Инфоурок / Начальные классы / Другие методич. материалы / Къовсаман сочинени «Мерза дош-Нана»\nСоьлжа-Г1аларчу №35 йолчу\nшколан 9б классан дешархо\nХьехархо: Чемирзаева Яха Сайпудиновна\nМерза дош – Нана!\n«… Ма хаза дош ду хьо-Нана.\nМа мерза чам бу хьо – Нана.\nДуьххьара долу дош багара,\nДаккхийдеш олу вай даггара.\nШийлачохь йовхо ю-Нана.\n1аьржачохь серло ю –Нана.\nМел дукха адам ду хаза,\nМассарел Нана ю хаза!… »\nЧ1ог1а мехала ду Дуьнена юкъара зударийн де доллушехь - 8-г1а март, нохчийн къоман куьйгалхочо Кадырова Рамзана, шен указаца, нохчинй зудчун де билгалдаккхар. Берриге а нохчийн къоман зударийн де и делахь а хьан ойланца, кхетамца, безамца хьалха х1утту ненан сибат.\nКху дезачу денца суна декъалбан лаьа массо наной, къаьсттина, дерриге а къоман нана, сий долу Аймани. Шен деган аьхна йовхо, доьзалшна а, йиша –вешина а кховдийна ца 1аш, нохчийн халкъана д1акхийдош ехаш йолу.\nДала уггаре а еза леринарг нана ю.\n«Нана, сан хьоме нана» - сайн дагахь дуьйцу ас и дешнаш , наггахь меллаша а, наггахь жимма ч1ог1а а, х1ора хенахь со кхета а кхета: «Сайн ненал хьоме сан цхьа а вац». И дешнаш сан кийрахь цхьа хазачу эшарца дека. Иштта ала а лаьа : «Сан уггар дика, сан хьоме нана». Суна хаало, сайца цхьаъ хуьлуш санна, суна сайн нанна юххе хила лаьа, и ч1ог1а марайолла лаьа, цуьнга цхьа хаза дешнаш ала лаьа иза сайн жоьпана дуьхьала елаялийта а лаьа , цуьнга сайна алийта а лаьа: «Суна хьо ч1ог1а дукха еза!» Оцу хенахь суна дика хаало сан ирс, суна хетало, тхойшина цхьана дог деттадалар хезаш санна. Соьга дагара а со сайн нанна юххара д1а ца яккхало. Со теша иштта даима хир ду!\nМассо а синкхетамехь волчу стеган уггаре а дагна уллера адам ду-кх нана. Заь1ап, б1аьрзе, Дала шена синкхетам к1езиг белла долу бер а ша-тайпа хьаьвза-кха нанас шех ховха куьг тоьхча, б1аьрзечунна а девза-кх ненан куьйгаш.\nОцу ненан дагах дог, дилхах дилха, ц1ийх ц1ий цхьаьна уьйш, дуьненчу дог1уш ду бер. Цундела юй те и ша-тайпа, башха марзо цаьршинна юккъехь олий хетало.\nСо йоккхае сайн дикачу ненах. Цо со 1амайо оьзда хила. Бусалбачу динехь уггаре а ца магийнарг стагаца хьаг1 лелор ду олу цо. Цо суна даима а г1о до, цо сан дахар хаздо. Нана бахьанехь суна уггаре а коьрта ирс кхаьчча «Дахар».\nДуьненчохь мел веха шен ненан сий дан деза. Нана къинт1ера ца ялахь эхарте даха дог дац, вижа каш дац. Исс баттахь шен кийрахь а леладой, цул т1аьхьа и бер дуьненчу даьлча хийлаза набарха йолий ага техкош 1а нана. Г1ийлачу узамца цо Деле доьху «Массо а вочу х1уманах ларвелахь, ийманехь беркате доьзалхо велахь, халкъана, махкана пайдехьа велахь!» бохуш.\nНана, хьан сийлалла юьйцуш,\nКъур1анчохь аят ду дуьйцуш…\nДуьненахь хаза лар юьтуш,\nСибат хьан диц ца ло, Нана!\nМассо а хенахь ца лаьтта наной, уьш мел беха церан сий дан деза. Бер дукха жима долуш дуьйна шен маьршачу т1ома к1ел хьулдо нанас, хьо мел воккха хиларх, дуьненчохь уггаре тешаме меттиг хьуна цу т1ома келахь бен карор яц. Мел генахь хьо хиларх ненан безамо дог токхе до. Дерриг а шен са хьуна делла дахарехь мел халонаш т1ехоттарх хьан доттаг1 хуьлий лела нана. Шен берриг а безам, ца кхоош, хазачу з1аьнаршца схьакховдабо. Муьлххачу а дарбанел дика ду ненан довха дош, к1еда куьг. Сингаттамо б1арзвина коьрте бода хьаьдча, нанна бен ца кародо цуьнан дарба.\nДикачу нанна бер- уггаре а хьоме х1ума ду дахарехь. Берана хьалхара шен дахар, шен са д1адала кийча ю нана.\nДуккха а яздина, иллеш а даьхна яздархоша, халкъо нана хестош, цуьнан дикалла а,цуьнга болу шайн безам а буьйцуш, амма дуьне дозуш мел ду, мел дукха дийцарх кхачалур йолуш яц исбаьхьаллин кхоллараллехь нанойх лаьцна йолу тема. Х1унда аьлча, нана бохург ша долу дела дийнна Дуьне. Эрна олуш ма дац вайн «Нана –Дуьне», олий. Х1окху дуьненчохь мел хилла дов-т1ом, дика-вуо нанойн дегнашкахула чекхдолуш уьш лазош ду. Къаьсттина дукха баланаш лайна нохчийн наноша кху т1аьхьарчу хенахь.\nТхан хьоме,наной! Дала тхуна ма эшадойла шу! Дала дог хьостийла шун! Дала шайн доьзалийн кхиамех даккхийдеш дуккха а дахадойла шу! Дала декъал дойла шу, Нанойн денца!!!\nНомер материала: 475818


Бонсе — Википеди\n48°18′30″ къ. ш. 1°30′19″ м. д.HGЯOL\nБонсе (фр. Boncé) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.\nДозанашца йу Вильнев-Сен-Никола, ДаммагӀи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бонсе&oldid=7815935»


Ле-Шаванн-ан-МогӀенн — Википеди\nЛе-Шаванн-ан-МогӀенн (фр. Les Chavannes-en-Maurienne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь.\nДозанашца йу Ла-ШамбгӀ, Ла-Шапель, МонжеллафгӀе, НотгӀ-Дам-дуь-КгӀуье, Сен-ГӀеми-де-МогӀенн.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-Шаванн-ан-МогӀенн&oldid=7815018»


Эркаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИсторин областаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПалеолит[нисйе бӀаьра | нисйе]\n↑ Республика Дагестан. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2007-04-28.\n↑ 1 2 3 Климат &124; Туризм в Дагестане(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2017-09-25. Теллина 2010 шеран 24 мартехь.\n↑ Диссертация: Приёмы увеличения мощности панотнозо слоя каменистый почв речных долин Приморской низменности Дагестана. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2010-01-08.\n↑ По Дагестану два миллиона лет назад бродили хомо эректус. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013-12-20. (Амирханов Хизрин интервью)


Шанде — Википеди\n48°45′11″ къ. ш. 0°44′21″ м. д.HGЯOL\nШанде (фр. Chandai) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.\nДозанашца йу Сен-Суьльпис-суьгӀ-ГӀиль, Шез-Дье-дуь-Тей, ГугӀне-ле-ГегӀен, Сен-Мишель-Туьбеф, Сент-Уан-суьгӀ-Итон, ВитгӀе-су-Легль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шанде&oldid=7846402»


ГӀемуьза — Википеди\nГӀемуьза (фр. Rémuzat) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ДгӀом.\nДозанашца йу Белькомб-ТагӀандоль, КогӀнияк (ДгӀом), КогӀнийон-суьгӀ-л'Уль, Пелонн, Ле-Пое-Сижия, Сен-Ме, ВегӀклоз.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀемуьза&oldid=7825679»


ИГЛА ХИРУРГИЧ. 2В1 0,9*40 - 100 лет Медтехника\n-ИГЛА ХИРУРГИЧ. 2В1 0,9*40\nИГЛА ХИРУРГИЧ. 2В1 0,9*40\nХирургические иглыиспользуются во время оперативных вмешательств для эффективного сшивания биологических тканей различных органов и сосудов.


Хатха-йога в ЮАР. Расписание тренингов. Самопознание.ру\nЙога → Хатха-йога в ЮАР\t→ Бикрам йога, Йога 23, Пауэр йога, Сурья намаскар, Шаткарма.\nМосква, Калуга, Владимир, Ярославль, Нижний Новгород, Воронеж, Санкт-Петербург, Ульяновск, Казань, Саратов, Киев, Тольятти, Самара, Волгоград, Набережные Челны, Ростов-на-Дону, Уральск, Калининград, Пермь, Уфа, Крым, Краснодар, Черноморское побережье, Карпаты, Республика Адыгея, Кавказские Минеральные Воды, Нижний Тагил, Магнитогорск, Екатеринбург, Миасс, Абхазия, Челябинск, Каменск-Уральский, Венгрия, Грузия, Армения, Турция, Хорватия, Сургут, Греция, Омск, Нижневартовск, Италия, Франция, Новосибирск, Барнаул, Кемерово, Новокузнецк, Египет, Красноярск, Испания, Горный Алтай, ОАЭ, Иркутск, Байкал, Улан-Удэ, Марокко, Непал, Индия, Китай, Находка, Шри-Ланка, Мальдивы, Петропавловск-Камчатский, Таиланд, Вьетнам, Индонезия.


