Генара захало (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\nСайн рогIера гIуллакхана Аштаркхне ваханчуьра цIерпоштаца купейни вагончохь цIавогIуш вара со. Соьца цхьаьна нисбеллера Теркан аьтту бердаца Iуьллучу цхьана юьртара зудий, майрий. Сахиллалц некъбан безара. Мелла а хан яцъярхьама, тхешан тIоьрмигаш чуьра новкъаяьккхина хилла юург-мерг готтачу стоьла тIе халла дIанисйира оха. Наггахь хIума а кхоллуш, хин къурд а беш, къамелаш дан волавелира тхойшиъ: некъан накъосттий, сой. Цуьнан хIусамнана, корах ара а хьожуш, тхан къамелаца бала боцуш санна, Iаш яра. Юьххьехь дуьйна вовшийн цIераш йохуш довзар ца хилира тхан.\n«Эцца къамела юккъехь бахьана хилахь, вевзар ву-кх»,- аьлла сайн дагахь дитира ас и гIуллакх.\nКорах арахьаьжча, геннахь сегачу чиркхийн серлонаш хаалора. Аьчканекъан асанаш хитталучохь «тыг-дыг», тыг-дыг» бохуш етталор вагонан чкъургаш. Жимма техка а техкаш, буьйсанан бода цоьстуш хьалхара прожектор а йолуш, йоьдура тхан цIерпошт.\nСан некъа накъост самукъане а, къамелан говза а стаг хиллера. Шеца а, шена бевза-безачаьрца а Iиттаделла цхьацца хаза хиламаш буьйцура цо. Цуьнан цIе ВахIид хиллера. Къамел ца хадийта цхьацца дийца дийзира сан а. ВахIидан хIусамнана юург тергал ца еш, ойланашка яхна Iаш яра, корах ара а хьоьжуш.\n«Сох ийзалуш, хIума яа эхь хиеташ хила мега-кх иза», - аьлла дагатесна, купе чуьра аравелира со. Цхьа Iалашо а йоцуш, хан яйархьама вагон чухула волавелла а лелла, проводница йолчу вахара. Иза чохь яцара. Маситта минотехь корах ара хьоьжуш а лаьттина, проводница гучуяьлча, цуьнга тхаьшна кхо чай да аьлла, чувахара со.\nТхан къамелаш дол-долууш зудаялоран ламасташна тIедевлира. Ламчохь бехачу нехан а, охьарчу нехан а, Теркаца Iохкучу ярташкахь бехачу нехан а, шайн-шайн башхаллаш хилар гуш дара цу тIехь. Со, тайпана варандо вуйла хиъча, даима гIалахь вехаш велахь а, ламройх дIатуьйхира са некъа накъосташа. Со-м дуьхьала а вацара.\nИ тхойшинна къамел, хIинцалц йист ца хуьлуш Iийначу зудчунна тайначух дера дара. Хаъал бIаьргаш серладевлла схьайирзира иза тхойшингахьа. Эццахь чай а схьакхечира. Цунна дагадеара шайн кIоштахь ткъа шо хьалха шена га а гуш хилла цхьа хIума. Цул хьалха а, я цул тIаьхьаа цу кепара зудаюьгуш шена гина а, хезна а ма дац, аьлла тIетуьйхира цо. Со велакъежира. И зуда йигар суна дика девзаш дара, хIунда аьлча, со оцу хиламийн декъашхо хилла дела. Коьрта декъашхо ала мегар долуш вар-кх со. Амма дерриге шен рогIехь. Сан некъан накъостий болчу юха доьрзур ду вай тIаьхьуо.\nЯлош хилча, зуда шен юьртара, мел генара а шен кIоштара, хила еза бохург къобалдо нохчаша. КIентан а, йоьIан а гергарчарна иштта хуьлийла лаьа. Уьш цу тIе гIертаран дуккха а бахьанаш а ду. Юьртахой дайшкара дуьйна схьа вовшийн дика-вонехь дакъалаца а, гергарло дIакхехьа а атта хуьлу шен юьртахь хилча. Делахь а юкъардаккхар доцуш, бакъо ца хуьлу. Даго а шениг хьоьху. Цул совнаха, мацах цхьаммо ма-баххара, ламастех ламаст а ца хуьлу, наггахь иза дохош дацахь.\nОрцан когашкахь Iуьллучу цхьана юьртара къона Мусост а, Теркйистерчу цхьана юьртара жима Зулай а, шайн дай-наной бертахь а болуш, керла доьзал кхолла дагахь хилира. Ишттаниг инзаре хIума ду ала йиш яц. Делахь а и ши юрт вовшашна дикка генахь хилар тидаме эцча, наггахь бен ца нислора и тайпа генара захало. Сацам хилла баьллера. ХIинца кечамаш бан безара.\nНохчичохь карзахе зама яра. Массера сагатдеш болу хиламаш хуьлура. ГIаланийн а, яртийн а урамашкахь алсамбуйьлура герз карахь долу нах. Царах хIинца тамаш а ца бора. Кхо шо хьалха йоьхнера йухур яц моьттуш хилла йолу онда Советски Союз. Коммунизме болу сатийсам а дIабайра. Республикера уьдуш бара оьрсийн мотт буьйцурш. Низам а, дахаран раж а йоьхнера. Совета Iедал дуогIа герга деъча юккъе доьвла «плюрализм», «демократизм» боху хIума доза доцуш эвхьаз даьллера. Юккъараллин дахарехь цхьа дакъа а хилла а дIахIиттира митингаш. Вовшашна юьйцу хезна а йоцу «позици - оппозици», боху цIераш а тоьхкуш шина декъе халкъ а декъна карзахбевлла хьийзара хIетахь нохчий. «Оппозици» бохучарах лоруш яра нускал Зулай ехаш йолу юрт. ХIунда аьлча, цигахь бара цу хенахь Дудаев Iедална дуьхьал болу «оппозицин» коьрта ницкъаш. Хиндерг муха ду ца хууш, сингаттамехь дара халкъ.\nДелахь а дахар шен болар деш дара. Адамийн вовшашка безам а кхоллалора, мариенаш а, зудаялораш а хуьлура. Зударий битар а нислора, йитина зуда юха ялош меттигаш а хуьлура. Вай къоначу Мусостана Зулай ялон де а билгалдаьккхира. Цу дийнахь да лерина башха ловзар дара. Бан безаш дукха кечамаш а бара.\nИ де тIекхача кIира хьалха Мусостан дас Мовтас сарахь ша волчу схьакхайкхира шел жимах волу ши ваша: Дагунний, Хьамзаттий. Вовшах дага а девлла, дан дезарг юьхькIам болуш, дика чекхдаккха некъ билгалбаккха безара церан. Мах бан вига везаш волу молла а, цуьнца баха безаш болу накъостий а цIерашца билгалбинчул тIаьхьа, уггаре халаниг дара къастон дезаш.\n- Вайн ярташна юккъехь кхаа сохьтехь гергга бан везаш, бохулла I20 чакхарма йолуш некъ бу. Царах 20 чакхарма гIали юккъехула дIадоьлхуш а, юхадогIаш а чекхдовла дезаш хуьлу. Дудаевн Iедалехь берш а, оппозицехь берш герзах боьттина бу. Цхьа Iотта-баккхам нислахь…\n- Хилча хIу ду? - юкъаиккхира жимах волу ваша. - Берзалойх кхерахь, хьуьнха ваха а ца оьшу.\n- Машенашкахь дукха кегийрхой хир бу. Уьш хIора ларвина а вер вац, - элира Дагуна. - Ахь уьш мел леррина дийцина кечбича, харцахьа леларш а, машенаш чехкка хоьхкурш а нислур бу. Позицехь, оппозицехь болчара а ца хаьа хIун дийр ду. Герзах боьттина ма бу уьш.\n- И боху-кх ас, - тIетуьйхира Мовтас. - Дала ма дохьийла вайн ловзаргахь цхьаъ лазор а, машен йохор а.\n- ХIун де вай ткъа? – хаьттира Дагуна.\n- Вай иштта дийр ду-кх, - элира Мовтас. - Цу дийнахь вайн захалой болчу моллий, замой эцна ши машен йохуьйтур ю вай. Цул тIаьхьа цхьа сахьт даьлча кегийчарна а ца хоуьтуш, къайллах кхи ши машен а дIахьажор ю. Ткъа кхузахь нускал схьакхачаре ца хьоьжуш пондарций, вотанций ловзар дIадолор ду.\nСхьахетарехь, хьалххе дуьйна ойла а йина и сацам кечбинчух тера дара Мовтас.\n- Дика дагадеана хIума ду, - элира Хьамзата. – Делахь а кегий нах совцалур бац. Уьш къайлах а, къулах а цига баха гIоьртур бу. Цхьацца иштта машенашкахь новкъа бевлларш, цхьаьна тобанехь болчарел дуккха а кхераме бу-кх.\n- Делахь, юха а хIун до бохучунна тIе даьхки-кх вай, - элира Дагуна.\n- Дера хаац-кх, - коьртах куьг а хьокхш ойлане велира Мовта.\nЧохь тийналла хIоьттира. И бан беза некъ дуьхьалтесча, вежарех хIоранна хIумма а самукъане сарташ ца гора. ЦIаьххьана тийналла йохош, геннара схьа бумбари йогIуш санна, гIовгIа хезира. Тата чIагIлуш дара. Юха тхевнаш тIехула йоккхачу гIовгIанца, шок а етташ беркиема тIехделира. И мичара схьадеа? Кхузахь беркиема цу хенахь наггахь бен хаалуш дацара. Собар дел цкъа, сацал! Эврика! Кхаанийн а коьртехь цхьа башха ойла хьаьвзира. Нускал беркиеманахь схьадало деза! Хилитахь и цкъа а, цхьаммо а ца лелина хIума. Амма, гIуллакх хилахь, бала а, сингаттам а дIабоккхур бу цу беркиеман тIехь нускал схьадаладаро. Вуно дика, шен метта дага деана хIума ду. Ши эзар шо хьалха, Архимед ларамаза хIинца шен цIарах долу гидростатикин закон схьадилча а, ванни чохь луьйчуш волуш, воккхавийна хир вацара хIорш санна. Вежарий шайна дага деаначунна чIогIа реза а болуш дIасабуьйхира, кханнехь цу гIуллкхана тIаьхьа довла.\nШолгIачу Iуьйрана, вевзаш волчу цхьамма хьиехар а дина, Дагун аэропорте вахара. Хьаькаман приемни схьайиллина яра, чохь цхьа вацахь а. Дукха хан ялале, хьаькам сихачу боларца, юххе ваьлла шина накъосте лекхачу озаца къамел а деш, шен кабинета чутилира. ХIара схьаваре ладоьгIуш, гIанта охьа а хиъна и ларвеш Iашволчу Дагуне салам ца даларал\nсовнаха, тергал а ца вира цо. Тидам ца бинчух тера дара цуо хиина Iаш волу Дагуна. Жимма хан яьлча, кхин а кхо-виъ стаг гIовгIанца цу кабинета чу вахара.\n- ХIинца-м дахлур дара хIара, - гIила ойлайора Дагуна, - со кхузахь Iаш вуйла хаийта секретарь а яц.\nАмма дукха хьиежа ца дийзира цуьна. Кхунах лаьцца аьллачух тера дара тIаьха чубаханчара. НеIарх арахьаьжира хьаькамца хьалха чуваханчу шиннех цхьаъ:\n- Накъост хьан хIун гIуллакх ду?\n- Суна хьаькамна тIекхача лаьара.. Цхьа хаттар дара сан, – элира Дагуна.\n- Схьа чувола тIаккха.\n- Леррина ладугIуш ву-кх со, - элира стоьла баьрччехь Iаш волчо.\n- Сан цхьа экама, олуш ма-хиллара, личный гIуллакх дара, - хьаькамна дуьхьал вистхилира Дагун.\n- Схьадийцахь эхь а ца хиеташ. Кху чохь берриш а вайнаш бу, - серладаьллачу бIаьргашца шен хьешашка хьаьжира хьаькам.\nДагуна леррина чуьрчаьрга бIаьрг а тоьхна элира:\n- Суна беркиема оьшур-кх...\n- Беркиема? ХIунда? – цецвелира аэропортан куьйгалхо. – Муьлха беркиема деза хьуна: тIеман, киралелон, я спортивни?\nЧуьрнаш шех бела тарлойла хууш, Дагун сих ца лора. Амма жимма соцунгIа а хилла, цо дIаэлира:\n- Вешин кIантана нускал схьадало оьшу суна беркиема.\nХьаькаман цIоцкъамаш ирхдахара. ТIакха, цецвалар дицдеш, гIадвахна , велавелира иза. Юха жимма метта а веъна:\n- Мича кхаьчна вай, хIан? Вай ца лелош хIун ду? Телевидени а богIий шай шинара цIа ца деъна бохуш лела. Ткъа хIинца нускал дало, замолха дига беркиема оьшу боху! И ду хаза! ХIара ю-кх вай хестийна демократи, хIорш бу-кх вай доза доцу лаамаш! Кхин хIумма оьший шуна? – карзахвуьйлура хьаькам. Юха массо а, забар а йитна, леррина Дагуне хьоьжуш бара.\n- Шун шеконех со кхета, - элира цуо. – Амма шуна ма моьтту, тентак а вац со. ЛадогIийша цкъа соьга.\nДагуна ма-дарра дийцира дерриге а кхолла делла долу хьолах лаьцна. Дийцира шайна, вежаршна, и беркиема Теркайисте нускал схьадало дига дага дар а. Кхуо дийцинчух хIинца дика кхийтира чуьрнаш. Йиллинчу хенахь нускал дехачу эвла йистехь МИ-8 олуш долу киралелон беркиема хуьлуьйтур ду, аьлла, барт хилира церан.\nНускал схьадалада билгалдина де тIекхечира. Мовтин кертахь хьалххе дуьйна адам гуллуш лаьттара. Шай цIийна чоьхьара нах бара кхузахь дукха хьолахь ба-м,делахьа кхиболу дехьа-сехьара хьеший а тIеоьхура.Амма\nдахаро шен хийцамаш бира. Хьалхарчу буса дагахь доцуг хилира. Шу марша, дIаваьллера Мовтин генаро гергарло долу цхьа стаг. Иза ишколана юххехь вехаш вара. Оцу ишколан кертарчу спортан майдана охьадоссо лерина дара беркиема. Кхечу хьелашкахь и ловзар а, зудаялор а тIаьхьатеттина хир дара. Ткъа хIинца зуда схьа а ялийна, Мовтин кертахь ловзар а ца деш, и гIуллакх дIадерзо сацам бира. Юьртана ши-кхо чакхарма генахь орцул дехьахь пионерийн лагераш яра. Цигарчу футболах ловзучу майданахь беркиема охьадоссор билгалдаьккхира. Тойне схьаоьху хьеший а циггахь гулбан беза элира. Беркиема схьакхаччаллц хьеший цигахь шайн пондар а локхуш, хелхаран бал а боккхуш Iийр бу аьлла. Берашна ловза меттигаш а ю цу меттехь шортта.\nИтт сахьт долуш Мовтин кетIара ши машен новкъаелира. Царна чохь бара молла а, Мовтин гергарчех лоруш волу ши стаг а, Хьамзат а, Мусостан ши йиша а. Цаьрца 15-16 шо кхаьчча кIант а вара, Мусостан шича, чамди чохь йоккха «Панасоник» олуш видеокамера а йолуш шеца. Кхера барт бара дIа ма кхеччи цигахь лело дезаш долу хIума лела а дина, хIума кхоллучу юккъехь беркиеме ладегIа. Цуьна гIовгIа ма хеззехь, йоI йолчаьрга дIа хоуьйтур ду нускал дIа муха дуьгур долуш ду. ТIакха замой шаьш схьадаьхкина машенашкахь нускал а эцна эвла йисте беркиема охьа хиинчу майдане тIегIур бу. Цигахь нускаллий, цуьнца берший беркиеман тIе а хоьвшина хIаваэхуьла къилбехьа дIагIур бу. Иштта дира ду аьлла бина барт бара, амма муха нислур ду хууш цхьа а вацара, Дела ша воцург.\nШина сохьтехь сов некъбича кхин хьовзам боцуш дIакхечира хIорш Теркйисте. Цигахь кхарна дика кечам бина хиллера. Нускал дехаш йолу хIусамаш хьеший цецбохуш яккхий хиллера. Чуьра хьал а безамехь дара. Схьаеъна ши йоI нускал долчу чуйигира. Захало дийца а, кхочушдан а баьхкинарш комаьрша кечдинчу шуьне охьаховшийра. Массо а велакъежна, самукъане а вара. Забарш а, белабаларш а хезара. Шел йоккха юьй-те аьлла йолу «Панасоник» эгIазчу белшаш тIехь а сецош, дерригенан сурт доккхуш, дIаяздеш хьийзаш видеооператор а вара. Наггахь шуьнан гонаха хьаьвзара и, юха нускал долчу воьдура.\nМоллас, дехьа чу а ваьлла, ши теш юххехь а волуш, нускалан дегара а, цул тIаьхьо нускалера а мукъ баьккхина, шарIо ма-бохху мах бина чекхдаьккхира ша дан лерина гIуллакх. Массо а хIума йиъна а, чай мелла а бевллера. Амма хьеший хьалагIовттуш бацара. ХIусамадайшна хьеший дIабаха мегар дара, аьлла хеташ хила а мегара. Ткъа хьеший вовшашка а хьоьжуш, беркиемана гIовгIа хазаре сатуьйсуш Iаш бара. Жимма тийналла хIоьттира чохь. Моллас шен каралецира и гIуллакх. Делан кхиелах а, яздинчух вала йиш ца хиларх лаьцна дийца волавелира иза.\n- Вайн кхолламаш шашаха, я ларамаза хуьлуш бац. ХIора адаман хиндерг Дала азаллехь билгалдина ду, - хьиехам бан волавелира молла, чохь хIоьттина йолу тийналла а йохош. - Тахана тхо кхуза кхачар а шашах ду моьттухирду шуна. Дац. Вайн кIант а, йоI а дуьненчу а далале яздина хилла церан цхьаьнакхета дезаш хилар. ХIоранна шех боьзна бу цо хоржуш болу некъ. Амма яздинчух кIелхьара вала йиш яц.\n- Кхин цхьа хIума тIетоха а лаьара суна, - бохура моллас шен къамел дахдархьама, беркиеманан гIовгIа хаззалц, - хууш ма ду, таханлера вайн захало шеконе дуьллуш берш хир бу шина а агIор. Тхо долчу агIора болчара ала тарло: «Кху цIахь дало нускал ца карийна те кхарна?» Кхузарчара шух лаьцна ала мега: «ЦIахь маре яхийта ца мегар те кхара шайн йоI?» Шина агIонна а стенна оьшу хIара генара захало?\n- Цаьрга массаьрга а боху ас, къинош ма летаде шайна тIе, гIийбаташ деш. ХIара захало азаллех кхолладелла ду. Доцца аьлча, мацах тхан эвлара Iисас ма аллара, кегийчарна а, церан дай-наношнаа хорошо делахь, кхечарна ладно хила деза-кх хIара гIуллакх, – вела а луш, чекхдаьккхира моллас шен къамел.\n- И стенна тIехула аьлла ду? – хаьттира хIусамдайх цхьамма.\n- Тхо долчохь массарна а хууш ду иза. Дийцахьа и кхарна, Хас-Мохьмад, - аьлла шеца веанчу накъосте дош делира моллас.\n- Нохчий цIера баьхна Казахстанехь болуш, тхан юьртахочо Зубайрас ялийна хиллера, шен дай-наний дуьхьала доллушехь, цIера кхечу юьртара йолу йоI. Зубайрин дас Iисас шен хIусамненаца цхьана яло билгалйина кхин йоI хиллера, кхера эвлара а йолш. Шаьш бохург а ца деш, кIанта кхин зудаялор халонга даьлла хиллера Iисина. Гергарчарна а, лулахошна и хьал хууш хилла. Дуьхьал моссуза кхийти, Iоттар еш санна хоттуш хиллера цара: «Нус муха ю вай, ва Iис? Реза дуй шу несана?» Ша хIуъу аьлча а наха харцахьа тидарна кхоьруш, дуьхьала жоп ца луш, IадIаш хилла Iис. Цкъа маццаъ шена и хаттарш кIордийча, Iисас доцца хадош, аьлла хIинца кица хилла лелаш долу дешнаш: «Зубайрин - хорошо, Iисин - ладно!». Цул тIаьхьа цхьаммо а Iисиг несах дерг ца хаьттинера, – чекхдаьккхира шен къамел Хас-Мохьмада. Кица массарна а тайра. Нах бийлабелира.\nЦул тIаьхьа минот ялале, геннахь беркиеманан тата хезира. ГIовгIа совйолуш яра. Юьрта тIехула цхьа-ши гуо а баьккхира цо, ша схьакхаьчнийла хоуьйтуш санна. Хьеший са паргIат а даьлла баккхийберца вовшашка хьаьвсира.\n- Тхуна тIаьхьа богIурш схьакхечи моьтту суна. Оцу беркиеманца дIадаха дезаш ду тхо, - хаам бира моллас хIусамдайшка.\nМассо а инзарваьллера нускал беркиеманахь дIадуьгу бохург шайна хезча. Массеран лере а кхечира и хаам оцу минотехь. Нехан цецбовларан доза дацара. Ткъа хьеший дукха чехка дIабаха тогIа белира. Хьамзат нускал кечдинчу чоьхьа велира. ДогIуш ма-хиллара, «йохк-иэцар» дира. Нускалан дола дечу зудчуьнга баьццара ахча а кховдийна, нускалах богIу «мах»:\n- БисмилахIирохьманиррохьийми… Тахана дуьйна дIа тхан нус ю-кх хьо, - аьлла арахьа волавелира Хьамзат, дукха йоьхна, бегош болу Зулайн пхьарс а лаьцна.\nЕххачу сени чухула зударий, берашний юккъехула аравелира Хьамзат нускалцаний. Шинна а агIора декъалйора йоI. Декъалдаранлуцаша хезаш\nлекхачу лами тIера меллаша чу а доссина, цу лами юххехь лаьттачу машен чу хаийра нускал. Цунна шина агIора юххе хиира ши марйиша а. Церан неIарш тIе а къевлина, шоферан юххе машен чу Хьамзат а хиира. Хьеши схьаеана ши машен меллиша уьйтара ара а яьлла, эвла йисте беркиема вахь дуьссинче дIатилира.\nКхеран оцу новкъахь дуьхьало йоцуш дIадахар дара цецвоккхуш. Нускал дуьгачу меттехь бераша моссуьйттаза некъ лоьцуш, машенаш сецош хIума ма хуьлу хIора юьртахь а, гIалахь а. Иштта ламаст ду-кх вайн. Уггаре а сих-сиха нускал дехачу урамехь а нисло иза. Шайн караеънарг такхайой, некъ боьхкуш дуьхьало йо бераша. Новкъа таса тарло коьллаш, генаш, муьлхха еха дечиг, эчиг. Муш, я зIе тосий меттиг а нисло. Наггахь баккхийнаш а ца къаьхка некъ лаца.\nНускал долчу юьртара берашна а хууш дара шай юртара йоI тахана ара йолуш юйла. Цара кечам бина а хир бара некъ лаца. Амма цIаьххьана охьадоьссинчу беркиемано церан Iалашонаш галъяьхнера. Бакъдерг аьлча, и беркиема мультикехь ма-дийцара, стигал басахь дацара. Делахь а хьанна хаьа? Цу тIехь берашна маьхза гайта еана кино а, пхи бIе эскимо а хила ма тарлора. Массо а бер эвлайисте, оцу тамаше хьовса, дIадахнера.\nЦундела, некъ паргIат а хилла, чехка беркиема долчу кхечира нускал эцна боьлхурш. Цигахь хIоьттина хьал иштта дара. Беркиеман гондахьа дукха адам гулделлера. Церан тоба стамлуш яра. Юххехула тIехболу новкъахь,шина а агIора схьайогIу машенаш юьстах йохий сецош, хуьлуш дерг хIун ду хаа лууш хуьлура массо а. И беркиема хIунда деъна ца хууш, сагатлуш берш а бара. Вовшашка ден хеттарш а жоп доцуш дуьсура. Беркиеманан хьийзаш долчу, дехачу пиллигаша чехка дарц даьлча санна мох хьоькхура. Хьалхахь тIегIуртийла а яцара охьа таьIний бен.\n«Цара мотор дIа хIунда ца йойъу? Нускал хьала муха доккхур ду хIокху хьолехь? Цуьнан кIайчу духарна хIун хир ду хIокху дорцехь»? - дуккха хаттар хьаьвзира Хьамзата коьртехь. Зама луьра йолу дела, цхьа тешнабехк оцу тобанна юккъера шайна барна кхоьру те и беркиеман пилоташ? Хууш ма-хиллара, «оппозицин» бен болу юьрт ма яй хIара. Массане хила тарло… ХIорш гинчух тера дара беркиемантIехь. Цхьа жимо неI схьаеллаелира. Цу чуьра охьакхоссавелира цхьа жимха. Иза Мовтин гергара стаг хиллера.\n- Беркиеманан аккумуляторш ледара йолуш, дIаяйъича и мотор юха хьалалаталур яц шайга боху цара, - элира цо Хьамзатига.\nОцу чехкачу мохехула нускал беркиеманна тIе хьаладаккха дезара. Шен вешин шина йоIе, нускал машенара охьадоссадайтира Хьамзата. Нускал гучудаьлча, гондахьара адамаш кхин а чIогIа цецдевлира. Юха, ша бахьана долуш хIара йоккха гIовгIа эккхийтина йоI хьенан ю те бохург хаа лууш бара нах. Амма цунах гIуллакх ца хилира. Хьамзата шена тIера схьаяьккхина дари, пилг санна яй, костом нускалан корта къайла боккхуш тIекхоьллира. Хьалхахьа охьа а теIаш нускалца беркиема долчу тIеведира Хьамзат. Цуьнан накъостий а цунна тIаьхьа хьаьвдира. Халла тIекхечира уьш. Хьамзат чехка чоьхьавелира беркиеманна. Юха жимачу лами тIехула нускал а, шен вешин ши йоI а хьалаяьккхира цо. Биснарш а хьалабевлира. Массеран а, нускал доцчун, месаш мохо дIасаяржийнера. Ткъа нускалан тойина месаш, Хьамзата доладар бахьана долуш, меттах ца евллера.\nБеркиеманхошний, кхарний юккъехь дукха лекха а доцуш ога дара. Цу тIехула кхаьрга схьа а вирзина царах цхьаммо кхарна хьийхира беркиема хьалагIоттуш а, дIадоьдуш а, охьахууш а хIорш муха Iан беза аьлла. Чекхволуш доьхкарш дIатаса а элира цо.\n- Тхо чуэгарна-м ца кхоьру хьо? – забарйира замойх цхьамма.\n- Шайна хуур ду шуна, – велакъежира беркиеманхо.\nХьамзат оганна тIевахара. Цхьа боккха Iаьржа пакет дIакховдийра цо беркиеманхочуьнга. Вукхо безо болу и тIоьрмиг схьа а эцна хаьттира:\n- ХIун ю хьан кху чохь?\n- Берашна морожени иэца ахчанаш ду. Вай хьала гIоьвтчхьана и пакет оцу лаьттахь буьсчера коьрташна тIе чуерзор ю-кх ахь, - гIад вахна велавелира Хьамзат.\nРоссехь 1993-чу шеран аьхка советски соьмаш лелачуьра совцош, керла российски ахча юкъадаьккхинера. 100, 200, 500, 1000 соьмаш долу кехат ахча дара и. Цул совнаха 5 000, 10 000, 50 000 сом долуш ахча а хецнера ара. Амма эца волавелча кIезга хIума-м йогIура цунах. ЧIогIа дайделлера ахча цу заманахь. Масала, цхьана американски доллар мах 1 000 соьмана тIекхаччалц хьалабаьллера. Нахарт олуш Ичкерин ахча а ду арахоьцур долуш, бохуш къамелаш а хезар нахана юккъехь.\nИшттачу хьолехь шена дукха зен а хир доцуш, нехан самукъа а дера долуш хIума дагадеънера Хьамзатна. I00, 200, 500 соьмийн кехатийн масех туп ахча кечдира цуо. Юккъехь леланза цIена ахча дара иза. ХIора туппана юккъехь бIе кехат хуьлура. И керла ахчанан таппаш схьа а яьстина, хьарчийна оцу Iаьржачу пакет чуйоьхкнера Хьамзата. Юха цу пакет чохь дикка кега а динера цуо и кехат ахча.\nМоторан гIовгIа совъелира. Беранаш чехка хьаьвзира. Лаьттах дIакъаьсташ йиега а йеш хьалаайъаелира болатан машен. Стохкалера якъаелла буц а, чан а гIаьттира хIаваэхь. ГIеххьа лакха а даьлла, стиглахь кхозаделира беркиема. Цунна бухахь маьхьарий детташ, куьйгаш лестош адамийн йоккха тоба яра.\nБеркиеманхочо, шена юххера жимо кор схьадиллира, цу корах ара а кхевдин, шегара пакет охьаерзийна, цу чуьра ахча чуластийра. ХIаваэхь хьийзаш, мохо хьалий-охьий идош, меллаша лаьтта охьаэгаш дара къорза ахча. ЦIеххьана стиглахь кхозуш хилла дола беркиема сихонца къилбехьа дIатилира. Цунна тIаьхьатасайелча санна, яхъелла ахчанийн шуьйра аса яра. Бухарчу адамашна, дуьххьарлера бес-бесара кехаташ лаьтта охьакхаьчча хиира хуьлушдерг хIун ду. Цигахь хилларг тIаккха! Маьхьарий детташ беркиеман дIадаханчу агIора дIахьаьвдира уьш, охьаэгаш долу ахчанаш а гулдеш.\nБеркиеман тIехь болчарна и ма-дарра ган йиш яцара. «Куьг бехкениг» а яра эхьхиеташ лаьттан бIаьра хьоьжуш Iаш. Шен синхаам хьулбинера цо. Вуьш, самукъадаьлла корашкахула охьахьуьйсура гушдолчу башхачу суьрте. Хенан хIоттам хаза бара. Сийначу стиглахула некадора кIайчу мархаша. Къеггина хьоьжуш малх а бара. Бухахь гушдолу сарташ кино чохь санна хийцалора. Меллаша тIехъюьйлура дола ца деш дIахецна мокха аренаш, аьхна Iаьржа латта гора, хьаладевлла гуьйренан ялтанаш а хаалора. Хьийзаш богIуш некъ бара. Оцу новкъахула дIасаоьхуш кегий машенаш а гора. Видеооператор а вара цхьана жимчу корера вукху коре дIасауьдуш, и башха сарташ дохуш хьийзаш.\nГIалина тIехула ца довлуш, малхбузехьахула чекхделира беркиема. Цхьа шовзткъа минотехь бен кхин беха а ца хиллера и хIаваэхула бо некъ.\nЙиллинчу метте, пионерийн лагере дIакхочуш лаьттара уьш. Орцан къилбаседа агIуора Iуьллуш яра и лагерь. Ткъа Мовтин юьрт оцу орцал тIехьа Iуьллура. Амма хьалххе барт бина ма-хиллара, юрт йолчу агIора ца дахара беркиема. Лахахь буьрканах ловзу майданахь цаьрга хьоьжуш йоккха тоба яра. Массара а куьйгаш лестош маьхьарий хьоькхура. Бераш даккхийдеш кхиссалора. Царна тIехула масех гуо тесча, беркиеманхошна хиира хенан хIоттам хийцалуш буйла. Цигахь и тамашийна а дацара. БIаьстенан юьххьехь ишттаниг сих-сиха нислора. Малх къайлабелира. Орган чIожехула мокха мархаш схьахьаьвдира. Стигал макхъелира. ДогIа доладелира. Лаьттара адамаш догIанах девдда цхьаберш кхалораш кIела хьаьвдира. Важаберш шайн машенаш чухевшира. Беркиема охьа ца дуссуш, кхозаделира.\n- Охьа хIунда ца ховшу вай? – хаьттира Хьамзата.\n- Майда шера яц. Раз ю, хила мегачул а сов. Буца ю тIеда. ЧIогIа бацахь а, мох а бу хьоькхуш. Беркиема чухахка даларна, харцарна кхиерам бу. Охьаховша кхин меттиг лаха еза, - элира беркиеманхочо.\nЮха а лакхадаьлла беркиема оцу лагерна юххехула тIехболучу некъал дехьа Iуьллучу аренга хьаьвзира. Цхьана агIора коьллаш а, вукху агIора бIарийн беш а йолуш, цу юккъехь аьхна Iуьллуш ехха аса яра, некъа тIера генна дIайоьдуш. Цу тIехула а хьаьвзина оцу охунна юккъехь цхьа шеро меттиг карийначух тера дара беркиеманхошна. ТIуьна йелахь а, йочано качдинчу охунна тIехь беркиема бухарчу гура тIекхаччалц къайладолуш лаьттах даха кхиерам белахь а, цара беркиема охьахаийра. Теркайистехь санна сацанза хьийзаш дара беранаш. ДогIа а сихлуш дара. Охунах ткъарш хила мегара. ДогIа саццалц Iан йиш а яцара. Я и маца соцур ду а ца хаьара. ТIаккха кхаьрца схьавогIаш вола Хас-Мохьмада мохь туьхира:\n- ХIара догIа хьаха ду окху захалонан тIаьхье беркате хирг хиларан тоьшалла! АлхьамдулиЛлахI! Дуьло, охьадуьссу вай!\n- Вперед! – хIорш ир-кара хIиттош мохь туьйхира кхечо.\n- Дала динарг ша дерг а дика ду! КIентий, мехкарий, гIовттал! Хьалхарниг - вало! – аьлла, ша шена омра а дина, массарел хьалха лаьтта воьссира Хьамзат. Хьалххие кечбина хилла, ши тIегIа долу жима лами а хIоттийна, нускална охьа юссуш гIо дира цо. Вуьш а царна тIаьххьий охьабиссира. Хьийзачу беранаша иштта чехкадогIучу догIанан тIадамаш юьхьдуьхьал деттара. Шийлачу мохо ловзо шен гIабали а, кирхьа а сецош дара нускал. Массо а тIадийнера. Гуш хIума доцуш мокха догIанан пен бара гондахьа. Охуна йистехь генхьо байтIаьхь лаьтташ машенашца кхарна дуьхьал баьхкинарш бара. Нускал кара а эцна дIаваха дагадеара Хьамзатна цкъа. Юха ша и нускал а карахь оцу ткъарша юккъехь висна охьавожахь, кхин а эрчадолу хIара, аьлла, и ойла дIатеттира цо. ТIаккха Хьамзата мохь туьйхира юьстах лаьттачаьрга:\n- ХIун деш лаьтта шу, латта! Схьадуьйла! ДIаэца нускал!\nХьамзата вешин берех шиъ тIеведира, гоьллелц бохург санна хоттала а оьхуш. Цхьацца пхьарс а лаьцна нускал дIададийра цара. Башхачу, лекха кIажош долчу тухлеш чохь болу нускалан кегий когаш, цкъа хотталахь къайла болуш, юха хIаваэхь лесташ бара. Ши кIант шаьшшиъ а хоттал оьхура. Амма, болар кхи лагI цадеш, чекхвелира и шиъ оханна тIехула. Царна тIаьххье хатташа буьзна, тIадийна, милла сенбелла бола замой а сехьа бевлира.\nЦхьана машен чохь къорза юргIа а карийна, иза эгош лаьтташ дола нускалах хьарчийра цхьаммо. Оцу ткъорша юккъехула замойшна доьхьал йаьхкина машенаш, уьш чу а ховшина, хала а, атта новкъа йоьвлира.Некъ маьрша бара. Цхьаммо некъ а ца лоцура. 1аьмнаш а, дуьхьал детта дог1а а тергал ца деш д1ахаьхкира машенаш.Т1еоьг1ш комаьрша б1аьстенан дог1а а долш Мовти к1ет1а кхечира т1аьххьара а нускал дало замой.\nСо дийцина велира. Тийналла х1оьттира купе чохь. Буьйса юкъал т1ехъяьллера. Мелла а шелъеллера. Тхан ц1ерпошт йистйоцчу г1алмакхой аренашкахула йоьдура, шен аьчкан тата а деш. Ас дийнчуо инзарбаьхнера сан некъанакъостий. И шиа дист ца хуьлуш 1ара, х1уммаъ ца хоьттуш. Амма т1аьххьара Вах1ида дина хаттар дог1уш дара:\n- Хьан ц1е х1ун ю? Оццул къамелаш деш ца вовзийти-кх ахь хьуо.\n- Вай юьххьехь дуьйна вовшийн ц1ерашца довзар ца нисделира, цул т1аьхьа товш а ца хетара. Цхьа бахьана даллалц, бохуш 1ара со-м. Х1инцца санна, - велакъежира со.\n- И Хьамзат хьо вуйла хиира суна хьалхехь дуьйна, – къамеле елира зуда.\n- Со вац-кха иштта х1ума хууш, – «хьан ц1е муха ю?», бохуш санна, элира ас.\n- Пет1мат, – кхийтира иза ас бохучух. – Хьан инзаре дийцар цхьа башха кино а яккха мегар долуш ду. Суна цкъа а хезна дацара ишттаниг.\nЦкъа мацах беркиемана т1аьхь Теркйистера нускал дигнера бохуш дола дийцарш суна а хезнера. Амма и дийцарш цхьатера ца хуьлура. Я ца хилларг хиллера оли т1етоьхна кара дора суна, я хилларг юкъарадаьккхина карадора. Цхьаволчо, дийцар хаза хилийта олий шен дагахь, шеггара тIе пуьташ тухура. Тхан керлачу гергарчу нахана, Зулай цIерачарна, а ца хаара цу дийнахь оха лелинчух, наха тайп-тайпана шайна дийцинчул совнаха. Ткъа суна лаьара и хIума нускал беркиемана тIаьхь дIадуьгуш цигахь хиллачо, ше бIаьргашна и гинчо, дуьйцийла. ПетIмат царех яра. Цундела ас цуьнга дехар дира:\n- Дийцахь, ПетIмат, хьайна гинарг цу дийнахь, дийцахь…\n- Цу дийнахь со сайн вешица а, цуьнан доьзалца а и беркиема охьадоьссина меттехула тIехйолуш яра, - аьлла дIадолира ПетIмата шен къамел.\n- Цхьа ондда аьчкан чарх яра беранаш а хьийзош, инзаре гIовгIа яьккхина, лаьтташ. Цу хьийзачу беранаш дарц санна хьоькхуш мох а бара. Буьрса сурт дара. Тхоьца машенахь догIу берийн цу суьртах ч1ог1а самукъадаьллера. Тхешан машен юьстах а яьккхина, гулъеллачу тобанна тIедахара тхо. Массара гIарош йора. И беркиема хIунда деъна ца хууш, сингаттаме а бара нах. Амма массарна а баьхкинарш «дудаевцаш» бу, аьлла хиетаделлера.\nБеркиеман чуьра араволуш стаг а вацара. Цуьнан беранаш ца совцуш хьийзаш хиларна, и хьалагIатта тарлуш дара. Цундела нах дIаса ца бовлура. Мелхо а хуьлуш долчунна тIаьхьакхиа гIертачеран тоба стамлуш яра. Массарна хIун хуьлу хаа лаьара.\nЭццахь новкъара чуйирзина цхьа Iаьржа ши «мерседес» тхо долчу агIор чухахкаелира. Хьалхарчу машена чуьра охьаиккхира цхьа жима стаг. И хьо хилла-кх, - елакъежира ПетIмат. - ШолгIачу машена чуьра охьабиссира куьцехь ши стаг а, видеокамера карахь а йолу жима стаг а. И камера шен белша тIе а йиллина сурт даккха волавелира иза. Цул тIаьхьа беркиеманчуьра охьавоьссира цхьа стаг. Иза машенашна тIевеара. Цо цхьаъ элира хьоьга. Хуьлуш долчух ца кхетара гондахьарниш. Хьалхарчу машена тIехьара неI схьаеллаелира. Араелира цхьа жима зуда. Жимчу стага, юххера кегийчу зударш цунна гIо а деш, чукхевдина, пхьарс а лаьцна, меллаша охьадоссийра…нускал.\nХIинца массо а кхийтира: беркиемана тIаьхь берш «дудаевцаш» бу зуда йига баьхкина. И маре йоьдуш йолу йоI хьена, мила ю хаа луъш вара массо а. Вовшашка хоьттура цунах дерг. Нускал юьхь кирхьан кIелахь ца къаьстара. Хьоькхш луьра мох а бара. Эцца ахь хьайн костом нускал коьртана тIе кхоьллира. Доцца аьлча, нускал а, цуьнца хилла замой а беркиеман чохь къайлабевлира. Иза жимма лакха а даьлла цхьана меттехь кхозаделира. Цул тIаьхьа къилбехьа дIадахара. Стиглара охьаоьхура бес-бесара кехаташ. Уьш мохо ловзош хIаваэхь хьийзара. Беркиеман цIога санна хеталора и сурт. Массарна а уьш «листовкаш» ду моьттура юьхьанца. Амма хьалхара кехаташ лаьтта охьакхаьчча хилларг! Иза ахча дуйла а хиъна бераш, зударий, божарий а цхьана, вовший дIаса а туьттуш беркиемана тIахьа хьаьвдира. ХIаваэхь доллушехь и ахчан кехаташ схьалаца гIертара цхьаберш.Ког тасалой охьакхетара. ХьалагIоттий, юха а дIабовдура. Башха сурт дара. Ткъа стиглара меллаша охьаоьхуш ахчанан кехаташ дара. ЦIена, банкера ара\nма-хеццара, бес-бесара ахчанаш. Цу кеппара ахчанан дог1а дар-кх стиглара охьаоьхуш, - чекхдаьккхира Пет1мата шен дийцар.\n- Цул т1аьхьа цхьа шо далале тхан доьзалш мух1ажарш а хилла шу долчу баьхкина ма 1ийра. Эхашарахь бохург санна-м 1ийра. Амма иза кхин дийцар ду, – элира ас, тхай къамел цу т1аьхь чекх даьллий а хоуьтуш.\n- Х1ан, дика ду делахь, Хьамзат. Мусостан, Зулай дахар муха нисделира мукъа а алахь? – хаьттира Пет1мата.\n- Йилбазан лергаш Дала къордойла! Ч1ог1а бертахь, боккха а, хаза а доьзал бу цушинна. Царна - хорошо, тхуна – ладно, бохаш 1аш тхо а ду-кх, - доцца дерзира ас сай къамел, вела а луш.\nГочдина Исмаилов Абус\nРассказ опубликован в литературно-художественном журнале "Вайнах",\n№1 за 2017 год. Переведен на чеченский язык и опубликован в\nлитературно-художественном журнале "ГОЧ", №2 за 2017 год.\nСвидетельство о публикации №218110301957


