- Маскохара - Кремль- ц1е йолу буни йохийча а бен - нохчийн къоман дахар маьрша а, ирсе а хуьлийла дац» - олуш, шен хенахь, Жовхара дитина дешнаш, мехала ду тахана а.\nЕвропехь а, кхечанхьа а 1ардолчу Нохчийн Мух1ажарийн Ассамблеи Кхеташонан Декъахойн тхьамда - Хучин Ахьмад.\n24. 02. 2018 ш. Бельги


Дийнатех лаьцна туьйранаш\n4. Х1ИЛЛАНЕ ЦХЬОГАЛ\n6. МОХАНА АЬЛЛА БАРКАЛЛА\n8. КХО ГАЗА-ГУЬЗИГ\n9. ЦХЬОГАЛЛИЙ, КЪИГГИЙ\n10. БОРЗЗИЙ, Д1АММИЙ\nЦхьана лулахь 1еш хилла чай, борзий, цхьогаллий - цхьана, шинарий, цициггий, н1аьний - цхьана. Цхьана дийнахь н1аьна яа дагадеана долу цхьогало аьлла чане:\nВайн лулахой хьошалг1а а кхайкхина, ахьий, барзой шинар даа деза, ткъа суна-м н1аьна а тоьур ю. Цу т1е оцу "цициг" боху х1умне а хьовсур вай (чанний, 6арзаний, цхьогалний цкъа а цициг гина ца хилла).\nДахана цхьогал лулахой хьошалг1а кхайкха.\n- Шинар, во-о шинар! - аьлла кхайкхина цхьогал.\n- Мила ву кхойкхург, мила ву кхойкхург?! Йовханиг яа ца дуьту аша, шийланиг йохъян ца дуьту аша. Мила ву кхойкхург? - бохуш, аьрру аг1ор ворх1аза йолу топча а йолуш, арадаьлла шинар.\n- И-м со дара, - аьлла цхьогало. Шуьга хьошалг1а кхайкха деана.\nОй, хьо дара и, цхьогал, ма латта арахь, схьа чу дола. Тхо-м, цицго талла даханчохь лаьцна долу дерстина датт1а доллу цхьогал а дийна дохку. - аьлла шинаро.\n- Ой, цхьогал а дуу аша? - аьлла цецдаьлла цхьогал.\n- Вай делара, даа а-м ца кардо, - аьлла жоп делла шинаро. Кхераделла, дедда ц1а дахана цхьогал.\n- Кхайкхиний ахь? - хаьттина чано.\n- Кхайкха-м кхайкхира, делахь а, цара цхьогал даа шаьш аьлча, со даарна а кхераделла, ц1а деар-кх.\n- И х1ун къамел ду? - аьлла чано. - Ялол, борз, хьо г1ол цаьрга кхайкха, борза-х юуш хир баций уьш.\nЕана схьакхаьчна борз:\n- Шинар, во-о шинар! - аьлла мохь тоьхна цо. Цхьа а вист ца хилла. Юха а тоьхна барзо мохь, цхьа вист ца хилла. Кхозлаг1а мохь тоьхча:\n- Мила ву кхойкхуг, мила ву кхойкхуг?! Шийланиг йохъян ца дуьту аш, йовханиг яа ца дуьту аш, мила ву кхойкхуг?! - бохуш, мохь а 6етташ, аьрру аг1ор оьллина ворх1аза йолу тапча а йолуш, арадаьлла шинар.\n- И-м со яра, - аьлла барзо. - Чано шуьга хьошалг1а кхайкха яийтина.\n- Ой, хьо яра и? Схьа чу йола, тхо нисса х1ума юуш дохкура. Тахана цициг талла дахча, цо ерстина ятт1а йоллу борз а йийна, и юуш дохку тхо-м. Схьайола чу, - аьлла шинаро.\n- Ватта, сан дела! Борз а юу аша? - аьлла, цецъяьлла борз.\nЯар-м ма дийца ахь, яа а-м ца карайо, - жоп делла шинаро.\nТам бара кхара со а яа аьлла, кхераелла, едда ц1а яхана борз. Ц1а кхачча, дерриге чане д1адийцина 6арзо, кхераелла гарранехь эга а еш.\n- Со г1ур ю цига-м, - аьлла т1аьххьара чано. - Ча-х юург хир ма яц цара.\nЕана схьакхаьчна ча:\n- Шинар, во-о шинар! - аьлла мохь тоьхна чано. Цхьа а вист ца хилла. Шолг1а а мохь тоьхна чано. Юха а цхьа а вист ца хилла. Кхозлаха мохь тоьхча:\n- Мила ву кхойкхург, мила ву кхойкхург?! Шийланиг йохъян ца дуьту аша, йовханиг яа ца дуьту аш, мила ву кхойкхург?! - бохуш, мохь а бетташ, арадаьлла шинар, хаьнт1е оьллина ворх1аза йолу тапча а йолуш.\n- Со яра и-м, шуьга тахана тхайга хьошалг1а кхайкха еана, - аьлла чано.\n- Ой, хьо яра и ча? Марша а йог1ийла. Схьаяло чу, ма латта арахь, - аьлла шинаро.\n- Х1ан-х1а, чу еана 1ан 1иш яц сан, шу хьошалг1а дог1у я ца дог1у хатта еана яра со, - аьлла чано.\n- Делахь жимма собар делахь, чу а дахана цициге хатта деза сан, и реза хилахь, дог1ур ду тхо. Тахана талла даханчохь, цхьа нисъелла ча керара а яьлла, ч1ог1а дера 1аш ду иза, - аьлла шинаро.\n- Ой, ча а юу аша? - аьлла, цецяьлла ча.\n- Яа а-м ца карайо, - аьлла шинаро. "Деладуьхьа, х1инца со кхераелла едда д1аг1ахь, кхеран жопе ла а ца дуг1уш, бухарчу барзах, цхьогалх а ду-кх эхь", - аьлла сецна ча, шинар арадаллалц, ша ч1ог1а кхоьрушшехь.\nЧохь шинаро х1ара къамел дина шен накьосташка:\n- Х1инца кхозлаха а кхайкха баьхкина вайн лулахой вайга хьошалха. Цхьа ямартло ян г1ертий техьа уьш, - бохуш шек-м ду со. Делахь а, вай шайх кхоьрий хаахь, уьш гуттар майра бевр бу. Аса, оха ча юу аьлча а, д1а ца яхана, жоьпе хьоьжуш лаьтта иза. Х1инца вай хьошалха ца дог1у алахь, чана хуур ду вай биттинаш аьшпаш буйла а, вай шайх кхоьрийла а. Цундела, хирг хир, вай хьошалха даха деза.\n- Ахь бакъ боху, тхо реза ду ахьа бохучунна, - аьлла т1етайна цицигий, н1аьний.\nШинаро ара а даьлла, сарахь д1адог1ур ду шаьш аьлла, жоп делла. Ч1ог1а кхераелла ц1а яхана ча.\nЦ1ахь х1ара къамел дина цо шен шина накъостага:\n- Вайн лулахой тахана сарахь вайга хьошалха бахка реза хилла. Амма цициг бохург ч1ог1а кхераме экха ду моьттуш ю со. И меца хилахь, вай даа а мега цо. Цундела царна шортта юург а йиллина, вай д1аловчкъа деза. Х1ун хаьа, дуьзина даьлча, и к1ад а делла, цо вайна геч а дина, вай ца доий а.\n- Бакъахь хир ду, - аьлла т1етайна борзий, цхьогаллий.\nСарахь шинарна уьйт1ахь г1одмийн ц1ов а биллина, н1аьнана шортта хьаьжк1аш а тесина, цицигана боккха ка бен а бийна, кхехка а бина, охьабиллина шаьш д1алечкъина х1орш. Борз г1одмашна юккъе лечкьина, цхьогал учин тхевнах боллу хьостам бага а лаьцна, чукхозаделла, ц1ока ю моттийта ша, ча уьйт1ахь боллучу кхуора т1е яьлла.\nУрам новкъа "г1овг1анца" схьабог1уш хилла "хьеший". Леккха корта а айбина, шен дех а, ворх1и дех а дисина герз а оьллина дог1уш шинар хилла. Ц1ога хьовздой, цуьнан букът1а эккхий: "Маьу, маьу" - олуш, юха ц1ога хьовздой охьа эккхий: "Мила ву майра сох лата?!" - олуш, дог1уш цициг хилла. Шинарна хьалха а яьлла "1уь11арий-1уь-уь-1" бохуш йог1уш н1аьна хилла.\nБаьхкина схьакхаьчна уьш. Уьт1ахь а, чохь а цхьа а ца карийна, шинар г1ад даа х1оьттина, н1аьна хьаьаш яа х1оьттина. Ткъа цициг, д1ахьаьжина уьстаг1 а гина, шен сутар хиларца, меца а хилла, геннара дедда т1екхетта, м1араш хьоькхуш ка етташ, "хур-т1ур" деш жижиг чухьерчо х1оьттина. Цунна гена боцу такхора юккъехь йоллу борз, кхо еш йолу г1овг1а а хезина, цуьнга хьажа дагахь, жимма г1ад д1а-схьа а хилина, меран буьхьиг аракъадина.\nТакхоран юккъех1 жимма г1овг1а а хезна, дахка бу моьттуш, "маьу" аьлла дедда такхорана т1екхетта цициг. "Ша дууш долу жижиг а ца тоьана, со яа дог1у-кх х1ара", аьлла кхераелла борз, г1одмашна юккъера д1аиккхина. Д1аиккхиначу барзах кхераделла цициг, учахь кхозуш ериг ц1ока ю моьттуш, цхьогална т1ехула хьалахьаьдда. "Х1инца, борз лаца а ца елла, со даа дог1у-кх х1ара", аьлла кхераделла цхьогал, охьакхоссаделла барзана т1аьххье д1аиккхина. Ц1ока гуш лаьтташехь, "ден а елла", цхьогал а хилла д1аедча, кхераделла цициг уьйт1арчу кхорана т1ехула хьалахьаьдда. "Х1инца борзий, цхьогаллий шега ца лацалой хиъчи, со лаца дог1у-кх х1ара" аьлла кхераелла ча, кхора т1ера чу а йоьжна, дог иккхина елла.\nЦу дуьйнд1а, адамашна юкьара д1а а евлла, акха а евлла, хьуьнхахь 1аш ю борзий, чай. цхьогаллий.\nЛадоьг1начунна - моз 1айг,\nЦа доьг1начунна - дуьйрийн 1айг!\nЦхьа борз хилла гуттар юучух юьзна. Кураяьллачу барзана хьаьжа ц1а яха еза ша аьлла дагадеана. Т1аккха коьллаш юккъе а яьлла, коьртах яраш а хьарчийна, хьаьжа ц1а яха новкъа яьлла иза.\nОьхаш, генна а яьлла йоьдаш хилла борз. Йоьда-йоьдуш вирана т1екхаьчна иза. Кхераделла вир д1аиккхина.\nВир, хьо д1а ма лелха, хьо схьа ма лелха, со дикачу новкъа араяьлла. Со хьаьжа ц1а яха араяьлла, сох кхерам бац хьуна, аьлла барзо. Цо и аьлча, шен метта яжа д1ах1оьттина вир.\nТ1аккха йоьда-йоьдуш тарана т1екхаьчна хьаьжа ц1а йоьдуш йолу борз. Барзах кхера а белла, ту д1аиккхина. Юьзана ша х1ун дийр ду а ца хууш йолчу барзо аьлла:\n- Хьо д1а а ма лелха, ту, схьа а ма лелха, ту, со дикачу новкъа араяьлла хьуна, аса х1умма а дийр дац хьуна, сох ма кхера.\nТу бажа д1ах1оьттина, цо и аьлча.\nТ1аккха д1айоьдаш йолу борз говрана т1екхаьчна. Хьалха вир а, ту а санна, кхера а елла, д1аиккхина говр. Амма барзо сацийна иза:\n- Хьо д1а а ма лелха, говр, хьо схьа а ма лелха, говр, сох кхерам бац хьуна, со дикачу новкъа араяьлла, со-м хьаьжа ц1а йоьдаш яй, - аьлла.\nГовр яжа д1ах1оьттина.\nЙоьда-йоьдуш гена яьлча, борз мац а елла, г1ел а елла, ша ара беккхинчу некьана дохкохъяьлла. Цунна дагадеана, юха а йирзина, шен коьртах йохку яраш д1а а кхиссина, вир а, ту а, говр а яа. Цо ша-шега аьлла: "Суна х1ун хьашт ду хьаьжа ц1а яха. Цулла а сайна говран жижиг, теран жижиг, виран жижиг а дууш 1аьн яй со".