Э | Русско-Чеченский словарь\nэ межд. (выражает возражение) э; (недоумение, неожиданность) ойн\nэбони́т м эбонит (силам-хIума)\nэбони́товый, -ая, -ое эбонитан\nэвакуацио́нн||ый, -ая, -ое эвакуацин; ~ые рабо́ты эвакуацин белхаш; ~ый пункт эвакуацин пункт\nэвакуа́ция ж эвакуаци (тIамна кIелхьардãхар)\nэвакуи́рованн||ый, -ая, -ое 1. эвакуаци даьхьна (или дигна) 2. в знач. сущ. ~ый м, ~ая ж эвакуаци дигнарг\nэвакуи́ровать сов. и несов., кого-что эвакуаци ян\nэвакуи́роваться сов. и несов. эвакуаци даха\nэве́н||ки мн. (ед. ~к м, ~ки́йка ж эвенк) эвенкаш (къам)\nэвенки́йский, -ая, -ое эвенкийн\nэве́нский, -ая, -ое эвенийн\nэве́||ны мн. (ед. ~н м, ~нка ж эвен) эвенаш\nэвкали́пт м эвкалипт (дитт)\nэвкали́птов||ый, -ая, -ое эвкалиптан; ~ое ма́сло эвкалиптан даьтта; ~ое де́рево эвкалипт дитт; ~ая ро́ща эвкалиптан боьлак\nЭВМ (электро́нно-вычисли́тельная маши́на) ЭВМ (электроникица хьесап ден машина)\nэволюциони́зм м эволюционизм (эволюцихула болчу кхиамах лаьцна Iилма)\nэволюцио́нн||ый, -ая, -ое эволюцин; ~ое уче́ние эволюцин хьехам\nэволю́ция ж эволюци (кхиар хийцадаларан процесс)\nэвфеми́зм м лингв. эвфемизм (там боцчу дешан метта дош)\nэге́, э-ге-ге́ межд. xIa-a; ~! ты уже́ пришёл! xIa-a, хьо хIинцале схьавеа!\nэге́й межд. хIей\nэги́д||а ж: под ~ой чего-л. цхьаьннан тIома кIел\nэгои́зм м эгоизм\nэгои́ст м, ~ка ж эгоист\nэгоисти́ческий, -ая, -ое, эгоисти́чный, -ая, -ое эгоизме\nэдельве́йс м бот. ламанан зезаг\nэй межд. хIeй!; ~, кто там? хIей, мила ву цигахь?\nэква́тор м экватор; небе́сный ~ астр. стигалан экватор\nэкваториа́льн||ый, -ая, -ое экваторера, экваторан; ~ые стра́ны экваторера мехкаш\nэквивале́нт м эквивалент (цхьаьннан мехалла дерг)\nэквивале́нтный, -ая, -ое эквивалентениг, эквиваленте\nэквилибри́ст м, ~ка ж эквилибрист (циркан артист)\nэквилибри́стика ж эквилибристика (циркан жанр, чIогIа каде хилар)\nэкзальта́ци||я ж деган гIаттам, айамалла; [быть] в состоя́нии ~и айамаллехь хила\nэкзальти́рованный, -ая, -ое айамаллин, дог гIаьттина\nэкза́мен м экзамен; держа́ть ~ в институ́т институте экзамен дIаяла; провали́ться на ~е экзамен дIа ца ялаяла; сдать ~ы экзаменаш дIаяла; ~ по фи́зике физикин экзамен\nэкзамена́тор м экзаменатор (йэкзамен дIаоьцург)\nэкзаменацио́нный, -ая, -ое экзаменан; ~ая коми́ссия экзаменийн комисси; ~ая се́ссия экзаменийн сесси\nэкзаменова́ть несов., кого экзамен схьаэца; ~ студе́нта студентера экзамен схьаэца\nэкзаменова́||ться несов. экзамен [д1а]яла; он ~лся у профе́ссора цо экзамен профессорна дIаелла\nэкзамену́ющ||ийся м, ~аяся ж экзамен дIалун\nэкзеку́ция ж уст. экзекуци\nэкзе́м||а ж мед. экзема, хьаьтт; ру́ки в ~е (или покрыты ~ой) куьйгаш тIе хьаьттарш евлла\nэкземпля́р м 1) экземпляр; в двух ~ах ши экземпляр йолуш (или шина экземплярехь) 2) (представитель) хIума; ре́дкий ~ чего-л. цхьаьннан наггахь бен ца хуьлу хIума\nэкзо́тика ж экзотика (тамашена меттиг, хIума, Iалам и. дI. кх.)\nэкзоти́ческ||ий, -ая, -ое 1) (необычный, несвойственный чему-л.) экзотикин; ~ие расте́ния экзотике орамат 2) перен. см.\nэкзоти́чный, -ая, -ое (странный, причудливый) инзаре, тамашена; у него́ был ~ вид гар тамашена дара цуьнан; ~ наря́д инзаре духар\nэкиво́к||и мн.: отвеча́ть без [вся́ких] ~ов иъ-миъ доцуш жоп дала\nэ́кий (э́кая, э́кое) мест. указ. разг. ма; ~ ты шалу́н! ма харцхьара ву хьо!\nэкипа́ж 1 м (коляска) пайтон\nэкипа́ж 2 м (команда, обслуживающий состав) экипаж (кема лелош берш); ~ самолёта кеманан экипаж; ~ косми́ческого корабля́ космосан кеманан экипаж\nэкипирова́ть сов. и несов., кого-что кечдан, вовшахтоха; ~ бойцо́в бIахой вовшахтоха; ~ экспеди́цию экспедици кечъян\nэкипиро́вка ж 1. (действие) кечдар, вовшахтохар 2. (снаряжение) кечам, ~ для поля́рников полярникашна бина кечам\nэклекти́зм м эклектизм (тайп-тайпанара идейш, теореш цхаьнатоьхна гIурт)\nэкли́птика ж астр. эклиптика (шарахь маьлхо бен го)\nэколо́гия ж биол. экологи (ораматинний, дийнатинний юкъаметтиг Iамаен биологин дãкъа)\nэкологи́ческ||ий, -ая, -ое экологин; ~ие иссле́дования экологин талламаш; ~ие усло́вия экологин хьелаш\nэконо́м м уст. 1) (бережливый человек) кхоамча, эконом 2) (заведующий хозяйством) Iуналхо, эконом (бахаман куьйгалхо)\nэконо́мик||а ж в разн. знач. экономика (ерриг а юкъараллин производствон юкъаметтигаш; бахаман хьал; цхьана бахаман финансийн агIо Iамаен Iилма); рост ~и страны́ мехкан экономика кхиар; изуча́ть ~у экономика Iамо\nэкономи́ст м экономист; инжене́р- ~ инженер-экономист\nэконо́мить несов., что, на чём кхоош дайа, кхоадан; ~ де́ньги ахча кхоадан; ~ на спи́чках сирникаш тIехь кхоадан\nэкономи́ческ||ий, -ая, -ое экономикин; ~ий кри́зис экономикин кризис; ~ая геогра́фия экономикин географи; ~ая поли́тика экономикин политика\nэкономи́чность ж кхоамалла\nэкономи́чн||ый, -ая, -ое кхоаме, кхоалу[ш долу]; но́вый ~ый спо́соб кро́йки дараран кхоаме керла кеп; но́вый спо́соб ~ее [ста́рого] керла кеп кхоаме ю [ширачул]\nэконо́ми||я ж (бережливость) кхоам, кхоор; (выгода) кхоийнарг; для ~и вре́мени хан кхоо; борьба́ за ~ю кхоорхьама къийсам; режи́м ~и кхоаман раж; дать (или принести́) ~ю кхоадан ◊ полити́ческая ~я политически экономи\nэконо́мка ж уст. (заведующая хозяйством) Iуналхо, экономка\nэконо́мн||ый, -ая, -ое (бережливый) кхоаме, кхоам болу[ш долу]; ~о (нареч.) расхо́довать кхоош дайа\nэкра́н м в разн. знач. экран; фильм вы́шел на ~ фильм экране яьлла; на ~е телеви́зора телевизоран экранехь\nэкраниза́ция ж экранизаци, экране хIоттор\nэкранизи́ровать сов. и несов., что экране хIотто; ~ рома́н роман экране хIотто\nэкрани́ровать сов. и несов., что, тех. экран ян, дуьхьало ян; ~ ка́бель кабельна экран ян\nэкс- экс- («хилла» маьIна долу чолхечу дешнийн хIоттаман хьалхара дãкъа), мас.: экс-мини́стр экс-министр\nэкскава́тор м экскаватор; шага́ющий ~ — кога лела экскаватор\nэкскава́торщик м экскаваторхо\nэкскреме́нты мн. экскременташ, хьатI\nэ́кскурс м экскурс (духадалар, теми тIера дIатаIар); ~ в исто́рию исторе экскурс\nэкскурса́нт м, ~ка ж экскурсихо, экскурсант\nэкскурсио́нн||ый, -ая, -ое экскурсин; ~ое бюро́ экскурсин бюро\nэкску́рси||я ж 1) экскурси; соверши́ть ~ю по го́роду гIалахула экскурси ян 2) (группа участников) экскурси\nэкскурсово́д м экскурсилелорхо\nэкспанси́вность ж чарпалла\nэкспанси́вный, -ая, -ое чарпе\nэкспа́нсия ж экспанси (капиталистийн пачхьалкхаша я монополистийн группаша тайп-тайпанчу некъашца нехан пачхьалкхаш шаьш аьлларг дечу агIор ерзор, я керла территореш схьалаца гIертар); полити́ческая ~ политикин экспанси\nэкспеди́тор м экспедитор\nэкспеди́ци||я ж 1) (отправка) дIадахьийтар, экспедици; ~я гру́зов киранаш дIадахьийтар 2) (отдел, учреждение) экспедици 3) (путешествие) экспедици (бахар); спаса́тельная ~я гIоьнан экспедици; нау́чная ~я Iилманан экспедици 4) (группа) экспедици (боьлху нах); член ~и экспедицин декъашхо\nэкспериме́нт м 1) (научный опыт) эксперимент, зер; поста́вить ~ эксперимент ян 2) (опыт, попытка) эксперимент\nэксперимента́льн||ый, -ая, -ое экспериментан, эксперименташ ен; ~ая мастерска́я эксперименташ ен пхьалгIа; ~ая медици́на экспериментийн медицина; ~ым путём экспериментан кепахь\nэксперимента́тор м экспериментатор, экспериментхо\nэксперименти́ровать несов., над кем-чем, с кем-чем или без доп. эксперимент ян\nэкспе́рт м эксперт (экспертизин говзанча)\nэксперти́з||а ж экспертиза (таллар); суде́бная ~а суьдан экспертиза; произвести́ ~у экспертиза ян; отпра́вить на ~у экспертизе дахьийта; заключе́ние ~ы экспертизин сацам\nэкспе́ртн||ый, -ая, -ое экспертан; ~ая коми́ссия экспертан комисси\nэксплуата́тор м эксплуататор, [нах] бацорхо\nэксплуата́торский, -ая, -ое эксплуататор[ан]ийн; ~ие кла́ссы эксплуататорийн классаш\nэксплуатацио́нн||ый, -ая, -ое эксплуатацин; ~ые расхо́ды эксплуатацин харжаш\nэксплуата́ция ж 1) кого-чего эксплуатаци, дацор, дацадар 2) чего эксплуатаци, пайда эцар; ~я си́лы ве́тра механ ницкъах пайда эцар; сдать (или ввести́) в ~ю эксплуатаце дIаяла\nэксплуати́рование с см. эксплуата́ция 1\nэксплуати́ровать несов. 