10.10.2016\tКультура и языкознание, Статьи Оставить комментарий\nТ1аьхье. Юьхь еша №№ 3-4, 5-6 т1ехь.\n«ЦIеналла ах дин ду», – аьлла Делан Элчас, Делера салам-маршалла хуьлда цунна. Ткъа боккъал а Делах а тешаш, дин лелош волу стаг унахцIена ца хила йиш яц. ХIунда аьлча, дино тIедожош ду стагана билггал йолчу хенахь хих валар, лийчар, юьхь-куьг а, пхьаьрсаш а, когаш а дийнахь масийттазза дилар тIедужу ламаз деш волчунна. Ткъа ламаз динан шолгIа бIогIам бу (шахIадат далор дIадаьлча), цуьнца цхьаьна стеган оьздангаллин, цIеналлин бух а бу. Цкъа делахь, дийнахь пхоьазза Далла дуьхьал хIоттаро стаг цхьана билггалчу оьздангаллин кепехь латтаво, цуьнан дог-ойла цIанйо, иза къинойх ларво. ШолгIа делахь, шен дегI а, бедар а цIена латтор тIе а дожадо цунна.\n«Коьртара куй а баьккхина, дехар дина», олуш ду вайнехан. Иза гуттар а чIогIа дина дехар ду. Цо гойту, мел деза хIума хилла боьршачу стага коьртара хIума дIаяккхар. Нагахь нуьцкъах цхьамма кхечуьнан коьртара хIума яьккхинехь и доккха эхь а, зулам а хилла. Ткъа шен лаамехь, дехар деш стага коьртара куй баккхар иза шен бехкана къера хилар ду, оцу дехарна, цхьа а аьтто белахь, жоп дала дезар а ду. Ткъа зудчо, дехар деш, коьртара хIума яккхар кхин а деза хилла. Хийла кечделла зулам сецна, хийла шаьлта батта йиллийтина зудчо довхошна юкъа кхоьссинчу йовлакхо.\nВовшашна чухьоьвдда, оьгIазалло бIарзбина нах, коьртара хIума яьккхина зуда гича, кхидIа дов ца деш, совцаран маьIна иштта ду: зудчо коьртара йовлакх даккхар тамашийна, доккха хIума ду, иза цхьа йоккха киртиг тIе ца хIоьттича дан йиш йолуш а дац; цундела и зуда оццул чIогIа холча а хIоттийна, шаьш лелориг ма ледара хIума ду олий, совцуш хилла уьш, цуьнга йовлакх сихха дIатиллийта, хIунда аьлча, зуда коьрта Iуьйра гича, стигал и ца дезалой, керчий, тIекIелйолу боху. «Ах стаг бедаро во», бохучу кицано гойту нохчаша духарна тIе боккха тидам бохуьйтуш хилар. Изза тIечIагIдо кхечу кицано а: «Духаре хьажжий, тIе а эца, хьекъале хьажжий, новкъа а ваккха».\nНохчийн боьршачу наха коьрта туьллуш лело куй масех тайпана хилла: холхазан куй вуонехь, диканехь туьллуш лелош берг; кхакханан болх беш я кертахь, вогIуш-воьдуш лелош; бIегIаган куй аьхка мангал хьокхуш я кхитайпа болх беш. ТIеюьйхина вета-туьдарг долу коч а, шуьйра ког болу хеча а лелош хилла боьршачу наха. Кучан ветанаш дерриш а дIатосуш хилла, лаг къовлуш, цу тIе духуш бустамаш болу чоа а хилла. Шийлачу хенахь тIекхуллуш башлакх а, верта а хилла, иштта кхакханан кетар а. Когахь наьIармачаш, маьхьсеш, пезагаш (тIаьхьу царна тIехула юху калош), эткаш, кIархаш лелош хилла. Боьршачу нехан духаран коьрта билгало иза дегIана кхоччучу барамехь хьулам беш, паргIат а, хене (арахь шийла я йовха хиларе) хьаьжжина а, къорза я тIех къегина йоцуш а хилар.\nПхьоьханахь вара тов Жоьра-Бабин ва Гани.\nШа тайпа, денна а лелочу бедарех къаьсташ хилла йоIстага маре йоьдуш тIедуху духар. Духарца кхечарал соввала гIерташ Iедал ца хилла нохчийн. Нагахь шен елахь а, шен лулахочун я накъостийн йоцу бедар тIеюхар а товш хеташ ца хилла.\nАмма шаьлтий-доьхкий, кхидолу герззий уггаре а тоьлларг нисдан хьожуш хилла хIора а. Кегийчу наха цхьаьннан йоцу бедар вукхуьнга луш Iедал а хилла, шайх цхьаъ йоIаца ирахьIен я хийисте хIотта воьдуш. Иштта, къечу заманахь кхолладелла духалкъан эшара юкъара хIара могIанаш а:\nВайнехан цхьа башхалла а хилла духар лелорехь: бедарна тIера цхьа а вета я нуьйда тасаза юьтуш ца хилла, и дIаяьстина лелар оьзда ца хилла. Бедар тIеюьйхина араваьлча, шен леларан, ког баккхаран ойла ян езаш хилла стага. Иза цуьнан амал, дог-ойла гойтуш хилла. Товш лоруш ца хилла дукха партал, текхна я, цIе яьллачу воьдуш санна, хьаьдда вахар. Боккхучу когаца а шен оьздангалла гайта езаш ву стаг. Лаьтта тIе буьллу ког а боккхачу ларамца билла беза, хIунда аьлча, халкъан дийцаро и дар тIедожадо вайна: «Шена тIехула, бен а ца хеташ, кхийсалуш, когаш бетташ ма лела, сан кийра схьаван везаш ву хьо, олу боху лаьтто. Ас тIеIаьвдина, пIендарш чучча дохуьйтур у хьан». Леррина, и латта лазор долуш санна, ког боккхуш болар дара, масала, вайна вевзаш волчу поэтан, Iилманчин Сулейманов Ахьмадан. Кех араваьлча, дуьхьал кхеттачуьнга вистхилар тIедужу стагана. Вистхиларан корта салам ду Ассаламу Iалайкум. Салам нохчаша массаьрга а ца ло. Салам шен хенарчу, я шел дукха баккхий я кегий боцчу нахе луш Iедал ду вайн.\nБакъду, маьждиг чохь хьалагIитта мегар дац. Делан цIа чохь Далла Iамалъян гулло, цундела цу чохь дуьненан гIиллакхаш, Iадаташ хьалхадаха мегар дац. Нохчийн Iадатехь салам ца луш бу дикка баккхий нах, зударий, пхийтта шо кхачаза бераш. Салам даларан метта маршалла хаттаран кхечу хорманех пайдаэца тарло цара. Хьайл дикка воккха волчу стеган ахь де (Iуьйре, суьйре, буьйса) дика йо, «могаш-паргIат» а хотту. Воккхачу стага «Далла везийла», я «Диканца дукха вехийла» – олий, дуьхьал жоп ло. Ткъа пхийтта шо кхачаза долу бераш шаьш дистхила деза, хьо царна дуьхьал жоп делчхьана волу.\nНохчийн доьзалехь кIант ву къаьсттина чIогIа веза хьаша. Иза ден сийлахь цIе дIакхехьа а, доьзалан хIу, ца дойтуш, даржо а, мехкан кIант къонаха хилла дIахIотта везарг а ву. Иза дац йоI хилар вайнехан доьзалехь бохам бу бохург. ЙоIе ша тайпа лерам бу. «ЙоIаца беркат догIу цIен тIе», олу нохчаша. Кхин а дуккха а ду билггалчу хьелашкахь стага ала деза дуьххьарлера дешнаш. Уьш дIадевлча, стага маршалла хотту. ТIевеъначо салам делча, бухарчо и дIа а оьций, «марша вогIийла!» олу. Вукхо «Делан маршалла хуьлда шуна а!» жоп ло. ТIаккха могашалла а, цIера хьал а, гергарнаш а, и. кх. дI. а хотту. Цу тайпана вовшийн хьал-де хаттарх нохчаша тIекаре олу, ткъа доггах вовшашца гергарло лелочу нехан юкъаметтигах – чукаре. Цхьана хенахь, бусалба динца вайна салам юкъадале, дуьххьарлерчу дешнашца хоттуш хилла маршалла. Оцо а гойту маршо вайн къомана коьрта мехалла хилар. ХIинца хIокху кицанан маьIна дер вай: «Хьалха хьажаза, ког а ма баккха, тIехьа хьажаза, дош а ма ала». Ког баккхарх вай лакхахь мелла а дийцира, хIетте а жимма тIетухур вай. ХIокху кицано «хьалха хьажий бен, ког ма баккха» бохург, дуьххьалдIа долчу маьIнехь (цхьа кхерам я чуэккха ор, тасавала тIулг) хилла ца Iа. Иза, ахьа гIиллакх хIотто дезаш меттиг нисъяла тарлуш ду, цундела тидаме хила бохург ду. Нагахь хьо вогIу некъ кхечуьнца жIара болуш белахь, саца а сецна, цу агIор вогIуш хьайл воккха стаг вуйла хьажа веза, велахь, некъ ца хадош, сацавала а веза иза тIехваллалц. Иштта, шена некъ битина хьо лаьтташ, воккха стаг хьалха вистхила декхар ву, хьан гIиллакх шена гинийла хоуьйтуш: «Баркалла! Дела реза хуьлда!» я «Дала сий дойла!» олуш. ТIаккха жимхас цуьнан «де (буьйса, Iуьйре, суьйре) дика» а до, могаш-паргIат а, хьажа хIума ду-дац а хотту. Нагахь хьо говрахь велахь а, иштта саца веза, некъ ца хадош, говрара а воьссина. Нагахь хьуна дуьхьал вогIуш воккха стаг хилча, иштта говрара а воьссина, цуьнга вист а хилла, иза аьтту агIор тIехвалийта веза. Хьо гIаш хилча а изза дан деза: воккха стаг, зуда аьтту агIор, ткъа жиманиг аьрру агIор тIехвалийта. Новкъахь воккхачуьнца воьдуш хилча, хьо цуьнан аьрру агIор хIотта декхар ву (воккхачунна аьтту агIо юьту бусалба динехь а), вайнехан гIиллакхехь аьтту куьг, ког, ха, агIо еза лору дела. Шу кхоъ хилча воккханиг юккъехь, цул жиманиг цунна аьрру агIор, уггар жиманиг аьтту агIор хIутту. Иштта дIанислур бу гIаш боьлху нах пхиъ я ялх хилча а. Ткъа дуккха а нах новкъа боьлхуш хилча, кегийрхойн цхьа тоба хьалха хила еза, важа тоба тIаьхьа, юккъехь баккхий нах.\n«Туьро йина чов йирзина, матто йинарг ца йирзина», олуш а ду вайнехан. Цундела шена дага деъ-деънарг дуьйцуш, эрна бага леян мегар дац стага. ХIунда аьлча, цкъа делахь, хьан хIора дош дIаяздеш ду маликаша; шолгIа делахь, хьан дашо дика а, зулам а дан тарло.ХIора стеган шен-шен хила деза дош а, мотт а, хIоранна а хаа деза ша хIун дийца деза а. Масала, товш а дац, оьзда а дац зудчо къонахчун мотт буьйцуш я боьршачу стага зударийн мотт буьйцуш; бераша «къена» къамелаш дийцар я къеначара «бераша а ца дуьйцург» дийцар. ХIораннан шен меттиг а, шен мотт а, шен харш а хила деза. Уьш кегадалар – халкъана тIе бохам богIуш хиларан билгало ю. Схьаоьцур вай пхьоьха.\nХIора юьртахь, шен билггала меттиг а йолуш, хIуттуш хилла пхьоьха. Юкъ ехккал хилча, хIора стеган бакъо хилла пхьоьхана ваха. Иза ша тайпа кхетош-кхиоран ишкол хилла, керла хIумнаш, хилларш, лелларш хаза йиш йолу меттиг а хилла. Оцу пхьоьханашкахь дешан хьалхе, гуттар а санна, баккхийчаьргахь хилла, цара кегийчарна пайде дерг, кхетаме дерг дуьйцуш а хилла. Жимха, шега дош делча, вистхуьлуш хилла. «Шуна хьалха вистхуьлу-м вацара со, делахь а аш аларна сайна хетарг эр ду-кх ас», олуш хилла цо, баккхийчеран сий деш. Нагахь шен бан безаш цхьа хаам белахь, я шена мехала хеташ хIума делахь довзийта дезаш, жимчу стага: «Цхьа-ши дош эр дара ас, аш пурба лахь (я бехк ца биллахь)», олий, шена вистхила бакъо йоккхуш хилла.\nБаккхийчу наха вовшашца лелош хилла дешан раж, вовшашна юккъехь гIиллакх. Нагахь цхьа а вист ца хуьлуш, соцунгIа еъча, цхьатерра шиъ дош ала тохавелча, ший а сацалуш ду, вовшашка дешан рагI кховдош. РагI схьаэцначо: «Баркалла, ахь хьайн дош диц ма делахь», олий, шен къамел до, дукха дах ца дан а хьожуш. Шайх цхьамма къамел деш юкъагIуртуш: «Бехк ма биллалахь, вицвалале эр дара ас», олий, бехказа волу.Товш дац къамел дечун дош кагдан гIертар, кест-кеста и «бехк ма биллалахь» бохуш, юкъагIерташ я бIаьцанаш еш, я белша тIе куьйгаш детташ, чIогIа лер. Дуьйцуш волчунна хетарг хьайна ца тахь, иза нийсса дуьхьал дIаала мегаш ца хилла, «суна-м иштта ма хета иза», олуш, къадоран кепехь ала деза. Дешан толам баккха гIерташ бага лееш, гонаха Iачу нехан хан яйа мегар дац. Оцу гIуллакхан къаьсттина ойла ян еза дуккха а нах гулбеллачохь. Шен ала дерг доцца ала деза, хIунда аьлча, оцу гулбеллачарна екъча, цхьанна кхочург бен яц хьан хан. Цундела дош меттара, оьшшург аьлла дерзо деза.\nбоху нохчийн халкъан мехкарийн цхьана эшарехь.\nИштта, кицано а хьехар до вайна: «Муш беха, дош ца». Араваьлла воьдуш, дIакхочу хьо воьдучу хьошалгIа. Салам ахь дIало хьайна дуьхьал ваьллачу хIусамдега. Цо схьакховдадахь, куьг лоцу ахь. Куьг кховдоран хьалхе хIусамдегахь а, воккхачуьнгахь а ю, тIевеанчуьнгахь я жимхехь яц. ХIусамдас наьIара тIекхаччалц, хьалха а волий, хьаша тIевуьгу, тIаккха неI дIа а йоьллий, чоьхьаволуьйту. Хьешо чуьрачаьрга салам (вайн Iадатца и дала догIуш делахь) ло я: «Дика мел дерш кху чу», олу. «Диканца дукха вехийла хьо а, марша а вогIийла»,дуьхьал жоп чуьрачара а ло. ХьошалгIахь а ша хIун лело хаа деза стагана. Уггар хьалха ша тIевоьссинчу хIусамдайшка ша бахьнехь дукха къа ца хьегийта хьажа веза. ШолгIа делахь, шена еллачу ларамечу меттехь хиъна Iен веза, чу веъ-веъначуьнга шен меттиг дIа а ца кхийдош. Нагахь хIара чохь а волуш, кхин хьаша а веъна, и дIаваха араваьлча, кхунна тIехь дац цунна тIаьхьа валар. Иза хIусамдас дийр ду, ткъа хьешо хьаша новкъа воккхуш ца хуьлу. Хьаша веъча, хIусамненан уггар хьалхара декхар ду шен чохь ерг хьалха йиллар (туьхий-сискал). Ткъа и лоруш деш долу пхьор паргIатехь дича а мегар ду. Хьаша лоруш, шен аьтто болчо, уьстагI боь. И тайпа хIума нисделча, уьстагIан кхехкийна корта а, пханар а, некхах жижиг а, дуьмин дакъа а, пIендарийн юьхьигаш а хьалха хьош хилла. «Хьо лоруш оха уьстагI бийна», бохург ду иза, массо аьлча санна меже цунна хьалха яхьар. Хьешо корта, цунах (бIаьрга хьалхара) цхьа жима дакъа доккхий, кхалла а кхоллий, оцу эвлахь шена гергарло (захало, доттагIалла) таса луучу стагана бохьуьйтуш хилла. Iуьйранна хьаша новкъа воккхуш, бийначу уьстагIан тIа дуьллуш хилла хьешан таьлсаш чу. Шуьнехь юучу хIуманна тIехь шен чуо чуоьзна хила веза стаг, къаьсттина хьошалгIахь. «Нехан шуьна тIехь гай ма дузаде, нехан хьаьвди тIехь дин а ма бустабе», – иштта боху халкъан хьекъало. «Сай» цIе йолчу халкъан узам тIехь далош долчу хIокху дешнаша: «шал шийла шовданаш шен бекъчу кийранна Iаббалца ца молуш», «маргIала сийна буц шен оьздачу зорханна буззалца ца юуш», гойту вайна къонахчун юучу хIуманца хила еза юкъаметтиг.\nЦхьайолчу кIошташкахь бехачу нохчийн цхьа гIиллакх а ду: шайна хьалха йиллина хIума (юкъара шун а доцуш, шен-шена йиллина хилча) мелла а тIаьхьа йитар шуьнан беркат ду олий. Бакъду, тIаьххьарчу хенахь и гIиллакх мелла а гIелделла, хIунда аьлча, цхьаннах тIаьхьайисинчу хIумнах кхечо пайдаэцар наггахь а нислуш дац вайнехан хIокху заманахь. Шуьне ховшуш масех стаг хилча, хьаша а, чохь болчарах уггаре воккханиг а баьрчехь хила веза. Барч иза чохь уггаре а лераме меттиг, наьIарна уггаре генара, лекха меттиг ю. Воккхачо, гIиллакх хIоттош, хьеше шун доладе олу, цо и кхочушдо Делан цIе а йоккхий, я шега схьакховдийначуьнга юхакховдадо и гIуллакх. Шуьнехь охьаховшар, бехке верг (воккханиг, хьаша, ненахо, стунцахо) лакхахь а, куьг аьтту агIор а хаош хуьлу. Вуьшта гергарнаш аьрру агIор ховшу. Хийра хьеший баьхкича, цхьаболчу доьзалехь шуьнан тхьамда а хоржу. Иза хьешех харжа йиш яц, дукха хьолахь хIусамдас я хIусамнанас бухарчарах, шена эвхьаза а волуш, шен цIийнан хьал дика девзаш, лоруш волу стаг хоржу. Шун хIоттор, иштта цуьнан тхьамда а, тхьамдин гIоьнча а (меттархо я уллонча) харжар, ханеха (тост) алар чIогIа лерина лелош хилла вайнаха бусалба дин тIеэцале хьалха, дийнна шарахь кечам а беш. Оцу шуьнехь хьеначу (жижиган) дааршца цхьаьна, тайп-тайпана маларш а хуьлуш хилла. Я шуьнехь болчу наха хоржуш, я хIусамдас хIоттош хилла тхьамда, ткъа цо шен гIоьнча билгалвоккхуш хилла. Шуьнхойн хьашташка хьожуш, оьшург тIейохьуш хилла леррина билгалбаьхна жимхаш маклаттархой.