\nЭццигахь юха а йирзина, ц1ехьа йолаелла борз. Схьайог1уш говрана т1екхаьчна иза. Говро барзе аьлла:\n- Хьуо хьаьжа ц1а йоьду ца бахара ахьа, хьуо дикачу новкъа йоьду ца бахара ахьа?\n- Со дера йог1у дохко а яьлла. Сайна виран жижиг, теран жижиг, говран жижиг дууш 1ен яй со, - аьлла барзо.\n- Делахь дика ду х1ета, - аьлла говро, - хьо ялалца а, хьо елча а яал хир ю-кха со хьуна, айхьа со яалай, сан когах боллу хьостам схьабаккхахь, сагатдо сан цо.\nУллий а яхана, барзо ког схьалаьцна:\n- Муьлха ког бу хьан иза? - аьлла. Борз улли йогг1ушехь, коьртах мийра тоьхна, говро кхоьссина д1аяхийтина иза.\nШена чу са даллалц йоьжна а 1иллина, хьала а г1аьттина, юха а новкъаяьлла 6орз. Йоьдуш тарана т1екаьчна иза. Юха йог1у борз а гина, таро аьлла:\n- Хьо юха ма йог1у, борз, хьуо дикачу новкьа яха араяьлла ца бахара ахьа?\n- Со-м дохкояьлла, сайна теран жижиг, виран жижиг а дууш 1ай яй со, оцу дуьнен т1е йоьдачул, - аьлла барзо.\n- Делахь дика ду х1ета, со хьуна яллалц баъал а, елча баъал а хир бу, хьалха сан ма1ан чохь боллуш болу н1аьна схьабаккхахь, - аьлла, дехар дина таро.\n- Хьагайтал, мичахь бу и? - аьлла, улле еана борз. Иза хьалхайоллушехь коьртах ма1аш тоьхна 1ункар х1от1ийна иза таро.\nШа метта еача, меллаша хьала а г1аьттина, юха новкъа яьлла борз. Йоьдуш, вирана т1екхаьчна иза. Виро аьлла:\n- Хьо юха ма йог1у, борз, хьуо хьаьжа ц1а яха яьлла ца бахара ахьа, хьуо дикачу новкъа йоьдуш ю ца бахара ахьа?\n- Со-м дохко яьлла юха ма йог1у, цуллий а сайна виран жижиг а дууш 1аьн яй со, - аьлла барзо.\n- Делахь дика ду, со хьуна яллалц а, елча а яъал хир ю хьуна. Цкъа хьалха хьалларчу барза т1е а яьлла, пихмоллин илли алийтахь соьга, - дехар дина виро. Шега т1ехьа я хьалха яла ца аларна х1умма а шек ца яьллачу барзо бакъо елла:\n- Алахь, делахь илли а.\nТ1аккха барз т1е а яьлла, виро мохь хьакхна:\n- Н-на-на-на-на-на, - аьлла.\nИ мохь хезна нахана. "Ва-а, варраш дойу вай", - аьлла, орца а даьлла, наха шайн вир д1адигна, ткъа барзана баьхьанаш, белаш, г1ожмаш йиттина, эккхийна.\nТ1аккха цара ша эккхийча, хьуьнах а яхана, цхьана дуькъачу 1инчу охьа а хиъна, йилхина борз:\n- Ах1ий, ах1ий, со хьаьжан ц1а яха хьаьжа вацарий, со говран хьастам хьабаккха пхьар а вацарий, теран ма1ан чуьра н1аьна хьабаккха лор а вацарий, пихмоллин иллига ладег1а замо а вацарий, - ах1ий, ах1ий, - аьлла, кхин а г1ар айина хьуьнан чохь барзо.\nЦарна г1алдий-булдий, вайна к1айн божжий, мозан 1айггий.\nЦхьана гуьйренан дийнахь ижу лаха арадевлла хилла хьуьнан акхарой: чай, борзий, цхьогаллий. Кхин пхьор карадарх долу дог а диллина, хин йистерчу гу т1е а хевшина, г1елделла 1ачу кхарна ежаш йог1у эмкал т1екхаьчна.\n- Ахь х1ун до, эмкал?\n- Борз санна т1едог1уш 1а а ду, луо диллале бохуш яжа г1ерташ ма йоллура со-м, - аьлла эмкало.\n- Иштта лелаш ду-кх тхо а. Цхьана кхета деза вай, - аьлла акхароша.\n- Суна цхьа х1ума хетара, шу реза делахь, - аьлла х1илла долчу цхьогало.\n- Х1ун хетара хьуна? - аьлча, цхьогало жоп делла:\n- Вайна яа х1ума каро а ца йоллу, х1ара 1а хала х1ума а ю. Б1аьстена юьххьехь со дендер аш. Де а дей, со даа кхааммо а, - аьлла.\n- Цунна дагадеанчух кхеттачу барзо аьлла:\n- Хьох-м яа х1ума хир яцара: хьо жима ду. Со юьйр ю вай. Ас хала а доккху 1а. Со денъер аша б1аьста яьлча.\n- Хьо а яа х1ума хир яц, - аьлла чано. - Хьо а ю жима. Со юьйр ю вай. Ахьчул а хала доккху 1а ас. Со денъер аша б1аьста, цо аьлча:\n- 1а-а, 1овх1!.. - аьлла эмкало. - 1а хала х1ума ю. Аша массарчул а хала доккху 1а ас. Со денъер аш, б1аьста яьлча. Со массарел йоккха а ю. Со юьйр ю вай.\nЦу т1ехь барт а тайна, эмкал йийна. Цуьнан чуоко йила яхийтина чано борз а, цхьогал а.\nЧуоко юьлуш 1аш, 1онжаре а хьаьжна, цергах хи тесна мецачу барзана.\n- Ма чомахь х1ума ю-кх х1ара! - аьлла цо.\n- Яа вайша и? - аьлла цхьогало.\n- Ча мегар яц. Дов дийр ду цо вайшинна.\n- Чена-м хуург а дацара и... Нагахь цо и к1ажмехала даккхахь, соьга хьожур хьо. Ас жоп лур ду цунна, - аьлла цхьогало.\n1онжар диъна шиммо а.\nЦ1анйина, йилина чуоко д1аса а кегийна:\n- Кху юкъара 1онжар мича дахана? - буьрса хаьттина чано.\nИккхина цхьогале хьаьжна борз.\n- Цо х1ун до, ша 1онжар а диъна, соьга хьоьжуш? - аьлла цхьогало.\nЧа барзана т1ейирзина, борз яда иккхина, ча цунна т1аьхьа яхъелла - "т1ап" аьлла яйна ший а, хьуьнах а яхана.\nЦигга д1атохаделлачу цхьогало цхьана 1уьрга кхехьна эмкалан жижиг а, чуоко а, ког-корта а, ц1ока а - ша йоллу х1ума.\nУьш д1а а лачкъийна, г1елделлачу суьртахь хиъна 1аш хилла цхьогал.\nБарзана т1аьхьа идда, х1отта а х1оьттина, схьакхаьчначу чано хаьттина:\n- Эмкалах х1ун хили?\n- Х1инца дуьйна а со къуьйсуш вовшах летачу аша денйийр яц со б1аьста яьлча, - аьлла, г1еттина, яьлла д1аяха-кх, - аьлла цхьогало.\nБетах мотт а хьаькхна, ча д1аяхана, цхьогало, 1уьрга а доьлла, б1аьсте яллалц эмкал йиъна.\nЦхьана заманчохь мацалла х1ун дийр ду а ца хууш дисина цхьогал.\nЛелаш цунна дагадеъна, дера деза ша нелаца гергарло таса, аьлла. Нал 1еха а йина, жимма хан а ялийтина, юур ма ю ша, аьлла ойла йина, цхьогал нал йолчу дахана.\n- Дера, нал, х1инца юучуьнца хала а ду, вайшиъ цхьаьний хьажа деза кхача лаха, хьо реза елахь? - аьлла цхьогала.\nЦхьогал х1иллане ду, кхуьнца доттаг1алла тасар зене а дац, аьлла дагадеанчу нело:\n- Иза бакъ ду. Цхьаний лаха реза ю ша кхача! - аьлла.\nИштта и барт а бина, цхьаьний шаьшинна кхача а лохуш, йолаелла наллий, цхьогаллий. Лелаш, хан яьлча, цкъа цхьогало аьлла неле:\n- Вайшиъ иштта леларх дика кхача ца нисло вайшиина. Дера еза вайшиъ юьрта а яхана, цигахь котам-к1орни керадог1ийла хьажа.\nД1айоьдуш и шиъ нисъелла уьшал т1е.\n- Кху ишалх дихьа далалуррий техьа вайша, - аьлла нело.\n- Ас баькх-баьккхинчхула ког а боккхуш схьайола, - хьехардина х1иллане цхьогало, х1ара х1окху чохь а йиситина, юур ю ша бохуш йолу.\nЦхьогало баьккхинчу ког а боккхуш, йог1уш йолу нал, цхьаьна меттахь чуйоьжна.\n- Х1инца-м кара еара хьо, - аьлла, т1ехьа а даьлла, цхьогал нал яа доладелла.\nХ1ара ша яа долла аьлла дагадеанчу нело аьлла:\n- Цхьогал, хьо со яа доллий хиира суна. Цкъа со яа хьо йолаялале суна хьо гайта хьалха долахьа.\nЦхьогал хьалха а даийтина, цунна к1омсар тухур ю ша аьлла, дагадеана цунна. И хиинчу х1илланечу цхьогало аьлла:\n- Делахь, нал, хьалха дола ма алахь соьга. Кхузахь доллушехь эхь хеташ доллу хьуна со.\nГур хилла боьг1на, т1е дум а биллина. Цунна ша улло а дижина дуьме а хьоьжуш, 1аш хилла цхьогал, ша цунна т1екхевдича, схьалоцур ду-кх ша бохуш. Т1аккха цунна т1ееана борз. Х1ара иштта 1аш а гина, цецъяьлла иза:\n- Хьо дуьме а хьоьжуш ма 1а, ва цхьогал?\n- Марха ду сан, аьлла цхьогало, - суьйре т1еяре хьоьжу со.\nТ1аккха т1екхетта борз дум схьаэца дагахь. Дуьмах д1ахьакхалушшехь, гуро схьалаьцна борз. Кхоссабелла сехьабаьлла дум. Цхьогало д1акхаьллина иза. Барзо хаьттина цуьнга:\n- Ахьа хьайн марха ду ца бохура, ва цхьогал, - аьлла.\n- Аса даьсти-кх иза, - аьлла цхьогало.\n- Ва цхьогал, аса маца достур-те и марха? - хаьттина барзо.\n- Гуран да схьа ма кхаьччинехь достур ду-кх ахьа а, - аьлла, д1адахана цхьогал.\n6.МОХАНА АЬЛЛА БАРКАЛЛА\nЦкъа мацах лаьтта бухахь 1а а даьккхина, б1аьсте т1ееача, зинтаг шен бенчуьра ара дала г1оьртина, амма цуьнан бен т1оьхула бецхелиг хилла дижина 1уьллуш. Цо цуьнга аьлла:\n- Д1адала сан бен т1ера, схьабеллийта соьга иза, бан безаш дуккха а болх бу сан.\nТкъа бецхелиг меттах ца даьлла. Т1аккха зинтаг газа йолчу дахана.\n- Во, газа-гуьзиг, б1аьсте т1ееана, сайн бен схьабелла со г1оьртича, цу т1ехула дижина бецхелиг ду, и д1акхалла яг1ахьара хьо.\n- Эх1, цига йог1учул сайна сийна буц а юуш, шийла шовда а муьйлуш, 1ийча тоьла суна.\n- Хьо кхалла-м ас борз йоуьйтур ю хьуна.\nВо, борз - аьлла мохь тоьхна зинтаго, - сан бен т1ехула дижина бецхелиг ду, д1адала аьлча а, д1адолуш а дац, и д1акхалла газа а ца йог1у, газа кхалла яг1ахьара хьо.\n- Цига йог1учул сайна берстина думеш долу уьстаг1ий дууш 1ен яй со.\n- Хьоьх лата-м ас жан-ж1аьлеш дохкуьйтур ма ду.\n- Во, жан-ж1аьлеш, - аьлла мохь тоьхна зингато, - бен т1ехула дижина 1уьллу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг кхалла газа ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лата дуьйлийша. Т1аккха жоп делла жен-ж1аьлеша:\n- Цига дог1учул тхайн 1уьно тесна даь1ахк а ц1убъеш, цо аьлларг деш 1ен дай тхо, ца дог1у тхо барзах лата.