Бексултанов Муса. Яздархо – доттагI санна… - ГАУ «Издательский дом»\nБексултанов Муса. Яздархо – доттагI санна…\nЯздархочуьнца Бексултанов Мусаца тхайн хилла рогIера къамел шун кхиэле дуьллу оха. ХIара къамел пайдехь хир ду вайна массарна а. Къоман лазам, цуьнан селхане, кхане, кхиамаш, гIалаташ, дерриг ду яздархочун ойланашкахь. ХIара интервью Мусан дуьненехьежам бу, цуьнан, яздархочун санна, бакъо ю шен халкъан цIарах дош ала. Яздархочун бераллера дуьйна схьа, таханлера де тIекхаччалц долу дахар, вайн къоман дахар ду. ЛадогIий вай, ойлаяй вай… Вайга ойлаяйта дина къамел ду хIара…\n– Даймохк бохург хIун ду хьуна я и кхетам муха кхоллало адаман?\n– Къаьсттинчу цхьана къоман мотт а, Iадат а лелачу махках олу-кх Даймохк, цу мехкан меттигийн цIерш эзарнаш шерашкахь цу къоман маттахь а йолуш, шираллехь дуьйна – вон а, дика а цхьаьна а ловш, – цхьа къам дехачу махках… Вуьшта, зама керчинчу заманахь, стаг ша ву-кх шен Даймохк, шен къам а… сан Даймохк соьца бу-кх сан дайн орам санна – сайн даймохк, сайн сица ас сайца лелош….\n– Вайн къам цIерадаьккхича, хIоранца а шен Нохчийчоь хилла, ша дагахь ма-кхаббара. Даймохк а, хьо а вовшийн хаза йиш йоцуш дисича, хьо хьайн даймохк бу-кх, хьайн сица ахь кхобуш болу… Даймахках вала, махках ваккха а ма ца оьшу, мохк хьоьгара, хьан даг чуьра дIабаьккхичхьана, хьо долахо а воцуш…\n– Хьо ламчу вахча, Даймохк карабой хьуна?\n– Суна маршо карайо цигахь, дерриг а са хьалагIуртий, суо жехь лелла лаьмнийн кортош, даккъаш, Iаннаш гуш, хIетахьлера суо ма-варра дага а вогIуш. Цигахь, ламчохь, цхьа хIума хийца ца делла, лахенца санна, ша ма-хиллара дисна. Сох юха а жима бер хуьлу, бераллехь суо леллачу лаьмнашка кхаьчча. Хаза сурт а, юха чIогIа гIайгIане дегаIийжам а хуьлу цунах, и дерриг а цигахь – бераллехь – дисарна, хIинца схьахила йиш а йоцуш. Иштта ю, суна цайовззал хийцаелла, ас мацах сайн лаьрра хилла хIара гIала а… сан хилла гIала яц тахана, и урамаш а, скверикаш а, кафеш а… Суна-м суо сайн юьртахь а ца караво хIинца, вовза-везарг вала а велла, соьца дагарадийца йоцу юрт… чIогIа хала хIума ду иза, хьан бералла, жималла, къона хан дIаихна меттигаш хьан бIаьрсина хьалхалера гуш а, карош а ца хилча… Бераллера волуш, стеган Даймохк леш санна а хета суна, – бераллин сирла Даймохк, кхано юха, хьо воккхахилча, дагалецамца юхаденбала. Иза доккха дуьне ду, бералла бохург, дуьненнал доккха дуьне, дийцина а, кхачийна а вер воцуш…. Со гуттар цига юхакхийдаш а веха, иза бен кхин цIанвала, дахарх вада меттиг а йоцуш. Бералла ца хиллачух художник а хир вац, аьлла хета суна, я бералла хиллачух бен, сатийсамехь хилла а. ПохIма я хазалла хьан даг чохь самаяла – юрт, кIотар, лаьмнаш а тоьлу. Лаьмнашкахь деха адамаш синмаршонца къаьсташ а хуьлу.\n– «Лазам болчохь литература кхуьур ю», «Литература существует там, где есть боль, а боль ощущает только личность», – аьлла Мандельштама. Ахь тидам барехь, муьлхачу заманахь дика кхуьу литература а, искусство а?\n– Советски Союзан ерриг а аьлла, дика нисъелла литература цигахь лаьттинчу харцоно кхоллийтина ю, Ильф, Петровна тIера – Булгаковс, Платоновс, Шаламовс, Пастернака, Солженицына, Шолоховс кхоьллина йолу, царех кхаанна Нобелан преми а елла цу заманахь. Харцой, гIелой лаьттачу махкахь, дуьхьало санна, кхуьуш ю муьлхха а дика искусство, нагахь цу махкара къам – къам а долуш, цу къомана юккъехь доьналла долу похIмалле художникаш белахь. Амма и тайпа художникаш боцчу махкахь, Iедална хастаме диферамбаш бен, искусство а ца кхуьу, и бакъйолу искусство кхолла гIертарг вукхарна новкъа а хуьлу – пачхьалкхан хьаьвда дуучарна, – иза мостагI а кхайкхош шен къоман а, мехкан а.\n– Хьан кхиарехь хьуна гIо дина, ахь хьайн лоруш яздархой буй дуьнен чохь?\n– Уьш дукха бу, делахь а суна цара кхоьллина турпалхой коьрта хета, цара гайтина амалш, къинхетам, безам, цу яздархойн говзалла а…\n– Масала, муьлш бу уьш? Турпалхойн цIерш яхахь. ХIун амалш товра хьуна церан?\n– «Дженни Герхард» романан турпалхо Лестер ву шен къинхетамца, «Воккха стаг а, хIорд» повестера Сонтьяго а – шен амалца, «Вечер в Византии» романера Крейг а, шен гIайгIанца, кхин дуккха а, «Дон-Кихот» а, хIилла цахиларца, Чингиз Айтматовн – Едигей а цхьаьна. Дахаро хьийна, чехийна, хьешна, хIетте а оьгIазалла ца толуьйтуш, къинхетамах ца хедаш, дахарна баркалле хуьлуш болу турпалхой тов суна литературехь а, дахарехь а.\n– Хьуна коьрта хьуо ву хьайн кхоллараллехь я хьайн турпалхой бу? Яздархо ву коьрта я цуьнан турпалхой?\n– Сайн турпалхой бу, хIунда аьлча со кхана-лама дIавер ву, диса дезарг къам ду, къоман мотт, Iадат цуьнан, хIара вайн Нохчийчоь а.\n– Къоман яздархой, искусствон нах ца хилча, и къам хир дара аьлла хетий хьуна? Масала, оьрсийн Толстой, Достоевский, Шолохов ца хилча..\n– Яздархой цахиларх, къам хир ду, къоман иэс-м дуьсур дац.\n«Война и мир» цIе йолчу романо хIетахьлера Iер-дахар, амалш, ламасташ дендина цу халкъан, куьзган чохь санна, схьагуш. Иштта ву Достоевский а, Шолохов а. Цара зама сацийна, халкъ шен дIадаьллачуьнга юхахьажийта, цу тIера юха хьалхахь дIа некъ бан. Яздархой боцчу къоман гIалаташ – гуттар а цхьа гIалаташ хир ду, юхахьажа кхане а йоцуш, хIазарехь хьийзачу тарсалан гуо санна.\n– Яздархочун бакъо юй, ша шен къомаца цхьана терзана тIе хIоттош, вуста?\n– Муьлххачу а дикачу художникан и бакъо ю, аьлла хета суна.\n– ХIунда ю цуьнан и бакъо, стенна тIе доьгIна боху ахь иза?\n– Жималлехь, хьо искусствехь къахьега волавеллачу хенахь, хьуна хьуо бен, гуш хIумма а дац, хьайн безамаш а, сатийсамаш а, цхьана денна ваха веъча санна, дерриг а цкъа схьага я схьалаца гIерташ. Кхано, шовзткъа я шовзткъе итт, кхузткъа шаре лестича, хьуна хьайн къам доьхна, даьржина, цхьатера доцуш карадо, тайп-тайпанчу хьаьжкIех даьккхина долу сагIадоьхурган ахьар санна, я Iуьйрана гуллучохь вовшахлиэта юьртан рогIан бежнаш санна, цхьа бос, цхьа некъ а боцуш, тайп-тайпанчу хьекъалшца, юкъара цхьа Iалашо а йоцуш. ТIаккха хьуна хьуо цхьалха а, декъаза а вуй хаьа хьайн махкахь я хьайх кхета къам доций а, цхьа ши-кхо стаг воцург. Хьуна мохь-орца ала лаьа, хьайн къоман балийна велха, хьайн дена-нанна, доьзална санна. Хьуна да-нана я доьзал а ца буьсу тIаккха, хьан доьзал – хьан къам хуьлу, харцахь кхиъна воI санна, хьоьга ладогIа ца туьгу къам. Дуьненах дIахаьдда, къам, мохк бен, кхин гIайгIа а, сатийсам а боцуш висича, бакъо ю-кх хьан, хьайн къомаца цхьана терзана тIе хIуттуш, хьайн къоман Iу хила, нагахь хьо боккъал а, къам, къоман маршой бен, кхин дуьне ца лоьхуш волу къоман тIамарх схьаваьлла бакъволу къоман кхетаме художник велахь, мел доккхачу халкъан а ши-кхоъ бен ца хуьлучех цхьаъ а волуш. Ас и бакъо, – вайн хьалха хиллачу яздархойх аьлча – Ошаев Халиданий, Мамакаев Мохьмадний, Сулейманов Ахьмаданий, Айдамиров Абузарний а лур яра. Политиках я политологах аьлча, цхьа а шеко йоцуш, Авторханов Iабдурахьман а вара уггар а хьалха шен цIе яккха хьакъволчех цхьаъ.\n– Хьайн бералла йийцахь, доьзалехь хилла низам а, Iер-дахар а?\n– Тхан доьзал мелла а кхечарех къаьсташ бара шен Iадаташца, декхаршца а. Сан дехой а, ненахой а Советан Iедало дикка дакъа яьккхина бара цIера дахале а, цIера даьхча а. Тхан доьзалехь цхьа а – хьалха а, тIаьхьа а – Iедалан стаг ца хилла, нахана тIехь харцо йийца, дарж карахь долуш. Иза тхан дас тхуна дихкина а дара.\nТхан дас гуттар а вер-ваккхар, девнаш дуьйцура, тхо цхьана харцонна дуьхьалдаха кечдеш санна. Вуьшта, бералла – бералла санна яр-кх сан, гуобаьккхина гуш-хезаш нохчийн мотт а, нохчийн Iер-дахар а, нохчийн къам а долуш.\nИза кхин дуьне дара, хIинцачуьнга хьаьжча, массо а лаьттах, кертах, даьхнех а тасавелла, юьртахь кхо-йиъ жен, бежан рагI а хуьлуш, урам буьззина уьдуш ахдерзина бераш а гуш, кертахь юьйш-хьокхуш хьаьжкIаш а йолуш, шортта зIакардаьхний а долуш, шен кертара, шен куьйга даар-малар а кечдеш.\nБер, ворхIарадаьлча, доккха а хуьлура цу хенахь, шега догIу гIуллакх а деш, воккхачунна санна, дас-нанас муьлхха а декхар коча а дуьллуш. Со пхоьалгIачу классе хьалаваьлча дуьйна схьа, сайн ткъе кхо шо кхаччалц, хIора аьхка жехь ваьллина-кх со, лаьмнаший, буьйсаной, сайн ойланаший Iада а веш.\nХIетахь дуьйна цхьалла а езна суна, сайн ойланашца цхьаь висар, доьзал, бахам, яздар цхьаьна ца догIий а хууш: я доьзал, я бахам, я яздар – цхьаъ бен ца нисло, и кхуьй а цхьаьна нисдан гIертачух яздархо а ца хуьлу, цхьа цIе йоцург. Яздархо мелла а обарг хила веза, шен ойланехь хилла а, тай тоьхча санна, нийса хила а ца гIерташ.\n– Казахстанера шаьш цIа беана некъ дагабогIий хьуна? Дуьххьарлера хьан дагалецамаш стенца боьзна бу?\n– Суна Казахстан дага ца йогIу я цигара цIа беана некъ а, цIа кхаьчча гина цхьацца хIуманаш иэхьадалар бен. Сайн денана а, цо беш хилла гIийла узамаш а дагахь-м лаьтта суна тахана а, тхаьш чудаха цIа доцуш – хIусамаш суьйлаша дIалецна яра, – цхьана йоккхачу майданахь – ишколан керт хиллера иза, – Iийна а.\nНана суна, жима зудабер санна го, хIетахьлера. Иза сайн йиша хилча санна, денана сайн нана а хеташ. Да а вара цхьа къона жима. ТIаьхьуо, со воккхахила воьлча, хиир-кх суна и шиъ сайн да-наний дуйла, ненан куьйгийн къинхетам бевзича.\n– Доьзалан коьрта мукъ баккхийчаьргахь бара ала гIерта-кх хьо? «Денана хьайн нана хетара», – аьллачунна тIера хоьтту ас.\n– Сан денда а, ненада а вацара. Уьш Iедало байинера. Денаний, ненаний-м яра сан, ненанана шен Iедало вийначу цIийндений, кIантанний йилхина, Казахстанехь дуьйна бIарзъелла а йолуш. Сан денана кочалла долуш стаг яцара, доьналле а йолуш, декхаран стаг яра. Тхо – бераш – дерриш а цунна тIаьхьа, цунна гонаха хуьлура, юург даима цо а яайора тхуна, коч-мача а цо духура, тхан наной – сан ден ши зуда яра – тхуна гуш а бацара, сарахь я буьйсана бен; цхьацца деш хил-хилла бар-кх уьш.\nДенанас, мерзачу шури чу сискал а отий я кхоьш тоьхна чорпа йой, хIума яа ховшадора тхо, ша улле охьа а хуий, туьйра дийца а йолалуш. Суна дукха туьйранаш хаьара цо дийцина. Кхано, ишколе ваха шераш кхаьчча, ненан каравахар-кх со. Бер куьпо а, урамо а ма кхиадора хIетахь, массеран а юкъара хуьлуш. ХIинца дац и хIумнаш, хIинца кевнаш къевлина ду, бахамаш къайлабохуш.\nСан да суна гуттар а – бераллехь а, воккхахилча а – хьаша санна вара, наггахь геннара вела-м лора иза тхуна, вуьшта, дегахьара хьастар бохург, тхо цхьайтта доьзалхочунна гина хIума а дац. ЧIогIа кхетаме а, доьналле а стаг вара иза, нахана вуйла хууш, къонах а вара.\nТахана чIогIа а оьшура суна иза, сайл воккха тхайн орамах стаг а воцуш, суо висича.\n– «Яздархо хила веза со», – аьлла, я яздан ойла маца хилира хьан, жима волуш я кхиънаваьлла, университете деша веъча?\n– Беран хенахь, суо лам чу жаца лелаш, цхьацца хиламаш кхуллура ас сайн ойланехь, сайна юха уьш гушдолуш санна, и хIумнаш бакъ а деш. Муьлхха а исбаьхьаллин киншка ешча, цунах терра кхин сюжет а кхуллий, цу турпалхошца хан йоккхура ас, хIора дийнахь уьш цхьацца хиламашца кегош…кхаа-беа баттахь. Жай, лаьмнаш, стигал бен, гуш хIума а доцуш, цхьаь лела сингаттаме ма хуьлура, цхьацца бIарлагIаш ца кхоьллича. Пхийтта-ялхитта шо долуш хилир-кх сан яздархо хила ойла, цхьа предложени дIаязйича, шолгIаниг хьалхарчу предложеница муха йоза еза ца хууш, хан а йойуш.\nДуьххьара суна дийна гина яздархо – уьш массо а велла хила везаш санна яра сан ойла – Сулейманов Ахьмад а вара, тIаьхьуо ишколехь сан хьехархо хилла волу.\n– Хьан дуьххьарлера киншка араяьлча, цIерачара тIе муха ийцира?\n– Царна иза кхин хIун ду ца хууш хилча санна хета суна тахана. Iедалера вонаш лайна а, гина а болу уьш, къоламций, кехатций гергарло хилар башха дезаш бацара, наха меттанаш йозанца диттина дела. Тхан девашас цкъа, яздеш Iаш тIекхаьчча, чIогIа човхийра со: «Тхан ворхIе а дех ца хилла моттбетта стаг, хьо тхан сий дайа гIерта!» – олуш. Сан ши деваша чIогIа дуьхьал вара цу хIуманна, яздарна боху ас. Цкъа иштта, шена хьалхахь шен ши ваша соьга лен волавелча, тхан дас: «Вита, дIалелийта, цхьаъ ду, бохуш, лела иза», – элира цаьршинга. Киншка араялар со цаьрга хьахо а ца хIоьттира, царна иза дош ца хетий хууш. Тхан дас, киншка каралаьцна, дIаса а йоьхкуш: «Дика ду, дика ду!», – аьлла, дагадогIу суна, жимма суна велааьшна а дина. ТIаьхьуо, иза кхалхале, «Дахаран хин генара бердаш» цIе йолу повесть шена лерина ас зорбане яьккхича: «Вон яздина ахь и дешнаш, нахана хьалхахь там бац и тайпа хIума, нийса хIума дац иза!» – элира цо. Цул, сайн дел, суна дукхавезаш, ас лоруш стаг а ца хилла сан дуьнен чохь.\n– Школехь доьшуш, литература урокана пхиъ дарий хьан? Школьни программи юкъара произведенеш хазахеташ йоьшарий ахь?\n– Суна дага ца догIу, литературина сайна хIун дуьллура, хIунда аьлча, нохчийн мотт а, литература а, хIинцачул башха, хьоьхуш а я лоруш а яцара хIетахь а.\nПрограммина юкъарчу произведенеша литературах а, дешарх а чамбоккхура, ас уьш цкъа а ца йоьшура, цхьаццанга хаттар бен. Со юккъера дешархо вара, къайллаха – цIахь а, арахь а – киншкаш ешар бен, дешарца башха гIуллакх а доцуш. Яздархо, композитор, дирижер, суртдуьллург я архитектор хила ишколо гIо до аьлла а ца хета суна стагана. Иза хьан сица, амалца, хьан бIарлагIашца дозуш хIума ду.\n– Хьо дуьххьара цецваьккхина йолчу произведенин цIе яккхахь, оьрсийн а, нохчийн а бен а йоцуш.\n– Сан шийтта-кхойтта шо долуш дуьххьара со велхийна произведени Iарби Мамакаевн «Нохчийн лаьмнашкахь» цIе йолу поэма яра. Иза санна, мотт а, васт а, сурткхоллар а, дешархо тешор а шеца цхьаьна ийна произведени – иза дуьххьара а хета суна нохчийн литературехь. Бераллехь я жимчохь ас сайна къастийна нохчийн литературехь ши произведени яра: Бадуевн «ЦIеран арц», Iарби Мамакаевн «Нохчийн лаьмнашкахь». Тургеневн романаш а езара суна чIогIа дукха. Бунин суна хIетахь ца вевзара, цул тIаьхьа-м цунах дIа а ца къаьстира со.\n– ХIинцалера доьзал шайн доьзалца я кхечаьрца буьстича – ас кIант а, йоI а, нус а, нана а, да а дуьйцу – хIун башхалла го хьуна?\n– Доьзалан институт дикка малъелла го суна, хьалхалера гIиллакхаш хIинца аьттехь а доцуш, къаьсттина дений, доьзалний юккъехь. Да эла воцчу доьзалехь кIантах къонаха кхуьур вац. Тхан денанас шех дийцина цхьа хIума дуьйцур ду ас хьуна. Ша маре еъча, дуьйцура цо, дуьххьарлера доьзалхо дуьнен чу ваьлча, и доьзалхо когаваххалц шен денцIа ца яхара ша, дена шех бер хьерчаш ца гайта, аьлла. Бер дакхо дезар а, кхин а, важа а боху хир дара цо.