\nХоржуш волу тхьамда шуьнехь болчу нахах воккха а, нехан лерам болуш а стаг хуьлуш хилла. Шун синкъерамна я сингаттамна хIоттийна хиларе хьаьжжина дош а олуш, шел тIаьхьа дош олучарна тема билгал а йоккхуш, шун дIакхехьа дезаш хилла тхьамдас. Цуьнгара пурба доцуш дош ала а, я оцу дешан чулацам (харш) хийца а, я шуьна тIера хьалагIатта а, илли ала а, хелха вала а йиш ца хилла цхьаьннан а. Керла тIевеъна стаг шуьне оьхьахао а тхьамдин бакъо еза. Доцца аьлча, шуьнехь мел деш дерг тхьамдин лаамца хила дезаш хилла.\nБусалба дин тIеэцарца а, и чIагIдаларца а и тайпа шун хIоттор а, дуьххьалдIа синкъерамна вовшахбеттабалар а, цу Iалашонца дукха хан яйар а дIаделира вайнахана юкъара, къаьсттина Делан парзашна, Элчанан Делера салам-маршалла хуьлда цунна хьадисашна а тIаьхьа базабеллачарна юккъера. И тайпа маларций, даарций долу сакъерар хийцира, Далла цхьана Iамал а еш (жамIатца ламазаш деш, зуькарш деш, салават дуьллуш, мовлад йоьшуш…), кхачанах а кхеташ, хилларш-лелларш а дуьйцуш, хан йоккхуш, вовшех оьцучу марзоно. Хьешаца лело деза гIиллакхаш дуьйцуш, хьахо деза: нохчаша леррина хьешана аьлла дина оти цIе йолуш цIа хуьлуш хилла.\nбоху цхьана илли тIехь. Цул а хьалха, нохчий бIаьвнаш чохь бехаш болуш, оцу бIаьвнан цхьаъ, шиъ гIат хьешана лерина хилла. Иштта леррина хьаша-дена Iалашбеш кхача а, мотт а хилла вайнехан муьлххачу а доьзалехь. Хьан неI а тоьхна, салам а делла, хьаша оьций аьлла, неIаре веъна стаг хьешан дарже волу, иза бохамах ларвеш, цуьнца ларам беш, хьошалла дар тIедужу стагана. Иза шен мостагIа велахь а, хьаша хилла тIевоьссинехь, и лар а вина, цуьнан гIуллакхе а хьаьжна, новкъа ваккхар тIехь ду оьздачу стагана. Оцу хьокъехь иштта яздо поэта Бисултанов Аптис:\nХьешана тешнабехк бар, я Iоттар яр, и бохамах лар ца вар доккха эхь хилла нохчийн, диц а ца деш, чкъурера чкъуре долуш. Вайн къоман иэсехь ду хьаша-да цаларар эхье гIуллакх хилар дуьйцуш долу тайп-тайпана дийцарш. Иштта, царах цхьанна тIехь дуьйцу барзо аьлларг.\nЦхьана хьоладен жа дажош волчу Iуьнна тIееъначу барзо шена цхьа уьстагI бехна хилла. Iуьно аьлла, жа шен дац, цундела, жан дега ца хаьттича, шен бакъо яц хьуна уьстагI бала. Делахь уьстагIашка ша хьожур ю хьуна, цIа а гIой, пурба даккхахьа цуьнгара, дехна барзо. Iу цецваьлла: барзах муха тешор ду ша уьстагIий? ТIаккха барзо дуй биъна: «Шен хьаша наьIарехь а хаийна, баьрччехь Iен хIусамда хуьлда шех, ша кху уьстагIашна тIекхевдар елахь», аьлла.\nВахна Iу жан дега хатта. Иза, барзо шен дуйнехь ма-аллара, хьаша наьIарехь а хаийна, ша баьрчче а ваьлла, Iаш хилла. Iуьно дIадийцина ша деънарг а, ша жа лардан борз йитар а. Цунах чIогIа цецваьлла хIусамда. Iуьно аьлла, барзах ша тийшира, цо шен хьаша наьIарехь а хаийна Iаш волу хIусамда хуьлда шех аьлла, дуй биъча. ХIусамда кхетта и ша тайпа борз хиларх а, цо вийцинарг ша хиларх а. Iуьнна барзана уьстагI бала бакъо а елла, шен хьаша хила веззачу баьрче ваьккхина цо.\nХьаша хийрачу юьртахь, хийрачу махкахь-м муххале а гIорасиз ву массо хIуманна хьалха, хьеннан а ницкъ кхочур бу цунна гIело я тешнабехк бан, хIунда аьлча, иза цхьалха ву. Цундела и ларар оьздангаллин коьрта лехам (гIийланиг, мисканиг Iалашвар) кхочушбар ду. Нохчийн кицанаша а хьоьху вайна хьаша доккха беркат, ниIмат хилар: «Хьаша ца вогIучу керта ирс догIур дац», «Нагахь баттахь цкъа хьешо хьан хIусаман неI ца тохахь, цу чу, неI а ца тухуш, бала богIур бу», и. дI. кх. а.\nХьаша-да тIеэцаран гIиллакх дохор Дала, цхьа бекхам ца беш, дуьтуш дац. Иза, ширчу дийцаро а чIагIдо. Къоьзанан-Iам болчохь цхьана хенахь юрт хилла боху. Цига, лелаш, цхьа миска стаг кхаьчна. Буьйса а йоьлла, нехан наьIаршка хIитта воьлла иза: «ХIей, хьаша оьций аша?» – бохуш. Амма иза цхьамма а чу ца витина, эвла йистехь шен берашца йисина Iаш йолчу цхьана зудчо бен. И доьзал боцург, массо а хIаллак а хуьлуш, хи тIе а даьлла, Iам хIоьттина цигахь. Иштта кхоллабелла боху Къоьзанан-Iам. Оцу дийцаран ойла йича а го хьаша-да тIеэцар, чувитар, ларар дуьххьалдIа адамийн гIиллакхаш хилла ца Iаш, хIокху дуьненан Дахаран дохо йиш йоцу деза-сийлахь доза а хилар. Нагахь и дохийча, цхьа боккха бохам тIекхачаран кхерам а бу, мацах къоьзанхошна санна. Цундела, мел хан йоцчу хенахь хьешо неI тоьхнехь а, поэта Хасбулатов Ямлихана ма-аллара:\nбохучу дешнашца дуьхьалвала веза хьешана.\nХьалха заманахь хьешо ша дийццалц и варан Iалашо а, цо арабаьккхина некъ а хоттуш ца хилла, кхо дей-буьйсий даллалц муххале а. Хьаша дIавоьдуш, иза новкъа воккхуш, кетIа ваьлча, и кхузза юха хьажжалц латтар гIиллакхе лоруш хилла. Нагахь зама кхераме елахь (тIом, талорхойн тобанаш яржар, царах терра кхин а), хьаша юьртах, я цунна кхерам боцчу метте валлалц новкъа воккху. Цхьана хIусаме хьошалгIа а воьссина, цу чохь бехачеран туьхех, сискалх кхеттачу стагана тIедужу цхьацца декхарш. Масала, оцу хIусамехь кхиъначу йоIана тIехьовзар магош дац хьешана. Иштта я кхитайпа осала хIума даьллачу стеган цIе йоьду, шена хьошалла динчу хIусамден «шун бехдинарг» ву иза олий. Стагана, хьошалгIахь санна, хаа деза ловзаргахь, синкъерамехь ша хIун лело деза а. Кхузахь а коьрта, оцу гIуллакхийн низам ца дохош, массеран тидам шена тIеберзо а ца гIерташ, шен меттиг ларъяр ду. Вуонехь, тезетахь лело дезаш шен гIиллакхаш ду.\nУггар хьалха ша арабаьккхинчу некъе хьаьжжина хила деза тIедуьйхина барзакъ: коьртахь хIума (коьрта Iуьйра тезета ваха магош дац вайн Iадатехь), дехха пхьош долу коч, тIелетта йоцуш, паргIат кхийолу бедар. ХIинццалц схьа коьртахь хIума йоцуш тезета боьрша нах ца ихина нохчашлахь. Амма, халахеташ делахь а, доца пхьуьйшаш долу коч, спортан хорма юьйхина, кога пошмакхаш туьйдина нах хаало тахана. Иза оьзда дац. Кхузахь билгалдаккха деза цхьа хIума: тезета воьдуш Iаьржа, таьIна бедар юхар я зударшна Iаьржа йовлакхаш тахкар тIехь дац. Иза бусалба динехь а дац, я вайн нохчийн Iадатехь а дац, иза кериста нахера Iемина цхьаболчарна. Цундела дита дезаш ду. Тезетана тIевогIуш уггар хьалха салам дала деза. И дала тамехь доцу кеп хIоьттинехь, «ДоIа дейша», – аьлча а чекхдолу. Салам делча, салам дIа а оьций, тезетахь доIа дийр ду и дан догIучо. ТIаккха тIевеъначо кадам бийр бу, велларг пхийттара ваьлла стаг (йоI, зуда) велахь, иштта чулацам а болуш: «Дала гечдойла цунна! Дала декъала войла (йойла) иза! Дала иманца собар лойла шуна а, цуьнан дакъа мел кхаьчначунна а! Делан кхиэл хилла-кх!». Нагахь делларг бер делахь: «Дала эхартана пайде войла (йойла) иза! Дала иманца собар лойла шуна а!..» олу. Кадам дIаоьцучара: «Дела реза хуьлда!» олий, жоп ло. Кадам бинчул тIаьхьа тIевеънарг, тезетан дайн куьг а лоцуш, кхета везачохь мара а кхеташ, чекхволу, нагахь ша иза дан аьтту болуш велахь (хенаца я гергарлонца), вацахь, кадам а бой, юьстах а волий, дIахIутту. Тезетахь нах охьаховшар шен кеп йолуш ду. Кхузахь хьалхе дешначу стагехь ю. Бусалба дин кIорггера Iамийна а, девзаш а волчу стагана баьрччехь, лераме меттиг ло. Цунна улло охьаховшу тезетан дай баккхий нах, кхидIа Iеламнах а, вокх-воккханиг лакхахь а, аьтту агIор а ховшуш, охьаховшу. Кегий нах, дукха хьолахь, дIахIуьттий лаьтта; уьш: кхелхинчун гергарнаш лакхахь, вуьйш лахахь латтар гIиллакхехь ду.\nСоветан заманахь уггар а хийцадалаза нохчийн дисинарг тезетан сурт-сибат дара. ХIетте а, мелла а хийцамаш ца хуьлуш ца дисира иза а. Масала, тезетахь догIуш доцу къамелаш дар. «…Базарахь санна, лаьтта и гIовгIанаш, эххар а дIатоь. Куьйгаш лецна, маршаллаш а хиттина бевлча, шайна вевза-вевзачунна улло дIасатарло баккхийнаш, ткъа кегийрхой юьстах бовлий, дIахIуьттий, бист ца хуьлуш совцу. Кадам бинчул тIаьхьа со-м гуш а ма вац. Я соьца гIуллакх а дац цхьаьннан а. IаддаIа, вовшашна тIе а тийжаш, кара суьлхьанаш а лаьцна, Iасанийн юьхьигаш лаьттах а Iуьттуш, юкъ-юкъа биэларш а лелхаш, цхьацца къамелаш дан буьйлало. Ца дуьйцуш а, ца хьахош а хIун дуьсу! Мацах цкъа, къона долуш шаьш лелийна синкъерамаш а, дина къоланаш а. Кхузахь дийцаре до юьртан юкъараллин гIуллакхаш а: бежан рагI, сагIанаш дахар, зударий балор, там баккхар, тIеш-некъаш тодар, цхьацца нехан гIиллакхаш. ТIаккха цхьацца вирдашна лен хIуьтту. Эххар а оцу тIехула вовшашца дов долу. КIант велла Iачу суна ца оьшу гIуллакхаш ду хьехораш дерриш а». (А. Айдамиров. «КIант веллачу дийнахь» дийцар). Кху кийсигехь гойту суьрташ кест-кеста нислахь а, уьш вайн гIиллакхца догIуш дац. Тезетахь велларг Деле воьхуш, вуо деъначеран догъоьцуш доцу дешнаш сов ду. Бакъдерг дийцича, тезетан хьал и дIахьош болчаьрга хьожжий а хуьлу. Нагахь тIебогIучу нахана некъ гойтуш лаьтташ, карахь гIаж а йолуш, жимха а, доIа дан билгалваьккхина, кест-кеста нахе къулхьанаш, аяташ деша олуш Iеламстаг а, тIебаьхкинчаьрга шен хеннахь дIагIо олуш тезетан дайх цхьаъ а волчу кадамехь гIовгIанаш дукха хир яц.\nТезета вахна стаг шега, коьртах а ваьккхина, дIагIо аллалц латтар тIехь ду Iадатехь. И шега аьлча, шена бехке, латта везаш дацахь, стаг юха а вуон деъначаьрга кадам а бой, дIавоьду. Тезетахь я кешнашкахь стаг дIавуллуш къамелаш дар а, дечу гIуллакхна юьстах латтар а сакхте ду. ХIорамма а, ша охIла хиларе хьаьжжина, дакъалаца деза хьанна а тIедеъначу вуонехь: Iеламнаха шайн дакъа дIакхоьхьу (сураташ доьшу, доIанаш до, заIам доьшу…), билгалбинчу баккхийчу наха шайна тIедиллинарг (велларг лийчор, дIаволла кечвар…), кегийчу наха шайна кхочург (каш даккхар, барма дIабахьар, коша чу латта хьакхар…) кхочушдо. ДIакхелхинарг кешнашка дIавахьа дIаэцча, барма саца а бой, я и дIавоьллинчул тIаьхьа цуьнан коша тIехь, шен дан долчо тоьшалла до, оцу стеган дика гIиллакхаш, амалш юьйцуш, нагахь боккъал а цуьнан уьш хиллехь. Ца хиллехь, цуьнан гергарчу нахана томана доцург дийца мегар дац. Дахарехь Iоттало цхьа а киртиг яц нохчийн Iадато, гIиллакхо чу ца лоцуш. Уьш ерриш а ягарйина вер а вац. ХIоранна а доьзалехь дуьйна Iамо дезаш ду, оцу я кхечу хьелашкахь нисвелча, ша муха лела веза. Вуьшта, ойла еш волу стаг шен хьекъалца тIекхуьур ву ша лело дезачунна, нагахь цо оьздангаллин коьрта лехамаш кхочушбахь: ларам баккхийчаьрца, хьешаца, гергарчаьрца, гIорасизчаьрца (зударшца, берашца, заьIапчаьрца) хила беза, аьтто а, хьайн ца беш, церан бан беза, хьайн дегIан лаамаш юха а оьзна, хьайна улло нисвеллачун хьашташ хьалхадаха деза. Амма адамаш тайп-тайпана ду. Цхьаболчара шайн догIмашна, бахамна эшам а беш, тIехдаьхна лелош хилла гIиллакхаш, вукхара атта. Цуьнга хьаьжжина, хIораннан а оьздангалле а, синкхетаме а хьаьжжина, адамаш шина декъе декъалуш хилла нохчашна гарехь нах а, лай а. И нах а (божарий) кхаа декъе бекъало, шайн синкхетаме, хьекъале хьаьжжина: кIант, стаг, къонах. Юкъараллин синкхетам лаккхара болу лай а бекъало кхаа декъе: IуьтIа, харданг, божа.\nIилманчас Абдурашидов Iелимсолтас шен «Йистйоцу дахар» цIе йолчу дийцарехь билгалйоху оцу могIанийн коьрта билгалонаш. Иштта, кIант иза юкъараллехь тарвала хьекъал дерг, стаг низаман хьекъал дерг, ткъа къонах кIорга хьекъал дерг лору цо. Ткъа лайн могIа болош волчу IуьтIин коьрта билгало шен духарца а, леларца а бен воцуш, нахана хIуъа хетча а, бала боцуш, шен дегIан хьашташ кхочушдеш вахар ю. Харданг мелхуо а духарца къаста гIерташ а, маттана шера а хуьлу, ткъа цуьнан коьрта билгало сутаралла. Божа цу шиннах къасториг иза гуттар а шен доцу хьекъал, шен доцу хьал ду моттийта гIертар ду. 1илманчас Сумбулатов Абузара дийцарехь, цу тайпана адамийн декъадалар нохчийн йозанехь дуьххьара билгалдаьккхина шен хенахь СухIайп-Моллас. Иза оцу ойланна тIевалийна I9I7 шарахь юкъараллехь хила буьйлабеллачу хийцамийн тидам баро а, ткъа иштта ислам динан Iилманчин Абу-ГIазалин (XI бIешо) белхаш Iаморо а. Вайн таро ю СухIайп-Моллин и хетарг лахахь дало: «Халкъ шина чкъурах лаьтташ ду: лакхара чкъор нах бу, лахара чкъор лай бу. Лай кхаа декъе бекъало:\n3. Лекхачу дегIахь, куьцехь, хазчу сибатехь болуш, тIедухучуьнца оьзда а болуш, шайгахь хьекъал дацахь а, хьекъал долчу нахе ладийгIина Iамийна хабарш а долуш, хардангаша шайга лерина ладугIуш бу бежлой (бож) олуш берш. Эзар хардангана цхьа бож кхачийна. Цхьа зама йогIу: бож къамеле йолу, хардангаша, цуьнга ла а дугIий, маьхьарий тухуш, IуьтIанаш меттахбоху, тIаккха цара, цхьаьна а кхетий, мохк кегабо, халкъан сий дойу. Лакхара чкъор: боьрш, стаг, къонаха. Боьрш шен цIенна кхачийна. Арахьарчу гIуллакхашца бала бац цуьнан. Стаг юьртана кхачийна. Цул арахь деш долчунна доьналла ца тоьу цуьнан. Къонаха махкана кхачийна. БIе шарахь кхоъ-виъ бен хуьлуш вац.