ХIун дан деза полисхойн каравахча\nПолитикан тутмакх хиллачуьнгара 7 хьехам\nОьрсийчоьнан Iедало бехк боцушшехь, терроризмаца доьзна гIуллакх дуьхьал а айдина, 8, 5 шо набахтехь даккхийтинчу Муртазалиева Зараа дуьйцу "Кавказ.Реалиига", муха, хIун дан догIу стага ша лаьцначул тIаьхьа.\nСох хьакхалур дацара иза-м аьлла, нагахь шайн ойла хилахь а, ма йиталаш ца йоьшуш хIара артикл, хьанна хаьа, шун доттагIашна я бевза-безачарна хенан йохалла хIун гур а.\nУггар хьалха хаа дезарг ду, оьрсийн Конституцин 51-чу артиклца а догIуш, шун бакъо ю шайх а, шайн гергарчех а тоьшаллаш ца дан. Хаалахь, муьлхха а хьан багара даьлла дош, хьуна дуьхьал доккхур хиларх.\nХьалхара хьехар: гIовгIа яккха\nНахаладаккхар – йоккха дуьхьало а, гIо а ду, нагахь хьо системин кара кхаьчнехь. Хьан доттагIаша, гергарчара гIуллакх резонансе даккхаре терра аьтто хир бу хьайн могушалла а, дахар а Iалашдан.\nНагахь санна, хьалхарчу дийнахь хьо лацарна гонах цара йоккха гIовгIа йоккхий, там бу ца етташ, тIехь ницкъ ца беш хьо вита. Делахь а, цхьана а кепара дегайовхо яц.\nХьо лаьцначу юкъахь ахь динчо къастор ду, хан тухур ю хьуна я маьршавоккхур ву хьо.\nШолгIа хьехам: хьайн массо а хIума хьайна хьалхха, хьайн карахь йита\nНагахь санна, хьан карахь тIоьрмиг я цхьа кхи хIума елахь, ма йита уьш цхьанхьа а тасий. Полисхочо тIехулара бедар кхуза хьалаолла я тIоьрмиг хIоккхуза охьабилла мега бахахь а, хьайн карара дIа ма хеца. Амма ахь цара бохург а дина, ледарло йиний, камера а хIоттийна, тешаш тIе а гулбина, хьайн тIоьрмиг охьабасабел аьлча, хаа ду хьуна, цу чохь цара кечдина "совгIат" дуйла.\nВарийлахь, куьг ма Iотталахь цхьана а хIуманах.\nКхоалгIа хьехам: пачхьалкхан адвокат хьан доттагI вац хьуна\nАьттехьа а ма вита хьайна герга пачхьалкхан адвокат. Адвокат бертахь ву хьуна системаца, кехатаца дуьхьало елахь цунна.\nЦуьнан хьайха дог лозур ду алий, ма тешалахь. Цуьнгахула ма гIорталахь хьайн гергарчаьрга кост дахьийта а, цо ша эр ду хьоьга, хьан нахе дIадала кехат ло бахахь а.\nХIора ахь аьлла дош, телефонан лоьмар, я цхьа кхи ахь цунах тешийна информаци а дIа а язъйина, полисхошка дIакхачор ю хьуна цо.\nБоьалгIа хьехам: полицин ловзарех ма тешалахь\nКеп-кепарчу хьукматийн белхахойн Iедал ду хьуна, цхьацца хIуьцI-пIуьцIалгех ловзуш. Кийча хила веза хьо царна а.\nХьуна хезна хила тарло олуш "дика полисхо", "вуон полисхо".\nЦхьана кхоьлинчу, кораш къевлинчу белхан цIа чу валаво хьо. Цхьа ши хаттар а дой, хьуна етта буьйлало цу чохь, кхерамаш а туьйсуш, вуьйр ву, воккхур ву бохуш, нагахь ахь кехаташна куьйг ца яздахь, шайна боххучунна тоьшалла а деш.\nЭххар а цу чу вогIу цхьа "дика" талламча. Хьуна гIант а хIоттадой, хин стака а кховдош, хьан юьхь тIера цIийн тIадамаш дIа а дохуш, хьийза иза. "Вочу" полисхочунна тIе мохь а хьокхуш, хьо къинтIера а вохуш, шен коллега шога хьоьца хиларна.\nМал ма лолахь, хьуна хьалха хIитториг кеп ю хьуна.\nТкъа важа полисхойн ловзар тутмакхашна девзина ца Iаш, диссиденташа шайн дагалецамашкахь а дуьйцуш ду цунах лаьцна.\nХьо латточу камери чу валаво цхьа "лаьцнарг". ТIерачу духарца беркъа, хадархоша чувалош, аравоккхуш тIехьоькхучу маьхьарца, гуттар хьо тешош.\nПолисхоша шена еттарх, тIехь бечу ницкъах дуьйцур ду цо хьоьга. Сема хила веза хьо эццахь, хьоьгара цхьаъ даккха чухецна ву иза. Доцца аьлча, моттбеттарг олу цунах.\nПхоьалгIа хьехам: вада ма гIорталахь\nЛарлолахь муьлххачу а провокацех. Тарло хьо машен чохь "вицван" а, забар яц хьуна и. Цхьана талламан барамашка вуьгуш ву хьо олу хьоьга. ТIаккха цхьана эха сахьтанна хьан хадархоша тесна вуьту хьо машен чохь. Машенчуьра охьа воса ма гIорталахь, хьо вада хьоьвзинера аьлла, кхи а бахьана долу хьуна царна. И ду царна луург. Хьо цхьанна а виц ца велла хьуна, уьш къайла бовларх а, хьан ха деш дехьо кхи машен ю хьуна.\nЯлхолгIа хьехам: хьайн нахах дог ма диллалахь цкъа а\nХьан доттагIий а карабаьхкина, цара тоьшаллаш дина хьуна дуьхьал, шайн дахарехь а, балхаца а проблемаш ца хилийта бохур ду хьоьга. Бохур ду хьан гергарчарна а хьо совваьлла, хьо лоьхуш стаг а вац. Оцу кепехь тIеIаткъам Iаламат чIогIа оьшуш бу талламна, цундела ма тешалахь оцу хабарех. Вац хьо дIатесна, хьо дагахь ву хьан нахана а, дотттагIашна а, балхатIерачу накъосташна а.\nВорхIолгIа хьехам: ларде хьайн багара мел долу дош\nШалха хеттарш хуьлу хьуна талламчийн, сема хила царна жоьпаш лучу заманчохь а. Дийца дезарг бен ца олуш, доцца хилийта хьайн жоьпаш.\nХаалахь, хIора ахь аьлла дош кхана хьуна дуьхьал доккхур дуйла.\n15 шо хьалха сан гIуллакх толлучо хаьттира соьга, хьо чу йогIучу хенахь, неIарехь металл лоху гIирсаш гирий хьуна аьлла. "Гира" аьлла, жоп делира ас, церан хIуьмалгаш ца девзачу.\nТIаьхьо сайн гIуллакхан кехаташ луьстучу суна гира "хьалххе металл лоху гIирсаш мичахь бу а хьоьжуш, терго йина а хиллера…" аьлла могIа.