\n- Шуна г1аж етта-м ас жа1у воуьйтур ву.\n- Во, жа1у, бен т1ехула дижина 1уьллу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг д1акхалла газа ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лиаа ж1аьле1ш ца дог1у, царна г1аж етта волахь.\n- Цига вог1учул сан дечиг-пондар мерзах п1елг тосуш, т1аьхьа г1ийла узум балош 1ер г1оли хета суна.\n- Х1ан пондаран мерз хадо-м ас дахка боийтар бу хьуна.\n- Во, дахк, сан бен т1ехула дижина бецхелиг д1а ца долу, и д1акхалла газа а ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лата ж1аьлеш а ца даьхки, ж1аьлешна г1аж етта жа1у а ца вог1у, жа1унан пондарн мерз хадо болахь, - аьлла, дехар дина зинтаго дахке, амма дахка реза ца хуьлу, цо олу:\n- Эх1, цига бог1учул х1окху 1уьргара оцу 1уьрга а эккхаш, 1ен бай со.\nОьг1аз а дахана, зинтаго аьлла:\n- Хьо кхалла-м ас цициг доуьйтар дуй-ца.\nМохь тоьхна цициге:\n- Во, цициг, бен т1ехула дижина долу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг кхалла газа а ца йог1у, газа кхалла борз ца еа суна, барзах лата ж1аьлеш а ца даьхки, ж1аьлешна г1аж етта жа1у а ца веа, жа1унан пондаран мерз хадо дахка ца бог1у, суна и д1акхалла долахь.\n- Цига дог1учул сайн ненан меса-бедарш т1ехь 1уьллур дай со.\n- Хьан ненан меса-бедарш йовдо, ас мох боийтар бу хьуна. Во, мох, хьо болахь орцах, цхьа бецхелиг ду сан бен т1ехула дижина, д1адолуш доцуш, и д1акхалла аьлча газа ца йог1у, газа кхалла йолахь аьлча, борз ца йог1у, барзах лата дуьйлийша аьлча, ж1аьлеш ца дог1у, ж1аьлешна г1аж етта волахь аьлла, дехар дича, жа1у а ца веа суна. Т1аккха жа1ун пондаран мерз хадо дахка а ца беа, дахка кхалла цициг а ца дог1у, цицган ненан мес-бедарш йовдо болахь.\nЖоп делла т1аккха мохо:\n- Собарделахь, хьаша новкьа а ваьккхина, ламазана корта а тоьхна, со д1а бог1а хьуна, - аьлла.\nХьаькхира мох шок тухуш, гира цицигана бог1у мох, д1ахьаьдира иза дахка кхалла, гира дахкана дог1у цициг, д1ахьаьдира иза жа1унан пондаран мерз хадон, оьг1аз вахана ж1аьлешна г1аж етта вахара жа1у. И вог1у гина ж1алеш барзах лата хьаьдара, борз газа кхалла яхар, газа бецхелиг кхалла яхара, бецхелиг лестира, дуьхьало ян г1оьртина, газано и чехка д1акхаьллира.\nБен марша белира, массо а юха бирзира, зинтаг шен бен гонаха хьаьвзира. Иза х1инца а мохана баркалла бохуш 1аш ду.\nЕдда йог1уш хилла меца борз. Цхьана а меттахь юург ца карош схьайог1уш йолчу цунна хьуьна юккъехула болчу новкьа варда д1аяхана лар гина. Цу лораца гена ялале юучу х1уманан хьожа кхетта цунна. Барзана карийра йоккха горга сискал. И д1акхалла цо бага г1аттошехь, мохь хезна цунна.\n- Ваша, ларлолахь, - аьлла. Д1ахьаьжча, цунна гина т1едедда дог1у цхьогал.\n- Х1ун боху ахьа, йиша? - хьаттина барзо.\n- Цу сискалх д1овш тоьхна хила мега. Хьо ларьян бохура аса-м.\nОйла йина барзо.\n- Ткъа аса х1ун дан деза кхунна?\n- Хаац, - аьлла жоп делла цхьогало, - сайн вешина бохам ца хилийта, и яа а йиина, яла а реза ю-кх со, хьо реза елахь.\nБарзо жоп делла:\n- Дика ду, д1аяа.\nЦхьогало йиина дийнна сискал. Ехха 1ийна 6орз, цхьогална х1ун хуьлу хьоьжуш. Амма цунна х1умма а ца хилла.\nИштта борз лейина цхьогало, шена сискал а йиина.\nКхо газа-гуьзиг яхана хилла ломал дехьа, яжа-кажа. Цхьа гай дерг, ша юьзина яьлчи, ши гай долчуьнга аьлла: хьо д1айог1ий, ша юьзна.\nВукхо жоп делла:\n- Хьан цхьа гай дузарх сан шиъ ца дуьзина, д1аяло, со т1аьхьакхуьур ю хьуна.\nЦхьа ге дерг, д1айоьдуш, т1ел дехьа яла езаш хилла. Цу т1айна т1е х1ара кхочуш т1ел к1елара схьа а яьлла, борз дуьхьал яьлла кхунна.\n- Хьо стенгара йог1у, ва газа-гуьзиг?\n- Ломал дехьара яжа-кажа яханачара йог1у.\n- Хьан коьртахь ерг х1ун ю?\n- Ма1а-т1оьлгаш ю.\n- Хьан кочахь ерг х1ун ю?\n- Муьсил-мехий ду.\n- Х1ан синпха х1унда беттало?\n- Хьоьх кхоьруш беттало.\nБарзо и д1акхаьллина. Юха а шен метта д1алечкъина борз. Ши гай долчо ша юьзна яьлча, кхо гай долчуьнга хаьттина:\n- Хьо д1айог1ий?\n- Вукхо жоп делла:\n- Хьан ши гай дузарх, сан кхоъ ца дуьзина, д1аяло, со т1аьхьакхуьур ю хьуна.\nШи гайдерг новкьа яьлла ц1аяха.\nТ1ай т1е кхаьчча, вукхунна санна борз дуьхьала а яьлла, и д1акхаьллина.\nКхано кхо гай дерг ц1а йог1уш, цунна дуьхьала а яьлла борз. Цо хаттарш дина кхуьнга:\n- Яжа-кажа яхана йог1у.\n- Хьан коьртах ерг х1ун ю?\n- Хьуна 1итта яхьаш ма1а-т1оьлгаш ю.\n- Хьан кочахь ерш х1ун ю?\n- Хьуна 1итта дахьаш муьсил-мехий ду.\n- Хьан синпха х1унда беттало?\n- Хьох лата дог хилла беттало.\nЧухьаьдда цо берзан гех ма1аш тоьхна и дат1а а дина, шен ши накъост парг1атъяьккхина.\nБорз хи чу а тесна, хьонг-т1онг, сан ши накъост бохуш, д1аяхана газа-гуьзигаш.\nЦхьана хьуьнхахь дехаш-1аш хилла цхьогаллий, къиггий. Цу шинан а кхоккха к1орни хилла кхобуш. Иштта цхьаний х1ара шиъ 1аш к1орнешна яах1ума ян яхана къиг.\nКъиг къайлаяьллачул т1аьхьа цхьогална цуьнан к1орни яа дагадеана. "Цунна хуур а дац хьан йиъна", - аьлла, цхьа к1орни йиъна цхьогало.\nКхано ц1аеъначу къийго хаьттина цхьогале: шен к1орни яьхьна. И хьан яьхьна хаьий хьуна?\nШена-м ца хаьа аьлла цхьогало. Ша кхузахь мел ду, цхьа а х1ума ца еара кхуза.\nШолг1ачу дийнахь а яхана къиг ижунна. Иза гучара кьайла-йоллушехь даханчу цхьогало кхин цхьа к1орни йиъна, бетах та11ош мотт а хьаькхна, шек а доцуш, шен бен юххе охьахиъна.\nШолг1а к1орни а ца карийча, ц1енна карзахъяьлла къиг.\nХ1инца а ца гира хьуна шен к1орни хьан ехьира, хаьттина цо цхьогале.\nШена-м хаац, аьлла цхьогало, и хьан хьур ю. Тахана а ма ца еана кхуза суна хууш х1ума.\nШолг1а а цхьогало иштта аьлча, цунах дегабаам хилла къийган. "Цо ца йиъча, хьан юур яра уьш, цхьа а х1ума кхуза еана ца хилча?" - аьлла ойла хилла къийган.\nБилггала цо йиъний а хиъна, кхоалг1ачу дийнахь, ша ижонна йоьдуш, къийго цхьогале аьлла:\n- Хьо ца дог1у соьца вайна яах1ума ян, цигахь котамаш, бедаш, хьуна яа бег1ийла дукха а х1уманаш ю хьуна, жимма хьайн чож тоьхна дог1ур ду хьо.\nВай д1аяла д1а, ша муха дог1ур ду? Хьо т1ема яьлла г1ур ю, ткьа со муха дан деза? Доладелла ша-м далур дац цига, аьлла цхьогало.\nДелахь, ша хьо шен букъ т1е а даьккхина дуьгур ду, - аьлла кьийго.\n- Т1аккха-м додог1ур дара со, - аьлла цхьогало.\nИштта шен букъ т1е даьккхина цхьогал а эцна йоьдуш хилла къиг. Леккха стигала хьала а яьлла, к1елара д1а а иккхина, цхьогал чудаийтииа къийго.\nХьийзаш чудог1уш хилла цхьогал, юххе а иккхина, къийго хаьттина:\n- Х1ун ду хьан дагахь, цхьогал? - аьлла.\n- Дера, къиг, сан дагахь-м дукха х1уманаш дара, и яаза йисна хьан к1орни а т1аьхьа, - аьлла цхьогало.\nОхьадеана цхьогал лаьттах кхетта делла.\nТ1аккхола шен к1орни йоккха хиллалц сапарг1ат ижонна ихна кьиг.\nМацъелла, г1елъелла, ижу лоьхуш лелаш хилла борз. Лела-аш д1аман бенна хьалха кхаьчна иза. Саца а сецна, лерина хьаьжна борз. Бенан не1 ч1аьг1на карийна. Сема ладоьг1на цо. Д1ам чохь ю-яц хаа. Д1ам чохь хилла. Т1аккха эсала, аз тодан а г1ерташ, чу йистхилла борз:\n- Д1ам, хазаниг, чуяйтахьа со.\n- Х1э-э, - аьлла д1амано, - йоллу хир яра хьо сан дерстина ц1ент1арш ийзо, сан ч1амара корта бажа.\nБорз, дуй а бууш, хьастаелла:\n- Хаьддачу* жана т1е кхочийла со, аса хьан дерстина п1ендарш ийзор делахь, чанг1а йоцу топ йожайойла суна, аса хьан ч1амара корта божур белахь!..\nБарзо буург боккъала а дуй бу моьттуш, 1ехаъелла д1ам. Меллаша не1 д1айиллина цо. Цхап-аьлла т1екхеттачу барзо лаьцна иза Г1адьяханчу барзо аьлла л1аме:\n- Х1инца-м ас ийзор хьаха дара хьан дерстина п1ендарш, х1инца-м ас божур хьаха бара хьан ч1амара корта! Д1амано берзан багахь йоллучохь аьлла т1аккха:\n- Борз, яа-м юур яра ахь со. И-м хаьара суна.Бисмилла а алий, цул т1аьхьа "кхаара" а алий, йолаехьа со яа.\nБарзо "кхаара" олуш. бага г1аттийна. К1омсаршна юкьара хах-аьлла д1амалъелла д1ам, нарт-аьлла шен бена чу иккхина. Дукха чехка шен бенан не1 т1еч1аьг1на, чукъовлаъеллачу д1амано аьлла барзе:\n- Х1ета ма ца ийзий ахьа сан дерстина п1ендарш, х1ета ма ца бежи ахь сан ч1амара корта! Х1уьссик!\n- Х1э-э, елла йолийла со, - аьлла барзо, - кхаара а ца олуш, шинара ца аьлла.\nИштта дегабаам хилла, д1аман бенан бертехь д1аса а х1аьвзина, яьлла хьуьнах д1аяхана д1амана тешнабехк бан аьтто ца баьлла борз.