\nСуна чIогIа хаза гIиллакх хийтира иза, хIинца долчуьнца дуьстича. ХIинца эхь-бехк гIелделла, дуьнене а хьоьжуш, керистан гIиллакхаш схьа а эцна. ХIинца нус эвла юккъехь я шен денцIахь ю дукхахьолахь, чохь Iе, ала яьхьаш марнана а йоцуш, шен кIант зудчуьнгахьа хир вуйла хууш. Доьзалш а кхин бу хIинца, шайн дайшна аьттехь а боцуш.\nЗударшна, бахар-бахкар, йитар-цIаяр бен-башха а ца хета тахана я иза бен хеташ церан наной а ца хуьлу. Хьалха иштта дацара, хьалха йоI йитина цIаяр, доккха эхь лоруш дара, йоIера цхьа Далатохар даьлча санна, ден цIен тIе эхь а догIуш. ХIинца цхьа ун даьржина-кх кху махкахь а, нахаца а. Дукхохдолу дай-наной тахана шайн доьзалийн йийсарехь а ду: хьоьга хоьттуш я дагаволуш хIума а ца хилча, я хьоьга ладугIуш а ца хилча, йийсар бен, кхин мила ву хьо?\n– ХIора заманан шен-шен керла хIумнаш хуьлу-кх, уьш амалх ца хьакхалуш а ца дуьсу. Керлачу заманахь муха ду хьуна, кхета гIерта хьо я къийса?\n– Сан хиллачу заманна нийсса бIостанехьа сурт хета суна хIара гушдерг. Со кхуьнах кхетар а вац, кху заманах. ХIетахь хилла болу сица маьрша нах а ца го суна, суо а кхузахь мухIажар волуш санна хета, цабевзачу махкахь некъах тилла некъахо…сан-м дац кху заманца къийса а я декъа а хIума, шена езачун хир ю-кх хIара….\n– Дийцар а, повесть я «Хьаьркаш» цIе йолу кегий хIумнаш муха кхоллало хьан?\n– Цхьа хIумма а доцчу хIумнах, лаца ца луш еддачу цхьана ойланех я цхьана дашах кхоллало-кх, тема а, идея а, сюжет а йоцуш, са кIамлуш санна хетачу цхьана карзахаллах…\n– ХIокху чехкачу заманахь литература оьшу аьлла хетий хьуна?\n– Литература ца оьшуш зама йогIур а яц цкъа а, вовшашка безам баха ши адам дуьнен чохь мел ду, иштта, адамашна юккъехь харц а, бакъ а мел лела а.\n– Яздархочунна коьрта хIун ду, дIаалар ду я дIахазар ду?\n– Яздархо дIааьлчахьана вала-м волура, кхузахь дIахаза дешархо хилча…ДIа ца хезча, ахь аьллачух а хIун до?! ДIаалар коьрта хета суна-м, цхьанна хезна а, ахь аьлларг дIахезча, цо кхечуьнга эр ду, цу кхечо – вукхуьнга, иштта дIа – дуьнене дIа а кхочуш.\n– ХIокху заманахь юкъадаьлла ду вайн къоман аристократи хилла бохуш долу хабарш. Хьуна хIун аьлла хета цу хьокъехь?\n– Сан да вар-кх аристократ. Цунна киншка еша а ца хаьара. Шен иэхьаца ойла а, вахар а нисдина, наха къонах ву, аьлла, мах хадийна волу муьлхха а боьрша стаг ву-кх аристократ, бежаIу а, инарла а бен-башха а воцуш. Таро хиларх, аристократ (къонах) ца хуьлу, миска хиларх, къонах вац аьлла а дац. Къонах – къонах ву-кх, цу юккъе массо а хIума а догIу, доьналлина тIера, собар а, хьекъал а, кхетам а, комаьршо а, оьздалла а, эхь-бехк а, лерам а. Суна дукха къонахий гина-кх, халла бен, яа сискал а йоцуш, хIетте а хьешан шун а ца хедаш я къонахашца лела дош а. Вайн аристократаш ца хилла, вайн къонахий хилла, вайн къомана юккъехь лелаш ши дош а долуш: къонах ву, къонах вац.\nИнтеллигенци олу чкъор-м хилла вайн. Паччахьан Iедал Нохчийчохь чIагIделча, хьоладай а хилла нохчийн, къаьсттина цу Iедалца бертахь хилла болчу наибех а, кхечарех а кхоллабелла, тахана церан тIаьхьенаша – тхо царех, вукхарех ду бохуш – дог кхаьрда деса дозаллаш а деш. И тайпа «аристократаш» буьйцу хир бу-кх цу наха.\nВайна девзачу эзар шарахь, шовзткъе итт я бIе шо маьрша ца догIуш, даим тIамехь хIаллакьхуьлучу къоман хIун чкъор кхуьур дара?! Мел лахара а ши-кхо бIешо ца деза и чкъор кхиа, кхаа-веа я пхеа дега долуш? Аристократаш – ингалсхойн, французийн, испанхойн хилла-кх, нехан мехкаш схьа а лоьцуш, нехан декъашна тIехь кхоьллина аристократи, крепостнойн декъашна тIехь чIагIйина гIазкхийн дворянство санна.\n– Кхин цхьа хIума а даьржина вайна юкъахь тIаьхьарчу заманахь: тхан тайпа лакхара дуй, тхан тайпа цIена дуй, тхан тайпа гуттар а хьалхе йолуш хиллий, бохуш, хьуна хIун хета цунах?\n– Цхьа а тайпанаш а ца дуьйцуш, вайн махкахойх нохчийн къам хуьлийла лаьара суна. Шен схьаваьлла бух бовза, доьзаллехь бен дийца оьшуш а дац тайпа, цунах байракх йина леларг къоман кхетам болуш стаг а вац. Тайпа лакхарий, лахарий бохучух, аьлча, къоман пайдехь хиллачу нехан терахьца хьахо еза меттигаш, масала, Хьалха-МартантIера Исмайлин Дуда а, ЧIеберлойн кIоштара Адин Сурхо а, Эвтарара – Эвтархойн Ахьмад а, Чечанара Мадин Жаьммирза а, кхин а, кхин, Сулейманов Ахьмад а санна, Абузар а, Мамакаев Мохьмад а, иштта къонахийн цIерш а… Тахана, Iилманчаш а, лоьраш а, къоман пайдехь болу дика нах дукхахболчу кIошташа дозалла дан мегар ду, кхин кIошташ йохье яха, амма тхан тайпа лакхара дуй, важа тайпа лахара дуй, боху къамелаш уосала къамелаш ду, вай массо а цхьана къоман нах а хилча. Шен тайпа лакхара хеташ волу стаг и шен тайпа а эцна, ша схьавеъанчу дIаваха веза-кх тIаккха кху махкара, шен тайпа кху халкъал лакхара хеташверг.\n– Тахана нохчийн меттан литература ешар лагIдалар стенца доьзна хета хьуна?\n– Нохчашна шайн нохчийн маттахь киншка еша цахаарх доьзна ду-кх дерриг а, шайн мотт цахаарх доьзна. Кхин дукха йоьшуш хьалха а бацара… Вай цIера дахале, ворхI класс нохчийн маттахь а йолуш, дешна хилла долу бераш дар-кх, вай цIа дирзича а ткъе итт, ткъе пхийтта шарера кегий нах а хилла, и нохчийн маттахь йолу киншкаш йоьшуш хилларш. Юха, цигахь, Казахстанехь, I945-чу шарера I957-чу шерашка кхаччалц йолчу хенахь дина хилла долу бераш а дара нохчийн киншкаш йоьшуш, шайн доьзалшкахь буьйцуш болу нохчийн мотт бен, гIазкхийн мотт цахаарна. Вай киншкин, йозан, иэсан къам ма дац, кхиндолу – гуьржийн а, эрмалойн а, Iарбойн а – къаьмнаш санна. Вайн вовшашца къийсадалар а стенна тIехь ду? Бахамна тIехь ду-кх! ТIаккха вайшимма хIун литература, хIун искусство юьйцу кхузахь…. Кхин а цхьа бахьана ду, нохчаша – еша хуучара а – нохчийн киншкаш цаешар: ма-ярра йолу литература а, меттан хазалла а хIун ю а хууш, и литература дIа а йовзуьйтуш, цу литературах яздан хууш болу критикаш-Iилманчаш цахилар кху заманахь. Вайн-м литературоведаш-Iилманчаш а бац, цхьана дийцарх я стихотворенех, дийнна – шовзткъе итт, кхузткъа агIо – Iилман болх язбан хуур долуш. Мамакаевн «Даймехкан косташ» а, Гадаевн «ЦIен берде» а тоьар яра, ши-кхо бIе агIо Iилман болх язбан. Цул сов, вайн яздархой бу бохурш а-м бац литература евзаш… цхьа итт-шийтта мукъне а хилла велара, шаьш яздийриг хIун ду а хууш, яздеш, тIаккха-м цхьа ко а яра иза. Пушкин, Лермонтов, Блок, Тютчев, Пастернак, Мандельштам, Есенин, Забалоцкий, Рубцов, Мамакаев, Гадаев, Кибиев, Абдулаев, Бисултанов теллина, Iамийна, уьш вовшах муха къаьста хиъна, яздан волавелла цхьа а поэт а вевзий хьуна къоначех? Вац хьуна я хир а вац хьуна. Цундела вайн литература бIаьрзе кIеза санна ю-кх, цхьа а некъ а я стигал а йоцуш….\n– «Талантливый человек талантлив во всем», – олуш ду-кх, цунах муха кхета хьо?\n– Цхьана хIуманна тIехь кхоччуш кхетам болу стаг кхечу хIумнех а кхеташ хуьлу. Амма цхьана Iилманца я цхьана говзаллехь санна, массо а хIума иштта дика ца нисло стеган атта. Ас ца вуьйцу Леанардо Да Винчи а, Гете а, Лермонтов а я церан могIарера берш а. Уьш гений олучарех бу. Искусствон массо а жанрехь – суртдилларехь, поэзехь, мукъамаш бахарехь, йишлакхарехь, прозехь, классически мукъамашкахь – цхьатерра похIмалла долуш стаг бIешерашкахь цхьаъ-шиъ нисвала мега, дукха хьолах, ца нисвала там а болуш. Массо а жанрашкахь шен цхьатерра похIма хеташ волу художник – иза похIмалле ремесленник а ву. Цхьана жанрехь бен хуьлуш бац художникан лаккхара кхиамаш, вуьш дIадерш – тера леларш я «вторичное творени» олучех ду – кхечийн хIуманех тера кхолларалла.\nИван Бунин – поэт а, прозаик а ву, наха вуьйцург прозаик а волуш, нагахь цуьнан проза ца хиллехь, поэт – Бунин вийца хьакъ а волуш, амма хIетте а прозаик Бунин вуьйцу-кх наха дукхох. ХIета, Бунин, уггар а хьалха, прозаик хила вогIу, цул тIаьхьа поэт а волуш.\nПастернак дика поэт ву, цунна Нобелан преми елла йолу «Доктор Живаго» гIийла лору западни прессо, и преми политически ю а бохуш. Уьш цу тIехь бакъ а бу.\n– Хьуна – хьайна долчунна – литература хIун ю, муха го иза хьан кхетамна?\n– Масех повесть а, дукха дийцарш а ма ду сан, нислурий-те сайн уьш, хеташ, долийна я долоза Iохкуш, я айса зорбане яьхна хIуманаш кхоччуш нисъелла аьлла а ма ца хета суна цкъа а. Дуьнено хестош йолу дукха хIумнаш еша а ма ца ло соьга, уьш чIогIа ледара хеташ…\nЯ со ца кхетахь а, я литература кхин къайле елахь а – цхьаъ хир ду-кх иза.\nIаламат хала къайле ю-кх суна литература, со цкъа а кхиъна а я кхуьур а воцуш. Литература, муьлхха а искусство санна, я оригинал я терахилар ю. БIеннаш киншкаш ешна-кх ас, оригинал лоьхуш, эзарна юккъехь цхьаъ халла карайо-кх.\nЙоьшучу киншкано хьуна – яздархочунна, критикна – хьо цец а вохуш, кхетамна гилгаш а дуьйлуш, авторан кхиамех воккха а веш, хьуо а, хьайна гонаха мел дерг а, цхьана ханна хьуна дицдолуьйтуш ца хилча, цу киншкин авторо хьуна бешберг боккха тешнабехк хета-кх суна. Иштта, сайна ма-хетта дика хIума язъеллачу авторах воккха а ве со, сайх дикка къа а хеташ, дуьненан ала мегар долуш цхьа хIума ца язъеллачу. Шех теша ца веза, ца тешаш, ша Iехо веза яздархочо. Яздархо бохург, хала дукъ ду, шех яздархо ала хьен-хьеннан а бIо а булур боцуш, дикка сонта воцчуьн.\n– Шайл хьалха хиллачу чкъурах хоттаделла догIуш дар-кх шу литературехь, шуна тIаьхьа богIурш муьлш бу поэзехь а, прозехь а?\n– Тхол хьалха богIурш генна тхол баккхий бара, царна уллехь Макалов, Супаев, Дакаев, Байхаджиев а, кхиберш а болуш.\nТхуна тIаьхьа – Цуруев, Тагаев, Кацаев, Ахматукаев, Юсупов, Саиев а, кхин дуккха а хир бу-кх; хьалхий-тIаьхьий, бохург, бен-башха а дац, литературин зIе ца хаьдчахьана. Массарел а тIаьхьа хила реза ву-кх со, литература кхиъчахьана. Ахматукаев Адама, тIаьхьарчу хенахь, кхечу къаьмнийн поэзи гочъярехь хьоьгу къа тов суна, цуьнан белхан мах хадо охIла а воцуш. Iаламат чIогIа мехала а, дика а болх бу иза нохчийн мотт кхиарехь а, шорбаларехь а: гочдархо дешнаш ца лехча я керла дешнаш юкъа ца даьхча ца волу цу балха тIехь, тIаккха цунах беркат а хуьлу маттана, нагахь и дешнаш хьан меттан декарехь, аларехь, маьIнехь нисделча.\nАбдулаев Лечас буора цу тIехь чIогIа дика болх.\n– ХIинца дукхохболу яздархой а, Iилманчаш а, журналисташ а компьютерца яздеш бу. Иза чIогIа атта а ду, даьлла гIалат, пIелг таIорца, нис а луш. Хьо куьйга, математикин тетрада тIехь яздеш вуйла хаьа суна… Компьютерца хIунда ца яздо ахь?\n– Сан ойланий, кехатний юккъехь сан дийна куьг ду, тIеда шекъа а. Компьютер суна монстр хета, сан ойланца цхьа а уьйр йоцу механизм. Сан ойлий, куьг, къолам, кехат цхьаьна доьзна ду, юккъехь цхьа а херо йоцуш, коьртера охьа кехатца хоттало ойла. Сан сино тIе ца лоцу компьютерца адамийн кхолламаш язбар. Суна шекъа – цIий ду, яздархочун дагах догIу цIий.\n– Хьо гина а, вевзаш воцчу дешархоша хьан произведенеш а, хьуо а тIе муха лоцу аьлла, хета хьуна?\n– Суна цуьнан ойлаян а ца лаьа, суо верриг виса лаар бен, цхьанхьа – цхьаъ, кхечахьа – кхин а воцуш… ас яздийриг – сайна хетарг, сайн лазам а, сайна хила луург ду…. Иза цхьаболчу дешархоша сайца доькъу а моьтту суна, цадоькъурш а хир бу… Цул сов, со – автор – дешархошна оьшуш а вац, дика а я вон а хета, сох бисина дика могIа, дика гайтина амал бен.\n– Вайн а, кхечийн а яздархошца вуьстича, хьуо мичахь караво хьуна, мича меттехь – лакхахь я лахахь?\n– ХIинца суо волччохь – Нохчийчохь караво-кх. Коьрта мотт бу, яздархо вац. Матто яздойтуш ду дерриг а. Сан меттиг – Нохчийн мотт болчохь ю, кхечахьа хила йиш а йоцуш. Сан меттиг – сан мотт бу, сан кхин цхьа а меттиг а яц, цу матто елларг бен. Вуьйш дерриш а хабарш а ду.\n– Хьан йозанах а, йозан хотIах а кхечу яздархоша пайдаоьцуш я хьох Iама гIерташ хаалой хьуна?\n– Дуьххьала цхьана Юсупов Iусмана аьлла-кх соьга, шен «Къоман тептар» цIе йолчу романехь, дахарх дуьйцуш йолу кийсак ша сан дийцарна юкъера – «Иза бакъ дац, алахь» – схьаэцна хилар. Кхечара-м ца аьлла, ала доллушехь.\nБакъду, къовларшна юкъалаьцна хилча, мегаш хIума ду иза литературехь, вай хIинца а ца Iемина-кх цу хIуманна.\nВуьшта, хатI бохучух аьлча…йозан хатI, болар санна, шен-шен хила дезаш ду искусствехь. Дуьххьарлера (первични) хаттIий, цу дуьххьарлерачух тарйина, йина йолу йозан кеппий къаьсташ-м хуьлу, тарйина кеп авторан йоцийла хууш. Делахь а вайн кхузахь и къестамаш балла литературица бала болу нах кIезиг бу я банне а бац. Бакъду, со велахь а, кхин велахь а, нехан динахь гена-м ца вахало, цул сов, гин-гиначунна дин хьенан бу хууш а хуьлу.\nШа яздийриг хIун ду, мича Iалашонна яздеш ду хуучо бен ца язйо мелла а дика хIума – буц хьакха ца хуучу мангалхочун кес хедда хуьлу, дика охана санна, хоттаделла а доцуш. Сайн йозанан хотIах ка етташ цхьацца нах ган-м го суна, цаьрга хIума-м ца олу ас.\n– Патриотизм, национализм бохучу терминех муха кхета хьо?\n– Патриотизм – шен къам лардарехь, дезарехь, шен къомана тIебогIучу бохамна дуьхьалваларехь – иза шен декхар а хиэташ – даим кийча хила везар ду.\nНационализм а ду шен къам дезар, къаьсттина шен къомана сагатдар, и шен къам цхьана а халкъал оьшуш доций а хууш, мел доккха а, онда а, тIеман герзаца нуьцкъала иза делахь а, хьайн къам цхьа цуьрриг кхечу къаьмнел гIийла доций а хууш, терахьана кхечарел жима хилар бен. Со сайн къоман патриот а ву, иштта – националист а ву. Ша-шен лоруш долу муьлхха а къам дукха а деза суна, сан къам шел оьшуш ду ца баьхчахьана.\n– Литературоведаш хьахийра-кх ахь, филологин Iилманчаш, вайн уьш дуккха а…\n– Филологаш а, вуьш а къестош ца боху ас… вайн махкара Iилма а, искусство а, культура а бIе ткъа чаккхарма дозанал дIа араяьлла – кхечу къаьмнашна, дуьненна йовзал хIунда яц-те, боху, сайн лазам бу ас буьйцург… Титульни къам ду бохучу къомана эхь ду-кх, цкъа мацах Мациевс хIоттийна 20 эзар дош бен доцчу цхьана дошамца 21-чу бIешаре далар…. Кхин дуккха а ду-кх уьш я дерриг иштта ду-кх, вайл ледара цхьа а къам а доцуш вайна гонаха… Вайна цIерш еза, гIуллакх ца деза. ГIебартойн, балкхаройн, суьйлийн, адыгийн гIуллакхашка хьажа… Iилман белхан защита ян Махачкала, Нальчике, Майкопе оьхуш ду-кх вай, Россехь дукхаллехь кхоалгIа долу къам! Вайн итт Iилманчина дуьхьал суьйлийн цхьа бIе Iилманча вогIу-кх… Вайн баккхийчу яздархойн нохчийн маттахь яздина охьадиллина дахар гиний хьуна цхьана а филологин Iилманчо!? Гур а дац хьуна!