Пьеррлонг — Википеди\n44°14′45″ къ. ш. 5°13′04″ м. д.HGЯOL\nПьеррлонг (фр. Pierrelongue) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Дром. Дозанашца йу Моллан-сюр-Увез, Ла-Пенн-сюр-л'Увез, Пропьяк. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пьеррлонг&oldid=5180554»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 01:22.


Обновлено 11.02.2019 11:08 Автор: Administrator 11.02.2019 11:04\n/ Повесть-мозаика /\n1847 шарахь мартан кхоалгIачу дийнан итт сахьт даьлча буьйсанна полкан командира полковника Меллер-Закомельскийс, гулдала йиллина меттиг билгалйина, некъана кечамбе аьлла, буьйр делира. Ахсахьт даьлча АтагIа йолчу aгlop долчу гIопан кевнах арадевлла, боданехь Органан чIожца болчу новкъахь гулделла, полковника: «С Богом» аьлча, салташа жIара туху уьшарш йина, дIадоладелира эскар. Полковника чIоггIа буьйр динера, цхьана а тайпана гIовгla цаярал совнаха, некъахь а, дерриг тIелатар чекхдаллалц а, тонка цаозар.\nБуьйса а яра тийна, стиглахь, хIоьттинчу хих чекх сагун цIена жагIа санна, луьста седарчий дара, амма стигла екхна елахь а, Iаьржа, шийла а яра. Некъан шинне а агIор таьIна лаьтта хьун махах оьгIазе лестара, ло дешна латта кIарула Iаьржа дара.\nНохчех ваьлла волу подпоручик Гараев Муна, кхузахь ша совнаха хеташ, Меллер-Закомельскийна улле ваьлла вогIучу шина айкхана тIаьхьа хIоьттина вогIура. ХIорш берриш говрашкахь бара.\nКхо де хьалха Щедрински-станице полкан бахаме хьажа вахана полковник вухавалош йогIу акази сихха Соьлжа-гlопe чухьаьвзинера, цигара Нохчийчохь «экспедициш» лелош волу подпоручик Гараев вало. Хилларг хIун дара аьлча, масех де хьалха, айкхашкара хаам беанера, наиб Дуба, бIо вовшахтоьхна, МартантIехула Соьлжал дехьа тIелата вахана аьлла. Цхьа а тIеман гIуллакх ца деш Iе аьлла, Меллер-Закомельскийс шега йина ондда инструкци йохош, цуьнан метта витинчу полковника Гюминга ялх ротех йолу колонна яхийтина Органан чIожца йолчу ярташна тIелата. Цунна хетарехь, Дуба бIаца дIавахча, шайна дуьхьалдала адам хир дацара, амма Чехкар-гIопара арабевлла, хьуьнхахь дукха генадовлале, цIеххьана тIелеттачу нохчаша зен динера царна. Колонна, тоьпаш етташ юхайолуш, гIопана герго кхечира. ГIопара гIоьнна орца а даьлла, дукха хилла а боцчу нохчийн тIелатар сацо дезнера. Вийнарг везткъа салти, эпсар а вара.\nПодпоручик Гараев Муна Чехкар-гIопе цундела валийнера, нохчашна хиндолчу тIелатарна, некъ гойтуш, хьалхаваккха. Масех де а даьккхира цо цхьа а хIума ца деш. Нохчий тIелатарх долу хабарш а кIордийнера цунна. Уьш дукха цIаьххьана тIелетта хиларна, хIокхеран цхьа топ а ялале, дуккха а салтий хIаллакьхиллера. ГIазкхийн оццул дукха салтий байинехь а, нохчашна гуш бина бохам – цхьана донан гIалгIазкхичо, когах муш тесна, говра тIаьхьа текхош далийначу цхьана нохчочун дакъа дара. Муш, шина когах ца тосуш, цхьана когах тасар – мостагIчух, цуьнан докъах цавашар дара. Мунина дуккха а гинера ишттаниг. И дакъа говро текхош, цуьнан корта кхиссалуш, тIехьара боха а бина, хIора некъан галца тIехь бетталуш, сурт хIоьттира цунна.\nТкъа шаьш гIалагIазкхий а кIезиг лорура эскарехь, уьш хьалха лоллера бевдда муьжгий хиларна. Иштта кIезиг лорура салтий а, уьш эскаре ткъе пхеа шарна помещикийн лоллера балийна хиларна. Царах эпсарша-дворянаша «мотт хуу бежанаш» олура.\nТховса Дубин-эвлана тIелата даха арадевлча, ша ца оьшуш карийра Мунина, барона Меллер-Закомельскийс хьалхе дуьйна а айкхаш лелош хиларна. Ши айкх: цхьаъ – наиб Дубин вешин кIант вара, мокха башлакх дукха леррина коьртах а хьарчийна, важа жима стаг – цкъа мацах Дубин тайпанах амалтана дIавигна Чехкар-гIаларчу гауптвахтера некъ гайта валийнарг вара. Иза тамашийна а дацара, некъ гойтурш шиъ хилар, цхьанна цхьаъ хилча, шолгIаниг оьшура. ТIам тIехь хIуъа а нислора.\nНекъ гайтина ца Iаш, оцу жимачу шина стага эскар тешам боллуш юьртана тIекхачо а тIелаьцнера. И дан хала а дара, хIунда аьлча, цхьаццанхьа хIокху хьаннашка ягийначу БухIан-юьртара, берриш бохург санна, Iожаллах хьалхабевлла нах хевшинера. Царна тIеIоттавала сахьт а дацара – тIаккха хьалххе орца гIаттарна кхерам хила мегара.\nЦIаьххьана тIелетта, БухIан-юьрт, цунна тIекхаччалц йолу а, цунна гонаха мел йолу а юрт, кIотар а ягийнера гIазкхаша I846-чу шеран пхийтталгIачу декабрехь.\nНохчаша шайца халкъан кепехь бечу тIаманна дуьхьала гIазкхаша тIом цIаьххьана дечу тIелатаршца, берашна тIера дуьйна, дерриг а адамаш хIаллакдарца, дерриг дахарна оьшург диллина талорца, дIадахьалур доцург дагадарца бора. Кхечу кепара бина тIемаш нахана дага а ца богIура. Ша адам хилла ца Iаш, боккъалла ша Дала адамашна вазвина «тIевиллина ву» моьттуш волчу коьрта акхарочунна-паччахьна тIера схьадогIура иза. Цо Кавказера массо халкъ шена кIел даладе, кIел ца догIург дерриг хIаллакде аьллера.\nХьалхий-тIаьхьий говраша оьзна ялочу шина йоккхачу тоьпана некъ готта бара. Некъахь пурх эгна, хьаладевлла а дитташ дIадохуш сеца дезаш а хуьлура. Цо дикка гIовгIанаш а йохура. Мунина цхьа а хIума маьIне ца хетара, гIовгIанаш евлча, кхарна тIелетча я хIорш тIелетча, – наггахь, цо ша иштта ма-аллара, «корта гIеллора» цуьнан вулаваларх. Амма цкъачунна гонаха дерриг тапъаьлла дара.\nИштта меллаша дIаоьхуш, хьалха, кIез-кIезиг хьун дIасахуьлуш, гIеххьа аре гучуелира, хьалха, юрт ягаяле, хIинца Дубин-эвлахь беха нах баьхнера кхузахь. Бодаша йолчул гена хетийтахь а, керла йиллина юрт кхузара кхо-йиъ чаккхарма гена бен яцара. Некъ оцу аренна юккъехула дIабоьдура. Геннара догIанаша Iаржбина элан хола хетарг – кIур буьйлу лоха тоьла хиллера. Шина маггIapa дIабоьдучу бIан юьхьиг тIекхочуш, неI йиллина, нelcaгle делира чуьра аракхетачу товханан цIаро гучудаьккхина букарадахана йоккхачу стеган гIалартах тарло IиндагI. Шен чуьра аракхетачу серлонгахь йист ца гуш дIабоьду салтийн могIанаш гича, сихха неI тIечIегIира цо. Кестта юха а хьуьнан готтачу новкъа дуьйлира салтийн могIанаш.\n...Пхи сахьт дала чийрик йисча, сецира салтийн могIа. «Говрашкара дисса, садаIа!» – салтийн цIенехула, хьалхарчара тIехьачаьрга олуш, буьйр деара. ГIашсалтий, говрашкара биссина гIалагIазкхий а шийла тхи долчу лаьтта тIе охьаийгира. Шайн гитесначу ларчанашна гонаха хьерчийна ахтIергIан тIетосурш тIе а, кIел а тийсира салташа. ГIалагIазкхаша а изза дира, тIетосурш церан нуьйрашна тIехьа йихкина яра.\nСалтел лакхарниш, эпсарш а ирахь лаьттара.\nПолковник барон Меллер-Закомельский, айкхаш, Муна а биссира говрашкара. Полковникан ординархочо охьатесначу вертан тIе охьахевшина, лохачу озехь къамелдан велира полковник бIаьргаш тIе кхаччалц башлакх хьарчийнчу Дубин вешин кIанте...\nЦхьаццанхьа набаро тхьовсийначу салтийн хар-хир а хезара, унтерша дIа а совцош. Жим-жимма серлаяла юьйлира. Малхбалехь са дага доьлча, ерриг хIума, – дитташ, адамаш, говраш, дитташна юккъехь къайлехь хилла генарчу юьртан хьалхара цIенош а ган дуьйлира. Геннара кхойкхуш нIаьнеш а хезира. ЖIаьлеш а, цкъа ирке, тIаккха саготта лета дуьйлира. Роташкара роташка салтийн зIенашкахула буьйраш дIаэха дуьйлира. Эскар меллаша дитташна юккъехь дIахIоьттира. Чаболехь дIалилхинчу гIалагIазкхаша, готесна, юьртан дехьа йистера боьра дIалецира.\nКъоьжа стаммий гиччош долчу майоро, юьртана гобиллина, хьоьгарчу буьйре хьоьжу аьлча, барона Меллер-Закомельскийс, бIаьргаш къарзош, мохь хьаькхира:\n– Экзе-ку-ци! иштта фиражировка а е! – хIинца ма-луъу мохь хьоькхуьйла дара цуьнан...\nТIаккха, йоккхачу тоьпо кхоьссина ракета таьIна-мокхачу стиглахь ирх йоьдуш, юьртана дехьа aгlop ткъаршъаьлла иккхира. Цхьаъ резервехь юьсуш, ши батальон юьртна тIе хьаьдира.\n...Уггар хьалха зударийн, берийн шийла а, садаккха ца кхуьу а маьхьарий девлира. Баккхийчу нехан, божарийн маьхьарий цхьа ша-тайпа къора «axl» долуш хуьлу, Мунина, хаза а Iемина, девзира уьш. ТIаккха, ерриг юрт дехачу цхьамзанаш кIелъяхча, тIехчIогIа а доцу маьхьарий стигланан Iаьршашка хьаладевлира я цунна уьш стиглара чу хезаш санна хийтира...\nTIe хIума юха ца кхиинчу божарша шаьлтанашца, таррашца, дуьненах дог диллина, дуьхьало йора цхьамзанашна, амма иттех цхьамзано вожавора, тIаккха пхеа-ялхаммо цхьамзанаш тIехь лаьттара хьалаойура, ткъа бисинчара, лахара хьала цхьамзанаш Iуьттуш, декъий дора детталучу догIмех... Зударий, церан карара бераш, нанойн кучамех хьерча бераш, кхиазхой, баккхийнаш – цхьамзанашца, таррашца... – шайн цIийшла эгабора.\nЧохь а, арахь а и хьал долу гIеххьа хан яьлча юьрта кхаьчначу Меллер-Закомельскийна хаьхккина говрахь тIевеара цуьнан ординархо. Карзахбевллачу салташа юрт дукха къиза хIаллакьеш ю аьлла, рапорт дира цо.\nЦхьа бехк баьлла, эпсаран даржера лахаваьккхина вара ординархо.\nМунина маьхьаршна юккъешха ца хезира барона цуьнга дина буьйр. Ординархо ша схьавеанчу юха вахара, ткъа барон боьра болчу aгlop вахара, тIаьхьахIоьттина ши эпсар а волуш.\nОрдинархочо динчу рапортехь нохчий къиза хIаллакбар дацара коьртаниг: салтий, хьерабевлча санна, карзахбовла йиш хилар дара. Цул тIаьхьа царна шайга дина буьйр а ца хезара, унтер-эпсаршна, эпсаршна а лета чугIертара уьш, ткъа иза еккъа-цIена бунт яра, цIенна бухъяккха еза бунт... ТIаьххьара ишттаниг салташна БухIан-юьртахь нах багийча хиллера. Хьераваьлла шиъ – хьераваьлла висира, ткъа эпсарийн буьйраш кхочуш ца диначарна, шпицрутенаш детташ, ротан шина магIарх чекхбехира... Хилларг, лакха рапорт ца яздеш, хьулдира.\nМунас тIекIелдина цla долчу юкъа хьовзийра шен говр. И цIа айкхаша мосуьйттазза а хьахош хезнера цунна, иза Дубин ду бохуш. Салташа ков, неIарш, кораш а дохийна, чуьра йийбар араийзайора декъий Iохкучу новкъахула. Мунин говр, лергаш теIош, терсаш, хьалха тийсарх, тIехьарчу когашна тIехуьйшуш, дIаяха ца туьгура. Мунас, шед етташ, ирча деринчу декъашна тIехула лоьлхуьйтура иза.\nПхи шо хир долу ахверзина, хаза аматаш долу когашIуьйра кIант араиккхира цIа чуьра, чечакх йолу кортали шех хьарчийна. КетIахь лаьттахь ваьржина Iуьллучу воккхачу стаганна маьхьарца тIехьодуш, дицделла кортали цуьнан дегIа тIера охьадуьйжира, когаш голел охьадовлу машин зарзъелла хеча гучуйолуш. Iожалло шелвина воккха стаг чухула бедарца вара, аркъал Iуьллуш, некхах кхоъ кIорга чов йина, стигла хьоьжучохь хьажар а сецна. Иза, хетарехь, кIентан денда вара. Цунна уллехь туьрца ерина вуьрхIитта шо хир долу тайна, яьржина Iаьржа чIаба йолуш йоI яра. Цуьнан Iилларехь, когийн, куьйгийн, букъан а хуттурш кегйича санна, цхьа ирчалла яра. Дийна адам цкъа а иштта Iиллалур дацара... Мунас говран гошна луьйтанаш тIетаIийра, иза эццера дIасихъеш.\nИттаннаш декъий Iохкура дехьа, цхьанаметте тIетекхийна, дIагулдина. Уьш гонахарчу цIенош чуьра дара. Церан яххьашка ца хьежалора Муна. Дукха шерашкахь ишттаниг гинехь а, цунах ца воьллера иза. Деллачу адаман юьхье хьежа бераллехь дуьйна кхоьрура иза.\nЮьйцинчу керта уллехь вовшашна мар-маракхетта зуда а, кхиъна яьлла йоI а гира Мунина. Царна улле яхийтира цо говр. Ший а мараиккхинчохь йийнера, дехьа-сехьа цхьамзанаш чекхдаьхна. И шиъ... мунданна санна, беламна дIахIоттийнера салташа, шиннен баккъаш тIехьа, кертах даьхна, хьокхий а гIортийна...\nСамаваьлча санна, дирста озийна, говр юхаерзийна, эвла йистехьа зурма лакхаро гулдечу эскарна тIе ваха велира иза.\nЦхьа бисинчу дагахьбалламах я салтий цига дIахьовсарна делахь а, юхахьаьжча, наиб Дубин ду бохучу доккхачу цIийнах цIе тесна гира цунна. ТIаккха, цIерах цхьа хаам хилча санна, массо цIийнах а цIераш летира... Iаьржа кIур баьлла, кестта эзарнаш суйнаш лелхачу цIеран бIогIамаш стигала хьалакхевдира.\nМалхбалехьа гIоттучу цIечу маьлхан серлонал къегина яра цIе. Оцу юккъехула юха а, «юхадовла» аьлла, зурма лекхира.\nБевдда тIегуллучу салташа такхийна исс йийсар валийра: багахь цергаш йоцу кхо воккха стаг, ялх зуда. Схьагарехь, салташа чIогIа етта а йиттина, тIера хIуманаш а этIийнера церан. Уьш а бара Меллер-Закомельскийн ординархо бахьанехь дийна бисина мисканаш.\nКхин цхьа йийсар а каравеанера оцу тIелатарехь, гloпepa ши бутт хьалха ведда дезертир – цхьана штабс-капитанан доьнчик Фрол. Юьртана гобилла богIучу гIалагIазкхашна хьуьнхахьа ведда воьду ши стаг гинера, хьалхарниг хьуьнах воьлча, шолгIачунна тIаьхьа говр а кхиийна, гIалагIазкхичо айина еха гоьмукъ тохале, гор охьавужуш, юхавирзина, «ма тохалахь, со гIазкхи ву хьуна!» – аьллера цо. Шел хьалха хьуьнах воьлларг Дуба ву элира цо. Наибан лейб-повар хиллера иза...\nЭскар юхадала сихделира. Орцахбевллачу луларчу нохчаша, кхиссарш еш, салтийн зIена тIелеташ, зенаш дора. Дитташ тIехьара тоьпаш етташ, гIов-аьлла чухьовдура уьш, юха салтийн тоьпийн шокъалеш ца кхочучу юхабовлуш. Хьуьнан хьийзина готтачу некъахула саьрмиках текхачу салтийн зIенаш, уьш бойуш, хедийча, тIаьхьа йогIурш тIекхаччалц совцура хьалха дIайоьлхурш. Новкъахь кIелонаш йина, дитташ эгийна, яккхий тоьпаш лела ца лора. Адамийн аьзнаш хезаш а дацара: тоьпийн кхиссарша, чаччамех юьйлинчу йоккхачу тоьпийн йийларша а уьш къардинера.\n– Аръергардехь вуно вон хьал ду! – хаам бира ординархойх веанчу цхьамма.\nПолковника, дуткъачу озаца мохь тоьхна, капитан тIекхайкхина, рота яхийтира цига. Амма пхи минот а ялале говрахь веанчу эпсаро хаам бира, шаьш долчохь нохчаша деккъа шаьлтанашца-таррашца даккхий зенаш дина аьлла. Полковника юха а взвод яхийтира цуьнца. Яккхий тоьпаш кхузза карара караевллера. ТIелатарш юхадетташ, хьуьнхара аратекхира эскаран корта.\nДонан ши бle гIалагIазкхи вара беллачийн декъий а, чевнаш хилларш а схьагулбеш, дIабуьгуш. ТIаьхь-тIаьхьа и гIуллакх сов а долура царна.\nЭххар а колоннан корта юккъехь йоккхачу стеган цIелиг лаьттачу маьршачу аренна тIе кхечира. Уьш кIелхьарабовлуш буй хууш, нохчий совъяьллачу дераллица тIелетира.\nЭскаран ахзIе арен тIе яьлча а, колоннера цхьа эпсар бен вацара цигахь. Меллер-Закомельский, Гараев ца лерича, вуьйш аръергардехь бара. И эпсар керла хиллера, амма нийса буьйраш деш, тIелета нохчий герга ца кхочуьйтура цо. Полковник а цунна улле теIара, цуьнан буьйрийн тидам бечуха, шен воьхна хилар лечкъош.\nНохчий юха ца бовлура, ткъа ерриг колонна арен тIе гулъелча, берриш нохчий тIелета буьйлира царна. Цара, гобина, роггIана тIехьовдуш, тоьпаш еттара. Иттех бере а чухахкавелира, царах овкъаран басарчу динахь верг нуьйран хьалхарчу хIоьан тIе таьIна, баттара яьккхина топ цхьана куьйгара вукху куьйга а кхуьссуш, ма-хуьллу дIахахкало эскаран зIенан йохалла, ворхI ротех йолчу батальоно, цхьабосса бохург санна, тоьпаш туьйхира цунна – динна я беречунна хIумма а ца хилира. Авангарде кхаьчча, чухьовзабой, шен дарц санна болу дин хIокхуьнан аьрхалло Iадийначу Донан гIалагIазкхийн вовшашна юкъахь ткъе итт гIулч йолуш лаьттачу шина бIенна юкъатосу цо. Царна юккъехь го а тосий, юха ша схьавеанчухула, ткъес санна, юхахохку говр. ГIазкхийн тоьпаш нохчийн тоьпел а ткъа гIулч улле кхета.\nСалтийн магIаршна юха а дукха улле чухахкавелла хета иза, юха а шена етта юлучу тоьпийн тидам ца беш хета цо. Буьйранаш деш волчу керлачу эпсарца нисвелча, топ ялийтина, дехьа шега хьуьйсуш лаьттачу нохчашкахьа дин дIаберзийча, церан хазахетаран маьхьарий довлу.\nТкъа цо ялийтина топ, эпсаран аьрру гоьлал лакха кхетий, шокъали когах чекхъяьлла, цунна кIелара говр, накха лаьттах а Iотталуш, южу. Эпсар керла вара. Духар а дара цуьнан кхечу эпсарийн духарал бIаьрла.\nНаиб Дубин гергара ши стаг хилла ца Iаш, цхьацца кхин нах а Меллер-Закомельскийс ахчанах эцна хила тарлора...\nНаибан шен тешаме нах а бара Чехкар-гIопахь я цунна гергахь. Цара эскар тIелетар ду аьлча, Дуба ца тешнера: «ХIилла долу Меллер оццул Iовдал а вац, виллина кхуза вал, цо ша иштта тIелатарх дIахоуьйтуш хилча – тIелетар цахиларан билгало ю иза», – аьлла...\nАйкхаша бинчу хаамах – овкъаран басахьчу динахь хилла бере – Дубин доттагI, цIеяххана наиб СаIдулла вара.\nШийла яра мартан юьхь, делахь а бIаьсте хаалора.