Ескорпен — Википеди\n48°43′17″ къ. ш. 1°12′30″ м. д.HGЯOL\nЕскорпен (фр. Escorpain) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Эр а, Луар а. Дозанашца йу . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ескорпен&oldid=6787134»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 17 октябрь, 18:50.


МедьегӀ (Ду) — Википеди\n47°27′24″ къ. ш. 6°35′55″ м. д.HGЯOL\nМедьегӀ (фр. Médière) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.\nДозанашца йу Онан (Ду), Ла-ПгӀетьегӀ, Л'Иль-суьгӀ-ле-Ду.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МедьегӀ_(Ду)&oldid=7820035»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 7 февраль, 20:31.


Литератураца адам зуламах лорадар — Сердало\nЙоазонхошта, дешархошта хиларал совгIа, Iилманхошта а боккха кхаъ ба, яздаь моллагIа книжка арадалар, хIана аьлча, книжко адам хьаькъала тIахьех. Цунгахьа яздаь дувца гIулакхаш эзди дале а деце а, цу чура хьаэца масал доацаш висац саг. Дикадар яздаьдале ший вахаре из накъадаргдолча тайпара тIаэцаш шийна цох пайда эцаргба цо, хIаьта во дар яздаьдале цох а шийна пайда эца йиш я сагага из мо дола хIама хьа ца дарца, цунна гаьна валарца.\nБакъдар аьлча, вай заман, книжкаш дешаш нах кIезига ба. Хьаштдале уж дешачарел дукхагIа яздераш ба вайна. Из сона дуккхаза бакъдолаш гуча а даьннад, айса яздер къоабалде йиш йолаш. Дешара оамал кIезига йоаллаш нах да вай, бакъда ше яздаьр берригача мехко а, дунено а дийшача бакъахьа хеташ хул цхьавола йоазонхо. Со-м хIанз цох дувца валлац, е ма хетта из айде, дувца, дашха говзанча а вац со.\nУкх деношка «Аллатау» яхача ресторана чу дукха нах вIашагIтеха доккха цIай дIадихьар Халкъа йоазонхочун Коазой Аюпа Iийсай керда арадаьнна «Хьув ястар» яха роман гулбеннарашта а мехка а дIадовзийташ. Цига дIабаьхка дакъалоацаш бар Iилманхой, йоазонхой, хоамбоаржабархой, хьехархой, тархьарахой, литератураца чам бараш, иштта Аюпа Iийса вовзаш везаш бараш а.\n«Хьув ястар» яхача цу книжка тIа йоазохочо белгалъяьккха хьоахаяь ха я нах бохкаш хинна зама. Цу ший йоазонца автор гIерт адамех базар еш, нах бохкаш царех пайда бар мел унзара, къиза, бIеха хIама да, мел эсала а да из гIулакх мегаргболча наха юкъе хьагучадаккха.\nРоман долалуше, гIалгIашта супа болаш, цар боча лоархIаш болча Мьт-Лоама кIалха хьалха цхьан хана бахаш хиннача Хьалама къонгий Дзарахи, Шовхали, Котеи кхаь веший вахар тIара долалу. Укх тIа вувцаш вола, нах кхохьаш царех мах беш бIеха гIулакх леладеча нахах латтача гIаьрах гIалгIай къамах са дола саг дIакхетар а царгара даьнна гIалат, цар шоай гIулакх дизза кхоачаш ца дар бахьан долаш хилар да. Книжка доладелчахой чакхдаллалца гуш да из болх лелабеш болча наха мел зе ду адамашта, эггара хьалха шийна, ший дезала.\nШовхала воI ГIама, бера хана денз дегIа низ болаш, хьаькъала кIоарга волаш, денала чIоагIа волаш эсала воацаш хьавоагIаш ва. Ший хьаьнала къа а хьегаш, готеи мангали а леладеш хьавоагIа из цхьан юкъалца. Бакъда, гIаьра тIехьа а ваьнна, цар мо нах есарал а кхувлаш бохкаш базар е из волавелча геттара тишлу цун гIулакх, мехка, ший тайпанна, ший цIенна дегаза воал из. Тайпан наха, дас, даь-вежараша шоай ваьрах дIахоадаву ГIама уж гIулакхаш цо цадитар бахьан долаш. Вож хIаьта а шек воацаш ший гIаьр кхухьаш дIалел. Вахар аттеи, хьаьнеи, мерзеи хиннадале а леча дийнахьа жIалий мо дегаза а волаш, цхьанна сага, ший сесага а тIехьа ца везаш чакхвоал из укх дуненах. Юххера иштта цу хьал тIехьа волаш дегIацара са а къаст цун.\nЦу гIулакхашта тIагIолла автора нахага кхайкаду, цу хIаманца уж барта цахилар, цох цар вIалла уйла цаяр, уж цунна гарга цабахар, дувцаш хезача цу юхера бовдар, цох кIалхарбовлар дог доахаш. Из доацаш кхы а дукха хIамаш да йоазонхочо ший говзалца хьахьекха. ГIалгIай Iадаташ, къонахчун дош, маIача сага, кхалсага хьал, харц низ тIабеча цун дохьалъоттар, сагах кхийтта бIеха лазар мишта хоададе деза иштта кхы а дукха да хьоахадаь. Бакъда, хьоаха ца дича а ца яздича мегаргдарий-хьогI аьнна хеташ хIамаш а белгалдаьд йоазонхочо цу книжка тIа, цхьацца кагегIчарна а кхалнаха а хьакхашло йоаца моттигаш ювцаш.\nВIашагIкхетар долашлуш, из дIахьош хиннача Дударанаькъан Анзора лоацца белгалдир наха, цу нах вIашагIтохара бахьанах лаьца. Ца хьоадича нийса хургдац, из гIулакх вIаштIехьа а даьккха дIадихьараш «Дзурдзукаш» яхача юкъарчен доакъашхой бар, аьнна. Хоза лостам болаш, дика кйчдаьдар массадола хIама.\nЭггара хьалха йоазонхочун книжках лаьца къамаьл де араваьннача гIалгIай метта хьехархочо, говзанчо, воккхача сага Меданаькъан Якъуба къамаьл дир:\n— Цкъар, се къамаьл де волалуш, баркал аргда аз Iийсайна цу ший балха тIа гIалгIай къаьнара цIераш цо йоалайирах. Хьабаьр боккха болх ба, къа а дукха хьийгачох тара да. Книжка аз диийшад, деррига чакхдаьккха деце а. Юхьанца со из деша волавеннача хана цхьацца гIалаташ да-хьогI аьнна, сона дагадоссаш дешаш дар, тIаккха дIахо дешаш волаш кхийттар со, йоазонхочо из болх цу хана бийцача метта дIатарберзамеш яздаьлга. Дийшача сага цу тIера хьаэца хIама да, вай дийшача бакъахьа долаш книжка да из. Йоазонхочун кхоллам хIаране ше-ший тайпара кхетабу, нагахьа дешача хана ца кхетадеш хIама хуле из дашхийта а цун дух тIа довла а хала дац. Iийса, Iа хьегар дукха къа да. Тахан санна могаш а волаш, Iайха яздаьчул дукхагIа книжкаш а яздеш дIахо ваха Дала аьттув боаккхалба хьа, — аьнна цун ловца баккхарца чакхваьлар Манкенаькъан Якъуб.\nДIахо вIашагIкхетаре дакъалоацаш хиннача йоазонхочо Матенаькъан Iумара Iабаса дир къамаьл:\n— Кагий долча хана тхо дайза деце а, тоъала ха я сона Iийса вовза. Ер книжка аз дийша дац, цудухьа цу хьакъе ала хIама дац са. ГIалгIай литературе дикка мул боаккхаш къахьийгарех цаI ва Iийса. Тхьовра хьалха Советий Iаьдал чIоагIа долча хана а, кхы тIехьагIа а, лувцаш, Iетташ, чувехкаш шийна низ бой а, шийна хеташ дар дIаоалаш, шийна бакъахьа хетар яздеш хьавена саг ва ер, пIелг мо цаI мара ше воацаше. Наха баркал аларга дог ца а доахаш, наха човхавар а ца кхераш ший болх баьб Iийсас массаза а. Дала маьрша лелаволва, дIахо йодача хана а къахьега, — аьнна чакхваьлар Матенаькъан Iабас.\nКнижка яздар, цун кепатохар, наха юкъе из доаржадар атта болх бац. Бакъда, яздаьчул тIехьагIа а, кепатехачул тIехьагIа а цун мах бе а, из тахка а, цун кIоаргал наха хьагучаяккха а еза Iилманхоша шоай говзалца. Иштта цу тайпара эрсий а гIалгIай а литератураца болх беш дукха хана денз къахьегаш хьайоагIаш йолча литература говзанчас, ИнгГУ профессора Тоачанаькъан Хадишата дир дIахо къамаьл.\n— Книжка аз деррига дийшад, дика а дийшад, цхьаккха хIама юстара ца дуташ. Хьаэца шийна чу шортта хIама а долаш деша мегаргдолаш да яздаь роман. Цун мах бе а из тахка а деза, арадаьннача ца а дуташ. Бакъда, из сюжет кIезига гаьнаяьлча санна, из гIулакх дIаьхделча санна хийттар сона. ХIана аьлча, хIанз чакхдаьлар-кх ер аьнна хийттача хана кхы а гIулакх совдаьле дIакIоарглуш дIадода роман. Метта гIулакх, литературан бустам кхоачам болаш ба. Хьалха яздаь книжкаш сона укхол чIоагIагIа хийттадар, дале а укх тIа а да шортта тахка а, довза а, хьаэца а хIамаш. Аьттув-ираз долаш вахалва хьо Iийса, хьайна мел лов, — аьнна чакхъяьлар Iилманхо.\nЦу тIехьа дош кхаьча араваьннача ГIалгIайчен Iилман-тохкама института редактора Ноакастхой Iаьлий Хаваша къамаьл кхыча апарах дерзадаь аьлар, книжках дош:\n— Iийсай кхолламаш тIа дукха хул дистараш, денал гойтар лакха долаш гIулакхаш. Укх романа тIа а долаш да уж. Ер книжка сога хьакхаьча дукха ха яц, цудухьа аз тIагIоллара мара дийшадац. ДIахо лерттIа дийша книжках дола дош язде а ала а деза. Сона дика хета Iийсас вIалла кIаьд а ца луш книжкаш яздар. Укхан дукха хIама хов, дукха дайзад, укхо дукха техкад. Шийга йола минот ха йоа ца еш массаза яздеш ва ер, цудухьа дика карагIдоал ший кхоллама болх дIабахьа. Цул совгIа, бокъонца хинна хIамаш ларде а увттадеш, из мишта хиннад, цох даьнна зе, е баьнна пайда боашхаш, наха уйла е хIама тIехьа дуташ язду цо. Сага ший уйла кач ехкаш а воацаш, наха шоаш хоржаргдолаш да цо ший кхолламца хьа мел кхайкадер. Цул совгIа цхьаькха а да, стихаш язъеш байтанча ер веце а байтанчий начIал долаш, из болх дика ховш ва ер. Из кхетаду укхан йоазо деша волалуше, — аьнна белгалдир Ноакастхой Хаваша.\nКхы а дIахо кхыча наха дир, цхьацца шоашта хеташ дола хIама дувцаш къамаьл. ХIаране ше-шийна хетар оалар Iийсай хьалхарча кхоламех а тIехьагIа цо яздаьчарех а. ТIехьарча хана кIезига дикагIа болабеннаб нах дешара тIакхе, цудухьа цу наха из Iадат соцадергдоацаш дIахо къахьега деза дешара Iадат наха юкъе, къаьстта кагирхошта юкъе доаржадеш.\nВIашагIкхетаре романа мах беча а из дувцача а баьхкача наха баркал оалаш, ше цу тIа кертте оттаяь уйла малагIа я, ше нахага кхайкадер фуд дувцаш йистхилар йоазонхо Коазой Аюпа Iийса.\n— Наьха гIарах лелаш хила йиш яц саг. ХIаране ше-ший уйлаш хила еза. Дала уйла е беннаб вайна корта. Цудухьа чIоагIа дика хет сона массане шоашта хетар сайга дохьал хьааьнна. Ер йоазув сона сайна Iаткъаш дар. Цхьа хIама ала безам ба са, сайна дукха деза аьнна яздаьдац шоана аз ер книжка. Ер аз яздаьд, хьаьра даьнна жIали дас ше кхетаде деза аьнна, дас ше дIадехка деза аьнна из керте а оттадаь. Из уйла шуга наха юкъе дIаяхьийта аьнна шо вIашагIтехад аз, из я са керттера уйла. Книжка геттара хIайтал даьнна доккха хIама да яхар нийса хилац. Книжка тIа нийсдоацаш а, нийсдолаш а хIамаш хул, цхьаволчоа дезаш а хьашт долаш а, цхьаволчоа ца дезаш а хьашт доацаш а дукха тайпара хул хIамаш. Оаша укх чу мел аьнна хIама аз къоабалдаь хьатIаийцад, бакъда нах удабар а кхыдар а сов айдаь яздаьд, аьнна хьоадаьча хIаман со юхагIертав, сов доаккхадаь а доацаш хиннача тайпара айса из яздича санна хет сона. Аз фу аргда. Хала зама я вайна хьатIайоагIар. Моцал, хьогал, къизал, хало, шелал иштта кхы а мел дола лазар ловргдар вай, бакъда из нах удабо лазар вайх хьакхете хIалак хургда вай. Дала ма дахьалда, из нагахьа санна хьакхете де доагIар укх тIа кхаь вешас даьчча тайпара вай хьадой вай кIалхардовргда, ца дой гIулакх кегалургда. Цу лазарах лорадала кIалхарадовла деза вай. Дала йоал йойла шоана, Дала зуламах лорадолда вай къам. – аьнна чакхваьлар Аюпа Iийса.\nВIашагIкхетаре хиннача наха юкъе дукхаш бар книжка мичара эца йиш я мичара дахьаргда из яхаш хетташ. Йоазонхочо ше хьавоагIаш наха дIадала книжкаш дена дале а, ца кхоачаш нах бисар дукха хиларах. Кастта вай мехкарча книжкаш дохкара тикашка хургдолаш да из хьаэца, ший чам бар хьожаш хургва шо, маца уж долалу тикашка.\nIийса наха лоархIаш, наха дукхавезаш кIоарга хьаькъал долаш саг ва. Дала ираз аьттув болаш, ди тIехьа кхы а дикагIа книжкаш яздеш дIачакхвала низ лулба цунна, Дала шийна мел лов могаш а волаш воахаволва из.\n← Народный фронт обозначает три условия для успешного проведения правительственной пенсионной реформы


Лешер-сюр-ле-Блезерон — Википеди\nЛешер-сюр-ле-Блезерон (фр. Leschères-sur-le-Blaiseron) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха Марна. Дозанашца йу Амбонвиль, Бузанкур, Серизьер, Шарм-ан-л'Англь, Фламмрекур, Гдмон-Вилье, Руекур. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лешер-сюр-ле-Блезерон&oldid=6867420»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 19:08.


NGC 107 — Википеди\nNGC 107 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nNGC 107, PGC 1606, 2MASX J00254218-0816580, 6dFGS gJ002542.2-081658, LEDA 1606\n1866 шеран 14 январь\n13,092 ± 0,052, 12,436 ± 0,077, 12,284 ± 0,109, 15,67\n0ч 25м 42,185с\n−8° 16′ 58,07″\nИ галактика дӀайиллинера шарахь Otto Struve цӀе йолу Россия/Америкин астрономо, 38.1 см (15 дюйм) барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.\nWikiSky-da NGC 107: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_107&oldid=5054744»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 2 июль 22:09\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 2 июль, 22:09.


Австри -- Венера нохчийн туька. Архивера сурт.\nЕвропехь тховкIело йоьхуш болу мухIажарш шайн лаамца даймехкашка юхаберзийтархьама цхьа могIа программаш ю Iедалша юккъеяьхна.\nАвстрерчу чоьхьарчу гIуллакхий министро Соботка Волфганга хьастагIа дIахьедар дира, хIинцалца схьа шайн лаамца цIабаха реза хиллачу мухIажаршна 500 евро луш хиллехь, хIинцачул тIаьхьа и ахча 1000 евро хир ду аьлла.\nЦо дийцарехь, гергарчу шина шарчохь, мел кIезиг а, 50 000 мухIажир ву Австрера дIаваха везаш, хIунда аьлча церан цхьа а аьтто бац Iедалера тховкIелоне кхача.\nАмма буй-те цу Iедалан программех пайда а эцна, шайн лаамца Европера цIабаха кийча дукха нохчий?\nЛахарчу Австрехь гочдархо а, социалан белхахо а санна болх беш йолчу Эсмурзиевас ишттаниш вуно кIезиг хаабелла шена боху: “ЦIабаха лууш болу нах вуно кIезиг бу, доккхачу декъехь кхузахь тховкIело ца луш берш цхьана юкъана къайлабовлу. Ткъа цIабаха кийча берш, суна хаадаларехь, къена нах бу, могуш боцурш я валаран-виссаран ойла еш берш".\nКъона нах къачьстттина цIаберза лууш бац боху Эсмурзиевас: "Къона нах, шайн доьзалшца кхуза схьа а баьхкина, кхузахь баха а, дIатарбала а сатуьйсуш берш хIуъу дина а, махкахь биса гIурту, гергарчаьргахь хан яьккхина я къайлабевлла”.\nНагахь цхьаъ муьлххачу а бахьанашца шен лаамца цIаваха реза хилахь, цунна тайп-тайпанчу кепара гIо до Iедало. Лакхахь хьахийна долу ахча делла ца Iаш, нагахь санна цуьнан дацахь, керла документаш даха а гIо до, юристийн консультаци а йо мехаза, некъан харжаш а Iедало шена тIеоьцу.\nЦул сов, цIаваханчунна юхьенца даймахкахь шена цхьа жима бизнес схьаелла ахча дала а йиш ю, нагахь санна цо шен бизнес-план Iедалан тидаме йиллахь бохуш, дуьйцу Эсмурзиевас: “Нохчашна лерина цхьа программа ю бохуш хезна суна. Шу цIадахарх оха шу дIатесна дуьтур дац, гIо дийр ду шуна бохучу маьIница кхоьллина программаш ю уьш, нахана и цIабахар марздархьама.\nМасаллаш а ду боху социалан белхахочо: "Тхуна хууш долуш, кхузара дIабахана болчу цхьаболчу наха цу программица цIахь жима бизнес схьаелла и ахчанаш схьаэцна. Цул тIаьхьа цара цунах бизнес йинехь а, ца йинехь а”.\nШайн лаамца цIабаха кийча болчу мухIажирашна гIо деш йолу цхьаьнакхетараллаш массийта а ю Австрехь. Коьртачу декъехь Каритасехь а, Адамийн Бакъоний Цхьаьнакхетараллехь а до цу нахана гIо.


Arba.uz | Стамм Стакан Двойной Синего Цвета, 1шт | Интернет Магазин - Доставка по Ташкенту\nСтамм Стакан Двойной Синего Цвета, 1шт\nСтамм Стакан Двойной Синего Цвета.\nСтамм Стакан Двойной Синего Цвета. Дополнительная информация\n9 400 сум Стамм Пластиковый Органайзер Метеор Вращающийся с Розовыми Блестками, 1шт\n12 900 сум Стамм Пластиковая Подставка-Органайзер Вращающийся для Канцелярских Принадлежностей, 1шт\nMaped Набор Чертежных Инструментов, 1 упаковка 4шт


МонтогӀу — Википеди\n▲6548 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМонтогӀу (фр. Montauroux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.\nДозанашца йу Сен-СезегӀ-суьгӀ-Сьянь, Ле Тинье, Лез-АдгӀе-де-л’ЭстегӀель, Баньоль-ан-ФогӀе, Кальян (ВагӀ), ТаннегӀон.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МонтогӀу&oldid=7823405»


Къилбаседа ХIирийчуьрчу думан экс-депутата шен уьйраш ца хилла аьлла криминалан авторитетца\nДуман депутат Зураб Макиев\nКъилбаседа ХIирийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан депутат лаьттинчу Макиев Зураба аьттехьа а ца дуьту, криминалан авторитетца Гагиев Асланца шен юкъаметтигаш хилла бохург. Кху деношкахь дIахьедира вукхо, хIирийн вице-премьер Пагиев Казбек вейтинарг парламентхо ву аьлла.\nЯсакх охьайилла ша дуьхьало ярна, шена бекхам беш ву иза аьлла, дIахьедина Гагиев. Иштта депутата дагадаийтина, 2017-чу шарахь криминалан авторитетна бакъоларъяран органашка арз динарг ша цхьаъ бен цахилар а. Цунна хетарехь, Гагиевс кхелехь дина дIахьедар – цхьаболчу политикан оппонентийн акци ю, Къилбаседа ХIирийчоьнан Iедална тIеIаткъамбан бан хьийзачу.\n2008-гIа шо довш вийра БуьритIехь Къилбаседа-ХIирийчоьнан вице-премьер Пагиев Казбек. Автоматашца волу ши стаг тIе а хьаьдда, цунна тIе герзаш деттачу заманчохь шен белхан машенчохь хиллера Пагиев. Иза а, цуьнан машенлелорхо а кхелхира йинчу чевнех оцу меттигехь.\nРостов-гIалахь дов хатта долийна Гагиев Асланан. Хьалхарчу кхелан кхеташонехь цо мукIарло дира, Къилбаседа-ХIирийчоьнан вице-премьер ша вийна хиларх а, и зулам кхочушдар шена тIедиллинарг хIетахь Думан депутат хилла Макиев Зураб вара аьлла.\nТалламан зерашца, Гагиевн тобано Къилбаседа ХIирийчохь масийтта лаккхара даржхо вийра, республикерчу УБЭП-ан хьаькам Мецаев Марк а, зуламаш толлучу декъан хьалхарчу декъан куьйгалхоч Чельдиев Виталий а.\nОьрсийчоьнан Iедалхойн тIедожорца, 2018-чу шеран аьхка экстрадици йира Австрера Гагиев Асланна.