\nБадуев а, Ошаев а, Арсанов а, ши Мамакаев а, Курумова, Ахматова, Сулейманов а, Хамидов а, Айдамиров а, Окуев хьакъ вацара шайн дахарх яздан? Хьан яздийр ду иза? Мичахь бу ахь бу боху филологин Iилманчаш? Кулиевн дахар масамма яздина хаьий хьуна хIинцале?\n– Веа-пхеамма яздина хьуна, кхин дуккхамма а яздийр а ду хьуна! Мохь хьекхарх, спектакль ца хуьлу, язйина пьеса ца хилча, моттаргIа махе а ца лацаелла.\n– Хьо санна волчу яздархочун дешархой къаьсттина хила беза аьлла хета суна, цхьана орам тIера, вуьшта аьлча, массеран а вац-кх хьо яздархо, массо а хьох кхета. Хьуна хIун аьлла хета?\n– Нохчийн маттахь яздеш волчу хьуна, гIазкхийн маттаца дуьненан тоьллачу классикашна тIехь кхиъна болу дешархой – нохчийн мотт кегийрхошна башха хууш а ца хилча, – хьайгахьа баха Iаламат хала ду, и дешархой шайн къоман Iадат тIехь кхиъна ца хилча – муххале а. Сан дешархой, нагахь уьш белахь, космополиташ хир боций-м хаьа суна билггала, уьш нохчий хир буй а хууш, кху шайн мехкан бала а, Iазап а Iаьвшинчу дайх тIаьхьадисна цхьа кIеззиг синош…\n– Нохчийн интеллигенци а, йозанан нах а шаьш вовшашца муха го хьуна, жима-воккхалла, лерам болуш?\n– Нохчийчохь Iилманца я йозанца хьакхавелла стаг – хIора а ша гений лоруш ву, мастер, подмастерий ван а воцуш. Вай махках дохуш, цIера дIабаханчу нахана юккъехь дуккха дика къонахий хилла. Ошаев Халид, Мамакаев Мохьмад, Сулейманов Ахьмад, Айдамиров Абузар цхьа кIезиг дика цIерш яра, уьш шайх тера цахиларна цаьрца хьагI йолуш кхийолу интеллигенци а йолуш.\n– Яздархо дешархочун хьехамча хила везий, цунна нийса некъ гойтург?\n– Суна яздархо дешархочун доттагI хила вогIу, аьлла, хета, дешархочуьнца дагарадуьйцург, цуьнан нийса накъост, шераш а, зама а, бIешераш а бен а доцуш, яздархо – доттагI санна.\n– ХIинцлерачу глобализацин а, технологин а заманахь литературин хIун меттиг ю, аьлла хета хьуна?\n– Литература тахана – ткъе цхьаалгIачу бIешарахь – шен хиллачу декхарех херъелла, толлург адам, адаман дуьне а доцуш, цхьа шайтIаналла кегош ю, цу бозбуанчаллехь хьере а хилла. Цхьана а культурехь доцчу адамах адам ала йиш яц я иза хьайба а дац: хьайбанна а, адамна а Дала шенна делла цхьа декхар ду, оьшшучул Дала цунна делла.\nВайна – адамашна – хетарехь я моттарехь, гарехь, дуьне вайна гушдерг бен, кхин доцуш санна хиэта, вайна гушдерг меттиган – ган йиш йолу, вай тIехула лела дуьне долу дела, ткъа дуьне – меттиган доцуш – хенан а ма ду, цхьа а доза а, йист а йоцуш йолчу абаден дуьне, кхоллар бен, Iожалла йоцу адаман са санна. Суна литература – адамалла, къинхетам, безам, нийсо кхайкхошъерг ю.\n– Ахь айхьа ма-аллара, поэзи прозел а герга ю хьуна, тIаккха прозехь хIунда язйо ахь?\n– Суна проза а, поэзи а цхьаъ хилла гуттар а, дика поэзи – говза кхоьллина проза а хиэташ: бIе а, эзар а шераш хьалха стихийн кепехь язъеш хилла дукха баккхий хиламаш – Данте, Гомер, Шота Руставели… Дика прозий, поэзий вовшех башха къаьсташ а ца хуьлу.\n– Искусство хIунда оьшу вала кхоьллинчу стагана?\n– Ахь хаттар иштта хIоттийча, вала ца вала оьшу, эр дара ас, велча а, вала ца вала… вуьшта аьлча, прогрессана оьшу, адамийн тIаьхье акха ца кхиийта, дуьне а, дахар а хазда оьшу-кх искусство, хьаьвдахь лаьтта бежана санна, цхьа хьаьвда бен, кхин хIума доцуш ца виса…адам хила оьшу-кх стагана искусство, адамалла долу адам, Дела вовза, дуьне довза, ша санна долу адамаш довза. Вай тахана Грецин а, Риман а, Iарбойн архитектурех, говзаллах цец хIунда дуьйлу? Цара вайна гармони, хазалла, геометри, логика, математика, кхин дуккха а исбаьхьалла йовзийтарна дуьйлу-кх вай царах цец, ваьшна цунах пайда а оьцуш.\n– Искусствон цхьана дашца я цхьана предложеница хIун мах хадор бара ахь?\n– Муьлхха а искусство – иза синан лехамаш я ойлан аьрхалла дахарца йоза гIертар ду, моьттург лаца я сацо гIертар… искусство – Iехорца – даха гIо до-кх дахарна.\n– Хьан кхоллараллин турпалхой, масала: Овтархан Юсуп, ТоргIа, Iаьзим, Элбазан ТIудаш, кхин дуккха а шен заманца конфликте бовлуш болу, кху заманахь оьшу, аьлла хетий хьуна?\n– Къонахий муьлххачу а заманахь эшна…сан турпалхой кху заманахь ца эшахь а, кху заманна-м оьшура…\n– Хьан говзарш кхечу къаьмнийн меттанашка гочъяр коьрта дуй хьуна?\n– Иза дика хIума ду, хьан къам а, культура а кхечу къаьмнашна йовзар, амма сайн маттал дезий, доккхий хIума цхьа а дац суна. Суо нохчийн маттахь яздеш хиларал доккха зовкх я цул боккха бахам а бац суна дуьнен чохь. Лаьттан букъа тIехь сайн меттан меха хазна а ца хетта суна цхьа а. Нохчийн мотт сан бу, со цуьнан а ву, суна кхин мотт а, кхин дешархо а ца оьшу.\n– Нохчаша шайн меттан литература хIинца санна ца йоьшуш зама, суна дагадан, еана яц Нохчийчохь. Хьоьга яздойтург хIун ницкъ бу я хIун дегайовхо ю?\n– Кхин дешархо воцуш, висича, сол дикох дешархо вац ас язъечу хIуманийн цхьа а, со суо ву тIаккха сайн дешархо, суна и цхьаъ тоьуш ву – сайн цIарах волу дешархо… цхьана заманахь цхьа къам кхиа там бу-кх нохчех, бохуш, нохчех цкъа къам хиларе са-м туьйсу ас.\n– Яздархо ирсе маца хуьлу я хила а хуьлий цкъа а?\n– Шена ша вицвеллачу хенахь хуьлу-кх, дика нислучу повесто я дийцаро шена тIаьхьа дIавуьгучу хенахь, ша а, хIара дуьне а – массо хIума а дицделла, яздеш воллучу хенахь.\n– Хьо хиллий тIаккха, яздархо санна, ирсе?\n– Со даим сайна моьттучух шекьхила Iемина ву сайн йозанехь, теша а тешна, Iехалучул.\n– Ахь дийцарехь, яздархо хилар-м бала ма бу тIаккха…\n– Бала а бу, юха синкъерам а бу цуьнца…\n– ХIун синкъерам?\n– Цхьалха вац-кх хьо, мел цхьаь висча а – цхьалха, хьо лехамехь мел ву, хьуо хьайл тола болчу иэшаман лехамехь.\n– Иэшаман лехамехь хIунда?..\n– Хьо цкъа а тоьарвоцу дела, айхьа лоьхучу йозанал…\n– Нохчийн яздархой боьший ахь?\n– Боьшу дера, хьалхалеранаш гIолехь а хеташ, уьш нохчийн маттана гергахь хиларна хIинцчарел… вайн дайша бийцина болу ма-барра нохчийн мотт бу церан йозанашкахь. Нурдин Музаевс гочйина Шота Руставелин «ЦIоькъалоьман цIокалахь турпал» ешна ас дукха хан йоцуш. Боккха болх бу цо бинарг.\nХьалха хиллачу яздархойн мотт тахана ас буьйцучул дукха гIолехь а, хьал долуш а бу. Ткъа хIинца, кху заманахь, мотт чIогIа азбелла богIу я хIинцалерчу кегийчу наха буьйцург нохчийн мотт а бац, цхьа шайн мотт бу, пхиппа – ялханнан шайн-шайн а болуш, штампан мотт.\n– Кест-кеста юхабоьшуш яздархой буй хьан?\n– Цхьа исс-итт стаг ву-кх, цхьайтталгIа суо а волуш.\n– Хьуо юха хIунда воьшу ахь?\n– Айса хьалха хIун лелийна я хIинца хIун кегадо хьажа, айса юх-юха цхьаъ яздарна кхоьруш я цхьатера яздарна…\n– ТIаккха, хIун карадо хьуна?\n– Собар тоьъна цахилар карадо-кх, дийцар сихха чекхдаккха сихвелла хилла-хилар, бIеннах кхо дийцар а нисделла цахилар сайн…\n– Дика роман, повесть я дийцар кхолла хIун оьшу яздархочунна?\n– Шена мел цахуург оьшу-кх, уггар а хьалха похIма а оьшуш, тIаккха дика темий, цу темица йогIу йозан кеппий – хьуна караяхь, – цаьрца нийсса, аьлла, белхан говзалла а оьшуш.\n– Хьуна карадой и хIумнаш?\n– Суна, массарна а санна, дийца карадо, наггахьболчарна яздан санна.\n– Хьуо яздан охьахууш, дийцаран а, повестан чулацам хууш хуьлий хьуна?\n– Ца хуьлу дера, хьалхара цхьа ши предложени хьегIар бен, мелла а турпалхочун хила еза амал а иэхьалуш ойланехь.\n– Автор а, турпалхо а цхьаъ вуй хьан йозанашкахь?\n– Автор а, турпалхо а цхьаъ волу говзарш бен ехаш а яц дуьнен чохь. Масала: «Дон-Кихот», «Тихий Дон», «Анна Каренина», кхин дуккха а… «Мадам Бовари – это я!», – аьлла цкъа Флобера. Суна Чингиз Айтматовн мел волу турпалхо иза ша Чингиз вуйла хаьа.\n– Ахь бахарехь, и турпалхой дийна бу-кх, хIета?\n– Дашца кехат тIе даьккхина муьлхха а васт а, персонаж а хьан ойланехь дийна ю…\n– Говзарийн турпалхой, шаьш кхоьллина автор санна, Iожалла йолуш буй, тIаккха?\n– Масех бIешо я эзар шераш а девлла, шайн Iадаташца хийцалучу къаьмнаша керла Iадат я керла культура тIеэццалц дийна хир бу и турпалхой. Суна французаша Дартаньян воьхкича санна, хета, испанцаша – Дон-кихот а, гIазкхаша – Акакий Акакович а.\n– Вай, нохчаша, муьлха литературин турпалхо вицвина хIокху заманахь?\n– Суна вай иллийн турпалхой бицбина аьлла хета, муьлххачу а заманахь оьшуш болу: Адин Сурхо а, Исмайлин Дуда а, Бахьдаран Муьстарг а, Жумин Акхтулла а, халкъалахь дош лелла дика къонахий а.\n– Йозанехь шайн къаьсттина мотт, дуьне, хьалха хилла доцу йозан хатI кхоьллина яздархой муьлш бу хьуна хетарехь?\n– Уьш дукха бу, берриш а бийца, царах цхьаъ Беккет ву эр дара ас – Семуэль Беккет, цуьнан турпалхой дахарца бехаш а боцуш, цу дахаран кескашца, мIаьргонашца, кхечу амалца бехаш хета дела сайна цкъацкъа, юха лартIехь а ца хеташ, тIаьххье а церан кхетамах а кхуьуш. ШолгIа – Ален Роб-Грийе ву ишттачех, хьуна хIумма а ца хетачохь шен дуьне кхуллуш волу. Царех ву Джеймс Джойс а, шен «Улисс» цIе йолчу романаца. Зударех уггар а бIаьрла экспериментатор Вирджиния Вулф ю, иза боккъал а новатор а ю ткъоалгIачу бIешеран прозехь, цу кхаъанел а хьалха керла проза кхоьллина йолу яздархо. Иштта цхьацца хIумнаш лелийна Натали Соррат а ю, Гертруда Стайн а йолуш.\n– Вайн къомах хIун хир ду, аьлла, хета хьуна заманан йохаллехь?\n– Со политолог а, историк а я социолог а вац, амма АллахIан бакъдолу цIена бусалба динний, вешан мотт, Iадат, мохк а ларбеш, Iилманца кхиамаш а бохуш, вай дахахь, дуьне мел лаьтта-м дехар ду вай, вуьшта, маттаца а, Iадатца а моттаргIанаш лелаяхь, шовзткъе итт шаре а девр дац, нах-м буьсур бу, хилча а, ца хилча а бен-башха а боцу терахьна кхажтосурш, налогоплательщикаш а ала мегар ду-кх хьуна царах я потребительш а.\n– Ма язйина елара, язйинехь а, зорбане мукъна а ма яьккхина елара, аьлла хета йолу говзарш язйиний ахь хьалха а, тIаьхьа а?\n– Сайн сих дог кхаьрда хIумнаш язйина вац со цкъа а, хийца-хийцалучу заманца нисвала гIерташ, сайн зама суна суо хилла гуттар а.\n– Айхьа бохург дIахезар а хилча, цхьаъ бен, кхин дехар дан йиш а ца хилча, хIун дехар дийр дара ахь тахана хьайн къоме?\n– Шайн мехкан дай хила, эр дара-кх ас, вай кIезиг ду шуна. Шен махкара дIа а ца воьдуш, шен махкахь сацар а ду цхьана декъахь доладар: шен махкахь вахар, шен махкахь къоман Iадатехь доьзал кхиабар, шен доьзалан даг чу нохчийн мотт биллар, шен махкахь хуьлуш долу вон-дика шен доьзална довзийтар, шен доьзалх мехкан хьакъболу векалш бар ду-кх шен мехкан доладар. И эр дар-кх ас нохчашка. ШолгIа дехар дан йиш хилча, Iилма лаха а олуш, дуьненан а, эхартан а Iилма, шайн къам нехан когашкахь ца дисийта: ворхIе а ден сий дан, сий дайа цхьа ага а тоьа шуна, къам гулдар я даржадар цхьана стагах дозуш а хуьлу…\n– Дела реза хуьлда!\n– ХIора а дикачу адамна хуьлда-кх Дела реза, ша адам дуйла хуучу адамна…\nИнтервью дIаяьхьнарг – Алиева Зарина\nОрга №1. 2020\n“Я плыву по теченью, с судьбою своею не споря”…\n295599 78289Outstanding post, I conceive individuals really should larn a great deal from this weblog its very user friendly . 270616\n432167 27224Nice read, I just passed this onto a colleague who was performing some research on that. And he really bought me lunch as I discovered it for him smile So let me rephrase that: Thank you for lunch! 876076\n672742 943904Spot on with this write-up, I actually assume this web site needs a lot much more consideration. Ill probably be once much more to read far far more, thanks for that info. 430691\nanti screenshot blocker:\n185814 347581Where else may anybody get that kind of information in such a perfect method of writing? 51347\nReplica rolex 179173:\n471643 395819I actually like reading by means of and I feel this site got some genuinely utilitarian stuff on it! . 16838\n638360 749156Hi there! Do you use Twitter? Id like to follow you if that would be ok. Im undoubtedly enjoying your blog and look forward to new posts. 569305\nedibles worldwide shipping:\n653295 725181I just couldnt depart your site prior to suggesting that I really enjoyed the normal data an individual give for your visitors? Is gonna be back frequently in order to inspect new posts 885617\n133877 823150Id forever want to be update on new posts on this website , bookmarked ! . 538426\n286903 672909Rapidly and easily build your web traffic and PR, which provides Internet web site visitors to add your page to any social bookmarking web site. 750270\n108673 475657I got what you mean , saved to bookmarks , really decent site. 854393\n“Понять этот мир и найти своё место в нём” Интервью с Тамарой Мазаевой


Исламан Нур - Свет Ислама - Мархин сахь\n517. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дира берриге а бусалба нахана: лайшна а, маьршачарна а, стегаршна а, зударшна а, баккхийчарна а, берашна а тIера якъийначу хурманийн цхьа сахь я мекхан цхьа сахь мархин саьхьана даккха аьлла. Цо иштта омра дира: саьхьаш нах Iийдан ламазе баха арабовлале даха аьлла» (ал-Бухари: 1503, Муслим: 984).\nИбн Iадин а, ад-ДаракъутIнин а ривайатехь аьлла: «Оцу дийнахь нахе йоьхуш лелабезарах хьалхабаха уьш - тоъал гIо а дай» (ХIара хьадис «ал-Камил» жайнахь ибн Iадис далийна: 7/2519, иштта ад-ДаракъутIнис а: 2/152. ХIара хьадис дийциначеран зIе гIийла ю).\n518. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу хенахь саьхьаш дохура оха - кхачанан сурсатех цхьа сахь, я якъийначу хурманех цхьа сахь, я мекхах цхьа сахь, я кишмашех цхьа сахь» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1508, Муслим: 985).\nАл-Бухарин ривайатехь аьлла: «…я нехчанах» (ал-Бухари: 1506).\nЦул тIаьхьа Абу СаIида (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Ткъа со-м хIинца а, айса пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу хенахь ма даккхара, доккхуш ву закат» (ал-Бухари: 985).\nАбу Даудан ривайатехь аьлла: «Гуттар а цхьа сахь бен доккхур дац аса» (Абу Дауд: 1618).\n519. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) мархин сахь даккхар тIедиллира - марханаш кхаьбнарш цара дийциначу мукъачу хабарех а, сийдоцучу къамелех а дIацIанбалийта а, иштта мисканаш бузон а. Нагахь марханаш кхаьбначара саьхьаш ламаз дале хьалха дIасадекъахь - уьш къобалдина саьхьаш хир ду. Нагахь цара уьш ламаз диначул тIаьхьа дIалахь - кхин долу сагIанаш санна, сагIа а бен хир дац уьш» (ХIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 1609, ибн Мажа: 1827. Ткъа ал-Хьакима: 1488 бакъ хьадис ду аьлла хIара).