1) кого-что дацо; ~ люде́й нах бацо; ~ чужо́й труд нехан къинхьегамах пайда эца 2) что (использовать) пайда эца; ~ маши́ну машинах пайда эца\nэкспози́ция ж 1) (расположение) экспозици (хьовсийта охьаяхкар); (предметы) экспозици (хьовсийта дIанисйина хIумнаш); музе́йная ~ музейн экспозици 2) фото экспозици (сурт доккхуш яла оьшу серло)\nэкспона́т м экспонат (музейхь гайта йиллина хIума)\nэкспонент м экспонент (экспонатан гайта юьллург)\nэкспони́ровать сов. и несов., кого-что (выставлять) гайта яла\nэ́кспорт м экспорт; това́р идёт на ~ товар экспорте доьду\nэкспортёр м зкспортхо (экспорт йийриг)\nэкспорти́рование с (действие) экспорт яр\nэкспорти́ровать сов. и несов., что экспорт ян (кхечу мехка дахьа)\nэ́кспортный, -ая, -ое экспортан; ~ това́р экспортан товар\nэкспре́сс м экспресс (сеца ца соьцуш маса йоьдург); е́хать ~ом экспрессаца даха\nэкспресси́вн||ый, -ая, -ое (выразительный) исбаьхьа; ~ая речь исбаьхьа къамел\nэкспрессиони́зм м иск. экспрессионизм (коьртаниг суртхочун деган Iаткъам гайтар ду бохучу тIе Iалашо хьажийна хилла 20-гIачу бIешерашкара буржуазин литературан хьажам)\nэкспрессиони́ст м экспрессионизмхо\nэкспре́ссия ж экспресси (дагна Iаьткъаш, исбаьхьаллин дийцар)\nэкспро́мт м экспромт (кечам боцуш яьккхина йиш, байт я делла хьекъале жоп)\nэкспро́мтом нареч. ц1еххьана, кечам ца беш; произнести́ речь ~ кечам ца беш къамел дан\nэкспроприа́тор м экспроприатор (экспроприаци йийриг)\nэкспроприа́ция ж экспроприаци (хьолах дохор)\nэкспроприи́ровать сов. и несов., кого-что экспроприаци ян, схьадаккха\nэкста́з м шовкъ; впасть в ~ шовкъ ян; в ~е шовкъехь\nэкстенси́вный, -ая, -ое экстенсе (дикалла ца таеш алсамдоккху); ~ое животново́дство экстенсе даьхнийлелор\nэксте́рн м экстерн (деша а ца оьхуш экзамен дIалург); сдава́ть экза́мены ~ом экзаменаш экстернехь дIаяла\nэкстерна́т м экстернат (экзамен дIаяла ша кечам бийриг)\nэ́кстра неизм. прил. экстра (уггар дика); ~-класс экстра-класс\nэкстравага́нтность ж экстраваганталла (чIогIа тамашена хилар)\nэкстравага́нтный, -ая, -ое экстраваганте; ~ костю́м экстраваганте костюм; ~ посту́пок экстраваганте хIума\nэкстра́кт м экстракт (ораматах яьккхина хIума); ~ шипо́вника хьаьрмакан экстракт\nэкстраордина́рный, -ая, -ое Iаламате, инзаре\nэ́кстренн||ый, -ая, -ое цIеххьана; ~ый отъе́зд цIеххьана д1авахар; ~о (нареч.) созва́ть совеща́ние цIеххьана кхеташо гулъян\nэксце́нтрик м (артист) эксцентрик\nэксцентри́ческий, -ая, -ое эксцентрикин; ~ но́мер эксцентрикин хIума\nэксцентри́чн||ый, -ая, -ое эксцентрин; ~ое поведе́ние эксцентрин лелар\nэксце́сс м (нарушение порядка) талхор, эксцесс; что́бы предотврати́ть вся́кие ~ы цхьа а тайпа эксцессаш ца хилийта\nэласти́чность ж 1) саттаралла; ~ тка́ней кIадийнийн саттаралла 2) перен. дайлла\nэла́стик м (синтетическое волокно) эластик (синтетикийн хьаса)\nэласти́чн||ый, -ая, -ое 1) (гибкий, растягивающийся) сетта[ш долу]; ~ая рези́на сетта резина 2) (из эластика) эластикин; ~ые чулки́ эластикин пазаташ 3) перен. (лёгкий, плавный) дайн\nэлева́тор м элеватор (ялташ чудухку гIишло); засы́пать зерно́ в ~ ялта элеватор чу дохка\nэлега́нтность ж тамелла, безамалла, оьздалла\nэлега́нтн||ый, -ая, -ое таме, оьзда, безаме; ~о (нареч.) одева́ться таме кечдала\nэле́гия ж лит. элеги (сингаттаме байт йиш)\nэлектриза́ция ж I) физ. электризаци (электрозаряд ялар) 2) мед. электризаци (электричествоца дарба дар)\nэлектризо́ванный, -ая, -ое электричество елла\nэлектризова́ть сов. и несов., кого-что электризаци ян\nэле́ктрик м электрик; инжене́р -~ электрик-инженер\nэлектрифика́ция ж электрификаци яр, электричество ялор; ~ произво́дства производствохь электрификаци яр\nэлектрифици́рованный, -ая, -ое электрификаци йина\nэлектрифици́ровать сов. и несов., что электрификаци ян\nэлектри́ческ||ий, -ая, -ое электрически; электричествон; (дающий ток) электричество лун; ~ий ток электрически ток; ~ие маши́ны электрически машинаш; ~ая цепь электрически зIе\nэлектри́чество с электричество; провести́ ~ электричество яло; заже́чь ~ электричество лато\nэлектри́чк||а ж разг. (дорога) электронекъ; (поезд) электричка; е́хать на ~е (или ~ой) электричкица даха\nэлектро= «электрически» маьIна долу чолхечу дешнийн хIоттаман хьалхара дãкъа, мас.: электроно́жницы электротукар\nэлектроаппарату́ра ж электроаппаратура\nэлектробри́тва ж электроурс\nэлектробу́р м электробуру\nэлектрово́з м электровоз\nэлектро́д м физ. электрод\nэлектродви́гатель м электродвигатель, электромотор\nэлектродви́жущ||ий, -ая, -ее физ. электроболаман; ~ая си́ла электроболаман ницкъ\nэлектродина́мика ж физ. электродинамика (электрозарядийн боламан законаш Iамаден физикин дãкъа)\nэлектродинами́ческий, -ая, -ое электродинамикин\nэлектродои́лка ж электрохьелийузург\nэлектродо́йка ж электрохьелий озар\nэлектродре́ль ж электробуру\nэлектроизмери́тельн||ый, -ая, -ое электричество юсту; ~ые прибо́ры электричество юсту прибораш\nэлектроизоляцио́нный, -ая, -ое электроизоляцин, электроизоляци ен\nэлектроинструме́нт м электрогIирс\nэлектрока́р м электрокар, электрогIудалкх\nэлектрокардиогра́мма ж электрокардиограмма (графикаца даго болх бар дIаяздар)\nэлектрола́мповый, -ая, -ое электролампийн; ~ заво́д электролампийн завод\nэлектролече́ние с электродарба [лелор]\nэлектро́лиз м хим. электролиз\nэлектромагнети́зм м физ. электромагнетизм\nэлектромагни́т м электромагнит\nэлектромагни́тный, -ая, -ое физ. электромагнитан\nэлектромаши́на ж электромашина\nэлектромашинострое́ние с электромашинаш яр\nэлектрометаллу́рги́я ж электрометаллурги\nэлектромеха́ник м электромеханик(электромеханикин говзанча)\nэлектромеха́ника ж электромеханика (электромашинаш яран, царах пайда эцаран электротехникин дãкъа)\nэлектромехани́ческий, -ая, -ое электромеханикин\nэлектромонтёр м электромонтёр\nэлектромото́р м электромотор\nэлектромузыка́льн||ый -ая, -ое электрозурманан; ~ые инструме́нты электрозурманийн гIирсаш\nэлектро́н м физ. электрон\nэлектронагрева́тельн||ый, -ая, -ое электройовхонан; ~ые прибо́ры электройовхонан прибораш\nэлектро́ника ж электроника (электронийн процессаш Iамаен физикин дãкъа)\nэлектро́нно-вычисли́тельн||ый, -ая, -ое электронно-хьесапан; ~ая маши́на (ЭВМ) электронно-хьесапан машина\nэлектро́нн||ый, -ая, -ое электронан; ~ая фи́зика электронийн физика; ~ая ла́мпа электронан лампа\nэлектрообору́дование с электрооборудовани, электроприбораш\nэлектропа́хота ж электроохана\nэлектропереда́ч||а ж электропередача, электричество дIаялар; ли́ния ~и (ЛЭП) электричество дIаяларан зIе\nэлектропе́чь ж электропеш\nэлектропила́ ж электрохерх\nэлектропла́вка ж электролалор\nэлектроплита́ ж электроэкъа\nэлектропли́тка ж электропеш\nэлектропо́езд м электроцIерпошт\nэлектрополотёр м электроцIенкъацIанйийриг\nэлектроприбо́р м электроприбор; бытовы́е ~ы бахаман электроприбораш\nэлектропри́вод м тех. электропривод\nэлектропро́вод м электротел, электросара\nэлектропрово́дка ж электроток яхьар (или йиллар, ялор)\nэлектропрово́дность ж электрочекхьялийтар\nэлектропрои́грыватель м электропроигрыватель, пластинкашлоькхуьйтург\nэлектропромы́шленность ж электропромышленность\nэлектросва́рка ж электроэчигхуттург, электросварка, электроэчиглалорг\nэлектросва́рщик м электролалорхо\nэлектросе́ть ж электросеть\nэлектроста́ль ж электроболат\nэлектроста́нция ж электростанци\nэлектростати́ческий, -ая, -ое электростатикин\nэлектротабло́ с нескл. электротабло\nэлектроте́хник м электротехник\nэлектроте́хника ж электротехника\nэлектротехни́ческий, -ая, -ое электротехникин\nэлектротя́га ж электротаттам\nэлектроустано́вка ж электродIахIоттам\nэлектрохими́ческий, -ая, -ое электрохимин\nэлектрохи́мия ж электрохими\nэлектроэне́рги||я ж электроницкъ; потребле́ние ~и электроницкъ байар; произво́дство ~и электроницкъ бар\nэлеме́нт м 1) (составная часть чего-л.) элемент, дакъалг 2) физ. элемент; гальвани́ческий ~ гальванически элемент; 3) хим. элемент; периоди́ческая систе́ма ~ов элементийн рожаллин система 4) (личность) адам, элемент; прогресси́вные ~ы о́бщества юкъараллин прогрессера элементаш\nэлемента́рный, -ая, -ое в разн. знач. элементарни, юьхьанцара; ~ая матема́тика юьхьанцара математика; ~ые части́цы элементарни дакъалгаш; ~ые пра́вила прили́чия юьхьанцара гIиллакхан бакъонаш\nэликси́р м эликсир (спирта тIехь чIагIдина ораматийн мутта) ◊ жи́зненный ~ денден, къонвен хи\nэли́та ж с.-х., тж. перен. элита (уггар дика)\nэ́ллинг м эллинг (хикеманаш дойла, тадойла; дирижаблийн, аэростатийн гIишло)\nэллини́зм м эллинизм (грекийн малхбалера культура лакхаяьлла хан)\nэ́ллинский, -ая, -ое эллинийн\nэ́лли||ны мн. (ед. ~н м, ~нка ж эллин) эллинаш\nэ́ллипс м эллипс\nэллипсови́дный, -ая, -ое эллипсаха\nэллипсо́ид м мат. эллипсоид\nэллипти́ческий, -ая, -ое эллипсе\nэма́лев||ый, -ая, -ое сир диллина; ~ая кра́ска сир; ~ое покры́тие сиран тIехуле\nэмалиро́ванн||ый, -ая, -ое сир диллина; ~ая посу́да сир диллина пхьегIа\nэмалирова́ть несов., что сир дилла\nэма́ль ж 1) сир; покры́ть ~ю сир дилла 2) анат. эмаль (церган чкъуьйриг)\nэмана́ция ж физ., хим. эманаци, радон; ~ ра́дия радин эманаци\nэмансипа́ция ж эмансипаци [яр], паргIатдаккхар; ~ же́нщин зударий пapгIaтбахар\nэмансипи́рованный, -ая, -ое паргIатдаьккхина\nэмбле́ма ж эмблема, билгало; го́лубь — ~ мира кхокха машаран эмблема ю\nэмбриоло́гия ж биол. эмбриологи\nэмбрио́н м биол. эмбрион\nэмбриона́льн||ый, -ая, -ое эмбрионан, эмбрионера; в ~ом состоя́нии эмбрионерчу хьолехь\nэмигра́нт м, ~ка ж эмигрант (нехан махка дIакхелхинарг)\nэмигра́нтский, -ая, -ое эмигрантийн\nэмигра́ци||я ж 1) (переселение) эмиграци, дIакхалхар (нехан мехка) 2) (пребывание) эмиграци (нехан мехкахь дãхар); жить в ~и эмиграцехь дãха 3) собир. (эмигранты) эмигранташ; ру́сская ~я оьрсийн эмигранташ\nэмигри́ровать сов. и несов. дIакхалхо, эмиграци ян\nэми́р м эмир (паччахь)\nэмира́т м эмират; Ара́бские ~ы Iаьрбийн эмираташ\nэмоциона́льн||ый, -ая, -ое 1) (насыщенный эмоциями) эмоцин; ~ая речь эмоцин къамел 2) (быстро возбуждающийся) Iаткъаме, чарпе; ~ый челове́к чарпе стаг\nэмо́ция ж эмоци; ~ ра́дости — хазахетаран эмоци\nэмпири́зм м филос. эмпиризм (хIума зераххий, хаадаларххий ден; я хьекъалца а я теорийн жамIаца а Iаламах, къайленах кхетийла яц бохучу тIера философин хьажам)\nэмпи́рик м эмпирик, эмпиризмхо\nэмпириокри́тик м эмпириокритик, эмпириокритицизмхо\nэмпириокритици́зм м филос. эмпириокритицизм (19 бIешершкара реакционни идеалистийн философин болам)\nэмпири́ческ||ий, -ая, -ое 1) филос. эмпиризман 2) (опытный) зераллин; ~им