36 лаьцна хилла исламист велла Мисарехь\nМарсхьокху-бутт 19, 2013\nМел лаххара а 24 мисархойн полисхо велла, царна Синай-гIайренна тIехь йина хиллачу кIелонехь. Къайлахчу ницкъийн векалша бахарехь, оршот дийнахь Газица долчу дозанна уллерчу Рафахьана йистехь герз долчу наха тIелатар динера полисхошна.\nСинай ах-гIайренна тIехь жигара бевлла тIемалой. ТIеман ницкъаша Мисаран президент Мурси Мохьаммед Товбецан беттан 3-чу дийнахь шен даржера вохийначул тIаьхьа, коьртачу декъана, мисаран къайлахчу ницкъашна тIелетарш до цара.\nИ тIелатар хилла, даханчу кIиран дийнахь КъахIирана йистехь шеконечу хьелашкахь 36 чувоьллина латтош волу исламист веллачул тIаьхьа. Мурсина гIортор ечу Бусулба вежарша дIахьедар дина, лецнарш, полисхойн фургонна чохь са а дукъийна, байъина бу, аьлла.\nЧоьхьарчу ГIуллакхийн министралло бахарехь, лаьцна буьгучара полисхо закъалтана лаьцча, цу чу бIаьрхи долуьйту газ хецна. Цунах белла бу Бусулба вежарийн декъашхой.


ЗУМСА (зумсой) - Топонимия Чечни\nОбщество граничило на в. с. ДIай, ЦIеси, на с. - Гучанга, на з. -с ЧIиннах, на ю. с ЧIаьнта. Все аулы и хутора общества располагались в бассейне Зумсойн эрк, п. пр. ЧIаьнтий Орга, который берет начало в местечке Дахкочу, на в. окр: общества и впадает в р. ЧIаьнтий Орга у с. Уш-кхелли. Жители обществ ЧIаьнта, Зумса, Тумса и Борзие считают себя потомками трех братьев.\nАмин гIалин хьакхлагIаш (Амин галин хаклагаш) «Ами (ж) башни руины» - в черте развалин аула Муьже. Название доносит до нас сведения о том, что владельцем этих жилых башен являлся человек по имени Ами, пока его в 1944 г. не выслали в Среднюю Азию.\nАмин Исламан хьакхлагIаш (Амин Исламан хаклагаш) ' «Ислама сына Ами (ж) башни руины» - в черте развалин аула Муьже.\nКиришкин хьакхлагIаш (Киришкин хакхлагаш) «Киришки руины» - в черте развалин аула Муьже. Целый квартал разрушенных домов и башен, ранее принадлежавших человеку по имени Киришка.\nКиришкин Iалхана хьакхлагIаш (Киришкин Алханан хакхлагаш) «Алхана, сына Киришки руины» - в черте развалин аула Муьже.\nДибин гIалин хьакхлагIаш (Дибин галин хакхлагаш) - руины от ю. башни Диби.\nДибин Ахьматукъин хьакхлагIаш (Дибин Ахматукин хакхлагаш) «Ахматуки, сына Диби, руины» - в черте с. Муьже.\nIаха ваьхна меттиг (Аха вяхна меттиг) «Аха (где) жил место» - руины, оставшиеся от поместья Ахи после выселения в 1944 г.\nIахин Махьма ваьхна меттиг (Ахин Махма вяхна меттиг) «Ахи сын Махма (где) жил место» - в черте развалин аула Муьже.\nБерд тIехьах (Берд техах) «За скалой» - сен. угодия, лес.\nСемалти гу тIи (Семалти гу ти) «На возвышенности Се-малти» - лес, паст.\nМуш егIача (Муш егача) «Там, где карагач стоит» - паст., лес, родники.\nКIа дийначу кхайтIи (Ка дийначу кхайти) «На пашне, где пшеницу сеяли» - запущенные террасные пашни, пастбище.\nНой тIи (Ной ти) «На корыте» - здесь в прошлом стояло корыто, куда стекала родниковая вода для водопоя скота, паст.\nТокхум тIи (Токхум ти) «На оползневых скалах» - паст., лес, родники.\nСерчи кIаьгнашка (Серчи кягнашка) «Волов лощина» -место, где останавливался табун волов, паст., лес.\nЛарие тIехъах (Ларе техах) «Ларе (?) за» - паст., лес, родники.\nБуока вийнача тIе (Буока вийнача те) «Там, где Буока погиб» - лес. пастб.\nСелми тIе (Селми те) «Селми на» -уроч., сен. угодия, родники.\nИнжилан кIогу (Инжилан когу) «Евангелия лощина» - лощина, где, вероятно, в прошлом стояло святилище, в котором свято хранился Инжил (арабское название Евангелия.) Чеченцы и ингуши называли Евангелие - Жей, Жейна, Жайна, ЖIара, Жоьр-да - это все варианты названия одного и того же предмета - креста. Такое название возникло от того, что первое Евангелие к вайнахам пришло с рельефным изображением на твердой обложке креста, недолго думая, так и назвали - крест - т. е. Жей, Жайна, Жейна и др.\nМаьхьта кхеллира хъакхлагIаш «Развалины аула Маьхта кхелли»:\nIисин Iахашан хьакхлагIаш (Исин Ахашан хакхлагаш) «Руины Ахаша, сына Исы».\nIисин Алдаман хьакхлагIаш (Исин Алдаман хакхлагаш) «Алдама, сына Исы, руины».\nIисин Iелин хьакхлагIаш (Исин Элин хакхлагаш) «Эли, сына Исы руины».\nIисин Тепсаркъин хьакхлагIаш (Исин Тепсаркин хакхлагаш) «Тепсарки, сына Исы руины».\nАлдаман Iисайн хьакхлагIаш (Алдаман Исайн хакхлагаш) «Алдама, сына Исая руины».\nШишагIахьажи хьакхлагIаш (Шишагахажи хакхлагаш) «Шишагахажи руины».\nСуракан хьакхлагIаш (Суракан хакхлагаш) «Сурака руины».\nСуракан гIала (Суракан гала) «Сурака (полуразрушенная) ж. башня».\nСуракан Берснакхайн хьакхлагIаш (Суракан Берснакхайн хакхлагаш) «Берснакая, сына Сурака руины».\nШишхахьажин Мусин хьакхлагIаш (Шишхахажин Мусин хакхлагаш) «Муси, сына ШипIхахаджи руины».\nМусин Ахьмадан хьакхлагIаш (Мусин Ахмадан хакхлагаш) «Ахмада, сына Мусы руины».\nКаьпIтара хьакхлагIаш, бIавнаш, гIаланаш «Руины, крепости, башни аула Каьшта», с юга на север.\nБIавн дукъ (Бавн дук) «Башенный хребет» - высокий с острым гребнем хребет, отходящий от высокой, грандиозной и изуми-\nПо рассказам старожилов на гребне этого хребта стояли десятки боевых и жилых башен, а одна жилая башня имела внушительные для горных условий размеры: до тридцати метров в длину и до десяти метров в ширину. Она по размерам своим напоминала казарму для войск, имела три этажа и бойницы. Одна стена, оставшаяся от этого грандиозного сооружения и поныне стоит на гребне хребта БIавн-дукъ. У основания этого хребта на склоне Селин-лам расположился древний аул Каьшта, на правом берегу речки Каь-шта-эрк, а на левом берегу расположился аул Гуьйда, немного выше - Деш-кхелли. Аул Гуьйда начал оживать, сюда возвращаются люди, которые не могут жить без родных очагов, без этих замшелых камней, без холодных и прозрачных речек и родников. А Каьшта еще лежит в руинах. Один лишь Руслан Хакишев, главный режиссер чеченского драмтеатра имени Ханпаши Нура-дилова нашел в 1990 г. полуразрушенную жилую башню своего далекого предка и восстанавливает родовой очаг своих предков Борзгар.\nЗурабан хьакхлагIаш (Зурабан хакхлагаш) «Зурабаруины».\nДуокин хьакхлагIаш (Дуокин хаклагаш) «Дуоки руины».\nАхьмадан хъакхлагIапI (Ахмадан хакхлагаш) «Ахмада руины».\nКъаиман хьакхлагIаш (Кайман хакхлагаш) «Каймаруины».\nIазин хьакхлагIаш (Азин хакхлагаш) «Ази руины».\nIодин хъакхлагIаш (Один хакхлагаш) «Оди руины».\nМусайханан хьакхлагIаш (Мусайханан хакхлагаш) «Мусай-хана руины».\nХьанзин Мускхин хьакхлагIаш (Ханзин Мускхин хакхлагаш) «Мускхи, сына Ханзи руины».\nМуцалгIанан хьакхлагIаш (Муцалтанан хакхлагаш) «Му-цалхана руины».\nIалин хъакхлагIаш (Алин руины) «Али руины» - на стене полуразрушенной жилой башни обнаружена рельефная надпись грузинскими буквами. Автором сфотографирована и срисована.\nМурдалан гIала (Мурдалан гала) «Мурдала башня» - полуразрушенная ж. башня, принадлежавшая до 1944 года Мурдалу и его потомкам.\nIадин Адаман хьакхлагIа (Адин Адаман хакхлага) «Адама, сына Ади, руины».\nШадин хьакхлагIаш (Шадин хакхлагаш) «Шади руины».\nКештара междиг (Кештара междиг) «Мечеть аула Кешта» -в центре развалин Кешта, бывшая мечеть, без крыши, каждый камень обработан и положен впритык, по всей видимости, камень не местного происхождения, а привозной. Строил мечеть житель аула БугIара - Иса.\nМадин хьакхлагIаш (Мадин хакхлагаш) «Мади руины».\nХьамин Хьежин хьакхлагIа (Хамин Хежин хакхлага) «Хажи, сына Хамида руины» - здесь лежат в руинах двухэтажный каменный дом и жилая башня.\nОлхузуран хьакхлагIа (Олхузуран хакхлага) «Олхузура руины».\nДашхакъайн хьакхлагIа (Дашхакайн хакхлага) «Дашхакая руины».\nУлбин Дадайн гIалайн хьакхлагIа (Улбин Дадайн галайн хакхлага) «Дадая, сына Улби башни руины».\nКъедахьажайн хьакхлагIа (Кедахажайн хакхлага) «Руины Кедахажи».\nБорзан гIала (Борзан гала) «Борзы ж. башня» - на с.-в. окр. развалин аула Кешта стоит полуразрушенная жилая башня, принадлежавшая потомкам Борзы, которые в период восстания во главе с Умма-Хаджи Дуевым (1877), под натиском царских оккупационных войск были вынуждены покинуть родной очаг и переселиться на равнину. Борзан гIала стоит у подножья хребта Гинзар-дукъ. Все общество Зумс было предано огню, полностью разрушено, а жители насильственно переселены на равнину. Позже многие из них возвратились на родину своих предков и древние аулы были восстановлены.