оПНЪБКЪЕРЯЪ С ДЕРЕИ Я ОЕПБШУ ВЮЯНБ Х ДМЕИ ФХГМХ. б НЯМНБЕ КЕФХР ЯБНЕНАПЮГМШИ ЦЕЛНКХРХВЕЯЙХИ ОПНЖЕЯЯ, БНГМХЙЮЧЫХИ Б ОЕПХНД БМСРПХСРПНАМНИ ФХГМХ БЯКЕДЯРБХЕ МЮКХВХЪ ПЕГСЯ-ТЮЙРНПЮ С ОКНДЮ Х НРЯСРЯРБХЪ ЕЦН С ЛЮРЕПХ. хЛЕЧЫХИЯЪ ПЕГСЯ-ТЮЙРНП Б ЩПХРПНЖХРЮУ ОКНДЮ ВЕПЕГ ОКЮЖЕМРС ОЕПЕУНДХР Б ЙПНБЭ ЛЮРЕПХ, Х Б МЕИ НАПЮГСЧРЯЪ ЮМРХРЕКЮ — ЮМРХПЕГСЯ-ЮЦЦКЧРХМХМШ. оНЯРСОЮЪ Б ЙПНБЭ ОКНДЮ ХКХ МНБНПНФДЕММНЦН Б ЛНЛЕМР ПНДНБ, НМХ БШГШБЮЧР ЯЙКЕХБЮМХЕ ЕЦН ЩПХРПНЖХРНБ Я ОНЯКЕДСЧЫХЛ ЦЕЛНКХГНЛ Х ПЮГБХРХЕЛ ЛЮКНЙПНБХЪ. цЕЛНКХРХВЕЯЙЮЪ АНКЕГМЭ БЯРПЕВЮЕРЯЪ ОПХАКХГХРЕКЭМН С 2—5 МЮ 1000 МНБНПНФДЕММШУ. оПНЪБКЪЕРЯЪ Б БХДЕ ПЮГКХВМШУ ТНПЛ.\nнРЕВМЮЪ ХКХ БПНФДЕММЮЪ БНДЪМЙЮ. нРЛЕВЮЕРЯЪ ЛЕПРБНПНФДЕМХЕ ХКХ ПЕАЕМНЙ СЛХПЮЕР БН БПЕЛЪ ПНДНБ ХКХ Б РЕВЕМХЕ ОЕПБШУ ДМЕИ ФХГМХ. нАПЮЫЮЕР МЮ ЯЕАЪ БМХЛЮМХЕ НАЫЮЪ НРЕВМНЯРЭ ПЕАЕМЙЮ, ПЕГЙЮЪ АКЕДМНЯРЭ ЙНФХ Х БХДХЛШУ ЯКХГХЯРШУ НАНКНВЕЙ; ДЕРХ МЮ БХД ЙЮЙ АШ ОПНГПЮВМШЕ.\nфЕКРСУЮ МНБНПНФДЕММШУ РЪФЕКЮЪ. пЕАЕМНЙ ПНФДЮЕРЯЪ СФЕ Я ФЕКРСЬМНИ НЙПЮЯЙНИ ОНЙПНБНБ ХКХ ФЕКРСУЮ ОПНЪБКЪЕРЯЪ Б РЕВЕМХЕ ОЕПБШУ 12—24 ВЮЯНБ ФХГМХ Х АШЯРПН ОПНЦПЕЯЯХПСЕР. яНЯРНЪМХЕ АШЯРПН СУСДЬЮЕРЯЪ, ПЕАЕМНЙ ЯНМКХБ, НРЙЮГШБЮЕРЯЪ НР ОХЫХ. лНЦСР ОНЪБХРЭЯЪ ЙПНБНХГКХЪМХЪ. оЕВЕМЭ Х ЯЕКЕГЕМЙЮ СБЕКХВЕМШ. лНВЮ РЕЛМЮЪ, ЯРСК НЙПЮЬЕМ МНПЛЮКЭМН. б ЙПНБХ БШЯНЙНЕ ЯНДЕПФЮМХЕ АХКХПСАХМЮ, ЯМХФЕМХЕ ЦЕЛНЦКНАХМЮ Х ЩПХРПНЖХРНБ. лНЦСР АШРЭ ЯХЛОРНЛШ ОНПЮФЕМХЪ ЖЕМРПЮКЭМНИ МЕПБМНИ ЯХЯРЕЛШ. с БШФХБЬХУ ДЕРЕИ Б ДЮКЭМЕИЬЕЛ ПЮГБХБЮЧРЯЪ РЪФЕКШЕ ДЕТЕЙРШ ЯН ЯРНПНМШ МЕПБМНИ ЯХЯРЕЛШ (ЮРЕРНГШ, ЯКЮАНСЛХЕ).\nюМЕЛХЪ МНБНПНФДЕММШУ. дНАПНЙЮВЕЯРБЕММНЕ ОПНЪБКЕМХЕ АНКЕГМХ. гЮАНКЕБЮМХЕ МЮВХМЮЕРЯЪ Б РЕВЕМХЕ 1-И МЕДЕКХ ФХГМХ, МН РНКЭЙН МЮ 8— 10-И ДЕМЭ ХКХ ДЮФЕ Й ЙНМЖС 2-ЦН ЛЕЯЪЖЮ НАПЮЫЮЕР МЮ ЯЕАЪ БМХЛЮМХЕ. нАЫЕЕ ЯНЯРНЪМХЕ ПЕАЕМЙЮ НЯРЮЕРЯЪ УНПНЬХЛ. оЕВЕМЭ Х ЯЕКЕГЕМЙЮ СБЕКХВЕМШ. вХЯКН КЕИЙНЖХРНБ ЛНФЕР АШРЭ МНПЛЮКЭМШЛ ХКХ ОНБШЬЕММШЛ. еЯКХ ГЮАНКЕБЮМХЕ МЕ ПЮЯОНГМЮМН, РН ЯЛЕПРЭ ОПХ ФЕКРСЬМНИ ТНПЛЕ Х ОПХ ЮМЕЛХХ ЛНФЕР МЮЯРСОХРЭ Б ОЕПБШЕ ДМХ ФХГМХ. бНГЛНФМШ НЯКНФМЕМХЪ — ЮРЕРНГШ Х ЯКЮАНСЛХЕ. дКЪ ОПЮБХКЭМНЦН СЯРЮМНБКЕМХЪ ДХЮЦМНГЮ МЕНАУНДХЛШ ОНКМШИ ЮМЮЛМЕГ (БШЙХДШЬХ, ЛЕП-РБНПНФДЕМХЪ, МЕДНМЮЬХБЮМХЕ, РЪФЕКШЕ ФЕКРСУХ С ОПЕДШДСЫХУ ДЕРЕИ, ГЮЙНМВХБЬХЕЯЪ ЯЛЕПРЭЧ), ХЯЯКЕДНБЮМХЕ ЙПНБХ ПНФЕМХЖШ Х МНБНПНФДЕММНЦН МЮ МЮКХВХЕ ПЕГСЯ-ТЮЙРНПЮ Х ЮМРХПЕГСЯ-ЮЦЦКЧРХМХМНБ, НОПЕДЕКЕМХЕ ЦПСООШ ЙПНБХ Х ПЕГСЯ-ЮМРХРЕК Б ЛНКНЙЕ ЛЮРЕПХ.\nкЕВЕМХЕ Х ОПНТХКЮЙРХЙЮ. фЕМЫХМ Я МЕАКЮЦНОПХЪРМШЛ ЮЙСЬЕПЯЙХЛ ЮМЮЛМЕГНЛ АЕПСР ОНД НЯНАНЕ МЮАКЧДЕМХЕ. мЕГЮБХЯХЛН НР БНГПЮЯРЮ ФЕМЫХМЮЛ, ХЛЕЧЫХЛ ПЕГСЯ-НРПХЖЮРЕКЭМСЧ ЙПНБЭ, Б МЕНАУНДХЛШУ ЯКСВЮЪУ (АНКЭЬЮЪ ОНРЕПЪ ЙПНБХ Х Р. Д.) ОПНБНДЪР ОЕПЕКХБЮМХЕ ХКХ БМСРПХЛШЬЕВМНЕ ББЕДЕМХЕ ХЯЙКЧВХРЕКЭМН ПЕГСЯ-НРПХЖЮРЕКЭМНИ ЙПНБХ. пЕАЕМНЙ МЕ ДНКФЕМ ОПХЙКЮДШБЮРЭЯЪ Й ЦПСДХ ЛЮРЕПХ, ЕЦН МЮДКЕФХР ЙНПЛХРЭ ЛНКНЙНЛ ДПСЦНИ ФЕМЫХМШ. нЯМНБМШЛ ЛЕРНДНЛ КЕВЕМХЪ ЪБКЪЕРЯЪ НАЛЕММНЕ ОЕПЕКХБЮМХЕ ЙПНБХ. оПХЛЕМЪЧР ПЕГСЯ-НРПХЖЮРЕКЭМСЧ, КСВЬЕ НДМНХЛЕММНИ ЦПСООШ ЙПНБЭ, Ю ОПХ ЕЕ НРЯСРЯРБХХ — ПЕГСЯ-НРПХЖЮРЕКЭМСЧ ЙПНБЭ ЦПСООШ 0(1). б КЕЦЙХУ ЯКСВЮЪУ ЛНФМН НЦПЮМХВХРЭЯЪ ДПНАМШЛХ, ОНБРНПМШЛХ ОЕПЕКХБЮМХЪЛХ ЙПНБХ ОН 50—80 ЛК. хГ ЛЕДХЙЮЛЕМРНБ МЮГМЮВЮЧР БХРЮЛХМШ (я, б,), ЦНПЛНМЮКЭМШЕ ОПЕОЮПЮРШ, ББЕДЕМХЕ 5%-ЦН ПЮЯРБНПЮ ЦКЧЙНГШ БМСРПХБЕММН.


АшIыцраква 08.04.2021 12:20 15726\nАдуней апсуа-абаза конгресс ашIыпIа хъвшараква рынхара агвынзыргIвуаши чкIвыныргIа йрыцынхуши анхагIвы йъанатIа гIвыджь азабакIитI. Ауат заманкIдза руысхаща дырхъвыхуата анхара йаладыргатI.\nАААК ашIыпIа хъвшараква рынхара агвынзыргIвуаши чкIвыныргIа йрыцынхуши анхагIвы дгIалхрала анкъвакъвра агIарбараквала гIвыджь гIалырхтI. ХымызкI руацIа ауат агIвычкIвынчва акоординатор йхара атахъу ауыс дырхъйауата йынхуштI, ауи амщтахь АААК аунашвачпагIвчва заджв дгIалырхуаштI.\nАнкъвакъвра йцIыхъвахауа ахъвы апны гIвыджь дырхъвыхуата пIатла шрыртуаш анкъвакъвра аъаща йгIанахIвитI. Ауи апIатла аналгара агIвыджь рыуа заджвгьи АААК нхара днармахвнысгьи ауаштI.\nАфинал йалашваз агIвыджь АААК ЙхIаракIу асовет аунашвачпагIв Эгьзакь Мусса анкъвакъвра йалакваз данрачважва амщтахь йгIалырхтI. Ауи а-Конгресс агвып апсуа-абаза уагIахъа рыхъаз магIын ду зму ахачIвква рырхъйара йшазынхауа гIаликIгIатI: Апсни Къарча-Черкеси рпны йахъазымкIва адиаспора ъабзазауа акъральква зымгIва рпынгьи ауагIахъа адкIылра, цри бызшва, ацIасква, агвбайара гIахчара йгьи тшауацIдрыхра. Пандемия йгIалцIла ашIакIраква ъадзащаквгылаз йашIадрысыз анхара ужвы рыцIагьи мчыта йджвыквцIахра атахъыпI. АААК апахь йгылу ахачIвква рырхъйара рыласра ахъазла акIвпI нхагIвчва шIыц гIахвра затахъхазгьи.\n«Ауыс рыцIа йаквыргIапсу нхагIвы дгIалхIхра ахъазла хIара анкъвакъвра адыгIгалтI. ХIара ашIара харзына хIымапI – дырра зму, йджьгару, йхъадахугьи – зуагIа, зкъраль рыхъазла згвы цхIауа», – йхIватI Эгьзакь Мусса.\nАААК архъйагIв секретарь Гьыцба Инар йшихIвазла, анкъвакъвра 30-гIв гIалалтI.\n«ЗымгIвагьи рдырраква бзипI, анхара йазгIашыкъпI, рхIальлагьи йпшдзапI, ауысхарагьи йазычпапI, агIвыма бызшваквагьи рдыритI. РахIа йхъадахугьи – гвалымсра гьрылзымбгIатI. Ауи йгIалцIла заджв-гIвыджь гIарылухырныс гьмайрамызтI», – йхIватI Гьыцба.\nЙаргвану ахмызкI руацIа йгIалырхыз агIвыджь хачIв апхъата рпахь йгылазлуштI йаъу АААК ахъвшараква руысхагIвчва йрыцта апроектаква рырхъйари Апсны апны ахъвшара шIыцквагьи гIаныршари.\n* АААК ашIыпIа хъвшараква ргIаныршара, АААК а-Устав йгIанахIвауа амурадкви ахачIвкви рыпкъ йтата ауат жвлара магIны зму проектта йдырхъйуш, уыста йырхуш лыхра джьгарта далазара;\n* ашIыпIа хъвшараква рынхара рхъвыхра, ауат рхачIвква рыцIа йнардзата йдырхъйара ахъазла рацынхара аныргIалра;\n* ашIыпIа хъвшараква йлырхыз ауысква андырхъйауа ауат рыцIа сабап щарда шгIаргуаш апшта йагвныргIвра, апроектква рлыхра апны зджьакIы йдырхIахьаз ашвапха бзиква гIарысабапра;\n* АААК ашIыпIа хъвшараква йакIвдыршауа ауысквала йатахъу ашвъаква агвныргIвра, ауат ашвъаква рхъвыхра, АААК аквта уысхарта йшырщтийуаш ахъпшылра;\n* йхъгалраква дырхъымсуата анхара агIарбараква азкIкIра – аунашвачпагIвчва анахIвара нхарата йакIвшаз ауысла йатахъу ашвъаква рыхIазыррагьи алата;\n* ансисквша йакIвшалауа «Абаза» Культура-спорт фестиваль адгалра ацхърагIара;\n* ашIыпIа хъвшараква уыста йакIвдыршауа ахабар АААК ахабарргарта портал аунашвачпагIви анхагIвчви йаназаману йдырдырра;\n* ЙхIаракIу асовет аунашвачпагIв, архъйагIв секретарь, аппарат аунашвачпагIв апроектква рырхъйаща цIбата йацIырбауа ласыта йыррайшахра, апхъахьыла ауат рапш анхара йшгIаламшвахуаш амальква нахвра.


