме Са (Джабраил малийк). (Доссийна иза) хьан даг чу, хьо кхерам кхайкхочерах хилийтархьама. (Доссийна иза) билггал кхетаме болчу Iаьрбийн маттаца]. …\nПайхамарш – Делера салават хуьлда царна – кхечу нахаца буьстича, адамаш хьайбанашца санна бу, дог кхидIа йолчу дегIан меженашца санна бу. Шайн къаьмнашна а, умматашна а юкъахь пайхамарийн дарж тера ду баттана хьалха маьлхан даржах, шайн умматийн Iилманашна хьалха церан Iилманийн дарж тера ду беттан нуьрана хьалха маьлхан нуьрах, лекха хинволчу АллахIа ма-аллара: [Иза ву малхах серло йинарг, баттах нур динарг]. Иштта, беттан нур маьлхан серлонах схьа хуьлуш хиларе терра, маьлхан серло яцахьара беттан нур а хирг ца хиларе терра, пайхамарш а бу иштта шайн умматашна юкъахь, пайхамарийн Iилма а ду иштта шайн умматийн Iилманашна хьалха. Беттан нур малхах схьа бен хуьлуш ца хиларе терра, иштта адамашна а ца хуьлу церан Iилманаш а, церан синош цIандар а пайхамаршкахула бен. И маьIна гайтина вайна лекха хинволчу АллахI Шен хIокху дашца: [Тхан Дела, царна юкъахь элча гIаттаве Ахь, церах шайх хир волу, царна Хьан айаташ а доьшуш, царна Жайна а, хьекъалалла а Iамош, уьш (вочух) цIан а беш хир волу; бакъдолуш Хьо Нуьцкъала верг а, Хьекъалаллин да верг а ву-кх].\nЛекха хинволчу АллахIа сийлахьаллийца цIанбо пайхамарш малийкехула, адамашна юкъара Шена луург иштта цIанво Цо пайхамаршкахула".\n«Ассаламу Iалайкум варахьматуллахI! Олхазар, Дала диканца бекхам бойла хьуна, хIара сайт латтош волу, тхан хаттаршна жоьпаш лоьхаш волу. Хаттар кхи чIогIа хаттар дацахь а, хьога хатта лианера суна. ХIокху интернет чохь дукха меттигаш го хIара дуьне пайхамара дохьа кхуьллан ду бохаш, дац бохаш берш а бу. ТIакха Iелам наха хIу бах оц хьокъехь? Баркалла!».\nДуьне Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – доьхьа кхоьллина ду бохург цхьана агIор нийса ца хила а йиш ю, вукху агIор нийса хила а йиш ю. И олучо цу дешнаш чу хIун маьIна дуьллу хьаьжжина хир ду иза.\n³ Нийса ца хила йиш йолу агIо муха ю аьлча – нагахь санна хIара дерриге Iалам а, цу чохь дерг а АллахIа кхолларан коьрта бахьана Мухьаммад пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ду аьлча нийса ца хуьлу иза. ХIунда аьлча АллахIа адамаш а, жинаш а кхолларан уггар коьрта Iалашо – цаьрга Шена Iибадат дайтар ю, царна Ша вовзийтар ю.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла:\n[Ас кхоьллина дац жинаш а, адамаш а цаьрга Сайна Iибадат дайта бен].\nХIокху айатан маьIна деш Iелам-наха шайн тафсирашкахь аьллачуьнга вай хьевсича, вайна карадо масала Шейх Ибн Iа́шу́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлларг: «Iибадат дайта бен бохург – Ас уьш ца кхоьллина кхечу бахьанна, цара Суна Iибадат даран бахьанна бен. Цигахь лууш дерг, - «цаьрга Сайна Iибадат дайта Сайн лаам хиларна кхоьллина Ас уьш» - бохург ду».\nИмам Ибнул-Къаййима (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Iибадат дар – иза шен доьхьа жинаш а, адамаш а, дерриге кхидолу кхолларш а кхоьллина йолу Iалашо ю».\nШейх ВахIбат Аз-Зухьайлийс (Дала Iалаш войла иза) боху цу айатан маьIна деш: «ТIаккха (АллахIа) билгалйина жинаш а, адамаш а кхолларан Iалашо – иза Iибадат дар ю, … АллахIа аьлла: [Ас кхоьллина дац жинаш а, адамаш а цаьрга Сайна Iибадат дайта бен] - и бохург ду: Ас ца кхоьллина жинийн а, адамийн а ши Iалам Iибадатана бен, Со вовзайтархьама а бен. … Суннатан охIлу болчу Iелам-наха аьлла: «Iибадат - иза (АллахI) вовзар ду, цу тIехь Цуьнца догцIена хилар а ду, цундела, (Иза) вовзар а нийса Iалашо ю».\nИмам Iабдур-Рахьман Ас-СаIдийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла цу айатан маьIна деш: «И ю АллахIа шен доьхьа жинаш а, адамаш а кхоьллина долу Iалашо. Цу Iалашонга кхойкхуш бахкийтина Цо берриге элчанаш. И Iалашо – Iибадат дар ю, ткъа цу юкъа догIуш ду АллахI вовзар а, иза везар а, Цуьнга верзар а, Цунна тIеверзар а, Иза воцучунах вухакхетар а. Iибадато шена чулоцу лекха хинволу АллахI вовзар, хIунда аьлча Iибадат кхачам болуш хилар АллахI вовзарца доьзна ду. Лайна АллахI алсам мел вевза, цуьнан Iибадатан кхачам болуш хилар совдолу. И ду АллахIа шен доьхьа массо (жинаш, адамаш) кхоьллина дерг».\nТкъа дерриге жинаш а, дерриге адамаш а кхолларан Iалашо цара АллахIана Iибадат дар хилча, цу юкъа вогIуш Мухьаммад пайхамар а ву – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – кхиболу массо пайхамарш а бу. Цул совнаха, Къуръан тIехь АллахIа а, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ша тешалла дарца а, пайхамарех АллахIа пайхамарш баран бахьана а, уьш пайхамарш бина нахана юкъахь гIитторан бахьана а цаьрга адамаш а, жинаш а АллахIана Iибадат даре кхайкхийтар ду.\nЦундела нийса ца лору Iелам-наха, хIара дуьне а, Iарш а, курсий а, кхидIа долу кхолларш а Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – доьхьа кхоьллина ду бохург. ХIунда аьлча, дуккха наха цунах кхетош дерг – и массо хIума кхолларан Iалашо а, бахьана а Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ву бохург ду, ткъа иза Къуръано а, ша Пайхамара а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – харц деш ду.\nИштта и харц кхетам бала тарлуш долуш цхьацца хьадисаш ду цхьаболчу наха дуьйцуш лелош. Церах ду масала, АллахIа Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла хилла бохуш дуьйцуш дерг: «Хьо ца хиллехьара Ас седарчий кхоьллина хир дацара». Ткъа и хьадис хьадис дац, уьш кхоьллина дешнаш ду, йа вуьшта аьлча, харц хьадис ду, кхоьллина хьадис ду.\nКхин а, Хьакима дийцина хьадис ду, АллахIа Iийса-пайхамаре (Делера салам хуьлда цунна) аьлла хиллера бохуш дуьйцуш: «Мухьаммад ца хиллехьара Ас йалсамани а, жоьжахати а кхуллур яцара». Имам Хьакима ша и хьадис дийцинчул тIаьхьа аьлла: «Цуьнан иснад нийса ду». Делахь а, цо дина долу и хьукм нийса ца лерина цул тIаьхьа хиллачу Iеламнаха. Масала, Имам ЗахIабийс аьлла Имам Хьакима аьллачу дешнех лаьцна: «(Хьадисан иснад юкъара) СаIидана тIе кхоьллина ду аьлла хеташ ву со иза». Шен кхечу жайнахь а и хьадис кхоьлинна хилар хьахийна Имам ЗахIабийс, Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́нийс аьлла уьзза дешнаш.\nИштта ду хIара хьадис а: «Хьо ца хиллехьара (хIай Мухьаммад), Ас дуьне кхоьллина а хир дацара». Иза кхоьллина хьадис ду, харц хьадис ду аьлла Имам Суйу́тIийс.\nИ санна долчу хьадисех ду Имам БайхIакъийс а, Имам Хьакима а дийцина долу хIара хьадис: «Адам (пайхамара) къа латийначу хенахь, цо аьлла хилла: «ХIай сан Дела! Мухьаммадан хьакъаца доьху ас Хьоьга, гечдехьа суна». Лекха хинволчу АллахIа аьлла тIаккха: «ХIай Адам! Мухьаммад Ас хIинца а кхоьллина а ца хилча, муха вевзира хьуна иза?». Цо жоп делла: «ХIай сан Дела! Ахь со Хьайн куьйга кхоьллинчул тIаьхьа, Ахь суна чу Хьайгара са кхоьллинчул тIаьхьа, ас сайн корта хьалаайбича, Iаршан баххаш тIехь яздина гира суна – «ЛаилахIа иллаллахI, Мухьаммадун расулуллахI» - тIаккха суна хиира Ахь Хьайн цIарца Хьайна уггар дукха везаш волчуьнан цIе бен хоьттина хирг ца хилар. ТIаккха лекха хинволчу АллахIа аьлла: «Бакълоь хьо хIай Адам, бакъдолуш иза Сан кхоллар юкъахь Суна уггар дукха везаш верг ву. Ахь Соьга цуьнан хьакъаца дехна дела Ас гечди хьуна. Мухьаммад ца хиллехьара Ас хьо кхоьллина а хир вацара». ХIара хьадис цхьаболчу Iелам-наха гIийла ду аьлла, вукхара кхоьллина ду аьлла. Иза дийцинчул тIаьхьа, Имам БайхIакъийс аьлла: «Иза оцу кепара дийцинарг ша́ цхьа Iабдур-Рахьман ибн Зайд ибн Аслам ву, ткъа иза гIийла ву».\nИмам Хьакима и хьадис нийса ду алар гIалат хилар гойтуш Имам ЗахIабийс аьлла: «Муххале а, харц хьадис ду иза». Шен кхечу жайни тIехь а аьлла цо, и хьадис дийцинчу стеган хьокъехь: «IабдуллахI ибн Муслим, Абул-Хьарис Ал-ФихIрий. ИсмаIил ибн ибн Масламат ибн КъаIнабера схьа, Iабдур-Рахьман ибн Зайд ибн Асламера схьа харц дийцар (харц хьадис) дийцина цо, шена юкъахь хIара дешнаш долу: «ХIай Адам, Мухьаммад ца хиллехьара Ас хьо кхоьллина а хир вацара». Иза далийна БайхIакъийс «Далаилун-нубуввахI» жайни тIехь».\nИмам ЗахIабийс аьлла доллу дешнаш аьлла Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъоланийс, и хьадис харц ду аьлла.\nМиср (Египет) пачхьалкхера Ал-АзхIарехь хаттаршна жоьпаш луш хилла волчу, Шейх IатIиййа Ас-Сакър цIе йолчу Iелам-стага – Дала къинхетам бойла цунах – шега иштта хаттар дича: - «Бакъ дуй-те, АллахIа А́дамна гечдина ца хилла бохург, вайн эла волчу Мухьаммадца цо Шега дехча бен?» - и вай тIаьххьара хьахийна долу хьадис а дийцина, аьлла: «И хьадис йа нийса а, йа дика а хьадис дац, муххале а иза гIийла хьадис ду, цунах схьа Iакъидат кхоллалуш а яц (цу хьадис тIебоьгIна кхетам кхоллабалийта мегар дац), цу юкъахь деанарг харц динарг керста хуьлуш а вац».