Нохчийн дешаран терминех лаьцна - Govzalla.com\n32 сейчас онлайн\nВайна ма-хаъара, тIамо ондда зен дина нохчийн махкана: йохийна ю школаш, ягийна-талийна ю библиотекаш, бохийна махках бойлла шортта хьехархой. Ишта а кIезга хилла йолу нохчийн меттан литература, йиса а йисний те аьлла, лагIъелла. ХIоьттана хьал вай дерриш а орцах довла дезаш ду. Къаьсттана доккха жоьпалла Iуьллу лакхара доьшийлийн Iилманхошна тIехь. Церан парза декхар ду аьлла хета ма-хуьллу сиха вузашний, ишколашний Iаматаш кечъяр, хьехархошна гIоьнна литература язйина яккхар. Дешаран тIегIа хIинца долчул лаккхадаккхарна тIехь дикка закъалт хилла дIахIуттур ю аьлла хета, даламукълахь, хIара Iилман-зеделлачуьнан конференци а.\nТахана оха кхузахь дийца леринарг ду нохчийн меттан дешаран керла терминаш юкъаяхаран хьокъехь. Вайна ма-хаъара, мотт цхьанаметтахь лаьтташ бац, дахаран хьелаш хийцадаларе хьаьжжана кхуьуш бу. ТIаьхьарчу 20-30 шарахь онда хийцамаш хилла дуьненахь а, къаьсттана вайн махкахь а. Керла Iилманхой, яздархой, литераторш а кхиаре терра, къоман кхетам а лакхабаьлла . Цара шайн говзарш юккъе ялайо керла нохчийн меттан терминаш-неологизмаш. Вукху агIор, тIемаш бахьана долуш республикера къаьмнаш дIаса а дахана оьрсийн мотт хаар а лагIделла тIекхуьучу чкъуран. Бераш чIогIа хала кхета оьрсийн маттахь йолчу предметех, дешаран оьрсийн терминаш ца хаарна. Цундела тоххара юьхьенцара школа нохчийн матте яккха еза хьал хIоьттана вайн махкахь. Цуьнца цхьана цхьайолу терминаш нохчийн матте яха езар а. ТIаьхьарчунна тIедоьг Iна ду тхан таханлера къамел. Масала, университетехь, нохчийн меттан кафедрин гуламехь йийцаре а йина, хьалххе дуьйна тIеэцна лелош ю иштта дешаран терминаш:\n1. алам /бу/ (чeкхъяьлла ойла гойту xабаран дакъа) — предложени\nцхьалхе алам — простое предложение\nчолхе алам — сложное предложение\nбаьржана алам — распространенное предложение\nбаржаза алам — нераспространенное предложение\nтIетуху алам я тIеалам — придаточное предложение\nаламан меженаш — члены предложение\nаламан коьрта меженаш — главные члены предложения\nаламан коьртаза меженаш — второстепенные члены предложения\nЭтимологиций, дошкхолларан некъаций, меттан хотIаций нийса а йогIуш кхоьллинчу термино цхьанаметта шортта очакхаш дIайоху къамела юккъера. Масала, и дика го ала ‘багахдаккха, вистхила’ боху хандашах -м суффиксан гIоьнца кхоьллинчу алам цIердашехь. Иза грамматикин предложенин маьIнехь лелийна ца Iаш, «высказывание, выражение, фраза» маьIнехь лело йиш а ю, ала дашна, алгебрин алам алгебраическое выражение. Цунах атта юха а хандош дало, ша чIогIа оьшуш долу, аьр вай, алам бан «вносить предложение, предлагать». ТIаккха «сан алам бу я ас алам бо хьенех тхьамда харжа» аьлла, цаI вистхилча, цунах кхета гIерташ къахьега ца деза. Изза ала чот ю шардам терминах а.\n2. шардам /бу/ — упражнение\nцIера шардам /бу/ — домашнее упражнение\nграмматикин шардам /бу/ — грамматическое упражнение\nдегIан шардам я спортшардам — физическое упражнение.\nВайна ма-гарра, шардан хандашах схьадаьлла и дош, грамматикин маьIнехь кхетийна ца Iаш, физкультурин маьIнехь кхето йиш а ю, масала: пресс чIагIъен шардам, гимнастикин шардамаш. Наггахь волчо, шардам дош ца дезаш, цунах шардар до, амма цунна шен лерсица ца хаъло шардар термин мелла эшна юйла, юккъехь ши -р хиларна а, дуьззана цIердош ца хиларна (масдарца хандешан маьIна алсам ду хIинца а), маьIнаш дукха хиларна а (у шардар, латта шардар, Iамийнарг шардар), грамматикин класс хийцаяларна а (шардар, шарбар, шаръяр). Доцца аьлча шардар дашехь терминийн куц (терминологичность шех олург) данне а дац, иза халкъана кхоьчу маьIнехь дойзаш долу дела, ткъа шардам дашехь ду, ша кхуллушехь Iилманехь лело кхоьллина хиларна.\n3. дозар /ду/ — спряжение\nХандош хенашкахь хийцадаларх дозар олу. Нохчийн меттан хандешнийн ши дозар ду.\n1-ра дозар юкъадогIу карара хенан чаккхенгахь -у (-в) долу хандешнаш. Масала: ала, саца, деша, тан, лан, дан, ган, тен (хIунда аьлча хIун до? — олу, соцу, доьшу, тов, лов, до, го, тоь.\n2-гIа дозар юкъадогIу карара хенан чаккхенгахь -а долу хандешнаш. Масла: хаза, даша, лата, мага, даша, Iама, Iана (хIунда аьлча хIун до? — хеза, деша, лета, мега, деша, Iема, Iена).\n4. озам /бу/ наклонение\nХIинцалера саттам оьрсийн маттара йина калька хиларе терра дукха ирча термин ю. Шен чулацаме диллича наклонени къамелдечо дуьйцушдолчух шена хетарг, шен озабезам гойту категори ю, цундела озам термино и маьIна дико чулоцу. Дуста: билгала озам, тIедожоран озам, бехкаман озам, лааран озам.\n5. ардамдош — причасти\nБилгалдешан, хандешан амат долчу къамелан декъах ардамдош олу.\n6. тIеардамдош — деепричасти\nКуцдешан, хандешан амат долчу къамелан декъах тIеардамдош олу.\nИ ший а тIаьхьара термин цIердош, билгалдош, хандош, куцдош, айдардош терминийн могIарехь дIанисло, кхета атта а ю, хIунда аьлча арда действовать, ардам действие дуйла хаьа вайна, ткъа причасти, деепричасти вайн маттахь цхьа а бух боцуш ду.\n7. эриг — субъект, подлежащее\n8. дериг — предикат, сказуемое\nлелийча дика хир дара вай, цкъа делахь уьш, нохчийн дешнаш хила ма-деззара, доций ду; шолгIа делахь, мелла а этимологин орам гуш ду (эриг — аламехь олуш долу коьртаниг, дериг — аламехь эригах дериг, долушдерг, дуьйцург); кхоалгIа делахь, эриг-дериг, оьрсийн тема-рема бохург санна, вовшашца рифма йолуш хаза а ду.\n9. цIоьмалгийн къовларш — кавычки\nцIоьмалгийн къовларш юккъе лаца — взять в кавычки\nцIоьмалгийн къовларш схьаелла — открыть кавычки\nцIоьмалгийн къовларш дIакъовла — закрыть кавычки\n10. Iамат /ю/ — учебник\n1-ра классан Iамат — учебник 1-го класса,\nнохчийн меттан Iамат /ю/ — учебник чеченского языка,\nоьрсийн меттан Iамат /ю/ — учебник по русскому языку.\nШен кхоллаяларца тамашийна хетахь а (хIинццалц суффикс -т хандашана тIекхеташ яцара, хьовса: дийнат ‘садолхIума’, орамат ‘тIейолу хIума’), и термин тIекхуьучу чкъуро къобалйина тIеэцна а ю, хьалхара шиъ санна, нохчийн маттана вуно оьшуш а ю. Цуьнан дика хилар долчунна тIе а го, тхуна хетарехь, цунах атта кхи цхьа термин ян яларна: гIо-Iамат.\n11. гIо-Iамат /ю/ — учебное пособие\nдешаран гIо-Iамат — учебное пособие\nметодикин гIо-Iамат /ю/ — методическое пособие.\nхьехархошна лерана гIо-Iамат — пособие для учителей\nНагахь санна хIокху дошкхолларан кепах вайна пайдаэца лаахь, вайга сихха социале термин а ялур ю, гIо-ахча /ду/ ‘денежное пособие’ аьлла.\n12. гулар /ю/ — сборник; набор, комплект, коллекция\nдиктантийн гулар — сборник диктантов\nбайтийн гулар — сборник стихов\nэшарийн гулар — сборник песен\n13. говзар /ю/ — говза йина я говза язйина хIума\nишколан говзар — сочинени,яздархочуьн говзар — произведени,\nсуртйозанчин говзар — диллина сурт\nговза [говзу, гевзира, гевзина, говзур йу] — дика ян, говза ян, кхолла; ирхкема говза, робот говза, керлачу тайпана компьютер говза гойзана куьйга йина, искусственни; гойзана садеIар, гойзана спутник, гойзана дог, гойзана кIади\n14. сизар /ю/ — линейка\nлогарифмийн сизар — логарифмическая линейка\n15. язолг /ю/ — ручка\nДика язолг, хаза язолг, автоязолг я шаязолг.\n16. дeтаьптар /ду/ — дневник\nкIиран рагIйоза тIeхь долу дешарxойн таьптар\nдийнахь xилларш я дагадeънарш тIeяздeн таьптар\nИ массо термин, Iилманехь ма-аллара, апробийрина ю, вуьшта аьлча, ешархошна йовзийтина, зеелла ю, уггар хьалха нохчийн периодикин зорбанехь «Геланча», «Орга», «СтелаIад» журналашкахь, «Даймохк» газетехь. Цул сов, и терминаш юкъаягIана дуккха а дешнижайнешна, Iилман статьяшна, Iаматашна а. Царах цхьайолу литература оха лахахь ялайо ешархошна йовзийта а, оьшучунна гIоьнна а.\nАхмадов М. Нохчийн гIиллакх-оьздангалла. 10-11 классашна лерана Iамат. — Нальчик, 2003.\nВагапов А.Д., Дадашев Р.Х. Оьрсийн-нохчийн физикин терминийн дошам. — Соьлжа-гIала, 1999.\nВагапов А.Д. English-Chechen Dictionary /Ингалс-Нохчийн дешнижайна/. — Соьлжа-гIала, 1999.\nВагапов А.Д. Нохчийн меттан доштуьду жайна. — Нальчик. 2002.\nВагапов А.Д., Цацаева А. Chechen-English phrasebook. — Грозный. 2003.\nВагапов А.Д. ЦIердешнийн легарш. Методикин гIо-Iамат. — Грозный, 2003.\nВагапов А.Д., Хамирзоев С.Х. ЦIердешнийн легарш // Вестник ЧИПКРО «Геланча» No 4. — Грозный, 2003.\nВагапов А.Д. Краткий этимологический словарь чеченского языка. Буквы А-Аь // Вайнах, No 11. — Грозный, 2003.\nВагапов А.Д. Учебный этимологический словарь чеченского языка. Буквы А-Д // Вестник ЧИПКРО «Геланча» No 1-3. — Грозный, 2004.\nВагапов А.Д. Учебный этимологический словарь чеченского языка. Буквы Ж-К // Вестник ЧИПКРО «Геланча» No 2. — Грозный, 2005.\nВагапов А.Д., Вагапова К.А. Англо-чеченский лингвистический словарь // Вестник ЛАМ, No 20, Грозный, 2003. — с.37-39.\nВагапов А.Д., Ахмадова З.М. Нохчийн меттан урокехь дийнатийн, ораматийн цIерш Iамор. — Грозный. 2005.\nJ. Nichols and Vagapov A.D. Chechen-English and English-Chechen Dictionary. — New-York-London, 2004.\nВагапов А.Д. (НПУ-н нохчийн меттан кафедрин куьйгалхо)\n28.05.2017 в 15:16\nПрикольно звучат кавычки)))))))


Мотт бовр бац цунах дог лозуш нах мел бу\nГIуран-бутт 20, 2017\nТахана довш долчу меттанийн тIегIа тIехь лаьтташ болу вайн ненан мотт ларбар вайн къоман декхар ду. Дийнахь сарралца ишколехь кхечу къоман мотт буьйцучу Европера вайнеха берашна шайн ненан маттаца йолу уьйр латтор уггар хьалха берийн дайшна наношна тIехь ду.\nМотт дIабаьлча къам а дIадолуш хиларх кхеташ долчу дайша-наноша шайн чохь берашка ненан мотт буьйцуьйту. Амма кIезга бац вайн нахана юккъехь шайн чохь бераша кхечу къоман мотт бийцар иштта хила дезаш санна хеташберш а.\nДелахь а, дегайовхо латтайо Европехь берашна ненан мотт Iамош, дукха яцахь а, меттигаш хиларо а, ненан мотт ца байта къахьоьгуш нах хиларо а, цу хьокъехь юккъейовлуш керла проекташ хиларо а.\nБераллехь хезнарг - тIулга тIеяздина йоза ду, аьлла кица ду вайн къоман. Ткъа вайн берийн иэсан тIулга тIе нохчийн маттахь йоза яздеш Европехь къахьоьгучарна юккъехь ву нохчийн яздархо Эльсанов Ислам а. Шеца зIене яьллачу Маршо-Радиога иштта дийцира Ислама дукха хенахь дуьйна ша ненан мотт хьоьхуш беш болчу балхах а, цуьнан башхаллех а: "Ас нохчийн мотт Норвеге веъна ах шо даьлча хьеха болийна, 2002-чу шарахь дуьйна. Коьрта хало хIун ю аьлча, берашна дукха хьолахь ца лаьа, дайша-наноша тIетеIош дахийта дезаш хуьлу деша. Нохчийн ненан мотт шайн берашна хьеха безаш хиларна ойла тIе ца кхиар а ю.\nЦарна шаьш чохь кIезга-мезга мотт бийцича тоьуш ду моьтту. Амма нахана юккъехь беро мотт буьйцуш ца хуьлу, я кIезга буьйцуш хуьлу, я кхечу меттан дешнашца бен бийцалуш ца хуьлу."\nДаймахкана гена хиларца йоьзна йолчу халонех йоккхачех цхьаъ ю Европехь ненан мотт Iамон оьшуш долу жайнаш цахилар. Ишттачу хьолехь ша хIун до а, стенах пайдаоьцу а дийцира.\n"Цкъа цхьана тобана нохчийн мотт хьоьхучу хенахь абатан ксерокопи яккха дийзира сан. Цхьа копи а яцара иза, итт копи яра ас яьккхинарг. ТIаккха берашна и дIаелча а, тоам хуьлуш реза а ца хуьлу уьш цунна. Книгаш оьшу чIогIа. Исбаьхьаллин литературо, берийн книгаша чIогIа гIо до нохчийн матта тIехь.\nИ книгаш цахилар бахьна долуш тIаьхьадуьсу берийн мотт кхиар. Йоьшучу тексташа кхиабо мотт. Боккъала а доккха хIума ду иштта книгаш вайна кхачийча, хIусамашкахь хилча. ЧIогIа гIо до "СтелаIад" журналан номерша а..."\nМасех шо ду берашна мотт хьоьхуш къахьоьгуш волу кху шарахь Австрера "Салсабил" ассоциацин куьйгалхо хIоьттина волу Домашев Расул а. Нохчийн мотт денбарехь керла проект ю цо юккъеяккха лерина. Эльсанов Ислама хьахийна йолу мотт Iамон жайнаш цахиларан хало а ю цуьнан проекто тидаме эцна.\nХьехархо лахарна тIера берашна оьшу литература латторна тIекхаччалца шуьйра ю цуьнан Iалашо.\nСалсабил хIинца вайн нехан гIуллакхна тIехь само а еш, хIинца вайн маттана само ян езаш хиларна тIекхаьчна, аьлла дийцира Домашев Расула ша динчу къамелехь:" Вайн ният, вайн тIекхуьуш долчу чкъурана вайга АллахI-Дала кхачийтина долу аманат - вайн мотт царга дIабалар ду: ненан маттахь еша а, яздан а, дIадуьйцучух кхетор а, схьабийца а Iамор. И бух биллинчул тIаьхьа, ницкъ кхочучу барамехь, совдовла а хьовсур ду вай. И Iалашо вайна хIунда оьшу? Кхечу къоман маттахь вешан къоман башхаллаш царна дIаялалур яц вайга. Вайн маттахь бен тIекхуьучу чкъурана вайга гIиллакх-гIуллакх Iамалур дац, яхь-юхь боху хIума а хьехалур дац, къонахалла а, доьналла а... "\nМуха хир бу "Салсабил" ассоциацино ненан мотт денбарехь беш болу болх дуьйцу Страсбургера цуьнан куьйгалхочо Байсуев Хьамзата: "Салсабил ассоциацино кесталгIа дIакхайкха лерина ю "Ненан мотт" олуш йолу проект.\nЦу проекто чулоцуш нохчийн а, гIалгIайн а меттанаш ду.\nХIокху проектан Iалашо ю хIора пачхьалкхера ненан маттана са а гатдеш, къоьхьоьгуш болчарна, я лууш болчарна хьехархо лаца везахь а, я хьехархочунна алапа хIоттон дезахь а, я доьшуш долчу берашна типографин жайнаш дезахь а царна гIо дар. Иштта кхиндIа оьшуш долу хьашташ царна латтон дагахь а ду вай. Амма цара Салсабиле ала деза шайна оьшург, оха и гIуллакх толлур ду.\nЦу проектана билгалдаьккхина кийча ахча дац, цундела тхо цу тIехь болх беш ду, и проект дIакхайкхош а ду. Шайн маттана сагатдеш болчара гIо-накъосталла лаьцча, кIеззиг бен ца лацахь а, цу сагIанах оха бюджет а йина, и проект дIаяхьа лерина ду вай, Дала мукъ лахь."\nМассарна а хьалха юьхьъяьхна Нохчийчохь некъан низамаш дохийначеран\nШаман маьршаваккхар тIедожаде аьлла, кхайкхийна Amnesty International-о\nУггар а кIезиг алапаш оьцучу регионашлахь ю Нохчийчоь а, Дагестан а\nТеррорхойн тептарера "Талибан" дIаяккха гIертарх дIахьедина Путина\nНохчийчохь кхелхина гоьваьлла Iилманча Чокаев Кати\n"Спутник V" вакцина къобалъяран процедура юхайолийна ВОЗ-а\nНохчийчуьра виъ вахархо лаьцна Туркойчохь шпионажалла лелош хилла аьлла\nКадыров хIун "къайле" эцна ваханера Туркойчу хаийтина цуьнан гIоьнчас\nХасаров ШаIрани - Гуьйре


Дэвидсон (гуо, Теннесси) — Википеди\n36°10′ къ. ш. 86°47′ м. д.HGЯOL\nДэвидсон (гуо, Теннесси)\nинг. Davidson County\n1783 шеран 18 апрель\nWilliam Lee Davidson[d]\n▲678 889 стаг (2015)\nРобертсон (гуо, Теннесси), Самнер (гуо, Теннесси), Уилсон (гуо, Теннесси), Резерфорд[d], Уильямсон (гуо, Теннесси), Читам (гуо, Теннесси)\nNational Register of Historic Places listings in Davidson County, Tennessee[d]\nOpen Data portal for Nashville[d]\nCategory:Views of Davidson County, Tennessee[d]\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Дэвидсон.\nДэвидсон (инг. Davidson County) — АЦШ Теннесси штатера гуо. Центр – гӀала Нэшвилл.\nЙиллина 1783 шарахь.\n2019 шарахь гуонехь вехара 691 243 стаг.\nГуон майда 1362 / 1305 км²..\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дэвидсон_(гуо,_Теннесси)&oldid=5076582»