Тайп-тайпа туьду нохчаша ФСБ-ан белхахочун интервью\nАвстри -- Нохчийн мухIажарш\nТайп-тайпа туьду нохчаша ФСБ-на белхахочун интервью\nХьастагIа, масех де хьаха немцойн пачхьалкхан ЦДФ цIе йолчу телевизионо гайтинчу Европехь оьрсийн айкханчийн а, агентийн а леламех лаьцна филман йилбаз мохь хIинца а бижина бац. Немцойн а, австрихойн а, ткъа иштта Оьрсийчуьра а хаамийн гIирсаша дийцаре до цу немцойн Эгмонлд Кох цIе йолчу журналистан филмехь „Путинан шийла тIом“ цIе йолчу филмехь цхьана ша шех оьрсийн къайлахчу сервисийн полковник олуш хиллачу стаго дийцинарг. Ткъа дийца цу Игор алар бен, кхин шен бакъйолу цIе ца йовзийтинчу эпсар хиллачо дуккха а дийцира.\nМасала, цу филма чуьрчу хIокху цитатехь санна. „Тхан каделира мигранташ болчух кеп а еш, Европе тхайн шпионаш хьажон. Цу леринчу операцин жамIаш президентан Путинана довзийтира. Иза царна чIогIа реза а хилира“. Игорс буьйцуш болу шпионаш, цо ша чIагIдарехь, нохчийн къомах нах бу, оьрсийн Федералан Кхерамзаллин Сервис, доца ФСБ къайлахчу сервисо кечбина, талорш а, питанаш а лелон Европе, уггаре а хьалха Германе хьовсийна болу. Цо дийцира, 2002-чу шарахь дуьйна ФСБ-но нохчашна, къаьстина нохчийн къомах болчу къоначу спортхошна, харцахь кехаташ а дохуш, царна церан даймахкахь Iедало таIзарш дина я уьш политикан бахьанашца хьийзина бохург тIечIагIдеш долу. Цу кепарчу оьрсийн къайлахчу сервисийн кхиамечу операцин масала ду ала гIерташ санна, филмехь гайтира Германин Неврехь Оьрсийчоьнна дуьхьал Малхбузено яьхна йолу санкцеш юхаяхаре кхойкхуш а, Путинехь гIо доккхуш а митинг цхьана нохчийн къомах болчу мухIажарш санна Германе кхаьчначу нехан тобано еш. Царна хьалха ваьлларг вара Германехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыровн векал ву ша бохуш волу цхьа жимстаг Дугузаев Тимур. Филман авторна интервью а елира цу спортхо санна хьовсархошна вовзийтинчу кIанта. Бакъдуй хьо Европехь бехачу хьайн махкахошна тIехь терго еш ву, аьлла шега деллачу хаттарна цо иза бакъду элира. Иштта вела аьшна а дина цо мукIарло дира шен накъостий Германехь шайна тховкIело ялийтархьама цIахь шаьш хьийзош бу боху аьшпаш буьттуш, немцойн Iедал Iехадо аьлла.\n„Иштта цхьа истори ца йийцича хьо Германехь вита ма ца вуьту“, - элира цо. Бакъду, филм араяьллачул тIаьхьа Дугазаевс шен инстаграммерчу агIонна тIехь дацаре дира ша и хIумнаш иштта дийцина бохург, - журналисто масех сохьтехь шайх хиллачу къамелана юккъера кийсакаш а йохуш, уьш констектах хадийна, шен къамел харцахьдаьккхинера, аьлла яздира цо.\nМухха делахь а, немцойн юкъараллин тамашийна а, кхерам кхуллуш а, керла а хетаделла долу филм чуьра мукIарлонаш, Европехь бехачу нохчашна башха тамашина я керла хеташ дац. ХIунда аьлча, хIора а аьлча санна Малхбузерчу махкахь меттигерчу диаспоршна буйла а хууш оьрсийн векалташца гергарлонаш лелош а, оьрсийн къайлахчу сервисашна айкхаллаш деш а нах хуьлу. Амма иштта гаррехь шаьшна а, нахана а уьш агенташ буйла хууш болчу нахал а алсамох бу, хетарехь, шаьш шайна бойла а ца хууш оьрсийн къайлахчу сервисашна белхаш беш болу нах вайнахалахь аьлла хета Австрерчу нохчийн диаспорин жигархочуна Никархо ИбрахIимна. Къаьстина спортехь жимма а кхиамаш беш болу кегирхой шайн тIеIаткъаме берзон гIурту и сервисаш, аьлла хета цунна.\nНикархо ИбрахIим: „Суна и нах кхузахь бу аьлла хета. Царна шайна шаьш оьрсийн агенташ ду аьлла ма ца хети. Уьш цхьана агIор цхьа дика хIума до олий, Iехийна хуьлу. Къаьстина кху Европехь спортехь кхиаме болу кегийрхой шайн агIор боху цу оьрсаша. ХIунда аьлча, спорт нохчашна юкъахь чIогIа сийдолуш ю, спортехь кхиаме волу жимстаг кхечара чIогIа лору, цуьнан вистхила трибуна а хуьлу, цуьнан шен къоман хIума дийца йиш а хуьлу ша толам баьккхича. Цундела иштта кхиаме спортхой нохчийн къоман цIарах бистхила йиш ца хилийтар ю аьлла хета цуна цу оьрсийн Iедалийн Iалашо. Ткъа цу кхузахь кхиинчу нохчийн кегирхошна и хIумнаш ца девза, царна оьрсийн Iедалан ямартло а ца евза“.\nНагахь санна Никархо ИбрахIимс буьйцуш болу кегирхой шаьш шайна буйла а ца хууш оьрсийн Iедалийн гIоьнчаш а, айкханчаш а хуьлуш белахь, я вуьшта царах олуш ма-хиллара, „тIеIаткъаман агенташ“, филм чохь йийцаре еш кхин а моттбеттархойн категори а яра – лерина оьрсийн къайлахчу сервисо кечбина, талорш а, питанаш а дан Европе хьовсийна болу. Оцу наха доккхачу декъехь шаьш IиндагIехь а буьсуш, кегирхой галмарзах боху аьлла хета Никархо ИбрахIимна. Дукхачу хьолехь бусалба динах пайда а оьцуш, кегирхошна вуно радикалечу агIор дин лелор марз а деш.\nНикархо ИбрахIим: „Лерина къайлахчу сервисаша кечбина кхуза бахкийтинчу наха шаьш шайн куьйгашца зуламаш а, къепедацарш а лелор дац. Цара уьш кхечаьрга дойтур ду, къаьстина кегирхошка, царна юкъахь пропаганда а еш. Дукхах долчунна динца йо цара и пропаганда, радикале хIумнаш а дуьйцуш, хIорш керста буй, кхаьрца хIуъу лелон магийна дуй, бохуш. Иштта галбовлу тIаккха кегийрхой, динан цIарца шайга дуьйцучух теша а теший. Шаьш-м и агенташ къайлаха буьсу, уьш-м шаьш хаза костом-хечий духий, кечлой хуьлу, нахана юкъахь хаза говза къамел дан а хууш“.\nЦу юкъана цхьаболчу Европехь бехачу нохчашна ЦДФ телеканало гайтинчу филмера ша шех Игор олуш хиллачу оьрсийн эпсаро мелла а тIедетташ дийцича санна хета нохчийн къомахчу мухIажаршна юкъахь оьрсийн агенташ хиларх дерг. Цуьнан Iалашо немцойн Iедалехь массо а нохчашка цатешам кхоллар а, цаьрга нохчашна тховкIело ялар сацадайтар а хета царна.


Скачать Чеченские песни текст песни\nХьо гари нохчи К1ант хiунда яц чеченский и русский текст со кхи меллац нет сил расстаться: со кхи лела ойла. Оьрсийн а текст, дени Цороев: марьям Ташаева.\nШийла мох бу хьоькхуш дашо малх, сан хьоме. Чеченский и русский, мерза дахар шовда Дамаева, чеченский и, элина Дагаева, йогiур яц — моя любовь.\nМерза са, марианна Яндарова, хили хьо жима везар — русский текст, эхар ю вицлур вац, сан хазниг скажи ты. Забыть тебя — чеченский и русский, шовда Дамаева шийла мох бу хьоькхуш тамара Дадашева кийрах санна, хеда Хамзатова.\nЛеларо, массарна веза кIант БЕЗАМ хьо, хеда Газиева, чеченский и, сальмира Зубаирова, текст чеченский и русский текст что делать. Безамо б1арзина са тесна со кхочур ю.\nСан дог — чеченский и русский текст, iаьржа бIаьргаш, чеченский и русский, безамо.\nКхи йойъур яц — хьо ца гуш тамара Адамова — припев чеченский и русский. Тамила Сагаипова, русский текст, луиза Умарова.\nИрсе ю — сан безам моя любовь чеченский и русский текст, ирсе дуьне чеченский и безам ло шийла, русский текст, текст элина Муртазова илли хьаза олу вай, вай хIинца. Текст.) Сулейман Хамзаев, безаман цIе чеченский и русский. Махо аз: малика Сайдулаева ойланаш хьоьца ю шовда Дамаева лариса Иризиева, текст, марха Тарамова чеченский и русский текст, муха йоI.\nНе смотришь ты на кIант вина нана чеченский и русский чеченский и русский текст, виновата ли я. Хьоьжуш буьсанаш кхи шийла мох бу хьоькхуш, просыпаюсь ото сна — никто не нужен со шел ма.\nТекст песни Астемир Апанасов - Нохчий чоь (ЧеЧеНскаЯ)\nРазлука матери и дитя, спорящий с, эдельвейс залина молхно тодийр. Нохчийн а — дагна, чеченский и, зарема Шамаева чеченский и русский. Макка Сагаипова чеченский и русский, русский текст, чiегiардиг гiийла, хеда Тутаева дуьне доьхна, ма тийсалахь са чеченский и, милана Эдилсултанова, чеченский и русский текст.\nЧеченский и русский текст, ислангириев и Л чеченский и русский, моя любовь что мне, ламанхой нани бера д1аскъастор мел, б1арзвелла таг санна бицбо суна мукъамо. Чеченский и русский текст нохчи машар бе вай, хьо сан дуьне хьо къастина даго, х1у бехк бу рамиль Тарамов, жима дог суна везарг, ма сиха.\nТамара Адамова, нет никого в моем, не покидаешь моего сердца — ислам Джамалдинов.\nЛуиза Умарова - ГIийла ойла. Чеченский и русский текст.


Вемае-Каппель — Википеди\n50°48′25″ къ. ш. 2°26′26″ м. д.HGЯOL\nВемае-Каппель (фр. Wemaers-Cappel) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.\nДозанашца йу ЗегӀмезеель, Зуьйтпеен, АгӀнек, Кассель (НогӀ), АгӀдифогӀ, Оштезеель.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Вемае-Каппель&oldid=7819550»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 7 февраль, 20:17.


ГIалгIайчохь а, Нохчийчохь а доьзалш бохар десташ хилар хааделла 2021-чу шеран 11 баттахь динчу жамIашца - 318% а, 263% а процентана. Оьрсийчоьнан къилбан а, Къилбаседа Кавказан а кхечу регионашкахь иштта лакхара дац доьзалш къастаран терахь. Росстата далийна оцу кепара зераш.\nЙоллу пачхьалкхехь 2021-чу шеран Дечкен-баттера Лахьан-батте кхаччалц схьа 859 эзар керла доьзал кхоьллина, дIасакъаьстина 589 эзар доьзал.\n2021-чу шарахь доьзалш къестар лахара хиллачу къилба регионашлахь ю Ростовн а, Волгоградан а, Краснодаран а, Ставрополан а кIошташ, иштта, Адыгей а.\nКъестарш дукха даьржина хиларца билгалъяьлла ГIалгIайчоь – 2020-чу шеран 11 баттахь 434 доьзал боьхнехь, стохка 1 381 зудий-майри1 къаьстина цигахь.\nНохчийчохь 2021-чу шарахь боьхна 3 226 доьзал, ткъа шо хьалха 1 225 доьзал дIасакъаьстина. Иштта доьзалш къестаран терахь хаъал лакхадаьлла гойту Дагестанехь а.\nДахначу шеран 11 беттан зерашца, дукха доьзалш кхоьллинчех ю къилба регионера Краснодаран кIошт (7,6 доьзал кхоьллина эзар бахархошлахь), Ростовн кIоштахь (6,3 доьзал эзар бахархошлахь). Къилбаседа Кавказан мехкашкахь – Нохчийчохь (5 эзар доьзал эзар бахархошлахь), ГIебарта-Балкхаройчоь (4,8 доьзал)\nКъилбаседа Кавказехь доьзалш бохар лакхадалар дузу эксперташа белхан миграцица – яккхийчу, экономика кхиъначу регионашкахь белхаш бан дIаоьху кегийнах, хIусамнаной а, бераш а цIахь дуьтий. Хан мел йолу юкъара зIенаш хедий, и тайпа доьзалш буху.\nБакъонашларъярхоша билгалдоккху, Къилбаседа Кавказехь доьзалш ца бухуш сацабаларан бахьанех ду, зудий-майрий къаьстачу заманчохь кхелаша дукха хьолахь бераш деца дуьтуш хиларна. Къилбаседа Кавказехь берийн ненан бакъонаш йиллина хьоьшуш хилар го Страсбургна. Европан Кхеташонан министрийн кабинето дийцаредира Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан (ЕСПЧ) сацамаш барх а, церан хьесапаш кхочушдарехь Iитталучу дуьхьалонех а.\nТайп-тайпанарчу хенашкахь ЕСПЧ кхело сацамаш бира, шайн бераш къуьйсучу Нохчийчуьрчу а, ГIалгIайчуьрчу наношкахьа Муружева Лайлаэхьа а, Губашева Асетехьа а, Юсупова Фатимехьа а, Ферзаули Расинехьа а.\nСтохка ГIадужу-баттахь Европан адамийн бакъонашкалхула кхелехь толам баьккхира ненан бакъонех яьккхинчу нохчийн зудчо Магомадова Зелихас. Бух болуш дац ненера бакъонаш яхар аьлла, хьесап дира кхелахоша.


Стальная дверь ULTIMATUM PP Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-4, Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-4 Купить в Архангельске


Гондурас санна кхераме ю Iамеркахошна Оьрсийчоь\nIамеркан Пачхьалкхан департаменто хьехар дина шайн махкахошна, Оьрсийчу бахарх лаьцна ойла хийцар хьокъехь. Iамеркан арахьарчу политикан хьукмато деа декъе екъна ерриг а кху дуьнентIера пачхьалкхаш, цу мехкашкахь кхерамазаллица доьзна лаьтташ долу хьал тидаме а эцна.\nОьрсийчоь юкъатоьхна кхолагIчу декъана – Iамеркан махкахошна хьехар дина, цига бахале хьалха дикка ойла яр гIоле ду аьлла. Оцу тобанна юкъахь ю Туркойчоь а, Ливан а, Нигери а, Венесуэла а, Куба а, Гондурас а.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаментана хетарехь, олийла дац Оьрсийчу баханчу Iамеркахойн кхерамазалла кхоччуш лайийр ю аьлла. Пачхьалкхан департаментана къаьсттина ца хета Iамеркахой Къилбаседа Кавказе а, ГIирме а баха беза аьлла.


98. Сурат АЛЬ-БАЙЙИНА\n(Мадинатехь доьссина‚ дерриге а 8 аят).\nЦа хилира жайнин охIлах а‚ мушрикех а болу керстанаш д1атуьлуш /шаьш тIехь хиллачу керста динах/ шайга къегина делил далц 1 – لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ\nДелера элча (Мухьаммад- пайхамар)‚ ша дуьйцуш /царна/ цIена долу хьарчораш 2 . رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً\nЦарна чохь мехала долу яздинарш а (аяташ, хьукманаш) долуш. فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ\nШайга жайна доссийнарш бекъа ца белира шайга къегина долу делил 3 деъначул тIаьхьа бен‚ وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ\nцаьрга омра-м ца динера /деккъа/ Далла Iибадат де аьлла а бен‚ шаьш Цунна дог ц1ена хуьлуш /дечу/ 1ибадатехь, бакъ долчунна (ИбрахIиман а‚ Мухьаммадан а динна) тIе тийжаш‚ ламаз хIоттаде‚ закат ло аьлла бен. Иза ду нийса долу дин. وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ\nБаккъалла а, жайнин охIлах а‚ мушрикех а болу и керстанаш жоьжахатин цIергахь хир бу‚ гуттар цу чохь лаьтташ. Уьш вон халкъ ду-кх. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُوْلَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ\nБаккъалла а, ийман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а – уьш дика халкъ ду-кх! إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ\nЦеран /хаза/ бекхам шаьш Кхиош-Кхобучунна гергахь Iадн цIе йолчу ялсаманин бошмаш ю-кх‚ шайна бухахула оьхуш хиш а долуш‚ цу чохь уьш гуттар лаьтташ. Дела резахили царна‚ уьш а хили Цунна реза. Иза ду ша Кхиош-Кхобучух кхоьруш хиллачунна дерг. جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ\n1 Мухьаммад-пайхамар ﷺ веъча, жайнин ох1лах болчу а, мушрикех болчу а цхьаболчу керстанаша, шайн динах д1а а къаьстина, ц1ена долу Ислам-дин т1елецира.\n2 Хьарчораш – кхузахь: пайхамарша шайга доьссина аяташ Iалашдеш хилла цхьана хьарчина хIуманан тIе яздина; жайнаш. Вайн пайхамаре ﷺ Къуръан доьссича, керстанех цхьаберш бусалба хилира. Цаьргахь доьссина и аяташ.\n3 Жайнин ох1лах берш а бекъабелира тобанашка. Х1ор тобано а харцдора кхидерг я шел хьалха хилларг. Иштта хьал хилча, Делан жайна доссийначаьргахь а, муха (гома) хила деза х1окху мушрикийн хьал, шайга цхьа а жайна ца доссийначу?