\nХIинцца бен садаьржаш дацара\nЦхьа бIе ткъа гIарол волуш, шаройн чIожера вoгlypa имам Шемал. Гуьйренан тIаьхье яра. ХIокху лекхачу лаьмнашкахь, стиглана уллехь хиларна, догIанца ийна лайн ткъарш йогIуш, лакха мел довлу, чIагIлучу махо и ткъарш ловзош, гIодаюккъалц йолу башлакх а ца тоьура шех хьарча. Имамна а, цунна гонаха долчу ханна а цхьатерра яра и шело, имаман, церан санна, тIеюхучуьнан гIайгIа бан ца деззашехь.\nНохчийчоьнан букарчу лаьмнех делахь а, ялта цадер бен, стом кIезиг хилар бен, – кхечунна шайна кхачо ялур йолуш дара xlapa лаьмнаш. Ломан басешкахь дежийлийн гIелъелла цанаш гора, лекха буц хьалххе Iаьнна кIелъяха кечъелла, лаьмнашкахь шийла хуьлу дела, бIаьстенна тIаьхьо хьалагIатта.\nХи чохь баккъаш лийчо охьайийшина гомашаш санна, чхернаш долуш, гIад дуткъделла Орга хадо буьйлира уьш. Говраша, мераIуьргашкара Iаь юьйлуш, деза садоьIура, ларлуш дерачу хи чу когаш дохкуш, бухарчу тIулгех къорделла «цIакъ-цIикъ» хазош. Говраш бергаш тIе кIеда язлуш, тIодашна, тIанашна гонаха чопа йолу булкъаш йовлура. Органна юккъе кхаьчча, хино кхоьхьучу шийлачу Iоврашка хьоьжучу Шемалан цIеххьана корта хьевзира: хIокху дуьненах-дахарх кхетар вац – хьо мел вахарх а – хих волуш ву хьо я хе дIахьош ву, корта а хьовзийна. БIаьргаш хьаьдда доьдучу хи тIера дехьарчу хийисте айира цо, латте хьаьжна, шена хино хьалхийна ойланаш дIалахка.\nХIокху деношкахь имам букъе шело уьдуш вара, цIеххьашха хьацар тухуш, дагар догIуш. ГIазкхашца дозанехь йолчу ярташа дика тIеийцира и, шатлакхна тоьпаш кхуьссуш, имамна генна дуьхьалабогIуш, дозане кхаччалц и юьртах воккхуш, цуьнан сийнна, кегийрхойн тобанаша говраш хьийзош.\nОрга аренга доллучохь паччахьан эскаро I844-чу шарахь дуьйна йоьгIначу Чехкар-гloпo сагатдора имаман. Органца, кхечу хишца а чIагIонаш йохкуш яра, берриг гoнaxapa мохк, тоьпан цхьамзанашца санна, боькъуш бара, нахах шайна муьтIахь леш бан. Ткъа шайн леш гIазкхаша бухкура-оьцура, жIаьлех-дохнах хуьйцура, шайн лешан зудабераш, зударий-леш а шайна ма-луъу лелабора. И тIедоуьйтучул – валар тоьлура.\nСелхана шаройн хьалхара ши стаг, дерриг гулделла адам ир-карахIиттош, чIогIа дуьхьалваьллера Шемална. И шиъ бIаьвна чохь вагавайтинера имама. БIаьвна чохь латийначу цIаро тхов чубожийра, бIаьвнал ах лекха суйнаш а дохуш. «Ца кхета, шаьш соьгахьа я гIазкхашкахьа хир дац бохург аьттехьа хила йиш йоций, цхьанненгахьа боцуш хила йиш яц, шаьш долчу кхаьчна дац, боху, гIазкхийн эскар, деача – шаьш и юхатухур ду а боху... Бакъду, уьш кхуза кхачаза бу, хIорш тIаьххьара болу дела. ТIаьххьара болу дела, гауршна атта хир бу караберзо».\nАдам даьгча, догIа догIу, олу, цундела селхана дIадоладелла хир дара xlapa догIа. БIаьвнан тхов пенашна юккъе чубужуш хьалалилхинчу суйнаша баьгначийн синош хьалаойуш санна хийтира цунна, шен эттIа дог цIеххьана кIирлодоккхуш , коьрта тIера кIан буьртиггал хьаладевлла чоьш, можан чоьш а ирахIиттош... Цунна хетара, нах шен куьйга кIел ца балийча, юкъара гIуллакх хир дац, гIазот а дIакхехьалур дац. ХIинццалц схьа цунна гинарг, и шех кхеттарг а цхьаъ дара: нах кхерамо бен ца балабо низаме...\nЗумсера – ЧIинха, ЧIинхара Муьлкъойн чIоже вирзинера Шемал.\nИмам, шовзткъе итт шарал совваьллехь а, тIахъаьлла, куьйгаца ка-ницкъ болуш стаг вара. Хьалха, ГIеза-Махьмина уллехь тIом беш, чIогIа каде стаг хиллера иза.\nЛарамаза сих-сиха садоьIуш, букъе етта шело шен чуьра эккхош, аьрру агIора кхарна цIе ца хуу хи а догIуш, цхьана ломан когашкарчу некъа богIура уьш.\nМалхбузехь Гуха кхочуш, гучубаьллачу малхо ломан бохалла IиндагIа тIедожийра кхарна. Тховса кхузахь сецна, кхана юьртаца къамел дина, шена бертахь йолчу БенгIара ваха дагахь вара имам.\nГIаролийн бIабаьччас карийна валийна жIайхойн мотт хуу нохчи-талмаж а вара кхаьрца.\nГухойн хьалхарчу стеган ГIубашан бIов ирх бахана лаьттачу ломах букъ тоьхна яра, цуьнан кхо гIатт а дара. Ломан арцах гIаш охьаэгна дерзина дитташ, коьллаш а яра. Ломо ГIубашан бIаьвнан ницкъ, чIагIалла а ша йолучул сов хоьтуьйтура.\nГIубашан вашас ЦIутас говр дIалецира везачу хьешан. ГIубаш тIевеача, Шемал а, Шемална уллера бархI стаг а лоха хетара цунна хьалха: уьш массо цуьнан белшашка я чIенге бен ца кхочура.\nТхов кIелахь бихкина боккха цIен сту бара, йоцийчу маIаш юккъехь кIеззиг хьийзина чо болуш. СадаьIча, мераIуьргаш чуьра Iаь йолура. Стомма чкъор хебаш, шалхаихна нуьцкъала ворта саттийна, кIелдIашхула хьоьжура иза; «бIо-о-в!» – кхайкхира и, дехийчу гIуркхех йинчу кертана гонаха дуккха говрашкахь береш севцча. Хьалхара ши ког роггIана хьокхуш, шена кIелахь гlypax дастаделлачу лаьттах цинцаш тийсийтира цо. БугIано шен агIонах мотт хьаькхна цхьана aгlop бижийна, хьийзинчу чонна малхо Iожа бос тухура. ДIабузу горга малх оцу бугIано маIашца шайна тIехьарчу лома тIе а кхоьссина, хIинца ломах ах чубоьжна хетара. ТIехьарчу когаш кIел дуткълуш хьалахьаьддачу гайно кхин тIe а сов хоьтуьйтура цуьнан когийн тотту ницкъ.\nЖимма дехьа беда , жоьла а дара.\nБIаьвнан неIарш, чоьнаш а лекхий, яккхий а хийтира имамна. Йоккхачу товханан зIе а яккхийчу чIагарех яра... Лам боккха болу дела, бIаьвнан йоккхалла ца хаалора арара. Дерриг хIокху ломан маьIданах схьадаьлча санна дара: бIов, сту, цIийнда...\nСту лулахь дIатарбеллачу бIана бийнера, уьстагIий – ГIубашан чохь болчу Шемална, цуьнца волчу бархI стагана, цаьрца волчу нохчи-талмажца а цхьаьна. Иза ГIубашан мостагI велахь а, тховса хьаша лорура цIийндас.\nГIубаша хьеший шолгIачу гIатта тIехь тIелаьцнера, цуьнан доьзал кхоалгIачу гIатта тIехь Iаш бара.\nЛелхаш богучу хьакхаран чиркхо серлайоккхура чоь. Хьеший, дика хIума а йиъна, паднара тIехь паргIатбевлира. Имама дийхира ГIубаше, шена мотт тховса товхина уллехь биллар, хIокху деношкахь шех йоьлла шело дIаялийта воллура ша аьлла.\n– ГIубаш, – элира имама, – хIокху деношкахь шаройн, шотойн, чIаьнтийн, зумсойн, чIинхойн тайпанашкахь хилла со. Цара массара сан Iедал къобалдо, вайн махкара гаурш дIабаххалц царах леташ, муьтIахь хиларан тоьшалла а дина. Ткъа хьо хьалхара стаг волу гухойн тайпа ду со бакъ ца веш, сан Iедална кIел ца соцуш. Гухойн тайпано и дарний, гIазотна и тешаме цахиларний, ас хьо бехке лору. Кхана вай дерриг шун ломан халкъ гулдийр ду, цуьнца къамел дан. Ахь, тайпанан верасо, хьо бусалба хиларе терра, хьайн халкъ суна муьтIахь дан деза, – керла валийначу нохчичуьнга-талмаже, ладоьгIна, дIахьаьжира имам.\nТалмажа, воха а вухуш, имама аьллачунна шегара xlapa тIетуьйхира:\n– ... Ахь уьш муьтIахь ца бахь, ас эццигехь корта боккхуьйтур бу хьан.\nДарвеллачу ГIубаша элира:\n– Шемал, со цкъа а ваьлла вац хьуна хьан Iедална дуьхьал. Ва амма хаалахь, сан сискал йиъначу ахь тховса дуьйцуш дерг имаман сийдеш доций, – шен мостагIчуьнга-талмаже корта а тесна, Шемална тIевогIавелира иза.\nГIубаша Шемале аьлларг талмажа иштта гочдира:\n– Иза а хууш дац – ахь боккхур бу сан корта я ас хьайниг боккхур бу. Хьовсур вай!\nПаднара тIера хьалаиккхинчу Шемала буьйр дира:\n– ДIавехка и гаур!\nНохчийн талмаже леррина ладугIуш Iа Шемалан ха иштта а кийча дара. Царах хьалха тIекхетта кхо-виъ дIакхоьссина, тIехьаьдда, Шемална доккха тIара тоьхна, и дIакарчийра ГIубаша, вукху веамма-пхеамма, тIехьашхула тIекхетта, хьалагIевттинарш а тIекхетта, Шемала а цхьаьна, юкъах доьхкучу доьхкаршца букъа тIехьа пхьаьрсаш дихкира ГIубашан, тIаккха, и халла охьатоьхча, когаш а бихкира.\n– БIаьргаш баха жIаьлин! – мохь туьйхира имама.\nМуртазекъийн бIенчас шаьлтанан суйца ши бIаьрг баьккхира цIийнден. Цо шена тIехиина волу ворхI стаг тIера дIаластийра, цхьа доьхка а хадош.\nНохчийн талмажа, сихха схьадаьккхина, шен доьхка делира Шемалан хан хьаькаме, ГIубашан пхьаьрсаш дIадехка.\nЦIута а, цIийнден кхин гергара ши стаг а чулилхича, герза тIедолура гIуллакх, делахь а бIаьвнна уллерчу цIа чуьра схьалилхинчу Шемалан гIаролаша, цIий Iано мегар дац бохуш, кертах бехира уьш. ЦIута дика кхетара цара дуьйцучух, гIеххьа жIайхойн мотт хаьара цунна.\nВаьхьна, сов хIума чукхуссучу цхьалгIачу гIатта тIехь долчу цIа чу тесира бIаьргаш баьхна ГIубаш, хан куьйгалхочо валийна цхьа гIарол а хIоттийра цуьнан нelape.\nИмам товхина улле вижира. Цунна тамашийна хетара, ша xlapa йовха меттиг ехна цIийнда бIаьргаш бахийтина, кхана вен я ца вен мегаш (тховса корта хьере болуш, кхоччуш сацамбан ца лаьара цунна), хIокху йовхачу меттигна ша хIумма декхар ца хетар. ГIубашан бIаьргех хьаьдда ши тача дагадеача, селхана ягийначу бIаьвнан тхов тIебоьжча, хьалалилхина довха суйнаш а хьалхахIоьттича – дагар хьаьдира цуьнан дегIе. Дог къуьйлуш, сахьийзаш санна, дIасакирчина, охьаоьзначу чиркхан гIийлачу серлонгахь паднара йистехь бегIийла хетачу меттера цхьаъ дIасахьавира цо: «Мохьмад-Шарип...», – аьлла. И Мохьмад-Шарип воцуш, нохчи-талмаж хиллера. И хьала а гIаттийна, цуьнца шен вуьжу меттиг хийцира цо.\nГIубаш, буьйса юкъал тIехъяьлча, веара метта. Ши бIаьрг, чохь пхьалгIахь кхевсина кIегий долуш санна, Iийжаш, богура. Шен бIаьргаш баьхна хилар дагадеача, цергаш хьакхийна, мохь хьакха лиира цунна. Баьхначу бIаьргийн лазар дицдеш, хье юкъ а йогура, Iийжаш.\nДоьхкарш лелхийта дегI дуьйлича, кхетамах валлал, совделира цуьнан баьхначу бIаьргий лазар. Белшашкара доьхкарш хаьдда, куьйгаш паргIатдевлча, когаш тIехь ша ца латтаваларх кхеравелира и. Кху чохь, жимачу корана аьтту aгlop, дечиган хьостамах дIатесна верта дара, хIокхуьнан тиша верта. Куьйга пен лоцуш, вахана, и схьаэцна, неIарх шозза-кхузза мийра туьйхира цо. ГIаролан когийн кIеда татанаш улле даьхкина, «за-акъ» – аьлла неI схьайиллича, аьрру куьйга даржийна верта гIаролна хьалха лоцуш, жIов санна айина аьтту буй тоьхна, вожийра цо иза.\nБIаьрзечу кхуьнан гIаролан тапчанах эца дукха пайда хир бацара, куьйгаш хьокхуш лехча, охьавоьжначуьнан хонерчу баттахь шаьлта яцара, и ГIубаша цунна дуьхьала лаьцначу вертанах яхана хиллера. Цхьана куьйгаца пен лоьцуш, хьеший болчу шолгIачу гIатта тIе хьалаволавелира иза.\nЦо шен хьеший болчу йоккхачу чоьнан пхьалгIахь бина гIуй меллаша дIабоьллира чухула, тата ца далийта чIагаршна юкъа пIелг буьллуш. Чохь богуш чиркх хиллехь, чу ма-ваьлла и хаалур бара цунна бIаьргаш даьхча яга йоьллачу хьен юкъца... ХIокхарна хьалха хIинца бехке дацахь а, чиркха чу хьакхар дотта дицдаларна, хьешашна гергахь ледарло хир яр-кха и аьлла, ойла хилира цуьнан.\nТовхина хьалха вижинчунна, воькъуш, шиъ валла, онда шаьлта туьйхира цо, ницкъ тIебилларна, когаш тIехь ца латталуш, ша охьа а вужуш.\nЧохь берш хьалалилхира, яьллачу гIовгIано самабаьхна. БIаьрга Iоьттина пIелг а гур боцчохь къап-къарс гIаттийра бIаьрзечу ГIубаша. Шовкъе ваханчу цхьана юкъана уьш 6Iаьрзе а болуш, ткъа шена гуш санна хийтира цунна. Уьш цIеххьана дIатийра, цхьамма шайн маттахь хIума а аьлла, ткъа xlapa царал хьалха сецнера, меттахволучунна хеззехь тоха. Амма уьш, дукха ца Iаш, схьахетарехь, массо меттахбевлира. ГIубаша, шаьлта ластийна, масех «axl» даьккхира церан, тIаккха дуткъа маьхьарий а девлира.\n– Хьий-й шу, заддаш! – цloгla туьйхира цIийндас. Юха а тIехьаьдда, масех узар даьккхира цо. Ирделлачу лерсинна аьтту aгlop пенаца цхьаннан теба болар хезира, – и веттавала охьавиллира цо. Кхин а, кхин а... ХIокхунна а кхийтира масийттазза. Xlapa кху чуьра дIаваха а, я кху чуьра цхьа а аравалийта а дагахь вацара. Церан, чевнаш йина дIатекхначеран, хаддаза «аххIий», деза садеIаррий, наггахь цхьана са кхачийначуьнан моххьий дара хезаш.\nГIубашан пхьаьрсех, белшех, дегIах а шаьлтанийн Iийжа чевнаш яра, Iийдалучу мелачу цIийх чоин ши тIам къаьсттина базбеллера, когаш а тIунъеллачу цIенкъахь шершара. Эццехь цо чухула гIуй дIабоьллина неI арахула етта йолийра Шемалан гIаролаша. БIаьргаш баьхначу цIийндас шеца чубоьхкиначеран axl дар а, маьхьарий а севцира, уьш дIатийра, амма кхуьнан саца йиш яцара: хIорш охьабехкина, еттачу неIарна дуьхьала верза везаш вара иза. Уьш дIатийча, арарниш а, ойла ян санна, кIеззигчу ханна дIасевцча, шен баьхна цIарах догу бIаьргаш, чевнаш а дагаяьхкина, цIеххьана шех, царах а къахийтира ГIубашна.\nЦунна шен чевнаш хиллачу агIонаш тIе, букъах, коьрта чу а цхьа йоккха хIума етта йолийна хийтира: «До-он-к, до-он-к», – аьлла. Иза неIарх бетта болийна боца, амма беза хен хиллера. Цо шен корта тентакбоккхуш хийтира ГIубашна...\nHel йоьжча, ерриг нelcaгle дIаюкъуш, бIаьргаш даьсса кIоргачу кедаш чуьра охьаихна деттачу цIийн ши тача долуш, чевнаша верина ГIубаш дIахIоьттича, гIаролаш совцабелира, и стаг оццул воккха хиларх цецбевлла.\nЦиггахь тIехьашхула тоьхна, вожийра иза.\nСадаьржаш дара. БугIа ен охьатоьхначу муьшаца вихкина волу ГIубаш кхайкхира:\n– Шемал, хьо дийна велахь, алал, муха хийтира хьуна хьо веза хьаша лерина тIеэцна цIийнда? – кхерчехьа, ша вийна-веринчу нохчийн талмажегахьа воьрзуш.\nГIаролех цхьамма гочдира и шийтта чов хилла, кхетамчохь волуш-воцуш, кетарх хьаьрчина, меттахь ахтевжина Iачу Шемална.\n– Хьо, шеко йоцуш, майра стаг ву. Амма хьо гаур ву. Цундела Iуьйранна, жIаьла санна, лийр ву хьо!\nОцу буса ГIубашан ваша ЦIута Орга аренга долучохь йолчу Чехкар-гIoпaн комендантна караваха велира шен гергарчу нахаца, зударий, бераш а цIахь дуьтуш: царна бохам бийр бацара.\nХалла дIахуьлучу бодашкахь ГIубашан даьссачу бIаьргийн Iаьржа гонаш ах юьхьал даккхий хетара. Стоммачу муьшаца вихкина лаьттахь волу иза а дукха воккха хетара.\nБесни тIехула охьаледа цIий куьйга дIа а доккхуш, цуьнга хьаьжира Шемал, и цIий Iаьржа хетарна цецваьлла...\nХIинцца бен садаьржаш дацара.\nХIара дуьххьара хилла а дацара Шемалца Органан чIожахь. ВорхI шо хьалха, хIара Нохчийчоьнан имам хаьржинчу I840-чу шарахь, майхь, Мулкъахь а йинера кхунна шаьлтанан ши чов, цхьаъ – гайх, важа – куьйгах. Оцу хенахь кхуьнан гонахара ха кIезиг ду ала мегар дара, амма, и мел дукха хилча а, язделлачух вер вац-кх. Шемал валаран ойла еш вара.\nГIубаша йинчу чевнаша вожийча, I848-чу шеран январехь Веданахь къайлаха Диван гулйина, ша лахь, шел тIаьхьа кIанте ГIеза-Махьме шен имамалла дIадала лаьа, элира Шемала. Диванан декъашхойх цхьа а дуьхьала ца хилира.\nЦхьа а Шемала аьллачунна реза ца хила ваьхьар а вацара. Цхьа стаг бен вацара Диванехь оцу тIехула цуьнга вистхила ваьхьар волуш – цуьнан стунда Джамалуддин, амма иза аьттехьа а дуьхьал вацара.\nШа Диван вовшахтоха Шемална I84I-чу шарахь дагадаийтинарг а цуьнан стунда Iеламстаг вара. Пачхьалкхан кхеташонехь – Диванехь верриг декъашхо ткъе шийтта стаг вара, амма билггала дош леларш ялх стаг бен вацара – уггар хьалха Шемалан стунда Джамалуддин, ГIазгIумкара Мохьаммад-Эффенди, Чиркейра Раджабил-Махьма, Яхьйа, Каранайра Хьаьжа-Дибир, Шемалан шен хан куьйгалхо МитлихI-МуртазIела а. Ша имам хаьржинчу Нохчийчуьра цхьа а декъашхо а вацара Шемалан Диванехь...\nЧевнех меттавеъча, Шемала I848-чу шарахь мартан чаккхенехь Хунзахехь имаматан боккха Гулам бира. Шемал хIинца а бесаза вара юьхьа тIехь.\nХIинца цуьнан кхин а доккха ха дара, нах атта тIе а ца кхочура цунна. Буьрса волу дела, ша волучул, нахах кхин а хервелла хетара иза.\nАрахь яла гIерташ бIаьсте а яра. ТIаьххьара лайн алхаш дIайовлуш лаьттара. Хунзахна юккъехула ситтинчу некъах дIасалела нах шайн беркъа, беркъа йоцчу а йовхачу гIовталшца бара, наггахь гушболу баккхийнаш кетаршца а болуш, Iаьнах девллачу адамаша, лаьтто а йовхоне сатеснехь а, цкъачунна иза яцара. Стигал а, Iаьржачу мархаша лаьцна, даш санна, еза хетара.\nГуламехь имамна муьтIахь болу Дагестанера Iеламнах, наибаш, бIенчашна тIекхаччалц болу тIеман куьйгалхой а гулбеллера. ХьалхахIитточех коьртаниг дара: Шемал дIаваьлча, цул тIаьхьа дIахIотто везарг цуьнан пхийттара вала гергавахна ГIеза-Махьма хилар. Иза гIеметтахIотталц, цуьнан Iуналла дан верас наиб Албаз-Дибир а хIоттош.\nШемалан ГIеза-Махьмел воккха волу кIант Джамалдин Ахулгохь къовсам болуш гIазкхаша, закъалтана, дIаваьккхинера, иза Россехь вара, цундела Джамалдин юкъара волура.\nМассара иза, хила дезаш санна, тIеийцира. Дуьхьалваьлларг цхьа наиб Хьаж-Мурд бен вацара. Гуламехь цо сила-а болчу нахана хьалха хIумма ца элира, аьлларг цул тIаьхьа аьллера, ткъа иза сихха имаме а кхечира... Имам имаман кIант хила ца веза, имам тур ира дерг хила веза...