\nIуьтIанаша, хардангаша, бежлоша лелориг лелийча, вайна иэхь ду олий, боьрш, стаг, къонаха юьстахволу, ткъа вукхара гIурт бо» («Ичкерия» газет, № 9, I999 шо). Стагана оьздангалла, цуьнан бехкамаш, декхарш довзарх ца тоьа, цо уьш диллина а, дерриге дахарехь а кхочушдеш ца хилча. Цундела и стаг оцу оьздангаллин гурахь латтош тайп-тайпана гIиллакхаш хилла вайн къоман.\nУггар хьалха иза хIора стаг шен дена, нанна, вешина, йишина хьалха декхар хилла ца Iаш, шен ворхIе дена хьалха а декхар, церан сий лардан дезаш хилар хаар ду. «Нагахь ахь хьайгара осала, оьзда доцу хIума далийтахь, ахь хьайн ворхIе ден а цIе йойу», бохуш кхиош хилла стаг. Нохчийн къоман философехь Iаламат доккха маьIна долуш ду иза стаг а, и веха зама а ша къаьстина яц, и стаг а, и зама а ца хедаш схьайогIучу адамийн, хенан зIенан цхьа чIуг ю.\nОцу халкъан хьекъало боху, стаг, шен ворхIе дена хьалха декхар хилла ца Iаш, жоьпаллехь ву тIейогIучу ворхI тIаьхьенна хьалха а. ХIунда аьлча, тахана кхуьнгара даьлла вуонан я диканан дакъа цуьнан ворхI тIаьхьенна а кхочу дела. Нагахь цуьнгара дика болх баьллехь, иза ворхIе а тIаьхьенна юьхькIам хилла. Нагахь цуьнгара цхьа юьхьIаьржо яьллехь, цунах дIакъаста а ворхI тIаьхье хийцаяла езаш хилла. Оццул доккха жоьпалла шен белшаш тIехь а долуш дуьненчу волу стаг ларлуш хилла вуочух, харцонах, нагахь шен кхиъна синкхетам белахь. Иштта, шена цхьа чолхе, хала киртиг тIехIоьттича, стаг юханехьа хьожуш хилла, ишттачу хьолехь шен дайша я махкахь цIеяхначу къонахаша хIун дина. Цара динчуьнга хьожжий, некъ карош хилла цунна оцу чолхечу хьолера вала. Цкъа мацах хиллачух масал эцаро стаг ларвеш хилла наха буьллучу бехках. Иза иштта хIунда дира ахь аьлла, шега хаьттича, цуьнан дуьхьал дало масал хилла дIаяханчу заманахь бу аьллачу наха лелийнарг. Амма, ца хууш а, шен са ца кхуьуш, шегара цхьа харцо, вуониг, ледарло ца ялийта стага шена хехо лоцуш хилла, шен оьздангаллин хехо. Хехо лоцучо ша а, наха а чIогIа лоруш волчу стаге олуш хилла: «Хьенех, хьо сан хехо хила веза, нагахь сайна а ца хууш, со нахе харцлуьйш хилахь, соьгара цхьа ледарло йолуш елахь, ас хьуна тIедуьллу суо нисвар а, бакъдерг соьга схьаалар а, и мел къаьхьа хиларх». И гIиллакх Iаламат кIорга маьIна долуш, нохчийн къоман оьздангаллин башхаллаш гойтуш а ду. Оьздангаллин гурахь стаг латторна Iаламат чIогIа гIо деш хилла наха олучу дашо, наха хадош болчу мехо. Наха, оцу я хIокху стеган дикчу гIуллакхашка хьаьжжина, мах хадош хилла: «кIант», «стаг», «къонах», олий, цIе а туьллий. Амма и цIе тиллар, цхьа гуламаш а беш, цIе тиллинчунна совгIаташ а деш, я цунна хастамаш а беш хуьлуш ца хилла. Иза ша-шах нислуш хилла. Иштта цIе дIайоьдуш хилла цхьа ледарло ялийтинчу стеган а: «IуьтIа», «харданг», «божа». Оцу кхаа цIарах цхьаъ цуьнгара яьллачу ледарлонан йозалле хьаьжжина туьллуш хилла.\nОьздангаллин чулацам болуш лелла нохчийн маттахь (тIаьхьарчу масех бIешарахь) «элий», «лай» боху дешнаш а. Шен оьздангаллица, гIиллакхца, мискачу нахана гIо дарца, шен доьзалехь, юьртахь, махкахь сий-ларам хиларца билгалваьллачу стагах олуш хилла эла. Ткъа цхьана шен я шен доьзалан бен бала боцуш, шен дегIан хьашташ кхочушхилчхьана, оьздангаллин декхарш, бехкамаш ларбеш воцчу стагах лай олуш хилла.\nЮьртахь долу дахар осалчу хIумнех, къоланех, зуламех лардан йолчу Iалашонца лелла цхьана хенахь вайнахана юкъахь «хьера кхайкхор» боху гIиллакх а. Иза иштта хилла: цхьана стага буса, ша ца вовзийта аз а хуьйций, юьртара къайленаш юьйцуш хилла, мохь туххуш: хьенеха минехан даьхни лачкъийна, я минех хьенехаца хьарама гергарло лелош ву, я хьенех къайлах къаьркъа молуш ву, и. дI. кх. а.\nБакъду, оцу «хьера кхайкхоро» зулам деш а хилла нахана юкъахь, хIунда аьлча, шен хьагI тасаеллачунна тIе харц цIе туьллуш, стаг кхойкхуш нислуш а хилла. Цундела нохчийн дуккхаъчу ярташкахь Iеламнаха дихкина хилла иза, и хIума лелориг бусалба динехь дIавуллур вац шаьш олуш. «Хьера кхайкхор» боху дешнийн цхьаьнакхетаран маьIна, хетарехь, иштта ду: хьалха заманахь хи тIехь йинчу хьерахь, хьархо волчохь гуллуш хилла ялта дахьаш веънарг а, схьадаьлла ахьар дIадахьа веънарг а, шен рагI тIекхача гергаяхнарг а, иштта дIа дан хIума доцург а, гуьйренан я Iаьнан ехачу буьйсанашкахь, я аьхкенан довхачу деношкахь (ткъа хин хьеро ялта дукха меллаша охьу дийнахь-бусий I-2 гали), цхьанаэшшарехь хьеран беранах детталучу хин а, тIулгах етталучу кIар-кIаран а гIовгIане ла а доьгIуш, Iачу наха вовшашлахь дуьйцуш хилла юьртахь долу къайлах дахар. Делахь хIета, «хьера кхайкхор» «хьера чохь дийцинарг (я дуьйцург) нахала даккхар» бохург ду. Нагахь стага, оьздангаллин бехкамаш лар ца беш, шегара зулам далийтахь, цунна Iазап дан лерина гIиллакхаш а хилла. Уьш дукха хьолахь зулам динчу стагана синна таIзар деш хилла, дегIаначул чIогIа. Царах цхьаъ ду стагана халкъо наьIалт алар. ТIаьхьа герз а кхуссуш олучу наьIалтах хIуй кхайкхор олуш хилла. Билггалчу стага дина доккха зулам массарна а довзийтаран, иза шайх дIатоттуш, цуьнан мах хадоран Iалашонца деш хилла иза.\nЦунах терра гIиллакх хилла нохчийн кIарлагIа хIоттош а. Иза а иштта доккха зулам динчунна наьIалт олуш, хIорамма а цхьацца тIулг а кхуссуш, хIоттош тIулгийн барз хилла. Нислуш хилла шена хIоттийначо и барз, буса вогIий (я цуьнан гергарчу наха), дIасакхуссуш а. Амма Iуьйранна наха юха а дIахIоттош хилла иза, уллохула тIех вол-волучо наьIалтаца тIулг а кхуссуш. И тайпа кIарлагIаш хIиттаялла даккхий зуламаш лоруш хилла халкъо: маьрша (бехк боцуш) стаг вер, дуй къарбар, зудчун сий дайар, осала лелар, тIехь стом лато дитт хадор…\nГуш ма-хиллара, оцу тайпанчу кхиэло стеган цIе йожош, сий дойуш, махкахь цо дина зулам кхайкхорца цуьнан ворхIе ден а, тIейогIучу цуьнан ворхIе тIаьхьенан а сийнна тIе IиндагI дожош хилла. Иза Iаламат чIогIа таIзар хилла оцу стеган шен а, ткъа иштта цуьнан чоьхьарчу гергарчу нехан а синкхетамна, сина, сийнна…И бохург дац кхечу тайпана дегIана ницкъ беш долу таIзарш нохчаша деш ца хилла бохург. Хилла. Масала, дуккхаъчу нахана зуламаш, талораш дина стаг, каравеъча, вуьйш хилла ширчу заманахь, гема (гел) хьовзайой, коьртан туьта оьккхуьйтуш. Бакъду, и тайпа стеган дахар хадош болу бекхам, дукха хьолахь, шена цо зулам динчу стага беш хилла. Цунах нохчаша чIир олу.\nНохчийн юкъараллин дахарехь доккха маьIна лелийна оцу Iадато. Юкъараллехь хуьлу Iоттабаккхамаш дукха гена ца бовлуьйтуш, нехан юкъаметтигийн терза нисдина латтийна цо. ЧIиран зулам дехкаран ницкъ, коьрта долчунна, иза мацца а кхочушхирг хиларх тешарехь бу. Вайнахана юккъехь чIир ца оьцуш цхьа а зулам ца дуьсу и хетарг чIагIделла нохчийн синкхетамехь, и иштта хилар бакъдеш хилла нохчийн дахар а. Нохчийн дукха масалш ду: ден чIир эца кIант ца хилча, йоIа оьцуш; дехоша ца эцча, ненахоша чIир оьцуш. Цундела кхолладелла нохчашлахь: «ГIа-бецо эцна а, чIир эцаза ца йисина», боху кица. Ша динчунна бекхам сихха я хан (10, 20, 50 шо…) яьлча шена хир буйла хууш, стаг ларлуш хилла зуламах, адам дерах, сийсаздарх.\nКхузахь автор галваьлла: шарIо магош дац куьг бехкениг бен виэн; дас стаг вийна аьлла, цуьнан кIант вер – иза доккха зулам ду, иза бехк боцу маьрша стаг вер ду. И иштта доллушехь, хIинца а нохчийн къомана юкъахь дехаш ду и тайпа Iадат. КIант-м хьовха, шича, тайпанан хьалхе ерг, куьг бехкечун шича-маьхчаллехь бен воццушехь, уггаре тоьлашха верг вуьйш нисло вайнахана юкъахь. Нисло, куьг бехкениг дийна воллушехь, иза а ца вуьйш (нагахь молуш, харцахьа лелаш, ледара стаг велахь, иза шайн вийначун мехе кхочуш вац олий), цуьнан гергарчарах наха уггаре а чIогIа лоруш верг вуьйш. Хетарехь, и тайпа чIир лелор вайнахана юккъехь чIагIделла зуламхочун наха, иза шайх дIа ца тоттуш, цуьнгара хIуъа даьллехь а, иза ларвеш, цуьнан гIо лоьцуш хиларна. И дарца уьш оцу зуламан декъашхой хуьлуш хилла, цундела чIирхоша шайн бекхам зуламхочун гуо бина лаьттачу гергарчарах шайна луъучух я каяьллачух оьцуш хилла.\nТахана а, дукха хьолахь, иштта нисло нохчашна юкъахь чIир эцар. Амма бусалба дино иза доккха зулам лору: цкъа делахь, зуламхочун цуьнан гергарчу наха гIо лацар а къа ду; шолгIа делахь, куьг бехкениг а ца вуьйш, цуьнан гергара стаг вер а къа ду. И ший а вайна юкъара дIадала дезаш а ду, боккъал а вай бусалбанаш делахь.Дов-тIом, чIир дукха гена ца йолуш, дIайоьрзуш меттиг дукха хилла, нехан ийгIина барт метта а хIоттош, нахана юкъахь маслаIат а деш, беркате къахьоьгуш маслаIатан дай вайн махкахь бахарна.Хиллачу девне хьаьжжина хуьлуш хилла маслаIат даран некъаш а. Амма коьрта цхьаъ ду муьлххачу а маслаIатехь ший а агIо вовшашна дуьхь-дуьхьал ян еза. Нагахь вовшашна йина чов а йоцуш, къевсина хIума делахь (масала, латта), иза шинна а хетачунна юккъерниг къастош, дерзош хилла. Нагахь вийна стаг а волуш, маслаIат дан гIерташ хилча, уггар хьалха ден дехар куьг бехке боцурш маьрша битар хуьлу. ТIаккха чIир йитар а. ЧIир юьтуш хилча, чIирхоша маха а, шортта там а бохьу. Ткъа уггар а сиха маслаIат дийриг шайгара зулам даьллачу наха вукхаьрца хаддаза, кIад а ца луш, лело гIиллакх ду. Хийла чIир йитина нохчаша шайн чIирхойн оьзда гIиллакх бахьанехь.Иштта, цхьа лурвоьлла стаг шен чIирхойх лачкъа генарчу махка дIавахна хилла. Шийла дарц долчу цхьана буьйсанна шен гIуллакхна аравала дагахь волчу лурвоьллачу стага шен зудчуьнга, ара а ялий, арахь хIун ду хьажахьа аьлла. Вукхо жоп делла: «Кхуза, кху генарчу махка мича кхочур бара хьан чIирхой, аравала мегар ду хьуна». «ХIан-хIа, зуда, суна дика бевза уьш. Къонахий а бу, оьзда нах а бу. Уьш кхуза кхача а доьналла долуш бу, хьажахьа, ара а ялий».\nИ къамел хезаш, корехь лаьтташ хилла кхунна тIаьхьакхиъна чIирхой. Сел генарчу махкахь цо шайх лаьцна иштта гIиллакхе дешнаш олуш а хезна, дегнаш дастаделлачу чIирхоша, салам делла чу а бахна, чIирах хьалха витина шайх ведда леларг. И чIагIдеш, лурвоьллачун маж а яьшна, иза лураллех маьрша а ваьккхина, Даймахка бирзина бекхамна арабевлларш.МаслаIат деш шина а агIорчара шайн гIуллакх дийца цхьацца стаг къастош хилла шаьш тешаш а, лоруш а верг. Оцу шимма, дехьий-сехьий лаьтташ шина мостагIан нах а болуш, къамел деш хилла, шен-шен агIо юьйцуш. Наггахь цара къамел хозуьйтуш деш хилла, шаьш дуьйцург дехьий-сехьий лаьттачарна пайде ду аьлла хеташ делахь, нахана товр доцу, уьш карзахбевр болу гIуллакхаш шаьшлахь а дуьйцуш. Динчу зуламе хьаьжжина хуьлу маслаIат. Цхьадолу дов, ши стаг къинтIера а ваьккхина, куьйге вахийтичхьана дIадоьрзуш хилла. Кхидерг, масала, цхьанна дина къола гучудаьллехь, шегара зулам даьллачу стага а, цуьнан гергарчу наха а боккха там бала безаш хилла. Масала, зуламхочо хIусамден кертал чоьхьа а ваьлла, цхьа зен динехь, цо кел чоьхьа мел баьккхинчу коган цIарах цхьацца етт бала безаш хилла, дина зен меттахIоттийначул тIаьхьа. Цо хIусам эвхьаза яккхаран, цо хIусаман дайинчу сийн мах бу иза, зуламхочуьнга токхуьйтуш.\nВайн махкахь маслаIат деш, Iоттабаккхамийн карзахаллех нах хIаллак ца хуьлуьйтуш, Делан дуьхьа шайн юкъ а йихкина, арабевлла лелла вайнахана юкъахь баьхна Элчанан Делера салам-маршалла хуьлда цунна тIаьхьенах болу нах а, эвлаяаш а, Iеламнах а, нохчийн мотт, Iадаташ дика хууш болу нах а. ДIадаханчу бIешеран юьххьехь Нохчийчохь говза маслаIатан дай санна билгалбевлира Хошкалдера Юсуп-Хьаьжа а, Лакха-Варандара Салам-Молла а, Шелара СухIайп-Молла а, МартантIера Солса-Хьаьжа а, кхиберш а. Бусалба дин кIорггера хууш, нахана юкъахь бийца говза, дарбане мотт болуш, шайна пайда ца лоьхуш, Делан дуьхьа арабевлла нах хилла уьш. Мичча хенахь а буса я дийнахь, дарц я догIа хиларх, бIо ца къажош, шаьш маслаIатна кхайкхинчу дIабоьлхуш хилла уьш, цкъа хьалха шина ракаIатан суннат ламаз а дой, Деле нахана юкъахь нийса барт бан шайн аьтто бар а доьхий. Цундела, нийсонна тIегIерташ, цхьана а агIоне озабезам сов ца боккхуш, гIуллакх къасто гIертаро хийла гIатта кечделла зулам дIадерзо ка йолуш хилла церан. МаслаIат вайн нохчийн дахарехь уггаре а мехалчу гIиллакхех цхьаъ а, муьлхха а Iоттабаккхам, дов, тIом дIаберзо ницкъ болу барт баран кеп а ю.\nКультура и языкознание\t2016-10-10\nНазад: Юсуп Дадаев. Шуаиб-мулла Центороевский – сподвижник имама Шамиля*\nВперед: Владимир Елисеев. г. Нижний Новгород\nВыберите рубрику Голоса друзей (41) Гочдар (22) Дебют (13) День города (4) День чеченского языка (12) Документы (2) Драматургия (16) Интервью (18) История (25) История и общество (31) К нашим иллюстрациям (33) Книжные новинки (30) Критика и библиография (15) Культура (1) Культура и языкознание (49) Культурология (8) Литература (186) Литературное наследие (40) Память (27) Популярно (319) Поэзия (26) Поэзия (158) Проза (156) Публицистика (53) Публицистика (71) Рецензия (10) Статьи (163) Юбилей (23)