\nОцу дешнийн нийса доцучу маьIнин шолгIа масал ду цхьаболчу наха гIийла а, кхоьллина а долчу хьадисашкара схьаэцна болу хIара гIалат кхетам: уггар хьалха Дала кхоьллина кхоллар Пайхамар ву – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ткъа иза нуьрах кхоьллина а ву, кхидIа долу массо хIума цуьнан нуьрах схьакхоьллина ду. Ткъа цуьнан жамI – Дала кхоьллина долу массо хIума нуьрах кхоьллина ду бохург хуьлу. Цундела олу цара: «Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – массо хIуманан кхолларан а, хиларан а бахьана ду», «цуьнан нур ца хиллехьара кхидолу хIума хилла а хир дацара». Ткъа иза гIалат ду, нийса дац, иза нийса ца хилар билгалдинчу Iелам-нахах цхьаъ ву кхидIа долчу декъехь вай шен дешнаш далор долу Имам Ибн Таймиййа, Дала къинхетам бойла цунах.\n³ Амма нийса хила йиш йолу агIо муха ю аьлча, цу дешнашца чудуьллург нийса маьIна хилча ерг ю иза. Иза вайна довзуьйту Имам Ибн Таймиййас – Дала къинхетам бойла цунах – шега цу хьокъехь деллачу хаттарна жоп луш.\n«Хаттар: Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – нуьрах кхоьллина вуй? Йа цхьана кхечу хIуманах кхоьллина ву иза?\nЦхьаболчу наха дуьйцуш долу хIара хьадис – «Хьо ца хиллехьара АллахIа Iарш кхоьллина хир дацара, йа курсий а, латта а, стигал а, малх а, бутт а кхоьллина хир бацара» – нийса дуй иза, йа дац?\nЖоп: Пайхамар – лекха хинволчу АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – кхидолу адамаш кхоьллинчу хIуманах кхоьллина ву, ткъа адамех цхьаъа вац нуьрах кхоьллина. Муххале а, «Сахьихь» жайни тIехь деана нийса хьадис ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Бакъдолуш, АллахIа малийкаш кхоьллина нуьрах, Иблис кхоьллина цIерах, А́дам кхоьллина шуна дийцина долчух (лаьттах)». Ткъа, АллахIа кхоьллина долу хIуманаш вовший дозаллехь лекха хилар уьш шех кхоьллина йолу хIума бахьанехь хилла ца Iа, муххале а, керстанах схьа муъмин (баккъалла АллахIах тешаш) кхоллавала а мега, муъмин волчуьнах схьа керста кхоллавала а мега, масала Ну́хьах схьаваьлла хилла волу цуьнан кIант санна, А́зарх схьаваьлла хилла волу Ибра́хIим а санна. Ткъа А́дам АллахIа латтанах кхоьллина, тIаккха ша иза нисвина туовича, цунна чу Шегара са а тоьхча, малийкашка цунна сужуд дайтина Цо, кхидолчу хIуманна тIехь ваз а вина цо иза массо хIуманан цIераш цунна Iаморца а (!), Иза Ша Шен шина куьйга кхолларца а, иштта кхидолчу вазваршца а.\nЦундела, иза а, цуьнан тIаьхьенах дика хилларш а беза бу малийкел а, хIорш лаьттанах кхоьллина боллушехь, вуьжуш нуьрах кхоьллина доллушехь. ХIара вай дуьйцург доккха хаттар ду, кхечу меттехь алсам дийцина билгалдина а ду, хIунда аьлча А́даман берийн дозаллин бахьанаш масийтта ду, ткъа кхузахь дийца дукха даккхий ду уьш.\nТкъа церан дозалла уьш даим бехар болчу хIусаме уьш дехьа бевлча гучудер ду: [Малийкаш хир ду царна тIеоьхуш массо агIор, (ялсамани чу уьш кхачарца кхаьънаш дохуш). «(АллахIера) маршо а, маршалла а ду шуна, шу (дуьненахь) собаре хиларна!» - бохуш; ма дика ю-кх (шун хьалхалера) хIусаман тIаьхьло (дуьненахь аш яьккхинчу хенан тIаьхьло)].\nАдам ораллин тIадамах кхоллалуш ду, тIаккха дилханан дакъа санна хуьлу иза, тIаккха цIийн улх санна хуьлу иза, тIаккха жималлера доккхалле доьрзу иза, тIаккха цхьана хIусамера (дахарера) кхечу хIусаме (дахаре) доьрзу иза, цундела цуьнан дозалла гучу ца долу цуьнан доьххьаралера хьолашкахь, муххале а иза гучудолу шен хьолашкахь иза кхачаме хиларе кхаьчча (ялсамани кхаьчча). Иштта хиларца малийках тера ца хуьлу адам, хIунда аьлча малийкан юьхьанцара хьал а, тIаьхьара хьал а цхьатера ду. Цу тIера дIа гIалат ваьлла малийкаш пайхамарел даздинарг, хIунда аьлча иза пайхамаршка хьаьжна уьш шайн юьхьанцара хьолашкахь болуш, эхартан хIусамехь шайна кечдина долчу кхачамаллин хьолашка уьш кхачале хьалха.\nВайн Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – малийкел веза хилар гучудаьлла иза стигал хьалаваьккхинчу буьйсанна, къоламийн яздар хезачу бараме иза хьалавигарца, малийкийн барамашка иза хьалавигарца. Ткъа лекха хинволчу АллахIа Шен боккха ницкъ а, Шен тамашийна хьикмат (хьекъалалла) а гучудаьккхина адамашна юкъара дикачу нахаца, хуьлийла уьш пайхамарш, йа эвлаяаш. Малийкашца гайтина доцург гайтина Цо цаьрца. Шен кхидIа долчу кхолларех массо хIуманаш гулдина Цо адамца – цуьнан дегI латтанах кхоьллина Цо, Цуьнан са лаккхарчу дахарера кхоьллина Цо. Цундела олу (адаман хьокъехь): иза жима Iалам ду, иза доккхачу Iаламан сурт ду.\nТкъа Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – А́даман берийн эла ву. Иза массо Дала мел кхоьллинчу хIуманал веза верг ву, уггар АллахIана гергахь сийлахь верг ву. Кхузара схьа аьлла ду аьллачо, - «АллахIа Iалам цуьнан доьхьа кхоьллина ду» - аьлла, йа, - «Иза (Мухьаммад) ца хиллехьара Цо Iарш а, курсий а, стигал а, латта а, малх а, бутт а кхоьллина хир дацара» - аьлла. Делахь а, иза Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла хьадис дац, йа нийса а, йа гIийла а. Хьадисан Iилма девзаш волчу цхьанне Iелам-стага дийцина дац иза Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду аьлла, йа цуьнан асхьабаша аьлла ду аьлла, муххале а (доьххьара) иза аьлларг мила ву хууш дац. Ткъа цуьнан нийса агIор маьIна даккха йиш ю, масала АллахIа хIокху дешнашкахь аьлларг санна: [Цо шуна муьтIахь дина стигланашкахь дерг а, лаьтта тIехь дерг а]. [Цо муьтIахь дина шуна хIурдакема, Шен омрунца хIурда чохь иза лелийтарца; Цо муьтIахь дина шуна татолаш; Цо муьтIахь бина шуна даим лелаш болу малх а, бутт а; Цо муьтIахь дина шуна де а, буьйса а. Аш дехначух массо хIума дала а делла Цо шуна; ткъа нагахь санна аш АллахIан ниIматаш дагардахь – уьш дерриге чулацалур дац шуьга].\nИштта и санна кхидолу айаташ а ду, АллахIа Шен кхолларш А́даман берийн доьхьа (адамашна) кхоьллина хилар билгалдеш. Ткъа хууш-девзаш ду, адамийн доьхьа уьш кхоьллина хиларца цхьаьна АллахIа и кхолларш кхидолчу даккхийчу а, цул даккхийчу а хьекъале бахьанашна кхоьллина хилар. Цу айаташкахь билгалдеш ду-кх АллахIа адамашна, оцу кхолларшкахь царна хIоттийна болу пайда а, Цо царна делла долу ниIматаш а.\nТкъа, масала цхьамма аьлча: «Цхьа хIума хIокху хIуманан доьхьа дина ду» - аьлла, и хIума даран кхин бахьана дан а дац бохург дац иза. Иштта ду хIара дешнаш а: - «Иштта хIара хIума дацахьара, хIара важа хIума кхоьллина хир дацара» - и хIума кхолларан кхидолу даккхий бахьанаш хила йиш яц бохург дац иза. Муххале а, цу вай дуьйцучу дешнийн маьIна иштта ду: адамашна юкъара дикачу нахана юкъахь уггар веза верг Мухьаммад хилча, цуьнан кхоллар АллахIана лууш йолу Iалашо а хилча, иза кхечул доккха а долуш АллахIана лууш долу хьекъале бахьана а хилча, дерриге кхолларан кхачамалла а, кхачамаллин чаккхе а Мухьаммадца хилла хуьлу, АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна.\nАллахIа стигланаш а, латта а, царна юкъахь дерг а ялх дийнахь кхоьллина, кхолларан тIаьххьара де пIераскана де а хилла. Цу дийнахь кхоьллина А́дам, иза уггар тIаьххьара кхоьллина кхоллар а ду – пIерасканан дийнахь малх буза хенал тIаьхьа, де чекхдолуш кхоьллина хилла ву иза. Ткъа ерриге А́даман тIаьхьенан эла верг Мухьаммад ву, лекха хинволчу АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна, А́дам а, цул тIаьхьа берш массо а цуьнан байракх кIеллахь хир болуш а бу. Цо аьлла, Делера салават а, салам а хуьлда цунна: «Бакъдолуш со АллахIана гергахь дIавазвина хилла ву пайхамарийн мохIур ду аьлла, А́дамна чу са а кхоллале хьалха, иза поппаран куьцехь лаьтта тIехь Iуьллуш волчу хенахь». И бохург ду – сан пайхамаралла яздина хилла а ду, гучудаьккхина хилла а ду А́дам кхуллучу хенахь, цунна чу са кхоллале хьалха; АллахIа Шен лайн рицкъа а, цуьнан дахаран хан а, цуьнан Iамал а, иза ирсе хир ву, йа дакъаза вер ву а дIаяздайтаре терра, иза ненан кийрахь бер долчу хенахь дуьйна, цунна чу са кхоллале хьалха.\nТкъа адам дерриге кхолларийн мохIур хилча, церах уггар тIаьххьарниг а хилча, цу кхолларца дерг дерриге шеца гулдийриг а хилча, адамашна юкъара везаниг дерриге кхолларшна юкъахь веза лоруш верг а хилча, тIаккха Мухьаммад адамашна юкъахь (уггар деза) адам хилча, дерриге адамаш цунна гонах хьийзаш хилча, церан дерриге дикаллаш цо шеца гулдина хилча, кхолларшна юкъахь Iалашонийн Iалашо санна хуьлу иза, Делера салават а, салам а хуьлда цунна. Цундела духа ца туху (вай), - «и дерриге кхолларш цуьнан доьхьа кхоьллина ду, иза ца хиллехьара уьш кхоьллина а хир дацара» - боху дешнаш. Цу дешнийн а, уьш санна долчу кхечу дешнийн а нийса маьIна дича, Къуръано а, Суннато а гойтуш долу маьIна дича, къобал деш ду иза.