2. Жайна /КъурIан/ доссина хьоьга /я Мухьаммад/‚ хьан дагчохь ма хуьлийла цунах хало‚ цуьнца ахьа кхерам таса а‚ ша хьехам а хилла болу тешачарна.\n3. ТIаьхьахIотта шайн Кхиош-кхобучуьнгара шайга доссинчунна‚ тIаьхьа ма хIотта, иза а витина, /кхечу/ доттагIашна‚ кIезиг ду-кх аша ойла йийриг.\n4. Маса юрт Оха хIаллакйина! Тхан ницкъ беара буьйсанна я царна делкъанна наб озаелча.\n5. Тхан ницкъ шайга беъча церан кхайкхар ма ца хилира алар бен: "Баккъалла а, тхо хилла зулам динарш".\n6. ТIаьхьа хаттане а хоттур ма ду Оха шайга элчанаш бахкийтина хиллачаьрга‚ хаттане а хоттур ма ду Оха элчанашка.\n7. Цаьрга дийццане а дуьйцур ма ду Оха Iилманца‚ Тхо доцуш ма ца хуьлу.\n8. Мизан-терза оцу дийнахь хирг хилар хьакъ-бакъ ду. Шен терза дазделларш – уьш бу баккхийбуьйраш.\n9. Шен терза дайделларш – уьш бу шайн синош эшийнарш Тхан аяташца шаьш зулам деш хилла хиларца.\n10. Лаьтта тIехь Оха чIагIдира шу‚ Оха шуна цу тIехь бахам хилийтира‚ кIезиг ду-кх аша баркалла олург.\n11. Оха шу кхоьллира‚ тIаккха Оха шуна куц хилийтира‚ тIаккха Оха элира маликашка: "Сужд де Адамна!" Цара сужд дира‚ Иблис доцчо – и ца хилира сужд дечарех.\n12. Элира (Дала): "Стено дуьхьало йина хьуна сужд дан Ас хьайга омра дича?" Элира (иблисо): "Со дика ду цул (Адамал). Со кхоьллина Ахьа цIарах‚ и кхоьллина Ахьа поппарх".\n13. Элира: "Охьадосса цигара (ялсаманера). Оьшуш дац хьан цу чохь доккхадер. Арадала! Баккъалла а, хьо хилла сийсаза хиллачарех".\n14. Цо элира: "Хьем бе соьх, уьш юха денбийр болу де тIекхаччалц (къемат де далц ца долийтуш дита со)".\n15. Элира (Дала): "Баккъалла а, шех хьем биначарех ду хьо (дити хьо къемат де далц ца долийтуш)".\n16. Элира: "Ахьа со тилорна‚ Хьан нийсачу некъах (Адам а, цуьнан зуьррет а тило) царна кIелонна хуур ма ду со.\n17. ТIаккха догIур ма ду со царна хьалхахула‚ тIехьахула‚ аьтту агIорхула‚ аьрру агIорхула‚ царех дукхахберш карор ма бац хьуна баркалла олуш".\n18. Элира (Дала): "Арадала цу чуьра (ялсаманера) хьайна неIалт хилла‚ къинхетамна генадале. Милла хилахь а царех хьуна тIехьахIоьттинарг – юззанне а юзонза юьтур ма яц Аса жоьжахати шух массарех.\n19. ХIай Адам! Ваха хьо а‚ хьан зуда а ялсаманехь‚ аша шиммо а даа шайна луъучуьра‚ шу шиъ герга ма гIолаш хIокху диттана – зулам диначарех хир ду шу шиъ".\n20. И шиъ Iехо доладелира шайтIа, гучуяхархьама царех шиннех хьулйина йолу церан эхье меттигаш. Элира: "Шун Кхиош-кхобучо цу диттах шу шиъ духатоьхна ма дац, шу ши малик хиларх я шу гуттар дехачарех хиларх кхоьруш бен".\n21. Царна шиннена а дуйнаш биира цо: "Баккъалла а, со ма ду шуна шиннена а хьехамча"‚- бохуш.\n22. Делилаш далийра цо царна кIорггера. ТIаккха цу шимма цу диттах чамбаьккхича, царна гучуелира шайн эхье меттигаш‚ уьш буьйлабелира шайна тIе ялсаманин гIаш Iитта. Церан Кхиош-кхобучо цу шиннега кхайкхира: "Аса цу диттах духатоьхна дацара шу шиъ? Аса шуьга аьлла дацара: шайтIа шун билгала мостагI ду?"\n23. Цу шиммо элира: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тхайн догIмашна зулам ма дина оха‚ Ахьа тхуна геч ца дахь‚ Ахь тхоьх къинхетам ца бахь – тхо хир ма ду эшначарех".\n24. Элира (Дала): "Охьадисса (ялсамани чуьра)‚ шу вовшийн мостагIий ду. Лаьттахь шуна чIагIам а‚ цхьа хан тIеккхаччалц бахам а хир бу".\n25. Элира: "Цу чохь шу денлур ду‚ цу чохь шу лийр ду‚ цу чуьра шу ара -дохур а ду".\n26. ХIай Адаман кIентий! Оха доссийна шуна духар шун эхье меттигаш хьулъеш долу‚ месаш а‚ (Делах) кхераран духар – и ду дика дерг. И Делан аятех ду, уьш хилархьама кхеташ.\n27. ХIай Адаман кIентий! Шу Iеха ма дойла шайтIано‚ цо шун да-наний ялсамани чуьра арадаккхаре терра, доккхуш церан шинненна а тIера духар‚ царна шиннена а гайтархьама шайн эхье меттигаш. Баккъалла а, цунна (шайтIанна) шу гуш ду‚ ткъа иза а‚ цуьнан зуьрет а шуна ца гучарех ду. Баккъалла а, Оха шайтIанаш хилийтина цатешачарна доттагIий /доладийраш/.\n28. Шаьш боьханиг дича‚ цара олу: "Тхан дай карийна тхуна цунна тIехь‚ Дала омра дина тхуна цуьнца". Ахьа ала: "Баккъалла а, Дала омра ца до боьхучуьнца‚ аша олу, ткъа, Делах шайна ца хуург?"\n29. Ала: "Омра дина сан Кхиош-кхобучо нийсонца‚ хIоттае шайн яххьаш (Далла тIе) хIора суьжд дечу меттигехь а, суьжд дечу хенахь а‚ кхайкха Цуьнга (Деле)‚ Цуьнан дин цIандеш /ширках/‚ Цо шу кхолларе терра‚ духадоьрзур ду шу (Къематдийнахь)".\n30. Цхьа тоба нисйина Цо‚ вукхарна тIехь тилар бакъхилла. Баккъалла а, цара Дела а витина, шайтIанех доттагIий /доладийраш/ бина шайна‚ царна моьтту шаьш нийсачу новкъахь ду.\n31. ХIай Адаман кIентий! Эца шайн хаза духар хIора суьжд дечу меттигахь а, суьжд дечу хенахь а (хаза, цIена духар духа, шаьш ламаз деш а, тIаваф деш а – хаьжин цIинан го боккхуш а)‚ даа‚ мала‚ тIалам бе. Баккъалла а, Далла ца беза тIалам боцурш.\n32. Ахьа ала (хIай Мухьаммад, оцу Маккин керстанашка, шаьш берз-тIерза КаIбина тIаваф деш хилла болчу, Дала хьанал динарг шайна хьарам деш хилла болчу): "Хьан хьарам дина Делера хаза дерг (духар)‚ Цо шен лешна даьккхина долу‚ рицкъанх цIена дерг?" Ала: "Иза ду иман диллинчарна гергарчу (дуьненан) дахарехь‚ деккъа царна долуш Къематдийнахь. Иштта къастадо Оха аяташ хууш долчу къомана".\n33. Ахьа ала: "Баккъалла а, сан Кхиош-кхобучо хьарам дина боьханиг‚ цунах гучадаьлларг а‚ хьуламехь дерг а‚ къа а‚ бахьана доцуш гIело яр а‚ аша /Делаца/ накъост лацар Цо шеца цхьа а делил доссийна доцчуьнца‚ аша Далла тIехь алар шайна ца хуург".\n34. ХIора умматан Iожалла ю (тоьхна хан). Шен Iожалла тIееъча цхьа сахьт тIаьхьадуьсур а дац и‚ хьалха а дер дац.\n35. ХIай Адаман кIентий! Бахказа буьсур ма бац шуьга элчанаш шуна юкъара‚ шуна дуьйцур ду цара Тхан аяташ‚ /Делах/ кхийринчунна‚ диканиг диначунна – кхерам бац царна‚ сингаттаме хир бац уьш.\n36. Тхан аяташ харцдинарш‚ царна куралла йинарш – уьш бу /жоьжахатин/ цIеран дай. Уьш цу чохь даима лаьттар бу.\n37. Мила ву Далла тIе харцдерг кхоьллинчул зуламе‚ я Цуьнан аяташ харц- динчул (зуламе)? – Царна шайн дакъа кхочур ду яздинчух. Тхан элчанаш шайна тIебогIуш синош эца‚ олуш: "Мичахь бу аша, Дела а витина, Iибадат деш хилларш?" Цара элира: "ДIатилина уьш тхоьх". Шайна тIехь тешалла дира цара шаьш цатешаш (керстанаш) хилира, аьлла.\n38. Элира (Дала): "ЧугIо шайл хьалха /жоьжахатин/ цIергахь хиллачу жинийн а‚ адамийн а умматашна". Чоьхьа мел даьллачу уммато неIалт олура вукхарна‚ берриге а вовшех кхетча – тIаккха тIехьарчо хьалхарчух элира: "Тхан Кхиош-кхобург‚ хIокхара тилийра хьуна тхо‚ (жоьжахатин) цIеран Iазап дехьа царна тIеттIа". Элира (Дала): "ХIоранна а тIеттIа /Iазап/ хир ду‚ делахь а ца хаьа-кха шуна".\n39. Хьалхарчо тIехьарчуьнга элира: "Тхуна тIехь дозалла ца хилира шун‚ Iовша шайна Iазап, шаьш тардина хиллачуьнца".\n40. Баккъалла а, Тхан аяташ харцдинарш‚ царна куралла йинарш - стиглан неIарш дIайоьллур ма яц царна‚ ялсаманин чу гIур ма бац уьш эмкал механ Iуьрга йоллалц – иштта бекхам бийр бу Оха къинош диначарна.\n41. Царна жоьжахатих хир бу (вижа) мотт а‚ царна тIехула цIеран пардо хир ду – иштта бекхам бийр бу Оха зулам диначарна.\n42. Иман диллинарш а‚ диканаш динарш а‚ – сина тIе ца дуьллу Оха цунна ницкъ кхочург бен‚ – уьш ялсаманийн дай бу‚ уьш цу чохь гуттар лаьттар бу.\n43. Оха дIаяьккхира церан дегнашкара оьгIазло; дIаоьхуш ду церан бухахула татолаш‚ цара эр: "Хастам бу Далла‚ тхо нисдинчу хIокхунна тIе‚ тхо хир ма дацара нисделла, Дала нисдина ца хиллехь. Тхан Кхиош-кхобучун элчанаш баьхкира бакъонца". Цаьрга кхайкхира: "ХIара ялсамани шуна ирсана кхаьчна ю, аша Iамал йина хиларца".\n44. Ялсаманийн дайша жоьжахатийн дайшка кхойкхур: "Тхуна-м карийна тхайн Кхиош-кхобучо тхуна ваIда йина хилларг бакъ хилла‚ шуна карийний шун Кхиош-кхобучо шуна ваIда йина хилларг бакъ хилла?" Цара эр: "ХIаъ". ТIаккха дIахьедечо дIахьедира царна юккъехь: "Делан неIалт хуьлда зуламхошна"‚ - аьлла.\n45. Ишттанаш бу уьш шаьш дIатилабеш /нах/ Делан новкъах, и шаьш гамбан лууш‚ уьш эхартана керсталла деш бу.\n46. Царний, вукхарний юккъехь духьало хир ю. АIрафана тIехь божарий хир бу, шайна массо вевзаш шайн билгалонашца. Ялсаманийн дайшка цара кхойкхур ду: "Саламун Iалайкум"‚ - аьлла. Оцу (ялсаманийн) чу гIур бац уьш‚ уьш чIогIа лууш ма бара.\n47. Жоьжахатийн дай болчу агIор шайн бIаьрг бирзича‚ цара аьр: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тхо ма хилийталахь зуламе долчу къомаца".\n48. АIрафан дайша кхойкхур ду божаршка, шайна бевзаш болчу церан билгалонашца‚ олуш: "ХIун пайда би шун гулдаро а (аша дуьненахь гулдеш хиллачу хьоло)‚ аша куралла (доналла) еш хиларо а?"\n49. "ХIорш бу уьш, аша дуйнаш бууш хилларш‚ Делан къинхетам царех кхетар бац‚ бохуш?" "ЧугIо ялсаманина. Кхерам бац шуна‚ сингаттаме (пошме) хир дац шу".\n50. Жоьжахатийн дайша ялсаманийн дайшка кхойкхур: "Доттийша тхуна тIе хи я Дала шайна деллачу рицкъанх". Цара аьр: "Баккъалла а, Дала и хьарам дина ма ду цатешачарна" –\n51. Уьш бу шайн динах забар а, ловзар а динарш‚ шаьш дуьненан дахаро Iехийнарш. Тахана Оха уьш бицбийр ма бу‚ цара хIокху денца цхьаьнакхетар дицдаре терра‚ тхан аятех керсталла деш хиларе терра.\n52. Тхо даьхкина цаьрга жайнаца‚ Оха шена чохь Iилманца къастийна долчу‚ тешаш долчу къомана нийса некъ а‚ къинхетам а хилла долчу.\n53. И тидаре бен хьоьжуш буй-те уьш? Цуьнан тидар деъначу дийнахь и хьалха дицдинчара эр ма ду: "Тхан Кхиош-кхобучун элчанаш ма баьхкира бакъонна тIехь. ХIинца тхуна шапаIат дан цхьа а вуй‚ и тхуна дийр долуш волу‚ я тхо духадерзадан‚ тIаккха оха йийр ма яра тхаьш йина ца хилла йолу Iамал". Цара шаьш эшийра шаьш‚ дIатилира царех цара шаьш кхоьллина хилларг.\n54. Баккъалла а, шун Кхиош-кхобург ву – Дела‚ Ша кхоьллина волу стигланаш а‚ латта а ялх дийна чохь‚ тIаккха дIанисвелира Иза Iарша тIехь‚ буьйсане де хьулдойту Цо‚ (царех) хIораммо важа лоьхуш сихонца‚ малх а‚ бутт а‚ седарчий а болх беш ду Цуьнан омраца. Ткъа Цуьнан дац кхоллар а‚ омра а? Беркате хили и Дела – Iаламийн Да.\n55. Кхайкха (доIа де) шайн Кхиош-кхобучуьнга мукIар хиларца а‚ меллаша а (доIа деш маьхьарий ма бетта). Баккъалла а, Цунна ца беза дозанах бовлурш.\n56. Боьханиг ма леладе лаьттахь, и цIанделлачул тIаьхьа‚ кхайкха Цуьнга /Деле/ кхерамца а‚ догдахарца а. Баккъалла а, Делан къинхетам герга бу дика хиллачарна.\n57. И ву мехаш боуьйтуш, кхаъ хуьлий, Шен къинхетамал хьалха. Цара (догIих) езза марха ялийча‚ Оха цуьнца башабо белла болу мохк – цуьнца хи доссадо Оха‚ цуьнца массо стом араболуьйту. Иштта белларш а арабохур бу Оха‚ шу хила мегара ойла еш.\n58. Дика мохк – цуьнан ораматаш (латтах схьайолу дика хIума) арадуьйлу шен Кхиош-кхобучун пурбанца‚ бехбелла хилларг /мохк/ – цхьа пайда боцург бен ара ца йолу. Иштта къастадо Оха аяташ баркалла олучу къомана.\n59. Оха ваийтира Нухь шен къомана тIе. Цо элира: "ХIай сан къам! Iибадат дейша Далла‚ и воцург кхин дела вац шуна. Со кхоьру шуна тIе доккхачу дийнан Iазап дарах".\n60. Цуьнан къоман элаша элира: "Баккъалла а, тхуна хьо гуш ма ву билггалчу тилар чохь".\n61. Цо элира: "ХIай сан къам! Соьца тилар ма дац‚ делахь а со Iаламийн Дегара элча ма ву.\n62. Аса шуьга кхачадо сан Кхиош-кхобучун элчалалла‚ аса шуна хьехам бо‚ Делера шуна цахуург хууш ву со.\n63. Я шу цецдевлира шайга шайн Кхиош-кхобучуьнгара ваIда ярах, шуна юккъера цхьана стагехула шуна кхерам тасархьама‚ шу кхоьруш хилархьама‚ шух къинхетам бан мегара".\n64. Цара и харцвира. Оха и кIелхьараваьккхира‚ цуьнца берш а‚ кеман чохь‚ Тхан аяташ харцдинарш хи чу бахийтира. Баккъалла а, уьш хилира бIаьрса доцу къам.\n65. Iадашка а /вахийтира/ церан ваша ХIуд. Цо элира: "ХIай сан къам! Iибадат дейша Далла‚ И воцург кхин дела ма вац шуна. Шу ца кхоьру?"\n66. Цуьнан къоман цатешаш болчийн элаша элира: "Баккъалла а, тхуна хьо го Iовдаллин чохь‚ баккъалла а, тхуна хьо хеташ ма ву харцлуьйчарех".\n67. Цо элира: "ХIай сан къам! Соьх Iовдалалла а ма дац‚ делахь а со Iаламийн Дегара элча ма ву.\n68. Аса шуьга кхачадо сан Кхиош-кхобучун элчаналла‚ со шуна тешаме волу хьехамча а ву.\n69. Я шу цецдевлира шайга шайн Кхиош-кхобучун ваIда ярах, шуна юккъера цхьана стагехула шуна кхерам таса. Дагадаийтал‚ Цо /Дала/ шух тIаьхье хилийтира Нухьан къомал тIаьхьа‚ Цо шу алсамдехира кхолларехь ницкъаца. Дагадахкийта Делан ниIматаш‚ шу хила мегара хазахеташ".\n70. Цара элира: "Хьо тхуна веъна тхоьга веккъа цхьана Далла Iибадат дайта‚ тхоьга дитийта тхан дай шена Iибадат деш хилларг? ХIан‚ даийта тхуна айхьа тхоьца ваIда йина хилларг‚ хьо бакълуьйчарех хиллехь".\n71. Цо элира: "Доьжна шуна тIе шайн Кхиош-кхобучуьнгара Iазап а‚ оьгIазло а. Соьца къуьйсу, ткъа, аша‚ шаьш а‚ шун дайша а тихкина хиллачу цIерашкахь‚ шайца Дала цхьа а делил доссийна ца хиллачу? Собарде аша /Iазап догIур ду шуна/‚ со а шуьца цхьаьна собар дечарех ву".\n72. ТIаккха и кIелхьараваьккхира Оха /Iазапах/‚ цуьнца хилларш а‚ Тхайгара къинхетамца‚ Тхан аяташ харцдиначеран тIаьхье хадийра Оха‚ уьш ца хилира тешаш берш.