Далакян в компании Беринчика, Редкач завершил лагерь, Атлас шутит — соцсети \nИван Редкач завершил лагерь\n19 января 2020, 23:08\nАльхамдулиллах ☝???? барчага котта Рахмат коллаб кувватлаганларинг учун бусизларни галабангиз☝????✊????????????\nПубликация от Shohjahonergashev_official (@shohjahonergashev_official) 18 Янв 2020 в 1:00 PST\nПубликация от Артем Далакян (@artem.dalakyan) 18 Янв 2020 в 6:43 PST\nПубликация от Andy Ruiz Jr (@andy_destroyer13) 18 Янв 2020 в 9:41 PST\nПубликация от AnthonyYarde||BeastFromTheEast (@mranthonyyarde) 18 Янв 2020 в 7:40 PST\nПубликация от Ewa Brodnicka (@ewabrodnicka_) 18 Янв 2020 в 8:06 PST\nПубликация от Manny Pacquiao (@mannypacquiao) 18 Янв 2020 в 5:29 PST\nПубликация от Lord Devin Haney (@realdevinhaney) 18 Янв 2020 в 8:24 PST\nЯ с пацанами передаю всем привет ???????????? ⠀ #worldofboxingpromotions #мирбокса #миц #рябинский #орел #троя #трояновский #россия #орел #москва #спорткаждыйдень #бокс #wbss #питер #boxing #дети\nПубликация от Эдуард Трояновский ???????? (@eduard_troyanovsky) 17 Янв 2020 в 11:21 PST\nПубликация от TimE boxing UA 《TBU》 (@time_boxing_ua) 18 Янв 2020 в 8:31 PST\nПубликация от Arianny Celeste UFC® (@ariannyceleste) 17 Янв 2020 в 11:19 PST\n⚠ The first entry for ‘KO of the Year’ has been filed... ????\nПубликация от ufc (@ufc) 18 Янв 2020 в 9:43 PST\nПубликация от Brittney Palmer (@brittneypalmer) 18 Янв 2020 в 7:29 PST\nПубликация от Big Charlo (@futureofboxing) 18 Янв 2020 в 7:06 PST\nПубликация от Frank Warren (@frank_warren_official) 18 Янв 2020 в 2:16 PST\nПубликация от Red Dela Cruz U͟F͟C͟® (@red_delacruz) 18 Янв 2020 в 7:31 PST\nПубликация от Victor Ortiz (@itsvortiz) 18 Янв 2020 в 1:46 PST\nПубликация от Arianny Celeste UFC® (@ariannyceleste) 18 Янв 2020 в 1:23 PST\nПубликация от ryabinskiy (@ryabinskiy) 18 Янв 2020 в 1:57 PST\nПубликация от ufc (@ufc) 18 Янв 2020 в 7:52 PST\nПубликация от Ryan Garcia (@kingryang) 18 Янв 2020 в 6:50 PST\nПубликация от ClaressaTheGWOATShields (@claressashields) 18 Янв 2020 в 11:08 PST\nSup? Who’s watching tonight? @ufc @brittneypalmer @brookliyn_wren @red_delacruz ✌???????? ???? @ryanloco\nПубликация от Arianny Celeste UFC® (@ariannyceleste) 18 Янв 2020 в 6:29 PST\nТеги: Артём Далакян, Денис Беринчик, Иван Редкач, Тедди Атлас