\nАмма нагахь санна оцу дешнашца сов тIех иза вазвар хилахь, керстанаша цхьадолчу кхолларшна АллахIан элаллин сифаташ далар санна, тIаккха и къамел духатоьхна хир ду, къобал деш хир дац. ХIунда аьлча нийса хьадисехь деана ду, цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Керстанаша Марйаман кIант Iийса вазваре терра со дукха чIогIа ваз ма велаш, со (АллахIан) лай бен вац шуна. Аш ала (сан хьокъехь): «АллахIан лай а, Цуьнан элча а ву иза!». Лекха хинволчу АллахIа а аьлла ду: [ХIай жайнин охIлу! Шайн динехь до́занел тIех ма дуьйлийла шу, АллахIан хьокъехь бакъдерг бен ма олийла аш. Марйаман кIант Iийса АллахIан элча а, Цо Марйаме кховдийна дош а, Цуьнгара са а бен дац. Тоьшийла шу АллахIах а, Цуьнан элчанех а; ма олийла аш кхо (дела) ву. Духадовла (оцу дашах), иза гIолий ду шуна. Бакъдолуш АллахI цхьаъ волу дела бен вац!].\nАллахIа Ша Шена хьакъ хIоттийна, (адамаша лардан дезаш долу), Цу хьокъехь Цуьнца цхьаьна цхьаъа Цо кхоьллинарг хила йиш йоцуш. Цундела Iибадат Цунна цхьанна бен дан мегаш дац, доIа а Цуьнга бен дан мегаш дац, болх а Цуьнан кера бен бала мегаш дац, догдахаран лаам а Цуьнга бен хилийта мегаш дац, кхерам а Цунах бен хилийта мегаш дац, (халонехь, баланехь) верзар а, кIелхьаравалар лахар а Цуьнгара бен хила йиш яц, диканаш луш верг а, вонаш дIадохуш верг а Иза бен вац, гIора а, ницкъ а Цуьнгара цхьаьнгара бен а бац; [Цунна гергахь (цхьанне а) шафаIато пайда а бийр бац, Цо пурба деллачунна бен]; [Мила ву Цунна гергахь шафаIат дийр верг, Цуьнан пурбанца бен]; [Стигланашкахь а, лаьтта тIехь а цхьаъа вац Къинхетаме волчуьнан лай хилла вогIур волуш бен. Уьш берриге чулаьцна Цо (Шен Iилманца), (уьш мел дукха хилча а) Церан терахь а девза Цунна. Къемат дийнахь церах хIора а вогIур волуш а ву Цунна хьалха, ша́ цхьаъ волуш]. Кхин а аьлла лекха хинволчу АллахIа: [АллахIана а, Цуьнан элчанна а муьтIахь хилларг а, АллахIах кхера а кхоьруш, (Цуьнан Iазапах) ларлуш хилларг а – уьш бу толаме хилларш].\nОцу айатехь АллахIа муьтIахь хилар Шена а, Шен элчанна а хилийтина, ткъа кхерар а, ларвалар а къаьсттина Шена хилийтина. Иштта хилийтина Цо хIокху Шен дешнашкахь дерг а: [Ткъа уьш реза хиллехьара шайна АллахIа а, Цуьнан элчано а деллачунна, цара аьллехьара: «Тоьаш ву тхуна АллахI! АллахIа лур ду тхуна (рицкъа) Шен комаьршаллийца, иштта Цуьнан элчано а. Бакъдолуш, догдахар АллахIе ду тхан!»]. ХIокху айатехь АллахIа (рицкъа) далар а, (дуьненахь иза дIасадекъар) а Шегара а, Шен элчанера а хилийтина, ткъа таваккул (болх кера дIабалар) къаьсттина Шена цхьанна хилийтина, догдахар а къаьсттина Шега цхьаьнга хилийтина».\nЧекхдели Имам Ибн Таймиййас аьлларг, Дала къинхетам бойла цунах.\nВайна ма-гарра, Имам Ибн Таймиййас – Дала къинхетам бойла цунах – и дешнаш нийса маьIнийца аьлча къобал дан йиш йолуш ду бах, церан нийса маьIна муха хила йиш ю дийцина цо.\nЦхьаболчу Iелам-наха, Имам Ибн Таймиййас аьллачунах тера а долуш, иштта нийса маьIна а ло оцу дешнашна: «Вайн эла волу Мухьаммад ца хиллехьара АллахIа кхидIа долу кхоллар кхоьллина а хир дацара» - бохучу дешнийн маьIна иштта ду: лекха хинволчу АллахIа Шен дезчу Жайни тIехь (Къуръана тIехь) аьлла: [Ас кхоьллина дац жинаш а, адамаш а цаьрга Сайна Iибадат дайта бен]. Iибадат кхочушхилийтар – иза кхоллар кхолларан Iалашо ю. Ткъа Iибадат кхочуш ца хуьлу Iибадат дечаьрца бен (Iибадат деш кхолларш хилча бен), хIунда аьлча Iибадат – иза ша деш волчуьнца лаьтташ долу куц ду. Ткъа Iибадат дечарна юккъахь уггар веза верг вайн эла волу Мухьаммад ву – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цундела иза Iибадатан коьрта маьIна гойтург ву, тавхьи́дан коьрта маьIна гойтург ву.\nИштта, оцу айатехь хье́хо́риш адамаш а, жинаш а ду, дерриге кхолларш дац. Стигланашкахь а, лаьтта тIехь а долу кхидолу кхолларш дерриге адамашна пайденна кхоьллина ду. Лекха хинволчу АллахIа аьлла: [Цо муьтIахь дина шуна стигланашкахь дерг а, лаьтта тIехь дерг а, массо хIума Цуьнгара ду; бакъдолуш, цу балхехь билгалонаш ю ойла еш болчу нахана].\nТкъа вайн эла Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – адамаллин коьрта маьIна гойтург ву, муххале а, иштта хилла ца Iаш, иза уггар кхачаме адам ду. …\nИштта, кхоллар кхолларан хьекъале Iалашо кхочуш йийриг ву Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIунда аьлча адамаш а, жинаш а кхолларан хьекъале Iалашо йолчу тавхьи́дан белхан а, Iибадатан белхан а коьрта маьIна гойтург ву иза, уггар кхачаме долу адам а ду иза, АллахIа шен доьхьа стигланашкахь а, лаьтта тIехь а дерг кхоьллина долчу дерриге адамаллин (адамийн) коьрта маьIна гойтург ву иза».\nОцу кеппара, берриге Iелам-наха ма-аллара, АллахIа дерриге кхоллар кхолларан бахьана а, Iалашо а Iибадат кхочушхилийтар ю, тавхьи́д кхочуш хилийтар ю, АллахI вовзийтар ю. Ткъа оцу маьIнийца дуьстича, «Дуьне Пайхамара доьхьа кхоьллина ду, Делера салават а, салам а хуьлда цунна» - бохучу дешнийн нийса маьIна шина кепара хила йиш ю:\n1) АллахIа стигланаш а, латта а адамийн доьхьа кхоьллина ду, царна пайденна кхоьллина ду, йа уьш кхолларан даккхийчу бахьанех цхьаъ ду иза. Ткъа Мухьаммад пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – уггар деза адам ду, уггар кхачаме адам ду, АллахIана гергахь Цуьнан кхолларшна юкъахь уггар сийлахь верг ву иза. Цигара схьа ду, - «дуьне цуьнан доьхьа кхоьллина ду» - бохург.\n2) АллахIа стигланаш а, латта а адамийн доьхьа кхоьллина ду, царна пайденна кхоьллина ду, йа уьш кхолларан даккхийчу бахьанех цхьаъ ду иза. Адамаш АллахIа Шена Iибадат дайта кхоьллина ду, ткъа Мухьаммад пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – массерал дика Iибадат деш хилларг ву, массерал чIогIа АллахIах кхоьруш хилларг ву, массерал дика АллахI вевзаш хилларг ву, массерал чIогIа Иза цхьаъ веш хилларг ву. Цигара схьа ду, - «стигланаш а, латтанаш а, дуьне а АллахIа цуьнан доьхьа кхоьллина ду» - бохург.\nИштта и маьIна долуш хила деза, цхьаболчу Iелам-наха шайга цу хьокъехь деанчу хьадисах лаьцна хаттар дича, цунна жоп лучу хенахь цкъа и хьадис кхоьллина ду а аьлла, тIаккха, - «делахь а, цуьнан маьIна нийса ду» - аьлла тIетоьхна хилларг. Масала, иштта аьлла хиллачерах ву Имам Ал-Iаджлу́ний а, Имам Iалий Ал-Къо́рий а.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 30 айат.\n Сура «Ал-Исро́ъ», 70 айат.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 29 айат.\n Сурат «Сод», 76 айат.\n Сурат «Ал-Хьиджр», 29 айат.\n Сурат «Сод», 75 айат.\n Сурат «Ал-Муъмину́н», 24 айат.\n Сурат «Ал-Фуркъо́н», 7 айат.\n Сурат «Ал-АIро́ф», 198 айат.\n Сурат «Аз-За́рийа́т», 56 айат.\n Сурат «Ан-Ну́р», 55 айат.\n Сурат «Ал-Хьади́д», 25 айат.\n Сурат «Ас-Софф», 14 айат.\n Сурат «ХIу́д», 61 айат.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 22 айат.\n Сурат «Ал-Джа́сийат», 13 айат.\n Сурат «Ал-Хьаддж», 65 айат.\n Сурат «Ан-Нахьл», 10-12 айаташ.\n Сурат «Ал-Хьади́д», 26 айат.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 87 айат.\n Сурат «Аш-ШуIаро́ъ», 193-195 айаташ.\n Сурат «Юнус», 5 айат.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 129 айат.\n Имам Ар-Ро́гIиб Ал-АсфахIа́ний, «Тафси́лун-Нашъатайн ва Тахьси́лус-СаIа́датайн», 74-77, 83, 95-97 агIонаш.\n Имам Ат-ТIо́хIир ибн Iа́шу́р, «Ат-тахьрир ват-танвир», 27/25.\n Имам Ибнул-Къаййим, «Ат-тафсирул-къаййим», 1/85.\n Имам Iабдур-Рахьман Ас-СаIдий, «Тайсирул-Каримир-Рохьман», 813 агIо.\n Иза кхоьллина хьадис ду аьлла дуккха а Iелам-наха. Имам Аз-ЗахIабий, «Талхи́с китабил-мавду́Iа́т», 37.\n Ал-Хьаким – Аз-ЗахIабий, «Ал-мустадрак, маIа таIликъат Аз-ЗахIабий», 2/671.\n Имам Аз-ЗахIабий, «Ми́за́нул-ИIтида́л», 3/246.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Лиса́нул-ми́за́н», 4/354.\n Имам Ас-Суйу́тIий, «Ал-лаа́лиул-масну́IахI», 249.\n Имам Ал-БайхIакъий, «Далаилун-нубуввахI», 6/118.\n Ал-Хьаким – Аз-ЗахIабий, «Ал-мустадрак, маIа таIликъат Аз-ЗахIабий», 2/672.\n Имам Аз-ЗахIабий, «Ми́за́нул-ИIтида́л», 2/504.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Лиса́нул-ми́за́н», 3/359.\n Шейх IатIиййахI Ас-Сокър, «Фата́ва́ Ал-АзхIар», «Фата́ва́ Да́рил-Ифта́ъ Ал-МисриййахI», 8/132.\n Хьажа: Махьмуд МустIафа ШаххьатахI, «Ан-Нуру Аслу ДжамиIил-Мавджудат».\n Сурат «Ар-РаIд», 22-23 ши айат.\n Сурат «Лукъма́н», 20 айат.\n Сурат «Ибро́хIи́м», 32-34 айаташ.\n Ахьмад, ТIабараний, Хьаким.\n Сурат «Ан-Ниса́ъ», 171 айат.\n Сурат «Сабаъ», 23 айат.\n Сурат «Марйам», 93-95 айаташ.\n Сурат «Ан-Ну́р», 52 айат.\n Имам Ибн ТаймиййахI, «Маджму́I Ал-Фата́ва́», 11/86-99.\n Шейх Iалий ДжумуIахI, «Ал-Байан лима́ йушгIилул-азхIа́н», 148.\n Имам Ал-Iаджлу́ний, «Кашфул-Хафа́ъ», 2/164.\n Имам Iалий Ал-Къо́рий, «Ал-Асро́рул-Марфу́IахI фил-Ахбарил-Мавду́IахI», 295-296.