NGC 2803 — Википеди\nNGC 2803, 2MASX J09164387+1857167, UGC 4898, KPG 194b, MCG+03-24-027, PGC 26181, SDSS J091643.86+185716.5, LEDA 26181, Gaia DR2 635678047689525632\n9ч 16м 43,868917453с\n+18° 57′ 16,486636549″\nNGC 2803 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 2803: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 2803.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_2803&oldid=5057454»


Мордоверчу колонехь пхенаш хедийна Къилбаседа Кавказерчу тутмакхаша\nБакъонашларъярхоша чIагIдарехь, шайлахь Къилбаседа Кавказера схьабевлларш а болуш, 15 тутмакхо шайн пхенаш хедийна, коронавирусун инфекцина дарба дан дуьхьало йича, яздо "Кавказ.Реалиино". Мордоверчу ИК-7 колонехь коронавирусан эпидеми иккхина аьлла, хаам баржийра цара кху беттан 21-чохь\n"Шайна гIо доьхуш, соьца зIене бевллера уьш. Дуьххьара дац, оха цаьрца къамелаш деш. Оцу цамгаро нах бойуш бацахьара, ас хIара даржор а дацара", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалиига" бакъонашларъярхочо Титиев Аюба.\nБакъонашларъярхошца зIене бовла аьтто хиллачу тутмакхаша бахарехь, царех итт карантине хаийна хиллера, ткъа хьалхарчу кхаа дийнахь лор а ца кхачийтина царна тIе, я луш юург а ца хилла. ТIаьххьара а царна герга а ца богIуш, яла буьйлабелла. Ун даларан шеконашца волу кхин а кхо стаг кхечу тутмакхашца цхьана латтош ву шогачу хьелашкахь, шиъ баракехь ву, хIунда аьлча, карантинан зонехь меттиг ца кхаьчна царна. Цомгашхилларш карантине бахийтахьара аьлла, ден дехарш а, тутмакхаша дийцарехь, тергамза дитина администрацино.\nОцу юкъанна УФСИН-о бакъ ца до, колонехь ун даьлла нах бу бохург.\n"Таханалерачу дийнахь ИК-7 колонехь коронавирусан инфекцица цхьа стаг а вац, - аьлла урхаллехь. – Санитаран-эпидемиологин хьал цхьана эшшара ду, хадданза тидамехь латтош а ду".\nДелахь а, тутмакхаша пхенаш хедийна хилар харц ца до УФСИН-о, "администрацина провокаци а еш, колонера хьал галдаккхархьама" дина иза аьлла, билгалдаьккхина цара.\n"УФСИН-ан информаци дукха хьолахь бакъдолчуьнца бIостане хуьлу", - боху Титиевс.\nМасех бутт хьалха бакъонашларъярхоша дIахьедора, тутмакхашна къаьсттина кхерам латтарх набахтеш тIехюьзна хиларна а, лоьраш тIекхачарца а, изоляци бахарца а церан проблемаш латтарца а, церан иммунитет йоьжна хиларца а. Цара дехар дира, дуьненан ШолгIачу тIамехь толам баккхарна 75 шо кхочучу деношкахь царна шуьйра амнисти кхайкхаяхьара аьлла.\nПрезидентехула адамийн бакъонаш Iалашъечу Кхеташонан декъашхоша хьийхира, COVID-19 вирус дIасаяржарна кхоьруш, хенал а хьалха арабовла бакъо ерш набахтера маьршабахар.


МезьегӀ-ан-СантегӀгӀ — Википеди\nМезьегӀ-ан-СантегӀгӀ (фр. Mézières-en-Santerre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.\nДозанашца йу БокугӀт-ан-СантегӀгӀ, Демуьен, ФгӀенуа-ан-Шоссе, МогӀей (Сомма), Ле-Плесье-ГӀозенвилле, ВиллегӀ-о-ЕгӀабль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МезьегӀ-ан-СантегӀгӀ&oldid=7820210»


АшIыцраква 14.12.2019 00:30 13109\nА-Конгресс йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсоветква рунашвачпагIв АААК а-Дискуссия клуб апны йхыгIвхауа дсасын.\nЧкIвыныргIа йырзынарху аполитика йаквчважватI Адуней апсуа-абаза конгресс а-Дискуссия клуб йаднагалыз йхпахуз анйара апны. Ари азын ауаъа дгIачважвун АААК йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсоветква рунашвачпагIв Торчуа Леван.\nАуи анйара йгIадгылкваз АААК йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсоветква шынхауа райхIвтI, ауат ргIапсратайрымазлушгьи даквчважватI.\n«Апсны аштипхьадза апны ашIыпIа хъвшара асовет гIандыршуштI. ХIара мзигIадзапхьадза хIанйалуштIта ашIыпIа унашвачпагIвчва хIрыцта йапшым ауысква хIрыквчважвалуштI», – йхIватI Торчуа.\nАуи йгIацицIахтI ЧкIвыныргIа рсоветква арайонква рпны йапшым апроектквала хъвыцрата йаъу ддырдыруамцара рыцIа магIны змата йырбауа гIалырхта рырхъйара йшадынхалуаш.\nАААК йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсоветква рунашвачпагIв йара йхъатала АААК ЙхIаракIу асоветаунашвачпагIв Эгьзакь Мусса данйабадыр амщтахь а-Конгресс дшалалызгьи даквгIашIастI.\n«Сара уатыкв айчажваракI сызшIырттI. Ауаъа Эгьзакь Муссагьи дгIачважвун – йапхъахауата дызбатI. Ауи абаза уагIа рцIаскви рхабзакви, апхъала йшгIабзазази апхъахьыла руыс шцуши, а-Конгресс мурадта йынкъвнагауа дрыквчважвун. ЙгIачважвара ауи аъара йымчын, лахIварала йырчвынта – зынла йхIвуз йшацскIуа тшазыздыртI, йаргьи йатахъызтын йараужвы «абель насахвта хIуачIвымш ауыхвара джвыквсцIарныс сшхIазыру» ауи зынла йасхIвтI», – йгIайгвалашвахуан Торчуа Леван.\nАуи анйара йалакваз АААК амурадкви ахачIвкви йрыхайыргIвазатI, йара унашва зхъицIауа а-Конгресс йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсовет уыста апахь йгылугьи йхIватI.\nАнйара йалан Согъвым аунашвахъцIарта чкIвыныргIи аспорти руысквала акомитет аунашвачпагIвчва, Апсны апныйгIаныршу чкIвыныргIа йапшым радкIылараква руысхагIвчва (АМЧ, ДЮНА, Авангард, АГУ астудентква радкIылара, АИФ астудентква радкIылара – аредакция ррытаразга), Гвдауыта апны йгIаныршу АААК ашIыпIа хъвшара йаланакIуа ЧкIвыныргIа рсовет аунашвачпагIв ЛакIойа Амра датшагьи асасчва, ауат джьгарта айчважвара йгIалалуан.\nТорчуа йшипхьадзауала, анйара дахIвра аман, ауи йагIарбагапI анйара йалакваз айчважвара йшгIалалуази «йашIамсуа азцIгIараква шгIадыргылуази».\n«АзцIгIарата йгIадыргылуаз гьапшымызтI, айхIара сынхара йазынархан. Уыжвласыла хIкъраль апны АААК ашIыпIа хъвшараква рсоветква ъагIандыршуш рымагIальаматын, ауат тшрыдкIыл йшауаш гIаддырдыруан. АкъральыгIва уысхартаква, ажвапIта – Согъвым аунашвахъцIарта чкIвыныргIи аспорти руысквала акомитет, урыцынхара шатахъу гIащтIырхуан. ЧкIвыныргIа йырзынарху анхара анархара хъадаква йрыквчважвун. Ажвлара чкIвыныргIа йырзынарху ауысква ауатыкв йангIаталра дукI чва шырхъарымбауа йгьи йшрыцрымкIуа рхIвун», – йхIватI Торчуа Леван.\nАнйара аламгаскIва ауаъа йгIадгылкваз Skype-ла ужвы нхара уысла Европа йаъу АААК архъйагIв секретарь Гицба Инари АААК ахабарргарта портал аунашвачпагIв Лазба Амини йрачважварныс рылшатI.\n«Ауат йъанкваз рпны йзынйаз шырбаз, уыста йлырхыз гIахIархIвтI», – йгIалылкIгIатI АААК а-Дискуссия клуб аунашвачпагIв Турава Ирина.\nТурава йшылхIвауала, аклуб апны йакIвшаз йхпахуз анйара апны асас йынхари чкIвыныргIа йырзынарху АААК апроекткви йрыквчважвара йахъазымкIва «ажвлара уысква джьгарта йрылу ашIаква, тшадызкIылта йырзацалу, Апсны ашIара рапхъаламгIвайсра йахъвуш проекткI лызхта йадынхалырныс йхIазыру чкIвыныргIа радкIылараква йрылу ачкIвынчви ахIвсси азддарагьи рылшатI».\n«ХIара хIшабайауаш апшта абадыргаква амыгIдатI, хIшацынхушлагьи хIангIалтI. Сара анйара шакIвшаз швабыжта сазыразпI, йара ауаса акIвын са а-Дискуссия клуб ангIанхIыршагIвацузгьи ауи анхара сыла йшгIацIазыжьуаз: йгIадгылуа зымгIва ауи анхара йалата, айчважвараквагьи закIы уаздырцауата. УахьчIва йгIалыгIгаз – чкIвыныргIа радкIылараква, АААК, чкIвыныргIи аспорти руысквала акомитет рацынхарала йалыргата йлыхIхыз йапхъахауа ачIвырхъаква ракIвпI, ауи акIвымкIвагьи цхърагIагIвчва шIыцгьи гIахIылахIатI», – лхIватI Турава Ирина.\n«АМЧ» жвлара адкIылара аунашвачпагIв Пачалиа Алиса магIны зму ауысква гIащтIух йъауаш ауатыкв айчважварта Апсны апны бзита йынхауазшва йылбитI. Ауи гвы шалтызла, зымгIва рацкIыс йапхъу – айззара йалу рыуа заджвгьи гIвымата тшыйымбауа, тшимырбцIуа, тынчта ргвы йту шырзыхIвуш апшта аъащаква гIаныршара акIвпI.\n«Сара йшызбауала АААК ауысхагIвчва ргвып ауи гIарыдахIвтI: а-Дискуссия клуб апны асасчва гIальаматква, йгIауайгвыгIвуа адгалагIвчва, ауыс азыгIальаматра аззыму ауагIа урынйитI», – лхIватI Пачалиа.\nАуи дацIачIвагъватI уахьчIва магIын ду шаму «закIгьи йашIысым уыс йъаламчважвуш уатыкв гIануыршарныс».\n«ЙалкIгIата йсгвапхатI ачкIвынчви ахIвсси ауатыкв йгIатаргаз ауыс йзалачважвуш ауагIа шгIалырхыз. Швынхара программакI шаму, ргIапсракI йштагылу уылаухIвитI. АмакIыра рыцIа йазалху нархаракI аут йауашшвагьи йызбатI, йауа ухIварыквын, чкIвыныргIа йырзынарху аполитика уашIамсуа уахъгьи тшынгьи уаквчважва йауаштI. Апхъахьыла арат йрапшу аклубква апхьарта йыцIу апхьагIвчва рыхъазлагьи йгIанырша йауаштI. Ауат мачIта йрачважвауазшва, мачIта нархара рыртуазшва йызбитI», – лажвагьи гIалгтI ажвлара адкIылара аунашвачпагIв.\nАнйара асасчва йрыуазаджвыз Согъвым аунашвахъцIарта чкIвыныргIи аспорти руысквала акомитет аъачIвагIагIв хъада Пачулиа Оксана йшылпхьадзауала, а-Дискуссия клуб «йазалху ауысква уъарыквчважвуш уызгIвымсхыз уатыквпI».\n«ПроблемакI йадынхалуа йа йзымагIальамату ауагIа йара заманкI йара зджьара йазудда йауитI. Арат йрапшу анйараква рбзирала ауагIа йызланахIвата йымцкIу дунейкI йтазгаз асоциал сетква йгIартыцIитIта йызлу абзазара апны айчважвара райши ацынхари йрызгIайхитI. Араъа ахъвыцракви апшыщакви зчIву рлактаква убитI, зхъвыцщала йаквшвауа тшадыркIылта йгIащтIырхуа ахачIвква рырхъйара йазынха йауаштI. Арат йрапшу анйараква рфайда зынла йгьуылаухIвум, ауаса гIамтакI царыквын ажваква уысхуштI, анйараквагьи – мурадкI йазцара зтахъу ауагIа йрайззарахуштI», – лхIватI Пачулиа Оксана.


ВигӀмен — Википеди\nВигӀмен (фр. Virming) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.\nДозанашца йу БенестгӀофф, БегӀмегӀен (Мозель), ФгӀанкальтгӀофф, ГгӀостенкен, Нефвиллаж, ГӀодальб, Валь-ле-БенестгӀофф.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ВигӀмен&oldid=7819893»


Орши — Википеди\n50°28′29″ къ. ш. 3°14′39″ м. д.HGЯOL\n▼8736 стаг (2018 шеран 1 январь)\nОрши (фр. Orchies) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Нор. Дозанашца йу Номен, Оши-ле-Орши, Беври-ла-Форе, Бувини (Нор), Кутиш, Ланда (Нор). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ Debaene M. Orchésis : à un an des municipales, votre maire se représente-t-il ? // La Voix du Nord — 2019. — ISSN 0999-2189; 2491-3189\n↑ Bussière B. Orchies : Ludovic Rohart ceint l’écharpe tricolore // La Voix du Nord — 2020. — ISSN 0999-2189; 2491-3189\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Орши&oldid=5177610»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 22:36.