Соммпи-ТауьгӀ — Википеди\n49°15′07″ къ. ш. 4°33′27″ м. д.HGЯOL\n▲639 стаг (2019 шеран 1 январь)\nСоммпи-ТауьгӀ (фр. Sommepy-Tahure) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.\nДозанашца йу ОгӀ (АгӀденаш), МангӀ, Сент-Этьен-а-АгӀн, Семид, ГгӀатгӀей, МинокугӀ-ле-Мений-ле-УьгӀлуь, ГӀувгӀуа-ГӀипон, Сент-МагӀи-а-Пи, Суен-ПегӀт-ле-УьгӀлуь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Соммпи-ТауьгӀ&oldid=7844349»


Низамхоша низам хьоьшуш го бакъоларъярхошна\nСтигалкъекъа-бутт 13, 2015\nНохчийчоь --Бакъоларъярхойн гулам,2015\nКъилбаседа Кавказерачу бакъонашларъярхойн горга стол хилла кхаарийдийнахь. Дукха хан йоццуш Соьлжа-гIалахь дов хаттар а, кхелъяр а доцуш вийначу Дадаев Джамбулатан хьокъехь яра кхеташо.\nСоьлжа-г1алахь Ставрополан к1оштера баьхкинчу полисхоша вийначу Дадаев Джамбулатан г1уллакх дийца гулбелла бара Соьлжа-г1алахь бакъонашларъярхой а, юккъараллийн белхаш беш болу жигархой а. Амма и дийцина ца 1аш, гулбеллачара шайн-шайн мехкашкахь долу хьал дийцира.\nГоргачу стоьлехь дакъалоцуш бара Дагестанера а, Г1алг1айн махкара а, Х1ирийчуьра а, Кхарачой-Чергазийн махкара а векалш. Х1оранна а дара адамийн бакъонех лаьцна дийца шортта.\nДукхачара деш долу аьрзанаш дара, ницкъаллийн структурашна-цара, лелочу харцонаша нах чу сан да ца буьту бохуш.\nХ1ирийн махкара бакъонашларъярхочо Сидаков Анатолийс терго йинарг ду, регионехь муьлхха а операции ечу хенахь, дийна я лазийна а цхьа стаг кара ца воьду низамхошна. Иза тамашийна х1ума ду, элира цо.\nСидаков: «Аш тидам бейша, вайн Къилба - Седа Кавказерачу лаьттат1ехь хуьлучун. Кху шерашкахь, щун ламхой бу боху нах, цкъа а кхелаша уьш иштта бу аьлла а боцу, лазийна а хуьлу. Низамхошна юккъахь хуьлу лазийнарш. Цхьа бала д1абоккхуш хилча, уьш д1а а лоцуш, уьш ле а беш х1ума дан ма деза. Т1аккха, оцу з1ено цхьана х1уманна т1екхачор ву. Ткъа нах бойуш хилча, цхьа а чакхе ца хуьлу цуьнан».\nСхьагучу суьртаца уггаре а вон хьал адамийн бакъонашца ду луларчу Дагестанехь. Цигахь кисанна х1ума ца кхуссуш, я боцу кхиболу бехк т1екхуллура бац аьлла, ала х1уттуш цхьа а стаг вац, бохуш дийцира цигара веанчу бакъонашларъярхочо Шамилов Мохьмада.\nШамилов: «Вай дуьйцург ду юккъараллехь хетарг. Наха дуьйцург. Хила дезаш доцург ду иза. Дог лозург. Дагестанехь х1ун ду хаьий шуна? Инарла герз а диттина вийна. Путина омар а делла, сихха схьа а лахий, чубохка аьлла. Чубоьхкина цхьанна а тайпа бехк боцурш: оьрсийн цхьа эпсарий, кхиъ 2-3 стаггий.\nК1оршме къизаллаш лелийна царна т1ехь. Наха шай т1ехь и 1аткъам бича, шайна т1елаьцна иза. Юха, Гаджидадаевс ша дийцина-кх, ма-дарра, ша чоьххьарчу г1уллакхийн министр муха вийна. Эхь ду иза! Тахана Махачкалахь талламан изолятор чохь волчу иттанах, барх1 стаг бехк боцуш ву, чу х1ума а кхоьссина. Ас Дагестанехь оцу нахе даиманна олуш ду, цхьацца ма лела.\nЖима стаг ву йо1аца ирахь 1а воьдуш. Зезагаш а эцна цунна доьхьала воьдуш ву иза. Цунна т1аьхьа вог1уш ву ши низамхо. Цара еттий, вожаво иза. Кисанна патармаш а кхуьссу. К1ошта полици д1авуьгу. Иза урама юккъахь хуьлуш ду. Камера т1е а хьежош дуьйцу, иштта кисанахь х1ума а йолуш схьалаьцна иза».\nГорга стол д1айоьдучу хенахь т1аьхьо чуеанчу «Нийсо» ц1е йолчу цхьанатохараллийн куьйгалхочо Махажиева Заргана шега дош делча, дукхачу ночхашна герга хеташ долу къамел айдира. Цо элира, цхьана стеган бакъо йийцина а ца 1аш, хьалха хилла долу зуламаш а талла деза.\nМахажиева: «Вай ша дерриш теш ду. Со со а ю теш, сан б1аргашна хьалхахь герз диттина байина, багийна нах. И санна долу х1уманаш, дуьйцуш а дац вай. Кхин д1а, нах байа а, уьш баго а, церан х1усамаш яго а, цу чуьра нах аракхисса а, низам дац. Цундела, вай х1ара тема айина елахь, кхиндерг а дицдан ца деза вай. Нахана бицбелла бац шай байина гергарниш. Операцеш кхузахь а д1аяхьна, нах шаьш т1ебаха кийча а хилла. Амма иза цаьрга ца дайтина. Уьш байина. И зуламаш дийца вай?!»\nГорга стол йирзича, вийначу Дадаев Джамбулатан доьзалан адвокатао Садаханов Заурбека дийцира Маршо Радиога, и г1уллакх муьлхачу т1ег1ан т1ехь ду а, цуьнах кхин д1а а х1ун хила мега а.\nСадаханов: «Къилбаседа Кавказерачу нохчашца 1оттаделла х1ума хилча, ч1ог1а ледара хуьлуш ду низам лардар Оьрсийчохь. Вайх 1оттаделларг я Оьрсийчоьнан Конституци а, я кхидолу низамаш а лардар ледар хуьлуш ду. Х1инца вайна схьагуш долу сурт ду: талламхочо, шена т1евалаве аьлла бахкийтинчу наха, иза вен а вийна д1абахана. Х1инца иза вер бахьанца долийна г1уллакх талла а ца толлуьйту, Оьрсийчуьра лаккхарчу хьаькамаша.\nТхайн ма хуьллу, и г1уллакх дижа ца дайта, кехаташ, аьрзанаш яздеш болх беш ду-кх тхо. Иза таллар сацийна ду боху, амма цхьацца аьрзанаш деш дохкуш-м ду тхо».\nКъилба-Седа Кавказера бакъонашларъярхойн горга стол д1айийрзира, т1еоьцун йолчу резолюцийн проект билгалъяьккхарца. Цу юккъахь 5-6 артикл яра, коьртачарех регионехь бехачу нехан бакъонаш а, кхечу бахархойн санна, лара аьлла 1едалшка кхайкхам а бу.\nОьрсийчоьнан низамаш лардеш дац