Магас | Доккха совгIат - БезФормата - Новости\nХетаргахьа Дала адама деннача совгIатех керттерачарех да бIаргаса. ХIама гуш волча сагаи, гуш воацача сагаи юкъера юкъ йоккха я. Шийна Дала бIаргаса деннача саго хам бе беза, ца бой харцахьа а хургда. ХIана аьлча, деррига сага вахар цунца дувзаденна да. БIаргех хIама а йийхка, вIалла бIаргаш хьал а ца локхаш, гуш хIама а доацаш ди-бийсеи даьккхача ховргда сага мел хала хIама да из. Бакъда, шоай бIаргаса деце а Далла хоастам кхайкабеш, кхыйола дегIа маьженаш болх беш, гIахьа хиларах цу Даьла хам беш, цун доаккхал деш ба хIама гуш боаца нах.\nБIаргасина хетадаь ди да дерригача дунен тIа хьакайка а даь белгга дездеш. Из да октябрь бетта II дийнахьа. Ер цIай лаьрхIа да, наха шоай бIаргаса лорадар догдоахаш, хIама гуш болча наха цун хам бергболаш. Цул совгIа шоай бIаргашта доал де нах Iомалургболаш а да ер. ХIана аьлча, гаьнна къа а венна бIаргаса гIилделча, е бIаргех хий аха доладелча мара наха теркам биц шоай бIаргашта. Цудухьа из хургдоацаш, ханнахьа лорашка дIа а баха наха шоашта терко яр догдоахаш доладаьд дунено укх гIулакха къаьстта цхьа ди белгала а даь цIай хьисапе ер ди дездара гIулакх.\nЦхьаккха а хIаманца биста боарам боацаш, адам хам баь а мах баь а даргдоацаш доккха совгIат да бIаргаса меттахьа хилар. Хийла из телхача мара цун хам ца беш хул нах, хIаьта цу хана тIехьа да из.\nИз ди белгала а даь, бIаргаса талхари, довреи теркал дар духьа дерригача дунен тIарча наха дездеш да октябрь бетта шоллагIча ерача дийнахьа. Укх шера, аз лакхе ма аллара из нийслу укх бетта II дийнахьа. Из ди хьакхайкадаьд дерригача дунен тIара бIаргасина ди, аьнна.\nДерригача дунен тIарча унахцIенон юкъарченош из ди дага а деха оттадарал совгIа, лаьрххIа цу оагIорахьа пайдане балхаш, вIашагIкхетараш дIакхохь. Цу дийнахьа кийчду тайп-тайпара наха пайдане хургбола болх дIакхухьаш дола, вIашагIкхетараш. Из доацаш, наьха бIаргаса миштад, малагIа халонаш я царга, мишта малагIа къовсам лоаттабе йиш я бIаргашта хулача лазара духьал белгалдеш а моттигаш я. Цул совгIа укх дено дагабохийт вайна бIаргаса доаца, хIама гуш хилара иразах хаьда бола нах, цар укх дунен тIара хьал, бIаргашта хIама ца гушше уж мишта лел, Дала хIама гуш долча вайх баьр мел боккха къахетам ба.\nЧIоагIа тамашийнеи, Даьла воацар мах баь варгвоацаши болх ба сага бIаргаш. Цудухьа ший бIаргаса лораде декхарийла ва хIаравар. Дийшача наха вайга хьаяхачох, Дала воашта деннача дикан духьал хам бе безаш а да вай.\n«Сий долча АллахIа боккха къахетам баьб вайх. Вай дагарде эйттача а вай даргдоацаш дукхеи боккхеи ба Дала вайх баь къахетам. Даьла дукхача къахетамех цаI ба, адама цо денна бIаргаса. Лакха волча Дала йоах «Мулк» яхача суврата чухь 23 аятагахьа. «ДIаала, Из – Ва, шо хьа а кхелла шоана хазари, бIаргасаи, дегаши деннар. Ма кIезига ба-кх оаша бу хам». Дала шийх баьча къахетаман духьал хам бе безаш ва бусалба саг. Адама боккха къахетам, совгIат да из бIаргаса. ДIахо «Нокхарий» яхача суврата чухьа 78 аятагахьа йоах Дала, «АллахIа шоай наьна кита чура арадаьхад шо, шоана цхьаккха хIама цаховча хана. Цо деннад шоана хазар, бIаргаса дегаш. Цу Далла хам беш хила мег шо». Дала бIаргаса деннад вайна, Цун кхолламаш, тамашаш гуш вай хургдолаш. Цудухьа Цун хам а беш даха деза вай укх лаьтта. Ший бIаргашта зе хургдола хIама де бокъо яц бусалба сага. ХIана аьлча, Пайхамара, саллаллахIу IалайхIи ва салам, аьннад. «Саго зе де йиш яц шийна а кхычарна а». ХIаьта «Кхалнах» яхача суврата чухьа йоах Дала, «Шоаш доа ма делаш, боккъала а, АллахI къахетаме ва шуца». Цудухьа, Даьла къахетама хам беш хила деза вай». – йоах бусалба Iилима дийшача сага ТIанганаькъан Ахьмада.\nЛораш хьаяхачох, сов чIоагIа низ беш хилча бIаргашта зе хул. Масала лерттIа доагIача тайпара хIама дуаш ца хилча, йодача машена чу дешаш хилча, е баьдеча метте дешаш хилча, компьютерца болх дукха беш хилча. Бакъда, нагахьа санна доггIача тайпара из гIулакх леладеш хилча цар де зе дац. Цудухьа, укх белгалдаьча дийнахьа, бIаргаса талхаргдоацаш, довргдоацаш лаьрххIа кийча а йий лекцеш еш цхьа йолча паччахьалкхенашка. Къаьстта къона шерах тIехьашкахьа а дуташ боккхий хулаш боагIача кхелетача кагирхошта дика я уж лекцеш. ХIана аьлча, массаза интернете, е теливизора хьалхашка, е дешаш яздеш багIаш хул уж. Цудухьа царна хайча бакъахьа да шоай могашала дикагIдар вогIдар фуд.\n«Цхьаккха дича а вижа улаш деша йиш яц. Дешача хана бIаргаштеи книжкаи юкъе кIизигагIа яле 30 сантиметр юкъ хила еза. ХIаьта сердал тIайоагIаш хилаеза е лакхера е улувра. Иштта дешача хана кIезиг тIера а вувлаш бIаргашка салаIийта деза. Нагахьа санна телевизор хьожаш саг хуле, дийнахьа из хьоже, цIа бIаьддерзадича дикагIа да. ХIаьта бийсанна хьоже сийрдадаккха деза цIа. Телевизорга хьожаш вола саг цун гаьна хила веза телевизра экраний диагональ миссел пхизза дукхагIа. Бераш телевизорга хьажийта мегаргдац цхьан сахьатал дукхагIа. ХIаьата компьютерца болх беш болча наьха бIаргса, компьютерца болх цабеча наьхачарел дуккха а хьалхагIа талх. Дукха гIале увзаш болча наьха а чехкагIа талх бIаргаса. Цудухьа лоравала веза саг цу мо долча хIамаех». – йоах Ставрополерча больнице автольмолог болх беш йолча Вартанова Амаяка Ольгас.\nЦхьавола саг шийга кхаьчача халонна сатохаш, Далла хоастам кхайкабеш хул из Даьлагара долга кхетадеш, хIаьта кхывар геттара корзагIваьле, кегавеле кхесташ хул массадолча хIаманна кадаш. Иштачарех хIама да бIаргаса довр а. ХIаьта моллагIа хало тIакхаьчача из зер долга а ховш сатоха дезаш да адам. Цу хьаькъа йоах ГIалгIайчен Дина гIулакхах йолча урхлен болхлочо дийшача сага Манкенаькъан Iийсас: «Даьла салам хилда цунна вай пархамара хьадийс доагIа цу гIулакхах. Дала сага бIаргаса дIаийцача, цо цох сатохе Дала ялсмаленца мара кхы бекхам берг ма бац цунна, аьнна», — йоах Iийсас.\nХIаьта, «Сердало» газета дешахой бIаргаса сийрда, къаьга хилар ловш ловца боаккхаргба аз шоана. Дала сийрдача горца бIаргаса тоадеш дегаш хьоасталда шун.


Меранжес — Википеди\n42°26′44″ къ. ш. 1°47′15″ м. д.HGЯOL\n37,3 квадратан километр (2016)\n1539 ± 0 метр\nМеранжес картан тӀехь\nМеранжес (кат. Meranges) — Испанин Жирона провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 37,3 квадратан километр (2016). ХӀордан сизал локхалла 1539 ± 0 метр. Дозанашца ю Жер (Жирона), Бельвер-де-Серданья, Льес-де-Серданья, Порта (Малхбален Пиренейш) муниципалитеташ.\n154 стаг ↗377 стаг ↗391 стаг ↘341 стаг ↘304 стаг ↗338 стаг ↘296 стаг\n↘243 стаг ↘231 стаг ↘158 стаг ↗172 стаг ↘154 стаг ↘144 стаг ↗167 стаг\n↘151 стаг ↘132 стаг ↘119 стаг ↘80 стаг ↘73 стаг ↘64 стаг →64 стаг\n↘61 стаг ↗83 стаг ↘80 стаг ↗81 стаг ↗85 стаг ↗88 стаг ↘86 стаг\n↗87 стаг ↘83 стаг ↗93 стаг ↘89 стаг ↗96 стаг ↘91 стаг ↗100 стаг\n↘94 стаг ↗100 стаг ↘99 стаг →99 стаг ↘98 стаг ↗104 стаг ↘100 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Меранжес&oldid=5234429»


По требованию прокуратуры отменено противоречащее закону распоряжение администрации Джейрахского района, незаконно регламентировавшее призыв на военную службу граждан старше 27 лет\nПрокуратурой Джейрахского района в ходе проверки соответствия федеральному законодательству нормативно-правовых актов районного уровня, выявлено незаконное распоряжение администрации Джейрахского района от 07.10.05 № 126, грубо нарушающее права граждан в сфере воинской обязанности и военной службы. В соответствии с данным распоряжением призыву на действительную военную службу подлежат граждане старше 27 лет, проживающие на территории района.\nМежду тем, пунктом 1 статьи 22 Федерального закона «О воинской обязанности и военной службе» от 28.03.98 № 53-фз призыву на военную службу подлежат граждане мужского пола в возрасте от 18 до 27 лет, состоящие или обязанные состоять на воинском учете и не пребывающие в запасе.\nКроме того, пунктом 20 Положения о призыве на военную службу граждан Российской Федерации, утвержденного постановлением Правительства Российской Федерации от 01.06.99 №587, предусмотрено, что лица, достигшие 27 лет, утратившие право на отсрочку, не подлежат призыву на военную службу и по решению призывной комиссии они зачисляются в запас.\nСледует так же отметить, что данный правовой акт администрацией района был принят с превышением должностных полномочий. По результатам рассмотрения протеста прокуратуры района незаконное распоряжение отменено.\nРодился 22 января 1938 года в с. Насыр-Корт Назрановского района ЧИАССР. Народный писатель Чечено-Ингушетии, лауреат премии Ленинского комсомола ЧИАССР, дипломант Всесоюзного литературного конкурса имени Н.Островского, видный общественный деятель.\nПоэт, прозаик, драматург, зачинатель ингушского романа Саид Чахкиев является автором более тридцати книг.\nЕго романы, повести, рассказы, пьесы, очерки – это живая история ингушского народа, его прошлое и настоящее.