путём зераллин некъаца\nэ́му м нескл. зоол. эму, тIаус\nэму́льсия ж эмульси (вовшахъуьйш йоцу ши кочалла; фотозIенарш хаалун пардо)\nэндокри́нный, -ая, -ое эндокринин; ~ препара́т эндокринин препарат\nэндокрино́лог м эндокринолог\nэндокриноло́гия ж эндокринологи (чухуларчу къайленан хIоттам, функци Iамаен Iилма)\nэ́ндшпиль м шахм. эндшпиль (шахматийн болан чаккхе)\nэнерге́тик м энергетик\nэнерге́тика ж энергетика (Iаламан ницкъех пайда эцаран халкъан бахаман дãкъа)\nэнергети́ческий, -ая, -ое энергетикин\nэнерги́чный, -ая, -ое хьуьнаре; ~ челове́к хьуьнаре стаг\nэне́рги||я ж 1) физ. ницкъ; теплова́я ~я йовхонан ницкъ 2) хьуьнар; с ~ей взя́ться за рабо́ту болх хьуьнаре дIаболо\nэнергосисте́ма ж энерги-система\nэнтомо́лог м энтомолог (энтомологин говзанча)\nэнтомоло́гия ж энтомологи (сагалматаш Iамаден зоологин дãкъа)\nэнтузиа́зм м энтузиазм (ойла айелла, дог догIуш хилар); рабо́тать с ~ом энтузиазм йолуш болх бан\nэнтузиа́ст м, ~ка ж энтузиаст (ойла айелла даггара гIертарг)\nэнциклопеди́ст м энциклопедихо\nэнциклопеди́ческ||ий, -ая, -ое энциклопедин; ~ий слова́рь энциклопедин словарь; ~ие зна́ния энциклопедин хаарш\nэнциклопе́дия ж энциклопеди; медици́нская ~ медицинин энциклопеди\nэпигра́мм||а ж эпиграмма (йоцца сатира, байт); сочиня́ть ~ы эпиграммаш язъян\nэпи́граф м лит. эпиграф (сочиненин маьIна досту цхьаьннан дешнаш, аьлларг)\nэпидемио́лог м эпидемиолог\nэпидемиологи́ческий, -ая, -ое эпидемиологин\nэпидемиоло́гия ж мед. эпидемиологи (уьнан бахьанаш толлу медицинин дãкъа)\nэпидеми́ческ||ий, -ая, -ое уьнан; ~ое заболева́ние уьнан лазар\nэпиде́мия ж ун\nэпизо́д м 1) (происшествие, событие) эпизод, хилларг 2) лит. эпизод\nэпизоди́ческий, -ая, -ое, эпизоди́чный, -ая, -ое наг-наггахь [долу]\nэпизоо́тия ж ест. эпизооти (бежнийн даьржина ун)\nэпиле́пси||я ж мед. эпилепси; припа́док ~и эпилепси тIеяр\nэпиле́птик м эпилептик (эпилептик-цамгархо)\nэпилепти́ческий, -ая, -ое эпилепсин\nэпило́г м лит. эпилог (произведенин тIаьххьара дãкъа)\nэпита́фия ж эпитафи, чуьртан йоза\nэпите́лий м анат. эпители (дегIан чкъор)\nэпи́тет м лит. эпитет (хIуманан башхалла билгалъяккхархьама тIетуху къастаман дешнаш)\nэпице́нтр м геол. эпицентр (Iаламан ницкъан юкъ); ~ землетрясе́ния мохк бегоран эпицентр\nэпи́ческ||ий, -ая, -ое 1) эпосан; ~ая пе́сня эпосан илли 2) перен. (величаво-спокойный) турпал-илли[н]…; ~ий тон турпал-иллин аз\nэполе́||ты мн. (ед. ~т м) эполеташ\nэпопе́я ж эпопей (оьмаран иллеш, эшарш я историн муьран йоккха произведени; сийлахь-доккхачух лаьцна истори); ~ Вели́кой Оте́чественной войны́ Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIеман эпопей\nэ́пос м эпос (литературан дийцаран тайпа; халкъан турпала эшарш, иллеш)\nэпо́х||а ж эпоха, мур, зама; геологи́ческие ~и геологин эпохаш; ~а феодали́зма феодализман мур\nэра ж 1) (момент летосчисления) эра, мур, хан, зама; в тре́тьем ве́ке до на́шей эры вайн эрил хьалха кхозлагIчу бIешершкахь 2) (промежуток времени) эра, зама; ~ пролета́рских револю́ций пролетарийн революцийн зама\nэрг м физ. эрг (энергин белхан барам)\nэ́рз||я м, ж, ~яне мн. (ед. ~янин м, ~янка ж эрзи) эрзой, эрзий (Мордовера къам)\nэрзя́нский, -ая, -ое эрзойн\nэритроци́||ты мн. (ед. ~т м эритроцит) эритроциташ (цIечу цIийн зирх)\nэро́зия ж эрози (геол. – лаьттан чкъор махо, хе дIахьоькхуш дохор; тех. – металл тIехулара дохар; мед. – тIехула хIуманаш йийлар); ~ по́чвы лаьттан эрози\nэро́тика ж эротика (хаадалар)\nэроти́ческий, -ая, -ое эротикин\nэруди́рованный, -ая, -ое эрудици йолу[ш долу]\nэруди́т м эрудит (эрудици ерг)\nэруди́ция ж эрудици (дукха хаар); челове́к с большо́й ~ей йоккха эрудици йолу стаг\nэсе́р м. ист. (социали́ст-революционе́р) эсер (социалист-революционер)\nэсе́рка женск. к эсе́р\nэсе́ровский, -ая, -ое эсерийн\nэска́дра ж воен.-мор., ав. эскадра (дуккха а цхьаьнатоьхна кеманаш)\nэска́дренный, -ая, -ое эскадрин; ~ миноно́сец эскадрин минашлелорг\nэскадри́лья ж ав. эскадрилья (тIеман авиацин цхьа дãкъа)\nэскадро́н м воен. эскадрон (дошлойн рота)\nэскадро́нный, -ая, -ое эскадронан\nэскала́тор м эскалатор (нах хьала-охьалело лами)\nэскала́ция ж дIадаржор, эскалаци\nэски́з м эскиз (суьртан схема, хIума ян диллина сурт, план); ~ы к карти́не суьртан эскизаш\nэскимо́ с нескл. эскимо (гIорорг)\nэскимо́сский, -ая, -ое эскимосийн\nэскимо́||сы мн. (ед. ~с м, ~ска ж эскимос) эскимосаш\nэско́рт м воен. эскорт, гIарол\nэскорти́ровать сов. и несов., кого-что гIарол хIотто, ха дан, лардан\nэсми́нец м (эска́дренный миноно́сец) эсминец (эскадрин минаш лелаен кема)\nэспера́нто с эсперанто (дуьненан шаьш кхоьллина юкъара мотт)\nэссе́нция ж эссенци; у́ксусная ~ къонзин эссенци\nэстака́да ж эстакада (тIайн кепара гIишло)\nэста́мп м иск. эстамп (схьаэцна диллина сурт)\nэстафе́т||а ж спорт. эстафета; уча́стники ~ы эстафетин декъашхой; переда́ть ~у эстафета дIаяла 2) перен. эстафета; ~а поколе́ний тIаьхьенийн эстафета\nэстафе́тный, -ая, -ое эстафетин; ~ бег эстафетин дадар\nэсте́т м эстет (хазалла езарг)\nэсте́тика ж 1) (наука) эстетика (искусствон исбаьхьаллих лаьцна философин хьехам) 2) (красота) хазалла, исбаьхьалла\nэстети́ческий, -ая, -ое эстетикин, эстетически, хаза, исбаьхьа\nэсто́нский, -ая, -ое эстонийн\nэсто́н||цы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж эстон) эстонаш\nэстра́д||а ж в разн. знач. эстрада; подня́ться на ~у эстраде вãла; арти́сты ~ы эстрадин артисташ\nэстра́дный, -ая, -ое эстрадин; ~ конце́рт эстрадин концерт\nэсэ́совец м эсэсовхо\nэсэ́совский, -ая, -ое эсэсовхойн\nэ́та мест. ж см. э́тот\nэта́ж м этаж; ве́рхний ~ лакхара этаж\nэтаже́рка ж этажерка, книгашйохкург\nэ́так разг. 1. нареч. (так, вот так) иштта-м; ~ ты и не дойдёшь иштта-м хьо дIа а кхочур вац 2. в знач. вводн. сл. (примерно) иштта; ~, дня че́рез два-три иштта, цхьа-ши де даьлча ◊ и так и ~ иштта а вуьштта а; то так, то ~ цкъа ишта, ткъа вуьшта; ни так ни ~ я ишта а я вуьшта а\nэ́такий, -ая, -ое мест. указ. разг. иштта [долу]\nэтало́н м 1) эталон, бãрам; ~ ме́тра метран эталон 2) (образец) эталон, кеп\nэта́п м 1) этап, мур; но́вый ~ социалисти́ческого строи́тельства социализм дIахIотторан керла мур 2) воен. этап, пункт 3) ист. (партия арестованных) этап, тутмакхаш; отпра́вить по ~у (или ~ом) этапаца дIадахийта 4) спорт. этап, мур; после́дний ~ эстафе́ты эстафетин тIаьххьара мур\nэ́ти мн. от э́тот, э́та, э́то 2 уьш\nэ́тика ж 1) филос. этика (вовшашна юкъахь хила дезачу гIиллакхах, оьзда леларх лаьцна философин хьехам) 2) (нормы поведения) этика (нахалахь леларан къепе); враче́бная ~ лоьраллин этика\nэтике́т м этикет (гIиллакхах цавохар); соблюда́ть ~ этикет ларъян\nэтике́тк||а ж этикетка; накле́ить ~у этикетка тIелато\nэти́л м хим. этил\nэтиле́н м этилен (газ)\nэти́ловый, -ая, -ое этилан; ~ спирт этилан спирт\nэ́тим 1. тв. п. от э́тот, э́то 2; 2. дат. п. от э́ти\nэтимологи́ческий, -ая, -ое этимологин; ~ слова́рь этимологин словарь\nэтимоло́гия ж лингв. этимологи (дешнийн схьадовлар толлу Iилма)\nэти́ческий, -ая, -ое этикин\nэти́чный, -ая, -ое этике; ~ посту́пок этике хIума\nэтни́ческий, -ая, -ое этнически, халкъан; ~ соста́в населе́ния бахархойн этнически хIоттам\nэтно́граф м этнограф\nэтнографи́ческ||ий, -ая, -ое этнографин; ~ая ка́рта этнографин карта\nэтногра́фия ж этнографи (халкъан историн дIадахнарг а, церан культуран юкъаметтигаш а Iамаен Iилма; халкъан ша-тайпа башхаллонаш)\nэтнологи́ческий, -ая, -ое этнологин\nэтноло́гия ж этнологи\nэ́то 1 1) (частица) и; кто ~ там стучи́т? мила ву и цигахь хIума еттарг?; как ~ так? иштта муха ду и? 2) (связка) иза; жизнь — ~ борьба́ дахар иза къийсам бу\nэ́то 2 мест. указ. с 1. и, иза 2. в знач. сущ. и, иза; как всё ~ случи́лось? и дерриг а муха хилира?; никто́ ~му не пове́рит цунах цхьа а тешар вац; от ~го по́льзы не бу́дет цунах пайда бер бац\nэ́тот мест. указ. м (э́та ж, э́то с) иза, и, xIapa; на э́том берегу́ кху хин йистехь; ~ дом и́ли тот? xIapa я иза цIа?; ничего́ с э́тим де́лом не вы́йдет xIoкxy гIуллакхах хIумма а хир дац\nэтю́д м иск., лит., муз. этюд; ~ к карти́не суьртан этюд\nэтю́дник м этюдашхо\nэфеме́рный, -ая, -ое эфемере\nэфе́нди м нескл. эфенди (гIиллакхечу къамелехь Турцехь стаге кхайкхаран кеп)\nэфе́с м мукъ (туьран, шаьлтанан)\nэфио́пский, -ая, -ое эфиопийн\nэфио́||пы мн. (ед. ~п м, ~пка ж эфиоп) эфиопаш\nэфи́р м 1) хим. эфир 2) (воздушное пространство) эфир, хIаваъ; передава́ть в ~ эфире дIадала; шум в ~е эфирера гIap\nэфи́рн||ый, -ая, -ое 1) хим. эфиран; ~ое ма́сло эфиран даьтта 2) перен. (лёгкий, воздушный) эфире\nэфироно́с м (растение) эфир-буц\nэфироно́сн||ый, -ая, -ое эфиран, эфир лун; ~ые расте́ния эфиран ораматаш\nэффе́кт 1) эффект; произвести́ ~ эффект ян 2) (результат) эффект, пайда; лека́рства не да́ли никако́го ~а молханаша цхьа а тайпа пайда ца бин 3) мн. ~ы театр. эффект; световы́е эффе́кты серлонан эффекташ\nэффекти́вность ж эвсаралла\nэффекти́вный, -ая, -ое эвсара; ~ ме́тод эвсара кеп\nэффе́ктный, -ая, -ое эффекте, эффект йолу (или лун); ~ костю́м эффекте костюм\nэх межд. э, вай, эхI; эх, ты вай, хьо яI!\nэ-хе-хе́ межд. эхIе-хIей\nэ́хо с йилбазмохь; го́рное ~ — ламанан йилбазмохь\nэхоло́т м эхолот (хIорданан кIоргалла юстург)\nэшафо́т м эшафот, ирхъуллийла\nэшело́н м эшелон (цIерпоштан хIоттам)