Инфоурок › География ›Конспекты›Конспект урока на тему "Элпаш Оь,оь яздар", (1-ра класс).\nУрокан ц1е: « Йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь яздар».\n1алашо: йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь довзийтар. Уьш шаьш а , дешдакъошкахь а яздан 1амор.\n1 .Предметни: берашна девзар ду йозанан жима а , доккха а элп а оь , Оь . 1емар ду уьш нийса а ,хаза а яздан.\nКоммуникативни: берашна 1емар ду хьехархочун хаттаршна дуьззина я доца жоьпаш дала. 1емар ду шайна оьшург хата, луург д1аала. Берашна хуур ду гергара дешнаш лаха.\nЛовзар: «Кагделла дош нисде!».\n-Бераш, муьлханаш ду угаре оьшуш дика дешнаш? (Г1иллакх, доттаг1алла, лерам).\n-Шуна ца девзаш кхин а ду цхьаъ дика ,оьшуш дош. Шуна и довзийта аса д1аяздинера уьн т1е. Амма иза каделлера , шуна т1едиллина иза хоттар. Шу дика бераш ду аьлла.\nЛа оьз дан галл\n-Муьлха дакъа х1оттор дара хьалха, вай ешаран урокехь Оь элп 1амийна хилча? (Оь хьалхахь дерг-ОЬЗ).\n-Муьлха дешдакъа х1оттор дара шолг1а?Кхоалг1а?Доьалг1а?\n-Муьлха дош ду иза? (Оьздангалла).\n-Хьанна карор дара ОЬЗДАНГАЛЛА дешан гергара дешнаш? (Оьзда, оьзданиг).\n-Муьлханиг ду церан юкъара дакъа? (Оьзда).\n-Х1ун ю оьздангалла? (Берийн жоьпаш).\n-Бераш , таханлера т1едахкарш ду шапталийн суьрташ ч1охь. Шуна дукха езий шапталш ? Цхьацца наьрс схьа а оьцуш шаьш бен болу болх билгалбаккха. Х1ун кхиамаш бохур бу аша тахана?\n-Вайна тахана девзар ду йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь. 1емар ду и элпаш ша-ша а , дешдакъошкахь а , дешнашкахь а кхечу элпашца хоьттина яздан.\n4. Йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь довзийтар , яздар.\nЙозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь довзийтар.\n- Бераш , муьлха элпаш девзира вайна яханчу урокехь? (оь , Оь).\n-Схьагайта шайгарчу элпаш юккъехь зорбанан жима элп оь, доккха элп Оь.\n-Хьанна девза йозанан жима элп оь? Схьагайта и. Йозанан доккха элп Оь ? Схьагайта.\n-Маса хьаьрках пайдаэцна элп Оь яздеш? (Шина хьаьрках).\n-Муьлханаш ю уьш? (О , ь).\n-Элп Оь цхьалха ду я шалха ду? (Шалха ду).\n-Легашкахь хгума йисича х1ун до вай? («1оьхь-1оьхь-1оьхь»)\n-Муьлха аз хеза ? (Оь).\n-Аз (Оь) мукъа ду я мукъаза ду? (Мукъа).\nЙозанан жима элп оь яздар.\n(Хьехархочо тептарш т1ехь яздина хила деза элп оь. Уьн т1ехь а гойту элп уь муха яздан деза).\nоь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь\nДешдакъохкахь элп оь яздар.\n(Хьехархочо уьн т1ехь гойту йозанан жима элп оь муха хота деза кхечу элпех дешнашкахь).\nоьл оьр оьз оьп\n-Хьан т1едузар дара дешдакъа ОЬЛ? (Оьла).\n-Дешдакъа ОЬР? (Оьрнаш).\n-Дешдакъа ОЬПА? (Оьпа).\nОЬПА дешан схема х1оттор.\nМесала ю, амма ча яц, аьхка ялта гулдеш лела,\n1ай лаьтта буха юлу? (Оьпа)\n-Х1ун ю иза? (Оьпа)..\n-Маса дешдакъа ду ОЬПА дешан? (Шиъ).\n-Муьлханиг ду хьалхара? (Оь)\n-Муьлханиг ду хьалхара аз ?(Оь).\n-Муьлханиг ду шолг1а аз? (П).\n-Муьлханиг ду кхоалг1а аз ?(А).\n-Маса аз ду ОЬПА дашехь? Маса элп ду? Маса еък1ов хила еза схемин? Аьзнийн цхьанаэдаларш дуй дашехь? Муха билгалдоху уьш схеми т1ехь?Йилла схема.\n-Караде оцу схемина кхин а дешнаш:оьла,боьра.\nБераш вовшийн куьйгаш а лоций,гуо а бой,д1ах1уьту. Цу гона юкъахьоьпа хелхайоккху,xlapa байташ а олуш\nОьпа , оьпа , оьпалиг\nХаза , жима оьпалиг!\nЯла хелха йолало,\nДег1 а нисдеш\nАйдеш куьйгаш,ластош хьайн,\nВовшах тоха,лардеш дайн.\nШаршош экам,аьхна ког,\nЛовзадо хуш дилха дог.\nОьпа , оьпа йолало,\nЖиманиг , хьо йолало,\nКуьйгаш вовшех дтета цо\nКорта ларбеш лестабо,\nКогаш тайна шаршабо,\nБал д1аберзош –кхоссало.\n6. Йозанан жима элп оь дешнашкахь яздар.\nДешнаш йозанан жима элп оь яздар.\nДоьла, оьрси, боьра , оьпа,оьла.\n-Д1адеша и дешнаш. Маса дешдакъа ду ОЬРСИ дашехь? Муьлханиг ду хьалхара ? Шолг1а? (Иштта толлу важа дешнаш).\n-Шина тобане декъа и дешнаш. Муьлха дешнаш далийна аша хьалхарчу тобане?(Оьрси , оьпа, оьла).\n-Муьлхачу билгалонашца далийна аша уьш цхьана тобане? (Царна хьалхахь элп оь ду).\n-Муьлха дешнаш далийна аша шолг1ачу чу тобане?(Доьла, боьра).\n-Муьлхачу билгалонашца далийна аша уьш цхьана тобане? (Царна хьалхахь элп оь дац).\nСултанна оьпа гира. Оьпанан когаш доций дара. Оьпано бахамна зулам до.\n-Д1аеша хьалхара предложени. Маса дашах лаьтта иза? Муьлханиг ду хьалхара дош? Шолг1а? Кхоалг1а? Муха къастайо предложенеш вовшех йозанехь? Муьлхачу элпаца яздо предложенехь хьалхара дош?\n-Муьлха элпаш девзира шуна? (Йозанан жима а , доккха а элпаш оь, Оь).\n-Оь элпо муьха аз билгалдо? (Оь)\n-Аз (Оь) мукъа ду я мукъаза ду?(Мукъа ду).\n-Муьлхачу дешнашкахь хеза аз (Оь).\n1алашо: йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь кхин д1а а довзийтар. Уьш шаьш а , дешдакъошкахь а яздан 1амор.\n1 .Предметни: берашна кхин д1а а девзар ду йозанан жима а , доккха а элп а оь , Оь . 1емар ду уьш нийса а ,хаза а яздан.\nТуьканахь юхкуша йоцуш, цхьана а\nзаманчохь ехча лур а йоцуш, нахана\nюккъехь эша а оьшушйолу х1ума?\nМесала ю, амма ча яц, аьхка\nялта гулдешлела, 1ай лаьтта бухаюлу? (Оьпа)\n-Х1ун ю уьш? (Оьздангалла, оьпа).\n-Х1ун ду церан юкъара? (Царна юьххьехь хеза аз (Оь)).\n-Даладе масалаш кхин а аз (Оь) хьалхахь хезаш. (Оьшу,оьрси , оьла).\n-Даладе масалш аз (Оь) юккъехь хезаш. (Боьра , доьла, тоьла).\n-Бераш , таханлера т1едахкарш ду наьрсийн суьрташ ч1охь. Шуна дукха езий наьрсаш? Цхьацца наьрс схьа а оьцуш шаьш бен болу болх билгалбаккха. Х1ун кхиамаш бохур бу аша тахана?\n-Вайна тахана кхин д1а а девзар ду йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь. 1емар ду и элпаш ша-ша а , дешдакъошкахь а , дешнашкахь а кхечу элпашца хоьттина яздан.\n4. Йозанан жима а , доккха а элпаш оь , Оь яздар.\nЙозанан жима элп оь д1аяздо тептарш т1е.\nоь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь оь\nЙозанан доккха элпаш Оь яздар.\n(Хьехархочо уьн т1ехь гойту , муха яздан деза йозанан доккха элп Оь ).\nОь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь Оь\n-Д1аязде элп Оь тептарш т1е.\n-Бераш , уьн т1ехь долчу дешнашна юкъара схьаязде Оь шайна юьххьехь дерш.\nОьзда, аьшкал , г1ала, оьла , оьпа ,оьрси, хьесап, г1алг1а.\n-Оь элпана буха сиз хьакха.\nОЬЛА дешан схема х1оттор.\n-Аса д1айоьшу йоца байт, аша т1етоха оьшу дош.\nЙоккхуш ву со сайна тоьла\nГулйина ас лаьттан .... (Оьла)\n-Х1ун ю оьла?\n-Муьлханиг ду шолг1а аз? (Л).\n-Аз (Л) мукъа ду я мукъаза ду? (Мукъаза).\n-Маса аз ду ОЬЛА дашехь? Маса элп ду? Маса еък1ов хила еза схемин? Аьзнийн цхьанаэдаларш дуй дашехь? Муха билгалдоху уьш схеми т1ехь?Йилла схема.\nТхан доьзал боккха бу. Сан да заводехь болх беш ву.\nНанас лоьралла леладо.\n-Д1аеша хьалхара предложении. Шолг1аниг, кхоалг1аниг. Маса дашах лаьтта хьалхара предложени?Муьлханиг ду хьалхара дош? Шолг1а? Кхоалг1а? Доьалг1а?\nБераш, вай х1инца жима проект йийр ю. Аша шайна Оь элпах лаьцна хаьарг шаьш урокехь болх ма бара д1анисде кехат т1ехь.\n-Дуьххьара муха девзира вайна аз (Оь)? (Суьрташца болх беш).\n-Муьлха суьрташ оьшу вайна ? (Оьпанан, оьланан).\n-Д1алата де уьш. Оьпа , оьла аьлча муьлха аз хеза ? Аз буха яздо? (Къовларш юккъе).\n-Муьлхачу элпаца билгалдо аз (оь) ? (Оь элпаца).\n-Хьанна евза байт Оь элпах лаьцна? Д1аязъе .\nОьла ,оьпа , оьрси дешнашкахь хеза аз ….(Оь).\n-Аз (Оь) олуш багахула х1аваъ парг1ат арадолу, цундела иза ду …(мукъа).\n-Аз (Оь) йозанехь билгалдо жима , доккха а элпашца..(оь, Оь).\nВсего просмотров: 379060


21.04.2020 / admin / Другие\nМилана Висханова Ва хьо ганза New [M95] 5: Catch And Release Mp3. Милана Висханова Сан дог лозу. Милана Висханова Хьоменаг New [M95] 3: Милана Висханова Везар New Вы можете скачать видео в форматах MP4 и 3GP, кроме того можно скачать видео любого типа.\nЭльджеркиев Мохьмад — Ма хоза аьлир хьо.\nАбу Мохьмад — Назма а зикра. Милана Висханова — Са даго хьо виц ца. Мохьадди Ибрагимов и Висхан — Вай хержанчу седано Хир воцу везар Милана Муслимова Мохьмад Могаев — Нохчийчоь вай цхьаъ бен яц Ne. Милана Висханова Ва хьо ганза New [M95] 4: Unknown artist — Милана Висханова — соьх дог ма дилла New БЕЗАМ ва хьо ганза ялара со дош аланза велара хьо.\nРезультаты поиска можно сортировать, что упрощает поиск нужного видео. Андрей Дерь и группа Майтан Mp3. Висхан — Очень красивое чтение.\nСкачать mp3 Милана Висханова — Ва хьо ганза бесплатно\nМилана Висханова Сан деги доттаг1 New [M95] 3: Мохьмад аргун — Ва ислам. Абу-Мохьмад — Элч хьестор.\nНа нашем сайте вы можете прослушать и скачать музыкальные композиции в mp3 бесплатно. Да воцуш даьсса ду хьар маьлха дуьне. Ларбелахь безам вай — Мохьмад Могаев Милана Висханова Хир воцу везар.\nОписание нефти в коране Mp3. Йиша ма хаз хум ду хьо Asinat Muslimova Милана Висханова Везар са M95 1: Милана Висханова Массо а х1умма New [M95] 3: Цечоев Мохьмад — Поездка в Мекку. Суйуу кечи Кишимжан Жанышалиева Mp3.\nБезамо дог сисханова са Милана Висханова. Анзор, Мохьмад — Эмин.\nМестоев Мейрби — Мохьмад. Милана Висханова Деги везар New [M95] 3: Ва мохьмад — Мага Магомаев Плитки фортепиано 2 Маленькая звезда 1 Mp3.\nХьо ца гуш де даьлча сайна — Милана Висханова Залпа Закраилова Слушайте и качайте музыку в хорошем качестве. Все MP3 треки бесплатные на нашем сайте.\nМилана Висханова 1 Роман Железный человек Джарвис Миюана.


NGC 7443 — Википеди\nNGC 7443, PGC 70218, 2MASX J23000884-1248284, 6dFGS gJ230008.9-124828, GSC 05826-00002, MCG-02-58-015, LEDA 70218\n3507 километр в секунду\n23ч 00м 8,8667088975с\n−12° 48′ 28,179116137″\nNGC 7443 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 7443: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 7443.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_7443&oldid=5062162»


Сулиньяк — Википеди\n44°41′53″ къ. ш. 0°17′00″ м. д.HGЯOL\nСулиньяк (фр. Soulignac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.\nДозанашца йу Таргон[d], Капьян, КагӀдан (ЖигӀонда), Ескуссан (ЖигӀонда), Ладо, ГӀйон.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сулиньяк&oldid=7844832»


Сен-Реми-де-Бло — Википеди\nСен-Реми-де-Бло (фр. Saint-Rémy-de-Blot) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Пюи-де-Дом. Дозанашца йу Ея-сюр-Сиуль, Бло-л'Еглиз, Лиссей, Мена (Пюи-де-Дом), Пузоль (Пюи-де-Дом), Сен-Парду. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Реми-де-Бло&oldid=5186525»


Вилькье — Википеди\n49°30′47″ къ. ш. 0°40′26″ м. д.HGЯOL\nВилькье (фр. Villequier) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.\nДозанашца йу Сент-АгӀну (Сен-МагӀитим), АнктьегӀвиль, НогӀвиль, Сен-Никола-де-Бликтуьи, ТуффгӀевиль-ла-Кабль, ТгӀикегӀвиль, Ваттвиль-ла-ГӀуь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Вилькье&oldid=7820916»


NGC 3583 — Википеди\nNGC 3583, PGC 34232, 2MASX J11141097+4819061, UGC 6263, MCG+08-21-008, IRAS 11113+4835, IRAS F11113+4835, 7C 111122.00+483523.00, 6C 111120+483545, NVSS J111410+481907, Z 242-12, Z 1111.3+4836, UZC J111410.8+481907, PSCz Q11113+4835, SDSS J111410.89+481906.6, 5C 2.203, LEDA 34232\n0,00666 ± 1,0E−5\n2129 ± 0 километр в секунду\n11ч 14м 10,979с\n+48° 19′ 6,16″\nNGC 3583 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 3583: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 3583.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_3583&oldid=5058234»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 3 июль, 13:13.