Езье (Эр) — Википеди\n49°25′49″ къ. ш. 0°37′35″ м. д.HGЯOL\n2,36 квадратан километр\nЕзье (фр. Aizier) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Эр. Дозанашца йу Сен-Морис-д'Етелан, Ваттвиль-ла-Рю. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Езье_(Эр)&oldid=6783085»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 17 октябрь, 14:50.


Байдена гулдина 270 сов харжамхойн кхаьжнаш. Уьш тоьаш ду толам баккха\nДемократо Байден Джос гулбина президент хIотта низамо бохуш болу харжамхойн кхаьжнаш.\nЦунах лаьцна хаам бо Associated Press , CNN, NBC News ткъа иштта кхин а бевзаш болчу Американ зорбан гIирсаша, харжамийн цкъачунна долчу жамIашна тIе а тевжуш.\nКарарчу хенахь лаьрча Пенсильванехь бюллетенаш даргардина девллачул тIаьхьа Байденан активехь гулбелла 273 харжамхойн кхаж. Президентан харжамашкахь толамбаккха тоьаш ду 270 кхаж гулбан. Масех штатехь хIинца а тоьлларг билгалваьлла вац.\nТвиттерехь Байдена баркалла аьллча харжамехь дакъалаьцначарна шех тешарна. Массао а америкахочун президент хир ву ша аьлла, яздина цо.\nПрезидентан харжамашкахь Байденан дуьхьалончо – карарчу хенахь президент волчу Трамп Дональда – ца лору ша эшна хилар. Хьалхо шоьтан дийнахь цо твиттерехь яздира, ша харжамашкахь тоьлла аьлла.\nТкъа зорбан гIирсаша Байден тоьлла аьлла хаам бинчул тIаьхьа президентан штаба дIахьедина, оршотан дийнахь дуьйна, цуьнан юристаша кхелашка леткъамаш бийр бу цхьацца искашца, шайна юкъахь кхаьжнаш юхадагардар а долуш аьлла.\nХаржамийн жамIащ формалан кепара тIечIагIдан дезаш ду хIора штатехь. Цул тIаьхьа ГIуран-баттахь харжамхойн коллегино харжа везар ву керла президент. Цуьнан президентан даржехь хан дIайолалур ю Дечкен-беттан 20-хь. И де тIекхаччалц президент вуьсуш ву Трамп Дональд.\nПрезидентан харжамашкахь кхаж тесира Лахьан-беттан 3-хь. Американ зорбан гIирсаша толам баьккхинарг мила ву бохучух лаьцна хаам ца бира масийтта дийнахь, иза атта хуьлуш хIума дац.\nБахьана дара масийтта штатехь шина кандидата гулдинчу кхаьжнийн терахь дукха къаьсташ цахилар. ТIаьххьарчу деношкахь Байден хьалхавелира царах дукхахайолчу штаташкахь.


Бартеран — Википеди\n▲57 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБартеран (фр. Bartherans) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бургунди — Франш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду. Дозанашца йу Монфор (Ду), Мион, Роншо, Ивре. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бартеран&oldid=6678815»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 октябрь, 13:34.


БIаьстенан къона Iалам дижош, аьхна яра суьйре. Юххе озийна масех седа хьоьстуш, гIаролехь лаьттачу батто а, тийжаш догIу хезачу Органо а дог-ойла ойура. Шен лулахочуьнан Маржанан хIусаме хьошалгIа хIотта еъначу Майдатан бIаьргаш тIера Iа гIуьттуш схьадоккху жижиган тIассаш гича, серлабевлира. Могаш-паргIат хаьттина, лулахо мукъаяьккхира Маржана.\n– ХIокху чуьра бераш а, хIара стаг а цхьаццанхьа дIасабевлла, суо йисинера со тховса. Хуожаг1ара цIен сагIа доккхуш даийтинчу жижигах хIума яра йисина, кхалла айса бохуш йоллура со, дика ду хьо еана – мискачу пхьеро шен корматаллина ницкъ ца беш йиначу стоьла тIе жижиг охьахIоттош йоллучу Маржанан цIен бос лепачу мера тIе хьацар тоьхнера.\n– Дера бу уьш оьзда нах, сих-сиха сагIа доккху, цундела шаьш лелочух беркат а хуьлу, – Майдатна пхьор шега схьахьоьжуш санна хетаделира, хIусамнанас стоьла тIе хила олуш. Кхин дехарш даре а ца хьоьжуш, ерстинчу зудчо, юкъ-кара дош а олуш, кхоам ца хеташ, даккхийчу куьйгашца каетта йолийра кхачанах. Хьешаначул кIезиг кхачарна кхоьруш санна юу Маржана а. Саьрамсекхан берам чу хьовзийна дума дIакхаьллича, чIениг тIехула охьахьаьдда даьттанан тача куьйгаца дIа а доккхуш, хьешана тIетайра:\n– Хожа-м дика адам дара, зуда кура стаг ю-кх цуьнан. Къанделла жуккар, жеро санна кечъелла лелаш, къанъеллачу Iуьйрана. Со хиллехь, адамо маре ца юьгуш, хIинца а лелаш хир яра, я йигча а кхобур яцара! Мел ирча яра иза оццул хаза волчу Хожас ялош.\n– Дера яра-кх ирча-м. Цкъа кхаллал а хаза-м яцара. Ирча елахь а, Делан дуьхьа, гIуллакхдарна тIера ю-м боху хьуна иза. Хьо церан кетIахула тIех ялахь, даим цхьацца деш, едда лелаш гур ю: я бежан лаьллина йоьдуш, я нуй хьокхуш. ХIокху дийне яьлча, сан-м дог ца догIу и «нускалан» гIуллакхаш дан, оцу чуьра и ши йоI кхиичахьана-м хIете а.\n– ДIа-я-ла дIа, хIун гIуллакхаш до моьтту хьуна цуо, - шена хьалхара, тIера жижиг диъча йисинчу даьIахкех йинчу оьлан тIе даьIахк кхуссуш, – эцца кетIахула дIасавоьдучунна ша гайтархьама лелош моттаргIанаш ю, тIаккха, хьо санначо – дика зуда ю, гIуллакхана тIера ю аьлла цIе яхийтина, - доцца хадийра Хуожин зудчух лаьцна дерг.\n– Хьуна бакъдерг дезахь, ахь ма-бохху, цуо лелош ерш моттаргIанаш елахь, и моттаргIанаш лело а-м хир дац хьуна цунна атта, – оцу дешнашца вовшака а хьаьжна, багара Iуьйшуш ерг а сецош, елаелира ши зуда. ХIара санна цхьанакхетарш сих-сиха хуьлура шина лулахочуьнан, дийца дезаш а, къасто дезаш а юьртарчу нехан хьашташ кIезиг дацара.\nАьхкенна гIадъяхана, наггахь схьахезачу пхьидийн екаро, дIавижначуьнан наб яйахь а, хIума кхоллуш йоллучу кхаьршинна новкъарло ца йора. ЦIийзаш еъначу чуьрко къовзийча, дерстиначу куьйгаца цунна йогIург дIа а луш, пхьор дуучу хьешана цIаьххьана дагадеара:\n– Маржан, захалонна реза буй хьан марзахой?\nЦхьа-ши бутт хьалха Маржанан марвешин йоI маре яханера. Шен кхино, и нах хьал долуш бу аьлла, и захало дина хиларх тешна яра хIара. Цул сов, кхуьнан йоI нехан цIен тIе яхана а яцара дукх хан, “даима а, соьца къийсаяла Iеминчу цуо, яхье а яьлла, яхийтиний а ца хаьара и-м” - и тайпанчу ойланах а шек яра хIара.\n– И нах хьал долуш хилча, шайна цаьргара хIума ер ю моьттуш лелаш ма ю иза. Ткъа уьш суна дика ма бевза, шайн дена тIера цара даьккхина хилла сагIа цIена эхь дара-кх. Стоьмех цхьа а хIума ца эцнера стоьла тIе хIотто, – и дуьйцуш кхуо сетто батт гича-м, цу стоьмех хIума хилча а, яа дог хир дацара.\n– Цхьаболчара-м, тойнехь санна, дукха тIехъяьхна совнаха хIуманаш веллачу стагана тIера сагIадоккхуш лело мегаш а яц ма олу! – кхета хала дара, Майдат шен лулахочух бехк боккхуш ю, стаг веллачохь сагIадаккхар – зуда ялийначохь той хIоттор дац аьлла, я нийса дуй суна хезнарг аьлла, хаттар деш ю.\n– Ас-м иштта ма ца боху. Дукха тIехъяьхна хила еза ма ца боху ас, – даьттанех дуьзна шен куьг, кучан юхах а хьокхуш, хабар сихдира зудчо, – сагIа ма ду иза, таро яцахьара-м хIумма а дацара, жIаьлеша даарг, шортта хилча, хIунда кхоош ду. Ас-м цунна бохий, уьш яккхий пислакхаш ю аьлла, ма боху ас, сан кхинна моьттург цунах аьттехьа а хир доций суна дика ма хаьа. Цундела, невцо, шега дахьа а ца лун сахьт пхьаьрсах дихкича, стунйишина елла чIуг муха яра?! Онда хIума дара-кх иза яр, еъча, схьаяла шайна а эхь цахетар. И декъаза хIума чIуг ю аьлла хьал ма дацара, – бертиг ястаеллачу гали чуьра охьахецаелла кхоьш санна Iенара цуьнан багара дешнаш. Ша хIуъу дийцахь а, кхиверг харц лоьйтур воцуш амал йолчу Майдата, ойла а ца еш элира:\n– Ванах, ва Маржан, хьан йоI яхана нуц вогIуш еана хилларг санна яцара царна еана хилла чIуг?! Хьан кхино аларна яханера-кхин со цига, суна дага ма догIу. «И-м, хьайга ма йола аьллехь а еана хир яра хьо, хьайна дийца хIума даккхархьама а». Шен лулахо евзачу кхунна дагатесира. Т1аьхьарчу хенахь, хьалдолчу нехан зударша юкъадаьккхина керла гIиллакх, захалх хIу мел хьакхаделлачунна а совгIаташ дар, йоьIан марзахойх ву ша мел олучунна а дешеш эцар. Маржана, тIецатоьург нахера а доккхуш, доцург а ду моттийта гIерташ лелийнера, и керла г1иллакх нахана хьалха дозаллаш дархьама. Цу тIехь мелла а кура ойла йолуш деш дара кхуо и къамел. Ткъа хIинца кхуьнан хьешо дуьйцучо дойъуш лаьттара кхуо мел лелийнарг. “Шена моттаделларг кху Iовдало нахана хьалха алахь, вала де ма ду хIара,” аьлла:\n– Я-ца-ра, дера, хаза стаг ю хьо, Майдат, я-м хIай! Сан невцо еана чIуг, царна еаначуьнан можачу дешин хилла хIоз – цIечу дешин, ткъа цIечу дешин хилла бIаьрган гуо – можачу дешин болуш ма яра. Хьуна дага ца йогIу?! – элира кхуо. ДегIан хатIца мелла а чах тера йогIучу зудчуо, хIума кхоллуш охьахаа къастийна гIант, хIара меттах мосазза хьай, «вай» олий, цIевзара.\n– Ва Маржан, хIун бен ду, цIен дешин хилларг можа, можа хилларг цIен хилар? ТIехьаьжча а гуш дара, цаьршинан йозалла а, барам а, базара эца вахча, мах а цхьаъ хир буй. Изза ю ала мегар долуш яра-кх хьан невцо еана хилла чIуг а.\nДог датIарна, Маржанан Iаржъеллачу юьхьа тIера ши бIаьрг, къаьрзина, араэккхаш лаьттара.\n– Сан йоI-м, цу тIе даьлча, кIанта шина шарахь тIе а хьийзина, еза а езаш йигина ю, – хIусамнанас, чай мала ишкап чуьра схьаоьцуш хилла кемпеташ юханехьа чу а йохкуш, кхетийра хьаша. – Ас уьш хьал долуш нах бу аьлла яхийтина яц иза цаьрга. Цара, чуьра а ца гIевттина, йигина ю. Шен дешнаш чекхдовлуш корта ирхбахара кхуьнан.\n– Хьо нийса ца кхетта сох. Ас ахь хьайн йоI хьал долуш бу аьлла нахе маре елла ца боху. Ас бохург: хьан невцо еана хилла чIуг а, хьан кхинан невцо еана хилла чIуг а цхьаъ яра бохург ду, – оцу дешнел тIаьхьа Маржанна топ тоха а ца оьшура, цуо а лазор яцара иза кхин. Кхуо йоI дIанисъеш йиначу харжийн ах харжаш а ца йиначу кхинан невцо еана чIуг а, кхуьнан невцо еана чIуг а цхьатера яра бохург хIун ду?! Маржанан хьаьжа юккъе гулбелла белхи, лаг т1ера тIедевлла синпхенаш, туйнаш дIадетташ дечу къамелаца догIуш дара. «Къакъ-аьлла, сан чохь диларш йиина, хIара хIун ду кхуо дуьйцург, дош ма дацара, хьуна тIехтоха мел дерг тIехтоьхна, дог ца дассийча. Цу тIе даьлча, хьох чай дотта ала а ца ваьхьаш хьан майра вуй ца хууш ма яц со, ас дуьйций хьоьга и?!» – эр долуш яра Маржан, амма цхьана лулахь Iан деза-кх аьлла, сатуьйхира.\n- Суна дагадогIу-кх и ши чIуг цхьатера ярий! – хезаш бахахь а, Майдатан дагахь-м кхин дара: «Кхинна цхьаъ ала а гIерта хIара, хьо суна дика ма евза, ахча дезаш леш лаьтташ ма ю. Хьан цIийнда, киснахь кепек ца хилча, керта ван ца ваьхьаш, нахехула буьйсанаш йохуш лелий массарна ма хаьа».\nЯн еза ойланаш, къасто деза дахаран хьелаш дукха хиларна, чай мала ца ларийра ши лулахо. Майдата, ша кетIа яьлча а, схьабетташ мохь бара:\n- Хьуна еанарг санна яра, хьан кхинна еана хилла чIуг.\nЦу сарахь Маржан, Майдат къаьсташ гинарг, цхьа ши де даьлча, юьртахь зуда ялочохь, юх-юххе а хиъна, шабарш деш йолу ши зуда, хIара шиъ ю аьлча, тешар вацара.