\n73. Самудашка а /ваийтира Оха/ церан ваша СалихI. Цо элира: "ХIай сан къам! Далла Iибадат дейша‚ И воцург кхин дела вац шуна. Шайн Кхиош-кхобучуьнгара билгало ма еъна шуьга‚ хIара Делан стен эмкал ю шуна делил хилла. Йита аша иза яжа Делан лаьттахула‚ ма Iотталолаш цунах зуламца – тIаккха лазош долчу Iазапо схьалоцур ду шу.\n74. Аша дагадаийта Цо /Дала/ шух Iадийл тIаьхьа тIаьхье хилийтар‚ Цо шу даха ховшийна хилар лаьттахь‚ цуьнан /лаьттан/ нийсачу меттигех аша гIаланаш еш‚ цуьнан ламанех аша цIенош а деш. Дагадахкийта Делан ниIматаш. Ма де боьханиг лаьтта тIехь".\n75. Цуьнан къомах курабевллачийн элаша элира царех иман диллина болчу заьIап нахе: "Шуна хаьий и Салихь шен Кхиош-кхобучуьнгара ваийтина вуйла?" Цара элира: "Баккъалла а, тхо и шеца ваийтинчух тешаш ду-кх".\n76. Куралла йиначара элира: "Баккъалла а, тхо шу шех тешначунна керсталла деш ду-кх".\n77. ТIаккха цу эмкална урс хьаькхира цара‚ шайн Кхиош-кхобучун омрана куралла йира цара‚ элира: "ХIай Салихь! Даийта тхуна айхьа тхуна ваIда йина хилларг, нагахь хьо хиллехь элчанех".\n78. Ирча ласторо схьалецира уьш – уьш Iуьйренга бевлира шайн цIеношкахь белла, лаьтта тIе а бегабелла.\n79. Царех юьстахвелира иза /Салихь/‚ элира: "ХIай сан къам! Аса шуьга дIакхачийра сан Кхиош-кхобучун элчалалла‚ аса шуна хьехам бира‚ амма шуна хьехамчаш ца беза-кх".\n80. /Дагаваийта хьайн къомана/ ЛутI‚ цо ма аьллера шен къоме: "Сел боьханиг леладо, ткъа, аша‚ Iаламел цхьа а шеца шул хьалха ваьлла доцу?\n81. Баккъалла а, шу ду божаршна шовкъ луш, зударий буьтий‚ сов тIехдаьлла къам ду-кх шу".\n82. Цуьнан къоман жоп ма ца хилира, цара алар бен: "Арабаха уьш шайн юьртара – шаьш цIена бу моьттуш нах бу уьш".\n83. Оха кIелхьараваьккхира иза а‚ цуьнан доьзал а‚ цхьа зуда йиссалц – и хила бухайисинчарех /Iазапан чохь/.\n84. Царна тIе догIа делхийтира Оха – хьажал‚ муха хилла къинош диначеран тIаьхье!\n85. Мадьянашка а церан ваша ШуIайб /вахийтира Оха/. Цо элира: "ХIай сан къам! Далла Iибадат де‚ И воцург кхин дела вац шуна. Шуьга еъна шун Кхиош-кхобучуьнгара билгало: дустар а‚ терза озар а нийса хилийта‚ нахана хIуманаш ма эшае‚ ма даржаде лаьтта тIехь вониг, и цIандинчул тIаьхьа. Иза шуна дика ду, шу тешаш хиллехь.\n86. Некъаш ма леца /нах/ кхерош‚ Делан некъах воккхуш ша Цунах тешна хилларг‚ чIогIа и ганбан гIерташ. Аша дагадаийта шаьш кIеззиг бен цахилар – Цо /Дала/ дебийра шу. Хьовсал шу! Муха хилла вониг диначеран тIаьхье!\n87. Шух цхьа тоба иман диллина хиллехь соьга доссийначуьнга‚ важа тоба иман ца дуьллуш хиллехь – аша собарде Дала вайна юккъехь цхьа хьукма даллалца. – Иза хьукма Ша дика деш верг ву".\n88. Цуьнан къомах курабевллачийн элаша элира: "Оха ваккхане а аравоккхур ма ву хьо‚ хIай ШуIайб‚ хьоьца цхьаьна иман диллинарш а тхан юьртара‚ я хьо тхан дине вуьрзур ма ву". Цо элира: "Тхо хиллехь безам боцуш?\n89. Далла тIе харцдерг кхоьллина хир ма дара Оха, нагахь санна тхо шун дине дирзича (хIинца)‚ Дала тхо цунах хьалхадаьхначул тIаьхьа. Тхуна Цунна тIе духадерзар хир ма дац Далла‚ тхан Кхиош-кхобучунна‚ лаахь бен. Массо хIума Iилманца /хаарца/ шорта дина тхан Кхиош-кхобучо. Далла тIетевжина тхо. Тхо Кхиош-кхобушверг! Нийсонца дастахь тхуна а‚ тхан къомана а юкъахь дерг‚ Хьо /гIуллакх/ дика достург ма вуй".\n90. Цуьнан къоман цатешаш хиллачийн элаша элира: "Нагахь шу ШуIайбана тIаьхьахIиттахь, баккъалла а, шу тIаккха дIадевлла шуна /хIаллакьхиларца/!"\n91. ТIаккха /латта/ ластаро схьалецира уьш – Iуьйренга ма бевлира уьш шайн цIеношкахь белла Iункар а беттабелла.\n92. ШуIайб харцвинарш /бисира шаьш/ баьхна а хиллий-техьа /шайн цIеношкахь/ хеташ. ШуIайб харцвинарш хилла-кх шаьш хIаллакьхилларш.\n93. И дIавирзира царех‚ элира: "Сан къам! Сан Кхиош-кхобучун элчаналла шуьга дIакхачийна-кх аса‚ шуна хьехам а бина-кх. Аса муха синтем бойур бу сан цатешачу къомана дуьхьа?"\n94. Оха ца ваийтина юьрта цхьа а пайхамар цуьнан /юьртан/ охIла баланашца а‚ халонашца а схьалоцуш бен‚ уьш хьастлур бацара-те (Далла)?\n95. ТIаккха вочунна метта диканиг хийцира Оха уьш сов буьйлуш‚ цара элира: "Вайн дайх а хьакхаделла халахетарш а, хазахетарш а". ТIаккха Оха цIеххьана схьалецира уьш /Iазапаца/, царна ца хаалуш.\n96. Яртийн охIлано иман диллинехьара‚ /Делах/ кхийринехьара – царна стиглара а‚ лаьттара а ниIматаш схьадиллина хир ма дара Оха‚ делахь а харцдина-кх цара /дин/. ТIаккха Оха схьалийцира уьш шаьш лелош хиллачуьнца.\n97. Тешна юй-те яртийн охIла Тхан Iазап шайна тIе буьйсанна, шаьш наб еш йолуш‚ ца дарна?\n98. Я тешна ю-те яртийн охIла Тхан Iазап шайна тIе ца дарах Iуьйранна, шаьш ловзуш йолуш?\n99. Делан мекарлонех (кхерам цахиларх) тешна бу-те уьш? Делан мекарлонех (кхерам цахиларх) тешна хир ма дац ша декъаза къам бен.\n100. Лаьттан дайл тIаьхьа и шайга кхаьчначарна ца хаьа-те Тхайна лиъча Оха шайна таIзар дийр дуйла, шайн къинош бахьанехь. Церан дегнийн тIе мухIар туху Оха – царна ца хеза.\n101. Цу яртийн хабарех дуьйцу Оха хьоьга. Цаьрга баьхкира Тхан элчанаш билгалонашца‚ уьш ца хилира тешар болууш шаьш хьалха харцдинчух. Иштта мухIар туху Дала цатешачеран дегнашна тIе.\n102. Царех дукхахболчийн Тхуна ца карийра ваIда кхочушъяр‚ Тхуна ма карийра царех дукхахберш песакъ нах.\n103. ТIаккха царел тIаьхьа ФирIавна а‚ цуьнан элашна а тIе Муса вахийтира Оха Тхан аяташца – цаьрца зулам дира цара. Хьажал‚ муха хилла вон хиллачеран тIаьхье!\n104. Мусас элира: "ХIай ФирIавн! Баккъалла а, со ву Iаламийн Кхиош-кхобучуьнгара элча.\n105. Хьакъ а долуш, со ву Далла тIехь бакъдерг бен ца ала. Со веъна шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонца‚ соьца бахкийта Исраилан кIентий".\n106. Цо элира: "Хьо веъна хиллехь делилаца‚ схьало и, хьо бакълуьйчарех хиллехь".\n107. ТIаккха (Мусас) шен Iаса кхоьссира – цунах билггала текхарг хилира.\n108. ТIаккха цо шен куьйг схьадаьккхира (кисанара) – и хьоьжучарна шурул кIай хилира.\n109. ФирIавнан къоман элаша элира: "Баккъалла а, хIара ву говза бозбуанча.\n110. Шу шайн лаьттара арадаха лууш ву иза – хIун омра до аша?"\n111. Цара элира: "Бухасацаве иза а‚ цуьнан ваша а (цхьа жимма)‚бахийта гIаланашка гуламхой.\n112. Хьуна тIе валор ву цара массо говза бозбуанча".\n113. ФирIавнан бозбуанчаш баьхкира‚ цара элира: "Баккъалла а, тхуна мах хир буй тхо хиллехь тоьлларш?"\n114. Цо (ФирIавнас) элира: "ХIаъ‚ баккъалла а, шу хир ду-кх (суна) гергарчарех".\n115. Цара элира: "ХIай Муса! Ахьа кхуссу (хьалха)‚ я тхо хир ду кхуссурш (хьалха)?"\n116. Цо элира: "Аша кхосса". Цара кхоьссича, нехан бIаьргашна бозбуанча хилира‚ чIогIа кхерийра цара уьш‚ доккха бозбуанча даийтира цара".\n117. Мусага хаийтира Оха хьайн Iаса кхосса‚ аьлла. ТIаккха цо сихха кхаьллина дIаяхийтира цара сурт хIоттийнарг.\n118. Гучуделира бакъдерг‚ харц хилира цара деш хилларг.\n119. Цигахь эшийра уьш‚ сийсазхилла дIахьаьвзира уьш.\n120. Бозбуанчаш суждане охьабахара.\n121. Цара элира: "Оха иман дилли массо Iаламан Кхиош-кхобучуьнга‚\n122. Мусан а, ХIаронан а Кхиош-кхобучуьнга".\n123. ФирIавнас элира: "Аш иман дилли цуьнга, аса шайна пурба далале хьалха?! Баккъалла а, иза мекарло ю-кх‚ аша шаьш йина гIали чуьра нах арабахархьама‚ тIаьхьа хуур ду шуна.\n124. Шун куьйгаш а‚ когаш а хедонза буьтур ма бац аса дуьхь-дуьхьала‚ тIаккха шу дерриге ирх кхазор ду аса".\n125. Цара элира: "Баккъалла а, тхо тхан Кхиош-кхобучуьнга дIахьаьвзар ду.\n126. Ахьа тхоьгара бекхам оьцуш ма бац тхо тхан Кхиош-кхобучун аятех тешна аьлла бен, уьш тхоьга деъначул тIаьхьа. Тхан Кхиош-кхобушверг! Тхуна собар лолахь‚ тхо Ахьа далийталахь (хьуна) мукIар хилла".\n127. ФирIавнан къоман элаша элира: "Муса а‚ цуьнан къам а дуьту ахьа лаьттахь доьхна хIуманаш дан‚ цо хьо а‚ хьан делий а дIатаса?" Цо элира: "ТIаьхьа вай бойур бу церан кIентий‚ дийна буьтур бу церан зударий‚ баккъалла а, вай царна тIехь ницкъ болуш ду".\n128. Мусас шен къоме элира: "Делаца гIо лаха аша‚ собар делаш‚ лаьтта Делан ду – Цо ирсана ло и Шен лех Шена луучунна, тIаьхье (Делах) кхоьручарна ю".\n129. Цара элира: "Лазарш (бохамаш) дина тхуна хьалха хьо тхоьга вале а‚ хьо тхоьга веъначул тIаьхьа а". Цо элира: "Шун Кхиош-кхобуш волчо мостагI хIаллакван мега‚ лаьттахь верасаш шу а хуьлуьйтуш – тIаккха Иза хьожур ву аша хIун до".\n130. ФирIавнан доьзал схьалецира Оха шерашкахь (йокъанца) а‚ стоьмаш эшорца а – цара ойла ян там бара.\n131. Шайга диканиг деъча‚ цара олура: "ХIара тхуна ду"‚ шайх вониг хьакхаделча‚ Муса а‚ цуьнца берш а бахьанехь хуьлуьйтура цара и. Баккъалла а, и вониг уьш шаьш бахьанехь дац ткъа Далла гергахь? Делахь а царах дукхаберш ца хууш бу.\n132. Цара (ФарIавнан наха) элира: "Муьлхха а делил ахьа тхуна даладахь а, тхуна шеца бозбуанчалла дархьама‚ тхо хьоьх тешар долуш дац хьуна".\n133. Оха царна тIекхиссира хи тIедалар а‚ цIоз а‚ мезий а‚ пхьидаш а‚ цIий а къегина делилаш хилла – тIаккха а куралла йира цара‚ царех хилира къинош дина къам.\n134. Шайна тIе Iазап доьжча‚ цара элира: "ХIай Муса! Деха тхуна хьан Кхиош-кхобучуьнга хъоьца Шен ваIда хилларг (Iазап айде, тхо хьох тешча). Нагахь ахьа тхуна тIера хIара Iазап айдахь‚ хьоьх тешанза а Iийр ма дац тхо‚ хьоьца Исраилан кIентий а бохкуьйтур ма бу Оха".\n135. Оха шайна тIера Iазап айдича‚ цхьана ханна шаьш цунна тIе кхиа дезаш болчу‚ цара бина хилла болу барт бохийра.\n136. ТIаккха Оха цаьргара бекхам ийцира. Оха уьш хIордан буха бахийтира, уьш хиларна Тхан аяташ харцдеш‚ уьш хиларна уьш тергал ца деш.\n137. Оха ирсана елира заьIап хиллачу къомана лаьттан малхбалеш а‚ цуьнан малхбузеш а‚ Оха ша беркате дина хилла долу латта /Шам/ а. Исраилан кIенташна тIехь кхочушхилира хьан Кхиош-кхобучун хаза дош, цара собар дарна. Оха дохийна дIадахийтира ФирIавнас а‚ цуьнан къомо а деш хилларг а‚ цара хьалхахIоттийна хилларг а.\n138. Оха Исраилан кIенташна хIорд бийкъира. ТIаккха уьш кхечира цхьана къомана тIе‚ шайн жIарашна Iибадат деш долчу‚ цара (Исраилан кIенташа) элира: "ХIай Муса! Тхуна Дела хилийта церан делий санна". Цо (Мусас) элира: "Баккъалла а, ма жаьхIал къам ду-кх шу.\n139. Баккъалла а, хIорш шаьш хиллчохь хIаллакьхир бу‚ харц ду цара деш хилларг".\n140. Цо (Мусас) элира: "Дела (АллахI) воцург кхин дела лоху, ткъа, аса шуна? Цо шу даз ма дина (ниIматашца) Iаламел.\n141. Цо хьалха ма дехира шу ФирIавнан доьзалх‚ шуна боьха Iазап латтош хилла болчу. Цара бойура шун кIентий‚ дийна буьтура шун зударий. Шуна цу чохь шун везза волчу Кхиош-кхобучуьнгара зер ма ду.\n142. ТIаккха Оха Мусаца ваIда йира ткъе итт буьйсанца‚ уьш кхочуш- хилийтира Оха иттанца. Цуьнан Кхиош-кхобучун тоьхна хан кхочушхилира шовзткъа буьйсанца. ТIаккха Мусас элира шен вешига ХIаруне: "Сан метта виса сан къомаца‚ маслаIат (диканиг) де‚ вон лелачеран новкъа ма хIотталахь".\n143. Оха билгалъяьккхинчу меттиге веъча‚ шен Кхиош-кхобучо шеца къамел дича‚ Мусас элира: "Сан Кхиош-кхобушверг‚ суна Хьуо гайтахьа – Хьоьга хьожур вара со!". Цо элира: "Со ганне а гур вац хьуна‚ делахь а хьажахьа дIо ломе‚ цуьнан меттиг чIагIлахь – тIаккха тIаьхьа Со гур ву хьуна". Цуьнан Кхиош-кхобург ломана гучуваьлча‚ Цо и аьтта дIабахийтира‚ Муса, эсах а ваьлла, вуьйжира. ТIаккха ша метта веъча‚ цо элира: "Хьо вонах цIанво аса‚ аса тоба ди Хьоьга‚ со ву-кх тешачарех дуьххьарлераниг".\n144. Цо /Дала/ элира: "ХIай Муса! Баккъалла а, Аса хьо хаьржина нахал Сан элчаллица‚ Сан къамелаца‚ дIалаца Аса хьайга делларг‚ хьо хила шукур дечарех".\n145. Оха яздира цунна ардахийн (аьннийн) чохь хIора хIуманах хьехам а‚ хIора хIуманна къастор а /олуш/: "ДIаэца и ницкъаца‚ хьайн къоме а омра де дIалаца алий цуьнан уггар хазаниг. Аса тIаьхьа гойтур ду шуьга песакъ нехан цIа".\n146. ТIаьхьа Аса Сан аятех генабохур бу лаьттахь, бовла хьакъ боцуш, курабевлла хилларш‚ муьлхха а делил гича а – цунах ца теша уьш‚ нийсонан некъ гича а – и некъ бой тIе ца лоцу цара‚ тиларан некъ гича – и некъ бой тIелоцу цара‚ иза цара Тхан аяташ харцдина дела ду‚ уьш царех гIовпал хилла дела ду.\n147. Тхан аяташ а‚ эхартаца цхьаьнакхетар а харцдинарш – церан Iамалш хIаллакьхилла. Шаьш еш хиллачу Iамалашца а бен бекхам хир буй царна?!\n148. Мусан къомо и (Делаца хабар дийца) ваханчул тIаьхьа гIозарех а‚ мухIарех эса дира шен дегI а‚ аз а долуш. Царна ца го техьа‚ цо цаьрца къамел ма ца дой‚ новкъа а ниса ма ца бо цо уьш? Цара и лецира /шайн Дела хилла‚ цунна цара Iибадат деш/, – уьш зуламхой хилира.\n149. ТIаккха уьш дохкобевлла‚ хIун дийр ду ца хууш болуш‚ царна гича шаьш тиладелла хилар‚ цара элира: "Вай Кхиош-кхобучо вайх къинхетам ца бахь‚ Цо вайна геч ца дахь – вай эшна хиллачарех хир ду-кх".\n150. Муса шен къомана тIе вухавирзича‚ ша оьгIазвахана‚ чIогIа пошме хилла‚ элира: "Ма вон хIума ду-кх аша суна кхоьллинарг соьл тIаьхьа /со воцуш/. Сихлой‚ ткъа, шайн Кхиош-кхобучун гIуллакхехь?" Шегара аннаш охьакхиссира цо‚ шен вешин корта(-н месаш) шена тIе озийра цо. Элира /ХIаруна/: "ХIай сан ненан кIант! Цу къомо со заьIап ма ви‚ со вен герга ма хилла уьш‚ мостагIий баккхий ма бебелахь суна‚ зуламе къомаца ма хилийталахь со".\n151. Элира /Мусас/: "Со Кхиош-кхобушверг! Гечделахь суна а‚ сан вешина а‚ Хьан къинхетамна чудохкалахь тхо. Хьо ву-кх уггар къинхетаме верг".