Серанс — Википеди\nСеранс (фр. Cérences) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Манш. Дозанашца йу Кеттревиль-сюр-Сьенн, Бреаль, Бриквиль-сюр-Мер, Шантлу (Манш), Юдимени, Лангронн, Ле-Лорер, Ле-Мени-Обер, Мюневиль-сюр-Мер, Трелли, Вер (Манш). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Серанс&oldid=5188426»


Марина Зудина — ТЕАТРОН\nВ ОЖИДАНИИ УИЛЬЯМСА\nВ МХТ им. Чехова сыграли «Трамвай «Желание» Теннеси Уильямса. Поставить одну из самых сложных пьес


Нохчийчоь -- Соьлж-гlалахь кхаж тосучу куьпана хьалха хелхаволуш ву Кадыров Рамзан, 04Гlу2011\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира хаамийн гIирсашкахь кест-кеста артиклаш язъеш хилар хууш ду массарна а. ХIинца къолам шаршорехь шен говзалла талла волавелла Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а. Цуо „Известия“ газетехь зорбане яьккхина шен артикл, Малхбузене нах дIаэхарх лаьцна йолу.\n„ХIунда аьлча - Даймохк“ - иштта патетикалле цIе ю оршот дийнахь „Известия“ газета тIехь араяьллачу артиклан. Цунна бухахь хIоттийна куьгайоза а ду, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан.\nАртиклан цIаро ма гайтара, цу тIехь дийцаре даьхнарш ду, пачхьалкхан вахархочуьн цуьнга безам хила безар а, ткъа и безам бахархошна, нагахь санна иза цхьана хенахь Iедалан даржашкахь хиллехь-м муххале а, - Малхбузене эхийтар дехкийтарехь тоьшаллийца чIагIбина хила безаш хилар а.\nЦу артикалца доьзна карла долу таханлерачу Оьрсийчоьнций, Нохчийчоьнций цхьана агIор, Малхбузенций вукха агIор доьзна долу, мел кIезга а, ши хIума.\nХьалхарниг – ши кIира а дац Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло дозаллийца хаам баржийна, шайн Евробертаца эххар а визанийн режим малъяран хьокъехь барт хилла, аьлла. Цигахь башха дерг хIун дара аьлча, и визанаш ялар могIарерачу бахархошна малдина дац.\nОьрсийчоьнан куьйгалло Евробертаца къийсинарг дара бIе эзар сов волчу оьрсийн кIезга я дукха лакхарчу даржанашкахь болчу хьукматхошна визанаш ялар аттаче даккха бохург дара. Даймахке безам Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллехь а, иза цу тайпанчу политикана кхобалйинчу Кремлехь а кIезга хиларан тоьшалла ду те тIаккха, цара масех шарахь хьаькмашна Малхбузене дIасалела аьттонашкахь сел саьхьара къийсина хилар?\nШозлагIниг - кху тIаьхьарчу шина-кхаа шарахь инзаре лакха даьлла Европе схьаоьхучу Нохчийчуьрчу мухIажарийн терахь. Цхьаццадолчу хьостанаша дийцарехь, беккъа цхьана дIабаьллачу гIура баттахь 250 стаг араваьллера ДегIастанара Европе некъ юхьара лаьцна. Т\nкъа тенденци, олуш ма-хиллара, лакхайолуш ю. И хIума кхин дIа данне а доцуш санна Iен аьтто а ца хилла, Нохчийчуьрчу Iедало, дийцарехь, ша башха некъ лехна и мухIажаралла сацадан Iалашонца: тIаьхьарчу кIиранашкахь дозанал аравала бакъо луш долу паспорташ, кхин ца луш, сацийна республикехь, цигара кхаьчначу косташца. ХIинца ГIалгIайчу а, ХIирийчу а, кхечу Къилседа Кавказерчу республикашка а боьрзуш ву нохчий, шайна и паспорташ, цигахь къаьънаш а луш, дахийтархьама.\nКху деношкахь шайн доьзалшца Австрехь тховкIело еха баьхкинчу Соьлжа-гIаларчу мухIажаршца Саиева Медница а, цуьнан кхин йолчу Заретица а къамел хилира Маршо радион. Цара дуьйцу, адам Нохчийчура дIакхалхаран бахьанех лаьцна а, шаьш цIерадовларан бахьанехь а.\nСаиева Медни: „Хи санна дIаоьхуш бу нах. Цундела сацийна паспорташ далар. Сарташ а даьхна, дозанал аравала паспортана кехаташ чудала ваханчу сан вешера, 50 сов шо а долуш волчу, кехаташ дIа ца эцна, паспорташ кхин луш дац, аьлла. Тахана кхечу махка а вахана, ахча а делла, даккхийта деза цуьнан иза. Ша ваха араваьллачуо миччахь а доккхийтар ма ду иза.\nДIа хIунда оьху нах? Со 4 бутт хьалха паспорт даккхийта яхча, цигахь инзаре дукха адам дара, 200 хуьлура, 300 стаг а хуьлура рогIехь лаьтташ. Цигахь шина -кхаа дийнахь лаьтташ берш а хуьлура. Дог а гIеллуш, охьалегара цхьаберш. Цхьаберш и рагI бахьана долуш леташ а нислора. „ХIун дийр ду оха, цхьанхьа болх бан меттиг а яц, сан пхи бер, сан ялх бер ду, тхайн бераш а эцна, цаьрга деша а дешийта, болх а лаха, дIадаха дохку тхо“, олура цара.\nКегийчу нах-а олура, "шаьшна ца лаьа дIадаха, цIахь дай-наной а дара шайн, амма ца дахча, дан амал доцучу хьоле девлла" шаьш, олий."\nIедало паспорташ ца даларх вада араваьлларг цаьрга сацалур вац, бохуш дуьйцу Меднис а, Заретас а кхин дIа а. Ткъа дозанал аравала бакъо луш йолу паспорташ Нохчийчохь ца даларх мискачу нахана зе хиларий, луларчу республикашкарчу Iедалхошна сахиларий бен, -цара уьш нохчашна кхьаънех дохур хиларна, - кхин цул совнаха жамI хир долуш гIулч яц, аьлла тена ю и шиъ.\nСаиева Медни: „Хьажахь, тахана цара цу цIахь паспорташ сацоран, ГIалгIайчохь а, ГIебартахь а лур ма дуй уьш, ахча дIа делча. Цаьрга сацалур буй дIабаха бевлларш, цара цу махкахь вуьтуш ца хилча, са кхачийна хилча...“\nЗарета: „Цига-м самукъа даьллий я хазаташий, я гай бахьана долуший воьдуш ваций цхьа стаг а.\nШен са дукъдича воьдуш ву. Йиша-вешех а хаьдда, ков-керт охьа а кхоьссина, гергарлонех а хаьдда, муьлш бу а ца хуучу нахана тIе хийрачу махка ваха атта ма дац. Берашна деша меттиг бац. Деша ишколе вахнарг а, берийн беша вахнарг а хьийзаво, кхетамкхиорхочуьн я хьехархочунна совгIаташна ахчанаш гулде, бохуш.\nХIора дийнахь дIадоьху ахчанаш. Кхетамкхиорхо маре йодахь, берашка совгIат эца олу, цунна партална чамданаш гулъеш ахча ло олу берашка, хьехархочун йина де даздан ахча гулде олу. Масане ду уьш. Луш пенси доцург хIума дац. Даа ца деза, мала ца деза, загIа лелон ца деза вуонехь а, диканехь а. Иштта тхайн йиш йоьхна арадевлла лелаш ду-кх тхо, дац хазахета лелаш-м“.\nСаиева Медни: „Хьажал хьо, 10 бIе туьма пенси дара сан. Цунах сан тезетахь дала а дезара, сагIийна дала а дезара. Цунах берана эца а езара...“\nЗарета: „ЦIийнда а ма вац хьан я кIант а вац...“\nСаиева Медни: „Вац. Со суо цомгаш ю, инвалид ю, ши ког дIа ца лелаш. Ас хIун дан деза тахана?! И тхайн мохк беза а безаш, тIом болчу хенахь а тIаьхьа цу махкара дIа а ца доьлхуш, дерриге а ловш, Iийнера тхо...Схьабаьккхина нитташ а бухкийташ ца хилча, хьонка а бухкийташ ца хилча, цу махкара массо а хIуманна тIехиъна уьш хилча, шен даватIарг, мича гIо тхо, хIун де оха? Лей тхо?!“\nМаршо радио: Иза дерриге а карладолу „Известия“ газетера артикал йоьшуш. Цхьана агIор, пачхьалкхан лакхарчу Iедалхоша шайн хьукматхошна маьрша Малхбузенехула лела бакъонехь шерашкахь кхуьйсуш, и бакъонаш царна йохуш хилар а, шаьшна а, шайн доьзалшна а Малхбузенехь таронаш Iалашъеш хилар а, - цуьнан тоьшалла ду, масала, кху деношкахь Кипрехь дIадехкина долу шайн миллионаш кIелхьара даха гIерташ Оьрсийчура Iедалхой а, совдегарш а саьхьара лелар, - ткъа вукху агIор могIарерачу нахана, шаьш садукъдарах бовдда хьаьгначу, и бовда некъ бехкар.\nАвторо-м боху, и некъ могIарерачу бахархошна а ца боьхкуш, хьаькмашна бехка беза. Цуьнан дешнаш хезийла-кх Нохчийчоьнан мигрантийн гIуллакхашца йолчу хьукматийн белхахошна.


Аренда таунхауса, дуплекса, бунгало за рубежом. База таунхаусов в аренду выгодно. Абруццо


Куьзи (Сона а, ЛуагӀа а) — Википеди\n46°45′36″ къ. ш. 4°01′54″ м. д.HGЯOL\nКуьзи (Сона а, ЛуагӀа а)\n17,91 квадратан километр\nКуьзи (фр. Cuzy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Луьзи, ШагӀбонна, Исси-л'Евек, МонмогӀ (Сона а, ЛуагӀа а).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Куьзи_(Сона_а,_ЛуагӀа_а)&oldid=7838144»