\nСаид Чахкиев представлен в энциклопедии «Лучшие люди России», изданной в 2003 году в Москве в издательстве «Издательство Спец-Адрес», в предисловии которой говорится: «Энциклопедия имеет своей целью оставить в памяти потомков достойных соотечественников, способствовать делу прославления заслуг выдающихся граждан России. Имя Саида Чахкиева названо среди 50 ведущих писателей в Южном федеральном округе. (Еженедельник «Литературная Россия», № 40,2005 г.)\nПроизведения Саида Чахкиева переводились на русский, грузинский, казахский, молдавский, украинский, эстонский, польский языки, на языки народов Северного Кавказа и на языки зарубежных стран. В разные годы в Чечено-Ингушском книжном издательстве в книжных издательствах Москвы «Советский писатель», «Советская Россия», «Детская литература», в эстонском, молдавском и других книжных издательствах выходили его поэтические и прозаические книги: «Первые трудности», «Мои герои», «Журавли», «Чаша слез», «Идиг, Мадиг и маленькая девочка», «Золотые столбы», «Звездный дождь», «Энвер», «Ломтик солнца», «Чертенок», «Волчьи ночи», «Травы росные», «Отцовская песня», «У изголовья земли», «На второй день, утром», «Люди высокого долга», «Причастность», «Выйти замуж за огонь», «Идрис Зязиков: верой и правдой», «В тисках», «Иволга», «Кусочек хлеба», «Ингушские характеры» и другие.\nПроизведения С.Чахкиева публиковались в журналах «Дружба народов», «Наш современник», «Нева», «Дон», «Волга», и.т.д. Большое место в его творчестве занимает переводческая деятельность. Им переведены на ингушский язык стихи А. Пушкина, М.Лермонтова, Р. Гамзатова, К.Кулиева, С.Михалкова, А. Кешокова, Т.Зумакуловой, М.Карима; пьесы: Н.В.Гоголя «Ревизор», Г.Лорки «Кровавая свадьба», Э.Ростана «Сирано де Бержерак», Ю.Грушаса «Джаз, любовь и черт» и др. Значительное место в творчестве писателя занимает драматургия. По его пьесам в разные годы поставлены спектакли: «Когда гибнут сыновья», «Мой мальчик», «Завещание» (пьеса написана в соавторстве с А.Ведзижевым), «Чаша слез», «Последний долг», «Горская сказка», «Светофор, пес Трезор, глупый Волк и другие», «Волшебная шапка», «Рамис и Ната», «Говорящая кукла», «Асхаб Бендер», «Ничего не бойся, Зураб», «Террор». Спектакли шли в театрах Чеченской Республики, Чувашии, Украины, Казахстана, Дагестана, Осетии, в городах России: Тула, Смоленск и других. При соавторстве С. Чахкиева на телестудии Северной Осетии созданы телевизионные художественные фильмы «Костры на башнях» и «Горская новелла».\nСтихи Саида Чахкиева опубликованы в «Антологии литературы народов Северного Кавказа», т.1.\nВ прошлом году Саид Чахкиев перевел на ингушский язык гениальное произведение древнерусской литературы «Слово о полку Игореве». (Чрезвычайно тяжелый труд), а также он перевел на ингушский язык поэму-драму А.С.Пушкина «Моцарт и Сальери», рассказы М.Шолохова «Продкомиссар» и «Шибалково семя» и.т.д. Им написаны тексты многих популярных песен. С. Чахкиев работал корректором и корреспондентом республиканской газеты «Сердало» («Свет»), старшим редактором, затем и главным редактором комитета телерадиовещания ЧИАССР, редактором альманаха «Утро гор», редактором Чечено-Ингушского книжного издательства, директором театра кукол г. Грозного, главным редактором детского республиканского журнала «Радуга», главным редактором республиканской газеты «Сердало» («Свет»), председателем правления Чечено-Ингушского республиканского отделения советского детского фонда им. В.И. Ленина, министром культуры Республики Ингушетия, председателем правления Союза писателей Республики Ингушетия. В последние годы вышли книги Саида Чахкиева: «Дог-безам», сборник стихов на ингушском языке, поэтические книги для детей «Иволга» и «Кусочек хлеба» на ингушском языке, драматургические произведения в 2-х томах «Ингушские характеры».\nС.Чахкиев неоднократно награждался Почетными грамотами Президиума Верховного Совета ЧИАССР, Совета Министров СССР, Госкомитета по телевидению и радиовещанию, Правления Советского Фонда мира, Комитета защиты мира, Правления Союза писателей России и др. Также он награжден медалями «200 лет Шамилю» и «Ветеран труда».\nВ феврале 1998 года за большой вклад в развитие ингушской литературы и многолетнюю творческую и общественную деятельность Указом Президента РИ был отмечен высшей правительственной наградой республики орденом «За заслуги».\nВа тха Даьла, лораде тхо,\nВоча х1амах лораде,\nХьа ц1и йоахаш, сулхьаш доах,\nАлхьамдуллилах1, тха Даьла,\nЛа иллах1а иллаллах1!\nСа даь, наьна дошув мотт.\nХьона аз сай корта бетт,\nСо хьа к1оаргал йовза г1ерт.\nХовш ва х1анз:\nХьо да жовхьар,\nХьо я ганз.\nХ1анаб хьо, аз хьога хетт,\nМалх мо лепаш, сийрда, ц1ена?\nХьо, ца ховчоа, къе ба мотт,\nХьона деннад сибат, куц.\nЗамо шаьрбаьб, хьекхаш гам.\nХьо ца хилча, сенна дувц,\nДаьш, шоай дезал, Даймохк лорош,\nНоаноша, шоай ага теркош,\nАхархочо, гота йоаккхаш,\nЙо1о, говза маха боаккхаш,\nХьаша, везвий, маг1а воаккхаш,\nХалхара б1ал коа т1а боаккхаш,\nМаьлха з1анарашца бувзаш,\nДаьхен наькхах ваьккхача,\nБукъ бийна висанзар со.\nЦу дийнахь са б1аргаш\nХ1анз мо декъа дар,\nШа башарг хиларах\nДог тийша вар.\nХЬО ЦА1 МАРА ВАЦАР НАЬНА\nДошув дар хьо берий хана,\nЗиза санна хоза, ховха.\nХьо ца1 мара вацар наьна,\nХьоца яр цун ерриг й1овхал.\nДуххьал хьона, хьона, яхаш,\nХьо кхевора цо, садетташ.\nД1аккхийттар хьо воча нахах,\nВаьлар къоал де, маьхий детта.\nХьо да 1азап, боккха бала.\n1омадаьд 1а во мел дар.\nМогийтаргдий хьона Дала,\nНаьна дог 1а этт1адар?\nМилице чукхувл хьо денна.\nЛел хьо хьайна, наха воацаш.\nБат я г1овга ваьлча санна,\nБ1аргаш-баьде, чу са доацаш.\nМалх кхет наха, 1уйре йоаг1а.\nХьа б1аргашка-м боад лат денна.\nШийна теха еллал ч1оаг1а\nХалча оттаяьй 1а нана.\nЦкъа Лийг б1аргадайнад Хьакха.\nДухьал яхай цунна хьеккха,\nБат хоттийла 1о а хьакха,\nЦ1ог ч1орак мо ловзадаьккха,\n1имад яьй цо, хур-хур, аьнна.\nХье мичар доаг1а\nАлал сога? - даьд цо хаттар. -\nХьайистхила, дала даьтт1а!»\n«Дог г1оздаьнна да со ч1оаг1а,\nДика хьийга, -\nЖоп лу Лийго. -\nД1а лоамашта дехьа, гой,\nЛехаб аз цхьа керда бай.\nЦигар фо да ч1оаг1а ц1ена,\nБуц накхага кхоачаш я.\nЦхьан ц1аг1ара дезал санна\nШоайла в1аший т1ера да\nЦига дажаш лела саьрч,\nХьуна йисте ловза чарч,\nЛийгаш, хьаг1аш, оакхарий.\nШийла шовда мола хий»…\nДитал х1анз хьай дика.\nСо хезарий хьона цига\nА, хазанзар даьра сона-м».\n«Валлахьий я хозарг кхоана-м!» -\nЛийга т1ехьа 1ув цо пхьарч.\nАхкан бийса к1оаргаелча,\nХьеккха йода из бай болча,\nМуц1ар хьекхаш, лаьтта оахаш,\nХьовз из, бай т1ак1алт1арбоахаш.\nШий 1еттораш, шодаш, кхо\n1оъахийтад, кхесташ, цо.\nАре б1ехъяь, б1ехбаь хьаст,\nСецца ший ц1енгахьа ласт.\nДи а т1аккха.\nЛийга духьал яхай хьакха.\n«Х1анз ювцарий со шун баь т1а?» -\nПитме хьожадаьд цо б1аргаш.\nЛийго 1отехад ший баргаш,\nСа а даьккха, аьннад т1аккха:\n«Ювцар, дала хьо д1аяккхарг!\nКхы х1амма а дацар дувцаш»…\nВож, кхы цунга ла ца дувг1аш,\nШий хоттийла 1очуюж.\nХьакха яр вай йийцар.\nХьакхарч йовзаш я,\nВай вахаре йолаш я.\nКийчча я уж водар хьаде.\nХ1анз вай п1елг т1ахьокхаргбац,\nВ1алла башха хеташ яц,\nСий дайна а, ц1и д1айоде.\nУСТАГ1АХ ХЬАКХА МИШТА ХИННАЙ\nБажаш лийнна, къийрда са,\nУстаг1 хиннаб боаг1аш ц1а.\n«Хьо мичара йоаг1а, хьакха?» -\nДухьал енай цунна говр.\nУстаг1, ши б1арг т1а а баьккха,\n«Гой, сона ловр,\nХье мел яха, ц1аккха хьакха\nАьнна, 1а сайх ц1и ца яккхар.\nСо хьакха яц, хьажал, йий?\nУстаг1 ба со, устаг1, жий!»\nИккха бодаш бола устаг1\nЦ1аьхха 1атта б1аргагу.\n«Хьакха! Хьакха! К1еззиг мукъаг1\nСабардел хьай?!» - соцабу.\n«Ва, яц со, яц, яц со хьакха!\nБ1аргаш дац шун, да ма хьакхарг!\nСа да устаг1, нана устаг1,\nСо се устаг1, устаг1 ба!»\n«Боккъал ях 1а?!\nВа, са устаз,\nЕр ма доккха х1ама да!»\nДог а ч1ехкаш, беддаб вож.\nХ1анз т1акхаьчай цунна бодж.\n«Яьй! Яьй йодар! Хьакха, алал,\nТха б1ийг яйрий хьона ара?\nЦ1айоаг1аш яц, коа т1ар яьлча».\nЦо а шийха хьакха аьлча,\nУстаг1 ше а баьннаб шек.\n«Йий со хьакха?\n«Хур-хур, хур-хур, хур-хур», - аьнна,\nБижаб, хоттийла а баьнна.\nУстаг1-м вай сенна бувцар.\nКхыметтале саг а наха,\nХьакха яхаш, даим вувце,\nВИР ФЕРМЕ ХЬОЖАДУ\nВиро институт чакхъяьккхай.\n(Иззаморг а хул.)\nКурра гон т1а го а баьккха,\nКоа т1а дижа улл.\nВараш да гулденна, хьувзаш,\nЦунга моаршал хет,\nИз, цун диплом даъкъал дувцаш,\nТовргдар ала г1ерт.\nВож да уллаш.\n«Хьайл хьо, - яхаш,\nГ1аьле бага тетт, -\nСона дайзад дуне, вахар,\nМоллаг1 балха со дац раьза. -\nБат озаю. -\nСона еза склад е…\nХьовз из, оарц а даьккха геттар,\nАйбу берриг низ:\nДийца, дийха, корта бийтта,\nФерме йода из,\nЙоаккхаш, доаккхаш кепиг е сом,\nДода х1ара ди.\nД1акхессача уллаш диплом -\nДийшар дайна да.\nВира гонахь б1еха мелвар.\nВиро пайда эц:\nСвекла, кабуц - ферме мелдар\n1а ханнахьа хьат1адоаг1а,\nШелал яхьаш ший:\nЖа да меца, меца доахан,\nДенна ферме латт.\nЮххера а вай Вир кхоабаш\nХинна тоатолг хад.\n«Со бехке дац! -\nДаггар къарлу Вир. -\nСо Вир долга шоашта ховшше,\nФерма къайлар, теха «герми»\nВира дабар дир… Фу деш да-хьог1, из цу ферме\nБалха дайта Вир?