Сан дог а хьостуш жималло, Иза 1ехош х1ора хазчу хабаро! Шарип Умханов Шариф — 1адика йойла хьа. Ислам Джамалидинов — 1a дика йойла. Taylor Pharaon Ералаш iamempty vintage. Адамова — Ма хаза йоьду зама хьо:\nПлемена шума Feat Пика Mp3.\nХаьа суна, хаьа сунна — Вай хаза хан даимна лаьттар яц. Турпал Джабраилов — 1а дика йойла хьа прости — прощай. Лезгинка — Ма хаза йоьду зама хьо. Sia Fail Emotions Зомб feat.\nАдамова — Ма хаза йоьду зама хьо: Бесплатно Мухаммад Мукъит прекрасный нашид русский перевод mp3. Самый красивый Нашид Акид наваси.\nБесплатно Красивый нашид Иляхи Перевод нашида Илахи mp3. Голос За кадром Гела Гуралиа Mp3.\nПожалуйста, после прослушивания песен, удалите их со своего устройства. Хьо сайна гаре сатуьйсуш.\nБесплатно Красивый Нашид Акид наваси mp3. Быстрый поиск любой композиции!\nГлавная Музыка Нашид Акид Наваси. Макка Сагаипова — Массо йо1 со санна ирсе йойла New [exclusive M95].\nСан дог а хьостуш жималло, Иза 1ехош х1ора хазчу хабаро! Beka — Зама йоьду. Для вашего поискового запроса Нашид Акид Наваси MP3 мы нашли песни, соответствующие вашему запросу, но показывающие только 10 лучших результатов.\nКрасивый Нашид Акид Наваси [нашид с переводом] | Nasheed Akith al Nawasi\nШарип Умханов — 1адика йойла хьа. Ислам Джамалидинов — 1a дика йойла. Аллах1 Дала бакъо тола йойла. DMCA Связаться с нами. У нас недавно искали: Мехди Исаев — 1адика йойла M Все песни Нашид — Акид наваси скачивайте бесплатно и слушайте онлайн на сайте mus5.\nБесплатно Очень красивый нашид Акид наваси mp3. Dress Dance Teaser Mp3. Нохчо — 1одика йойла хьан, сийна беш.\nТурпал Абдулкеримов — 1а дика йойла Первые результаты поиска — с YouTube, который будет сначала преобразован, после чего файл можно загрузить, но результаты поиска из других источников могут быть сразу же загружены в MP3-файл без какого-либо преобразования или пересылки. Нашидь йа акида наваси.\nEmpty Mind Fuck Mp3. Нашид Акид Наваси Имтияз Сидат.\nВсе файлы MP3 на нашем сайте предназначены только для пробной версии. Турпал Абдулкеримов — 1адика йойла New [M95]. Исмаил Мусхабов — Декъала йойла.