Актер Сугаипов Сурхо: Европах нохчалла а ца хуьйцуш...\nТовбеца-бутт 04, 2017\nНохчийн актер Сугаипов Сурхо\nШи шо хьалха Францехь гайта йолийра режиссера Леонар Сарас яьккхина «Сийлахь стаг» цIе йолу шина декъах лаьтта исбаьхьаллин кино.\nОцу киночохь гойту Марков аьлла цIе яхначу нохчочун а, францхочун Гамильтонан а доттагIаллин уьйраш.\nОвхIанистанехь куп тоьхначу арахьарчу легионийн декъехь тIеман гIуллакхехь хуьлу и шиъ.\nЦхьана буса буьйранчийн низам а дохош, леопардна талла вахана ши доттагI овхIанхойн тIемалоша йинчу кIелоне нисло.\nГамильтонна вуон чевнаш йо. Шен гихь мостагIчун кара ца вохуьйтуш, бинчу гуона юкъара воккху иза нохчочо.\nЛегионийн могIарера вохаво буьйранчаша Марков.\nЦул тIаьхьа Марковс (бакъйолу цIе Мурад хуьлу цуьнан), шен ма- хуьллу ка-маIарш хьоькху маьршачу дахарехь дIатасавала гIерташ.\nПарижехь гергарчу нахехь шен кIант а караво цунна, доттагIчо Гамильтона отеле балха а нисво иза. Амма туьйранашкахь бен ца хуьлу хеппи-энд.\nМа моьтту атта а дац-кха хийрачу махкахь дIатарвала…\nКиноиндустрин говзанчаша лаккхара мах хадийра оцу кинон.\nДоккхачу дозаллица дуьйцура нохчийн гуонашкахь а филмех лаьцна.\nХIунда аьлча, коьрта ролаш ловзийнарш вайн махкахой бара, Германехь а, Белгехь а тховкIело карийна беха Сугаипов Сурхо а, Идиев Рамзан а.\n"Сийлахь стаг" филмера сурт: Сугаипов Сурхо а, Идиев Рамзан а\n"Сийлахь стаг" филм дуьххьара хиллехь а, тIаьххьара ца хилира коьртачу турпалхочун Сугаипов Сурхон дахарехь.\nТоронтохь дIаяьхьначу дуьненаюкъарчу кинофестивалехь Леонар Сарин кино гайтинчул тIаьхьа, сиха гIаравелира актерийн похIма хиларца Сурхо.\nЦул тIаьхьа масийтта тоьллачу киношкахь ролаш ловзийна цо.\nШен сайтан агIонашкахь дуьне мел ду даьржинчу нохчийн къоман векалша кеп-кепарчу тIегIанаш тIехь бохучу кхиамех даим а дуьйцучу, яздечу Маршо Радиона схьакарийра Германехь веха нохчийн актер Сугаипов Сурхо.\nДехха хилира тхан цуьнца дийцарш. Даймохк дIатесначул тIаьхьа немцойн махкахь интеграци ярх, экономика дIа а теттина, киноискусство юьхьарлацарх, ша шена иэшам хилахь а, ша шеца бинчу бертах ца вохарх, довш ду боху нохчалла шегахь ларда гIертарх, тахана даймахках хьегахь а, цкъа мацца а дай баьхначу лаьтта ша вусур хиларх а.\nРадио Маршо: Сурхо, хьо Москох дуьненчу ваьлла, цул тIаьхьа цхьа кIезиг Нохчийчохь ваха рицкъ хилла хьан. Тахана Германехь ву хьо. Жимма хьайн дахарх йолу къайленаш гучуяхахьа тхуна.\nСугаипов: Со Москох вина ву, амма цигахь Iийна вац со. Школе а Нохчийчохь вахна со, хьалхара тIом баллалц со цIахь Iийна ву. Соьлжа-ГIаларчу Минутка олучу меттигехь ваьхна со. Хьалхара тIом бирзинчул тIаьхьа Нальчике дIадахара тхо, шина шарахь цигахь хан яьккхира тхан доьзало. Юха шолгIа тIом марсабаьллачу хенахь а, юха а Нальчике цхьана ханна дIакхелхира тхо. 2000-чу шарахь юха Германи схьадаьхкира тхо.\nМаршо Радио: Хала дарий юьхьанца хийрачу махкахь? Лергашна хийра мотт, култура, менталитет. Дукха беха барий интеграцин некъ?\nСугаипов: Кхи хала аьлла хала а дацара суна. Цхьа кхечу дуьненчу къаьчча санна дацара, кхин дIоггара вайх къаьсташ хIорш а ма бац. Вайн амалца а, менталитетца а ца догIуш цхьацца хIуманаш ду кхеран, бакъдерг аьлча.\nВуьшта, хьо стенга вогIу а хууш, хIара хIун пачхьалкх ю а хууш, кхеран истори а евзаш, жимачу пачхьалкехера ара а ваьлла, кхузахь хьо хьайн башхачу леларца ваха хало хир дуй хаа деза хьуна. Шайн низамаш ма ду кхеран, уьш ахь лардичхьана хала дац. Ахь ламаз дой, хIун юий, хIун ца юий, хьан къамелехь хIун могуьйтий, цуьнца бала болуш кхи цхьа а вац.\nАс юха а боху, коьртаниг кхеран низамаш ахь лардичхьана. Интеграцица кхи проблемаш яц. Вайга хаьттича, цхьацца хIуман тIехь мел а паргIат бу хIорш, къамелашца а, духарца а, масала.\nМаршо Радио: Хьо тахана цIеяххана актер ву. Масех киночохь васташ гайтина ахь. Ткъа селхана, актеран корматалла а йоцуш, багахь мотт а боцуш, муха бIо буьйлира хьан дуьненна а бевзачу актерашца цхьана майданахь эр ду-кх вай, Францин режиссеро йоккхучу кино чохь рол ловзор?\nСугаипов: Дела реза хуьлийла оццул лаккхара мах хадабарна! Кхи иштта цIе яххана актер а вац со, масийтта рол ловзийна ас киношчохь, вуьшта аьлча, дIатасавелла воллуш-м ву со. Агентство а ю сан, цхьа аьтто хир бацара-те бохуш, тIаьхьаваьлла лелаш ву со. Цкъачунна даккхий хIуманаш дац, амма суна цкъачунна тоаме кхиамаш хуьлуш схьавогIуш ву со.\nХьайн ненан маттахь васт гойтуш ца хилча, хала хуьлу. ТIаккха хьан корматалла а яцахь, ведда воьддуш Iама везаш хуьлу хьо, ма дарра аьлча, дукхачара иштта дан а до и. Театралан доьшийлех хьо чекхваьлла вацахь, хала ду.\nДуьххьара ас дакъалаьцна кино "Сийлахь стаг" францхойн режиссеран кино яра. Царна хаьара, со актер воцийла, цундела цхьа бутт хьалха со Париже дIа а вигина, соьца болх бира кино йоккхучара. Нохчийн зуда а яра цу филмехь дакъа лоцуш, Джабраилова Йисита. Цо а дукха гIо дира суна. Тексташ гочъеш, муха ала деза а, дерриг а хьоьхуш.\nАтта дац, аммма и гIуллакх хьуна интересе делахь, дIоггара къинхьегам ца хета хьуна и.\nМаршо Радио: Хьоьца оцу филмехь коьрта васт гойтуш Белгин вевзаш волу актер Жереми Ренье вара. Дегала хетарий цунна мила ву а ца хуучу хьоьца цхьана киночохь ша гойтуш? Шуьшиннан юкъаметтигаш муха яра?\nСугаипов: ЧIогIа бакъахьара кIант вара иза. Жереми Ренье ша гоьваьлла актер велахь а, цхьана а кепара къестамаш ца бора цо. Я ас а ца оьцура и вевзаш, цIе яьккхина актер хилар тергоне. Вевза дукха хан йолуш санна, вовшах кхеташ хуьлура тхойшиъ даим. Самукъане, бегашех кхеташ вара иза.\nНохчийн къомах, цуьнан исторех хаа лууш а вара Жереми. Къамелаш дар хуьлура тхойшиннан съемкаш йирзинчул тIаьхьа а, садоIучу хенахь а, хIума юучу заманчохь а. Тхойшинна юкъара башхалла гайта ца дезий хаъал гIиллакх долуш вара иза.\nМаршо Радио: Ахь цхьана интервьюхь элира, съемкашкахь хьо чIогIа воьхна хьийза, паникехь хуьлу, ийзало аьлла. Ткъа хIинца дIашарвеллий хьо?\nСугаипов: ХIинца дуьххьара санна хала дац. Атта хета суна хIинца. Зеделларг мел а гулделла сан съемкашкахь адамашца цхьана болх баре терра. Муха рол гайта еза а Iема хьуна, тIаккха ийзавлар де дийне дIайов. Бакъдерг аьлча, жимма саготта, карзахе хилар тIехь дуьссу хIуъа дийцича а. Делахь а, дуьххьара санна чолхе дац хIинца.\nМаршо Радио: Киноискусство хооби лору ахь я хьан йоцуш таро йоцу професси хилла дIахIоьттина?\nСугаипов: Хобби аьлча а нийса хир дац и. Ахь ма бохху, и корматалла караерзо гIерташ, сайн ма хуьллу къахьоьгуш схьавогIуш ву со. Сан професси ю и аьлла лара мегар ду-кх и ас. Мел таронаш ю сан, кхиамаш хир бу я бац, замано гойтур ду. Цкъачунна безаш тIеэцна ас хIара болх.\nМаршо Радио: Цхьана хьайн интервьюхь ахь элир-кх да-нана реза дац айхьа хаьржинчу некъана, тахана берта баьхкиний уьш?\nСугаипов: Иштта барт а бухуш, дуьхьал ма бацарий уьш. Царна вас еш хиллехь-м дуьтур дара ас и. Деца-ненаца юкъаметтигаш гал а йохуш, кхи хIуммаъ ца гуш тIаьхьаваьлла ма вацарий со. Тахана мел а сан гIуллакх дIадоьдий хууш, агентство а ю сан, цхьаццанхьа кастингашкахь а хуьлу со, киношка а кхойкху, и гуш сан ден-нена интерес меттахъелира. Даим соьга хоьтту, муха ду, хIун ду олий, самукъа а долу церан сан кхиамех.\nМаршо Радио: Ахь элира-кх цкъа хьайга цхьа рол кховдийча, уггар хьалха сценарий луьсту ахь. Хьайн амалца, менталитетца йогIуш яцахь, тIе ца лоцу айхьа аьлла. И стереотипаш дIа а теттина, муьлхха а васт схьа а оьцуш, болх хIунда ца бо ахь? Гонорараш а хир ма ю цигахь лаккхара.\nСугаипов: Атта-м дара! Кху дуьненчохь дуккха а хIуманаш ма ду атта. Атта ду олий деш ма ца хуьлий дийриг. Со дIаволалуш дуьйна а, ас сайца бина барт бара, къанвелча а, валар-висар хилча а, сайн тIаьхьенна оцу киночохь со гича эхь хетар долу хIума айса лелор дац аьлла.\nВуьшта сценарий цхьаццанхьа сайна ца тайча дуьхьало йо ас. Ас хьалха ма аллара, оцу балхана тIаьхьа а ваьлла, хьераваьлла, ахча-бохча хьалха даьккхина, лелаш ма ваций со. И яц сан Iалашо. Цундела сайга рол кховдийча, цуьнан чулацаме а хьожий, олу ас «хIара, важа суна ца тов».\nСох кхеташверг а хуьлу, ца кхетарг а нисло. «ХIан-хIа, суна кхузахь хIуммаъ хийца ца лаьа» олий, соьца реза воцург нисло. Иштта меттиг нисбелча, «суна бехк ма билла, шун Дала аьтто бойла» олий, буьту ас.\nАхь ма бохху, хийла йоккха гонорар карара йолуш меттиг а нисбелла. «Хийла» аьлча-м, нийса хир дац и. Шозза нис-м делла, агент а цецволуш, «хьо лартIахь вуй, хьо актер ма ву, ахь хьайга боххург дан ма деза» бохуш. ХIан-хIа, хьо кхетар вац, тхан Нохчийчу дIа а вигина, цигахь жимма хан а яккхийтина, цигара нах а, дахар а хьуна довзийтича кхетар вара хьо олу ас.\nМаршо Радио: Айхьа хьайца бинчу бертаца схьавогIуш ву-кх хьо?!\nСугаипов: ХIинццалц схьа оцу бертаца, сайн даштIехь схьавогIуш-м ву со. Вуьшта со болх бан волавелла а ма яц дукха хан, 3-4 шо бен дац. Цкъачунна, Дала мукъалахь, оцу тIехь сацавелла Iаш-м ву со.\nМаршо Радио: Хьайн кинокарьерехь псевдоним оьцур яра олий ойла хила а хуьлий хьан, я хьуна Сугаипов Сурхо тов?\nСугаипов: Сугаипов Сурхо тов суна! Цкъа дагадеанера суна, нохчийн Iедалехь фамили язъян. Тхан фамили Сугаипов ю. Тхан ден деда СоIип хилла. Вай массеран а тайпанаш ду, гаранаш ду. ТIаккха оцу тайпана юккъерчу гарийн фамили схьаэцча а яккхий цIераш хуьлу. Иштта хийца лаам хиллера сан, юха а, ойла йича, махкахь болчу сайн гергарчарех дIахадар санна хуьлу-кх и аьлла, дIадисир-кх сан и. Сугаипов аьлла сан цIе а яьржина яьлла, со суо а цунах дIаийна…\nМаршо Радио: Маса киночохь дакъалаьцна ахь?\nСугаипов: Пхеа киночохь ролаш ловзийна ас. Таханлерачу дийнахь ялхолгIа киночохь васт гайта рол кховдийна соьга. Ойла еш ву со, реза хиоча а ца хилча хIун дара-те бохуш. Шо довш къаьстар ду сан гIуллакх. Цкъачунна дийцаршкахь ду тхо.\nМаршо Радио: Оцу филмех уггар хьан даго тIеэцнарг, юх-юха хьо воккхаверца хьоьжург муьлхара ю?\nСугаипов: Юх-юха цаьрга ца хьежало со, хьуна бакъдерг дезахь. Цкъа шозза хьаьжначул тIаьхьа, сайн гIалаташ, кхачамбацарш гучудуьйлу суна: кхузахь и динехь, дIогахь важа динехь олий, сайна догэтIаш, сайгара бехкаш доху ас.\nЦундела юх-юха ца хьоьжу со. Айса ловзийначу васташлахь аьлча, дуьххьаралера рол гергара хета суна. Нохчо а вара иза, со санна Европе схьавеана, кхузахь дIатарвала гIерташ, и дерриг а девзаш вара иза. Оцу халонех со суо а чекхваьлла хиларна, цундела "Сийлахь стаг" киночуьрчу терпалхочун васт гергара хета суна.\nМаршо Радио: Хьоьца цхьана филмехь хьан кIентан рол ловзийнарг хьан гергара вара..\nСугаипов: ХIаъ. Сан шичин кIант ву иза. И кIант ша жима волуш дуьйна, оха массара а кхуьнах диканиг актер хир ву а олуш, къаьсттина похIма долуш вара.\nМаршо Радио: Цуьнан дахар кхи дIа муха нисделира? Цул тIаьхьа цуьнца кхи филм араяьллий?\nСугаипов: Цо киночохь дика гайтира ша. Соьга хаьттича, цу филмехь массарчул а дика рол ловзийра цо. Цул тIаьхьа кино чохь васт гайтина дац цо. Иза школехь доьшуш ву укъачунна. Дешна ваьллачул тIаьхьа шен лаам хилахь, хир ву цунах актер а. Бакъду, цуьнан да-нана дуьхьал-м дац цо хаьржжинчу некъана… Дикка воккха а хилла иза, шо дара тхойша ганза. Бутт хьалха гинера суна иза. Воккхахилла, дегI даьккхина цо.\nМаршо Радио: Со гал ца яьллехь, хьан 15 шо дара, даймохк дIатосучу хенахь. Цул тIаьхьа 11 шо даьлча дуьххьара бIаьрг тоха вахара хьо винчу лаьтте. Муха хийтира хьуна керлачу гIалин васт? Муха тIеийциар хьо Соьлжа-ГIалано?\nСугаипов: Гуш ду гIала юхаметтахIоттийна хилар, хаза ю вайн гIала. Милла а кхузара сайца цига вигина, дIагайта а юьхькIам болуш. Делахь цхьа сингаттаме дара суна цигахь. ХIунда аьлча, со кхиина, ас идийна некъаш суна ца карийра цигахь. Со жимчохь левзина меттигаш, тхан цIа лаьттина меттиг, тхан уьйтIе, тхо доттагIашца футбол левзина майда, и дерриге а дагаоьхура суна..\nИ меттаигаш ца гуш са хьийзара сан, дагалецамашка вуьйлуш. Тоххара сан бераллехь суна хеттачул а жима яра гIала, хьалха йоккха хетара суна и.\nМаршо Радио: Тахана социалан машанашкахь дукхха а къийсамаш хуьлу, «хьан», «тхан» боху лексиконаш юкъаялар бахьана долуш. Нохчийн къам шина декъе доькъу дуккхаъчара, Европехь беха нохчий шайх дIа а къастош. Хьуна лазаме хетий и къестамаш бар? Я бен а ца хета?\nСугаипов: Суна чIоггIа халахета. Ас цхьа а ца къаставо, я вайнгиг а, я кхин къаьмнаш а. Ша адам бакъахьа хилчхьана, суна бен дIа ца хилла, и миччара велахь а, Iаьржа велахь а, кIан велахь а, муьлхачу динан векал иза велахь а. Адам дезаш ву со, гергарлонаш тIе а узу ас. Иштта кхиина ву со.\nВайн чуьранаш берриш гергара хета суна. Вовшашца дов я цакхетам хилча а, цхьа къам ма ду вай. Со а тIеIоттало иштта комментарешна социалан машанашкахь, «мохк дIатесний», «хIара дуй», «и дуй» бохуш, дIатоьттуш.\nЦхьа наггахь волчунна иштта хетарх, массеран а дагахь и ойланаш ю аьлла ца хета суна. ХIоранна а шен-шен истори а, бахьанаш а ду мохк дIатасаран а. Суна вай цхьаъ хетта, миччахь велахь а, Iийнехь а.\nМаршо Радио: Мацца дахана а цкъа цIа гIур ду тхо олуш хеза махкал арахьа бехачу вайнаха. И ойланаш хьан коьрте а оьхуш хир ю. Юха а, цигахь ас хIун дийр ду, стенна пайден хир ву со бохучу хеттаршца хьуо хьайца къамеле вуьлуш хир ву хьо. ТIаккха муха жоьпаш карадо хьуна оцу хеттаршна?\nСугаипов: Суна хаа-м ца хаьа, айса цIахь хIун лелор дара. Амма суо цигахь тарлур вари-м хаьа суна. Сайна цигахь самукъане хир дарий а хаьа суна, со цигахь вовр воций а хаьа суна. Суна безаш дуккха а нах бу цигахь. Цкъчунна хIара, иза лелор дара айса ала суна хаа-м ца хаьа. Я кестта цIа гIур ву аьлла ойла а яц сан.\nЦIа воьдуш хилча а, ши куьйг ластийна ваха а ца лаьа суна, сайх цIерачарна бала а ца беш, цхьа зеделларг долуш, цхьанна пайден а хир волуш гIур ву водахь а. Сан да, нана, доьзал берриг кхузахь бу. ЦIа дерза дага дагIахь а, цхьаний гIур ду тхо. Хьан доьзал болччахь бу-кх хьан даймохк.\nРадио Маршо: Хьуна ваха аьхна долччахь бу-кх даймохк…\nСугаипов: Суна аьхна ду-кх сан доьзал а, гергара нах а болччахь\nАктераш: Сугаипов Сурхо а, Жереми Ренье а