Журналиста еза цIи лелаяь саг — Сердало\nЖурналиста еза цIи лелаяь саг\nВай къаман кепайоазув дегIакхувлача даькъе доккха дакъа лаьца ба дукха нах, царех цхьабараш вахара халонаша а гIулакхий дукхало а бицбаьб вайна. Цхьабакъда вай бокъо яц уж нах доаггIаш дола сий ца деш бита, цар хьабена никъ, карахдийнна дика гIулакхаш теркал ца деш Iе. Ший селхане дага ца йоагIача къаманна, ший кхоане а дагайоагIаргьяц, оалаш да. ХIанзалца цу сагах айса йоазув ца даь, се бехке хет сона. Са кара хилча, аз цун вахарах лаьца хIара бетта цхьацца йоазув деш, кепа еттаргьяр вай мехка арадувлача гIалгIай а эрсий а газеташ тIа, журналаш тIа, телевидене а радио а гIолла передачаш ергьяр. Цун вахар кхувшбоагIарашта дика масал луш, цар хьаэца мегаргдолаш, дукха хIама шийца долаш дар. Тахан аз вувцар ва «Сердало» газет Шолжа-ГIалий тIа долча хана, цун керттерча редактора заместитель хинна Хамхоев Мусий Мустафа. ГIалгIай мотт бIаьхий ба, со сакхетарг хилча денз из Iомабеш, кхетабе гIерташ, хозагIа бувца ловш, хьавенав со сай кховзткъа шу даллалца. Сайна из во хац аьнна а хет сона. ХIаьта а цу метта дешаш таац сона бокъонца цу сага дикал дIаювца, дизза цун сурт оттаде, цун вахара наькъах дола дувцар кхолла. Иштта тамашийна, эзарнена юкъе цаI мара ца хулача тайпара саг вар Хамхоев Мустафа. МоцагIа боккхача наха ловца боаккхаш хиннаб йоах: «Эзар кхоаба цаI хилва хьа», — аьле. Хетаргахьа, Мустафа санна болча нахах оалаш хиннад уж дешаш.\nШолжа-ГIалий тIарча кепайоазон цIагIа дар вай къаман газет. ЯлхлагIча гIата тIа хьалтIаваьлча, уйчара аьттехьа дIачувоалаш яр технически секретарь ягIаш йола приемни. Цу чура аьрда оагIорахьа дIачуваьлча керттера редактор вагIар, аьттехьа чуваьлча – цун заместитель. Цхьадолча газеташка шиъ-кхоъ заместитель хуле а, «Сердало» газете из болх беш цхьа саг мара вацар.\n-Iайха даь йоазош сога хьатергда Iа, — аьлар сога аз болх беча отдела заведующе Абадиев Бека. – Нагахьа санна со отпуске ваха е йIаьххача хана воацаш хуле, редактора заместителга Хамхоевга дIалургда Iа, из ва вай отдела йоазош дешар.\nТебоев, се балха дIа а эцале бIаргавайна, вовзар сона; амма цун заместитель белггала миштав а малав а ховш вацар. Из вовза а бIаргаго а ловш, чувахар со балха араваьннача хьалхарча деношка. Аьхки хоза шийла а хулаш (кондиционер латтар цу чу), кIал кIувс а уллаш латтача моажача беса къегача истола хьатIахайна вагIар сона ца меттача тайпара куц дола саг. Боккхийча наха, цун сурт-сибат дувцаш хилча, «гуржечох тара а волаш» аргдар. Иштта яхилга, сона дагадоагIачох, куц долаш ва яхилга дар. Со чуваьлча хьал а гIетта, истола хьалхашка гIолла пенца хьаллаттача букъ беттача гIандий мугIаргахьа корта а лостабаь, Iоха аьлар цо. Из вар юкъерча дегIара а волаш, дегIа хьаьрча саг. Гергача юхь тIа хоза товш мекх а цIена модж яьша юхь а йолаш волча цун хьажа лакхо хийтар сона, хIана аьлча цу тIара мосаш Iо а яьнна, дикка гучаяьннаяр хьажъюкъ. Цхьаькха цхьа хIама а дар цу сахьате хоалуш, тIадувха барзкъа тIеххьарча модахи дика товши хилар. Со мичахьа деша ваьгIав а гIалгIай меттала яздеш хиннавий а, дай мичахьа бах а, царех тарра кхыдола хаттараш а дир цо сога. Хамхоевна хьалхашка латтар шаькъаца яздеш бола Iаьржа ручка чубоагIабу гIирс. Истола тIа а дехьагIарча тумбочка тIа а латтар массехк телефон. Истол хьадаьраш санна, аханга кхоачаш шаьра улгаш теха дар кабинета пенаш. Цу заманга диллача, хоза кабинет яр редактора заместитела хиннар.\nДIаболабелар болх, хIанз бIарчча дийнахьа, юкъе эггара дукхагIа яле а итт метр мара йоацаш, цхьана болх беш дар тхо. Са кабинет яр хьакимашта эггара юхегIа хиннар. Приемне ниI дукхагIйолча хана йийлла лоаттайора. Из бахьан долаш, сай кабинета ниI хьакъувла езаш хулар со, хIана аьлча хьакимаш болча мел венар, дIаводаш хилча са кабинета тIаоттар. Царех цхьавола саг чувеча, ах ди довра. Массехк шера редакце ца вена саг, тхоца къамаьл де, вагIа ловш хулар, тхо болх бе безаш долга диц а деле. Из бахьан долаш, хьакъувлар аз дукхагIйолча хана ниI. Цул совгIа, приемне чу мел вода саг зувш вагIа а тоам хетацар.\nМотт дика ховш саг вар Мусий Мустафа, Казахстане кхийнача, казахашта юкъе университет яьккхача, школе йоазув а грамматика а Iома ца даьча цунна из сел дика харах цец а воалар со. Цхьа моллагIбола мугIарерча гIалгIачун мотт а боацаш, вай даьша бийца цIена, хьаьна, дега а лерга а тоам беш бола мотт бар цунгара хозаш хиннар. Эггара хьалха из бахьан долаш (ший гIулакх дика харах), сий дора цун газета болхлоша. Цо а редактора а, йоазош дешача хана, Iаьржача шаькъаца тоадора гIалаташ. Ше дийша ваьлча, цунна кIалха кулг яздора цо. Из а яр цхьа ший тайпара тамаш. Цкъа-дале, искусствон произведени санна хоза яздора цо из, шозлагIа-дале, цо яздаьчох тара хургдолаш из язде велча, цхьаннена а язлургдоацаш, говза а яздора. Сона цхьаннена а ца хеташ, массанена иштта хеташ а дувцаш а дар Мустафас яздеш хинна кулг.\nЮххьанца балха вахача хана, се мо журналист цхьаькха ца хеташ вар со. Къона волча хана, аз ца даьр хьан дергда, аьле хеташ хул. Журналиста дешар дийша се веце а, айса мел ду йоазув нийсеи даккха гIалат доацаши ду, аьнна, хетар сона. Цкъа, аз йоазув дIачуденна дукха ха ялале, ше волча дIачувийхар со Хамхоевс. Ший бедоалла са йоазув хьа а кховдадаь:\n-МалагIча жанрах язъяьй Iа ер? – хаьттар сога.\n— Мишта малагIча жанрах язъяьй, статья еций из? – хаттара духьала хаттар дир аз.\n-Яц ер-м статья. Ах статья я, ах интервью я, кхоалагIйола ах репортаж я, иштта кхы дIахо а. ДIа а йихье хьатоае, цхьа жанр хургйолаш, — хьаделар са йоазув.\nЙоазув дIадихьар аз, къона хиларах а сиха хиларах а, сай кабинете чувоаллаше а, эттIадаь нувхаш кхувсача тускар чу Iочукхессар. ШоллагIча дийнахьа дехке-м ваьлар со из иштта даь. Журналистий жанраш тIайола книжка хьа а ийца, дийша а дийша, хIара жанра белгалонаш хьаIомайир аз. ТIаккха хайра сона, сай статья ирландхоша еча рагух тара хиннилга. ТIехьагIа аз чутела йоазош дикка тоаденнилга зийнача Хамхоевс, хьалха санна тоаде деза, аьле, юхалуцар уж. Цул совгIа, шийга болх геттара дукха хилча, е цхьаннахьа сиха ваха везаш хилча, делкъийна хIама дуача хана шахматех ловза ше дIавийхача, са истола тIа Iокхоссар массехк материал:\n-Сали, Iо а йийше, Султангирега дIалелахь уж, — оалар. Котиев Султангири вар газета бехктокхаме секретарь. Къаьстта сога хьателар цо редакце къонагIболча болхлой йоазош, аз дийшача а тоъаргда, аьнна, хеташ. Сай аргIагIа цун тешам боа ца бе со а хьожар, харцахьара хIама чакх ца доалийташ. Иштта хьахилар тхона юкъера дIа-юха тешам болаш дола бувзамаш. Оаха цхьана мел яьккхача хана, диса а дисар уж иштта. Кхыдола декхараш а сона тIадехкар Мустафас. Цу дийнахьа керттера редактор вацар, отпусках вар е могаш воацаш вар – хац сона. Кхайка со чу а вийха, Хамхоевс аьлар:\n-Тахан вай редакце воагIаш Базоркин Идрис ва. Хьайна хала деце, IокIалваьле, из со волча хьалчувоалаве веза Iа.\n-ВIалла хала дац, сона-м сайна а сакъердам ба цунца къамаьл де, — аьлар аз.\nИтт даьнна, цхьайттлагIча сахьатах Iолохеваьнна, кепайоазон цIен лакхача а шерача а лагIаш тIа хьежа дIаэттар со. Дикка ха яьккхар аз йоазонхо хьакхачарга сатувсаш латташ. Юххера, хьакхаьчар Идриси цун сесаг Цицкиева Азаи чубагIаш йола машен. Машен лехкаш вагIар мара кхы саг вацар царца. ДIадухьалваха, моаршал хаьтта, се дIавовзийта, хьаьший редакце чубигар аз. ЯлхлагIча этажа тIа лифтаца ца даьлча, Идриса хало хургдар хьалтIавала, хIана аьлча цу хана 70 шерал тIехваьнна вар из. Лифт лакхе сецар. Фусам-да хиларах тарра, со хьалха дIаараваьлар. Сона тIехьавоагIача Идриса ший пхьарс дIатехар лифта наIарах. НаIараш дIакъовлаенна хIама а ма дацар цига, из цо мишта техар ца ховш цецваьннавар со. Гола йолчара дикка лозаваьчох тара дар гIулакх. Хьааравоаллашехь, хьаркхинг йолча моттиге кулг хьекха волавелар из. ТIехьа хьаараяьннача Азас а кIезиг-дукха массаж а яь, тхоай никъ дIахобихьар оаха кхаьнне. Идрис а Аза а редактора заместитела кабинете кхаччалца дIа а бига, со сай болх бе дIавахар.\nШе раьза волча хана, саг хоаставеш оамал яр цун.\n-Жуковец ва хьо, жуковец, — оалар цо иштта моттиг нийсъелча. Цо алацар чапаевец ва хьо, будёновец ва хьо, алхха жуковец дар цун дика саг белгалвоаккхаш дола дош. Из хьадоагIаш дар Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана фашисташта духьаллаьттача маршала Г. Жукова цIарагара. Нийса вода хьо, бакъахьа да Iа дер, денал долаш ва хьо яхилга дар цу деша маIан.\n-Мустафа Мусиевич, — хаьттар аз цхьан дийнахьа, — из жуковец ва яха дош хIана оал Iа, мишта, мичара Iомадаьд Iа из?\n-ХIá, из ший маIан долаш дош да, — аьлар цо. — Тха тайпан волаш, Сипсой-ГIалий тIа ваха а вахаш, ва тIема хана Жуковс кулгалдаьча эскарца моастагIчоа духьаллаьтта саг. «Я — жуковец» оал цо ше хоаставе дагадехача. Цигара хьадоагIаш да из.