Льон малиновий Б-9, арт. 14120 - Золоте Руно\nКаталог товарів Тканини Тканина для вишивки Льон-Білорусь Льон малиновий Б-9\nЦіна: 1 (м.п.) 388 грн\nКолір: малиновий, Ширина 150 см,


Дье-суьгӀ-Мез — Википеди\nДье-суьгӀ-Мез (фр. Dieue-sur-Meuse) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.\nДозанашца йу Оденвиль, Ансмон, Дуьньи-суьгӀ-Мез, ЖеникугӀ-суьгӀ-Мез, Ле МонтэгӀон, Соммедье.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дье-суьгӀ-Мез&oldid=7829730»


Ле-Мений-суьгӀ-Буьль — Википеди\nЛе-Мений-суьгӀ-Буьль (фр. Le Mesnil-sur-Bulles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.\nДозанашца йу НугӀагӀ-ле-ФгӀан, Буьль (Уаза), ФугӀниваль, Ле-Плесье-суьгӀ-Буьль, Сен-ГӀеми-ан-л'О, ВалескугӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-Мений-суьгӀ-Буьль&oldid=7814123»


Муфтиятан пурбанца бен бакъо яц жинийн цамгарна дарба лело\nТIаьххьара карладаккхар ГIадужу-бутт 16, 2012\nДагестан - Жинийн цамгарна дарба лелор.\nЦхьацца синIаткъаман цамгаршна дарба деш болу нах даиман а хилла Нохчийчохь. Амма тахана муфтиятера бакъо ца хилча, дарбанаш лелор дихкина ду, и говзалла йолчу нахана. 2009 шарахь, Соьлжа-гIалахь Исламан клиника йиллинчу дуьйна дихкина ду иза.\nНохчийчохь шолгIа тIом болабалале меттигерачу журналистийн тобанца Дагестанехь хиллачу цхьана тIеман тасадаларх лаьцна болх бан ваханера хIетахь Iамеркерачу цхьана телевизионан болх беш волу со а. Цигахь дагестанхоша, закъалтана а лаьцна, исс дей-буьйсий даьккхира оха.\nЦIавирзича сан петарна тIехула вехаш волу лулахо неIарга веара: "Хьо хIумма а дан дагахь вац-, аьлла хаттар дира цо". Цуьнца къамеле ваьлча, хиира цо ахча доьхуш хилар. Ша, дукха аяташ а дешна, хьуна тIебогIуш болу бала, юхатоьхна, элира цо.\nШа, динчунна, башха боккха мах а бацара цо боьхург - цхьа ши кила жижиг эццала ахчанах а тоам бира. ХIета мотталора, коьртахь раз тиллина пес а йолуш, багара сигаьрка а ца йоьккхуш волу и стаг, башха дIоггара хIекъална гена вац аьлла. Амма цул тIаьхьа билгалделира, иза волчу дукха а нах оьхуш хилар. Дийнахь ткъех стаг вогIура и волчу. Ткъа, цо хIун дарбанаш дора а, я муьлхачу агIора говзанча ву иза а цхьанне а хууш дацара.\nШолгIа тIом болабалле, Нохчийчохь дукха баьржира, цу тайпа дарбанаш деш, хиндолчуьнан къайле хаа шайна бохуш болу нах а. Пал а тосуш, марздарш а, кхиндолу бозбунчаллаш лелош берш хIора кIоштахь а дукха бара. Амма 3-4 шо хьалха дуьйна, цаьрца къийсам латто йолаелира муфтият.\nХIора, сарахь меттигарачу телевизионехь гойтура цара рогIерачу «дарбахочунан» цIахь яьхна йолу видеокийсакаш. Цхьаберш, жайнеш догIуш бара, муьлхачу а хIуманна. Кхинберш, адамийн бедаршца, цхьа пал лелабора, стаг стаган ян марзвеш, ян гамвеш а. Цхьана стеган, неIаргахь, цара хьалабаьккхира, рагIуна юккъе лаьттах чу бахийтина болу беха хьостам. Иза диканна боьгIна боцийла, билгалделира муфтиятерачу говзанчашна.\n2009 шарахь Соьлжа-гIалахь бусулба динан клиника схьайоьллуш, махкахь мехалла мел волу динан дарбанхо, гул а вина, цу чу балха схьаийцира. ХIетахь дуьйна махкахь магийна дац, цу чохь бен и дарбанаш лелон.\nУггаре а коьрта цигахь деш долу дарбанаш ду жинаш арадахар. Махкахь хIокху тIаьххьарчу ткъех шарахь хIоьттинчу чолхалло, жинаш жигарадаьхна боху, оцу дарбан хIусамера лоьраша. Дуьйцу оцу клиникан коьртачу лоьро Сальмурзаев Дауда.\nСальмурзаев Дауд: «Стаг везаш вацахь, и бозбунчалла леладо бохуш, тайна бу-кх и нах. Цара ала аьлларг жинаш дан а деш, шайца цхьа а дарба долуш а бац уьш. Шаьш дарба до бохуш, Iиэха бо нах. Къаьстина I5 шаре хьаладоьвла долу зудабераш гIийла ду, царна тIехь хIуа лела дало.\nБожаберашна тIехь халу ду. Атта кхералучу а, гIийлачу стаган тIехь, атта бало цаьрга и болх. Адам тилла дало цаьрга, Iеха дало. Жимма а иман долчарна тIехь, кIеззиг бен ца дало цаьрга».\nЖинаш арадахар дIадаьлча, уггаре а, чIогIа юкъараллехь тIеоьцург ду, дегIаца жайна лелор. Цхьаболчу нахана моттало, иза кочахь хилчхьана, массо а хIуманна тIехь аьтто хир бу, шен лелар мухха а далахь. Къайлахь жайнеш догIуш болу нах, тахана а, Нохчийчохь бисина бу.\nЦарна тIе, лакхахь ма вийцара волчу дарбхочуьнна санна, дукха нах а лаьтта. Хьанна а лууш ду, дуьненахь аьтто а, могашалла а хила, дуьхьал цхьа а хIума а ца деш.