Халкъан а, мехкан а дуьхьа ваьхнарг - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\n13.05.2016 14:19 Пятница\n2004-чу шеран май беттан 9-чу дийнахь дукха адам дара Соьлжа-г1аларчу стадионехь Толаман Де даздан гулделла. Гуттар а ша ма-вогг1ура, т1еман дакъалацархошца хазахетар декъа веанера Нохчийн Республикан Президент Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Б1аьстенан декхначу дийнахь ямартло, тешнабехк кечбинчара дахаран некъ хадийра Ахьмад-Хьаьжин (Дала гечдойла, Дала г1азот къобалдойла цуьнан). И шийла кхаъ баржийра хаамийн г1ирсаша ярташкахула, г1аланашкахула, пачхьалкхашкахула, мел хезначуьн дог а дохош. Уггаре а хьалха кхолладелла синкарзахе хаттар, массеран а аьлча санна, цхьаъ дара: «Юха а т1ом болало-те, х1ун хила доллу-те?» Иштта хаттар кхолладалар ларамза а дацара, х1унда аьлча Ахьмад-Хьаьжас олуш дара: «Со т1ом сацо г1ерташ вац, со т1ом гуттаренна а д1абаккха г1ерташ ву». Новкъавара Ахьмад-Хьаьжа Нохчийчуьра т1ом ца сацийта, нохчийн къам хьийзо 1алашо йолчарна. Шайн тешнабехкаца, ямартлонца уьш к1езиг бацара. Царна т1амах болу пайда боккха бара. Ахьмад-Хьаьжа санна болу нах наггахь бен ца кхиабо халкъо, ца бовлу халкъана юкъара. Бевлча а, церан сий-пусар дан а, уьш ларбан а кхетам, хьекъал ца тоьаш муьраш дукха баьхкина нохчийн исторехь. Шен доьналла, хьекъал, кхетам болу къонахий бовза, уьш лара, ларбан, церан сий-ларам бан ца хуу къам дехха халонехь, сингаттамехь деха, ша иштта дахаран бахьнах цхьа хан д1аяьлча бен ца кхеташ. Куьйгалхо воцу къам тобанашка декъало. Иза ю къам дакъазадаларан хьалхара г1улч. Шен оьмарехь и г1улч яьккхинчу къомах цхьа къам дан, барт-марзо хилийта г1ерташ, т1еман ц1е д1а а яйина, машар х1отто 1алашо яра Ахьмад-Хьаьжин. «…Со нохчийн халкъан паччахь вац, со нохчийн къоман ц1арах машаран векал ву» — дешнашца шен дахаран некъ машаран, масла1атан некъ хилар ч1аг1динера Ахьмад-Хьаьжас. Иза цуьнан амалан дикачех аг1о яра, и аг1о яра халкъо цуьнгахь гуттар а къобалйийриг – машар кхайкхор. Историн некъан бохаллехь Ахьмад-Хьаьжа нохчийн къоман хиллачу массо а баьччанех, куьйгалхойх дуьххьарлерниг вара дахар масла1атечу, машаречу новкъа даккха араваьлла. Иштта сирлачу вастехь вехар ву Ахьмад-Хьаьжа халкъан дагалецамашкахь, иэсехь а.\nВайн нохчийн къоман историн некъе а, цуьнан кхолламе а б1аьргтоьхча, хиллачун, леллачун леррина ойла йича, гушдерг а, билгалдолург а цхьаъ ду: чолхе а, къиза а дахар хилла нохчийн халкъан. Историн некъан муьлхха а мур схьаэцча, оцу муьрехь хиллачу куьйгалхочун я т1еман баьччан кхолламе хьаьжча, билгалдериг цхьаъ ду: декъаза кхоллам хилла церан а, шайн халкъан санна. Хьалха хилларг, тахана дерг, хьалха хилла а, тахана йолу а юкъараллин-политически хьал вовшех тера ду, вовшех къаьсташ а ду. Вовшех уьш къаьсташ хиларан коьрта билгало: хьалха хиллачарел тахана долу адам кхетам лакхара хиларца къаьсташ хилар. Х1окху халачу хьелашкахь куьйгалхо хила хала ду, х1унда аьлча хийла вайн дайша сийлахь лийринарг сийсаздина, бехкамех бехказлонаш йина, шайна атта а, нахана ницкъ беш ехаш тобанаш хиларна. Нохчийн къам иттаннаш дакъошка, партешка, боламашка декъаделлачу хенахь; къам х1аллакьхиларна а, ша-шен х1аллакдаран а зил т1е кхаьчначу хенахь, йиша-ваша а вовшашца ийг1ина, гергарлонаш хедачу хенахь, доьзалш а бухучу хенахь, стагана ша-шех а жоп дала хала долчу хенахь Нохчийн Республикан Куьйгалхо вара Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Дукха къахьийгира цо ша куьйгалхо хилале хьалха а Нохчийчохь т1ом ца хилийта г1ерташ. Г1аланашкахь, ярташкахь адамаш вовшахдетташ, гуламашкахь, кхеташонашкахь долуш дерг ма-дарра д1адуьйцуш, зуламан бахьнаш, зуламан дай а бовзуьйтуш, къахьоьгура, болх бора цо. Иза кхоьрура юха а вайн махкахь т1ом баларна, цундела цо кхайкхам бора т1еман ц1ерга халкъ кхосса г1ертачаьрга: «Шуна къа х1унда ца хета х1инцца т1амна бухара дала г1ертачу халкъах? Шаьш ох1ла доцучу г1уллакхех байракхаш йина, вайн дайша б1ешерашкахь лелийна бусулба дин, 1адаташ, ламасташ емал а дина, шу х1ун пачхьалкх кхолла г1ерта? Дита лулара къаьмнаш а шайн ц1ахь, шайн лаамехь даха. Вешан ц1ахь даха хууш доцу, вовшашлахь барт а боцу шу х1ун дика, х1ун дин эцна даха дохку луларчу Дег1астана?»\nЦуьнан кхайкхаме а, цуьнан дехаре а ла ца дуьйг1ира. Цуьнан кхайкхаме ладогг1ал а синош а, дог1маш а маьрша дацара зуламан дайн. Историн йохаллехь (1999 шо кхаччалц) нохчийн лаьтта т1ера цхьа тоба ца яхнера кхечу къоме т1ом хьебан. Тайп-тайпанчу къаьмнийн векалех лаьтта т1емалойн тобанаш Нохчийчуьра Дег1астана яхара. Оцу хенахь дерриге а дуьне а ладоьг1уш дара, хьан х1ун олу-те, бохуш. Бух болуш, т1аьхьало а йолуш къоман ц1арах, къомах а, махках а жоп а луш, дош ала стаг хила веза мур бара иза. Доьналла оьшура: харцо харцо ю ала а, бакъдерг бакъ ду ала а. И доьналла шегахь дерг Нохчийн Республикан муфти Ахьмад-Хьаьжа вара. Цо, цхьана а кепара д1а-схьа а те1ар доцуш, ма-дарра массарн а д1ахаийтира: Дег1астана бахнарш нохчийн къоман ц1арах бахна цахилар, къомаца церан цхьа а з1е цахилар а.\nЭвлаяашна а луьйчу заманахь куьйгалхо хила доьналла къаьчначух вон дош олурш бовлар цецвала х1ума дацара. Хьаг1, массо хенахь а, шел тоьлла волчуьнца лелайо. Х1ун толам бара Ахьмад-Хьаьжас баьккхинарг? Уггаре а хьалха толам харцонна т1ехь баьккхира цо. Ас-со бахарал хьаладаьккхира (иза-м цуьнгахь хьалха а дацара) цо къоманана вацар, цунна г1уллакхдар, цуьнан лазамаш, лехамаш, сатийсамаш, дегайовхонаш шен а йина. Царех дуьйзира цо шен дахар. Цунна къеггина тоьшалла ду къоме цо референдумехь дайтина хаттар: «Хьуна муьлххачу пачхьалкхехь даха лаьа, нохчийн къам?» – аьлла.\nОцу хаттарна жоп деллачул т1аьхьа, къоман дагахьдерг х1ун ду хиъначул т1аьхьа, шен хьекъал, кхетам, ницкъ, доьналла а т1ехьажийра къоман синкхачан хьостанаш ц1андарна, уьш юхаметтах1итторна. Ахьмад-Хьаьжа куьйгаллехь волуш махка ц1аерзийра иллиалархойн тобанаш, юхакхоьллира, меттах1иттийра ансамблаш: «Вайнах», «Нохчо», «Даймохк»; театраш: Х.Нурадиловн ц1арах ерг, оьрсийн, тайнагийн; музейш, библиотекаш. Меттах1оттийначу телевиденехь нохчийн къоман 1адаташна, г1иллакхашна лерина передачаш д1ахьора. Лоькхура эшарш, олура иллеш. Уьш, къоман синан а, амалан а билгалонаш, хьехор, яржор дихкина дара «нохчийн пачхьалкх» ян арабевллачара. Хиндерг хууш санна, Ахьмад-Хьаьжа сиха вара адамашца цхьаьнакхетарш д1адахьа. Цхьаьнакхетаршкахь ша деш долу къамел, хаттаршна ло жоьпаш, муьлххачу а хаттарна, бух болуш, т1аьхьало йолуш, 1аьвшшина а хуьлура цуьнан. 1аламат дукха болх бира Ахьмад-Хьаьжас махкара арабевлларш ц1аберзо а, уьш Нохчийчохь д1атарбан а г1ерташ, кхерам а боцуш церан дахар хилийта 1алашо йолуш. Цуьнан тергонехь схьайиллира иттаннаш ПВР-аш, г1о-накъосталла дира б1еннашна, эзарнашна г1орасиз, заь1ап долчу адамашна. Цуьнан бала бара 1илманчийн, спортсменийн, студентийн дахар-1ерца, церан сатийсамашца, ойланашца. Цо ца элира 1илманчашка: «Хьостамаш де!», цо ца битира пенсионераш: «Шун пенсех герз эцна…», — аьлла; ца элира хьехархошка: «Шайна лаахь, болх бе, ца лаахь — школашкара д1адовла, шуна дала алапа дац сан…» Ахьмад-Хьаьжас цаьрга массаьрга а кхайкхам бира, ша куьйгалле х1оьттина масех к1ира даьлча: «Махкахь а, махкал арахьара 1илманчаш, кхетам, хьекъал долу, х1окху халкъаца, махкаца а бала болу нах! Шуьгара г1о оьшу халкъана, махкана, суна а Нохчийчохь дахар юхаметтах1отто. Вай массара а лардан деза х1ара къам бохамех, цундела х1ораммо а шен ас-со д1ататта деза, дарба лаха деза къоман лазамечу чевнашна. Нагахь г1о дан шаьш кийча дацахь, новкъарло цаяр доьху ас…» Къам декъа а ца доькъуш, х1ара дика ву, х1ара вон ву а ца бохуш, х1ара дехьа хилла, х1ара сехьа хилла а ца бохуш, барт бан нигат а дина, вехаш хилар гора цуьнан х1ора а дашехь, цо маршонехьа йоккхачу г1улчехь. Нохчийн къоман дахарехь цкъа а цахилларг дара Ахьмад-Хьаьжас динарг: спортсменашна, артисташна, яздархошна деза совг1аташ дира. Гуьмсехь вовшахтоьхна д1адаьхьира А.Айдамировс «Еха буьйсанаш» роман язйина 30 шо кхачар даздаран хьолехь, яздархоша, 1илманчаша, журналисташа докладаш а еш (2002 шарахь). Нохчийн халкъан яздархочунна А.Айдамировна «Волга» машен совг1атна елира. Махкахь а, махкал арахь а дика вевзачу Х.Нурадиловн ц1арахчу театран актеран Д.Омаевн 60 шо кхаьчча даздарш д1адаьхьира Гуьмсерчу Берийн кхоллараллин Ц1ийнехь. И цхьаьнакхетар чекхдаьлча «Волга» машенан дог1анаш д1аделира Дагунна. Иштта «Волга» машенаш елира халкъан илланчина В.Дагаевна, актерана С.Дакаевна. «Терек» командин х1ора декъашхочунна машенаш луш тешаш хилира вай. Б1еннаш заь1апхошна маьхза д1аелира машенаш. Дарбане сатуьйсу эзарнаш адамаш (дуккха а харж еш) Москва, кхечу г1аланашка а хьовсийра; эзарнаша бераша садаь1ира РФ-чу тоьллачу курорташкахь, санаторешкахь. Ахьмад-Хьаьжа куьйгаллехь волуш, цо оьшшучу барамехь ахча хилийтарна, схьайиллира школаш, лакхара дешаран заведенеш. Уьш дерриге а вайна гина, вайна девза дика г1уллакхаш ду. Ткъа мел дара, кхин а вайна ца девза, цо дина диканаш! Халачу, адамийн синошна чевнаш йинчу, адамаш карзахдевллачу заманахь дехаш дара вай. Хала дара ишттачу хенахь куьйгалхо хила, къоман а, мехкан а дуьхьа вехаш хилча муххале а. Ахьмад-Хьаьжа къонах а, хьекъале политик а вара. Цо Россехь а, кхечу пачхьалкхашкахь а дехачу халкъашна д1ахаийтира нохчий террористаш цахилар, зулам Нохчийчу деана хилар, и зуламхой т1еэцнарш нохчашлахь к1еззиг бен цахилар. Ша 1елимстаг хиларе терра, цо ша мел йоккху г1улч, мел олу дош нисдора бусулба динан т1едахкаршца, лехамашца. Муьлххачу а къоман дахаран ойла йича, цуьнан леррина тидам бича, иэсехь карлаюьйлу тайп-тайпанчу политикийн ц1ераш. Царна юкъахь бу зуламан дай, зовкхе, беркате дахар д1ах1оттийнарш, къомана дикане боьду некъ билгалбинарш. Царех уггаре а сий-ларамечу т1ег1анехь ву – адамаша хазачу, ларамечу дашца ц1е йоккхург, иэсехь виснарг. Делахь-х1ета, Ахьмад-Хьаьжа дикачу дашца шех дагалецамаш хилийта, къоман иэсехь виса а кхиъна, ша къоман дуьхьа дина дика дуккха а г1уллакхаш бахьнехь. Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1еман дакъалацархоша баьккхинчу Толамах цаьрца цхьаьна хазахетар декъа вахханчохь тешнабехк бира Ахьмад-Хьаьжина. Цуьнан дахаран некъ хадийначеран ницкъ ца кхаьчна дикане, масла1ате, НР-ка юхаметтах1отто цо билгалбина некъ хадо. Мостаг1ий ницкъ ца кхаьчна халкъан дикане сатийсар, дегайовхо а хадо. Шен ден некъ ца ходуьйтуш, Нохчийчохь беркате къахьоьгуш ву цуьнан к1ант, РФ-н Турпалхо, НР-н Куьйгалхо Р.А.Кадыров. Дала декъалвойла, шен са а ца кхоош, халкъан дуьхьа ваьхна Ахьмад-Хьаьжа!


Ебекревон — Википеди\n49°07′34″ къ. ш. 1°09′59″ м. д.HGЯOL\nЕбекревон (фр. Hébécrevon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Манш. Дозанашца йу Сен-Жиль (Манш). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ебекревон&oldid=5161035»


Сен-Мишель (ЛуагӀе) — Википеди\nСен-Мишель (фр. Saint-Michel (Loiret)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀе.\nДозанашца йу Батии-ан-Гатине, Бон-ла-ГӀоланд, Буакоммен, МонбагӀгӀуа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Мишель_(ЛуагӀе)&oldid=7839412»


Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, "Имарат Кавказ" хьалханча Умаров Докка, "ГIалгIайчоь Вилайатан" амир Евлоев Ахьмад.\nОьрсийчохь уггар ларам болу бусалба стаг ву муфтийн Кхеташонан гIантда шайх Гайнутдин Равиль. Иштта сацам бина кху деношкахь гIезалойн "Бизнес Online" газето арахецначу рейтинган авторша.\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан хIоттийна цара 5-чу могIаре, нисса ГIезалойчоьнан хиллачу а (Шаймиев), хIинца волчу а (Минниханов) президенташна а, ткъа иштта UFC чемпионна Нурмагомедов Хьабибна а тIаьххье. Кадыровн рейтинг охьайоьжна, я хьалаяьлла ала хала ду, иза Оьрсийохь дуьххьара хIоттийна хиларна.\nАла деза, и статистика ша цхьаъ цахилар, Дагестанера спортхо Нохчийчоьнан куьйгалхочул хьалхаваьккхина йолу. "Дуьненера ларам болу 500 бусалба" глобалан рейтинган эксперташа 2019-чу шарахь Нурмагомедов юкъатоьхна шайн "седарчийн" олучу тептарна, "Дагестанехь хилла ца Iаш, Нохчийчохь а, Советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу кхечу бусалба пачхьалкхашкахь а иза вуно лоруш" хилар билгалдоккхуш. Ткъа Кадыров оцу "лараран уьнна" тIехь вац.\nХаам: "Дуьненера ларам болу 500 бусалба" (TheMuslim500) рейтинг хIоттош берш бу Урдунерчу паччахьан талламан центран (The Royal Islamic Strategic Studies Centre) эксперташ. Иза хIоттош ю хIора шарахь 2009-чу шарахь дуьйна. 1-50 меттигаш номершца гойтуш ю, бисинарш (450) багарвеш бу, царах 20 стаг а ву къастош, "Лараме хьахоран тептарна" юкъатохарца. Кху шара ТОП-500 рейтингехь хьалхарчу меттигехь ву Туркойчоьнан президент Эрдоган Реджеп (2-гIа - СаIудийн паччахь Салман, 3-гIа ву Урданан паччахь Iабдаллахь 2-гIа).\nКадыров даима а ву ТОП-500 декъашхо\nАмма Кадыровн дозалла дан бахьана ду. "TheMuslim500" рейтинг 2009-чу шарахь кхоьллинчхьана иза хIоразза а юкъатоьхна ву цунна (иштта жамI гайтина кхин цхьа а бусалба стаг вац Оьрсийчуьра).\nБакъдерг дийцича, иза цкъа а ца хилла хьалхарчу 50 стагана а, висинчу 450-х "лараме хьахийнчарна" а юкъахь. Нурмагомедов юкъавахана рейтингана 2019-чу шарахь. Цунна цу сохьта елла "седанан меттиг" (Нурмагомедов дуьххьарлера Оьрсийчуьра бусалба ву цу лакхене кхаьчна волу).\nКхузахь шена тIе тидам бохуьйтург ду рейтинган авторша Кадыровх лаьцна бина хаамаш муха хийцабелира бохург, аьлча а, дуьненаюкъарчу эксперташа иза дикачу агIор хьехо волор муха хилира бохург.\n2009-2012: "Кадыров аьчкан буйнахь латтош ву Нохчийчуьра Iедалан институташ";\n2013-2016 (тIетоьхна): "Вуно чулацаме Нохчийчохь реконструкция ян аьтто бина, уггар хьалха Оьрсийчоьно лучу ахчанца. И бахьана долуш "иза цхьаьна ца догӀу лелар долуш ву";\n2017: изза, амма дIадаьккхина "иза цхьаьна ца догӀу лелар долуш ву";\n2018-2019: дIадаьккхина "аьчган буй" а, "Москох ахча" а хьахор. Керла верси иштта ю: "Вуно чулацаме Нохчийчохь реконструкция ян аьтто бина, дIаяьхьна маситта дуьненаюкъара исламан конференци, царах цхьаъ 2016-чу шарахь гIоьртира бусалба-суннаташ боху кхетам билгалбаккха".\n"Оьрсийчуьрча исламехь Гайнутдин ша цхьаъ бен вац лараме фугура"\nКадыровл а тIаьхьабуьсуш бу цу агIор, вай юхьехь йийцинчу Оьрсийчуьрчу бусалбанийн рейтингехь цулла хьалха болу ГIезалойчоьнан векалш.\nИштта, ГIезалойчоьнан президентан Минниханов Рустаман аьтто белира ТОП-500 рейтингана юкъаваха 5-зза (2010-2015). ХIоразза а иза хьахийна ву "ГIезалойчоьнан керла президент" аьлла. Ткъа цулхьалха цу даржехь хилла Шаймиев Минтимер "TheMuslim500" рейтинган юкъахь хилира цкъа - 2009-чу шарахь.\nЦуьнца цхьаьна, Минниханов а, Шаймиев а мила ву кхетош бинчу хаамехь дуьйцург цу шиннах лаьцна дац, ГIезалойн Республика мехала регион хилар ду: "ГIезалойчоь хьоле регион ю Оьрсийчоьнна юккъехь Iуьллуш йолу. Цигара динан культура хестош ю, шеца бусалбалла а, Европан культура а хиларца".\nКадыров санна хIора шарахь аьлча санна рейтингана юкъатоьхна ву Оьрсийчуьрчу рейтинган лидер Гайнутдин Равиль (юкъарваьккхина цхьана 2010-чу шарахь). Цуьнан амал дикачу агIор хьехош ю рейтинган эксперташа.\n"Оьрсийчуьрчу исламан системехь уггар лараме стаг волчух тера ду иза… Иза коьрта фигура ю Кремлан а, Оьрсийчуьрчу бусалбанийн а юкъаметтигашкахь", - яздо цара.\nУмаров Докка а, Тазиев Iела а радикалаш бац, политикаш бу\n2009-чу шарахь хIоттийначу хьалхарчу "TheMuslim500" рейтингехь Оьрсийчуьрчу ларам болчу бусалба-политикашна юкъахь вуьйцуш вара 4 стаг: хьалха вай хьахийна Кадыров а, Шаймиев а, ткъа иштта Умаров Докка а, гIалгIа Евлоев Ахьмад а.\nУмаров Докка "Имарат Кавказ" тобанан хьалханча вара, 2013-чу шарахь Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша дIовш малийна вийна волу.\n"Къилбаседа Кавказерчу цхьамогIа субъекташкара гIаттаман боламаш къайлаха цхьаьнатоха гIерташ ву иза", - яздора 2009-чу шарахь хIотийначу дуьненаюкъарчу рейтинган эксперташа. Цкъа бен кхин цу рейтингехь ца хилира Умаров.\nЕвлоев Ахьмад (иза коьртачу декъана вевзаш ву Оьрсийчохь Тазиев Iела цIарца) Iаткъаме тIемалойн хьалханча вара "Имарат Кавказ" структурехь "ГIалгIайчоь Вилайатана" куьйгалла деш волу.\nЕвлоев Ахьмад (Тазиев Iела)\nЕвлоев лецира 2010-чу шарахь. Карарчу хенахь террорхо хилла аьлла валлалц шена тоьхна хан токхуш ву иза "КIайн гIургIаз" олучу Соликамскерчу колонехь.\nЕвлоев шозза хилла ТОП-500 рейтингана юкъахь (2009-чу, 2010-чу а шерашкахь). Цо лелийнарг "Оьрсийчоьнан къилберчу дозанца маьрша бусалба пачхьалкх кхолла гIортар" аьлла хоуьйтуш ду талламан авторша.\n"TheMuslim500" рейтингца цхьаьна хIоттош Iедал ду ша лаьтта экстремистийн тептар. Амма я Умаров а, я Евлоев а, я кхин волу Кавказера цхьа а стаг цкъа а хилла вац цу юкъахь.\nОьрсийчоьнан Iедалша, "экстремисташ", "террористаш" аьлла, Къилбаседа Кавказерчу къайлаха лелачу тобанийн декъашхошна мухIарш диттинехь а, и рейтинг хIоттийначу дуьненаюкъарчу эксперташна царах уггар Iаткъаме нах доккхачу декъана политикаш бара, кхераме радикалаш болчул а.


Денис Черышев : "Счастлив, что помог команде голом" - Sport.ru\nSport.ru / §¶§е§д§Т§а§Э. §±§а§Э§е§Щ§С§л§Ъ§д§Я§Ъ§Ь "§Ј§С§Э§Ц§Я§г§Ъ§Ъ" §Ґ§Ц§Я§Ъ§г §№§Ц§в§н§к§Ц§У, §б§в§С§У§С §Я§С §Ь§а§д§а§в§а§Ф§а §б§в§Ъ§Я§С§Х§Э§Ц§Ш§С§д "§І§Ц§С§Э§е", §б§в§а§Ь§а§Ю§Ю§Ц§Я§д§Ъ§в§а§У§С§Э §г§У§а§Ы §б§а§Т§Ц§Х§Я§н§Ы §Ф§а§Э §У §Ю§С§д§й§Ц §й§Ц§Ю§б§Ъ§а§Я§С§д§С §Є§г§б§С§Я§Ъ§Ъ §б§в§а§д§Ъ§У "§®§С§Э§С§Ф§Ъ" (2:1).\n"§°§й§Ц§Я§о §У§С§Ш§Я§С§с §б§а§Т§Ц§Х§С §г§Ц§Ф§а§Х§Я§с. §і§й§С§г§д§Э§Ъ§У, §й§д§а §б§а§Ю§а§Ф §Ь§а§Ю§С§Я§Х§Ц §Ф§а§Э§а§Ю. §і§б§С§г§Ъ§Т§а §Щ§С §б§а§Х§Х§Ц§в§Ш§Ь§е", ЁC §Я§С§б§Ъ§г§С§Э §№§Ц§в§н§к§Ц§У §У §г§У§а§Ц§Ю §Ъ§Я§г§д§С§Ф§в§С§Ю§Ц.\n§Ї§С§б§а§Ю§Я§Ъ§Ю, §п§д§а §У§д§а§в§а§Ы §Ф§а§Э §№§Ц§в§н§к§Ц§У§С §У §г§а§г§д§С§У§Ц "§Э§Ц§д§е§й§Ъ§з §Ю§н§к§Ц§Ы". §±§Ц§в§У§н§Ы, §Ъ §д§С§Ь§Ш§Ц §б§а§Т§Ц§Х§Я§н§Ы, §а§Я §Щ§С§Т§Ъ§Э §У §ж§Ц§У§в§С§Э§о§г§Ь§а§Ю §Ю§С§д§й§Ц §б§в§а§д§Ъ§У "§ї§г§б§С§Я§о§а§Э§С" (2:1).\nVictoria importantЁЄsima. Muy feliz por volver a marcar. Seguimos ⚽ Muchas gracias por vuestro apoyo. §°§й§Ц§Я§о §У§С§Ш§Я§С§с §б§а§Т§Ц§Х§С §г§Ц§Ф§а§Х§Я§с. §і§й§С§г§д§Э§Ъ§У §й§д§а §б§а§Ю§а§Ф §Ь§а§Ю§С§Я§Х§Ц §Ф§а§Э§а§Ю. §і§б§С§г§Ъ§Т§а §Щ§С §б§а§Х§Х§Ц§в§Ш§Ь§е. \n§¶§а§д§а §а§б§е§Т§Э§Ъ§Ь§а§У§С§Я§а Denis Cheryshev (@cheryshev90) §®§С§в 2 2016 §У 2:46 PST\nЧерышев забил второй мяч за "Валенсию"\nФутболДенис ЧерышевПримера (Испания)ФК ВаленсияФК Малага


Зуда яло дагахь тохавелла цкъа мацах Нохчийчуьрчу цхьана эвлара ша шех ч1ог1а б1о булуш волу цхьа кура жима стаг, шена гергахь зуда яллол бахам шен вовшахкхетча.\n- Ахь бохху там а лур бу ала, - хабар дахьийтина кIанта пхьадухехь ехачу шена езачу йоьIан дега, – дуьненан даьхни шен шорта ду, йоI езаелла шена, рицкъа кхоор долуш вац ша, йо1 яийта шега, аьлла.\nВахана геланча хабар эцна. Тамашийна жоп деана геланчас.\n- Реза ву ша захалонна, бах йоьIан дас. Шена оьшуш хIумма а дац, бах цо. Амма цхьа хIума я, бах. Хилахь, томана а хир и, бах цо, хилахь тIаьхьарчу тIаьхьенна пайдаэца а хир.\n- ХIун ю-те и, дакъаза ма яларг? – аьлла курачу кIанта.\n- ВорхI стигланий, ворхI латтаний юккъехь ворхI лам бу. И ворхI лам баьккхина кIант хьо велахь, оьшуш дац хIумма а, оьшуш дац дуьненан рицкъа а, оьшуш бац там-товр а, ала бах хьоьга. Оцу лаьмнийн цIерш хIокху бустамашкахь ю, - аьлла, бустамаш тIехь долу тептар дIакховдийна геланчас.\nТептар т1ехь бустамашца яздина хилла:\n«Хьалхара лам бу хьуна – диканехь-вонехь, ваша санна, уллохь хуьлуш волу тешаме доттагI. И лам баьккхиний ахь? Вуй хьан тешаме доттаг1?\nШолгIа лам бу хьуна – адамаша вовшийн деш долу сий. Баьккхиний ахь и лам а? Вуй хьо адамийн сий дан хууш? Вуй хьо наха сий деш?\nКхоалгIа лам бу хьуна – адаман адаме болу лерам. Наха лерам бой хьан? Ахь айхьа а лорий нах?\nБоьалгIа лам бу хьуна – дуьненан маьIна толлуш долу, валлалц Iамо дезаш долу Iилма. Хьуо 1илма долуш вуй хьо? Долуш дерг тоьар ду аьлла хетий хьуна?\nПхоьалгIа лам бу хьуна – сиха ца веллачо баьккхина лам – собар! Бевзий хьуна и лекха лам?\nБоьалгIа лам бу хьуна – и хьалхара пхи лам баьккхича, дагна хуьлу кхаъ. Хиллий хьан дагна и мерза кхаъ?\nВорхIалгIа лам бу хьуна – уггаре а лекха лам. Оцу ломан ц1е хьулйина ю вукху ялх ломан ц1ерашкахь. Хьалхарчу ломан ц1еран т1аххьара элппий, шолг1ачу ломан ц1еран шолг1а элппий, ткъа иштта кхоалг1ачун хьалхарий, доьалг1ачун кхоалг1ий, пхоьалг1ачун доьалг1ий, йолхалг1ачун хьалхарий элпаш, вай х1инца билггал ма-даххара, т1ахьа-хьалха д1аяздахь, лекхачу ломан ц1е билгалйоккхуш долу дош д1аязлур ду.\nОцу лакхенера охьахьаьжча, хьайна гинарг хьоьца хилахь, со реза ву гергарло лело а, захало дан а. Ялх элпах лаьтташ ду хьуна и дош».\n- Лело хала яц и х1ума. Iай а, аьхка а лело мегаш ю, бах, - аьлла геланчас. - Ширлуш а яц, мел лелорах. Зудчо а, стага а, жимчо а, воккхачо а лелош товш ю, бах. Чохь а, арахь а лелайо.\nХIун я аьлла воккхачу стага шен нуц хила гIертачу жимачу стаге?\nВоккхачу стеган йо1 йига хьакъ хиллий иза?


(Цхьогул дӀасахьажийна кхузе)\nнох. Цхьогал (лат. Vulpes vulpes) олу. Цхьогалаш дуккху а мехкашкахь хуьлуьш ду Европехь, Азехь, Ӏамерикехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Цхьогал&oldid=1785627»