\nХамхоев къаман яхь чIоагIа йолаш саг вар. ГIалгIа дика ва алийта, хетаргахьа, шийна доккха зе дергдар цо. Иштта моттигаш сона дуккхаза гуча а йийннаяр цунгара. Царех цаI иштта яр. Газете хьакхухьаш йола почта: центральни газеташ а, журналаш а, редакце язду каьхаташ а эггара хьалха из волча чухьора. ТIаккха мара кхачацар уж газета кхыча болхлошка. Цхьан дийнахьа (80-гIа шераш долалуш дар из) кабинета ниI дIа а йийлла, болх беш вагIар со. Дехьарча приемнера, бедоаллаш центральни газет долаш, цIаккха сона ца вайнача тайпара сиха хьаараийккхар Мустафа. Аьттехьа дIа а леста, Аушев Султан-Хьамида кабинет йолчахьа хьалвахар из. Дукха ца говш, чIоагIа еш йола гIар хьалчухезар сона, гIозала, гIадвахара гIар яр из. Цун бедаьллача газета тIа хиннадар «Комбат Аушев» аьнна корта болаш дола йоазув. Цу сахьате ерригача редакце гIолла чакхбаьлар из хоам. Иштта дикахетар хинна цIаккха а вайнавацар сона редактора заместитель. Ший къаман сагах йола курал, къаман яхь яр из селлара гIадвига хиннар. Из йоазув республикерча газеташа дIатIадоаккхаш а моттиг нийсъелар цул тIехьагIа. Цу дийнахьа денз, юртбоахама отдела кулгал деш волча Султан-Хьамидах цIи йоаккхаш хилча, комбат мара алацар Хамхоевс. Из а дар лакхе хьоахадаь «жуковец» яхар санна маIан дола, сага майрал-денал гойта дош.\nЦхьаькха цхьа моттиг дагайоагIа сона из чIоаггIа гIадвига. Из дар 1988 шера. Сеуле хиннача Олимпийски ловзарашка дакъа лаца вахавар вай мехкахо Арсамаков Исраил. Еррига ГIалгIайче лерг дилла ладувгIаш яр, цигара дика хоам барга сатувсаш. Вайна ховш ма хиллара, цигара котало яхьаш цIавера Исраил. Иштта хьахилар къаман эггара хьалхара олимпийски чемпион. Газетá лаьрхIа язде ха таацар даим кхычар даь йоазош дешаш, тоадеш вагIача Мустафайна. ХIаьта а цу моттига хетаяь йоккха материал ца язйича Iеваланзар журналист. «Атта дий чемпион хила?» яхаш корта а болаш, яр Арсамаковна цо хетаяь очерк. Из дIайолалора иштта: «Бера хана денз вовз сона Исраил. Канана (зIамига волаш цох йоаккхаш хинна из цIи цIагIарчар тахан а йицъялийтац) хьатIа а вийхе, кертах кулг хьекхе, цун дас Махьмад-Гире – из цу хана городе нах дIа-юха кхувлача автобуса шофёр вар – оалар: «Ший да кхаба везаш ва ер».\nНаьха саг чуволаш, шийца иштта къамаьл дарах раьза воацаш хьовзар кIаьнк: «Сацал, па, ма алал сога иштта».\nМа сиха йода ха! Селхан хилча санна хет из деррига. ХIаьта тахан вай мехкахо-штангист Арсамаков Исраил Сеулерча Олимпийски ловзарашка кхаьчав. Къайла сенна кхухьаргда, цо дошо медаль яккхарга сатувсаш а, цун аьттув цабалар кхераш а (спорт – спорт ма йий, цхьаннена мича хов цига фу хургда) вар вайх хIаравар…»\nХовш ма хиллара, Арсамаковс шийна эггара чIоагIагIа духьаллаьтта Ли Хен Кон эшаву, 212, 5 килограмм дозал дола штанга хьалъайеш. Цу хана Хамхоевс спортсменах даьча цу йоазонга кхоачаргдолаш, гIалгIай меттала цох даь йоазув кхы цхьаькха дац. Цун журналиста йоккха говзал геттара дика гуш я очерка хIара мугIарца. Цхьа моллагIдола мугIарера хIама хиннадар аьнна, цох яздеш оамал яцар цун. Геттара боккха лоархIам болаш моттиг нийсъелча, тIаккха беболлар цо ший къоалам. Цу тайпара цо даь йоазув массанена дезалора, дуккхача наха дIа а дайзе, дешаш хулар. ГIалат доацаши мотт шаьра болаши хулар цо баь болх. Из хьадехар цо редакце кхыча болхлошкара а. Бакъда берригаш бацар шоай декхараш лерттIа кхоачашдеш а, газета тIа IотIадоаккхаш дола хIама ма хулла дикагIа хилийта гIерташ а. Нийслора дукха гIалаташ деш бола корреспонденташ а. Иштта моттиг нийсъелча, редактора заместитела оалаш дар:\n-Хьабувцача хана-м лерттIа хьа ма бувц оаш из мотт, къоалам хьабебеллача, керта чу мел дола хьаькъал дIадода мотт сона шун.\nИштта шийх шозза-кхозза бехк баьккхача, тоавала хьожар ледара къахьегаш вола саг. Цу хана Мустафас оалаш хинна уж дешаш аз тахан айса гIалгIай мотт хьехача дешархошка оалаш да. Цхьайолча хана йоазон болх во беш нийслу цар а: диктант, изложени, сочинени. ТIаккха дагадох сона сай хьакима оалаш хинна, хIанз ткъамалдаха, наха юкъе даха диса дешаш. Бераш делалу уж дешаш хезача, цхьачар юхь тIа эхь хетара цIел а отт. ХIама тоадеш хул нийса а низ болаш а аьнна дешаш. Царех да лакхе доаладаь, журналиста оалаш хинна массехк дош.\nЦхьабола корреспонденташ хулар, шоаех бехк баьккхача, из дIатIа ца эцаш, шоаш геттара эздий, гIулакхаца, балха декхараш тIехдика кхоачашдеш ба ала гIерташ. Укхаза а дар цун оалаш лаьрххIа дешаш. Цар а саг нийсача оагIорахьа верзавора:\n-Да, даьра, вай-м дика. Вай-м дерригаш а аьлий ма дий, — цо аьлча, ший бехк кхетабора моллагIчо а. Вешта аьлча, хоза, хьаькъал дола мотт доккха герз да. Из герз шийга долаш а, цунна доал де ховш а, саг вар Хамхоев.\nУкхаза кIеззига цун вахарах-леларах дувца безам ба са. Хамхоев Мусе Мустафа ваь хиннав 1938 шера 1 июне ГIалгIай-Юрта. Цун да ИбрахIима Муса Моздакера ялат хьа а кхухьаш, из ахьа а охьаш, хьоараца базар еш саг хиннав. Цун вежарий Iисий, Ювсап, йиша Сахрат яхаш хиннад. Уж а Муса ше а тахан боацаш ба. Бакъда 90 шерага дIакхаьча цар цхьа воша Ахьмад хIанз а МагIалбика района Кормсовхоз оалача моттиге вах. Мустафа ваьча шера лаьцав Муса. Эггара тIехьа цун фусам-нанна Гетагазова Хьабидата (иштта хиннай Мустафай наьна цIи) ший мар бIаргавайнав, Шолжа-ГIалий тIарча набахта лаьца воаллаш цунна тIехьаяхача хана. ХIаьта Муса веннав ший 35 шу даьннача хана, из дIавеллав Магадански областа Сусуманерча Комсомольски оалача посёлке. Цу цхьан кIаьнка, кхы маьре ца йодаш, из кхевеш яьгIай БIугIий Хьабидат. Шийна мел могаш дола хIама а даьд цо из бакъахьарча оагIорахьа кхеве гIерташ. Вай Сибре дигача хана Кокчитаве а баьхе, Алма-Ата хьабоагIа уж баха. Цига яьккхай Мустафас юкъера школа. Цул тIехьагIа из деша вода Казахски паччахьалкхен университета журналистикан факультете. Цу хана цунца цхьана деша ваьгIав вайна дика вовзаш хинна партийни болхло а поэт а Мякиев Асхьаб. 1959 шера цIабоагIа уж вай мехка. Хамхоев университет яьккха ваьнна хиннавац цу заман чухь. Заочни отделене а ваьле, Шолжа-ГIалий тIарча Катаяма яхача моттиге ваха хов из ший наьнаца. Ала деза, Хьабидат воIаца дикка ха йоаккхаш, цун дукха дикаш бIаргагуш яьхалга. Из кхелхай 1988 шера.\nШе дунен чу мел яьккхача хана, цхьан метте мара балха хиннавац Хамхоев Мустафа. Цун къахьегама книжка тIа «Сердало» газета корректоралла хьаийцав аьнна яздаьд. Кхы цигара дIа ца воалаш, шерагара шерага балха тIа лакхлуш, хьавенав из. Корректор хинначул тIехьагIа отдела заведующи, бехктокхаме секретарь, хIаьта 1972 шера денз радактора заместитель волаш болх баьб цо 1992 шу хьатIакхаьча, Нохч-ГIалгIай республика бокъонца йоххалца. Университет а, Казахстане Iо а ухаш, чакхйоаккх цо. Кхыча дешашца аьлча, из вар вай къаман юкъе кIеззига мара боацача профессиональни журналистех цаI. Аз-м укхаза тIатохаргдар – эггара дикагIчарех цаI.\n1992 шу тIакхаьчача, «Сердало» газета Шолжа-ГIалий тIара гIулакх талх. ДIахо хургдар дика гуш, Мусе Мустафа хьалвоагIа Наьсаре. Хьалхара президент хиннача Аушев Султана Руслана соцам арабоаккх, районни газета кIийлен тIа «Сердало» хьаде, цун керттера редактор М. Хамхоев оттаве, аьнна. Цу хана со а вар Наьсарерча газете корреспондента болх беш. Цудухьа сона дика дагадоагIа цу деношка хинна хIамаш. Редакце хьа а вена, цо хьакхайкадир, районни газете балха хинна еррига коллектив «Сердало» болхлой санна лоархIаш хургхилар. Малаш бар цу хана цига къахьегаш хиннараш? Царна юкъе дукхагIбараш къаьна журналисташ бар: Албогачиев Мухьмад, Сагов Iалихан, Муцольгова Рая, Пугоев Салман, Гасаров Бахьаудин, Вышегуров Мухьмад, Сагов Султан, Беков Ахьмад, Зангиев Мухьмад, со. Цхьан Пугоевгара дIа мел ийккхараш (из фотокорреспондент вар) йоазонца кулг шаьрденна нах бар. Иштта укхаза болх беш яр корректор Галаева Лида. Мустафас лерхIар массайолча районашка ший корреспонденташ хургболаш гIулакх вIаштIехьадаккха. Масала, МагIалбика районе гIолла болх беш вола корреспондент хила веза, аьннадар сога. ВIашагIъеллар эггара хьалхара номер. Ший доаккхалга диллача районни газет миссел мара дацар из. Хьалхарча оагIон тIа яздаьдар: «Сердало». ГIалгIай халкъа юкъара политически газет». Из номер араяьлар 1993 шера 8 мае. ХIанз а сога долаш да из газет. Цу тIа дар тайп-тайпара йоазош: президента Р. Аушевс, правительствон председатела Р. Татиевс коталон денца мехкахой даькъалабувцар; кагирхой эскаре гIулакх де тIахьехаш дола республикан тIема комиссара А. Дзаурова амар; Вышегуровс язъяь « ГIалгIай республикан паччахьалкхен назам» яха стихотворени; Сагов Султана «Республикан кхашка гIолла» яха корреспонденци. Иштта яр хьалхара оагIув. Къаьстта а теркам тIаозаш яр шоллагIча оагIон тIара Российски Федераце президента Б. Н. Ельцина ГIалгIайче гIолла волча викала И. М. Костоевс яь заявлени. Цу тIа, лоацца аьлча, йоахар: мел аз дехарах, 8 бетта цкъа а Iа хье волча се тIацаэцар бахьан долаш, республике латташ дола хьал тоадара деш хIама цахиларах, хьа викал хилара декхараш аз сайна тIера Iодохк. КхоалагIча оагIон тIа кепа теха дар ТIема-космически низий майор волча Трухин Николай Анатольевича дайта каьхат. 