Мангал-бутт 16, 2015\nБагажатин жайнин мужалт.\nДаIишан зуламаш бахьана долуш бусулба дин цкъа а ца хиллачу кепара дуьненчохь маьттаза дуьйцучу хенахь Австрерчу бусулбачийн юкъараллин жигархочуо Багажати Аминас вуно мехала киншка язйина, бусулба зударех лаьцна.\nДаIиш тобано шаьш нехан кортош дахар гойтуш йолу видеош яржор, дуьненан тайп-тайпанчу маьIIенашкахь бусулба бу бохучу наха ахча даккха маьрша адамаш закъалте лийцар, машаре нах дIасалелачу меттигашкахь бусулба дино емал деш долу шаьш лелхийтарш лелор, „АллахIу Акбар“ бохучу маьхьаршца, шаьш эшийна йолчу тобанийн я къаьмнийн зударий а, кхианза долу зудабераш а, хьалха заманчохь хиллачех санна йолчу лайн базаршкахь бохка-эцар, уьш хьийзо, Делан дин сийсаз а деш, вовшашна магор, закъалте лаьцнарг дийна воллушехь тIе а тесна, вагор, цIарца стаг вер хьовха, Дала ур-атталла цхьа а садолу хIума ер а магийна ца хилар тергал а ца деш, иштта дIа кхин а инзаре зуламаш, бусулба дин хIоттош бу шаьш бохучу наха лелош долу – и дерриге а цхьа тамашийна, цхьа боьха ун санна, бусулба умматан дегIах кхетта долу, даьржина кху тIаьхьарчу хенахь.\nИза дацаре деш болу, цунах Iадийна болу бусулбанаш шаьш а бу, хуьлуш лаьттачуьга инзарбовларца а, гIорасизаллийца а хьоьжучучехь бисина. Цу унна дуьхьал даккха цхьа а дарба а дуй-те бохуш шеконаш кхобуш.\nЦхьаболчара амма цу гIорасизаллийца къуьйсу, шаьш бехачу меттигашкахь кег-кегийрачу гIулчашца бусулбачийн оьзда гIиллакхаш а, кIеда-мерза амалш а гойтуш. Ишттачех ю Австрерчу бусулбачийн Кхеташонан юкъараллийца болхбаран декъан куьйгалхо йолу Багажати Карла Амина. ХIинцачул 30 шо хьалха герга бусулба дин тIеэцна йолу и немцойн къомах йолу зуда дуккха а шерашкахь Австрехь бусулба динан векал а хилла лаьтта.\nКху деношкахь зорбане яьлла цуьнан „Бусулба хилар. 25 хаттар а. Ткъе пхиъ жоп дала гIортар а“ цIе йолу киншка. Бусулба зударшна лерина а, церан хьолах лаьцна дуьйцуш а ю иза. ХIунда аьлча, цу динах болу кхетам Малхбузехь уггаре а хьалха зударшна ницкъ беш долчу динах санна бу.\nШа а шен доллучу дахарехь оцу клишеца къийса дезна йолчу Багажати Карла Аминас дийцира Маршо радионе шен киншках а, шен бусулба дине ерзарх а, ткъа иштта мел тамашийна хьекъале а, тIеIаткъаме а, нуьцкъала а зударий бусулба умматехь хилла, и уммат кхолладелча дуьйна схьа бохучух лаьцна.\nБагажати Карла Амина: „Даханчу бIешеран 80-гIа шерашкахь дара иза, йаккхий дебаташ яра цу хенахь, Рушли Салманан „Йилбазан байташ“ цIе йолу киншка бахьана долуш, цунна бусулба наха кхерамаш тийсарна. Со литература езаш ю. Суна дика дагадогIу цундела со цхьана дийнахь киншкийн туькана яхар, сайна Рушдин „Йилбазан байташ“ эца. Амма цу туькнара со цхьана кхин киншка аэцна араелира – КъурIан дара иза“.\nБусулба дине арахьара хьоьжучу кхечу динан векалшна хилла ца Iаш, уггаре а хьалха шаьш бусулбачарна а вуно къовсаме хаттар хеташ ду зударийн йовлакхийн хаттар. Къаьстина, кхечу бусулбачу къаьмнашца дуьстица, башха дукха хан йоцуш дин довза буьйлабеллачу нохчийн юкъараллехь-м и йовлакхийн хаттарий, божарийн мажойн яхаллин хаттарий бен, кхин цхьа а мехала хIума доцуш санна хетало.\nБагажати Карла Аминас массо а агIор толлу шен киншки тIехь и хаттар. Цуо, тайп-тайпанчу Iелимийн тафсирашна тIе а тевжаш, тидаме оьцу КъурIанчохь зудчун хьулйаларх лаьцна дуьйцуш долу ши аят. Бусулба динан исторехь и ши аят доккхачу декъехь зудчо коьртахь хIума лело еза бохучу боьршачу Iелимийн хьежамо тIеIаткъам барца тудуш хиллехь, амма иштта кIеззиг ца хилла и декхар хенаца а, меттигца а, юкъараллин хьелашца а цхьаьнадоьзний бен туда мегар дац боху Iелимаш а, бохург гойту цуо шен тептарехь.\nЦуо иштта гойту, КъурIан чохь дIакхайкхина йолу „Динан хеттаршкахь ницкъ бар магийна дац“ боху принцип цу йовлакхийн хаттарна тIехь а юхьара лаьцна хила езаш хилар. Цул совнаха, мехалох дерг хьалхох боху бусулба принцип ю, Багажатин хетарехь, цкъа а йицйан мегар доцучех.\nБагажати Карла Аминас язйинчу киншки тIехь, цуьнан цIаро гойтуш ма-хиллара, 25 коьрта хаттар ду дийцаре деш, бусулба зудчуьн дахарца доьзна уггаре а алсамох шаьш бусулбачара а, амма иштта цу динна хийрачара а айдеш долу. Масала, хIун бахьана ду, йоIана кIантанчул ах бен ден-ненан рицкъанах луш ца хиларан? Бакъ дуй, бусулба динехь зуда боьршачу стагал кIезгох сий долуш ю бохург?\nБакъ дуй божарша шайн хIусамнаношна етта магийна ду бохург? Зудберана ца лаахь а, иза маре яла бакъо юй цуьнан ден? Европерчу пачхьалкхаш лелаш долу Iадат – зудчо а, боьршачу стаго а, вовшашка маршалла хоттучу хенахь куьг кховдор – къа дуй иза бусулба динехь? ХIун дан деза бусулба зудчо, шега кхечу динах волчу стага маршалла хоттуш куьг кховдийча? Иштта дIа кхин.\nУьш а, кхин долу а хеттарш цхьана агIор кIоргерчу динах долчу хааршца а, далилашца а, амма вукху агIор забарца а дийцаре до Багажатис. Масала, цуо дуьйцу, бусулбачийн мархин баттахь хIора шарахь марха даста Австрин президенто бусулба зударий а, божарий а ша волчу кхайкхарх лаьцна.\nДуьххьара и тайпа кхайкхар шайга кхаьчча, цкъа хьалха гIад а бахана, тIаккха гIайгIане боьжнера бусулба зударий, бохуш яздо цуо – шеко а йоцуш, вайга президенто куьг а кховдор ма ду, вай иза схьа ца эцахь, иза цаларам санна а хир ду, ткъа схьаэцахь кхана вайх цхьаболчу, шаьш массарел а суьпа болуш санна кеп лелочу бусулбачара эладиттанаш а дийр ду, аьлла.\nТIаккха цу зударех уггаре а кIоргера дин девзачу къеначу зудчо аьллера, вай ваьшка Австрин президенто кхайкхина куьг схьа ца эцахь, иза вай ваьшка Австрино кховдийна куьйг схьа ца эцар санна хир ду, ас-м лоцур ду сайга схьакховдийна куьг схьа, аьлла.\nБагажати Карла Аминас вуно хаза а, шайга безам кхуллуьйтуш а дуьйцу шен тептарехь умматан мехалчу зударех лаьцна. Уггаре а боккхаха тIеIаткъам хьуна хьайна бинарг муьлхарниг бусулба зуда ю эр дара ахь аьлла Маршо радионо шега динчу хаттана цуо иштта жоп делира.\nБагажати Карла Амина: „Вуно дукха бу суна тIеIаткъам бина умматан зударий. Масала, бусулба зуда чохь Iен еза, бераш а лелош бохуш верг цкъа хьалха умматан наной шайх аьллачу вайн Пайхамаран, салаллохIу IалайхIи ва саллам, хIусамнаношка хьажа веша. Мел тамашийна а, тайп-тайпана а хилла уьш. Хадижатех цецйуьйлу со юх-юха а.\nМел чIоIга гIортор хиллера цунах вайн Элчанна! Дера иштта цец ма юьйлу со ПетIаматах, иза, масала, хиллане а кхечу тайпана адам дара. ЧIогIа цецйуьйлу со иштта Умм Саламах. Вайн Пайхамаран сиратера цхьа хилам бу - Худайбийахь бина хилла барт.\nЦигахь оцу холчу хьолехь цунна политикан сацам тIеэца аьлла хьехар динарг Умм Салама яр. Ткъа Пайхамаро цуьнан хьехар тIе а ийцира. Дукха ду сан и тайпа масалаш дийца. Вайн умматан баккхийчу Iелимнехан, мазхьабийн дайн йозанашкахь хийлаза карадо вайна, цара шайн хьехархошна юккъехь зударий бара бохуш“.\nКху деношкахь Венерчу ширачу ратушехь дIаяьхьира Багажати Карла Аминас язйинчу киншкин презентаци. Вуно дукха адам гулделлера цигахь, охьахаа меттиг а боцуш – могIарерчу бусулбачарна тIера Австрерчу килсан куьйгалхошна тIе кхаччалца, бусулба дин дуьйцуш бен ца хезначу нахана тIера и дин толлуш болчу меттигерчу Iилманчашна тIе кхаччалца.\nШеко яц цу башхачу зудчо яздина долу и башха тептар Европехь бусулбачарний, кхечу динах болчарний юккъехь доттагIаллин а, тешаман а тIай кхуллучех хилар. Амма уггаре а хьалха оьшуш ду иза бусулба зударшна, докхачу декъехь шайн бакъонаш царна ца йовзарна бIешарашкахь дуьйна гIелонаш а, харцонаш динца бакъйечу нехан бала ловш болчу.\nБагажати Аминин „Бусулба хилар. 25 хаттар а. 25 жоп дала гIортар а“