Нохчийчоь, хьонке боьлху нах\nКхиамаш а, кхачамбацарш а довзуьйтуш, дIадаханчу шеран жамIаш билгалдохуш вовшахтоьхначу кхеташонехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо дIахьедина белхазаллица къийсамехь толамаш баьхна ша аьлла.\nКъинхьегаман массо а агIонаш махкахь дебон а, шоръян а ницкъ кхаьчна, уггар боккха кхиам лору ша, аьлла мехкан куьйгалхочо, цхьацца йолу коммерцин проекташ бахьанехь, бахархошна белхан меттигаш нисъян таро хиларна.\nДахначу шарахь, Кадыровн дIахьедаршца, 100 инвесторийн проект кхочушйина республикехь, кхин а 200 а лара мегар ду дахаре йирзинчех. Цара белхан меттиг лур ю 15 эзар стагна.\nСхьаоьцур вай, таллархьама, 39 эзар гергга нах беха ломан цхьа кIошт.\nЦхьана беркатечу заманчохь даьхни лелош, латтанаш дуьйш къахьоьгура цигарчу бахархоша. ТIемаш бирзинчул тIаьхьа дуккха а нах Соьлж-ГIала охьабирзира.\nЦхьаберш аттачу дахарх хьаьгна, важа дакъа белхан меттигашца къоьлла хIотторна, ца бевллачу денца, шайн доьзалш кога-ира хIитто а, напха лаха а.\nТкъа тахана? Мича хьелашкахь бохку оцу кIоштара нах?\nГурахь социалан хьукматаша бахарехь, болх-некъ боцучийн терахь 10 проценте охьалахделла, цундела Iедалхоша хIоттийначу суьртаца, сом даккха аьтто боцурш наггахь бен а бац\nХьаькамашна сурт бIаьрла гайта лаарх, бакъдуй-те дуьйцург? Кхаж баьллий-те оцу кIоштарчу бахархойн бутт байча буй буьззина алапа а оьцуш, дIатарбаларехь.\nСаламбекан 40 шо ду. Чохь 6 доьзалхо а ву. Эвлахь нах дIасалелош таксхо ву иза. Да хьоьгур волуш хьал дац элира цо, шайн юртахь белхан таронашца.\nБелхаш ярташкахь дан а дац\nСаламбек: «Белхашца хьелаш таханалерачу дийнахь, дIадаханчу шеран гуьйренца дуьйнна, ледара ду. Белхаш ярташкахь дан а дац, гIаланашкахь гIишлош ян махкал арахьара балийна белхалой бу.\nТоххара масссо а гIала охьататтавеллера, хIинца юха хьалаоьху, Iен а, баха а ярташка. Шен цIахь латта я даьхний лелор гIоле хеташ цIа оьху нах».\nСаламбека аьлларг мел бух болуш ду хаархьама кхи а цхьана вахархочуьнца хилира Маршо Радион къамел.\nИза а хиллера, хилча болх бийр болуш, амма болх цахиларо, нахана чухIоьттина, цхьаццанхьа куьйгаш Iуьттуш, йоьхнарг тоеш, латош, шен доьзал хене баккха декхаре винарг.\nЕхачу аьхкано, гурахь луларчу юьртахь нахана мехах цIенош деш, тхевнаш дохуш къа а хьегна, Iа доьлча болх сецна, чохь висинчех хилла Висита а. Цо дуьйцу.\nАлапа ца ло беттанашкахь\nВисита: Дукха хьолахь адам балхаца дац. Эцца нахана чухIоьттина, цхьацца кертахь белхаш беш бу дукхахберш.\nМасала, 1-2 пачхьалкхан, суна хууш, организаци ю кхузахь, алапа далаза 4-5 бутт а болу, оцу суьрто балха ваха дог ца доуьйту, яа а деза, мала а оьшу".\nДелахь а, дуккхаъчарна мадар хуьлу, болх боцчу юкъанна Iедало хIоттийначу ахчанах.\nИшта, таронаш гIийла йолучарна, субсидина кехаташ а кечдой, Iедало гIо лоцура коммуналан декхарех мукъна а цIинвеш.\nЦуьнах а баттамал а хеташ Iара.\nСхьадийцарехь, и гIо а сацийна.\nХIинца хьонка хьалабаларе хьоьжуш Iа-кх со\nВисита: «Тоххара ханна болх боцучарна жимма кега-мерса ахчанаш лора, хIинца уьш а сацийна.\nХьо кехаташ чудала вахча хотту, масала, Петарбухе я Сибрех гIишлошъян балха гIур варий, олий.\nОй, доьзал, хIусам, дерриг охьа а тесна муха гIур ву оцу дуьненан йисте дIа?! Делахь, ца оьшу суна и шун ахча а олий, дIавоьду хьо. ХIинца хьонка хьалабаларе хьоьжуш Iа-кх со, йохъелла, гIишлошъяран белхаш дуьйладаллалц.\nДуккхаъчу кIошьашкара нах оьху хьонке баха хьала. Иза дIа бухкуш, хене бовлуш дукха нах бу».\nЦкъачунна мехаза шайн махкахь цхьа хIуо бен дацаре терра, стохка Бумматахь хьонка баккха боьлхуш кехатан бакъо луш, ца луш кхерийна нах, тахана сингаттамца беха, шаьш гучубаларе сатуьйсучу хьонканна а кху шарахь гIуда я цхьа шатайпа ял хIотторна кхоьруш.


Мирамон-Сансак — Википеди\n43°35′41″ къ. ш. 0°19′38″ м. д.HGЯOL\n25,32 квадратан километр\nМирамон-Сансак (фр. Miramont-Sensacq) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ланда. Дозанашца йу Клед, Латрий, Лоре (Ланда), Мори (Ланда), Пембо, Сент-Анье (Ланда), Саррон (Ланда), Сорбетс (Ланда), Гарлен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мирамон-Сансак&oldid=5172934»


Масло в двигатель Hyundai Creta (Хендай Крета) 5W40 4 л. TOTAL\nМасло моторное Total Quartz 9000 5W40 синтетическое 4 л\nМасло в двигатель Hyundai Creta (Хендай Крета) 5W40 1 л. TOTAL\nМасло в двигатель Hyundai Creta (Хендай Крета) 5W30 1 л. TOTAL\nМасло в двигатель Hyundai Creta (Хендай Крета) 5W30 5 л. TOTAL\nНакладки на внутренние пороги дверей Вариант 1 Renault Duster 2015- (I рестайлинг)\nНакладки на внутренние пороги дверей Вариант 1 Рено Дастер (Renault Duster) 2015- (I рестайлинг)


Ножан-суьгӀ-Уаз — Википеди\n▲20 780 стаг (2019 шеран 1 январь)\nНожан-суьгӀ-Уаз (фр. Nogent-sur-Oise) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.\nДозанашца йу Монши-Сент-Елуа, КгӀей, Леньевиль, МонтатегӀ, Сен-Ваас-ле-Мелло, ВегӀней-ан-Алатт, ВиллегӀ-Сен-Поль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ножан-суьгӀ-Уаз&oldid=7826141»


Мовла | ВАЙНАХ\n30.10.2018\tПроза, Статьи Оставить комментарий\n– Хьо хиларх пайда буй, хьо цхьамма а кхойкхуш ца хилча, ахьа новкъарло йой-те редакцешкахь, хIа-а, воккхастаг? Нохчийн редакцеш олуш суна-м ца хезна цхьамма а.\nЮха-юха баркаллаш а бохуш, гена йоцучу лифтан неIаре дIахIоьттира Мовла.\nКоьрта редактор Ахьмад мелла а кIеда-мерза вуйла хаьара цунна. Бакъду, хьалде хаьттинчул тIаьхьа журналаш тохарлеррачохь ду хьуна, хьайна дезачул схьаэца, олура цо. Мовлина хаара кхин цуьнан кабинет чохь Iен ца везий. Цкъеллиг цкъа хьан текстехь хIоккхула гIалаташ дара, я хIара нийса ца яздинера ахь, аьлла, Мовлин догдохийна вацара Ахьмад. Цо мелхо а дог оьцура, ахь нохчийн маттахь яздар сийлахь ду, къар ма лолахь, олий. Хьан шераш цхьа а хьесап дац хьуна, олу, моссазза вогIу а, и цхьа а хьесап дац хьуна, жима-воккха хиларх хуьлуш дац похIма. Коьртаниг къахьегар ду, чIагIдора цо хIоразза а.\nТIаьхьарчу шерашкахь бIаьрса а, лергана хазар а мелла гIелделлера вокхастеган. Цхьаберш, цкъа-шозза аьлча кхунна ца хезча, безабоьра. Цундела, шех бала бой-те ша гондIаболчарна, бохучу ойланаша хорам бора цунна. Цкъа а, сел дукха редакцешка леларх, иза цхьаьнге а чIогIа вистхилла меттиг тусаелла яцара цхьанна а.\nКъаьсттина боккха кхаъ хилира Мовлина шен Сибарех лайна бала, къизалла юьйцуш язйина статья Ахьмада журналана тIе тоьхча. Цунна дуьненчохь хилла кхин доккха хазахетар дацара. Лаххара эзарза ешна хир яра цо и статья. Доггаха лаьара цIерадахарх а, ша теш волуш хиллачу шина тIамах а лаьцна язъян. Шайн юьртахь и цхьаъ вара накъосташца къовса а къевсина дажал Сталин дийна волчу хенахь ц1а веанарг. Шен статья т1ехь г1еххьа хьаха а динера цо и. Коьртачу декъана хьаьрса, сийна б1аьргаш хиларна, оьрсийчух тера хиларна вокзалашкахь, урамашкахь милици коча ца г1ерташ д1аса вахар нисделлера цуьнан. Ларт1ехь хууш оьрсийн мотт бацара, я некъана ахча дацара я хила меттиг муххале а. Поезд чохь схьавог1уш киргизаш т1егулбелла паста яа х1иттинера. Мацалла чоь 1ийжаш лаьттачу Мовлас т1е а кхевдина баьпган цастар, пастин дакъа схьаэцна д1а а кхаьллина: «Корошо, короши», элира. Киргизаш реза боцуш берриш кхуьнга хьаьвсира, шайн маттахь цхьа г1ам-г1им а деш. Мовла кхеттарг цхьа дош дара – «чачан». Шайн юьрта кхаьчча, цхьа а коча ца г1ерташ, керта вахана хиллера Мовла. Уьйт1ахь г1еметта х1оьттина стаг вара кхунна цахуучу маттахь чу мохь бетташ, цхьаъ дуьйцуш. Мовлас мерк1ел вахана: «Чо делиш изздес?» – элира.¬\n– Это мой дом, че тибе нада? – шена хуучу оьрсийн маттахь жоп делира цо.\n– Я исказал, чо тибе издес делит? – ши б1аьрг къарзийра Мовлас, сихдина са а доь1уш.\n– Дика ду, Ахьмад, йоккха харж-м дера яцара хIара, аша чай сих-сиха молуш сайна го дела еанера хIорш. Дика ду, Ахьмад, со кхетта хьуна. 1одика йойла, Дала яздина делахь, гур ду вай.\n– Хьовсал, зударий, кегийнах, цIахь доьшур ду аша, дукха исбаьхьчу нохчийн маттахь яздина дийцарш, чулацаме статьяш а ю шуна кхарна тIехь, пайда эца башха произведенеш ю шуна, дIаэца, – элира цо.– Вайн ворх1е а дас бийцинчу сийлахьчу нохчийн маттахь ду шуна х1орш. «Дешаро бен адам серлоне ца кхачадо», – олура вайн баккхийчара.\nШа аьллачух дукха воккхавеш, салон Iадийна велавелира иза.\n– Сайпудди, Ширвани, Дени! Ма дика стом латийна-кх вайна хIокху шарахь, хьовсийша хIокху нисделлачу калакойн Iежашка, Iаьлбиган кхоран чам баккхийша! Делан къинхетам бу-кх хIара рицкъа вайна луш волчу, гора меттиг яI-кх!\n– Хьо кхойкхуш хезна хIокху зудчо, ладогIахь оцу керта, аьлла, схьагIоьртинера со-м, хьуна сагатделла. ХIун деш ву, муха воллу хьо, лулахо?\n– Мовла, Дала даздина даийтинчу КъорIанор, хьайчул ийман долуш доьзал ма бацара хIокху юьртахь, со даим хьега ма хьегна оцу хьан берех, оцу дикачу берийн да хьо хиларна хьох а. Стиглара Дела теш ву хьуна, сан дагчохь долчун. ХIинца садаIийтал хьайн дегIе, буьйса Дала садаIа елла ма ю вайна. Балано, ахь баз мел би а, кийра огу, хIаллакво стаг. Вай массо а, цхьа Дела воцург, вала кхоьллина ву. Хьоьгахь долу хьал со хууш ву, хьайна Деле собар деха, хьан къина Дала цхьа дика доцуш вуьтур вац хьуна хьо дуьненахь, эхартахь-м муххале а. Ахьа кхиийнарш къонахий бара, собаре хила, Дала ша сатоьхначуьнгахьа ву боху. Веза-Сийлахь волчу Дала хьан доIийна жоп лойла хазачу кхоаца. Со чу воьду, ма Iе хьо а, хьан буьйса декъал хуьлда.\nАьхкенан тIаьххьара денош дара арахь.\nМовла юьртахь вевзаш, юьртахоша лоруш а стаг хиллера. Эвла юккъехь шега и мичахь Iаш вара хаьттича, суна т1аьххье схьаяийтал машенаш, аьлла, юьрта юккъе бигира уьш. Олимпиадан символика тIехь а йолуш, баьццара бос болчу кевнна хьалха севцира машенаш.\nКертахь тийна дара. ЦIенойн неI йиллина а гина, хIорш чоьхьабевлча, чохь долу хIума даьржина дара. Пенах тоьхна кхаа кIентан, зудчун суьрташ доцург, хIумма а дацара. Чохь вуно дукха «Орга», «Вайнах» журналаш, «Даймохк» газеташ дара тIекIелдоьттина. Ахьмадна хиира, ша цуьнан статья тIетоьхначу журналан лоьмарш шаьш къастийна коран уьнтIехь тIекIелдоьттина хилар. Лаьттахь Iоьхкура цо куьйга яздина йозанаш тIехь вуно дукха кехаташ. Ахьмада схьа а эцна бийшира цхьа могIа, цунна девзира Мовлин яздаран хатI. Хала дара уьш вовшах а тоьхна цхьа юьхь а, чаккхе а каро, Ахьмада стоьла тIе охьадехкира лаьттахь 1охку кехаташ.\n– Схьавоьлла, жима къонах, мараэкхийтал хьайна, хьо дукха вийцина суна Мовлас, чIогIа дукха везара цунна хьо. Дела ва хьо могуш-маьрша. Дала сий дойла хьан, оцу мискан дог-х эцний ахьа, тIаккха хьо дика стаг вуйла хаьа суна. Гой шуна, вайна дуьххьара тIом баьлча, цхьана наха хьо вац стаг тхоьца тIам тIе ван, аьлча, дера ву, со хIунда вац къонаха, аьлла, тIам тIе ваханчу дуьхьарлерачу дийнахь вийна цIа валийра кхуьнан воккхахволу кIант Шарпудди. Шен ваша а вейтина, цIахь Iийр вац ша, аьлла, тIам тIе ваханчохь шолгIа кIант вийра кхуьнан, Сайпудди яра цуьнан ц1е. Ши ваша вер ца лайна, хIокху рагIун тIайх муш тесна, ирхъоллавелла, пхийтта шо долу кхозлагIа кIант Дени а велира Мовлин. Ирхъоллавелла кIант гича, дог иккхина нана елира оцу берийн, Мовлин хIусамнана Умист. Дала гечдойла царна, деши санна цIена доьзал бара Мовлин, шел дика нана, хIусамнана хир йоцуш стаг яра Умист а. ХIун дийр ду, валар ду-кх вайна массарна а тIехь, вайга хоьттуш х1умма а дац… ХIан, ма Iел, шу генара даьхкина ду, чу а дахана, чай молуш хIума дийр ду вай, – неIарехьа волавелира воккхастаг.\n– ХIан-хIа, Дела реза хуьлда хьуна, тхо дIагIур ду. ВаллахI, хаза неха санна доккха халахетаран дакъа ду тхоьгахь, Дала ялсманин хьаша бойла-кх хIара доьзал.\n– Делахь, хIун дийр ду шу Iаш ца хилча, Дала меле биллийла аша баьккхина ког.\nАхьмадг1ара новкъа бевлира. Зорбанан цIийне схьакхаччалц машен чохь цхьа а вист ца хилира, моторан уг1ар бен, г1овг1а яцара лере кхочуш.\nНазад: Седа Исмаилова\nВыберите рубрику Дебют (23) Документы (2) Драматургия (13) Интервью (18) История и общество (42) Культура и языкознание (48) Литература (28) Литературное наследие (32) Память (25) Популярно (308) Поэзия (236) Проза (214) Публицистика (224) Статьи (672)


Туанье — Википеди\n48°17′21″ къ. ш. 0°15′10″ м. д.HGЯOL\nТуанье (фр. Thoigné) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.\nДозанашца йу Ле-Ме (СагӀта), Данжель, КугӀген, ГӀене (СагӀта).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Туанье&oldid=7847127»