1945 шера Москве хиннача Коталон параде дакъа лаьцача нахага дехар цо, Голицыно яхача городе вахача шийга хоам бар. Иштта укхаза дар Владикавказе ваьхача Х. Берсановс даь, хIирий мехка шоашта тIалоаттадеча таIазарах дола «Маца чакхдаргда ер?..» яха йоазув. ЙиълагIча оагIон тIа яр Полонкоев Мурада суртий хьокхамах йола са репортаж. Газета кIал яздаьдар: «Керттера редактор М. М. Хамхоев».\nЦу газета вахар дIаьха хиланзар. Наьсаре ер арадувла доладеннача хана, Шолжа-ГIалий тIара газет а кепа етташ дар. ТIаккха Хамхоевс аьлар:\n-Ер ловзараш аз леладергдац. Со дIавоал укх балхара.\nЦул тIехьагIа кхы гучаваланзар из редакце. Ше хьалха хинна районни газет хилар цох юха а.\nДукха ха ялале, сона хезар Мусий Мустафа Шолжа-ГIалий тIара хьалъара а ваьнна, Сийнача Кхере яхача моттиге боахам а билла, ваха хайнав, аьнна. Из моттиг я Юкъерча Ачалкхенна 3 километр, Дошлакъий-Юртанна 10 километр гаьна. Бакъда из чуйоагIа Дошлакъий-Юртан округ лоархIаш йолча моттигá.\nХамхоева фусам-нана ГIалме-Отаршка ваьхача Евлоев Хьасана йоI Голихан я. Цо ваь пхиъ дезалхо ва цун, кхо воIи ши йоIи. БоккхагIал лорадеш дIаязбеш хилча, уж укх аргIагIа язбе беза: Башир, Мадина, Мухьмад, Руслан, Тома. Хьалхарча шинне чакхъяьккхай Шолжа-ГIалий тIара № 55 йола юкъера школа, вокхар дийшад цигарча № 61 йолча школе. Тахан уж берригаш кхийнаб, шо-шоай дезалаш а болаш бахаш ба. Башира Кубанера юртбоахама институт яьккхай, из вахаш Бельге ва. Мадинас Питерера мединститут яьккхай, из Юкъерча Ачалкхе ях, болх беш Наьсарерча бераш деча цIагIа я. Мухьмад «ЦIена хий» хьадеча цеха кулгалхо ва, из хий вай тикашка дохкаш хул. Руслан мовхьаш кхухьа транспорт чуйоагIача компанена керте латт. Тома Наьсаре маьре а йолаш, кхо воI кхевеш йоалл. Мустафас ше хьабенача хозача а хьаьналча а наькъага хьежжа, хоза дIанийсбеннаб цун дезал. ХIаьта а цхьацца халонаш нийсъелар цунна кердача моттиге. Иттех цIа мара дацар цига хиннараш. Цкъа-дале, газ яцар е хIанз а яц. Къаьнарча журналисто мел дехарах, яздарах гIулакх хиланзар. Хий да, ток я, бакъда газ хьалха санна йоацаш я. ШозлагIа-дале, укхаза къонгий берашта деша аха школа яцар. ХIара дийнахьа даь-дас пхи километр дIаи пхи километр юхеи никъ бора, уж школе дIакхувлаш. Карарча хана, Сийнача Кхере даха бераш деша дIакхувларгдолаш, автобус еннай.\nБоккхачарца воккха хила а зIамагIчарца зIамагIа хила а ховш саг вар Мусе Мустафа. Укхаза, цунна тешал деш, массехк масал доаладергда аз. Цхьан сарахьа, балхара даьлча, вIашагIкхийтта салаIа даха лаьрхIадар оаха. Ди чакхдаьлча, берригаш хьабаьхкар, бакъда воацаш вар цаI – Вышегуров Мухьмад. Новкъосташа лаьрхIар цунна гIод тоха. Тхона юкъе эггара воккхагIа вар хана а беча балхага диллача а Хамхоев. ДIа-хьа дийцача, Вышегуров волча хьоашалгIа баха лаьрхIар газета болхлоша. Мухьмад микрорайоне вахар. Тхо дика тIаийцар цун фусам-нанас Инаркиева Лизас. Мухьмад цIагIа веце а, из чувалцца сабарде лаьрхIар оаха. Тхьамада магIаваьккха тхо дагIаш цхьа ха яьлча, чукхаьчар цIен-да а. Хьачуваьнна, тхо бIаргадайча цецваьннавар из, тIаккха оаха шийна гIод техалга хайча, цох сакъердам баьнна, велаш дикка юкъ яьккхар цо. Дикка бийса яххалца сакъердам а биа, цIадахар тхо.\nАйса цунца хоза ха яьккха, цхьаькха цхьа моттиг йицлуц сона. Делкъа ха яр хьатIакхоачаш латташ. Наьсарера Зазоев Мухьмад яха зIамига саг вера со волча, делкъийна фега салаIа а хIама даа а дIавехаш. Кхы новкъост вале, из а хьавеха, къамаьл а дагIар а безамегIа хургда вай, аьлар наьсархочо. ДукхагIбараш дIа-юха а баха, редакце хайра саг висавацар. Мустафай ниI яйра сона, йийлла латташ. Чу а ваха, тхоашца дIавийхар аз редактора заместитель, делкъийна хIама дуача юкъа цхьаннахьа фега вагIа. Из кабинет кIордаяь хургьяр-кх цунна, ше укх миноте IокIалвоагIа, аьлар цо. Дукха ха ялале, тхо кхоъ дагаваьлар, малагIча оагIорахьа гIоргда. Тхьамадас яхар дир оаха, хетаргахьа, Петропавловски шоссе болча оагIорахьа яр цо тхо дига моттиг. Трассанна дукха гаьна боацаш, гаьнаша Iи деш, хоза сийна бай бар. Цхьа сахьат совгIа ха яьккхар оаха, цхьацца дувцаш, шун тIа дагIаш, салоIаш. Кхы дукхагIа хьедала йиш йолаш дацар тха гIулакх, балха юха тIадаха дезар, къаьстта а дукха гIулакхаш хулар тха воккхагIволча новкъоста.\nЦхьан дийнахьа Мустафа чIоагIа велаве а вIаштIехьадаьлар са. Тхоца вар берригаш Iехабеш, царех велаш лелаш, цхьа къаьна журналист. Цун цIи йоаккхаргьяц аз. Редакце болхлой бовзачарна, цIи ца яьккхача а ховргда из малав. Берригаш укхо Iехабеш хилча, оаха ер а Iехаве мегаций, аьнна, дагадехар сона. Цуннеи сонеи юкъе цхьа кабинет мара яцар. Аз чIоагIа деш дола къамаьл а хьалчухозаргдолаш, сел юхе вар из. Цудухьа, эзза сай ниI хьатIа а къайла, телефон дIачутехар аз цунга. Къамаьл, оаз хийца а хийца, эрсий меттала дир аз:\n— Ди дика хилда. Парте обкома инструктор Талгатов ва со. Делкъийна шийтта сахьат даьлча, обкома пропагандаи агитацеи отделе тIавехаш ва хьо. ТIехьа цависар дех, — аьлар аз.\n-Мегаьд, укх сахьате цига хургва, — жоп делар соца къамаьл дечо.\nСона-м из айса дувцачох тешаргвац, се цу сахьате гучаваргва моттар. Цхьабакъда аз телефон Iойилла цхьа-ши минот йоаллаше а, магIарча наIарах «чIарх-чIарх» аьнна, чIега тохаш хезар сона. Когий тата Iочудера приемни йолчахьа, тIаккха цу чура юха арадаьнна, лифт йолчахьа хьалдахар. Ер вIаштIехьа ма дац, аьнна, хийтар сона. Ваха обкоме из дIаотте, телефон техар малав тохкаргда, гучавоале, цох гIар а хургья. Чувахар со Хамхоев волча:\n-Мала вар из йорт ийца вахар? – хаьттар аз.\nДIавахача журналиста цIи а яьккха, хьанаьхк вар из-м, аьлар Мустафас.\n-Фу леладора цо? – дар са шоллагIа хаттар.\nФу хаттараш да укхо дераш аьлча санна, бIарахьежар из сона:\n-Обкоме вахар из, дIавийхав ше, аьнна.\n-Ай, со вар из телефон техар, дIавахийта йиш-м яц, — аьнна, цунна тIехьаведар со, лифта чу чувала кийчвеннача хана соцавир аз газета болхло.\nТхо шиъ юхавоагIаш вайча, уйча араваьнна лаьтта Мустафа, аркъалваха велавелар, ши тIоара вIашка а тохаш:\n-Хьай у дир хьона хIанз. Массахана Iа нах Iехабеш а хургдац, — аьлар цо, дукха ха йоацаш обкоме вода аьнна араваьнначунга.\n— ВоллахIий, укх 19 шера укхо мара иштта Iеха ма ваьвац со, — аьлар цо, ший наIара чIега хьабаккха отташ.\nХамхоев дукха везар цунца болх беш мел хиннача наха, тийшаболх, дега бIехал, хьагI фуд ховш саг воацандаь. Дуккхача шерашка цунца болх баьча Майсигов Саламхана аьлар: «…Балха веначул тIехьагIа, мотт ховш, моллагIа эшаш дола хIама хьадовзийта а хьо дIакхетаве а ховш – из деррига шийга хьаийца, хьавоагIаш вар Мустафа. Керда баьхкачарна гIо де дезаш а хулар из. Иштта саг вар из. Тешаме саг вар.»\nЦо болх баьча шерашка паччахьалкхен совгIаташта чIоагIа цIаьрмата дар вайцигара Iаьдал. ХIаьта а цунна еннаяр В. И. Ленина 100 шу дизара а дика къахьегара а хетаяь медаль, цун къахьегама книжка тIа дIаяздаь да керттера редактораш хиннача Льянов Мустафас а Тебоев Тухана а кхайкадаь баркалаш, премеш.\nХала хете а, Хамхоев Мусий Мустафа тахан вайца воацаш ва. Д1абахача бетта 80 шу диза хургдар цун. Из кхелхав 2014 шера, ший 76 шу даьннача хана. Цун фусам-нана Хьасана Голихан ях зIамагIволча воIаца Русланаца Сийнача Кхере Мустафа ваьхача коа. Из вовзаш мел хиннача сага, эздий къонах а дика журналист а санна даим дагавоагIаргва Хамхоев.\nСурта тIа: Хамхоев Мустафа\n← Пенсионный уровень


"ДаIишера" хила тарлун нохчийн тIемало низамхойн Iуналлехь витина Туркойчохь\nОханан-беттан 4-чу дийнахь Шеман а, Туркойчоьнан а дозанехь лаьцна Нохчийчуьра вахархо Гаджиев Джамалали набахте чохь вита сацам бина Туркойчоьнан кхело. Ницкъхойн версица, Гаджиева тIомбинера Шемарчу тIамехь “ДаIишан” агIор .\nЛаьцначу хенахь цуьнгахь 1,5 кийла оьккхуьйту хIума а, 2 граната а, Iожалхочун духар а хилла. Гаджиев, ницкъхоша дийцарехь, “теракт” ян Iалашо йолуш хилла, аьлла хааме даьккхинера “Анадолу” агенталло.\nГаджиеве бартхаьттинчу ницкъошна хетарехь, ши шо хьалха иза “ДаIишан” тIемалойн могIаршка хIоьттира. ТIематийсадаларшкахь чевнаш йинчул тIаьхьа, цо сацам бира Шемара дIаваха. Туркойчоьнан низамехь доцчу кепара доза хадочу хенахь, иза лецира туркойн дозанхоша. ХIинца, цунна дуьхьал бехктокхаман гIуллакх долор ду терроризмана гIорто ярна.