Сен-Поль-ле-Фон — Википеди\n44°04′56″ къ. ш. 4°36′51″ м. д.HGЯOL\n▼1029 стаг (2019 шеран 1 январь)\nСен-Поль-ле-Фон (фр. Saint-Paul-les-Fonts) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.\nДозанашца йу Конно, Лоден-л'АгӀдуаз, Пузьяк, Сен-ВиктогӀ-ла-Кост.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Поль-ле-Фон&oldid=7840208»


Нохчийчоь, Чиллан-бутт 01, 2017\nКхаари-де 1 Чиллан-бутт 2017\nКегийнах луьттуш бу махкарчу кIошташкахь\nТIе чIеш кхиссича малха йолуш, сийсаш лаьттачу цIеран алух тера цкъа лахлуш.юха сихдеш лаьтта кхузахь генара Шемара тIом бахьанехь кегийрхой лецар а, царна а,церан цIерачарна а тIеIаткъам бар а...\nМаса cтаг махках вала веза Нохчийчоь ирсе ярхьама?\nШела юккъахь ши де хьалха хиллачу герз тохарехь дакъалоцурш меттигера бахархой хиллий ма хиънехь, меттигерачу юкъараллехь дийца долийра, хIинца церан нах махках бохура бу аьлла. Церан гергарниш-м и бохам хиллий ма хиънехь, цу хIуманна кийча хиларха-м дийца а ца оьшу. Наха ма баххара хила а хилира.\nХIинца хIун дохьуш даьхкина оьрсийн эскарш?..\nIаьнан уггаре а шийла мур, чилла яра аьлла а доцуш, гуттар а шеран юьххьехь, аренан хьелашкахь хуьлуш долу тIеман Iамораш дIадахьа эскарш ду дIатардина дуккха а кIошташкахь. Царех цхьадолу дакъош, эвлана гергахь ду, лета жIаьлеш а, кхойкху нIаьнеш а хезаш.\nШелахь дерриг хила тарло муьлххачу а меттехь...\nБеккъа кху бовш болчу цхьана баттахь вийнарг ву бархI стаг, ткъа чевнаш еш лазийнарг 12. Ткъа лецначеран терахь мел ду хууш дац. Чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин хьостано гIарадаккхарца, полисхошна герз тIекIирдинчу гIаттамхошна дуьхьал леррина тIеман операци дIаяхьна Шеланна юккъехь.\nДечкен-бутт 30, 2017\nМилашинас аьхкина стохка Бенахь Кадыровна йина кIело\nДахначу кIирандийнахь Нохчийчуьрчу Талламан комитето бехктакхаме гIуллакх дуьхьалдаьккхина мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан вен Iалашонца яхначу бIаьста кIелойиначарна.\nДечкен-бутт 26, 2017\n"Халкъана веззарг ву артист!"\nМахкарчу эстрадерчу хьолах, илли ала хуучех, луучех, хьакъболчу а, боцучу а артистех.\nТеатр, мотт, васт, къам...\nХIара кIира доьрзуш, кхаа деннна лерина, Соьлж-ГIаларчу театралашна а, университетерчу актерийн факултетна а шайгара мастер-класс гойтур ю Москохарчу театран корматаллийн институто – ГИТИС-о. Лекцеш йоьшур ю ша, институтан ректоро, Оьрсийчохь дика вевзачу театран говзанчас Заславский Григорийс а.\nДечкен-бутт 24, 2017\nКадыров Ахьмадан цIарахчу фондо шена тIелаьцна Шемарчу Алеппо гIалахь тIеман шерашкахь дохийна маьждиг юхадендан а, дех-ненах хеддачу берашна хIусамаш ян а. Хьенан чоьтах? Стенгара даьлла ахча?\nЖеневехь дийцича а дIа ца даккхало Цнелисера ха\nКадыровн гонера хьаькамаш лецарх баржийна хаам "фейк" ю аьлла министро\nНохчийн хаамийн гIирсашкахь хийцамаш бина\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (22.10.2019)\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (17.10.2019)\n"Хьо бусалба хилар гайта мегаш дац"


Бэй (гуо, Флорида) — Википеди\nБэй (гуо, Флорида)\nБэй (инг. Bay County) — АЦШ Флорида штатера гуо. Центр – гӀала Панама-Сити.\nинг. Bay County\n1913 шеран 24 апрель\nSt. Andrews Bay[d]\n▲181 635 стаг (2015)\nВашингтон (гуо, Флорида), Джексон (гуо, Флорида), Калхун (гуо, Флорида), Галф (гуо, Флорида), Уолтон (гуо, Флорида)\n2676 квадратан километр\nNational Register of Historic Places listings in Bay County, Florida[d]\nCategory:Views of Bay County, Florida[d]\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Бэй.\n168 852 стаг ↗169 301 стаг ↗169 725 стаг ↗172 041 стаг ↗174 987 стаг ↗181 635 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бэй_(гуо,_Флорида)&oldid=5076189»


Дизайн интерьера квартир. Смоленск.: Модель для конкурса на 3DDD


Julia Michaels [Official Audio]. Gesaffelstein — Reset Official Video. Новая музыка Eminem — Good Guy ft. Астемир Апанасов У родника. Астемир Апанасов Моя Кабарда.\nАстемир Апанасов Хьо са безам бу Мурадин Мизиев. Новая музыка Eminem — Good Guy ft.\nАстемир Апанасов У родника. Rationale — High Hopes Official Audio. Yoshi At Hooters Mp3. Астемир Апанасов Г1алг1ай Кегийнах. Tove Lo — Cycles. Пародия на свою же песню Астемир Апанасов Хьо Са безам бу. Астемир Апанасов Хьо са безам бу Mp3.\nАстемир Апанасов сун д1а ма йололахь не начинай. В дороге с Ринатом Каримовым. Recovery сектор газа гуляй мужик Mp3. Nicki Minaj — Good Form ft.\nДаку Гаджиев Алджанат Mp3. Miley Cyrus Young M. Kygo — Happy Now ft.\nSogindim Yor Seni Sogindim Mp3. Астемир Апанасов у родника на итальянском. The — Acoustic. Астемир Апанасов Хьо са безам бу — Скачать mp3 бесплатно.\nЛёля Харизматичный Парень Mp3. Астемир Апанасов Хьо Са безам бу. A «Bleed» Official Music Video. Eminem — Good Guy ft. Астемир Апанасов Ма халла стаг безвм.\nXxxx Video Mp3. Хьо Са безам бу Ariana Grande — thank u, next. Для вашего поискового запроса Астемир Апанасов Хьо са безам бу MP3 мы нашли песни, соответствующие бпзам запросу, но показывающие только 10 лучших результатов. Rita Ora — Keep Talking ft. Davido — Wonder Woman Official Video. Julia Michaels [Official Audio] Смотреть все песни. Астемир Апанасов и Марха Макаева Мои мечты.\nАстемир Апанасов Хьо са безам бу. Alessia Cara — Nintendo Game Audio.


Шуба из меха песца темно-синяя\nПальто (Арт.: 1022)\nПальто (Арт.: 1021)\nШуба из меха песца темно-синяя (Арт.: 398)


Апсуа уагIа рашва «Нарҭаа рышҭыбжь»: "Амазара проект" йгIвбахауа авидео хIазырхатI\nАпсны апны бзи йырбауа Хвынцариа Отар йыхьыз зхъу ауагIа ъамапсымаква роркестр гIазсуа апсуа уагIа рашва «Нарҭаа рышьҭыбжь» (апсуа бызшвала "НартргIа ргьарпагьаджь" гIаныцIитI – аредакция ррытаразга) апсуа-абаза уагIахъа ргвбайара йазынарху АААКи "Алашари" рпроект "Амазара" йащтагIайуа йахъвхатI. ЙгIвбахауа авидео дарежиссерхатI ауагIа йырдырхьаз апсуа кинематографист шIа Логуа Дауыт.\n"АМАЗАРА" ПРОЕКТ ЙАПХЪАХАУА АВИДЕО АРАЪА УАПШЫ ЙАУАШТI >>\nЙгIашвгвалахIыршвахпI: Адуней апсуа-абаза конгресси "Алашара" Дуней адкIылари апсуа-абаза уагIахъа ргвбайара йазынарху апроект "Амазара" (апсуа бызшвала "йазкIкIу байара, абайара ахчарта" гIаныцIитI – аредакция ррытаразга) джвыквырцIатI. Ауи гIалазгаз АААК ЙхIаракIу асовет аунашвачпагIв Эгьзакь Мусса йакIвпI.


Нохчийн спортан сий дебаде бераш\nАвстри -- Къона дзюдоисташ леташ, Вена, 23Гез2012\nМухIажирш а бевлла, Европе дIабахначу нохчийн доьзалшкахь кхуьуш ду спортаца уьйр лелае бераш. Кест-кеста баьржа рогIерчу къовсадаларшкахь вайнехан къоначу спортхоша толаман меттигаш баьхна, боху хаамаш. Кху мукъаденошкахь Венехь дIабаьхьначу спортан гайтамашкахь тоьллачарна юкъахь а вара масех нохчийн кхиазхо.\nИ хилам Вена-гIалин дайша тIекхуьучу чкъуран спортаца долу гергарло марздан Iалашо йолуш вовшахтоьхна бара. Шахьаран коьрта майданех цхьаъ йолчу Хельден-платцехь Альпийн республикера тоьлла спортан клубаш схьагулъеллера, шайн декъашхойн хIуьнарш гайта а, бераш спортан говзаллехь вовшашца къовсадалийта а.\nДийнна цхьа тоба нохчийн бераш а дара даздаршкахь дакъалаца даьхкийна. Царех уггаре а доккха долу дакъа дзюдо латарехь говзалла гойтучу чоьнаш чу гулделлера. Цара дакъалоцучу гайтамех лаьцна Маршо Радиога дийцира хиламехь дакъалоцучу Венин вахархочо Абубакара.\nАбубакар: "Спортан де ду кхузахь дIахьош дерг. Дуккхаъ нохчий бераш а ду даьхкина. ХIинца леташ берш, уьш кхоъ цхьаьна оьзча, 120 кила бен хила йиш яц. Вайн бераш лелаш долу клуб "Юдо Клуб НГ" цIе йолуш ю, цу юккъера виъ нохчех волу декъашхо ву кхузахь".\nАбубакар ша а ву меттигерчу "Юдо Клуб НГ" дзюдох лата оьхуш. Цундела цо кIирвелла тергалйо Австрин коьртачу шахьарахь нохчийн кхиазхоша цу латарехь йоху гIулчаш.\nАбубакар: "Мангал-баттахь йоккха турнир яра кхузахь. 4 пачхьалкхера 230 декъашхо а вара цу юкъахь. Вайн клубо кхозлагIа меттиг баьккхира. Доккхачу декъанна и яккхар нохчийн бераш бахьана долуш нисделира, хIунда аьлча, шина нохчочо хьалхара меттигаш ехира, цхьаммо шозлагIниг а, кхин цхьаммо кхозлагIниг а яьккхира цигахь".\nТкъа цу юкъанна нохчийн кхиазхоша Венерчу къовсадаларшкахь цхьамоIга толамийн меттигаш ехира. Иштта, масала, лата юкъаваьллачу Муслима, исс шаре ваьллачу кIанта, ша юкъаваьлла масех мIаьрго а ялале, шен дуьхьалонча белшашка вилларца цIена толам а баьккхина, дIадерзийра шен латар.\nМуслим: "Сан 9 шо ду. Иштта кхин дукха хан яц со дзюдо леташ волу. Хьалха къийсамехь ас хьалхара меттиг яьккхира. Соьца клубехь 8 нохчо ву. Сан доттагIчо Хьамзата а хьалхара меттиг яьккхира, ткъа цуьнан вашас а шозлагIа меттиг яьккхира".\nМуслиман ваша ву итт шо долу Мохьмад а. Цо а дукха хан ца яккхира латаран гонехь, шен дуьхьалонча охьатуьхийра, толам шегахьа берзош.\nАвстри -- Нохчийн къона дзюдоисташ, Вена, 23 Гез2012\nАмма уггаре а чIогIа вайнехан бераша гайтинчу жамIех вокхаверш хилларг вара цу берийн тренер Гаврилович Войко. Цуьнан клубехь дзюдон говзалла Iамон и бераш дуьйладелла цхьа шо хан а яц, цундела а ду церан хьехархочун цу бераша иштта сиха кхиамаш гайтарх дозалла дар.\nВойко Гаврилович: "Вуно хаза латар дара иза. Тхуна мотта а ца моьттура, хIокху бераша оцу тайпа, шеконаш а йоцуш, толам боккхур бу, аьлла. ХIунда аьлча, вукху тобанера бераш, шайн жималле хьаьжна ца Iаш, 5-6 шарахь дзюдо Iамош ду, ткъа тхан бераш дIадуьйладелла иттех бутт бен бац. Вуно исбаьхьа тассадалар гайти цара! ЧIогIа ирсе ву со, уьш иштта хаза летта. КхидIа а Iамораш дIадахьа а, къахьега а дагахь ду тхо, и бераш кхин а тоьллачу лакхенашка кхачийта".\nВенерчу спортан даздаршкахь толаме жамIаш гайтинчарна юкъахь вара иштта бархI шо долу Мохьмад-Эмин а, шийтта шо долу Iабдул-Хьалим а. Ала догIу, и бераш, спортехь кхиаме хилла ца Iаш, ишколехь а дика доьшуш хилар. Муслим, масала, цхьа а кхоъ доцуш, шен классехь тоьллачех дешархо ву, ткъа Iабдул-Хьалим бусулба дешарна тIехь баккхий кхиамаш гойтуш ву.\nНохчийн спортан сий лардо бераша а


Харьковски (Кочубеевскан кӀошт) — Википеди\n44°31′33″ къ. ш. 41°53′52″ м. д.HGЯOL\nХарьковски (Кочубеевскан кӀошт)\n↗436 стаг (2012)\nХарьковски картан тӀехь\nХарьковски (оьрс. Харьковский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Кочубеевскан кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\n321 ↗420 ↗428 ↗436\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Харьковски_(Кочубеевскан_кӀошт)&oldid=4836850»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 29 февраль, 05:21.


Фурж — Википеди\n49°07′16″ къ. ш. 1°38′25″ м. д.HGЯOL\nФурж (фр. Fourges) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Эр. Дозанашца йу Бю-Сен-Реми, Вексен-сюр-Эпт[d], Гани, Аменюкур, Бре-е-Лю. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фурж&oldid=5193706»


Херсонна герггахь кадыровхойн а, бурятийн а герзаш кхийсарх хаамбина Украинан тIеман министралло\nUkraine, Mariupol. Members of the SOBR "Akhmat".\nОьрсийн эскарша гоне ерзийначу Украинан Херсонан кIоштарчу Киселевка эвлахь герзаш диттина Бурятерчу а, Нохчийчуьрчу а эскархоша. Цунах лаьцна хаамбина Украинан тIеман министраллан иччархойн коьртачу урхалло (ГУР).\n"Шина къомана юкъахь дов даларан бахьанаш ду буряташ тIелата дуьхьал хилар а, нохчашца долчу хьелашкахь "бакъонаш цхьабосса цахилар" а. ТIаьххьарнаш цкъа а хуьлуш бац тIеман хьалхарчу позицешкахь, "заградотрядаш" санна, тIехьа буьсу. Церан Iалашо ю – кафирийн дакъош жигара дахар. И бохург ду, юхавала гIертачунна тIе герз тохар", - аьлла ду Украинан тIеман министраллан ГУР-н официалан телеграм-каналехь бинчу хаамехь яздина.\nШолгIа бахьана ду аьлла, къоладина хIума нийса ца екъар, Нохчийчуьрчу бIахоша дIадоьхура доккхаха долу дакъа.\nКавказ.Реалиина еллачу комментарехь Оьрсийчоьнан агрессих Украина Iалашъечу нохчийн шайн лаамехь вовшахкхеттачу дакъойн цхьахволчу эскархочо (Нохчийчохь буьсучу шен гергарчарна бекхам барна кхоьруш, цо дийхира шен цIе ца йовзийтар) дийцира, кадырохвошна а, кхечу регионашкарчу оккупанташна а юкъахь конфликташ кест-кеста хуьлуш хиларх а, къоладинчунна тIехула еккъа "Оьрсийчоьнан регионашкарчу" контрактхойх вовшахтоьхначу дакъошна юкъахь а девнаш нисдаларх.\nУкраинехь тIемаш боьлхучу дозана тIехь волчу украинхойн "Сова" экспертийн тобанан куьйгалхочо, профессоро Савва Михаила а тIечIагIйира Кавказ.Реалиина и информаци – кхечу Оьрсийчоьнан эскархошна а, кадыровхошна а юкъахь дуьххьара конфликт цахилар.\n"Зазадокху-беттан юьххьехь хаам баьржира, Нохчийчуьра дакъош кхечу дакъошна гергахь заградотрядаш санна ду аьлла. Къегина масал дара, Киевн кIоштахь иттанаш сов чевнаш йина Оьрсийчоьнан эскархой кадыровхоша байар, царна эвакуаци цаярхьама. Цхьа могIа меттигашкахь боьлхучу тIемашкахь кадыровхойн дакъош хуьлуш дац, оцу кепара къестамаш баро гамо кхуллу цаьргахьа Оьрсийчуьрчу кхечу тобанхойн", - билгалдаьккхина профессоро Саввас.\nОьрсийчоьнан эскарехь кест-кеста хуьлу проблемаш гучуяхар ду хуьлу конфликташ, официалехь къомах йолу герзашца вовшахтоьхна тобанаш яц, амма контрактхой вовшахтохар шайн регионашкахь хиларна вовшахъетташ ю нохчийн, бурятийн, кхин долчу къаьмнийн вовшахтохараллаш.\nУкраинана динчу тIелатарехь дакъалоцучу Нохчийчуьрчу эскархойх велла бIе гергга бIахо, Зазадокху-беттан 13-чохь Соьлжа-ГIала юхабаьхкира бисинарш. Украинан кхерамзаллин сервисо дира цунах лаьцна дIахьедар.