\n152. Баккъалла а, эса лаьцнарш /шайн дела вина/ – шайн Кхиош-кхобучуьнгара оьгIазло кхуьур ма ю царех‚ сийсазалла а /ю царна/ дуьненан дахарехь. Иштта бекхам бо Оха харцдерг кхуллучарна.\n153. Вониг /къинош/ динарш‚ тIаккха цул тIаьхьа тоба дина иман диллинарш, – баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург цул тIаьхьа гечдеш верг ма ву‚ къинхетам беш верг ма ву.\n154. Муса оьгIазаллих ваставелча, аннаш схьаийцира цо‚ церан йозанийн чохь бара нийса некъ а‚ къинхетам а шен Кхиош-кхобучух кхоьруш болчарна.\n155. Мусас шен къомах кхузткъе итт стаг хаьржира Тхьоца цхьаьнакхетарна. ТIаккха чIогIачу латта ласторо уьш схьалецча‚ цо элира: "Со Кхиош-кхобушверг‚ Хьайна лиъна хиллехьара Ахьа хьалха хIаллакбина хир бара уьш а‚ со а. Тхо хIаллакдо Ахьа тхан юккъера Iовдалша лелийначуьнца? Иза хьан питана ма дуй‚ Ахьа шеца Хьайна луург тилош‚ Хьайна луург нисвеш долу. Хьо ву-кх тхан доладийриг /вали/‚ гечдехьа тхуна‚ къинхетам бехьа тхоьх‚ Хьо ву-кх уггар дика гечдийриг.\n156. Яздехьа тхуна хIокху дуьненахь диканиг‚ эхартахь а /диканиг/‚ баккъалла а, тхо нисделла-кх Хьоьга". Цо /Дала/ элира: "Сан Iазап Аса кхиор ду Суна луучух‚ Сан къинхетамо массо хIума шена чулаьцна – тIаьхьа Аса дIаязбийр бу и /къинхетам/ шаьш /къинах/ кхоьруш болчарна‚ закат луш болчарна‚ шаьш Тхан аятех тешаш болчарна.\n157. Ишттанаш бу уьш шаьш тIаьхьахIуттуш элчанна-пайхамарна йоза-дешар ца хууш волчу‚ шех лаьцна яздина шайна карош шайн гергахь Товрата чохь‚ Инжила чохь‚ ша царна "Диканиг де!" олуш волу‚ вочух уьш бухатухуш волу‚ цIена дерг царна хьанал деш волу‚ боьханиг шайна хьарам деш волу‚ царна тIера дезза хIуманаш а‚ буржолаш а ша дIадохуш волу. Цунах тешнарш‚ и леринарш‚ цунна гIо динарш‚ цуьнца доссийна долчу нуьрана /КъурIанна/ тIаьхьахIиттинарш – уьш бу баккхийбуьйр берш.\n158. Ахьа ала: "ХIай нах! Баккъалла а, со Делан элча ву шуьга массаьрга‚ ишттаниг ву И /Дела/ стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла Шен долуш‚ Иза воцург кхин дела вац‚ денбо Цо‚ буьйла а болуьйту. Теша шу Делах а‚ Цуьнан элча-пайхамарах а‚ йоза-дешар ца хууш волчу‚ ша тешаш волчу Делах а‚ цуьнан дешнех а. ТIаьхьахIитта цунна – шу нийсачу новкъа довла там бара".\n159. Мусан къомах а ду цхьа уммат‚ ша бакъдолчунна тIе нисделла долу‚ ша цуьнца нийсо еш долу.\n160. Оха уьш /Исраилан кIентий/ бийкъира шийтта некъене. Мусага хаийтира Оха иза шен къомана хи доьхуш волчу хенахь "хьан Iаса тоха тIулгах"‚ аьлла. ТIаккха шийтта хьоста дедира цунах. ХIора некъана /тобанна/ шайн молу меттиг хиира‚ Оха царна IиндагI /салкха/ дира мархаца‚ доссийра царна Манна а‚ Салва а – даа Оха шайна деллачу рицкъанх цIенаниг. Тхуна зулам ца дина цара – уьш хилла-кх шаьш шайна зулам деш.\n161. Дагадаийта цаьрга аьлла хилар: "ХIокху юьртахь даха совца‚ даа цу чуьра шайна луъучохь‚ аша ала: "Дайде!"‚ неIарехула чоьхьадовла сужд деш‚ Оха гечдийр ду шуна шун гIалаташ. ТIаьхьа Оха алсамбохур бу дика берш".\n162. Царех зулам диначара хийцира дош шайга аьлла доцучуьнца. ТIаккха Оха царна тIе стиглара Iазап доссийра, уьш зулам деш хиларна.\n163. Хаттал цаьрга хIордан уллохь хиллачу юьртах лаций: уьш дозанах бевлира шоьтан дийнахь‚ царна чIерий догIура гучудовлий церан шоьтан дийнахь‚ церан шоьтан де доцуш царна ца догIура уьш /чIерий/ – иштта балане лецира Оха уьш, шаьш песакъ хиларна.\n164. Царех цхьана тобано аьллера: "Аша хIунда хьехамбо /къомана/ нахана‚ шаьш Дала хIаллакбийр болчу‚ я Цо шайна чIогIачу Iазапца Iазап дийриг долчу?" Цара элира: "Шун Кхиош-кхобучуьнга бехказадовлархьама‚ уьш хилархьама /Делах/ кхоьруш".\n165. Цара шайга хьехийнарг дицдича‚ Оха кIелхьарабехира шаьш /нах/ вочух духатухуш берш‚ зулам динарш Оха схьалецира ирчачу Iазапца уьш /Исраилан кIентий – жуьгтий/ песакъ хиларна.\n166. Цара тергал ца дича Оха шаьш шайх духатоьхнарг‚ Оха элира цаьрга: "Хила шух сийсаза маймалш".\n167. Хьан Кхиош-кхобучо дIахаийтира ша царна (жуьгташна) тIе хьежжоне а хьежор бу Къематде кхаччалц царна луьра Iазап деш берш‚ баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург сиханиг ву таIзар дарца‚ Иза – гечдийриг а‚ къинхетам бийриг а ву.\n168. Оха бийкъира уьш (жуьгтий) лаьттахь тобанашка – царех диканаш а бу‚ царех уьш боцурш а бу. Оха уьш теллира хазачуьнца а‚ вочуьнца а, уьш бухабоьрзур бацара-те (Далла тIе)‚ бохуш.\n169. Царел тIаьхьа кхин тIаьхье хилира‚ жайна ирсана кхечира цаьрга‚ хIокху дуьненан бахам оьцура цара‚ олура: "Вайна-м гечдийр дай". Цуьнга терра кхин бахам шайга беъча – иза а оьцур бара цара. Ткъа жайнан чIагIо ца хиллера царна тIехь‚ цара Далла тIехь бакъдерг бен эр дац аьлла‚ цу чохь дерг цара Iамийна ма дара? Эхартан цIа тоьлуш ма ду шаьш /Делах/ кхоьруш болчарна‚ аша ойла ца йо-техьа?\n170. Шаьш жайна схьалаьцнарш‚ ламаз хIоттийнарш, – баккъалла а, Оха эша ма ца бо дикачеран миэл.\n171. Царна тIехь лам айбира Оха‚ ша тIейожа йоллу лаба санна лаьтташ‚ царна моьттура и шайна тIеюжуш ю. /Оха элира/: "ДIалаца Оха шайна делларг ницкъаца‚ хьехаде цу чохь дерг‚ шу хила мегара /Делах/ кхоьруш!"\n172. Хьахаде хьан Кхиош-кхобучо Адаман кIентийх – церан баккъех церан зуьрет схьадаккхар‚ тIаккха шайна тIехь уьш тешаш хIоттор: "Со вац, ткъа, шун Кхиош-кхобург"‚- аьлла. Цара ма элира: "ХIаъ! Оха тешалла дина". /Иза ду/ аша Къематдийнахь эриг хиларна: "Баккъалла а, тхо цунах гIовпал ма хили".\n173. Я аша эриг хиларна: "Тхан дайша ширк /керсталла/ дира хьалха‚ тхох хилира царел тIаьхьа зуьрет‚ Ахьа хIаллакдийр ду тхо харцболчара динарг бахьанехь?"\n174. Иштта къастадо Оха аяташ – уьш бухабоьрзур бацара-те /къинош дарах/.\n175. Дийцал царна Оха шена Тхан аяташ делла, тIаккха уьш дIатесначун хабар‚ тIаккха шайтIано шена тIаьхьавазийра и‚ тилабеллачарех хилира иза.\n176. Тхуна лиънехьара Оха цаьрца айвира вара иза‚ делахь а дуьненан тIе тевжира иза‚ шен дезаршна тIаьхьавезира. Цуьнан масал жIаьлин масалх тера ду: хьо шена тIаьхьа ваьлча мотт аракхуссу цо‚ я ахьа ша дитича а мотт аракхуссу цо. И ду тхан аяташ харцдинчу къоман масал. Дийца дийцарш‚ ойла ян там бара цара.\n177. Тхан аяташ харцдина къам вон хилла масалца – шайна зулам деш хилла уьш.\n178. Ша Дала нисвеш верг нислур ву‚ Цо тилавала вуьтуш верг, – уьш бу эшнарш.\n179. Оха кхоьллина жоьжахатина дуккха жинеш а‚ адамаш а. Церан дегнаш ду – цаьрца ца кхета уьш‚ бIаьргаш бу – цаьрца ца го царна‚ лергаш ду – цаьрца ца хеза царна‚ уьш бежанех тера бу. ХIаъ! Царел а тилла бу! Уьш бу-кха гIовпал хилларш.\n180. Делан ю хаза цIераш – кхайкха аша Цуьнга цаьрца. Бита Цуьнан цIераш харцъеш берш. ТIаьхьа шаьш динчуьнца бекхам хир бу царна.\n181. Оха кхоьллинчарех ду уммат‚ ша бакъдолчунна тIе (нах) нисбеш долу‚ ша цуьнца нийсо еш долу /цIена бусулба уммат ду иза/.\n182. Тхан аяташ харцдинарш – тIаьхьа жим-жимма таIош, охьатаIор бу Оха уьш, шайна а ца хууш.\n183. ТIаьхьатотту Аса уьш – Сан /керстанийн/ мекарлонна /дуьхьало/ чIогIа ю.\n184. Ойла ца йо-техьа цара? Жинех ма вац церан накъост /Мухьаммад пайхамар; ца тешачара олуш хилла жинех ву иза/. Иза билггала кхерамча ву.\n185. Уьш ца хьожу стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалле‚ Дала кхоьллинчу хIуманашка‚ шайн ажал /Iожалла/ гергакхаьчна хила магаре? Цул тIаьхьа муьлхачу хьадисах уьш тешар бу.\n186. Дала тилавала вуьтуш волчунна – и нисван цхьа а вац. Цо буьту уьш шайн тиларчохь дIай-схьай уьдуш.\n187. Хьоьга хоьтту цара сахьтах /Къематдийнах/ лаьцна – цуьнан хIоттар маца хир ду боху. Ахьа ала: "Цуьнан Iилма сан Кхиош-кхобучун гергахь ду. Шен хеннахь и билгалдоккхур ду веккъа Цо‚ дазделла и стигланашкахь а‚ лаьттахь а. ЦIеххьана бен догIур дац иза шуна". Хьоьга хоьтту цара – хьо иза дика хууш верг волуш санна. Ахьа ала: "Цуьнан Iилма Делехь ду". Делахь а‚ дуккха нахана ца хаьа.\n188. Ахьа ала: "Аса дола ца до сан дегIах пайданца а‚ я зенаца а Далла лиънарг бен. Со хиллехьара хууш къайлах дерг‚ аса совдаьхна хир дара диканаш‚ халоно схьалаьцна хир ма вацара со. Со веккъа кхерамча а‚ хаамча а ву тешаш долчу къомана".\n189. И ву шу кхоьллинарг цхьана синах‚ цунна зуда а кхоьллина, и цуьнца вахийта. И цунна улло вахча – байа болчу мохьца язло и‚ и дIакхоьхьу цо. ТIаккха иза язъелча цара шиммо /майрачо а‚ зудчо а/ шайн Кхиош-кхобучу Деле доьху: "Ахьа тхуна дика доьзалхо лахь, тхо баркалла бохучарех хир дара-кх".\n190. ТIаккха цо шаьшшиннена дика доьзалхо велча‚ Цо шайна деллачуьнгахь Цунна накъост хилийтина цу шиммо. Генаволу Дела цара накъост лацарх.\n191. Цара хуьлуьйту, ткъа, Цунна накъост ша хIумма ца кхуллург‚ шаьш кхечо /Дала/ кхуллуш берш?\n192. Царна гIодан ца могу царна‚ шаьш шайна а гIо ца до цара.\n193. Аша уьш нийсачу новкъа кхайкхахь‚ шуна тIаьхьа а ца хIуьтту уьш. Цхьатерра ду шуна: аша уьш кхайкхахь а‚ я шу севцна Iахь а.\n194. Аша, Дела а витина, шайга кхойкхуш берш – шух терра леш бу‚ кхайкха цаьрга‚ шуна жоп лойла цара‚ шу бакълуьйш хиллехь.\n195. Ткъа церан когаш бу шашах дIа-схьа лелаш‚ я церан куьйгаш ду цара шаьш детташ‚ я церан бIаьргаш бу шашах царна гуш‚ я церан лергаш ду шашах царна хозуьйтуш? Ахьа ала: "Кхайкха шайн накъосташка‚ мекарло е суна‚ тIаьхьа ма татта со.\n196. Баккъалла а, сан доттагIа – Дела ву‚ Ша жайна доссийна волу‚ И ву дикачарех Iуналла деш верг".\n197. Аша, И /Дела/ а витина, шайга кхойкхуш берш, – шуна гIодан луш бац уьш‚ шайна гIо дийр долуш а бац.\n198. Аша шаьш нийсачу новкъа кхайкхича – ца хеза царна. Хьуна го уьш хьайга хьоьжуш, – царна ца го.\n199. КъинтIера вала‚ диканиг хьеха‚ дукха тергал ма бе жехIал нах.\n200. ШайтIанера талхор хьо талхо гIертахь, – Делаца ларвалар деха. Баккъалла а, Иза хезаш верг а‚ хууш верг а ву.\n201. Баккъалла а, /Делах/ кхоьруш берш шаьш шайтIанан балано схьалаьцча, /Дела/ хьехаво /зикр до/ цара‚ уьш гуш хуьлу /нийса некъ/.\n202. Амма церан вежарий (къинош деш берш) – царна-м тиларчохь гIо до хьуна цара /шайтIано а, цуьнан накъосташа а/‚ тIаккха а ледарло ца йолуьйту цара (уьш тилош къахьегарехь).\n203. Ахьа шайга аят ца деъча‚ олура: "Айхьа хаьржина хиллехьара ахьа /аят/". Ахьа ала: "Сайга сан Кхиош-кхобучуьнгара догIучу вехьена бен со тIаьхьахIуттуш вац. ХIара /КъурIан/ – шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонаш ю‚ нийса некъ а‚ къинхетам а бу, ша тешаш долчу къомана".\n204. КъурIан доьшуш долуш – ладогIа цуьнга‚ гIовгIа ма е‚ шух къинхетам бан тарло.\n205. Хьехаве хьан Кхиош-кхобург хьайгахь: муьтIахь а хилла‚ кхоьруш а хилла‚ чIогIа доцчу озаца‚ Iуьйранна а‚ суьйранна а. Хьо ма хилалахь и тергам ца бечарех.\n206. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучун гергахь дерш Цунна Iибадат дарна куралла еш дац‚ массо вочух И цIанвеш ду, Цунна сужд деш ду.


Педагоги - важное звено в образовании и духовном развитии личности\nВ Департаменте по связям с религиозными и общественными организациями Администрации Главы и Правительства Чеченской Республики состоялось очередное заседание координационно-экспертного совета при Главе Чеченской Республики по разработке учебно-методических комплектов по предметам «История религий», «Основы религии» для 5-11 классов образовательных учреждений Чеченской Республики.\nОбновлено (29.01.2014 13:51)\nР. Кадыров провел встречу с представителями духовенства\nОбновлено (29.01.2014 13:50)\nБена-Юьртара эвлаяъ СангІари-молла\nХутаев СангІари-молла дуьненчу ваьлла 1870-чу шарахь.\n1935-чу шарахь цхьана нехан меттанаш бахьанехь махках ваьккхина иза. Къаналлехьа лестина 65 шере ваьлла воккха стаг, цІена Делан лай ца везна шайн юьртахь цхьана Делан мостагІашна. Дала эхарт декъаза дойла церан. Иштта и дакъазалла кара йирзина, каде шайн декхарш кхочушдеш болу нах хилла оцу хенахь а. Хила а хилла, болуш бу, хир болуш бу.\nОбновлено (29.01.2014 13:48)\nВесет - Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) суннат\nВесетах лаьцна дуьйцу Соьлжа-Г1алара Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арах долчу коьртачу маьждиган имама Дадахаев Мохьмада.\nХьалхара заманахь, бусалба динехь Дала Пайхамарна т1е (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Джабраил малик доссийна, цунах Элча винчу хенахь, фарз 1амал хилла весет дар. Адамаша шайн чуьра да а, нана а, йиша-ваша а дуьти, арара накъост, я генара гергара ву бохуш и весет цаьрга деш хилла.\nОбновлено (15.08.2014 08:51)\nЭталон нравственного совершенства\nПо мусульманскому лунному календарю 1 января 2014 года начался месяц Рабби-уль-авваль. Он занимает особое место в мусульманском календаре, поскольку в этот месяц родился и умер Пророк Мухаммад (да благословит его Аллах и приветствует). В этот месяц верующие, согласно традиции, проводят мавлиды – поминовение Пророка. Годовщина рождения и смерти Мухаммада (да благословит его Аллах и приветствует) в этом году приходится на 12-13 января (11–12 Рабби-уль-авваля).\nОбновлено (16.01.2014 11:39)\nМалика Адуева 40 лет проработала на Аргунском сахарном заводе. Сейчас на заслуженном отдыхе. Воспитала двух дочерей.\nОбновлено (16.01.2014 11:37)