Реглан (свитшот) Нет царьку! - купить в Киеве, лучшая цена 612 грн, артикул: 185294 | FatLine.com.ua\nFatLine Регланы (свитшоты) Патріотам України Приколи по-українськи Реглан (свитшот) Нет царьку!\nРеглан (свитшот) Нет царьку! (код товара: 185294)


Чехол для декоративной подушки "spring bird", 45х45 см, p302-8823/2 (1079408) Нож Финка-2, береста, 95х18\nТолстовка Nike Club Fz Hoody-Swoosh SR 611456-010 (S)\nТип: Толстовка. Пол: Мужской. Вид спорта: Active Life. Размер: S. Основной цвет: Черный. Модель: 611456.\nспб Центральный, Новосибирск, Ростов-на-Дону Ворошиловский район, Высоцк, Тёплый Стан, Верхнеуральск, спб Красносельский, Хорошёвский.


Доммартен-Дампьерр — Википеди\nДоммартен-Дампьерр (фр. Dommartin-Dampierre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Марна. Дозанашца йу Арже, Бро-Сент-Коер, Шодфонтен (Марна), Елиз-Докур, Вальми, Вуальмон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Доммартен-Дампьерр&oldid=6776305»


Болтукаева Зараъ. Ирсе ю со. Стихаш | ВАЙНАХ\n29.04.2015\tДебют, Поэзия Оставить комментарий\nИрсе ю со\n1уьйранна мерзачу набарха йоккхуш\nЦу маьлхан з1аьанарша юхь-сибат хьоьстуш\nБес-бесар т1едарчий сан юхь т1е дехкина\nХьаьстина, хазйина тарйи со шех.\nСийначу стигалан басах тардина\nСан б1аьргийн хьежар а шатайпа ду.\nВезачу вай Дала Нохчийчохь кхиийна\nСо Нохчо хиларна, со ирсе ю.\n1илманан къайленаш йовза йиш хиларна\nУьш йовза г1о деш сан хьехархой хиларна\nИрсе ю мохь туххуш ала йиш хиларна\nСан Нана, Нохчийчоь, со хьан йо1 ю!\nСан къоман аз хилий,\nПондаран мерз хилий!\nШовданан ч1уг хилий,\nМехкарийн йиш хилий!\nНохчийн мотт бекалахь\nБусулба дин долчохь\nИманан нур хилий,\nБарт боьхна доьзалехь\nМашаран т1ай хилий!\nКъонахчун дош хилий,\nБолатан суй хилий!\nДас лучу хьехамехь\nБекалахь нохчийн мотт,\nсай нанна, Асетна лерина\nЙолахьа г1енаха, сан хьоме Нана,\nХьастахьа эсалчу б1аьргашца со.\nАс хьоьга балхор бара киийрара бала,\nХьайх хьега со юьтуш, д1аяха хьо.\nМел хьоме хета-кха дагчохь хьан амат,\nМа мерза хила-кха ахь олу дош,\nМа йоца хилла-кха ахь ехна зама,\nТ1екхаьчча xlyъа а хилла-кха ловш.\nАхь цкъа а ца дора вониг дан хьехар\nНийсачу новкъа т1е х1иттадеш тхо.\nАхь кхий тхан дагчохь дахаре безам,\nХьох йолу ойланаш кхача ца ло.\nАхь хийла халонаш эшаеш, Нана\nКогаш т1е х1иттий тхо къар а ца луш.\nЖимачохь хеди-кха хьан дахар, Нана\nЕхар ю тхан дагчохь къан а цалуш.\nЛазарца дуьненчохь текхначу ханна\nДо1анца ас Деле хьо йоьхуш ю:\nЯ Аллах1, елахь ахь ялсманан хьаша\nХьан дикнех тхо даим тешна ма ду!\nНазад: Ибрагимова Диана. Гихчу. Стихаш\nВперед: Вахид Итаев. Степная баллада. Рассказ


ДаьргIара тIом — Википеди\nКоьрта конфликт: Кавказхойн–оьрсийн тIом 1763–1864\nДаьргIара тIом. Суртдиллархо ву Рубо Франц\n1845 шеран Стигалкъекъа-беттан 31 де — Товбецан-беттан 21 де\nДаьргӀа, Нохч-Мохк, Нохчийчоь\nВикторов В. †\n13 000 сов.\nДаьргIара тIом – (оьрс. Даргинский поход йа Сухарная экспедиция) – 1845-чу шарахь Товбеца-баттахь хилла мехал йолу тIеман операци.\n1845-чу шарахь Имам Шемала кхоьллинчу Имаматан коьрта шахьар лоруш йолу ДаьргӀа схьаяккха сацам бо оьрсийн паччахьан Кавказехь долчу эскаран буьйранчо княза Воронцовс.\nИнарлашна юкъахь, хеташ ма-хиллара, коьрта шахьара схьа а яьккхкина дIабоьрзур бу моьтташ хилла Воронцовна иттаннаш шерашкахь схьабогIуш болу Кавказера тIом. Цуо дагалаьцначуьнан хIун жамI хилира дуьйцуш ву историн Iилманча Абумуслимов Сайд-Хьасан:\n«Товбеца-баттахь Iаламат доккху эскар теттина хилла ДаьргIа схьаяккха. Кхузахь 21 батальон хилла. 46 йоккха топ а хилла. ГIо деш гIалгIазакхийн эскарш а хилла. Тактика а хийцина цара, Дагестанехула тIелатар дан сацам а беш.\nДIоггара дукха яккхийн дуьхьалонаш а йоцуш нохчийн дозане кхаьчна уьш. Вайна хууш ма-хиллара, ДаьргIа Дагестанан дозанна дукха гена яц. ДаьргIана чу баха аьтто баьлла церан. Нохчаша и юрт йитина. Иза оьрсийн эскарша, дIа а лаьцна, ягийна.\nАмма цул тIаьхьа, Воронцовн эскаршна го а бина, уьш охьаата долийна. Оьрсийн кхетта шаьш эшна хиларх. Хиина царна шайн гIалат даьллий. Цул тIаьхьа церан Iалашо ца хилла имам Шемил вохо. Пачхьалкх дIаяккха еза боху ойланаш йита дезна церан. Дерриг а эскар хIаллак а ца дойтуш, ах мукъане а кхелхьара муха доккхур дар-те аьлла, оцу хьолана тIебаьхна хилла уьш.\nИ эскар доха-м дина, амма цхьана декъан къелхьара дала аьтто баьлла. Герзелехь резервехь дитина кхин а цхьа эскар хилла церан. Иза дуьхьала а деана, цхьа дакъа къелхьара даьлла. Масала, терахьашца дуьстича, 4000 сов стаг вийна а, чевнаш йина а хилла. Царна юкъахь инарла а хилла 168 эпсар а хилла.\nКоьрта маьIна ду кхузахь, ДаьргIахь хиллачу тIеман политикин тIаьхьло хилар. 1845-гIа шарахь дуьйна оьрсийн куьйгалхоша, хьалха ма-хиллара нисса дIа тIамца чекхбовла а ца гIерташ, тIе тидам бахийтина халкъана юкъахь йолчу морзагIаллех а, халкъана юкъахь болчу цатемех, адамийн гIийла агIонех а пайдарна эца.\nЦунна алссам ахча теттина хилла оьрсийн пачхьалкхо. Иза ду-кх 1845 шарахь хиллачу тIеман коьрта жамI».\nХьалха-МартантIера Эльмурзаев Юсупс дийцарехь, 13 эзар оьрсий хIаллак винна ДаьргIахь.\n↑ Ю. М. Эльмурзаев. «Юсуп Нохчуа. Страницы истории чеченского народа.». — Грозный: Книга, 1993. — С. 57 - 70.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ДаьргIара_тIом&oldid=6085801»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 июнь, 09:11.


Алламон — Википеди\n49°07′23″ къ. ш. 5°45′42″ м. д.HGЯOL\nАлламон (фр. Allamont) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.\nДозанашца йу БгӀенвиль, ФгӀиовиль, Пуькс, Лабевиль, Мулотт, Вилле-су-ПагӀе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Алламон&oldid=7808845»


Кху кIиранан Къилбаседа Кавказера бIаьрла хиламаш\nОхан-бутт 12, 2013\nКху кIирнах Кадыров Рамзана, массерна а дIа а хоуьйтуш, емал вира Соьлж-ГIалахь стигал-хIусам йогуш беламе комментареш йина волу ши стаг. Цо доьзаллийца юьйцуш йолу гIишло ягаран бахьана, говзанчаш дийцарехь, тоькан серий вовшах а хьакхадалар хилла.\n«Забарш» йинчу шина стага оьгIазвахийтинера Кадыров Рамзан. Массо а стаг Грозный-Сити йогуш халахетта волчу хенахь, шен махкахой кхардар новкъа чIогIа деанчух тера дара цунна.\nКадыров Рамзан: «Шен къам а ца дезаш, шен мохк а ца безаш, шен дин а ца дезаш волчу стага бен и тайпа къамел дийр дац. Кху дуьнтIехь мел волу стаг телефонаш етташ волуш, массо а хьаьким, масоо а гIазакхий белха а боьлхуш, ша гIалахь хилла бохуш, телефон тоха мегар дуй бохуш... зударий а тIаьхьа белха а боьлхуш, телефонаш етташ бу.\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан, 2013\n...Ва Инша-Аллахь, шаерг а йогур ю иза. Муьлхха а кху дуьнентIехь йолчу пачхьалкхехь иза хилча, и пачхьалкх сайна мел езаш ца хиларх...ва гIишло яц и йогуш ерг».\nКадыров Рамзана омра дира, телекамершна хьалха эхь хеташ коьртеш таIийна Iачу шина стагана, яьгна гIишло цIанъеш дакъалаца аьлла. Амма гуш дара царшинга цуьнах лаьцна хоьттуш ца хилар.\nКадыров Рамзан: «Хьала а бахий, йина яллалц цIан йойтуш, нуй а хьокхуш, горагамаш а хьоькхуш, оцу гIишлонна гондIа мотт хоькхуьйтуш цIан яйталахь цаьрга гIишло».\nНохчийчоь – Стигал-гIишло йогуш ю Соьлж-ГIалахь, 03Охан2013\n"Забарш" йинчу шина стаганна шаьш таIзарх лаьцнга Кадыров Рамзана дийцира шен Instagram-ехь йолчу официалан агIон тIехь.\n«Стигал-гIишло» юхаметтахIоттош жигара дакъалоцур ду иза йогуш, хазахетаран комментариш а еш, яьккхина видео инернете йиллинчу вайн республикан шина вахархочо. Шаьшшина гIалатах и шиъ кхетта, цара дош делла суна балхах уьдур вац аьлла». Иштта ду Кадыровс Instagram-мехь дитина йоза.\nШи бутт баьлла Кадыров Рамзана Сунжа-кIошта Нохчийчоьнан территори ю аьлла республикан парламенто тIеэцна болчу сацамна тIе куьг таIийна. Амма Москох цхьа а комментари а ца еш Iаш ю.И бахьана долуш Нохчийчоьнан Iедалан векалш емал беш бу ширчу заманахь дуьйна Сунжа-кIошт Г!алгIайчоьнан территори ю бохуш дIахьедарш деш болу гIалгIай.\nИштта Нохчийчоьнан парламентан куьгалхочо Абдурахманов Дукхвахас жоп делира гIалгIайн оппозицин декъашхо волчу Хазбиев Мохьама динчу видео дIахьедарна. Цуьнан цIе а ца йоккхуш Абдурахмановс кхайкхам бира вайнехан гIиллакхашца догIуш доцу дIахьедарш кхин ма де аьлла.\nНохчийчоьнан къаьмнийн Ассамблеян кхеташоно кхайкхам бира ГIалгIайчоьнан юкъаралле цу ьайпа хаттарш дийцаре деш сатухуш хила аьлла.\nГIалгIайчоь -- ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек, 23Чил2012\nЦу юккъехула цу хаттарехь юхавала дагахь вац ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек, бохуш дуьйцу шен комментарехь Британерчу эксперто Фуллер Элизабета:\nФуллер Элизабет: «Еарин дийнахь Евкуровс къамел дира, Сунжа-кIоштахь гIишлош яр муьлхачу хьолехь ду бохург дийцаре деш. Цул сов, Евкуровс сацам бира Охан-беттан 20-чу дийнахь дозанах лаьцна долу хаттар дийцаре дан гIалгIайн къоман гулам вовшахтоха.\nСхьагарехь, иза хьажа дагахь ву, мел дуьхьал хир ю юкъаралла, нагахь республикан территорин цхьа дакъа шен дIадала дезахь. И гулам хир бу Сунжа-кIоштахь Нестеровское олучу ГIажарийн-Юьртахь».\nДIадахчу Кхаарин-дийнахь Дагестанан куьйгалхочуьнан декхарш кхочуш деш волу Абдулатипов Рамазан цхьаьнакхийтира ГIажарийчурча лаккхарчу Iедалан векалшца, шайна юкъахь ГIажарийчоьнан Москох волу векал Саджади Сейед Махьмуд-Реза а волуш. Цара дийцаре динчерна юкъахь дара йохка-эцар шордеш ХIинжа-ГIаларчу хIордан портех пайда эцарца доьзна хаттар а.\nДагестан -- Дагестанан куьйгалхочуьнан декхарш кхочуш деш волу Абдулатипов Рамазан, 30Дечк2013\nИ планаш дика хила а мега Оьрсийчоьнна. Амма цара эгIо мегаш ю иза луларчу Азербайджанца.\nОьрсийчоьнан а, Азербайджанана юкъаметтигаш талха йолаелира стохка шина агIонан аьтто ца баьлча Габалинан радиолокацин станцех пайда эцаран барт кхин дIа а бах бан.\nЦул сов кхин а телхина юкъаметтигаш ю Азербайджанан а, ГIажарийчоьнан а, азербайджанахоша гIажаройн мостагI йолчу Израилца юкъаметтигаш лелорна.\nИштта дукха хан йоцуш ГIажарийчоьно бехке йира Азербайджан шайн зарратан Iилманчаш бойуш Израилна гIо дарна а, Израилна а, Iамеркана а шайн зарратан объекташна тохарш дан аьтто беш политка лелорна а.\nБританерчу эксперто Фуллер Элизабета дуьйцу.\nФуллер Элизабет: «Азербайджанан Iедалша аьттехьа а тIе ца дуьту иза. Цара чIогIдо, Гiажарийчоьнера, цуьнан зарратан программа бахьана долуш, схьаболуш кхерам балахь а, шаьш цкъа а пайда оьцуьйтур бац шайн территорех Гiажарийчоьнна тIеман тIелатар дайта бохуш. Оццу хенахь Азербайджанан Iедалша масийтта тоба лецира, ТехIрано омра а делла, Азербайджанехь терроран тIелатарш кешдеш хилла аьлла».\nНагахь Дагестан гIажарошца тIех сов юкъаметтигаш лело йолалахь Азербайджанан аьтто бу цхьацца экономикан проекташ совцо. Цундела Абдулативповн дезар ду, лар а луш, политика лело аьлла хета Фуллер Элизабетана.\nКху кIиранах Къилбаседа Кавказехь хилла бIаьрла хиламаш\nАьтто беррий те Абдулатипов Рамазанан Геракл хила?\nШена го кхуллуш ву Абдулатипов\nСоьлж-гIалин мэрин хьоме дош "субботник"


«Границата Мохо», Линкълн Чайлд | BonRead – читать книги онлайн без регистрации\nГлавная → Классическая проза, Психология → Чайлд Линкълн → Границата Мохо\n«Границата Мохо», Линкълн Чайлд\nНайти другие книги автора/авторов: Чайлд Линкълн, Щеголев Альфред Александрович\ntitle: Вы можете купить эту книгу в магазинах: feed_id: 3204 pattern_id: 531 limit: format: 2 book_author: Линкълн Чайлд book_name: Границата Мохо\n→ Современные любовные романы (414 кн.) 1018375\n→ Триллер (343 кн.) 918875\n→ Историческая проза (303 кн.) 800136\n→ Исторические приключения (213 кн.) 611219\n→ Альтернативная история (198 кн.) 596588\n→ Ужасы и Мистика (253 кн.) 546883\n→ Короткие любовные романы (214 кн.) 541803\n→ Иронический детектив (127 кн.) 520809


NGC 3403 — Википеди\nNGC 3403, PGC 32719, UGC 5997, IRAS F10502+7357, 2MASX J10535485+7341253, IRAS 10502+7357, MCG+12-10-089, Z 1050.0+7357, Z 333-62, Z 334-4, UZC J105355.1+734124, PSCz Q10502+7357, LEDA 32719\n0,00419 ± 2,7E−5, 0,00419 ± 2,7E−5\n26,92 ± 0,2 мегапарсек, 26,92 мегапарсек\n1261 километр в секунду[…]\n10ч 53м 54,851с\n+73° 41′ 25,35″\nNGC 3403 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 3403: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 3403.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_3403&oldid=5058054»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 3 июль, 12:43.


Кур-Шеверни — Википеди\n47°30′34″ къ. ш. 1°27′22″ м. д.HGЯOL\n▼2824 стаг (2018 шеран 1 январь)\nКур-Шеверни (фр. Cour-Cheverny) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Луар а, Шер а. Дозанашца йу Селлетт (Луар а, Шер а), Шеверни, Фонтен-ан-Солонь, Мон-пре-Шамбор, Тур-ан-Солонь. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кур-Шеверни&oldid=5164905»